Haklar: Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı

Başvuru, tutuklamanın hukuki olmaması, tutukluluğun makul süreyi aşması, soruşturma dosyasına erişimin kısıtlanması nedenleriyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının; gözaltında kötü muameleye maruz bırakılması nedeniyle işkence ve kötü muamele yasağının; yargılamanın makul sürede sonuçlandırılmaması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 9/6/2017 tarihinde yapılmıştır.  Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar verilmiştir. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.    Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: Türkiye 15/7/2016 tarihinde askerî bir darbe teşebbüsüyle karşı karşıya kalmış, bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde olağanüstü hâl ilan edilmesine karar verilmiş ve olağanüstü hâl bugüne kadar birçok kez uzatılmıştır. Kamu makamları ve yargı organları -olgusal temellere dayanarak- bu teşebbüsün arkasında Türkiye'de uzun yıllardır faaliyetlerine devam eden ve son yıllarda Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanması (PDY) olarak isimlendirilen bir yapılanmanın olduğunu değerlendirmişlerdir (Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, §§ 12-25). Darbe teşebbüsü sırasında ve sonrasında ülke genelinde Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından, darbe girişimiyle bağlantılı ya da doğrudan darbe girişimiyle bağlantılı olmasa bile FETÖ/PDY'nin kamu kurumlarındaki örgütlenmesinin yanı sıra eğitim, sağlık, ticaret, sivil toplum ve medya gibi farklı alanlardaki yapılanmasına yönelik soruşturmalar yürütülmüş; çok sayıda kişi hakkında gözaltı ve tutuklama tedbirleri uygulanmıştır (Aydın Yavuz ve diğerleri, §§ 51, Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/23672, 11/1/2018, § 12).  Bu kapsamda Sivas Cumhuriyet Başsavcılığınca, FETÖ/PDY'nin Sivas ili Yıldızeli ilçesindeki örgütlenmesine yönelik olarak Yıldızeli Meslek Yüksek Okulunda özel güvenlik görevlisi olarak çalışan başvurucunun da aralarında bulunduğu şüpheliler hakkında soruşturma başlatılmıştır. Başvurucu 25/9/2016 tarihinde Yıldızeli Cumhuriyet Başsavcılığında ifade vermiştir. Başvurucunun ifadesi şöyledir:"Söz konusu FETÖ/PDY yapılanmasıyla 1997-1998 yılları arasında Yıldızeli ilçesinde ikamet eden ve veteriner olarak çalışan E.Y. aracılığıyla tanımış oldum. Bu şahıs ikamet ettiğim .. Köyünde hayvanlara bakmaya gelmekteydi. Geldiğinde benim hayvanlarıma da baktığı için bu şekilde kendisiyle tanıştım. 2013 yılında hayvanlarımı babama devrettikten sonra kendisiyle ilişiği kestim. E.Y. benimle tanıştıktan sonra beni sürekli Yıldızeli ilçesinde FETÖ yapılanmasına ait olan evlerde gerçekleştirilen sohbetlere, toplantılara çağırmaktaydı. Ben de beni çağırdığı için bu sohbetlere ve toplantılara 17 Aralık 2013 tarihinden öncesine kadar sık sık iştirak ettim. Sohbete gittiğim evlerden biri Yıldızeli ilçesindeki ... isimli apartmanın yanlış hatırlamıyorsam  katında idi. Diğeri ise ... isimli apartmanın  katındaydı. Ayrıca bir keresinde Sivas il merkezinde bulunan cemaat yapılanmasına ait Sultan Murat Kolejinde bir defa yemeğe katıldım. Söz konusu sohbetlere E.Y., S.,, T.K. isimli şahıslar katılmaktaydı. Ayrıca E.Y.nin süt birliği kooperatifinde yaklaşık 2-3 yıl önce düzenlediği sohbette bir kere Y.yi görmüştüm. Bunun dışında Y.yi katılmış olduğum toplantılarda görmedim. Kendisinin ayrıca toplantılara sürekli katılıp katılmadığını bilmiyorum. Bu sohbetleri genelde E.Y. organize ederdi ve toplantıya katılacak kişileri ayarlardı. Ayrıca Sivas il merkezinden isimlerini bilmediğim şahıslar Yıldızeli İlçesine gelip az önce belirtmiş olduğum evlerde sohbet ederlerdi. E.Y. dışında benim bildiğim bu sohbetleri Yıldızeli'nde ikamet eden A.K. isimli şahıs da organize ederdi. Bu yapılanma içerisinde aktif olduğunu bildiğim şahıslar; isimlerini S. ve A. olarak bildiğim kişiler, öğretmenlere toplantı yapan T.K., S. ve avukat Y. isimli şahıslardır. 