Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, yakalama ve gözaltında hukuka aykırı güç kullanımı ve buna ilişkin yapılan soruşturmanın etkili yürütülmemesi nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkindir.  Başvuru 9/8/2017 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: Başvurucu, 1975 doğumlu olup olay tarihinde Van'ın Muradiye ilçesinde yaşamaktadır. 13/1/2017 tarihinde başvurucu, silahlı terör örgütüne üye olma suçunu işlediği şüphesiyle kolluk güçleri tarafından gözaltına alınmıştır.  Başvurucunun anlatımına göre evinde bulunduğu sırada kapısı kırılmak suretiyle evine giren kolluk görevlileri eşinin önünde yumruk ve silah dipçikleriyle kendisini darbedip yakalamıştır. Aynı gün gözaltına alınan başvurucu 25/1/2017 tarihinde tutuklanarak ceza infaz kurumuna gönderilmiştir. İddiaya göre başvurucu, gözaltında kaldığı süre boyunca hakarete ve fiziksel şiddete maruz kalmıştır. Başvurucu gözaltına alınırken hakkında sağlık raporu alınmıştır. Van Bölge Eğitim ve Araştırma Hastanesi (Eğitim ve Araştırma Hastanesi) tarafından 13/1/2017 tarihinde düzenlenen raporda -okunabildiği kadarıyla- başvurucunun ağız çevresinde tespit edilen bir lezyon olduğu ve lezyonun basit tıbbi müdahaleyle giderilebileceği belirtilmiştir. Gözaltında bulunduğu 13/1/2017 ile 25/1/2017 tarihleri arasında başvurucu hakkında her gün sağlık raporu alınmıştır. Sağlık raporlarının tamamında başvurucuda darp ve cebir izinin bulunmadığı belirtilmiştir. Başvurucunun anlatımına göre gözaltından çıkarıldığı gün yüzündeki morlukları fark eden müdafii tarafından fotoğrafları çekilmiş, bu fotoğraflar (iki adet) bireysel başvuru dosyasında sunulmuştur. Fotoğraflardan anlaşıldığı kadarıyla başvurucunun özellikle sağ göz çevresinde ekimoz (kızarıklık) olduğu gözlemlenmiştir. Fotoğraflarda tarih bulunmamaktadır. Başvurucu, gözaltından çıkarıldığı 25/1/2017 tarihinde şüpheli olarak Van Cumhuriyet Başsavcılığına (Savcılık) verdiği ifadede kolluk güçleri tarafından darbedildiğini belirterek müdafii vasıtasıyla sağlık raporu alınmasını talep etmiştir. Savcılıkça herhangi bir işlem yapıldığı tespit edilememiştir. Başvurucu ile müdafiinin ifadesinin ilgili kısmı sırasıyla şöyledir:"...ayrıca ben gözaltına alınırken (evimin arandığı gün) kolluk güçlerinin eylemleri sebebiyle yaralandım. Gözaltında bulunurken bu durumu Av. ... bildirdim, evime girer girmez bir polis bana yumruk ve tekme attı. Ancak emniyette ifade verirken kendimi baskı altında hissetmiyordum, bu konuya ilişkin avukatlarım ayrıca suç duyurusunda bulunacaklar.""Müvekkilim gözaltına alınırken kolluk kuvvetlerinin orantısız ve keyfi şiddetine maruz kalmıştır. Nitekim gözle görülür şekilde müvekkilin sağ gözünde yaygın ekimoz bulunmaktadır. Buna ilişkin ayrıca suç duyurusunda bulunacağız. Fakat delillerin kararmaması amacıyla müvekkilimin en yakın sağlık kuruluşuna sevk edilerek İstanbul protokolü uyarınca fiziki ve psikiyatrik muayenesinin yapılmasını talep ediyoruz." Başvurucu, Savcılık ifadesinin ardından tutuklamaya sevk edildiği Van  Sulh Ceza Hâkimliğinde (Hâkimlik) müdafii vasıtasıyla yaptığı savunmada kolluk güçleri tarafından darbedildiğini tekrar belirterek sağlık raporu alınmasını ikinci kez talep etmiştir. Başvurucunun talebiyle ilgili olarak Hâkimlik tarafından herhangi bir karar alınmamıştır.  