Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, tutuklunun ceza infaz kurumuna yerleştirilmeden önce kurum personeli tarafından şiddet ve tacize maruz bırakılarak zorla çıplak aranması nedeniyle işkence ve kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.       Başvuru 18/12/2013 tarihinde yapılmıştır.    Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.    Komisyonca, başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar verilmiştir.    Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.     Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.    Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü sunmuştur.    Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.      Başvuru formu ve ekleri ile Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sisistemi (UYAP) aracılığıyla Aliağa Cumhuriyet Başsavcılığından temin edilen belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir:  Başvurucu 20/6/2013 tarihinde kolluk kuvvetlerince gözaltına alınmış vesilahlı terör örgütüne üye olmak suçundan İzmir 2 No.lu Hâkimliğinin (TMK  madde ile görevli) 23/6/2013 tarihli kararı ile tutuklanmıştır.  Başvurucu, tutuklama kararı üzerine İzmir Kadın Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna (Ceza İnfaz Kurumu) götürülmüştür. Ceza İnfaz Kurumuna kabulü sürecinde infaz koruma memurları başvurucuyu aramak istemişler ve başvurucuyu arama odasına almışlardır.  İnfaz koruma memurlarının beyanı kapsamında başvurucu, gözaltı esnasında kolluk tarafından arandığını belirterek arama yapılmasına izin vermemiştir. Başvurucu ise infaz koruma memurlarının çıplak arama yapmak istemesi üzerine bunun insanlık onuruna aykırı olduğunu belirterek arama yapılmasına karşı çıkmıştır.  Başvurucunun karşı koyması üzerine Kurum İkinci Müdürüne haber verilmiş ve Müdür sabaha karşı saat 00 sıralarında Ceza İnfaz Kurumuna gelmiştir. Başvurucunun arama yapılmasına karşı olmasına rağmen mevzuat hükümleri gereğince araması yapılmıştır. İnfaz koruma memurları aramanın çıplak olarak yapılmadığını ve zor kullanma yetkisinin aşılmadığını belirtmişlerdir.  Başvurucu vekili, ertesi gün başvurucuyu ziyarete gelmiş ve olaylar hakkında bilgi sahibi olmuştur. Başvurucu vekili, başvurucunun çıplak aramaya karşı koyması üzerine infaz koruma memurlarının tacize varacak tutum ve davranışlarla çıplak arama yaptığını belirterek 5/8/2013 tarihinde Aliağa Cumhuriyet Başsavcılığına şikâyetçi olmuştur.   Öte yandan başvurucu hakkında aramaya karşı çıktığından bahisle disiplin soruşturması açılmıştır.  Aliağa Cumhuriyet Başsavcılığının yürüttüğü soruşturma kapsamında olay günü aramaya katılan infaz koruma memurlarının şüpheli sıfatıyla beyanları alınmış ve soruşturma sonucunda 11/10/2013 tarihinde müsnet suçun unsurlarının oluşmadığı belirtilerek şüpheliler hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmiştir.  Başsavcılık kararında ceza infaz kurumuna alınan tutuklu ve hükümlülerin onuru rencide olmayacak şekilde mevzuat uyarınca arama yapılması gerektiği, olayda da kadın başvurucunun kadın infaz koruma memurları tarafından kapalı odada usule uygun şekilde arandığı, olayda çıplak aramanın söz konusu olmadığı belirtilmiştir.  Kovuşturma yapılmasına yer olmadığına dair karara yapılan itiraz, İzmir  Ağır Ceza Mahkemesinin 6/3/2014 tarihli kararı ile reddedilmiştir.   