Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru; cephanelik patlaması sonucu meydana gelen ölüm olayıyla ilgili olarak etkili bir yargısal korumadan yararlanılmaması nedeniyle yaşam hakkının, Askerî Yüksek İdare Mahkemesinin yapısı nedeniyle tarafsız ve bağımsız mahkemede yargılanma hakkının, kararlarına karşı temyiz yolunun kapalı olması nedeniyle de iki dereceli yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 26/2/2016 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmemiştir.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla temin edilen belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir: Susurluk 44'üncü Mühimmat Bölük Komutanlığının lağvedilmesi üzerine cephaneliklerde bulunan mühimmatların çeşitli bölgelerdeki mühimmat bölüklerine tertip ve dağıtımına karar verilmiş olup bu karar kapsamında 248 ton el bombası ve 336 ton 175 mm top mühimmatının Afyonkarahisar  Mühimmat Bölük Komutanlığına (Mühimmat Bölük Komutanlığı) gönderilmesi planlanmıştır.  Aynı zamanda Mühimmat Bölük Komutanlığına gelecek mühimmat için yeterli depolama kapasitesi sağlamak maksadıyla burada bulunan yaklaşık 550 ton 105 mm obüs mühimmatı Ergani 24'üncü Mühimmat Bölük Komutanlığına tertip edilerek gönderilmiş ancak numarası tutmadığı için gönderilemeyen 70 adet 105 mm'lik obüs mermisi sonradan alınmak üzere 32 numaralı depoya bırakılmıştır.  5-13/6/2012 tarihleri arasında yükleme ve teslim-tesellüm işlemleri yerine getirilen mühimmat 13/6/2012 tarihinde Susurluk ilçesinden yola çıkarılarak 14/6/2012 tarihinde Afyonkarahisar Tren İstasyonu'na ulaşmış, buradan da kamyonlar aracılığıyla Mühimmat Bölük Komutanlığına getirilerek 29 ve 32 numaralı mühimmat depolarına konulmuştur.  29 ve 32 numaralı depolara konulan mühimmatın uygun hâle getirilip tasnif ve istif faaliyetlerine 4/9/2012 günü saat 00 sıralarında başlanmış ve saat 00'e kadar devam edilmiştir.  5/9/2012 günü saat 30 sıralarında 32 numaralı depodaki tasnif ve istif faaliyetlerine yeniden başlanmış, saat 15'e kadar yoğun bir şekilde çalışmalara devam edilmiş ve saat 15 sıralarında belirlenemeyen bir nedenle depoda patlama meydana gelmiştir. Bu patlama, temas hâlinde veya çok yakında bulunan diğer açıktaki el bombaları, el bombası gövdeleri ile diğer el bombaları sandıklarına sirayet etmiş ve zincirleme patlamalara neden olmuştur.  Meydana gelen patlamalar neticesinde iki astsubay, iki uzman çavuş ve aralarında başvurucuların yakını olan K.A.nın da bulunduğu yirmi bir er ve erbaş şehit olmuş; beş asker de yaralanmıştır.  Başvuruculardan Meryem Aydın ve Hüseyin Aydın K.A.nın anne ve babası, diğer başvurucular ise kardeşleridir. Olay tarihinde K.A. 20 yaşındadır. A. Olayla İlgili Tam Yargı Davası Süreci  Yaşanan üzücü olaydan sonra başvurucular, vekilleri aracılığıyla 2/9/2013 tarihinde Millî Savunma Bakanlığına (İdare) müracaat ederek olay nedeniyle uğradıkları maddi ve manevi zararların tazminini talep etmiş ancak İdarenin bu talebe herhangi bir cevap vermemesi nedeniyle müracaatları zımnen reddetmiştir. Bunun üzerine başvurucular olay nedeniyle uğradıkları maddi ve manevi zararların tazmini amacıyla İdare aleyhine 23/12/2013 tarihinde Askerî Yüksek İdare Mahkemesi (AYİM) İkinci Dairesinde tam yargı davası açmışlardır. AYİM İkinci Dairesi tarafından maddi tazminatın hesaplanması için hesap