Haklar: Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı

Başvuru, tutuklamanın hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 27/9/2016 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyon tarafından başvurucunun tutuklamanın hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiası bakımından kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına, diğer temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiğine yönelik iddiaların ise kabul edilemez olduğuna karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmamıştır.  Başvuru formları ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî bir darbe teşebbüsüyle karşı karşıya kalmış, bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde olağanüstü hâl ilan edilmesine karar verilmiş ve olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde son bulmuştur. Kamu makamları ve yargı organları -olgusal temellere dayanarak- bu teşebbüsün arkasında Türkiye'de çok uzun yıllardır faaliyetlerine devam eden ve son yıllarda Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanması (PDY) olarak isimlendirilen bir yapılanmanın olduğunu değerlendirmişlerdir (Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, §§ 12-25). Darbe teşebbüsü sırasında ve sonrasında ülke genelinde darbe girişimiyle bağlantılı ya da doğrudan darbe girişimiyle bağlantılı olmasa bile FETÖ/PDY'nin kamu kurumlarındaki örgütlenmesinin yanı sıra eğitim, sağlık, ticaret, sivil toplum ve medya gibi farklı alanlardaki yapılanmasına yönelik olarak Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından soruşturmalar yürütülmüş; çok sayıda kişi hakkında gözaltı ve tutuklama tedbirleri uygulanmıştır (Aydın Yavuz ve diğerleri, § 51; Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/23672, 11/1/2018, § 12). Pamukkale Üniversitesinde öğretim üyesi olarak görev yapmakta olan başvurucu, 15 Temmuz darbe teşebbüsü sonrasında Denizli Cumhuriyet Başsavcılığının (Başsavcılık) talimatıyla 2/8/2016 tarihinde yakalanarak gözaltına alınmış ve hakkında soruşturma başlatılmıştır. Başvurucu kollukta ve Başsavcılıktaki ifadelerinde özetle FETÖ/PDY ile bir ilgisinin bulunmadığını savunmuştur. Başsavcılık, başvurucuyu 10/8/2016 tarihinde terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanması istemiyle Denizli Sulh Ceza Hâkimliğine sevk etmiştir. Başvurucunun sorgusu Denizli  Sulh Ceza Hâkimliği tarafından aynı tarihte yapılmış, başvurucunun müdafileri de sorgu esnasında hazır bulunmuştur. Başvurucunun savunmasının ilgili kısmı şöyledir:"Ben üzerime atılı suçlamayı kabul etmem, hala Radyoloji bölümünde Doçent olarak çalışıyorum, benim bu örgütle hiçbir ilişkim ve bağım yoktur, memurlar.net'te öğretim üyesi ilanını görünce üniversiteye başvurdum, şartlarım tuttuğu için kabul edildim, ben bu terör örgütünü her zaman olduğu gibi şimdi de lanetliyorum, benim suçlanmama yönelik hiçbir somut belge yoktur, 4 imam olarak belirtilen A.K., U.K., H.H. ve Y.K.'yı üniversiteye gelene kadar tanımıyordum, üniversitede göreve başladıktan sonra iş gereği herkes gibi tanıştık, ben sohbet toplantılarına ya da başka bir organizasyona katılmadım, örgüt üyesi değilim, suçlamaları kabul etmem, ... bana ve eşime iftira atılmaktadır, iftira atanları öğrendiğim takdirde haklarında yasal haklarımı kullanacağım, bana ne emniyette ne savcılıkta ne de şimdi sorgu sırasında somut bir suçlama beyan ya da başka bir şekilde açık bir suçlama yöneltilmemiştir, ben aleyhimde ne şekilde ne zaman kim tarafından hangi iddialarla örgüt üyesi olduğum konusunda şimdi de bilgi sahibi değilim, ben mağdurum,..."  