Haklar: Adil yargılanma hakkı (Suç İsnadı)

Başvurucu, Kara Kuvvetleri Komutanlığı Askeri Mahkemesinin E.2008/341 sayılı dosyasında zincirleme olarak görevi kötüye kullanma suçundan mahkûm olmasından sonra (infaz aşmasında) yürürlüğe giren 22/12/2010 tarih ve 6086 sayılı Türk Ceza Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun yönünden uyarlama yapılması talebinin, aynı Mahkemece hatalı değerlendirme sonucu yetersiz gerekçe ile reddedilmesi sebebiyle Anayasa’nın  ve  maddelerinde belirtilen haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.  Başvuru, 20/1/2014 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğin bulunmadığı tespit edilmiştir. İkinci Bölüm İkinci Komisyonunca, 24/10/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir. A. Olaylar Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvurucunun zincirleme olarak görevi kötüye kullanma suçunu işlediği konusunda yeterli şüpheye ulaşan Kara Kuvvetleri Komutanlığı Askeri Savcılığı, 26/9/2003 tarih ve E. 2003/954 sayılı iddianamesiyle aynı komutanlık askeri mahkemesi nezdinde başvurucu hakkında kamu davası açmıştır. Başvurucu, Kara Kuvvetleri Komutanlığı Askeri Mahkemesinin 20/8/2008 tarih ve E.2008/341, K.2008/738 sayılı kararıyla atılı suçtan 11 ay 20 gün hapis ve 333 TL adli para cezasına mahkûm edilmiştir. Başvurucunun temyizi üzerine anılan Askeri Mahkeme kararı, Askeri Yargıtay  Dairesinin 4/3/2009 tarih ve E.2009/383, K.2009/379 sayılı ilamıyla onanmış ve aynı tarihte kesinleşmiştir. Başvurucunun, sonradan yürürlüğe giren 6086 sayılı Kanun’un lehe hükümler içerdiği iddiasıyla yaptığı uyarlama talebi, Askeri Mahkemenin 19/10/2011 tarih ve E.2011/281, K.2011/323 sayılı kararı ile önceki Yasa’nın başvurucunun daha lehine olduğu gerekçesiyle reddedilmiştir. Ret gerekçesinin ilgili bölümü şöyledir:“… Askeri Mahkememizin 2008 gün ve 2008/341-738 E.K. sayılı kararında sanık hakkında müteselsilen memuriyet görevini kötüye kullanmak suçu üzerine uygulanacak kanun maddesinin belirlenmesi bakımından yapılan değerlendirmede suç ve karar tarihlerinde yürürlükte bulunan 765 sayılı TCK'nun 240 ve 80'inci maddeleri ile 5237 sayılı TCK.nun 257/1,43 ve 53'üncü maddeleri nazara alınmış ve 765 sayılı kanun maddelerinin uygulanmasının sanık lehine olduğuna kanaat getirilmiştir. Hüküm sonrası yürürlüğe giren 6086 sayılı yasanın birinci maddesi ile 5237 sayılı TCK.nun 257/1'inci maddesinde öngörülen temel cezanın alt ve üst sınırlarında indirme gidilerek 'bir yıldan üç yıla kadar' olan temel ceza 'altı aydan iki seneye kadar' şeklinde düzenlenmiştir. Önceki hükümde sanık hakkında TCK'nun 240'ıncı maddesi doğrultusunda cezalandırma yapılırken, suçun işleniş biçimi, suçun işlendiği yer ve zaman ve hükümlünün kastının ağırlığı unsurları çerçevesinde 'sanığın eylemlerinin niteliği' göz önüne alınmış ve cezayı hafifletici neden bulunmadığından hareketle eylemlerinin 240'ıncı maddenin birinci cümlesi kapsamında olduğuna, müsnet suçun daha hafif hali kapsamında olmadığına hükmedilerek asgari hadden bir yıl hapis cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiştir. İzah edilen hususlar çerçevesinde sanık hakkında 5237 sayılı TCK.nun 257/1'inci maddesinin son hali uyarınca uygulama yapıldığında, aynı Kanunun 61'inci