Haklar: Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı

Başvuru, darbe teşebbüsüyle bağlantılı olarak yürütülen soruşturmada uygulanan gözaltı ve tutuklama tedbirinin hukuki olmaması, tutukluluğun makul süreyi aşması, tutukluluk incelemelerinin hâkim/mahkeme önüne çıkarılmaksızın yapılması nedenleriyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının; soruşturma aşamasında arama ve elkoyma işlemlerinin yöntemince yapılmaması nedeniyle özel hayatın gizliliği ve konut dokunulmazlığı haklarının; ceza infaz kurumundaki uygulamalar nedeniyle de kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.   Başvuru 19/12/2016 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir:A. Genel Bilgiler  Türkiye 15/7/2016 tarihinde askerî darbe teşebbüsüyle karşı karşıya kalmış ve bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde olağanüstü hâl ilan edilmiştir. Olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde son bulmuştur. Kamu makamları ve yargı organları -olgusal temellere dayanarak- bu teşebbüsün arkasında Türkiye'de çok uzun yıllardır faaliyetlerine devam eden ve son yıllarda Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanması (PDY) olarak isimlendirilen bir yapılanmanın olduğunu değerlendirmişlerdir (Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, §§ 12-25). Darbe teşebbüsü sırasında ve sonrasında ülke genelinde Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından darbe girişimiyle bağlantılı ya da doğrudan darbe girişimiyle bağlantılı olmasa bile FETÖ/PDY ile bağlantılı olan ve aralarında yargı mensuplarının da bulunduğu çok sayıda kişi hakkında soruşturma başlatılmıştır. Bu kapsamda teşebbüsün savuşturulduğu gün Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınca -aralarında Yüksek Mahkeme üyelerinin de bulunduğu- üç bine yakın yargı mensubu hakkında FETÖ/PDY ile bağlantılarının bulunduğu iddiasıyla başlatılan soruşturmada bu kişilerin büyük bölümü hakkında gözaltı ve tutuklama tedbirlerine başvurulmuştur (Aydın Yavuz ve diğerleri, §§ 51, 350). Bakanlık verilerine göre yüz altmıştan fazla Yüksek Mahkeme (Anayasa Mahkemesi, Yargıtay ve Danıştay) üyesi hakkında tutuklama tedbiri uygulanmış, bunlardan bir kısmı sonradan tahliye edilmiştir. Soruşturma ve/veya kovuşturma mercilerince kaçak oldukları değerlendirilen yaklaşık otuz Yüksek Mahkeme üyesi hakkında ise yakalama emri çıkarılmıştır. Türk yargı organları yakın dönemde verdikleri birçok kararda FETÖ/PDY'nin silahlı bir terör örgütü olduğunu kabul etmişlerdir. Bu kapsamda Yargıtay Ceza Genel Kurulu 26/9/2017 tarihinde (E.2017/MD-956, K.2017/370) ve -terör suçlarına ilişkin davaların temyiz mercii olan- Yargıtay  Ceza Dairesi 24/4/2017 ve 14/7/2017 tarihlerinde verdiği kararlarda (Selçuk Özdemir [GK], B. No: 2016/49158, 26/7/2017, §§ 20, 21) FETÖ/PDY'nin silahlı bir terör örgütü olduğu sonucuna varmışlardır.  