Haklar: Özel hayatın ve aile hayatının korunması hakkı

Başvuru, işveren ile arasındaki güven ilişkisinin bozulduğu gerekçesiyle başvurucunun iş sözleşmesinin feshedilmesi nedeniyle özel hayata saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 16/8/2018 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:A. Olağanüstü Hâl İlanı ve Bu Süreçte Uygulanan Tedbirler Türkiye 15 Temmuz 2016 gecesi silahlı bir darbe teşebbüsüyle karşı karşıya kalmış ve darbe teşebbüsünün bastırılmasının akabinde Bakanlar Kurulu tarafından ülke genelinde 21/7/2016 tarihinden itibaren doksan gün süreyle olağanüstü hâl (OHAL) ilan edilmesine karar verilmiştir. Üç aylık sürelerle uzatılan OHAL süreci 18/7/2018 tarihinde sona ermiştir. Darbe teşebbüsüne ilişkin süreç, OHAL ilanı, OHAL döneminin gerektirdiği tedbirlere ilişkin detaylı açıklamalar Anayasa Mahkemesinin Aydın Yavuz ve diğerleri ([GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, §§ 12-20, 47-66) kararında yer almaktadır. OHAL sürecinde kamu görevinden çıkarma tedbirlerinin uygulanmasına karar verilmiş ve bu konuda genel ve soyut normlar ihdas edilerek alınan tedbirlerin yanı sıra kişiler hakkında doğrudan etki doğurucu nitelikte işlemler de tesis edilmiştir. Örneğin 23/7/2016 tarihli ve 29779 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname'nin (667 sayılı OHAL KHK'sı)  maddesinde yargı mensupları dışındaki tüm kamu personelinden (işçiler dâhil) terör örgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna Millî Güvenlik Kurulunca (MGK) karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilenlerin meslekten veya kamu görevinden çıkarılmalarına karar verileceği düzenlenmiştir (Aydın Yavuz ve diğerleri, §§ 56-61). Türkiye Cumhuriyeti 21/7/2016 tarihinde Avrupa Konseyi Genel Sekreterliğine, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne (AİHS/Sözleşme); Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliğine ise Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme'ye (MSHUS) ilişkin derogasyon (askıya alma/yükümlülük azaltma) beyanında bulunmuştur. OHAL'in uzatılmasına ilişkin kararlar da Avrupa Konseyi Genel Sekreterliğine ve Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliğine bildirilmiştir (Aydın Yavuz ve diğerleri, § 50).B. Başvurucu Hakkında Uygulanan İdari Tedbire İlişkin Süreç 1988 doğumlu olan başvurucu, Van Büyükşehir Belediyesi (Belediye/İşveren) Ulaşım Dairesi Başkanlığı Kara Ulaşım Şube Müdürlüğü bünyesinde hizmet alım sözleşmesi kapsamında iş gören özel bir şirkette 2015 yılında işçi (şoför) olarak çalışmaya başlamıştır. 667 sayılı OHAL KHK'sının yürürlüğe girmesinden sonra Belediye; bünyesinde çalışan memur, işçi, sözleşmeli veya hizmet alım sözleşmesi kapsamında iş gören yüklenici şirketler tarafından çalıştırılan personelin MGK tarafından devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen örgüt, yapı, oluşum veya gruplarla bağlantılarının bulunup bulunmadığını tespit etmek amacıyla çalışma başlatmıştır. Belediye tarafından başvurucu hakkında PKK terör örgütü üyesi olma suçu kapsamında soruşturma başlatıldığı, bu kapsamda başvurucunun gözaltına alındığı, babasının PKK terör örgütünün faaliyetlerine katıldığına ilişkin Van Valiliği OHAL birimi tarafından bilgi verildiği, yapılan araştırmaların bu yöndeki tespitleri teyit ettiği belirtilmiş ve başvurucunun PKK/KCK terör örgütü ile irtibat ve iltisak içinde olduğuna kanaat getirilerek durum yüklenici firmaya bildirilmiştir. Belediye, belirtilen gerekçeyle başvurucunun çalışmasının uygun olmadığını ifade etmiş ve yüklenici şirketten gereğinin yapılmasını talep etmiştir. Bunun üzerine başvurucunun iş sözleşmesi 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu hükümleri kapsamında 25/5/2017 tarihinde yüklenici şirket tarafından feshedilmiştir. Başvurucu; feshin geçersizliğinin tespitine ve işe