Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, idari gözetim altında tutmanın hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının; tutulma koşulları nedeniyle de kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 30/10/2014 tarihinde yapılmıştır. 3 Komisyonca, başvurucuların adli yardım talebinin kabulüne karar verilmiştir.  Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmemiştir.  Başvuru formu ve ekleri, başvurucular vekilinin başvuru tarihinden sonra ibraz ettiği dilekçeler, İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Genel Müdürlüğünün (GİGM) sunduğu belgeler ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi’nden (UYAP) elde edilen bilgilere göre ilgili olaylar özetle şöyledir:A. Başvurucu A.A. Yönünden Özbekistan asıllı, Afganistan vatandaşı ve 1971 doğumlu olan başvurucu, ilk olarak 1995’te Türkiye’ye geldiğini, vize süresi geçince yakalanıp sınır dışı edildiğini, dinî ve siyasi düşünceleri nedeniyle ülkesinden kaçarak 4/11/2013 tarihinde yasa dışı yollarla Van’dan Türkiye’ye tekrar geldiğini ifade etmiştir. Emniyet Genel Müdürlüğünce başvurucu hakkında 22/12/2012 tarihinde G-87 (genel güvenlik) koduyla yurda sürekli giriş yasağı getirilmiştir. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliğinin (BMMYK) 12/4/2013 tarihinde düzenlediği belgeye göre başvurucu, sığınma talebinde bulunmuştur. Bu talebin akıbeti konusunda bilgi bulunmamaktadır.  Başvurucu 20/3/2013 tarihinde ise Türkiye’den uluslararası korunma talep etmiştir. Talebin sonucuna dair bir bilgi sunulmamıştır. 12/2/2014 günü saat 20’de kolluk görevlileri tarafından tanzim edilen tutanağa göre uluslararası terörizmle bağlantılı olan ve hakkında yurda giriş yasağı bulunan başvurucu, Güngören’deki evinde yakalanarak polis karakoluna götürülmüştür.  Başvurucunun parmak izi incelemesi neticesinde Kırgızistan uyruklu S.K. isimli kişinin kimlik bilgisini kullandığı tespit edilmiştir. Başvurucu hakkında başkasına ait kimlik veya kimlik bilgilerini kullanma suçundan ayrıca soruşturma açılmıştır.  Başvurucu 17/2/2014 tarihinde İstanbul Kumkapı Geri Gönderme Merkezine (GGM) yerleştirilmiştir. Başvurucu 28/3/2014 tarihinde ikinci kez uluslararası koruma talep etmiştir. GİGM’nin 2/5/2014 tarihli kararıyla uluslararası koruma talebi reddedilmiştir. İstanbul Valiliğinin 10/7/2014 tarihli kararıyla başvurucunun 15/07/1950 tarihli ve 5683 sayılı mülga Yabancıların Türkiye’de İkamet ve Seyahatleri Hakkında Kanun’un  maddesinde yer alan “Memleket dışına çıkartılmalarına karar verilipte pasaport tedarik edemediklerinden veya başka sebeplerden dolayı Türkiye'yi terkedemiyenler İçişleri Bakanlığının göstereceği yerde oturmağa mecburdurlar.” şeklindeki düzenleme gereğince doksan güne kadar muhafaza altına alınmasına ve aynı Kanun’un  maddesine göre sınır dışı edilmesine karar verilmiştir. Başvurucu 9/7/2014 tarihinde Adana Kabul ve Barınma Merkezine (KBM) getirilmiştir. Adana Valiliği 10/7/2014 tarihinde başvurucunun Adana KBM’de muhafaza altına alınmasına karar vermiştir. Kararda 4/4/2013 tarihli ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'na göre yapılmış bir değerlendirme bulunmamaktadır. Başvurucu 11/7/2014 tarihinde idari gözetim kararına itiraz etmiştir. İstanbul  Sulh Ceza Hâkimliğinin 15/7/2014 tarihli kararıyla itiraz reddedilmiştir. Gerekçe olarak da aynı hususta yapılan mükerrer başvuru sonucunda İstanbul  Sulh Ceza Hâkimliğince verilen 9/7/2014 tarihli ret kararı gösterilmiştir. Başvurucunun idari gözetim kararına karşı Adana  Sulh Ceza Hâkimliğine yaptığı itiraz 8/9/2014 tarihinde kabul edilerek başvurucunun serbest bırakılmasına karar verilmiştir. Kararın bir sureti aynı gün Adana Yabancılar Şube Müdürlüğüne gönderilmiştir. Kararın gerekçesinin ilgili bölümü şöyledir: “…Başvuran yabancı hakkında sınırdışı etme kararı bulunduğu, aynı yasanın  maddesinde düzenlenen koşullar