Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, kemik kırılması ile sonuçlanan gözaltına alma eylemi nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 15/3/2019 tarihinde yapılmıştır.  Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.   Başvuru formu ve ekleri ile Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler doğrultusunda tespit edilen ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu, İstanbul'daki Galatasaray Meydanı'nda bir siyasi partinin çağrısı üzerine 8/2/2016 tarihinde gerçekleştirilen protesto eylemleri sırasında olaya müdahale eden kolluk görevlileri tarafından gözaltına alınmıştır. Olay tarihi itibarıyla 19 yaşında olan başvurucu; protestolarla ilgisi olmadığını, olay yerinden geçmekte iken sadece merak ettiği için bakındığı sırada gözaltına alındığını ileri sürmüştür.  Terör örgütü propagandası yapma, görevli memura mukavemet şüphesiyle gözaltına alındığı anlaşılan başvurucunun kontrol için kolluk görevlileri tarafından götürüldüğü sağlık kurumunda, bir başka şahıs tarafından darbedilme veya çarpma ön tanısıyla yapılan muayenesi sonucu düzenlenen 8/2/2016 tarihli raporda sol kol pazu kemiğinde (humerus) kırık tespit edildiği kayıt altına alınmıştır.  Gözaltına alındıktan yaklaşık dört saat sonra serbest bırakılan başvurucu, terör örgütü propagandası yapma ve kanuna aykırı gösteriye katılarak ihtara rağmen dağılmama suçu isnadıyla İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesi nezdinde yapılan yargılaması sonucunda isnat edilen eylemlerin sabit olmadığı gerekçesine dayanılarak 5/9/2017 tarihli hükümle beraat etmiştir.  Başvurucu, gözaltına alındığı sırada kolunun kırılması nedeniyle İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı (Başsavcılık) nezdinde ilgili kamu görevlileri hakkında suç duyurusunda bulunmuştur. Başsavcılığın yürüttüğü soruşturma sürecinde olaya dair kamera kayıtlarının bilirkişi marifetiyle incelenmesi sonucunda düzenlenen raporda; başvurucu olduğu düşünülen bir kadını yüzünde gaz maskesi olan 5-6 emniyet görevlisinin yere yatırmaya çalıştığı, başvurucunun "Direne direne kazanacağız." şeklinde slogan attığı, bir emniyet görevlisinin başvurucunun başına hafif şiddette tekme attığı, şapkalı, uzun montlu, montunun kapüşonu kürklü olan bir emniyet görevlisinin yere yatırılan başvurucunun sol kolunu şiddetli şekilde çevirdiği, kolun normal dirsek ve omuz kısmının bükümlerinin dışında büküldüğü, başvurucunun kolunu büken görevlinin 1,80-1,85 boylarında, 90-100 kg ağırlığında, iri yapılı biri olduğu belirtilmiştir. Soruşturma sürecinde Adli Tıp Kurumundan alınan rapora göre başvurucunun kolundaki yaralanmanın yaşamı tehlikeye sokmamakla birlikte basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafif nitelikte olmadığı, kırığın yaşam fonksiyonlarına etkisinin ortaderece (3) olduğu belirtilmiştir.  Soruşturma sonunda başvurucuya müdahale eden kolluk görevlisinin İ. olduğu tespit edilerek anılan kolluk görevlisi hakkında zor kullanma yetkisinin aşılması suretiyle kasten yaralama suçu isnadıyla düzenlenen 6/6/2017 tarihli iddianame İstanbul  Asliye Ceza Mahkemesi (Mahkeme) tarafından 13/6/2017 tarihinde kabul edilmiştir. Ceza yargılaması sürecinde Adli Tıp Kurumundan rapor talep edilmiş olup raporun Başsavcılık tarafından alınan raporla (bkz. § 12) aynı içeriği haiz bulunduğu anlaşılmıştır. Kolluk görevlisi İ. savunmasında; görevini profesyonelce yaptığını, başvurucuyu kendisinin yakaladığını, başvurucunun direnç gösterdiğini, "Direne direne kazanacağız." şeklinde slogan attığını, kendisinin 117 kg ve 1,96 cm olduğunu ve başvurucuyu tanımadığını beyan etmiştir.  