Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, Şırnak'ın Cizre ilçesinde güvenlik güçleri tarafından terörle mücadele kapsamında yürütülen operasyonlar sırasında meydana gelen ölüm olayı ve bu olay yönünden etkili bir ceza soruşturması yürütülmemesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir. Olayların arka planı PKK/KCK Terör Örgütü, Çözüm Süreci ve 6-7 Ekim Olayları ile ilgili açıklamalara Gazal Kolanç ve diğerleri [GK], (B. No: 2017/37897, 5/7/2022, §§ 16-28) kararında yer verilmiştir. Suriye'nin Türkiye sınırında bulunan Ayn el Arap (Kobani) kentinde -PKK'nın Suriye kolu olduğu kabul edilen- PYD ile DAEŞ arasındaki çatışmalar, 2014 yılının Eylül ayı sonunda ve Ekim ayı başında yoğunlaşmıştır (Gülser Yıldırım (2) [GK], B. No: 2016/40170, 16/11/2017, § 21). Suriye'deki çatışmalar dolayısıyla tepkilerini dile getirdiğini ileri süren gruplar 6/10/2014 tarihinden itibaren Türkiye'nin birçok yerinde günlerce devam eden ve kamuoyunda “6-7 Ekim olayları” olarak adlandırılan şiddet eylemlerini gerçekleştirmiştir. Bu eylemler sırasında ülkenin pek çok yerinde kamu binalarına, banka şubelerine, işyerlerine, araçlara, güvenlik güçlerine ve sivillere taş, sopa, molotof kokteyli ve silahlarla saldırıda bulunulmuştur. Bu sırada kamu makamlarınca güvenliğin sağlanması için birçok şehirde eğitime ara verilmiş ve sokağa çıkma yasağı ilan edilmiştir (Gülser Yıldırım (2), § 26). Türkiye, 2015 yılı Temmuz ayından itibaren giderek yoğunlaşan terör saldırılarına maruz kalmıştır. Tırmanan terör saldırılarını PKK/KCK terör örgütünün öz yönetim ilanları izlemiştir. Öz yönetim ilan edilen bölgelerde Öz Savunma Birlikleri (ÖSB) adı altında silahlı gruplar oluşturan PKK terör örgütü, bu gruplar ve YDG-H (Yurtsever Devrimci Gençlik Hareketi) eliyle yollara barikat kurma, hendek kazma ve tünel açma gibi eylemlerde bulunmuştur (Gazal Kolanç ve diğerleri, §§ 25-27).  Öz yönetim ilan ettiği bölgelerde patlayıcıyla tuzaklanmış hendekler kazmak ve barikatlar kurmak suretiyle yalıtılmış bölgeler oluşturmaya çalışan PKK terör örgütü, kamuoyunda hendek olayları olarak adlandırılan ve aylarca devam eden bu süreçte roketatarlar, keskin nişancı tüfekleri, patlayıcılar ve otomatik saldırı tüfekleri kullanarak terör saldırıları düzenlemiştir. Okullar, hastaneler, barajlar, adliye binaları, ambulanslar gibi temel kamu hizmetlerini sağlayan eşya ve binaların yanında sivilleri de hedef alan bu terör saldırılarında 335 sivil hayatını kaybederken 106 kişi yaralanmıştır. Terör saldırılarında 859 güvenlik görevlisi ve Derik kaymakamı şehit olmuş, 711 güvenlik görevlisi yaralanmıştır. Bu terör eylemlerinin engellenmesi, halkın can ve mal güvenliğinin sağlanması amacıyla sözde öz yönetim ilan edilen bazı bölgelerde mülki idare amirliklerince sokağa çıkma yasakları uygulanarak terörle mücadele operasyonları başlatılmıştır (hendek olayları, öz yönetim ilanları, PKK terör örgütünün şehir savaşı stratejisi ve sokağa çıkma yasakları hakkında arka plan bilgisi ile ayrıntılı açıklamalar için bkz. Gazal Kolanç ve diğerleri, §§ 16-28, 67, 346-348). Terörle mücadele operasyonlarının gerçekleştirildiği bölgelerin bazılarında sokağa çıkma yasakları uygulanmış ve bazıları geçici süreyle askerî güvenlik bölgesi ilan edilmiştir. Bu kapsamda terör örgütü üyelerinin yakalanarak halkın can ve mal güvenliğinin sağlanması amacıyla anılan il ve ilçelerin bir kısmında sokağa çıkma yasakları ilan edilmiş fakat güvenlik güçlerince yürütülen operasyonların sona ermesinin ardından söz konusu yasaklar kaldırılmıştır (Ayşe Çelik, B. No: 2017/36722, 9/5/2019, § 12).  