2011-2012 yıllarında E.Y. yanıma gelerek benden cemaat evleri ve yurdu için kurban derisitalep etti ben de kendisine arkadaşlığıma istinaden karşılıksız iki tane kurban derisi verdim. Ben söz konusu FETÖ/PDY yapılanmasına bunun dışında herhangi bir şey vermedim. Himmet adı altında para vermedim. Dediğim gibi sadece cemaat evleri ve yurdu için E.Y.ye iki tane kurban derisi teslim ettim. Ayrıca yine aynı yıllarda E.Y. dükkanıma gelerek bana on adet sarı zarf teslim etti. Teslim ederken bana fitre olarak zarflardan birine sen para koy diğerlerini ise tanıdıklarına dağıt dedi. Ben de durumum iyi olmadığı için zarfa herhangi bir para koymadım. Diğerlerini de şahıslara dağıttım. Bu şahıslardan daha sonra zarfları alarak E.Y.ye teslim ettim. Zarflara, teslim ettiğim şahıslara para koyup-koymadığını bilmiyorum ben kendilerinden kapalı olarak zarfları aldım. Çocukluk arkadaşım olan S. ile 2011-2012 yılları arasında FETÖ yapılanmasına ait olan Zaman gazetesine abone bulmak amacıyla bir defasında esnafları dolaşmıştık ancak herhangi bir abone bulamadık. Bunu E.Y. benden ve S.den rica etmişti. Ayrıca E. beni 2010-2013 yılları arasında ısrar üzerine Zaman gazetesine abone yaptı. Abone yapmak isterken bana paramın olmadığını ve abone olamayacağımı söylediğimde; 'olsun sen merak etme senin abonelik ücretini ben vereceğim' dedi ve beni abone yaptı. 17-25 Aralık olaylarından sonra E. aboneliğimi devam ettirmemi istedi ancak ben kendisine yaşanan bu olaylar nedeniyle aboneliğimi devam ettirmek istemediğimi söyledim ve bu şekilde aboneliğimi sonlandırdım. Yanlış hatırlamıyorsam 2012 yılında ismini bilmediğim şuan da görsem tanıyamayacağım cemaatte kalan ev sorumlusu beni telefonla arayarak bir yerde et bulunduğunu ve benim aracımla evlerine götürüp götüremeyeceğimi sordu. Ben de götürebileceğimi söyledim ve akabinde bu şahıs A.K. ile çarşıda buluştuk ve benim aracımda etleri bulunduğu yerden alarak ... isimli apartmanın birinci katındaki daireye götürdük. Ben asla 17-25 Aralık olaylarından sonra cemaat tarafından hükümete karşı organize edilen yürüyüşlere katılmadım. Dediğim gibi benim bu olaylardan sonra söz konusu örgütle herhangi bir ilişkim olmamıştır. Ben sonuç olarak pişman olduğumu ifade etmek isterim. Bu grubun terör örgütü olduğunu bilseydim kesinlikle böyle bir gruba katılmazdım. Benim 17-25 Aralık olaylarından sonra kesinlikle bu cemaatle herhangi bir ilişkim olmamıştır.Üzerime atılı suçlamaları kabul etmiyorum ..." Yıldızeli Cumhuriyet Başsavcılığı silahlı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanması istemiyle başvurucuyu, Yıldızeli Sulh Ceza Hâkimliğine sevk etmiştir. Başvurucunun sorgu sırasındaki ifadesi şöyledir:" Savcılıktaki ve kolluktaki ifadelerimi tekrar ederim, doğrudur bana aittir. Bir kaç kez sohbetlerine katıldım fakat ben bunların bu şekilde vatan hainliği yapacağını düşünemedim. Ben sadece dini değerler doğrultusunda toplantılara katılmış bulundum. ... isimli yurttaki toplantılara hiç katılmadım. Sohbetlere de sık sık katıldığım söylenemez sadece bir kaç kez katıldım. Örgütün Yıldızelindeki yapılanması bakımından aktif bir rol aldığımı kabul etmiyorum ayrıca kendim kalp hastasıyım ve bakmakla yükümlü olduğum sekiz kişi bulunmaktadır. İkametgah ve işyerim sabittir. Serbest bırakılmamı talep ederim. Söyleyeceklerim bundan ibarettir."  