Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, Şırnak'ın Cizre ilçesinde güvenlik güçleri tarafından terörle mücadele kapsamında yürütülen operasyonlar sırasında meydana gelen ölüm olayı ve bu olay yönünden etkili bir ceza soruşturması yürütülmemesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir. Olayların arka planı PKK/KCK Terör Örgütü, Çözüm Süreci ve 6-7 Ekim Olayları ile ilgili açıklamalara Gazal Kolanç ve diğerleri [GK], (B. No: 2017/37897, 5/7/2022, §§ 16-28) kararında yer verilmiştir. Suriye'nin Türkiye sınırında bulunan Ayn el Arap (Kobani) kentinde -PKK'nın Suriye kolu olduğu kabul edilen- PYD ile DAEŞ arasındaki çatışmalar, 2014 yılının Eylül ayı sonunda ve Ekim ayı başında yoğunlaşmıştır (Gülser Yıldırım (2) [GK], B. No: 2016/40170, 16/11/2017, § 21). Suriye'deki çatışmalar dolayısıyla tepkilerini dile getirdiğini ileri süren gruplar 6/10/2014 tarihinden itibaren Türkiye'nin birçok yerinde günlerce devam eden ve kamuoyunda “6-7 Ekim olayları” olarak adlandırılan şiddet eylemlerini gerçekleştirmiştir. Bu eylemler sırasında ülkenin pek çok yerinde kamu binalarına, banka şubelerine, işyerlerine, araçlara, güvenlik güçlerine ve sivillere taş, sopa, molotof kokteyli ve silahlarla saldırıda bulunulmuştur. Bu sırada kamu makamlarınca güvenliğin sağlanması için birçok şehirde eğitime ara verilmiş ve sokağa çıkma yasağı ilan edilmiştir (Gülser Yıldırım (2), § 26). Türkiye, 2015 yılı Temmuz ayından itibaren giderek yoğunlaşan terör saldırılarına maruz kalmıştır. Tırmanan terör saldırılarını PKK/KCK terör örgütünün öz yönetim ilanları izlemiştir. Öz yönetim ilan edilen bölgelerde Öz Savunma Birlikleri (ÖSB) adı altında silahlı gruplar oluşturan PKK terör örgütü, bu gruplar ve YDG-H (Yurtsever Devrimci Gençlik Hareketi) eliyle yollara barikat kurma, hendek kazma ve tünel açma gibi eylemlerde bulunmuştur (Gazal Kolanç ve diğerleri, §§ 25-27).  Öz yönetim ilan ettiği bölgelerde patlayıcıyla tuzaklanmış hendekler kazmak ve barikatlar kurmak suretiyle yalıtılmış bölgeler oluşturmaya çalışan PKK terör örgütü, kamuoyunda hendek olayları olarak adlandırılan ve aylarca devam eden bu süreçte roketatarlar, keskin nişancı tüfekleri, patlayıcılar ve otomatik saldırı tüfekleri kullanarak terör saldırıları düzenlemiştir. Okullar, hastaneler, barajlar, adliye binaları, ambulanslar gibi temel kamu hizmetlerini sağlayan eşya ve binaların yanında sivilleri de hedef alan bu terör saldırılarında 335 sivil hayatını kaybederken 106 kişi yaralanmıştır. Terör saldırılarında 859 güvenlik görevlisi ve Derik kaymakamı şehit olmuş, 711 güvenlik görevlisi yaralanmıştır. Bu terör eylemlerinin engellenmesi, halkın can ve mal güvenliğinin sağlanması amacıyla sözde öz yönetim ilan edilen bazı bölgelerde mülki idare amirliklerince sokağa çıkma yasakları uygulanarak terörle mücadele operasyonları başlatılmıştır (hendek olayları, öz yönetim ilanları, PKK terör örgütünün şehir savaşı stratejisi ve sokağa çıkma yasakları hakkında arka plan bilgisi ile ayrıntılı açıklamalar için bkz. Gazal Kolanç ve diğerleri, §§ 16-28, 67, 346-348). Terörle