oluşturduğundan bahisle idari gözetim kararı verildiği, idari gözetim kararından itibaren her ay idari gözetimin uzatılması ve her ay düzenli olarak yapılan değerlendirmelerin sonuçlarının gerekçesiyle yabancı veya yasal temsilcisine bildirilmesi gerekirken 6458 Sayılı Yasanın uzatılmasına dair kararın bulunmadığı anlaşılmakla 6458 Sayılı Yasanın 57/6 maddesi gereğince başvurunun kabulüne, Adana Valiliği tarafından verilen gözetim kararının kaldırılmasına, kesin olmak üzere karar verilmiştir.” Başvurucu, GİGM’nin 19/9/2014 tarihli yazısıyla tekrar Kumkapı GGM’ye getirilmiştir. İstanbul Valiliği 26/9/2014 tarihinde başvurucunun 6458 sayılı Kanun’un  maddesinin (1) numaralı fıkrasının (d) bendi gereği sınır dışı edilmesine,  maddesi uyarınca da kamu düzeni ve sağlığı açısından tehlike oluşturduğu, kaçma ve kaybolma riski bulunduğu gerekçesiyle idari gözetim altına alınmasına karar vermiştir.  Başvurucu 26/9/2014 tarihinde Kumkapı GGM’den salıverilmiştir.B. Başvurucu B.N. Yönünden Kırgızistan uyruklu, 1986 doğumlu başvurucu, ülkesindeki etnik çatışmalar ve dinî baskılar yüzünden 13/6/2013 tarihinde hava yoluyla İstanbul’a geldiğini söylemektedir. Emniyet Genel Müdürlüğünce başvurucu hakkında 24/12/2013 tarihinde Ç-114 (haklarında adli işlem yapılanlar), 10/1/2014 tarihinde de G-87 (genel güvenlik) koduyla yurda sürekli giriş yasağı getirilmiştir. Başvurucu hakkında 25/7/2008 tarihinde de (G1) kodlu yurda giriş yasağı vardır ancak bu kodun ne anlama geldiği hususunda bir bilgi bulunmamaktadır.  Başvurucu, Suriye’deki arkadaşlarını ziyaretten dönerken 7/3/2014 tarihinde Türk askerleri tarafından yakalanarak Hatay GGM'ye yerleştirilmiştir.  Başvurucu 18/3/2014 tarihinde uluslararası koruma talebinde bulunmuştur. GİGM 17/4/2014 tarihinde talebin reddine karar vermiştir. Bu karara karşı Hatay İdare Mahkemesinde başvurucunun açtığı dava 20/5/2014 tarihinde yetki yönünden reddedilerek dosya, Ankara İdare Mahkemesine gönderilmiştir. Ankara İdare Mahkemesindeki süreç konusunda bir bilgi bulunmamaktadır.  Hatay Valiliği 18/4/2014 tarihinde başvurucunun idari gözetim altına alınmasına karar vermiştir.  6458 sayılı Kanun’un  maddesinin (2) numaralı fıkrasına göre Adana Valiliğinin 21/5/2014 tarihli kararıyla muhafaza altına alınmasına karar verilen başvurucu, bu tarihten sonra Adana KBM’de kalmaya devam etmiştir.  Başvurucunun idari gözetim kararına karşı Adana  Sulh Ceza Hâkimliğine yaptığı itiraz 8/9/2014 tarihinde kabul edilerek başvurucunun serbest bırakılmasına karar verilmiştir.  Başvurucu 24/9/2014 tarihinde İstanbul Kumkapı GGM’ye yerleştirilmiştir.  İstanbul Valiliği 26/9/2014 tarihinde 6458 sayılı Kanun’un  maddesinin (1) numaralı fıkrasının (d) bendi gereği sınır dışı edilmesine,  maddesi uyarınca da kamu düzeni ve sağlığı açısından tehlike oluşturduğu, kaçma ve kaybolma riski bulunduğu gerekçesiyle idari gözetim altına alınmasına karar verilmiştir.  Adana  Sulh Ceza Hâkimliğinin 8/9/2014 tarihli kararı uyarınca başvurucu 26/9/2014 tarihinde Kumkapı GGM’den salıverilmiştir. Başvurucu 10/10/2014 tarihinde sınır dışı kararının iptali için İstanbul  İdare Mahkemesine dava açmıştır. İdare Mahkemesi 27/2/2015 tarihinde sınır dışı işleminin iptaline kesin olarak karar vermiştir. Başvurucu R.N. Yönünden Özbekistan uyruklu, 1989 doğumlu olan başvurucu 10/3/2013 tarihinde İstanbul Atatürk Havalimanı’ndan Türkiye’ye giriş yapmıştır.  Başvurucu 7/3/2014 tarihinde yasa dışı yollarla Suriye’den Türkiye’ye giriş yaparken yakalanmıştır.  Emniyet Genel Müdürlüğünce başvurucu hakkında 24/12/2014 tarihinde Ç-114 (haklarında adli işlem yapılanlar), 10/1/2014’te G-87 (genel güvenlik) koduyla yurda sürekli giriş yasağı konulmuştur. Başvurucu 14/3/2014 tarihinde uluslararası koruma talebinde bulunmuştur. GİGM bu talebi 17/4/2014 tarihinde reddetmiştir. Başvurucunun uluslararası koruma talebine karşı açtığı dava, Hatay İdare Mahkemesinin 20/5/2014 tarihli yetkisizlik kararıyla Ankara İdare Mahkemesine gönderilmiştir. Ankara  İdare Mahkemesi 28/5/2015 tarihinde davanın reddine karar vermiştir.  