Mahkeme yargılama sonunda 17/1/2018 tarihli kararla İ.nin üzerine atılı suçu sabit kabul ederek 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun  maddesi delaletiyle aynı Kanun'un maddesinin birinci fıkrası uyarınca 1 yıl 12 ay 10 gün hapis cezasına hükmetmiştir. Karar gerekçesinde özetle İ.nin çok kolay bir şekilde başvurucuyu yakaladığı, başvurucunun kaçmadığı, pasif hâle getirilmiş başvurucunun kolunun İ. tarafından aşırı derecede büküldüğü, şiddet kullanma yetkisinin mağdurenin zayıf cüssesine rağmen acımasız bir şekilde, objektif ölçüler dışına çıkılarak yerine getirildiği,  derecede kemik kırığı oluşmasına kasten neden olunduğu, ayrıca İ.nin Mahkemeyi haricen etkilemeye çalıştığı belirtilmiştir.  Söz konusu hüküm, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi  Ceza Dairesinin 14/2/2019 tarihli kararıyla kaldırılmış; İ.nin taksirle yaralama suçundan 100 gün karşılığı 000 TL adli para cezasıyla cezalandırılmasına kesin olarak hükmedilmiştir. Hükümde taksirin bilinçli olması 1/3, eylem sonucu kırık oluşması 1/2 oranında ceza artırım sebebi olarak değerlendirilirken görev gereği eylemin yapılması 1/3, cezanın sanık üzerindeki olası etkileri 1/6 oranında indirim sebebi olarak değerlendirilmiştir. Gerekçenin ilgili kısmı şöyledir:"Somut olay, Kanunların hükümleri ve öğretide açıklanan görüşler birlikte değerlendirildiğinde; suç tarihinde polis memuru olarak görev yapmakta olan sanık İ.nin, ... Kanununa aykırı biçimde yapılan gösterinin dağıtılması amacıyla amirleri tarafından kendisine verilen ve ... yerine getirmekle zorunlu olduğu emir uyarınca gösteride bulunan katılan Fatmanur Cantürk'ü yakalama işlemi yaptığı sırada adı geçen katılanın sol kolunu bükerek kırılmasına neden olduğu anlaşıldığından, sanık İ.nin, katılan Fatmanur Cantürk'ü yaralama eyleminin, yetkili bir merciden verilip, yerine getirilmesi görev gereği zorunlu olan bir emri uyguladığı sırada sınırı kasıt olmaksızın aşması nedeniyle TCK'nin 89/ maddesine uyan taksirle yaralama olarak nitelendirilmiştir....Katılan Fatmanur Cantürk vekili aşamalarda özü değişmeyen anlatımlarında müvekkili katılanın kolunun sanık tarafından kasten kırıldığını ileri sürmüş ise de, adı geçen katılanın gözaltına alınmasına ilişkin görüntüleri içeren bilirkişi raporları gözetildiğinde, katılana tekme atan kişinin ise kimliğinin belirsiz olduğu, 'kafasında şapka olan, kapüşonlu kürklü, uzun montlu' olarak tanımlanan sanık İ.nin katılan Fatmanur Cantürk'ün sol kolunu çevirerek bükmek dışında fiilinin bulunmadığının anlaşılması karşısında, fiili işlerken katılanın yaralanması biçimindeki neticeyi istediğine dair kanıt bulunmayan sanığın fiilinin dairemizce bilinçli taksirle yaralama suçunu oluşturduğu kabul edilmiştir.Sanık İ.nin yetkili merci tarafından verilen emri yerine getirmek amacıyla katılan Fatmanur Cantürk'ün sol kolunu bükerken kırılabileceğini öngörmesine rağmen neticeyi istemediği, böylece yüklenen yaralama suçunu bilinçli taksirle işlediği anlaşıldığından sanık hakkında hükmolunan cezadan TCK'nin 22/ maddesi uyarınca