Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, başvurucuların yakınlarının 1993 yılında güvenlik güçleri tarafından öldürüldüğü ve bu olaya ilişkin etkili bir ceza soruşturması yapılmadığı nedenleriyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvurular 24/9/2014 tarihinde Anayasa Mahkemesine Şırnak Asliye Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formları ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvuruların Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek eksikliklerinin bulunmadığı tespit edilmiştir. 2014/15697 sayılı başvurunun konu bakımından aynı nitelikte bulunması nedeniyle 2014/15696 sayılı başvuru ile birleştirilmesine ve başvurunun bu dosya üzerinden incelenmesine karar verilmiştir. 4 İkinci Bölüm İkinci Komisyonunca 15/1/2015 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  A. Olaylar  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim sistemi aracılığıyla erişilen ceza soruşturması dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu 1945 doğumlu Ahmet Bulut 3/6/1993 tarihinde hayatını kaybettiği ileri sürülen Hazım Bulut'un babası, başvurucu 1965 doğumlu Ahmet Bulut ise aynı tarihte hayatını kaybettiği ileri sürülen Mehmet Bulut'un kardeşidir.  Başvurucular, yakınlarının 3/6/1993 tarihinde güvenlik güçleri tarafından Şırnak ili Uludere ilçesi Hilal Kasabası'nda geçici köy korucularının ve diğer köylülerin gözleri önünde kurşuna dizilmek suretiyle öldürüldüğünü ileri sürerek 5/6/2014 tarihinde sorumluların tespit edilerek cezalandırılmalarına karar verilmesi talebiyle Şırnak Cumhuriyet Başsavcılığına başvuruda bulunmuşlardır. Şırnak Cumhuriyet Başsavcılığı aynı tarihte başvurucuların müşteki sıfatıyla ifadelerini almıştır. Başvurucu 1945 doğumlu Ahmet Bulut'un ifadesinin ilgili bölümü şöyledir:"03/06/1993 yılında Uludere ilçesi Hilal Kasabasında kızım B.B. yaşıyordu.03/06/1993 tarihinde köye oğlum Hazım BULUT, kız kardeşini görmek için Hilal Kasabasına gitmişti. Kasabaya bakan karakoldan askerler kasabaya gelmiş ve kızımın eşi S. B.nin evine gitmişler. Oğlum Hazım BULUT'u evden almışlar ve yaya olarak karakola götürmüşler. Daha sonra askerler oğlumu kurşuna dizerek infaz etmişler. Bugüne kadar korktuğum için hiçbir yere başvuruda bulunmadım. Artık korkmadığım için bu olayı gerçekleştiren askerlerden davacı ve şikâyetçiyim...." Diğer başvurucu 1965 doğumlu Ahmet Bulut'un ifadesinin ilgili bölümü şöyledir:"03/06/1993 yılında Uludere ilçesi Hilal Kasabasında yaşıyordum. 03/06/1993 tarihinde köyümüze bakan karakoldan askerler geldi. Askerler iki grup şeklinde bir grup bizim evimize diğer grupta kasabada yaşayan S.B.nin evine gitti. Kapıyı askerler gelince ben açtım. Buyrun komutanım dedim. Yakama yapıştı. 'Geceleyin teröristlere yardım ediyorsunuz' dedi ve vurmaya başladı. Bende öyle birşey olmadığını söyledim. Ancak vurmaya devam etti ve ayağım o günden bugüne sakat kaldı. Hep beraber dışarı çıktık. Diğer askerler ağabeyim Mehmet BULUT'un evine girdi. Abim o günlerde rahatsızdı. Yatağından kaldırıp dışarı çıkarttılar. S. B.nin evinden Hazım BULUT'u aldılar. Hep beraber meydandaydık. Askerlerin başındaki komutan 'Hepiniz Teröristsiniz' dedi. Telsizde birisiyle konuştu. Bizim bulunduğumuz yerin teröristlerle dolu olduğunu söyledi. Telsizle konuşan diğer kişi orayı boşaltın diye cevap verdi. Daha sonra askerler Mehmet BULUT ile Hazım BULUT'u yaya olarak karakola götürdüler. Evimin karşısında bulunan Hoşa mahallesinden panzerlerle askerler benim ve ağabeyim Mehmet BULUT'un evini taradılar. İki ev köşesinden yıkıldı. Evimizle karakol arasında yaklaşık dört kilometreydi. Mehmet BULUT ile Hazım BULUT'un karakolun yanındaki kooperatifin arkasına götürdüler. Orada köy korucuları da vardı. Mehmet BULUT'la Hazım BULUT'u tarayarak öldürdüler. Bugüne kadar korktuğum için hiçbir yere başvuruda bulunmadım. Artık korkmadığım için bu olayı