Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, olay tarihinde askerde bulunan başvurucunun oğlunun intiharında kusuru bulunduğu ileri sürülen idare aleyhine açılan tazminat davasında yetersiz tazminata hükmedilmesi nedeniyle yaşam hakkının, aynı davada aleyhine yüksek miktarda vekâlet ücretine hükmedilmesi nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru, 21/8/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir. Birinci Bölüm Birinci Komisyonunca 11/10/2013 tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından 10/11/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.  Adalet Bakanlığına (Bakanlık) başvuru konusu olay ve olgular 10/11/2014 tarihinde bildirilmiş; Bakanlık, görüşünü 9/12/2014 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuştur. Bakanlık tarafından Anayasa Mahkemesine sunulan görüş başvurucuya bildirilmiş olup başvurucu bu görüşe karşı beyanda bulunmamıştır. OLAYLAR VE OLGULARA. Olaylar Başvuru dilekçesi, başvuruya konu dava ve soruşturma dosyaları ile Millî Savunma Bakanlığının 27/7/2015 tarihli cevap yazısının içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucunun oğlu olan 18/10/1989 doğumlu O., Tunceli Hozat 51’inci Motorlu Piyade Tugay Komutanlığı emrinde piyade er rütbesiyle askerlik görevini yerine getirmekte iken 5/9/2009 tarihinde Tunceli ili Merkez Sarıtaş Jandarma Karakol Komutanlığı emrine geçici olarak görevlendirilmiştir. O., bu görevlendirmeden önce 10/8/2009 tarihinde yedi gün süreyle dağıtım iznine gönderilmiş, 18/8/2009 tarihinde izinden döndüğünde önce Elazığ’da bulunan toplama merkezine, 20/8/2009 tarihinde ise Hozat’taki birliğine katılmıştır.  O., 4/10/2009 tarihinde akşam saatlerinde karakolda uzman çavuş olarak görev yapan U.R.Ç.nin yanına giderek kız arkadaşının trafik kazası geçirmesini sebep göstererek memleketine gitmek istediğini söylemiş ve kendisinden izin istemiştir. U.R.Ç., kaza olayının gerçek olduğuna kanaat getirdiği takdirde kendisini izne gönderebileceğini söylemiş ve O. ile kız arkadaşının ikamet ettikleri Antalya’daki hastane ve polis birimleri ile O.nin aynı ilde ikamet eden arkadaşlarını telefonla arayarak bu hususta araştırma yapmıştır. Akabinde kazanın meydana gelip gelmediğini kesin olarak öğrenememesi üzerine moralinin iyi olmadığını gördüğü O.yi o akşamki silahlı nöbetine göndermemiştir. Ceza soruşturması aşamasında dinlenen tanıkların ifadelerine göre O., ertesi gün saat 30’da yeniden U.R.Ç. ile görüşmüş ve babasıyla telefonda konuştuğunu, kız arkadaşının sağlığında önemli bir problem olmadığını öğrendiğini, moralinin de iyi olması nedeniyle izne gitmekten vazgeçtiğini söylemiştir. O., bu görüşmenin ardından diğer askerlerle birlikte rutin faaliyetlerine devam etmiş, aynı gün saat 00’de ise havan mevzisindeki nöbetine piyade tüfeğini alarak gitmiştir. Yine ceza soruşturması aşamasında dinlenen tanık ifadelerine göre O.nin nöbet yerine gitmesinin ardından moralinin hâlâ iyi olmadığını gören er arkadaşlarının bir kısmı, kendisini teskin etmek için yanına gitmiş ve ona moral verdirmeye çalıştıktan sonra oradan ayrılmışlardır. O.nin nöbetinin başlamasından yaklaşık 40-45 dakika sonra nöbet tuttuğu mevziden bir el silah sesi duyulmuş; karakoldakiler önce dışarıdan taciz ateşi açıldığını düşünmüşler, sonrasında olay yerinde yaptıkları kontrollerde O.yi iki kaşının ortasından silahla vurulmuş şekilde ölü olarak bulmuşlardır. Ceza Soruşturması Süreci  8’inci Kolordu Komutanlığı Askerî Savcılığı tarafından (Askerî Savcılık) olayın hemen sonrasında ve resen başlatılan soruşturma kapsamında ölü muayene ve otopsi işlemleri yapılmış, olay yerinde bulunan deliller derhâl muhafaza altına alınmıştır. Yapılan otopsi sonucunda cesedin iki kaş orta kısmında 7x6,5 cm. ebadında ateşli silah mermi giriş deliği, saçlı deri sınırından 4 cm. yukarıdan başlayan sol ense bölgesinde 13x6 cm. ebadında ateşli silah mermi çıkış deliği olduğu, atışın bitişik atış mesafesinden yapıldığı, ölümün; ateşli silah yaralanmasına bağlı kafa kemiklerinde kırık, beyin zarları arasında kanama, beyin kontüzyonu ve beyin kaybı sonucu gerçekleştiği belirlenmiştir.  