Haklar: Adil yargılanma hakkı (Hukuk)-Mülkiyet Hakkı

Başvuru, Dahilde İşleme İzin Belgesinin (DİİB), verilen taahhüd yerine getirilmediği ve ilgili düzenlemelere aykırı kullanıldığı gerekçesiyle iptaline ilişkin idari işlemin iptali istemiyle açılan davanın DİİB'nin revize edildiğine dair belge sunulmasına rağmen reddedilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının, ilgili mahkeme kararlarının sunulan belgeler incelenmeksizin gerekçesiz olarak reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.   Başvuru 6/11/2014 tarihinde Ankara  Asliye Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir. İkinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 30/3/2015 tarihinde başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık tarafından başvuru hakkında bir görüş bildirilmemiştir. A. Olaylar  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu şirketin 000 kg kabuklu ceviz ithali karşılığında 000 kg cevizli üzüm sucuğunu ihraç edeceği, ihraç edilecek gıdanın % 50'sinin ceviz içinden oluşacağı (000 kg) taahhüdü ile Ekonomi Bakanlığınca (yeni adı Gümrük ve Ticaret Bakanlığı) adına 3/10/2011 tarihinde 2011/D1-05664 sayılı DİİB düzenlenmiştir.  Başvurucu 8/6/2012 tarihinde ürettiği gıda ürününün bir partisini başka bir şirket aracılığıyla ihraç etmek üzere Gaziantep Serbest Bölgesine götürerek ihracat beyannamesi düzenlemiş, gümrük işlemleri yaparken Gümrük Muhafaza Kaçakçılık ve İstihbarat Müdürlüğü tarafından numune olarak alınan beş üründe ceviz oranının taahhüdün çok altında (% 20) çıkması üzerine gıda mühendisi bilirkişilerce daha sonra incelenmek üzere gıda ürünü içinde bulunduğu araçla birlikte mühürlenerek tutanakla muhafaza altına alınmıştır. Tutanağı başvurucu şirket yetkilisi itirazsız imzalamıştır. 11/6/2012 tarihinde Gümrük Müdürlüğü yetkilileri, gıda mühendisi bilirkişi ile başvurucu ve ihracatı gerçekleştirecek şirket temsilcileri ile birlikte muhafaza altına alınan üründen 50 farklı kutudan 100 adet olmak üzere üç takım numune alarak gıda ürünü ve araç sahiplerine teslim etmiştir. Bu işlem de tutanağa bağlanmış ve tutanak başvurucu şirket temsilcisi tarafından itirazsız imzalanmıştır.  12/6/2012 tarihinde Gümrük Muhafaza Kaçakçılık ve İstihbarat Müdürlüğü görevlileri Gaziantep Cumhuriyet Başsavcılığının 2012/32668 sayılı hazırlık soruşturması kapsamında başvurucu şirketin işyerine giderek inceleme yapmışlar ve tüm işyerinde 641,56 kg ceviz içi bulunduğunu tutanakla tespit altına almışlardır. Tutanakta başvurucu şirket temsilcisine kalan ceviz içinin nerede bulunduğu sorulduğunda 000 kg ceviz içinin ipe dizilmek üzere Adana'da bir şahsa gönderildiğini beyan etmiş, ceviz kabuklarını ise yaktığını ifade etmiştir. İşyerindeki ürünlerin de her birinden 100 adet olmak üzere üç takım numune alınmıştır. Başvurucu temsilcisi bu tutanağı da itirazsız olarak imzalamıştır.  