Haklar: İfade özgürlüğü

Başvuru, katıldığı bir toplantıdaki eylemleri nedeniyle terör örgütüne üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işleme ve terör örgütünün propagandasını yapma suçlarından cezalandırılan başvurucunun toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.   Başvuru 11/9/2017 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 1993 doğumlu olan başvurucu, olayların meydana geldiği tarihte Tunceli'de ikamet etmektedir.  Halkların Demokratik Partisinin (HDP) bazı yöneticileri ve milletvekilleri hakkında terör suçlarından yürütülen soruşturmalar kapsamında bu kişilerden bazıları hakkında 4/11/2016 tarihinde gözaltı ve akabinde tutuklama tedbirlerine başvurulmuştur. HDP yöneticileri ve milletvekilleri hakkındaki soruşturmalar yürütülürken iki ayrı haber sitesinde bazı açıklamalara yer verilmiştir. Haberlerden ilki PKK terör örgütünün üst düzey yöneticilerinden K.nın bir açıklamasıdır. Açıklamada adı geçen kişi genel itibarıyla HDP'nin bazı yöneticileri ve milletvekillerine yapılan operasyonlara karşı mücadele verilmesi gerektiğini söylemiştir. Diğer haberde ise PKK'nın bir yapılanması olan KCK'nın (Koma Civakên Kurdistan-Kürdistan Topluluklar Birliği) açıklamasına yer verilmiştir. Açıklamada KCK, yapılan operasyonlar karşısında tüm Kürt halkının ve demokrasi güçlerinin direnmesi gerektiğini belirtmiştir.  Söz konusu açıklamaların yapıldığı 4/11/2016 tarihinde Tunceli İl Emniyet Müdürlüğüne bir ihbar yapılmıştır. İhbarı yapan kişi Tunceli Üniversitesinde öğrenci olduğunu, örgütle bağlantılı üç kişinin bildiri dağıttığını belirtmiştir. Bu kişi ayrıca HDP yöneticileri ve milletvekilleri hakkındaki soruşturmalar nedeniyle bir basın açıklaması yapılacağını, basın açıklamasına katılım sağlanması hususunda baskı yapıldığını bildirmiştir. İhbarda bulunan kişi son olarak üniversite öğrencilerinin kaldığı bir yurtta da protesto eyleminin yapılacağını bildirmiştir. Yurtsever Gençlik imzalı bildirinin içeriğinde operasyonlara karşı direniş çağrısının yer aldığı daha sonra tespit edilmiştir.  İhbarın içeriğine uygun olarak yaklaşık 150 kişiden oluşan bir grup 4/11/2016 tarihinde Sanat Sokak'ta "Darbeler Halkın İradesini Teslim Alamaz" ibareli pankart arkasında toplanmıştır. Söz konusu toplantı sırasında ''Emek ve Demokrasi İçin Güç Birliği'' ibareli pankart açılmış ve grup tarafından ''Direne Direne Kazanacağız, Kürdistan Faşizme Mezar Olacak, PKK Halktır Halk Burada, Biji Serok Apo'' şeklinde sloganlar atılmıştır. Toplantıya katılan kişiler 5/11/2016 tarihinde yapılacak basın açıklamasına katılım çağrısında bulunmuş ve herhangi bir olaya sebep olmadan dağılmıştır. Aynı gün Üniversite yurdunda da üniversite öğrencilerinden oluşan kişiler yurt önünde toplanmış, grup içinde yer alan bazı kişiler olası bir müdahaleye karşı ellerine taş almış ancak herhangi bir müdahale olmaması üzerine grup herhangi bir zarara sebep olmadan dağılmıştır.  Başvurucunun da aralarında bulunduğu yaklaşık 100 kişilik grup 5/11/2016 tarihi saat 00 civarında, "Darbeler Halkın İradesini Teslim Alamaz" ve ''Emek ve Demokrasi İçin Güç Birliği'' imzalı pankartların arkasında toplanmıştır. Toplanan kişiler "Direne Direne Kazanacağız, Kürdistan Faşizme Mezar Olacak, PKK Halktır Halk Burada, Biji Serok Apo, Disa Disa Serhildan, Tayyip Şaşırma Sabrımızı Taşırma'' şeklinde sloganlar attıktan sonra olaysız bir şekilde dağılmıştır. Bu gösteri sonrasında bu kez başvurucunun da aralarında olduğu yaklaşık 20 kişiden oluşan bir grup saat 45 sıralarında Cumhuriyet Caddesi'nde toplanmıştır. Grubun içinde yer alan bazı kişiler tanınmamak için yüzlerini kapatmıştır. Bahsi geçen grup cadde üzerinde ateş yakmış, aynı zamanda ''PKK Halktır Halk Burada, PKK'yı yaratan Öcalan'a Bin Selam, Kürdistan Faşizme Mezar Olacak, Katil Polis Kürdistan'dan Defol'' şeklinde sloganlar atmıştır.  