Haklar: Adil yargılanma hakkı (Hukuk)-Mülkiyet Hakkı

Başvuru; tasarruf teşvik hesabında biriken devlet katkısı tutarının ve bu tutara ilişkin nemanın eksik ödenmesi nedeniyle mülkiyet hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.   Başvuru 4/12/2015 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmemiştir.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvurucu Samsun Yaprak Tütün İşletmeleri Tekel Merkez Müdürlüğünde işçi olarak çalışmaktayken 9/3/1988 tarihli ve 3417 sayılı mülga Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların Değerlendirilmesine Dair Kanun kapsamında kurulan sisteme dahil olmuştur. Başvurucu altı yıl tasarrufta bulunduktan sonra 25/8/1994 tarihinde kendi isteği ile ancak 3417 sayılı mülga Kanun'un  maddesi uyarınca sadece şahıs kesintisini almak suretiyle sistemden çıkmıştır. Başvurucu sistemden çıkarken devlet veya işveren katkısı tutarı ile nemasını alamamıştır. Devam eden süreçte Anayasa Mahkemesinin 10/12/2001 tarihli ve E.2000/42, K.2001/361 sayılı kararı ile 3417 sayılı mülga Kanun'un  maddesini iptal etmesi üzerine başvurucu, alamadığı mezkûr tutarın tarafına ödenmesi istemiyle idareye başvurmuş ve talebinin zımnen reddi üzerine bu işlemin iptali ve bahse konu tutarın tarafına ödenmesi istemiyle Ankara  İdare Mahkemesi (Mahkeme) nezdinde dava açmıştır. Mahkeme 13/6/2006 tarihli kararı ile Anayasa Mahkemesinin iptal kararları doğrultusunda devlet katkısı karşılığı miktarın ve nemasının mülkiyet hakkı kapsamında kaldığı tespitinde bulunarak idari işlemin iptaline ve 1/6/2000 tarihi itibarıyla çalışanlardan kesinti yapılmasına son veren 25/8/1999 tarihli ve 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu uyarınca 1/6/2000 tarihine kadar nemalandırılmak suretiyle bulunacak miktarın başvurucuya ödenmesine hükmetmiştir.  Bu kararın temyizi üzerine Danıştay Onuncu Dairesi (Daire) 12/11/2008 tarihli ilamıyla idari işlemin iptali yönünden ilk derece mahkemesi kararını onamış, nemalandırma tarihine ilişkin değerlendirme yönünden ise bozmuş ve nemalandırmanın 4447 sayılı Kanun'a göre değil 3417 sayılı mülga Kanun'u tamamen yürürlükten kaldıran 4/4/2003 tarihli ve 4853 sayılı Çalışanların Tasarruflarını Teşvik Hesabının Tasfiyesi ve Bu Hesaptan Yapılacak Ödemelere Dair Kanun'a göre yapılması gerektiğine hükmetmiş ve 4853 sayılı Kanun'un ek  maddesi uyarınca "...sistemden çıkan tasarruf sahiplerine, sistemden çıktıkları tarihte tasarruf teşvik hesaplarında kalan Devlet veya işveren katkısı tutarları ilk kesinti tarihinden itibaren, nema tutarları ise, sistemden çıkış tarihinden Şubat 2007 sonu itibariyle değerlendirmeye tabi tutularak ... bir defada ödenecektir."şeklinde karar vermiştir. Bozma sonrası yapılan yargılamada Ankara  İdare Mahkemesi 9/7/2009 tarihli kararı ile Danıştay'ın gerekçelerine aynen yer vermek suretiyle davayı kabul etmiştir. Başvurucu, Dairenin 12/11/2008 tarihli kararının onanan kısmı doğrultusunda ve 4853 sayılı Kanun'a 5568 sayılı Kanun ile eklenen ek  maddenin uygulanmadığı gerekçesiyle kararı temyiz etmiştir. Temyiz edilen karar Daire tarafından 31/1/2013 tarihinde onanmıştır. Başvurucu tarafından yapılan karar düzeltme istemi Danıştay Onyedinci Dairesi tarafından 15/9/2015 tarihinde reddedilmiş ve karar kesinleşmiştir. Nihai karar başvurucuya 5/11/2015 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 4/12/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. A. Mevzuat Hükümleri 3417 sayılı mülga Kanun'un "Nemalandırma" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısımları şöyledir:"Toplu Konut ve Kamu Ortaklığı İdaresi Başkanlığı, 4 üncü maddeye göre açılacak hesapta toplanan paraları, Yüksek Planlama Kurulunca belirlenecek esaslar dahilinde, gayri menkul alımsatımına yönelik yatırımlar hariç olamak üzere her türlü menkul kıymetlere ve verimi yüksek yatırımlara yatırmak suretiyle nemalandırır." 