Haklar: Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı

Başvuru, tutuklamanın hukuki olmaması, tutukluluğun makul süreyi aşması, tutukluluğun devamına ilişkin kararların duruşma yapılmadan ve yeterli gerekçe gösterilmeden verilmesi nedenleriyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının; yargılamanın makul sürede bitirilememesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 5/8/2014 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen başvuru hakkında görüş sunulmayacağını bildirmiştir.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir:  İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca (TMK  madde ile görevli) başlatılan soruşturma kapsamında 12/2/2013 tarihinde gözaltına alınan başvurucu, İstanbul 2 No.lu Hâkimliğince (TMK  madde ile görevli) yapılan sorgusunun ardından uyuşturucu madde ticareti yapma suçundan 15/2/2013 tarihinde tutuklanmıştır. Tutuklama kararının ilgili kısmı şöyledir:" Şüpheliler ... Adem Sökmen['in] ... 'uyuşturucu veya uyarıcı madde ticareti yapma veya sağlama' suçunu işledikleri iddia edilmiştir. Dosya içerisinde bulunan iletişim tespit tutanakları, fiziki takip tutanakları, arama ve el koyma, yakalama ve muhafaza altına alma tutanakları, Kırıkkale'de 2013 tarihinde yapılan operasyonda ele geçirilen 000 gram uyuşturucu kubar esrar maddesi, olay tutanağı, şüpheli ifadeleri ve diğer belgeler dikkate alındığında, şüphelilerin üzerine atılı 'uyuşturucu veya uyarıcı madde ticareti yapma veya sağlama' suçuyla ilgili kuvvetli suç şüphesi bulunduğu kanaatine varılmıştır. Gerek Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarına ve gerekse 6352sayılı Yasa ile değişik 5271 sayılı CMK’nın 100 ve devam maddeleri hükümlerine göre şüphelilerin tutuklanmasına engel bir hal bulunmamaktadır. İşlendiği iddia edilen suç uyuşturucu veya uyarıcı madde ticareti yapma önemli ve ciddi sayılan katalog suçlardandır.Şüphelilerin alması muhtemel ceza göz önüne alındığında kaçma şüpheleri bulunduğu değerlendirilmiştir.Atılı suçun ayrıca örgüt faaliyeti kapsamında ya da bağlantılı olarak icra edildiği iddiası mevcut olması nedeniyle tutuklamaya alternatif koruma tedbirlerinin bu aşamada, bu şüpheliler açısından yetersiz kalacağı değerlendirilmiştir." Başvurucunun tutuklama kararına yaptığı 19/2/2013 tarihli itirazı, İstanbul 3 No.lu Hâkimliğin (TMK  madde ile görevli) 22/2/2013 tarihli kararıyla benzer gerekçelerle reddedilmiştir. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı 9/5/2013 tarihli iddianamesi ile başvurucu hakkında suç işlemek amacıyla örgüt kurma ve yönetme, örgüt faaliyeti çerçevesinde uyuşturucu veya uyarıcı madde ithali yapma suçlarından İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesinde kamu davası açmıştır. İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesi 22/5/2013 tarihli kararı ile tensiben yetkisizlik kararı vererek dosyayı Ankara  Ağır Ceza Mahkemesine göndermiştir. Mahkeme yetkisizlik kararıyla birlikte başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına da karar vermiş, dosya kendisine gönderilen Ankara  Ağır Ceza Mahkemesi de 12/9/2013 tarihli karşı yetkisizlik kararı ile dosyayı tekrar İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesine göndermiştir. İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesi ortaya çıkan olumsuz yetki uyuşmazlığı konusunda karar verilmesi için dosyayı Yargıtay Başkanlığına göndermiş, Yargıtay  Ceza Dairesi 17/2/2014 tarihli kararı ile İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesini yetkili mahkeme olarak belirlemiştir. İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesi kanun değişikliği nedeniyle dava dosyasını 12/3/2014 tarihinde İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesine devretmiş, İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesi de 3/4/2014 tarihli yetkisizlik kararı ile dosyayı Bakırköy Ağır Ceza Mahkemesine göndermiştir. Bakırköy  Ağır Ceza Mahkemesi ise 1/7/2014 tarihli yetkisizlik kararı ile dosyayı Kırıkkale Ağır Ceza Mahkemesine göndermiş ve başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar vermiştir. Başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına ilişkin karara itirazı Bakırköy  Ağır Ceza Mahkemesinin 10/7/2014 tarihli kararı ile reddedilmiştir. Başvurucu 5/8/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Kırıkkale Ağır Ceza Mahkemesi yaptığı tensip incelemesi sonunda24/11/2014 tarihli yetkisizlik kararı ile dosyayı tekrar Bakırköy  Ağır Ceza Mahkemesine göndermiş, iki mahkeme arasında ortaya çıkan olumsuz yetki uyuşmazlığını inceleyen Yargıtay  Ceza Dairesi 26/1/2015 tarihli kararı ile Bakırköy  Ağır Ceza Mahkemesini yetkili mahkeme olarak belirlemiştir. Bakırköy  Ağır Ceza Mahkemesi bu kez bağlantı nedeniyle dosyayı Kocaeli  Ağır Ceza Mahkemesinin E.2014/13 sayılı dosyası ile birleştirmiş, Kocaeli  