Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında yapılan başvurunun reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma ve mülkiyet haklarının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 11/10/2013 tarihinde Batman İdare Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir. Birinci Bölüm Birinci Komisyonunca 22/12/2015 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından 18/2/2016 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.  Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlığın 11/3/2016 tarihli yazısında Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir. A. Olaylar Başvuru formu ve ekleri ile Ulusal Yargı Ağı Projesi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu, Batman ili Kozluk ilçesi Duygulu köyü Yolbaşı mezrasında ikamet etmekte iken köy ve mezrada yaşanan terör olaylarından kaynaklanan güvenlik kaygısıyla köyü ve mezrayı terk etmek zorunda kaldığını, mezranın güvenlik gerekçesiyle boşaltıldığını iddia etmiştir.  Başvurucu 15/12/2007 tarihinde, 5233 sayılı Kanun kapsamına giren zararlarının karşılanması talebiyle Batman Valiliği Zarar Tespit Komisyonuna (Komisyon) başvurmuştur.  Komisyon 27/8/2010 tarihli 2010/2-181 sayılı kararında, Duygulu köyü Yolbaşı mezrası boşaltılmamış olduğundan, şahıslara yönelik doğrudan bir saldırı ve tehdit bulunmadığından bahisle talebin reddine karar vermiştir. Başvurucu, 5233 sayılı Kanun kapsamında zararlarının karşılanması gerektiğini belirterek yapılan başvurunun reddine ilişkin Komisyonun 27/8/2010 tarihli ve 2010/2-181 sayılı kararının iptali istemiyle Batman Valiliği (İdare) aleyhine 13/12/2010 tarihinde Diyarbakır İdare Mahkemesinde dava açmıştır. Diyarbakır  İdare Mahkemesi 20/9/2011 tarihli ve E.2010/3376, K.2011/2358 sayılı kararıyla davanın yetki yönünden reddine, dosyanın yetkili Batman İdare Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir. Batman İdare Mahkemesinin 15/12/2011 tarihli ve E.2011/3852, K.2011/1705 sayılı kararı ile davanın reddine karar verilmiştir. İlgili gerekçe şöyledir:"...5233 sayılı Yasanın ... değerlendirilmesinden; ... bir yerleşim yerinin güvenlik nedeniyle idarece veya güvenlik kaygısıyla o yerleşim yerinde yaşayan halk tarafından "tamamen" boşaltılmış olması halinde, yerleşim yerinin boşaltılmasından yerleşim yerine dönüşün başladığı tarihe kadar Yasada tek tek sayılmak suretiyle belirlenen maddi zararın idarece karşılanması mümkündür. Sosyal güvenlik kaygısına dayanılarak bir yerleşim yerinin kısmen boşalmış olması nedeniyle malvarlığına ulaşılamamasından kaynaklanan maddi zararın idarece ödenmesine yasal olanak bulunmamaktadır.Yerleşim yerinin kısmen boşalmış olması, o yerleşim yerinde güvenli bir şekilde, yaşayabilme olanağını sağlayan asgari güvenlik şartlarının idarece yerine getirilmiş olduğunun nesnel bir göstergesidir. Güvenlik kaygısının, yerleşim yerinde sürekli yaşayan kişilere ve sözü edilen kaygı nedeniyle aynı yerleşim yerini terk eden kişilere göre değişmemesi gerekmektedir. Terör olayları nedeniyle toplumda oluşan korku ve endişe karşısında her bireyin farklı tepki göstermesi mümkündür. Bu nedenle, kişiden kişiye değişebilen bir duygu olan güvenlik kaygısının yukarıda belirtildiği şekilde nesnel bir ölçüte dayandırılması zorunludur.Bu itibarla, bir yerleşim yerinde asgari güvenlik düzeyinin gerçekleştirilmiş olmasına karşın, yerleşim yerinde yaşayan kişilerin bir kısmının, yerleşim yerini terk etmeleri sonucunda uğranıldığı ileri sürülen maddi zararın, güvenlik kaygısından kaynaklandığından bahisle 5233 sayılı Yasa hükümlerine göre idarece karşılanmasına olanak bulunmamaktadır.Olayda, Batman İli, Kozluk İlçesi, Duygulu Köyü'ne ait dava dosyasında bulunan bilgi ve belgeler ile aynı köye ilişkin olarak Mahkememizin E:2011/699 sayılı dosyasında bulunan bilgi ve belgelerin birlikte incelenmesinden; Duygulu Köyü’nün ve Mezralarının “Boşalan, Kısmen Boşalan ve Boşalmayan Köyler“ listesinde adının yer almadığı, genel nüfus sayımlarına göre nüfusun 1990 yılında 532, 1997 yılında 376, 2000 yılında ise 766 kişi olduğu, Kozluk İlçe Seçim Kurulu’nun 2009 tarih ve 174 sayılı yazısında, 1990-2000 yılları arasında Kozluk İlçesine bağlı tüm köylerde muhtarlık seçimlerinin yapıldığı ve seçim yapılmayan köy olmadığı ayrıca Batman İl Jandarma Alay Komutanlığı tarafından hazırlanan listeye göre Duygulu köyünde koruculuk sisteminin olmadığı hususları vurgulanmıştır. Bu durumda; aralarında davacının da bulunduğu Duygulu Köyü Yolbaşı Mezrası halkının bir kısmının, ekonomik, sosyal ve güvenlik nedenleriyle de olsa mezradan göç etmelerinden dolayı uğradıkları zararın, anılan mezranın tamamen boşalmamış olması diğer bir ifadeyle anılan mezrada nesnel güvenlik kaygısının yaşanmamış olması ve davacıya yönelik bir terör tehdidi ya da saldırısının bulunmaması nedenleriyle, uğradıldığı ileri sürülen zararın, 5233 sayılı Yasa hükümlerine göre idarece karşılanmasına hukuki olanak bulunmamaktadır." Temyiz üzerine Danıştay Onbeşinci Dairesinin 21/9/2012 tarihli ve E.2012/2974, K.2012/5653 sayılı ilamıyla hüküm onanmasına karar verilmiştir. Karar düzeltme istemi ise aynı Dairenin 27/6/2013 tarihli ve E.2013/9009, K.2013/5248 sayılı ilamıyla reddedilmiştir.  Karar, başvurucuya 12/9/2013 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 11/10/2013 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.B. İlgili Hukuk 5233 sayılı Kanun’un , , , , , , geçici , geçici , geçici  maddeleri, 24/6/2013 tarihli ve 2013/5034 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı Eki Karar’ın  maddesi, Danıştay Onuncu Dairesinin 30/12/2008 tarihli ve E.2008/4141, K.2008/9584 sayılı kararı, Danıştay Onuncu Dairesinin 31/12/2008 tarihli ve E.2008/5548, K.2008/9733 sayılı kararı, Danıştay Onuncu Dairesinin 20/2/2009 tarihli ve E.2008/6679, K.2009/1227 sayılı kararı (Celal Demir, B. No: 2013/3309, 6/2/2014, §§ 15-28).