Haklar: Özel hayatın ve aile hayatının korunması hakkı

Başvuru, güvenilirliğini kaybettiği gerekçesiyle gerçekleştirilen naklen atama işlemi nedeniyle özel hayata saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 3/1/2019 tarihinde yapılmıştır. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvurucu 2011 yılında Millî İstihbarat Teşkilatı (MİT) bünyesinde istihbarat uzman yardımcısı olarak göreve başlamıştır. MİT iç güvenlik birimi tarafından başvurucunun Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ)/Paralel Devlet Yapılanması (PDY) ile irtibatının ya da iltisakının bulunup bulunmadığına ilişkin inceleme yapılmıştır. İnceleme neticesinde başvurucunun güvenilirliği ve göreve uygunluğu konusunda ortaya çıkan şüphe nedeniyle MİT Müşteşarlık makamının 8/6/2016 tarihli emri uyarınca MİT Teftiş Kurulu Başkanlığınca başvurucu hakkında soruşturma yürütülmüştür. Soruşturma neticesinde tanzim edilen 11/8/2016 tarihli raporda, başvurucunun yakınlarının FETÖ/PDY irtibatı veya iltisakının olduğuna ilişkin birtakım tespit ve değerlendirmelerde bulunulmuştur. Anılan raporda yer alan hususlar genel itibarıyla şunlardır:i. Başvurucu tarafından kullanılan GSM hattı ile başvurucunun doktora öğrenimi gördüğü üniversitede öğretim görevlisi olarak çalışan FETÖ/PDY ile irtibatlı bir şahıs ile yoğun şekilde görüşüldüğü,ii. Başvurucunun babasının anılan örgütün yanlısı olarak çevresinde tanındığı, hâkim olan kardeşinin 2014 yılındaki Hâkimler ve Savcılar (Yüksek) Kurulu seçimlerinde FETÖ/PDY destekli adayların düzenlediği toplantılara katıldığı ve 15 Temmuz darbe girişiminin akabinde görevden uzaklaştırıldığı,iii. Başvurucunun iki kardeşinin ve yakın arkadaşlarının FETÖ/PDY kontrolünde olan okullardan mezun olduğu, hakkında soruşturma yürütülen başka bir personel tarafından başvurucunun anılan örgütle bağlantısının olabileceğine ilişkin düşüncesini dile getirdiği, başvurucunun psikofizyolojik doğruluk testi uygulamasında ve kendisiyle yapılan mülakatta örgütle bağlantısına ilişkin sorulara belirgin tepkiler verdiği ifade edilmiştir. Raporun sonunda; başvurucunun mevzuatta yer alan Teşkilat şart ve vasıflarına uymadığı, güvenilirlik vasfını ve Teşkilata alınma koşullarını yitirdiği, Teşkilata intibak edemediği şeklinde değerlendirmelere yer verilmiş ve 1/11/1983 tarihli ve 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanunu'nun  maddesi uyarınca başka bir kurum veya kuruluşa naklen atanması teklif edilmiştir. Söz konusu teklifin uygun görülmesi üzerine başvurucunun genel hükümlere göre başka bir kurum veya kuruluşa naklen atanmasına karar verilmiştir. Bu doğrultuda başvurucu 11/11/2016 tarihinde Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı emrine memur olarak atanmıştır. Başvurucu, söz konusu atama işleminin hukuka aykırı olduğunu ileri sürerek 20/1/2017 tarihinde Ankara  İdare Mahkemesinde (İdare Mahkemesi) iptal davası açmıştır. Dava dilekçesinde yer verilen hususlar genel itibarıyla şunlardır:i. Başvurucu, yurt içinde ve yurt dışında tamamladığı eğitimlerin ardından özel yetenek, yazılı ve sözlü sınavlarını başarıyla tamamlayarak ve kapsamlı bir güvenlik soruşturmasından geçerek 2011 yılında istihbarat uzman yardımcısı olarak göreve başladığını, doktora derecesinin bulunduğunu, işini büyük bir özveri ve sadakatle yerine getirmeye her zaman özen gösterdiğini,ii. Hiçbir gerekçe ortaya konulmadan beşinci derecede bulunan bir memuriyet kadrosuna naklen