Haklar: Örgütlenme özgürlüğü

Başvuru, avukat olan başvurucunun bir derneğin üyesi olmasının avukatlık mesleğinin itibarını zedelediği gerekçesiyle baro tarafından disiplin cezası ile cezalandırılmasının örgütlenme özgürlüğünü ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 16/12/2019 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu Eskişehir'de avukatlık yapmaktadır ve kısa adı ESGİAD olan Eskişehir Genç İş Adamları Derneği (Dernek) isimli bir derneğin üyesidir. Başvurucunun ismi, derneğin internet sitesinde "hukuksal danışmanlık" başlığı altında yer almaktadır. Olayların gerçekleştiği tarihteki Dernek Tüzüğü'nün  maddesinde; derneğin amacının Eskişehirli genç iş adamlarının liderlik vasıflarını, sosyal sorumluluklarını ve dayanışma ruhunu geliştirmek, toplumun sosyoekonomik düzeyinin geliştirilmesine katkıda bulunmalarını sağlamak olduğu belirtilmiştir. Dernek Tüzüğü'nün  maddesinde ise dernek amaçlarının gerçekleştirilebilmesi için " ...tüzükte belirtilen hedefleri gerçekleştirerek ve gelir elde etmek amacıyla işletme, ticari şirket ve sanayi kuruluşu kurabilir." düzenlemesine yer verilmiştir. Eskişehir Barosu, başvurucu hakkında 9/12/2015 tarihinde resen soruşturma başlatmıştır. Soruşturmaya gerekçe olarak 19/3/1969 tarihli ve 1136 sayılı Avukatlık Kanunu hükümlerine ve Türkiye Barolar Birliği (TBB) meslek kurallarına göre bir avukatın iş adamı derneği faaliyetlerinde yer almasının meslek onur ve itibarını zedeleyecek nitelikte olduğu, başvurucunun isminin ESGİAD'ın herkese açık internet sitesinde hukuksal danışmanlık başlığı altında yer almasının meslek kuralları ile haksız rekabet ve reklam yasağına ilişkin hükümlere aykırılık oluşturacağı gösterilmiştir. Soruşturma üzerine Eskişehir Barosu Yönetim Kurulunun 30/11/2016 tarihli kararıyla başvurucu hakkında kovuşturma açılmasına karar verilmiştir. Kovuşturma kararında, iş adamı ibaresinin gerek toplumdaki algısı gerek terminolojik anlamı gözetildiğinde bir avukatın iş adamı derneğine üye olmasının toplumda olumsuz bir algılamaya yol açacağı belirtilmiştir. Kararda; tacirlerin, ticaretle uğraşanların avukatlığa kabul edilmeyeceği gibi avukatlığa kabulden sonra bu işlerle uğraşanların baro levhasından silineceği düzenlendiğinden avukatlığa kabulde engel olarak gösterilen alanlarla ilgili herhangi bir oluşuma üye olmanın etik olarak avukatlıkla bağdaşmayacağı belirtilmiştir. Kovuşturma kararında sıralanan nedenlerin 1136 sayılı Kanun'un  maddesi ile TBB Meslek Kuralları'nın  ve  maddelerine aykırılık oluşturduğu ifade edilmiştir. Kovuşturma kararı sonrasında Eskişehir Barosu Disiplin Kurulunun 16/11/2017 tarihli kararıyla başvurucu hakkında ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir. Kararda; 1136 sayılı Kanun'a göre dernek üyeliğinin avukatlıkla bağdaşmayan işler arasında yer almadığı, bu nedenle şikâyete konu suçların oluşmadığı belirtilmiştir. Eskişehir Barosu Başkanlığı, Eskişehir Baro Disiplin Kurulunun başvurucu hakkında ceza verilmesine yer olmadığına dair kararına TBB nezdinde itiraz etmiştir. TBB Disiplin Kurulu 13/4/2018 tarihli kararıyla Eskişehir Barosu Disiplin Kurulunun ceza verilmesine yer olmadığına dair kararının kaldırılmasına ve başvurucunun uyarma cezası ile cezalandırılmasına karar vermiştir. TBB kararında; avukatlığın yargının kurucu unsurlarından ve kamu güvenine mazhar bir meslek olması, 1136 sayılı Kanun ile mesleğin mahiyet ve amacının açıkça düzenlenmiş olması karşısında avukatlık unvanının yanında iş adamı ibaresinin de kullanılmasının toplum nazarında avukatlık unvanının gerektirdiği saygı ve güveni zedeleyeceği vurgulanmıştır. Kararda, adı geçen dernek üyeliğinin avukatlığın ticari bir faaliyet ve kazanç elde edilebilecek meslek olduğu imajını yaratacağı, bu nedenle anılan dernek üyeliğinin örgütlenme özgürlüğü kapsamında değerlendirilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır. Başvurucu TBB kararının iptali talebiyle 2/7/2018 tarihinde dava açmıştır. Ankara  İdare Mahkemesi 16/4/2019 tarihinde dava konusu işlemin iptaline karar vermiştir. Gerekçeli kararda; dernek kurma ve derneğe üye olma hakkının anayasal bir hak olarak düzenlendiği, bu hürriyetin sınırlanmasının belli şartlar altında kanunla yapılabileceği, avukatların dernek kurma ve derneğe üye olma hürriyetini kısıtlayan herhangi bir kanuni sınırlamanın bulunmadığı belirtilmiştir. Kararda devamla; 1136 sayılı Kanun'un  maddesinin (f) bendinde, avukatların anonim, limited, kooperatif şirketinin ortaklığı, yönetim kurulu başkanlığı, üyeliği ve denetçiliği ve komandit şirketlere bağlı komanditer ortaklık yapabilmesine dahi