FETÖ/PDY'nin (genel özelliklerine ilişkin olarak bkz. Aydın Yavuz ve diğerleri, § 26) yargı kurumlarındaki örgütlenmesine ve faaliyetlerine ilişkin olarak soruşturma ve kovuşturma belgeleri ile tedbir/disiplin kararlarında yer alan, başta haklarında soruşturma yürütülen yargı mensuplarının beyanları olmak üzere maddi olgulara dayalı bulunan iddia ve tespitler Selçuk Özdemir kararında geniş olarak açıklanmıştır (Selçuk Özdemir, § 22).B. Başvurucuya İlişkin Süreç Yardımcı askerî savcı olarak görev yapmakta olan başvurucu, anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs etme suçundan Van Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen bir soruşturma kapsamında 16/7/2016 tarihinde gözaltına alınmıştır. Van Cumhuriyet Başsavcılığı 18/7/2016 tarihinde tutuklanması istemiyle başvurucuyu Van Sulh Ceza Hâkimliğine sevk etmiştir. Başvurucunun Van  Sulh Ceza Hâkimliğindeki sorgu ifadesi şöyledir:"Van Askeri Savcılığında iki yıldır görev yapmaktayım, üzerime atılı suçlamayı kabul etmiyorum, beni sıkı yönetim mahkemesinde görevlendiren listeye kimin yazdığını bilmiyorum, hiçbir haberim yoktur, benim o listeyi hazırlayanlardan bir haberim ve alakam yoktur, listeyi kim hazırladıysa hiçbir alakam yoktur, benim FETÖ/PDY yapılanması ile hiçbir ilişkim yoktur, bu yapılanmanın hiçbir kurumunda kalmadım, bunların ne dersanesine ne yurduna nede okuluna gitmedim, üzerime atılı suçlamayı kabul etmiyorum, eşim Van Adliyesinde Adli Yargı Hakimi olarak görev yapmaktadır, kendisi ile Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesinde 2004 yılında tanıştık, 2009 yılına kadar kız arkadaş erkek arkadaş ilişkisi içerisinde devam ederken evlendik, FETÖ/PDY yapılanmasında bulunan kişiler benim medyadan ve basından okuduğum kadarıyla evleneceği kişileri bu şekilde seçmezler. Benim ve eşimin bu yapılanma ile hiçbir alakam yoktur, biz Paralel yapının hakim olduğu HSYK'nın da mağduru olduk, çünkü eşim Nizip'te 2011-2014 yılları arasında hakim iken hamile kaldığında ve doğum yıptıktan sonra ben Gaziantep merkezde bulunduğum için onun da Gaziantep merkeze geçici görevlendirilmesini haklı olarak istememize rağmen Paralel yapı HSYK'sı sadece doğumdan bir hafta kadar önce bir iki haftalığına görevlendirme yaptı, bu darbe teşebbüsünde bulunanların Allah belasını versin, iki yüzün üzerinde şehit olduğu ve benim ismimi haksız yere kendi sıkı yönetim listesine yazmışlar, bu nedenle hem bu dünyada hemde ahirette iki elim onların yakasına yapışacak, benim hayat felsefem ve siyasi görüşümü itibari ile de Cumhurbaşkanı ve hükümete yakın bir dünya bakış açım bulunmaktadır, benim bu darbe girişiminde bulunmamın bu nedenle dahi imkanı yoktur, Paralel HSYK'sı döneminde eşimin bulunduğu adliyeye gelen HSYK müfettişi eşimin iş yüzdesi çok iyi olmasına çok çalışkan bir hakim olmasına rağmen sadece yetmiş üç puan verdi, biz Paralel yapı mağduruyuz ve bu listede ismimin bulunmasıyla yine mağdur edildim, ben Türk Milleti adına ve şahsım adına vatan evladını birbirine kırdıranlardan şikayetçiyim, üzerime atılı suçlamayı kabul etmek bir yana bu iftiradan ötürü de şikayetçiyim, ben dediğim gibi darbe teşebbüsünü olayın olduğu gece haberlerden gördüm, bu darbe başarıya uluşsaydı ben sıkıyönetim mahkemesindeki görevi kabul etmeyecek ve tutuklanacaktım, ben darbe teşebbüsü yapıldığı sırada nöbetçi savcıydım, Yüksekova'da bulunan ve Bolu'dan görev için gelen dağ komando tugay komutanının darbe teşebbüsünde yer aldığını