Sorgu sonucunda başvurucunun silahlı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmasına karar verilmiştir. Kararın ilgili bölümü şöyledir:"... Şüpheliler ... Kadir Ağladıoğlu, ... üzerlerine atılı suçun vasıf ve mahiyeti, mevcut delil durumu, soruşturma evrakı kapsamına ekli tutanaklara göre şüphelilerin silahlı terör örgütüne üye olma suçunu işlediği yönünde kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin bulunması, delillerin henüz toplanma aşamasında olması nedeniyle karartılma şüphesinin varlığı, atılı suçun CMK'nun 100/3-a. Maddesinde belirtilen suçlardan olması nedeniyle tutuklama nedenlerinin varsayılması, atılı suça Yasada öngörülen hürriyeti bağlayıcı cezanın alt ve üst sınırlarına göre adli kontrol yükümlülüğünün yetersiz olup tutuklama tedbirinin ölçülü olması nazara alınarak, şüphelilerin CMK.'nun 100 ve devamı maddeleri gereğince ayrı ayrı TUTUKLANMALARINA... [karar verildi.]"  Başvurucu tutuklama kararına itiraz etmiş, Denizli  Sulh Ceza Hâkimliği 19/8/2016 tarihinde itirazın kesin olarak reddine karar vermiştir. Anılan karar başvurucuya 23/9/2016 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 27/9/2016 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Denizli Cumhuriyet Başsavcılığı 13/4/2017 tarihli iddianamesi ile başvurucu hakkında terör örgütü üyesi olma suçundan cezalandırılması istemiyle aynı yer ağır ceza mahkemesinde dava açmıştır. Ayrıca Başsavcılık aynı iddianame ile 114 kişi hakkında FETÖ/PDY ile bağlantılı çeşitli suçlardan cezalandırılmaları istemiyle dava açmıştır. FETÖ/PDY'ye ilişkin genel açıklamaların da yer aldığı iddianamede ilk olarak FETÖ/PDY'nin hangi amaç ve saikle kurulduğuna, hangi alanlarda faaliyet gösterdiğine, hiyerarşik yapısına, hukuka aykırı hangi tür eylemlerde bulunduğuna ve şüphelinin eylemlerine değinilmiştir. İddianamede başvurucunun gerek organik olarak gerekse örgütsel nitelikli eylemleri bakımından FETÖ/PDY hiyerarşisi içinde yer aldığı ileri sürülmüştür. Suçlamaya esas alınan olgular şöyle özetlenebilir:i. 2013 yılında FETÖ/PDY tarafından başvurucuya özel kadro açılarak radyoloji ana bilim dalında başvurucunun göreve başladığı ve bu bölümün N.K., Y.K., A.K. gibi örgütün aktif elemanları tarafından kontrol edildiği, ayrıca başvurucunun -bu tarihten sonra- R.Y.nin grubunda sohbet adı altındaki örgütsel toplantılara katıldığı ileri sürülmüştür.ii. Aramalarda kişilere ait isim listesinin ve eşi S.A.ya ait -üzerinde Zaman gazetesi simgesi bulunan ve yurt içi adresinin yazılı olduğu- belgenin ele geçirildiği belirtilmiş; isimlere ilişkin bir değerlendirme yapılmamıştır.iii. Başvurucunun örgüt üyesi olduğuna ilişkin tanık ve şüpheli anlatımları, telefon kayıtları, banka kayıtları, üniversite yazışmaları, Yüksek Öğretim Kurumu inceleme raporu ve araştırma tutanakları olduğu ileri sürülmüştür. İddianamede başvurucuya yöneltilen eylemlere ilişkin olarak var olduğu belirtilen tanık anlatımları, şüpheli beyanları ve diğer belgelerin içeriklerine dair genel değerlendirmeler yapılmış olup beyan ve belgelere ilişkin olarak ayrıntılı açıklamalara yer verilmemiştir. Başvurucuya isnat edilen suça dayanak olan olgulara ilişkin hukuki değerlendirmeler iddianamede şöyle ifade edilmiştir:"... Şüphelinin FETÖ/PDY Silahlı Terör Örgütünün diğer mensupları ile sürekli