Haklar: Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı

Başvuru, tutukluluğun makul süreyi aşması ve tutukluluğa ilişkin itirazların duruşmasız olarak incelenmesi nedenleriyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının; hâkimler arasında karar için müzakere yapılırken Cumhuriyet savcısının da hâkimlerin yanında bulunması, yargılamayı yürüten mahkemenin siyasi amaçlar doğrultusunda kurulup tarafsız ve bağımsız olmaması, yargılamanın makul sürede sonuçlandırılmaması nedenleriyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 24/1/2014 tarihinde yapılmıştır.  Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen başvuru hakkında görüş sunulmayacağını bildirmiştir.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu, Siirt Cumhuriyet Başsavcılığının 2010/323 sayılı dosyası ile yürütülen soruşturma kapsamında 27/1/2010 tarihinde gözaltına alınmış; Siirt Sulh Seza Mahkemesinin 30/1/2010 tarihli kararı ile örgüte bilerek, isteyerek yardım etme suçundan tutuklanmıştır.  Başvurucu hakkındaki soruşturma dosyası 18/2/2010 tarihinde 2010/507 sayılı soruşturma dosyası ile birleştirilmiş, bu dosya da 4/3/2010 tarihinde 2009/4388 sayılı soruşturma dosya ile birleştirilmiştir.  Siirt Cumhuriyet Başsavcılığının 27/5/2010 tarihli fezlekesi ile başvurucu hakkındaki soruşturma dosyası, soruşturma konusu eylemin terör suçu olması nedeniyle Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığına (CMK mülga  madde ile görevli)gönderilmiştir. Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığının 23/12/2010 tarihli iddianamesi ile başvurucunun PKK terör örgütü üyesi olma, PKK terör örgütünün propagandasını yapma, genel güvenliği kasten tehlikeye sokma ve patlayıcı maddeleri izinsiz bulundurma suçlarını işlediğinden bahisle cezalandırılması istemiyle aynı yer Ağır Ceza Mahkemesine kamu davası açılmıştır. İddianamede başvurucu ile birlikte toplam 62 sanığın cezalandırılması talep edilmiştir.  Dava, Diyarbakır  Ağır Ceza Mahkemesinin (CMK mülga  madde ile görevli) E.2011/10 sayılı dosyası üzerinden görülmüş olup başvurucu yönünden tutuklu olarak sürdürülmüştür. Mahkeme 10/1/2011 tarihinde yaptığı tensip incelemesinde "sanıkların bir kısmı hakkında terör örgütü propagandası yapmak suçundan da dava açıldığından dosyanın resen seçilecek bir bilirkişiye tevdii ile sanıkların organize ettikleri ya da bizaat katıldıkları iddia edilen gösteriler ve eylemleri ile ilgili olarak rapor düzenlenmesinin istenmesine" karar vermiştir. Mahkemenin 15/3/2011, 26/5/2011, 18/8/2011, 3/11/2011 ve 12/1/2012tarihli celselerde bilirkişinin raporunu ibraz etmesini beklediği; bilirkişinin 2/5/2012 tarihinde Mahkemeye sunduğu iki sayfalık ön raporunda "bir kısım sanıkların herhangi bir olaya katıldıklarına ilişkin video görüntü kaydının bulunmadığı, olaylara katılan bir kısım sanıkların ise olayda çekilen video görüntü veya fotoğraf makinesinden elde edilen görüntü resimlerinin dosya içinde olduğu, bu görüntülere ilişkin herhangi bir CD&DVD dosya içinde bulunmadığından incelemenin yapılamadığını" belirttiği; Mahkemenin 3/5/2012 tarihli celsede "bilirkişi raporunda belirtilen eksikliklerin ivedi şekilde ikmali için ... müzekkere yazılmasına, müzekkerelere olumlu cevap geldiğinde duruşma günü beklenilmeksizin dosyanın bilirkişiye tevdiine ve rapor tanziminin istenilmesine" karar verdiği ve dosyayı rapor tanzim edilmek üzere 13/6/2012 tarihinde yeniden bilirkişiye tevdi ettiği anlaşılmıştır. Mahkeme 28/6/2012, 13/9/2012, 8/11/2012, 29/1/2013, 2/4/2013, 27/6/2013, 12/9/2013, 3/12/2013 ve 20/2/2014 tarihli celselerde bilirkişinin raporunu ibraz etmesini beklemiş; bu celselerde ayrıca haklarında yakalama emri bulunan bir kısım sanığın yakalama emirlerinin infazının beklenmesi ve birleştirmeye ilişkin bazı usul işlemlerinin yerine getirilmesi hususunda ara kararlar tesis etmiştir.  