Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, yakınının ölümü ile sonuçlanan olayın etkili bir şekilde soruşturulmaması nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.   Başvuru, 24/4/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir. İkinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 27/5/2014 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü 8/7/2015 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuştur. Bakanlık tarafından Anayasa Mahkemesine sunulan görüş başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanlarını yasal süresi içinde ibraz etmemiştir.  A. Olaylar  Başvuru dilekçesi ve ekleri ile onaylı suretleri Küçükçekmece Cumhuriyet Başsavcılığı (Cumhuriyet Başsavcılığı) tarafından gönderilen soruşturma dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucunun eşi olan 1953 doğumlu Halil Akyol (H.A.), olay tarihinde Diyarbakır ilinde ikamet etmekte olup kendisine ait kamyonla şehirler arası nakliyecilik işi yapmaktadır.  H.A., olay tarihinden önce, belirlenemeyen bir tarihte İstanbul’da bulunan muhtelif ambarlardan kamyonuna yüklediği malzemeleri Diyarbakır'a götürmek için yola çıkmıştır. Küçükçekmece ilçesinde çiftçilikle uğraşan Y., 27/1/1993 tarihinde yulaf ektiği tarlasını kontrol ettikten sonra evine döndüğü sırada Belediyenin önceden kum almak için açtığı çukurda yanmış bir erkek cesedi görmüş ve zaman kaybetmeksizin ilgili muhtarı durumdan haberdar etmiştir.  Muhtarın, saat 30 sıralarında olayı bildirmesi üzerine kolluk görevlileri, derhâl Cumhuriyet savcısına bilgi verdikten sonra ihbara konu yere giderek aynı saat itibarıyla olay yerini ve cesedin bulunduğu konumu krokilendirdikleri bir tutanak düzenlemişlerdir.  Nöbetçi Cumhuriyet savcısı, saat 00 sıralarında olay yerine gelerek ceset üzerinde ölü muayene işlemi yapmış ve olay yerinde bulunan delillere ilişkin “delil tespit tutanağı” düzenlemiştir. Akabinde yaptığı ölü muayene işlemi neticesinde cesedin baş, boyun ve bel üstü bölgelerinin yanmış olduğunu, alın bölgesinde yanmadan kaynaklanan sıyrıkların bulunduğunu, ayrıca ceset üzerinde bulunan kıyafetlerin de kısmen yanmış olup cesedin üzerinde kimliğinin tespitine yarayacak herhangi bir kimlik ve benzeri belgenin de bulunmadığını belirlemiştir. Sonrasında cesedin kesin ölüm sebebinin tespiti için Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Adli Tıp Ana Bilim Dalı Başkanlığı (Adli Tıp Kurumu) morguna gönderilmesine karar vermiştir.  Olay yerinden delil olarak sadece ölenin yakınında bulunan ve içinden benzin kokusu gelen boş bir bidon elde edilebilmiştir.  Soruşturmada Y. tanık sıfatıyla dinlenilmiş ve ifadesinde, tarlasından evine dönerken yanmış bir erkek cesedi gördüğünü ve hemen durumdan muhtarı haberdar ettiğini söylemiştir.  A.P. adlı kişi, 28/1/1993 tarihinde kolluğa müracaat ederek yanmış bir şekilde ölü olarak buldukları kişinin akrabası olan H.A. olduğunu söylemiş ve Adli Tıp morgunda bulunan cesedi, kolluk refakatinde teşhis etmiştir.  H.A.nın erkek kardeşi olan Hilmi Akyol, 29/1/1993 tarihinde kolluğa müracaat ederek cesedi teşhis etmek istediğini söylemiş ve aynı morgda Cumhuriyet savcısının huzurunda yapılan teşhis işleminde cesedin kardeşine ait olduğunu söylemiştir.  Cumhuriyet Başsavcılığı, söz konusu teşhis işlemlerinin akabinde ölene ilişkin ölüm tutanağı düzenlemiştir. H.A.ya ait kamyon ise 1/2/1993 tarihinde İzmit ilinin çıkışında bulunan boş bir alanda terk edilmiş bir şekilde bulunmuştur. Ancak ölenin söz konusu ambarlardan yüklediği tespit edilen malzemelerin bir kısmının kamyonda bulunmadığı belirlenmiştir.  