ve gizli bir şekilde temas ve organizasyon içerisinde hareket ettiği, örgüt ile önceden süreklilik, yoğunluk ve çeşitlilik arzeden bağının bulunduğu, bu nedenle şüphelinin FETÖ/PDY Silahlı Terör Örgütü Üyesi Olmasuçunu işlediği, tüm dosya kapsamından anlaşılmakla," Denizli  Ağır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) 2/5/2017 tarihinde iddianamenin kabulüne karar vermiş ve E.2017/19 sayılı dosya üzerinden kovuşturma aşaması başlamıştır. Mahkemece toplam 115 sanık hakkında devam eden yargılamada 10/7/2017 tarihli duruşmada başvurucunun savunması alınmıştır. Başvurucu savunmasında özetle suçlamaların hiçbir maddi delile dayanmayan, kesinlikle ve gerçeklerle örtüşmeyen iftira niteliğindeki ifadeler olduğunu, ele geçirildiği belirtilen isim listesinin hasta isimlerinin bulunduğu bir liste, kâğıt parçasının da adres bulma amaçlı bulundurulan bir kâğıt, yazılı adresin de İngiltere'de kaldıkları evin adresi olduğunu belirterek isnat edilen suçlamaları kabul etmediğini belirtmiştir.  Başvurucu, Mahkemenin 15/12/2017 tarihli kararı ile yargılanmasına tutuksuz olarak devam edilmek üzere tahliye edilmiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:"Atılı suçtan tutuklu sanıklar .. Kadir Ağladıoğlu, ... savunmalarının alınmış olması, tutuklu kaldıkları süre, ... delillerin büyük oranda toplanmış olması dikkate alınarak bihakkın tahliyelerine, ... [karar verildi.]" Devam eden yargılamada diğer şüphelilerin savunmaları ve tanık beyanları alınmıştır. Başvurucuyla ilgili bir kısım beyan şöyledir:- Sanık R.Y. "... Ben hiç örgütün sohbetlerine katılmadım ve sohbet düzenlemedim. Himmet, yardım, bağış ve kurban adı altında kimseye para vermedim. Kimseden böyle bir talepte bulunmadım. Kimse benden istemedi ..." - Sanık H.B. "... Diş hekimliği fakültesinde yukarıda belirttiğim gibi cemaatten olan F.Ö., H.H.K., R.K. ve ben vardık. Ben 2016 Kasım ayında çıkarılan KHK ile görevimden ihraç oldum. İfademde belirttiğim Patalojiden profesör A.'dır. Plastikten A. dediğim kişinin soyadını bilmiyorum. Ayrıca yüz olarak da bilmediğim için görsem de tanımam. Bu kişileri bana F.Ö. söylemişti. Ayrıca Radyalojiden Kadir Ağladıoğlu, göz bölümünden R.Y.'de bunlarla buluyordu. Kadir Ağladıoğlu ve R.Y.'yi tanırım ama bir samimiyetim yoktur. Bunların cemaatten olduğunu bana F.Ö. söyledi ..." - Sanık F.Ö. "... Kadir bey ve eşini tanıyorum. İkisi de kızımın sağlık problemleri nedeniyle doktorluklarını yapıyorlardı. Kadir bey 5-6 kez kızımın ultrasonunu çekti. Raporunu hazırladı. Bunun dışında Kadir bey ile ilgili bir sohbette bulunmadım. Herhangi bir cemaat yanlısı olduğunu bilmiyorum. H.B. ifadesinde 'F.Ö. tam olarak açıkça ifade etmese de, Kadir Ağladıoğlu ile ve diğer dört öğretim üyesi ile birlikte sohbetlere katılıyordu' şeklinde bir cümle kullanmış. Ben Kadir Ağladıoğlu ile herhangi bir sohbete katılmadım ve H.B.'ye de böyle bir şey söylemedim. Ben çocuğum ile ilgili olarak ultrason için Kadir Ağladıoğlu'nun yanına 4-5 kez gittiğim için H.B.'nin aklında öyle kalmış olabilir dedi. ..." - Tanık İ.H.A. "... Önceki ifadem de iyidir diye duyduğum kişiler fetöcü olduğunu bildiğim kişilerin iyi dediği kişilerdir. Fetöcü kişilerin bu kişilere iyi bir insan olmak anlamında mı yoksa örgüt üyesi olmak anlamında mı iyi dediklerini bilmiyorum. Önceki ifadem de bir kaç kişinin ismini duymuştum diye ifade etmiştim. Eklemek istediğim başka bir bilgi veya görgüm yoktur, dedi ..." - Tanık