Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, gözaltında işkenceye maruz bırakılma ve işkence iddialarına yönelik etkili soruşturma yapılmaması nedenleriyle işkence ve kötü muamele yasağı ile adil yargılanma ve etkili başvuru haklarının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 28/8/2013 tarihinde Ankara  Asliye Ceza Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir. Birinci Bölüm İkinci Komisyonunca 27/3/2014 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından 2/11/2015 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvurunun bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü 30/11/2015 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuştur. Bakanlık tarafından Anayasa Mahkemesine sunulan görüş 7/12/2015 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanlarını 16/12/2015 tarihinde ibraz etmiştir. A. Olaylar  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu, yasadışı terör örgütüne yardım ve yataklık etmek suç isnadıyla resmî kayıtlara göre 30/5/2003, başvurucunun iddiasına göre 28/5/2003 tarihinde gözaltına alınmıştır. 31/5/2003 tarihinde tutuklanarak ceza infaz kurumuna sevk edilen başvurucu, 22/7/2003 tarihinde tutuksuz yargılanmak üzere tahliye edilmiş 30/9/2003 tarihinde ise atılı suçtan beraatına hükmedilmiştir. Başvurucu, gözaltında kaldığı süre içinde fiziksel ve psikolojik işkenceye maruz bırakıldığını ileri sürmektedir. Başvurucu, tutuksuz yargılandığı süre zarfında önce İstanbul iline gitmiş, daha sonra ülkeyi terk ederek İngiltere'ye yerleşmiş ve iltica talebinde bulunmuştur. Başvurucunun iltica talebinin 10/2/2004 tarihi itibarıyla kabul edildiği anlaşılmaktadır.  İltica talebinin kabulünün üzerinden altı yıl geçtikten sonra İngiltere'de faaliyet gösteren "Medical Foundation for the care of victims of torture" adlı Tıp Vakfı tarafından 9/2/2010 tarihinde muayene edilen başvurucu hakkında düzenlenen raporda; başvurucunun bel omurunda disk kayması, her iki bacağın ön tarafında yaklaşık yedi tane düzensiz künt cisim travmasıyla uyumlu yara, her iki ayak topuğunda yumuşak dokuda ağrı ve hassasiyet mevcut olduğu belirtilmiş, işkence öyküsü ile anılan tıbbi bulguların oldukça tutarlı olduğu ifade edilmiştir. Başvurucunun ruh sağlığına ilişkin muayenesinde ayrıca "travma sonrası stres bozukluğu" ve "duygusal düzensizlik" tespit edilmiştir.  Başvurucu 9/3/2012 tarihinde avukatı vasıtasıyla Bingöl Cumhuriyet Başsavcılığına ihbarda bulunarak 2003 yılı mayıs ayında gözaltında kaldığı sırada alınan ifadesine ilişkin tutanakta imzası bulunan O., gözaltı esnasında tutulduğu nezarethanenin sorumlusu Ad.At., yakalama tutanağında imzası bulunan görevliler, suç tarihi ve yerinde görev yapan JİTEM ve Jandarma mensupları ile kendisine yapıldığını ileri sürdüğü işkence sırasında etkin konumda olduğunu belirterek eşkâlini bildirdiği başka bir görevli hakkında şikâyetçi olmuştur.  Başvurucu ihbar dilekçesinde özetle Bingöl ili Zeynelli köyünde ikamet ettiği ve taşımacılık yaptığı 2000-2003 yılları arasında askerler tarafından köye sık sık baskınlar yapıldığını, 28/5/2003 tarihinde saat 16:30 civarında evinin kapısının önünde oturmakta iken 30-40 araçlık Jandarma grubunun köyü sardığını, üçü resmî kıyafetli, ikisi sivil beş kişinin yanına gelerek kendisini çağırdıklarını, bunlardan N... isimli komutanı tanıdığını, iki resmi kıyafetli görevliyi de daha önce görmüş olduğunu ancak iki sivil giyimli görevliyi hiç görmemiş olduğunu, bunların JİTEM mensubu olduklarını düşündüğünü, araçların olduğu yere gittiklerinde sivil giyimli kişilerden birinin botunun alt