Haklar: Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı

Başvuru; tutuklamanın hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının, gözaltı sürecindeki bazı uygulamalar ve tutukluluk koşulları nedeniyle kötü muamele yasağının, hukuka aykırı bir şekilde meslekten çıkarma kararı verilmesi ve mal varlığına el konulması nedeniyle mülkiyet hakkının, arama kararları ve yargılama sürecinde avukatla yeterince görüşme imkânı tanınmaması ve itiraz haklarının kısıtlanması nedeniyle adil yargılanma hakkının, yurt dışına çıkış tedbiri uygulandığı gerekçesi ile seyahat hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.   Başvuru 2/2/2017 tarihinde yapılmıştır.  Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.    Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: Türkiye 15/7/2016 tarihinde askerî bir darbe teşebbüsüyle karşı karşıya kalmış, bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde olağanüstü hâl ilan edilmesine karar verilmiş ve olağanüstü hâl bugüne kadar birçok kez uzatılmıştır. Kamu makamları, soruşturma mercileri ve yargı organları -olgusal temellere dayanarak- bu teşebbüsün arkasında Türkiye'de çok uzun yıllardır faaliyetlerine devam eden ve son yıllarda Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanması (PDY) olarak isimlendirilen bir yapılanmanın olduğunu değerlendirmiştir (Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, §§ 12-25). Darbe teşebbüsü sırasında ve sonrasında ülke genelinde Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından, darbe girişimiyle bağlantılı ya da doğrudan darbe girişimiyle bağlantılı olmasa bile FETÖ/PDY'nin kamu kurumlarındaki örgütlenmesinin yanı sıra eğitim, sağlık, ticaret, sivil toplum ve medya gibi farklı alanlardaki yapılanmasına yönelik soruşturmalar yürütülmüş ve çok sayıda kişi hakkında gözaltı ve tutuklama tedbirleri uygulanmıştır (Aydın Yavuz ve diğerleri, §§ 51, Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/23672, 11/01/2018, § 12).  Anılan süreçte FETÖ/PDY'nin Üniversiteler alanındaki örgütlenmesine yönelik olarak Konya Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen bir soruşturma kapsamında Konya  Sulh Ceza Hâkimliğinin 27/8/2016 tarihli kararıyla başvurucu hakkında da tutuklama tedbiri uygulanmıştır. Kararın ilgili bölümü şöyledir: "Şüpheliler...Ömer Ulukapı,... üzerlerine atılı Fetö Silahlı Terör Örgütüne üye olma suçunun vasıf ve mahiyeti, şüphelilerin üyesiyada mensubu olduğu iddia edilen FETÖörgütünün milli güvenlik kurulu tarafından terör örgütü olarak tespit edilmesi, FETÖ terör örgütünün mensubu olduğu belirtilen TSK da görevli bir kısım askeri unsurların mevcut anayasal düzeni değiştirmeye ve TC. Hükümetini ortadan kaldırmaya yönelik silahlı darbe girişimi, şüphelilerin üyesi olduğu iddia edilen örgütün çok gizli ve sistematik bir şekilde bir çok kamu kurumunda örgütlenmesi, şüpheliler ile ilgili olarak iddia edilen suçlamaya bağlı tüm delillerin henüz tam olarak toplanmamış oluşu, olayla ilgili olarak düzenlenen tutanaklar,şüphelilerin beyanı, görgü tespit ,arama ve yakalama tutanakları, mevcut dosya kapsamı gözönüne alınarak kuvvetli suç şüphesinin varlığına ilişkin tutuklama sebebinin varlığı, atılı suçun CMK.nun 100/  maddelerde sayılmış katolog suçlardan olması ve iş bu suçun adı geçen maddenin amir hükmü gereğince bir özel tutuklama sebebinin varlığına kanuni karine olarak kabul etmesinden kaynaklanan özel tutuklama sebeplerininvarlığı, Türk Silahlı Kuvvetleri içerisinde