Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, güven ilişkisinin bozulduğu gerekçesine dayanılarak iş akdine son verilmesi üzerine açılan işe iade davasında adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru, 12/4/2019 tarihinde yapılmıştır. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.  Başvuru formu ve eklerinde, yargılama sürecindeki dava dosyalarında ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden elde edilen bilgi ve belgelerde yer aldığı şekliyle olaylar özetle şöyledir: 1984 doğumlu olan başvurucu, 2012-2016 yılları arasında Borsa İstanbul Anonim Şirketi (Şirket) bünyesinde çalışmaya başlamış; en son uzman yardımcısı olarak görev yapmakta iken 18/7/2016 tarihinde "hizmetine ihtiyaç duyulmaması" gerekçesiyle başvurucunun iş akdi sona erdirilmiştir. Başvurucu, feshin geçersizliğinin tespitine ve işe iadesine karar verilmesi talebiyle Şirket aleyhine 3/8/2016 tarihinde dava açmıştır. İstanbul  İş Mahkemesine (Mahkeme) sunduğu dava dilekçesinde başvurucu; iş akdinin haklı ve geçerli bir sebep olmaksızın feshedildiğini, fesih işleminin usul ve yasaya uygun olmadığını, savunması dahi alınmadan işten çıkarıldığını ileri sürmüştür. Davalı Şirket ise cevap dilekçesinde 1/4/2016 tarihinden sonra güncellenen hedefler ve iş stratejileri doğrultusunda hizmetine ihtiyaç duyulmayan personelle iş ilişkisinin sonlandırıldığını, bu kapsamda 15/7/2016 tarihinde yaşanan darbe teşebbüsünden sonraki olağanüstü durum ile başvurucunun verimsizliği birlikte değerlendirilerek iş akdinin feshedildiği belirtilmiştir. Şirket ayrıca 24/11/2016 tarihli ek beyan dilekçesi ile iş akdi sona erdirilen personel hakkında yapılan değerlendirmede resmî makamlardan gelen şifahi bilgilerin, borsa içi ve borsa dışı edinilen istihbari bilgilerin, sosyal çevre bilgisinin, personelin işe alındığı tarihteki referansların, zaman içinde oluşan kanaatin gözönünde bulundurulduğunu ileri sürmüştür. Başvurucunun da aralarında bulunduğu 51 kişinin Fethullahçı Terör Örgütü ve/veya Paralel Devlet Yapılanmasına (FETÖ/PDY) ile iltisaklı olduğu kanaatine varıldığını ifade etmiştir. Mahkeme 6/12/2016 tarihli kararı ile dava şartı yokluğu nedeniyle davanın reddine karar vermiş, başvurucu 20/3/2017 tarihli dilekçesi ile gerekçeli karara karşı istinaf talebinde bulunmuştur. Öte yandan 8/8/2017 tarihinde davalı Şirket, işten çıkarılan personelin FETÖ/PDY ile irtibat yahut iltisaklı olabileceği gerekçesiyle personel hakkında suç duyurusunda bulunmuş; İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı (Başsavcılık) bu kapsamda soruşturma başlatmıştır. Başvurucunun istinaf talebi üzerine İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi  Hukuk Dairesi 24/5/2018 tarihinde yaptığı değerlendirmede ceza soruşturmasının bekletici mesele yapılarak karar verilmesi gerektiğini belirterek kararın kaldırılmasına ve dosyanın mahkemesine gönderilmesine hükmetmiştir. Başsavcılık, yürüttüğü soruşturma neticesinde başvurucu hakkında 5/6/2018 tarihinde yapılan değerlendirmede kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısmı şu şekildedir: "Mali Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğü tarafından yapılan çalışmalarda; şüphelilerin KOM Daire Başkanlığı ve bağlı birimler tarafından yürütülen soruşturmalarda adı geçenleri gösterir tabloda kayıtlarına rastlanmadığı, Ankara CBS 2014/37666 sayılı Bank Asya'ya para yatırın talimatı