Öte yandan yargılama aşamasında Diyarbakır  Ağır Ceza Mahkemesindeki bir kısım dosyanın yanı sıra diğer mahkemelerdeki bazı dosyalar da başvurucununyargılandığı E.2011/10 sayılı dava dosyası ile birleştirilmiştir.  Mahkemece 3/12/2013 tarihli celsede başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar verilmiştir. Başvurucu 6/12/2013 tarihinde karara itiraz etmiş; Diyarbakır  Ağır Ceza Mahkemesi, dosya üzerinden yaptığı inceleme sonucunda 9/12/2013 tarihli kararı ile itirazın kesin olarak reddine karar vermiştir. Anılan karar, başvurucuya 2/1/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir.  Başvurucu 24/1/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. 21/2/2014 tarihli ve 6526 sayılı Kanun'un  maddesiyle 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun mülga  maddeyle görevlendirilen ağır ceza mahkemelerinin kaldırılması üzerine Diyarbakır  Ağır Ceza Mahkemesinin 7/3/2014 tarihli sayılı kararı ile dosyanın Siirt Ağır Ceza Mahkemesine devredilmesine karar verilmiştir. Siirt Ağır Ceza Mahkemesinin E.2014/126 sayılı dosyası üzerinden devam olunan yargılamada 5/5/2014 tarihli celsede başvurucunun tahliyesine karar verilmiştir. Diğer taraftan anılan Mahkeme 2/4/2014 tarihinde yaptığı tensip incelemesinde bilirkişinin "CD ve DVD'ler üzerinde inceleme yaptığı ve incelemenin son aşamasında Hardiks'in yandığı ve bu nedenle raporunu düzenleyemediği" yönünde beyanda bulunduğunu belirtilerek "bilirkişinin raporunu kısa süre içerisinde mahkememize sunması için yazı yazılmasına" şeklinde karar vermiştir. Mahkeme, bilirkişi incelemesine esas olacak bir kısım görüntünün temini için 7/5/2014 tarihinde Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığına yazı yazmış; 11/6/2014, 16/7/2014, 10/9/2014 ve 3/12/2014 tarihli celselerde bu yazı cevabının beklenmesine karar verilmiştir. Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı 24/12/2014 tarihinde istem konusu kayıtların Emanet Memurluğunda bulunmadığını bildirmiştir. Bunun üzerine Mahkemenin bilirkişi incelemesine ilişkin yeni bir karar almadığı görülmüştür. Dava, bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla İlk Derece Mahkemesinde derdesttir.   5271 sayılı Kanun'un "Tutuklama kararı" kenar başlıklı  maddesinin (2) ve (5) numaralı fıkraları şöyledir:"(2) Tutuklamaya, tutuklamanın devamına veya bu husustaki bir tahliye isteminin reddine ilişkin kararlarda; a) Kuvvetli suç şüphesini, b) Tutuklama nedenlerinin varlığını, c) Tutuklama tedbirinin ölçülü olduğunu, gösteren deliller somut olgularla gerekçelendirilerek açıkça gösterilir. Kararın içeriği şüpheli veya sanığa sözlü olarak bildirilir, ayrıca bir örneği yazılmak suretiyle kendilerine verilir ve bu husus kararda belirtilir....(5) Bu madde ile 100 üncü madde gereğince verilen kararlara itiraz edilebilir." 5271 sayılı Kanun'un "Tazminat istemi" kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilgili bölümü şöyledir:"Suç soruşturması veya kovuşturması sırasında;...d) Kanuna uygun olarak tutuklandığı hâlde makul sürede yargılama mercii huzuruna çıkarılmayan ve bu süre içinde hakkında hüküm verilmeyen,...Kişiler, maddî ve manevî her türlü zararlarını, Devletten isteyebilirler." 5271 sayılı Kanun'un "Tazminat isteminin koşulları" kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:"(1) Karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat isteminde bulunulabilir." 5271 sayılı Kanun'un "Müzakereye katılacak hâkimler" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"(1) Müzakerede ancak karara ve hükme katılacak hâkimler bulunur.(2) Mahkeme başkanı, mahkemesinde staj yapmakta olan hâkim ve avukat adaylarının müzakere sırasında hazır bulunmalarına izin verebilir."