bulunan Fetullahçı Terör örgütü mensuplarınca gerçekleştirilen Türkiye Cumhuriyeti anayasal düzenine cebren değiştirmeye teşebbüs etmek, cebir ve şiddet kullanarak Türkiye Cumhuriyeti hükümetini ve meclisini ortadan kaldırmaya teşebbüs etmek suçları nedeniyle Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınca soruşturmaya başlanmış olupaynı örgüt yapılanması içerisinde şüphelinin de üye olarak yer aldığının iddia edilmiş olması, adli kontrol tedbirinin uygulanması suretiyle serbest bırakılması halinde haklarındaki delilleri karatma ihtmalinin görülmesi, ayrıca şüphelilerin tutuklama yerine adli kontrol yükümlülüğü altına konulmasının bu kurumun şüphelilerin ihtiyarına bağlı olarak işlemesi, şüphelilerin dilediğinde bu kurumun kurallarına riayet etmeme iktidarının bulunupbu kurallara riayet edeceği yönünde vicdani kanaatin oluşmaması nedeniyle şüpheliler hakkında adli kontrol altına alınma tedbirinin yeterli görülmemesi, şüphelilerin üzerlerine atılı silahlı terör örgütüne üye olmak suçunun ihtiva ettiği cezanın alt ve üst sınırları gözetilerek tutuklama tedbirine müracaat etmede ölçüsüzlük görülmediğinden, şüpheliler ve şüpheliler müdafilerinin serbest bırakılma taleplerinin reddi ile, şüphelilerin, silahlı terör örgütüne üye olmak suçundan dolayı, CMK 100 ve devamı maddeleri gereğince ayrı ayrıTUTUKLANMALARINA... karar verildi." Başvurucu, tutuklama kararına itiraz etmiş; Konya  Sulh Ceza Hâkimliği 27/9/2016 tarihinde itirazın reddine karar vermiştir. Başvurucu, anılan kararı ve tutukluluğa itiraz taleplerinin reddedilmesine yönelik verilen kararların tebliğ tarihi ile ilgili herhangi bir bildirimde bulunmamıştır.  Başvurucu 2/2/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Konya Cumhuriyet Başsavcılığının 19/4/2017 tarihli iddianamesi ile başvurucunun silahlı terör örgütüne üye olma suçunu işlediğinden bahisle cezalandırılması istemiyle hakkında aynı yer Ağır Ceza Mahkemesinde kamu davası açılmıştır. İddianamede ilk olarak FETÖ/PDY'nin kuruluşuna ve tarihçesine, hangi amaç ve saikle kurulduğuna, hangi alanlarda faaliyet gösterdiğine, hiyerarşik yapısına ve hangi tür hukuka aykırı eylemlerde bulunduğuna değinilmiştir. Devamında ise örgütün yargı yapılanmasına ilişkin unsurlara yer verilmiştir. İddianamede, başvurucunun gerek organik olarak gerekse örgütsel nitelikli eylemleri bakımından FETÖ/PDY hiyerarşisi içinde yer aldığı ileri sürülmüştür. Bu suçlamalara esas alınan olgular şöyle özetlenebilir:i. Müşteki İ.H.K.nın beyanında, başvurucunun da aralarında bulunduğu hocaların örgüt mensubu olmadığı ve örgüte sempati duymadığı için düşman gördükleri şahsını Memurluktan Çıkarma Cezası vermek suretiyle usule ve yasaya aykırı olarak mağdur ettiğini ifade etmesi, ii. Cumhuriyet savcısı olarak görev yapan S.O.nun müşteki sıfatıyla alınan beyanında; başvurucunun görev yaptığı okulda yazdığı yüksek lisans tezinin bilinçli olarak reddedildiğini ve başvurucunun da aralarında bulunduğu birçok hocanın kendi düşüncelerine yakın olmayan kişilerin akademik kariyer yapmalarına engel olduğunu ifade etmesi, iii. Ü.nün müşteki sıfatıyla alınan beyanında, araştırma görevliliği için yapılan ve başvurucunun da kurul üyesi olduğu sözlü sınavda kendisine çok düşük bir puan verilerek sınavda başarısız gösterilmesine karşın daha sonra örgütle bağı olduğu tespit edilen kişilerin sözlü sınavda başarılı sayıldıklarını ifade etmesi,iv. Başvurucu ile aynı üniversitede öğretim üyesi olarak görev yapan Ş.A.nın tanık