Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru; Şırnak'ın Cizre ilçesinde sokağa çıkma yasakları sırasında güvenlik güçleri tarafından terörle mücadele kapsamında yürütülen operasyonlarda meydana gelen ölüm ve takip eden süreç nedeniyle yaşam hakkının ve adil yargılanma hakkının, yakınlarının cenazesinin geç teslim edilmesi ve teslim edilirken gösterilen tutum nedeniyle kötü muamele yasağının, özel hayata ve aile hayatına saygı hakkının, din ve vicdan hürriyetinin ihlal edildiği iddialarına ilişkindir. Türkiye’de PKK terör örgütünün neden olduğu terör ve şiddet eylemleri 2015 yılının ortalarından itibaren özellikle Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yoğun olarak yaşanmaya başlamıştır. Şırnak'ın Cizre, İdil, Silopi ilçeleri, Hakkâri'nin Yüksekova ilçesi, Diyarbakır'ın Silvan, Sur ve Bağlar ilçeleri, Mardin'in Dargeçit, Nusaybin ve Derik ilçeleri ile Muş'un Varto ilçesinde PKK terör örgütü tarafından cadde ve sokaklara hendekler kazılarak barikatlar kurulmuş; patlayıcılar yerleştirilmiş ve bu yerleşim yerlerinin bir kısmında öz yönetim adı altında hâkimiyet kurulmaya çalışılmıştır. Terör ve şiddet olaylarına, Türk Silahlı Kuvvetleri ve Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından PKK mensuplarına karşı ortak olarak gerçekleştirilen ve başta Sur, Cizre ve Nusaybin olmak üzere on bir şehirde yürütülen askerî operasyonlarla müdahale edilmiştir. Terör örgütü mensuplarının yakalanması, halkın can ve mal güvenliği ile kamu düzeninin sağlanması için operasyonların gerçekleştirildiği bölgelerin bazılarında 2015 yılının ikinci yarısından başlamak üzere değişen tarihlerde sokağa çıkma yasakları uygulanmış ve bazı yerleşim birimleri geçici süreyle askerî güvenlik bölgesi ilan edilmiştir. Terör örgütü üyelerinin yakalanarak halkın can ve mal güvenliğinin sağlanması amacıyla getirilen sokağa çıkma yasakları güvenlik güçlerince yürütülen operasyonların sona ermesinin ardından kaldırılmıştır. Gerçekleşen geniş çaplı operasyonlarda beş yüze yakın güvenlik görevlisi şehit olmuş, iki binin üzerinde terörist etkisiz hale getirilmiştir (sürece ilişkin detaylı aktarım ile operasyonlar ve hendek olaylarına ilişkin arka plan bilgisi için bkz. Gülser Yıldırım (2), B. No: 2016/40170, 16/11/2017; Ayşe Çelik, B. No: 2017/36722, 9/5/2019; Seyid Narin [GK], B. No: 2018/20156, 18/5/2022; Gazal Kolanç ve diğerleri [GK], B. No: 2017/37897, 5/7/2022). Operasyonların gerçekleştirilip sokağa çıkma yasaklarının uygulandığı dönemde, Cizre Cumhuriyet Başsavcılığının (Başsavcılık) kararına istinaden 6/2/2016 tarihinde Cizre ilçesi, Cudi Mahallesi, Mehmetçik Sokak ile Narin Sokak'ın kesişiminde bulunan ve güvenlik güçleri tarafından C-3184 olarak belirtilen binaya arama yapmak için gelinmiş ancak sıcak çatışmalar nedeniyle arama tamamlanamamıştır. 7/2/2016 tarihinde yeniden gidilen binada yapılan aramada kimliği belirsiz iki kişinin cesedine ulaşılmıştır. Cesetler cenaze aracıyla Cizre Devlet Hastanesine nakledilmiştir. 6/2/2016-7/2/2016 tarihli olay yeri inceleme tutanaklarının incelenmesi neticesinde arama işlemleri kamera ile kaydedilmiş; aramalarda ulaşılan cesetlerin yanı sıra Kalaşnikof marka bir uzun namlulu silah, silaha takılı şarjör, biri fişek yatağında olmak üzere 77 fişek ve bir el bombası ele geçirilmiştir. Söz konusu el bombası imha edilmiş, geriye kalan ateşli silah, ateşli silah ürünleri ve diğer deliller elkoyma kararı doğrultusunda muhafaza altına alınmıştır. Tutanaklarda ayrıca binanın çatışmalardan dolayı büyük oranda hasar gördüğü, binanın dışa bakan duvarlarında bir insanın geçebileceği kadar delikler bulunduğu belirtilmiştir. Başvurucuların yakını olduğu anlaşılan cesedin üzerindeki kamuflaj hücum yeleği cebinde uzun namlulu silaha ait bir fişek ve "industries" ibareli bir metal parça ele geçirilmiş, ölenin el ve yanak svaplarının alınmıştır. 