Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, terör olaylarından doğan zararların tazmin edilmesi istemiyle açılan davanın reddedilmesi nedeniyle hakkaniyete uygun yargılanma hakkının; idari ve yargısal sürecin uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvurular 15/10/2019 tarihinde yapılmıştır. Başvurular, başvuru formları ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Anayasa Mahkemesi tarafından ekli tablonun A satırında numaraları belirtilen bireysel başvuru dosyalarının konu yönünden hukuki irtibatı nedeniyle 2019/34877 numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine ve belirtilen dosyaların kapatılmasına, incelemenin 2019/34877 numaralı bireysel başvuru dosyası üzerinden yürütülmesine karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün  maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca başvurunun içtihadın oluştuğu alana ilişkin olduğu değerlendirilerek Bakanlık cevabı beklenmeden incelenmesine karar verilmiştir.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvurucular, Hakkâri'nin Yüksekova ilçesi Yeniışık köyü ve mezralarında ikamet etmekteyken 1990'lı yıllarda meydana gelen terör olayları neticesinde köyün boşaltılmasıyla yerleşim yerinden göç etmek zorunda kaldıklarını iddia etmiş ve 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında zararlarının karşılanması talebiyle Hakkari Valiliği Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zarar Tespit Komisyonuna (Komisyon) ekli tablonun C satırında belirtilen tarihlerde başvurmuşlardır.  Ekli tablonun D satırında tarih ve sayıları belirtilen Komisyon kararlarında başvurucuların taleplerinin reddine karar verilmiştir.  Belirtilen ret işlemleri aleyhine ekli tablonun E satırında belirtilen tarihlerde başvurucular tarafından açılan iptal davalarında idare mahkemesi, ekli tablonun F satırında gösterilen tarihlerde davaların reddine karar vermiştir. Karar gerekçelerinde; dava dosyalarına sunulan bilgi ve belgeler ile aynı köye ilişkin olarak açılan diğer dava dosyalarının birlikte incelendiği, Yeniışık köyünde 1991 ve 2004 yılları arasında seçim sandığının kurulup genel ve yerel seçimlerin yapıldığının Yüksekova İlçe Seçim Kurulu Başkanlığının 6/2/2015 tarihli yazısından anlaşıldığı, köyde caminin bulunduğu ve 1998 ile 2003 yılları arasında köye imam görevlendirildiği, bu hususa ilişkin Yüksekova Kaymakamlığı İlçe Müftülüğünün 9/2/2015 tarihli yazısının da dosyada ekli olduğu belirtilmiştir. Diğer taraftan uyuşmazlık konusu Hakkâri'nin Yüksekova ilçesi Yeniışık köyü merkezinin ve Alacık, Mezra ile Yukarı Olukbaşı mezralarının güvenlik sebebiyle boşaltılmadığı, sadece Basamak mezrasının boşaltıldığı, Hakkâri Valiliğinin boşalan köy ve bağlılarına ilişkin listelerde ve Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da Boşaltılan Yerleşim Birimleri Nedeniyle Göç Eden Yurttaşların Sorunlarının Araştırılarak Alınması Gereken Tedbirlerin Tespit Edilmesi Amacıyla Kurulan Meclis Araştırma Komisyonu tarafından hazırlanan Boşaltılan Yerleşim Birimleri Hakkında Bilgi Formu'nda başvurucunun ikamet ettiği köy merkezinin idarece ve köy halkı tarafından tamamen boşaltılmadığının görüldüğü vurgulanmıştır. Başvurucu güvenlik endişesiyle köyünden göç etmek zorunda kalması sebebiyle uğramış olduğu zararların tazmin edilmesi gerektiğini ileri sürmekle birlikte uyuşmazlık konusu olan ve başvurucunun başvuru yaptığı Yeniışık köyünün terör olayları nedeniyle toplu şekilde boşalmadığı/boşaltılmadığı, toplu bir boşalma olmadığı hâlde salt bazı köy sakinlerine ödeme yapıldığı gerekçesiyle 5233 sayılı Kanun kapsamında yapılan tüm başvuruların kabul edilmesinin mümkün olmadığı, başvuru konusu döneme ait münferit terör olaylarının meydana geldiğini gösteren jandarma tutanaklarının bulunmasının tamamen boşalma/boşaltılma konusunda tek başına karine oluşturmadığı ve böyle bir hususun Kanun'un amacına da aykırılık oluşturacağı ifade edilmiştir. Başvurucu tarafından ulaşılamadığı iddia edilen taşınmazların boşaltılan mezrada bulunmaması, farklı mevkilerde yer alması ve başvurucu tarafından mal varlığının zarar gördüğüne ilişkin başkaca