Haklar: Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı

Başvuru, tutuklama tedbirinin hukuka aykırı olması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 23/10/2017 tarihinde yapılmıştır.  Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyon tarafından başvurucunun tutuklamanın hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiası bakımından kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına, diğer temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiğine yönelik iddiaların ise kabul edilemez olduğuna 9/6/2020 tarihinde karar verilmiştir. Komisyon ayrıca başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar vermiştir.  Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî bir darbe teşebbüsüyle karşı karşıya kalmış ve bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde olağanüstü hâl ilan edilmiştir. Olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde son bulmuştur. Kamu makamları ve yargı organları -olgusal temellere dayanarak- bu teşebbüsün arkasında Türkiye'de çok uzun yıllardır faaliyetlerine devam eden ve son yıllarda Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanması (PDY) olarak isimlendirilen bir yapılanmanın olduğunu değerlendirmişlerdir (Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, §§ 12-25). Darbe teşebbüsü sırasında ve sonrasında ülke genelinde darbe girişimiyle bağlantılı ya da doğrudan darbe girişimiyle bağlantılı olmasa bile FETÖ/PDY'nin kamu kurumlarındaki örgütlenmesinin yanı sıra eğitim, sağlık, ticaret, sivil toplum ve medya gibi farklı alanlardaki yapılanmasına yönelik olarak Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından soruşturmalar yürütülmüş; çok sayıda kişi hakkında gözaltı ve tutuklama tedbirleri uygulanmıştır (Aydın Yavuz ve diğerleri, §§ 51, 350; Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/23672, 11/1/2018, § 12).  Adalet Bakanlığı İdari ve Mali İşler Başkanlığında şoför olarak görev yapmakta iken darbe teşebbüsü sonrasında başvurucunun görevden uzaklaştırılmasına ve 29/10/2016 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanan 675 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile kamu görevinden ihraç edilmesine karar verilmiştir. Başvurucu, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınca (Başsavcılık) FETÖ/PDY ile bağlantılı suçlardan başlatılan soruşturma kapsamında 5/8/2016 tarihinde gözaltına alınmıştır. 12/8/2016 tarihinde Ankara Emniyet Müdürlüğü Mali Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğünde kolluk görevlisi tarafından başvurucunun ifadesi alınmıştır.  Başvurucu ifadesinde özetle Balıkesir'in Susurluk ilçesinde ambulans şoförü olarak 24 yıl çalıştıktan sonra oğlunun Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesini kazanması sebebiyle 2011 yılında Ankara'ya tayin istediğini, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kuruluna naklen atandığını, yaklaşık üç yıl burada çalıştıktan sonra talebi olmaksızın Bakanlıkta görevlendirildiğini, Bank Asyadaki hesabının 2001 yılından beri bulunduğunu ve 2015 yılında bu Bankadaki tüm hesaplarını kapattırdığını, sohbet adı verilen toplantılara katılmadığını, oğlunun Erciş hâkimi olarak görev yapmakta iken FETÖ/PDY'ye üye olma suçundan yürütülen bir soruşturma sonucunda tutuklandığını, üzerine atılı suçlamaları kabul etmediğini ifade etmiştir. Başvurucu, Başsavcılıkça silahlı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanması istemiyle 16/8/2016 tarihinde -başka şüphelilerle birlikte- Ankara  Sulh Ceza Hâkimliğine sevk edilmiştir. Başvurucu sorgudaki ifadesinde Emniyette vermiş olduğu beyanlarını tekrar ederek isnat edilen suçlamaları kabul etmediğini belirtmiştir. Başvurucunun müdafii; suçlamaları kabul etmediklerini, müvekkilinin yaşı ve rahatsızlıkları nedeniyle serbest bırakılmasını talep etmiştir.  