Haklar: Adil yargılanma hakkı (Suç İsnadı)

Başvuru, beyanları mahkûmiyet kararına esas alınan tanıkların duruşmada sorgulanamaması nedeniyle tanık sorgulama hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.   Başvuru 7/12/2017 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.  Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmemiştir.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 1961 doğumlu olan başvurucu, olayların geçtiği tarihte İstanbul'da ikamet etmektedir.  Kolluk kuvvetlerinin İstanbul Otogarı'nda devriye görevini yaptığı sırada durumlarından şüphelenerek yakaladıkları B.K. ve A. isimli şahıslar hakkında aynı gün İstanbul  Sulh Ceza Hâkimliğinden arama ve elkoyma kararı alınmış, B.K. ve A.nin kaba üst araması yapılmıştır. A.nin üzerinden bulunan not kâğıdında "Otogardan tesisler arabasına bin, tesislerde ineceğini söylersin, orda indiğin gibi sağ tarafta bayındırlık caddesi, biraz ilerledikten sonra DBP il binası Bağlar Bayındırlık Caddesindedir, gençlik katına çık ikinci kat, Ş. yi sor, Ş.nin misafiriyim" yazdığı görülmüş, şeffaf bantla bantlanmış poşet içindeki not kâğıdında ise "Merhaba yoldaş umarım durumunuz iyidir, bizleri soracak olursanız bizde iyiyiz. Heval iki arkadaş da net ve kararlılar Heval, Barış arkadaşın kimliği yok, bir de arkadaşlarla siz de tartışırsanız çok fazla örgütü tanımıyor, çok genç ve temiz bir arkadaştır. S.S./16/Marmara" yazdığı görülmüştür. B.K. ve A.nin üzerinde bulunan paralardan 100 TL'lik banknot üzerinde 300 ve 18 rakamlarının yazılı olduğu görülmüş, bu rakamların ezberlenmek üzere verilmiş şifre olduğu A.nin beyanından anlaşılmıştır. B.K. ve A.nin ifadelerine başvurulmuş, B.K.nın Emniyet Müdürlüğünde alınan ifadesi şöyledir:"...Esenler'de ağabeyim ile birlikte kaldığım bekâr evinde iken telefonum aranarak tanımadığım bir şahıs 'Esenler Dörtyol'da bulunan büyük caminin karşısındaki parka gel' dedi. Parkta daha önce tanımadığım bir erkek şahıs 'dağlarda özgürlük var' diyerek konuşma yaptı. Daha sonra beni bir bayanın yanına götürdü. Daha önce tanımadığım bayan 'Diyarbakır'a giderek örgüte katılmaya razı mısın' dedi. Razıyım dediğimde bana çiğ köfte ve yarım ekmek tavuk döner aldı. Bayan şahıs ile otobüse binip Bağcılar'da bir eve gittik. Evde 10-12 yaşlarında bir erkek çocuk, bir yaşlı adam ve yaşlı bir kadın vardı. Beni bu eve getiren bayan okuma yazma bilip bilmediğini sordu. Bilmediğimi söyleyince sana arkadaş bulacağım, bulamazsam pazar günü uçak ile seni göndereceğim dedi. İki gün o evde kaldıktan sonra aynı bayan beraberinde bir erkek şahıs getirdi. Notlar yazarak getirdiği erkek şahsa verdi. 250 TL para da verdi. Diyarbakır'a gitmek üzere otogara gittik. Otogarda üzerimizdeki notlarla birlikte polis tarafından yakalandık..." A.nin Emniyet Müdürlüğünde alınan ifadesi şöyledir:"...Diyarbakır'a gitmek için otogara geldik. Diyarbakır'dan dağa çıkacaktık. Kağıtta yazılanlar şifrelerimizdi. Esenler HDP gençlik kollarına gidip gelirim. Gençlik kolları başkanı olarak tanıdığım Erkan isimli şahıs beni ismini bilmediğim bir erkek şahısa götürdü. Yolda yürürken her yerde mobese olduğunu, birbirimizden uzak durmamız gerektiğini söyledi. Yürüdüğümüz sırada Nusaybin'i devletten almak için çok sayıda gerillaya ihtiyacımız olduğunu ve daha pek çok ideolojik ve örgütsel söylemlerde bulundu.Tanımadığım erkek şahıs ise beni Ş. isimli bayana verdi. Ş. isimli bayan beni B.Y. Mahalle  Sokakta kapı numarasını bilmediğim bir eve götürdü. Evde tanımadığım insanlar vardı, dört kişilik bir aileydi, B.K. İsimli şahsı o evde