Haklar: İfade özgürlüğü

Başvuru, öğretmen olan başvurucunun sosyal medyada paylaşmış olduğu ifadeler sebebiyle naklen atanmasının ifade özgürlüğünü ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 14/8/2017 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu, başvuruya konu olayların yaşandığı tarihte Kahramanmaraş'ın Pazarcık ilçesi Karagöl Ortaokulunda fen bilgisi öğretmeni olarak görev yapmaktadır. Başvurucu ayrıca Kamu Emekçileri Sendikaları Konfederasyonuna (KESK) bağlı Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası (EĞİTİM SEN) üyesidir. Başvurucu hakkında Facebook isimli sosyal medya platformunda farklı kullanıcılara ait gönderileri kendi sayfasında paylaşması üzerine "bölücü örgüt lehine paylaşımda bulunduğu" gerekçesiyle disiplin soruşturması başlatılmıştır. Soruşturma raporunda ilgili paylaşımlar şu şekilde belirtilmiştir:i. Koma Zelal isimli Facebook hesabından öldürülen bir teröriste ilişkin olarak paylaşılan "pazarcık onurlu hakkı verilmiş bir yaşamda yiğit bir evladını daha kaybetti şehidine sahip çık şehid namırın" şeklindeki ifadeler,ii. "Bugün Reyhanlı'da öldürülen ailesinin işyeri, dün kürt oldukları için saldırıya uğramış." ,iii. "Diyarbakır Barosu'ndan açıklama aşağıda hiçbir haklı gerekçesi olmayacak vehametle sivil halkı aç susuz bırakan, öldüren ve buna devam eden bir zihniyet." ,iv. "Binlerce kişi Cizre'ye girdi. Polis beyaz bayrakla yürüyen kitleye gerçek mermi ile karşılık veriyor." ,v. "En kolay katil olanlar, aslında en beceriksiz ve korkak yaratıklardır. Küçük amaca uygun savunmadan ya da intikamdan anlamazlar. Onların nefretleri, zeka ve a." ,vi. Sırrı Süreyya Önder'in "Cizrede ölü sayısı 20 ye ulaştı. Vali'ye cenazeler alınsın, insani ihtiyaçlar karşılansın diye 3 saatlik ateşkes önerdik. Fakat cevap vermedi." ve "Gazze'de ne yaşanıyorsa, Cizre'de daha fazlası yaşanıyor. Dağlık bölgedeyiz, Cizre'ye 15 km kaldı. Canımız dahil her türlü bedel ödemeye hazırız." şeklindeki ifadeleri,vii. "Cizrede bir aile AKP-Erdoğan dikta rejiminin çeteleri tarafından tarandı. Anne öldü. Kızı öldü. Bebek yaralı, dede yaralı.".A. Disiplin Soruşturması Süreci  Disiplin soruşturması sürecinde, başvurucu ile aynı okulda görev yapan Okul Müdürü E.G., İlçe Millî Eğitim Müdürü Ç. ve Ankara'nın Sincan ilçesinde ikamet eden şikâyetçi F.E.nin ifadelerine başvurulmuştur. E.G. ifadesinde; bu okulda bir haftadır çalıştığını, başvurucunun PKK lehine herhangi bir söylemini duymadığını ve bu konuda herhangi bir öğretmen veya öğrenciden şikâyet gelmediğini belirtmiştir. Ç. ifadesinde; başvurucu hakkında okul ve çevreden bilgiler almaya çalıştığını, aldığı bilgilere göre başvurucunun Facebook'tan terör örgütü lehine paylaşımlarda bulunduğunu öğrendiğini belirtmiştir. F.E. ise başvurucunun kendisine ait Facebook hesabından PKK lehine propaganda yaptığını tespit ettiğini, duyarlı bir vatandaş olarak bu durumun kendisini rahatsız ettiğini ve yasal işlem yapılmasını talep ettiğini ifade etmiştir.  Soruşturma sonucunda bölücü terör örgütü PKK lehine ve Türkiye Cumhuriyeti devleti aleyhine paylaşımlarda bulunduğu görülen başvurucunun kamu görevlisinin tarafsızlık ve devlete bağlılık yükümlülüğüne aykırı hareket ettiği, bu düşüncedeki bir kişinin bulunduğu birimde öğretmenlik gibi önemli bir alanda sağlıklı görev yürütemeyeceği, ayrıca kamu vicdanının rahatsız olacağı gerekçeleriyle idari yönden yer değiştirme işlemine tabi tutularak il dışına atanmasının uygun olacağı belirtilmiş ve başvurucu bu doğrultuda Yozgat Merkez Celal Atik Ortaokuluna atanmıştır. Soruşturma raporunda disiplin yönünden ise başvurucunun 