Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, terörle mücadele kapsamında yürütülen arazi tarama faaliyeti sırasında kayalıklardan düşme sonucu meydana gelen ölüm olayına ilişkin soruşturmanın etkili ve makul süratle sonuçlandırılmaması nedeniyle yaşam hakkının; 5233 sayılı Kanun kapsamında takdir edilen tazminat miktarının yetersiz olması, manevi tazminata hükmedilmemesi ve işlemlerin makul sürede sonuçlandırılmaması nedeniyle adil yargılanma hakkının; takdir edilen tazminatın faizinin ödenmemesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir. Başvuruda ayrıca 5233 sayılı Kanun'un , geçici  ve geçici  maddelerinin iptal edilmesi talebinde de bulunulmuştur.   Başvuru 18/6/2014 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:  Başvurucular; birinci başvurucunun çocuğu, diğer başvurucuların kardeşleri olan Ü.A.nın görevli sivil vatandaş olarak korucu tim ile birlikte Uludere İlçe Jandarma Komutanlığı tarafından Şırnak'ın Uludere ilçesi Davultepe ve Acem Kalesi olarak bilinen mevkide gerçekleştirilen gözetleme, arama ve tarama faaliyetleri sırasında 5/5/1998 tarihinde kayalıklardan yuvarlanarak vefat ettiğini iddia etmişlerdir.  Jandarma kıdemli üsteğmen, jandarma astsubay çavuş ve köy korucusu üç kişi tarafından düzenlenen 5/5/1998 tarihli Olay Yeri Tespit Tutanağına göre Uludere İlçe Jandarma Komutanlığı tarafından keşif, gözetleme, arama ve tarama faaliyeti icra edilmesi maksadıyla görevlendirilen Ü.A., Acem Kalesi mevkiinin güney yamaçlarından düşme sonucu ölmüştür.  Olay hakkında Uludere Cumhuriyet Başsavcılığınca soruşturma başlatılmıştır. Soruşturma sonucunda 20/5/1998 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmiştir. Kararın gerekçesinde olay tarihinde müteveffanın göreve giden korucu tim ile birlikte dağa çıktığı, mantar toplamak için ayrıldığı bir sırada sara hastalığı nedeniyle dengesini kaybederek düştüğü ve bunun sonucunda öldüğü belirtilmiştir.Kararda, bu sebeple olayda herhangi birine atfı kabil bir kusurun bulunmadığı vurgulanmıştır.  Birinci başvurucunun eşi, diğer başvurucuların annesi olan G.A., oğlu Ü.A.nın ölümü nedeniyle 3/11/1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun kapsamında maddi ve manevi tazminat ödenmesi talebiyle 2/8/2002 tarihinde İçişleri Bakanlığı Jandarma Genel Komutanlığına başvuruda bulunmuştur.  İçişleri Bakanlığı Jandarma Genel Komutanlığının 3/10/2002 tarihli işlemiyle; ölüm olayının 2330 sayılı Kanun kapsamına girmediğinden bahisle nakdi tazminat talebine ilişkin dosyanın Şırnak Valiliğince Uludere İlçe Jandarma Komutanlığına iade edildiği ve nakdi tazminat ödenmemesi yönünde tesis edilen işleme karşı başvurucunun dava açma hakkının bulunduğu belirtilerek başvuru reddedilmiştir. Ayrıca başvurucunun oğlunun 5/5/1998 tarihinde vefat ettiği, başvurunun 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun  maddesinde öngörülen bir yıllık ve beş yıllık süre geçtikten çok sonra yapıldığı belirtilmiştir.  İçişleri Bakanlığı Jandarma Genel Komutanlığının ret işleminin ardından başvurucuların murisi G.A., oğlu Ü.A.nın kayalıklardan düşerek ölmesi nedeniyle uğradığını iddia ettiği zararlardan dolayı maddi ve manevi tazminat istemiyle tam yargı davası açmıştır. Diyarbakır  İdare Mahkemesinin 27/1/2005 tarihli kararında idareye başvuru süresi olan bir yıllık yasal sürenin bitiminden çok sonra 2/8/2002 tarihinde başvuru yapıldığı, dava açma süreleri geçtikten sonra açılan davanın esasının incelenmesinin süre aşımı nedeniyle mümkün olmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.  Başvurucuların murisi G.A.nın temyizi üzerine yapılan incelemede Danıştay Onuncu Dairesinin 11/4/2007 tarihli kararı ile red kararı onanmıştır. Başvurucuların murisi G.A., oğlu Ü.A.nın ölümü nedeniyle 8/11/2004 tarihinde 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamına giren zararlarının karşılanması talebiyle Şırnak Valiliği Zarar Tespit Komisyonuna (Komisyon) başvurmuştur.  