Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, terör örgütü üyeleri tarafından kardeşi ve köy halkından bazı kişilerin öldürüldüğü dikkate alınmaksızın 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında yapılan başvurunun reddedilmesi nedeniyle hakkaniyete uygun yargılanma ve mülkiyet haklarının; ret işlemine karşı açılan davaya ilişkin yargılama işlemlerinin adil olmaması, makul sürede sonuçlandırılmaması nedenleriyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.   Başvuru 1/9/2014 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.  Birinci Bölüm İkinci Komisyonunca 30/10/2015 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından 11/4/2016 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.  A. Olaylar  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:  Başvurucu; terör örgütü üyeleri tarafından 6/6/1993 tarihinde köye yapılan baskında kardeşi ve köy halkından bazı kişilerin öldürüldüğünü, bu özel durumundan kaynaklanan güvenlik kaygısı nedeniyle köyünü terk etmek zorunda kaldığını iddia etmiştir.  Başvurucu 1/5/2006 tarihinde 5233 sayılı Kanun kapsamına giren zararlarının karşılanması talebiyle Batman Valiliği Zarar Tespit Komisyonuna (Komisyon) başvurmuştur.  Komisyon 2/10/2006 tarihli ve 2006/1-201 sayılı kararında, başvurucunun olay tarihinde reşit olmadığı için mal sahibi olamayacağı kanaatine vardığından talebin reddine karar vermiştir. Başvurucu tarafından belirtilen ret işlemi aleyhine Diyarbakır  İdare Mahkemesinde dava açılmıştır. Diyarbakır İdare Mahkemesinin 19/3/2008 tarihli ve E.2006/2243, K.2008/349 sayılı kararı ile davanın reddine hükmedilmiştir. Kararın gerekçesi şöyledir: “...Dava konusu işlemde zarar tespit komisyonunun davacının başvurusunu reddetmesinin sebebi olarak; "davacının olay tarihinde yaşı küçük olduğu, olay tarihinde reşit olmadığı, mal sahibi olamayacağı kanaatine varıldığı gerekçesiyle " gösterildiğine göre, uyuşmazlığın bu çerçevede incelenmesi ve değerlendirilmesi gerekmektedir.5233 sayılı Kanun Hükümlerinden faydalanabilmek için; terör eylemi sebebiyle ya da terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle meydana gelen bir zararın olması gerekmekte olup, olayın bu kapsamda yani davacının herhangi bir zararının olup olmadığının tespiti için dava dosyasına sunulan;  Davacıya ait nüfus kayıt örneğinin incelendiğinde; davacının "1983" doğumlu olduğu yani köyden göç etme tarihinde 10 yaşında olduğu, köye dönüş tarihi olan 1997 tarihinde de 14 yaşına olduğu, 2003 tarihinde de evlendiği görülmektedir.  Diğer taraftan anılan kanunun genel gerekçesi ile  maddesinin gerekçesinde belirtildiği üzere; olağanüstü hal ilan edilen illerdeki kişilerin uğradıkları zararlar, ister terör örgütlerinin eylemlerinden, isterse terörle mücadele kapsamında alınan tedbirlerden kaynaklanmış olsun; bu zararların belirtilen ilkeler uyarınca karşılanmasının, Devlete olan güveni pekiştireceği; vatandaş ve Devlet kaynaşmasını arttıracağı, terörle mücadeleye ve toplumsal barışa önemli katkıda bulunacağı açık olup, kişilerin terör ve terörle mücadele kapsamında meydana gelen bir malvarlığı zararının olmaması durumunda tazminat istemlerinin 5233 sayılı Kanun uyarınca karşılanmasının ise Kanunun amacına ters düşeceği kuşkusuzdur. Dava dosyasındaki bütün bilgi ve belgeler ile yukarıda belirtilen belgelerin incelenmesinden; köyden göç etme tarihinde 10 yaşında olduğu ve reşit olmadığı, fiil ehliyetinin bulunmadığı, bu yaştaki bir insanın köy yerinde ayrı evi, arazisi, ahırı vs. taşınmazının bulunmasının hayatın olağan akışına aykırı olduğunun hukuken karine olarak kabulü gerektiği, aksi bir durumun davacı tarafından da somut olarak ortaya konulamadığı; dolayısıyla, davacının 5233 sayılı Kanun kapsamında uğradığı herhangi bir zararının olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır. Bu itibarla; davacının, zarar gören malvarlığının olmadığı anlaşıldığından başvurusunun bu sebeple reddedilmesinde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmamaktadır...”  Başvurucunun temyizi üzerine Danıştay Onbeşinci Dairesinin 17/4/2014 tarihli ve E.2011/7187, K.2014/2855 sayılı ilamı ile kararın usul ve hukuka uygun olduğu, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmediği belirtilerek onanmasına karar verilmiştir. Temyiz kararı başvurucuya 5/8/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir.  Başvurucu 1/9/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. B. İlgili Hukuk 5233 sayılı Kanun’un , , , , , , geçici , geçici , geçici  maddeleri, 24/6/2013 tarihli ve 2013/5034 sayılı Bakanlar Kurulu kararı eki kararın  maddesi, Danıştay Onuncu Dairesinin 30/12/2008 tarihli ve E.2008/4141, K.2008/9584 sayılı kararı, Danıştay Onuncu Dairesinin 31/12/2008 tarihli ve E.2008/5548, K.2008/9733 sayılı kararı, Danıştay Onuncu Dairesinin 20/2/2009 tarihli ve E.2008/6679, K.2009/1227 sayılı kararı (Celal Demir, B. No: 2013/3309, 6/2/2014, §§ 15-28).  5233 sayılı Kanun’un 25/4/2013 tarihli ve 6462 sayılı Kanun’un  maddesiyle değişik  maddesinin birinci ve üçüncü fıkraları şöyledir: “Yaralanma, engelli hâle gelme ve ölüm hâllerinde (7000) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucunda bulunan miktarın;  a) Yaralananlara altı katı tutarını geçmemek üzere yaralanma derecesine göre,  b) Çalışma gücü kaybı, yetkili sağlık kuruluşları tarafından üçüncü derece olarak tespit edilenlere dört katından yirmidört katı tutarına kadar,  c) Çalışma gücü kaybı, yetkili sağlık kuruluşları tarafından ikinci derece olarak tespit edilenlere yirmibeş katından kırksekiz katı tutarına kadar,  d) Çalışma gücü kaybı, yetkili sağlık kuruluşları tarafından birinci derece olarak tespit edilenlere kırkdokuz katından yetmişiki katı tutarına kadar,  e) Ölenlerin mirasçılarına elli katı tutarında,  Nakdî ödeme yapılır.  … Birinci fıkranın (e) bendine göre belirlenen nakdî ödemenin mirasçılara intikalinde 4721 sayılı Türk Medenî Kanununun mirasa ilişkin hükümleri uygulanır.”