Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, uzman jandarma çavuşlukta geçirilen sürenin astsubay rütbe bekleme süresinden sayılması için yapılan başvurunun reddedilmesi üzerine bu işlemin iptali istemiyle açılan davanın Askeri Yüksek İdare Mahkemesi (AYİM) tarafından süre aşımı gerekçesiyle reddedilmesinin adil yargılanma hakkını ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.   Başvuru 30/12/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir. İkinci Bölüm Birinci Komisyonunca 31/10/2014 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Bölüm Başkanı tarafından 20/10/2015 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneğinin bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü 9/12/2015 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuştur. Bakanlık tarafından Anayasa Mahkemesine sunulan görüş 16/12/2015 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu Bakanlığın görüşüne karşı beyanlarını 23/12/2015 tarihinde ibraz etmiştir. A. Olaylar  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu 30/8/1998 tarihinde uzman jandarma çavuş olarak nasbedilmiş, daha sonra astsubaylığa geçiş sınavında başarılı olmuş ve eğitimini tamamlamasının ardından 30/8/2008 tarihinde astsubay çavuşluğa atanmıştır. Başvurucu 25/3/2013 tarihinde idareye başvurarak uzman çavuşlukta geçirdiği sürelerin astsubay rütbe bekleme süresinden sayılmasını talep etmiş ancak başvurusu 29/3/2013 tarihinde reddedilmiştir. Başvurucunun ret işleminin iptali istemiyle açtığı dava AYİM Birinci Dairesinin 11/6/2013 tarihli ve E.2013/669, K.2013/695 sayılı kararıyla süre aşımından reddedilmiştir. Gerekçenin ilgili kısmı şöyledir:"Gerek Danıştay gerekse Askeri Yüksel İdare Mahkemesi yerleşik içtihatlarında yazılı bildirim belgesinin bulunmadığı ancak ilgilinin işlemi öğrendiğinin kesin olarak kabul edildiği hallerde, öğrenme tarihi (ıttıla tarihi) yazılı bildirim tarihi olarak kabul edilmektedir.Belirtilen mevzuat [4/7/1972 tarihli ve 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu’nun  ve  maddeleri] ve açıklamalar ışığında dava konusu işlem değerlendirildiğinde: Dava dilekçesinden açıkça anlaşıldığı üzere davacı vekili uzman jandarma çavuş iken astsubaylığa geçiş sınavını kazanıp temel kursu tamamladıktan sonra astsubay çavuş naspedilen davacının uzman jandarma çavuşlukta geçirdiği sürenin astsubay rütbe bekleme süresinden düşülmesi gerektiğini, diğer bir ifadeyle davacının astsubay çavuş rütbesinde eksik bekletilmesi gerektiğini ileri sürmektedir. 2008 tarihinde astsubay çavuşluğa nasbına ilişkin kararnamede davacının nasbının düzeltilmediği, diğer ifadeyle davacının uzman jandarma çavuşlukta geçirdiği sürenin nasbına eklenmediği açıktır. Bir an için davacıya nasıb kararnamesinin tebliğ edilmediği düşünülse dahi davacının halen bulunduğu rütbe olan astsubay kıdemli çavuşluğa erken terfi ettirilmemekle diğer bir ifade ile astsubay çavuş rütbesinde eksik bekletilmemekle uzman jandarma çavuşlukta geçirdiği sürenin astsubay rütbe bekleme süresinde düşülmediğini yani idarenin menfi işlemine sonuçlarını bizzat yaşayarak muttali olduğu kuşkusuzdur. Bu itibarla, idarenin menfi işlemine yıllar önce muttali olan davacı yönünden dava ve buna bağlı olarak idari müracaat süresinin bu tarihten itibaren (ya da en lehe yorumla astsubay kıdemli çavuşluğa terfi ettiği tarihten) başlayacağı, buna göre de davacının menfi işleme muttali olduğu tarihten itibaren 1602 sayılı AYİM Kanunu’nun 40’ıncı maddesinde belirtilen 60 günlük dava açma süresi içinde işlemin iptali için doğrudan dava açması ya da yine bu süre içerisinde aynı Kanun’un  maddesi uyarınca ihtiyari başvuruda bulunarak sonuçlarına göre hareket etmesi gerektiği, sonuç olarak davacının dava açma süresini geçirdikten