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun  maddesinin birinci fıkrasının (E) bendinin (b) alt bendi uyarınca devlet memurluğundan çıkarma cezası ile tecziyesi teklif edilmiştir. Başvurucu; atama işleminden sonra anılan soruşturma raporu uyarınca kamu görevinden de ihraç edildiğini, söz konusu işlem aleyhine açtığı iptal davasının ise reddedilerek kesinleştiğini belirtmiştir. B. Yargılama Süreci Başvurucu, hakkında tesis edilen yer değiştirme işlemine karşı Yozgat İdare Mahkemesinde (İdare Mahkemesi) iptal davası açmıştır. İdare Mahkemesi öncelikle devlet memurlarının görev yerlerinin değiştirilmesi konusunda idareye takdir yetkisi tanındığını ancak bu yetkinin kamu yararı ve hizmet gerekleri gözardı edilerek kullanıldığının kanıtlanması ya da idari yargı mercii tarafından saptanması hâlinde bu yetkiye dayalı olarak tesis edilen işlemin hukuka aykırılık nedeniyle iptali gerekeceğinin yerleşmiş yargısal içtihatlarla kabul edildiğini belirtmiştir. Yani İdare Mahkemesi naklen atama işlemlerinin nedensel olarak kamu yararı ve hizmet gereğine dayandığını, ulaşılmak istenen amacın ise kamu hizmetinin daha iyi yürütülmesinin sağlanması olduğunu vurgulamıştır. Ayrıca İdare Mahkemesi naklen atama müessesesinin bir disiplin cezası olmadığının altını çizmiş, disiplin cezası verilmesini gerektiren fiil nedeniyle aynı zamanda naklen atama işlemi tesis edilmesinin ikinci bir ceza olarak algılanamayacağını ifade etmiştir.  İdare Mahkemesi, başvurucunun aynı konuya ilişkin yapılan ceza yargılaması sonucunda beraat ettiğine dair beyanına ilişkin olarak ise bu hususun görev yeri değişikliğine ilişkin idari işlemin uygulanmasına engel teşkil etmeyeceğini belirtmiştir. Sonuç olarak İdare Mahkemesi başvurucunun kendi adına açtığı ve kullandığı sosyal paylaşım sitesinde, herkesin görebileceği bir platformda yaptığı dava konusu paylaşımların ve yorumların sabit olduğunu, söz konusu Facebook hesabının başvurucuya ait şifreyle girilen bir hesap olduğunu ifade etmiş; yapılan paylaşımların niteliği ile eğitim-öğretim hizmetinin önemi ve davacının görev yaptığı okulun küçük bir yerde bulunduğu gözönüne alındığında başvurucunun aynı yerde görevini sürdürmesinin görev yerinde huzursuzluk yaratabileceği, çalıştığı kurumun huzur ve güvenini bozacağı, kamu hizmetinin yürütülmesini olumsuz etkileyeceği sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle davanın reddine karar vermiştir. Başvurucu, ret kararına karşı istinaf incelemesi talebinde bulunmuştur. Ankara Bölge İdare Mahkemesi  İdari Dava Dairesi başvurucunun Yozgat Merkez Celal Atik Ortaokuluna öğretmen olarak naklen atanması işleminde usul ve hukuka aykırılık bulunmadığını belirterek İdare Mahkemesi kararının onanmasına ve davanın reddine kesin olarak karar vermiştir.  Nihai karar başvurucu vekiline 28/7/2017 tarihinde tebliğ edilmiştir.  Başvurucu 14/8/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. A. Ulusal Hukuk 657 sayılı Kanun'un  maddesinin birinci fıkrası şöyledir: “Kurumlar, görev ve unvan eşitliği gözetmeden kazanılmış hak aylık dereceleriyle memurları bulundukları kadro derecelerine eşit veya  maddedeki esaslar çerçevesinde daha üst, kurum içinde aynı veya başka yerlerdeki diğer kadrolara naklen atayabilirler.” 6/5/2010 tarihli ve 27573 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Millî Eğitim Bakanlığı Öğretmenlerinin Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği'nin  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"(1) Bu Yönetmeliğin yer değiştirmeyle ilgili diğer şartları aranmaksızın;a) Haklarında yapılan soruşturma sonucunda görev yerinin değiştirilmesi uygun görülenlerin,...hizmetin gereği olarak görev yerleri değiştirilebilir.