Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, polis merkezinde kötü muameleye maruz kalınması ile olaya ilişkin olarak etkili bir ceza soruşturması yürütülmemesi nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkindir.  Başvuru 28/3/2019 tarihinde yapılmıştır. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: Başvurucu 26/7/2018 tarihinde saat 10 sıralarında alkollü şekilde araç kullanırken trafik kazası yapmıştır. Olay yerine gelen güvenlik güçleri tarafından hazırlanan 26/7/2018 tarihli Olay Tutanağı'nda; alkollü olan başvurucunun polis merkezine götürülmesi sırasında hakaret etmesi ve saldırgan hareketlerde bulunması üzerine zor kullanarak ekip aracının nezarethane bölümüne konulduğu, polis merkezinin bahçesinde de taşkınlık yapmaya devam ettiği, görevli polislere saldırırken alkollü olduğundan dengesini kaybederek birçok kez yere düştüğü, oturma banklarına çarptığı, ağız ve dudaklarından yaralandığı, boyun kısmında kolyeden, oturma banklarına çarpmaktan, yere düşmekten dolayı kızarıklık ve çizikler meydana geldiği, polis merkezindeki görevlilere tekme ve kafa atarak saldırmaya ve hakaret etmeye devam etmesi üzerine başvurucuya karşı kademeli güç kullanıldığı, kendisine ve görevli polislere zarar vermesini önlemek amacıyla başvurucuya kelepçe takıldığı, sağlık raporunun temini sonrasında başvurucunun görevli memurlara saldırmaya ve hakaret etmeye devam ettiği, savcılık talimatıyla nezarethaneye konulduğu ifade edilmiştir. Başvurucunun müdafi talep etmemesi üzerine müdafisiz olarak, şüpheli sıfatıyla kolluk nezdinde alınan 26/7/2018 tarihli şüpheli ifadesinin ilgili kısmı şöyledir:"... Ben kaza yerinden iken polisler geldiler. Burda polislerle aramızda bir tartışma geçti. Olay esnasında geçen konuşmaları hatırlamıyorum. Beni hastaneye götürdüler. Olay yerinde polisler beni zorla yaka paça aldılar. Kimseye vurmadım. Hastaneden polis merkezine geldim. Beni nezarethaneye koydular, Polis merkezinde veya dışarıda bana bir polisin vurduğunu hatırlıyorum. Ama yüzünü hatırlamıyorum. Gece nezarette kaldım. ... Beni darp eden polisden davacı ve şikayetçiyim..." Başvurucu; Erzurum Cumhuriyet Başsavcılığına (Cumhuriyet Başsavcılığı) 27/7/2018 tarihinde şikâyet dilekçesi sunarak hastanedeki işlemlerin bitmesinden sonra arabada ya da başka bir yerde, güvenlik güçlerinin fiziksel şiddetine maruz kaldığını, uyandığında nezarethanede kanlı bir şekilde, yüzüstü yatmakta olduğunu, güvenlik güçlerinin babasına da fiziksel şiddet uyguladığını, hakkında gözaltı kararı bulunmadan sabaha kadar gözaltında tutulduğunu iddia ederek polis merkezindeki kamera kayıtlarının incelenmesini talep etmiştir. Başvurucunun vekil olmaksızın, Cumhuriyet Başsavcılığı nezdinde alınan 27/7/2018 tarihli müşteki ifadesinin ilgili kısmı şöyledir:"... Karakoluna götürdüler, ben alkollü olduğum için olayı hatırlamıyorum, küfür mü ettiğimi dahi hatırlamıyorum, polisler beni polis aracında veya karakolda darp ettiler, ancak nerede darp ettiklerini tam olarak hatırlamıyorum çünkü alkollüydüm, daha sonra beni Bölge Eğitim Araştırma Hastanesine alkolün etkisinden kurtulmam için götürdüler, orada serum taktılar, kan aldılar, gece nezarethanede kaldım, gece bir ara nezarethanede uyandım yüzümden kan akmış, betona gelmiş, o arada ben tekrar uyuya kalmışım, sabahleyin uyandığımda ifademi aldılar, daha sonra hastaneye darp raporunu aldırmaya götürdüler, darp raporu alındı şu anda Gölbaşı Polis Merkezi Amirliğindedir, babam ve arkadaşım beni kurtarmaya çalışırken onları da