Haklar: Maddi ve manevi varlığın korunması hakkı

Başvuru; doğum sırasında tıbbi ihmal sonucu çocukta kalıcı bir sakatlığa yol açılması nedeniyle kişinin maddi ve manevi varlığını koruma hakkının, yargılamanın makul sürede tamamlanmaması nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 20/2/2015 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmemiştir.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuruculardan Batuhan Ali Demir, diğer başvurucular olan Rana Demir ve Ahmet Demir'in oğludur. Başvurucu Rana Demir, doğum sancılarının başlaması üzerine 20/5/2005 tarihinde ağrı şikâyetiyle Hacettepe Üniversitesi Hastanesine başvurmuştur. Başvurucunun hastane yatışı sağlanarak tetkikleri yapılmıştır. Doğum öncesi fetal ultrasonografi yöntemiyle yapılan ölçümde bebeğin ağırlığı 200 g olarak belirlenmiştir. Doğum aynı gün saat 45'te normal doğum yöntemiyle gerçekleşmiştir. Başvurucu Batuhan Ali Demir, 740 g ağırlığında dünyaya gelmiştir. Doğum sonrasında bebeğin muayenesinde sağ kolda mororefleksinin olmadığının pediatri ve ortopedi bölümleri tarafından değerlendirilmesi sebebiyle başvurucuların takibi yapılmış ve 27/5/2005 tarihinde anne ve bebek taburcu edilmiştir. Başvurucuların sunduğu belgelerden açık ve ayrıntılı olarak anlaşılamamakla birlikte bebeğin tedavisinin bir kısmı aynı hastanede devam etmiştir.  Başvurucu Batuhan Ali Demir hakkında Hacettepe Üniversitesi İhsan Doğramacı Çocuk Hastanesi tarafından 26/12/2005 tarihinde bir sağlık raporu düzenlenmiştir. Özel eğitim amacıyla düzenlenen ve kontrol süresinin iki yıl olarak belirtildiği söz konusu raporda sağ koldaki fonksiyon kaybının %20 olarak tespit edildiği görülmüştür. Başvurucular, bebeğin doğumu sırasında vücut ağırlığının hatalı belirlenip sezaryen yerine normal doğum yolunun tercih edildiğini ve doğum anında yeterli ekipman kullanılmayıp doğuma katılan sağlık personelinin yanlış ve ihmal içeren davranışı nedeniyle sağ kolda arızaya sebep olduğunu belirterek uğradıkları maddi ve manevi zararların tazmini talebiyle Ankara  İdare Mahkemesine (Mahkeme) 8/2/2008 tarihinde tam yargı davası açmışlardır. Başvurucular dava dilekçesinde özetle doğum öncesi kontrol ve muayenelerin yapıldığı hastanede normalden büyük bir bebek dünyaya geleceğinin bilinmesine rağmen sezaryen yerine normal doğum yaptırılması ve doğum esnasında vakum cihazı kullanılmaması nedenleriyle bebeğin sağ kolunda kalıcı olarak sakatlığa sebep olan idarenin kusurlu davrandığını iddia etmişlerdir.  Çocuğun sağ kolunun sakat kalmasında davalı idarenin kusurunun bulunup bulunmadığı, kusur varsa oranının belirlenmesi amacıyla yargılama sırasında Mahkeme tarafından Adli Tıp Kurumundan (ATK) rapor alınmıştır. Mahkemece -ATK'nın talebi üzerine- doğum öncesinde hastanede yapılan muayene ve kontrol sonuçları da ATK'ya gönderilmiştir. ATK  İhtisas Kurulu tarafından düzenlenen 23/12/2009 tarihli raporda;- Birinci doğumu normal yolla yapan ve doğum öncesi bakılan fetal ultrasonografide tahmini doğum ağırlığı 200 g olarak belirlenen gebenin normal (vajinal) doğuma bırakılma kararının tıbben uygun olduğu,- Travayda (doğum sancıları başlamış hâlde) olan gebede doğum ağırlığı tahmini yapılamayabileceği, - Omuz distosisinin (omuz takılması) normal doğumlarda bir komplikasyon olarak ortaya çıkabileceği,- Bebekte ortaya çıkan brakial plexus zedelenmesinin doğumun bir komplikasyonu olarak meydan geldiği,- İdarenin tıbbi işlemlerinin tıp kurallarına uygun olduğu tespitlerine yer verilmiştir. Mahkeme 30/9/2010 tarihinde davanın reddine karar vermiştir. Kararın gerekçesinde, ATK raporuna atıf yapılarak doğum sırasında çocuğun sağ kolunun sakat kalmasında davalı idarenin hizmet kusurunun bulunmadığı belirtilmiştir.  