mücadele operasyonlarının gerçekleştirildiği bölgelerin bazılarında sokağa çıkma yasakları uygulanmış ve bazıları geçici süreyle askerî güvenlik bölgesi ilan edilmiştir. Bu kapsamda terör örgütü üyelerinin yakalanarak halkın can ve mal güvenliğinin sağlanması amacıyla anılan il ve ilçelerin bir kısmında sokağa çıkma yasakları ilan edilmiş fakat güvenlik güçlerince yürütülen operasyonların sona ermesinin ardından söz konusu yasaklar kaldırılmıştır (Ayşe Çelik, B. No: 2017/36722, 9/5/2019, § 12).  Şırnak Valiliği, Cizre ilçesinde ilk olarak terörle mücadele operasyonlarının düzenlendiği bazı yerlerde uygulanan sokağa çıkma yasakları kapsamında 4/9/2015 tarihinden itibaren terör örgütü mensuplarının etkisiz hâle getirilmesi, mayın ve patlayıcılarla tuzaklanmış barikat ve hendeklerin bertaraf edilmesi, vatandaşların can, mal güvenliğinin ve kamu düzeninin sağlanması amacıyla sokağa çıkma yasağı ilan edildiğini açıklamıştır. Cizre'de bu tarihten itibaren çeşitli defalar kaldırılıp yeniden uygulamaya konulan ve uygulama saatleri değiştirilen sokağa çıkma yasağı 10/4/2017 tarihinde tamamen kaldırılmıştır (Gazal Kolanç ve diğerleri, § 28). Şırnak Valiliğinin olaylarla ilgili olarak Anayasa Mahkemesine 28/1/2016 tarihinde verdiği bilgiler özetle şöyledir: i. Sokağa çıkma yasağı ilan edilen bölgelerde terör örgütü üyelerinin saldırıları devam etmektedir. Terör örgütü, silahlı ve bombalı eylemlerle temel kamu hizmetlerinin sunulmasını engellemektedir. Sokağa çıkma yasaklarıyla, yerleşim yerleri içinde terör örgütü mensupları ile girilen silahlı çatışmalar sırasında bölgede yaşayan vatandaşlarımızın can ve mal emniyetinin sağlanması amaçlanmaktadır. ii. Şırnak Valiliği güvenlik operasyonlarının icra edileceği Silopi ve Cizre ilçelerinde yaşayan halkın temel ihtiyaçlarının karşılanması için gerekli planlama ve düzenlemeleri yapmıştır. Bu kapsamda Cizre Devlet Hastanesi hizmet vermeye devam etmekte, dört eczane dönüşümlü olarak eczacılık hizmetlerini sürdürmektedir. Ambulanslar 14/12/2015 ile 27/1/2016 tarihleri arasında 295 vakaya müdahale etmiştir. 112 ve 155 yardım hatları faaliyettedir. 155 hattına başvuran tüm vatandaşlara gıda ve temel ihtiyaç malzemesi dağıtımı yapılmıştır. Bazı market ve bakkallarla birlikte ekmek fırınları açık tutulmaktadır.iii. 5/9/2015-4/1/2016 tarihleri arasında Cizre’de 112 Acil yardım hattına yapılan çağrıların %84’ü cevaplanmıştır. Sağlık personelinin yaşamlarının korunması amacıyla müdahale edilemeyen vakalara, vaka bölgesinde güvenlik sağlandıktan hemen sonra müdahale edilmektedir. Bu süreçte sağlık personeli ve ambulanslar terör örgütü tarafından birçok defa saldırıya uğramış, buna rağmen hizmetler devam etmiştir(Gazal Kolanç ve diğerleri, § 35).  