tanıdım, Ş. isimli bayan bize 250 TL para verdi, banknotlardan birinin üzerinde şifre yazarak ezberlememizi söyledi,yakalandığımda üzerinde bulunan not kağıtlarını verdi. Polisin durdurması halinde not kağıtlarını ve şifreyi yok etmemiz gerektiğini söyledi..." A.ye ifadesi alındıktan sonra Emniyet Müdürlüğünün arşiv kayıtlarında bulunan fotoğraflar gösterilmiş; A. başvurucunun Ş. isimli bayanın götürmüş olduğu adreste ikamet eden ev sahibi olduğunu, kendisini "Heval" kod adıyla tanıdığını ifade etmek suretiyle başvurucuyu kesin ve net olarak teşhis etmiştir. Başvurucu, yasa dışı PKK/KCK silahlı terör örgütü üyesi olduğu şüphesiyle 15/3/2016 tarihinde yakalanarak gözaltına alınmış; aynı gün tutuklanmıştır. Başvurucunun Emniyet Müdürlüğünde müdafii eşliğinde alınan ifadesi şöyledir:"...Bahsedilen ikamet adresi bana aittir. Bu adreste eşim ve iki oğlum ile birlikteyaklaşık 7 yıldır oturmaktayım. Ev kendime aittir. Benim eşimdir. Bana sorulan E. ve Ş. İsimli şahısları tanımıyorum. Ben Ş. İsimli bayanı tanımıyorum. Hakkında herhangi bir bilgim yoktur. İkametime kimse getirilmedi. Benim ikametimde eşim ve iki oğlum dışında kimse barınmadı..." Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığının 23/3/2016 tarihli iddianamesi ile başvurucu hakkında silahlı terör örgütü üyesi olma suçundan kamu davası açılmıştır. Mahkeme B.K.yı istinabe yoluyla dinlemiştir. B.K.nın Bulancak Asliye Ceza Mahkemesinde istinabe yoluyla tanık sıfatı ile alınan beyanı şöyledir:"...Bana anlattığınız olayı hatırladım. Ben çalışmak amacıyla İstanbul iline gitmiştim. Okuma yazmam olmadığından orada kayboldum. O esnada tanımadığım bir adam iddianamede okuduğunuz şekilde beni terör örgütüne katılmam için ikna etmeye çalıştı. Daha sonra otogarda iken sivil polislerin şüphelenip kimlik sorması üzerine fark edildim. Daha sonra GBT ile sorgulanıp kayıp göründüğüm ortaya çıktı. Emniyette ağabeyime teslim edildim. Eğer polisler olmasa idi beni dağa katılmaya götüreceklerdi..."  Başvurucu, tanık B.K.nın duruşmada dinlenmesi yönünde herhangi bir talepte bulunmamıştır.  Başvurucu, tanık B.K.nın beyanlarına itiraz etmiş; beyanları arasında çelişkiler olduğunu, bu sebeple tanık A.nin mutlaka beyanlarının alınmasını talep etmiştir.  Mahkeme; önce tanık A.nin adresinin tespit edilmesi amacıyla nüfusa kayıtlı olduğu yerde ve Merkezî Nüfus İdare Sistemi'nde görünen en son adresinde kolluk araştırması yapılmasına, daha sonra yapılan tüm araştırmalara rağmen adresinin tespit edilememesi nedeniyle tanık A.nin soruşturma aşamasındaki beyanlarının duruşmada okunması ile yetinilmesine karar vermiştir. Bakırköy  Ağır Ceza Mahkemesinin (Mahkeme) 28/3/2017 tarihli kararı ile başvurucunun silahlı terör örgütü içindeki hiyerarşik yapıya dâhil olmamakla birlikte terör örgütüne bilerek ve isteyerek yardım etme suçundan 4 yıl 2 ay hapis cezasıyla cezalandırılmasına hükmedilmiştir. Gerekçenin ilgili kısımları şöyledir:"...her ne kadar sanık hakkında silahlı terör örgütüne üye olma suçundan cezalandırılması talebiyle kamu davası açılmış ise de; bu sanığın örgütle organik bağ içine girip sürekli şekilde çeşitlilik ve yoğunluk gösteren eylemlerde bulunduğuna ve iddianame anlatımına göre sanığın terör örgütü üyesi olduğuna dair tam bir vicdani kanaat oluşmamıştır.Bununla birlikte başvurucunun PKK terör örgütünün dağ kadrosuna katılmak üzere ikna edilip açık kimlik bilgilerine ulaşılamayan Ş. kod adlı militan tarafından kendisineteslim edilen A. ve B.K. yı evinde barındırdığı mahkememizce sabit kabul edilmiştir. Dosya arasında bulunan 