Hatay Valiliği 18/4/2014 tarihinde başvurucunun idari gözetim altına alınmasına karar vermiştir.  Başvurucu 12/5/2014 tarihinde Adana KBM’ye yerleştirilmiştir.  Hatay Valiliği 31/5/2014 tarihinde başvurucunun Adana KBM’de muhafaza altına alınmasına karar vermiştir.  Başvurucunun idari gözetim kararına karşı Adana  Sulh Ceza Hâkimliğine yaptığı itiraz 8/9/2014 tarihinde kabul edilerek serbest bırakılmasına karar verilmiştir. İstanbul Valiliği 26/9/2014 tarihinde başvurucunun 6458 sayılı Kanun’un  maddesinin (1) numaralı fıkrasının (d) bendi gereği sınır dışı edilmesine,  maddesi uyarınca da kamu düzeni ve sağlığı açısından tehlike oluşturduğu, kaçma ve kaybolma riski bulunduğu gerekçesiyle idari gözetim altına alınmasına karar verilmiştir.  Başvurucu yurda giriş yasağına karşı İstanbul  İdare Mahkemesinde dava açmıştır. Mahkemenin 31/3/2015 tarihli kararıyla dava reddedilmiştir.  Uluslararası koruma talebinin reddine karşı başvurucunun Ankara  İdare Mahkemesine açtığı dava ise 28/5/2015 tarihinde reddedilmiştir.  Başvurucu 24/9/2014 tarihinde İstanbul Kumkapı GGM’ye getirilmiştir. Adana  Sulh Ceza Hâkimliğinin 8/9/2014 tarihli kararı uyarınca başvurucu 26/9/2014 tarihinde İstanbul Kumkapı GGM’den salıverilmiştir.  Başvurucu A.U. Yönünden Tacikistan uyruklu, 1983 doğumlu olan başvurucu, 2012 Aralık ayında Türkiye’ye geldiğini söylemektedir. 17/3/2014 tarihinde ikamet süresini uzatmak için İstanbul’da emniyete gittiğinde hakkında yurda giriş yasağı bulunduğundan yakalanarak aynı gün Kumkapı GGM’ye getirilmiştir.  Yapılan sorguda başvurucu hakkında 24/12/2014 tarihinde Ç-114 (haklarında adli işlem yapılanlar), 10/1/2014 tarihinde G-87 (genel güvenlik) koduyla yurda sürekli giriş yasağı konulmuştur. Başvurucu 28/3/2014 tarihinde uluslararası koruma talebinde bulunmuştur. Bu talep 25/4/2014 tarihinde GİGM tarafından reddedilmiştir. Bu karara karşı başvurucunun açtığı iptal davasını Ankara  İdare Mahkemesi 25/2/2015 tarihinde reddetmiştir. Başvurucunun sınır dışı işlemine karşı İstanbul  İdare Mahkemesine açtığı iptal davası 12/3/2015 tarihinde reddedilmiştir. Başvurucu 5/6/2014 tarihinde Adana KBM’ye getirilmiştir. 6/6/2014 tarihinde ise Adana Valiliği başvurucunun Adana KBM’de muhafaza altına alınmasına karar vermiştir. Başvurucunun idari gözetim kararına karşı Adana  Sulh Ceza Hâkimliğine yaptığı itiraz 8/9/2014 tarihinde kabul edilerek başvurucunun serbest bırakılmasına karar verilmiştir. Başvurucu GİGM’nin 19/9/2014 tarihli talimatı üzerine tekrar Kumkapı GGM’ye getirilmiştir. İstanbul Valiliği 6458 sayılı Kanun’un  maddesinin (1) numaralı fıkrasının (d) ve (e) bentleri ve  maddesi uyarınca 26/9/2014 tarihinde başvurucunun kamu düzeni açısından tehdit oluşturması, kaçma ve kaybolma riski bulunmasından dolayı sınır dışı edilmesine ve idari gözetim altına alınmasına karar vermiştir. Adana  Sulh Ceza Hâkimliğinin 8/9/2014 tarihli kararı uyarınca başvurucu 26/9/2014 tarihinde İstanbul Kumkapı GGM’den salıverilmiştir. A. Ulusal Hukuk 15/7/1950 tarihli ve 5682 sayılı Pasaport Kanunu ile aynı tarihli ve 5683 sayılı mülga Kanun'un ilgili maddeleri T.T. (B. No: 2013/8810, 18/2/2016, §§ 22-25) kararında; 6458 sayılı Kanun, 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun ilgili maddeleri ise B.T. ([GK], B. No: 2014/15769, 30/11/2017, §§ 19-21) kararında açıklanmıştır. B. Uluslararası Hukuk Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) ilgili maddeleri, tutulma koşullarından dolayı kötü muamele yasağı, etkili başvuru ile kişi hürriyeti ve güvenliği haklarına dair Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin (AİHM) uygulaması B.T. (aynı kararda bkz. §§ 23-38) kararında açıklanmıştır.