Haklar: Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı

Başvuru, tutuklamanın hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 18/2/2019 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca tutuklamanın hukuki olmadığı şikâyeti dışındaki iddiaların kabul edilemez olduğuna, tutuklamanın hukukiliğine ilişkin şikâyetin kabul edilebilirlik incelemesinin ise Bölüm tarafından yapılmasına ve başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar verilmiştir.  Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî bir darbe teşebbüsüyle karşı karşıya kalmış, bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde olağanüstü hâl ilan edilmesine karar verilmiş ve olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihine kadar birçok kez uzatılmıştır. Kamu makamları ve yargı organları -olgusal temellere dayanarak- bu teşebbüsün arkasında Türkiye'de çok uzun yıllardır faaliyetlerine devam eden ve son yıllarda Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanması (PDY) olarak isimlendirilen bir yapılanmanın olduğunu değerlendirmişlerdir (Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, §§ 12-25). Darbe teşebbüsü sırasında ve sonrasında ülke genelinde darbe girişimiyle bağlantılı ya da doğrudan darbe girişimiyle bağlantılı olmasa bile FETÖ/PDY'nin kamu kurumlarındaki örgütlenmesinin yanı sıra eğitim, sağlık, ticaret, sivil toplum ve medya gibi farklı alanlardaki yapılanmasına yönelik olarak Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından soruşturmalar yürütülmüş; çok sayıda kişi hakkında gözaltı ve tutuklama tedbirleri uygulanmıştır (Aydın Yavuz ve diğerleri, § 51; Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/23672, 11/1/2018, § 12). Darbe teşebbüsü sonrasında Konya Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından FETÖ/PDY'ye ilişkin olarak başlatılan 2017/19799 sayılı soruşturma kapsamında başvurucu 13/4/2018 tarihinde gözaltına alınmıştır. Başvurucu 21/4/2018 tarihinde Konya Emniyet Genel Müdürlüğünde ifade vermiştir. Başvurucunun ifade alma işlemi sırasında müdafii de hazır bulunmuştur. Başvurucu ifadesinde özetle Konya Anadolu Lisesinden 2014 yılında mezun olduktan sonra Deniz Harp Okulunu kazandığını, 2016 yılında askerî okulların kapatılması üzerine Gazi Üniversitesi Teknoloji Fakültesine yatay geçiş yaptığını, hâlen bu Fakültenin üçüncü sınıfında öğrenimine devam ettiğini, askerî okul sınavlarına kendi isteği ile girdiğini, hiç kimse tarafından yönlendirilmediğini, ortaokul altıncı ve yedinci sınıflarda Gökkuşağı isimli okuma salonu şeklindeki bir yere ders çalışmak için gittiğini, bu dönemde özel ders vermek amacıyla zaman zaman farklı evlere götürüldüğünü, okuma salonu ve evlerin örgüte ait olduğunu bilmediğini, ByLock programını kullanan ve hakkında FETÖ/PDY soruşturması bulunan kişiler ile telefon görüşmelerini gösteren şemalarda adı geçen kişileri hatırlamadığını ve tanımadığını, eğitim hayatı boyunca ailesi ile birlikte ikamet ettiğini, FETÖ/PDY ile bir ilişkisinin bulunmadığını belirtmiştir. Başvurucu 26/4/2018 tarihinde Konya Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanması istemiyle sulh ceza hâkimliğine sevk edilmiştir.  