Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuz sonuçlandığı gerekçesiyle astsubay eğitiminin sona erdirilmesine dair işleme karşı açılan iptal davasında, davanın sonucuna etkili iddianın kararda karşılanmaması nedeniyle gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 24/2/2020 tarihinde yapılmıştır. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir. Başvurucu Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 13/5/1994 doğumlu olan başvurucu 2016 yılında Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi Başkanlığı tarafından açılan astsubay alım sınavına başvurmuştur. Yapılan sınavda başarılı olması üzerine 2/1/2017 tarihinde Astsubay Eğitim Merkezi Komutanlığına kayıt yaptırarak eğitimine başlamıştır. Başvurucu hakkında, 12/4/2000 tarihli ve 24018 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliği'nin (Yönetmelik)  maddesi uyarınca güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yaptırılmıştır. Yönetmelik'in  maddesi uyarınca yapılan değerlendirme sonucunda başvurucunun güvenlik soruşturmasının olumsuz olduğu sonucuna varılmış ve 10/7/2017 tarihinde öğrencilikten çıkarılarak ilişiği kesilmiştir. Başvurucu söz konusu işlemin iptali istemiyle 21/7/2017 tarihinde dava açmıştır. Dava dilekçesinde, eğitim öğrenim hayatı boyunca hiçbir parti veya derneğe üye olmadığını ve disiplin cezası almadığını belirtmiştir. Adli sicil ve arşiv kaydının bulunmadığını ifade etmiştir. Güvenlik soruşturmasını olumsuz olarak sonuçlandıracak herhangi bir durumun olmadığını söylemiştir. Hangi nedenle güvenlik soruşturmasının olumsuz olarak sonuçlandırıldığının kendisine bildirilmediğinden yakınmıştır. Tesis edilen işlem ile ölçülülük ilkesinin ihlal edildiği ve işlemde kişi yararı ile kamu yararı arasında denge gözetilmediği aktarılmıştır. İstihbari nitelikte elde edilen bir bilginin herhangi bir işleme dayanak alınamayacağını vurgulamıştır. Ankara  İdare Mahkemesi (Mahkeme) 7/2/2018 tarihinde davayı reddetmiştir. Kararın gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:"Olayda, Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi Astsubay Eğitim Merkezi öğrencisi olan davacı hakkında yapılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sırasında '2013-2014 yıllarında FETÖ/PDY terör örgütüne müzahir Karaman Akademik Gençlik Derneği üyesi olduğu' bilgisine ulaşıldığı, dolayısıyla davacının güvenlik soruşturmasının olumsuz olduğu, bunun yanı sıra Jandarma Sahil Güvenlik Akademisi Başkanlığı Eğitim Merkezi Komutanlığı Temin Yönetmeliği ile hüküm altına alınan 'Terör örgütleri ile bu örgütlerin legal veya illegal uzantılarının eylemlerine, toplantılarına, yürüyüş ve mitinglerine karışmamış, desteklememiş, katılmamış olmak' şartını da taşımadığı hususlarının sonradan ortaya çıkmış olması karşısında davacı hakkında tesis edilen ilişik kesme işleminde hukuka aykırılık bulunmamıştır." Başvurucu karara karşı 13/3/2018 tarihinde istinaf yoluna başvurmuştur. İstinaf dilekçesinde, eğitimine başlamadan önce yapılan mülakatta 2013 veya 2014 yıllarında iradesi dışında Karaman Akademik Gençlik Derneğine üye yapıldığının ve buradan kavga ederek ayrıldığını belirttiğinin altını çizmiştir. Söz konusu dernek dışında hakkında en ufak bir olumsuz tespit bulunmadığını belirtmiştir. Gazete ve dergi aboneliği bulunmadığı gibi Bank Asya'da herhangi bir hesabının bulunmadığını ifade etmiştir. Hakkında ciddi bir bulgu olsaydı terör örgütüne üye olma suçundan soruşturma ya da kovuşturma açılacağını vurgulamıştır. Derneğe olan üyeliğinin iradesi dışında yapıldığını ve derneğin hiçbir toplantısına katılmadığını dile getirmiştir. Öte yandan kabul anlamına gelmemek şartıyla belirtilen dernek üyeliğinin Yönetmelik'te güvenlik soruşturmasının olumsuz olarak sonuçlanmasına neden olan şartlardan biri olarak öngörülmediğini ileri sürmüştür. İstihbari bilgiye dayanarak işlem tesis edilemeyeceğini bir kez daha tekrar etmiştir. Ankara Bölge İdare Mahkemesi  İdari Dava Dairesi (Bölge İdare Mahkemesi) 7/2/2019 tarihinde istinaf başvurusunu reddetmiştir. Başvurucu karara karşı 20/3/2019 tarihinde temyiz yoluna başvurmuştur. Temyiz dilekçesinde, dava dilekçesi ile istinaf başvuru dilekçesinde belirttiği hususlardan farklı olarak derneğe üyelik nedeni ile hakkında başlatılan soruşturma sonucunda kovuşturmaya yer olmadığı kararı verildiğini belirtmiştir. Danıştay Sekizinci Dairesi (Danıştay) 17/10/2019 tarihinde temyiz talebini reddederek Bölge İdare Mahkemesi kararını onamıştır. Nihai karar başvurucuya 2/2/2020 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 24/2/2020 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurucu hakkında 8/11/2017 tarihinde silahlı terör örgütüne üye olma suçundan Malatya Cumhuriyet