Haklar: Maddi ve manevi varlığın korunması hakkı

Başvuru, hatalı enjeksiyon sonucu sakat kalınması nedeniyle maddi ve manevi varlığın korunması hakkının; yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.   Başvuru 5/1/2015 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, başvuruya ilişkin görüş sunulmayacağını bildirmiştir.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvurucu 2003 yılında boyun tutulması şikâyetiyle Sivas Devlet Hastanesinde muayene olmuş ve kendisine kas gevşetici iğne tedavisi reçete edilmiştir. Başvurucuya işyeri hekimi F.K. tarafından ard arda iki günde iki kez iğne yapılmıştır. İşyeri hekimi F.K. tarafından birinci gün yapılan enjeksiyon sonrasında başvurucunun herhangi bir sıkıntısı olmamış ancak ikinci gün yapılan enjeksiyonun hemen sonrasında sağ bacağında uyuşma meydana gelmiştir. Başvurucu hemen Numune Hastanesinin Acil Bölümüne götürülmüş, burada görev yapan doktorlar S.Ö. ve E.T tarafından iğne yerinin sağ kalçada net olarak belli olduğu ve iğnenin doğru yere yapılmış olduğu ancak enjeksiyon nöropatisi nedeniyle sinir zedelenmesi meydana geldiği tespit edilmiştir. Çeşitli sağlık kuruluşlarında tedavi olmasına karşın enjeksiyona bağlı olarak gelişen sinir zedelenmesi nedeniyle başvurucunun sağ bacağında kalıcı sakatlık meydana gelmiştir.A. Ceza Yargılamasına İlişkin Süreç Başvurucu, enjeksiyonu uygulayan işyeri hekimi F.K. hakkında suç duyurusunda bulunmuştur. Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından konu hakkında Adli Tıp Kurumundan (ATK) bilirkişi raporu alınmıştır. ATK tarafından başvurucunun tedavilerine ilişkin tıbbi belgelere yer verilmek ve başvurucunun muayenesi de yapılmak suretiyle inceleme yapılmıştır. ATK'nın 4/1/2006 tarihli raporunda, enjeksiyona bağlı sağ bacak güçsüzlüğünün enjeksiyon ile illiyetinin bulunduğu, davalı doktorun kusurlu olduğu bildirilmiştir. Bunun üzerine Sivas  Asliye Ceza Mahkemesinde kamu davası açılmıştır. Mahkeme enjeksiyon sonrasında başvurucuyu muayene eden Numune Hastanesinin Acil Bölümünde görev yapan doktorlar S.Ö. ve E.T.yi tanık olarak dinlemiştir. Doktorlar, iğne yerinin net olarak belli olduğunu ve iğnenin doğru yere yapılmış olduğunu tespit ettiklerini beyan etmişlerdir. Mahkeme, Yüksek Sağlık Şurasından bilirkişi raporu almıştır. Yüksek Sağlık Şurasının 15-16/1/2009 tarihlerindeki toplantısında oyçokluğuyla alınan kararda dosyadaki tıbbi belgeler ve ATK tarafından verilmiş olan 4/1/2006 tarihli raporun incelendiği, iğnenin yetkili bir kişi tarafından uygulandığı ve doğru yere yapıldığının tespit edildiği, ortaya çıkan rahatsızlığın enjeksiyonun komplikasyonu olduğunun anlaşıldığı, işyeri hekimi F.K.nın kusursuz olduğu bildirilmiştir. Azlık oyu kullanan bir üye tarafından ise başvurucuda meydana gelen rahatsızlıkta enjeksiyon uygulamasının gereken özen ve dikkat ile yapılmamasının rol oynadığı, bu nedenle işyeri hekiminin kusurlu olduğu görüşü savunulmuştur. Sivas  Asliye Ceza Mahkemesi, Yüksek Sağlık Şurasının raporunda belirtilen işyeri hekimi F.K.nın kusursuz olduğu görüşünü dikkate alarak "taksirle bir kimsenin duyu veya organlarından birinin işlevini yitirmesine neden olma" suçundan sanığın beraatine karar vermiştir. Yargıtay  Ceza Dairesinin 26/7/2011 tarihli ilamı ile kararın bozularak kamu davasının zamanaşımı nedeniyle düşmesine karar verilmiştir.B. Tazminat Davasına İlişkin Süreç Başvurucu işyeri hekimi ve işveren firmaya yönelik olarak 7/7/2004 tarihinde Sivas İş Mahkemesinde maddi ve manevi tazminat davası açmıştır. Mahkeme, ATK'dan bilirkişi raporu almıştır. ATK  Adli Tıp İhtisas Kurulunca verilen 23/8/2010 tarihli bilirkişi raporunda ATK'nın 4/1/2006 tarihli ve Yüksek Sağlık Şurasının 15-16/1/2009 tarihli raporları ile başvurucunun tedavilerine ait tüm tıbbi belgelerin incelendiği, başvurucunun 5/4/2010 tarihinde muayene edildiği belirtilmiştir. Raporda ayrıca başvurucuda gelişen bulguların enjeksiyon nöropatisi ile uyumlu olduğu ancak tıbbi belgelerde