Yıldızeli Sulh Ceza Hâkimliğinin 26/09/2016 tarihli kararıyla tutuklama tedbiri uygulanmıştır. Kararın ilgili bölümü şöyledir: "Şüpheli Ömer Şahin hakkında yürütülen soruşturma kapsamında ifadesi, bilgi sahibi olarak ifadesi alınan kişilerin beyanları ve örgüt içerisindeki rolüne ilişkin tesbit ve tüm dosya kapsamına göre, üzerine atılı suçun vasıf ve mahiyeti, cezanın miktar ve nevii, suçun ağırlığı, dosya kapsamında kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut olguların bulunması, şüphelinin kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut olguların bulunması, delilleri gizleme veya değiştirme ihtimali ve soruşturma aşamasındakimevcut delil durumuda nazara alınarak suçun önemi ve ceza miktarına göre şüpheli hakkında adli kontrol hükümlerinin yetersiz kalacağı, tüm bu hususlara göre şüpheli hakkında tutuklama sebebi bulunduğu anlaşıldığından 5271 sayılı CMK'nın100 vd. maddeleri gereğince tutuklanmasına ... [karar verildi.]" Sivas Cumhuriyet Başsavcılığının 25/4/2017 tarihli iddianamesi ile başvurucunun silahlı terör örgütü yöneticiliği suçunu işlediğinden bahisle cezalandırılması istemiyle aynı yer Ağır Ceza Mahkemesinde kamu davası açılmıştır. İddianamede başvurucu dışında on şüpheli hakkında da benzer suçlardan cezalandırma talebinde bulunulmuştur.  İddianamede, başvurucunun gerek organik olarak gerekse örgütsel nitelikli eylemleri bakımından FETÖ/PDY terör örgütü hiyerarşisi içinde yer aldığı ileri sürülmüştür. Bu suçlamalara esas alınan olgular şöyle özetlenebilir:i. Başvurucunun FETÖ/PDY'nin Yıldızeli ilçesindeki yapılanması içinde bulunduğu ve örgütün basın ve yayın işleri sorumlusu olarak görev yaptığı ileri sürülmektedir. Bu kapsamda;- E.Y. isimli şüphelinin FETÖ/PDY'nin Yıldızeli ilçe imamı olduğu olduğu belirtilmiştir. Buna göre E.Y. anılan ilçedeki örgüt üyelerine emir ve talimat vermekte, yapılan örgütsel nitelikli toplantıların konusunu belirlemekte, ayrıca örgütün ilçedeki mali yapısını kontrol etmekte ve buna ilişkin hesabı bir üst birimi olan il imamına aktarmaktadır. - Başvurucunun E.Y. isimli kişiye bağlı olarak çalıştığı, örgütün sohbet adı altında yapılan toplantılarına katıldığı, diğer şüpheli S. ile birlikte FETÖ/PDY terör örgütü ile bağlantılı olduğu tespit edilen ve Yıldızeli ilçesinde faaliyet gösteren yurtların hemen hemen bütün işleri ile ilgilendiği, söz konusu yurtlara büyükbaş ve küçükbaş hayvan temin ettiği, himmet olarak kurban paralarını, kurban derilerini ilçeden toplayarak yurtlara getirdiği, himmet adı altında para toplamaya çalıştığı, bu durumları alınan ifadesinde de kabul ettiği ifade edilmiştir.- Yıldızeli Süt Birliğinde çalıştığı belirlenen tanık U.Y. beyanında; anılan birliğin başkanı olan E.Y.nin kendisini terör örgütünün sohbet olarak adlandırdığı toplantılara davet ettiğini, katıldığı toplantıdaE.Y., S., Y.S., T.K., G.K., N.K., N.G. ve Ömer Şahin isimli şahısların olduğunu, S. isimli şahıs tarafından -örgüt lideri- Fetullah Gülen'in kitaplarının okunduğunu ve bu şahsın videolarının izlettirildiğini, gittiği sohbet grubunun çiftçi ve esnaf grubu olduğunu, bu toplantıyı E.Y.nin organize ettiğini ve toplantıların her hafta Çarşamba günü düzenlendiğini, Seyfullah Emmioğlu Kız Öğrenci Yurdunda E.Y. tarafından düzenlenen toplantılar olduğunu, bu toplantılara Sivas il merkezinden tanımadığı kişilerin geldiğini, S. ve Ömer Şahin'in bu yurdun tüm işlemleri ile ilgilendiklerini ve 2013 yılı yaz aylarında bu sohbetlere gitmeyi tamamen bıraktığını ifade etmiştir.- Bir başka tanık İ.K. beyanında, S. ve Ömer Şahin'in 2015 yılının ilk aylarına kadar FETÖ/PDY yapılanmasının içinde olduklarını bildiğini beyan etmiştir.