14/3/2016 tarihli fotoğraftan teşhis tutanağı ve bilgi sahibi sıfatıyla kollukta alınan beyanları gözetildiğinde her iki tanığın da aynı anda sanığın evinde olduğunun anlatımlarla sabit olduğu, tanık B. nin mahkememiz huzurunda vermiş olduğu beyanının da kendisin terör örgütüne üye olması yönünde ikna etmeye çalışıldığı yönündeki anlatımlarının da bu hususu doğruladığı, tanık A. ye ulaşılamaması nedeniyle kovuşturma aşamasında beyanı alınamamış ise de dosya arasında bulunan ve yukarıdaki bahsi geçen teşhis tutanağı ile üzerinden çıkan not kağıtlarının içeriklerinin tanıkların beyanını doğrular nitelikte olduğu, tanıkların örgüte katılma yönündeki iradelerinin olduğu tüm delillerle sabit olduğu, Yargıtay  Ceza Dairesi'nin 22/3/2016 tarih ve 2015/249 Esas, 2016/1951 Karar sayılı bozma ilamından da açıkça belirtildiği üzere, silahlı terör örgütüne katılma konusunda ikna edilen şahısları evinde barındırmak ve örgüte katılacakları yere gönderme şeklindeki eylemlerde bulunan sanığın, silahlı terör örgütüne eleman teminin örgütsel bir hiyerarşi ve organizasyon dahilide gerçekleştirdiğine dair yeterli delil bulunmadığından eyleminin TCK 220/7 maddesinde düzenlenen silahlı terör örgütüne yardım suçunu oluşturduğu vicdani sonuç ve kanaatine varılmıştır..." Başvurucu, kendisine suç isnadında bulunan tanıklarla yüzleştirme yapılmadan mahkûmiyet kararı verildiğini belirterek istinaf kanun yoluna başvurmuştur. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi  Ceza Dairesinin 14/9/2017 tarihli kararı ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. Başvurucu, nihai karardan 27/11/2017 tarihinde haberdar olduğunu beyan ederek 7/12/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. A. Ulusal Hukuk 4/12/2014 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun “Doğrudan soru yöneltme” kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:“Cumhuriyet savcısı, müdafi veya vekil sıfatıyla duruşmaya katılan avukat; sanığa, katılana, tanıklara, bilirkişilere ve duruşmaya çağrılmış diğer kişilere, duruşma disiplinine uygun olarak doğrudan soru yöneltebilirler. Sanık ve katılan da mahkeme başkanı veya hâkim aracılığı ile soru yöneltebilir. Yöneltilen soruya itiraz edildiğinde sorunun yöneltilmesinin gerekip gerekmediğine, mahkeme başkanı karar verir. Gerektiğinde ilgililer yeniden soru sorabilir.” 5271 sayılı Kanun’un “Delillerin ortaya konulması ve reddi” kenar başlıklı  maddesinin (3) numaralı fıkrası şöyledir:“Cumhuriyet savcısı ile sanık veya müdafii birlikte rıza gösterirlerse, tanığın dinlenmesinden veya başka herhangi bir delilin ortaya konulmasından vazgeçilebilir.” 5271 sayılı Kanun’un “Duruşmada okunması zorunlu belge ve tutanaklar” kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:“Naip veya istinabe yoluyla sorgusu yapılan sanığa ait sorgu tutanakları, naip veya istinabe yoluyla dinlenen tanığın ifade tutanakları ile muayene ve keşif tutanakları gibi delil olarak kullanılacak belgeler ve diğer yazılar, adlî sicil özetleri ve sanığın kişisel ve ekonomik durumuna ilişkin bilgilerin yer aldığı belgeler, duruşmada okunur.” 5271 sayılı Kanun’un “Duruşmada okunmayacak belgeler” kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:“Olayın delili, bir tanığın açıklamalarından ibaret ise, bu tanık duruşmada mutlaka dinlenir. Daha önce yapılan dinleme sırasında düzenlenmiş tutanağın veya yazılı bir açıklamanın okunması dinleme yerine geçemez.” 