sıfatıyla alınan beyanında, başvurucunun da Yayın Kurulu üyesi olarak bulunduğu fakülte dergisinde örgüt ile bağı olan kişiler dışında makale yayımlanmadığını ifade etmesi, v. Başvurucu ile aynı üniversitede öğretim üyesi olarak görev yapan H.nin tanık sıfatıyla alınan beyanında, başvurucu ile birlikte örgüt üyeliği nedeniyle görevden alınan hocaların çok yakın ilişkide olduğunu gözlemlediğini, bu kişilerin üniversitede hoca olan eşleri vasıtasıyla örgütün üniversitedeki kadın yapılanmasını kurduğunu ifade etmesi, vi. Başvurucu ile aynı üniversitede öğretim üyesi olarak görev yapan B.nin tanık sıfatıyla alınan beyanında, başvurucunun da aralarında bulunduğu öğretim üyelerinin sistamatik bir biçimde örgüte yakın olan kişileri kendi kürsülerinde gözettiklerini ve araştırma görevlisi olarak alınan birçok kişinin örgüte mensup olduğunun daha sonra anlaşıldığını ifade etmesi, vii. Başvurucu ile aynı üniversitede öğretim üyesi olarak görev yapan O.nin tanık sıfatıyla alınan beyanında, başvurucunun örgüt mensubu olduğu sonradan anlaşılan birçok kişi ile kendi alanında olmasa bile yurt dışı konferanslara katıldığını ifade etmesi, viii. Başvurucu ile aynı üniversitede öğretim üyesi olarak görev yapan Ş.A.nın tanık sıfatıyla alınan beyanında, başvurucunun genel sekreter olarak görev yaptığı dönemde üniversiteye hâkim olabilmek için neredeyse bütün kurullarda örgüte yakın kişilerin görev aldığını ifade etmesi, ix. Başvurucu ile aynı üniversitede öğretim üyesi olarak görev yapan A.nın tanık sıfatıyla alınan beyanında, başvurucunun yönetici olarak görev yaptığı dönemde alınan birçok araştırma görevlisinin örgüt mensubu olduğunun daha sonra tespit edildiğini ifade etmesi,x. Başvurucu ile aynı üniversitede öğretim üyesi olarak görev yapan O.T.nin tanık sıfatıyla alınan beyanında, başvurucunun dekan olduğu dönemde ders vermesinin engellendiğini ifade etmesi, xi. Başvurucu ile aynı üniversitede öğretim üyesi olarak görev yapan B.B.S.nin tanık sıfatıyla alınan beyanında, başvurucunun yönetici olduğu dönemde kendisine ders verilmediğini ve başka bir üniversitede çalışmaya zorlandığını ifade etmesi, xii. Başvurucu ile aynı üniversitede öğretim üyesi olarak görev yapan Y.Y.nin tanık sıfatıyla alınan beyanında, başvurucunun yönetici olduğu dönemde kendisine kadro verilmediğini ve kadro verilen kişilerin daha sonra örgüt mensubu olduklarının ortaya çıktığını ifade etmesi, xiii. H.K.nın tanık beyanında, başvurucunun yönetici olduğu dönemde kendisine kadro verilmediği ve kadro verilenlerin daha sonra örgüt mensubu olduklarının ortaya çıktığını ifade etmesi, xiv. Başvurucunun daha sonra örgüte ait olması nedeniyle kapatılan bir özel üniversitede ders verdiğinin tespit edilmesi, xv. Başvurucunun Selçuk Üniversitesi eski rektörü olan ve FETÖ/PDY yöneticisi olma suçundan şüpheli sıfatı bulunan H.G.nin aday olduğu 2011 yılı rektörlük seçiminde onu destekleyerek seçim bürosunu ziyaret etmek, fakülteye destek için geldiğinde ona bizzat eşlik edip onun adına oy istemek, şüpheli H.G. tarafından düzenlenen iftar yemeği vs. şeklindeki seçim çalışmalarına bizzat katılmak suretiyle örgüt adına seçim faaliyetinde bulunduğunun tespit edilmesi, xvi. Başvurucunun çocuklarını örgüt ile irtibatlı olan Meram Abdullah Aymaz İlköğretim Okuluna göndermek ve FETÖ/PDY'nin yayın organlarından olan Zaman gazetesine abone olmak suretiyle örgüte maddi katkı sağladığı ve örgüt yayın organını takip ettiği, ayrıca başvurucunun FETÖ/PDY'ce sohbet adı verilen örgütsel toplantılara hiyerarşik çatı altında ve düzenli olarak katıldığının tespit edildiği belirtilmiştir.  