Olay yerinin incelenmesinde ise piyade tüfeğinin dipçik kısmı cesedin bacaklarının arasında zemine dayalı, şarjörü ve tetik tertibatı sol dizi tarafında, emniyet mandalının tek atış konumunda ve cesedin sol elinin tüfeğin el kundağı üzerinde olduğu, bu tüfeğe takılı şarjörde 18 dolu fişek ve atım yatağında da 1 dolu fişeğin bulunduğu, ceset üzerindeki elbiselerde herhangi bir kavga, boğuşma ve benzeri mücadele emaresinin bulunmadığı, cesedin üzerindeki pantolonun sol üst cebinde mavi renkli tükenmez kalem ile “Seni Seviyorum S…, dayanamıyorum artık bu hasrete, M…, hakkınızı helal edin.” ibarelerinin yazılı olduğu bir not kâğıdı ile pantolonun sağ üst cebinde bir adet mavi renkli tükenmez kalem bulunduğu belirlenmiştir.  Karakola ait telefon kayıtlarının incelenmesinden ölenin, 4/10/2009 tarihinde saat 15’te kız arkadaşı S.K. ile görüştüğü ve bu görüşmenin S.K. tarafından da sonradan doğrulandığı anlaşılmıştır.  Ölene zimmetli olan ve olay yerinde bulunan piyade tüfeğinde, atışa mâni herhangi bir mekanik arızanın bulunmadığı tespit edilmiştir.  Ölenin el ve yüz svapları ile eğitim pantolonunda atış artıklarına rastlanmıştır. Askerî Savcılık, yürüttüğü soruşturma sonucunda 16/4/2010 tarihli ve K.2010/29 sayılı karar ile kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir. Kararın ilgili bölümü şöyledir: “ … O.’nın kız arkadaşını ve ailesini özlediği için dağıtım izninden dönmesinden 47 gün sonra, 4/10/2009 tarihinde izne gitmek istediği, bu maksatla gerçeğe aykırı olacak şekilde kız arkadaşının trafik kazası geçirerek yaralandığını, kız arkadaşına ulaşamadığını, bu sebeple moralinin bozuk olduğunu, karakolda görev yapan havan bölgesinin sorumlusu Uzm. Çvş. U.R.Ç.’ye söylediği, adı geçenin gerek O.’nın kız arkadaşının sağlık durumunu öğrenmek gerekse bu beyanın doğruluğunu tespit etmek amacıyla yaptığı araştırma neticesinde kazanın gerçekleştiğine dair bir bilgiye ulaşamadığı, ertesi gün saat 30 sıralarında O.C’nın babası ile görüştüğünü, kız arkadaşının sağlık durumunun iyi olduğunu öğrendiğini ve izne gitmek istemediğini beyan ettiği, bilahare diğer arkadaşları ile birlikte normal faaliyetlerine devam ettiği, bu kapsamda spora çıktığı, aynı gün saat 00-00 arasında havan mevzisinde nöbeti olduğu için üzerine zimmetli herhangi bir arızası bulunmayan G3 piyade tüfeği ile nöbete çıktığı, arkadaşlarının ve Uzm. Çvş. U.R.Ç’nin kız arkadaşının kaza geçirdiğini düşünmeleri nedeniyle O.’ye moral vermeye ve yalnız bırakmamaya çalıştıkları, bu maksatla bazı arkadaşlarının hizmet binasının yanındaki nöbet yerine birkaç kez gidip kendisi ile görüştükleri, saat 40 sıralarında ise nöbet yerinden bir el silah sesi duyulduğu, önce taciz ateşinin açıldığının düşünüldüğü, sonrasında yapılan kontrollerde ise O.’nın nöbet yerinde alnından yaralanarak öldüğünün anlaşıldığı, ölenin, tek başına silahla nöbet tuttuğu sırada, silahını tam doldurup atıma hazır hale getirerek intihar etmek maksadıyla silahın dipçiğini bacaklarının arasına alıp, namlusunu iki kaşının arasına dayayarak tetiğe bastığı ve aldığı yara sonucu öldüğü, bu şekilde hareket etmesi için kendisini teşvik eden ya da yardım eden kimsenin olmadığı, ceza kanunlarında intihar etmenin ya da intihara teşebbüs etmenin suç olarak düzenlenmediği (anlaşılmıştır).”  