sonra 2013 tarihinde yaptığı idari müracaatın reddi üzerine açtığı davada süre aşımı bulunduğu sonucuna varılmıştır." Başvurucunun bu karara karşı karar düzeltme istemi de aynı Dairenin 19/11/2013 tarihli ve E.2013/1114, K.2013/1099 sayılı kararıyla reddedilmiştir. Ret kararında ayrıca 218 TL para cezasının başvurucudan alınmasına karar verilmiştir. Karar düzeltme isteminin reddine dair karar, başvurucuya 12/12/2013 tarihinde tebliğ edilmiş ve başvurucu 30/12/2013 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.B. İlgili Hukuk 1602 sayılı Kanun’un “İhtiyari müracaat ve idari makamların sükûtu” kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"a) İhtiyari müracaat: Kesin işlem yapmaya yetkili makamlarca tesis edilen idari işlemlerin geri alınması, kaldırılması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması; üst makamdan, yoksa işlemi yapmış olan makamdan idari dava açmak için belli olan süre içinde istenebilir. Bu müracaat işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur. Altmış gün içinde cevap verilmez ise, istek reddedilmiş sayılır. İsteğin reddi üzerine dava açma süresi başlar ve müracaat tarihine kadar geçmiş olan süre de hesaba katılır. b) İdari makamların sükûtu: İlgililer, haklarında idari davaya konu olabilecek bir eylem veya işlemin yapılması için idari makamlara başvurabilirler. Bu halde yetkili makamlar en çok altmış gün içinde bir cevap verirler. Bu süre içinde cevap verilmez ise, istek reddedilmiş sayılır. İlgililer altmış günün bitiminden itibaren idari dava açma süresi içinde Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde dava açabilirler. Dava açılmayan haller ile davanın altmış günlük süre geçtikten sonra açılması sebebiyle dilekçenin reddi halinde, altmış günlük sürenin bitmesinden sonra cevap verilirse, bunun tebliğinden itibaren dava açma süresi yeniden işlemeye başlar. Müracaatçıya kayıt tarihi ve sayısını gösterir imzalı ve mühürlü pulsuz bir alındı kâğıdı verilir." 1602 sayılı Kanun’un "Dava açma süresi" başlıklı  maddesinin birinci fıkrası şöyledir:"Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde dava açma süresi her çeşit işlemlerde yazılı bildirim tarihinden itibaren kanunlarda ayrı süre gösterilmeyen hallerde altmış gündür. Adresleri belli olmayanlara özel kanunlardaki hükümlere göre ilan yolu ile bildirim yapılan hallerde, özel kanunda aksine hüküm bulunmadıkça süre, son ilan tarihinden itibaren onbeş gün sonra başlar." AYİM’in 5/12/1983 tarihli ve E.1983/1, K.1983/17 sayılı içtihadı birleştirme kararında aşağıdaki ilkeler benimsenerek kararda şu ifadelere yer verilmiştir:"-İdarece tebliği zorunlu ve tebliğ edilmeden uygulama imkânı bulunmayan işlemlerde, tebliğ suretiyle yazılı bildirimin yapılması şartı aranmalıdır.-İdarenin teb1iğle kendi kendini sınırlayarak bağladığı ve fakat tebliğ edilmeden uygulama imkânı bulunmayan işlemlerde, gene tebliğ suretiyle yazılı bildirimin yapılması şartı aranmalıdır.-İhtiyari başvuru yoluna gidilmesi, yazılı bildirimin yapıldığının bir karinesidir. Uyuşmaz1ık konusu idari işlem tarihi belirtilerek imza karşılığı tebliğ edilmemiş yahut Tebligat Kanunu’na göre geçerli bir tebligat yapı1mamışsa, bu takdirde ihtiyari başvuru tarihi yazılı bildirim tarihi olarak kabul edilmelidir.Sayılan hallerin dışındaki işlemlerde ise işlemin uygulanması, bu uygulama i1e kişinin statüsünde bir değişiklik olması ve bu değişikliğin kişi tarafından bilinmesi halinde, uygulama tarihi yazılı bildirim tarihi olarak kabul edilmelidir.Yukarıda sıralanan esaslara göre öğrenme (muttali olma) hususunun yazılı bildirim olarak kabulü, ancak istisnai hallere inhisar etmekte ve istisnalar dışındaki hallerde yazılı bildirimin tebliğ suretiyle yerine getirilmesi zorunlu olmaktadır."