cevaz verildiği dikkate alındığında sırf üyeleri arasında tacirlerin bulunduğu ve tüzüğü içerisinde amaçlarını gerçekleştirmek amacıyla ticari şirket, işletme kurabileceği düzenlenen bir derneğe üye olması nedeniyle ticari faaliyette bulunduğu gerekçe gösterilerek başvurucuya uyarma cezası verilemeyeceği değerlendirilmiştir. Kararın istinaf yargı yoluna götürülmesi üzerine Ankara Bölge İdare Mahkemesi  İdari Dava Dairesi ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına ve davanın reddine kesin olarak karar vermiştir. Kararda, iş adamı tabirinin, Türk Dil Kurumunca "Kazanç sağlamak amacı ile ticaret veya sanayiye yatırım yapan kişi" olarak tanımlandığı, dolayısı ile iş adamını tüccardan da anlam olarak yatırım gücünü ön plana çıkartan kişi olarak ayırdığı, iş adamı tanımı ile avukatlık mesleği tanımının bağdaşmayacağı belirtilmiştir. Ayrıca kararda avukatın bir iş adamı olmadığı, avukatlar tarafından yapılan faaliyetlerin kamu yararına yapıldığı ve avukatlık mesleğinin bir kamu hizmeti olduğu hususu birlikte dikkate alındığında, başvurucunun ESGİAD üyesi olması nedeniyle 1136 sayılı Kanun'un  maddesi ile TBB Meslek Kuralları'nın , ,  ve  maddelerine aykırı davrandığı sonucuna varılmıştır. Nihai karar 6/12/2019 tarihinde tebliğ edilmiş ve başvurucu 16/12/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  1136 sayılı Kanun'un "Avukatlığın mahiyeti" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"Avukatlık, kamu hizmeti ve serbest bir meslektir. (Değişik ikinci fıkra: 2/5/2001 - 4667/1 md.) Avukat, yargının kurucu unsurlarından olan bağımsız savunmayı serbestçe temsil eder" 1136 sayılı Kanun'un "Avukatlığın amacı" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"Avukatlığın amacı; hukuki münasabetlerin düzenlenmesini, her türlü hukuki mesele ve anlaşmazlıkların adalet ve hakkaniyete uygun olarak çözümlenmesini ve hukuk kurallarının tam olarak uygulanmasını her derecede yargı organları, hakemler, resmi ve özel kişi, kurul ve kurumlar nezdinde sağlamaktır.Avukat bu amaçla hukuki bilgi ve tecrübelerini adalet hizmetine ve kişilerin yararlanmasına tahsis eder" 1136 sayılı Kanun'un "Avukatlıkla birleşemiyen işler" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"Aylık, ücret, gündelik veya kesenek gibi ödemeler karşılığında görülen hiçbir hizmet ve görev, sigorta prodüktörlüğü, tacirlik ve esnaflık veya meslekin onuru ile bağdaşması mümkün olmıyan her türlü iş avukatlıkla birleşemez." 1136 sayılı Kanun'un "Avukatlıkla birleşebilen işler" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir: "Aşağıda, sayılan işler 11 inci madde hükmü dışındadır:f) Anonim, limited, kooperatif şirketlerin ortaklığı, yönetim kurulu başkanlığı, üyeliği ve denetçiliği ve komandit şirketlerde komanditer ortaklık," 1136 sayılı Kanun'un  maddesi şöyledir: "Avukatlar, yüklendikleri görevleri bu görevin kutsallığına yakışır bir şekilde özen, doğruluk ve onur içinde yerine getirmek ve avukatlık unvanının gerektirdiği saygı ve güvene uygun biçimde davranmak ve Türkiye Barolar Birliğince belirlenen meslek kurallarına uymakla yükümlüdürler" 1136 sayılı Kanun'un "Disiplin İşlem ve Cezaları" ana başlıklı ve "Disiplin Cezalarının uygulanacağı haller" kenar başlıklı  maddesi şöyledir: "Avukatlık onuruna, düzen ve gelenekleri ile meslek kurallarına uymayan eylem ve davranışlarda bulunanlarla, meslekî çalışmada görevlerini yapmayan veya görevinin gerektirdiği dürüstlüğe uygun şekilde davranmayanlar hakkında bu Kanunda yazılı disiplin cezaları uygulanır." 1136 sayılı Kanun'un "Disiplin Cezaları" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:" Disiplin cezaları şunlardır: (Değişik: 22/1/1986 - 3256/23 md.) Uyarma; avukatın mesleğinin icrasında daha dikkatli davranması gerektiğinin kendisine bildirilmesidir." TBB'nin 8 -9 Ocak 1971 tarihli  Genel Kurulunda kabul edilmiş ve 26 Ocak 1971 tarihli TBB Bülteni’nde yayımlanan Meslek Kuralları'nın ilgili kısmı şöyledir:"... Avukat, mesleki çalışmasını kamunun inancını ve mesleğe güvenini sağlayacak biçimde ve işine tam bir sadakatle yürütür. Avukat, mesleğin itibarını zedeleyecek her türlü tutum ve davranıştan kaçınmak zorundadır. Avukat, özel yaşantısında da buna özenmekle yükümlüdür.... Avukat, salt ün kazandırmaya yönelen her türlü gereksiz davranıştan titizlikle kaçınmalıdır. Avukat kendine iş sağlama niteliğindeki her davranıştan çekinir.  Avukat, kanunen bulunduğu başkaca mevki ve olanaklarının mesleki çalışmalarına etkili olmamasına dikkat eder. ... Avukat, Türkiye Barolar Birliği’nce kabul olunan mesleki dayanışma ve düzen gereklerine uygun davranmak zorundadır."