Başvurucu 1/2/2017 tarihinde fotoğraflarını eklediği dilekçeyi tutuklandığı soruşturmanın dosyasına ibraz ederek kötü muamele iddiasını yinelemiş ve hakkında sağlık raporu alınmasını bir kez daha talep etmiştir. Başvurucunun bu talebiyle ilgili olarak Savcılıkça bir değerlendirme yapılmamıştır. Başvurucu 14/2/2017 tarihinde kolluk görevlileri ve doktorlar hakkında Savcılığa şikâyetçi olmuştur. Başvurucu, şikâyetinde kolluk görevlileri tarafından hakarete uğradığını ve darbedildiğini belirtmiş, ayrıca ilk gözaltına alındığı tarihte kolluk aracından indirilmeden, doktor tarafından muayene edilmeksizin hakkında sağlık raporu düzenlediğini iddia ederek gerçeğe aykırı rapor düzenleyen doktorlardan da şikâyetçi olduğunu ifade etmiştir. Savcılık tarafından başvurucu hakkında yeniden sağlık raporu alınması amacıyla başvurucu 24/2/2017 tarihinde Eğitim ve Araştırma Hastanesine sevk edilmiştir. Eğitim ve Araştırma Hastanesi tarafından düzenlenen 20/3/2017 hasta çıkış tarihli sağlık raporunda başvurucunun fiziki ve psikolojik muayene bulgularının normal olduğu belirtilmiştir. Başvurucu hakkında Adli Tıp Kurumu Van Şube Müdürlüğünce (Adli Tıp Kurumu) ön rapor düzenlenmiştir. 20/3/2017 tarihli ön raporun ilgili kısmı şöyledir:"Doğan BAŞAK’ın 2017 tarihinde şube müdürlüğümüzde yapılan muayenesinde; 2017 tarihinde göz altına alındığında darp edildiğini, yüzü kapalı biri tarafından sağ gözüne yumrukla vurulduğunu, bu şekilde darp edildiğini, BEA. Hastanesine başvurduğunu, şu an aktif şikayetinin olmadığı, travmatik lezyonların iz ve fonksiyonel araz bırakmadan iyileşmiş olduğu görüldü. " Savcılık, kolluk biriminden başvurucunun gözaltında tutulduğu nezarethaneyi gösteren kamera kayıtlarının gönderilmesini talep etmiş ise de 9/3/2017 tarihli yazı cevabında kamera kayıtlarının on beş ve otuz günlük süreyle tutulması nedeniyle istenen kayıtlara ulaşılamadığı bildirilmiştir. Savcılık tarafından Eğitim ve Araştırma Hastanesinden istenen kamera kayıtlarının otuz günlük süreyle tutulması nedeniyle bulunamadığı hastanenin 13/3/2017 tarihli yazı cevabıyla Savcılığa bildirilmiştir. Başvurucu hakkında sağlık raporu düzenleyen doktor A.A.nın kolluk tarafından 27/3/2017 tarihinde bilgi sahibi olarak beyanı alınmıştır. Doktor A.A. beyanında başvurucunun gözaltına girişi ve gözaltında bulunduğu süre içinde muayenelerini kendisinin yaptığını, ilk muayenesinde başvurucunun ağız kısmında şişlik tespit ettiğini, darbedilip edilmediğini sorduğunda başvurucunun dişinin apse yaptığı için şiştiğini ve darbedilmediğini beyan ettiğini ifade ederek genel muayenesinde darp izi tespit etmemesi nedeniyle bu yönde sağlık raporu düzenlendiğini belirtmiştir. A.A. ayrıca başvurucunun gözaltından çıkış raporunu kendisinin düzenlemediğini ifade etmiştir. Savcılıkça 10/6/2017 tarihinde kimlikleri belirlenemeyen kolluk görevlileri hakkında zor kullanma yetkisinin aşılması, doktor ve sağlık görevlileri hakkında gerçeğe aykırı rapor düzenleme suçları nedeniyle yapılan soruşturma sonucunda kovuşturma yapılmamasına karar verilmiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:"Tüm dosya kapsamından; müştekinin alınan ifadesinde yaralanmasının evinde gözaltına alınırken olduğunu, gözaltına bulunurken herhangi bir darp ve işkence olayına maruz kalmadığını, gözaltından çıktıktan sonra Bölge Hastanesi Acil Bölümünde doktorlara yaralanması ve gözündeki morluk bulunduğuna dair herhangi bir şey söylemediğini, arama el koyma ve yakalama tutanağında, müştekinin gözaltına direndiği, direncini kıracak kadar kademeli ve orantılı güç kullanıldığı, bu tutanakta müştekinin de imzasının bulunduğu, müştekinin alınan ifadesiyle tutanak içeriği birlikte değerlendirildiğinde müştekinin yaralanmasının, gözaltına alınırken göstermiş olduğu direnme neticesinde olduğu, gözaltında veya nezarethanede herhangi bir yaralanmaya maruz kalmadığı, alınan kurul raporunda herhangi bir yaralanmasının olmadığının belirtildiği, bu nedenle;Şüphelilerin üzerilerine atılı suça konu olayda, suç ve suç unsuru oluşmaması ve delil yetersizliği nedeniyle kamu adına ayrı ayrı kovuşturmaya yer olmadığına," Başvurucunun Savcılık kararına itirazı, Hâkimlik