Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru; kat mülkiyetine ilişkin davalarda hâkimin çekilme kararı vermesi üzerine davalara bakacak mahkemenin usule aykırı şekilde belirlenmesi, mahkeme hâkiminin reddi talebinin gerekçesiz olarak reddedilmesi, reddedilen ve tarafsız olamayacağı yönünde görüş bildiren hâkim tarafından yargılama yapılması, yersiz çekilme kararları ve sonraki işlemlerin geciktirilmesiyle yargılamaların uzaması, hukukçu bilirkişiden görüş alınması nedenleriyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 27/5/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir. Birinci Bölüm İkinci Komisyonunca 30/12/2014 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından 10/11/2015 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlığın 8/12/2015 tarihli yazısında Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir. A. Olaylar  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu hakkında A. Sitesi Yönetimi tarafından başlatılan icra takibine başvurucunun yaptığı itiraz üzerine itirazın iptali istemiyle Konya  Sulh Hukuk Mahkemesinin E.2010/1782 sayılı dosyasında 23/11/2010 tarihinde Yönetimce itirazın iptali davası açılmıştır. Başvurucu da site yöneticisi ve diğer davalılar aleyhine, yöneticinin para cezası verilerek uyarılması ve diğer davalıların ödemedikleri ortak gider borçlarının tahsili talebiyle aynı Mahkemenin E.2011/1396 sayılı dosyasında 27/7/2011 tarihinde ayrı bir dava açmıştır. Başvurucunun E.2010/1782 sayılı dosyadaki taleplerini değerlendirmediği gerekçesiyle Mahkeme hâkimine noter kanalıyla ihtarname göndermesi üzerine hâkim, söz konusu davalardan çekilmiştir. Konya  Sulh Hukuk Mahkemesi 15/8/2011 tarihli ve 2011/616 Değişik İş sayılı ve 21/11/2011 tarihli ve 2011/766 Değişik İş sayılı kararlar ile çekilmenin kanuna uygun olduğuna karar vermiştir. Çekilme kararları üzerine Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK) Birinci Dairesi 22/3/2012 tarihli ve 771 sayılı kararla hâkimin çekilmesi veya reddinin uygun bulunması hâlinde davaya bakacak hâkim veya mahkemenin ne şekilde belirleneceğine ilişkin mevzuatta açık düzenleme bulunmadığından hareketle bu durumlarda davaya bakacak hâkim veya mahkemenin HSYK tarafından belirleneceğini değerlendirerek söz konusu dava dosyalarına bakmak üzere Konya  Sulh Hukuk Mahkemesini görevlendirmiştir. Bu görevlendirmeye istinaden dosyalar Konya  Sulh Hukuk Mahkemesine gönderilmiş; başvurucu tarafından açılan dava Mahkemenin E.2012/405 sırasına, başvurucu aleyhine site yönetimi tarafından açılan dava ise Mahkemenin E.2012/406 sırasına kaydedilmiştir. Başvurucu; daha önce başka dava dosyasında kendisi hakkında suç duyurusunda bulunan ve bu nedenle HSYK’ya şikâyet ettiği Konya  Sulh Hukuk Mahkemesi hâkimi ile arasında husumet bulunduğu, hâkimin bu davalarda da tarafsız davranmadığı gerekçesiyle hâkimin reddi talebinde bulunmuştur. Mahkeme hâkimi, ret talebini incelemeye yetkili mercie bildirdiği görüşünde “başvurucunun güvensizliği ve tutum ve davranışları nedeniyle mevcut davalarda tarafsız kalamayacağı” gerekçesiyle talebin kabulüne karar verilmesini talep etmiştir. Talebi incelemeye yetkili Konya  Sulh Hukuk Mahkemesi, 10/12/2012 tarihli ve 2012/72 Değişik İş sayılı ve 15/1/2013 tarihli ve 2013/5 Değişik İş sayılı kararlar ile hâkimin reddi için yasada öngörülen şartların oluşmadığı gerekçesiyle talebin reddine karar vermiştir. Başvurucunun temyizi üzerine Yargıtay  Hukuk Dairesi 8/4/2013 tarihli ve E.2013/1770, K.2013/3909 sayılı ve 8/4/2013 tarihli ve E.2013/1771, K.2013/3916 sayılı ilamları ile “hâkimin reddi için ileri sürülen sebeplerin işin esası yönünden temyiz sebebi oldukları” gerekçesiyle anılan kararları onamıştır. Yargıtay onama ilamları başvurucuya 7/5/2013 tarihinde tebliğ edilmiş, başvurucu 27/5/2013 