Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, Türkiye İmar Bankası T.A.Ş.’nin (Banka) yetkisiz olarak devlet iç borçlanma senedi satışında devletin sorumluluğunun bulunması ve zararın tazmini için açılan davanın dava devam ederken çıkarılan kanuna dayanılarak reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma, mülkiyet ve etkili başvuru haklarının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 2/9/2013 tarihinde İstanbul  Asliye Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir. Birinci Bölüm İkinci Komisyonunca 28/11/2013 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Bölüm Başkanı tarafından 17/6/2015 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.  Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlığın 14/8/2015 tarihli görüş yazısı 25/5/2015 tarihinde başvurucu vekiline tebliğ edilmiş, başvurucu vekili Bakanlık cevabına karşı beyanlarını yasal süresi içinde 8/9/2015 tarihinde ibraz etmiştir. Bakanlığın görüş yazısında başvurucunun iddialarının Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonundan (TMSF) görüş alındıktan sonra değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Bunun üzerine 4/11/2015 tarihli yazı ile TMSF Başkanlığından başvurucunun iddialarıyla ilgili açıklama yapması istenmiş ve TMSF Başkanlığı, 20/11/2015 tarihli yazısı ile açıklamalarını ibraz etmiştir.  A. Olaylar Başvurucu, Türkiye İmar Bankası T.A.Ş.’den (Banka) 4/6/2003 tarihinde 813,90 TL nominal bedelli 499,96 TL işlem bedelli ve 17/6/2003 tarihinde 311,60 TL nominal bedelli 499,97 TL işlem bedelli devlet iç borçlanma senedi (DİBS) almak maksadıyla Bankaya toplam 999,94 TL ödeme yapmıştır. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulunun (BDDK) 3/7/2003 tarihli ve 1085 sayılı kararı ile Bankanın yönetim ve denetimi Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu’na (TMSF) devredilmiştir.  Söz konusu Bankada yapılan incelemeler neticesinde Bankanın sahip olmadığı DİBS'leri mudilere sattığı belirlenmiş, bunun üzerine başvurucu 12/12/2003 tarihinde zararının karşılanması için BDDK, TMSF ve Sermaye Piyasası Kuruluna (SPK) noter aracılığı ile ihtarname göndermiştir. Başvurucu, gönderdiği ihtarnameler ile gereğinin yapılmaması üzerine 16/2/2004 tarihinde BDDK ve SPK aleyhine Ankara  İdare Mahkemesinde tam yargı davası açmış; DİBS satın almak amacıyla ödediği para karşılığında satış gibi gösterilen DİBS'lerin 7/7/2004 günü vade tarihinde nominal bedelleri (vade tarihine kadar nemalanmış) olan 125,50 TL'nin faiziyle birlikte zararın oluşumunda hizmet kusuru bulunan idarelerden tahsilini istemiştir.  Ankara  İdare Mahkemesi 26/10/2006 tarihli ve E.2004/609, K.2006/2114 sayılı kararı ile 25/10/1990 tarihli ve 50/183 sayılı SPK kararı ile Bankanın borsa üyelik ve aracılık faaliyetlerinde bulunma yetkisinin kaldırıldığını; bu kararın Hazine Müsteşarlığına, İstanbul Menkul Kıymetler Borsasına ve Bankaya bildirildiğini; BDDK kurulduktan sonra kararın Hazine Müsteşarlığınca BDDK'ya gönderilmediğini, Bankanın 21/10/2002 tarihinde yetkisi olmadığı hâlde yoğun olarak DİBS satışına başladığını, bunu gazete ve televizyon reklamları ile halka duyurduğunu, bu süreçte BDDK ve SPK'nın tespit, bildirim, gözetim ve denetim görevlerini yerine getirmediklerini dolayısıyla hizmet kusurlarının bulunduğunu belirtmiş; davanın kısmen kabulü ile başvurucuya satılmış gibi gösterilen DİBS'lerin işlem bedeli olan toplam 999,94 TL'nin satış gösterilen DİBS'lerin vade tarihi olan 7/7/2004 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte ilgili idarelerden yarı yarıya tahsil edilerek başvurucuya ödenmesine hükmetmiştir.  