Haklar: İfade özgürlüğü

Başvuru, dinî değerlere yönelik eleştiriler nedeniyle verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararının ifade özgürlüğünü ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 10/7/2014 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: Elektronik mühendisi olan başvurucu 1965 doğumludur. Kendi beyanlarına göre olayların yaşandığı dönemde (2011 yılı sonundan 2012 yılı ortasına kadar) işsizdir. T.K. isimli bir kişi 29/2/2012 tarihinde İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına yaptığı şikâyetinde özetle bir elektronik posta adresi üzerinden İLKE IŞIK EVRİM kod ismiyle sosyal medyada (Facebook) yapılan bazı paylaşımlar nedeniyle halkın bir kesiminin benimsediği dinî değerleri alenen aşağılama suçunun işlendiğini ve gerçekleşen fiilin kamu barışını bozmaya elverişli olduğunu belirtmiştir. Anılan paylaşımların çıktılarının da eklendiğişikâyet dilekçesine göre söz konusu paylaşımların içeriği şu şekildedir:"...uyduruk din...", "Allah büyük bir yalandır...", "tüm ülkeler işgal edildi, erkekleri öldürüldü, kadın ve kızları seks kölesi yapıldı. İslam hakkındaki tek gerçek budur...", "...de ki beni muho uydurdu. El en am .." ".. allak (Allah) zıç.yor mu?...", "...Bütün müslümanlar maldır, istisna yoktur...", "...Her müslüman kesinlikle maldır...", ",,, içeceğiniz her biraya 100 huri...", "...boğaz keserek öldürmek genelde müslüman ülkelerde görülür...hayvanların boğazlarını keserek pratik yaparlar..Sonrabirgün kızdığı eşinin, boğazını keserler...", ",,, İslam ilkel ve vahşi bir inançtır...", "...her müslüman potansiyel katildir...", "...allak (Allah) kendi kendine konuşan bir şizofren olabilir....","...İslam denen eşkiya dini...","...Türkler hariç, Türkler onu bir bok sandı ve hala sanıyorlar (islamı)...","...inşallah maşmallah ile oral s.ks partileri...","...islama çakayım ...","...her dinci..., İslamcı potansiyel katildir...","...Peygamber efendiniz zıç.rmıydı?...","...allah yok din yalan ...","..Muhammed jet skiye binermiş. ...","...mehdi gelmiş bugün Bayrampaşa BİM marketinde pirinç çalarken yakalanmış...","...isa ondan önce gelmiş Taksim'de simit satıyormuş...","...Kur'an ibo peygamber vs...","...musavs ibo, Yusuf, vs gibi dinler tarihinin uyduruk tipleri ...","...Müslümanların hemen hemen tamamı maldır istisna yoktur..." Şikâyet üzerine yapılan soruşturma sonunda 18/3/2013 tarihli iddianame düzenlenmiştir. İddianamede yukarıda yer verilen paylaşımların sadece çok sınırlı bir bölümüne yer verilmiş ve facebook üzerinden "evolutionofthestone@hotmail.com" e-mail adresinden İLKE IŞIK EVRİM kod ismiyle yazılan yazılarda "uyduruk din", "müslümanlar maldır istisnası yoktur", "işlem ilkel ve vahsi bir inançtır", "her müslüman potansiyel bir katildir" gibi daha birçok sözle İslam dininin aşağılandığı belirtilmiştir. Soruşturma sürecinde söz konusu elektronik posta adresinin kullanımında bağlantı bilgileri IP'lerinin R.T.ye ait telefondan kullanıldığı anlaşılmıştır. Adı geçen şahsın verdiği ifadede İnternet'i oğlunun (başvurucu) kullandığını belirtmesi üzerine kendisi hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmiş, başvurucu hakkında ise halkın bir kesiminin benimsediği dinî değerleri alenen aşağılama suçundan cezalandırılması istemiyle iddianame düzenlenmiştir. Başvurucu hakkındaki dava İstanbul  Sulh Ceza Mahkemesinde görülmüştür. Mahkeme, Türk Telekomünikasyon AŞ.nin ve Emniyet Müdürlüğünün tespitleri ile bilirkişi raporunu birlikte değerlendirerek ''evolutionofthestone@hotmail.com" mail adresinin başvurucuya ait olduğunu ve davaya konu paylaşımların yapıldığı dönemde başvurucu tarafından kullanılmaya devam edildiğini tespit etmiştir. Mahkeme yargılama sonunda başvurucunun facebook üzerinden İLKE IŞIK EVRİM kod ismi ile yazdığı "uyduruk din", "müslümanlar maldır istisnası yoktur", "işlem ilkel ve vahsi bir inançtır", "her müslüman potansiyel bir katildir" gibisözlerle halkın bir kesiminin benimsediği İslam dininin değerlerini aşağılama suçunu işlediği ve gerçekleşen fiilin kamu barışını bozmaya elverişli olduğu kanaatine ulaşmıştır. Mahkeme, bu gerekçeyle başvurucunun 10 