Haklar: İfade özgürlüğü

Başvuru, tek başına yapılması planlanan bir basın açıklamasının mülki amir tarafından tercih edilen mekânda yapılmadığı, idareye önceden bildirimde bulunulmadığı ve erteleme kararına rağmen yapıldığı gerekçesiyle kolluk görevlilerince engellenmesi nedeniyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 5/4/2021 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir. 2021/41448 sayılı bireysel başvurunun mevcut başvuru ile birleştirilmesine Komisyonca karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu, sağlık memuru olarak görev yaparken, 2016 yılında Olağanüstü Hâl Kanun Hükmünde Kararnamesiyle (OHAL KHK) kamu görevinden çıkarılmıştır.(15 Temmuz darbe teşebbüsü nedeniyle OHAL ilan edilmesi sürecine ilişkin bilgi için bkz.Adnan Vural ve diğerleri [GK], B. No: 2017/36237, 10/3/2022, §§ 9-11). Ankara İl Umumi Hıfzıssıhha Kurulu 28/11/2020 tarihli kararıyla, Dünya Sağlık Örgütü tarafından da pandemi olarak ilan edilen koronavirüsü (COVID-19) hastalığının yayılmasının engellenmesi amacıyla sivil toplum kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları, barolar, meslek odaları, birlikler, kooperatifler ile kat malikleri tarafından düzenlenecek etkinlikleri 1/3/2021 tarihine kadar ertelemiştir. 29/11/2020 tarihinde Ankara Valiliğinin internet sitesinden kamuoyuna duyurulan söz konusu kararın ilgili bölümü şöyledir:"Ankara İl Umumi Hıfzıssıhha Kurulu 2020 tarihinde 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun   ve  maddelerine göre, Ankara Valisi ... başkanlığında olağanüstü toplanarak gündemindeki konuları görüşüp aşağıdaki kararları almıştır.""...İçişleri Bakanlığının 2020 tarih 16230 sayılı Genelgesi ile Sağlık Bakanlığının 2020 tarih ve 13588366/149/1604 sayılı yazısı, Koronavirüs Bilim Kurulunun tavsiye kararı ve İl Hıfzıssıhha Kurulunun 2020 tarih 2020-76 sayılı Kararı doğrultusunda, mevsimsel etkiler de göz önünde bulundurularak, 2020 tarihinden itibaren 2020 tarihine kadar sivil toplum kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları, birlikler ve kooperatifler tarafından düzenlenecek olan etkinlikler ertelenmişti.Gelinen aşamada son dönemde Koronavirüs salgınının yayılımında tüm Dünya’da ve özellikle Avrupa’da hızlı bir artış yaşandığı ve Ülkemizde de vaka ve hasta sayılarında yükseliş görüldüğü kamuoyunun malumudur.Bu çerçevede Sağlık Bakanlığınca İçişleri Bakanlığına iletilen 2020 tarih ve 149 sayılı yazıda da; “Dünyada halen COVID­19 vaka artışları devam etmektedir. Ülkemizde de Covid­19 vakalarının devam etmekte olması, her ne kadar vaka sayıları belirli bir düzeyde kontrol altına alınmış olsa da önümüzdeki kış aylarında tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de özellikle damlacık yolu ile bulaşan solunum yolu hastalıklarının görülme sıklığının artış gösterebilmesi beklenmektedir. Bu kapsamda Bakanlığımız bünyesinde oluşturulan COVID­19 Bilimsel Danışma Kurulu, fiziksel mesafenin korunmasının zor olacağı sivil toplum kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, birlikler veya kooperatiflerin geniş katılımlı toplantılarının yapılmayarak 3 (üç) ay sonraya ertelenmesini önermiştir.” denilmektedir. Bu doğrultuda ilimiz genelinde; Sivil toplum kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları, barolar, meslek odaları, birlikler, kooperatifler