Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvurucular, başvurucu  B.’nin sınır dışı edilmesi nedeniyle uğranılan maddi ve manevi zararların tazmini istemiyle açılan davanın süre aşımı yönünden reddedilmesi ve yargılamanın makul sürede sonuçlandırılmaması nedeniyle Anayasa’nın  ve  maddelerinde güvence altına alınan haklarının ihlal edildiğini ileri sürerek, ihlalin tespitiyle uğradıkları maddi ve manevi zararın tazminine karar verilmesini talep etmişlerdir.  Başvuru, 28/8/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön incelemede başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumun bulunmadığı tespit edilmiştir. İkinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca, 10/12/2013 tarihinde kabul edilebilirlik incelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.  Bölüm tarafından 7/1/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru konusu olay ve olgular ile başvurunun bir örneği görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.  Adalet Bakanlığının 21/1/2014 tarihli görüşü başvurucular vekiline tebliğ edilmiş olup, başvurucular vekili 12/2/2014 havale tarihli beyan dilekçesini on beş günlük yasal süresi içinde sunmuştur.  A. Olaylar Başvuru formu ve ekleri ile başvuruya konu yargılama dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuruculardan Ukrayna uyruklu  B., 20/8/1999 tarihinde turist olarak Türkiye’ye giriş yapmıştır.  Başvurucu, 31/3/2002 tarihinde Zekai Tahir Burak Kadın Sağlığı Eğitim Hastanesinde diğer başvurucu  B.’yi dünyaya getirmiş, ancak doğum raporunda doğum yapan kişi olarak başvurucunun doğum sırasında yanında bulunan G. Ş. isimli kişi gösterilmiştir. 4/5/2002 tarihinde başvurucuların barındıkları eve fuhuş yapıldığı gerekçesiyle baskın yapılması sonucu başvurucu  B. yakalanarak sınır dışı edilmiştir.  Doğum raporunda annesi olarak görünmediği için oğlu olan diğer başvurucu  B.’yi yanında götüremeyen başvurucu  B., 15/6/2005 tarihinde tekrar Türkiye’ye giriş yapmış ve  B.’nin kendi oğlu olduğunun tespiti istemiyle dava açmıştır. Ankara  Aile Mahkemesinin 3/5/2006 tarih ve E.2006/178, K.2006/485 sayılı kararıyla  B.’nin  B.’nin oğlu olduğunun tespitine karar verilmiştir. 18/1/2007 tarihinde İçişleri Bakanlığına müracaat eden başvurucular,  B.’nin hizmet kusuru sonucunda sınır dışı edilmesi nedeniyle uğradıkları maddi ve manevi zararların tazmini talebinde bulunmuşlar, talebin reddi üzerine 28/3/2007 tarihinde Ankara  İdare Mahkemesinde maddi ve manevi tazminat istemle dava açmışlardır. Ankara  İdare Mahkemesi 30/10/2007 tarih ve E.2007/1199, K.2007/1214 sayılı kararı ile davayı süre aşımı yönünden reddetmiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:“Bu durumda 2002 yılında sınır dışı edilen davacının bu işlem nedeniyle uğradığı belirtilen manevi zararın tazmini istemiyle bu işlemin icra tarihi olan 2002 tarihinden itibaren atmış gün içerisinde veya da sınırdışı edildiği tarihte Türkiye'de kalan oğlu  B. ile soybağının tesbit edilmesi üzerine 2006 tarihinde düzenlenen kimlik belgesi ile  B. için dava açmak için hukuki imkansızlığın kalktığı tarihten itibaren atmış günlük süre içerisinde veya bu süre içerisinde idareye söz konusu manevi zararın tazmini istemiyle yapılan başvurunun reddi üzerine başvuru süresine kadar geçen sürede hesaplanmak suretiyle verilen cevaptan sonra kalan dava açma süresi içerisinde dava açılması gerekirken bu süreler geçirildikten çok sonra 2007 tarihinde yapılan başvurunun 2007 tarihinde reddi üzerine 2007 tarihinde açılan davanın esasının süre aşımı nedeniyle incelenmesi mümkün değildir.” Başvurucular tarafından yapılan temyiz talebi Danıştay Onuncu Dairesinin 