Haklar: Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı

Başvuru, tutukluluğun makul süreyi aşması nedeniyle kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkının, tutukluluk neticesinde eğitime ara verilmesi nedeniyle eğitim hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 18/2/2014 tarihinde Diyarbakır  Ağır Ceza Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir. Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 31/3/2014 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından 4/4/2016 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, karar tarihi itibarıyla herhangi bir görüş beyan etmemiştir. A. Olaylar  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Siirt Cumhuriyet Başsavcılığınca silahlı terör örgütüne üye olma suçundan başvurucu ve başka şüpheliler hakkında yapılan soruşturma kapsamında, başvurucunun Siirt Sulh Ceza Mahkemesinin 20/3/2012 tarihli ve 2012/40 Sorgu sayılı kararıyla “silahlıterör örgütü üyesi olma” suçundan "kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren olguların bulunması, atılı suçun CMK'nın 100/3 maddesindeki sayılı suçlardan olması, delillerin henüz toplanmamış olması ve bu aşamada adli kontrol uygulamasının yetersiz kalacağı” gerekçesiyle tutuklanmasına karar verilmiştir.Siirt Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen soruşturma sonucunda atılı suçlar hakkında görev ve yetkinin Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığına aitolması nedeniyle soruşturma dosyası fezleke ile Diyarbakır Savcılığına gönderilmiştir.Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığınca hazırlanan iddianameyle başvurucuyla birlikte on tutuklu ve dört tutuksuz şüpheli hakkında kamu davası açılmıştır. Açılan kamu davasında başvurucunun silahlı terör örgütü üyesi olma suçunu işlediği iddia edilmiştir.Söz konusu davanın Diyarbakır  Ağır Ceza Mahkemesinin E.2013/25 sırasına kaydı yapılmış; 24/1/2013 tarihinde tensip incelemesi yapılmış ve yapılan inceleme sonucunda diğer şüphelilerle birlikte başvurucunun "üzerlerine atılı suçun vasıf ve mahiyeti, mevcut delil durumu, atılı suçun CMK'nın 100/ maddede belirtilen suçlarından olması; olay tutanakları, arama yakalama ve el koyma tutankları, fotoğraftan teşhis tutanakları, tespit tutanakları ve tüm dosya kapsamına göre hakklarında kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren olguların bulunması, adli kontrol uygulamasının da yetersiz kalacağı" gerekçesiyle tutukluluk hâlinin devamına, tutukluluk incelemelerinin 20/2/2013 ve 20/3/2013 tarihlerinde yapılmasına ve duruşmanın 17/4/2013 tarihine bırakılmasına karar verilmiştir. Tensip zaptında, sanıkların dinlenmesine ve daha önceden işledikleri suçlara ilişkin sabıkaya esas Mahkeme karar suretlerinin istenmesi için müzekkere yazılmasına karar verilmiştir. Diyarbakır  Ağır Ceza Mahkemesinin 17/4/2013 tarihli  celsesinde başvurucunun tahliye talebi "üzerlerine atılı suçun vasıf ve mahiyeti, mevcut delil durumu, atılı suçun CMK'nın 100/ maddede belirtilen suçlarından olması; olay tutanakları, arama yakalama ve el koyma tutankları, fotoğraftan teşhis tutanakları, tespit tutanakları ve tüm dosya kapsamına göre hakklarında kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren olguların bulunması, adli kontrol uygulamasının da yetersiz kalacağı" gerekçesiyle reddedilmiş ve tutukluluğun devamına karar verilmiştir. Bir kısım sanığın tutuklu kaldıkları süre, mevcut delil durumu ve üzerilerine atılı suçun vasfının değişme ihtimali dikkate alınarak tahliyesine karar verilmiştir. Aynı celsede savunması alınmayan sanıkların dinlenmesi ve sanıklarla ilgili telefon görüşmeleri ve iletişim tespitleri üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılması, Diyarbakır  Ağır Ceza MahkemesininE.2011/10, K.2011/125 ve  Ağır Ceza Mahkemesinin E. 2010/8 sayılı dosyalarının incelenmesi için duruşma 3/7/2013 tarihine ertelenmiştir. Mahkemenin 3/7/2013 tarihinde yapılan  celsesinde başvurucunun tahliye talebi "üzerlerine atılı suçun vasıf ve mahiyeti, mevcut delil durumu, atılı suçun CMK'nın 100/ maddede belirtilen suçlarından olması; olay tutanakları, arama yakalama ve el koyma tutanakları, fotoğraftan teşhis tutanakları, tespit tutanakları ve tüm dosya kapsamına göre hakklarında kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren olguların bulunması, adli kontrol uygulamasının da yetersiz kalacağı" gerekçesiyle reddedilmiştir. Bu celsede bir sanığıntutuklu kaldığı süre, mevcut delil durumu ve üzerine atılı suçun vasfının değişme ihtimali dikkate alınarak tahliyesine karar verilmiş ve ses kayıtları üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılması, gizli tanıkların dinlenmesi, ifadesi alınmayan sanık hakkında yakalama müzekkeresi çıkarılması amacıyla duruşma 23/10/2013 tarihine ertelenmiştir. Diyarbakır  Ağır Ceza Mahkemesinin 23/10/2013 tarihli  celsesinde başvurucunun tahliye talebi "üzerlerine atılı suçun vasıf ve mahiyeti, mevcut delil durumu, atılı suçun CMK'nın 100/ maddede belirtilen