ile kat malikleri tarafından düzenlenecek etkinliklerin (genel kurul toplantıları dahil) 2021 tarihine kadar ertelenmesine ..." Başvurucu OHAL KHK'larıyla yapılan işten çıkarmaları protesto etmek amacıyla 4/1/2021, 11/1/2021, 18/1/2021 ve 25/1/2021 tarihlerinde, işten çıkarılmadan önce çalıştığı Çankaya Toplum Sağlığı Merkezi önünde "İşimizi geri istiyoruz" konusunda tek başına basın açıklaması yapmak istemiştir. Kolluk görevlileri, gerçekleştirilmek istenen basın açıklamasının mahallî mülki amir tarafından belirlenen yerler dışında olması, bildirim yapılmadan gerçekleştirilmesi ve Ankara İl Umumi Hıfzıssıhha Kurulunun kararı ile6/10/1983 tarihli ve 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'nun toplanmaya sınırlama getiren "yasak yerler" hükmüne aykırı olması nedenleriyle etkinliğe müdahale etmiştir.  Başvurucu, yapılmak istenilen basın açıklamalarının koronavirüsü tedbirlerine aykırı olduğu gerekçesiyle kolluk görevlilerince engellendiğini -18/1/2021 tarihli eylem hariç olmak üzere- ve 2911 sayılı Kanun'a muhalefet etme suçundan işlem yapılmak üzere gözaltına alındığını ve hakkında adli işlem yapıldığını ifade etmiştir. Başvurucu, anılan işlemlerin sonucuna ilişkin bir belge sunmamış ve açıklama yapmamıştır. Ayrıca başvurucu, yanında bulunan B.K.nın sırf 11/1/2021 tarihli etkinliğin engellenmesine ilişkin görüntü kaydetmesi nedeniyle aynı suçtan gözaltına alındığını iddia etmiştir. Başvurucu, barışçıl nitelikte yapılmak istenilen basın açıklamasına hukuka aykırı şekilde müdahale edildiği ve keyfî şekilde gözaltına alındığı iddiasıyla kolluk görevlileri hakkında görevi kötüye kullanma ve sendikal hakların engellenmesi suçları ile 2911 sayılı Kanun'un  maddesi uyarınca toplantı veya yürüyüşü engelleme suçundan, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurularında bulunmuştur.  Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı şikâyetlerin 2/12/1999 tarihli ve 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkındaki Kanun'un  Maddesinin son fıkrası uyarınca işleme konulmamasına karar vermiştir. Anılan kararlarda, gözaltına alınma işleminin 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu gereğince icra edilmiş bir yasal soruşturma işlemi olduğu vesuç soruşturmasına tabi tutulmasının mümkün olmadığı değerlendirilmiştir. Ayrıca başvurucunun ihlal edildiğini iddia ettiği hakka yönelik olarak 5271 sayılı Kanun'un öngördüğü yasal yollara müracaat edilmesi gerektiği de vurgulanmıştır. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından şikâyetin işleme konulmaması kararlarının 13/3/2021 ve 13/7/2021 tarihlerinde tebliğ edilmesi üzerine başvurucu sırasıyla 5/4/2021 ve 4/8/2021 tarihlerinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur. Adalet Bakanlığından görüş istenilmesi sonrası Ankara İl Emniyet Müdürlüğü, Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğüne gönderdiği 5/8/2022 ve 30/9/2022 tarihli yazılarında müdahaleye ilişkin olarak;-Başvurucunun 27/2/2017 tarihinden itibaren her pazartesi günü, işten çıkarıldığı kurumun önünde kanuna aykırı olarak eylem yaptığı ve bu eylemlerin DHKP-C'nin yayın organları ve diğer sosyal medya platformlarında yayınlandığı, -Eylem yapılmak istenilen yerin COVID-19 testlerinin yapıldığı ve bu virüse yakalanan kişilerin yönlendirildiği