Haklar: Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı

Başvuru, tutuklama tedbirinin hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 3/4/2017 tarihinde yapılmıştır.  Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyon tarafından bu kararda incelenen şikâyet haricindeki şikâyetlerin kabul edilemez olduğuna karar verilmiş, bu şikâyet yönünden ise başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî darbe teşebbüsüyle karşı karşıya kalmış ve bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde olağanüstü hâl ilan edilmiştir. Olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde son bulmuştur. Kamu makamları ve yargı organları -olgusal temellere dayanarak- bu teşebbüsün arkasında Türkiye'de çok uzun yıllardır faaliyetlerine devam eden ve son yıllarda Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanması (PDY) olarak isimlendirilen bir yapılanmanın olduğunu değerlendirmişlerdir (Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, §§ 12-25). Darbe teşebbüsü sırasında ve sonrasında ülke genelinde darbe girişimiyle bağlantılı ya da doğrudan darbe girişimiyle bağlantılı olmasa bile FETÖ/PDY ile bağlantılı olan ve aralarında yargı mensuplarının da bulunduğu çok sayıda kişi hakkında Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından soruşturma başlatılmıştır. Bu kapsamda teşebbüsün savuşturulduğu gün Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınca (Başsavcılık) -aralarında Yüksek Mahkeme üyelerinin de bulunduğu- üç bine yakın yargı mensubu hakkında FETÖ/PDY ile bağlantılarının bulunduğu iddiasıyla başlatılan soruşturmada bu kişilerin büyük bölümü hakkında gözaltı ve tutuklama tedbirlerine başvurulmuştur (Aydın Yavuz ve diğerleri, §§ 51, 350). Ankara Adliyesinde Cumhuriyet savcısı olarak görev yapmakta olan başvurucunun Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun (HSYK) 10/8/2016 tarihli kararı ile görevden uzaklaştırılmasına, sonrasında ise meslekten çıkarılmasına karar verilmiştir. Ayrıca başvurucunun yeniden inceleme talebi 29/11/2016 tarihinde reddedilmiş ve meslekten çıkarılmasına ilişkin karar kesinleşmiştir. Başvurucu, Başsavcılık tarafından FETÖ/PDY ile bağlantılı olarak başlatılan bir soruşturma kapsamında 11/8/2016 tarihinde gözaltına alınmıştır. Başvurucunun ifadesi 17/8/2016 tarihinde Başsavcılıkta alınmıştır. Başvurucu ifadesinde özetle FETÖ/PDY ile hayatının hiçbir döneminde herhangi bir şekilde bağlantısının olmadığını, sadece çocuklarının örgütle bağlantılı bir okulda eğitim gördüğünü, bunun dışında başkaca bir irtibatının söz konusu olmadığını, çocuklarını okula göndermesinin terör örgütü üyeliği suçlamasına konu edilemeyeceğini, kaldı ki kendisi gibi birçok kişinin çocuklarını bu yapının okullarına gönderdiğini ifade ederek suçlamaları kabul etmemiştir. Başsavcılık, başvurucuyu terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanması istemiyle 17/8/2016 tarihinde Ankara Sulh Ceza Hâkimliğine sevk etmiştir.  Ankara  Sulh Ceza Hâkimliği aynı tarihte başvurucunun sorgusunu yapmıştır. Başvurucu sorgudaki ifadesinde özetle FETÖ/PDY ile hayatının hiçbir döneminde herhangi bir şekilde bağlantısının olmadığını ifade ederek suçlamaları kabul etmemiştir. Ankara  Sulh Ceza Hâkimliği başvurucunun terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmasına karar vermiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:"... Şüpheliler ... [diğerleri ve] Hakan Büyükabacı'nın üzerlerine atılı bulunan silahlı terör örgütüne üye olma suçunu işlediklerine dair kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren dosya kapsamında somut delillerin bulunması, şüphelilerin