Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru 1994 yılında kaybolan yakınlarının bulunamaması ve bazı şüpheliler hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 10/12/2015 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.    Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8/1/1994 tarihinde Şırnak ili Silopi ilçesi Üçağaç köyünde bir aracın yanmış vaziyette bulunması üzerine başlatılan soruşturmada, aracın tamamen yandığı ve araçta bulunan Ö ile A.Ş isimli kişilerin izine rastlanmadığı anlaşılmıştır. Aynı tarihli Olay Yeri Tespit Tutanağı'nda ''...olayın muhtemelen PKK terör örgütü mensupları tarafından yapıldığı ve şahısların da kaçırıldığı kanaatine varıldığı'' belirtilmiştir. Kaçırılan Ö.nün kardeşi olan ve daha sonra verdiği ifadesinde soyadının değiştiğini beyan eden başvurucu Salih Tayboğa ile A.Ş.nin babası olan S.Ş. 13/1/1994 tarihinde kollukta ifade vermişlerdir. Başvurucu ifadesinde; kardeşi Ö.nün iş takipçisi olarak çalıştığını, herhangi bir düşmanının bulunmadığını, kardeşinin PKK tarafından kaçırıldığından emin olduğunu beyan etmiştir. S.Ş. de oğlunun son olarak kaçırılan Ö.nün aracına binerken görüldüğünü, PKK tarafından kaçırılmış olabileceğini, aracın bulunduğu köyle kendilerinin ilgilerinin olmadığını ifade etmiştir.  Olayla ilgili olarak Silopi Cumhuriyet Başsavcılığınca (Başsavcılık) başlatılan 1994/95 sayılı soruşturma kapsamında yukarıda beyan edilen ifadeler ile olay yeri tespiti haricinde herhangi bir işlem yapıldığına dair belge ve bulguya rastlanmamıştır. Başsavcılık işlendiği iddia edilen suçları soruşturma görevinin 6/6/1983 tarihli ve 2845 sayılı Devlet Güvenlik Mahkemeleri Kuruluş ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un  maddesi gereğince Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Başsavcılığına (DGM Başsavcılığı) ait olduğu gerekçesiyle 20/1/1994 tarihinde görevsizlik kararı vermiştir.  DGM Başsavcılığı 10/2/1994 tarihinde faillerin yakalanıncaya kadar takibata devam olunması ve neticeden üç ayda bir düzenli olarak cevap verilmesi hususunda daimî arama kararı vermiştir. Bu tarihten itibaren kolluk tarafından düzenli olarak faillerin yakalanamadığına dair tutanaklar düzenlenmiştir.  Cumhuriyet Başsavcılığının yürütmekte olduğu bu soruşturma devam ederken kamuoyunda ''Ergenekon silahlı terör örgütü soruşturması'' olarak bilinen ve İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı (CMK  madde ile görevli) tarafından yürütülen 2008/1756 sayılı soruşturma kapsamında İlkadım müstear adındaki gizli tanığın ifadesine başvurulmuştur. Gizli tanık ifadesinde; 1993 veya 1994 yılları arasında Uzman Çavuş S.nin kendisini yanına çağırdığını, kendisine daha önceden tanıdığı ve aracılık işleri yaptığını bildiği T.nin Habur’da olduğunu, bu ailenin daha sonra T. olan soy ismini Ö. olarak değiştirdiğini, Ö.nün A.Ş. ile birlikte iş yaptığını, akşam saatlerinde havanın kararmasına yakın bir zamanda T.ninA.Ş. ile birlikte beyaz renkli bir araç ile gümrükten çıktığını, kendisinin telsizle S.ye haber verdiğini, yolun devamında ..bina inşaatının bulunduğu yerde .. plakalı araçla S.nin yolu kestiğini, bu araçta S. ve Uzman Çavuş Ö.nün olduğunu, bu yol kesme olayına Ö.nün köylüsü E.T.nin de şahit olduktan sonra oradan uzaklaştığını, S.nin inerek Ö.nün kullandığı aracın yanına geldiğini, kapıyı açarak içindeki şahıslara “İstediğim parayı neden getirmediniz?” dediğini, A.Ş.nin 000 markı olduğunu ve bu parayı verebileceğini, Ö.nün ise kesinlikle para vermeyeceğini söylediğini, bu konuşmanın akabinde S.nin Ö. ve A.Ş.yi.. plakalı araca bindirerek Silopi İlçe Jandarma Komutanlığına doğru yola çıktıklarını, şahısların kullandığı beyaz renkli aracı ise itirafçı İ. isimli şahsın sürmeye başladığını, bu şahsı TV’de gördüğü A.A.ya benzettiğini, kendisinin Silopi şehir merkezinde otururken .. plakalı aracı gördüğünü, aracı S.nin kullandığını, aracın ön tarafında Ö.yü, arka tarafında ise Şırnak İl Jandarma İstihbarat biriminde görevli Uzman Çavuş S.yi gördüğünü, aracın arkasında iki kişi daha olduğunu ancak bu şahısların yüzünü göremediğini, aracın hemen arkasında Ö.nün kullandığı beyaz renkli, plakaları çıkarılmış aracı itirafçı İ.nin sürdüğünü gördüğünü, her iki aracın da Cizre istikametine doğru gittiğini, akşam saat 00 sıralarında Cizre istikametinden gelenlerin yolda bir aracın yandığını söylediğini, her iki şahsın hâlen kayıp olduğunu beyan etmiştir.  