Konya  Sulh Ceza Hâkimliği aynı tarihte başvurucunun sorgusunu yapmıştır. Sorgu tutanağına göre başvurucuya isnat edilen suçlar anlatılmış ve sorgu esnasında başvurucunun Konya Barosunca görevlendirilen müdafii de hazır bulunmuştur. Başvurucu savunmasında özetle kendisini fotoğraftan teşhis eden ve aleyhinde beyanları bulunan tanıkların işlettiği okuma salonuna birkaç kez gittiğini, tanıkların kendisinin (başvurucu) FETÖ/PDY ile bağlantılı olduğu yönündeki beyanlarını kabul etmediğini, dolayısıyla FETÖ/PDY'ye dâhil olmadığını ifade etmiştir. Başvurucu, Konya  Sulh Ceza Hâkimliğince yapılan sorgusunun ardından 26/4/2018 tarihinde terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmıştır. Kararın ilgili kısmı şöyledir:"...üzerilerine atılı silahlı terör örgütüne üye olma suçunun vasıf ve mahiyeti, şüphelilerin üyesi ya da mensubu olduğu iddia edilen FETÖ/PDY silahlı terör örgütünün Milli Güvenlik Kurulu tarafından terör örgütü olarak tespit edilmesi, FETÖ/PDY silahlı terör örgütünün mensubu olduğu belirtilen ... TSK'da görevli bir kısım askeri unsurların, mevcut anayasal düzeni değiştirmeye ve T.C hükümetini ortadan kaldırmaya yönelik silahlı darbe girişimi, şüphelilerin üyesi olduğu iddia edilen örgütün çok gizli ve sistematik bir şekilde birçok kamu kurumunda ve askeriyede örgütlenmesi, olayla ilgili olarak düzenlenen tutanaklar, yapılan soruşturmalar ve tespitler, alınan ifadeler, bir kısım itirafçı beyanları ve mevcut dosya kapsamı göz önüne alınarak kuvvetli suç şüphesinin varlığına ilişkin delillerin bulunması, atılı suçun K'nun 100/3-a- maddesinde yazılı katalog suçlardan olması, bu suçun adı geçen maddenin amir hükmü gereğince özel bir tutuklama sebebinin varlığına kanuni karine olarak kabul edilmesinden kaynaklanan özel tutuklama sebeplerinin varlığı ve bu suça öngörülen ceza miktarı itibariyle şüphelilerin henüz kendileri ile ilgili olarak ifadeleri alınamayan tanık veya başkaları üzerinde baskı yapma girişiminde bulunma hususunda kuvvetli şüphenin oluşması, bir kısım şüphelilerin askeri mahrem yapılanması içinde BTM ve ŞDTM görevlerinde bulunmaları ve diğer bir kısım üst düzey örgüt mensupları ile yoğun şekildeki HTS görüşme tutanakları, örgüt toplantılarına katıldıklarına ilişkin tanık beyanları, darbe girişiminin vehameti ve toplumsal boyutu dikkate alınarak T. Anayasasının 90, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 5/1-b maddesi çerçevesinde kamu düzeninin muhafaza ihtiyacı yeniden suç işlenmesinin önlenmesi ve örgüt mensuplarının yeniden bir araya gelerek örgütlenmelerinin önüne geçilmesi gerektiği, bu kapsamda örgüt üyesi olduğu iddia edilip firari ve kaçak durumda olup hakkında bugüne kadar işlem yapılamamış kişilerin yeniden örgütün faaliyetini sürdürmek ve yeniden örgütlenme çabalarına ilişkin yapılan tespitler, bu hususta somut izleme ve görüntü kayıtları ve bir kısım hakkında yeni işlem yapılan şüphelilerin ifadelerinde yeniden örgütlenme faaliyetlerinin bulunduğunun açıkça beyan ve ikrar edilmesi tüm bu sebeplerle bu kişilerle ilgili yapılan soruşturmalarda alınan ifadelerde FETÖ/PDY terör örgütünün faaliyetlerine ve örgütlenmelerine devam etme girişimlerinin bulunduğu anlaşıldığından bu örgütün halen kamu güvenliğini tehdit eder boyutta olması ve kamu güvenliğinin korunmasının ve sürdürülmesinin sağlanması gerektiğinden şüphelilerin tutuklama yerine adli kontrol yükümlülüğünün altına alınmalarının bu aşamada yeterli görülmediği, tutuklama tedbirine müracaat edilmesinde ülkemizin içinden geçtiği süreçte nazara alındığında ölçüsüzlük olmayacağı kanaatine varılarak şüpheliler ve müdafilerinin serbest bırakılma taleplerinin reddi ile CMK 100 ve devamı maddeleri gereğince şüphelilerin ayrı ayrı tutuklanmalarına... [karar verildi.]" Başvurucunun tutuklama kararına yaptığı itiraz Konya  Sulh Ceza Hâkimliği tarafından 7/5/2018 tarihinde reddedilmiştir. Konya Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 8/5/2018 tarihinde aralarında başvurucunun da bulunduğu bir kısım şüpheli bakımından tefrik kararı verilmiş; 2018/27344 sayılı soruşturmaya kaydedilen dosya, aynı tarihte verilen yetkisizlik kararı ile İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmiştir. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 2/10/2018 tarihli iddianameyle başvurucu ve diğer şüphelilerin terör örgütüne üye olma suçundan cezalandırılmaları istemiyle haklarında İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesinde kamu davası açılmıştır.  İddianamede öncelikle FETÖ/PDY hakkında genel bilgiler verilmiş, daha sonra ise başvurucuya yönelik suçlama ve delillere yer verilerek başvurucunun terör örgütü üyesi olduğu iddia edilmiştir.  Başvurucuya yönelik suçlamaya ilişkin olarak iddianamede gösterilen olgu, haklarında yapılan soruşturmalarda şüpheli sıfatıyla dinlenen ve başvurucuyu fotoğrafından teşhis eden tanıkların beyanlarıdır. Söz konusu tanık beyanlarının ilgili kısmı şöyledir:-Tanık A.G. ifadesinde "Ümit Çiftçi isimli şahıs ortaokul ve lise döneminde benim ilgilendiğim öğrenciydi. Daha sonra Deniz Harpokulunu kazandı" şeklinde beyanda bulunmuştur.-Tanık E. ifadesinde "Ümit Çiftçi isimli şahıs lisede okuduğu dönemde yapıya ait öğrenci evinde kalıyordu. Daha sonradan askeriyeye girdi" şeklinde beyanda bulunmuştur. İddianame İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesi tarafından kabul edilerek E.2018/291 sayılı dosya üzerinden kovuşturma aşaması başlamıştır. Mahkeme 5/11/2018 tarihinde yapılan tensip incelemesinde başvurucu hakkındaki davanın ayrılmasına, dosyanın yetkisizlik kararı ile Konya Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmesine ve başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar vermiştir. Yetkisizlik kararı üzerine dosyanın tevzi edildiği Konya  Ağır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) 21/12/2018 tarihinde yaptığı tensip incelemesi neticesinde başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına, tutukluluk durumunun 17/1/2019 tarihinde incelenmesine ve ilk duruşmanın 12/2/2019 tarihinde yapılmasına karar vermiştir. Mahkeme daha önce alınan karar uyarınca başvurucunun tutukluluk durumunu 17/1/2019 tarihinde incelemiş ve tutukluluk hâlinin devamına karar vermiştir. Başvurucunun bu karara yaptığı itiraz da Konya  Ağır Ceza Mahkemesince incelenerek 25/1/2020 tarihinde kesin olarak reddedilmiştir. Mahkeme 12/2/2019 tarihinde yaptığı ilk duruşmada başvurucunun savunmasını almıştır. Başvurucu savunmasında Deniz Harp Okulunu 2014 yılında kazandığını, lise öğrenimi sırasında FETÖ/PDY ile iltisakı olmayan bir dershaneye gittiğini, gerek lisede gerekse Deniz Harp Okulundayken örgütle ilgili sohbetlere katılmadığını, ismini hatırlamadığı bir öğretmenin yönlendirmesiyle ortaokul döneminde Gökkuşağı isimli bir okuma salonuna masa tenisi ve satranç turnuvasına katılma amacı ile gittiğini, bu okuma salonunun örgütle bağlantısını bilmediğini, okuma salonundaki görevlilerin isimlerini hatırlamadığını, A.G. ve E. isimli kişileri tanımadığını ve bu kişilerin kontrolünde herhangi bir sohbete katılmadığını ifade etmiştir.  