(2) Bu kapsamda il içinde görev yerleri değiştirilmesi gerekenler, o il içinde görevli oldukları yerleşim yeri dışındaki diğer eğitim kurumlarına, o il içinde alanlarında ihtiyaç bulunmaması hâlinde diğer illerde alanlarında ihtiyaç bulunan eğitim kurumlarına, zorunlu çalışma yükümlülüğünü tamamlamamış olanlar zorunlu çalışma yükümlülüklerini tamamlayabilecekleri hizmet alanlarına atanırlar....(5) Bu madde kapsamında yapılacak yer değiştirmeler, zamana bağlı olmaksızın iller arasında Bakanlıkça, il içinde valiliklerce yapılır." Danıştay İkinci Dairesi 657 sayılı Kanun'un  maddesi ile memurların naklen atanmaları konusunda idareye takdir yetkisi tanındığının açık olduğunu, bu yetkinin ancak kamu yararı ve hizmet gerekleri gözardı edilerek kullanıldığının kanıtlanması ya da idari yargı merciince saptanması hâlinde dava konusu idari işlemin neden ve amaç yönlerinden hukuka aykırılığı sebebiyle iptali gerekeceği hususunun yerleşmiş yargı içtihatlarıyla kabul edildiğini belirtmiştir. Somut olayda daire başkanı olarak görev yapan davacının bazı personele ayrıcalıklı davrandığı, bazılarına ise psikolojik taciz uyguladığı iddialarının araştırıldığı disiplin soruşturması sonucunda iddialar sübut bulmadığı hâlde davacının naklen atama işlemine tabi tutulmasının hukuka uygunluğu değerlendirilmiştir. Söz konusu atama işleminde, davacının çalışanlara karşı tutumundan ve "Burası huzur evi gibi." şeklindeki beyanlarından duyulan rahatsızlıkların çalışanların çoğunluğu tarafından dile getirilmesi, ayrıca "dairesinde huzurlu ve verimli bir çalışmayı tesis etmeye yönelik olarak, görevinde daha dikkatli ve özenli bir tutum izlemesini sağlamak bakımından" davacının daha önce yazılı olarak bilgilendirildiği hususları dikkate alınmış ve davacı bu doğrultuda atama işlemine tabi tutulmuştur. Danıştay İkinci Dairesi, kamu hizmetinin etkin ve verimli şekilde yürütülmesini sağlamakla yükümlü olan davalı idarenin bu amaca yönelik olarak görevli memurları yasal takdir yetkisinin hukuksal sınırları içinde atayabileceğini ve dava konusu işlemin de bu çerçevede tesis edildiğini belirtmiştir. Somut olayda takdir yetkisinin hukuka aykırı olarak kullanıldığına dair geçerli bilgi ve belgenin ortaya konulamadığını belirten Daire -davacının geçmiş hizmetleri ve hakkında düzenlenen inceleme raporlarında yer alan hususlar da gözönüne alındığında- atama işleminin kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olarak tesis edildiği sonucuna varmıştır (Danıştay İkinci Dairesi, 6/1/2021, E.2018/2946, K.2021/38). Danıştay İkinci Dairesi özel hayata ilişkin hususların atama işlemine dayanak yapıldığı başka bir somut olayda ise davacının davranışlarını alenileştirdiğine ya da idare tarafından eylemlerinin mesleğine olumsuz yansımaları olduğuna veya eylemlerin kamu hizmetinin iyi ve düzenli şekilde yürütülmesini olumsuz etkilediğine dair somut bilgi ve belge sunulamadığını belirterek davacının özel hayata saygı hakkı korumasında kalan eylemi nedeni ile atama işlemine tabi tutulmasının hukuka aykırı olduğuna karar vermiştir (Danıştay İkinci Dairesi, 7/1/2021, E.2020/995, K.2021/102). Danıştay İkinci Dairesi, öğretmen olan davacının atanmasına ilişkin işlemin hukuka aykırı olduğu iddiasını inceleyen ilk derece mahkemesinin davanın kabulüne ilişkin kararına karşı davalı idare tarafından yapılan temyiz başvurusunu incelemiştir. Anılan kararda ilk derece mahkemesi, öğretmen olan başvurucunun ders konularını planlanandan daha az sürede anlatma ve yazılı