Başvurucunun olayın intihar olmadığı gerekçesiyle yaptığı itiraz, Malatya 2’nci Ordu Komutanlığı Askerî Mahkemesi tarafından oybirliğiyle ve kesin olarak reddedilmiştir.  Bu karardan sonra ve başvurucunun talepleri doğrultusunda Askerî Mahkemece, soruşturmada beyanı alınan tanık E.nin başvurucuya olayın intihar olmadığını söyleyip söylemediğinin araştırılması yönünde yeniden ifadesinin alınması için 14/6/2011 tarihinde soruşturmanın genişletilmesine karar verilmiştir. Tanığın Askerî Savcılık tarafından 28/6/2011 tarihinde alınan ifadesinde özetle “Başvurucu ve ölenin diğer yakınlarının, İzmir ilinde bulunan ikametlerine geldiklerini, ziyaretleri süresince devamlı surette olayı hatırlatarak olayı anlattırma çabasına girdiklerini, tüm amaçlarının olayın intihar olmadığını söyletmek olduğunu, evden ayrılıp gitmek istediğini ancak misafirlerine ayıp olacağı düşüncesiyle yapamadığını, sonrasında özellikle başvurucunun ısrarlı ve bunaltıcı hareketleri üzerine ve kızgınlıkla başvurucuya ‘Tamam dediğiniz gibi olsun, oğlunuzu bir komutan vurdu’ dediğini, herhangi bir komutanın ismini ise vermediğini, başvurucuya bu şekilde söylemesinin nedeninin tamamen bunalmış olması ve başvurucuyu rahatlatıp susturmak isteği olduğunu, gerçekte öleni bir komutanın vurması gibi bir durumun olmadığını, olayın intihar olduğunu düşündüren hiçbir şeye rastlamadığını” beyan ettiği görülmüştür. Akabinde başvurucu, ölenin yüzünde iki adet mermi giriş deliği bulunduğunu iddia etmiş ve olaydan sonra kendi cep telefonu aracılığıyla elde ettiği iki görüntüyü dosyaya ibraz ederek soruşturmanın bu yönde genişletilmesine karar verilmesini talep etmiştir. Bu yöndeki talebi de Askerî Mahkemece 4/8/2011 tarihinde kabul edilmiş, Askerî Savcılık tarafından soruşturma dosyasının tevdi edildiği bilirkişi heyeti raporunda özetle “Ölenin harici muayenesinde tespit edilen bulguların iki ayrı ateşli silah mermi giriş deliğine yönelik olmadığı, ölene bir adet ateşli silah mermisinin isabet ettiği, mevcut bulguların tek atış ile uyumlu olduğu, cep telefonu ile çekilmiş fotoğraflarda görülen iki kaş arasındaki mermi giriş deliğinin altında görülen, ölenin burun kısmıyla, sol gözü arasında bulunan, siyah delik şeklindeki kısmın farklı bir mermi giriş deliği olmasının tıbbi delillerinin bulunmadığı, kinetik enerjisi yüksek olan harp silahları ile oluşan yaraların giriş deliklerinin büyük ve parçalı olduğunun tıbben bilindiğinden, sorulan söz konusu yaranın giriş deliğinin uzantısı olduğu” belirtilmiştir. Askerî Savcılık, soruşturmanın genişletilmesi kararı çerçevesinde yaptığı işlemler sonucunda dosyayı karar verilmek üzere Askerî Mahkemeye göndermiş; Mahkeme, soruşturmanın genişletilmesine karar verdiği inceleme neticesinde ve 12/10/2011 tarihinde, yukarıda yer verilen tanık anlatımı, bilirkişi heyeti raporu ile tüm soruşturma dosyası içeriğini gerekçe göstererek kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı başvurucu tarafından yapılan itirazı yeniden oybirliğiyle ve kesin olarak reddetmiştir.  İdari Yargı Süreci Başvurucu, ayrıca 24/9/2010 tarihli dilekçeyle uğradığı maddi ve manevi zararların tazmini amacıyla Millî Savunma Bakanlığına başvurmuştur. Millî Savunma Bakanlığı dilekçeye süresi içinde cevap vermeyerek başvuruyu zımnen reddetmiştir. Başvurucu, zımni ret üzerine 12/1/2011 tarihinde Askerî Yüksek İdare Mahkemesi (AYİM) nezdinde Millî Savunma Bakanlığı aleyhine toplam 000 TL talepli tazminat davası açmıştır.  