Haklar: Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı

Başvuru, kanuna aykırı toplantıya katıldığından bahisle kamu görevlisi olan başvurucu hakkında kınama disiplin cezasına hükmedilmesinin toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkını ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.   Başvuru 18/5/2018 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu, başvuruya konu olayların meydana geldiği dönemde Adıyaman Valiliğinde gelir uzmanı olarak görev yapan bir kamu görevlisidir. Başvurucu aynı dönemde Büro Emekçileri Sendikasının Adıyaman İl Temsilciliğinin de Yönetim Kurulu üyesidir. DEAŞ terör örgütü 20/7/2015 tarihinde Şanlıurfa'nın Suruç ilçesinde, bir sivil toplum örgütüne ait Amara Kültür Merkezinin bahçesinde açıklama yapmak üzere toplanan gruba yönelik olarak canlı bomba saldırısı gerçekleştirmiş ve bu saldırıda birçok sivil vatandaş hayatını kaybetmiştir. Başvurucu 21/7/2015 tarihinde söz konusu saldırıyı protesto etmek amacıyla 300 kişilik bir grubun Adıyaman'ın Karapınar Caddesi üzerinde gerçekleştirmek istediği toplantıya katılmıştır. Başvurucu, söz konusu toplantıya üyesi olduğu Sendika tarafından alınan karar uyarınca katıldığını ifade etmiştir. Başvurucu; anılan toplantıda henüz bir açıklama yapılamadan polisin toplanan gruba gaz ve tazyikli su ile müdahale ettiğini, bu esnada kendisinin konuşmak amacıyla bir emniyet görevlisinin yanına gittiğini ve ne olduğunu anlayamadan gözaltına alındığını, ifadesi alındıktan sonra da serbest bırakıldığını belirtmiştir. Başvurucu hakkında söz konusu toplantıya katılımı nedeniyle disiplin soruşturması başlatılmıştır. Hazırlanan soruşturma raporunda; PKK terör örgütüne yakın internet sitelerinin çağrısı üzerine 300 kişilik bir grubun caddeyi tek yönlü olarak trafiğe kapattığı, toplantıya katılan başvurucunun örgüt adına şiddet içerikli eylemlerde yer aldığı, görevli memura mukavemette bulunduğu, 6/10/1983 tarihli ve 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'na muhalefet ederek genel güvenliği tehlikeye sokan eylemlere aktif olarak katıldığının tespit edildiği, ayrıca başvurucu hakkında adli yönden soruşturma başlatıldığı belirtilmiştir. Başvurucunun anılan toplantıda gerçekleştirdiği suç unsuru oluşturabilecek eylemlerinin memurun hizmeti ile ilgili olmadığı ve hizmet dışında gerçekleştirildiği dikkate alınarak anılan raporda başvurucunun "hizmet dışında devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davranışta bulunmak" fiilini işlediği gerekçesiyle ilgili mevzuatta eyleminin karşılığı olarak görülen kınama disiplin cezasıyla cezalandırılması teklif edilmiştir. Başvurucu hakkında, belirtilen gerekçelerle kınama disiplin cezası uygulanmıştır. Başvurucu, hakkında verilen kınama disiplin cezasının iptali istemiyle dava açmış; davası reddedilmiştir. Davayı inceleyen derece mahkemesi; disiplin cezalarının kamu hizmetinin gereği gibi yürütülebilmesi bakımından belli bir statüye sahip şahısların içinde bulundukları statüyü düzenleyen mevzuat uyarınca yerine getirmek zorunda oldukları ödev ve sorumlulukları ifa etmemeleri veya mevzuatta yasaklanan fiillerde bulunmaları durumunda uygulanan yaptırımlar olduğunu, ilgililerin hakları üzerinde doğrudan ve önemli sonuçlar doğurmaları sebebiyle subjektif ve bireysel etkileri bulunduğu gibi kamu hizmetinin sürdürülmesi ve kamu düzeninin sağlanması bakımından objektif ve kamusal önemi de haiz bulunduğunu belirtmiştir. Derece mahkemesi daha sonra başvurucunun anılan toplantıda caddeyi tek taraflı trafiğe kapatanlardan biri olduğunu ve bu eylemini gerçekleştirdiği esnada polis tarafından gözaltına alındığını, bu nedenle başvurucuya atfedilen eylemin sübuta erdiği sonucuna varıldığını ifade etmiştir. Başvurucunun eyleminin sendikal faaliyet kapsamında değerlendirilemeyeceğini de belirten derece mahkemesi, başvurucunun kınama disiplin cezasıyla cezalandırılmasına dair işlemde hukuka aykırılık bulunmadığına karar vermiştir. Başvurucu ret kararına karşı istinaf talebinde bulunmuştur. Talebi inceleyen bölge idare mahkemesi, ret kararının hukuka ve usule uygun olduğu gerekçesiyle talebi oyçokluğuyla reddetmiştir. Karşıoy yazısında, dava dosyası incelendiğinde başvurucunun eylemin yalnızca yürüyüş kısmına katıldığının anlaşıldığı belirtilmiş; yol kapatma veya terör örgütü lehine slogan atma eylemlerine başvurucunun iştirak ettiğine ilişkin dosya kapsamında somut tespitlere yer verilmediği gibi güvenlik güçlerine saldırdığı ya da şiddet içeren eylemlere katıldığı hususuna yönelik olarak da somut bir tespitin dosya içinde yer almadığı, başvurucu hakkında yalnızca 2911 sayılı Kanun'a muhalefet nedeniyle ceza takibatı yapıldığının anlaşıldığı ifade edilmiştir. Karşıoy yazısında daha sonra barışçıl bir gösteri nedeniyle disiplin cezası tehdidi altında bulunmanın kural olarak meşru amaçları gerçekleştirmek için gerekli görülen önlemler ile barışçıl toplanma hakkı arasındaki dengeyi sağladığı söylenemeyeceği gibi başvurucunun insani duyarlılık çerçevesinde, üyesi olduğu Sendikanın da bileşenleri arasında yer aldığı platform üyelerine karşı DEAŞ terör örgütü tarafından gerçekleştirilen katliama dikkat çekmek ve toplumsal farkındalık oluşturulmasına katkıda bulunmak amacıyla yapılmış olan barışçıl bir gösteriye katılmasının "hizmet dışında Devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davranışlarda bulunmak" olarak değerlendirilmesine olanak bulunmadığı ve bu nedenle başvurucunun disiplin cezası ile cezalandırılmasına ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı belirtilmiştir. İstinaf talebinin reddine dair nihai karar başvurucuya 25/4/2018 tarihinde tebliğ edilmiştir.  Başvurucu 18/5/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun "Disiplin cezalarının çeşitleri ile ceza uygulanacak fiil ve haller" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"Devlet memurlarına verilecek disiplin cezaları ile her bir disiplin cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:...B - Kınama : Memura, görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesidir.Kınama cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:...d) Hizmet dışında Devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davranışlarda bulunmak,..." Diğer ilgili hukuk için bkz. Mehmet Alanç ve diğerleri [GK] (B. No: 2017/15462, 29/9/2021, §§ 18-21, 23).