ile ilgili 31 Aralık 2013 ile 24 Aralık 2014 tarihleri arasından para artışı olan/yeni hesap açan şahıslar listesini gösterir tabloda isimlerinin bulunmadığı, 15 Temmuz sonrası işlem yapılan personel listesini gösterir tabloda isimlerinin bulunmadığı, KOM Daire Başkanlığı ve bağlı birimler tarafından yürütülen soruşturmaya konu şirketlerdeki ortak ve yöneticilerin kaydını gösterir ortak tabloda kayıtlarına rastlanmadığı, FETÖ/PDY'ye kapsamında değerlendirilen dernek ve sendikalarda kaydı olanları gösterir tabloda kayıtlara rastlanmadığı, Ankara CBS 2016/180056 sayılı soruşturma kapsamında KOM Daire Başkanlığı tarafından gönderilen Bylock kullanan cihazlara ait abonelik bilgilerini içeren listede kayıtlarının bulunmadığı, Analiz şube müdürlüğüne gönderilen FETÖ/PDY kapsamında çeşitli birimlerden işlem yapılanlar listesinde isimlerine rastlanmadıklarına ilişkin 17/05/2018 tarihli tutanak tanzim edildiği, Tüm dosya kapsamına göre şüpheliler hakkında yapılan soruşturma sonucunda FETÖ/PDY silahlı terör örgütüyle iltisak ve/veya organik bağları bulunduğuna ilişkin salt soyut ihbar dışında kamu davası açmaya yeterli başkaca delil elde edilemediği..." Mahkeme 25/10/2018 tarihli kararı ile davanın kabulü ile başvurucunun işe iadesine hükmetmiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısmı şu şekildedir:"Mahkememizce İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'na yazılan müzekkere cevabının incelenmesinden İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın 2017/119100 sayılı dosyasında verilen tefrik kararı sonucu 2018/99766 soruşturma 2018/48456 karar nolu kararı ile davacı hakkında FETÖ/PDY örgütüne üye olmak suçundan yapılan soruşturma sonucunda davacı hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiği, işbu kararın kesinleştiği anlaşılmıştır.....davacının iş akdinin davalı işverence 15 Temmuz 2016 tarihinde FETÖ/PDY terör örgütü tarafından gerçekleştirilen darbe sonrası feshedildiği, davacı hakkında İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın 2018/99766 soruşturma 2018/48456 karar nolu kararı ile FETÖ/PDY örgütüne üye olmak suçundan yapılan soruşturma sonucunda kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiği, işbu kararın kesinleştiği, böylece davacının terör örgütü ile bağlantısı, irtibat ve iltisakı olmadığı kanaatiyle hakkında yapılan soruşturmanın takipsizlik kararı ile sonuçlandığı, davacının iş akdinin geçerli bir neden olmadan davalı işveren tarafından sona erdirildiği anlaşıldığından feshin geçersizliğine, davacının işe iadesine, işe başlatmama tazminatı ve boşta geçen süre ücretinden işverenin sorumlu olduğunun tespitine, davacı işçinin kıdemi de dikkate alınarak işe başlatmama tazminatının takdiren 4 aylık brüt ücreti tutarında belirlenmesine karar vermek gerektiği sonuç ve kanaatine varılarak aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur." Davalı Şirket, karara karşı 14/12/2018 tarihinde istinaf talebinde bulunmuş; verilen hükmün Yargıtay içtihadına aykırı olduğunu, Başsavcılığın kararının hukuk mahkemeleri açısından bağlayıcı olmadığını, başvurucunun işe girişinde verdiği CV'de A.