Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, hükümlü olarak bulunulan ceza infaz kurumunda ası suretiyle ölüm olayının gerçekleşmesi ve bu ölüm olayına ilişkin etkili bir soruşturma yürütülmemesi nedenleriyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 24/6/2014 tarihinde İzmir  Asliye Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir. Birinci Bölüm Birinci Komisyonunca 23/6/2015 tarihinde, başvurucuların adli yardım talebinin kabulüne karar verilmiştir. Birinci Bölüm Birinci Komisyonunca 23/6/2015 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından 23/12/2015 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü 5/2/2016 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuştur. Bakanlık tarafından Anayasa Mahkemesine sunulan görüş 15/2/2016 tarihinde başvuruculara tebliğ edilmiştir. Başvurucular, Bakanlığın görüşüne karşı beyanlarını 29/2/2016 tarihinde ibraz etmiştir. A. Olaylar  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucular, Giresun E Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda (Ceza İnfaz Kurumu) hükümlü iken 12/12/2013 tarihinde yaşamını yitiren 1983 doğumlu Hasan Yavuz'un anne ve babasıdır. Anılan Ceza İnfaz Kurumunda çeşitli suçlardan 52 yıl 42 ay 57 gün kesinleşmiş hapis cezasını infaz etmekte olan başvurucuların oğlu Hasan Yavuz, infaz koruma memurlarınca 12/12/2013 tarihinde sabah saat 45 sıralarında sayım amacı ile yapılan denetim sırasında müşahede (2) kısmında 4 numaralı odada ayakkabı bağcığı ile duş başlığına boynundan asılı vaziyette ölü olarak bulunmuştur. Hasan Yavuz'un Ölümü Üzerine Başlatılan İlk Ceza Soruşturması Süreci Ölüm olayı ile ilgili olarak Giresun Cumhuriyet Başsavcılığınca soruşturma başlatılmıştır. Başlatılan soruşturma kapsamında öncelikle olay yeri incelemesi ile ölü muayenesi işlemleri yapılmış, akabinde ise Hasan Yavuz'un cesedi üzerinde klasik otopsi işlemi yapılmasına karar verilmiştir. Klasik otopsi işlemi sonucu hazırlanan 9/1/2014 tarihli otopsi raporunun sonuç kısmında aşağıdaki tespitler yapılmıştır:"1-Kimyasal incelemede kanda 4,95 ng/mL "Sertraline" ve 787 ng/ml "Naproksen" ilaç etken maddesi saptandığı, öldürücü dozda olmadıklarını,2-Kimyasal analizlerde Kimya İhtisas Dairesi sistematiğinde aranabilen başkaca toksik madde ve alkol tespit edilmediğini,3-Adli tahkikatın ileriki aşamalarında lüzumu halinde DNA tetkikinde kullanılmak üzere FTA kartına damlatılmış kan örneğinin savcılığınıza daha önceden gönderildiğini,4-Otopsi esnasında alınan anal sürüntü örneğinde spermatozoide rastlanmadığını, 5- Tiroid solda ve iç yüzde yumuşak dokularda ekimoz, asfistik kanama, solda yumuşak dokularda ekimoz ve hematom saptandığı, kişinin ölümünün ası sonucu meydana gelmiş olduğunu bildirir tıbbi kanaat raporudur." Giresun Cumhuriyet Başsavcılığınca yapılan soruşturma sonucunda 28/1/2014 tarihli ve 2013/7344, K.2014/328 Sor. sayılı karar ile kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmiştir. Kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın gerekçesi şöyledir:"Yapılan tahkikat neticesinde, maktulün kalmakta olduğu müşahede koğuşunun tuvalet bölümünde bulunan duş fıskiyesine ayakkabı bağlarıyla yapmış olduğu iple asılı oluğunun görüldüğü, maktulün asılı olduğu bölmenin sadece bir kişinin sığabileceği büyüklükte olduğu, maktulün odasında herhangi bir dağınıklık yada zorlama izinin olmadığı, maktulün asılı bulunduğu bölümü ayıran ve asılı bulunduğu haliyle omuz hizasına gelen ve yanıbaşında bulunan duvar üzerindeki mevcut tabak ve meyvelerin dahi dağılmamış olduğu gözönüne alındığında