Haklar: Kapsam dışı haklar

Başvuru, başvurucunun yurt dışına çıkamama adli kontrol tedbirine uymaması üzerine tutuklanması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı ile seyahat hürriyetinin ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.   Başvuru 23/9/2021 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne ve başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.  Başvuru formu ve ekleri ile Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir: Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanmasının (FETÖ/PDY) adalet teşkilatındaki yapılanmasına yönelik olarak Ankara  Ağır Ceza Mahkemesinde (Ağır Ceza Mahkemesi) görülen davada başvurucu, tutuklu sanık olarak yargılanmıştır. Ağır Ceza Mahkemesi 6/12/2018 tarihinde başvurucunun silahlı terör örgütüne üye olma suçundan neticeten 9 yıl hapis cezasıyla cezalandırılmasına ve tahliyesine karar vermiştir. Ağır Ceza Mahkemesi gerekçesinde başvurucunun ID numarası ile kullanıcı adı ve şifresi olan bir ByLock kullanıcısı olmasına, Bank Asya hesabında para bulundurmasına, aleyhinde adliye ve ceza infaz kurumu personelinden sorumlu olduğuna dair tanık beyanlarına dayanmıştır. Ağır Ceza Mahkemesi ayrıca başvurucunun da hazır bulunduğu bu duruşmada, hüküm kesinleşene kadar 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun  maddesinin (3) numaralı fıkrasının (a) bendi gereğince başvurucu hakkında yurt dışına çıkamama adli kontrol tedbiri uygulanmasına, adli kontrol tedbirinin icrasının gereği için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına müzekkere yazılmasına karar vermiştir. UYAP üzerinden yapılan inceleme neticesinde Ağır Ceza Mahkemesinin 6/12/2018 tarihinde Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına müzekkere yazdığı tespit edilmiştir. Müzekkerede, hüküm kesinleşene kadar başvurucu hakkında yurt dışına çıkmama adli kontrol tedbiri uygulanmasına karar verildiği, başvurucunun 5271 sayılı Kanunun  maddesi gereğince adli kontrol tedbirinin gereklerine aykırı davranması hâlinde tutuklanabileceğine dair kendisine ihtarat yapılması gerektiği (Müzekkerede bu yönde ihtaratın yapıldığına dair şerh bulunmaktadır.), adli kontrol kararına karşı yedi gün içinde itiraz edebileceği bilgelerine yer verilmiş; bu hususların başvurucuya iletilmesi talep edilmiştir. Ceza İnfaz Kurumu, Ağır Ceza Mahkemesine gönderdiği 7/12/2018 tarihli yazı ekinde başvurucunun Ağır Ceza Mahkemesinin 6/12/2018 tarihli kararını okuyup teslim aldığına ilişkin imzaladığı tutanağı iletmiştir. Başvurucu hakkındaki mahkûmiyet kararının istinaf incelemesi devam etmekte iken gelen bir ihbar üzerine başvurucu 12/8/2021 tarihinde İlçe Jandarma Komutanlığı (Komutanlık) personelince Edirne'nin Enez ilçesi Vakıf köyü sahilinde yakalanmıştır. Komutanlık görevlilerince düzenlenen Yakalama Tutanağı'na göre yargılama neticesinde hapis cezasına mahkûm edileceğini düşünen bazı kişilerin 12/8/2021 tarihinde İstanbul'dan Edirne'nin Enez ilçesinin Vakıf köyü sahilinden deniz yolu ile Yunanistan'a kaçacağına dair istihbarat bulunmaktadır. Bu kapsamda anılan sahilde gözlem yapılmıştır. Komutanlık görevlileri, şüpheli davranan ve aralarında başvurucunun da olduğu beş kişiyi yakalamış; yapılan sorgulama sonucunda beş kişinin de pasaport tahdit kaydı ve FETÖ/PDY'yle ilişkili çeşitli suçlardan haklarında devam eden yargılamalar olduğu tespit edilmiştir. Enez Cumhuriyet Başsavcılığı, başvurucunun yasa dışı yollardan yurt dışına çıkmaya çalışırken yakalandığını ve hakkında yurt dışına çıkamama adli kontrol tedbiri olduğunu belirterek başvurucuyu diğer şahıslarla birlikte 13/8/2021 tarihinde savunması alınmak üzere Ağır Ceza Mahkemesine sevk etmiştir. Başvurucu; savunmasında Tokat'ta yaşadığını, iş görüşmesi için İstanbul'a gittiğini fakat iş görüşmesinin ertelendiğini, İstanbul'da beklemek yerine Erikli'ye, oradan da Vakıf köyü sahiline gittiğini, kaçma düşüncesi olsa yanına eşyasını alması gerektiğini ifade etmiştir. Ağır Ceza Mahkemesi başvurucunun tutuklanmasına karar vermiştir. Tutuklama kararının gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir: "Sanıklar Mustafa Göktaş ve [H.Ö.] hakkında CMK'nin 109/3-a maddesi uyarınca hükmolunan 'Yurt Dışına Çıkamamak' şeklindeki adli kontrol tedbirinin devam ettiği süreçte; Enez CBS'nin ... üst yazısına ekli evrak içeriğinden anlaşıldığı üzere sanıklar hakkında benzer suçtan işlem yapılan 5 kişi ile birlikte iken yakalandıkları, savunmalarının içeriği itibarıyla hayatın olağan akışına uygun olmadığı, sanık Mustafa Göktaş'ın Tokat ilinde, sanık [H.