Başvurucu hakkında yapılan disiplin soruşturması sonucunda Disiplin Kurul Başkanlığının 1/7/2013 tarihli kararı ile başvurucunun aramaya karşı çıktığından bahisle başvurucuya bir ay süre ile ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma cezası verilmiştir.   Başvurucu, Disiplin Kurulu kararına karşı itirazda bulunmuş; Karşıyaka İnfaz Hâkimliğinin 25/10/2013 tarihli kararı ile 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkındaki Kanun'un  maddesinin  fıkrasının (b) bendi uyarınca kurum görevlilerine karşı uygunsuz söz sarf etmek veya davranışta bulunmak eylemi nedeni ile disiplin cezası verildiğinden bahisle itiraz istemi reddedilmiştir.  Hâkimlik, duruşmalı olarak yaptığı yargılamada başvurucunun ve tanık sıfatıylabazı infaz koruma memurlarının beyanı alınmıştır. Bununla birlikte olaya ilişkin kamera kayıtları getirilerek Hâkimlik tarafından incelenmiştir. Kararın gerekçesinde Hâkimlik, öncelikle ceza infaz kurumlarında aramaya ilişkin mevzuatı incelemiştir. Buna göre ceza infaz kurumlarında hükümlü ve tutukluların kuruma ilk geldiklerinde ya da koğuştan çıkış ve girişlerinde aranmalarının bir zorunluluk olduğu, aksinin kabulü hâlinde ceza infaz kurumuna sokulması yasak eşyaların sokulmasının mümkün hâle geleceği ifade edilmiştir. Hâkimlik ayrıca yasak eşyaların sokulması hâlinde de ceza infaz kurumunda bulunan hükümlü ve tutuklular ile infaz koruma memurlarının can güvenliklerinin ve sağlıklarının tehlikeye gireceğini, kurumda disiplin ve düzeninin sağlanmasının imkânsız hâle geleceğini vurgulamıştır.  Hâkimlik, gerekçesinin devamında kamera kayıtlarının incelemesi sonucunda bazı tanıkların çelişkili beyanları olsa da çıplak arama yapılmadığı kanaatine varmıştır. Özellikle başvurucunun çıplak aranması için zor kullanılması hâlinde kıyafetlerinde olması beklenen yırtıklık, yamukluk veya dağınıklık gibi durumların olmadığı belirtilmiştir.  İnfaz Hâkimliğinin kararına karşı başvurucu tarafından yapılan itiraz, Karşıyaka  Ağır Ceza Mahkemesinin 8/11/2013 tarihli kararı ile reddedilmiş; karar, başvurucuya 19/11/2013 tarihinde tebliğ edilmiştir.   18/12/2013 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.A. Ulusal Hukuk 5275 sayılı Kanun'un  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"(1) Ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma cezası, hükümlünün bir aydan üç aya kadar ziyaretçi görüşüne çıkarılmamasıdır.(2) Ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma cezasını gerektiren eylemler şunlardır: ... b) Aramaya karşı çıkmak. ...    (3) Resmî ve yetkili merciler ile avukatlar ve yasal temsilcilerle görüşmelerde bu madde hükmü uygulanmaz."  4/6/2006 tarihli ve 26131 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Tüzük'ün (İnfaz Tüzüğü) “Arama, güvenlik tatbikatı ve sayım” kenar başlıklı  maddesi şöyledir:“…(2) Hükümlünün üzerinde, kuruma sokulması veya bulundurulması yasak madde veya eşya bulunduğuna dair makul ve ciddi emarelerin varlığı ve kurum en üst amirinin gerekli görmesi hâlinde, çıplak olarak veya beden çukurlarında aşağıda belirtilen usullere göre arama yapılabilir. a) Çıplak arama, hükümlünün utanma duygusunu ihlal etmeyecek şekilde ve kimsenin görmemesini sağlayacak tedbirler alınarak gerçekleştirilir, b) Arama sırasında önce bedenin üst kısmındaki giysiler çıkarttırılır, bedenin alt kısmındaki