iadesine karar verilmesi talebiyle Belediye ve özel hukuk tüzel kişisi olan yüklenici şirketler aleyhine 8/6/2017 tarihinde dava açmıştır. Van  İş Mahkemesi (Mahkeme) tarafından kabul edilen dava dilekçesinde başvurucu;i. Kamu kurumu olan Belediyenin hukuk kurallarını kötüye kullanarak taşeron şirketler üzerinden muvazaalı şekilde işçi çalıştırdığını ve kendisiyle birlikte otuz dört işçinin sözleşmesini haksız yere feshettiğini ileri sürmüştür.ii. Tabi olduğu iş sözleşmesinin belirsiz süreli olduğunu ve yaptığı işin kamu hizmeti özelliği taşıyan bir iş olduğunu, dolayısıyla haklı neden gösterilmeksizin feshedilemeyeceğini ifade etmiştir.iii. İş sözleşmesinin tazminat ödenmeksizin hukuka aykırı şekilde feshedildiğini belirtmiş ve işe iadesine, işe iade edilmemesi durumunda tazminatlarının ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir. Davalı Belediye tarafından sunulan 23/6/2017 tarihli cevap dilekçesinde;i. Başvurucu ile Belediye arasında imzalanan bir sözleşmenin bulunmadığı, Belediyenin davalı sıfatını taşıyamayacağı, bu nedenle davanın husumet yönünden reddinin gerektiği iddia edilmiştir. ii. Başvurucunun iş sözleşmesinin ihale süreci ile sınırlı olması nedeniyle belirli süreli olduğu, Belediyenin işçinin işe devam etmesi konusunda bir yükümlülüğünün bulunmadığı ve muvazaa iddialarının dayanaksız olduğu belirtilerek davanın reddine karar verilmesi talep edilmiştir. Mahkeme 12/6/2017 tarihli müzekkereyle, başvurucunun hizmet cetvelini, işe giriş ve işten ayrılış bildirgelerini, işverene ilişkin bilgi ve belgeleri, davalılar arasında muvazaa denetiminin yapılıp yapılmadığına ilişkin bilgileri Sosyal Güvenlik Kurumundan (SGK) talep etmiştir. Ayrıca Belediyeden ve davalı yüklenici şirketlerden başvurucunun özlük dosyasının gönderilmesini ve sözleşmenin fesih nedeninin bildirilmesini talep etmiştir. Öte yandan Mahkeme, başvurucunun sosyal ve ekonomik durumunu Van Emniyet Müdürlüğü vasıtasıyla araştırmıştır. Belediye tarafından Mahkemeye sunulan 19/1/2018 tarihli bilgi yazısının ilgili kısmı şöyledir:"... Olağanüstü hali gerekli kılan konu, 667 sayılı KHK'nın amacı ile 4 üncü maddesinde düzenlenen tedbirlerin kapsamı ve mahiyeti birlikte değerlendirildiğinde, anılan tedbirler vasıtasıyla başta FETÖ/PDY ve PKK/KCK olmak üzere terör örgütlerine ve MGK'ca devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisaklı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen kişilerin tamamının tüm kamu kurum ve kuruluşlarından çıkarılması sonucuna ulaşılmak istendiği anlaşılmaktadır.Esasen, memur, işçi ve sözleşmeli personel gibi çok daha sağlam hukuki bağlarla ve idari sözleşmelerle kamu görevi yapan kişilerden milli güvenliği tehdit eden yapılar ile irtibat ve iltisaklı oldukları tespit edilenlere uygulanan tedbirlere benzer tedbirlerin, aynı durumda oldukları belirlenen ve idarenin yüklenicisi tarafından kurumda çalıştırılan hizmet alımı personeline uygulanamayacağını düşünmek mümkün değildir.Bu nedenle, OHAL uygulamasıyla birlikte, Kurumumuzda çalışan memur, işçi ve sözleşmeli personel ile Belediyemizde hizmet alım satın alma yöntemiyle çalışan personelin, başta FETÖ ve PKK terör örgütleri olmak üzere milli güvenliği tehdit eden yapılar ile irtibat ve iltisakları, devletin ilgili kurumlarının elindeki bilgi ve belgeler, ayrıca Belediyemizce yapılan harici inceleme ve araştırmalarla tespit edilmeye çalışılmıştır.Bu çerçevede, kurumunuzda memur, işçi ve sözleşmeli statüde çalışan personelden milli güvenliği tehdit eden yapılar ile irtibat ile iltisaklı oldukları anlaşılanlara 667 sayılı KHK'da öngörülen ihraç tedbiri uygulanmıştır.Belediyemizde hizmet satın alma yöntemiyle yükleniciler tarafından çalıştırılan personel hakkında ise doğal olarak ihraç işlemi yapılmamış, gerek emniyet birimlerimizden elde edilen bilgiler ve gerekse Belediyemiz tarafından