Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, idari eylemden doğan zararın tazmini istemiyle açılan tam yargı davasının süre aşımından reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.   Başvuru 8/7/2015 tarihinde yapılmıştır.  Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmemiştir.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 2000 yılında Türk Silahlı Kuvvetlerinde (TSK) jandarma uzman çavuş olarak göreve başlayan başvurucu, Şemdinli İlçe Jandarma Komutanlığı emrinde görev yaptığı sırada 1/11/2005 tarihinde, terör örgütü mensuplarınca sivil bir araç içine tuzaklanan patlayıcı maddenin infilak etmesi sonucundayaralanmıştır. Başvurucunun aynı gün Şemdinli Devlet Hastanesi tarafından yapılan muyanesi sonucunda düzenlenen adli raporda;alnında ve yüzünde iki adet küçük cilt kesisinin, yüzde sıyrıklarının bulunduğu, yaralanmasının yaşamını tehlikeye sokmadığı, lezyonların basit tıbbi müdahale ile giderilebilecek nitelikte olduğu belirtilmiştir. Başvurucu 12/12/2005 ile 22/12/2005 tarihleri arasında Van Asker Hastanesinde yatarak tedavi görmüştür. Anılan Hastane tarafından başvurucuya 22/12/2005 tarihli sağlık kurulu raporu ile post travmatik stres bozukluğu + depresyon tanısıyla bir buçuk ay hava değişimi verilmiştir.  Aynı Hastanenin4/5/2006 tarihli sağlık kuruluraporunda da başvurucuya post travmatik stres bozukluğu ve genel vücut travması tanısı konulmuştur. Söz konusu raporda ayrıca; hayati tehlike geçirmediği, yaralanmasının basit tıbbi müdahale ile giderilebilir nitelikte olduğu, bir gün süreyle mutad iştigalinden kaldığı (güç kaybı), altmış beş gün süreyle iş kaybına uğradığı, çehresinde sabit eser vasfında yaralanmasının mevcut olduğu, yaralanmasının kendisinde psikiyatrik açıdan arıza bırakmadığı değerlendirmelerine dayanılarak başvurucu hakkında "TSK'da görevini yapar. Sınıfı görevini yapar." kararı verilmiştir. Jandarma Genel Komutanlığı Nakdî Tazminat Komisyonunun 17/3/2007 tarihli kararına istinaden söz konusu patlamaya bağlı olarak yüz ve kol bölgesinde altmış beş gün iş ve güçten kalacak şekilde yaralanması nedeniyle başvurucuya 927,15 TL nakdî tazminat ödenmiştir. Başvurucu; TSK emrindeki görevine devam ederken Ankara Gülhane Askerî Tıp Akademisi (GATA) Hastanesi tarafından düzenlenen 1/12/2011, 17/1/2012, 16/3/2012, 25/5/2012, 27/7/2012 tarihli sağlık kurulu raporlarıyla istirahatli sayılmıştır. Belirtilen sağlık kurulu raporlarında başvurucu hakkında anksiyete bozukluk, karışık anksiyete ve uyum bozukluğu gibi tanılara yer verilmiştir. Söz konusu istirahatlerinin bitmesi üzerine başvurucu, yeniden GATA Hastanesi Sağlık Kuruluna sevk edilmiştir. 19/12/2012 tarihinde düzenlenen sağlık kurulu raporu ile başvurucu hakkında kronik nitelik kazanmış uyum bozukluğu tanısıyla "TSK’da görev yapamaz" kararı verilmiştir. Başvurucunun söz konusu karara itiraz etmesi üzerine Ankara Mevki Asker Hastanesinde yapılan birinci kontrol muayenesinde 13/2/2013 tarihli sağlık kurulu raporu ile hakkında kronik nitelik kazanmış travma sonrası stres bozukluğu tanısıyla "TSK’da görev yapamaz. Askerlik görevi hastalığının oluşmasına tesir etmiştir." kararı verilmiştir. Başvurucu, ikinci kontrol muayenesi için 23/10/2013 tarihinde GATA Haydarpaşa Eğitim Hastanesine yatırılmıştır. Burada yapılan muayene ve takibinin ardından 13/11/2013 tarihli sağlık kurulu raporu ile başvurucu hakkında kronik nitelik kazanmış travma sonrası stres bozukluğu tanısıyla "TSK’da görev yapamaz. Hastalığı askerlik görevinin sebep ve tesiriyle meydana gelmiştir." kararı verilmiştir. Söz konusu rapor 16/12/2013 tarihinde Millî Savunma Bakanlığı (MSB) tarafından onaylanarak kesinleşmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından 20/3/2014 tarihinde vazife malulü olarak kabul edilen başvurucunun 18/4/2014 tarihinde emeklilik kararının onaylanmasının ardından 28/4/2014 tarihinde TSK’dan ilişiği kesilmiştir. Başvurucu; çalışma gücünün azalmasına, TSK'da görev yapma niteliğini kaybetmesine ve Kurumundan ilişiğinin kesilmesine sebep olan rahatsızlığının görev sırasında ve görev nedeniyle maruz kaldığı patlama olayı sonucu meydana geldiğini belirterek bu sebeple uğradığı maddi ve manevi zararların karşılanması talebiyle 25/7/2014 tarihinde idareye yaptığı başvurunun zımnen reddi üzerine 30/9/2014 tarihinde Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde (AYİM) dava açmıştır. AYİM İkinci Dairesi (Mahkeme) 21/1/2015 tarihinde oyçokluğuyla verdiği kararla davayı süre aşımı nedeniyle reddetmiştir. Gerekçeli kararda öncelikle başvurucunun 1/11/2005 tarihinde yaralanması nedeniyle gördüğü tedavilerin ardından hakkında Van Asker Hastanesi Sağlık Kurulunca düzenlenen 4/5/2006 tarihli rapordaki tespit ve değerlendirmelere yer verilmiş, söz konusu raporun başvurucunun uğradığı zararı öğrenmesine imkân sağladığı vurgulanmıştır. 4/5/2006 tarihinden itibaren bir yıl ve her hâlükârda beş yıl içinde zorunlu idari başvuruda bulunulması gerekirken bu süre geçtikten sonra 25/7/2014 tarihinde idareye başvurulduğu belirtilen kararda, idareye süresinde yapılmayan başvurunun zımnen reddi üzerine 30/9/2014 tarihinde açılan davanın süresinde olmadığı ifade edilmiştir. Kararda ayrıca, 2011 yılı ve devamındaki süreçte alınan raporların eylemin ve zararın öğrenilme tarihine bir etkisinin bulunmadığı, bu raporların vazife malulü sayılıp sayılmama hususunda etkili olabileceği, nitekim söz konusu raporlara istinaden başvurucunun vazife malulü kabul edilmiş olduğu da belirtilmiştir.  Karşıoyda ise davanın süresinde olup olmadığına karar verilebilmesi için öncelikle tıbbi bilirkişi incelemesi yaptırılması veya başvurucunun yeniden hastaneye sevk edilerek hakkında bir rapor düzenlettirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Buna gerekçe olarak başvurucudaki rahatsızlığın hangi nedenlerden oluştuğu, hangi tarihte ortaya çıktığı veya çıkabileceği, 2006-2011 yılları arasında da bu rahatsızlığın mevcut olup olmadığı, rahatsızlığın rapor tarihi olan 2013 yılında mı oluştuğu yoksa bu tarihte mi tespit edildiği gibi hususların açıklığa kavuşturulması gerekliliği gösterilmiştir. Karşıoy gerekçesinde başvurucunun rahatsızlığında 1/11/2005 tarihinde meydana gelen olayın sebep ve tesiri olduğu sonucuna ulaşılırsa rapor tarihine kadar geçen süreçte yaşanan diğer olayların bu rahatsızlığa neden olmadığı sonucuna nasıl varıldığının tespitinden sonra zararın ortaya çıktığı ve öğrenildiği tarihin, dolayısıyla davada süre aşımı bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Karşıoy görüşünde ayrıca, 2013 yılından önce düzenlenen raporlarda başvurucu hakkında sınıfı görevini yapar kararı verildiği için TSK'dan ilişiğin kesilmesinden kaynaklanan zararların oluşması ve öğrenilmesi durumunun söz konusu olamayacağına da dikkat çekilmiş; bu itibarla dava açma süresinin başvurucunun TSK'da görev yapamayacağını tespit eden raporun esas alınarak hesaplanması gerektiği ifade edilmiştir.  Başvurucunun karar düzeltme istemi, Mahkemenin 3/6/2015 tarihlikararıyla reddedilmiştir.  Nihai karar, başvurucuya 24/6/2015 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 8/7/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Bireysel başvurunun incelenme sürecinde 21/1/2017 tarihli ve 6771 sayılı Kanun ile Anayasa'ya eklenen geçici  maddenin birinci fıkrasının (E) bendiyle AYİM kaldırılmıştır.  İlgili hukuk için bkz. İlker Yılmaz, B.No:2015/19041, 24/5/2018, §§ 25-