İddianamede başvurucuya yöneltilen eylemlere ilişkin olarak yapılan hukuki değerlendirmenin ilgili bölümü şöyledir:"...Şüphelinin FETÖ/PDY silahlı terör örgütünün üniversite yapılanmasında birinci öncelikli olarak önem ve değer atfettiği Hukuk Fakültesinde, örgütün üniversite kadrolaşmasının en yoğun olduğu dönemler olan 2002 - 2009 yılları arasında 'Üniversitesinde Genel Sekreterliği' görevini; 2010 – 2016 yılları arasında da üst düzey yöneticiliklerden olan “Dekanlık” görevini” üstlenmesi, örgüt üyelerinin akademik olarak yükselebilmeleri için gerekli olan “akademik yayınların” yer aldığı fakülte dergisinin yayın kurulunda uzun yıllar görev alması ve böylece örgüt üyesi akademisyenlerin eserlerinin yayınlanmasını sağlaması, Hukuk Fakültesindeki FETÖ/PDY kadrolaşmasını temin edebilmek adına  , İ. , S.A. vs. gibi aynı suçtan yargılanan örgüt üyelerine kadro açarak oluşturduğu hatırlı jürilerle onları asistan yapıp fakülte kadrosuna alması, örgüt üyesi olmayan doktora öğrencilerinin ise yine kurduğu hatırlı jüriler ve atadığı danışmanlar eliyle mezun olmalarını ve akademik kadroya geçmelerini engellemesi, Konya ilindeki örgüt yapılanmasının önde gelen isimlerinden olan Av. O. ve Eczacı A.A. gibi örgüt üyeleriyle sıkı bir ilişki içinde olması, yöneticilik gücünü kullanarak örgüt üyesi olmayan akademisyenler üzerinde baskı kurup mobbing uygulayarak, gayri hukuki idari soruşturmalar açarak, fakülteden ayrılmalarına dahi sebep olacak ölçüde akademik yükselmelerine ve çalışmalarına engel olması, örgüt üyesi olan akademisyenleri ise kollayıp koruması, örgüt üyelerinin Konya Adliyesinde görülmekte olan iflasın ertelenmesi davalarında örgüt üyesi Av.  O. ile işbirliği yaparak bilirkişilik kurumunu kullanmak suretiyle davaların örgüt lehinde sonuçlanmasını sağlaması, örgütün yurtdışı faaliyetleri kapsamında ülkemizde de faaliyet gösteren Raoul Wallenberg isimli enstitünün fakültedeki faaliyetlerini bizzat organize etmesi ve katılması, ayrıca adı geçen enstitü tarafından sözde örgüt liderinin bulunduğu ve örgütün yönetildiği yer olan Amerika Birleşik Devletlerine gönderilmesi, örgüt evlerinde düzenlenen sohbet adı altındaki örgüt toplantılarına katılması, FETÖ/PDY silahlı terör örgütüne ait eğitim kurumlarından olup 667 Sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hümüde Kararnameyle kapatılan Mevlana Üniversitesinde derslere girmesi, Rektörlük seçiminde aynı suçtan tutuklu H. G.yi aktif olarak desteklemesi, çocuklarını örgütün okullarına göndermesi ve örgütün yayın organlarını takip etmesi hususları birlikte değerlendirildiğinde şüphelinin FETÖ/PDY silahlı terör örgütünün Hukuk Fakültesindeki örgüt faaliyetlerini bizzat yönetip düzenlemek suretiyle üzerine atılı Silahlı Terör Örgütü Yönetme suçunu işlediği anlaşılmıştır."  Başvurucu; kovuşturma aşamasındaki savunmasında özetle görev yaptığı dönemde usule ve yasaya uygun işlem yaptığını, örgüte üye olmadığını, hakkındaki iddiaların gerçeği yansıtmadığını ve hakkında herhangi bir somut delil olmadan tutulmasının hukuka aykırı olduğunu ifade etmiştir.  Başvurucu 25/10/2017 tarihinde tahliye edilmiş olup bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla dava ilk derece mahkemesinde derdesttir.   