Haklar: Maddi ve manevi varlığın korunması hakkı

Başvuru, tıbbi ihmal sonucunda zarara uğranılması nedeniyle kişinin maddi ve manevi varlığını koruma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 17/4/2018 tarihinde yapılmıştır.  Komisyon başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: İstanbul 2 No.lu Maltepe L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda (İnfaz Kurumu) tutuklu olarak bulunan başvurucu, 11/8/2009 tarihinde rahatsızlanarak İnfaz Kurumu revirine başvurmuş ve kurum hekimi tarafından muayene edildikten sonra Kartal Lütfi Kırdar Eğitim ve Araştırma Hastanesine (Hastane) sevk edilmiştir. Başvurucu 18/8/2009 tarihinde yine revire çıkmış, 19/8/2009 tarihinde acile gönderilmiş, hakkında gullian barre, paraparezi hastalığı teşhisi konulmuş, bu nedenle 20/8/2009 tarihinde hastaneye yatış yapmış ve rahatsızlığı nedeniyle de 29/9/2009 tarihinde tahliye edilmiştir. Başvurucu, İnfaz Kurumundayken şikâyetlerini görevlilere defalarca söylemesine rağmen geç ve yanlış müdahale yapılmasından dolayı ömür boyu tekerlekli sandalyede yaşamaya mahkûm edildiğini ileri sürerek Bakanlıktan tazminat talebinde bulunmuştur. Bakanlık 13/3/2014 tarihli işlemle, başvurucunun tazminat talebini reddetmiştir. Başvurucu, Bakanlık aleyhine İstanbul  İdare Mahkemesinde (Mahkeme) tam yargı davası açmıştır. Dava dilekçesinde; başvurucunun şikâyetlerini defalarca iletmesine rağmen ancak bir hafta sonra revire çıkarıldığı, revirde doktor bulunmadığı, infaz koruma memuru tarafından enjeksiyon yapıldığı, hastalığa geç müdahale edilmesi nedeniyle ömür boyu tekerlekli sandalyede yaşamaya mahkûm olduğu belirtilmiştir. Mahkeme, davalı idare personeli ile Hastane çalışanlarının kusurunun olup olmadığının tespit edilmesi amacıyla Adli Tıp Kurumu (ATK) Başkanlığından rapor istemiştir. ATK  İhtisas Kurulu (Kurul) tarafından hazırlanan 17/3/2017 tarihli bilirkişi raporunda; başvurucunun 11/8/2009 tarihinde İnfaz Kurumu revirinde doktor tarafından muayene edilerek Hastaneye sevk edildiği, 13/8/2009 ve 16/8/2009 tarihlerinde ise revirde doktor tarafından vertigo ve pnömoni tanısı nedeniyle reçete düzenlendiği belirtilmiştir. 18/8/2009 tarihinde revir doktoru tarafından yine Hastaneye sevk edildiği, burada gullian barre, paraparezi tanılarının konulduğu ve Hastaneye yatırıldığı, Hastanede tedavi altındayken 26/8/2009 tarihinde solunum yetmezliği nedeniyle entübe edildiği ifadelerine yer verilmiştir. Olayın özetinin bu şekilde verildiği raporda kişinin tıbbi tedavisinde yer alan hekimlerin tanı ve tedavilerinin güncel tıbbi yaklaşıma uygun olduğu, yapılan tıbbi işlemleri gerçekleştiren sağlık çalışanlarına ve ilgili kurumlara atfı kabil bir kusur bulunmadığı vurgulanmıştır. Mahkeme 7/12/2017 tarihli kararıyla davanın reddine hükmetmiştir. Karar gerekçesinde; öncelikle ATK raporu özetlenmiş ve anılan raporun karara esas alınabilecek nitelikte olduğu belirtilerek başvurucu vekilinin rapora yönelik itirazlarının yerinde görülmediği ifade edilmiştir. Kararda ayrıca başvurucunun revire bir hafta sonra götürüldüğü, revirde doktor bulunmaması nedeniyle infaz koruma memuru tarafından enjeksiyon yapıldığı iddialarını ispatlayamadığı, enjeksiyonun kim tarafından yapıldığına ilişkin açıklamada bulunamadığı vurgulanmıştır. Sonuç olarak başvurucunun hastalığının takip ve tedavisinde idarenin herhangi bir hizmet kusurunun bulunmadığı ifade edilmiştir.  