darp etmişler, hakkımda gözaltı kararı dahi olmadığı halde beni gözaltına almışlar, sonuç olarak, beni darp eden Gölbaşı Polis Merkezi Amirliğinde bulunan polis memurlarından şikayetçiyim, cezalandırılmalarını talep ediyorum, kamera kayıtlarının incelenmesini istiyorum..." Başvurucunun müdafisiz olarak, müşteki/şüpheli sıfatıyla Cumhuriyet Başsavcılığı nezdinde alınan 7/11/2018 tarihli ifadesi "... Alkollü olduğum için hatırlamıyorum ama beni karakola götürmüşler. Nezarethane de uyandığımda yüzümden kanlar aktığını gördüm. Uyandıktan sonra karakolda ifadem alındı. Darp raporu alınması için hastaneye gittik. Beni darp eden polis memurlarından davacı ve şikayetçiyim..." şeklindedir. Erzurum Bölge Eğitim ve Araştırma Hastanesince başvurucu hakkında düzenlenen 26/7/2018 tarihli (saat 57) genel adli muayene raporunda -geçici rapor olduğu belirtilmiştir- "Hasta detaylı muayeneyi ve tedaviyi kabul etmedi. Sol el ayasında bir kaç adet abrazyon [sıyrık], sağ skm [anlaşılamadı] arkasında 3-4 adet abrazyon, sağ dizde eskiye ait skar dokusu. Sol dizini açmadı. Karın ve göğüs travması olmadığını belirtti..." tespitleri yer almaktadır. Raporun öykü kısmında "araç içi trafik kazası" yazmaktadır. Palandöken Devlet Hastanesince başvurucu hakkında düzenlenen 26/7/2018 tarihli (saat 06) genel adli muayene raporunda -kesin rapor olduğu belirtilmiştir- "Dudakta iç ve dış kısımda 0,5 cm kesi, alında 1 cm şişlik, sağ yanak üzerinde 2 cm kızarıklık, sağ boyunda 3 adet 5 cm cilt sıyrığı kızarıklık, sağ ve sol dizde 3 cm cilt sıyrığı kızarıklık mevcut... BTM ile giderilebilir." tespitleri yer almaktadır. Yakutiye İlçe Emniyet Müdürlüğü (İlçe Emniyet Müdürlüğü) başvurucu hakkında görevi yaptırmamak için direnme ve trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçlarından fezleke hazırlamıştır. Bu kapsamda İlçe Emniyet Müdürlüğü; polis memurlarının şikâyetçi olarak, polis merkezinde bulunan bazı kolluk görevlilerinin ise tanık olarak beyanlarını almıştır. İlçe Emniyet Müdürlüğü, belirtilen suçlara dair yürütülen soruşturmaya esas olduğunu belirterek olay günü görev yapan polislerin listesinin iletilmesini Erzurum İl Emniyet Müdürlüğünden talep etmiştir. Liste 8/8/2018 tarihinde iletilmiştir. Cumhuriyet Başsavcılığınca 17/8/2018 tarihinde görevlendirilen, Adalet Komisyonu Bilirkişi Listesi'nde yer alan bir bilirkişi tarafından hazırlanan 22/10/2018 tarihli bilirkişi raporunun ilgili kısmı şöyledir:"...1-... PMA ÖN BAHÇE GİRİŞİ ... 2 saatlik video kaydının incelenmesinde; video kaydının ... şüpheli şahıs elleri arkadan kelepçeli bir şekilde iki tanesi resmi bir tanesi sivil kıyafetli polis memuru eşliğinde karakola giriş yaparken görülmektedir...2-... TRAFİK POLİSİ KAMERA... video kaydının incelenmesinden... şüpheli şahıs polis memurlarına tekme atıp küfürler ederken görülmekte bunun üzerine polis memurları şüpheli şahsı karakola götürürken görüntülenmiştir. Video kaydında bulunan ses dökümü aşağıdaki gibidir ; Polis Memuru : Şimdi bir sakin , Furkan bak şimdi, Şüpheli Şahıs : Aç lan kollarımı g... (Bu esnada görevli polis memurlarına tekme atar) Polis Memuru : Bak tekme atacaksan işlem yapacağız sana, Alın götürün şunu. Şüpheli Şahıs :Aç lan kollarımı g...Polis Memuru : Sen dışarı çık. Şüpheli Şahsın Yakını : Öyle dışarı mışarı çık yok. 3-...PMA GİRİŞ... video kaydının incelenmesinde... şüpheli şahıs karakola polis memurlarının eşliğinde giriş yaparken görülüyor, Polis memurları şüpheli kişiyi önce sandalyelere oturtuyor daha sonra ise yere yatırıyorlar, şüpheli