4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Tutuklama nedenleri" kenar başlıklı  maddesinin ilgili bölümü şöyledir:"(1) Kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin ve bir tutuklama nedeninin bulunması halinde, şüpheli veya sanık hakkında tutuklama kararı verilebilir. İşin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olmaması halinde, tutuklama kararı verilemez. (2) Aşağıdaki hallerde bir tutuklama nedeni var sayılabilir:a) Şüpheli veya sanığın kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut olgular varsa.b) Şüpheli veya sanığın davranışları; Delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme, Tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması girişiminde bulunma,Hususlarında kuvvetli şüphe oluşturuyorsa. (3) Aşağıdaki suçların işlendiği hususunda kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı halinde, tutuklama nedeni var sayılabilir:a) 2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan;... Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar (madde 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315),..." 5271 sayılı Kanun'un "Tutuklama kararı" kenar başlıklı  maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkraları şöyledir:"(1) Soruşturma evresinde şüphelinin tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından, kovuşturma evresinde sanığın tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine veya re'sen mahkemece karar verilir. Bu istemlerde mutlaka gerekçe gösterilir ve adlî kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını belirten hukukî ve fiilî nedenlere yer verilir. (2) Tutuklamaya, tutuklamanın devamına veya bu husustaki bir tahliye isteminin reddine ilişkin kararlarda;a) Kuvvetli suç şüphesini,b) Tutuklama nedenlerinin varlığını,c) Tutuklama tedbirinin ölçülü olduğunu,gösteren deliller somut olgularla gerekçelendirilerek açıkça gösterilir. Kararın içeriği şüpheli veya sanığa sözlü olarak bildirilir, ayrıca bir örneği yazılmak suretiyle kendilerine verilir ve bu husus kararda belirtilir." 5271 sayılı Kanun'un "Tazminat istemi" kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilgili bölümü şöyledir:"Suç soruşturması veya kovuşturması sırasında;a) Kanunlarda belirtilen koşullar dışında yakalanan, tutuklanan veya tutukluluğunun devamına karar verilen,...j) Eşyasına veya diğer malvarlığı değerlerine, koşulları oluşmadığı halde elkonulan veya korunması için gerekli tedbirler alınmayan ya da eşyası veya diğer malvarlığı değerleri amaç dışı kullanılan veya zamanında geri verilmeyen,...Kişiler, maddî ve manevî her türlü zararlarını, Devletten isteyebilirler." 5271 sayılı Kanun'un "Tazminat isteminin koşulları" kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:"Karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat isteminde bulunulabilir." 6/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun "Silâhlı örgüt" kenar başlıklı  maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkraları şöyledir:"(1) Bu kısmın dördüncü ve beşinci bölümlerinde yer alan suçları işlemek amacıyla, silahlı örgüt kuran veya yöneten kişi, on yıldan onbeş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (2) Birinci fıkrada tanımlanan örgüte üye olanlara, beş yıldan on yıla kadar hapis cezası verilir." 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun "Cezaların artırılması" kenar başlıklı  maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesi şöyledir: "3 ve 4 üncü maddelerde yazılı suçları işleyenler hakkında ilgili kanunlara göre tayin edilecek hapis cezaları veya adlî para cezaları yarı oranında artırılarak hükmolunur."