kısmıyla omurgasına çok sert ve acı veren bir şekilde vurduğunu, bu darbe nedeniyle yere düştüğünü ve belinde ciddi bir ağrı hissettiğini, daha sonra araçlardan birine bindirildiğini, aynı köyden S. ile birlikte Yayladere Jandarma Karakoluna götürüldüklerini, karakolda tüm kişisel eşyalarını alıp kendilerini 4mx2m ebatlarında bir hücreye kilitlediklerini, hücreye girerken görevlilerden birinin ağzına silah namlusu soktuğunu ve öldürüleceğini düşündüğünü, üç gün boyunca yemek vermediklerini ve hücrenin koşullarının oldukça kötü olduğunu, ilerleyen saatlerde kendisini merdivenlerle çıkılan bir sorgu odasına götürdüklerini burada ikisi sivil toplam beş kişi bulunduğunu, sivil görevlilerden eşkalini bildirdiği birinin kendisini gözaltına alan kişiler arasında olduğunu, sorgu sırasında küfür ve hakaret edildiğini, kendisini cinsel organından asmakla tehdit ettiklerini ve ağzına silah namlusu dayadıklarını, kaba dayağa maruz kaldığını, bunun bir çok kez tekrarlandığını, hücrede yedi kişi kalmaya başladıklarını, ikinci gün gözleri kapalı bir şekilde falaka uygulandığını, üçüncü gün elektrik verildiğini, kendisine 12 sayfadan oluşan bir metin imzalattıklarını, dördüncü gün önce Savcı önüne çıkarıldığını daha sonra tutuklama kararı veren hâkim önüne çıkarıldığını, odalarda kendisine işkence yapan kişilerle birlikte bulunmaları nedeniyle ne savcıya ne hâkime ifade sırasında işkenceye maruz kaldıklarını beyan edemediğini, tutuklanarak Bingöl E Tipi Ceza İnfaz Kurumuna sevk edildiğini, burada kendisini ziyaret eden avukatlara da yanlarında gardiyan olması nedeniyle beyanda bulunamadığını, tahliye edildikten sonra İngiltere'ye yerleşerek iltica talebinde bulunduğunu, iltica sürecinde bağlantı kurduğu hukuk örgütünün kendisini rapor alması için Tıp Vakfına yönlendirdiğini, Türkiye'ye 2011 yılına kadar korktuğu için giriş yapamadığını, hukuk örgütünün yönlendirmesi ve Tıp Vakfında başladığı tedaviye katkısı olacağı düşüncesiyle hukuksal süreçlere başvurmaya karar verdiğini, sorumluların tespit edilerek cezalandırılmalarını istediğini belirtmiştir.  Bingöl Cumhuriyet Başsavcılığı 21/3/2013 tarihinde yer itibarıyla yetkisizlik kararı vererek dosyayı Karakoçan Cumhuriyet Başsavcılığına göndermiştir.  Karakoçan Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından başvurucunun ihbar dilekçesinde ismini verdiği ifade mümzi O., ifade tutanağında imzası bulunduğu tespit edilen bir diğer görevli Al.Ac. ve yine başvurucunun ismini verdiği nezarethane sorumlusu Ad.At. soruşturma kapsamına dahil edilerek, Yayladere İlçe Jandarma Komutanlığından anılan kişilerin açık kimlik ve adres bilgilerinin bildirilmesi istenmiştir. Yapılan yazışmalar neticesinde O. ve Al.Ac.nin kimlik ve adres bilgileri tespit edilirken Ad.At.nin kimlik ve adres bilgilerine ulaşılamadığı ve ifadesinin alınamadığı anlaşılmaktadır. Al. Ac. Karakoçan Cumhuriyet Başsavcılığının talimatı üzerine Hopa Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 27/7/2012 tarihinde şüpheli sıfatıyla alınan ifadesinde özetle; 2003 yılında yakalanan terör örgütü mensuplarının kendilerine yardım eden şahısların evlerini gösterdiklerini, gösterilen evlerdeki vatandaşların ifadelerinin alınması için karakola götürüldüklerini başvurucunun bu kişilerin arasında bulunup bulunmadığını hatırlamadığını ancak götürülen kişilere kötü muamelede bulunmadıklarını, ihbar dilekçesinde eşkali tarif edilen görevlinin İl Jandarma Komutanlığından gelen personel arasında olabileceğini, İlçe Jandarma Komutanlığında görev yapan kişiler arasında tarife uyan bir personel bulunmadığını beyan