gerçekleştiren askerlerden davacı ve şikâyetçiyim  ..." Şırnak Cumhuriyet Başsavcılığı 6/6/2014 tarihinde isnat edilen eylemlerin Uludere ilçesinde gerçekleştirildiğinin ileri sürüldüğü gerekçesiyle yetkisizlik kararı vererek soruşturma dosyasını Uludere Cumhuriyet Başsavcılığına göndermiştir. Uludere Cumhuriyet Başsavcılığı soruşturma dosyasında söz konusu şikâyetlerin kasten adam öldürme ve mala zarar verme suçları kapsamında olduğunu değerlendirmiş ve 25/6/2014 tarihli ve K.2014/230 sayılı kararıyla kovuşturmaya yer olmadığına dair karar vermiştir. Karar gerekçesi şöyledir:"Müştekiler yapmış oldukları müracaat ile 03/06/1993 günü Uludere ilçesi Hilal Beldesinde Mehmet BULUT ve Hazım BULUT'un askerler tarafından infaz edildiklerini, ayrıca askerler tarafından açılan ateş neticesinde evlerinin harap olduğunu belirterek sorumlular hakkında şikayetçi olmuş iseler de, Yapılan inceleme neticesinde, suç tarihinden bu güne kadar lehe olan 765 s. Yasa'nın 448/1 ve 102/2 maddeleri uyarınca zamanaşımı süresinin dolduğu anlaşılmakla zamanaşımı nedeniyle, Olay hakkında kovuşturmaya yer olmadığına (karar vermiştir)." Başvurucuların anılan karara itirazı, Şırnak Sulh Ceza Hâkimliğinin 11/8/2014 tarihli ve 2014/47 Değişik İş sayılı kararıyla kesin olarak reddedilmiştir. Karar gerekçesi şöyledir:"Uludere Cumhuriyet Başsavcılığının soruşturma dosyası, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararı ve itiraz dilekçesi birlikte değerlendirildiğinde; Uludere Cumhuriyet Başsavcılığının itiraza konu kararında bir isabetsizlik bulunmadığı gibi, usul ve yasaya aykırı bir hal de görülmediğinden itirazının reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde (karar verilmiştir)." Nihai karar başvuruculara 25/8/2014 tarihinde tebliğ edilmiş olup başvurucular otuz günlük yasal süresi içinde 24/9/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır. B. İlgili Hukuk 13/3/1926 tarihli ve 765 sayılı mülga Türk Ceza Kanunu’nun dava zamanaşımı sürelerini düzenleyen  maddesi şöyledir:"Kanunda başka türlü yazılmış olan ahvalin maadasında hukuku amme davası:1- Ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis ve müebbed ağır hapis cezalarını müstelzim cürümlerde yirmi sene, 2- Yirmi seneden aşağı olmamak üzere muvakkat ağır hapis cezasını müstelzim cürümlerde on beş sene,3- Beş seneden ziyade ve yirmi seneden az ağır hapis veya beş seneden ziyade hapis yahud hidematı ammeden müebbeden mahrumiyet cezalarından birini müstelzim cürümlerde on sene,4- Beş seneden ziyade olmamak üzere ağır hapis veya hapis yahud sürgün veya hidematı ammeden muvakkaten mahrumiyet cezalarını ve ağır para cezasını müstelzim cürümlerde beş sene,5- Bir aydan ziyade hafif hapis veya otuz liradan ziyade hafif para cezasını müstelzim fiillerde iki sene,6- Bundan evvelki bendlerde beyan olunan mikdardan aşağı cezaları müstelzim kabahatlerde altı ay geçmesile ortadan kalkar...." 765 sayılı mülga Kanun’un dava zamanaşımını kesen sebepleri düzenleyen  maddesi şöyledir:"Hukuku amme davasının müruru zamanı, mahkumiyet hükmü yakalama, tevkif, celb veya ihzar müzekkereleri, adli makamlar huzurunda maznunun sorguya çekilmesi, maznun hakkında son tahkikatın açılmasına dair olan karar veya  müddeiumumisi tarafından mahkemeye yazılan iddianame ile kesilir.Bu halde müruru zaman, kesilme gününden itibaren yeniden işlemeğe başlar. Eğer müruru zamanı kesen muameleler müteaddid ise müruru zaman bunların en sonuncusundan itibaren tekrar işlemeğe başlar. Ancak bu sebepler müruru zaman müdetini 102 nci maddede ayrı ayrı muayyen olan müddetlerin yarısının ilavesi ile baliğ olacağı müddetten fazla uzatamaz." 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun  maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir: "Suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise, failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz olunur."