Dinlenen gizli tanığın verdiği ifadeler başta olmak üzere olayla ilgili olarak medyada çıkan haberler üzerine, kaybolan şahısların yakınları ve Şırnak Baro Başkanı tarafından yapılan elli bir müracaatta kırk dokuz kişinin kayıp olduğu veya meçhul cinayet mağduru olduğunun iddia edilmesi üzerine Başsavcılık tarafından 2008 yılında resen yeni bir soruşturma başlatılmıştır. Yeni başlatılan 2008/3151 sayılı bu soruşturma dosyasında, kaybolan Ö.nün eşi Ö. Başsavcılıkta 29/2009 tarihinde ifade vermiştir. Başvurucu özetle olayın oluş şekline, eşinin ölüp ölmediğine, öldüyse nereye gömüldüğüne dair bilgisinin olmadığını beyan etmiştir. Başvurucu ayrıca olay tarihinde Başsavcılığa müracaat etmediğini de ifade etmiştir.  Başvurucu Salih Tayboğa da aynı tarihte Başsavcılıkta ifade vermiştir. Başvurucu verdiği ifadesinde olay tarihinde kardeşi Ö.nün Habur'da iş takipçiliği yaptığını, yine iş takipçiliği yapan A.Ş. ile ...plakalı şahsi aracıyla eve dönerken şu anda yerinde ...tesisleri bulunan yerde askerler tarafından durdurulup BOTAŞ'a götürüldüğünü tahmin ettiklerini, Yeniköy Jandarma Karakolunda giderek buradaki görevlilerle konuştuklarını ancak bir sonuç alamadıklarını, dilekçesinde belirttiği Yüzbaşı A., Yüzbaşı Y., Astsubay B.nin kardeşinin kaybolmasında etkisi olduğu bilgisini o tarihlerdeki söylentilerden edindiğini, ayrıca kimsesizler mezarlığına defnedilen üç cesedin olduğunu, bunlar haricinde yeni bir delil veya bilgiye sahip olmadığını beyan ederek DNA karşılaştırması talep etmiştir.  Kaybolduğu iddia edilen A.Ş.nin nüfus kayıt örneklerine göre olay tarihinde eşi olduğu anlaşılan ve daha sonra evliliğin feshi kararı verildiği için soyadı değişen başvurucu Hezni Arsu da aynı soruşturma kapsamında Başsavcılıkta ifade vermiştir. Başvurucu ifadesinde eşinin 7/1/1994 tarihinde aynı arabada bulunan Ö. ile kaybolduğunu, aracın bir gün sonra yakılmış bir şekilde bulunduğunu, olaya ilişkin herhangi bir bilgiye ve görgüye sahip olmadığını beyan ederek bulunması hâlinde cesetler ile DNA karşılaştırması yapılmasını talep etmiştir.  Başsavcılık, işlendiği iddia edilen suçları soruşturma yetkisinin DGM Başsavcılığına ait olduğu gerekçesiyle 23/6/2009 tarihinde dosyayı fezleke ile göndermiştir. DGM Başsavcılığı 2009/3584 sayılı dosya üzerinden soruşturmaya devam etmiştir. Soruşturmanın devam ettiği süre içinde özel yetkili mahkemelerin 21/2/2014 tarihli ve 6526 sayılı Kanun'un  maddesinde yapılan değişiklik ile kaldırılması nedeniyle Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 20/3/2014 tarihinde yetkisizlik kararı verilerek dosya Silopi Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmiştir.  Bu süre sonucunda Başsavcılık, başvurucuların yakınlarının kaybolması iddialarının soruşturulduğu 1994/95 sayılı dosyanın da içinde bulunduğu tüm kaybedilme ve faili meçhul iddialarını 2014/980 sayılı dosya üzerinden soruşturmaya devam etmiştir. Bu dosya haricinde Başsavcılık tarafından başvurucuların yakınlarının kaybolma iddiaları ile ilgili olarak ayrı bir soruşturma yürütüldüğüne dair belgeye rastlanmadığı gibi başvurucular tarafından da bu hususta bir iddianın ileri sürülmediği tespit edilmiştir.  Başsavcılık gizli tanık beyanlarını destekleyici nitelikte delil bulunmaması nedeniyle şüphelilerin atılı suçu işlediklerine dair kesin kanaat getirilemediği gerekçesiyle ek kovuşturmaya yer olmadığına dair karar vermiştir. Dosyada, şüpheli bulunmaması nedeniyle 30/6/2015 tarihinde de daimi arama kararı verilmiştir. Başvurucuların anılan karara yapmış oldukları itiraz, gizli tanık ifadelerinin hukuksal geçerliliği de Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararları çerçevesinde değerlendirilmek suretiyle Cizre Sulh Ceza Hâkimliğinin 2/11/2015 tarihli kararı ile reddedilmiştir.  İtirazın reddine dair kararın tebliğ edilmesi üzerine süresi içinde 10/12/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunulmuştur.   Konuyla ilgili ulusal ve uluslararası hukuk, Anayasa Mahkemesinin Adle Azizoğlu ve Sadat Azizoğlu (B. No: 2014/15732, 24/1/2018, §§ 32-69) başvurusu hakkında verdiği kararda yer almaktadır.