Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru; güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuz sonuçlandığı gerekçesiyle işçilik görevine başlatılmama işlemine karşı açılan iptal davasında, davanın sonucuna etkili iddianın kararda karşılanmaması nedeniyle gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 3/5/2018 tarihinde yapılmıştır. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Gölcük Tersanesi Komutanlığınca yapılan işçi alımı sınavının yazılı ve sözlü aşamalarında başarılı olarak işçi olmaya hak kazanmıştır. Başvurucu hakkında 12/4/2000 tarihli ve 24018 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliği'nin (mülga Yönetmelik)  ve  maddeleri uyarınca güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yaptırılmıştır. Yönetmelik'in  maddesine göre yapılan değerlendirme sonucunda başvurucunun işçi olarak alımı gerçekleştirilmemiştir. Başvurucu, söz konusu işlemin iptali istemiyle 9/8/2016 tarihinde dava açmıştır. Dava dilekçesinde soyut ve muğlak bir ifadeyle güvenlik soruşturmasının olumsuz olarak sonuçlandığını ileri sürmüştür. Adli sicil kaydının olmadığını, hakkında yürütülen soruşturma ya da kovuşturma bulunmadığını belirtmiştir. Söz konusu işlemin kamu yararı amacı taşımadığından yakınmıştır. Kocaeli  İdare Mahkemesi (Mahkeme) 3/3/2017 tarihinde davayı reddetmiştir. Kararın gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:"Olayda, davacının güvenlik soruşturmasının olumsuz olarak değerlendirilmesine dayanak teşkil eden bilgi ve belgeler Mahkememizce yapılan ara kararı ile ilgili kurumlardan istenilmiş ve temin edilen bir kısım evrakın gizlilik derecesi bulunduğundan Mahkememizce incelendikten sonra kurumuna iade edilmiş olup, gizlilik derecesi bulunan evrakın incelenmesinden davacının kardeşinin suç işlemek amacıyla kurulan örgüte üye olmak ve uyuşturucu ve uyarıcı madde ticareti yapma ve sağlamak suçlarından hakkında mahkumiyet kararları alındığı bilgilerine yer verildiği anlaşılmaktadır.İdareyle işçiler arasında imzalanan iş sözleşmesi özel hukuk sözleşmesi olup, buna göre özel hukuk ilişkilerinde taraflar, sözleşme serbestisi çerçevesinde konusu ve kapsamını diledikleri gibi belirleyerek sözleşme yapabilecekler, sözleşme yapma konusunda da yargı kararıyla zorlanamayacaklardır.Bu durumda, davalı idarece davacı hakkındaki güvenlik soruşturmasının olumsuz değerlendirilmiş olması ve iş sözleşmesi imzalanması konusunda idarenin yargı kararıyla zorlanamayacağı gözönünde bulundurulduğunda davacının işe başlatılmamasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmamıştır." Başvurucu, karara karşı 24/5/2017 tarihinde istinaf yoluna başvurmuştur. İstinaf dilekçesinde başvurucu, güvenlik soruşturmasının neden olumsuz olarak sonuçlandığını bilmemekten şikâyetçi olmuştur. İşlemin gerekçesinin olmadığını ileri sürmüştür. Atanması gereken tüm şartları taşımasına rağmen haksız ve hukuka aykırı bir şekilde atanmadığını ifade etmiştir. Uzun yıllardır görüşmediği ağabeyi hakkında yapılan tespit nedeniyle görevine başlatılmadıysa suç ve cezaların şahsiliği ilkesinin ihlal edildiğini belirtmiştir. İstanbul Bölge İdare Mahkemesi  İdari Dava Dairesi 8/3/2018 tarihinde istinaf talebini kesin olarak reddetmiştir. Nihai karar başvurucuya 4/4/2018 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 3/5/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  Dava konusu işlemin dayanağı olan Yönetmelik'in "Amaç" başlıklı  maddesi şöyledir:"Bu Yönetmeliğin amacı; ... Türk Silahlı Kuvvetlerinde, ... çalışacak personel ... hakkında yapılacak güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasını düzenlemektir." Aynı Yönetmelik'in "Kapsam" başlıklı  maddesi şöyledir:"Bu Yönetmelik; ... Türk Silahlı Kuvvetlerinde, ... çalışacak personeli, ... için yapılacak güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının esas ve usullerini, bunu yapacak mercileri, hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılacak gizlilik dereceli yerlerde çalışan kamu personeli ile meslek grupları ve üst kademe yöneticilerini kapsar" Aynı Yönetmelik'in "Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında araştırılacak hususlar" başlıklı  maddesi şöyledir:"Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında kişinin içinde bulunduğu ortam dikkate alınarak, kişinin kayıtlı ikamet adresi ile fiilen ikamet ettiği adres esas alınmak suretiyle;a) Kimlik kontrolü, kimlik kayıtlarının doğruluk derecesi, uyrukluğu, geçmişte yabancı bir devletin uyrukluğuna girip girmediği,b) Genel kolluk kuvvetlerinin ve istihbarat birimlerinin arşivlerinde bilgiler bulunup bulunmadığı, adli sicil kaydının ve hakkında arama kaydı veya herhangi bir tahdidin olup olmadığı,c) Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakının bulunup bulunmadığı ve 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanuna ve Atatürk ilke ve inkılaplarına aykırı davranıp davranmadığı,ç) Şeref ve haysiyetini ihlal edecek ve görevine yansıyacak şekilde kumara, uyuşturucuya, içkiye, paraya ve aşırı bir şekilde menfaatine düşkün olup olmadığı, ahlak ve adaba aykırı davranıp davranmadığı,d) Yabancılarla, özellikle hasım ve hasım olması muhtemel Devlet mensupları ve temsilcileriyle ilgili derecesinin iç yüzü ve nedeni,araştırılır." Aynı Yönetmelik'in "Yöntem" başlıklı  maddesi şöyledir:"Bu Yönetmelik kapsamına giren kamu kurum ve kuruluşlarınca yaptırılacak güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında aşağıdaki yöntem izlenir :a) 9 / A ve 9 / B maddeleri kapsamındaki talepler doğrudan Cumhurbaşkanlığına iletilir. b) Emniyet Genel Müdürlüğü ve/veya mahalli mülki idare amirliklerince (a) bendi kapsamındaki talepleri hariç yapılması öngörülen güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması ilgili bakanlık veya kamu kurumu ve kuruluşlarının talebi üzerine gerçekleştirilir. İllerden gelen talepler valilikler aracılığı ile yapılır. c) Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılması taleplerinin ilgili makama ulaşmasından itibaren arşiv araştırması sonuçları en geç 30 iş günü, güvenlik soruşturması sonuçları en geç 60 iş günü içinde cevaplandırılır. Soruşturma ve araştırma sonucu içeren bilgi ve belgeler ilgilinin işlemini yapan makamlardaki dosyasında asgari ‘‘gizli’’ gizlilik derecesinde aidiyet konusuna göre fiziki ve / veya elektronik ortamda muhafaza edilir .ç) Güvenlik soruşturmasını ve arşiv araştırmasını isteyen makama, kişi hakkında karar vermeye yeterli bilgiler aktarılır.d) Güvenlik soruşturmasını ve arşiv araştırmasını nasıl ve ne şekilde yapılacağı, soruşturma ve araştırma yapmaya yetkili makamların görev ve talimatları ile belirlenir.e) Mahalli mülki idari amirliklerince yapılmış olan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında durumu saptananların evrakının bir örneği dosya açılmak üzere Emniyet Genel Müdürlüğüne gönderilir.f) Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması taleplerine, ilgili kişinin adı, soyadı ve kimlik numarası bilgilerini içeren liste dijital ortama kaydedilerek eklenir. Ancak Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığına iletilmek üzere gönderilen güvenlik soruşturması talep yazılarına, söz konusu liste yerine bu Yönetmeliğin ekinde yer alan güvenlik soruşturması formu dijital ortama kaydedilerek eklenir." Aynı Yönetmelik'in "Değerlendirme" başlıklı  maddesi şöyledir:"Yaptırılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesi amacıyla gerektiğinde kişinin gizlilik dereceli birim, kısım ve gizlilik dereceli yerler ile askeri, emniyet ve istihbarat teşkilatları, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalıştırılıp çalıştırılmamaları, yer değiştirerek bu görevlere devam edip etmemeleri ile 657 sayılı Kanunun 48 inci maddesi kapsamında belirtilen şartları taşıyıp taşımadığı gibi hususları incelemek ve sonucunu sorumlu amirin takdirine sunmak üzere; bakanlıklarda görevlendirilecek bakan yardımcısının, diğer kamu kurum ve kuruluşlarında en üst amirin, üniversitelerde rektörün, illerde valinin başkanlığında, personel birim amiri, hukuk müşaviri ve varsa güvenlik işlerinden sorumlu birim amirinden oluşan değerlendirme komisyonu kurulur. Cumhurbaşkanlığında kurulacak Değerlendirme Komisyonu İdari İşler Başkanının görevlendireceği bir üst kademe yöneticisinin başkanlığında belirlenecek genel müdürlerin katılımıyla oluşur. Türk Silahlı Kuvvetlerinde ise bu Komisyonun oluşumu kendi yönergeleri ile belirlenir. Değerlendirme Komisyonunun çalışma tutanakları ve kararları gizlidir"