Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru; tapu iptali ve tescil davasında sunulan deliller ve ilgili kurumlardan gönderilen belgelerin dikkate alınmaması, hükme esas bilirkişi raporlarının gerçeği yansıtmaması, icrası mümkün olmayan ve anlaşmazlığı gidermeyen şekilde hüküm kurulması ve dava sonunda tapu kaydının iptali ile tescile karar verilmiş olması nedenleriyle mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.   Başvuru 17/4/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir. İkinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 25/11/2014 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesi Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Bölüm tarafından 18/12/2014 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.  Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir.  Bakanlığın 16/2/2015 tarihli yazısında Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.  A. Olaylar  Başvuru formu ve ekleri ile Ulusal Yargı Ağı Projesi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: Küçük sanayi türü iş yerlerinin kent dışına taşınarak sanayi sitesi oluşturulmasına yönelik projeden yararlanabilmek için Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı (Belediye) ile 1987 ve 1989 yıllarında iki ayrı sözleşme ve 1994 yılında ek sözleşme imzalandığı, Hazine arazilerini de kapsayan alanda yer tahsisi yapılarak arsa tahsis belgesi verildiği, 2004 yılında Belediye Meclis kararıyla Belediye idaresindeki arazilerin, 12/4/2000 tarihli ve 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu kapsamında kurulan Ankara İvedik Organize Sanayi Bölgesi Başkanlığına (İvedik OSB) devrine karar verildiği, tahsis edilen tüm alanların bedeli ödenmiş olmasına rağmen 112 imar parselinin tapusunun devredilmediği iddiasıyla Arı Toplu İşyeri Yapı Kooperatifi tarafından Maliye Bakanlığı (Hazine) ve başvurucu aleyhine 7/8/2007 tarihinde Ankara  Asliye Hukuk Mahkemesinde tapu iptali ve tescil davası açılmıştır.  Mahkemece 29/12/2011 tarihli ve E.2007/330, K.2011/494 sayılı karar ile ilk keşfe istinaden daha önce alınan bilirkişi raporunda, dava konusu taşınmaza ait bedel tespitinin yapıldığı, daha sonra dosya üzerinden inceleme yapılmak suretiyle alınan bilirkişi raporunda ise net bir sonuca ulaşılamayıp heyete hesap uzmanı bilirkişi katılması gerektiğinin bildirildiği, bunun üzerine son bilirkişi heyetinden alınan rapor ve ek raporlar kapsamında davacı ile Belediye arasında yapılan sözleşmeyle davacıya yer tahsisi yapıldığı, bunlar içinde Hazineye ait taşınmazların da bulunduğu dava konusu 112 adet parselden 58’inin Hazine, 54’ünün ise hisseli olarak Hazine ve İvedik OSB adına kayıtlı olduğu, tapularının verilmediği, Hazine arazilerinin bedelini ödeme sorumluluğu Belediyede iken aralarındaki protokolle İvedik OSB'ye devredildiği, 31/12/2004 tarihi itibarıyla Belediye alacağı ve davacı ödemesi güncellenip tahsis edilen brüt arazi tutarı belirlenerek tamamının davacı tarafça ödendiği, bu hesapta Hazineye ait arazi bedelinin hariç tutulduğuna dair kayıt olmadığı, davacı alacağından İvedik OSB alacağı mahsup edildiğinde davacının 411 TL alacaklı kaldığı ancak bunun dava konusu edilmediği, taşınmazlardaki İvedik OSB’ye ait hisselerin tapu kayıtlarının iptali ile davacı adına tescili, Hazine adına tam ve hisseli kayıtlı taşınmaz bedeli olan 645 TL’nin ise Hazine adına depo edilmesi hâlinde bu taşınmazların da tapu kayıtlarının iptali ile davacı adına tescil edilebileceğinin belirtildiği, buna göre Hazine adına kayıtlı olan taşınmazların bedeli ödenmeden tapularının iptali yönünde karar verilemeyeceği, İvedik OSB'nin bedelini ödeyerek tescilin sağlanması hususundaki davacı talebinin usule uygun olmadığı, bu hususta tespit mahiyetinde karar verileceği gerekçesiyle İvedik OSB hakkındaki davanın kabulüne, diğer davalı Hazine hakkındaki tapu iptali ve tescil talebinin reddine ancak davacıya tahsis edilen ve hâlâ tam ve hisseli olarak davalı Hazine adına kayıtlı olan parsellerin bedelinin 645 TL olduğunun ve bu bedelin davalı İvedik OSB tarafından karşılanması gerektiğinin tespitine karar verilmiştir.  