Haklar: Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı

Başvuru, tutukluluğun makul süreyi aşması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının; tutukluluk dolayısıyla siyasi faaliyetlerin yerine getirilememesi nedeniyle seçme ve seçilme hakkının; yargılamanın makul sürede sonuçlandırılmaması, gizli tanıkların sorgulanamaması, hukuka aykırı delillerin yargılamada kullanılması nedenleriyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.   Başvuru 5/3/2014 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen başvuru hakkında görüş sunulmayacağını bildirmiştir.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen Şırnak KCK Kent Meclisi yapılanması soruşturması kapsamında başvurucular Aydın Pusat ve Taybet Belge 17/9/2011 tarihinde; Ali Aktaş, Asiye Atılgan, Ayşe İrmez, Halil Batıbey, İbrahim Ayan, Kerem Erkuş, Mahmut Kaplan, Mehmet Çakar, Sefer Tunç ve Yahya Barınç 20/9/2011 tarihinde; Abdurrezzak Yıldız 10/10/2011 tarihinde; Dursun Çakır 18/10/2011 tarihinde; Abdullah Şaran, Hüseyin Uğur ve Sabri Ürkmez 27/11/2011 tarihinde gözaltına alınmışlardır. Başvurucu Ramazan Çakar hakkında 29/9/2011 tarihinde yakalama kararı çıkarılmıştır. Başvurucu Dursun Çakır 18/10/2011 tarihinde salıverilmiştir. Ancak Cumhuriyet Başsavcılığının itirazı üzerine Diyarbakır  Ağır Ceza Mahkemesince 20/10/2011 tarihinde hakkında yakalama emri çıkarılmıştır.  Mehmet Çakar 20/9/2011 tarihinde; Aydın Pusat, Taybet Belge, Ali Aktaş, Asiye Atılgan, Ayşe İrmez, Halil Batıbey, İbrahim Ayan, Kerem Erkuş, Mahmut Kaplan, Sefer Tunç ve Yahya Barınç 21/9/2011 tarihinde; Abdurrezzak Yıldız 11/10/2011 tarihinde; Dursun Çakır yakalama emri üzerine 24/11/2011 tarihinde; Abdullah Şaran, Hüseyin Uğur ve Sabri Ürkmez 30/11/2011 tarihinde tutuklanmışlardır. Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığının 1/1/2012 tarihli iddianamesi ile başvurucuların terör örgütüne üye olma, terör örgütünün faaliyetlerini düzenlemek suretiyle örgütü yönetme, terör örgütünün propagandasını yapma suçlarından cezalandırılmaları istemiyle haklarında kamu davası açılmıştır. Diyarbakır  Ağır Ceza Mahkemesinin (CMK mülga  maddeyle görevli) E.2012/24 sayılı dosyasında yargılamaya başlanmıştır. Başvuruculardan Aydın Pusat 8/6/2012 tarihinde, Ayşe İrmez 28/6/2013 tarihinde Diyarbakır  Ağır Ceza Mahkemesince tahliye edilmiştir. Tutukluluğu devam eden başvurucular son olarak 8/1/2014 tarihinde yargılandıkları Mahkemeden tahliye talebinde bulunmuş; Mahkeme 10/1/2014 tarihinde tahliye taleplerinin reddine ve Ayşe İrmez dışındaki başvurucuların tutukluluk hâllerinin devamına karar vermiştir. Bu karara karşı yapılan itirazı değerlendiren Diyarbakır  Ağır Ceza Mahkemesi 30/1/2014 tarihinde itirazın reddine karar vermiştir. Bu karar 11/2/2014 tarihinde başvurucuların müdafiine tebliğ edilmiştir. Başvurucular 5/3/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır. Başvurucular hakkındaki dava, kanun değişikliği ile CMK mülga  maddeyle görevli mahkemelerin kapatılması üzerine Şırnak  Ağır Ceza Mahkemesine devredilmiştir. Şırnak  Ağır Ceza Mahkemesinin E.2014/142 sayılı dosyası üzerinden devam edilen yargılamada 10/4/2014 tarihinde başvurucular Kerem Erkuş, Mahmut Kaplan, Sabri Ürkmez, Dursun Çakır, Halil Batıbey, Taybet Belge ve İbrahim Ayan'ın; 15/7/2014 tarihinde Asiye Atılgan, Abdullah Şaran, Hüseyin