Gıda mühendisi bilirkişi tarafından alınan numuneler incelenerek hazırlanan 13/6/2012 tarihli raporda alınan ürünlerde ceviz içi oranının % 19,8 olduğu tespit edilmiştir. Yapılan incelemede Gümrük Muhafaza Kaçakçılık ve İstihbarat Müdürlüğü tarafından 15/8/2012 tarihinde tutanakla başvurucu temsilcisinin ifadesi alınmıştır. Başvurucu temsilcisi ifadesinde, eksik olan ceviz içini, üretim sırasında % 25-30 arasında fire verdiği, 000 kg ceviz içini ipe dizmek üzere Adana'da Y. isimli şahsa gönderdiği ve 8/6/2012 tarihinde Dış Ticaret Müsteşarlığına başvurarak DİİB'nde revize yaparak sucuklu cevizde ceviz içi oranını % 50'den % 28'e düşürdüğü şeklinde açıklamıştır. Tutanakta başvurucu temsilcisine sorulan revize başvurusunun neden Müdürlükçe yapılan tespit tarihinde yapıldığı sorusu bürokratik sürecin işleyişi ile tarihin denk geldiği şeklinde; DİİB'ne neden fire ile ilgili kayıt koydurmadığı sorusu ise Ticaret Odasından bu konuda belge alınamadığı, ancak, daha sonra bu konuda belge verildiği iddiaları ile açıklanmıştır. Başvurucu temsilcisi, Dahilde İşleme Rejimi Tebliğinin  maddesine göre, ithal edilen malı stoklarında bulundurulması gerektiği halde neden Adana'ya gönderdiği sorusunu ise Gaziantep'te bu işi yapan kişilerin olmaması ile açıklamış ve bilirkişi tarafından hazırlanan rapora itirazı olmadığını ifade etmiştir. Yapılan tespitler üzerine Ekonomi Bakanlığı İhracat Genel Müdürlüğünün 3/7/2012 tarihli ve 47007 sayılı işlemiyle başvurucuya ait DİİB iptal edilmiştir. Başvurucu işleme konu iddiaların yargılama aşamasında olduğu, henüz hakkında kesinleşmiş bir mahkeme hükmü bulunmadığı, idari işlemle ağır bir mali yük altında kalacağı gerekçesiyle söz konusu işlemin iptali talebiyle Ankara  İdare Mahkemesinde (Mahkeme) iptal davası açmıştır. Mahkeme 18/10/2013 tarihli ve E.2012/1191, K.2013/1240 sayılı kararıyla talebi reddetmiştir. Kararın gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:"Olayda, Gaziantep Gümrük Muhafaza ve Kaçakçılık İstihbarat Müdürlüğü'nce yapılan denetimlerde, davacı şirkete ait 2011 tarihli ve 2011/D1-05664 sayılı Dahilde İşleme İzin Belgesi kapsamında işlem gören 2012 tarihli gümrük beyannamesi muhteviyatı 6845 kg. cevizli sucuk cinsi eşyadan alınan numunelerin analizi sonucunda hazırlanan raporda ortalama ceviz oranının % 19,08 olarak tespit edildiği, Gaziantep Sulh Ceza Mahkemesi'nin 2012 tarihli ve 2012/689 değişik iş no.lu dosyasında alınan karar ile, firma adresinde söz konusu DİİB kapsamında getirilen eşyalar ile ilgili yapılan aramada, ihracatı gerçekleştirilmeyen ithal eşyasının işlem görmüş ürün olarak ve/veya ithal edildiği şekliyle bulunamadığı, davacının DİİB'e ilişkin kayıtları incelendiğinde, cevizli üzüm sucuğu imalatında birimde % 40 ceviz kullanacağını taahhüt ederek, belge kapsamında ithali öngörülen 000 kg. kabuklu ceviz cinsi eşyanın tamamının ithalatının yapıldığının anlaşıldığı, durumun davalı idareye intikali üzerine davacıya ait dahilde işleme izin belgesinin iptal edildiği görülmektedir. Bu durumda, davacının % 40 ceviz kullanacağını taahhüt ederek gerçekleştirdiği ithalat neticesinde imal ettiği sucuklarda ceviz oranının taahhüdüne uymadığının tespiti, ithal ettiği 000 kg cevizin sucuk üretiminde kullanılması gerekirken eksik kullanılan 369 kg iç ceviz ile stokta bulunması gerekirken bulunamayan 555,44 kg iç ceviz cinsi eşyanın nerede olduğunun tespit edilememesi nedeniyle, ilgili mevzuatı uyarınca davacı adına düzenlenen 2011/D1-05664 sayılı Dahilde İşleme İzin Belgesinin iptal edilmesine ilişkin 03/07/2012 tarih ve 47007 sayılı işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır." Başvurucu tarafından kararın temyiz edilmesi üzerine Danıştay Onuncu Dairesi önce 24/4/2014 tarihli ara kararıyla DİİB'nde revize yapılıp yapılmadığı, kapatılması için ek süre verilip verilmediği ve geçerlilik durumu; açılan ceza davasının hangi aşamada bulunduğu; gıda ürününün Adana'ya gönderildiği ile ilgili iddianın araştırılmasına yönelik inceleme yapılıp yapılmadığı konularında davacı ve davalının cevap vermesi için otuz gün süre vermiştir.  