Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, kolluk görevlilerince toplumsal bir olaya müdahale sırasında yaralanma olayının meydana gelmesi ve buna ilişkin tazminat talebinin reddedilmesi nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 12/6/2015 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.    Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 16/2/1959 doğumlu olan başvurucu, Diyarbakır'da yaşamaktadır. Başvurucu 29/3/2006 tarihinde ikametgâhından çıktığı sırada, toplumsal bir olay nedeniyle orada bulunan göstericilerle kolluk görevlileri arasında kalmış ve ayağından yaralanmıştır. Yaralanması nedeniyle aynı gün Diyarbakır Devlet Hastanesine giden başvurucuya adli rapor tanzim edilmiştir. Düzenlenen bu ilk raporda, başvurucunun taşlama sonucu sağ ayak topuğunda 10 cm çapında ezilme tarzında yara olduğu belirtilmiştir. Başvurucunun iddiasına göre kolluk kuvvetince olay anında kullanılan ateşli bir silah ya da gaz fişeği kapsülü ayağına isabet etmiş ve bu nedenle yaralanmıştır. Başvurucu bu iddiası kapsamında kendisini ateşli silahla yaralayan kolluk görevlilerinin tespit edilmesi ve cezalandırılması için haklarında kamu davası açılması talebiyle 5/5/2006 tarihinde Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığına (Cumhuriyet Başsavcılığı) suç duyurusunda bulunmuştur. Cumhuriyet Başsavcılığı 5/5/2006 tarihinde adli tahkikat başlatmış ve başvurucunun tedavi gördüğü hastaneden başvurucu hakkında düzenlenen geçici adli raporu temin ederek Adli Tıp Kurumundan (ATK) kati adli rapor almıştır. ATK raporunda; başvurucunun sağ ayak topuğunda 10 cm çapında ezilme tarzında yara olduğu, söz konusu yaralanmanın basit bir tıbbi müdahale ile giderilebilecek ölçüde, hafif nitelikte olduğu, yaşamsal tehlikeye ve kemik kırığına neden olmadığı tespitlerine yer verilmiştir. Başvuru formunda söz konusu adli raporun sıhhati konusunda herhangi bir şikâyet ileri sürülmediği gibi Anayasa Mahkemesince de aksi yönde değerlendirme yapmayı gerektirecek bir bilgi ya da belgeye rastlanmamıştır. Ayrıca Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 4/12/2006 tarihinde başvurucunun müşteki sıfatı ile, olaya görgüsü olduğu bildirilen kişilerin ise bilgi veren sıfatıyla adli kolluk tarafından ifadeleri alınmıştır. Bilgilerine başvurulan R.A. ve Z.A. ifadelerinde; belirtilen tarihte toplumsal olaylar meydana geldiğini, bazı kişilerin yaralandığını duyduklarını, başvurucuyu tanımadıklarını, başvurucunun olay esnasında kolluk görevlilerince yaralandığına da şahit olmadıklarını belirtmişlerdir. 8/4/2008 tarihinde ise Cumhuriyet Başsavcılığınca başvurucunun şikâyetçi olduğu kolluk görevlileri hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair ek karar verilmiştir. Karar gerekçesinin ilgili bölümü şöyledir:"...Müşteki [Başvurucu] olay tarihinde Diyarbakır Merkez Sakarya Caddesinde bulunan fırından evine gelirken Özel Tim Polislerinin kendisine silahla ateş ettiklerini, ve ayağına mermi değip yaralandığını bildirip görevli polis memurlarından şikayetçi olduğunu beyan etmesi üzerine görevli polis memurları hakkında soruştarmaya başlanmış isede;Müştekinin 2006 tarihli Diyarbakır Devlet Hastanesinde düzenlenen 10748 no lu adli raporunda taşlanma sonucu yaralandığının kayıtlı olduğu, sağ ayak topuğunda 10 cm çapında ezilme tarzında yaralanması olduğu, ateşli silahla yaralanmadığının tesbit edildiği,Emniyet Müdürlüğünün 2007 tarih944-86 sayılı yazısı ile olay tarihinde Sakarya caddesi ileÖğretmenler caddesi kesişiminde yasa dışı gösteri yapan ve yolu trafiğe kapatan gurubun güvenlik güçlerine taşlı saldırıda bulunması üzerine tazyikli su ve gözyaşartıcı ile müdehaleedildiği, ateşli silah kullanılmadığının bildirildiği, dinlenen tanıklar olayı görmediklerini beyan ettiklerinden şüpheli polis memurlarının atılı suçu işlemedikleri anlaşılmıştır.Şüphelilerin atılı suçu işlediklerine dair delil bulunmadığı nedeni ileKAMU ADINA KOVUŞTURMA YAPILMASINA YER OLMADIĞINA;..." Cumhuriyet Başsavcılığı başvurucunun yaralanmasına neden olan kişi ya da kişiler hakkında ise 8/4/2008 tarihinde daimî arama kararı vermiştir. Söz konusu karar kapsamında dava zamanaşımı süresi (29/3/2016) sonuna kadar başvurucunun yaralanmasına neden olan fail ya da faillerin tespitine çalışılması, bu konuda üç ayda bir bilgi verilmesi adli kolluktan talep edilmiştir. İncelemenin yapıldığı tarih itibarıyla dava zamanaşımı süresi dolan soruşturma dosyası derdesttir. Başvurucu söz konusu ek kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz etmiş, itirazı inceleyen Siverek Ağır Ceza Mahkemesi verilen ek kovuşturmaya yer olmadığı kararının usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle 6/8/2008 tarihinde itirazı reddetmiştir.  