7/2/2016 tarihinde olay yerinde bulunan (daha sonra başvurucuların yakını olduğu anlaşılacak) kimliği belirsiz ceset üzerinde yapılan otopside işlemi neticesinde ölüm sebebinin çoklu ateşli silah mermi çekirdeği yaralanmalarına bağlı seri kot, pelvis, ekstremite, kafatası ve yüz kemikleri ile birlikte çoklu iç organ ve büyük damar yaralanmalarında gelişen iç kanama ve beyin doku harabiyeti olduğu tespit edilmiştir. Otopsi işleminde cesetten DNA analizi için kas ve kemik doku örnekleri alındığı, cesetten alınan idrar ve saçlı deri örneğinin İstanbul Adli Tıp Kurumuna gönderilerek sistematik toksikolojik analizlerinin yaptırılmasının uygun olacağı belirtilmiştir. DNA testi sonucunda cesedin başvurucuların oğlu R.A. olduğu belirlenmiştir. Güvenlik güçleri, çatışmaların da devam ettiği bölgede yaptığı araştırma sonucu olay yerini gören ve kayıt yapan, kamuya ya da özel şahıslara ait olan kamera ve/veya tanık tespit edememiştir. Güvenlik birimleri, gerçekleştirdikleri internet taramasında terör örgütünü destekleyen yayınlar yapan internet sitelerinde (ANF Ajansı) R.A.nın PKK terör örgütünün silahlı alt yapılanmalarından YPS tarafından sahiplenildiğini tespit etmiştir. Biri gizli olmak üzere altı tanık, başvurucuların yakını R.A.nın Zero kod adıyla örgütte faaliyet gösterdiğini, Sur Mahallesi'ndeki gençlik yapılanmasında yer aldığını, gençleri örgütleyerek ya da baskı yoluyla güvenlik güçlerine karşı eylemlere katılmaya zorladığını, Cudi Mahallesi'nde silahlı çatışmalara girdiğini beyan etmiştir. Başvurucu Azime Aydın 8/8/2016 tarihinde müşteki sıfatıyla verdiği ifadesinde özetle oğlunun sokağa çıkma yasağı başladıktan sonra amcasına gideceğini belirterek evden ayrıldığını, bir daha kendisinden haber alamadıklarını, oğlunun herhangi bir silahlı terör örgütüne üyeliğinin veya sempatisinin olmadığını beyan etmiştir. Soruşturma sonunda 28/2/2017 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmiştir. Gerekçede; R.A.nın maktul şüpheli sıfatıyla yer aldığı, PKK/KCK terör örgütü mensubu olup bu örgütün sözde özerklik öz yönetim faaliyetleri kapsamında gerçekleştirdiği eyleme katıldığı, güvenlik güçleriyle yaşanan çatışmalarda yer aldığı ve üzerine atılı devletin birliğini ve ülke bütünlüğü bozma suçunu işlediği ancak ölümü sebebiyle iddialar ve şüpheli hakkında anılan kararın verildiği ifade edilmiştir. Söz konusu karara yönelik itiraz Şırnak Sulh Ceza Hâkimliği tarafından 23/7/2018 tarihinde reddedilmiştir. Ret gerekçesinde, operasyonların arka planına ve güç kullanımına ilişkin mevzuata dair kapsamlı bir açıklama yapıldıktan sonra R.A.ya ait cesedin terör örgütü mensuplarınca kullanılan evde, terör örgütü mensubu olduğu değerlendirilen başka bir cesetle birlikte bulunduğu, söz konusu evde terör örgütü mensuplarınca kullanıldığı değerlendirilen birçok silah, mermi ve mühimmatın ele geçirildiği, YPS'nin öleni örgüt üyesi olarak sahiplendiğini ve aleyhe ifade veren tanıkların beyanları olduğu belirtilmiştir. Anılan kararda; elde edilen deliller uyarınca R.A.nın terör örgütü üyesi olduğunun tespit edildiği ve güvenlik güçlerinin terör örgütüne yönelik operasyonlarda ve belirtilen amaçlar doğrultusunda yetkili merciden almış oldukları hukuka uygun emri yerine getirmeleri esnasında kendilerine, diğer güvenlik güçlerine ve sivil halka örgüt mensuplarınca yöneltilen, gerçekleşen, gerçekleşmesi veya tekrarı muhakkak olan haksız saldırıları o anda hâl ve koşullara göre, saldırı ile orantılı biçimde defetme zorunluluğu olduğunun, meşru müdafaa hakkı kapsamında hareket ettiklerinin değerlendirildiği, meşru müdafaa sınırını aştıklarına dair herhangi bir delil elde edilemediği ve bu bağlamda Başsavcılık kararında hukuka aykırılık bulunmadığı ifade edilmiştir. Kararda başvurucunun etkin soruşturma yapılmadığına dair itirazı incelenerek resmî bir soruşturmanın başlatıldığı, soruşturmanın suça karışmış olma ihtimali olan kişilerden bağımsız yürütüldüğü, haber alınır alınmaz ivedilikle harekete geçildiği, otopsi, olay yeri inceleme, ifade alma vb. soruşturma işlemlerinin yapıldığı, bunlara bağlı olarak 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu 'nun  ve devamı maddelerinde sayılan görev ve yetkilerin kullanıldığı, müştekinin soruşturmaya dâhil edilerek etkili başvuru hakkının gereklerine uygun davranıldığı, ayrıca soruşturmanın makul bir sürede tamamlanıp etkili soruşturma yürütülmesi yükümlülüğünün ihlal edilmediği sonucuna ulaşıldığı tespit edilmiştir. Başvurucular, nihai kararı 30/7/2018 tarihinde öğrenmelerinin ardından 20/8/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.