atandığını, istihbarat uzman yardımcısı olarak dördüncü dereceli kadroda bulunmasına rağmen atamanın kazanılmış hak aylığına esas derece ve kademe dikkate alınmadan gerçekleştirildiğini, gelirinin yarı oranda azaldığını ve kamu kaynaklarının israf edilmesi anlamına gelecek şekilde kendisine pasif bir görev verildiğini,iii. İdarece takdir yetkisinin keyfî şekilde kullanıldığını, işlemin sebep ve amaç unsurlarının bulunmadığını ve subjektif tutuma dayalı olarak tesis edilen dava konusu işlemin iptal edilmesi gerektiğini ileri sürmüştür. Davalı idareler tarafından sunulan savunma dilekçelerinde yer verilen ifadeler özetle şöyledir:i. Yürütülen istihbarat görevinin önemi ve hassasiyeti nedeniyle FETÖ/PDY ile ilişkili olabilecek kişilerin tespitine ve gerekli tedbirlerin ivedilikle alınmasına yönelik iç birimlerce çalışmalar yürütüldüğü, yapılan araştırma neticesinde başvurucunun güvenilirliği ve Teşkilata uygunluğu konusunda kuvvetli şüphe oluştuğu kanaatiyle başvurucu hakkında soruşturma başlatıldığı,ii. Soruşturma neticesinde başvurucunun söz konusu örgütle doğrudan irtibatlı ya da iltisaklı olduğu hususunda yeterli vicdani kanaate ulaşılmasa da yakınları ve arkadaşları dolayısıyla başvurucunun güvenilirlik vasfını yitirdiğinin ve kuruma intibak edemediğinin anlaşıldığı,iii. MİT'in genel idare yapısı içerisinde yer alan diğer kamu kurum ve kuruluşlarının işleyişinden farklılıklar içerdiği, görev yapan personelin güvenilirliğinin gizli servis faaliyetlerinin yürütülmesi açısından hayati derece öneminin olduğu, bu hususta ihmale gelmeyen ve tavizsiz şekilde yerine getirilmesi gereken bir sorumluluğun bulunduğu,iv. Başvurucunun kazanılmış hak aylık derecesi korunarak hizmet ihtiyacı olan bir kuruma atandığı, MİT memurluklarının 14/7/1965 sayılı ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun  maddesi uyarınca istisnai memuriyet kapsamında olması nedeniyle bulundukları kadro unvanı ve derecesinin kazanılmış hak olarak kabul edilemeyeceği belirtilmiş ve davanın reddine karar verilmesi talep edilmiştir. İdare Mahkemesi dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu gerekçesiyle 29/6/2018 tarihinde davanın reddine karar vermiştir. Kararda, MİT Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından başvurucu ve yakın çevresi hakkında yapılan tespitlere değinilmiştir. Kararın gerekçesinde yer alan hususlar özetle şöyledir:i. Yapılan somut tespitlere göre başvurucunun MİT personelinin uymak zorunda olduğu şart ve vasıfları kaybettiği, güvenilirliğini ve Teşkilata alınma koşullarını yitirdiği ve Teşkilata intibak edemediği sonucuna varılarak tesis edilen atama işleminde kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırılık bulunmadığı,ii. İşlemin 2937 sayılı Kanun'un  maddesi gereğince tesis edilmesi nedeniyle muvafakat şartının bulunmadığı, MİT memurluklarının istisnai memurluklar kapsamında olması nedeniyle başvurucunun bulunduğu kadronun emeklilik aylığının hesabında ve diğer memurluklara naklen atanmada kazanılmış hak sayılamayacağı,iii. Başvurucunun üst derecelerde kadro dolu olduğu için beşinci derece memur kadrosuna atandığı ancak kazanılmış hak aylık derecesinin 4/2, emekli aylığına esas derecesinin ise 2/1 olarak belirlendiği, ayrıca idarenin 19/1/2017 tarihli işlemiyle başvurucunun intibakının tekrar değerlendirildiğinin anlaşıldığı,iv. Başvurucunun MİT bünyesindeki görevine atanırken KPSS (A) grubu sınav sonucunda aldığı puana göre (A) grubu