Ankara  Sulh Ceza Hâkimliği 16/8/2016 tarihinde başvurucunun tutuklanmasına karar vermiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:"[Başvurucunun da aralarında olduğu] Şüphelilerin üzerilerine yüklenen suçun vasıf ve mahiyeti, kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren deliller, şüphelilerin saklanma veya kaçma şüphesini uyandıran somut olguların varlığı, delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme şüphesi bulunması, fiilin kanunda karşılığı olan cezanın miktarı, suçların CMK'nın 100/3 maddesinde sayılan suçlardan olması ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin maddesinde yer alan tutuklamaya ilişkin şartların gerçekleştiği dikkate alınarak adli kontrol uygulanmasının yetersiz kalacağı anlaşılmakla şüphelilerin CMK'nın  vd. maddeleri gereğince ayrı ayrı tutuklanmalarına ... [karar verildi.]" Başvurucu 23/8//2016 tarihinde tutuklama kararına itiraz etmiştir. Ankara  Sulh Ceza Hâkimliği 29/8/2016 tarihinde "Ankara  Sulh Ceza Hâkimliğinin ... tutuklama kararının gerekçesinde hukuka aykırı bir isabetsizlik bulunmayıp tutuklama tarihinden bu yana şüpheli lehine herhangi bir değişiklik olmadığı ..." gerekçesiyle itirazın kesin olarak reddine karar vermiştir.  Başsavcılığın başvurucunun tutukluluk hâlinin gözden geçirilerek tutukluluğunun devamına karar verilmesini talep etmesi üzerine Ankara  Sulh Ceza Hâkimliği 3/8/2017 tarihinde başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar vermiştir. Anılan kararı 14/8/2017 tarihinde öğrenen başvurucu 21/8/2017 tarihinde karara itiraz etmiştir. Ankara  Sulh Ceza Hâkimliği itirazın 13/9/2017 tarihinde kesin olarak reddine karar vermiştir. Söz konusu karar başvurucuya 25/9/2017 tarihinde tebliğ edilmiş, başvurucu 23/10/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  3/11/2017 tarihinde alınan Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) raporunda; başvurucunun Bank Asyanın Ankara, Bursa ve Balıkesir şubelerinde toplam dokuz tane hesabının bulunduğu, bu hesapların 24/5/2001 ile 22/10/2013 tarihleri arasında açıldığı, başvurucunun belirtilen hesaplara 2014 yılının Şubat ayından başlayarak aynı yılın Kasım ayına kadar sırasıyla 750 TL, 000 TL , 400 TL, 300 TL, 000 TL ve 150 TL para yatırdığı,2015 yılının Ocak ayından başlayarak aynı yılın Nisan ayına kadar sırasıyla 350 TL, 700 TL, 350 TL ve 800 TL para yatırdığı, 2015 yılının Temmuz ayında 000 TL, Ağustos ayında ise 500 TL hesaplarından para çektiği, adı geçen Bankanın Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna (TMSF) devredilmesinden sonra da 2015 yılının Eylül ayında hesabına 000 TL para yatırdığı belirtilmiştir. Bahse konu raporda anılan hesaplardan bir tanesinin 3/5/2006 tarihinde, bir diğerinin 19/11/2013 tarihinde, geriye kalan yedi tanesinin ise 3/12/2015 tarihinde kapatıldığına yer verilmesinin yanı sıra ayrıca başvurucunun haklarında FETÖ/PDY soruşturması yürütülen A.A.ya 21/5/2014 tarihinde bir defa 70 TL, S.R.ye ise 22/4/2015 tarihinde bir defa 350 TL'yi EFT yoluyla gönderdiği de ifade edilmiştir. Soruşturma devam ederken Ankara  Sulh Ceza Hâkimliği tutuklulukta geçirilen süreyi ve delillerin toplanmış olmasını dikkate alarak 17/1/2018 tarihli kararı ile başvurucunun tahliyesine karar vermiştir. Bununla birlikte Hâkimlik başvurucu hakkında yurt dışına çıkışının yasaklanmasına ve haftanın belirli günlerinde yerleşim yerine en yakın adli kolluk birimine