maddesi uyarınca suçun işleniş biçimi, suçun işlendiği yer ve zaman ve hükümlünün kastının ağırlığı nazara alınarak suçun gerektirdiği asgari ceza olan altı aydan uzaklaşılarak cezası teşdiden bir yıl hapis olarak belirlenmiştir. Hal böyle iken 2008 gün ve 2008/341-738 E.K. sayılı kararın gerekçesinde de belirtildiği üzere müteselsiliyet yönünden 765 sayılı TCK'nun 80 ve 5237 sayılı TCK.nun 43'üncü maddeleri uyarınca değerlendirme yapıldığında, 1/6 ve 1/4 artırım oranları her iki kanunun ilgili maddeleri uyarınca temel ceza olarak belirlenen bir yıl hapis cezasına ayrı ayrı uygulandığında hürriyeti bağlayıcı ceza yönünden 765 sayılı TCK'nun 80'inci maddesinin hükümlü lehine olduğu, böylece 765 sayılı TCK'nun 240 ve 80'inci maddeleri uyarınca cezalandırılmasının halen hükümlü lehine olduğuna kanaat getirilmiştir.…” Başvurucunun temyizi üzerine anılan Mahkeme kararı, Askeri Yargıtay  Dairesinin 14/3/2012 tarih ve E.2012/376, K.2012/372 sayılı ilamı ile sonradan yürürlüğe giren Kanunun daha lehe olduğu ve mahkemenin yaptığı uygulamada isabet bulunmadığı gerekçesiyle bozulmuştur. Askeri Mahkeme bozma üzerine yaptığı yargılama sonucunda 15/8/2012 tarih ve E.2012/535, K.2012/253 sayılı kararıyla önceki hükmünde direnmiştir. Başvurucunun temyizi üzerine anılan direnme kararı, Askeri Yargıtay Daireler Kurulunun 28/11/2013 tarih ve E. 2013/112, K. 2013/113 sayılı ilamı ile onanmıştır. Onama gerekçesi şöyledir:“…Suçun işlendiği tarihte yürürlükte olan TKC'nın 240'ıncı maddesi "Yasada yazılı hallerden başka hangi nedenle olursa olsun görevini kötüye kullanan memur derecesine göre bir yıldan üç yıla kadar hapsolunur. Cezayı hafifletici nedenlerin bulunması halinde altı aydan bir yıla kadar hapis ve her iki halde ikibin liradan onbin liraya kadar ağır para cezasiyle cezalandırılır. Ayrıca memuriyetten süreli veya temelli olarak yoksun kılınır;" şeklinde olup; eylemin niteliğine göre kademeli bir ceza öngörülmüştür.Askerî Mahkemece sanık hakkında karar verilirken, eylemin niteliği dikkate alınarak olayda hafifletici nedenlerin bulunmadığı kabul edilmiş ve birinci cümle uyarınca uygulama yapılarak "bir yıl hapis cezasının" eyleme uygun olduğu düşüncesiyle alt sınırdan uzaklaşılmasına gerek görülmemiştir.Suçun işlendiği tarihten sonra yürürlüğe giren 5237 sayılı TCK'nın görevi kötüye kullanmak suçu ile ilgili 257'inci maddesinde ise, kademeli ceza uygulamasından vazgeçilmiş ve cezanın alt sınırı; altı ay olarak belirlenmiştir.Uygulamada da kabul edildiği üzere; kesinleşmiş ilk hükümde temel cezanın alt sınırdan tayin edilmiş olması, önceki hükümde sanık lehine kabul edilen hususların bu defa aleyhe yorumlanmaması koşuluyla, uyarlama yargılamasında cezanın alt sınırdan tayin edilmesini gerektirmemektedir.Dosya incelendiğinde; hükümlünün zimmet suçundan tutuklu olarak Mamak Askerî Cezaevi ve Tutukevinde bulunduğu sırada; tutuklu  A. ile istediği zaman görüşebildiği, bayan tutuklu koğuşuna giderek birlikte dilekçe yazdıkları, onun kedisine aşı yaptırmak için veteriner getirttiği, oğlunun doğum günü partisini bayan tutuklu koğuşunda organize etmeye çalıştığı, bu şekilde cezaevinde istediği gibi davranabilme güç ve imkânına sahip olduğu, kendisi için cezaevinin fiziki sınırlarının dışına çıkmak haricinde