kâğıtlarını göstermeme gibi öğrencilere yönelik davranışları nedeniyle atama işlemine tabi tutulmasının hukuka aykırı olduğu iddiasını incelemiştir. İlk derece mahkemesi öncelikle atama işleminde kamu hizmetinin etkin ve verimli işlemesi amacı dışında başka bir amaç güdülmemesi ve atama işleminin bir alt ceza gibi uygulanmaması gerektiğini vurgulamıştır. Bu bağlamda ilk derece mahkemesi atama işleminin bu gerekçelerle yapıldığı ortaya konulamadığından iptaline karar vermiş, Danıştay İkinci Dairesi de iptal kararını onamıştır (Danıştay İkinci Dairesi, 9/12/2014, E.20122577, K.2014/12119).B. Uluslararası Hukuk Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) devletin kamu hizmetinde çalışan memurları yönünden sadakat yükümlülüğü öngörmesinin, ayrıca onlara ödev ve sorumluluklar yüklemesinin memurların statüleri gereği meşru bir durum olduğunu belirtmiştir. Fakat kamu görevlilerinin de birey olduğunu, siyasi görüş sahibi olma, ülke sorunlarıyla ilgilenme, tercih yapma gibi sosyal yönlerinin bulunduğunu ve bu doğrultuda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme)  ve  maddelerinden yararlandıklarının şüpheden uzak olduğunu da ifade etmiştir. Bununla birlikte memurun bulunduğu konum ve görev yaptığı alanla ilgili olarak ödev ve sorumluluk derecesinin belirlenmesinde ulusal makamların bir takdir marjı olduğunu da eklemiştir (İsmail Sezer/Türkiye, B. No: 36807/07, 24/3/2015, §§ 52-54; Vogt/Almanya [BD], B. No: 17851/91, 26/9/1995, §§ 51-53; Ahmed ve diğerleri/Birleşik Krallık, B. No: 22954/93, 2/9/1998, §§ 53, 54; Otto/Almanya (k.k.), B. No: 27574/02, 24/11/2005). AİHM, kamu görevlilerinin devlete sadakat yükümlülüğü hususunda söz konusu devlete özgü durumların dikkate alınabileceğini kabul ettiği gibi memurun görevinin niteliğinin de gözönünde bulundurulması gerektiğini ifade etmiştir. Komünist Partinin eylemlerine aktif olarak katılan bir öğretmenin aldığı disiplin cezasına ilişkin olarak yapılan başvuruda verdiği kararda, öğretmenlerin öğrencileri yönünden bir otoriteyi temsil ettiği gerçeği karşısında iş yaşamları dışında da belli bir dereceye kadar ödev ve sorumluluklarının devam edeceğini kabul etmiştir (Vogt/Almanya, §§ 59, 60). Aynı şekilde Mahi/Belçika (B. No: 57462/19, 3/9/2020, § 32) kararında, öğretmenin öğrencileri üzerinde bir otorite figürü olmasından hareketle meslek hayatında tabi olduğu ödev ve yükümlülükleri belirli bir dereceye kadar okul dışında devam ettirmesinin gerekli olduğunu da değerlendirmiştir (Mahi/Belçika § 28). Anılan kararda AİHM, Charlie Hebdo saldırısından sonra öğretmen olarak görev yaptığı okulda çıkan olaylardan sorumlu olduğuna dair bazı medya kuruluşlarının yaptıkları haberlere yayımladığı bir mektupla cevap veren başvurucunun söz konusu mektupta ayrımcı ve şiddeti meşrulaştıran nitelikte ifadeler kullanılması nedeniyle görev yerinin değiştirilmesinin ifade özgürlüğünü ihlal edip etmediğini incelemiştir. Başvuru konusu olayda yer değiştirme işlemi bir idari araç olarak değil ulusal hukuk uyarınca doğrudan bir disiplin cezası olarak uygulanmıştır. Anılan kararda; ifade açıklamasının sözel iletişime dayanmadığı ve spontane bir tepkinin sonucu olmadığı, aksine geniş çapta kamuya açıklanmış ve bu nedenle herkesin erişebileceği yazılı iddialar olduğu, ifade açıklamasının başvurucuya yüklenen sağduyu/ihtiyat yükümlülüğüne zamanlama itibarıyla aykırı görülmesinin meşru olduğu ve başvurucunun yorumlarının öğrencileri üzerindeki potansiyel etkisi de gözönüne alınarak başvurucunun başka bir kuruma atanmasının orantısız olmadığına karar verilmiştir (Mahi/Belçika, §§ 34, 36, 37).