Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, başvurucuların 1994 yılında kaybolan yakınlarının bulunamaması ve bazı şüpheliler hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 10/12/2015 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuruculardan Leyla Padır'ın eşi İ.P. ile Delali Özdemir'in oğlu A.Ö. Silopi ilçesi Üçağaç köyü Ziristan mezrasında aileleri ile yaşamaktayken 6/6/1994 tarihinde -iddiaya göre- gözaltına alındıktan sonra bir daha kendilerinden haber alınamamıştır.  Başvurucular olayla ilgili olarak Silopi Cumhuriyet Başsavcılığınca (Başsavcılık) başlatılan soruşturmanın devam ettiğinden bahsetmekle birlikte, bireysel başvuru formunda soruşturma dosyasının numarasını belirtmemiş ve iddialarına dayanak olabilecek belgelerin onaylı suretlerini de eklememişlerdir.  Eksikliklerin giderilmesi için yazılan yazı üzerine başvurucular, ek kovuşturmaya yer olmadığına dair kararla sonuçlandırılan ve Başsavcılığın aşağıda incelemeye esas alınacak olan 2014/980 sayılı dosyasının onaylı suretini göndermişlerdir. Bununla birlikte, bireysel başvuru formu ile başvurucuların vekillerinin başka kişilerle ilgili olan ve aynı mahiyetteki iddialarının yer aldığı diğer dosyaların içeriğinde başvurucuların yakınlarının kaybı iddialarına ilişkin bazı belgelere rastlanmıştır. Başsavcılık tarafından Adalet Bakanlığına gönderilen 12/12/2016 tarihli yazıdan ''..[İ.P.] hakkında yapılan incelemelerde ...2014/980 sayılı soruşturma dosyasında [k]ayıp şahıs sıfatıyla taraf olarak bulunduğu, suç tarihinin 06/06/1994 olduğu, 20/06/1994 tarihinde [İ.P.]nin annesi [H.P.] tarafından Silopi Cumhuriyet Başsavcılığına müracatta bulun[ul]duğu, bu müracaata ilişkin olarak açılan dosyanın Silopi Cumhuriyet Başsavcılığınca 19/06/1998 tarihinde [y]etkisizlik kararı verilerek Cizre Cumhuriyet Başsavcılığına gönderildiği, Cizre Cumhuriyet Başsavcılığınca 30/03/2001 tarihinde şahısların gözaltında kaybolması iddiası ile ilgili ek takipsizlik kararı verildiği, daha sonra[İ.P.]nin kaybolması ile ilgili 07/01/2002 tarihinde [d]aimi arama kararı alındığı'' anlaşılmıştır.  Kaybolan kişilerin yakınları tarafından yapılan müracaatlar üzerine kimlerin hangi tarihte ve hangi içerikle beyan, şikâyet ve iddialarını ifade ettiği, ayrıca Başsavcılık tarafından yapılan işlemlerin tespiti bu nedenle mümkün olamamıştır.  Başsavcılık tarafından başlatılan ilk soruşturmada daimî arama kararı verildikten sonraki süreçte, 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK)  maddesiyle yetkili İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen ve kamuoyunda Ergenekon silahlı terör örgütü soruşturması olarak bilinen 2008/1756 sayılı soruşturma kapsamında gizli tanık"Tükenmez Kalem"in ifadesine başvurulmuştur. Gizli tanık ifadesinde; K.A. isimli kişinin Jandarma Komutanlığına sık sık geldiğini, 1994 yılında yakalanan iki örgüt üyesinin ifadelerinde, kaybolan İ.P. ve A.Ö.nün isimlerinin geçmesi nedeniyle ilçe jandarma komutanı tarafından verilen talimat gereğince bu kişilerin yaşadığı yere gittiklerini, dönüş yolunda karşılaştıkları bu iki şahsın yakalanarak Komutanlıkta nezarethaneye alındığını, bir gün sonra ise bu şahısların kaybolduğunu duyduğunu, bu şahısların  isimli komutanın talimatı ile infaz edildiğini düşündüğünü beyan etmiştir.  