kariyer mesleğe yerleştirilmediği, bu nedenle (A) grubu uzman kadrosuna atamasının yapılmasına imkân bulunmadığı, kazanılmış hak aylık derecesine ve öğrenim durumuna uygun şekilde memur kadrosuna atandığının görüldüğü ve benzer yönde Danıştay kararlarının bulunduğu belirtilmiştir. Başvurucunun istinaf talebi, kararın usule ve hukuka uygun olduğu gerekçesiyle Ankara Bölge İdare Mahkemesi  Dava Dairesinin 8/11/2018 tarihli kararıyla kesin olarak reddedilmiştir. Nihai karar 4/12/2018 tarihinde başvuru tarafından öğrenilmiştir. A. Ulusal Hukuk 2937 sayılı Kanun'un "Milli İstihbarat Teşkilatının görevleri" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"Milli İstihbarat Teşkilatının görevleri şunlardır;a) Türkiye Cumhuriyetinin ülkesi ve milleti ile bütünlüğüne, varlığına, bağımsızlığına, güvenliğine, Anayasal düzenine ve milli gücünü meydana getiren bütün unsurlarına karşı içten ve dıştan yöneltilen mevcut ve muhtemel faaliyetler hakkında milli güvenlik istihbaratını Devlet çapında oluşturmak ve bu istihbaratı Cumhurbaşkanı (…), Genelkurmay Başkanı, Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreteri ile gerekli kuruluşlara ulaştırmak.b) Devletin milli güvenlik siyasetiyle ilgili planların hazırlanması ve yürütülmesinde; Cumhurbaşkanı (…), Genelkurmay Başkanı, Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreteri ile ilgili bakanlıkların istihbarat istek ve ihtiyaçlarını karşılamak.c) Kamu kurum ve kuruluşlarının istihbarat faaliyetlerinin yönlendirilmesi için Cumhurbaşkanı (…) ve Milli Güvenlik Kuruluna tekliflerde bulunmak. d) Kamu kurum ve kuruluşlarının istihbarat ve istihbarata karşı koyma faaliyetlerine teknik konularda müşavirlik yapmak ve koordinasyonun sağlanmasında yardımcı olmak.e) Genelkurmay Başkanlığınca Silahlı Kuvvetler için lüzum görülecek haber ve istihbaratı, yapılacak protokole göre Genelkurmay Başkanlığına ulaştırmak.f) Milli Güvenlik Kurulunda belirlenecek diğer görevleri yapmak.g) İstihbarata karşı koymak.h) (Ek: 17/4/2014-6532/1 md.) Dış güvenlik, terörle mücadele ve millî güvenliğe ilişkin konularda Cumhurbaşkanınca (…) verilen görevleri yerine getirmek.i) (Ek: 17/4/2014-6532/1 md.) Dış istihbarat, millî savunma, terörle mücadele ve uluslararası suçlar ile siber güvenlik konularında her türlü teknik istihbarat ve insan istihbaratı usul, araç ve sistemlerini kullanmak suretiyle bilgi, belge, haber ve veri toplamak, kaydetmek, analiz etmek ve üretilen istihbaratı gerekli kuruluşlara ulaştırmak.j) (Ek: 17/4/2014-6532/1 md.) İstihbarat kapasitesini, niteliğini ve etkinliğini artırmak amacıyla çağdaş istihbarat usul ve yöntemlerini araştırmak, teknolojik gelişmeleri takip etmek ve uygun görülenleri temin etmek. (Değişik birinci cümle: 17/4/2014-6532/1 md.) Millî İstihbarat Teşkilatına bu görevler dışında görev verilemez. Milli İstihbarat Teşkilatı birimlerinin görev, yetki ve sorumlulukları Cumhurbaşkanınca onaylanacak bir yönetmelikte belirtilir." 2937 sayılı Kanun'un "Memur ve sözleşmeli personel" kenar başlıklı  maddesinin birinci fıkrası şöyledir:"MİT kadrolarında istihdam edilen memurlar, bu Kanunda belirtilen özel hükümler dışında, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümlerine tabidir." 