Anılan karara karşı yapılan istinaf başvurusu İstanbul Bölge İdare Mahkemesi Dokuzuncu İdare Dava Dairesinin (Bölge İdare Mahkemesi) 8/3/2018 tarihli kararıyla reddedilmiştir. Karar gerekçesinde; hükmün kaldırılmasına ilişkin nedenlerin bulunmadığı belirtilmiştir. Nihai karar 19/3/2018 tarihinde başvurucu vekiline tebliğ edilmiştir.  A. Ulusal Hukuk 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un "Hükümlünün Muayene ve Tedavisi" kenar başlıklı  maddesi şöyledir: "(1) Kurumun sağlık koşullarının düzenlenmesi, hükümlünün acil veya olağan muayene ve tedavisi kurumun hekimi tarafından yapılır. Genel veya hastalık nedeniyle yapılan tüm muayene ve tedavi sonuçları, sağlık izleme kartına işlenir ve dosyasında saklanır. (2) Sağlık Bakanlığı ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile üniversitelerin sağlık kuruluşları, hükümlülerin tedavileri bakımından gerekli yardımları yapmakla görevlidirler. (3) Rızası olsa bile hiçbir hükümlü üzerinde tıbbî deney yapılamaz." 5275 sayılı Kanun'un "Hastaneye sevk" kenar başlıklı  maddesi şöyledir: "(1) Hükümlünün sağlık nedeniyle hastaneye sevkine gerek duyulduğunda durum, kurum hekimi tarafından derhâl bir raporla ceza infaz kurumu yönetimine bildirilir."  5275 sayılı Kanun'un "İnfazı engelleyecek hastalık hali" kenar başlıklı  maddesi şöyledir: "(1) Kurum hekimi veya görevli hekim tarafından yapılan muayene ve incelemeler sonucunda hükümlünün cezasını yerine getirmesine engel olabilecek hastalığı saptanırsa durum, kurum yönetimine bildirilir."B. Uluslararası Hukuk  Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) “Özel ve aile hayatına saygı hakkı” kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:"(1) Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir." Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kişilerin fiziksel ve ruhsal bütünlüklerinin korunması, kendilerine uygulanan tedaviye dâhil olmaları, bu hususta rıza göstermeleri ve maruz kaldıkları sağlık risklerini değerlendirmelerine yardımcı olan bilgilere erişimlerinin Sözleşme'nin  maddesi kapsamı içerisinde yer aldığını kabul etmektedir (Trocellier/Fransa (k.k.), B. No: 75725/01, 5/10/2006; İclal Karakoca ve Hüseyin Karakoca/Türkiye (k.k.), B. No: 46156/11, 21/5/2013). AİHM kararlarına göre devletler -ister kamu isterse özel sağlık kuruluşları tarafından yerine getirilsin- sağlık hizmetlerini, hastaların yaşamları ile fiziksel ve ruhsal bütünlüğünün korunmasına yönelik gerekli tedbirlerin alınabilmesini sağlayacak şekilde düzenlemek zorundadır (Vo/Fransa [BD], 53924/00, 8/7/2004, § 90; Calvelli ve Ciglio/İtalya [BD], 32967/96, 17/1/2002, § 49). AİHM'e göre taraf devletler, uygulanması planlanan tıbbi işlemin öngörülebilir sonuçları hakkında doktorların hastalara önceden bilgi vermelerini sağlayacak gerekli düzenleyici tedbirleri almak