Güvenlik güçleri eylemlerinin niteliğini dikkate alarak gruba dağılmaları yönünde ihtarda bulunmuştur. İhtara rağmen grup dağılmamış hatta bazı kişiler güvenlik güçlerine taşlarla saldırıda bulunmuştur. Yaşanılan bu olaylar PKK terör örgütü güdümünde yayın yapan www.anfturkce.net uzantılı internet sitesinde ''Dersim’de Gençlerle Polis Arasında Çatışma'' başlığıyla haber yapılmıştır. 5/11/2016 tarihinde yapılan her iki toplantıya katıldığı ve yüzünü kapatıp güvenlik güçlerine taş atan grup içinde yer aldığı gerekçesiyle başvurucu hakkında Tunceli Cumhuriyet Başsavcılığınca bir soruşturma başlatılmıştır. Başvurucu, anılan soruşturma kapsamında 12/12/2016 tarihinde tutuklanmıştır. Cumhuriyet savcısı 22/12/2016 tarihli iddianamesi ile başvurucunun bazı suçlardan cezalandırılmasını talep etmiştir. Yargılama Tunceli Ağır Ceza Mahkemesinde (Mahkeme) yürütülmüş; başvurucu, yargılama sırasında 20/3/2017 tarihinde tahliye edilmiştir.  27/3/2017 tarihinde Mahkeme, başvurucunun terör örgütüne üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işleme suçundan 3 yıl 1 ay 15 gün, terör örgütünün propagandasını yapma suçundan 3 yıl 4 ay, görevi yaptırmamak için direnme suçundan 18 ay 22 gün, 6/10/1983 tarihli ve 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanun'una muhalefet suçundan 5 ay hapis cezasıyla cezalandırılmasına karar vermiştir. Mahkeme, görevi yaptırmamak için direnme ve 2911 sayılı Kanun'a muhalefet suçundan verilen hükümlerin açıklanmasının geri bırakılmasına (HAGB) karar vermiştir. Başvurucu hakkında verilen mahkûmiyet kararının ilgili kısmı şöyledir:"...Olay anına ilişkin görüntülerin bulunduğu mobese kayıtlarına ait 15/11/2016 tarihli görüntü inceleme ve tespit tutanağı incelendiğinde; tutanağın  sayfasından görüleceği üzere sanık Mervan Kayhan'nın 05/11/2016 tarihinde Kışla Meydanı'nda gündüz toplanan grup içerisinde yüzü açık bir şekilde, üzerinde kot pantolon, gri renkli ayakkabı ve şişme montu ile yer aldığı ve bu haliyle tereddütsüz bir şekilde teşhis edildiği, gündüz toplanan bu grubun akşam saatlerinde Cumhuriyet caddesini trafiğe kapatarak ateş yaktığı ve taş atıldığı nazara alındığında yürüyüşün bu haliyle artık kanuna aykırı hale geldiği, tutanaktaki görüntülere bakıldığında; sanığın bu yürüyüş içerisinde yer alarak tanınmamak için yüzünü kapattığı ve gündüz üzerinde bulunan kot pantolon, gri renkli ayakkabı ve şişme montu bulunduğu, gruba dağılmaları yönünde ihtaratta bulunan emniyet görevlilerine karşı dağılmayarak taş atan grup içerisinde sanığın da yer aldığı, sanığın da güvenlik güçlerine taş attığının tespit edildiği, olayın başından sonuna kadar grup ile birlikte hareket ettiğinin tespit edilmesi karşısında;...a) Sanığın teşhise elverişli fotoğrafları ile olay anına ait mobese görüntülerindeki şahsın karşılaştırılması için 2017 tarihli Van Jandarma Kriminal Laboratuvar Amirliği tarafından düzenlenen Uzmanlık Raporu ile şahsın 'Aynı Kişi' olduğunun ve olay anında şahsın üzerindeki mont ve ayakkabının karşılaştırılmasına yönelik yapılan incelemede; kıyafetlerin genel görünümü, rengi, fiziksel özellikleri itibariyle birebir benzerlik gösterdiğinin bildirildiği, sanığın yüzü açık bir şekilde basın açıklamasında bulunduğunu kabul ettiği, basın açıklaması sırasında da üzerinde aynı mont ve ayakkabının olduğu, 15/11/2016 tarihli tespit tutanağından da anlaşılacağı üzere sanığın olay anında üzerinde bulunan kıyafetler ile ele geçirilen siyah renkli ceket ve gri renkli ayakkabının birbiriyle aynı olduğu hususunda mahkememizce tereddütsüz olarak kanaate varıldığı ki yukarıda uzmanlık