U.T. "... Ben bu komisyon toplantılarına üç kez katıldım. Toplantılarda herkes kendi biriminde fetöcü olduğundan şüphelenilen kişileri söylüyordu. Bunların açığa alınmasını istiyordu. Ben de kendi birimimde fetöcü olduğunu düşündüğüm kişileri söyledim ve 30 kişi açığa alındı. Açığa almalarda ilk önce ilgili kişinin sendika kayıtlarına bakıyorduk, ... Emniyet ifademin son kısmında belirttiğim 12 kişinin de fetöcü olduğuna dair eylemlerini görmedim. F.F. alındığı dönemde Tıp Fakültesindeki yöneticiler fetöcü olduğu için onun da fetöcü olduğunu düşündüm ..." - Tanık B.U. "... Benim dikkatimi çeken belirli kişilerin belirli başka kişilerle çalışmaları ve bunların da şu an yargılanan kişiler olmasıdır. B.K., H.H., Kadir Ağladıoğlu, H.A., Ö.Ö., B.B. gibi kişiler bilimsel bir çalışma yapmadıkları halde birbirlerinin isimlerini yazıyorlardı. Hatta benim bilimsel araştırmama bile bilgim ve iznim olmaksızın H.A.'nın adı yazılmış, ben bunu sonradan evrak üzerinde gördüm. Bu tür durumlar YÖK Etik Kurulunda incelenir. Ben itiraz etmedim, ancak Etik Kurulunun bu konuda ne karar verdiğini bilmiyorum. Bu kişilerin kendi aralarında fetö üyesi olduklarına dair bir konuşmaya şahit olmadım. Kendi aralarında toplandıklarını duydum, ancak toplantılarda ne konuştuklarını ne yaptıklarını bilmiyorum. Himmet toplayıp, toplamadıklarını bilemem. H.H. Anadolu çocukları, Anadolu evlatları gibi sözler söylediğini duyuyordum, ama bunun ne anlama geldiğini bilmiyorum ... Savcılıkta cemaatle bağlantılı olduğuna emin olduklarım şeklinde bir ibare yazılmış, bu husus yanlış yazılmıştır. Emin olduğum kimse yoktur, sadece buna dair duyumlarım vardı. Bu durum yazım hatasından kaynaklanmıştır.... Kadir Ağladıoğlu'nu tanıyorum, ancak samimiyetim yoktur. Kadir Ağladıoğlu'nu çok yakından tanımıyorum, bana karşı Fetöyü ya da fetö ele başını öven bir söylemi olmadı. Benden bir gazete aboneliği ya da yardım talebi olmadı..." - Tanık A.N.İ.K. "... H.H.'ye makaleyi gösterdiğimde bana 'G..Ü.'yü çıkaracaksın, H.'yi yazacaksın. Y.K.'yı çıkaracaksın Kadir Ağladıoğlu'nu ekleyeceksin' dedi. Ben de kendisine 'Hocam hiç bir emekleri yok, makalenin adını sorsam bilmezler. Ayrıca bu çalışmanın radyolojik verileri yapıldığında Kadir Ağladıoğlu PAÜ'de çalışmıyordu. Bu nedenle eklemeyeceğim' dedim. H.H., onlar da yazdıkları bir makaleye seni eklerler. Sen .A.'yı yaz' dedi. Ben yine de H.A. ile aynı karede yer almak istemediğim için bu isimleri eklemedim ve bu şekliyle makaleyi dergiye gönderdim ve yayınlandı. Bu durum FETÖ yapılanmasının üniversitelerde kadrolaşabilme için yaptıkları bir yöntemdir. Yani makaleye katkısı olmayan ve kendilerine yakın gördükleri kişilerin isimlerini makalelere ekleyerek yayın sayılarını arttırmak ve doçent olmalarını kolaylaştırmak ve hızlandırmak amaçlanmaktadır. ...Mesai saatleri sonrasında Ö.Ö., B.B., Ö.B., A.B., H.A. ve Kadir Ağladıoğlu'nun birlikte toplantı yaptıklarını asistanlardan duymuştum. H.H. bu kişilerden bahisle Anadolu çocukları derdi. Ben o ekipten olmadığım için bana böyle bir söylemezdi. H.H.'nin Anadolu çocukları sözünü neden kullandığını bilmiyorum....17-25 Aralık süreci öncesinde de bu kişilerin cemaat yapılanması içinde olduklarını biliyordum. 17-25 Aralık süreci sonrasında da bu kişiler önemli kadrolara getiriliyordu. Bu nedenle bu kişilerin bu yapıdan olduklarını düşündüm. Yoksa ben sohbet yapıyorlar mı, para topluyorlar mı ... bilmem. Savcılıkta söylediğim isimler H.H., A.K., Y.K., A.K., N., S., G.T., Kadir Ağladıoğlu, S.A., Y.B., A., F.A., B.