Başsavcılığı (Başsavcılık) tarafından başlatılan soruşturma sonucunda 19/12/2018 tarihinde kovuşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilmiştir. Kararda, başvurucunun alınan beyanında,  sınıftayken örgüt ile iltisaklı olan dershaneye gittiğini, 2014 yılında üniversite eğitimini kazandığı zaman 2 ay süreyle yurtlarında kaldığını ve son olarak Karaman Akademik Gençlik Derneği'ne iradesi dışında üyeliğinin yapıldığını söylediği ifade edilmiştir. Başvurucunun 17-25 Aralık 2013 tarihinden önce FETÖ/PDY terör örgütüyle iltisaklı dershaneye gitmiş olmasının ve kısa süreliğine yine bu yapıya iltisaklı yurtta kalmasının örgüt ile organik bağ kurma olarak veya örgütün amacına yönelik eylemlerde bulunmak kastıyla hareket etmek şeklinde değerlendirilemeyeceği belirtilmiştir.  Dava konusu işlemin dayanağı olan Yönetmelik'in;i. "Amaç" başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"Bu Yönetmeliğin amacı; ... Türk Silahlı Kuvvetlerinde, ... çalışacak personel ... hakkında yapılacak güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasını düzenlemektir."ii. "Kapsam" başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"Bu Yönetmelik; ... Türk Silahlı Kuvvetlerinde, ... çalışacak personeli, ... için yapılacak güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının esas ve usullerini, bunu yapacak mercileri, hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılacak gizlilik dereceli yerlerde çalışan kamu personeli ile meslek grupları ve üst kademe yöneticilerini kapsar."iii. "Yöntem" başlıklı  maddesi şöyledir:"Bu Yönetmelik kapsamına giren kamu kurum ve kuruluşlarınca yaptırılacak güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında aşağıdaki yöntem izlenir :a) 9 / A ve 9 / B maddeleri kapsamındaki talepler doğrudan Cumhurbaşkanlığına iletilir. b) Emniyet Genel Müdürlüğü ve/veya mahalli mülki idare amirliklerince (a) bendi kapsamındaki talepleri hariç yapılması öngörülen güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması ilgili bakanlık veya kamu kurumu ve kuruluşlarının talebi üzerine gerçekleştirilir. İllerden gelen talepler valilikler aracılığı ile yapılır. c) Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılması taleplerinin ilgili makama ulaşmasından itibaren arşiv araştırması sonuçları en geç 30 iş günü, güvenlik soruşturması sonuçları en geç 60 iş günü içinde cevaplandırılır. Soruşturma ve araştırma sonucu içeren bilgi ve belgeler ilgilinin işlemini yapan makamlardaki dosyasında asgari ‘‘gizli’’ gizlilik derecesinde aidiyet konusuna göre fiziki ve / veya elektronik ortamda muhafaza edilir .ç) Güvenlik soruşturmasını ve arşiv araştırmasını isteyen makama, kişi hakkında karar vermeye yeterli bilgiler aktarılır.d) Güvenlik soruşturmasını ve arşiv araştırmasını nasıl ve ne şekilde yapılacağı, soruşturma ve araştırma yapmaya yetkili makamların görev ve talimatları ile belirlenir.e) Mahalli mülki idari amirliklerince yapılmış olan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında durumu saptananların evrakının bir örneği dosya açılmak üzere Emniyet Genel Müdürlüğüne gönderilir.f) Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması taleplerine, ilgili kişinin adı, soyadı ve kimlik numarası bilgilerini içeren liste dijital ortama kaydedilerek eklenir. Ancak Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığına iletilmek üzere gönderilen güvenlik soruşturması talep yazılarına, söz konusu liste yerine bu Yönetmeliğin ekinde yer alan güvenlik soruşturması formu dijital ortama kaydedilerek eklenir."iv. "Değerlendirme" başlıklı  maddesi şöyledir:"Yaptırılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesi amacıyla gerektiğinde kişinin gizlilik dereceli birim, kısım ve gizlilik dereceli yerler ile askeri, emniyet ve istihbarat teşkilatları, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalıştırılıp çalıştırılmamaları, yer değiştirerek bu görevlere devam edip etmemeleri ile 657 sayılı Kanunun 48 inci maddesi kapsamında belirtilen şartları taşıyıp taşımadığı gibi hususları incelemek ve sonucunu sorumlu amirin takdirine sunmak üzere; bakanlıklarda görevlendirilecek bakan yardımcısının, diğer kamu kurum ve kuruluşlarında en üst amirin, üniversitelerde rektörün, illerde valinin başkanlığında, personel birim amiri, hukuk müşaviri ve varsa güvenlik işlerinden sorumlu birim amirinden oluşan değerlendirme komisyonu kurulur. Cumhurbaşkanlığında kurulacak Değerlendirme Komisyonu İdari İşler Başkanının görevlendireceği bir üst kademe yöneticisinin başkanlığında belirlenecek genel müdürlerin katılımıyla oluşur. Türk Silahlı Kuvvetlerinde ise bu Komisyonun oluşumu kendi yönergeleri ile belirlenir. Değerlendirme Komisyonunun çalışma tutanakları ve kararları gizlidir."