İlk Derece Mahkemesi kararı temyiz incelemesinde iken 24/5/2007 tarihli ve 5667 sayılı Bankacılık İşlemleri Yapma ve Mevduat Kabul Etme İzni Kaldırılan Türkiye İmar Bankası Türk Anonim Şirketince Devlet İç Borçlanma Senedi Satışı Adı Altında Toplanan Tutarların Ödenmesi Hakkında Kanun yürürlüğe girmiştir. Temyiz incelemesi sonunda Danıştay Onüçüncü Dairesi, 23/2/2010 tarihli ve E.2007/9386, K.2010/1644 sayılı ilamı ile 5667 sayılı Kanun uyarınca Banka aracılığı ile DİBS satışı altında para toplanan hak sahiplerine anapara olarak işlem tutarı ödeneceği ve bu tutara Bakanlar Kurulu Kararı (BKK) ile belirlenen oranda faiz uygulanacağını, bu nedenle dava konusu uyuşmazlığın ortaya çıkan yeni hukuki durum çerçevesinde sonuçlandırılacağını belirterek İlk Derece Mahkemesi kararını bozmuştur. Bozma ilamı doğrultusunda dosyayı tekrar ele alan Ankara  İdare Mahkemesi, 22/6/2010 tarihli ve E.2010/863, K.2010/973 sayılı ilamı ile 5667 sayılı Kanun uyarınca Bankanın DİBS satışı adı altında topladığı tutarların başvuru hâlinde belirlenen esaslar çerçevesinde TMSF aracılığı ile ödeneceği hükme bağlandığından bakılmakta olan davanın konusuz kaldığını belirtmiş ve karar verilmesine yer olmadığına hükmetmiştir. Kararın temyiz edilmesi sonucu Danıştay Onüçüncü Dairesi, 27/12/2011 tarihli ve E.2010/4436, K.2011/6102 sayılı ilamı ile kararı onamış; karar düzeltme istemini de 28/5/2013 tarihli ve E.2012/2343, K.2013/1535 sayılı ilamı ile reddetmiştir. Karar düzeltme isteminin reddine ilişkin ilam, başvurucuya 3/8/2013 tarihinde tebliğ edilmiştir.  Başvurucu 2/9/2013 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.B. İlgili Hukuk 18/6/1999 tarihli ve 4389 sayılı mülga Bankalar Kanunu’nun  ve  maddelerinin ilgili kısımları şöyledir:“Madde 10 …b) Tasarruf mevduatı, gerçek kişiler tarafından bu nam altında açtırılan ve ticari işlemlere konu olmayan mevduattır.… 1926 tarihli ve 743 sayılı Türk Kanunu Medenisinin rehinlere ve 1926 tarihli ve 818 sayılı Borçlar Kanununun alacağın devir ve temlikine ilişkin hükümleri ile diğer kanunların verdiği yetkiler ve koyduğu yükümlülükler saklı kalmak şartıyla, mevduat sahiplerinin mevduatlarını geri alma hakları hiçbir suretle sınırlandırılamaz. Mevduat sahibi ile banka arasında vade ve ihbar süresi hakkında kararlaştırılan şartlar saklıdır.”“Madde 16 Fon, yönetim ve denetimi kendisine intikal eden bankada mevduat sahipleri ile diğer alacaklıların haklarını korumaya yönelik tedbirleri alır. Bankacılık işlemleri yapma ve mevduat kabul etme izni kaldırılan bankanın 17 nci maddede sayılan ilgililerinin mal, hak ve alacaklarına Fonun talebi üzerine mahkeme tarafından teminat şartı aranmaksızın ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz konulabilir. Bu şekilde alınan ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları, karar tarihinden itibaren altı ay içinde dava ve icra-iflas takibine konu olmaz ise kendiliğinden ortadan kalkar. Bankacılık işlemleri yapma ve mevduat kabul etme izninin kaldırıldığı tarihten itibaren bankanın alacaklıları, alacaklarını temlik edemez veya bu sonucu doğurabilecek işlemleri yapamazlar. Fon, yönetim ve denetimi kendisine intikal eden bankadaki sigortalı mevduatı doğrudan veya ilan edeceği başka bir banka aracılığı ile ödeyerek, mevduat sahipleri yerine bankanın doğrudan doğruya iflasını ister. Bu görev ve yetki münhasıran Fona aittir.”  5667 sayılı Kanun'un  maddesi şöyledir:“(1) Mülga 18/6/1999 tarihli ve 4389 sayılı Bankalar Kanununun 14 üncü maddesinin (3) numaralı fıkrası uyarınca Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulunun 3/7/2003 tarihli ve 1085 sayılı Kararı ile bankacılık işlemleri yapma ve mevduat kabul etme izni kaldırılan Türkiye İmar Bankası Türk Anonim Şirketi tarafından, Banka bünyesinde karşılığında Devlet iç borçlanma senedi bulunmamasına rağmen ikincil piyasada Devlet iç borçlanma senedi satışı adı altında toplanan tutarlar, başvuru halinde bu Kanunda belirlenen esaslar çerçevesinde Hazine Müsteşarlığınca ihraç edilecek özel tertip Devlet iç borçlanma senetleri kullanılmak suretiyle Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu aracılığıyla ödenir. (2) Bu Kanun uyarınca yapılacak ödemelerde; hak sahipliğinin tespitinde Müflis Türkiye İmar Bankası Türk Anonim Şirketinin kayıtları esas alınır. Hak sahiplerinden talep toplanması, talep toplamanın şekli ve