takdiren 1/3 oranında artırım yapılması gerekmiştir. Taksirle yaralama fiilinin katılanın vücudunda kemik kırılmasına neden olduğundan sanık hakkında hükmolunan cezadan TCK'nin 89/2-b maddesi uyarınca yarı oranında artırım yapılmıştır. Sanık İ.nin, katılan Fatmanur Cantürk’ü kasten yaralama suçundan mahkûmiyetine ilişkin İstanbul  Asliye Ceza Mahkemesinin 2018 tarih, 2017/330 (E) ve 2018/14 (K) sayılı hükmü, sanığın eyleminin yetkili bir merciden verilip, yerine getirilmesi görev gereği zorunlu olan bir emri uyguladığı sırada sınırı kasıt olmaksızın aşmak suretiyle, taksirle yaralama suçunu oluşturmasına rağmen hukuki nitelendirmede yanılgıya düşülerek, kasten yaralama suçundan mahkûmiyet hükmü kurulması nedeniyle hukuka aykırı olduğundan CMK’nin 280/ maddesi uyarınca kaldırılmasına, sanık İ. nin işlediği sabit olan yetkili bir merciden verilip, yerine getirilmesi görev gereği zorunlu olan bir emri uyguladığı sırada sınırı kasıt olmaksızın aşmak suretiyle, katılan Fatmanur Cantürk’ü taksirle yaralama suçundan mahkûmiyetine karar verilmesi gerektiği sonuç ve vicdani kanısına ulaşılarak ..." Başvurucunun hizmet kusuruna dayalı olarak 000 TL manevi, 500 TL maddi tazminat talebiyle açtığı tam yargı davası sonucunda İstanbul  İdare Mahkemesi, başvurucunun orantısız müdahaleyle kolunun kırıldığı hususunun sabit olduğu gerekçesiyle 000 TL manevi tazminata hükmetmiş; hüküm 27/6/2019 tarihinde kesinleşmiştir. Başvurucu, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi  Ceza Dairesinin kesin hükmünü 14/2/2019 tarihinde tebellüğ etmesinin ardından 15/3/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.   5237 sayılı Kanun'un "Kasten yaralama" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:(1) Kasten başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.(2) (Ek fıkra: 31/3/2005 – 5328/4 md.) Kasten yaralama fiilinin kişi üzerindeki etkisinin basit bir tıbbî müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafif olması hâlinde, mağdurun şikâyeti üzerine, dört aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur. (Ek cümle:12/5/2022-7406/3 md.) Suçun kadına karşı işlenmesi hâlinde cezanın alt sınırı altı aydan az olamaz.(3) Kasten yaralama suçunun;...c) Kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle,...İşlenmesi halinde, şikâyet aranmaksızın, verilecek ceza yarı oranında, ... artırılır. 5237 sayılı Kanun'un "Taksirle yaralama" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:" (1) Taksirle başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi, üç aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.(2) Taksirle yaralama fiili, mağdurun;...b) Vücudunda kemik kırılmasına,...Neden olmuşsa, birinci fıkraya göre belirlenen ceza, yarısı oranında artırılır. " 5237 sayılı Kanun'un "Zor kullanma yetkisine ilişkin sınırın aşılması " kenar başlıklı  maddesi şöyledir:" Zor kullanma yetkisine sahip kamu görevlisinin, görevini yaptığı sırada, kişilere karşı görevinin gerektirdiği ölçünün dışında kuvvet kullanması halinde, kasten yaralama suçuna ilişkin hükümler uygulanır. " Ayrıca ilgili hukuk için bkz. Ceyda Sungur, B. No: 2015/14363, 3/4/2019, §§ 28-33; Memduh Yılmaz ve Naciye Yılmaz, B. No: 2018/36717, 7/10/2021, §§ 16-28; Doğukan Bilir, B. No: 2014/15736, 29/5/2019, §§ 34-38; Necati Özdemir ve Nihal Özdemir, B. No: 2015/15994, 9/1/2019, §§ 23-