Haklar: İfade özgürlüğü

Başvuru, iki ayrı ulusal gazetede yayımlanan haberlerde geçen ifadeler nedeniyle şeref ve itibarın korunması hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.   Başvuru 22/10/2018 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  2019/20768 numaralı başvurunun kişi ve konu yönünden hukuki irtibatı nedeniyle 2018/30939 numaralı başvuru ile birleştirilmesine, incelemenin 2018/30939 numaralı başvuru dosyası üzerinden yapılmasına ve diğer dosyanın kapatılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.  Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvurucu, haberlerin yayın tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumunun (SGK) ilaç ve eczacılık daire başkanlığı görevine yeni atanmıştır. Bundan önce ise uzun bir süre SGK Genel Müdürlüğünde görev yapmıştır. Başvurucu aynı zamanda Türk Büro-Sen isimli sendikada genel başkan yardımcılığı görevinde bulunmuştur. Başvurucunun SGK'da daire başkanlığı görevine atanması ulusal basında geniş yer bulmuş ve tartışmalara konu olmuştur. Özellikle başvurucunun genel başkan yardımcılığını yürüttüğü Sendikanın başkanı olan F.Y. ile anılan Sendikanın bağlı olduğu Türkiye Kamu Çalışanları Sendikaları Konfederasyonu (Kamu-Sen) Genel Başkanı İ.K.nın atamanın yapıldığı tarihte iktidarda olan siyasi parti hakkında sarf ettiği sözler hatırlatılarak söz konusu atama eleştirilmiştir. O dönemde bir kısım medya organı tarafından F.Y. ve İ.K. hakkında, iktidar partisine karşı sarf ettikleri sözler nedeniyle o tarihlerde kamuoyunda devlet içinde gizli bir şekilde örgütlendikleri düşünülen ve Paralel Devlet Yapılanması olarak isimlendirilen yapı ile yakın ilişki içinde olduklarına dair iddialarda bulunulmuştur.  Akşam ve Güneş gazetelerinde de başvurucunun F.Y. ve İ.K. ile aynı Sendikada birlikte çalışmış olmaları vurgulanarak benzer şekilde söz konusu atamayı eleştiren haberler yapılmıştır.  Akşam gazetesinin 29/8/2015 tarihli nüshasının dokuzuncu sayfasında yer alan "SGK'da Şimdi de Paralel Atama Skandalı Patladı" başlıklı haberin ilgili kısmında şu ifadeler yer almıştır: "Başkanının paralel yapı dostu olduğu Türk Büro-Sen'in Başkan Yardımcısı Cafer Seçer'in SGK'da daire başkanlığına atanacağı haberi Ankara'yı karıştırdı. Kırmızı Kitap'a aykırı bu atama ilaç sektöründe de endişe yarattı. Kamu Sen'e bağlı Türk Büro-Sen'de Eğitim ve Sosyal İşler'den sorumlu Genel Başkan Yardımcılığı yapan Seçer, hiçbir deneyimi olmamasına rağmen Türkiye ilaç sektöründe önemli bir konum olan SGK İlaç ve Eczacılık Daire Başkanlığı'na atandı.Amiri AK Parti Düşmanı ve Paralel DestekçisiCafer Seçer'in yardımcılığını yaptığı Türk Büro-Sen Genel Başkanı [F.Y.], AK Parti düşmanlığı ve paralel yapıya verdiği destekle biliniyor.Başbakan Davutoğlu'na Yakışıksız Sözler[F.Y.], sendikanın web sayfasında imzasıyla yayınladığı yazıda; 'Başbakan Davutoğlu Ankara’da bazı gazetelerin Ankara Temsilcileriyle yaptığı toplantıda, yeni oluşturacağı Bakanlar Kurulu’nda yani kabinede, 'Bakacağım şey; ehliyet, liyakat ve uyum' demiştir. Bu sözler Sayın Başbakan’ın ağzına hiç yakışmıyor. 13 yıllık AKP iktidarı boyunca siz, ehliyeti, liyakatı ve tecrübeyi hem lügatınızdan sildiniz ve hem de kamuda bu sözcükleri ayaklar altına aldınız. Şimdi nasıl oluyor da bu kelimeleri telaffuz edebiliyorsunuz? Anladık kuldan korkmuyorsunuz da ya Allah’tan da mı korkmuyorsunuz?' diyerek Başbakan Davutoğlu'nu hedef almıştı.