bilirkişisi tayin edilmiştir. Bilirkişi tarafından düzenlenen 21/4/2015 tarihli raporda şu tespitlere yer verilmiştir:i. K.A.nın gelir durumu dikkate alınarak 2013-2033 tarihleri arasında davacı anne ve babanın aktif ve pasif dönem maddi zararının peşin sermaye değeri toplam 953,64 TL'dir. ii. 2013-2033 tarihleri arasında anne ve babaya ödenen/ödenecek ek ödeme (tütün ikramiyesi) tutarının peşin sermaye değeri 338,69 TL'dir.iii. 2013-2033 tarihleri arasında Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından bağlanan ve %25 artırımlı olarak ödenen/ödenecek olan aylıklar ile normal vazife malulü aylığı farklarının peşin sermaye değeri 226,34 TL'dir. iv. Buna göre davacı anne ve babaya sağlanan maddi yararlar toplamı 959,78 TL olup maddi zarar 006,14 TL fazlasıyla karşılanmıştır.  AYİM İkinci Dairesi bilirkişi raporunda yer alan tespitlerin ilmî verilere uygun olduğunu belirterek başvurucular tarafından rapora yapılan itirazı reddetmiştir. AYİM İkinci Dairesi 17/6/2015 tarihli kararında "...Davacılar yakınının görevli olduğu birlik komutanlığındaki cephaneliğin patlaması sonucunda davacılar yakınını ölümünün askerlik hizmetinin ifası sırasında meydana geldiği ve görülmekte olan hizmetle doğrudan doğruya ilgili olduğu göz önüne alındığında hizmetle zararlı sonuç arasında uygun illiyet bağının bulunduğu, zararın zarar görenler üzerinde bırakılmayarak tüm topluma yayılması adalet, hakkaniyet ve eşitlik esaslarına uygun düşeceğinden davacının zararlarının kusursuz sorumluluk ilkesi gereğince de davalı idarece karşılanması sonucuna varılmıştır..." şeklindeki gerekçeyle;i. Davacılar Hüseyin Aydın ve Meryem Aydın'ın maddi tazminat hak edişleri olmadığından maddi tazminat taleplerinin reddine, ii. Davacılar Hüseyin Aydın ve Meryem Aydın'a ayrı ayrı sağlanan 198,87 TL nakdi tazminat yararı dikkate alınarak manevi tazminat istemlerinin reddine, iii. Diğer davacılar Bayram Aydın, İhsan Aydın ve Kiraz Aydın için takdiren ve ayrı ayrı 000 TL manevi tazminat ödenmesine, fazlaya ilişkin taleplerin reddine,iv. Reddedilen maddi ve manevi tazminat miktarı üzerinden yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca nispi olarak hesap edilen 700 TL maddi ve 520 TL manevi olmak üzere toplam 220 TL avukatlık ücretinin davacılardan alınarak davalı İdareye ödenmesine oyçokluğuyla hükmetmiştir.  Anılan kararın karşıoy gerekçesinde şu tespitlere yer verilmiştir:i. İdarenin hizmet kusuruna başvurulabildiği durumlarda kusursuz sorumluluğa başvurulmayacağından tazminat sorumluluğu için öncelikle kusur sorumluluğunun varlığının araştırılması gerekir. Dava konu olayda da zarar idarenin hizmet kusuru sonucu meydana geldiğinden zararın hizmet kusuru ilkesince karşılanması gerekir. ii. Davacılara SGK tarafından 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'nun ek 79'uncu maddesi kapsamında yapılan ek ödemeler yarar kabul edilmemeli ve hesaplanacak maddi tazminat miktarından indirilmemelidir.iii. Bilirkişi raporuna istinaden davacı anne ve babaya sağlanan nakdi tazminat yararının manevi zarar karşılığı olduğu gerekçesiyle manevi tazminat isteminin reddedilmesi gerekir. AYİM İkinci Dairesinin 17/6/2015 tarihli kararına karşı başvurucular tarafından karar düzeltme yoluna başvurulmuş ancak bu talep AYİM İkinci Dairesinin 13/1/2016 tarihli kararıyla reddedilmiştir.  