Şırnak Valiliği, Cizre ilçesinde ilk olarak terörle mücadele operasyonlarının düzenlendiği bazı yerlerde uygulanan sokağa çıkma yasakları kapsamında 4/9/2015 tarihinden itibaren terör örgütü mensuplarının etkisiz hâle getirilmesi, mayın ve patlayıcılarla tuzaklanmış barikat ve hendeklerin bertaraf edilmesi, vatandaşların can, mal güvenliğinin ve kamu düzeninin sağlanması amacıyla sokağa çıkma yasağı ilan edildiğini açıklamıştır. Cizre'de bu tarihten itibaren çeşitli defalar kaldırılıp yeniden uygulamaya konulan ve uygulama saatleri değiştirilen sokağa çıkma yasağı 10/4/2017 tarihinde tamamen kaldırılmıştır (Gazal Kolanç ve diğerleri, § 28). Şırnak Valiliğinin olaylarla ilgili olarak Anayasa Mahkemesine 28/1/2016 tarihinde verdiği bilgiler özetle şöyledir: i. Sokağa çıkma yasağı ilan edilen bölgelerde terör örgütü üyelerinin saldırıları devam etmektedir. Terör örgütü, silahlı ve bombalı eylemlerle temel kamu hizmetlerinin sunulmasını engellemektedir. Sokağa çıkma yasaklarıyla, yerleşim yerleri içinde terör örgütü mensupları ile girilen silahlı çatışmalar sırasında bölgede yaşayan vatandaşlarımızın can ve mal emniyetinin sağlanması amaçlanmaktadır. ii. Şırnak Valiliği güvenlik operasyonlarının icra edileceği Silopi ve Cizre ilçelerinde yaşayan halkın temel ihtiyaçlarının karşılanması için gerekli planlama ve düzenlemeleri yapmıştır. Bu kapsamda Cizre Devlet Hastanesi hizmet vermeye devam etmekte, dört eczane dönüşümlü olarak eczacılık hizmetlerini sürdürmektedir. Ambulanslar 14/12/2015 ile 27/1/2016 tarihleri arasında 295 vakaya müdahale etmiştir. 112 ve 155 yardım hatları faaliyettedir. 155 hattına başvuran tüm vatandaşlara gıda ve temel ihtiyaç malzemesi dağıtımı yapılmıştır. Bazı market ve bakkallarla birlikte ekmek fırınları açık tutulmaktadır.iii. 5/9/2015-4/1/2016 tarihleri arasında Cizre’de 112 Acil yardım hattına yapılan çağrıların %84’ü cevaplanmıştır. Sağlık personelinin yaşamlarının korunması amacıyla müdahale edilemeyen vakalara, vaka bölgesinde güvenlik sağlandıktan hemen sonra müdahale edilmektedir. Bu süreçte sağlık personeli ve ambulanslar terör örgütü tarafından birçok defa saldırıya uğramış, buna rağmen hizmetler devam etmiştir(Gazal Kolanç ve diğerleri, § 35).  Başvurucunun oğlu N., sokağa çıkma yasaklarının uygulandığı dönemde 8/2/2016 tarihinde Cizre Cudi Mahallesi'nde kolluk tarafından C-3151 olarak numaralandırılan binada ölü olarak bulunmuştur. Cizre Emniyet Müdürlüğü Olay Yeri Grup Amirliği görevlilerince düzenlenen 8/2/2016 tarihli olay yeri inceleme raporunda olay yerine gelindiğinde kimliği belirsiz 6 ceset ile yanlarında çok sayıda silah ve şarjör bulunduğu, delil toplama işleminin olay yeri inceleme görevlilerince yerine getirilerek işlemlerin video çekimi ile kaydedildiği, cesetlerin ise terör örgütü mensuplarının silahlı saldırıya geçmesi sebebiyle binadan çıkartılamadığı belirtilmiştir. 