Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, Türk Silahlı Kuvvetlerinden (TSK) emekli olanlar hakkında uygulanması mümkün olmayan askerî fer'i cezalara yönelik bir düzenlemenin başvurucu hakkında uygulanması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 1/4/2014 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık tarafından Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir. Başvurucu Kadir Soytürk 25/3/2016 tarihinde vefat etmiştir. Başvurucunun mirasçıları başvuruya devam etmek istediklerini belirtmişlerdir.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:  Başvurucuların murisi Burdur Askerlik Şubesinde TSK emrinde astsubay olarak görev yapmaktayken 2004 ve 2007 yılları arasında sahte rapor alınması hususunda aracılık yaptığı, yapılan inceleme ve araştırmalar sonucunda suç işlemek amacıyla kurulan örgüte üye olduğu iddiasıyla hakkında ceza davası açılmıştır.  Başvurucuların murisi 15/11/2007 tarihinde emekliye ayrılmıştır. Ankara  Ağır Ceza Mahkemesinin 7/5/2008 tarihli kararı ile başvurucuların murisi hakkında üç yıl hapis cezası verilmiştir. Başvurucuların murisi tarafından hükmün temyiz edilmesi üzerine Yargıtay  Ceza Dairesinin 31/3/2009 tarihli kararıyla hüküm onanmıştır.  Kesinleşen ceza hükmü neticesinde Millî Savunma Bakanlığının 28/6/2011 tarihli işlemiyle daha önce verilen emekliye ayırma kararı kaldırılarak başvurucuların murisinin TSK'dan ayrılmasına karar verilmiştir. Başvurucuların murisi anılan karar üzerine Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde (AYİM) dava açmıştır.  AYİM Birinci Dairesinin 9/10/2013 tarihli kararı ile davanın reddine hükmedilmiştir. Kararın gerekçesinde başvurucunun TSK'da astsubay statüsünde görev yapmakta iken işlediği suçtan dolayı Ankara  Ağır Ceza Mahkemesince üç yıl hapis cezası ile cezalandırıldığı vurgulanmış, hakkında ceza yargılaması devam ederken isteği üzerine emekliye ayrıldığı, dolayısıyla başvurucunun emekliye ayrılmakla statüsünün değiştiği ve yedek astsubaylığa geçirildiği belirtilmiştir. Gerekçede ayrıca 16/6/1927 tarihli ve 1076 sayılı Yedek Subaylar ve Yedek Askeri Memurlar Kanunu'nun  maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre subaylıktan çıkarılmayı gerektiren bir suçtan mahkûm olmanın yedek subaylık (astsubaylık) statüsünden çıkarılarak hakkında, 21/6/1927 tarihli ve 1111 sayılı Askerlik Kanunu'nun uygulanmasını gerektirdiğine ilişkin madde hükmüne değinilmiştir. Başvurucunun hakkında kesinleşen üç yıl hapis cezasının 22/5/1930 tarihli ve 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun  maddesinin birinci fıkrasının (A) bendi uyarınca TSK'dan çıkarılmayı gerektiren ceza miktarını (bir seneden fazla hapis cezası) kapsadığı ve dava konusu işlemde hukuka aykırı bir yön bulunmadığı sonucuna varıldığı ifade edilmiştir.  Başvurucuların murisinin karar düzeltme talebi üzerine AYİM Birinci Dairesinin 4/3/2014 tarihli kararı ile kararın usul ve hukuka uygun olduğu, dilekçede ileri sürülen nedenlerin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmediği belirtilerek karar düzeltme talebinin reddine karar verilmiştir.  Bu karar, başvurucuların murisine 21/3/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir.  1/4/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunulmuştur.   