[F.Y.], 'Müslümanlığı hiç ama hiç dilinizden düşürmediniz. İktidarınız boyunca aldattığınız, hak ve hukukunu çaldığınız bu vesile ile zulüm ettiğiniz yüzbinlerce kamu çalışanı adına..' diye devam eden yazısının her satırında hükümete ve Davutoğlu'na yakışıksız ifadelerle kin kustu.Kamu-Sen Genel Başkanı [İ.K.dan] Skandal SözlerTürk Büro-Sen'in bağlı olduğu Kamu Sen Genel Başkanı [İ.K.] da, tıpkı [F.Y.] gibi paralel dostu ve AK Parti düşmanı. [İ.K.], paralel örgütün insan kaynağını oluşturan okul denetimlerini baskın olarak nitelendirerek 'Okul basılması Türkiye'ye yakışmıyor. Kamuoyu nazarında bazı okulların itibarsız hale getirilmeye çalışılması ancak diktatörlükle yönetilen ülkelerde olur. PKK'nın Kandil kampını mı basmaya gidiyorsunuz' diyerek paralel örgütü savunmuştu.Hükumete Kin Kusmuştu[İ.K.], paralelin yayın organı Samanyolu Haber'de katıldığı bir programda da terör olayları ve askerlerimizin şehit olmasıyla ilgili olarak PKK'yı eleştirmek yerine hükümeti suçlayarak 'Bunların vebali kime aittir, milletimiz bunu iyi sorgulamalıdır' demişti.Atama Kararını BildirmedilerBakanlık atama yazısı, direkt olarak SGK Başkanlık Özel Kalemi'ne geldi. Özel Kalem de Genel Sağlık Sigorta ve Genel Müdürlüğü'ne yazıyı iletti. Bakan'ın imzaladığı tarihte yani 24/8/2015'te Başbakan Ahmet Davutoğlu'nun seçim hükumeti kurmak için çalışmalara başlaması nedeniyle Genel Sağlık Sigorta ve Genel Müdürlüğü, Cafer Seçer'in şaibeli bir isim olması nedeniyle atamayı bildirmedi." Güneş gazetesinin 29/8/2015 tarihli nüshasının beşinci sayfasında yer alan "SGK'da İlacın Başına 'Paralel' Atama Skandalı" başlıklı haberde ise şu ifadelere yer verilmiştir: "SGK İlaç ve Eczacılık Daire Başkanlığına ilaçla ilgili hiçbir eğitim ve geçmişi olmayan sendikacı Seçer'in atanması Ankara'yı karıştırdı.Paralel yapıya para taşıyan kamyonlarla gündeme gelen SGK'da şimdi de atama krizi yaşanıyor. SGK İlaç ve Eczacılık Daire Başkanlığı'na paralel yapıya yakınlığıyla bilinen Kamu-Sen'e bağlı Türk Büro-Sen Genel Başkan Yardımcısı Cafer Seçer'in atanacağı haberi hem SGK'da hem de ilaç sektöründe büyük tartışmaya neden oldu. İlaç ve eczacılıkla ilgili hiçbir eğitimi, deneyimi, geçmişi olmayan Türk Büro-Sen'de Eğitim ve Sosyal İşlerden Sorumlu Genel Başkan Yardımcılığı yapan Cafer Seçer'in atanacağı haberi sektörde büyük tedirginlik yarattı.Anayasaya Aykırı Ankara kulislerini karıştıran atama haberi özellikle Cafer Seçer'in yardımcılığını yaptığı Türk Büro-Sen Genel Başkanı [F.Y.] ve sendikanın bağlı olduğu Kamu-Sen Genel Başkanı [İ.K.nın] paralel yanlısı ve hükûmeti hedef alan açıklamalarından dolayı ayrı bir boyut kazandı. Paralel yapının kamuoyunda Kırmızı Kitap olarak bilinen Milli Güvenlik Siyaset Belgesinde birinci ve öncelikli tehdit olarak yer aldığına dikkat çeken konunun uzmanları, paralel yapıya yakın kişilerin SGK gibi devlet kurumlarına yapılan atamanın aynı zamanda Anayasa ihlali olduğunu iddia ettiler. Seçer'i bu göreve getirmeyi planlayanların normal atama prosedürünün dışına çıktığı, Genel Sağlık Sigorta ve Genel Müdürlüğünün Cafer Seçer'in şaibeli bir isim olması nedeniyle atama kararını Başbakan'a bildirmediği ortaya çıktı." Başvurucu, anılan haberlerde geçen ifadeler nedeniyle kişilik haklarına saldırıda bulunulduğu iddiasıyla gazeteler aleyhine ayrı ayrı manevi tazminat davaları açmıştır. Dava dilekçelerinde özetle başvurucu; gazetelerde yer alan haberlerin gerçek dışı, şeref ve itibarını zedeleyici boyutta olduğunu, bu yalan haberler kaynak gösterilerek çeşitli haber sitelerinde yayınlar yapıldığını, noter kanalıyla göndermiş olduğu cevap ve düzeltme metinlerinin yayımlanmadığını, kendisine yöneltilen iddiaların dayanaksız olduğunu ileri sürerek manevi tazminat talebinde bulunmuştur.A. Akşam Gazetesi Aleyhine Açılan Manevi Tazminat Davasına İlişkin Yargısal Süreç  Akşam gazetesine karşı açılan manevi tazminat davasını inceleyen Ankara  Asliye Hukuk Mahkemesi 20/12/2016 tarihinde davanın kısmen kabulüne karar vermiştir. Mahkeme gerekçesinde; başvurucu hakkında iddia olunan konularla ilgili olarak herhangi bir soruşturma, açığa alma ve ihraç kararının bulunmadığı hususlarını vurguladıktan sonra söz konusu yayın ile kamuoyunu bilgilendirme sınırlarının aşıldığını, iddialarla ilgili delil ve belge sunulmadığını belirterek öz ile biçim arasındaki dengenin bozulduğu kanaatine varmıştır. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi  Hukuk Dairesi de aynı gerekçelerle 15/5/2017 tarihli kararı ile istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Kararın temyizi üzerine Yargıtay  Hukuk Dairesi (Daire) 2/4/2018 tarihli ilamı ile kararı bozarak Bölge Adliye Mahkemesinin kararını kaldırmıştır. Bozma ilamının ilgili kısmı şöyledir:"...Davaya konu haberin incelenmesinde; haberin bütününde Sosyal Güvenlik Kurumunda paralel yapılanmaya yakın kişilerin yerleştirilme çabasına girildiği konusunun işlendiği, paralel yapının Kırmızı Kitap olarak bilinen Milli Güvenlik Siyaset Belgesinde öncelikli tehdit olarak yer aldığı, paralel örgüte yakın kişilerin Sosyal Güvenlik Kurumu gibi kurumlara atamalarının yapılmasının ilaç sektöründe de endişe ve tartışmaya neden olduğu, bu anlamda SGK’nın en önemli daire başkanlığı olan İlaç ve Eczacılık Daire Başkanlığına bu alanda hiçbir deneyimi olmayan davacının normal prosedür dışına da çıkılarak getirilmesinin eleştirildiği ve bu atamanın oluşturduğu şüphenin dile getirildiği, ancak haberde davacının daha önce yardımcılığını yaptığı dava dışı sendika başkanının paralel yanlısı açıklamalarından dolayı atama haberinin ayrı bir boyut kazandığına işaret edilip bu açıklamalara yer verildiği, dolayısıyla haberde doğrudan davacının hedef alınmadığı, davacının liyakati ve atanma usulünün eleştirildiği görülmektedir. Haberin bir bütün olarak değerlendirilmesinde, kamusal yarar içeren bir tartışmaya katkı sağlamış olduğu, Sosyal Güvenlik Kurumunun üst düzey yönetimine yapılan atama yöntemi, dönemin koşulları ve Devletin tehlike olarak gördüğü bir yapıyla mücadelesine yer verilerek, gündemde olan konular hakkında kamuoyuna yönelik değerlendirmeler içerdiği dikkate alındığında; davaya konu haberin kamu yararı üstün tutulmak suretiyle kaleme alındığı anlaşılmaktadır. Yukarıda açıklanan ilkeler ve haberin kaleme alınış amacı nazara alındığında, basın özgürlüğünün bu haberde kişi özgürlüğüne üstün tutulması gerektiği sonucuna varılmalıdır. Şu halde, ilk derece mahkemesince istemin reddine karar verilmesi gerekirken, yanılgılı gerekçeyle kısmen kabulüne karar verilmesi doğru olmamıştır. Bu nedenle, davalılar vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararı kaldırılarak, ilk derece mahkemesi kararının bozulması gerekmiştir..." İlk derece mahkemesi Dairenin bozma kararına uyarak 25/9/2018 tarihinde manevi tazminat talebinin reddine karar vermiştir. Başvurucu, ret kararını temyiz etmiştir. Daire 18/3/2019 tarihinde Mahkemenin ret kararını onamıştır. B. Güneş Gazetesi Aleyhine Açılan Manevi Tazminat Davasına İlişkin Yargısal Süreç  Güneş gazetesine karşı açılan manevi tazminat davasını inceleyen Ankara  Asliye Hukuk Mahkemesi 11/4/2017 tarihinde davanın reddine karar vermiştir. Mahkeme gerekçesinde; haberde genel olarak atama prosedürünün eleştirildiği, o anda ve görünürde var olup da sonradan gerçek olmadığı anlaşılan olayların haber yapılmasından basının sorumlu tutulamayacağı hususlarını vurguladıktan sonra söz konusu yayın ile haber verme hakkının kullanıldığı, anılan ifadelerin ifade ve basın özgürlüğü kapsamında kaldığı kanaatine varmıştır. İstinaf üzerine kararı inceleyen Ankara Bölge Adliye Mahkemesi  Hukuk Dairesi de aynı gerekçelerle 23/6/2017 tarihli kararı ile istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Kararın temyizi üzerine Yargıtay  Hukuk Dairesi 2/4/2018 tarihli ilamı ile kararı onamıştır. Başvurucu nihai kararı 27/9/2018 tarihinde öğrenmiştir. Başvurucu 22/10/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.   İlgili ulusal ve uluslararası hukuk kurallarının yer aldığı kararlar için bkz. İlhan Cihaner (2), B. No: 2013/5574, 30/6/2014; Bekir Coşkun [GK], B. No: 2014/12151, 4/6/2015 ve Kemal Kılıçdaroğlu, B. No: 2014/1577, 25/10/