yapılan etraflı harici araştırma neticesinde bu kişilerden başta FETÖ ve PKK terör örgütleri olmak üzere milli güvenliği tehdit eden yapılar ile irtibat ve iltisaklı oldukları tespit edilenlerin kurumumuzda çalıştırılmaya devam ettirilmeleri de mümkün olmayacağından, bunların kurumdaki görevlerine son verilmesi ilgili yükleniciden talep edilmiştir.Ayrıca, Büyükşehir Belediye Başkanı ve diğer bazı Belediye yöneticilerinin PKK terör örgütüyle iltisaklı ve irtibatlı olduğu ve kamu kaynaklarının doğrudan ya da dolaylı olarak PKK terör örgütüne aktarıldığı temel gerekçeleriyle Van Büyükşehir Belediye Başkanı görevden uzaklaştırılarak, 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun  maddesine göre 2016 tarihinde Van Büyükşehir Belediye Başkanı Vekilliğine il Valisi atanmıştır.Bu tarihten sonra Belediyede hizmet alımı yöntemiyle çalışan personel ile ilgili olarak yapılan tespitlerde, bu personelin daha ziyade aile bireylerinden bir veya birkaçının terör örgütü mensubu olduğu sözde 'diğer ailelerinden' ya da örgütle irtibatlı, örgüte yardım eden, destek veren ailelerden ve kişilerden tercih edildiği de anlaşılmıştır.Davacı Özdemir Örnek'in PKK mensubiyetinden gözaltına alındığı ve hakkında 2010 yılında adli soruşturma açıldığı, babasının PKK faaliyetlerine 2014 yılında katıldığı Valilik OHAL birimi tarafından tespit edilerek Belediyemize bildirilmiş, ayrıca Belediyemiz tarafından ilgilinin sosyal çevresine yapılan harici araştırma sonucunda ve birlikte çalıştığı yöneticilerden alınan kanaat çerçevesinde de bu kişinin milli güvenliği tehdit eden PKK/KCK terör örgütü ile irtibat ve iltisaklı olduğu kesin kanaatine varılmıştır.Bu bilgiler ve oluşan kanaat neticesinde davacı Özdemir Örnek'in Belediyemizde hizmet satın alma yöntemiyle çalışması uygun görülmemiş ve çalışanı olduğu yüklenici firmadan gereğinin yapılması talep edilmiş, adı geçen çalıştığı firma tarafından işten çıkarılmıştır.Belediyemizce OHAL kapsamında şu ana kadar yüklenicilerin hizmet alım sözleşmelerinin iptaline yönelik bir süreç işletilmemiş, bunun yerine hizmet alımı yöntemiyle çalışan personel için yukarıda izah edilen idari süreçler işletilmiştir. ..." Mahkeme 22/2/2018 tarihli ara kararıyla, başvurucunun millî güvenliği tehdit eden terör örgütleri, diğer yapı ve oluşumlarla irtibatının ya da iltisakının bulunup bulunmadığı, başvurucu hakkında herhangi bir adli veya idari soruşturmanın olup olmadığı hususlarının Van Valiliğinden, Van Cumhuriyet Başsavcılığından (Başsavcılık) ve Van Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şube Müdürlüğünden sorulmasına karar vermiştir. Başsavcılıktan gelen 23/2/2018 tarihli yazıda, başvurucunun silahlı terör örgütüne üye olma suçundan önceki tarihlerde soruşturulduğu belirtilmiştir. Van Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şube Müdürlüğünden 22/3/2018 tarihinde gelen cevap yazısında ise başvurucunun ideolojik amaçlı kasten insan öldürme ve silahlı terör örgütü üyesi olma suçları kapsamında 2010 yılında gözaltına alındığı ve akabinde tutuklandığı, terör örgütü propagandası yapma suçundan 2012 yılında gözaltına alınıp serbest bırakıldığı yönünde bilgi verilmiştir. Mahkemenin 29/3/2018 tarihli kararıyla davanın reddine karar verilmiştir. Kararın gerekçesinde; i. Olağanüstü hâl ilan edilmesini gerekli kılan nedenler, 667 sayılı OHAL KHK’sının amacı ve  ila  maddelerinde yer alan tedbirlerin kapsamı ve mahiyeti dikkate alındığında söz konusu tedbirler vasıtasıyla başta FETÖ/PDY, PKK, PYD, DEAŞ, DHKP-C olmak üzere MGK tarafından devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen kişilerin tamamının tüm kamu kurum ve kuruluşlarından çıkarılmasının amaçlandığı belirtilmiştir.ii. Başvurucu hakkında Başsavcılıktan ve Van Emniyet Müdürlüğünden gönderilen bilgi ve belgelerin içeriğine yer verilmiştir. Ayrıca başvurucuyla