Ağır Ceza Mahkemesi ise birleşen dosyayı tefrik edip 13/4/2015 tarihli yetkisizlik kararı ile dosyayı Bakırköy  Ağır Ceza Mahkemesine göndermiştir. Bakırköy  Ağır Ceza Mahkemesi zımni birleştirme uyuşmazlığı bulunduğu gerekçesiyle 3/7/2015 tarihli kararı ile uyuşmazlığın çözümü için dosyayı Yargıtay  Dairesine göndermiş, uyuşmazlığı inceleyen Yargıtay  Ceza Dairesi 16/12/2015 tarihli kararı ile her iki dosyanın Kocaeli  Ağır Ceza Mahkemesinin E.2014/13 sayılı dosyasında birleştirilmesine ve yargılamaya Kocaeli  Ağır Ceza Mahkemesince devam edilmesine karar vermiştir. Kocaeli  Ağır Ceza Mahkemesi delil durumunu ve tutuklu kaldığı süreyi dikkate alarak 26/1/2016 tarihli on ikinci celsede başvurucunun tahliyesine ve yurt dışına çıkış yasağı konularak adli kontrol altına alınmasına karar vermiştir. Cumhuriyet savcısı 5/1/2018 tarihli yirmi birinci celsede esas hakkında mütalaa vermiş; Mahkeme, aralarında başvurucunun da bulunduğu sanıklara savunma için sonraki celseye kadar süre vermiş, 28/2/2018 tarihinde yapılan yirmi ikinci celsede başvurucu ve bir kısım sanık müdafilerinin mazereti nedeniyle duruşma 13/3/2018 tarihine ertelenmiştir. Mahkeme 13/3/2018 tarihinde yaptığı duruşmada başvurucunun suç işlemek amacıyla örgüt kurma ve yönetme suçundan 1 yıl 8 ay, uyuşturucu madde ticareti yapma (ithal etme) suçundan 15 yıl hapis cezası ile cezalandırılmasına karar vermiştir.  26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun "Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti" kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:" Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak imal, ithal veya ihraç eden kişi, on yıldan az olmamak üzere hapis ve yirmibin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır." 5237 sayılı Kanun'un  maddesinin "Suç işlemek amacıyla örgüt kurma" kenar başlıklı (1) numaralı fıkrası şöyledir:"Kanunun suç saydığı fiilleri işlemek amacıyla örgüt kuranlar veya yönetenler, örgütün yapısı, sahip bulunduğu üye sayısı ile araç ve gereç bakımından amaç suçları işlemeye elverişli olması hâlinde, iki yıldan altı yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Ancak, örgütün varlığı için üye sayısının en az üç kişi olması gerekir." 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Tutuklama nedenleri" kenar başlıklı  maddesinin ilgili bölümü şöyledir:"(1) Kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin ve bir tutuklama nedeninin bulunması halinde, şüpheli veya sanık hakkında tutuklama kararı verilebilir. İşin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olmaması halinde, tutuklama kararı verilemez.(2) Aşağıdaki hallerde bir tutuklama nedeni var sayılabilir:a) Şüpheli veya sanığın kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut olgular varsa.b) Şüpheli veya sanığın davranışları; Delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme, Tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması girişiminde bulunma,Hususlarında kuvvetli şüphe oluşturuyorsa.(3) Aşağıdaki suçların işlendiği hususunda kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı halinde, tutuklama nedeni var sayılabilir:a) 2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan;... Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (Madde 188),..." 5271 sayılı Kanun'un "Tutuklama kararı" kenar başlıklı  maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkraları şöyledir:"(1) Soruşturma evresinde şüphelinin tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından, kovuşturma evresinde sanığın tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine veya re'sen mahkemece karar verilir. Bu istemlerde mutlaka gerekçe gösterilir ve adlî kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını belirten hukukî ve fiilî nedenlere yer verilir.(2) Tutuklamaya, tutuklamanın devamına veya bu husustaki bir tahliye isteminin reddine ilişkin kararlarda;a) Kuvvetli suç şüphesini,b) Tutuklama nedenlerinin varlığını,c) Tutuklama tedbirinin ölçülü olduğunu,gösteren deliller somut olgularla gerekçelendirilerek açıkça gösterilir. Kararın içeriği şüpheli veya sanığa sözlü olarak bildirilir, ayrıca bir örneği yazılmak suretiyle kendilerine verilir ve bu husus kararda belirtilir." 5271 sayılı Kanun'un "Tazminat istemi" kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilgili bölümü şöyledir:"Suç soruşturması veya kovuşturması sırasında;a) Kanunlarda belirtilen koşullar dışında yakalanan, tutuklanan veya tutukluluğunun devamına karar verilen,b) Kanunî gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan,...Kişiler, maddî ve manevî her türlü zararlarını, Devletten isteyebilirler." 5271 sayılı Kanun'un "Tazminat isteminin koşulları" kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:"Karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat isteminde bulunulabilir."