AYİM İkinci Dairesi 16/1/2013 tarihli ve E.2011/783, K.2013/46 sayılı kararıyla başvurucu lehine 000 TL maddi ve 500 TL manevi olmak üzere toplam 500 TL tazminata, olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte hükmetmiştir. Kararda ayrıca başvurucunun talep ettiği miktar üzerinden reddedilen kısım için davalı idare lehine 640 TL vekâlet ücretine hükmolunmuş olup kararın ilgili bölümleri şöyledir: “…Askerî Savcılığın yapmış olduğu soruşturmada elde edilen delillere göre eylemin bir intihar vakası olduğu anlaşılmaktadır. Normal koşullarda mahkememizin yerleşmiş uygulamalarına göre intihar eylemi sonucunda meydana gelen ölüm olaylarında idarenin sorumluluğu, dolayısıyla da tazmin yükümlülüğü söz konusu olmamaktadır. İntihar eyleminin gerçekleşmesine bazı durumlarda idarenin ajanlarının kusurlu davranışları ile katkıda bulundukları, intihar kararının verilmesinde etkili oldukları (dayak, kötü muamele vs.) hallerde idarenin ölüm olayından sorumlu tutulduğu, hizmet kusurunun varlığı sebebiyle idare aleyhine tazminata hükmedilmesinin gerekliği de izahtan varestedir. …olayda idarenin ajanlarının, müteveffanın kız arkadaşı veya ailevi nedenlerden kaynaklanan psikolojisinin bozuk olduğunu bildikleri, hatta tedbiren bir gün süre ile yakın takipte de tutup, kendisine görev vermedikleri, bu nedenle müteveffayı öncelikle hastaneye sevk ederek psikiyatrik muayeneden geçirmeleri ve söz konusu muayeneye kadar silahtan uzak tutmaları gerekirken, ertesi gün iyi olduğunu beyan etmesi üzerine silahlı olarak nöbet hizmetine göndermeleri ve devamında gerçekleşen ölüm olayında idarenin tamamen kusursuz olduğunun söylenemeyeceği değerlendirilmiştir. Zira müteveffanın söz konusu nöbet sırasında arkadaşına beyanlarından, endişe ve kaygılarının olay esnasında da fil hal devam ettiği ve psikolojisinin iyi durumda olmadığının anlaşıldığı, bu haliyle müteveffanın ölümü ile sonuçlanan olayda kısmen de olsa idarenin hizmet kusuru bulunduğu anlaşılmış ve bu suretle davacının zararının davalı idarece karşılanması gerektiği, ancak ölüm olayının müteveffanın kendi eylemi sonucu gerçekleşmesi nedeniyle müteveffanın da müterafik kusurunun bulunduğundan, zarar miktarından Türk Borçlar Kanunu’nun 52’nci maddesi uyarınca uygun miktarda tenkis uygulanması sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır. Müteveffanın intiharından dolayı babaya yarar kabul edilebilecek herhangi bir yasal ödeme yapılamayacağından, Mahkememizce bu hususun araştırılması cihetine gidilmemiştir. Maddi tazminat isteminde bulunan davacı baba ve annenin maddi zararlarının tespiti amacıyla bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verilmiş, resen seçilen bilirkişi tarafından düzenlenerek Mahkememize ibraz edilen 2012 tarihli bilirkişi raporunda; davacı baba Oktay Can’ın 591,00 TL maddi tazminat hak edişinin mevcut olduğu bildirilmiştir. Taraflara tebliğ edilen ve itiraz edilmeyen bilirkişi raporu, Mahkememizce kabul edilen kıstaslara, ilmi verilere ve yerleşmiş içtihatlara uygun bulunduğundan, bilirkişi raporu doğrultusunda uygulama yapılmıştır. Davacı babaya, oğlunu kaybetmesi nedeniyle duyduğu ve ömür boyu duyacağı acı ve ıstırabı kısmen de olsa karşılayabilmek amacıyla, olayın meydana geliş şekli, tarihi, müteveffanın askerlik statüsü, davacıların sosyal durumları, paranın alım gücü ve işletilecek yasal faizi ve müteveffanın müterafik kusuru dikkate alınarak, olay tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte uygun miktarda manevi tazminat verilmesi (kabul edilmiştir).”  Başvurucunun 22/3/2013 tarihli dilekçe ile karar düzeltme talebi, aynı Dairenin 3/7/2013 tarihli ve K.2013/804 sayılı kararıyla reddedilmiştir. Gerekçede 4/7/1972 tarihli ve 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu’nun  maddesindeki karar düzeltme sebepleri sayıldıktan sonra dilekçede ileri sürülen sebeplerin yerinde görülmediği ve düzeltilmesi istenen kararın kanuna ve usule uygun olduğu belirtilmiştir.  