3417 sayılı mülga Kanun'un "Ödemeler" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısımları şöyledir:"... En az 15 yıl tasarrufta bulunanlara istedikleri takdirde biriken tasarruf kesintileri, Devlet ve işveren katkıları, Bağ-Kur kapsamında olanlar bakımından tasarruf tutarları ve Devlet katkıları ile bunların nemasının toplanmasının 3/5 ödenir. En az 6 yıl tasarrufta bulunanlara istedikleri taktirde biriken tasarruf kesintileri, Bağ-Kur kapsamında olanlar bakımından tasarruf tutarlarıödenir. İkinci ve üçüncü fıkralara göre ödeme yapılanlara tasarruf kesintisi, Devlet veya işveren katkıları Bağ-Kur kapsamında olanlar bakımından tasarruf tutarları ve Devlet katkıları ile nemanın ödenmeyen kısmı 3 üncü madde uyarınca T. Ziraat Bankası Ankara Merkez şubesinde açılacak hesaba, nema olarak kaydedilir ve bunlar bu Kanunda belirtilen imkanlardan, işe yeni başlayanlar gibi değerlendirilmek suretiyle yeniden yararlanabilirler. ..." 4447 sayılı Kanun'un "Kaldırılan hükümler" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısımları şöyledir:"...3 - 9/3/1988 tarihli ve 3417 sayılı Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların Değerlendirilmesine Dair Kanunun 2 ve 3 üncüMaddeleri yürürlükten kaldırılmıştır." 4853 sayılı Kanun'un "Amaç" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"Bu Kanunun amacı, 1988 tarihli ve 3417 sayılı Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların Değerlendirilmesine Dair Kanun uyarınca açılmış bulunan Çalışanların Tasarruflarını Teşvik Hesabında biriken paraların tasfiyesi ve bu hesaptan hak sahiplerine yapılacak ödemelere ilişkin usul ve esasların belirlenmesidir." 4853 sayılı Kanun'un "Kapsam" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"Bu Kanun, 3417 sayılı Kanun hükümleri uyarınca T. Ziraat Bankasında adlarına Tasarrufu Teşvik Hesabı açılan ve bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadar kendilerine 3417 sayılı Kanunun 6 ncı maddesinin birinci ve iptal edilen üçüncü fıkraları gereği ödeme yapılmamış hak sahiplerini kapsar." 4853 sayılı Kanun'un "Değerleme" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"Hak sahiplerinin aylık veya ücretlerinden yapılan tasarruf kesintileri ve Devlet veya ilgili işverenin katkılarına ait bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte kalan nema, aylık olarak, Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından açıklanan bir önceki aya göre Tüketici Fiyatları Genel İndeksi değişim oranında ve ilave olarak yıllık yüzde beş oranında değerlendirilir." 4853 sayılı Kanun'un "Ödeme" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"Hak sahiplerine, anapara tutarları 2003 yılı Nisan ayında defaten ödenir. 5 inci madde uyarınca değerlendirilen tutar Mart, Haziran, Eylül ve Aralık aylarında olmak üzere 2004 yılında dört taksit, 2005 yılında dört taksit ve Mart ve Haziran aylarında olmak üzere 2006 yılında iki taksit olarak toplam on taksitte ödenir.Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan, ödeme tarihlerini bir ay önce veya bir ay sonra olarak belirlemeye yetkilidir.Emeklilik veya ölüm halinde taksitlendirme devam etmez ve ilgililere veya kanunî mirasçılarına kalan tutar defaten ödenir.Bu Kanun hükümleri gereğince hak sahiplerine yapılacak ödemeler ve bu ödemeler nedeniyle düzenlenecek belgeler hiçbir vergi ve kesintiye tâbi tutulamaz." 4853 sayılı Kanun'un "Davalar" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"3417 sayılı Kanunun mülga 2 nci maddesi kapsamındaki hak sahipleri tarafından bu Kanun kapsamına giren alacaklarla ilgili olarak yargı mercilerine açılmış ve devam eden davalar ile icra takipleri hakkında bu Kanun hükümleri uygulanır." 