Haklar: Sendika hakkı

Başvuru, disiplin cezası bulunması gerekçe gösterilerek çalıştığı kurum tarafından üç ay süreyle sosyal denge yardımının ödenmemesi ve bunun üzerine açılan iptal ve tam yargı davasının reddedilmesi nedenleriyle eşitlik ilkesinin ve toplu sözleşme hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 14/2/2014 tarihinde İstanbul Bölge İdare Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir. Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 30/4/2015 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. A. Olaylar  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanlığı (Belediye) ile Belediye ve Özel İdare Çalışanları Birliği Sendikası (BEM-BİR-SEN) arasında 1/1/2010 ile 31/12/2012 tarihleri arasında geçerli olmak üzere "Sosyal Denge Sözleşmesi" düzenlenmiştir. Kocaeli Su ve Kanalizasyon Genel Müdürlüğü (İSU) Gebze Şube Müdürlüğünde memur olarak çalışan başvurucuya, 2011 yılı Aralık ile 2012 yılı Ocak aylarında sosyal denge yardımı ödemesi yapılmamıştır. Başvurucu, söz konusu ödemenin yapılması istemiyle İSU'ya başvurmuş; idare tarafından 2008 yılında kınama cezası ile cezalandırıldığı ve Sosyal Denge Sözleşmesi'nin  maddesine göre üç ay süre ile ödemenin yapılmayacağı belirtilerek başvurucunun başvurusu reddedilmiştir. Başvurucu, İSU aleyhine Kocaeli  İdare Mahkemesinde açtığı davada anılan işlemin iptalini ve yoksun kaldığı sosyal denge yardımının ödenmesini talep etmiştir. Mahkeme 6/12/2012 tarihli ve E.2012/144, K.2012/1383 sayılı kararıyla sözleşme döneminden önce gerçekleştirilen fiile verilen cezaya dayanarak ödeme yapılmamasının hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle davanın kabulüne karar vermiştir. Kararın gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:“Bu durumda, dava konusu 09/01/2012 tarih ve 78 sayılı işlemde de kesintinin 25/09/2008 tarih ve 2008/3-8 sayılı soruşturma raporu üzerine verilen "kınama" cezasına dayanılarak yapıldığı görüldüğünden, sözleşmenin kapsadığı 01/01/2010-31/12/2012 tarihleri arasındaki dönemden önce işlenilen fiil ve verilen kınama cezası sebebiyle, 01/01/2010 tarihinde yürürlüğe giren sözleşme uyarınca kesinti yapılmasının mümkün olmaması karşısında, davacıya Aralık 2011, Ocak ve Şubat 2012 aylarını kapsayacak şekilde üç ay süreyle sosyal denge ödemesi yapılmamasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.” Karar, Sakarya Bölge İdare Mahkemesinin 26/4/2013 tarihli ve E.2013/588, K.2013/619 sayılı ilamıyla bozulmuştur. Bozma ilamının gerekçesi şu şekildedir:"… Bu durumda, Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanlığı ile Bem-Bir-Sen arasında çalışanların ekonomik durumunu iyileştirmek, bilgi ve becerilerini geliştirmek, aynı işi yapan kişiler arasında ücret dengesini sağlamak, çalışanların performansını arttırarak demokratik ve katılımcı çalışma düzenini oluşturmak amacı ile akdedilen sözleşmenin  maddesi gereğince "kınama cezası alınması" hali 3 ay süre ile sosyal denge yardımından yararlanılmasına engel olarak belirlendiğinden çalışanların ekonomik durumlarını iyileştirmek amacı ile birlikte performanslarını arttırmak amacı ile de akdedildiği kanaati oluşturan sözleşme hükmü gereğince 10/1/2011 gün ve 1920 sayılı onay ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 125/B-a maddesi uyarınca "Kınama" cezası ile cezalandırıldığı sabit bulunan davacıya sosyal denge yardımı ödemesi yapılmaması yönünde tesis edilen işlemde hukuka aykırılık, aksi yönde verilen Mahkeme kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.