Anılan karar başvurucular vekiline 1/2/2016 tarihinde tebliğ edilmiş olup başvurucular 26/2/2016 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.B. Olayla İlgili Ceza Soruşturması Süreci  Meydana gelen patlamanın ardından Hava Kuvvetleri Komutanlığı 1'inci Hava Kuvveti Komutanlığı Askerî Savcılığı (Askerî Savcılık) tarafından derhâl soruşturma başlatılmıştır.  Yürütülen soruşturma kapsamında Askerî Savcılık olay yeri inceleme, keşif, ölü muayene ve otopsi işlemlerini gerçekleştirmiş; patlama nedeniyle yaralanan ve olaya tanık olan askerlerin ifadelerini almış, olayda yaralanan ve şehit olan askerlerin mesleki kurslara katılımını, eğitim ve faaliyet takvimini tespit ederek patlamanın nedenini tespit etmek ve sorumluları belirlemek amacıyla bilirkişi incelemesi yaptırmıştır. Askerî Savcılık ayrıca patlamanın terör saldırısı veya sabotaj neticesi meydana gelip gelmediği hususunda araştırma yapmak amacıyla iletişim tespitleri yapmış, Afyonkarahisar İl Emniyet Müdürlüğünce elde edilen tüm kamera görüntülerini temin etmiş ve bilirkişi incelemeleri sonucunda alınan raporlar doğrultusunda olayda sorumluluğu bulunduğunu değerlendirdiği kişilerin şüpheli sıfatıyla ifadelerini almıştır.  Askerî Savcılık yürüttüğü soruşturma neticesinde 11/3/2013 tarihli iddianame ile Mühimmat Bölük Komutanı A., İkmal Takım Komutanı T.A. ve Mühimmat Bölge Komutanı Ö. hakkında bilinçli taksirle birden fazla kişinin ölümüne ve yaralanmasına sebebiyet verme suçundan kamu davası açmıştır. Anılan iddianame üzerine Eskişehir Muharip Hava Kuvveti ve Hava Füze Savunma Komutanlığı Askerî Mahkemesinde yargılanmasına başlanan dosya, 21/1/2017 tarihli ve 6771 sayılı Kanun doğrultusunda askerî mahkemelerin kapatılması üzerine Afyonkarahisar  Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmiştir. Afyonkarahisar  Ağır Ceza Mahkemesi yaptığı yargılama neticesinde verdiği 8/1/2018 tarihli kararın sonuç kısmında "...Meydana gelen olayda yukarıda ayrıntılı şekilde izah edildiği gibi bölge komutanı olan sanık [Ö.]nün ve bölük komutanı olan sanık [A.]nin neticeyi öngörmüş olmalarına rağmen nasıl olsa birşey olmaz anlayışıyla, emir, talimat ve yörengelere aykırı şekilde tedbirsiz ve dikkatsiz davranarak bilinçli taksir ile birden fazla kişinin ölümüne ve birden fazla kişinin yaralanmasına neden oldukları, sanık [T.A.]nın ise takım komutanı olarak meydana gelen olayda tedbirsiz ve dikkatsiz davranarak taksirle birden fazla kişinin ölümüne ve birden fazla kişinin yaralanmasına neden olduğu, iddia, katılanlar şikayeti, tanık beyanları, mahkemece yapılan keşif, keşif sonucu düzenlenen bilirkişi raporları, bilirkişi kurulu raporları, sanık savunmaları ve tüm dosya kapsamından anlaşılmakla..." şeklinde belirtilen gerekçeyle sanıklar Ö. ve A.nin neticeten 13 yıl 4 ay, sanık T.A.nın ise neticeten 6 yıl 8 ay hapis cezası ile cezalandırılmalarına, ayrıca bilirkişi raporlarında sorumlulukları bulunduğu tespit edilen kişiler hakkında gerekli soruşturmanın yapılması için suç duyurusunda bulunulmasına oyçokluğuyla karar vermiştir. Anılan kararda haklarında suç duyurusunda bulunulan A.S., B.B., H.A. ve A. hakkında Afyonkarahisar Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından soruşturma başlatılmış ve adı geçen şüpheliler hakkında taksirle birden fazla kişinin ölümüne ve yaralanmasına sebebiyet verme suçundan Afyonkarahisar  Ağır Ceza Mahkemesinde kamu davası açılmış olup dosya derdesttir.  