Uğur, Mehmet Çakar, Abdurrezzak Yıldız, Ali Aktaş, Sefer Tunç ve Yahya Barınç'ın tahliye edilmesine karar verilmiştir. Başvurucu Ramazan Çakar 17/10/2014 tarihinde savunma yapmak istediğini belirterek Mahkemeye gelmiş, Mahkemece yapılan sorgusunun ardından aynı tarihte tutuklanmıştır. Dava daha sonra Ankara Batı  Ağır Ceza Mahkemesine nakledilmiştir. Ankara Batı  Ağır Ceza Mahkemesi 15/1/2015 tarihinde başvurucu Ramazan Çakar'ın tahliyesine karar vermiştir. Başvurucu Abdurrezzak Yıldız 21/3/2016 tarihinde, Şırnak Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen bir soruşturma kapsamında tutuklanmıştır. Başvurucu hakkında Şırnak Cumhuriyet Başsavcılığının 30/3/2016 tarihli iddianamesiyle Şırnak Ağır Ceza Mahkemesinde kamu davası açılmıştır.Şırnak Ağır Ceza Mahkemesi 9/6/2016 tarihli kararıyla bu davanın Ankara Batı  Ağır Ceza Mahkemesinde görülen davayla birleştirilmesine, yargılamanın Ankara Batı  Ağır Ceza Mahkemesindeki dava üzerinden yürütülmesine karar vermiştir. Ankara Batı  Ağır Ceza Mahkemesi 17/11/2016 tarihinde başvurucu Abdurrezzak Yıldız'ın tahliyesine karar vermiştir.Dava, bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla Ankara Batı  Ağır Ceza Mahkemesinde derdesttir. A. Ulusal Hukuk 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Tazminat istemi" kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilgili bölümü şöyledir:"Suç soruşturması veya kovuşturması sırasında;...d) Kanuna uygun olarak tutuklandığı hâlde makul sürede yargılama mercii huzuruna çıkarılmayan ve bu süre içinde hakkında hüküm verilmeyen,...Kişiler, maddî ve manevî her türlü zararlarını, Devletten isteyebilirler." 5271 sayılı Kanun'un "Tazminat isteminin koşulları" kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:" Karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat isteminde bulunulabilir."B. Uluslararası Hukuk Sözleşme Hükümleri Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne (Sözleşme) ek 1 No.lu Protokol'ün  maddesi şöyledir:"Yüksek Sözleşmeci Taraflar, yasama organının seçilmesinde halkın kanaatlerinin özgürce açıklanmasını sağlayacak şartlar içinde, makul aralıklarla, gizli oyla serbest seçimler yapmayı taahhüt ederler." Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihadı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Sözleşme'ye ek 1 No.lu Protokol'ün  maddesindeki serbest seçim hakkını, yasama organının seçimi ya da bu organın iki meclisi varsa en azından bir meclisin seçimi ile sınırlı olarak değerlendirmektedir (Gorizdra/Moldova (k.k.), B. No: 53180/99, 2/7/2002, hukuk kısmı, § 2; Cherepkov/Rusya (k.k.), B. No: 51501/99, 25/1/2000, hukuk kısmı, § 1).  AİHM, serbest seçim hakkının kapsamını yasama yetkisine sahip olmayan yerel yönetimlerin seçimlerini içerecek kadar genişletmemiş ve yerel seçimlerin ulusal yasaları yerel düzeyde uygulayarak parlamentonun desteklenmesi işlevine sahip olduğunu belirtmiştir. AİHM ayrıca belediye seçimlerinin (Cherepkov/Rusya), bölgesel seçimlerin (Malarde/France (k.k.), B. No: 46813/99, 5/9/2000), il genel meclisi seçimlerinin (Vito Sante Santoro/Italy, B. No: 36681/97, 1/7/2004), belediye ve ilçe meclisi seçimlerinin (Mółka/Poland [BD] (k.k.), B. No: 56550/00, 12/6/2014) Sözleşme'ye ek 1 No.lu Protokol'ün  maddesinde belirlenen serbest seçim hakkının kapsamında olmadığına karar vermiştir.