bir yer olduğu ve dolayısıyla eylemin üçüncü kişilerin sağlığını tehlikeye düşürebilecek nitelikte olduğu, -Eylemlerin koronavirüsüyle mücadele amacıyla verilen Ankara İl Umumi Hıfzıssıhha Kurulu kararları ile Ankara Valiliğinin yasaklama kararlarına aykırı olduğu hatırlatılmasına karşın olay yerinden ayrılmaması üzerine başvurucunun hakkında 2911 sayılı Kanun'a muhalefet etme suçundan yakalama ve adli işlem yapıldığı,-Başvurucunun kendi isteğiyle 1/4/2017 tarihinde emekli olması nedeniyle hukuken kamu görevine iade edilmesi imkânı ve sendika adına faaliyet yürütme yetkisi olmamasına rağmen eylemlerine devam ettiği, Yüksel Caddesi ve Çankaya Halk Sağlığı Merkezi önünde yaptığı eylemlerinde üzerinde "İşimi geri istiyorum! 40 yıllık emeğimi gasp ettiğiniz. İki elim yakanızda Mahmut Konuk KESK" ifadeleri yazılı önlük giydiği, -Başvurucunun, 2017 yılından olay tarihine kadar birçok kez toplantı ve gösterilere katıldığı ve bu nedenlerle başvurucu hakkında on kez 2911 sayılı Kanun'a muhalefet suçundan, 329 kez de 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun  maddesi uyarınca emre aykırı davranışta bulunması nedeniyle idari para cezası uygulandığı vurgulanarak başvurucunun amacının hak aramaktan ziyade tanınan hakkı kötüye kullanarak kamu otoritesini zayıflatmak, kamu görevlileri hakkında suç duyurusunda bulunmak ve Anayasa Mahkemesinde tazminat talebinde bulunmak amacıyla yapıldığı ifade edilmiştir.   2911 sayılı sayılı Kanun’un "Tanımlar" başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:" Bu Kanunda geçen deyimlerden;a) Toplantı; belirli konular üzerinde halkı aydınlatmak ve bir kamuoyu yaratmak suretiyle o konuyu benimsetmek için gerçek ve tüzelkişiler tarafından bu Kanun çerçevesinde düzenlenen açık ve kapalı yer toplantılarını,b) Gösteri yürüyüşü; belirli konular üzerinde halkı aydınlatmak ve bir kamuoyu yaratmak suretiyle o konuyu benimsetmek için gerçek ve tüzelkişler tarafından bu Kanun çerçevesinde düzenlenen yürüyüşleri, ...İfade eder. " 2911 sayılı sayılı Kanun’un"Toplantı ve gösteri yürüyüşü yer ve güzergahı " kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"İl ve ilçelerde toplantı ve gösteri yürüyüşü yer ve güzergâhı, kamu düzenini ve genel asayişi bozmayacak ve vatandaşların günlük yaşamını zorlaştırmayacak şekilde ... mahallin en büyük mülki amiri tarafından belirlenir..." 2911 sayılı sayılı Kanun’un "Düzenleme Kurulu" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"Bu Kanuna göre yapılacak toplantılar, fiil ehliyetine sahip ve onsekiz yaşını doldurmuş, en az yedi kişiden oluşan bir düzenleme kurulu tarafından düzenlenir..." 2911 sayılı sayılı Kanun’un"Bildirim verilmesi" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir: "Toplantı yapılabilmesi için, düzenleme kurulu üyelerinin tamamının imzalayacakları bir bildirim, toplantının yapılmasından en az kırksekiz saat önce ve çalışma saatleri içinde, toplantının yapılacağı yerin bağlı bulunduğu valilik veya kaymakamlığa verilir.... " 2911 sayılı sayılı Kanun’un "Toplantının yapılması" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"Toplantı, 6 ncı madde hükümlerine uymak suretiyle bildirimde belirtilen yerde yapılır. Düzenleme kurulu, kendi üyelerinden başkan dahil en az yedi kişiyi toplantının yapıldığı yerde bulundurmakla yükümlüdür."