Haklar: Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı

Başvuru; tutukluluğun makul süreyi aşması ve tutukluluk incelemelerinin hâkim/mahkeme önüne çıkarılmaksızın yapılması nedenleriyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 23/1/2015 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir:  Başvurucu, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülmekte olan bir soruşturma kapsamında 8/12/2013 tarihinde İstanbul 1 No.lu Hâkimliğince (TMK mülga  maddeyle görevli) uyuşturucu ya da uyarıcı madde ticareti yapma veya sağlama suçundan tutuklanmıştır. İstanbul 3 No.lu Hâkimliğince (TMK mülga  maddeyle görevli) 6/3/2014 tarihli kararla dosya üzerinden başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar verilmiştir. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının 14/3/2014 tarihli yetkisizlik kararıyla soruşturma dosyası Düzce Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmiş ve Düzce Cumhuriyet Başsavcılığının 2014/ 6919 soruşturma numarasına kaydedilmiştir. Düzce  Sulh Ceza Mahkemesi başvurucunun müdafiini dinleyerek yaptığı inceleme sonunda 8/5/2014 tarihinde başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar vermiş, bu karara yapılan itiraz ise Düzce  Asliye Ceza Mahkemesinin 13/5/2014 tarihli kararıyla reddedilmiştir. Düzce Cumhuriyet Başsavcılığının 3/6/2014 tarihli karşı yetkisizlik kararıyla soruşturma dosyası tekrar İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmiş ve İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının 2014/102021 soruşturma numarasına kaydedilmiştir. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının 8/9/2014 tarihli iddianamesi ile uyuşturucu ya da uyarıcı madde ticareti yapma veya sağlama suçundan başvurucu hakkında aynı yer Ağır Ceza Mahkemesinde kamu davası açılmıştır. İddianame, İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesi tarafından 19/9/2014 tarihinde kabul edilmiş veİstanbul  Ağır Ceza Mahkemesinin E.2014/228 sayılı dosyası üzerinden yargılamaya başlanmıştır. İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesi tarafından başvurucunun tutukluluk durumu 9/10/2014 ve 23/10/2014 tarihlerinde dosya üzerinden değerlendirilmiş ve başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar verilmiştir. İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesince 4/11/2014 tarihinde yapılan duruşmada başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına ve dosyanın yetkisizlikle Düzce Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir. Bu duruşmada başvurucu ve müdafii de hazır bulunmuştur. Tutukluluk hâlinin devamı kararına karşı başvurucunun yaptığı itirazı inceleyen İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesi 12/11/2014 tarihli kararıyla itirazın reddine karar vermiştir. Bu karar, başvurucu vekiline 5/1/2015 tarihinde tebliğ edilmiştir.  Başvurucu 23/1/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Dosyanın gönderildiği Düzce  Ağır Ceza Mahkemesi 12/2/2015 tarihinde, tensip (duruşmaya hazırlık) incelemesi aşamasında karşı yetkisizlik kararı vermiş ve yetki uyuşmazlığının giderilmesi için dosyayı Yargıtay  Ceza Dairesine göndermiştir.  Yargıtay  Ceza Dairesi 13/4/2015 tarihli ilamıyla Düzce  Ağır Ceza Mahkemesinin yetkisizlik kararının kaldırılmasına karar vermiştir. Bunun üzerine dava dosyası Düzce  Ağır Ceza Mahkemesinin E.2015/74 sırasına kaydedilmiş ve yargılamaya başlanmıştır. Mahkeme 18/5/2015 tarihli tensip incelemesi aşamasında ve 18/6/2015 tarihli kararla başvurucuyu dinlemeksizin dosya üzerinden tutukluluk hâlinin devamına karar vermiştir. 22/7/2015 tarihli celsede başvurucunun savunması alınmıştır.  Devam eden yargılamada Mahkeme 10/12/2015 tarihli kararıyla, başvurucunun uyuşturucu veya uyarıcı madde ticareti suçundan 12 yıl hapis ve 000 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına ve hükümle birlikte tutukluluk hâlinin devamına karar vermiştir. Dava, bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla temyiz edilmiş olup temyiz incelemesi devam etmektedir.  4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Şüpheli veya sanığın salıverilme istemleri" kenar başlıklı  maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkraları şöyledir:"(1) Soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında şüpheli veya sanık salıverilmesini isteyebilir. (2) Şüpheli veya sanığın tutukluluk hâlinin devamına veya salıverilmesine hâkim veya mahkemece karar verilir. Ret kararına itiraz edilebilir." 5271 sayılı Kanun'un "Usul" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"103 ve 104 üncü maddeler uyarınca yapılan istem üzerine, merciince Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık veya müdafiin görüşü alındıktan sonra, üç gün içinde istemin kabulüne, reddine veya adlî kontrol uygulanmasına karar verilir. (Ek cümle: 11/4/2013-6459/15 md.) Duruşma dışında bu karar verilirken Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık veya müdafiinin görüşü alınmaz. Bu kararlara itiraz edilebilir." 5271 sayılı Kanun'un "Tutukluluğun incelenmesi" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"(1) Soruşturma evresinde şüphelinin tutukevinde bulunduğu süre içinde ve en geç otuzar günlük süreler itibarıyla tutukluluk hâlinin devamının gerekip gerekmeyeceği hususunda, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından 100 üncü madde hükümleri göz önünde bulundurularak, şüpheli veya müdafii dinlenilmek suretiyle karar verilir. (2) Tutukluluk durumunun incelenmesi, yukarıdaki fıkrada öngörülen süre içinde şüpheli tarafından da istenebilir. (3) Hâkim veya mahkeme, tutukevinde bulunan sanığın tutukluluk hâlinin devamının gerekip gerekmeyeceğine her oturumda veya koşullar gerektirdiğinde oturumlar arasında ya da birinci fıkrada öngörülen süre içinde de re'sen karar verir." 5271 sayılı Kanun'un"İtirazın cumhuriyet savcısına ve karşı tarafa tebliği ile inceleme ve araştırma yapılması" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"(1) İtirazı inceleyecek merci, yazı ile cevap verebilmesi için itirazı, Cumhuriyet savcısı ve karşı tarafa bildirebilir. Merci, inceleme ve araştırma yapabileceği gibi gerekli gördüğünde bunların yapılmasını da emredebilir. (2) (Ek: 11/4/2013-6459/20 md.) 101 ve 105 inci maddeler uyarınca yapılan itiraz üzerine Cumhuriyet savcısından görüş alınması durumunda, bu görüş şüpheli, sanık veya müdafiine bildirilir. Şüpheli, sanık veya müdafii üç gün içinde görüşünü bildirebilir." 5271 sayılı Kanun'un "Tazminat istemi" kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilgili bölümü şöyledir:"Suç soruşturması veya kovuşturması sırasında;...d) Kanuna uygun olarak tutuklandığı hâlde makul sürede yargılama mercii huzuruna çıkarılmayan ve bu süre içinde hakkında hüküm verilmeyen,...Kişiler, maddî ve manevî her türlü zararlarını, Devletten isteyebilirler." 5271 sayılı Kanun'un "Tazminat isteminin koşulları" kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:"Karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat isteminde bulunulabilir."