etmiştir. O. Karakoçan Cumhuriyet Başsavcılığının talimatı üzerine Kartal Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 18/7/2012 tarihinde şüpheli sıfatıyla alınan ifadesinde özetle; başvurucunun minibüsçülük yaptığını ve terör örgütüne erzak taşıdığı isnadıyla gözaltına alındığını, kendisinin ifade alınması sırasında da bulunduğunu, işlemlerin usulüne uygun yürütüldüğünü, işkence ve kötü muamelenin söz konusu olmadığını, başvurucunun iddialarının yurt dışında mülteci statüsü elde etmeye yönelik olduğunu düşündüğünü beyan etmiştir.  Karakoçan Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından ayrıca başvurucunun kendisi ile birlikte gözaltına alındığını ifade ettiği S.nin beyanına başvurulmuştur. S.nin adres tespiti yapıldıktan sonra beyanının alınması için Ümraniye Cumhuriyet Başsavcılığına talimat yazısı yazıldığı, Ümraniye Cumhuriyet Başsavcılığın ise gereğinin yapılması istemiyle talimatı Ümraniye İlçe Emniyet Müdürlüğüne yönlendirmesi neticesinde, beyanın Ümraniye Polis Merkezinde polis memurları tarafından alındığı anlaşılmaktadır.  S. anılan beyanında özetle Bingöl ili Zeynelli Köyünde 2000-2003 yılları arasında ailesiyle birlikte yaşadığını, Mustafa Avcıouğlunun (başvurucu) da anılan tarihlerde köyde ikamet etmekte olduğunu, köye Jandarma görevlilerinin zaman zaman gelerek herkesi köy meydanında topladıklarını, kendilerine yardımcı olmalarını ve bildiklerini anlatmalarını söylediklerini, başvurucu ile kendisini ve birkaç başka kişiyi ihbar sonucu karakola götürdüklerini, ifadelerini aldıklarını savcı ve hâkim önüne çıkarıldıktan sonra tutuklanarak ceza infaz kurumuna sevk edildiklerini, iki ay sonra serbest bırakıldıklarını, bu süre zarfında herhangi bir işkenceye ya da kötü muameleye maruz kalmadığını, başvurucunun da kaldığını görmediğini belirtmiştir. Karakoçan Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından Yayladere İlçe Jandarma Komutanlığından 28/5/2003 - 1/6/2003 tarihleri arasınaki nezerathene kayıtları talep edilmiş, Yayladere İlçe Jandarma Komutanlığı tarafından verilen cevapta anılan tarihlere ait kayıtlarının bulunmadığı bildirilmiştir. Anılan işlemler akabinde, Karakoçan Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmiştir. Anılan 11/1/2013 tarihli ve S.No.2012/183, K.2013/5 sayılı kararın gerekçesi şöyledir: ''şüpheli ..O...'nun ...şüpheli A...A...'nın...üzerine atılı suçlamaları kabul etmediğini belirttiği, bahse onu olayda adı geçen mağdur ..S...'nin ... şüphelilerin ifadelerini destekler nitelikte beyanda bulunduğu... yapılan soruşturma sonucunda... müştekinin soyut iddiası dışında... kamu davası açmaya esas ve yeterli delil bulunmadığı...'' Başvurucunun anılan karara karşı yaptığı itiraz, Malatya  Ağır Ceza Mahkemesi'nin 11/6/2013 tarihli ve 2013/704 Değişik İş sayılı kararıyla reddedilmiştir. İtirazın reddi kararı başvurucuya 29/7/2013 tarihinde tebliğ edilmiş, başvurucu 28/8/2013 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.B. İlgili Hukuk 1/3/1926 tarihli ve 765 sayılı mülga Türk Ceza Kanunu’nun  maddesinin birinci fıkrası şöyledir:“Bir kimseye cürümlerini söyletmek, mağdurun, şahsi davacının, davaya katılan kimsenin veya bir tanığın olayları bildirmesini engellemek, şikayet veya ihbarda bulunmasını önlemek için yahut şikayet veya ihbarda bulunması veya tanıklık etmesi sebebiyle veya diğer herhangi bir sebeple işkence eden veya zalimane veya gayriinsani veya haysiyet kırıcı muamelelere başvuran memur veya diğer kamu görevlilerine sekiz yıla kadar ağır hapis ve sürekli veya geçici olarak kamu hizmetlerinden mahrumiyet cezası verilir.”