şahıs bir müddet yerde kaldıktan sonra polis memurları tekrardan sandalyeye oturtup ellerini çözerken görüntüleniyor. Devamında şüpheli şahıs polis eşliğinde ifade odası olduğu düşünülen odaya alınırken görüntüleniyor ve sonra da ifade odası olduğu düşünülen yerden çıkartılırken görülüyor...4-...PMA NEZARET ... video kaydının incelenmesinde... şüpheli şahıs nezarate polis memurları eşliğinde giriş yaparken görüntülenmekte polis memurları şüpheli kişiyi yüzü koyun bir şekilde yere yatırıyor şüpheli 25 dakika bu şekilde yerde yattıktan sonra kendi imkanlarıyla ayağa kalkıyor ve görevli memurlar tarafından nezaretten çıkarılıp bir yere götürülüyor. Çıkış işleminden 1 saat kadar sonra şüpheli şahıs elleri açık bir şekilde nezarete geri getiriliyor ve şüpheli şahıs nezarethanede uyumaya başlıyor. Yaklaşık 5 buçuk saat kadar uyuduktan soma uyanıp görüntülerde görüldüğü üzere lavabo olduğu düşünülen bir yere gidiyor ve geri döndükten sonra kıyafetlerini giyip nezarethaneden polisle beraber çıkıyor..." Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 13/11/2018 tarihinde talep edilmesi üzerine başvurucunun babası H.nin 7/1/2019 tarihinde müşteki olarak beyanı kolluk nezdinde alınmıştır. Başvurucu vekili, sunduğu 30/11/2018 tarihli dilekçeyle başvurucunun saat 55 sıralarında polis merkezine getirildiği andan sabaha kadar fiziksel şiddete uğrama, ağır hakaretlere muhatap olma şeklinde kötü muameleye maruz kaldığını ileri sürmüştür. Dilekçede; kamera kayıtlarından üzerinde "pma giriş" yazanda, başvurucunun tartaklanarak koridorda elleri arkadan kelepçelenmiş olarak yüzüstü yere yatırıldığının, 15 dakika bu şekilde tutulduğunun, "pma nezaret" başlıklı videoda elleri arkadan kelepçelenmiş vaziyette nezarethanede tutulduğunun, hakarete maruz kaldığının ve yüzünden yere bulaşan kanların temizlenmesi için temizlikçi çağırıldığının görüldüğünü belirtmiştir. Ayrıca başvurucunun polis merkezine girmeden önce herhangi bir yaralanmasının olmadığını, raporda tespit edilen yaralanmaların polis merkezinde meydana geldiğinin açık olduğunu, nezarethaneden her çıkışında daha fazla yara ve morlukla geri dönen başvurucuya kameraların görmediği alanlarda kötü muamele yapıldığını, başvurucunun yaralanmalarına polislerin "Yere düştü, kafasını çarptı, boynundaki kolye çizdi." gibi saçma açıklamalar getirdiğini, hakkında gözaltı kararı olmadığı hâlde başvurucunun keyfî olarak gözaltında tutulduğunu ileri sürmüştür. Cumhuriyet Başsavcılığı, başvurucu hakkında kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret, görevi yaptırmamak için direnme, alkol veya uyuşturucu maddenin etkisi altındayken araç kullanma suçlarından 4/2/2019 tarihinde dava açmıştır. Erzurum  Asliye Ceza Mahkemesi, başvurucunun kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret ve görevi yaptırmamak için direnme suçlarından cezalandırılmasına ancak hakkında verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar vermiştir. Kararda başvurucunun alkollü olduğunu kabul ettiği, kolluk görevlilerince düzenlenen tutanak ve tarafların beyanları uyarınca başvurucunun polis memurlarına sövdüğü ve alkolmetreyi üflemeyi reddettiği hususlarına dayanılmıştır. Karar, itiraz edilmeden kesinleşmiştir. Cumhuriyet Başsavcılığı 4/2/2019 tarihinde yedi polis hakkında görevi kötüye kullanma ve kasten yaralama suçlarından ek kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir. Gerekçenin ilgili kısmı şöyledir:"...Karakolun bahçesini ve binanın içini gösterir kamera kayıtları bilirkişi tarafından