kaçma ve delilleri karartma ihtimallerinin bulunduğu, bu nedenlerle adli kontrol uygulamasının yetersiz kalacağı Şüphelilere isnat edilen suçun Ağır Cezayı gerektiren suç üstü halleri gerektiren suç olması nedeni ile CMK 2/1-J ve 2802 sayılı Kanununun yasanın  maddesi ve CMK'nın  maddesi ile ilgili düzenlemeler ile AİHS  maddesindeki tutuklama şartları kapsamında isnat olunan suç ile orantılı olarak tedbir kapsamında şüphelilerin CMK'nın  maddeleri uyarınca ayrı ayrı tutuklanmasına ... karar verildi." Başvurucunun tutuklama kararına 21/8/2016 tarihinde yaptığı itiraz Ankara  Sulh Ceza Hâkimliği tarafından 26/8/2016 tarihinde benzer gerekçelerle kesin olarak reddedilmiştir. Sonraki süreçte ilgili Sulh Ceza Hâkimliklerince başvurucunun tutukluk durumu değerlendirilmiş, başvurucunun tahliye talepleri veya tutukluluğa ilişkin itirazları kabul edilmemiştir.  Bu kapsamda Ankara  Sulh Ceza Hâkimliği 3/1/2017 tarihinde başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar vermiş, başvurucunun anılan karara yönelik itirazını Ankara  Sulh Ceza Hâkimliği 20/3/2017 tarihinde kesin olarak reddetmiştir.  Başvurucu, kararı 22/3/2017 tarihinde öğrendiğini bildirmiştir. Başvurucu 3/4/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başsavcılığın talebi üzerine Ankara  Sulh Ceza Hâkimliği soruşturmanın geldiği aşamayı ve mevcut delil durumunu dikkate alarak 2/5/2017 tarihinde başvurucunun tahliyesine ve hakkında yurt dışına çıkamama şeklinde adli kontrol tedbiri uygulanmasına karar vermiştir.  Başsavcılık 12/4/2019 tarihli iddianame ile başvurucunun terör örgütüne üye olma suçundan cezalandırılması istemiyle aynı yer ağır ceza mahkemesinde kamu davası açmıştır. İddianamede öncelikle FETÖ/PDY'nin yapılanmasına ve faaliyetlerine ilişkin açıklamalar yapılmış, sonrasında başvurucuya yönelik suçlama ve delillere yer verilmiştir. Başsavcılık, başvurucunun FETÖ/PDY hiyerarşisi içinde yer almak suretiyle üzerine atılı suçu işlediğini iddia etmiştir. İddianamede, suçlamaya esas alınan olgular özetle şöyledir:i. HSYK'nın başvurucuyu meslekten çıkardığı ve söz konusu kararın kesinleştiği belirtilmiştir.ii. HSYK tarafından gönderildiği belirtilen belgelerle ilgili olarak ''Ankara Başsavcılığının 2008/155145 ve 2011/60043 sayısına kayden 'suç işlemek amacıyla örgüt kurmak. Örgüt kapsamında ihaleye fesat karıştırmak, rüşvet vermek' suçlarından yürütülen soruşturmalarda, Adıyaman  ACM'nin 2011/8 esas 2012/277 karara sayılı kararının temyizi üzerine Yargıtay  ceza dairesinin 2015 tarih 2015/16 esas 2015/737 karar sayılı ilamında da anıldığı üzere 5271 sayılı CMKnın  maddesi uyarınca üç ay için verilen iletişimin denetlenmesi kararı süresinin bitiminden sonra denetlemeye ilişkin kayıtların çözümlerini yapıp huzura getirip dayanak delillerle birlikte incelemeden usul ve yasaya aykırı şekilde dinleme kararının uzatılması talebinde bulunduğu, [O.T.] imzalı, 2016 tarihli dilekçede; Hakan Büyükabacı'nın; FETÖ silahlı terör örgütüne üye olduğu ve 17-25 Aralıktan sonra meslekten ihraç edilen Ankara Emniyet Müdürlüğü Organize Suçlarla Mücadele Şube Müdürü [O.