zorundadır. Bunun bir sonucu olarak hastanın önceden bilgilendirilmesi söz konusu olmadan öngörülebilir nitelikte bir riskin ortaya çıkması durumunda, ilgili devlet hastaya bilgi verilmemesinden doğrudan sorumlu tutulabilmektedir (Şerif Gecekuşu/Türkiye (k.k.), B. No: 28870/05, 25/5/2010). Tıbbi bir hatanın ve hastane hizmetlerindeki eksikliklerin sorumluluğunun Sözleşme'nin  maddesi kapsamında doğrudan devlete aftedilmesi için yeterli olup olmaması hususunda AİHM, farklı tıbbi bilirkişi raporlarında ve hatta iç yargı organlarının kararlarında her türlü tıbbi hata ve ihmalin ihtimal dışı bırakıldığı bir davada (Yardımcı/Türkiye, B. No: 25266/05, 5/1/2010, § 59) her halükârda bu sonuçları sorgulamanın veya sahip olduğu tıbbi bilgilerden hareketle bilirkişilerin vardığı sonuçların doğruluğu hakkında tahminlere dayalı olarak fikir yürütmenin görevleri arasında olmadığına işaret etmiştir (Tysiąc/Polonya, B. No: 5410/03, 20/3/2007, § 119, Yardımcı/Türkiye, § 59). AİHM, tutuklu ve hükümlülerle ilgili olarak onların korunmasız ve zayıf durumda olduklarını ve en zor şartlarda dahiyetkililerin bu kişilerin fiziksel esenliklerini korumakla sorumlu olduklarını belirtmiştir (Keenan/Birleşik Krallık, B. No. 27229/95,§ 91; Tarariyeva/Rusya, B. No: 4353/03, 14/12/2006, § 73; Vlademir/Romanov/Rusya, B. No: 41461/02, 24/7/2008, § 57).  AİHM; hukuka uygun olarak özgürlüğü kısıtlanan herkesin insan onuruna uygun tutukluluk koşullarına sahip olma hakkı bulunduğunu, alınan tedbirlerin uygulanma koşullarının kişiyi sıkıntıya ya da tutukluluğa bağlı kaçınılmaz üzüntü seviyesini aşacak yoğunlukta bir ümitsizliğe sokmaması gerektiğini vurgulamaktadır (Kudla/Polonya, B. No: 30210/96, 26/10/2000, § 94). AİHM ayrıca, Sözleşme’nin tutuklu bir kimsenin sağlık gerekçesiyle serbest bırakılması için hiçbir genel zorunluluk getirmediğini ancak doğal olarak ortaya çıkan fiziksel ya da ruhsal rahatsızlıklardan kaynaklanan acının, yetkililerin sorumlu tutulabileceği tutukluluk koşullarından dolayı artması ya da artma riski bulunması hâlinde bu durumun Sözleşme’nin  maddesi kapsamına girebileceğini belirtmektedir (Mouisel/Fransa, B. No: 67263/01, 14/11/2002, § 38-40; Ürfi Çetinkaya/Türkiye, B. No; 19866/04, 23/7/2013, § 88). AİHM, tutuklu/hükümlülerin zayıf konumda olduklarını ve yetkililerin bunları koruma görevi olduğunu ifade etmektedir. Yetkililerin, engelli bir kişinin yerleştirilmesine ve özgürlüğünden alıkonulmasına devam edilmesine karar verdiği durumlarda engellilikten kaynaklanan özel ihtiyaçları karşılayacak koşulların garanti edilmesinde özel ilgi gösterilmesi gerektiğini kabul etmektedir (Zarzyckı/Polonya, B. No: 15351/03, 12/3/2013, § 102). Bu tür davalarda AİHM, sağlık durumunun endişeye sebep olduğu durumlarda başvurucunun alıkonulmasına devam edilmesinin sağlık durumu açısından uygun olup olmadığının değerlendirilmesinde özellikle üç etkenin dikkate alınmasının gerektiğini belirtmiştir. Bunlar (a) hükümlü/tutuklunun sağlık durumu, (b) sağlanan bakımın kalitesi ve (c) sağlık durumu açısından başvurucunun tutulmasına devam edilmesinin gerekip gerekmediği (Zarzyckı/Polonya, § 103).