başka bir tugay komutanı bana bildirdi, prosedörü bana sordu bende sivil savcı ne talimat veriyorsa aynen uygulayın dedim, yani benim bu darbe teşebbüsüne karşı baştan sona kadar duruşum bellidir, olayın olduğu gün nöbetçi savcı olmakla birlikte aynı zamanda kıdemli savcıydım, Van Jandarma Asayiş Kolordu Komutanlığından cep telefonuma izinlerin iptali mesajı gelince bütün izinde olan personeli tek tek arayarak en kısa zamanda katılış yapmasını söyledim, ben kesinlikle darbe teşebbüsü içerisinde bulunmadığım gibi süreç sonrası devletimin ve hükümetimin bana verdiği yetki çerçevesinde görevimi yaptım, kaçma şüphem yoktur. Sabit ikametgah sahibiyim, bu nedenle tutuksuz yargılanmamı talep ediyorum." Başvurucu, Van  Sulh Ceza Hâkimliğinin 19/7/2016 tarihli kararıyla anılan suçtan tutuklanmıştır. Bu kararın gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:" ... suçunun gerçekleştirilmesine yönelik ülke genelinde yapılan soruşturmalarda ele geçirilen belgelerde şüphelilerin 15/7/2016 tarihinde saat 22:00 civarında özellikle Ankara ve İstanbul ili olmak üzere ülke genelinde askeri darbeye teşebbüs olayı ile ilgili olarak darbe teşebbüsünde bulunan Ankara'daki darbeci şüphelilerin Van Jandarma Asayiş Kolordu Komutanlığı'na gönderdiği listede dosyamızdaki 5 şüphelinin askeri hakim ve savcı olarak Van Sıkıyönetim Mahkemesinde görevlendirildikleri darbenin öncesi ve sonrasıyla bir bütün olduğu, belirtilen listenin ancak irtibatlı ve anlaşmalı kişiler hakkında olabileceği zira sıkıyönetim, yönetimde bulunanların en sıkı bir şekilde irtibatını ve bağlılığını gösterdiği şüphelilerin eylemlerinin TCK nun 309/1 madde ve fıkrasındaki Anayasal Düzeni Ortadan Kaldırmaya Teşebbüs etme suçuna iştirak niteliğinde olduğu yönünde kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren olgular ve bir tutuklama nedeninin bulunduğu, atılı suçun vasıf ve mahiyeti, mevcut delil durumu ve atılı suça verilecek muhtemel cezanın yasadaki üst haddi eylemin mütemadi suç niteliğinde olup temalinin devam ettiği, suç şüphesine ilişkin delillerin henüz tam toplanmadığı ve şüphelilerin üzerlerine atılı suçun CMK  maddesinde sayılan katalog suçlardan olması sebebiyle bir tutuklama nedeninin var sayıldığı, işin önemi ve verilmesi beklenen ceza dikkate alındığında, tutuklama tedbirinin ölçülü olduğu ve adli kontrol uygulanmasının yetersiz kalacağı kanaatine varılarak tutuklanmalarına... [karar verildi.]" Başvurucu, tutuklama kararına itiraz etmiş; Van  Sulh Ceza Hâkimliği 26/7/2016 tarihinde benzer gerekçelerle itirazın reddine karar vermiştir.  Van  Sulh Ceza Hâkimliğinin 1/12/2016 tarihli kararıyla başvurucunun tutukluluğunun devamına karar verilmiştir. Başvurucunun bu karara karşı yaptığı itiraz, Van  Sulh Ceza Hâkimliğinin 8/12/2016 tarihli kararıyla kesin olarak reddedilmiştir. Anılan karar başvurucuya 9/12/2016 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 19/12/2016 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  Van Cumhuriyet Başsavcılığı, yürüttüğü soruşturmada verdiği yetkisizlik kararıyla dosyayı Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına göndermiştir. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığının 8/1/2018 tarihli iddianamesi ile başvurucuyla birlikte toplam beş şüphelinin anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs etme ve silahlı terör örgütüne üye olma suçlarını işlediklerinden bahisle cezalandırılmaları istemiyle aynı yer ağır ceza mahkemesinde dava açılmıştır. FETÖ/PDY'ye ilişkin genel açıklamaların da yer aldığı iddianamede ilk olarak FETÖ/PDY'nin kuruluşuna ve tarihçesine, hangi amaç ve saikle kurulduğuna, hangi alanlarda faaliyet gösterdiğine, hiyerarşik yapısına,hukuka aykırı hangi tür eylemlerde bulunduğuna ve şüphelilerin gerçekleşen eylemlerine değinilmiştir.  İddianamede başvurucuya yöneltilen suçlamaların dayandığı olgular özetle şöyledir:i. Başvurucunun Yurtta Sulh Konseyi tarafından yayımlanan Sıkıyönetim Direktifi'nin ekinde yer alan Sıkıyönetim Mahkemeleri Görevlendirme Listesi'nde Van Jandarma Asayiş Kolordu Komutanlığı Askerî Savcılığı Van Sıkıyönetim Askerî Savcılığında (yrd. askerî savcı olarak) görevlendirildiğinin tespit edildiği ileri sürülmüştür.ii. Millî Savunma Bakanlığının 13/1/2016 tarihli ve 2016/2 karar numaralı Komisyon kararı ile Türk Silahlı Kuvvetlerinden ihraç edildiği belirtilmiştir.iii. Tanık olarak dinlenen bir kısım hâkim/savcının başvurucunun örgüt üyesi olduğuna yönelik beyanlarının bulunduğu ileri sürülmüştür. İddianamede başvurucuya yöneltilen eylemlere ilişkin olarak alınan tanık beyanının ilgili kısımları şöyledir:- S.G. ifadesinde "... 4/8/2016 tarihinde Ankara Cumhuriyet Başsavcılığında vermiş olduğum tanık ifadesine ilave olarak, Gazi Hukuk mezunu olan ve daha sonradan askeri Hakim olduğunu bildiği Hasan KAYIRAN (Kayran olabilir)dışında askeri hakim ve savcılardan FETÖ/PYD örgütü ile alakalı kimseyi tanımadığını, çünkü örgüt içerisindeki bu çalışmaların 'mahrem hizmetler' şeklinde ifade edildiği ..." şeklinde beyanda bulunmuş ve fotoğraf üzerinden yaptırılan teşhis işleminde başvurucuyu kesin ve net olarak teşhis ettiği belirtilmiştir. Ankara  Ağır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) 11/1/2018 tarihinde iddianamenin kabulüne karar vermiş ve E.2018/6 sayılı dosya üzerinden kovuşturma aşaması başlamıştır.  Mahkemece 10/1/2018 tarihinde yapılan tensiple birlikte başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına da karar verilmiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:"... suçlarının vasıf ve mahiyeti,kuvvetli suç şüphesi,kaçma şüphesinin bulunması, tutuklulukta geçen süre ile kovuşturma konusu suçun yasada öngörülen cezasının alt ve üst sınırları arasında ölçülülük bulunması, adli kontrol hükümlerine uymanın sanığın iradesine bırakılması ve bu aşamada yetersiz kalma ihtimali nedeniyletutukluluğun devamı halinde mağduriyete neden olunmaması dikkate alınarak ... tutukluluk halinin devamına ... [karar verildi]." Başvurucunun 23/3/2018 tarihli ilk duruşmada Mahkemece savunması alınmış ve 30/3/2018 tarihli duruşmada tahliyesine karar verilmiştir. Dava, bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla ilk derece mahkemesinde devam etmektedir.  İlgili ulusal hukuk için bkz. Adem Türkel (B. No: 2017/632, 23/1/2019, §§ 24-39) başvurusu hakkında verilen karar.