Anılan ret kararı, başvurucuya 23/10/2008 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu, kolluk kuvvetinin orantısız güç kullanımı sonrası kötü muameleye maruz kaldığı iddiası ile 27/4/2009 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) başvuruda bulunmuştur. Bu başvuru 28101/09 numarasıyla AİHM tarafından incelenmiş ve başvurunun altı aylık başvuru süresinden sonra yapıldığı belirtilerek süre aşımı nedeniyle 3/3/2016 tarihinde kabul edilemez bulunmuştur.  Başvurucu, kolluk kuvvetince yaralandığı iddiasıyla maddi ve manevi tazminat talebiyle idareye başvurmuştur. İdarece 22/6/2006 tarihli kararla başvurucunun talebi reddedilmiş ve bu karar başvurucuya 26/6/2006 tarihinde tebliğ edilmiştir.  Başvurucu, idarece talebinin reddedilmesi üzerine idari yargıda maddi ve manevi tazminat talepli tam yargı davası açmıştır. Diyarbakır  İdare Mahkemesi (Mahkeme) maddi ve manevi tazminat talepli davaların ayrı ayrı açılması gerektiğini belirterek 18/9/2007 tarihli kararı ile dava dilekçesinin reddine karar vermiştir. Başvurucu, bu karar üzerine sadece manevi tazminat talep ederek tekrar tam yargı davası açmıştır. Yapılan yargılama sonucunda Mahkeme 18/9/2007 tarihli kararı ile davayı reddetmiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:"...Dava dosyası ile Mahkememizin 2007/2487 sayılı dosyasının birlikte incelenmesinden, davacının iddia ettiği gibi ateşli silahla değil taşla yaralandığı doktor raporu ile sabittir.Olayda, idarenin bir hizmet kusuru bulunmadığı gibi, meydana gelen zarar ile nedensellik bağı kurulabilen bir idari eylem bulunmadığı gibi idarenin kusursuz sorumluluğundan sözetmeye olanak bulunmamaktadır. Zira davacının yaralanmasının kimler tarafından gerçekleştirildiği belirlenememiştir.Aynı nedenle, olayın tüm toplumu ilgilendiren,toplumsal bir riskin gerçekleşmesi niteliğinde olduğu, daha açık b ir deyişle terör örgütünce gerçekleştirilen bir eylemden kaynaklandığı ortaya konulamadığından sosyal risk ilkesinin uygulanmasına da olanak görülmemektedir.Bu itibarla, idarenin tazmin sorumluluğunu gerektiren bir durum saptanamadığından açılan davanın reddi gerekmektedir.Açıklanan nedenlerle, davanın reddine, ..." Başvurucu tarafından söz konusu kararın temyiz edilmesi üzerine Danıştay Onuncu Dairesi (Daire) 14/3/2013 tarihli kararıyla hükmü onamıştır. Onama kararına karşı başvurucu, karar düzeltme yoluna başvurmuştur. Bu talep de Dairenin 19/3/2015 tarihli kararı ile reddedilmiş ve karar kesinleşmiştir. Kesinleşen karar başvurucuya 15/5/2015 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 12/6/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. A. Ulusal Hukuk 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usul Kanunu'nun  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:"İdari dava türleri şunlardır: ...b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,..."B. Uluslararası Hukuk AİHM, devlet görevlilerinin kastına dayanan işkence ve kötü muamele yasağı kapsamındaki şikâyetlere ilişkin olarak Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne (Sözleşme) taraf devletlerin tam ve etkili bir ceza soruşturması yürütme zorunluluğundan -önceki kararlarına da atıfta bulunarak- bahsetmektedir. Ayrıca AİHM anılan bu ana yükümlülüğe ek olarak, hakkın ihlalinin gerçekleştiğinin tespit edildiği durumlarda kötü muameleye maruz kalan mağdurlara ulusal düzeyde yeterli bir giderim sağlanmasının gerekli olduğunu da belirtilmektedir. Başka bir ifadeyle AİHM, ihlal iddiaları hakkında yapılacak ceza soruşturmasının tam ve etkili bir şekilde yürütülmesinin yanı sıra gerekli olduğunda taraf devletin kötü muamele mağdurlarına yeterli tazminat sağlama veya en azından maruz kalınan kötü muamelenin yol açtığı zararın giderimi için yeterli bazı olanaklar sunma noktasında sorumluluğu olduğuna dikkat çekmektedir (Gäfgen/Almanya [BD], B. No: 22978/ 05,1/6/2010, §§ 116-118).