Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, idari para cezasına ilişkin ödeme emirlerine karşı açılan davanın usule ilişkin nedenlerle reddedilmesinin adil yargılanma hakkını ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru, 27/12/2013 tarihinde yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir. İkinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 17/4/2014 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. A. Olaylar Başvuru dilekçesi ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Karaman Spor Kulübü hakkındaki idari para cezalarından kaynaklanan iki ayrı ödeme emri, 10/9/2012 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucunun yönetim kurulu üyesi olduğu döneme ilişkin olarak kulüp temsilcisi sıfatıyla sorumluluğu bulunduğu belirtilmektedir. Başvurucu, idari para cezalarına karşı Karaman Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne itiraz başvurusunda bulunmuştur. Müdürlüğün itirazın reddine dair 30/9/2012 tarihli işlemi, başvurucuya 12/10/2012 tarihinde tebliğ edilmiştir.  Başvurucu, 7/11/2012 tarihinde ödeme emirlerinin ve buna ilişkin talebinin reddi işleminin iptali istemiyle Konya  İdare Mahkemesinde dava açmıştır. Konya  İdare Mahkemesi 16/11/2012 tarihli ve E.2012/1375, K.2012/1372 sayılı kararıyla başvurucunun davasını reddetmiştir. Mahkemenin gerekçesinin ilgili kısımları şu şekildedir: “... 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun  maddesinde; kendisine ödeme emri tebliğ olunan şahsın böyle bir borcu bulunmadığı ya da kısmen ödediği veya zamanaşımına uğradığı hakkında tebliğ tarihinden itibaren 7 gün içinde itirazda bulunabileceği hükmü yer almıştır....Dava konusu edilen 2012 tarih ve 540229 ve 540210 nolu ödeme emirlerinin, davacı tarafından dava dilekçesinde de belirtildiği üzere, 2012 tarihinde tebliğ edildiği, ancak bakılmakta olan iş bu davanın ise; yukarıda değinilen mevzuat hükmü uyarınca belirlenen 7 günlük süreden çok sonra 7/11/2012 tarihinde açılmış olduğu görülmüş olup, ... yasal dava açma süresinde açılmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır. Öte yandan ödeme emrine yapılan itirazın dava açma süresinin durdurmayacağı açıktır.Ödeme emirlerine yapılan itirazın reddine ilişkin 2012 tarih ve 116 sayılı işlemin iptali istemine gelince; ... asıl işlem ödeme emri olduğundan, itirazın reddi işleminin hukuka uygun olup olmadığı yönünden yapılacak incelemenin, ancak asıl işlem olan ödeme emrinin incelenebilmesi durumunda hukuken mümkün olduğu, olayda ise asıl işlem olan ödeme emirlerine karşı süresinde dava açılmadığından, ödeme emirlerine karşı yapılan itirazın idarece reddine ilişkin işlemin iptali isteminin incelenmeksizin reddi hukuka uygun olacaktır.” Başvurucu; Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından verilen idari para cezalarına itirazların, 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun  maddesi uyarınca itirazın idarece reddinden itibaren 30 gün içinde idare mahkemelerine yapılacağı, Yargıtay  Hukuk Dairesinin 15/6/2012 tarihli ve E.2009/823, K.2010/6941 sayılı ilamının da bu yönde olduğu, davanın süresinde açıldığı gerekçeleriyle karara itiraz etmiştir. Başvurucu ayrıca mahkemelerin, idari para cezalarına karşı yapılacak itiraz ve iptal davalarının süresine ilişkin uygulamalarındaki belirsizliğin hak arama özgürlüğünün ihlali mahiyetinde olduğunu ileri sürmüştür. Konya Bölge İdare Mahkemesi 7/2/2013 tarihli ve E.2013/2, K.2013/293 sayılı kararıyla herhangi bir bozma nedeninin bulunmadığını belirterek İlk Derece Mahkemesi kararını onamıştır. Karar düzeltme istemi de Bölge İdare Mahkemesinin 16/9/2013 tarihli ve E.2013/898, K.2013/1725 sayılı kararıyla reddedilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararını 5510 sayılı Kanun’un  ve  maddelerinin ilgili kısımlarına ve 16/5/2006 tarihli ve 5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu’nun  maddesinin üçüncü fıkrasına dayandırmıştır. Kararın ilgili kısımları şöyledir:“Olayda, Karaman Spor Kulübünün kanuni temsilcisi olduğu belirtilen davacının adı geçen klüp adına Karaman Sosyal Güvenlik Kurumu İl Müdürlüğü’nce kesilen idari para cezalarının asıl borçludan tahsil edilememesi üzerine yukarıda aktarılan yasa hükmü uyarınca davacıdan tahsili amacıyla davaya konu ödeme emirlerinin tanzim edildiği anlaşılmaktadır.Bu durumda, 5510 sayılı Kanundan kaynaklanan kurum alacaklarının tahsili amacıyla düzenlenen ödeme emrine karşı açılan davaların görüm ve çözümünde iş mahkemesinin görevli olması nedeniyle davanın görev yönünden reddi gerekirken süre aşımından reddine ilişkin itiraza konu karar sonucu itibariyle yerinde görülmüştür.Açıklanan nedenlerle, karar düzeltme isteminin yukarıda belirtilen gerekçe doğrultusunda reddine … karar verildi.”  