Daire 8/7/2014 tarihli ve E.2014/509, K.2014/4623 sayılı ilamıyla Mahkeme kararını onamıştır.  Bu karar başvurucu vekiline 9/10/2014 tarihinde tebliğ edilmiş ve 6/11/2014 tarihinde yapılan bireysel başvuruda süre aşımı olmadığı tespit edilmiştir. B. İlgili Hukuk 27/10/1999 tarihli ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun  maddesi şöyledir: “ Dahilde işleme ve hariçte işleme rejimleriyle ilgili usul ve esaslar Bakanlar Kurulunca belirlenir.  Yararlanılacak rejime ilişkin özel hükümler saklı kalmak üzere, ekonomik etkili rejimlerin kullanımına ilişkin izinler ile 95 inci maddenin 1 inci fıkrasında belirtilen antrepo işletme izni; a) İşlemlerin usulüne uygun olarak yürütülmesi için gerekli taahhütnamelerin ve teminatların verilmesi, b) Gümrük idarelerinin, rejimi denetim altında tutabilmesi veya izleyebilmesi için yapması gereken idari düzenlemelerin, söz konusu rejimden hedeflenen ekonomik amaçlarla orantılı olması,Halinde verilir.” 17/1/2005 tarihli ve 2005/8391 sayılı Bakanlar Kurulunun Dahilde İşleme Rejimi Kararı'nın  maddesi şöyledir: “Bu Karar; Dünya piyasa fiyatlarından hammadde temin etmek suretiyle ihracatı artırmak, ihraç ürünlerine uluslararası piyasalarda rekabet gücü kazandırmak, ihraç pazarlarını geliştirmek ve ihraç ürünlerini çeşitlendirmek amacıyla hazırlanmıştır."  2005/8391 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı'nın  maddesi şöyledir: “Firmanın talep etmesi halinde, kullanılmayan dahilde işleme izin belgesi iptal edilir.Bu Karar ve bu Karara istinaden yayımlanacak tebliğ ve genelge hükümlerine uyulmadığının, dahilde işleme izin belgesinin/dahilde işleme izninin düzenlenmesi veya revizesi için ibraz edilen bilgi ve belgeler ile belge/izin kapsamında yapılan işlemlerin gerçek dışı olduğunun veya gerçeği yansıtmadığının yahut belgenin/iznin sahtesinin düzenlendiğinin veya üzerinde tahrifat yapıldığının tespiti halinde; ilgili belge/izin iptal edilir ve ilgililer hakkında kanuni işlem yapılır. Ayrıca, bu belge/izin sahibi firmaya ait dahilde işleme izin belgelerine/dahildeişleme izinlerine(bu firmaların bir başka firmanın belgesinde yan sanayici olması da dahil)1 (bir) yıl süreyle indirimli teminat uygulanmaz.İptal edilen belge/izin ile ilgili olarak, 22 nci madde hükümlerine göre işlem yapılır."  20/12/2006 tarihli ve 26382 sayılı resmî gazetede yayımlanan Dış Ticaret Müsteşarlığının 2006/12 sayılı Dahilde İşleme Rejimi Tebliği'nin (Tebliğ)  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir: “Dahilde işleme izin belgesi/dahilde işleme izni kapsamında ihracatı gerçekleştirilmeyen ithal eşyasının, işlem görmüş ürün ve/veya ithal edildiği şekliyle belge/izin sahibi firma ve/veya yan sanayici firmanın stoklarında bulundurulması zorunludur."