4853 sayılı Kanun'un ek  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"...Mülga 9/3/1988 tarihli ve 3417 sayılı Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların Değerlendirilmesine Dair Kanunun ödemeleri düzenleyen 6 ncı maddesinin ikinci ve üçüncü fıkrası uyarınca sistemden çıkan tasarruf sahiplerinin sistemden çıktıkları tarihte tasarruf teşvik hesaplarında kalan Devlet veya işveren katkısı tutarları, ödenen nema tutarları mahsup edilmek kaydıyla ilk kesinti tarihinden; şahıs kesintisine tekabül eden ödenmeyen nema tutarları ise sistemden çıkış tarihinden 30 Nisan 2003 tarihine kadar olan dönem için 3417 sayılı Kanunun nemalandırmaya ilişkin 5 inci maddesinde yer alan düzenlemeye göre ve bu tarihten sonraki dönem için ise 4853 sayılı Çalışanların Tasarruflarını Teşvik Hesabının Tasfiyesi ve Bu Hesaptan Yapılacak Ödemelere Dair Kanunun 5 inci maddesinde belirlenen esaslar çerçevesinde Şubat 2007 sonu itibariyle değerlemeye tâbi tutularak tasarruf sahiplerine başvuru halinde defaten ödenir. Söz konusu ödemelerin hak sahibi bazında belirlenmesinde Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası Anonim Şirketi kayıtları esas alınır....."B. Anayasa Mahkemesi Kararları Anayasa Mahkemesinin 18/11/1998 tarihli ve E.1997/59, K.1998/71 sayılı kararının ilgili kısımları şöyledir:"...Yasa'nın  maddesinin itiraz konusu üçüncü fıkrasında, en az altı yıl tasarrufta bulunanlara istedikleri takdirde sadece biriken tasarruf kesintilerinin ödeneceği öngörülmüştür. Oysa, altı yıldan az tasarrufta bulunanlarla altı yıl veya daha fazla tasarrufta bulunanların hukuksal konumlarında farklılık yoktur. Aynı hukuksal konumda olanların farklı kurallara bağlı tutulması Anayasa'nın  maddesindeki eşitlik ilkesine aykırılık oluşturur. Kuralın iptali gerekir....." Anayasa Mahkemesinin 10/12/2001 tarihli ve E.2000/42, K.2001/361 sayılı kararının ilgili kısımları şöyledir:"...Önceki kararımızda da belirtildiği gibi çalışanların aylık ve ücretlerinden 3417 sayılı Kanun uyarınca kesilen ve tasarrufu teşvik hesabında toplanan tasarruf tutarları üzerinde mülkiyet hakları bulunmaktadır. Adı geçenlerin Devlet katkısı ve nema üzerindeki hakları ise alacak hakkıdır. Bu durumda, itiraz konusu düzenlemelerle anılan miktarların sistemden çıkan kişilere verilmesini engelleyerek haksızlığa uğratılması Anayasa'nın  ve  maddelerinin amacına aykırıdır.Yasa'nın  maddesine göre, çalışanların aylık ve ücretlerinin belli bir yüzdesi üzerinden hesaplanarak ve ilgililerin tasarruf kesintisine eklenerek tasarrufu teşvik hesabına yatırılan Devlet/işveren katkısı ile katkının ve tasarruf kesintisinin birlikte değerlendirilmesiyle oluşan nemaların mülkiyet hakkı kapsamında olduğu tartışmasızdır. Bu durumda, sözkonusu tutarların belli sürelere bağlanarak kısmen veya tamamen ödenmesinin engellenmesi mülkiyet hakkının özünü zedelemekte ve onu kullanılmaz hale getirmektedir.Bu nedenle kurallar Anayasa'nın  ve  maddelerine aykırıdır. İptali gerekir....Çalışanların aylık ve ücretlerinden yapılacak tasarruf kesintisi Devlet/işveren katkısı ve bunlara ilişkin nemaların ödenmesinde ilgililerin tasarruf süreleri ve özel durumlarına göre gruplandırılarak farklı kurallara bağlı tutulmalarında eşitlik ilkesine aykırılık bulunmamakta ise de, tasarruf kesintisi, Devlet/işveren katkısı ve nemalar üzerindeki sahip oldukları mülkiyet hakkı bakımından aynı konumda oldukları açıktır. Bu nedenle, 3417 sayılı Yasa'ya tâbi çalışanlar arasında ayrıma gidilerek bunlardan kimilerine ödeme yapılmaması veya kısmen yapılması Anayasa'nın  maddesine aykırıdır. Kuralların iptali gerekir...." Danıştay İçtihadı Danıştay Onuncu Dairesinin 9/3/2009 tarihli ve E.2007/930, K.2009/1533 sayılı kararının ilgili kısımları şöyledir:"...Temyizen incelenen kararın verilmesindensonra, 2006 tarih ve 26392 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 5568 sayılı