süresi, hak sahipliğinin ispatında aranacak belgeler, ödemeye aracı olacak bankanın tespiti, nakden ve defaten yapılacak ödemenin şekli ve süresi ile kesinleşmiş idarî yargı kararlarına veya bu nitelikteki kararlara dayalı icra takiplerine ilişkin her türlü ödemeler, uygulanacak faiz oranı ile faizin başlangıç tarihi, hak sahiplerine yapılacak ödeme nedeniyle istenebilecek ibraname ve diğer belgelerin içeriği ile ödemelere ilişkin diğer usûl ve esaslar Bakanlar Kurulu tarafından belirlenir. (3) Bu Kanun kapsamında yapılacak ödemelerde, Türkiye İmar Bankası Türk Anonim Şirketine Devlet iç borçlanma senedi alımı amacıyla yatırılan tutarları ifade eden işlem tutarları esas alınır.” 5667 sayılı Kanun’un  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir: “(1) Devlet iç borçlanma senedi alımı amacıyla Türkiye İmar Bankası Türk Anonim Şirketine yatırılan tutarlar nedeniyle idarî yargı mercilerinde açılan davalar hakkında bu Kanun hükümleri uygulanır.” 5667 sayılı Kanun'un  maddesine göre Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılan 13/7/2007 tarihli ve 2007/12398 sayılı "Bankacılık İşlemleri Yapma ve Mevduat Kabul Etme İzni Kaldırılan Türkiye İmar Bankası Türk Anonim Şirketince Devlet İç Borçlanma Senedi Satışı Adı Altında Toplanan Tutarların Ödenmesine İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Karar"ın (BKK) ,  ve  maddelerinin ilgili kısımları şöyledir:"MADDE 1- “(1) Bu Kararın amacı; bankacılık işlemleri yapma ve mevduat kabul etme izni kaldırılan Türkiye İmar Bankası Türk Anonim Şirketince Devlet iç borçlanma senedi satışı adı altında toplanan tutarların ödenmesine ilişkin esas ve usullerin düzenlenmesidir.”“MADDE 3-1) Banka tarafından toplanan işlem tutarları ve bu Kararın 4 üncü maddesinin altıncı fıkrası uyarınca işleyecek faizleri, bu Karar hükümlerine göre başvuran hak sahiplerine, ekte yer alan taahhütname ve ibraname ödeme sırasında Ödeme Bankası tarafından alınmak kaydıyla, Fon aracılığıyla ödenir. Fon tarafından, bu fıkra kapsamında aktarılan tutarlara ilişkin bilgiler yazılı ve elektronik ortamda BDDK, SPK ve Müsteşarlığa bildirilir.(2) Bu Karar kapsamında kesinleşmiş idari yargı kararlarına dayanan her türlü ödemeler; hak sahiplerinin kesinleşme şerhli ilam ve aşağıdaki belgelerle birlikte BDDK ve SPK'ya ayrı ayrı yapacakları yazılı başvuru üzerine, anılan idarelerin Fona yapacakları ortak bildirimini müteakip, Fon tarafından ödeme tarihine kadar hesaplanacak faizleri ile birlikte Ödeme Bankasına altmış gün içinde aktarılır.”MADDE 4- (1) 3 üncü maddenin birinci fıkrası kapsamında ödeme talep eden kişiler tarafından, bu Kararın yayımı tarihinden itibaren yirmi gün içinde, iadeli taahhütlü posta yolu ile veya özel şirketler aracılığıyla imza karşılığı teslim suretiyle Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu adına başvuru merkezi olarak belirlenen “Büyükdere Caddesi Bentek İşhanı No:47 K:1 Mecidiyeköy 34387 Şişli – İstanbul” adresine başvurulur.(6) Bu madde kapsamındaki ödemelerde anapara olarak işlem tutarı esas alınır. Söz konusu tutara, 19/1/2004 tarihinden bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen başvuru süresinin son gününe kadar, Türkiye İstatistik Kurumunca bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen başvuru süresinin son günü itibarıyla açıklanmış olan en son Tüketici Fiyat Endeks sayısının, tahakkuk dönemi başlangıç tarihinde açıklanmış en son Tüketici Fiyat Endeks sayısına bölünmesi ile bulunan oran üzerinden faiz tahakkuk ettirilir.(10) Bu maddenin birinci fıkrasında yer alan yirmi günlük sürenin bitiminden sonra yapılacak başvurular ile süresi içerisinde yapılmış olmakla birlikte bu maddenin dördüncü fıkrası hükmü saklı kalmak kaydı ile evrakı eksik olan başvurulara ilişkin ödemeler, gecikmeli talebin Fona ulaştığı veya eksik bilgi ve belgelerin tamamlanarak Fona ulaştırıldığı tarihten itibaren altmış gün içinde Fon tarafından, altıncı fıkra çerçevesinde hak sahiplerine ödenmek üzere Ödeme Bankasına aktarılır."