Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, iş akdine son verilmesi üzerine açılan işe iade davasının esası incelenmeden reddedilmesi nedeniyle mahkeme hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 27/3/2019 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, adli yardım talebinin kabulüne ve başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir. Ekli listenin (A) sütununda numaraları belirtilen başvurular incelenen başvuruyla birleştirilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Çatak Belediyesi (Belediye) ile başvurucuların hizmet akdi ile bağlı oldukları S.[...] Ltd. Şti. arasında ilk olarak 15/8/2014-15/9/2014 tarihlerini kapsayan bir aylık süre için, daha sonra 1/11/2014-1/11/2015 tarihleri arasındaki bir yıllık süre için ve son olarak da 2/11/2015-1/1/2017 tarihleri arası dönem için hizmet alım işi sözleşmesi yapılmış; başvurucular da bu kapsamda 2014 ve 2015 yıllarından itibaren şirkete bağlı olarak Belediyede değişik görevlerde çalışmıştır.  Belediyenin hizmet alımı için yaptığı 2/1/2017 tarihli ihaleyi de şirket kazanmış, buna karşın söz konusu ihale 6/1/2017 tarihli ihale komisyonu kararı ile iptal edilmiştir. Belediyece, anılan ihalenin eski belediye başkanının 5/1/2017 tarihinde terör örgütüne üye olmak suçlamasıyla görevden uzaklaştırılması üzerine göreve o dönemde henüz başlayan belediye başkan vekili tarafından uygun bulunmayıp onaylanmadığının belirtildiği ve onaylanmama gerekçesinin, sözleşmenin Belediye menfaatlerini önemli ölçüde ihlal ettiği hususuna dayandırıldığı görülmüştür. Şirketin kazandığı 2/1/2017 tarihli hizmet alım ihalesinin Belediyece iptal edilmesi üzerine şirket tarafından başvurucuların iş akitlerinin feshedildiği anlaşılmıştır.  Başvurucular, iş akitlerinin usulüne uygun olarak feshedilmediğini ve fesih için somut bir olguya dayanılmadığını, işe alımların Belediyenin tasarrufunda olduğunu gerçek bir alt işveren üst işveren ilişkisinin bulunmadığını ve bu nedenle şirket ile Belediye arasında yapılan sözleşmenin muvazaalı olduğunu belirterek işe iade istemiyle şirket ve Belediye aleyhine dava açmıştır. Davalı Belediye cevap dilekçesinde; davayı kabul etmediğini, muvazaa iddialarının gerçeği yansıtmadığını, iş sözleşmesinin diğer davalı ile aralarında imzalandığını ve başvurucuların sözleşmeye taraf olmadıklarını, tesis edilen işlemlerin olağanüstü hâl dönemi boyunca yayımlanan kanun hükmünde kararname hükümlerine göre yapıldığını, Belediye menfaatlerinin zarar gördüğünü, işlemin mevzuata uygun olduğunu belirterek davanın reddini savunmuştur. Davalı şirket ise işe alım ve iş akdinin feshinin asıl işveren konumundaki Belediyenin tasarrufunda olduğunu belirtmiştir. Çatak Asliye Hukuk Mahkemesi (Mahkeme) İş Mahkemesi sıfatıyla baktığı davaların kabulüne karar vermiştir. Mahkemenin kararlarında öncelikle davalılar arasındaki ilişki muvazaa yönünden incelenmiştir. Başvurucunun davalıların arasında yapılan hizmet alım sözleşmesi kapsamında çalıştığı, davalılar arasındaki ilişkinin gerçek iradeye uygun olduğu ve işin alt işverene yaptırılmasına engel bir durumun söz konusu olmadığı belirlenerek muvazaa ilişkisinin bulunmadığı sonucuna varıldığı tespitine yer verilmiştir. Mahkemece daha sonra iş akdinin feshi yönünden inceleme yapılmış, alt işverenin diğer davalı Belediye ile ihaleyi imzalamaması nedeniyle iş sözleşmesini feshetmesinin fesih sebebini haklı veya geçerli hâle getirmeyeceği ve alt işverenin başvurucuyu başka bir işte çalıştırma imkânının olması gerektiği vurgulanmıştır. Başvurucunun iş akdinin 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu'nun  maddesine aykırı şekilde yazılı bildirim yapılmaksızın ve işçinin savunması alınmaksızın feshedildiği belirtilmiştir. Başvurucunun iş akdinin bildirimsiz feshedilmesine sebep olacak bir eyleminin olması hâlinde bu konudaki suçlamanın bildirilmemesinin, savunmasının alınmamasının, 4857 sayılı Kanun'un açık hükümleri ve yerleşmiş Yargıtay kararları gereği fesih sebebinin açık ve kesin bir şekilde belirtilmemesinin ve başvurucunun hakkındaki iddialara karşı savunmasının alınmamış olmasının iş akdinin feshini geçersiz kıldığı ifade edilmiştir. Mahkeme sonuç olarak feshin geçersizliğine ve başvurucuların şirkette işe iadesine karar vermiştir. Mahkeme ayrıca, ödenmesi gereken tazminattan her iki davalının birlikte sorumlu olduğunu da hükmünde belirtmiştir. Belediye ve şirket karara karşı istinaf yoluna başvurmuştur. Belediye istinaf dilekçesinde, önceki iddialarıyla birlikte başvurucuların PKK/KCK terör örgütleri yapılanmaları ile ilgili iltisakı ve irtibatı bulunduğunu belirtmiştir. Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi  Hukuk Dairesi (Bölge Adliye Mahkemesi) istinaf istemini kabul ederek temyiz yolu açık olmak üzere davaların reddine karar vermiştir. Kararlarda; Belediyece şirketin kazandığı ihalenin 31/10/2016 tarihinde kararlaştırılan ve 22/11/2016 tarihli ve 29896 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 677 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname'nin (677 sayılı KHK)  maddesi uyarınca iptal edilmesi üzerine başvurucuların iş akitlerinin yasal düzenleme kapsamında sona erdirildiği, yasal yetki nedeniyle fesihlerde 4857 sayılı Kanun’un  ve devamı maddeleri uyarınca geçersizlik koşulları aranmayacağı ve iş akitlerinin haklı nedenle olmasa dahi geçerli nedenle feshedildiğinin kabulünün gerektiği belirtilmiş, Yargıtay (Kapatılan)  Hukuk Dairesinin (Daire) 16/1/2018 tarihli ve E.2017/45304, K.2018/125 sayılı ilamının emsal mahiyette olduğu hususuna yer verilmiştir. Kararda ayrıca şüphe feshi kavramı üzerinde durulmuş ve başvurucuların PKK/KCK terör örgütü ile irtibat ve iltisakına ilişkin emniyet birimlerince bir kısım tespitlerde bulunulduğu, bu hususun alt işverene de bildirildiği ve davalı işveren bakımından iş sözleşmelerinin artık katlanılamaz derecede bir yük ve sıkıntı teşkil ettiği vurgulanmıştır.  Daire tarafından Bölge Adliye Mahkemesinin kararları ayrı bir gerekçe gösterilmeksizin ve kesin olmak üzere onanmıştır. Nihai kararların tebliğinin ardından başvurucular, süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur. A. Ulusal Hukuk İlgili Mevzuat  İlgili mevzuat için bakınız Berrin Baran Eker ([GK], B. No: 2018/23568, 2/7/2020, §§ 20-27). 677 sayılı KHK'nın "İptal edilecek ihaleler" kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir: "3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun 45 inci maddesinin ikinci fıkrasına göre belediye başkanı veya başkan vekili görevlendirilen belediyeler ve bunların bağlı kuruluşları ile sermayesinin %50’sinden fazlası bu belediyelere ait ortaklıklarda, 5/1/2002 tarihli ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununa göre imzalanan her türlü mal veya hizmet alımları ile yapım işlerine ilişkin sözleşmelerdeki yüklenicilerin, terör örgütlerine iltisakı veya bunlarla irtibatı olduğunun Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından bildirilmesi ya da imzalanan bu sözleşmeler nedeniyle belediye menfaatinin önemli ölçüde ihlal edildiğinin belirlenmesi halinde bu sözleşmeler belediye başkanı veya belediye başkan vekili tarafından tek taraflı olarak resen feshedilir." 677 sayılı KHK, 6/2/2018 tarihli ve 7083 sayılı Kanun'un 8/3/2018 tarihli ve 30354 mükerrer sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmesi sonucunda aynı şekilde kanunlaşmıştır.  Yargıtay Kararları İlgili Yargıtay kararları için bakınız Berrin Baran Eker §§ 28- Bölge Adliye Mahkemesi kararlarında emsal mahiyette olduğu belirtilen Dairenin 16/1/2018 tarihli ve E.2017/45304, K.2018/125 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:"Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle kanuni gerektirici sebeplere ve özellikle 2016 tarihinde 29896 Sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 677 Sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında KHK'nın  maddesinin  fıkrasında ''3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun 45 inci maddesinin ikinci fıkrasına göre belediye başkanı veya başkan vekili görevlendirilen belediyeler ve bunların bağlı kuruluşları ile sermayesinin %50’sinden fazlası bu belediyelere ait ortaklıklarda, 05/01/2002 tarihli ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununa göre imzalanan her türlü mal veya hizmet alımları ile yapım işlerine ilişkin sözleşmelerdeki yüklenicilerin, terör örgütlerine iltisakı veya bunlarla irtibatı olduğunun Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından bildirilmesi ya da imzalanan bu sözleşmeler nedeniyle belediye menfaatinin önemli ölçüde ihlal edildiğinin belirlenmesi halinde bu sözleşmeler belediye başkanı veya belediye başkan vekili tarafından tek taraflı olarak resen feshedilir.' şeklinde