Afyonkarahisar  Ağır Ceza Mahkemesinin 8/1/2018 tarihli kararına karşı, katılanlar, sanıklar ve Cumhuriyet savcısı tarafından istinaf talebinde bulunulması üzerine talebi inceleyen Antalya Bölge Adliye Mahkemesi  Ceza Dairesi 9/4/2018 tarihli kararıyla hükümlerin düzeltilerek istinaf taleplerinin esastan reddine karar vermiştir.  Antalya Bölge Adliye Mahkemesi  Ceza Dairesinin 9/4/2018 tarihli kararına karşı temyiz yoluna başvurulması üzerine talebi inceleyen Yargıtay  Ceza Dairesi 12/12/2018 tarihli ilamıyla sanıklar Ö. ve A. yönünden istinaf kararına karşı yapılan temyiz istemlerinin esastan reddine, sanık T.A. yönünden ise sanık hakkında bilinçli taksir hükümlerinin uygulanması gerektiğinin düşünülmemesi nedeniyle hükmün bozulmasına karar vermiştir. Yargıtay  Ceza Dairesinin bozma kararıyla ilgili kısmı için Antalya Bölge Adliye Mahkemesi  Ceza Dairesi tarafından sanık T.A. yönünden bozma sonrası başlatılan yargılama sonuçlanmamıştır.   A. Ulusal Hukuk 4/7/1972 tarihli ve 1602 sayılı mülga Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu'nun "İptal ve tam yargı davaları" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"İlgililer, haklarını ihlal eden bir idari işlem dolayısıyla Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde doğrudan doğruya tam yargı davası veya iptal ve tam yargı davaları ile birlikte açabilecekleri gibi ilk önce iptal davası açarak bu davanın karara bağlanması üzerine bu husustaki kararın veya kanun yollarına başvurulması halinde verilecek kararın tebliği veya bir işlemin icrası sebebiyle doğan zararlardan dolayı, icra tarihinden itibaren altmış gün içinde tam yargı davası açabilirler..." 1602 sayılı mülga Kanun'un "Doğrudan doğruya tam yargı davası açılması" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"İdari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde dava açmadan önce, bu eylemlerin yazılı bildirimi üzerine veya başka suretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde yetkili makama başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri lazımdır. Bu isteklerin kısmen veya tamamen reddi halinde bu konudaki işlemin tebliği tarihinden ve altmış gün içinde cevap verilmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten itibaren altmış gün içinde tam yargı davası açabilirler..." 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun  maddesi şöyledir:"Destekten yoksun kalma zararları ile bedensel zararlar, bu Kanun hükümlerine ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanır. Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacını taşımayan ödemeler, bu tür zararların belirlenmesinde gözetilemez; zarar veya tazminattan indirilemez. Hesaplanan tazminat, miktar esas alınarak hakkaniyet düşüncesi ile artırılamaz veya azaltılamaz.Bu Kanun hükümleri, her türlü idari eylem ve işlemler ile idarenin sorumlu olduğu diğer sebeplerin yol açtığı vücut bütünlüğünün kısmen veya tamamen yitirilmesine ya da kişinin ölümüne bağlı zararlara ilişkin istem ve davalarda da uygulanır." 