başvurarak imza atmak suretiyle adli kontrol tedbirinin uygulanmasına hükmetmiştir. Başsavcılık 29/5/2019 tarihli iddianame ile başvurucu hakkında silahlı terör örgütüne üye olma suçundan cezalandırılması istemiyle aynı yer ağır ceza mahkemesinde kamu davası açmıştır. İddianamede öncelikle FETÖ/PDY hakkında genel bilgilere, sonrasında başvurucuya yönelik suçlama ve delillere yer verilmiştir. Başsavcılık -FETÖ/PDY'nin kendi üyeleri arasındaki iletişim yöntemlerinden biri olan ByLock isimli şifreli haberleşme programını kullandığı tespit edilmese de- başvurucunun FETÖ/PDY hiyerarşisi içinde yer almak suretiyle silahlı terör örgütüne üye olma suçunu işlediğini iddia etmiştir. İddianamede suçlamaya esas alınan olgular özetle şöyledir:i. Başvurucunun Bank Asyanın üç ayrı şubesinde çok sayıda hesabının bulunduğu, anılan hesaplarda yapılan incelemede sürekli olarak artışın tespit edildiği, 31/12/2013 tarihinde 574,89 TL olan bakiyenin 31/5/2015 tarihinde 017,66 TL'ye ulaştığı belirtilmiştir.ii. Başvurucunun para transferi ilişkisinde bulunduğu A.A. ve S.R. isimli kişilerin FETÖ/PDY soruşturmalarında adlarının geçtiği ifade edilmiştir.iii. Adana Cumhuriyet Başsavcılığınca FETÖ/PDY'ye üye olma suçu iddiasıyla yürütülen bir soruşturmada şüpheli olarak kolluk biriminde ifadesi alınan A.Y.nin başvurucuya ilişkin olarak "…bu grupta ben, ... isimli şahıslar bulunmaktaydı. Bu şahıslar da HSYK'da memur olarak görev yapmaktaydılar. Bu gruba da konuşmacı olarak R. hoca isimli şahıs gelirdi. 1 yıl kadar R. hoca konuşmacı olarak geldi....sohbet toplantılarında fethullah gülenin faaliyetleri hakkında konuşurdu. Kitaplardan alıntılar yapardı. Ara sırada vaazlarının bulunduğu CD'leri izletirdi. ...Ayrıca benimle aynı grupta olmayıp başka gruplarda da olanların bir kısmını tanımaktayım. Bu şahıslar HSYK'da çalışan ..., Şaban APAK ve soyismini bilmediğim HSYK'da şoför olarak çalışan H. isimli şahıs, benim şefim olan ... isimli şahıslar vardı..." şeklinde anlatımda bulunduğu ileri sürülmüştür. Başvurucuya isnat edilen suça dayanak olan olgulara ilişkin hukuki değerlendirmeler iddianamede şöyle ifade edilmiştir:"... şüpheli hakkında FETÖ/PDY silahlı terör örgütüne irtibat ve iltisaklı olduğu yönünde tanık beyanlarının yer aldığı, şüphelinin FETÖ/PDY silahlı terör örgütünün finans kaynağı olan kapatılan Bank Asya nezdinde birçok hesabının bulunduğu ve hesaplarında 2013 - 2015 tarihleri arasında kayda değer biçimde bakiye artışının bulunduğu, dolayısıyla şüphelinin gerek çalıştığı T. Adalet Bakanlığında gerekse de özel hayatında FETÖ/PDY silahlı terör örgütü yapısı içerisinde yer aldığı, şüphelinin FETÖ/PDY silahlı terör örgütü yapısı içerisindeki eylemlerinin devamlılık, çeşitlilik ve yoğunluk arz eder tarzda olduğu ve şüphelinin bu eylemlerini örgütün amacını ve stratejisini bilerek gerçekleştirdiği, bu suretle şüphelinin üzerine atılı 'silahlı terör örgütüne üye olmak' suçunu işlediği yönünde kamu davası açmayı gerektirir yeterli delil, emare ve şüphe bulunduğu..." İddianame Ankara  Ağır Ceza Mahkemesince (Mahkeme) 10/6/2019 tarihinde kabul edilerek E.2019/260 sayılı dosya üzerinden kovuşturma aşaması başlamıştır. Mahkeme 25/9/2019 tarihinde yapılan duruşmada başvurucunun savunmasını almıştır. Başvurucunun savunması şöyledir:"Ben A.Y.yi kurumdan tanırım. Şahıs veri hazırlama memuruydu. Kendisi HSK Teftiş Kurulu Başkanlığında çalışırdı. Tanıkla benim samimiyetim yoktur. Benim hakkımda neden aleyhe beyanda bulundu bilemiyorum. Ben örgüt üyesi değilim. Herhangi bir örgüt toplantısına katılmış değilim. Ben örgüt evlerinde de kalmış değilim. ...Bank Asya'da hesabım