maktulün zorla asıldığına dair herhangi bir iz, emare ve delilin olmadığı, maktulün yapılan ölü muayene tutanağında vücudunun birçok bölgesinde çok sayıda jilet izinin mevcut olduğu, maktulün intihara eğilimli olduğu ve daha öncede birçok intihar girişiminin bulunduğu, maktulün olay tarihinden 1 hafta önce bileklerini kesmek suretiyle intihar etmeye çalıştığı ve görevli memurların gelmesi üzerine bileklerine dikiş atıldığı, maktulün psikolojik rahatsızlığı nedeniyle antidepresan ilaçlar kullandığının anlaşıldığı,Açıklanan tüm bu nedenler gözönüne alındığında, maktulün ölümünün kendisini asmak suretiyle intihar sonucu meydana geldiği, olayda soruşturma yürütülmesini gerektirecek herhangi bir suç unsuru bulunmadığı anlaşılmakla (...) kovuşturmaya yer olmadığına (...) karar verilmiştir." Başvurucuların anılan karara yaptığı itiraz, Ordu Ağır Ceza Mahkemesinin 10/4/2014 tarihli ve 2014/628 Değişik İş sayılı kararıyla reddedilmiştir. Anılan karar 6/6/2014 tarihinde başvurucuların vekiline tebliğ edilmiştir. Başvurucular 24/6/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Bireysel Başvuru Yapılmasından Sonra Başvurucuların Giresun Cumhuriyet Başsavcılığına Sunduğu Yeni Bir Dilekçe Üzerine Başlatılan Ceza Soruşturması ve Kovuşturması Süreci Başvurucular 24/6/2014 tarihinde Giresun Cumhuriyet Başsavcılığına yeni bir dilekçe sunmuştur. Başvurucular 24/6/2014 tarihli dilekçede özetle Giresun Cumhuriyet Başsavcılığının 2013/7344 sayılı soruşturma dosyasında ölümün intihar eyleminden mi yoksa öldürme eyleminden mi kaynaklandığı hususlarında araştırmalar yapıldığını, diğer hususlar yönünden bir araştırma yapılmadığını, Hasan Yavuz'un ölmeden kısa bir süre önce kendileri ile yaptığı telefon görüşmesinde kendisinin tehdit edildiğinden ve öldürüleceğinden bahsettiğini, Hasan Yavuz'un epilepsi nöbetleri geçirdiğinin kayıtlarda mevcut olduğunu, epilepsi nöbeti geçiren ve daha önceden intihar girişiminde bulunan bir kişinin hücrede veya müşahede odasında tutulmasının hatalı olduğunu, oğulları hakkında "Hücrede kalabilir." raporu veren doktorun kusurlu olduğunu, bağcıklı ayakkabının Ceza İnfaz Kurumunda bulundurulmasının yeterli denetimin yapılmadığı anlamına geldiğini, oğullarının bir sağlık kuruluşuna yatırılarak psikolojik destek alması hâlinde intihar eğiliminden vazgeçebileceğini, Ceza İnfaz Kurumu yönetiminin oğullarının yaşamının korunması için hiçbir önlem almadığını belirterek sorumlu kişiler hakkında kamu davası açılması talebinde bulunmuştur. Giresun Cumhuriyet Başsavcılığı; Ceza İnfaz Kurumu Birinci Müdürünün, Ceza İnfaz Kurumu İkinci Müdürünün ve başvurucuların oğlu hakkında "Hücrede kalabilir." raporu veren doktorun eylemlerinin 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun "Görevi kötüye kullanma" başlıklı  maddesi kapsamına girdiği gerekçesiyle anılan kişiler hakkında 6/2/2015 tarihli bir iddianame hazırlamıştır. Giresun  Asliye Ceza Mahkemesi iddianamenin kabulüne ve anılan kişiler hakkında kovuşturmaya başlanmasına karar vermiştir. Giresun  Asliye Ceza Mahkemesi 29/6/2015 tarihli ve E.2015/232, K.2015/1097 sayılı karar ile sanıkların üzerine atılı suçun unsurlarının oluşmadığı gerekçesiyle haklarında beraat kararı vermiştir. Anılan karar başvurucular tarafından temyiz edilmiştir. Dava, Yargıtay önünde derdesttir. İdari Yargıda Açılan Tam Yargı Davası Süreci Başvurucular, oğullarının ölümünde idarenin hizmet kusurunun bulunduğundan bahisle 9/6/2014 tarihinde Ordu İdare Mahkemesi nezdinde Bakanlık aleyhine tam yargı davası açmıştır. Ordu İdare Mahkemesi 4/9/2015 tarihli ve E.2014/775, K.2015/1236 sayılı karar ile olayın meydana gelmesinde idarenin hizmet kusurunun bulunduğu kanaatine vararak davanın kısmen kabulüne ve başvuruculara toplam 000 TL manevi tazminat ödenmesine karar vermiştir. Anılan karar taraflarca temyiz edilmiştir. Dava, Danıştay önünde derdesttir.B. İlgili Hukuk 5237 sayılı Kanun'un "Kasten öldürme" başlıklı  maddesi şöyledir:"Bir insanı kasten öldüren kişi, müebbet hapis cezası ile cezalandırılır." 