raporunda da birebir aynı olduğunun tespit edildiği nazara alındığında, sanığın suçtan ve cezadan kurtulmaya yönelik, hiçbir delille desteklenmeyen savunmasına mahkememizce itibar edilmemiş...b) Sanık hakkında 2911 sayılı yasanın 33/1-a maddesi uyarınca cezalandırılması talebiyle kamu davası açılmış ise de;2016 günü yapılan yürüyüş sırasında 'Darbeler Halkın İradesini Teslim Alamaz' ibareli ve ''Emek ve Demokrasi için Güç Birliği' imzalı pankart arkasında yaklaşık 100 kişilik bir grubun toplandığı, grubun 'Direne Direne Kazanacağız, Kürdistan Faşizme Mezar Olacak, PKK Halktır Halk Burada, Biji Serok Apo','Disa Disa Serhildan, Tayyip Şaşırma Sabrımızı Taşırma' şeklinde sloganlar attıktan sonra dağıldığı, sonrasında saat 17:45 sıralarında Cumhuriyet Caddesi üzerinde yaklaşık 20 kişilik bir grubun toplandığı, grup içerisindeki bazı şahısların tanınmamak için yüzlerini kapatıp cadde üzerinde ateş yaktıkları, 'PKK Halktır Halk Burada, PKK'yı yaratan Öcalan'a Bin Selam, Kürdistan Faşizme Mezar Olacak, Katil Polis Kürdistan'dan Defol' şeklinde slogan attıklarının anlaşılması karşısında; yürüyüşün 3713 sayılı kanun 7/ maddesinde belirtildiği şekilde PKK terör örgütünün propagandasına dönüştüğünün kabulü noktasında mahkememizce herhangi bir duraksama olmaksızın kesin bir kanaate varılmış olup, yukarıdaki paragraflarda ayrıntısı açıklandığı üzere görüntü inceleme ve tespit tutanağının görüntülerine bakıldığında; sanığın bu yürüyüş içerisinde yer alarak tanınmamak için yüzünü kapattığı ve güvenlik güçlerine taş attığının tespit edildiği, sanığın bu eyleminin hem 2911 sayılı yasanın 33/1-a maddesini hem de 3713 sayılı yasanın 7/3-cümle maddesinin ihlal ettiği, TCK'nun  maddesi anlamında sanığın tek fiili ile birden fazla farklı suçun oluşmasına sebep olduğu, fikri içtima kuralları gereği sanığın daha ağır ceza gerektiren suçtan cezalandırılması gerektiği, her iki suça ilişkin cezaları alt ve üst sınırları itibariyle karşılaştırılacak olursak; 2911 sayılı yasanın 33/1-a maddesinin 2 yıl 6 aydan 4 yıla kadar hapis cezası gerektirdiği, 3713 sayılı yasanın 7/3-cümle maddesinin 3 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası gerektirdiği, yine 3713 sayılı yasanın 7/3-cümle maddesinde bu suçun işlenmesinde her türlü silah kullanımı durumunda ceza alt sınırının 4 yıldan az olamayacağının belirtildiği, sanığın bu suçu işlediği sırada silahtan sayılan taş kullandığının tespit edildiği, bu karşılaştırma neticesinde 3713 sayılı yasanın 7/ maddesinin daha ağır ceza gerektirdiği anlaşıldığından, sanığın sadece 3713 sayılı TMK'nun 7/ maddesi uyarınca ek savunma hakkı verilerek yüzünü tamamen veya kısmen kapatmak suretiyle terör örgütünün propagandasını yapmak suçundan cezalandırılması yoluna gidilmiştir." Terör örgütüne üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işleme ve terör örgütünün propagandasını yapma suçlarından mahkûmiyete ilişkin karara karşı başvurucu istinaf kanun yoluna başvurmuştur. Başvurucunun istinaf talebi Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi  Ceza Dairesince (Daire) 13/7/2017 tarihinde esastan kesin olarak reddedilmiştir. Başvurucu, karardan 16/8/2017 tarihinde haberdar olduğunu belirtmiş; 11/9/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. 17/10/2019 tarihli ve 7188 sayılı Kanun'un  maddesiyle 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun  maddesine eklenen (3) numaralı fıkra uyarınca -temyiz edilemeyecek kararlar kapsamında olsa bile- sayılan suçlar nedeniyle verilen bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin kararlarının temyiz edilebileceği düzenleme altına alınmıştır. 