hiçbir sınırlamanın uygulanmadığı; bu imkânı infaz Astsubayı olarak yönetmelik hükümlerini uygulamakla görevli bulunan diğer sanık Astsb. Y. S.'yi görevini yerine getirmemeye azmettirerek sağladığı anlaşılmaktadır.Hükümlünün, kamu otoritesi ile alay edercesine işlediği fiiller dikkate alındığında; Askeri Mahkemece uyarlama yargılaması yapılırken, "suçun işleniş biçimi, suçun işlendiği yer ve zaman ve hükümlünün kastının ağırlığı" şeklindeki gerekçe ile temel cezanın teşdiden bir yıl olarak belirlenmesinde ve TCK'nın 80'inci maddesi uyarınca yapılacak asgari artırımın, 5237 sayılı TCK'nın 43'üncü maddesinde yazılı artırım oranına göre daha düşük olduğu belirtilerek; mülga 765 sayılı Kanun kapsamında yapılan uygulamanın sanık lehine olduğundan bahisle önceki hükümde değişiklik yapılmasına gerek olmadığına karar verilmesinde bir isabetsizlik yoktur.Bu nedenle; müdafiin temyiz taleplerinin reddi ile uyarlamaya ilişkin hükmün onanmasına karar verilmiştir…” Başvurucu, nihai kararı 7/1/2014 tarihinde tebellüğ etmiş, 20/1/2014 tarihinde de Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.B. İlgili Hukuk 26/9/2004 tarih ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun  maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkraları şöyledir:“(1) Kanunda ayrıca suç olarak tanımlanan hâller dışında, görevinin gereklerine aykırı hareket etmek suretiyle, kişilerin mağduriyetine veya kamunun zararına neden olan ya da kişilere haksız bir (Değişik ibare: 08/12/2010-6086 S.K./mad.) menfaat, sağlayan kamu görevlisi, (Değişik ibare: 08/12/2010-6086 S.K./mad.) altı aydan iki yıla kadar, hapis cezası ile cezalandırılır.(2) Kanunda ayrıca suç olarak tanımlanan hâller dışında, görevinin gereklerini yapmakta ihmal veya gecikme göstererek, kişilerin mağduriyetine veya kamunun zararına neden olan ya da kişilere haksız bir (Değişik ibare: 08/12/2010-6086 S.K./mad.) menfaat, sağlayan kamu görevlisi, (Değişik ibare: 08/12/2010-6086 S.K./mad.) üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.” Aynı Kanun’un “Zaman bakımından uygulama” kenar başlıklı  maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:“Suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise, failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz olunur.” Aynı Kanun’un “Cezanın belirlenmesi” kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:“(1)Hâkim, somut olayda;a) Suçun işleniş biçimini,b) Suçun işlenmesinde kullanılan araçları, c) Suçun işlendiği zaman ve yeri,d) Suçun konusunun önem ve değerini, e) Meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığını, f) Failin kast veya taksire dayalı kusurunun ağırlığını, g) Failin güttüğü amaç ve saiki,Göz önünde bulundurarak, işlenen suçun kanunî tanımında öngörülen cezanın alt ve üst sınırı arasında temel cezayı belirler.” 1/3/1926 tarih ve 765 sayılı mülga Türk Ceza Kanunu’nun  maddesi şöyledir:“Yasada yazılı hallerden başka hangi nedenle olursa olsun görevini kötüye kullanan memur derecesine göre bir yıldan üç yıla kadar hapsolunur. Cezayı hafifletici nedenlerin bulunması halinde altı aydan bir yıla kadar hapis ve her iki halde ikibin liradan onbin liraya kadar ağır para cezasiyle cezalandırılır. Ayrıca memuriyetten süreli veya temelli olarak yoksun kılınır.”