5271 sayılı Kanun’un “Duruşmada okunmasıyla yetinilebilecek belgeler” kenar başlıklı  maddesi şöyledir:“(1) a) Tanık veya sanığın suç ortağı ölmüş veya akıl hastalığına tutulmuş olur veya bulunduğu yer öğrenilemezse,b) Tanık veya sanığın suç ortağının duruşmada hazır bulunması, hastalık, malûllük veya giderilmesi olanağı bulunmayan başka bir nedenle belli olmayan bir süre için olanaklı değilse,c) İfadesinin önem derecesi itibarıyla tanığın duruşmada hazır bulunması gerekli sayılmıyorsa,Bu kişilerin dinlenmesi yerine, daha önce yapılan dinleme sırasında düzenlenmiş tutanaklar ile kendilerinin yazmış olduğu belgeler okunabilir.(2) Cumhuriyet savcısı, katılan veya vekili, sanık veya müdafii birinci fıkrada belirtilenlerin dışında kalan tutanakların okunmasına birlikte rıza gösterebilirler.” 5271 sayılı Kanun’un “Delilleri takdir yetkisi” kenar başlıklı  maddesi şöyledir:“(1) Hâkim, kararını ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilir. Bu deliller hâkimin vicdanî kanaatiyle serbestçe takdir edilir. (2) Yüklenen suç, hukuka uygun bir şekilde elde edilmiş her türlü delille ispat edilebilir.”B. Uluslararası Hukuk Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) “Adil yargılanma hakkı” kenar başlıklı  maddesinin (3) numaralı fıkrasının (d) bendi şöyledir:"Bir suç ile itham edilen herkes aşağıdaki asgari haklara sahiptir:(...)d) İddia tanıklarını sorguya çekmek veya çektirmek, savunma tanıklarının da iddia tanıklarıyla aynı koşullar altında davet edilmelerinin ve dinlenmelerinin sağlanmasını istemek;" Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihadı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) göre ulusal hukuktaki nitelemeye bakılmaksızın tanık kavramının Sözleşme kapsamında özerk bir anlamı vardır (Damir Sibgatullin/Rusya, B. No: 1413/05, 24/4/2012, § 45). Bu kavram duruma göre suç ortaklarını (Trofimov/Rusya, B. No: 1111/02, 4/12/2008, § 37), mağdurları (Vladimir Romanov/Rusya, B. No: 41461/02, 24/7/2008, §§ 7, 97) ve bilirkişi tanıklarını (Doorson/Hollanda, B. No: 20524/92, 26/3/1996, §§ 81, 82) kapsayabilir. Bu bakımdan duruşmada ister okunsun ister okunmasın ifadeleri mahkeme önünde bulunan ve mahkeme tarafından dikkate alınan kişiler, Sözleşme’nin  maddesinin (3) numaralı fıkrasının (d) bendi bakımından tanık olarak kabul edilmektedir (Kostovski/Hollanda [GK], B. No: 11454/85, 20/11/1989, § 40).  AİHM, duruşma salonunda bulunmayan tanıkların beyanlarının mahkûmiyet hükmüne esas alındığı bir yargılamanın adilliğini değerlendirirken iki hususa vurgu yapmaktadır. AİHM ilk olarak tanığın duruşmaya katılmaması için geçerli nedenlerin olup olmadığını incelemektedir. İkinci olarak -makul bir gerekçenin olduğu durumda bile- sanığın sorgulama imkânına sahip olmadığı bir tanık tarafından verilen ifadenin hükmün dayandığı tek veya belirleyici temel olup olmadığını değerlendirmektedir. Hükmün büyük ölçüde veya yalnızca bu nitelikteki tanığın ifadesine dayanması durumunda yargılamalar detaylı incelemelere tabi tutulmalıdır (Al-Khawaja ve Tahery/Birleşik Krallık [BD], B. No: 26766/05, 22228/06, 15/12/2011, §§ 119, 147; Cevat Soysal/Türkiye, B. No: 17362/03,23/9/2014, § 75).  AİHM, yukarıda bahsi geçen ilkelere ek olarak Sözleşme’nin  maddesinin (1) numaralı fıkrası ve aynı maddenin (3) numaralı fıkrasının (d) bendinin sanığa aleyhte ifade veren tanığın beyanlarına veya tanık ifadesinin alındığı sırada ya da yargılamanın daha sonraki bir aşamasında itiraz imkânı tanınması gerektiğini kabul etmektedir (Van Mechelen ve diğerleri/Hollanda, B. No: 21363/.., 23/4/1997, § 51; Lüdi/İsviçre, B. No: 12433/86, 15/6/1992, § 49; Hümmer/Almanya, B. No: 26171/07, 19/7/2012, § 38).