Mahkemece aynı duruşma sonunda adli kontrol tedbirleri uygulanarak başvurucunun tahliyesine karar verilmiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:"Sanığa isnat edilen suçun niteliği, mevcut delil durumu, delillerin büyük oranda toplanmış olması, sanığın 25/04/2018 tarihinden bu yana tutuklu olması, bu aşamadan sonra kaçacağına veya delilleri karartacağına ilişkin dosyaya yansıyan bir bilgi ve belge bulunmaması dikkate alınarak sanığın tahliyesine..." Başvurucu 18/2/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  Mahkeme, haklarında yürütülen soruşturmalarda başvurucu aleyhine anlatımları bulunup iddianamede ifadelerine yer verilen kişiler ile (bkz. § 19) yine hakkında yürütülen soruşturmada başvurucu aleyhine beyanı bulunduğunu tespit ettiği bir kişiyi tanık olarak dinlemiştir. Bu kapsamda;-A.G. ifadesinde; FETÖ/PDY tarafından "Selçuklu Eyaleti Alaaddin Büyük Bölgesi" olarak adlandırılan yerin ilköğretim mesulü iken 2008-2010 yılları arasında ilgilendiği gruplardaki ortaokul talebelerinden bir tanesinin de başvurucu olduğunu, başvurucunun askerî lise sınavlarına hazırlandığını ancak sağlık problemleri nedeniyle askerî lise sınavını kazanamadığını, liseyi okuduktan sonra Deniz Harp Okulunu kazandığını duyduğunu, başvurucu ile ortaokul döneminde ilgilendiğini, başvurucuyu kime devrettiğini hatırlamadığını, başvurucunun askerî okulu kazanmasında yapının bir etkisinin olup olmadığını ve sınavı kazandığı tarihlerde yapı içinde bulunup bulunmadığını bilmediğini, 2010 yılında başvurucu ile ilgilenmeyi bıraktıktan sonra onunla irtibatının olmadığını, hatırladığı kadarıyla başvurucunun ortaokul döneminde "Musab" kod adını kullandığını, sonrasında kod adının değişip değişmediğini de bilmediğini ifade etmiştir. -E. ifadesinde; 2006 yılından 2012 yılına kadar Selçuk Üniversitesinde öğrenci olduğunu, bu tarihler arasında o dönem için cemaat olarak bilinen yapıya ait farklı evlerde kaldığını ve ortaokul öğrencileri ile dersleri konusunda ilgilendiğini, başvurucunun da bu şekilde ilgilendiği öğrencilerden biri olduğunu, ortaokul son sınıftayken 2009-2010 yıllarında başvurucunun yapının evine gelip gittiğini, başvurucuya dersleri konusunda yardımcı olduğunu, her ne kadar kolluk ifadesinde başvurucunun lisede okuduğu dönemde yapının evlerine geldiğini beyan ettiği yazılı ise de bu bilginin muhtemelen yanlış aktarıldığını, ortaokul yıllarından sonra başvurucu ile bir daha görüşmediğini, başvurucunun askeriyeye girdiğini nereden duyduğunu hatırlamadığını beyan etmiştir.-R.O.G ifadesinde; hakkında aynı suçtan soruşturma yürütüldüğünü, ortaokul sekizinci sınıftayken o zamanlar cemaat olarak bilinen yapıyla tanıştığını ve yapının evlerine yönlendirildiğini, kendisi gibi ders çalışma amacıyla bu evlere gelen kişilerden birinin de başvurucu olduğunu ve başvurucuyla bu şekilde tanıştığını, E.A. isimli bir abiye bağlı olduklarını, kendisine "Ömer", başvurucuya ise "Musab" kod adlarının verildiğini, öğrenci evinde kendileri dışında başka kişilerin de olduğunu, evde ders çalışıp namaz kıldıklarını, Fethullah Gülen'in kitaplarını okuduklarını, bu dönemde askerî okullara yönlendirildiklerini, kendisinin askerî liseyi kazandığını ancak başvurucunun trafik kazası geçirmesi nedeniyle askerî okula giremediğini, askerî okulu kazandıktan sonra başvurucu ile bağlantısının kesildiğini ve bir daha görüşmediğini, E.A. ve diğer kişilerden başvurucunun yapıyla bağlantısını devam ettirdiğini duyduğunu ancak kendisinin bir şey görmediğini beyan etmiştir.  