Söz konusu kamyon 5/2/1993 tarihinde soruşturma makamları tarafından dilekçe ile müracaatı ve tüm sorumluluğu aldığını belirtmesi üzerine A.P. adlı kişiye yediemin sıfatıyla teslim edilmiştir. Kolluk, Cumhuriyet Savcılığına gönderdiği 4/2/1993 tarihli yazıyla yaptıkları araştırma sonucunda ölenin, ambardan ayrılırken “kamyonunda bazı arızaların bulunması nedeniyle İstanbul'da ikamet edip otomobil tamirciliği yapan akrabası A.P.nin yanına gideceğini söylediğinin” öğrenildiğini belirtilerek adı geçenin, ev ve iş yerinde kullandığı telefonların, on beş gün süreyle gizli dinlemeye alınması talebinde bulunmuş; Cumhuriyet Savcısı da aynı tarihte ve acele ibaresiyle Avcılar Telefon Müdürlüğüne yazı yazarak Müdürlüğe, en kısa süre içinde adı geçenin telefonlarının on beş gün süreyle dinlemeye alınması ve sonucuna ilişkin bilgi verilmesi talimatı vermiştir. Avcılar Postane İşletme Müdürlüğü, Cumhuriyet Savcılığına 24/2/1993 tarihinde gönderdiği yazıyla “her ne kadar A.P. adlı kişi hakkında gizli dinleme işlemi yapılması talep edilmiş ise de teknik açıdan bu tür dinleme yapma imkânlarının bulunmadığı gibi idari yönden de buna yetkilerinin olmadığını” bildirmiştir.  Cumhuriyet Savcısı, gelen bu yazı cevabı sonrasında aynı konuda başkaca bir işlem yapmamıştır.  Adli Tıp Kurumunun 8/3/1993 tarihli otopsi raporuyla “ceset üzerinde yapılan dış muayenede, yüzün ve saçların yanmış olduğu, sağ yanağın ve çenenin karbonizasyon derecesinde yandığı, frontal bölgede her iki tarafta 5x10 cm. ebadında üzeri sıyrılmış parşömen plağı bulunduğu, sol zigomatik kemik üzerinde 2x10 cm. ebadında ekimoz olduğu, yanık alanlarının isle kaplı olduğu, her iki kol ve ön kolun omuzdan itibaren yanmış ve yer yer soyulmalar gösterdiği, boynun çepeçevre yandığı; iç muayenesinde, saçlı deri altında yaygın noktasal kanama görüldüğü, sağ temporal adale üzerinde 2x2 cm.lik ekimoz tespit edildiği; boyun organlarının tetkikinde, troidkartilaj üzerine uyan bölgede 1x1 cm. ebadında ekimoz belirlendiği; Kimyasal Tahliller İhtisas Dairesinin raporunda, kanda % 15 HbCO (karboksi-hemoglobin) bulunduğu, ayrıca kan, idrar ve iç organlarda aranan alkol, uyuşturucu, uyutucu maddelerden hiçbirinin bulunmadığının belirtildiği; kafada ve boyunda travmatik ekimoz ve lezyonlar bulunan kişide, ölümün yanık ve yanık şoku sonucu meydana gelmiş olduğuna kanaat getirildiği ” bildirilmiştir. Cumhuriyet savcısı 1/4/1993 tarihinde “maktulü öldüren kişi ya da kişilerin yakalanmaya çalışılması ve yakalandıklarında mevcutlu olarak Başsavcılıklarına getirilmeleri” hususunda kolluğa talimat vermiştir. Bu tarih ila 3/12/1993 tarihlerinde, aynı yöndeki talimatlarını içeren birden fazla yazıyı kolluğa göndermiş, en son 14/4/1994 tarihinde gönderdiği ve üçüncü defa tekit niteliği taşıyan yazısında, talimatının bir an önce yerine getirilmesini istemiştir.  Kolluğun, 17/5/1994 tarihli yazıyla faillerin tespiti ve yakalanması çalışmalarına devam edildiğini bildirmesi üzerine de 18/5/1994 tarihli yazıyla kolluğa, bu kez “olayın üzerinde önemle durularak fail veya faillerin aranmasına dava zamanaşımına kadar aralıksız ve sürekli olarak devam edilmesi ve başka bir yazı gönderilmesine mahal olmaksızın her üç ayda bir olmak üzere yapılan araştırmaya ilişkin bilgi verilmesi” talimatı vermiştir. Cumhuriyet Başsavcılığınca kovuşturmaya yer olmadığına karar verilene kadar aradan geçen zaman zarfında kolluğa, müteaddit defalar faillerin bulunması yönünde yazılar yazılmış; ayrıca bu yönde yazılan yazıların akıbeti sorulmuştur. Bu zaman zarfında yazılan bu yazılara kolluk tarafından verilen cevaplarda, olaya ilişkin olarak fail veya faillerin arandığı ancak bulunamadığı bildirilmiştir.  