7188 sayılı Kanun'un  maddesiyle 5271 sayılı Kanun'a eklenen geçici  maddeye göre ise 5271 sayılı Kanun'un  maddesinin (3) numaralı fıkrasında yapılan düzenlemenin -on beş gün içinde talep etmek koşuluyla- aynı suçlarla ilgili olarak verilen kesin nitelikteki bölge adliye mahkemeleri kararları hakkında uygulanacağı düzenlemesi yapılmıştır. Söz konusu düzenlemeler nedeniyle başvurucu, Daire kararıyla kesinleşen suçlar yönünden anılan kanun hükümleri gereğince temyiz talebinde bulunmuştur. Mahkeme; terör örgütüne üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işleme suçundan başvurucunun temyiz talebinin kabulüne, terör örgütünün propagandasını yapma suçundan ise talebin reddine karar vermiştir. Terör örgütüne üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işleme suçundan verilen mahkûmiyet kararı yönünden temyiz incelemesi devam etmektedir.  A. Ulusal Hukuk 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun "Terör örgütleri" kenar başlıklı  maddesinin yürürlükteki hâlinin ilgili kısmı şu şekildedir:"(Değişik ikinci fıkra: 11/4/2013-6459/8 md.) Terör örgütünün; cebir, şiddet veya tehdit içeren yöntemlerini meşru gösterecek veya övecek ya da bu yöntemlere başvurmayı teşvik edecek şekilde propagandasını yapan kişi, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır... Aşağıdaki fiil ve davranışlar da bu fıkra hükümlerine göre cezalandırılır:...b) Toplantı ve gösteri yürüyüşü sırasında gerçekleşmese dahi, terör örgütünün üyesi veya destekçisi olduğunu belli edecek şekilde; Örgüte ait amblem, resim veya işaretlerin asılması ya da taşınması, Slogan atılması, Ses cihazları ile yayın yapılması, Terör örgütüne ait amblem, resim veya işaretlerin üzerinde bulunduğu üniformanın giyilmesi.(Ek fıkra: 27/3/2015-6638/10 md.) Terör örgütünün propagandasına dönüştürülen toplantı ve gösteri yürüyüşlerinde, kimliklerini gizlemek amacıyla yüzünü tamamen veya kısmen kapatanlar üç yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Bu suçu işleyenlerin cebir ve şiddete başvurmaları ya da her türlü silah, molotof ve benzeri patlayıcı, yakıcı ya da yaralayıcı maddeler bulundurmaları veya kullanmaları hâlinde verilecek cezanın alt sınırı dört yıldan az olamaz."  7188 sayılı Kanun'un  maddesinin ilgili kısmı şöyledir: "5271 sayılı Kanunun 286 ncı maddesine aşağıdaki fıkra eklenmiştir. (3) İkinci fıkrada belirtilen temyiz edilemeyecek kararlar kapsamında olsa bile aşağıda sayılan suçlar nedeniyle verilen bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin kararları temyiz edilebilir:a) Türk Ceza Kanununda yer alan;... Silâhlı örgüt (madde 314),...suçları.b) Terörle Mücadele Kanununun 6 ncı maddesinin ikinci ve dördüncü fıkrası ile 7 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan suçlar. c) Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanununun 28 inci maddesinin birinci fıkrası, 31 inci maddesi ve 32 nci maddesinde yer alan suçlar.” Aynı Kanun'un  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"...f) 286 ncı maddenin üçüncü fıkrasında yapılan düzenleme, bu maddenin yayımlandığı tarihten itibaren on beş gün içinde talep etmek koşuluyla aynı suçlarla ilgili olarak bölge adliye mahkemelerince verilmiş kesin nitelikteki kararlar hakkında da uygulanır. Bu bendin uygulandığı hâlde, cezası infaz edilmekte olan hükümlülerin, 100 üncü madde uyarınca tutukluluğunun devam edip etmeyeceği hususu, hükmü veren ilk derece mahkemesince değerlendirilir."B. Uluslararası Hukuk Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına ilişkin ilgili uluslararası hukuk kaynaklarının yer aldığı kararlar için bkz. Ferhat Üstündağ, B. No: 2014/15428, 17/7/2018, §§ 20-25; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri [GK], B. No: 2014/920, 25/5/2017, §§ 25-30 ve Ömer Faruk Akyüz, B. No: 2015/9247, 4/4/2018, §§ 28-