21/11/2011 tarih ve E.2008/4725, K.2011/5009 sayılı kararı ile ve karar düzeltme talepleri de aynı Dairenin 6/5/2013 tarih ve E.2012/1864, K.2013/4055 sayılı kararı reddedilmiştir. Karar, başvurucular vekiline 31/7/2013 tarihinde tebliğ edilmiş, 28/8/2013 tarihinde süresi içinde bireysel başvuru yapılmıştır. B. İlgili Hukuk 6/1/1982 tarih ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “Üst makamlara başvurma” başlıklı  maddesi şöyledir: " İlgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde istenebilir. Bu başvurma, işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durdurur.   Altmış gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır.  İsteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması halinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır." 2577 sayılı Kanun'un “İptal ve tam yargı davaları” başlıklı  maddesi şöyledir: "İlgililer haklarını ihlal eden bir idari işlem dolayısıyla Danıştaya ve idare ve vergi mahkemelerine doğrudan doğruya tam yargı davası veya iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilecekleri gibi ilk önce iptal davası açarak bu davanın karara bağlanması üzerine, bu husustaki kararın veya kanun yollarına başvurulması halinde verilecek kararın tebliği veya bir işlemin icrası sebebiyle doğan zararlardan dolayı icra tarihinden itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açabilirler. Bu halde de ilgililerin 11 nci madde uyarınca idareye başvurma hakları saklıdır." 2577 sayılı Kanun’un “Kapsam ve nitelik” kenar başlıklı  maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir: “Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinde yazılı yargılama usulü uygulanır ve inceleme evrak üzerinde yapılır.” 2577 sayılı Kanun’un “Dilekçeler üzerine ilk inceleme” kenar başlıklı  maddesinin (3) ve (4) numaralı fıkraları şöyledir:“(3) Dilekçeler, Danıştayda daire başkanının görevlendireceği bir tetkik hakimi, idare ve vergi mahkemelerinde ise mahkeme başkanı veya görevlendireceği bir üye tarafından:  a) Görev ve yetki, b) İdari merci tecavüzü, c) Ehliyet,  d) İdari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı,  e) Süre aşımı, f) Husumet,  g) 3 ve 5 inci maddelere uygun olup olmadıkları, Yönlerinden sırasıyla incelenir. (4) Dilekçeler bu yönlerden kanuna aykırı görülürse durum; görevli daire veya mahkemeye bir rapor ile bildirilir. Tek hakimle çözümlenecek dava dilekçeleri için rapor düzenlenmez ve 15 inci madde hükümleri ilgili hakim tarafından uygulanır. 3 üncü fıkraya göre yapılacak inceleme ve bu fıkra ile 5 inci fıkraya göre yapılacak işlemler dilekçenin alındığı tarihten itibaren en geç onbeş gün içinde sonuçlandırılır.” 2577 sayılı Kanun’un “Dosyaların incelenmesi” kenar başlıklı  maddesinin (5) numaralı fıkrası şöyledir: “Danıştay, bölge idare, idare ve vergi mahkemelerinde dosyalar, bu Kanun ve diğer kanunlarda belirtilen öncelik veya ivedilik durumları ile Danıştay için Başkanlar Kurulunca; diğer mahkemeler için Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca konu itibariyle tespit edilip Resmi Gazete'de ilan edilecek öncelikli işler gözönünde bulundurulmak suretiyle geliş tarihlerine göre incelenir ve tekemmül ettikleri sıra dahilinde bir karara bağlanır. Bunların dışında kalan dosyalar ise tekemmül ettikleri sıraya göre ve tekemmül tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırılır.” 2577 sayılı Kanun’un “Tebliğ işleri ve ücretler” kenar başlıklı  maddesi şöyledir: “Danıştay ile bölge idare, idare ve vergi mahkemelerine ait her türlü tebliğ işleri, Tebligat Kanunu hükümlerine göre yapılır. Bu suretle yapılacak tebliğlere ait ücretler ilgililer tarafından peşin olarak ödenir.”