Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, kolluk görevlilerince bir protesto eylemine güç kullanılarak müdahale edilmesi nedeniyle insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağı ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  15 Temmuz 2016 tarihinde gerçekleştirilen darbe teşebbüsü nedeniyle 18/7/2016 tarihinde ülke genelinde olağanüstü hâl (OHAL) ilan edilmiştir. OHAL, Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu tarafından alınan kararlarla üçer ay uzatılmış ve 19/7/2018 tarihinde sona ermiştir. Valilik 21/1/2018 tarihinde, olağanüstü hâl döneminde, kamu düzeni ve güvenliğinin korunması ile suç işlenmesinin önlenmesi amaçlarıyla Zeytin Dalı Operasyonu süresince geçerli olacak şekilde, Ankara ili genelinde tüm eylem ve etkinlikleri izne bağlamıştır. Valilik 6/10/1983 tarihli ve 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'nun  maddesi ile 10/6/1949 tarihli ve 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu'nun  maddesinin (C) bendine istinaden 25/10/1983 tarihli ve 2935 sayılı Olağanüstü Hal Kanunu'nun  maddesinin (m) bendini, müdahale dayanak kural olarak kabul etmiştir (Ankara Valiliğinin anılan kararına yönelik ayrıntılı bilgi için bkz. Filiz Kerestecioğlu Demir (4), B. No: 2019/9346, 16/11/2022, § 6).  Başvurucular 20/7/2019 tarihinde katıldıkları protesto eylemi sırasında yakalanarak gözaltına alınmıştır. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınca (Başsavcılık) 2911 sayılı Kanun'a muhalefet etmek suçundan başlatılan soruşturma kapsamında kolluk tarafından ifadeleri alınan başvurucular serbest bırakılmıştır. Kolluk görevlilerince düzenlenen 20/7/2019 tarihli tutanağa göre; Suruç'ta meydana gelen patlamanın yıl dönümünde, hayatını kaybedenleri anmak amacıyla etkinlik düzenleneceği bilgisi üzerine kolluk görevlileri, Sakarya Caddesi'nde güvenlik tedbirleri almıştır. Toplananların sayısının artması üzerine saat 45'te polis, etkinlik için Ankara Valiliğinden izin alınmadığı gerekçesiyle dağılmalarını, aksi hâlde haklarında adli ve idari işlem yapılacağı yönünde ihtarlarda bulunmuştur. Grubun dağılmamakta ısrar etmesi üzerine polis saat 00'da, -orantılı güç kullanarak- uzaklaştırmak suretiyle topluluğa müdahalede bulunmuştur. Polis, zor kullanmaya rağmen dağılmamakta ısrar etmeleri nedeniyle başvurucular hakkında yakalama işlemi gerçekleştirmiştir. Başvurucular tutanağı imzalamaktan imtina etmişlerdir. Ayrıca görüntü kaydının incelenmesine ilişkin 18/8/2019 tarihli tutanakta, Valiliğin yasaklama kararına rağmen izinsiz olarak toplantı düzenlenmesi nedeniyle dağılmaları yönünde ihtarlarda bulunulduğu, grubun flama açmaları ve slogan atmaları üzerine toplantıya müdahale edildiği ve yakalama işlemi yapıldığı açıklanmıştır. Başvurucu Furkan Bircan hakkında düzenlenen Ankara Gazi Mustafa Kemal Devlet Hastanesinin (Hastane) 20/7/2019 tarihli raporunda, başvurucunun 20-25 dakika kadar önce gözaltı sırasında darp edildiğini ifade ettiği, kafa sol alın bölgesinde 2,5x1 cm'lik ödem, sol parietal bölgede 4x2 cm'lik ödem ve 4 adet küçük sıyrık bulunduğu tespit edilmiştir. Başvurucular olay nedeniyle ilgili kamu görevlileri hakkında 3/10/2019 tarihli dilekçeyle şikâyetçi olmuştur.  Başsavcılık tarafından başvurucuların şikâyeti üzerine başlatılan soruşturmada başvurucu Furkan Bircan'ın Ankara Adli Tıp Şube Müdürlüğünden alınan kati raporunda, başvurucunun 20/7/2019 tarihli adli muayene raporunda tespit edilen yaralanmalarının basit tıbbi müdahale ile giderilebilecek ölçüde hafif olduğu tespit edilmiştir. Başsavcılık tarafından yürütülen soruşturmada alınan bilirkişi raporunda görüntülerin detaylı olarak incelenmesinde slogan atan gruba polisin yaptığı ikazdan sonra müdahale edildiği, eylemcilerden birinin yere yatırılıp kafasına bastırıldığı tespiti yapılmıştır. Başsavcılık tarafından Ankara İl Emniyet Müdürlüğü Güvenlik Şube Müdürlüğüne yazılan yazıya verilen cevapta, 20/7/2019 günü Mamak Platformuna müzahir şahısların 20/7/2015 tarihinde Şanlıurfa'nın Suruç ilçesinde meydana gelen patlamanın yıl dönümü olması sebebiyle Sakarya Caddesine üzerinde flama ve ses yükseltici cihaz ile geldiklerinin görülmesi üzerine kendilerine Ankara Valiliğinin 2018/1938 sayılı yasaklama kararının hatırlatıldığı, yapılan ikazlara rağmen grubun dağılmaması üzerine caddeyi trafiğe açmak ve grubun dağılmasını sağlamak amacıyla müdahalede bulunulduğu, kanuna aykırı eylem gerçekleştiren sekiz şahıs hakkında yakalama işlemi yapıldığı bildirilmiştir. Yürütülen soruşturma neticesinde Başsavcılık tarafından kamu görevlileri hakkında görevi kötüye kullanma, işkence yapma, zor kullanma yetkisine ilişkin sınırın aşılması suretiyle yaralama suçlarından kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiştir. Kararda, usulünce yapılan ihtara rağmen dağılmayarak direnen göstericilerin etkisiz hâle getirilmesi amacıyla en basit haliyle polisin zor kullanma yetkisini kullandığı, 2911 sayılı Kanun'a muhalefet eylemini sonlandırmak ve failleri yakalamak amacıyla amirlerinin ve yasanın verdiği yetkiyi kullanan kamu görevlileri yönünden atılı suçun yasal unsurları itibarıyla oluşmadığı gerekçesi açıklanmıştır. Başvurucuların karara itirazı Ankara  Sulh Ceza Hâkimliğince 23/12/2019 tarihinde reddedilmiştir.  Başvurucular, nihai kararı 31/12/2019 tarihinde öğrendikten sonra 30/1/2020 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başsavcılık tarafından olay nedeniyle kanuna aykırı toplantı ve yürüyüşlere silahsız katılarak ihtara rağmen kendiliğinden dağılmama suçundan açılan kamu davasında başvurucuların ayrı ayrı 5 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına, başvurucular Doğuş Deniz Parlak ve Meziyet Yıldız yönünden hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına (HAGB) karar verilmiştir. İnceleme tarihi itibarıyla başvurucular Doğuş Deniz Parlak ve Meziyet Yıldız hakkında verilen HAGB kararları kesinleşmiş olup başvurucular Ataberk Mest ve Furkan Bircan hakkında verilen mahkûmiyet hükümleri istinaf incelemesindedir.