düzenleme getirildiğinin; somut uyuşmazlıkta, davacı işçinin davalı Belediye bünyesinde çalışmasına dayanak teşkil eden hizmet alım sözleşmesinin Sayıştay denetimi sonrasında belediye menfaatinin önemli ölçüde ihlal edildiğinin belirlenmesinden dolayı sözü edilen KHK kapsamında verilen yetki ile sonlandırıldığının; Dairemizce, Olağanüstü Hal Kapsamında çıkarılan KHK ile verilen yetkiye bağlı olarak hizmet alım sözleşmesinin sona erdirilmesi halinde, sözleşmesi son bulan alt işverence yapılan fesihlerde 4857 sayılı İş Kanunu'nun 18 ve devamı maddeleri uyarınca geçerlilik koşullarının aranamayacağının kabul edilmiş olduğunun anlaşılmasına göre; iş akdi haklı nedene dayanmamakla birlikte geçerli nedenle sonlandırılmış olduğundan davacı vekilinin yerinde bulunmayan tüm temyiz itirazlarının reddiyle ... sonucu itibariyle doğru olan hükmünün bu gerekçe ile ONANMASINA..." Dairenin 31/5/2018 tarihli ve E.2018/7470, K.2018/13941 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir: "Somut olayda, güvenlik görevlisi olarak çalışan davacının iş sözleşmesi, davalılar arasındaki özel güvenlik alımı işine dair sözleşmenin davalı asıl işveren ... tarafından feshedilmesi sebebiyle diğer davalı alt işverence feshedilmiştir. Davalılar arasındaki özel güvenlik alımı işine dair sözleşmenin sona erdirilmesine yönelik işveren kararı işletmesel karar niteliğinde olup yukarıdaki açıklamalarda da belirtildiği üzere yerindelik denetimine tabi değildir. Dosya içeriğine göre davalılar arasındaki özel güvenlik alımı işine dair sözleşmenin sona ermesinden sonra aynı işyerinde ihaleyi kazanan firma ile davalı alt işveren arasında herhangi bir organik bağın varlığı iddia ve ispat edilmemiştir. Bu durumda davalılar arasındaki özel güvenlik alımı işine dair sözleşmenin sona erdirilmesi nedeniyle davalı alt işveren şirketinde istihdam fazlalığının ortaya çıkması kaçınılmaz olup yargısal denetimin sadece feshin son çare olması ilkesi kapsamında yapılması gerekmektedir. Bu doğrultuda davalılar arasındaki özel güvenlik alımı işine dair sözleşmenin sona erdiği tarihte davalı alt işverenin başka işyerlerinin olup olmadığı ve davacının bu işyerlerinde değerlendirilme imkanının bulunup bulunmadığının belirlenmesi söz konusu ilkenin uygulanması noktasında önem arzetmektedir. Mahkemece bu yönde gerekli inceleme ve araştırma yapılmaksızın eksik inceleme ile karar verilmesi hatalı olmuştur. Yapılacak iş, davalı şirketin fesih tarihinde davacıyı çalıştırabileceği başka işyerlerinin olup olmadığı, bu işyerlerine fesih tarihinden kısa bir süre önce ve sonra davacı ile aynı vasıflarda yeni işçi alımı yapılıp yapılmadığı araştırılarak, davacıyı çalıştırabileceği başka işyeri ve yeni işçi alımı yok ise davalılar arasındaki özel güvenlik alımı işine dair sözleşmenin sona ermesine ilişkin bu durumun geçerli fesih sebebi oluşturacağı kabul edilerek davanın reddine, var ise de feshin son çare olma ilkesine uyulmadan yapılan feshin geçersizliğine karar vermekten ibarettir.Ayrıca Bölge Adliye Mahkemesi karar gerekçesinde emsal kabul edilen, Dairemizin 2016 tarihli ve 2016/13729 esas 2016/17170 karar sayılı onama kararında fesih gerekçesi farklı olduğundan emsal nitelikte kabul edilmesi doğru değildir. Yine Dairemizin 2016 tarihli 2016/25510 esas 2016/22639 karar sayılı ve 2016/25507 esas2016/22636 karar sayılı kararları açısından ise, gerek emsal nitelikte belirtilen kararların gerekse dosya içeriğinin Dairemizce yeniden değerlendirilmesi neticesinde davalılar arasındaki hizmet alım sözleşmesinin sona erdirilmesinin işletmesel karar niteliğinde olduğu kararın yerindelik denetimine tabi olmaması nedeniyle sadece feshin son çare olması ilkesi kapsamında araştırma ve inceleme yapılması gerekliliği karşısında görüş değişikliği yoluna gidilmiştir.... Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının, yukarıda yazılı sebepten dolayı BOZULARAK ORTADAN KALDIRILMASINA..." Dairenin 7/3/2019 tarihli ve E.2018/12073, K.2019/5491 sayılı, 31/5/2018 tarihli ve E.2018/7469, K.2018/13940 sayılı, 23/6/2017 tarihli ve E.2017/35708, K.2017/15429 sayılı, 25/5/2017 tarihli ve E.2017/34553, K.2017/12161 sayılı kararları da yukarıda alıntısı yapılan karar (bkz. § 18) ile benzer uyuşmazlıklara ilişkin olup benzer gerekçeye sahiptir. B. Uluslararası Hukuk İlgili uluslararası hukuk için bakınız Berrin Baran Eker §§ 36-