Başvurucuların oğlu E.K., sokağa çıkma yasaklarının uygulandığı dönemde 10/2/2016 tarihinde Cizre, Cudi Mahallesi'nde kolluk görevlileri tarafından C-3186 olarak numaralandırılan binada ölü olarak bulunmuştur. Cizre Emniyet Müdürlüğü görevlilerince düzenlenen 10/2/2016 tarihli Ev Arama ve Muhafaza Altına Alma Tutanağı'nın ilgili kısmında binanın üç katlı olduğu ve patlamalar sırasında kısmen zarar gördüğü, bina giriş kapısı ile sokak giriş kapısı arasında kalan alanda üzeri hafriyatla kapatılmış vaziyette 2 bayan 2 erkek cesedi bulunduğu, cesetlerin yanında 2 Kalaşnikof marka silah, 2 şarjör, şarjöre takılı 47 dolu fişek, 1 tabanca şarjörü, şarjöre takılı 14 dolu fişek elde edildiği belirtilmiştir. Silopi Cumhuriyet Başsavcılığının 11/2/2016 tarihli Ölü Muayene ve Otopsi Tutanağı'nda adli tıp uzmanı hekimler tarafından kişinin ölümünün ateşli silah mermi çekirdeği yaralanmasına bağlı olan iç organ ve büyük damar delinmesinden gelişen iç kanama sonucu meydana gelmiş olduğu kanaatinin bildirildiği tespit edilmiştir. Cizre Cumhuriyet Başsavcılığı (Başsavcılık) tarafından yürütülen soruşturmada alınan bilirkişi raporunda ölenden alınan sol el üstü ve yanak svaplarında atış artıklarında bulunan antimon elementinin bulunduğu tespit edilmiştir. Başsavcılık tarafından yürütülen soruşturma neticesinde meçhul şüpheli hakkında kasten öldürme suçundan 2/1/2017 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiştir. Karar gerekçesinde özet olarak, E.K.dan alınan sol el üstü ve yanak svaplarında atış artıklarında bulunan antimon elementinin bulunduğunun kriminal raporla tespit edildiği, E.K.nın PKK/KCK terör örgütünün silahlı yapılanmalarından olan YDG-H içerisinde silahlı faaliyette bulunduğuna dair istihbari bilgilerin bulunduğu, E.K. hakkında daha önceden silahlı terör örgütüne üye olmak suçundan kamu davası açılmış olduğu ve mahkûmiyet kararı verildiği, binada yapılan aramada E.K.nın cesedi ile birlikte terör örgütü mensubu olduğu değerlendirilen 4 şahsa ait ceset ve terör örgütü mensuplarınca kullanılan çok sayıda silah, şarjör ve fişek ele geçtiği belirtilmiştir. Kararda, E.K.nın terör örgütü üyesi olarak faaliyetlerde bulunduğuna dair teşhis tanığının beyanları, svaplarda atış artıklarına rastlanması, E.K. hakkında silahlı terör örgütüne üye olma suçundan mahkûmiyet kararı verilmiş olması dikkate alınarak ölen E.K.nın terör örgütü PKK üyesi olduğu, Cizre ilçesinde terör örgütü PKK'nın amaçları doğrultusunda ilan edilen sözde öz yönetim kapsamında mahallelerde silahlı faaliyet gösterdiği ifade edilmiştir. Yine kararda, E.K.nın cesedinin bulunduğu binada terör örgütü mensuplarınca güvenlik güçlerine yönelik saldırıların devam ettiğinin kolluk tutanaklarından anlaşıldığı, güvenlik güçlerinin hukuka uygun bir emri yerine getirdikleri sırada meşru müdafaa hakkı kapsamında hareket ettikleri ve meşru müdafaa sınırının aşıldığına dair herhangi bir delil elde edilemediği, olayda hukuka uygunluk sebebi bulunduğu gerekçesi açıklanmıştır. Başvurucular karara soruşturmanın yeterli olmadığı, tarafsız yürütülmediği ve somut olaydaki silah kullanımının orantılılığının ortaya koyulmadığı gerekçesi ile itiraz etmiştir. Cizre Sulh Ceza Hâkimliğince başvurucuların karara itirazı kararda usul ve yasaya aykırı yön bulunmadığı gerekçesi açıklanarak reddedilmiştir. Başvurucular nihai kararı 6/3/2017 tarihinde öğrendikten sonra 4/4/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.