Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, yargılamanın makul sürede bitirilmemesi nedeniyle adil yargılanma hakkının; ihtiyati haczin uzun sürmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvurular 18/7/2017 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca 2017/30777 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyasının hukuki irtibat nedeniyle 2017/30700 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine, incelemenin 2017/30700 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyası üzerinden yürütülmesine karar verilmiştir. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu Kenan Arslan 1954, başvurucu Yusuf Sönmez ise 1951 doğumludur. Emekli olan başvurucular Tokat'ta ikamet etmektedir. Z. Bankası (Banka) 25/9/1998 tarihinde aralarında başvurucuların da bulunduğu davalılar aleyhine alacak davası açmıştır. Dava dilekçesinde, ilçe şubesinde görevli olan davalıların mevzuat ve genelgelere aykırı hareket ederek usulsüz kredi kullandırmalarından dolayı bankanın uğradığı 192 TL zararın davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsili talep edilmiştir. Banka 8/7/1999 tarihinde açtığı ikinci dava ile ilk davadaki iddiaya dayalı olarak ayrıca 407 TL'nin de davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini istemiştir. Turhal  Asliye Hukuk Mahkemesi (Mahkeme) açılan ikinci davayı ilk dava ile birleştirmiştir.  Davacı Banka, alacağı tahsilinin sağlanması için başvurucuların mal varlığı hakkında ihtiyati haciz tedbiri uygulanmasını talep etmiştir. Mahkeme 22/9/1998 tarihinde başvurucu Yusuf Sönmez yönünden, 6/10/1998 tarihinde ise başvurucu Kenan Arslan yönünden ihtiyati haciz talebini kabul etmiştir. Mahkeme; teminatsız olarak başvurucuların menkul, gayrimenkul malları ile üçüncü şahıslardaki hak ve alacakları üzerine ihtiyati haciz uygulanmasına karar vermiştir.  Zile Cumhuriyet Başsavcılığı 15/11/2001 tarihinde diğer şüphelilerle ile birlikte başvurucuların resmî evrakta sahtecilik, görevi kötüye kullanma ve dolandırıcılık suçunu işledikleri iddiasıyla cezalandırılmalarını talep etmiştir. Zile Ağır Ceza Mahkemesi 28/1/2009 tarihinde davanın zamanaşımına uğramış olması nedeniyle başvurucular hakkında düşme kararı vermiştir. Yargıtay  Ceza Dairesi 13/5/2013 tarihinde kararı onamıştır. Mahkeme 12/4/2012 tarihinde davayı reddetmiştir. Mahkeme gerekçesinde; dava konusunun bir kısmının lehlerine kredi kullandırılan mudilerden icra kanalıyla tahsil edildiğini, bir kısmının tahsilatının ise devam ettiğini belirtmiştir. Mahkeme; tahsilatı yapılamayan alacakların aciz vesikasına bağlanmadığını ve aciz vesikasına bağlanmayan alacağın tahsil imkânının olup olmadığının kesinleşmemesi nedeniyle de karar tarihi itibariyle alacağın davalılardan tahsil imkânı bulunmadığını açıklamıştır.  Davacı Banka kararı temyiz etmiştir. Yargıtay  Hukuk Dairesi (Daire) 25/1/2013 tarihinde kararı bozmuştur. Daire, Bankanın asıl kredi borçluları ile birlikte kredilerin verilmesinde kusurları olduğunu iddia ettiği davalılardan tahsilde tekerrür olmamak üzere alacağı isteme hakkına sahip olduğunu belirtmiştir. Daire; dava dışı kişiler hakkında devam etmekte olan ceza davasının sonucunun araştırılması, kredilerin verilmesi sırasındaki davalıların görevlerinin gözönüne alınması ve lüzumu hâlinde uzman bilirkişi görüşüne de başvurularak davalıların kusurlarının araştırılıp bir karara varılması gerektiğini açıklamıştır. Mahkeme 30/12/2014 tarihinde bozma kararına uyarak davayı kısmen kabul etmiştir. Mahkeme, davalılar hakkındaki ceza dosyasını getirterek incelemiş ve kredilerin verilmesinden doğan zarardan sorumluluğa ilişkin davalıların kusur durumunu gösterir bilirkişi raporu almıştır. Bilirkişi raporundaki kusur ve hesaplamaları hükme esas alan Mahkeme, kullandırılan krediler nedeniyle toplam 160,10 TL'nin başvurucu Yusuf Sönmez ile birlikte bir kısım davalılardan dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte müştereken ve müteselsilen tahsiline karar vermiştir. Mahkeme, başvurucu Kenan Arslan yönünden bir hüküm kurmamıştır.  Mahkemenin kararı taraflarca temyiz edilmiştir. Daire 10/3/2016 tarihinde kararı bozmuştur. Daire bozma kararında; başvurucu Kenan Arslan yönünden olumlu veya olumsuz bir hüküm kurulmamasını ve reddedilen kısım için davalılar yararına vekâlet ücretine hükmedilmemesini bozma nedeni olarak göstermiş, tarafların sair temyiz itirazlarını ise reddetmiştir. Mahkeme 7/12/2016 tarihinde Dairenin bozma kararına uyarak yeniden hüküm tesis etmiştir. Mahkeme, başvurucu Yusuf Sönmez yönünden bozma kararı olmadığından kısmen kabule ilişkin önceki hükmünü tekrardan kurmuş, başvurucu Kenan Arslan yönünden davayı reddetmiş ve davanın reddedilen kısmı için de davalılar lehine vekâlet ücretine hükmetmiştir. Davacı Banka 31/1/2017 tarihinde, başvurucular 27/1/2017 tarihinde kararı temyiz etmiştir. Davacı Banka vekili 16/2/2017 tarihinde tüm tedbir ve hacizlerin kaldırılmasını Mahkemeden talep etmiştir. Banka talep dilekçesinde; davalıların sorumlu olduğu kredilerin ödendiğini ve Bankanın bir alacağının kalmadığını ifade etmiştir. Başvurucular 17/2/2017 tarihinde sundukları dilekçe ile Mahkemenin 22/9/1998 ve 6/10/1998 tarihlerinde verdiği ihtiyati haciz kararlarının kaldırılmasını istemiştir. Başvurucular, Bankanın alacağının kalmadığını ve on dokuz yıl süren davada tedbirin hak kaybını ziyadesiyle uzatıp mağduriyete neden olduğunu belirtmiştir. Mahkeme 20/2/2017 tarihindeki ek kararıyla 22/9/1998 ve 6/10/1998 tarihlerinde verilen tedbir kararlarının kaldırılmasına hükmetmiştir. Mahkeme ek kararında, ihtiyati tedbire konu koşulların değiştiğini ve ihtiyati tedbir nedenlerinin ortadan kalktığını belirtmiştir. Ek karar 24/2/2017 tarihinde başvurucular vekiline tebliğ edilmiştir. Taraflarca temyiz edilmiş olan Mahkemenin 7/12/2016 tarihli kararı, Daire tarafından 27/4/2017 tarihinde onanmıştır. Dairenin onama kararı 19/6/2017 tarihinde başvuruculara tebliğ edilmiştir. Başvurucular 18/7/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  İlgili hukuk için bkz. Hesna Funda Baltalı ve Baltalı Gıda Hayvancılık San. ve Tic. Ltd. Şti. [GK], B. No: 2014/17196, 25/10/2018, §§ 23-39; İbrahim Geçer, B. No: 2014/19056, 19/2/2019, §§ 17-