giysiler üst kısmındaki giysiler giyildikten sonra çıkarttırılır. Bu giysiler de mutlaka aranır, c) Çıplak arama sırasında bedene dokunulmaması için gerekli özen gösterilir. Aranan kişinin beden çukurlarında bir şeyin bulunduğuna dair makul ve ciddi emarelerin bulunması hâlinde öncelikle, hükümlüden madde veya eşyanın kendisi tarafından çıkartılması istenir, aksi hâlde bunun zor kullanılarak gerçekleştirileceği bildirilir. Beden çukurlarındaki arama, cezaevi tabibi tarafından yerine getirilir, d) Çıplak olarak arama, mümkün olan en kısa süre içinde bitirilir. (3) Beden ve üst aramaları aynı cinsiyetten güvenlik ve gözetim görevlileri tarafından yapılır. …(9) Arama ve sayımlar sırasında insan onuruna saygı esastır.”B.   Uluslararası Hukuk  Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme)  maddesi şöyledir:“Hiç kimse işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya işlemlere tabi tutulamaz.”  Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), tutuklu ve hükümlülerle ilgili olarak onların korunmasız ve zayıf durumda olduklarını, en zor şartlarda dahi yetkililerin bu kişilerin fiziksel esenliklerini korumakla sorumlu olduklarını belirtmiştir (Keenan/Birleşik Krallık, B. No: 27229/95, 3/4/2001, § 91; Tarariyeva/Rusya, B. No: 4353/03, 14/12/2006, § 73; Vlademir/Romanov/Rusya, B. No: 41461/02, 24/7/2008, § 57).  AİHM, cezaevi güvenliği sağlamak, suç işlenmesini ya da düzenin bozulmasını engellemek amacıyla çıplak arama yapılmasının gerekli olabileceğini kabul etmiştir (Van Der Ven/Hollanda, B. No: 50901/99, 4/2/2003, § 60)Ancak somut olayın şartları açısından bu uygulamanın üzüntü ve aşağılama duygusunu artırabileceği, bu yönüyle kamu otoritelerinin hükümlü/tutukluların onurunu zedelemeyecek şekilde uygun davranmaları gerektiği değerlendirilmektedir (Van Der Ven/Hollanda, §§ 61-62; Valašinas/Litvanya, B. No: 44558/98, 24/7/2001, § 117; Iwanczuk/Polonya, B. No: 25196/94, 15/11/2001, § 59; Frerot/Fransa, B. No: 70204/01, 12/6/2007, §§ 38-47; Pawel Pawlak/Polonya, B. No: 13421/03, 30/10/2012, § 141).   AİHM; tamamen duyusal yalıtma ile birlikte bütünüyle sosyal yalıtmanın kişiliği tahrip edeceğini, güvenlik veya başka gerekçelerle haklı gösterilmeyecek bir insanlık dışı muamele biçimi oluşturacağını belirtmiştir. Diğer taraftan mahkûmların diğer mahkûmlarla görüşmesinin yasaklanmasının güvenlik, disiplin veya önleyici tedbirlerin gerektirdiği koşullarda Sözleşme'nin  maddesinin ihlali olarak değerlendirilemeyeceği belirtilmiştir. (Öcalan/Türkiye, B. No: 46221/99, 12/5/2005, § 191). Ayrıca güvenliği sağlama, tutulan kişiyi diğer tutulanlardan koruma, devam eden yargılamada sanıkların hileli iş birliği yapmalarını veya tutulan kişinin dışarıdakilerle suç için iş birliği yapmalarını önleme gibi amaçlarla tek başına tutma tedbirinin uygulanması da mümkündür. Başka bir ifade ile sıkı güvenlik rejimine ilişkin bir tedbir olan tek başına tutma kendiliğinden Sözleşme'nin  maddesine aykırı bir müdahale sayılmaz (Van der Ven/Hollanda, § 50). Uzun süre başkalarından ayrı tutmanın Sözleşme'nin  maddesi kapsamında bir ihlal oluşturup oluşturmayacağı değerlendirirken olayın içinde bulunduğu özel koşullara, tedbirin zorunluluğuna, süresine, izlenen amaca ve ilgili kişi üzerindeki etkilerine bakılması gerekir (Rohde/Danimarka, B. No: 69332/01, 21/7/2005, § 93).