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına 24/4/2014 tarihinde karar vermiştir. Başvurucunun karara yaptığı itiraz İstanbul  Asliye Ceza Mahkemesince 28/5/2014 tarihinde reddedilmiştir. Bu karar başvurucuya 11/6/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 10/7/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. A. Ulusal Hukuk 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun "Halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama" kenar başlıklı  maddesinin (3) numaralı fıkrasışöyledir:"(3) Halkın bir kesiminin benimsediği dini değerleri alenen aşağılayan kişi, fiilin kamu barışını bozmaya elverişli olması halinde, altı aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır."B. Uluslararası Hukuk Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihadı çerçevesinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin(Sözleşme)  maddesi, dinî duygulara saygı gösterilmesi hakkını da koruma altına almaktadır (Otto-Preminger Enstitüsü/Avusturya, B. No: 13470/87, 20/9/1994, § 47). AİHM, eldeki başvuruya benzer başvurularda ifade özgürlüğü ile düşünce, vicdan ve dinine uygun bir biçimde saygı gösterilmesini isteme hakkı arasında adil bir denge kurulması gerektiğini belirtmektedir (İ.A./Türkiye, B. No: 42571/98, 13/9/2005, § 27; Otto Preminger Enstitüsü/Avusturya, § 55). AİHM'e göre, dinî bir çoğunluğa veya azınlığa mensup olduklarına bakılmaksızın dinî inançlarını gösterme özgürlüğünü kullanmayı seçen kişilerin her türlü eleştiriden muaf tutulmayı beklemeleri makul görülemez. Bu kişiler, dinî inançlarının başkalarınca inkârını ve hatta diğer kişilerce kendi inançlarına hasım olan doktrinlerin propagandasının yapılmasını kabul etmek ve hoş görmek zorundadırlar. Ancak dinî inançların ve doktrinlerin ne şekilde inkâr edilebileceği ve bunlara nasıl karşı çıkılabileceği, özellikle devletin  madde altında inanç ve doktrinlerin sahiplerinin anılan haktan barışçıl bir biçimde yararlanmalarını sağlama şeklindeki sorumluluğu gözönüne alındığında devletinsorumluluğunun meseleye dâhil edilmesini gerektirebilen bir konudur. Aslında aşırı örnekler dikkate alındığında dinî inançlara karşı gelen veya bunları inkâr eden özel yöntemlerin etkisi, bu inançlara sahip olan kişilerin inançlara sahip olma ve ifade etme özgürlüklerini engelleyen bir hâl alabilmektedir (Otto-Preminger Enstitüsü/Avusturya, § 47). AİHM -Sözleşme'nin  maddesinin  paragrafının öngördüğü üzere- ifade özgürlüğünün kullanılmasının beraberinde görev ve sorumluluklar yüklediğini belirtmektedir. Bu görev ve sorumluluklar arasında dinî inançlar bağlamında, başkaları için yersiz biçimdeki saldırgan nitelikte, saygısız(Otto-Preminger Enstitüsü/Avusturya, § 49) ve bu suretle insan ilişkilerindeki gelişmeyi güçlendirecek herhangi bir kamusal tartışmaya katkı sunmayan ifadelerden kaçınma yükümlülüğü de yer alabilir (Gündüz/Türkiye, B. No: 35071/97, 4/12/2003, § 37). AİHM'e göre bir devlet meşru olarak başkalarının düşünce, vicdan ve dinlerine saygı ile bağdaşmayan -haber ve fikirlerin iletilmesi de dâhil olmak üzere- bazıtutumların cezalandırılmasını amaçlayan tedbirler alınmasını gerekli görebilir (Otto-Preminger Enstitüsü/Avusturya, § 47). İlke olarak derin saygı duyulan dinî hususlara yönelik yakışıksız saldırıların cezalandırılması gerekli görülebilir (İ.A./Türkiye, § 24). AİHM, dinî kanaatlere yönelik saldırılar bakımından başkalarının haklarının korunması noktasındaki ihtiyaçlarla ilgili bir Avrupa standardının olmadığı tespitini yapmıştır. Bu nedenle devletler ahlak veya din gibi konulardaki samimi kişisel inançlara yönelik saldırılar çerçevesindeki ifade özgürlüğünü düzenleme konusunda daha geniş bir takdir marjına sahiptir. Ancak ifade özgürlüğüne yönelik kısıtlamanın Sözleşme ile uyumu konusunu nihai olarak karara bağlama yetkisi AİHM'indir. AİHM, bu yetkisini davanın koşulları altında müdahalenin demokratik bir toplumda toplumsal bir ihtiyaç baskısına karşılık gelip gelmediğini ve izlenen meşru amaçla orantılı olup olmadığını değerlendirmek suretiyle kullanacaktır (Wingrove/Birleşik Krallık , B. No: 17419/90, 25/11/1996, § 58; Aydın Tatlav/Türkiye, B. No: 50692/99, 2/8/2006, §§ 24, 25).