Mahkeme, yargılama sonucunda 8/2/2021 tarihli hüküm ile başvurucu hakkında beraat kararı vermiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:"Sanığın savunmalarında suçlamaları kabul etmediği, ortaokul yıllarında bir öğretmenin tavsiyesi üzerine Gökkuşağı isimli bir okuma salonuna gittiğini, buranın örgütle alakalı olduğunu bilmediğini, bunun haricinde ne ortaokul ve lise yıllarında ne de daha sonrasında bu yapının evlerine ve yurtlarına gitmediğini, sohbetlerine katılmadığını beyan ettiği,Tanıklar [A.G.], [E.] ve [R.O.G.] beyanlarında; sanığın ortaokul yıllarında örgütle iltisaklı evlere ders çalışmaya geldiğini beyan ettikleri, [A.G.] ve [E.nin] sanığın kendilerinin ilgilendiği öğrencilerden olduğunu belirttikleri,...Sanıktan elde edilen materyallerin incelenmesinde, sanıktan ele geçirilen telefondaki whatsapp dökümanları içerisinde 15 Temmuz süreci ile alakalı 'Gerçeğin peşinde' adlı pdf şeklinde bir makale bulunduğu, whatsapp sohbetlerinde ise, sanığın bulunduğu bir gruba [A.O.] isimli şahıs tarafından yine 15 temmuz ile ilgili bir makale gönderilerek 'mutlaka okuyun' yazıldığı, başkaca bir suç ve suç unsuruna rastlanılmadığı,Sanığın, Fetö/Pdy silahlı terör örgütü ile iltisaklı oldukları gerekçesiyle haklarında işlem yapılan ve bylock kullanıcısı olduğu tespit edilen şahıslar ile görüşmelerinin tespit edildiği, gerçekleşen telefon görüşmelerinin FETÖ/PDY silahlı terör örgütü bünyesinde eylem birlikteliği içinde gerçekleşip gerçekleşmediği hususunda herhangi bir iddia ve delil olmadığı,Dosyadaki mevcut delillere göre; sanığın örgüt üyelerinin kendi aralarında gizli haberleşmeyi sağlamak için kullandıkları bylock uygulamasını indirmediği ve kullanmadığı, örgütle iltisaklı dernek ve vakıf üyeliğinin olmadığı, örgütün mali kalesi olarak bilinen Bank Asya'da hesabının bulunmadığı, örgütle iltisaklı işyerlerinde SGK kaydının olmadığı,Her ne kadar sanık hakkında Fetö/PDY silahlı terör örgütüne üye olma suçundan cezalandırılması istemiyle kamu davası açılmış ise de; izah edilen delil durumu itibariyle, sanığa isnat edilen eylemlerin ortaokul yıllarında örgüt evlerine gitmek ve örgütle alakalı olduğu değerlendirilen birtakım makaleleri telefonunda bulundurmak olduğu, bunun dışında, sanığın örgüt adına himmet, kurban ve bağış topladığına, örgüt adına talimat alıp verdiğine, yapı ile bağını ortaokul yıllarından sonra da devam ettirerek örgütün hiyerarşik yapısına dahil olduğuna dair dosyaya yansıyan başkaca bir delil veya tanık anlatımının bulunmadığı, Yargıtay kararları ile de anlaşıldığı üzere, sanığın konumu ve kişisel özellikleri de nazara alındığında bu eylemlerin sempati ve iltisak boyutunu aşan, sanığın örgüt üyesi olduğunu ispat etmeye yeterli örgütsel faaliyetler kapsamında değerlendirilemeyeceği kanaatine varıldığından, atılı suçtan 5271 sayılı CMK'nun 223/2-e maddesi gereğince beraatine karar verilmiştir." Anılan beraat kararına karşı Cumhuriyet savcısı tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur. Bu başvuruda, başvurucu aleyhindeki tanık anlatımlarına yer verilip başvurucunun telefonunda A.O. isimli şahıs tarafından gönderilen "Gerçeğin peşinde 15 temmuz 2016" başlıklı bir makale tespit edildiği belirtilerek mahkûmiyet yerine beraat kararı verilmesinin isabetsiz olduğu ileri sürülmüştür. Dava, bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla istinaf aşamasında derdesttir.  İlgili hukuk için bkz. Metin Evecen, B. No: 2017/744, 4/4/2018, §§ 31-