Öte yandan, davacı tarafından, Aralık 2011 ve Ocak 2012 aylarında sosyal denge yardımı ödemesi yapılmaması üzerine, davalı idareye yapıldığı belirtilen başvuru üzerine tesis edilen 9/1/2012 tarih ve 78 sayılı bildirim işleminde Sosyal Denge Yardımı ödememe gerekçesinin 2008 yılı disiplin soruşturma raporu olduğunun belirtildiği görülmekle birlikte, davalı idare savunma yazısı ve eki belgelerden davacı hakkında, ayrı bir fiilden dolayı 10/10/2011 gün ve 1920 sayılı onay ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 125/B-a maddesi uyarınca "Kınama" cezası ile cezalandırılması yönünde işlem tesis edildiği ve esasen sosyal denge yardımı ödememe gerekçesinin 2011 yılı disiplin cezası ile cezalandırma işlemi olduğu görülmekle, bildirim işleminde gerekçenin hatalı belirtilmesi, sebep unsuru yönünden işlemi sakatlamamaktadır." Karar düzeltme istemi; aynı Bölge İdare Mahkemesinin 11/12/2013 tarihli ve E.2013/1386, K.2013/1702 sayılı ilamıyla, kararın düzeltilmesi dilekçesinde ileri sürülen hususların 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun  maddesinde yazılı nedenlerden hiçbirisine uymadığı gerekçesiyle reddedilmiştir. Karar 17/1/2014 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu 14/2/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. B. İlgili Hukuk 25/6/2001 tarihli ve 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu'nun “Toplu sözleşmenin kapsamı” başlıklı  maddesinin birinci ve ikinci fıkraları şöyledir:“Toplu sözleşme; kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarını düzenleyen mevcut mevzuat hükümleri dikkate alınarak kamu görevlilerine uygulanacak katsayı ve göstergeler, aylık ve ücretler, her türlü zam ve tazminatlar, ek ödeme, toplu sözleşme ikramiyesi, fazla çalışma ücreti, harcırah, ikramiye, doğum, ölüm ve aile yardımı ödenekleri, cenaze giderleri, yiyecek ve giyecek yardımları ve diğer mali ve sosyal hakları kapsar.Toplu sözleşme ikramiyesi hariç olmak üzere toplu sözleşme hükümlerinin uygulanmasında sendika üyesi olan ve sendika üyesi olmayan kamu görevlileri arasında ayrım yapılamaz.” 4688 sayılı Kanun'un “Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması” başlıklı  maddesinin birinci ve ikinci fıkraları şöyledir:"27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir. Bu sözleşme bu Kanunun uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmaz ve bu kapsamda Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurulamaz.Yapılacak sözleşme, toplu sözleşme dönemi ile sınırlı olarak uygulanır ve sözleşme süresi hiçbir şekilde izleyen mahalli idareler genel seçimi tarihini geçemez. Mahalli idareler genel seçim tarihini izleyen üç ay içerisinde de toplu sözleşme dönemiyle sınırlı olmak üzere sözleşme yapılabilir. Bu sözleşmeye dayanılarak yapılan ödemeler kazanılmış hak sayılmaz." 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye 4/4/2012 tarihli ve 6289 sayılı Kanun’un  maddesi ile eklenen ek  maddesi şöyledir:“Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir.” 1/1/2010-31/12/2012 dönemlerine ait Sosyal Denge Sözleşmesi'nin “Sosyal denge yardımından yararlanma şartları” başlıklı  maddesi şöyledir: “a- Olumsuz sicil alması, uyarma cezası alması halinde 2 ay,b- Kınama cezası alması halinde 3 ay,c- Maaş kesim cezası alması halinde 4 ay,d- Kademe ilerleme cezası alması halinde 5 ay,e- Geçici olarak görevden uzaklaştırılanlar, doğum izninde olanlar, yılda 30 günden fazla rapor kullananlar ile ücretsiz izin alanlar (Sendikal çalışmalar için verilen haftada bir gün izinde olanlar hariç), görevden uzak kaldıkları süre içerisinde bu yardımdan yararlandırılamazlar (heyet raporları hariç).” Başvurucunun iddialarına dayanak gösterdiği Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 15/6/2012 tarihli ve E.2008/142, K.2012/941 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:"... herhangi bir disiplin cezası alanlara ayrıca bir de aylıktan kesme cezası niteliği taşıyacak şekilde belli bir süre ek ödemeden yararlandırmama yoluna gidilmesinde hukuka uygunluk bulunmamaktadır. Zira, disiplin cezasına konu eylemler için uygulanacak yaptırım mevzuatta belirlenmiş olup, dava konusu işlem tarihi itibariyle idari düzenlemeye dayanılarak disiplin cezasının yanında aynı eylemden dolayı bir de gelir mahrumiyetine yol açacak biçimde düzenleme getirilmesine olanak tanıyan bir yetki davalı idareye tanınmamıştır."