Ş.K.] ile birlikte hükümeti esas alacak şekilde Kamu İhale Kurumuna ve uzun yıllar İller Bankasında mühendis ve bürokrat olarak çalışan 2008 yılında Kamu İhale Kurumunda Grup Başkanı olarak çalışan müşteki [O.T.'ye] kumpas kurdukları ve usulsüz şekilde yürütülen soruşturma nedeniyle 2012 yılından buyana müştekinin görevden uzaklaştırılmasına neden oldukları'' şeklindeki özet değerlendirmeye yer verilmiş ve dilekçe veren kişilerin başvurucunun da baktığı evraklarda taraf olmaları, kendi dosyaları nedeniyle dilekçe vermiş bulunmaları, başvurucunun örgütle irtibatına dair somut bir anlatımlarının bulunmaması ve bu dilekçelerin ayrıca HSYK tarafından incelenmiş olması nedeniyle dilekçe sahiplerinin yeniden dinlenmesinin soruşturmaya bir katkı sağlamayacağı değerlendirilerek adı geçen kişilerin tanık olarak dinlenmediği belirtilmiştir.iii. Telefon görüşme kayıtlarına ilişkin olarak düzenlendiği belirtilen 21/3/2017 tarihli rapora göre başvurucunun kullandığı telefon ile FETÖ/PDY ile bağlantılı suçlardan haklarında soruşturma yürütülen bir kısım kişiyle görüşmelerinin bulunduğunun ifade edildiği ancak bu kişilerin genellikle yargı mensubu olduğu ve örgütün üst düzey yöneticisi olduklarına dair bir tespite de yer verilmediği belirtilmiştir. Söz konusu raporda ayrıca başvurucunun örgüt ile iltisaklı olan kurumlardan Bank Asya ile 59 defa, Samanyolu ile 132 defa, Kimse Yok Mu Derneği ile 88 defa ve Turgut Özal Üniversitesi Hastanesi ile 2 defa iletişim kurduğu tespitlerine yer verilmiştir.iv. Başvurucudan elde edilen dijital materyallerle ilgili olarak alınan 22/3/2019 tarihli bilirkişi raporuna göre söz konusu materyallerde ByLock programına ait bir bulgunun veya FETÖ/PDY ile ilgili başkaca herhangi bir verinin tespit edilemediği belirtilmiştir.v. Tanık G.nin dosya kapsamında yer alan ifadesinde"... Hakan Büyükabacı CTE [Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü] genel müdür yardımcısı olarak görev yaptığım dönemde bana bağlı tetkik hâkimi olarak görev yaptı, önceleri açık şube, [F.T.] başka genel müdürlüğe görevlendirilince onun yerine terör şube tetkik hâkimi olarak çalıştı, genel müdürlükte fetöcü olan ekiple uyumlu çalışıyordu, ancak onlardan olup olmadığını bilmiyorum." şeklinde beyanda bulunduğu belirtilmiştir. Ankara  Ağır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) 29/4/2019 tarihinde iddianamenin kabulüne karar vermiş ve Mahkemenin E.2019/236 sayılı dosyası üzerinden kovuşturma aşaması başlamıştır. Mahkeme 12/9/2019 tarihinde yaptığı ilk duruşmada başvurucunun savunmasını almıştır. Başvurucu savunmasında özetle;i. Evinin yakınında yer alması ve çocuklarının Seviye Tespit Sınavı'nda başarı göstermeleri dolayısıyla okul ücretinde indirim yapılması nedeniyle çocuklarını örgütle bağlantılı koleje gönderdiğini, bu nedenle Bank Asyada hesap açtırdığını ve söz konusu hesaptan okul ücreti ödemelerini yaptığını, hesabın FETÖ/PDY liderinin talimatından önce açılan bir hesap olduğunu, talimatla para yatırılmasının ya da olağanüstü bir hareketliliğin söz konusu olmadığını beyan etmiştir.ii. İddianamede HSYK'da sadece O.T. isimli kişinin şikâyetiyle ilgili bir dosya bulunduğu belirtilmesine rağmen A.K. isimli kişinin yaptığı ve benzer iddiaları içeren bir dosya daha bulunduğunu, Ankara Cumhuriyet savcısı olarak görev yaptığı dönemde yürüttüğü bir soruşturma sonunda bu kişilerin haklarında dava açtığını ve bu nedenle mağdur olduklarını iddia ederek Hâkimler ve Savcılar Kuruluna (HSK) şikâyet dilekçesi verdiklerini belirtmiştir. Başvurucu; A.K. ve O.T. hakkındaki soruşturmanın Çankırı Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından başlatıldıktan sonra yetkisizlikle Başsavcılığa gönderilen bir soruşturma olduğunu, o tarihte A.K.nın Kamu İhale Kurulu üyesi, O.T.nin de Kamu İhale Kurulu grup başkanı olduğunu, soruşturmanın konusunun ihaleye fesat karıştırma, rüşvet ve suç işlemek için örgüt kurma olduğunu, dosyanın ilk savcısının T. olduğunu ve 2010 yılında on iki ay boyunca bu savcı tarafından iletişimin tespiti tedbirlerinin alındığını, bu esnada A.K. ve O.T.nin suç delili olabilecek bazı görüşmelerinin tespit edilmesi üzerine