2937 sayılı Kanun'un "Başka kuruma nakil" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"MİT fiili kadrosuna dahil personelden teşkilatın özelliği ve hizmetin gerekli kıldığı şart ve vasıflar gözönüne alınarak teşkilata intibak edemedikleri üstlerince tescil edilenler, Teşkilat Başkanının teklifi ve Cumhurbaşkanının uygun görmesi üzerine, genel hükümlere göre başka bir kurum veya kuruluşa naklen atanmak üzere Devlet Personel Başkanlığına bildirilir. Devlet Personel Başkanlığının yedi gün içinde atama teklifini yapmasını müteakip, ilgili kurum veya kuruluş tarafından on gün içinde atama işlemleri tamamlanarak ilgili personelin MİT ile ilişiği kesilir." 657 sayılı Kanun'un "İstisnai memurluklar" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"... Milli İstihbarat Teşkilatı memurluklarına ... bu Kanunun atanma, sınavlar, kademe ilerlemesi ve dereceye yükselmesine ilişkin hüküm-leriyle bağlı olmaksızın tahsis edilmiş derece aylığı ile memur atanabilir. ..." 8/10/1998 tarihinde yürürlüğe konulan Millî İstihbarat Teşkilatı Personel Yönetmeliği'nin "Uyulması Zorunlu Teşkilat Şart ve Vasıfları" kenar başlıklı  maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları şöyledir:"Makam, unvan ve görev süresi ne olursa olsun Teşkilat Şart ve Vasıflarına aykırılık, personel için Teşkilata intibaksızlık nedeni sayılır.Teşkilat Şart ve Vasıflarına uymayanlar hakkında 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 125 nci ve/veya 2937 sayılı Kanun'un 19 uncu maddesi hükümleri uygulanır."B. Uluslararası Hukuk Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) "Özel ve aile hayatına saygı hakkı" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"(1) Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.(2) Bu hakkın kullanılmasına bir kamu makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin ekonomik refahı, düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabilir." Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) göre mesleki hayat, özel hayat kavramı dışında tutulamaz. Özel hayat unsurları gerekçe gösterilerek mesleki hayata getirilen sınırlamalar, bireyin sosyal kimliğini etkilediği ölçüde Sözleşme’nin  maddesi kapsamına girebilmektedir. AİHM, bireylerin genellikle iş yaşamında dış dünyayla ilişkiler kurduğunu hatırlatarak bireyin kimliğini oluşturmasının ve sosyalleşmesinin önemli bir aracı olan dış dünyayla ilişki kurma hakkının bireyin iş çevresini de kapsadığını, bu durumun serbest meslek bağlamında özellikle geçerli olduğunu ifade etmiştir (Niemitz/Almanya, B. No: 13710/88, 16/12/1992, § 29; Campagnano/İtalya, B. No: 77955/01, 23/3/2006, § 53; Özpınar/Türkiye, B. No: 20999/04, 19/10/2010, § 45). AİHM, kural olarak ilgili kişinin mesleki yaşantısına getirilen bir kısıtlamayı (örneğin naklen atama işlemi) Sözleşme'nin  maddesinin kapsamı içinde kabul etmektedir. AİHM tarafından öncelikle mesleki hayatın kişiliğin geliştirilmesi üzerindeki etkisi tartışılarak mesleki hayata getirilen sınırlamaların bireyin yakın çevresiyle ilişkilerini geliştirmesi ve sosyal kimliğini şekillendirmesi üzerinde etki doğuracağı belirtilmiş ve bu bağlamdaki müdahalelerin  madde kapsamına girebileceği değerlendirilmiştir (Sodan/Türkiye, B. No: 18650/05, 2/2/2016, § 37). AİHM, bu konudaki her somut olay değerlendirmesinde özel hayat kavramının kapsamına ilişkin açıklamalarda bulunmuş ve bu kavramın bireyin kişisel hayatını istediği gibi yaşayabileceği bir iç alan ile sınırlandırmayı ve dış dünyayı bu alandan tamamen uzak tutmayı hakkın koruma alanını aşırı şekilde sınırlayan bir yaklaşım tarzı olarak nitelendirmiştir (Fernández Martínez/İspanya [BD], B. No. 56030/07, 12/6/2014, § 109).