27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu'nun  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:'' (Değişik cümle : 28/6/2001 - 4699/12 md.) Kadrosuzluk, yetersizlik, (…)(2) veya (c) bendinde belirtilen suçlardan hükümlülük nedeni ile aşağıda belirtilen esas ve şartlar dahilinde astsubaylar hakkında Silahlı Kuvvetlerden ayırma işlemi yapılır. (2)... c)(Ek: 28/6/2001 - 4699/12 md.; Değişik: 22/1/2015-6586/46 md.) Hükümlü olma nedeniyle ayırma: Ertelenmiş, seçenek yaptırımlara çevrilmiş, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş ve affa uğramış olsalar bile Devletin şahsiyetine karşı işlenen suçlarla, 1632 sayılı Askeri Ceza Kanununun 131 inci maddesinin birinci fıkrasının az vahim hâli hariç, basit ve nitelikli zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas, iftira gibi yüz kızartıcı veya şeref ve haysiyet kırıcı nitelikteki suçlardan veya istimal ve istihlak kaçakçılığı hariç kaçakçılık, resmî ihale ve alım satımlara fesat karıştırma suçlarından hükümlü olan astsubaylar hakkında, hizmet sürelerine bakılmaksızın Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu hükümleri uygulanır.'' 926 sayılı Kanun'un  maddesinin birinci fıkrası şöyledir: ''(Değişik birinci fıkra 29/9/1988 - 3475/14 md.) Disiplinsizlik ve ahlaki durum sebebiyle Silahlı Kuvvetlerde kalmaları uygun görülmeyerek sicil yoluyla çıkarılanlar hariç olmak üzere istifa eden veya emekliye ayrılan veyahut yetersizlik nedeniyle Silahlı Kuvvetlerden ayırma işlemine tabi tutulan astsubaylar, rütbeleriyle yedek astsubaylığa geçirilirler." 1076 sayılı Kanun'un  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:''Yedek subay ve yedek askeri memurları şunlardır:A) (Değişik: 1/2/1930 - 1555/1 md.)Kara, deniz, hava ve jandarmadan müteakit ve müstafi olanlardan yedeğe ayrılanlar "daimi malüliyet sebepleriyle tekaüt edilenlerden seferi ordunun geri ve sabit hizmetlerinde istihdama elverişli olmayanlar ve yirmi üçüncü maddede sayılan fiillerden dolayı tekaüdü icra edilmiş bulunanlar yedeğe ayrılmazlar." 1076 sayılı Kanun'un  maddesinin ilgili kısmı şöyledir: ''Yedeksubay ve yedek askeri memurluktan çıkarılmayı ve yaşlarına göre haklarında Askerlik Kanununun uygulanmasını gerektiren sebepler şunlardır:a) Türk Silahlı Kuvvetlerinde subaylıktan çıkarmayı gerektiren bir suçtan mahkum olanlar....d) (Ek: 29/11/1983 - 2962/4 md.; Değişik: 31/1/2013-6413/45 md.) Yedek subaylık hizmetleri sırasında, tabi oldukları disiplin mevzuatına göre Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası alanlar....'' 1632 sayılı Kanun'un  maddesi şöyledir: '' Askerî şahıslar; Mareşalden asteğmene kadar subaylar, astsubaylar, Millî Savunma Bakanlığı ile Türk Silahlı Kuvvetleri kadro ve kuruluşunda çalışan sivil personel, uzman jandarma, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve er, erbaş ve erler ile askerî öğrencilerdir.Milli Savunma Bakanlığı ile Türk Silahlı Kuvvetleri kadro ve kuruluşunda çalışan Devlet memurlarının asker kişi sıfatları, 1961 tarihli ve 211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanununun 115 inci maddesinde belirtilen yükümlülükleri ile sınırlıdır.'' 1632 sayılı Kanun'un  maddesi şöyledir: '' İhtiyat (emekli) askeri şahıslar askeri hizmetlerde bulundukları müddetçe bu kanun hükümlerine tabidirler.'' 1632 sayılı Kanun'un  maddesi şöyledir: '' Aşağıda yazılı hallerde subay, astsubay, uzman jandarmalar ve özel kanunlarında bu cezanın uygulanacağı belirtilen asker kişiler hakkında, askeri mahkemeler veya adliye mahkemelerince asıl ceza ile birlikte, Türk Silahlı Kuvvetlerinden çıkarma cezası da verilir. Bu husus mahkeme hükmünde belirtilmemiş olsa dahi, Silahlı Kuvvetlerden çıkarmayı gerektirir.A) Taksirli suçlardan verilen cezalar hariç olmak üzere ölüm, ağır hapis, bir seneden fazla hapis cezası ile hükümlülük halinde,B) Devletin şahsiyetine karşı işlenen suçlarla basit ve nitelikli zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı veya şeref ve haysiyeti kırıcı suçtan veya istimal ve istihlak kaçakçılığı hariç kaçakçılık, resmi ihale ve alım satımlara fesat karıştırma, Devlet sırlarını açığa vurma suçlarından biriyle hükümlülük halinde.Taksirli suçlardan verilen cezalar hariç olmak üzere, askeri mahkemelerce üç aydan fazla hapis cezası ile birlikte Türk Silahlı Kuvvetlerinden çıkarma cezası da verilebilir.''