Cumhuriyet Başsavcılığı 31/1/2013 tarihinde “suç tarihinden itibaren yapılan tüm araştırmalara rağmen failin kimliğinin tespit edilemediği ile suç tarihinde yürürlükte bulunan 765 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun nitelikli öldürme ve nitelikli yağma suçlarına ilişkin dava zamanaşımı sürelerinin dolduğu” gerekçesiyle kamu adına kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir. Başvurucunun anılan karara itirazı, İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesinin (Mahkeme) 8/3/2013 tarihli ve 2013/252 sayılı kararıyla kesin olarak reddedilmiştir. Karar gerekçesinin ilgili bölümü şöyledir: “K. Çekmece Başsavcılığınca düzenlenen 31/1/2013 gün ve 1993/818 Soruşturma, 2013/1668 Karar sayılı ‘Kovuşturmaya yer olmadığına dair’ kararda gösterilen gerekçeye göre, müşteki Ayser Demiralp’ın itirazı yasal ve yerinde görülmediğinden reddine (karar verilmiştir).” Bu karar 26/3/2013 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu 24/4/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur. B. İlgili Hukuk  1/3/1926 tarihli ve 765 sayılı mülga Türk Ceza Kanunu’nun  maddesinin (1) ve (6) numaralı fıkraları şöyledir: “Kanunda başka türlü yazılmış olan ahvalin maadasında hukuku âmme davası: (1) Ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis ve müebbet ağır hapis cezaların müstelzim cürümlerde yirmi sene, … (6) Bundan evvelki bendlerde beyan olunan miktardan aşağı cezaları müstelzim kabahatlerde alt ay geçmesiyle ortadan kalkar.” 765 sayılı Kanun’un  maddesi şöyledir: “ Hukuku âmme davasının müruru zamanı, mahkûmiyet hükmü, yakalama, tevkif, celp veya ihzar müzekkereleri, adli makamlar huzurunda maznunun sorguya çekilmesi, maznun hakkında son tahkikatın açılmasına dair veya  Müddeiumumîsi tarafından mahkemeye yazılan iddianame ile kesilir. Bu halde müruru zaman, kesilme gününden itibaren yeniden işlemeye başlar. Eğer müruru zamanı kesen muameleler müteaddit ise müruru zaman bunların en sonuncusundan itibaren tekrar işlemeye başlar. Ancak bu sebepler müruru zaman müddetini 102’inci maddede ayrı ayrı muayyen olan müddetlerin yarısının ilavesiyle baliğ olacağı müddetten fazla uzatamaz.”  26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun “Zaman bakımından uygulama” kenar başlıklı  maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir: “(2) Suçun işlendiği zaman yürürlülükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise, failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz edilir.” Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun soruşturma usul ve esaslarına ilişkin 18/10/2011 tarihli genelgesinin ilgili bölümü şöyledir: “…  Faili meçhul olay ve cinayetlerin soruşturulmasında, ... g) Soruşturma evraklarının ilgili Cumhuriyet savcısı tarafından sık sık gözden geçirilmesi, ancak sadece soruşturma evrakının en üstündeki müzekkereye cevap verilmiş olup olmadığı ile yetinilmeyerek içeriği itibarıyla başkaca eksik kalmış bir husus varsa onun da tamamlanması için gerekli yazının yazılması, sonucunun uygun aralıklarla takip edilmesi, …”