Ç., İ., H.İ.S., F.F., A.P.t, S.A., N.A., N.Ş.A., A.Ç.Y., S.A., A.İ.B., U.K., S.K., S.S., H.S.'dir..."  Mahkemece 11/5/2018 tarihli duruşmada başvurucunun silahlı terör örgütüne üye olma suçundan beraatine karar verilmiştir. Kararın gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:"... Sanığın örgütün kriptolu haberleşme programı olan By-lock programını kullanmadığı, Bankasya'da hesap açtırmadığı, FETÖ'ye ait okullarda çocuklarını okuttuğu, Zaman ve Sızıntı aboneliğinin bulunmadığı, idari ve mali yönü olduğundan bahisle talep edilen makamlarda görev almadığı anlaşılmakla sanığın örgütle irtibatını gösterir başkaca delil elde edilememiştir.Tanık A.N.İ.K. mahkememiz huzurunda vermiş olduğu beyanında, 'Mesai saatleri sonrasında Ö.Ö., B.B., Ö.B., A.B., H.A. ve K.A.'nın birlikte toplantı yaptıklarını asistanlardan duymuştum. H.H. bu kişilerden bahisle Anadolu çocukları derdi. Ben o ekipten olmadığım için bana böyle bir şey söylemezdi. H.H.'nin Anadolu çocukları sözünü neden kullandığını bilmiyorum. Bu nedenle bu kişilerin bu yapıdan olduklarını düşündüm. Yoksa ben sohbet yapıyorlar mı, para topluyorlar mı cartını curtunu bilmem. Savcılıkta söylediğim isimler H.H., A.K., Y.K., A.K., N.K., S.T., G.T., K.A., S.A., Y.B., A., F.A., B.Ç., İ., H.İ.S., F.F., A.P., S.A., N.A., N.Ş.A., A.Ç.Y., S.A.K., A.İ.B., U.K., S.K., S.S., H.S.'dir' dediği görülmüştür.Tanık B.Ç. mahkememiz huzurunda vermiş olduğu beyanında, 'Kadir Ağladıoğlu'nu çok yakından tanımıyorum, bana karşı FETÖ'yü ya da FETÖ ele başını öven bir söylemi olmadı. Benden bir gazete aboneliği ya da yardım talebi olmadı' dediği görülmüştür. Sanık hakkında tanıkların beyanda bulunduğu görülmüş, ancak bu beyanlar ile sanığın FETÖ üyeliği arasında bağ kurulamamıştır.Her ne kadar sanık hakkında FETÖ/PDY silahlı terör örgütüne üye olduğu iddiası ile kamu davası açılmış ise de; sanığın örgütün kriptolu haberleşme programı olan By-lock programını kullanmadığı, Bank Asya isimli bankada hesabının bulunmadığı, çocuğunu bu örgütün okullarında okuttuğu, ancak bu durumun Yargıtay  'nin içtihatları dikkate alındığında, tek başına, silahlı terör örgütü üyeliğine delil teşkil etmeyip örgüt sempatisi düzeyinde kaldığı, sanığın örgütün nihai amacını bilerek örgütle organik bağ kurduğuna, iradesini örgütün hiyerarşik gücünün emrine teslim ettiğine, örgüt adına süreklilik, çeşitlilik ve yoğunluk gerektiren eylemlerde bulunduğuna, sonuç olarak örgüt mensubu olduğuna dair her türlü şüpheden uzak, somut, kesin ve inandırıcı nitelikte delil elde edilemediğinden sanık hakkında CMK'nın 223/2-e maddesi gereğince beraat kararı vermek gerekmiştir." Başvurucu hakkında verilen beraat hükmüne karşı Başsavcılık ve başvurucu müdafii ayrı ayrı istinaf yoluna başvurmuşlardır. Antalya Bölge Adliye Mahkemesi  Ceza Dairesi yaptığı inceleme sonucunda3/3/2020 tarihli kararıyla istinaf başvurularının esastan reddine karar vermiştir. Antalya Bölge Adliye Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcılığı iddianamede belirtilen olguları ileri sürerek başvurucu hakkında verilen beraat hükmünün bozulması istemiyle temyiz talebinde bulunmuştur. Bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla dosyanın Yargıtay incelemesi devam etmektedir.  İlgili hukuk için bkz. Adem Türkel, B. No: 2017/632, 23/1/2019, §§ 24-39; Mustafa Özterzi [GK], B. No: 2016/14597, 31/10/2019, §§ 33-