Ç.nin isminin not alındığını, söz konusu kişinin geçmişte Şirkette bilgi teknolojilerinden sorumlu genel müdür yardımcısı olduğunu, işe alımların başında yer aldığını, mevcut durum itibarıyla İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesinde 2018/209 Esas sayılı dosyasında örgüt üyeliğinden yargılandığını ifade etmiştir. Benzer şekilde CV'nin "Deneyim" kısmında ismi bulunan Ü.S. hakkında da İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından soruşturma yürütüldüğünü, başvurucunun işe girişinde etkili olduğu düşünülen şahıslarla olan irtibatının güven ilişkisini zedelediğini, bu nedenlerle davanın reddi gerektiğini savunmuştur. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi  Hukuk Dairesi 7/2/2019 tarihli kararla istinaf başvurusunun kabulüne ve davanın reddine kesin olarak hükmetmiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısmı şu şekildedir:"Her ne kadar davacı hakkında yapılan soruşturma sonunda kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmiş ise de; bu durumun şüphe feshi yönünden sonuca etkisi bulunmamaktadır. Nitekim emsal İstanbul  İş Mahkemesinin 2017/150 Esas sayılı dosyasında davanın reddine ilişkin ilk derece mahkemesine yönelik istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Dairemizin 2017/2464-2018/785 E/K sayılı kararı Yargıtay  Hukuk Dairesinin 19/11/2018 tarih ve 2018/6846-2018/20749 E/K sayılı kararı ile onanarak kesinleşmiştir. Bu nedenle davanın reddine karar verilmesi gerekirken kabulüne karar verilmesi hatalıdır. Davalı vekilinin istinaf sebepleri yerindedir.Açıklanan nedenlerle; davalı vekilinin istinaf talebinin kabulü ile; ilk derece mahkemesi kararının HMK'nun 353/1-b/bendi uyarınca kaldırılarak; davanın reddine karar verilmesi gerektiği kanaatine varılmış ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur." Nihai karar 13/3/2019 tarihinde başvurucu vekiline tebliğ edilmiştir. Başvurucu 12/4/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. A. İlgili Mevzuat İlgili mevzuat için bkz. Berrin Baran Eker [GK], B. No: 2018/23568, 2/7/2020, §§ 20-B. Yargıtay Kararları Yargıtay  Hukuk Dairesinin 22/10/2007 tarihli ve E.2007/16878, K.2007/30923 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:"Davalı işveren, davacının geçmişten gelen sabıkası ve özellikle yasadışı örgütle bağlantısı nedeni ile güvenlik önlemi olarak iş sözleşmesini feshetmiştir. Bu fesih Alman Hukukunda ve Alman Federal Mahkemelerinde şüphe feshi olarak adlandırılmaktadır. Böyle bir fesihte, işverenin işçisine karşı duyduğu şüphe, aralarındaki güven ilişkisinin zedelenmesine yol açmaktadır. İşverenden katlanması beklenemeyecek bir şüpheden dolayı, işçinin iş ilişkisinin devamı için gerekli olan uygunluğu ortadan kalktığından, güven ilişkisinin sarsılmasına yol açan şüphe, işçinin kişiliğinde bulunan bir sebeptir. Ciddi, önemli ve somut olayların haklı kıldığı şüphe, güven potansiyeline sahip olmaksızın ifa edilemeyecek iş için işçinin uygunluğunu ortadan kaldırdığından, şüphe feshi, işçinin yeterliliğine ilişkin fesih türü olarak gündeme gelecektir. Davacının geçmişte yasadışı örgüt üyesi olması, davacının görev yaptığı bölgede terör olaylarının artması ve demiryolu ulaşımının da hedefte bulunması, davalı işveren açısından iş ilişkisinin devamı için gerekli olan güvenin sarsıldığı, elverişli objektif olay ve vakıalara dayanan güçlü bir şüphenin bulunduğu anlamına gelmektedir. Davacının iş sözleşmesinin feshinin geçerli nedenle yapıldığı kabul edilmelidir. Davanın reddi yerine yazılı şekilde kabulü hatalıdır." Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15/11/2018 tarihli ve E.2015/22-2715, K.2018/1720 sayılı kararı şöyledir:"... şüphe feshinin söz konusu olabilmesi için iş ilişkisinin devamı için gerekli olan güveni yıkmaya elverişli, objektif olay ve vakıalara dayanan güçlü bir şüphe mevcut olması ve ayrıca olayın aydınlatılması için işverenin kendisinden beklenebilecek bütün çabaları göstermesine karşın eylemin gerçekleştiğinin kanıtlanamaması gerektiğinden, somut uyuşmazlıkta davacının sabit olan, doğruluk ve bağlılığa uymayan nitelikteki eyleminin şüphe feshi teşkil etmediği de açıktır. ..." Yargıtay  Hukuk Dairesinin 26/11/2018 tarihli ve E.2018/11097, K.2018/25472 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:"Taraf iradesine öncelik verilmesi sadece davanın açılmasında değil, yargılama sırasında taraflara ait bir çok usul işleminde de kendisini gösterir...Yani, yargılamada esas olan, dava malzemelerinin taraflarca toplanması ve mahkemeye sunulması olarak tanımlayabileceğimiz 'taraflarca hazırlama (getirilme) ilkesi' dir. Bu ilkenin geçerli olduğu davalarda, dava malzemelerinin mahkemeye tam olarak getirilmemesinin sorumluluğunu taraflar üstlenmiş olup; hakim, kural olarak tarafların ileri sürmediği vakıaları ve belirli bir delili kendiliğinden araştıramaz ve taraflara hatırlatamaz. Diğer yandan, kamu düzenini ilgilendiren davalarda, irade serbestisinin ve taraf iradesine tanınan üstünlüğün bir sonucu olan 'taraflarca hazırlama ilkesi' yerine, kendiliğinden (resen) araştırma ilkesinin uygulanması esastır. Kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda; hâkim, davanın ispatı için gereken bütün delillere kendiliğinden başvurur; taraflar da yargılama bitinceye kadar delil gösterebilirler. Bu davalarda bir bakıma, dava ile ilgili olguların hazırlanmasında, tarafların yanında, hakimin de görevli olması söz konusudur.Bu açıklamalar karşısında kamu ya da özel hukuk tüzel kişiliği de olsa işçinin terör örgütleri ile irtibatının bulunması halinde bu durumun hem kamu güvenliğini hem de özel güvenliği tehdit edeceği açıktır. Bu nedenle davalı tarafın cevap dilekçesi ile davacının iş akdinin .../... bağlantısı bulunduğuna dair kuvvetli şüphe duyulması sebebi ile feshedildiğini belirttiği görülmekle; eldeki davada taraflarca hazırlama ilkesi yerine istisnai nitelikteki kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulanması gerekmektedir." Yargıtay  Hukuk Dairesinin 24/4/2018 tarihli ve E.2018/3002, K.2018/9593 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:"Davacının iş akdi, hakkında .... Savcılığı tarafından bylock kullanıcısı olduğu iddiasıyla soruşturma başlatılmış olması, hakkında yurt dışı çıkış yasağı ve adli kontrol kararı verilmesi akabinde, davalı işyerinin faaliyet alanı bakımından stratejik önem taşıyan durumu gözetilerek çalıştırılmasında sakınca bulunduğu gerekçesiyle İş K. 25/II e-h-ı maddeleri gereğince haklı neden iddiasıyla feshedilmiştir. İlk Derece Mahkemesi ise feshin şüphe feshi olduğu ve davalının özel durumu gözetilerek geçerli nedene dayalı olduğu kabulüyle davanın reddine karar verilmiş olup, davacı tarafın istinaf başvurusu Bölge Adliye Mahkemesi taralından da aynı gerekçelerle esastan reddetmiştir....Davacının hakkında derdest bulunan ceza yargılamasında, 'mor beyin' uygulaması kapsamında davacı ...'