Nihai karar, başvurucuya 27/11/2013 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 27/12/2013 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.B. İlgili Hukuk 5510 sayılı Kanun’un “Primlerin ödenmesi” kenar başlıklı  maddesinin on altı ve on dokuzuncu bentleri şöyledir:“Kurumun süresi içinde ödenmeyen prim ve diğer alacaklarının tahsilinde, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usûlü Hakkında Kanunun 51 inci, 102 nci ve 106 ncı maddeleri hariç, diğer maddeleri uygulanır. Kurum, 6183 sayılı Kanunun uygulanmasında Maliye Bakanlığı ile diğer kamu kurum ve kuruluşları ve mercilere verilen yetkileri kullanır. … Kurumun prim ve diğer alacaklarının tahsilinde, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usûlü Hakkında Kanunun uygulamasından doğacak uyuşmazlıkların çözümlenmesinde Kurumun alacaklı biriminin bulunduğu yer iş mahkemesi yetkilidir. Yetkili iş mahkemesine başvurulması alacakların takip ve tahsilini durdurmaz” 5510 sayılı Kanun’un “Kurumca verilecek idarî para cezaları” kenar başlıklı  maddesinin dördüncü ve altıncı bentleri şöyledir:“İdarî para cezaları ilgiliye tebliğ ile tahakkuk eder. Tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde Kuruma ya da Kurumun ilgili hesaplarına yatırılır veya aynı süre içinde Kuruma itiraz edilebilir. İtiraz takibi durdurur. Kurumca itirazı reddedilenler, kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde yetkili idare mahkemesine başvurabilirler. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde, idari para cezası kesinleşir.…Mahkemeye başvurulması idari para cezasının takip ve tahsilini durdurmaz. Tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde ödenmeyen idari para cezaları, 89 uncu madde hükmü gereğince hesaplanacak gecikme cezası ve gecikme zammı ile birlikte tahsil edilir.” 5502 sayılı Kanun’un “Çeşitli mali hükümler” kenar başlıklı  maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:“Süresi içinde ödenmeyen sosyal sigorta ve genel sağlık sigortası primleri, işsizlik sigortası primleri, idarî para cezaları, gecikme zamları, katılım payları Kurum alacağına dönüşür ve bu alacakların tahsilinde, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51 inci, 102 nci ve 106 ncı maddeleri hariç diğer maddeleri uygulanır.” Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu 8/12/2011 tarihli ve E.2010/795, K.2011/1488 ilamı ile “… dava konusu ödeme emri, kamu gücünün kullanılmasıyla ilgili idari para cezasının tahsil edilmesine ilişkin olup, idari işlem niteliğindeki ödeme emirlerinin iptali istemiyle açılacak davalarda, kural olarak, idari yargının görevli olduğu dikkate alındığında, uyuşmazlığın görüm ve çözümünde idare mahkemesinin görevli olduğu açıktır. Ayrıca, idari para cezasının devamı niteliğindeki ödeme emrinin yargısal denetiminde idari yargının görevli olmasının, uyuşmazlığın çelişkisiz çözümünü ve yargılamanın çabuk bir biçimde sonuçlandırılmasını sağlayacağı kuşkusuz…” olduğuna hükmetmiştir. Yargıtay  Hukuk Dairesi 15/6/2012 tarihli ve E.2009/823, K.2010/6941 sayılı ilamında, idari para cezalarına ilişkin düzenlenen ödeme emirlerinin iptali istemlerine yönelik olarak şu şekilde hüküm kurmuştur: “… davacı hakkında düzenlenen idari para cezasına karşı iptali için süresinde ve olay tarihinde yürürlükte bulunan Yasal prosedür gereği idare mahk[e]mesine dava açmamış, kurumun aynı gerekçeyle düzenlediği ödeme emrine karşı iş mahkemesinde itiraz ve iptal davası açmıştır. İdari para cezalarının iptali istemiyle başvurulacak Yasa yolunun idari yargıya tabi olması nedeniyle bu istemler yönünden davanın görev nedeniyle reddine karar verilmesi gerekir.” Uyuşmazlık Mahkemesi 5/4/2010 tarihli ve E.2009/173, K.2010/72 sayılı, 4/4/2011 tarihli ve E 2010/234, K.2011/62 sayılı, 9/4/2012 tarihli ve E.2012/55, K.2012/81 sayılı ve 26/1/2015 tarihli ve E.2015/54, K.2015/34 sayılı kararlarında idari para cezalarından kaynaklanan ödeme emirlerinin iptali için açılan davalara bakmakla 5510 sayılı Kanun’un  maddesi uyarınca iş mahkemelerinin görevli olduğuna hükmetmiştir.