suçlarından olması; olay tutanakları, arama yakalama ve el koyma tutanakları, fotoğraftan teşhis tutanakları, tespit tutanakları ve tüm dosya kapsamına göre hakklarında kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren olguların bulunması, adli kontrol uygulamasının da yetersiz kalacağı" gerekçesiyle reddedilmiştir. Bu celsede ses kayıtları üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılması, gizli tanıkların dinlenmesi, ifadesi alınmayan sanık hakkında çıkarılan yakalama müzekkeresinin beklenmesi için duruşma 25/12/2013 tarihine ertelenmiştir. Mahkemenin 25/12/2013 tarihli  celsesinde başvurucu tahliye talebinde bulunmuş, Mahkemece başvurucunun talebi "üzerlerine atılı suçun vasıf ve mahiyeti, mevcut delil durumu, atılı suçun CMK'nın 100/ maddede belirtilen suçlarından olması; olay tutanakları, arama yakalama ve el koyma tutankları, fotoğraftan teşhis tutanakları, tespit tutanakları ve tüm dosya kapsamına göre hakklarında kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren olguların bulunması, adli kontrol uygulamasının da yetersiz kalacağı" gerekçesiyle reddedilmiştir. Bu celsede bir sanığın tutuklulukta geçirdiği süre dikkate alınarak tahliyesine karar verilmiş; savunma alınması, tanık dinlenmesi ve bilirkişi incelemesi yaptırılması nedenleriyle duruşma 19/2/2014 tarihine ertelenmiştir. Başvurucunun 2/1/2014 tarihinde yaptığı tahliye talebi Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesinin 3/1/2013 tarihli ve 2013/25 Değişik İş sayılı kararı ile "üzerine atılı suçun vasıf ve mahiyet, mevcut delil durumu, atılı suçun CMK'nın 100/ maddede belirtilen suçlarından olması, adli kontrol uygulamasının da yetersiz kalacağı" gerekçesiyle reddedilmiş, itiraz üzerine Diyarbakır  Ağır Ceza Mahkemesinin 13/1/2014 tarihli ve 2014/9 Değişik İş sayılı kararıyla söz konusu itirazın reddine karar verilmiştir. Başvurucu bu kararı 21/1/2014 tarihinde öğrendiğini beyan etmiştir. Başvurucu 18/2/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurucu hakkındaki dava 21/2/2014 tarihli ve 6526 sayılı Kanun’un  maddesiyle özel yetkili mahkemelerin görevlerinin son bulması üzerine Siirt Ağır Ceza Mahkemesine devredilmiş olup Mahkemenin E.2014/95 sayısına kaydedilmiştir. Davaya bakan Siirt Ağır Ceza Mahkemesinin 5/5/2014 tarihinde yapılan  celsesinde başvurucu "tutuklu kaldığı süre, dosyadaki mevcut delil durumu, esasa müessir olabilecek delillerin büyük oranda toplanmış olması, sanığın delilleri karartma ihtimali bulunmadığı kanaatine varılmış olması, sanığın saklanma ya da kaçacağına ilişkin dosyada somut bir bulgunun bulunmaması ve sabit ikametgah sahibi oluşu da göz önüne alınarak" tahliye edilmiştir. Söz konusu dava İlk Derece Mahkemesi önünde derdesttir.B. İlgili Hukuk 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun  maddesi şöyledir:(1) Bu kısmın dördüncü ve beşinci bölümlerinde yer alan suçları işlemek amacıyla, silahlı örgüt kuran veya yöneten kişi, on yıldan onbeş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.(2) Birinci fıkrada tanımlanan örgüte üye olanlara, beş yıldan on yıla kadar hapis cezası verilir.(3) Suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçuna ilişkin diğer hükümler, bu suç açısından aynen uygulanır. 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun  maddesi şöyledir:“(1) Kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren olguların ve bir tutuklama nedeninin bulunması halinde, şüpheli veya sanık hakkında tutuklama kararı verilebilir. İşin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olmaması halinde, tutuklama kararı verilemez. (2) Aşağıdaki hallerde bir tutuklama nedeni var sayılabilir: a) Şüpheli veya sanığın kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut olgular varsa. b) Şüpheli veya sanığın davranışları;  Delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme,  Tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması girişiminde bulunma, Hususlarında kuvvetli şüphe oluşturuyorsa.(3) Aşağıdaki suçların işlendiği hususunda kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı halinde, tutuklama nedeni var sayılabilir: a) 2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan; … Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar (madde ...,314, ...)…(4) Sadece adlî para cezasını gerektiren veya hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda tutuklama kararı verilemez.”5271 sayılı Kanun’un  maddesi şöyledir:"(1) Soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında şüpheli veya sanık salıverilmesini isteyebilir.(2) Şüpheli veya sanığın tutukluluk hâlinin devamına veya salıverilmesine hâkim veya mahkemece karar verilir. Ret kararına itiraz edilebilir.(3) Dosya bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya geldiğinde salıverilme istemi hakkındaki karar, bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay ilgili dairesi veya Yargıtay Ceza Genel Kurulunca dosya üzerinde yapılacak incelemeden sonra verilir; bu karar re'sen de verilebilir."