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Ulusal Yargı Ağı Projesi (UYAP) sisteminde kayıtlı belgeler incelendiğinde, başvurucu tarafından açılan Konya  Sulh Hukuk Mahkemesinin E.2012/405 sırasına kayıtlı davanın taraflarca takip edilmemesi nedeniyle 4/9/2014 tarihli ve E.2012/405, K.2014/1194 sayılı karar ile açılmamış sayılmasına karar verildiği ve kararın kesinleşmediği tespit edilmiştir. Başvurucu aleyhine site yönetimi tarafından açılan Konya  Sulh Hukuk Mahkemesinin E.2012/406 sırasına kayıtlı davada ise 25/2/2014 tarihli ve E.2012/406, K.2014/267 sayılı karar ile davanın kabulüne karar verildiği; Yargıtay  Hukuk Dairesinin 29/4/2015 tarihli ve E.2014/15261, K.2015/7073 sayılı ilamı ile anılan kararın onandığı anlaşılmıştır.B. İlgili Hukuk 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun  maddesi şöyledir: “(1) Hâkimin tarafsızlığından şüpheyi gerektiren önemli bir sebebin bulunması hâlinde, taraflardan biri hâkimi reddedebileceği gibi hâkim de bizzat çekilebilir. Özellikle aşağıdaki hâllerde, hâkimin reddi sebebinin varlığı kabul edilir: a) Davada, iki taraftan birine öğüt vermiş ya da yol göstermiş olması. b) Davada, iki taraftan birine veya üçüncü kişiye kanunen gerekmediği hâlde görüşünü açıklamış olması. c) Davada, tanık veya bilirkişi olarak dinlenmiş veya hâkim ya da hakem sıfatıyla hareket etmiş olması. ç) Davanın, dördüncü derece de dâhil yansoy hısımlarına ait olması. d) Dava esnasında, iki taraftan birisi ile davası veya aralarında bir düşmanlık bulunması.” 6100 sayılı Kanun’un  maddesi şöyledir: “Hâkim, taraflardan birinin ret talebi üzerine veya kendiliğinden çekilme yönünde görüş bildirirse, ret talebini incelemeye yetkili merci, bu çekilmenin kanuna uygun olup olmadığına karar verir.” 6100 sayılı Kanun’un  maddesi şöyledir: “Hâkim, yargılamanın makul süre içinde ve düzenli bir biçimde yürütülmesini ve gereksiz gider yapılmamasını sağlamakla yükümlüdür.” 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflâs Kanunu’nun  maddesinin birinci fıkrası şöyledir: “Takip talebine itiraz edilen alacaklı, itirazın tebliği tarihinden itibaren bir sene içinde mahkemeye başvurarak, genel hükümler dairesinde alacağının varlığını ispat suretiyle itirazın iptalini dava edebilir.” 23/6/1965 tarihli ve 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu’nun  maddesinin birinci fıkrası şöyledir:  “Kat malikleri, anagayrimenkulün bakımına ve mimarı durumu ile güzelliğini ve sağlamlığını titizlikle korumaya mecburdurlar.” 11/12/2010 tarihli ve 6087 sayılı Hakimler Savcılar Yüksek Kurulu Kanunu’nun  maddesi şöyledir:  “ (1) Birinci Dairenin görevleri şunlardır: a) Hâkim ve savcılarla ilgili olarak; 1) Atama ve nakletme, 2) Geçici yetki verme, ... işlemlerini yapmak. ...”  24/2/1983 tarihli ve 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu’nun  maddesi şöyledir:  “Herhangi bir nedenle görevine gelemeyen hâkimin yerine, bu hâkim görevine başlayıncaya veya Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca yetkilendirme yapılıncaya kadar, o yerdeki hâkimler arasından, adalet komisyonu başkanınca; adlî yargı çevresinde herhangi bir nedenle görevine gelemeyen Cumhuriyet savcısının yerine bu Cumhuriyet savcısı görevine başlayıncaya veya Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca yetkilendirme yapılıncaya kadar, yargı çevresindeki Cumhuriyet savcıları arasından, ağır ceza Cumhuriyet başsavcısı tarafından görevlendirilir.”  Temyiz Mahkemesi Tevhidi İçtihat Ceza Kısmı Umumi Heyetinin 19/1/1959 tarihli ve E.1958/29, K.1959/1 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:“Netice ;Bir mahalde aynı salâhiyeti haiz başka hâkimler bulundukça dâvanın nakli cihetine gidilemiyeceğine dair Temyiz Mahkemesi Tevhidi İçtihat Kararı ilk toplantıda reylerin üçde ikisini geçen ekseriyetiyle 19/1/1959 tarihinde karar verildi.”