Komisyon 11/11/2005 tarihinde başvurunun 5233 sayılı Kanun kapsamına girmediği gerekçesiyle talebin reddine karar vermiştir.  Başvurucuların murisi G.A. tarafından, belirtilen ret işleminin iptali ve zararının olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle tazminine karar verilmesi talebiyle dava açılmıştır. Başvurucuların murisi G.A. 4/4/2007 tarihinde vefat etmiştir.  Mardin İdare Mahkemesinin (Mahkeme) 13/3/2008 tarihli kararında dava konusu işlemin maddi tazminat talebinin reddine ilişkin kısmının iptaline, 5233 sayılı Kanun'un  maddesi uyarınca hesaplanacak maddi tazminatın ödenmesine, tazminat ödenmesi için yapılan başvurunun davalı idarenin kayıtlarına girdiği tarihten itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmiştir. Ayrıca manevi tazminat talepleri yönünden 5233 sayılı Kanun kapsamında olmadığından istemin reddine karar verilmiştir.  Davalı idarenin temyizi üzerine, Danıştay Onbeşinci Dairesinin 15/5/2012 tarihli kararı ile Mahkeme kararının yasal faizin başlangıç tarihi olarak Komisyonun karar tarihinin esas alınması gerektiği gerekçesiyle kararın faize ilişkin kısmının bozulmasına, diğer kısımlarının onamasına karar verilmiştir.  Mahkemece 26/9/2012 tarihinde, Danıştayın bozma kararı doğrultusunda karar verilmiştir.  Davalı idarenin temyizi üzerine, Danıştay Onbeşinci Dairesinin 21/1/2014 tarihli kararı ile hükmün onanmasına karar verilmiştir. Onama kararı 30/5/2014 tarihinde başvurucuların vekiline tebliğ edilmiştir.  Komisyonun 20/9/2012 tarihli işlemi ile ölüm olayı nedeniyle 056,15 TL tazminat miktarının ödenmesine karar verilmiştir.  Başvurucuların vekili tarafından, vekâletnamesi bulunmaması nedeniyle başvurucu Nahide Altürk'ün payı hariç tutularak 13/12/2012 tarihinde 127,00 TL tazminat miktarı ve işlemiş faiz için Diyarbakır  İcra Dairesinde 2012/6254 numaralı dosya ile icra takibi başlatılmıştır. İdare tarafından icra dosyasına 748,64 TL ödeme yapılmış ve 25/6/2013 tarihinde başvurucuların vekili tarafından tahsilat gerçekleştirilmiştir.  Başvurucuların vekili tarafından İcra Dairesine hitaben yazılan 19/3/2013 tarihli dilekçe ile 2012/6254 numaralı dosyadaki faiz talebinden vazgeçildiği beyan edilmiştir.  Başvurucuların vekili tarafından Komisyona hitaben yazılan 9/10/2013 ve 3/6/2014 tarihli dilekçeler ile Komisyonca 056,15 TL tazminat ödenmesine karar verildiği, vekâletnamesi bulunmaması nedeniyle başvurucu Nahide Altürk'ün payı hariç tutularak 127,00 TL tazminat miktarı üzerinden Diyarbakır  İcra Dairesinde 2012/6254 numaralı dosya ile icra takibi başlatıldığı, idarece bu dosyaya ödeme yapılarak dosyanın kapatıldığı belirtilmiş ve Nahide Altürk'ün kalan payının ödenmesi talep edilmiştir. Diyarbakır  İcra Dairesinin 2012/6254 numaralı icra dosyasının incelenmesinden dosyanın kapatıldığı tespit edilmiştir.  Komisyon Başkanlığı tarafından Anayasa Mahkemesine gönderilen evraktan tazminat miktarından kalan payın yasal faizi ile birlikte 559,10 TL olarak hesaplandığı ve 26/1/2015 tarihinde ödemenin başvurucular vekilinin hesabına yapıldığı tespit edilmiştir. Komisyon Başkanlığınca, yapılmamış ödemenin bulunmadığı belirtilmiştir.  İcra Müdürlüğünden dosyanın güncel hesabı istenilmiş ve 8/11/2018 tarihli dosya hesabına göre ödenmemiş bakiye borcun bulunmadığı anlaşılmıştır.  Başvurucular 18/6/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.   5233 sayılı Kanun’un , , , ,, , , geçici  ve geçici  maddeleri; 25/7/2018 tarihli ve 7145 sayılı Kanun'un  maddesiyle 9/1/2013 tarihli ve 6384 sayılı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Yapılmış Bazı Başvuruların Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'a eklenen geçici  madde.