aynı durumda olan kişiler hakkında verilen bazı emsal kararlara değinilmiştir. Elde edilen bilgi ve belgeler doğrultusunda, PKK terör örgütü ile irtibatı ve iltisakı olduğu bildirilen başvurucu ile işverenler arasındaki güven ilişkisinin sona erdiği ve davalı Belediyenin 667 sayılı OHAL KHK'sı ile kendisine tanınan yetkiyi kullanarak durumu alt işverene bildirdiği sonucuna ulaşılmıştır. Neticede başvurucunun iş sözleşmesinin feshinin geçerli bir sebebe dayandığı kabul edilmiştir. Başvurucu 9/5/2018 tarihli dilekçesiyle anılan karara karşı istinaf yoluna başvurmuştur. İstinaf başvuru dilekçesinde;i. Hakkında işletilen sürecin ve yapılan işlemlerin OHAL kapsamında gerçekleştirilmediğini, terör örgütleriyle irtibata veya iltisaka ilişkin herhangi bir tespit yapılmadan iş sözleşmesinin feshedildiğini, bu hususta sonradan bilgi ve belge toplandığını ileri sürmüştür.ii. Belediye bünyesinde işe başlamadan önce henüz öğrenci olduğu 2011 yılında tabi tutulduğu keyfî bir soruşturma kapsamında tutuklandığını ancak yargılanma neticesinde beraat ettiğini, haksız tutuklamadan kaynaklı olarak lehine maddi ve manevi tazminata hükmedildiğini ifade etmiştir. Bu konuda Mahkemeye sunduğu belgelerin dikkate alınmadığını ve delil olarak kabul edilmediğini belirtmiştir.iii. Emniyet Müdürlüğü tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin hükme esas alınmasının hukuka aykırı olduğunu, suç ve cezaların şahsiliği ilkesine aykırı davranıldığını iddia etmiştir.iv. Herhangi bir terör örgütüyle irtibatının olmadığını ve bu konuda verilmiş bir mahkeme kararının da bulunmadığını dile getirmiştir. Fesih işleminden önce savunmasının alınmadığını, hakkındaki iddialara cevap verme hakkından mahrum bırakıldığını ileri sürmüştür. v. Ayrıca feshin son çare olması ilkesinin gözetilmediğini belirtmiş ve işe iadesine karar verilmesini, davalıların müştereken ve müteselsilen sorumluluğuna gidilmesini talep etmiştir. Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi (Bölge Adliye Mahkemesi)  Hukuk Dairesinin 5/7/2018 tarihli kararıyla istinaf başvurusunun reddine kesin olarak hükmedilmiştir. Kararın gerekçesinde; Yargıtay  Hukuk Dairesinin 7/6/2018 tarihli ve E.2018/8609, K.2018/14816 sayılı kararına atıf yapılmış ve iş sözleşmesinin OHAL KHK'sı kapsamında feshedildiğinin ileri sürülmesi nedeniyle resen araştırma ilkesinin uygulanmasının gerekli olduğu belirtilmiştir. Asıl işverenin yazılı bildirimi ve PKK/KCK terör örgütüyle ilgili olarak yapılan değerlendirmeler neticesinde feshin zorunlu hâle geldiği ve geçerli nedene dayandığı ifade edilmiştir. Nihai karar 20/7/2018 tarihinde tebliğ edilmiştir. 16/8/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunulmuştur. Başvurucu Hakkındaki Ceza Soruşturmasına İlişkin Süreç Başvurucu, silahlı terör örgütü üyesi olma ve kasten öldürme suçları kapsamında (kapatılan) Kütahya  Sulh Ceza Mahkemesinin 11/11/2010 tarihli kararıyla tutuklanmıştır. Akabinde hakkında kamu davası açılan başvurucu (kapatılan) Ankara  Ağır Ceza Mahkemesinde yargılanmış ve 2/4/2013 tarihli kararla her iki suçtan da beraat emiştir. Söz konusu beraat kararı Yargıtay  Ceza Dairesinin 30/6/2015 tarihli kararıyla onanarak kesinleşmiştir. Başvurucu, Dünya Kadınlar Günü dolayısıyla 8/3/2012 tarihinde düzenlenen mitingdeki arama noktasında aranmış ve çantasından çıkan birtakım eşyalar nedeniyle terör örgütü propagandası yapma suçu kapsamında Başsavcılık tarafından hakkında soruşturma başlatılmıştır. Soruşturma neticesinde, isnat edilen soyut iddia dışında suçu işlediğini gösteren ve dava açmaya yeterli olan kanıt ve emare bulunmadığı gerekçesiyle başvurucu hakkında 12/3/2012 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiştir.  İlgili hukuk için bkz.  A. (3) [GK], B. No: 2018/10286, 2/7/2020, §§ 37-83; Ayla Demir İşat [GK], B. No: 2018/24245, 8/10/2020, §§ 43-