Karar, Yargıtay  Hukuk Dairesinin 9/10/2012 tarihli ve E.2012/7648, K.2012/11411 sayılı ilamı ile onanmıştır. Karar düzeltme istemi ise aynı Dairenin 7/2/2013 tarihli ve E.2013/106, K.2013/1742 sayılı ilamı ile reddedilmiştir.  Nihai karar 18/3/2013 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiş olup başvurunun 17/4/2013 tarihinde yapıldığı anlaşılmıştır. B. İlgili Hukuk 4562 sayılı Kanun’un 20/2/2014 tarihli ve 6525 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikten önceki  maddesinin ilgili bölümleri şöyledir:“OSB, Yer Seçimi Yönetmeliğine göre uygun görülen yerlerde Bakanlığın onayı ile kurulur. OSB’lere ait yer seçimi Bakanlığın koordinatörlüğünde ilgili kurum ve kuruluşların temsilcilerinin katılımıyla oluşan Yer Seçimi Komisyonunun yerinde yaptığı inceleme sonucunda, varsa 1/25000 ölçekli çevre düzeni planı kararları dikkate alınarak oybirliği ile yapılır ve OSB ilan edilir. Mer’i mevzuat gereğince korunması gereken ve sanayi tesislerinin kurulmasına izin verilmeyen alanlar OSB yeri olarak incelemeye alınmaz. …. OSB sınırları içerisinde yapılacak (…) imar ve parselasyon planları ve değişiklikleri, OSB tarafından yönetmeliğe uygun olarak hazırlanır ve Bakanlığın onayına sunularak. İl İdare Kurulu kararı ile yürürlüğe girer. Onaylı OSB imar planları ilgili kurumlara bilgi için gönderilir. …. (Değişik fıkra: 3/7/2005-5393/85 md.) Yürürlüğe giren (…) imar plânına göre arazi kullanımı, yapı ve tesislerinin projelendirilmesi, inşası ve kullanımıyla ilgili ruhsat ve izinler ile işyeri açma ve çalışma ruhsatları OSB tarafından verilir ve denetlenir. İşyeri açma ve çalışma ruhsatının verilmesi sırasında işyeri açma ve çalışma ruhsatına ilişkin harçlar, OSB tarafından tahsil edilerek ilgili belediye veya il özel idaresi hesabına yatırılır. Yer seçiminin Hazine veya kamu kurum ve kuruluşlarına ait arazilerden yapılması halinde, bu araziler, talep edilmesi ve başkaca bir sakıncası bulunmaması durumunda, 2004 tarihli ve 5084 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin (b) bendi kapsamındaki illerde bedelsiz devredilebilir, diğer illerde ise 492 sayılı Harçlar Kanununun 63 üncü maddesinde yer alan harca esas değerleri, üzerinden peşin veya taksitle ödenmek üzere pazarlık usulüyle OSB’lere satılabilir. Bu konudaki esas ve usuller Bakanlık ve Maliye Bakanlığınca ortaklaşa belirlenir. …Seçilen bölgede özel mülkiyette olan araziler bulunması halinde bu araziler rızaen satın alma veya kamulaştırma yoluyla iktisap edilir. Bu nitelikte taşınmazlar hakkında 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu hükümleri uygulanır.  (Değişik fıkra: 23/10/2008-5807/2 md.) OSB; kurulması öngörülen yerde varsa sanayi odası, yoksa ticaret ve sanayi odası, o da yoksa ticaret odasından en az biri ile talepleri halinde il özel idaresi veya OSB’nin içinde bulunacağı il, ilçe veya belde belediyesinin, büyükşehirlerde ayrıca büyükşehir belediyesinin temsilcilerince imzalı ve valinin olumlu görüşünü muhtevi kuruluş protokolünün Bakanlıkça onaylanması ve sicile kaydı ile tüzel kişilik kazanır. …. ” 4562 sayılı Kanun’un 4/7/2012 tarihli ve 6353 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikten önceki  maddesi şöyledir: “OSB, kamu yararı gerekçesiyle adına kamulaştırma yapılabilen veya yaptırılabilen bir özel hukuk tüzel kişiliğidir. Kamu yararı kararı, OSB müteşebbis heyetinin başvurusu üzerine Bakanlıkça verilir. Arazinin mülkiyetinin edinilmesinde yapılan masraflar ile arazi bedeli ödeme yükümlülüğü OSB tüzel kişiliğine aittir.” 4562 sayılı Kanun’un 6525 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikten önceki geçici  maddesinin birinci fıkrası şöyledir:  “Kanunun yürürlüğe girmesinden önce OSB kurmak amacı ile müteşebbis heyeti meydana getiren kurum ve kuruluşlar adına iktisap edilmiş bulunan tüm arsalar, araziler ve tüm gayrimenkuller ile bilahare bunlar üzerinde müteşebbis heyeti meydana getiren kurum ve kuruluşlar adına inşa edilmiş olan tüm binalar ve ortak tesisler OSB tüzel kişiliği lehine tapuda tashihen tescil edilir.”