Anılan nihai karar başvurucuya 22/7/2013 tarihinde tebliğ edilmiş olup başvurucu 21/8/2013 tarihli dilekçe ile yasal süresi içinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  Başvurucu Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmadan önce 20/7/2013 tarihinde Millî Savunma Bakanlığına müracaat ederek kesinleşen Mahkeme kararıyla aleyhine hükmedilen vekâlet ücretini ödeyemeyeceğini bildirmiştir.  Başvurucunun bu talebi üzerine Millî Savunma Bakanlığı tarafından “kamu vicdanını rahatsız edebileceği” gerekçesiyle söz konusu vekâlet ücretinin başvurucudan talep edilmesinden Bakan onayı ile vazgeçilmesine, 28/8/2013 tarihinde bireysel başvuruda bulunulmasından sonra karar verilmiş olup anılan karar, başvurucuya da yazı ile bildirilmiştir. B. İlgili Hukuk 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “Doğrudan doğruya tam yargı davası açılması” başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:“İdari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların idari dava açmadan önce, bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veya başka suretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri gereklidir. Bu isteklerin kısmen veya tamamen reddi halinde, bu konudaki işlemin tebliğini izleyen günden itibaren veya istek hakkında altmış gün içinde cevap verilmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten itibaren, dava süresi içinde dava açılabilir.” Haksız fiillerden doğan borç ilişkilerini düzenleyen 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun “Sorumluluk” başlıklı  maddesi şöyledir: “Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür. Zarar verici fiili yasaklayan bir hukuk kuralı bulunmasa bile, ahlaka aykırı bir fiille başkasına kasten zarar veren de, bu zararı gidermekle yükümlüdür.” 6098 sayılı Kanun’un haksız fiilden doğan borç ilişkilerinde tazminatın indirilmesini düzenleyen  maddesi şöyledir:  “Zarar gören, zararı doğuran fiile razı olmuş veya zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuş yahut tazminat yükümlüsünün durumunu ağırlaştırmış ise hâkim, tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir.Zarara hafif kusuruyla sebep olan tazminat yükümlüsü, tazminatı ödediğinde yoksulluğa düşecek olur ve hakkaniyet de gerektirirse hâkim, tazminatı indirebilir.” 6098 sayılı Kanun’un haksız fiillerden doğan borç ilişkilerinin ceza hukuku ile ilişkisini düzenleyen  maddesi ise şöyledir:“Hâkim, zarar verenin kusurunun olup olmadığı, ayırt etme gücünün bulunup bulunmadığı hakkında karar verirken, ceza hukukunun sorumlulukla ilgili hükümleriyle bağlı olmadığı gibi, ceza hâkimi tarafından verilen beraat kararıyla da bağlı değildir. Aynı şekilde, ceza hâkiminin kusurun değerlendirilmesine ve zararın belirlenmesine ilişkin kararı da, hukuk hâkimini bağlamaz.” 1602 sayılı Kanun’un “Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin kararlarının sonuçları” başlıklı  maddesi şöyledir: “Daireler ve Daireler Kurulu kararları kesin olup, kesin hükmün bütün hukuki sonuçlarını hâsıl eder. Bu kararlar aleyhine, ancak bu kanunda yazılı kanun yollarına başvurulabilir. Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, altmış gün içinde işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Mahkeme ilamlarının icaplarına göre eylem ve işlem tesis etmeyen idare aleyhine Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde tam yargı davası açılabilir. Tam yargı davaları hakkındaki kararlar, genel hükümler dairesinde infaz ve icra olunur.” 