Haklar: Adil yargılanma hakkı (Hukuk)-Mülkiyet Hakkı

Başvuru; hukuka aykırı olduğu yargı kararıyla sabit bulunan yapı mühürleme işlemi sebebiyle uğranılan zararın tazmini istemiyle açılan davanın, idarenin kusurunun tazminat gerektirecek ağırlıkta bulunmadığı gerekçesiyle reddi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.   Başvuru 5/8/2014 tarihinde yapılmıştır.  Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.  Bakanlık görüşü, başvurucuya tebliğ edilmiştir.  A. Başvuru Konusu Uyuşmazlığın Arka Planı Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu 1955 doğumlu olup Muğla ili Marmaris ilçesinde ikamet etmektedir. Başvurucu, Muğla ili Marmaris ilçesi Kemeraltı Mahallesi'nde kâin 5 pafta 210 ada 478 parsel numaralı taşınmazın malikidir. Konut alanında bulunan söz konusu taşınmaza ilişkin yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesine göre yapının zemin katında 90 m² büyüklüğünde bir adet konut ve 30 m² büyüklüğünde bir adet iş yeri bulunmaktadır. Zemin katın iş yeri olarak kullanılan kısmı, 3/4/1991 tarihinde alınan çalışma iznine istinaden kafe olarak işletilmektedir. Marmaris Belediyesi (Belediye) zabıta ekiplerince düzenlenen 21/2/2006 tarihli tutanakla, binanın zemin katındaki konut ve iş yeri arasındaki duvarın yıkılarak taşınmazın iki adet iş yerine dönüştürüldüğü tespit edilmiştir.  Belediye Encümeninin 22/2/2006 tarihli kararıyla, ruhsata aykırı esaslı tadilat yapıldığı gerekçesiyle 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu'nun  maddesi uyarınca zemin katın yirmi gün içinde onaylı yapı ruhsatı ve eklerine uygun hâle getirilmesinin, aksi takdirde bu işlemin masrafları %20 fazlasıyla maliklerden tahsil edilmek kaydıyla belediye tarafından yapılacağının maliklere ihtar edilmesine karar verilmiştir.  Başvurucunun taşınmazı (zemin kat) 22/2/2006 tarihli Belediye Encümeni kararına dayanılarak 10/4/2006 tarihinde fiilen mühürlenmiştir. B. Belediye Encümeni Kararına Karşı Açılan İptal Davası  Başvurucu tarafından 22/2/2006 tarihli Encümen kararına karşı 15/5/2006 tarihli dilekçe ile Muğla  İdare Mahkemesinde (Mahkeme) iptal davası açılmıştır. Dava dilekçesinde, binanın ruhsata aykırı olarak tadil edildiği iddiasının gerçeği yansıtmadığı ifade edilmiştir. Dilekçede, zemin katın iş yeri olarak kullanılan bölümünün, belediye mimarından 2001 yılında alınan ve taşınmazın bölünmesinde sakınca bulunmadığını ifade eden görüşe istinaden ikiye bölündüğü belirtilmiştir. Dilekçede ayrıca ruhsata aykırı tadilat söz konusu olmadığından 3194 sayılı Kanun'un  maddesinin uygulanmasının ve iş yerinin eski hâle dönüştürülmesinin istenmesinin mümkün olmadığı ileri sürülmüştür.  Mahkeme 4/7/2006 tarihli kararıyla Belediye Encümeni kararının yürütmesinin durdurulmasına karar vermiştir. Kararın gerekçesinde 3194 sayılı Kanun'un  maddesi uyarınca ruhsatlı yapıdaki ruhsat ve projeye aykırılıkların neler olduğunun tespit edilerek yapı tatil zaptının düzenlenmesi, ilgiliye bu tarihten itibaren bir ay içinde söz konusu aykırılığı giderme veya bu aykırılık nedeniyle ruhsat başvurusunda bulunma imkânı tanınması gerektiği ifade edilmiştir. Mahkeme, somut olayda ilgili tutanakta ruhsata aykırılığın ne olduğu hususunun açık bir biçimde tespit edilmediğine dikkat çekerek yapının eski hâline getirilmesi için 3194 sayılı Kanun'un  maddesi uyarınca süre (20 gün) verilmesi koşullarının oluşmadığı sonucuna ulaşmıştır. Mahkeme ayrıca 3194 sayılı Kanun'un  maddesinin ruhsatsız yapılar ile ruhsat ve eklerine aykırı inşa edilen yapılara uygulanacağı görüşünü açıklamış ve ruhsata göre konut niteliğinde olan bir yapının tadilat yapılmaksızın iş yerine dönüştürülmesi durumunda eski hâle dönüştürme tedbirinin uygulanamayacağı sonucuna ulaşmıştır. Bu kararın idareye tebliğinden sonra 7/9/2006 tarihinde başvurucunun taşımazındaki mühür kaldırılmıştır.  