vardır. Bu hesap 2001 yılından beri olan bir hesaptır. Kızımın düğünü vardı, düğün için para biriktiriyordum. Yoksa örgüt talimatı ile açılmış para yatırılmış bir hesap değildir. Ben Bylock kullanmadım. Suçsuzum, beraatimi talep ederim." Kovuşturma aşamasında dinlenen tanık A.Y.nin beyanı şu şekildedir:"[Başvurucunun] HSK'da şoför olduğunu biliyorum. Sanığın FETÖ üyesi olduğu konusunda bilgim yoktur. Sohbetlere gittiği konusunda da bilgim yoktur. Ben kendisinin örgütsel bir faaliyetini görmedim duymadım dedi.Soruşturma aşamasındaki ifadesi okundu, çelişki nedeniyle soruldu: Ben esasında orada sanığı sohbette gördüm anlamında birşey söylemedim, ben sanığın örgüt üyesi olduğunu bilmem, ben 2013-2014 yıllarında HSK'da memurdum, ben o tarihte sanığı biryerde gördüm ancak nerede gördüğümü hatırlamıyorum. Ben sanığıda sohbete gidiyor şeklinde hatırlamış olabilirim ancak ben kendisini sohbette görmedim. Benim hakkımda mahkeme kararı verdi. 2 yıl 6 ay ceza aldım. Etkin pişmanlıktan yararlandım. Dosyam şuan Yargıtay'dadır. Sanık benden önce ihraç edilmiştir, ben bu nedenle kendisini sohbetlere katılmıştır diye düşünerek soruşturma aşamasında o şekilde ifade verdim yoksa kendisini sohbette görmüş değilim. Örgütsel bir faaliyetini görmedim." Dava, bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla ilk derece mahkemesinde derdesttir.   İlgili hukuk için bkz. Özcan Güney, B. No: 2017/20709, 15/11/2018, §§ 30- Yargıtay  Ceza Dairesinin 9/4/2018 tarihli ve 2017/4240, K.2018/1056 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:"... 22/1/2014 ve 31/1/2014 tarihlerinde örgüt liderinin talimatı doğrultusunda anılan örgütle irtibatlı Bank Asya’daki hesabına para yatıran sanığın faaliyetlerinin, silahlı terör örgütünün hiyerarşik yapısına dahil olduğunu gösterir biçimde çeşitlilik, devamlılık ve yoğunluk içermemesi karşısında örgüt üyesi olarak kabul edilmesine yasal olanak bulunmadığından, konusu suç oluşturmayan ancak örgüt liderinin talimatı doğrultusunda amaca hizmet eden söz konusu faaliyetlerinin örgüte yardım etme suçunu oluşturacağı gözetilmeksizin suç vasfında yanılgıya düşülerek yazılı şekilde hüküm kurulması ... bozulmasına... [karar verildi.]" Yargıtay  Ceza Dairesinin 13/11/2018 tarihli ve E.2018/1603, K.2018/4170 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:"BDDK’nın 2015 tarihli kararı ile temettü hariç ortaklık hakları ile yönetim ve denetimi Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna devredilen ve 22 Temmuz 2016 tarihli kararı ile de 5411 sayılı Bankacılık Kanunun  maddesinin son fıkrası gereğince faaliyet izni kaldırılıncaya kadar yasal bankacılık faaliyetlerine devam eden, FETÖ/PDY silahlı terör örgütü ile iltisaklı Asya Katılım Bankası AŞ'de gerçekleştirilen rutin hesap hareketlerinin örgütsel faaliyet ya da örgüte yardım etmek kapsamında değerlendirilemeyeceği gözetilerek..." Yargıtay  Ceza Dairesinin 9/7/2019 tarihli ve E.2019/552, K.2019/4862 sayılı ilamının ilgili kısmı şöyledir: "...Vicdani kanının oluştuğu duruşma sürecini yansıtan tutanaklar, belgeler ve gerekçe içeriğine göre; örgüt liderinin talimatı üzerine hesap açtığı, işlem yaptığı yönünde delil bulunmayan sanığın Bank Asya nezdindeki mutad hesap kayıtlarının örgütsel faaliyet olarak kabul edilemeyeceği belirlenerek yapılan incelemede..." Yargıtay  Ceza Dairesinin 3/7/2019 tarihli ve E.2019/2951, K.2019/4682 sayılı ilamının ilgili kısmı şöyledir: "..örgüt liderinin talimatı üzerine hesap açtığı, işlem yaptığı yönünde delil bulunmayan sanığın Bank Asya nezdindeki mutad hesap kayıtlarının örgütsel faaliyet olarak değerlendirilemeyeceği..."