tarafından 18/7/2017 tarihli kararla reddedilmiştir. Anılan karar, başvurucuya 28/7/2017 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 9/8/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. A. Ulusal Hukuk 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun "Kasten yaralama" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"(1) Kasten başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (2) Kasten yaralama fiilinin kişi üzerindeki etkisinin basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafif olması halinde, mağdurun şikayeti üzerine, dört aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur. (3) Kasten yaralama suçunun; ...d) Kamu görevlisinin sahip bulunduğu nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle, ...İşlenmesi hâlinde, şikayet aranmaksızın, verilecek ceza yarı oranında artırılır." 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Bir suçun işlendiğini öğrenen Cumhuriyet savcısının görevi" kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:"Cumhuriyet savcısı, ihbar veya başka bir suretle bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere hemen işin gerçeğini araştırmaya başlar."B. Uluslararası Hukuk Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme)  maddesi şöyledir:"Hiç kimse işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya işlemlere tabi tutulamaz." Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Sözleşme'nin  maddesi ile ilgili içtihatlarında kötü muamele yasağının demokratik toplumların en temel değeri olduğunu vurgulamış; terörle ya da organize suçla mücadele gibi en zor şartlarda dahi mağdurların davranışlarından bağımsız olarak işkence, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya işlemlerin Sözleşme'yle yasaklandığını belirtmiştir. AİHM, kötü muamele yasağının Sözleşme'nin  maddesinde belirtilen toplum hayatını tehdit eden kamusal tehlike hâlinde dahi hiçbir istisnaya yer vermediğine ilişkin içtihatlarını da hatırlatmıştır (Selmouni/Fransa, B. No: 25803/94, 28/7/1999, § 95; Labita/İtalya [BD], B. No: 26772/95, 6/4/2000, § 119). Öte yandan bir muamele veya cezanın kötü muamele olduğunu söyleyebilmek için eylemin minimum ağırlık eşiğini aşması beklenir ( Raninen/Finlandiya, B. No: 20972/92, 16/12/1997, § 55; Erdoğan Yağız/Türkiye, B. No: 27473/02, 6/3/2007 §§ 35, 37; Gafgen/Almanya [BD], B. No: 22978/05, 1/6/2010, §§ 88, 90; Costello-Roberts/Birleşik Krallık, B. No: 13134/87, 25/3/1993, § 30). AİHM, sağlıklı olarak gözaltına alınan bir kişinin serbest bırakıldığı sırada yaralanmış olması hâlinde bu yaralanmanın nasıl oluştuğu konusunda geçerli bir açıklama getirmenin devletin yükümlülüğünde olduğunu belirtmiştir (Selmouni/Fransa, § 87). AİHM aynı prensibin özgürlerinden yoksun olan ve ceza infaz kurumu yönetiminin kontrol ve sorumluluğunda bulunan, ceza infaz kurumunda tutulan kişiler için de uygulanacağını belirtmektedir. AİHM'e göre ceza infaz kurumundaki bir kişi üzerinde fiziksel güce başvurulması -bu kişinin kendi eylemi kesinlikle gerekli kılmadığı sürece- insan onuruna zarar verir ve prensip olarak Sözleşme'nin  maddesini ihlal eder (Satık ve diğerleri/Türkiye, B. No: 31866/96, 10/10/2000, § 54). AİHM, Sözleşme'nin  maddesinin tartışılabilir ve makul şüphe uyandıran kötü muamele iddialarının etkin biçimde soruşturma yükümlülüğü getirdiğine dikkat çekmektedir (Labita/İtalya, § 131; Tepe/Türkiye, B. No: 31247/96, 21/12/2004, § 48). AİHM’in içtihadında tanımlanan etkinlik için minimum standartlar; soruşturmanın bağımsız, tarafsız, kamu denetimine açık olmasını, yetkili makamların titizlikle ve süratli biçimde çalışmasını gerektirmektedir (Mammadov/Azerbaycan, B. No: 34445/04, 11/1/2007, § 73; Çelik ve İmret/Türkiye, B. No: 44093/98, 26/10/2004, § 55).