Temyiz edilen karar, Danıştay Onbeşinci Dairesinin (Daire) 31/1/2014 tarihli ilamıyla, yerel mahkeme kararının gerekçelerinde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı belirtilerek maddi ve manevi tazminat yönünden onanmış; davacılar aleyhine nisbi vekâlet ücretine hükmedilmesi sebebiyle vekâlet ücreti yönünden karar bozulmuştur. Başvurucuların onama kararına karşı karar düzeltme talepleri ise Dairece 23/12/2014 tarihinde reddedilmiştir. Nihai karar 6/2/2015 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucular 20/2/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır. A. Ulusal Hukuk 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun  maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir: "İdari dava türleri şunlardır:a) İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davaları,b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,..." 2577 sayılı Kanun’un  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:  “İdari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların idari dava açmadan önce, bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veya başka süretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilme-sini istemeleri gereklidir. Bu isteklerin kısmen veya tamamen reddi halinde, bu konudaki işlemin tebliğini izleyen günden itibaren veya istek hakkında altmış gün içinde cevap verilmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten itibaren, dava süresi içinde dava açılabilir.” Anayasa Mahkemesi, yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığı ya da yargı kararlarının geç veya eksik icra edildiği ya da hiç icra edilmediği iddiasıyla 31/7/2018 tarihinden önce gerçekleştirilen bireysel başvurulara ilişkin olarak Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Komisyonu Başkanlığına (Tazminat Komisyonu) başvuru imkânının getirilmesine ilişkin mevzuata önceki içtihadında yer vermiştir (Ferat Yüksel, B. No: 2014/13828, 12/9/2018, §§ 11-14).B. Uluslararası Hukuk Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) "Özel ve aile hayatına saygı hakkı" kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:"(1) Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir." Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kişilerin fiziksel ve ruhsal bütünlüklerinin korunması, kendilerine uygulanan tedaviye dâhil olmaları, bu hususta rıza göstermeleri ve maruz kaldıkları sağlık risklerini değerlendirmelerine yardımcı olan bilgilere erişimlerinin Sözleşme'nin  maddesi kapsamı içerisinde yer aldığını kabul etmektedir (Trocellier/Fransa (k.k.), B. No: 75725/01, 5/10/2006; İclal Karakoca ve Hüseyin Karakoca/Türkiye (k.k.), B. No: 46156/11, 21/5/2013). AİHM kararlarına göre devletler -ister kamu isterse özel sağlık kuruluşları tarafından yerine getirilsin- sağlık hizmetlerini, hastaların yaşamları ile fiziksel ve ruhsal bütünlüğünün korunmasına yönelik gerekli tedbirlerin alınabilmesini sağlayacak şekilde düzenlemek zorundadır (Vo/Fransa [BD], B. No: 53924/00, 8/7/2004, § 90; Calvelli ve Ciglio/İtalya [BD], B. No: 32967/96, 17/1/2002, § 49). AİHM'e göre taraf devletler, uygulanması planlanan tıbbi işlemin öngörülebilir sonuçları hakkında doktorların hastalara önceden bilgi vermelerini sağlayacak gerekli düzenleyici tedbirleri almak zorundadır. Bunun bir sonucu olarak hastanın önceden bilgilendirilmesi söz konusu olmadan öngörülebilir nitelikte bir riskin ortaya çıkması durumunda ilgili devlet, hastaya bilgi verilmemesinden doğrudan sorumlu tutulabilmektedir (Şerif Gecekuşu/Türkiye (k.k.), B. No: 28870/05, 25/5/2010). Tıbbi bir hatanın ve hastane hizmetlerindeki eksikliklerin sorumluluğunun Sözleşme'nin  maddesi kapsamında doğrudan devlete atfedilmesi için yeterli olup olmadığı hususunda AİHM, farklı tıbbi bilirkişi raporlarında ve hatta iç yargı organlarının kararlarında her türlü tıbbi hata ve ihmalin ihtimal dışı bırakıldığı bir davada (Yardımcı/Türkiye, B. No: 25266/05, 5/1/2010, § 59) her hâlükârda bu sonuçları sorgulamanın veya sahip olduğu tıbbi bilgilerden hareketle bilirkişilerin vardığı sonuçların doğruluğu hakkında tahminlere dayalı olarak fikir yürütmenin görevleri arasında olmadığına işaret etmiştir (Tysiąc/Polonya, B. No: 5410/03, 20/3/2007, § 119, Yardımcı/Türkiye, § 59).