somut herhangi bir bilgi ve belgenin de sunulamaması karşısında başvurucunun 5233 sayılı Kanun hükümleri uyarınca zararının karşılanması istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin dava konusu zarar tespit komisyonu kararında hukuka aykırılık görülmediği sonucuna varılmıştır. Başvurucuların temyizi üzerine ekli tablonun G satırında gösterilen tarihlerde Danıştay Onbeşinci Dairesi onama kararı vermiştir. Başvurucuların karar düzeltme talepleri de Danıştay Onuncu Dairesinin H satırında belirtilen tarihli kararlarıyla oyçokluğu ile reddedilmiştir. Çoğunluk kararına katılmayan iki üyenin karşıoy gerekçelerinde; 29/6/1998 günü Merkez Jandarma Karakol Komutanlığında alınan S.ye ait ifadede, daha önce Yeniışık köyü Alacık mezrasında ikamet ettiği, PKK terör örgütü mensuplarının gelerek köylerini yaktıktan sonra tüm köylülerin Akocak köyü ve Aşağıolukbaşı ve Köşk mezralarına yerleştikleri, 27/6/1998 günü PKK terör örgütünün boş olan köylerini tekrar yaktığı ve yanan köylerine bakmaya gittiklerinde kendileriyle birlikte olan kardeşi korucu S.nin teröristlerce açılan ateşte öldürüldüğü beyanına yer verildiği ve S. ve  adlı kişilere ait aynı tarihli ifadelerin de benzer mahiyette olduğu belirtilmiştir. 28/6/1998 tarihli Olay Yeri Tespit Tutanağı ve Van Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcılığının 7/7/1998 tarihli daimî arama kararının 27/6/1998 tarihinde bir grup PKK terör örgütü mensubu tarafından önceden yakılan Yeniışık köyü Alacık mezrasını kontrol etmek üzere mezraya giden S.nin pusu kurulmak suretiyle silahlı saldırı sonucu öldürülmesi ile ilgili olduğu, 3/9/1999 tarihli jandarma ve köy muhtarı tarafından birlikte tutulan tutanakta da yapılan araştırmada Yeniışık köyünün 22/6/1998 günü boşaltıldığının, 25/8/1999 günü PKK terör örgütünün köyü yaktığının yer aldığı, 24/10/2008 tarihli Jandarma Tutanağı'nda ise yapılan araştırmada Yüksekova, Yeniışık köyü, Yukarıolukbaşı mezrasında yaşayan vatandaşların meydana gelen terör olaylarından dolayı 1998 yılında mezrayı boşalttıkları, 2004 yılına kadar Yukarıolukbaşı mezrasının boşaltılmış vaziyette kaldığının belirtildiği vurgulanmıştır. Öte yandan mahkemece hükme esas alınan ve sadece Basamak mezrasının boşaltıldığının yer aldığı belirtilen listelerin başvurucunun boşaltılma tarihi olarak iddia ettiği 1998 yılına ait olmadığı, Hakkâri İl Jandarma Komutanlığının 25/5/1998 tarihli yazısı eki listenin ise yukarıda bahsedilen jandarma tutanakları ile çeliştiği ve bu çelişkinin giderilmesi gerektiği bildirilmiştir. Bununla birlikte Yüksekova İlçe Seçim Kurulu Başkanlığı ve Yüksekova Kaymakamlığı İlçe Müftülüğü yazıları aksine Vangölü Elektrik Perakende Satış Anonim Şirketi Hakkâri İl Müdürlüğü Perakende Satış Hizmetleri İl Müdürlüğünün 7/5/2015 tarihli yazısı ve eki ile Yüksekova İlçe Millî Eğitim Müdürlüğünün 5/3/2015 tarihli yazısı ve ekleri de davacı lehine birer delil olarak dosyada bulunduğuna değinilmiştir. Sonuç olarak Komisyon tarafından mahallinde yapılacak keşif ile ilgili yerlerden toplanacak bilgi ve belgelerle, başvurucunun iddialarının da araştırılarak Yeniışık köyü ve mezralarının (Basamak mezrası hariç) terör olayları veya terörle mücadeleden kaynaklanan faaliyetler nedeniyle idarece veya köy halkı tarafından tamamen boşaltılıp boşaltılmadığı ve davacının 5233 sayılı Kanun kapsamında karşılanması gereken bir zararının bulunup bulunmadığı hususu açık ve net olarak ortaya konulduktan sonra ve başvurucu lehine başvuru konusu yer ile ilgili yapılmış herhangi bir ödeme varsa bu ödeme de dikkate alınıp mükerrer bir ödemeye mahal vermeden tüm dosya kapsamı gözönünde bulundurularak yeni bir işlem tesis edilmesi gerekirken eksik inceleme sonucu tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı ifade edilmiştir. Karar düzeltme taleplerinin reddi üzerine başvurucular süresinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.   İlgili hukuk için bkz.Celal Demir, B. No: 2013/3309, 6/2/2014, §§ 15-28; Sabri Çetin, B. No: 2013/3007, 6/2/2014, §§ 60-72; Mahmut Can Arslan, B. No: 2013/3008, 6/2/2014, §§ 59-71; Mehmet Gürgen, B. No: 2013/3202, 6/2/2014, §§ 57-