incelendiğinde müşteki Muhammet Furkan'a yönelik bir eylem olmadığı, müşteki Muhammet Furkan'ın şüphelilere direndiği, şüphelilerin müşteki Muhammet Furkan'ı direndiği için yere yatırdıklarının tespit edildiği,Dosya kapsamında müşteki beyanları, kamera görüntüleri, bilirkişi raporu birlikte değerlendirildiğinde şüphelilerin müşteki Muhammet Furkan'a taşkınlık çıkarması üzerine müdahale ettikleri ve olayın büyümemesi adına orantılı olarak güç kullandıkları, şüphelilerin kanundan doğan görevi yerine getirdikleri, şüphelilerin yaralama boyutuna varan eylemlerinin bulunduğuna dair dosyada müşteki iddiası dışında başkaca bir delilin bulunmadığı, bu durumun kamera görüntüleri, bilirkişi raporuyla sabit olduğu ayrıca şüphelilerin PVSK kanunundan doğan yetkiyi kullanarak orantılı güç uyguladıklarından somut olayda kanundan doğan hukuka uygunluk nedeninin de bulunduğu, bu kapsamda şüphelilerin yaralama kastının ve buna yönelik eylemlerinin bulunmadığının değerlendirildiği, açıklanan nedenlerle şüpheliler açısından kasten yaralama ve görevi kötüye kullanma suçuna ilişkin yasal unsurların oluşmadığı anlaşılmakla..." Başvurucu ek kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz etmiştir. İtiraz dilekçesinde "trafik polis kamera" isimli kayıttaki görüntülerde yer alan taşkınlıklarının kendisine uygulanan kötü muameleden kaynaklandığını, yaptıklarının bilincinde olmadığı hâlde tartaklanması üzerine tepkisel davrandığını, hakaret ettiği için kendisine kelepçe takılmasının uygun olmadığını, "pma giriş" isimli videoda bir polis memurunun yerde yatarken kendisini cep telefonuyla kayda aldığı göründüğü hâlde bu kaydın soruşturma dosyasına eklenmeyip sadece lehe olan kayıtların eklendiğini, delillerin karartıldığını, kayıtlarda elleri arkadan kelepçeli olarak koridorda 15 dakika boyunca yatırıldığının görüldüğünü ve bu süre boyunca ara ara tartaklanıp tokatlandığını, yine "pma nezaret" isimli videoda görüldüğü üzere elleri arkada kelepçelenerek nezarethanede yerde yüzüstü 25 dakika bırakıldığını, bu hususların da bilirkişi raporunda bildirildiğini belirtmiştir. Başvurucu itiraz dilekçesinde ayrıca polis merkezine girerken yarası olmadığı hâlde çıktığında vücudunda darbeye bağlı hasarlar meydana geldiğini, bu tespitleri içeren sağlık raporuna rağmen Cumhuriyet Başsavcılığının "şüphelilerin yaralama boyutuna varan eylemlerinin bulunduğuna dair dosyada müşteki iddiası dışında başkaca delil bulunmadığı" gerekçesiyle sağlık raporunu gözardı ederek kovuşturmasızlık kararı verdiğini, alt dudağında kesi, alnında şişlik, sağ yanağının üzerinde 2 cm'lik kızarıklık olduğunu, iddia edildiği gibi düşerken yüzünü banka vurmuş olsaydı yüzünün tek bir yerinde yara izi olacağını oysa yüzünün farklı yerlerinde yaralar olduğunu, kolyenin yapamayacağı kadar derin ve uzun cilt sıyrıklarının bulunduğunu ileri sürmüştür. Cumhuriyet Başsavcılığı, ek kovuşturmaya yer olmadığına dair karara başvurucu tarafından itiraz edildiğinden 25/2/2019 tarihinde Mahkemede görülmekte olan yargılama dosyasının incelenmek üzere iletilmesini talep etmiştir. Cumhuriyet Başsavcılığı, iletilen dosyayı inceledikten sonra Mahkemeye iade etmiştir. Erzurum  Sulh Ceza Hâkimliği 27/2/2019 tarihinde itirazı reddedilmiştir. Ret kararı başvurucuya 1/3/2019 tarihinde tebliğ edilmiş olup başvurucu 28/3/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  İlgili ulusal hukuk için bkz. Vedat Şorli ve Bilal Şorli, B. No: 2014/10459, 13/7/2016, §§ 64-67, 69; Murat Ulusoy, B. No: 2018/2652, 13/1/2022, §§ 34,