Gizli tanığın verdiği ifadeler başta olmak üzere olayla ilgili olarak medyada çıkan haberler sonrasında, kaybolan şahısların yakınları ve bazı baro başkanları ile çok sayıda avukat tarafından yapılan müracaatlar üzerinekayıp şahıslarla ilgili olarak Başsavcılık tarafından 2008 yılında yeni bir soruşturma başlatılmıştır. Kayıp İ.P.nin oğlu olan H.P. 2008/3151 sayılı yeni başlatılan bu soruşturma kapsamında 27/1/2009 tarihinde ifade vermiştir. H.P. ifadesinde özetle olay tarihinde babası ve amcası A.Ö. ile kendisinin de gözaltına alındığını, bir gece nezarethanede kaldığını, sabah olunca kendisinin salıverildiğini ancak babası ve amcasının serbest bırakılmadığını, o tarihten sonra ise babası ve amcasını bir daha görmediğini, hem Cizre hem de Silopi Cumhuriyet Başsavcılıklarına başvurduklarını, fakat sonuç hakkında bir bilgisinin bulunmadığını, kuyuların açılması sonucunda çıkacak cesetler üzerinde DNA incelemesi yapılmasını talep ettiğini belirtmiştir. Silopi Cumhuriyet Başsavcılığı işlendiği iddia edilen suçları soruşturmakla yetkili başsavcılığın Diyarbakır Özel Yetkili Cumhuriyet Başsavcılığı olduğu gerekçesiyle23/6/2009 tarihinde dosyayı fezleke ile Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığına göndermiştir.  Silopi Cumhuriyet Başsavcılığının 2008 yılında başlattığı ve Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığına gönderdiği bu dosyadan bağımsız olarak, gizli tanığın ifadelerinde yer alan faili meçhul veya kayıp şahıslar hakkında yukarıda (bkz. § 12) bahsedilen Ergenekon silahlı terör örgütü soruşturmasında da suçların işlendiği yerlerle ilgili soruşturma yapma yetkisinin Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığına (CMK  maddesi ile yetkili) ait olması nedeniyle 29/9/2009 tarihinde ayırma kararı verilmiş ve ayrılan yeni 2009/1951 sayılı soruşturma dosyası 7/12/2009 tarihli yetkisizlik kararı ile Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmiştir.  Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı, Silopi ve İstanbul Cumhuriyet Başsavcılıkları tarafından gönderilen her iki dosyayı 2009/3584 sayılı soruşturma dosyası üzerinden soruşturmaya devam etmiştir. Soruşturmanın devam ettiği süre içinde özel yetkili mahkemelerin 21/2/2014 tarihli ve 6526 sayılı Kanun'un  maddesinde yapılan değişiklik ile kaldırılması nedeniyle Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 20/3/2014 tarihinde yetkisizlik kararı verilerek dosya Silopi Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmiştir.  Açıklanan bu süreç sonucunda Silopi Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından o bölgede yaşandığı ileri sürülen kaybedilme veya infaz iddialarına ilişkin olarak 2014/980 sayılı dosya üzerinden soruşturma başlatılmıştır. Bu dosya haricinde Başsavcılık tarafından başvurucuların yakınlarının kaybolma iddiaları konusunda müstakil bir soruşturma yürütüldüğüne dair belgeye rastlanmadığı gibi başvurucular tarafından da bu hususta sağlıklı olarak bir iddianın ileri sürülmediği ve belge sunulmadığı tespit edilmiştir.  Genel olarak kaybedilme veya infaz edilme iddiaları ile ilgili olarak 2014/980 sayılı soruşturma dosyasında, gizli tanık beyanlarını doğrulayacak mahiyette kesin ve inandırıcı herhangi bir delil bulunmaması nedeniyle 20/6/2015 tarihinde ek kovuşturmaya yer olmadığına dair karar ve 30/6/2015 tarihinde daimî arama kararı verilmiştir.  Başvurucuların bu karara yaptıkları itiraz, Cizre Sulh Ceza Hâkimliğinin 2/11/2015 tarihli kararı ile reddedilmiştir.   İlgili ulusal ve uluslararası hukuk için bkz.Adle Azizoğlu ve Sadat Azizoğlu, B. No: 2014/15732, 24/1/2018, §§ 32-