Yasanın 4 üncü maddesi ile4853 sayılı Yasaya eklenen Ek 1 inci maddede ise; mülga 3417 sayılı Yasanın ödemeleri düzenleyen 6 ncı maddesinin ikinci ve üçüncü fıkrası uyarınca sistemden çıkan tasarruf sahiplerinin sistemden çıktıkları tarihte tasarrufu teşvik hesaplarında kalan Devlet veya işveren katkısı tutarlarının, ödenen nema tutarları mahsup edilmek kaydıyla ilk kesinti tarihinden; şahıs kesintisine tekabül eden ödenmeyen nema tutarlarının ise sistemden çıkış tarihinden 30 Nisan 2003 tarihine kadar olan dönem için 3417 sayılı Yasanın nemalandırmaya ilişkin 5 inci maddesinde yer alan düzenlemeye göre ve bu tarihten sonraki dönem için ise 4853 sayılı Yasanın 5 inci maddesinde belirlenen esaslar çerçevesinde Şubat 2007 sonu itibariyle değerlemeye tâbi tutularak tasarruf sahiplerine başvurusu halinde defaten ödeneceği; 3417 sayılı Yasanın ödemeleri düzenleyen 6 ncı maddesinin ikinci ve üçüncü fıkrası uyarınca sistemden çıkarak her ne suretle olursa olsun, bu düzenleme tarihinden önce mülkiyet hakkı kapsamında talebi karşılanmış hak sahipleri lehine bir fark oluşması halinde, söz konusu tutarın 2007 yılı Aralık ayı sonuna kadar defaten ödeneceği;bu düzenlemeler nedeniyle konuları kalmayacağından, kapsama giren tasarruf sahipleri tarafından açılmış davalar ile icra takipleri hakkında bu madde hükümleri uygulanmak suretiyle dava ve takiplerin sonuçlandırılacağı kurala bağlanmıştır. Aktarılan Yasa maddelerinden; 3417 sayılı Yasada öngörülen sistemden tasarruf kesintilerini alarak çıkan hak sahiplerine başvuruları halinde, Devlet katkısı ve nemalarının ödeneceği; devam eden davalarda da4853 sayılı Yasaya, 5568 sayılı Yasa ile eklenenEk  maddenin uygulanacağı görülmektedir. Bu bağlamda, 3417 sayılı Yasa uyarınca sistemden çıkan tasarruf sahiplerine, sistemden çıktıkları tarihte tasarrufu teşvik hesaplarında kalan Devlet veya işveren katkısı tutarları ilk kesinti tarihinden, nema tutarları ise, sistemden çıkış tarihinden Şubat 2007 sonu itibariyle değerlendirmeye tabi tutularak başvurusu halinde bir defada ödenecektir. Dolayısıyla, 3417 sayılı Yasa uyarınca 6 yıldan fazla tasarrufta bulunup bu Yasa kapsamından çıkarak aylıklarından yapılan kesintileri alan davacının hesabında kalan tasarruf miktarlarının (Devlet Katkısının) ve nemasının ödenmesi isteminin 5568 sayılı Yasanın  maddesi ile 4853 sayılı Yasaya getirilen Ek Madde 1'in kapsamında değerlendirileceğinde kuşku yoktur..." Danıştay Onuncu Dairesinin 20/2/2009 tarihli ve E.2008/11725, K.2009/1247 sayılı kararının ilgili kısımları şöyledir:"...2006tarihli ve 26392 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5568 sayılı Yasanın 4'üncü maddesi ile4853 sayılı Yasaya eklenen Ek 1'inci maddede "... Mülga 9/3/1988 tarihli ve 3417 sayılı Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların Değerlendirilmesine Dair Kanunun ödemeleri düzenleyen 6 ncı maddesinin ikinci ve üçüncü fıkrası uyarınca sistemden çıkan tasarruf sahiplerinin sistemden çıktıkları tarihte tasarruf teşvik hesaplarında kalan Devlet veya işveren katkısı tutarları, ödenen nema tutarları mahsup edilmek kaydıyla ilk kesinti tarihinden; şahıs kesintisine tekabül eden ödenmeyen nema tutarları ise sistemden çıkış tarihinden 30 Nisan 2003 tarihine kadar olan dönem için 3417 sayılı Kanunun nemalandırmaya ilişkin 5 inci maddesinde yer alan düzenlemeye göre ve bu tarihten sonraki dönem için ise 4853 sayılı Çalışanların Tasarruflarını Teşvik Hesabının Tasfiyesi ve Bu Hesaptan Yapılacak Ödemelere Dair Kanunun 5 inci maddesinde belirlenen esaslar çerçevesinde Şubat 2007 sonu itibariyle değerlemeye tâbi tutularak tasarruf sahiplerine başvuru halinde defaten ödenir. Söz konusu ödemelerin hak sahibi bazında belirlenmesinde Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası Anonim Şirketi kayıtları esas alınır...."