Ö.nün] ise Adana ilinde ikamet etmesine rağmen söz konusu ikametin, yakalandıkları yerden çok uzakta bulunan bölge olan Enez ilçesi sınırlarında olması, yakalanma şartları, Edirne İl Jandarma Komutanlığının 2021 tarihli yakalama tutanağı dikkate alındığında öngörülen adli kontrolün sanıklar tarafından ihlal edilmesine yönelik faaliyette bulundukları anlaşılmış olup, sanıkların almış oldukları netice hapis cezası, sanıkların yeniden kaçma girişiminde bulunabilecekleri ihtimalinin varlığı, bu aşamada adli kontrol tedbirlerinin yeterli olmayacağı ve tutukluluk tedbirinin ölçülü olacağı kanaatine varılarak CMK'nin 112 ve devamı maddeleri uyarınca TUTUKLANMALARINA..." Başvurucu 16/8/2021 tarihinde tutuklama kararına itiraz etmiştir. İtirazı inceleyen Ankara  Ağır Ceza Mahkemesi 25/8/2021 tarihinde "...üzerine atılı suçların niteliği, toplanan deliller, hakkında verilen mahkumiyet kararı, somut kaçma ihtimali ve adli kontrol hükümlerinin uygulanmasının yetersiz kalabileceği..." gerekçesiyle itirazı reddetmiştir. Başvurucu, ceza infaz kurumuna alınmıştır. Ret kararı başvurucuya 7/9/2021 tarihinde tebliğ edilmiş olup başvurucu 23/9/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. UYAP üzerinden yapılan incelemede Ağır Ceza Mahkemesinin verdiği 6/12/2018 tarihli mahkûmiyet kararını Yargıtayın 16/6/2022 tarihinde onadığı tespit edilmiştir. A. Ulusal Hukuk 5271 sayılı Kanun’un “Adlî kontrol” kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"(1) (Değişik: 2/7/2012-6352/98 md.) Bir suç sebebiyle yürütülen soruşturmada, 100 üncü maddede belirtilen tutuklama sebeplerinin varlığı halinde, şüphelinin tutuklanması yerine adlî kontrol altına alınmasına karar verilebilir....(3) Adlî kontrol, şüphelinin aşağıda gösterilen bir veya birden fazla yükümlülüğe tabi tutulmasını içerir:a) Yurt dışına çıkamamak...." 5271 sayılı Kanun’un “Adlî kontrol kararı ve hükmedecek merciler” kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir: “... (3) 109 uncu madde ile bu maddenin birinci ve ikinci fıkra hükümleri, gerekli görüldüğünde, görevli ve yetkili diğer yargı mercileri tarafından da, kovuşturma evresinin her aşamasında uygulanır...." 5271 sayılı Kanun’un “Tedbirlere uymama kenar başlıklı  maddesi şöyledir: “(1) Adlî kontrol hükümlerini isteyerek yerine getirmeyen şüpheli veya sanık hakkında, hükmedilebilecek hapis cezasının süresi ne olursa olsun, yetkili yargı mercii hemen tutuklama kararı verebilir. (Ek cümle:14/4/2020-7242/16 md.) Hakkında mahkûmiyet hükmü verilmiş ve bu hükümle ilgili olarak istinaf veya temyiz kanun yoluna başvurulmuş olması hâlinde, UYAP kayıtlarını incelemek suretiyle hükmü veren ilk derece mahkemesi de tutuklama kararı verebilir. (2) (Ek: 24/11/2016-6763/24 md.) Birinci fıkra hükmü, azami tutukluluk süresinin dolması nedeniyle verilen adli kontrol tedbirinin ihlali hâlinde de uygulanabilir. Ancak, bu durumda tutuklama süresi ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde dokuz aydan, diğer işlerde iki aydan fazla olamaz.”B. Uluslararası Hukuk Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) “Özgürlük ve güvenlik hakkı” kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir: “ Herkes özgürlük ve güvenlik hakkına sahiptir. Aşağıda belirtilen haller dışında ve yasanın öngördüğü usule uygun olmadan hiç kimse özgürlüğünden yoksun bırakılamaz:...b) Kişinin, bir mahkeme tarafından yasaya uygun olarak verilen bir karara uymaması sebebiyle veya yasanın öngördüğü bir yükümlülüğün uygulanmasını sağlamak amacıyla yasaya uygun olarak yakalanması veya tutulması;...”  Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihadı Sözleşme'nin  maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendine göre kişiler, kanuna uygun bir mahkeme kararına uymamaları nedeniyle ya da kanunun öngördüğü bir yükümlülüğü yerine getirmelerini sağlamak amacıyla tutulabilir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Sözleşme'nin  maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde yer alan tutma hâline ilişkin iki farklı düzenlemenin ayrımına değindiği Trutko/Rusya (B. No: 40979/04, 6/12/2016, § 34) kararında, kanunda öngörülen bir yükümlülüğe ilişkin düzenleme bir hâkim ya da mahkeme kararı alınmasını gerektiriyorsa bu durumda diğer tutma nedeni olan bir mahkeme tarafından kanuna uygun olarak verilen bir karara uyulmaması kapsamında inceleme yapılması gerektiğini belirtmiştir.  AİHM Sözleşme'nin  maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendi ile ilgili olarak, hakkında tutulma tedbirine hükmedilen kişinin mahkeme kararından ve sonuçlarından yeterince bilgilendirilmediği durumda mahkeme kararlarına uymadığı için sorumlu tutulamayacağını belirtmiştir (Beiere/Letonya, B. No: 30954/05, 29/11/2011, § 50).