Haklar: Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı

Başvuru, akademisyen olan başvurucu hakkında uygulanan yakalama, gözaltına alma ve tutuklama tedbirlerinin hukuki olmaması, soruşturma dosyasına erişimin kısıtlanması, tutukluluğa ilişkin kararların bağımsız ve tarafsız olmayan sulh ceza hâkimliklerince verilmesi, tutukluluk incelemelerinin hâkim/mahkeme önüne çıkarılmaksızın yapılması nedenleriyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının; gözaltı ve tutukluluk süreçlerindeki bazı uygulamalar nedeniyle kötü muamele yasağının; avukatıyla görüşmesinin sınırlandırılması ve bu görüşmenin mahremiyetine riayet edilmemesi nedenleriyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.    Başvuru 13/10/2017 tarihinde yapılmıştır.  Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: Başvurucu, Çukurova Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukuku Ana Bilim Dalı Başkanlığında öğretim üyesi olarak görev yapmakta iken 29/10/2016 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanan 675 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile kamu görevinden ihraç edilmiştir. Başvurucu ayrıca başvuru formunda İnsan Hakları Gündemi Derneğinin ve İnsan Hakları Ortak Platformunun üyesi olduğunu belirtmiştir. Adalar Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından silahlı terör örgütlerine (FETÖ/PDY, PKK/KCK ve DHKP/C) yardım etme suçunu işlediği değerlendirilen başvurucunun da aralarında bulunduğu on kişi hakkında soruşturma başlatılmıştır. Adalar Sulh Ceza Hâkimliği 26/8/2016 tarihli kararı ile başvurucu hakkındaki soruşturma dosyasına ilişkin olarak "soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebileceği" gerekçesiyle 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun  maddesinin ikinci fıkrası uyarınca başvurucunun müdafiinin dosya içeriğini incelemesinin ve belgelerden örnek almasının kısıtlanmasına karar vermiştir.  5271 sayılı Kanun'un  maddesi uyarınca gecikmesinde sakınca bulunan hâl kapsamında Cumhuriyet savcısının emri ile arama ve el koyma kararı verilmiş olup anılan soruşturma çerçevesinde başvurucu, İstanbul Büyükada'da bir otelde yapılan toplantı sırasında 5/7/2017 günü gözaltına alınmıştır. Adalar Cumhuriyet Başsavcılığı 1/7/2016 tarihli ve 6723 sayılı Kanun'un ilgili hükümleri gereğince soruşturma işlemlerinin İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca (Başsavcılık) yürütülmesi gerektiğini belirterek soruşturma dosyasını 6/7/2017 tarihli fezleke ile Başsavcılığa gönderilmiştir. Başvurucu, soruşturma işlemlerinin yürütüldüğü İstanbul Emniyet Müdürlüğüne getirilerek 17/7/2017 tarihine kadar burada gözaltında tutulmuştur. Başvurucu, aynı gün müdafilerinin huzurunda verdiği polis ifadesinde sorulan tüm sorulara ve suçlamalara karşı susma hakkını kullanmıştır.  Başvurucu ifadesi alınmak üzere 17/7/2017 tarihinde Başsavcılıkta hazır edilmiştir. İfade alma tutanağında, başvurucuya isnat edilen suçların okunup anlatıldığı belirtilmiştir. Bu sırada başvurucunun müdafileri de hazır bulunmuştur.  Başsavcılık aynı tarihte başvurucuyu silahlı terör örgütüne üye olmamakla beraber örgüt adına faaliyette bulunarak yardım etme suçundan tutuklanması istemiyle İstanbul  Sulh Ceza Hâkimliğine (Hâkimlik) sevk etmiştir. Başsavcılığın talep yazısı, sorgu işlemi öncesinde Hâkimlik tarafından başvurucuya okunmuştur. Ayrıca sorgu tutanağında, başvurucuya isnat edilen suçların okunup anlatıldığı da belirtilmiştir. Sorgu sırasında başvurucunun müdafii de hazır bulunmuştur.  Başvurucu, Hâkimliğin 18/7/2017 tarihli kararıyla anılan suçtan tutuklanmıştır. Bu kararın gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:" ... tüm dosya kapsamından, gizli tanık ifadesi, yazışma içerikleri, HTS kayıtları, teşhis tutanakları nazara alınarak üzerine atılı suçu işlediği hususunda kuvvetli suç şüphesinin bulunduğu, atılı suçun vasıf ve mahiyeti ile kanunda öngörülen cezasının alt ve üst sınırı değerlendirildiğinde, kaçma ve saklanma ihtimalinin yüksek olduğu, bu nedenle bu aşamada adli kontrol hükümlerinin uygulanmasının yetersiz kalacağı, bu doğrultuda tutuklamanın ölçülü olduğu kanaatine varılarak CMK'nın 100 ve devamı maddeleri gereğince tutuklanmasına ... [karar verildi.]" Başvurucu, müdafii aracılığıyla 18/7/2017 tarihinde tutuklama kararına itiraz etmiştir. İstanbul  Sulh Ceza Hâkimliğince 1/8/2017 tarihinde "İstanbul  Sulh Ceza Hâkimliğinin kararının usul ve yasaya uygun olduğu" gerekçesiyle itirazın kesin olarak reddine karar verilmiştir. Anılan kararın başvurucuya tebliğ edildiği tarih dosya kapsamından anlaşılamamaktadır. Başvurucu, tutuklamaya itirazın reddi kararı sonrasında müdafii aracılığıyla 17/8/2017 havale tarihli dilekçesi ile Hâkimlikten bir kez daha tahliye talebinde bulunmuştur. İtiraz ve tahliye talebine ilişkin dilekçede incelemenin duruşmalı olarak yapılması da istenmiştir.  İstanbul  Sulh Ceza Hâkimliği 18/8/2017 tarihinde, dosya üzerinden yaptığı incelemede başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar vermiştir. Anılan kararın başvurucuya tebliğ edildiği tarih ile bu karara itiraz edilip edilmediği dosya kapsamından anlaşılamamaktadır. Başsavcılık 15/9/2017 tarihinde, başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar verilmesi talebinde bulunmuştur. İstanbul  Sulh Ceza Hâkimliği 18/9/2017 tarihli kararı ile "kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillerinin bulunduğu ve tutuklama nedenlerinin ortadan kalkmadığı" gerekçesiyle başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar vermiştir.  Anılan karar, başvurucuya 22/9/2017 tarihinde tebliğ edilmiş olup bu karara itiraz edilip edilmediği dosya kapsamından tespit edilememiştir. Başvurucu 13/10/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başsavcılığın 4/10/2017 tarihli iddianamesi ile başvurucunun anılan suçu işlediğinden bahisle cezalandırılması istemiyle aynı yer ağır ceza mahkemesinde dava açılmıştır.  İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) 17/10/2017 tarihinde iddianamenin kabulüne karar vermiş ve E.2017/100 sayılı dosya üzerinden kovuşturma başlamıştır.  Mahkemece 25/10/2017 tarihinde yapılan birinci duruşmada başvurucunun tahliyesine karar verilmiştir. Anılan dava, bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla Mahkemenin E.2017/100sayılı dosyasında derdesttir.  İlgili hukuk için bkz. Vedat Demir (B. No: 2017/7295, 29/5/2019, §§ 23-28) başvurusuna ilişkin karar.