5237 sayılı Kanun'un "Taksirle öldürme" başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:" Taksirle bir insanın ölümüne neden olan kişi, iki yıldan altı yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır." 5237 sayılı Kanun'un "İntihara yönlendirme" başlıklı  maddesi şöyledir:"Başkasını intihara azmettiren, teşvik eden, başkasının intihar kararını kuvvetlendiren ya da başkasının intiharına herhangi bir şekilde yardım eden kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.İntiharın gerçekleşmesi durumunda, kişi dört yıldan on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.Başkalarını intihara alenen teşvik eden kişi, üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. İşlediği fiilin anlam ve sonuçlarını algılama yeteneği gelişmemiş olan veya ortadan kaldırılan kişileri intihara sevk edenlerle cebir veya tehdit kullanmak suretiyle kişileri intihara mecbur edenler, kasten öldürme suçundan sorumlu tutulurlar." 5237 sayılı Kanun'un "Görevi kötüye kullanma" başlıklı  maddesi şöyledir:"Kanunda ayrıca suç olarak tanımlanan haller dışında, görevinin gereklerine aykırı hareket etmek suretiyle, kişilerin mağduriyetine veya kamunun zararına neden olan ya da kişilere haksız bir menfaat sağlayan kamu görevlisi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.Kanunda ayrıca suç olarak tanımlanan haller dışında, görevinin gereklerini yapmakta ihmal veya gecikme göstererek, kişilerin mağduriyetine veya kamunun zararına neden olan ya da kişilere haksız bir menfaat sağlayan kamu görevlisi, üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır." 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “Doğrudan doğruya tam yargı davası açılması” başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:“İdari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların idari dava açmadan önce, bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veya başka süretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri gereklidir. Bu isteklerin kısmen veya tamamen reddi halinde, bu konudaki işlemin tebliğini izleyen günden itibaren veya istek hakkında altmış gün içinde cevap verilmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten itibaren, dava süresi içinde dava açılabilir.” Haksız fiillerden doğan borç ilişkilerini düzenleyen 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun “Sorumluluk” başlıklı  maddesi şöyledir:“Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür.Zarar verici fiili yasaklayan bir hukuk kuralı bulunmasa bile, ahlaka aykırı bir fiille başkasına kasten zarar veren de, bu zararı gidermekle yükümlüdür.” 6098 sayılı Kanun’un haksız fiillerden doğan borç ilişkilerinin ceza hukuku ile ilişkisini düzenleyen  maddesi şöyledir:“Hâkim, zarar verenin kusurunun olup olmadığı, ayırt etme gücünün bulunup bulunmadığı hakkında karar verirken, ceza hukukunun sorumlulukla ilgili hükümleriyle bağlı olmadığı gibi, ceza hâkimi tarafından verilen beraat kararıyla da bağlı değildir. Aynı şekilde, ceza hâkiminin kusurun değerlendirilmesine ve zararın belirlenmesine ilişkin kararı da, hukuk hâkimini bağlamaz.”