5434 sayılı Kanun'un ek  maddesinin ilgili kısımları şöyledir:"(Ek : 14/7/2004 – 5217/4 md.) (Değişik birinci fıkra: 12/7/2013-6495/93 md.) Bu Kanunun 56 ncı maddesi ile mülga 45 inci ve 64 üncü maddeleri, 5510 sayılı Kanunun 47 nci maddesi, 2330 sayılı Kanun veya 2330 sayılı Kanun hükümleri uygulanarak aylık bağlanmasını gerektiren kanunlara göre harp veya vazife malullüğü aylığı üzerinden aylık bağlananlara, bu madde uyarınca ek ödeme verilir.Hak sahiplerine, yukarıda yazılı durumlar sebebiyle, sosyal güvenlik kurumlarınca aylık bağlanmasına esas olan tarihten geçerli olmak üzere müracaat tarihini izleyen yılın en geç ilk üç ayı içinde T. Emekli Sandığı tarafından ek ödeme yapılır. Ay farkları yıllık miktarın onikiye bölünmesi suretiyle hesaplanır.... (Değişik yedinci fıkra: 21/4/2005 – 5335/3 md.) Bu maddeye göre yapılan ödemeler herhangi bir vergi ve kesintiye tâbi olmayıp, faturası karşılığında, Hazineden tahsil edilir...." 3/11/1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun'un "Aylık bağlanması" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:" ...Bu madde gereğince ilgili sosyal güvenlik kurumlarınca kendi mevzuatlarına göre bağlanan aylıklar, (…) %25 artırılarak ödenir. d) Herhangibir sosyal güvenlik kurumuna tabi olmayanların engelli hâle gelmeleri halinde, öğrenim durumlarına göre 657 sayılıDevletMemurlarıKanununundeğişik 36 ncı maddesi hükümlerine göre belirlenecek giriş derece ve kademeleri üzerinden (Öğrenimi bulunmayanların ilkokul mezunu gibi) kendilerine, ölümlerinde dul ve yetimlerine 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre T. Emekli Sandığınca görev malullüğü aylığı % 25 artırılarak bağlanır...." 2330 sayılı Kanun'un "Nakdi tazminat ve aylığın etkisi" kenar başlıklı  maddesi şu şekildedir:"Bu Kanun hükümlerine göre ödenecek nakdi tazminat ile bağlanacak emekli aylığı uğranılan maddi ve manevi zararların karşılığıdır.Yargı mercilerinde maddi ve manevi zararlar karşılığı olarak kurumların ödemekle yükümlü tutulacakları tazminatın hesabında bu kanun hükümlerine göre ödenen nakdi tazminat ile bağlanmış bulunan aylıklar gözönünde tutulur." 2330 sayılı Kanun'un "Hazineden tahsil" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"Bu Kanunun 4 ve 5 nci maddeleri gereğince % 25 fazlası ile bağlanan aylıklardaki bu fazlalık ile 4 ncü maddenin (d) bendine göre bağlanan aylıkların tamamı ilgili sosyal güvenlik kurumlarınca ödenir ve faturası karşılığında hazineden tahsil edilir." Danıştay Onuncu Dairesinin 4/10/1996 tarihli ve E.1995/1102, K.1996/5774 sayılı kararında sosyal risk kavramı ve idarenin sorumluluğu tanımlanmıştır. Kararın ilgili kısımları şöyledir:"Dava, davacının 1974 model ... marka damperli kamyonunun 1993 tarihinde ... İlçesi ... köyünden ... kasabasına giderken, yasadışı örgüt üyelerince karayoluna yerleştirilen mayının patlaması sonucu hasar görmesi sebebiyle uğradığını öne sürdüğü ... maddi zararın olay tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemiyle açılmıştır....İdare mahkemesince, idarenin tazmin sorumluluğu belirlenirken sosyal risk ilkesine dayanılmasına karşın, özetlenen gerekçesi karşısında belirtilen ilkenin yeniden tanımlanıp, irdelenmesi gerekmiştir.Kamu hizmetinin yürütülmesi sırasında bireylerin uğradığı özel ve olağandışı zararların idarece tazmini gerektiği idare hukukunun bilinen ilkelerindendir. İdarenin belirtilen hukuki sorumluluğu, Türkiye Cumhuriyetinin hukuk devleti olma niteliğinin doğal sonucudur.