2/11/2011 tarihli ve 28103 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 659 sayılı Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdareleri ve Özel Bütçeli İdarelerde Hukuk Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Kanun Hükmünde Kararname’nin (KHK) “Adli uyuşmazlıkların sulh yoluyla halli, uzlaşma ve vazgeçme yetkileri” kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısımları şöyledir:“(1) İdarelerin;a) Kendi aralarında ortaya çıkan her türlü hukuki uyuşmazlığın sulh yoluyla hallinde, dava açılmasında, bunlardan yargı veya icra mercilerine intikal etmiş olanların takiplerinden veya davalarda verilen kararlara karşı kanun yollarına gidilmesinden vazgeçilmesinde, sözleşmelerin değiştirilmesinde veya sona erdirilmesinde, b) Gerçek veya tüzel kişilerle aralarındaki sözleşmelerde belirtilen sebeplerle yapılan her türlü sözleşme değişikliklerinin yapılmasında, bu hususlarla ilgili olarak çıkabilecek uyuşmazlıkların sözleşme hükümleri çerçevesinde sulh yoluyla hallinde, hukuk birimlerinin uyuşmazlığın bu şekilde sonlandırılmasında maddi ve hukuki sebeplerle kamu menfaati bulunduğu yönündeki görüşü üzerine, buna dair onay ve anlaşmaları imzalamaya bakanlıklarda bakan, diğer idarelerde üst yönetici yetkilidir. Bakan ya da üst yönetici bu yetkisini sınırlarını açıkça belirlemek suretiyle alt kademelere devredebilir. (2) Birinci fıkrada belirtilenler dışında, idarelerin, herhangi bir sözleşmeye dayanıp dayanmadığına, yargıya intikal edip etmediğine bakılmaksızın gerçek veya tüzel kişilerle aralarında çıkan her türlü hukuki uyuşmazlığın sulh yoluyla halline, her türlü dava açılmasından veya icra takibine başlanılmasından, bunlardan yargı veya icra mercilerine intikal etmiş olanların takiplerinden veya verilen kararlara karşı karar düzeltme yoluna gidilmesi dışındaki kanun yollarına gidilmesinden vazgeçmeye, davaları kabule, ceza uyuşmazlıklarında şikâyetten vazgeçmeye veya uzlaşmaya, davadan feragat etmeye, sözleşmede belirtilmeyen sebeplerle sözleşmelerin değiştirilmesinde veya sona erdirilmesinde maddi ve hukuki sebeplerle kamu menfaati görülmesi halinde, buna dair onay veya anlaşmaları imzalamaya, vazgeçilen veya tanınan ya da terkin edilen hak ve menfaatin değeri dikkate alınmak suretiyle; a) Tutara ilişkin olmayanlar ile 000 Türk Lirasına kadar olanlarda (000 Türk Lirası dahil) hukuk biriminin görüşü alınarak, ilgili harcama yetkilisinin teklifi üzerine üst yönetici, b)  000 Türk Lirasından fazla olanlardan 000 Türk Lirasına kadar olanlarda (000 Türk Lirası dahil), hukuki uyuşmazlık değerlendirme komisyonunun görüşü alınarak, üst yöneticinin teklifi üzerine ilgili bakan, Milli Savunma Bakanlığında Müsteşarın teklifi üzerine Bakan,… yetkilidir. Bakan ya da üst yönetici bu yetkisini sınırlarını açıkça belirlemek suretiyle alt kademelere, münhasıran taşra birimlerinin iş ve işlemleriyle ilgili olup illerde valilik, ilçelerde kaymakamlık onayına bağlanan iş ve işlemlerden kaynaklanan uyuşmazlıklarda vali ve kaymakamlara devredebilir.…” 659 sayılı KHK’nın “Davalardaki temsilin niteliği ve vekâlet ücretine hükmedilmesi ve dağıtımı” kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:“(1) Tahkim usulüne tabi olanlar dâhil adli ve idari davalar ile icra dairelerinde idarelerin vekili sıfatıyla hukuk birimi amirleri, muhakemat müdürleri, hukuk müşavirleri ve avukatlar tarafından yapılan takip ve duruşmalar için, bu davaların idareler lehine neticelenmesi halinde, bunlar tarafından temsil ve takip edilen dava ve işlerde ilgili mevzuata göre hükmedilmesi gereken tutar üzerinden idareler lehine vekâlet ücreti takdir edilir.” 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun  maddesi şöyledir:“Herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu ve altsoyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür.  Kardeşlerin nafaka yükümlülükleri, refah içinde bulunmalarına bağlıdır.  Eş ile ana ve babanın bakım borçlarına ilişkin hükümler saklıdır.”