9/2/2016 tarihli olay yeri inceleme raporunda çatışmaların sona ermesi ile birlikte cesetlerin Cizre Devlet Hastanesi morguna gönderildiği belirtilmiştir. Şırnak Cumhuriyet Başsavcılığının (Başsavcılık) 10/2/2016 tarihli Otopsi Tutanağında adli tıp uzmanı bilirkişi hekimlerin kimliği belirsiz ceset üzerinde yapılan otopsi işlemi neticesinde kesin ölüm sebebinin belirlenmesi için cesetten alınan örneklerin İstanbul Adli Tıp Kurumu  İhtisas Kuruluna gönderilmesi kanaatinin bildirildiği belirtilmiştir. Adli Tıp Kurumu Biyoloji İhtisas Dairesinin 8/8/2016 tarihli raporunda başvurucu Soda Isırgan'ın %99,99 ihtimalle kimliği belirsiz kişilerden birinin biyolojik annesi olabileceği kanaati bildirilmiştir. Ölenin N. olduğunun ve kimliğinin tespitinin ardından cenaze, ölenin abisi E.ya teslim edilmiştir.  İhtisas Kurulunun 12/5/2017 tarihli raporunda kişinin ölümünün patlamayla husulü mümkün genel beden travması ve yanık sonucu meydana gelmiş olduğunun kabulü gerektiği kanaati bildirilmiştir. Ölen N.dan alınan sol el avuç içi, sol el üstü ve yüz svaplarında atış artıklarında bulunan antimon elementi tespit edilmiştir.  Başsavcılık tarafından yürütülen soruşturma neticesinde 25/12/2017 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiştir. Karar gerekçesinde özet olarak, ölen N.dan alınan sol el avuç içi, sol el üstü ve yüz svaplarında atış artıklarında bulunan antimon elementi tespit edildiği, Anf isimli ajansın internet sitesinde PKK terör örgütünün silahlı yapılanmalarından olan YPS'nin (Yekineyen Parastina Sivil-Sivil Savunma Birlikleri) N.dan yaşamını yitiren YPS savaşçısı olarak söz edildiği belirtilmiştir. Kararda binada yapılan aramada terör örgütü mensubu olduğu değerlendirilen başka şahısların da cesetlerinin bulunduğu, terör örgütü mensuplarınca kullanılan, çok sayıda uzun namlulu silah ve şarjörleri ile mermi ele geçtiği, Cudi Mahallesi Niran Sokak No:4 adresinden güvenlik güçlerine yönelik çok sayıda silahlı saldırı yapıldığının dosya arasına getirilen telsiz kayıtlarından anlaşıldığı ifade edilmiştir.  Kovuşturmaya yer olmadığına dair kararda N.nın güvenlik güçlerine karşı silahlı faaliyet gösterdiği esnada meşru müdafaa hakkı kapsamında güvenlik güçlerince öldürüldüğü, meşru müdafaa sınırının kasten aşıldığına dair herhangi delil elde edilemediği, olayda hukuka uygunluk sebebi bulunduğu gerekçesi açıklanmıştır. Başvurucu, kovuşturmaya yer olmadığına dair karara, yakınının bedeninin tamamen yanmış olup yanmanın nasıl meydana geldiğinin araştırılmadığını, atış artığının tespit edilmesinin ise bu durumda mümkün olmayacağını, silahlar üzerinde parmak izi incelemesi yapılmadığını, meşru müdafaada orantılılığın açıklanmadığını, kamera kayıtlarına ulaşılamamasının söz konusu olamayacağını, güvenlik güçlerinin ifadelerinin alınmadığını belirterek itiraz etmiştir. Başvurucunun itirazını inceleyen Şırnak Sulh Ceza Hâkimliğince özet olarak Başsavcılığın olayda meşru müdafaa şartlarının oluştuğu ve hukuka uygunluk sebebi bulunduğu değerlendirmesinde bir yanlışlık bulunmadığı gerekçesi açıklanarak 12/2/2018 tarihinde itirazın reddine karar verilmiştir. Başvurucu nihai kararı 28/2/2018 tarihinde öğrendikten sonra 26/3/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.