enjeksiyonun yanlış uygulandığına dair kayıt bulunmadığı, enjeksiyonun doğru bölgeye uygulanması durumlarında da ödem, hematom gibi kitle oluşturan nedenlerle veya difüzyon yoluyla ilacın sinire nüfuzu sonucu toksik etkiyle nöropatinin gelişebileceği, gelişen nöropatinin enjeksiyon uygulamalarının beklenebilir komplikasyonu olarak değerlendirildiği, hizmet kusuru bulunmadığı bildirilmiştir. Başvurucunun bu rapora itirazı üzerine Mahkemece ATK Genel Kurulundan bilirkişi raporu alınmıştır. ATK Genel Kurulunun 6/9/2012 tarihli raporunda, başvurucuda gelişen nöropatinin enjeksiyon uygulamalarının beklenebilir komplikasyonu olarak değerlendirildiği ve hizmet kusuru tespit edilmediği belirtilmiştir. Yapılan yargılama sonucunda, Sivas İş Mahkemesinin 13/11/2013 tarihli kararı ile dava reddedilmiştir. Kararın gerekçesinde ATK Genel Kurulu tarafından verilen bilirkişi raporunun hükme esas alındığı ve davalılara yönelik kusur bulunmadığı ifade edilmiştir. Bu karar Yargıtay  Hukuk Dairesinin 4/11/2014 tarihli kararıyla onanmıştır. Nihai karar başvurucu vekiline 4/12/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir. 5/1/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunulmuştur. A. Ulusal Hukuk Anayasa Mahkemesi, yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığı ya da yargı kararlarının geç veya eksik icra edildiği ya da hiç icra edilmediği iddiasıyla 31/7/2018 tarihinden önce gerçekleştirilen bireysel başvurulara ilişkin olarak Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Komisyonu Başkanlığına (Tazminat Komisyonu) başvuru imkânının getirilmesine ilişkin mevzuata önceki içtihadında yer vermiştir (Ferat Yüksel, B. No: 2014/13828, 12/9/2018, §§ 11-14).B. Uluslararası Hukuk Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) "Özel ve aile hayatına saygı hakkı" kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:"(1) Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir." Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), kişilerin fiziksel ve ruhsal bütünlüklerinin korunması, kendilerine uygulanan tedaviye dâhil olmaları, bu hususta rıza göstermeleri ve maruz kaldıkları sağlık risklerini değerlendirmelerine yardımcı olan bilgilere erişimlerinin Sözleşme'nin  maddesi kapsamı içerisinde yer aldığını kabul etmektedir (Trocellier/Fransa (k.k.), B. No: 75725/01, 5/10/2006; İclal Karakoca ve Hüseyin Karakoca/Türkiye (k.k.), B. No: 46156/11, 21/5/2013). AİHM kararlarına göre devletler, gerek kamu gerekse özel sağlık kuruluşları tarafından yerine getirilen sağlık hizmetlerini, hastaların yaşamları ile fiziksel ve ruhsal bütünlüğünün korunmasına yönelik gerekli tedbirlerin alınabilmesini sağlayacak şekilde düzenlemek zorundadır (Vo/Fransa [BD], 53924/00, 8/7/2004, § 90; Calvelli ve Ciglio/İtalya [BD], 32967/96, 17/1/2002, § 49). AİHM'e göre taraf devletler,uygulanması planlanan tıbbi işlemin öngörülebilir sonuçları hakkında doktorların hastalara önceden bilgi vermelerini sağlayacak gerekli düzenleyici tedbirleri almak zorundadır. Bunun bir sonucu olarak hastanın önceden bilgilendirilmesi söz konusu olmadan öngörülebilir nitelikte bir riskin ortaya çıkması durumunda, ilgili devlet hastaya bilgi verilmemesinden doğrudan sorumlu tutulabilmektedir (Şerif Gecekuşu/Türkiye (k.k.), B. No: 28870/05, 25/5/2010). Tıbbi bir hatanın ve hastane hizmetlerindeki eksikliklerin sorumluluğunun Sözleşme'nin  maddesi kapsamında doğrudan devlete aftedilmesi için yeterli olup olmaması hususunda AİHM, farklı tıbbi bilirkişi raporlarında ve hatta iç yargı organlarının kararlarında her türlü tıbbi hata ve ihmalin ihtimal dışı bırakıldığı bir davada (Yardımcı/Türkiye, B. No: 25266/05, 5/1/2010, § 59 ) her halükârda bu sonuçları sorgulamanın veya sahip olduğu tıbbi bilgilerden hareketle bilirkişilerin vardığı sonuçların doğruluğu hakkında tahminlere dayalı olarak fikir yürütmenin görevleri arasında olmadığına işaret etmiştir (Tysiąc /Polonya, B. No: 5410/03, 20/3/2007, § 119, Yardımcı/Türkiye, § 59).