Mahkemece 15/3/2007 tarihli esas hakkındaki kararla yürütmenin durdurulmasına ilişkin karardaki gerekçelerle idari işlemin iptaline hükmedilmiştir.  Bu karar, Danıştay Altıncı Dairesinin 27/3/2009 tarihli kararıyla onanmıştır. Başvurucu Tarafından Açılan Tam Yargı Davası  Başvurucu 23/3/2010 tarihinde Marmaris  Noterliği aracılığıyla Belediyeye ihtarname göndermiştir. İhtarnamede hukuka aykırı işlem nedeniyle 000 TL tazminat talebinde bulunulmuştur. Belediye tarafından 1/4/2010 tarihli yazıyla ödeme yapılmayacağı bildirilmiştir. Başvurucu 31/5/2010 tarihinde Mahkemede Belediye aleyhine tam yargı davası açmıştır. Dava dilekçesinde, iş yerinin haksız yere mühürlenmesi nedeniyle kiraya verilemediği öne sürülmüş ve tazminat talebinde bulunulmuştur.  Mahkeme 16/3/2011 tarihli kararıyla davayı reddetmiştir. Kararın gerekçesinde Anayasa'nın  maddesinin son fıkrasına değinilerek idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu belirtilmiş ve idarenin eyleminden sorumlu tutulabilmesi için "hizmet kusuru"nun bulunması gerektiği ifade edilmiştir. Gerekçenin devamında idarenin tazminatla yükümlü tutulabilmesi için tesis ettiği işlemlerde hukuki hatanın belli nitelik ve ağırlıkta olması gerektiği, her hatalı işlemin tazmin zorunluluğu doğurmadığı görüşü açıklanmıştır. Mahkeme, somut olayda başvurucuya ait yapının mühürlenmesinin hukuki yorum hatasından kaynaklandığı ve bunun tazminat gerektirecek nitelik ve ağırlıkta bir hukuki hata olmadığı sonucuna ulaşarak tazminat ödenmesine imkân bulunmadığını değerlendirmiştir. Karar, başvurucu tarafından temyiz edilmiştir. Temyiz dilekçesinde; bazı Danıştay kararlarına atıfta bulunularak tazminat ödenmesi için idarenin hizmet kusurunun bulunmasının yeterli olduğu, ağır hizmet kusuru bulunmasının gerekli olmadığı savunulmuştur. Temyiz istemi Danıştay Ondördüncü Dairesinin (Daire) 11/4/2013 tarihli kararıyla reddedilerek Mahkeme kararı onanmıştır. Karar düzeltme istemi de Dairenin 25/6/2014 tarihli kararıyla reddedilmiştir.  Nihai karar 24/7/2014 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu 5/8/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  3194 sayılı Kanun'un  maddesi şöyledir:"Bu Kanun hükümlerine göre ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılar hariç; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce (...) tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur.Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. Bu tebligatın bir nüshası da muhtara bırakılır.Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını ister.Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir.Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir." Anayasa'nın  maddesinin son fıkrasında idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu belirtilmiştir. Bu hüküm Türk hukukunda idarenin mali sorumluluğunun anayasal temelini oluşturmaktadır. İdarenin kamu hukukundan kaynaklanan mali sorumluluğunun Anayasa'nın  maddesinin son fıkrası haricinde bir yasal dayanağı bulunmamaktadır. Özel hukuktan farklı olarak -somut bazı konuları düzenleyen birkaç istisna dışında- idarenin idari nitelikteki işlem ve eylemlerinden doğan zararlara ilişkin mali sorumluluğunu düzenleyen genel bir kanun hükmü yoktur. İdarenin kamu hukuku alanından kaynaklanan mali sorumluluğunun çerçevesi ile hüküm ve esasları Anayasa'nın anılan hükmünden yola çıkılmak suretiyle Danıştay içtihatlarıyla belirlenmiştir.