bu kişiler hakkındaki soruşturmanın tefrik edilerek memur suçları soruşturma bürosuna gönderildiğini, bu büroda görev yapması nedeniyle dosyanın kendisine tevzi edildiğini, kendisinin de soruşturmayı sonuçlandırıp kamu davasını açtığını ve yargılama sonunda Ankara  Ağır Ceza Mahkemesince A.K. ve O.T.nin görevi kötüye kullanma suçundan mahkûmiyetlerine karar verildiğini ifade etmiştir.iii. Bu bağlamda A.K. ve O.T.nin HSK'ya verdikleri şikâyet dilekçelerinde söz konusu soruşturmanın bir FETÖ/PDY kumpası olduğunu iddia ettiklerini, bu kapsamda A.K.nın soruşturmada usulsüz dinlemeler yapıldığını ileri sürerek soruşturma savcılarını ve kararı veren tüm hâkimleri şikâyet ettiğini, O.T.nin ise benzer iddiaların yanı sıra söz konusu davanın FETÖ/PDY kumpası olduğunu yargılama sürecinde -duruşmalarda- söylemelerine rağmen bunun dikkate alınmadığını ileri sürerek yargılamayı yapan Ankara  Ağır Ceza Mahkemesi heyetini de şikâyet ettiğini, O.T.nin iddialarıyla ilgili incelemenin devam ettiğini, A.K.nın şikâyetleriyle ilgili olan dosyada ise ''iletişimin tespiti, dinlenmesi, kayda alınması ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi tedbirinin uygulanmasında hukuka aykırı bir durum bulunmadığı ve ileri sürülen iddiaların doğrulanmadığı gerekçesiyle'' tüm şikâyet edilenler hakkında soruşturma izni verilmemesine karar verildiğini, dolayısıyla usulsüz soruşturma yaptığı iddiasının doğru olmadığını beyan etmiştir.iv. Tanık G. ile aynı CTE'de yaklaşık iki yıl birlikte çalıştıklarını, bu dönemde herkesle uyumlu şekilde çalıştığını, dolayısıyla sadece FETÖ/PDY mensuplarıyla uyumlu çalıştığı gibi bir durumun söz konusu olmadığını, hayatının hiçbir döneminde FETÖ/PDY ile herhangi bir şekilde irtibatının olmadığını, tanığın kişisel bir yorum yaptığını beyan etmiştir. Mahkeme 12/9/2019 tarihli duruşmada tanık G.yi dinlemiştir. Tanık G. ifadesinde özetle, tetkik hâkimi olan başvurucuyla birlikte çalıştıklarını başvurucunun FETÖ/PDY ile bağlantısı konusunda herhangi somut bir bilgiye sahip olmadığını hatta FETÖ/PDY üyesi olmadığını düşündüğünü beyan etmiştir. Tanık ilk ifadesinde geçen "FETÖ/PDY ile uyumlu çalıştı." şeklindeki beyanının sorulması üzerine o tarihte teröre bakan tetkik hâkiminin başka bir genel müdürlükte görevlendirilmesi üzerine başvurucunun teröre bakan şubede görevlendirildiğini ve mecburen örgüt mensuplarıyla uyumlu çalıştığını, diğer türlü başvurucunun "harcanabileceğini", dolayısıyla uyumlu çalışmış olmasının tanığın örgütle bağlantılı olduğu anlamına gelmediğini ifade etmiştir. Mahkeme O.T.nin dinlenmesine karar vermiştir. Bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla tanığın henüz dinlenmediği veya tanık ifadesinin henüz dosyaya girmediği görülmektedir. Mahkemece sorulması üzerine HSYK tarafından gönderilen 3/9/2019 tarihli yazı ile "[başvurucunun] FETÖ/PDY silahlı terör örgütü üyesi olduğu iddiası ile hakkında 2016/7900 sayılı dosyada soruşturma izni, 2016/9604 sayılı dosyada inceleme izni verildiği evrakların Teftiş Kurulu Başkanlığına gönderildiği hâlen bu iki dosyaya ait soruşturmaların devam ettiği, 2016/12548 ve 2017/6986 sayılı dosyalarda şikâyetin işleme konulmaması kararı verildiği, 2014/2259 sayılı dosyada kısmen şikâyetin işleme konulmaması kısmen evrakın Adalet Bakanlığına gönderilmesi kararı verildiği, 2015/5872 sayılı dosyada soruşturma izni verilmesine yer olmadığı kararı verildiği" şeklinde cevap verildiği görülmektedir. Dava, bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla ilk derece mahkemesinde derdesttir.  İlgili hukuk için bkz. Mustafa Özterzi [GK], B. No: 2016/14597, 31/10/2019, §§ 33-