ın kullandığı telefona ait gsm hattının iradesi dışında bylock IP'lerine yönlendirilmiş olduğunun bilirkişi raporuyla tespit edildiği gerekçesiyle beraat kararı verildiği, isnat edildiği üzere terör örgütü ile bağlantısı bulunduğunu gösterir aleyhine başkaca somut bir delil de olmadığı anlaşılmakla, 4857 sayılı Kanun'un  maddesinin  fıkrası uyarınca, hükmün bozulmak suretiyle ortadan kaldırılması..." Yargıtay  Hukuk Dairesinin 8/4//2019 tarihli ve E.2019/1352, K.2019/7992 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:"Somut uyuşmazlıkta davalı işveren tarafından yapılan fesih bildiriminde, fesih nedeni olarak davalı işverene ait fabrikada 04/02/2015 tarihi ve öncesinde davacı ile bir kısım çalışanların işyerinde üretilen rakıları çaldıkları ve çalışan işçilerden ...'in hırsızlık suçuna yardım ettikleri iddiasının feshe gerekçe gösterildiği ve davacının iş akdinin davalı şirkette çalışırken 17/03/2015 tarihinde ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzeri nedenle feshedildiği anlaşılmıştır....  Asliye Ceza Mahkemesi'nin 2015/257 esas 2015/777 karar sayılı dosyası kapsamına göre davacının hırsızlık olayından mahkum olan ... ile aynı fabrikada çalışıp, işyerinde servis bulunmaması nedeniyle aynı kişinin aracı ile muhtelif zamanlarda iş yerinden ayrıldığı, davacının sırf bu kişinin aracına binmesinin ve araçtaki alkol kokusunu farketmemesinin feshe dayanak yapılamayacağı, rakı dinlenme bölümünde çalışan davacının aynı araçta bulunan ve hırsızlığa konu olan rakının ... tarafından araçta taşındığına ilişkin bilgi sahibi olamayacağı, işverenin davacının bu hırsızlık olayından haberdar olduğu yönündeki şüphesinin makul ve objektif bir şüphe olarak değerlendirilmesinin mümkün olmadığı anlaşılmakla, davanın kabulüne karar verilmesi gerekirken aksi gerekçeler ile reddine karar verilmesi hatalıdır." Yargıtay  Hukuk Dairesinin 18/4/2013 tarihli ve E.2012/32147, K.2013/12471 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:"Somut olayda bir şüphe feshi söz konusudur. Bu tür fesihte, işverenin işçisine karşı duyduğu şüphe, aralarındaki güven ilişkisinin zedelenmesine yol açmaktadır. İşverenden katlanması beklenemeyecek bir şüpheden dolayı, işçinin iş ilişkisinin devamı için gerekli olan uygunluğu ortadan kalktığından, güven ilişkisinin sarsılmasına yol açan şüphe, işçinin kişiliğinde bulunan bir sebeptir. Ciddi, önemli ve somut olayların haklı kıldığı şüphe, güven potansiyeline sahip olmaksızın ifa edilemeyecek iş için işçinin uygunluğunu ortadan kaldırdığından, şüphe feshi, işçinin yeterliliğine ilişkin fesih türü olarak gündeme gelecektir.Davalı işyerinde fesih bildirgesinde anılan olayın davacı tarafından gerçekleştirildiği ceza yargılaması sonucunda da ispatlanmamış, davacı hakkında delil yetersizliğinden beraat kararı verilmiştir. Ancak davacının kendi kredi kartının sorgulanması ile bilgisi olmaksızın kredi kartından alışveriş yapılan müşterinin kredi kartının sorgulanmasının zamanlama yönünden iç içe geçmesi ve sorgulamanın yapıldığı terminalin aynı olması dikkate alındığında, bu hususun iş ilişkisinin devamı için gerekli olan güveni ortadan kaldırmaya elverişli bir şüphe olup, davacı ile işveren arasındaki güven ilişkisinin sarsıldığı kabul edilmelidir. Bu durumda davalı işverenin artık işçiyi çalıştırması mümkün değildir. Bu sebeple iş sözleşmesinin feshi haklı sebebe dayanmasa da, feshin geçerli nedene dayandığı kabul edilmelidir. İşverence yapılan fesih geçerli nedene dayandığından davanın reddine karar verilmesi gerekirken, yazılı gerekçe ile kabulü hatalı olmuştur."