İdarenin hukuki sorumluluğu sadece kusur esasına, hizmet kusuru teorisine dayanmamakta; idare, kusur koşulu aranmadan da sorumlu sayılabilmektedir. Kural olarak idare, yürüttüğü hizmetin doğrudan sonucu olan nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü, ancak sözü edilen kuralın istisnası olarak, idarenin faaliyet alanıyla ilgili, önlemekle yükümlü olduğu halde önleyemediği bir takım zararları da nedensellik bağı aramadan tazmin etmesi gerekmektedir, kollektif sorumluluk anlayışına dayalı, sosyal risk adı verilen ilke, öğreti ve yargısal içtihatlarla kabul edilmiştir...." Danıştay Onuncu Dairesinin 25/2/2003 tarihli ve E.2001/4795, K.2003/696 sayılı kararında idarenin sorumluluğunun tespiti açısından zarar ile idari eylem arasında nedensellik bağının kurulabildiği hâllerde sosyal risk ilkesinin uygulanmasına olanak olmadığının, idare hukuku kuralları çerçevesinde öncelikle hizmet kusurunun bulunup bulunmadığının araştırılması, hizmet kusuru yoksa kusursuz sorumluluk ilkesine göre zararın tazmin edilip edilemeyeceğinin belirlenmesi gerektiğine hükmedilmiştir. Kararın ilgili kısımları şöyledir:"...Dava, olay tarihinde 11 yaşında olan ...'in 1996 tarihinde, ... ili, ... ilçesi, ... Köyü Jandarma Komutanlığına ait mevziler önüne mevzi güvenliği amacıyla döşenen mayına basması sonucu sol dizinden aşağısının kopması nedeniyle uğranıldığı öne sürülen ... zararın olay tarihinden itibaren uygulanacak yasal faiziyle birlikte tazminen ödenmesi istemiyle açılmıştır....İdare kural olarak yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.Buna karşın bilimsel ve yargısal içtihatlarla geliştirilen sosyal risk ilkesi ile toplumun içinde bulunduğu koşullardan kaynaklanan, idarenin faaliyet alanında meydana gelmekle birlikte, yürütülen kamu hizmetinin doğrudan sonucu olmayan, toplumsal nitelikli riskin gerçekleşmesi sonucu oluşan, salt toplumun bireyi olunması nedeniyle uğranılan özel ve olağandışı zararların da topluma pay edilerek giderilmesi amaçlanmıştır.Belirtilen niteliğine göre sosyal risk ilkesinin uygulanabilmesi için olayın tüm toplumla ilgilendirilmesi ve zararın toplumsal nitelikli bir riskin gerçekleşmesi sonucu meydana gelmesi yanında, olay ve zararın yürütülen kamu hizmetinin doğrudan sonucu olmaması, başka bir deyişle zarar ile idari eylem arasında bir nedensellik bağının da kurulamaması gerekmektedir.Zarar ile idari eylem arasında nedensellik bağının kurulabildiği hallerde sosyal risk ilkesinin uygulanmasına olanak bulunmadığından, idare hukuku kuralları çerçevesinde öncelikle hizmet kusurunun bulunup bulunmadığının araştırılması, hizmet kusuru yoksa kusursuz sorumluluk ilkesine göre zararın tazmin edilip edilemiyeceğinin belirlenmesi gerekmektedir.Olayda zararın güvenlik kuvvetlerince mevzi güvenliği amacıyla döşenen mayına basılması sonucu davacıların çocuğunun sakat kalması nedeniyle meydana geldiği, kamu hizmetinin yürütülmesi sırasında oluştuğu, zarar ile idari eylem arasında nedensellik bağı bulunduğu açık olduğundan, açılan tam yargı davasında sosyal risk ilkesine dayanılarak hüküm kurulmasına olanak bulunmamaktadır.Dosya incelendiğinde, idarenin hizmet kusuru saptanamamakla birlikte, yürütülen güvenlik hizmeti sırasında kusuru bulunmayan davacıların uğradığı özel ve olağandışı zararın kusursuz sorumluluk ilkesi gereğince tazmini gerekmektedir...."B. Uluslararası Hukuk  Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) "İnsan haklarına saygı yükümlülüğü" kenar başlıklı  maddesi şöyledir: "Yüksek Sözleşmeci Taraflar kendi yetki alanları içinde bulunan herkesin, bu sözleşme'nin birinci bölümünde açıklanan hak ve özgürlüklerden yararlanmalarını sağlarlar." Sözleşme'nin "Yaşam hakkı" kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:"Herkesin yaşam hakkı yasayla korunur..." Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihatlarında Sözleşme'nin  maddesinin ilk cümlesinin devletin yalnızca kasti ve hukuka aykırı olarak ölüme sebebiyet vermekten kaçınmasını değil aynı zamanda egemenlik yetkileri içinde bulunan kişilerin yaşamlarını korumak için gerekli tedbirleri almalarına dair devlete pozitif yükümlülük yüklediği de belirtilmektedir (B/İngiltere, B. No: 23413/94, 9/6/1998, § 36). AİHM, Sözleşme'nin  maddesinin  maddesiyle birlikte yorumlandığında devletin yaşam hakkı kapsamındaki bir olayı pozitif yükümlülük kapsamında etkili soruşturma yükümlülüğünün bulunduğunu kabul etmiştir (McCann ve diğerleri/Birleşik Krallık [BD], B. No: 18984/91, 27/9/1995, § 161). AİHM'e göre kasten gerçekleştirilen ölümlerde etkili bir cezai soruşturma yürütme zorunluluğu bulunmakla birlikte ihmal nedeniyle meydana gelen ölüm olaylarına ilişkin davalar açısından farklı bir yaklaşımın benimsenmesi gerekir. Buna göre yaşam hakkının ihlaline kasten sebebiyet verilmemiş ise etkili bir yargısal sistem kurma yönündeki pozitif yükümlülük her olayda mutlaka ceza davası açılmasını gerektirmez. Mağdurlara tek başına ya da bir ceza soruşturmasıyla birlikte hukuki, idari ve hatta disiplinle ilgili hukuk yollarının açık olması yeterli olabilir (Vo/Fransa [BD], B. No: 53924/00, 8/7/2004, § 90; Mastromatteo/İtalya [BD], B. No: 37703/97, 24/10/2002, §§ 90, 94, 95; Calvelli ve Ciglio/İtalya [BD], B. No: 32967/96, 17/1/2002, § 51; Anna Todorova/Bulgaristan, B. No: 23302/03, 24/5/2011, § 73; Ercan Bozkurt/Türkiye, B. No: 20620/10, 23/6/2015, § 59). AİHM yaşam hakkının ihlaline kasten sebebiyet verilmediği olaylarda kullanabilecek birden fazla başvuru yolu bulunup da başvurucuların bu yolların tamamını kullandıkları durumlarda etkili yargısal sistem kurma yükümlülüğünün yerine getirilebilmesi için söz konusu yolların tamamının etkili yürütülmesi gerekmediğini, bu nedenle incelemesinin sadece devletin bu yollardan herhangi biriyle etkili yargısal sistem kurma yükümlülüğünü yerine getirip getirmediğini denetlemekten ibaret olacağını belirtmiştir(Anna Todorova/Bulgaristan, § 74). Bununla birlikte AİHM'e göre ihmal suretiyle meydana gelen ölüm olaylarında kamu görevlilerinin bu konuda muhakeme hatasını veya dikkatsizliği aşan bir ihmali olduğu, başka bir ifadeyle olası sonuçların farkında olmalarına rağmen kendilerine verilen yetkileri göz ardı ederek tehlikeli bir faaliyet nedeniyle oluşan riskleri bertaraf etmek için gerekli ve yeterli önlemleri almadıkları durumlarda -bireyler kendi inisiyatifleriyle ne gibi hukuk yollarına başvurmuş olursa olsun- insanların hayatının tehlikeye girmesine neden olan kişiler aleyhine hiçbir suçlamada bulunulmaması ya da bu kişilerin yargılanmaması yaşam hakkının ihlaline neden olabilir (Öneryıldız/Türkiye [BD], B. No: 48939/99, 30/11/2004, § 93; Budayeva ve diğerleri/Rusya, B. No: 15339/02, 11673/02, 15343/.., 20/3/2008, § 140).