- Diğer tanık F.Ç. ise beyanında; Ömer Şahin'i tanıdığını, bu kişinin darbe girişimi öncesine kadar FETÖ/PDY yapılanması içinde olduğunu bildiğini, bu şahsı belirttiği tarihe kadar sürekli S. ve E.Y. ile birlikte gördüğünü ifade etmiştir.- Yıldızeli ilçesinde şoförlük yaptığı belirtilen tanık N.H. beyanında; meslek yüksek okulunda güvenlik görevlisi olan Ömer Şahin, E.Y. ve tanımadığı on dört kişiyi A. isimli şahsın önderliğinde Yozgat'ta düzenledikleri geziye götürdüğünü, şahısların burada çeşitli okullara ve yurtlara gittiklerini, daha sonra Yıldızeli ilçesine döndüklerini beyan etmiştir.- FETÖ/PDY terör örgütü ile bağlantılı olduğu tespit edilen bir kız öğrenci yurdunda bir dönem temizlik görevlisi olarak çalıştığı belirtilen tanık G.K. beyanında; anılan yurtta çalıştığı süre boyunca E.Y.nin ve Ömer Şahin'in Yurda sürekli gelip gittiklerini, bu yurda sürekli büyükbaş ve küçükbaş hayvan getirdiklerini, bu şahısların kurban bayramı dönemlerinde Yurda kurban ve kurban derisi getirdiklerini, kurban derilerinin yurdun kalorifer bölümünde tutulduğunu, toplanan paraların ise A. ve S. isimli kişilerin odasında saklandığını ancak bu paraları hiç görmediğini, E.Y. ve Ömer Şahin'in himmet adı altında topladıkları paraları Yurda getirerek A. ve S. isimli kişilere verdiklerini ifade etmiştir.ii. Başvurucunun FETÖ/PDY'nin yayın organlarından olduğu belirtilen Zaman gazetesi ve Sızıntı dergisinin Yıldızeli ilçesi basın ve yayın işleri sorumlusu olarak görev yaptığı, anılan yayınların dağıtımı ve para işleri ile ilgilendiği, bu şekilde elde ettiği paraları E.Y.ye teslim ettiği ifade edilmiştir.- Tanık İ.K. ifadesinde, Zaman gazetesinin dağıtımına ilişkin görevlerde T.K. ve Ömer Şahin'in rol aldığını bildiğini belirtmiştir.- Tanık olarak dinlenen F. beyanında; 2011-2015 tarihlerinde E.Y., avukat Y., T.K. ve Ömer Şahin'in Sivas il merkezinden gelen kişilerle özel toplantılar yaptıklarını, ilçede dağıtılan Zaman gazetesinin sorumluluğunun E.Y., T.K. ve Ömer Şahin'de olduğunu bildiğini ifade etmiştir. İddianamede başvurucunun etkin pişmanlık hükümlerinden faydalanmak istediği belirtilmiş ve başvurucuya yöneltilen eylemlere ilişkin olarak aşağıdaki hukuki değerlendirme yapılmıştır:"... Şüphelinin [başvurucunun] FETÖ/PDY terör örgütünün ilçe yapılanmasının düzenlemiş olduğu bütün etkinliklere sohbetlere, pikniklere vb. faaliyetlere katıldığı, diğer şüphelilerden S. ile birlikte FETÖ/PDY terör örgütü ile bağlantılı olduğu tespit edilen ve Yıldızeli ilçesinde faaliyet gösteren yurtların hemen hemen bütün işleri ile ilgilendiği, söz konusu yurtlara büyükbaş, küçükbaş hayvan getirdiği, himmet olarak kurban paraları, kurban derilerini ilçeden toplayarak yurtlara getirdiği, yine sarı zarf şeklinde ilçe esnafından himmet adı altında para toplamaya çalıştığı, bu durumları alınan ifadesinde de kabul ettiği, İlçede polis veya Jandarma olmak isteyenlere yardım ettiği, Yıldızeli ilçesi sınırlarında terör örgütü ile bağlantılı olduğu tespit edilen Zaman gazetesinin dağıtımı ve para işleri ile ilgilendiği, yine söz konusu yapılanmanın İlçededüzenlediği sohbet programları için Sivas ilinden gelen özel davetlileri ayarladığı ve bu şekilde gelen davetlilerle özel olarak ilgilendiği,FETÖ/PDY terör örgütünün Yıldızeli ilçe yapılanmasının başı olan ve ilçe imamı olarak bilinen E.Y. ile samimi olduğunun tespit edildiği ve sürekli görüştükleri, Yıldızeli ilçesinde FETÖ/PDY silahlı terör örgütü yapılanması içerisindeki söz konusu bütün faaliyetlerini gerçekleştirerek üzerine atılı olan ve TCK'nın 314/2 maddesinde düzenlenen silahlı terör örgütü yöneticiliği suçunu işlediği ... [anlaşılmıştır]....Tanık ve bilgi sahiplerinin beyanlarının haricinde de FETÖ/PDY terör örgütü mensubu olan şüphelilerin birbirleriyle irtibatlarının, örgüt içerisindeki hiyerarşik konumlarının, örgüt adına hangi alanda faaliyet yürüttüklerinin,FETÖ/PDY terör örgütü ile iltisaklı olduklarının somut delillerle tespit edildiği,Yıldızeli ilçesinde şüpheliler tarafından örgüt adına para toplaması, kurban bağışı gibi eylemlerin ayrıca 6415 Sayılı Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkındaki Kanun'un  maddesinin birinci fıkrasında düzenlenen suçu oluşturduğu, ancak şüphelilerin Türk Ceza Kanunu'nun  maddesinde düzenlenen fikri içtima kuralları ve paraları örgüt yöneticisi sıfatıyla toplaması nedeniyle sadece silahlı terör örgütü yöneticisi olmak suçundan cezalandırılması gerektiği,...Soruşturma aşamasında verdiği ifadelerle etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanmak isteyen şüpheliler S.G., K., Y. ve Ömer Şahin ile ilgili olarak beyanların ağırlığı, önemi veya yetersizliği gibi hususların değerlendirilmesi noktasında takdir mahkemeye ait olmak üzere, 5237 sayılı TCK madde 221/4 uyarınca etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanması gerektiği değerlendirilmektedir." Başvurucu, tutukluluk hâlinin devamı kararına itiraz etmiş, Sivas  Ağır Ceza Mahkemesi 31/5/2017 tarihinde itirazın reddine karar vermiştir.  Başvurucu 9/6/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurucu 13/7/2017 tarihinde tahliye edilmiş olup bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla dava ilk derece mahkemesinde derdesttir.  4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Tutuklama nedenleri" kenar başlıklı  maddesinin ilgili bölümü şöyledir:"(1) Kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin ve bir tutuklama nedeninin bulunması halinde, şüpheli veya sanık hakkında tutuklama kararı verilebilir. İşin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olmaması halinde, tutuklama kararı verilemez. (2) Aşağıdaki hallerde bir tutuklama nedeni var sayılabilir:a) Şüpheli veya sanığın kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut olgular varsa.b) Şüpheli veya sanığın davranışları; Delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme, Tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması girişiminde bulunma,Hususlarında kuvvetli şüphe oluşturuyorsa. (3) Aşağıdaki suçların işlendiği hususunda kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı halinde, tutuklama nedeni var sayılabilir:a) 2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan;... Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar (madde 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315),..." 5271 sayılı Kanun'un "Tutuklama kararı" kenar başlıklı  maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkraları şöyledir:"(1) Soruşturma evresinde şüphelinin tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından, kovuşturma evresinde sanığın tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine veya re'sen mahkemece karar verilir. Bu istemlerde mutlaka gerekçe gösterilir ve adlî kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını belirten hukukî ve fiilî nedenlere yer verilir. (2) Tutuklamaya, tutuklamanın devamına veya bu husustaki bir tahliye isteminin reddine ilişkin kararlarda;a) Kuvvetli suç şüphesini,b) Tutuklama nedenlerinin varlığını,c) Tutuklama tedbirinin ölçülü olduğunu,gösteren deliller somut olgularla gerekçelendirilerek açıkça gösterilir. Kararın içeriği şüpheli veya sanığa sözlü olarak bildirilir, ayrıca bir örneği yazılmak suretiyle kendilerine verilir ve bu husus kararda belirtilir."