Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru; düzenlenen sicil raporlarında yer alan değerlendirmelerin kişilik haklarına saldırı teşkil etmesine rağmen mahkemelerce bir koruma sağlanmaması nedeniyle maddi ve manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkının, açılan manevi tazminat davasının reddedilmesi nedeniyle gerekçeli karar hakkının ve karar düzeltme talepli dilekçenin incelenmeksizin reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 9/12/2013 tarihinde İzmir  Asliye Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir. Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 28/11/2014 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından 15/9/2015 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü 26/11/2015 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuştur. Bakanlık tarafından Anayasa Mahkemesine sunulan görüş 7/12/2015 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanlarını 22/12/2015 tarihinde ibraz etmiştir. A. Olaylar  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu, görev yaptığı kamu kuruluşunda yönetici olan ve aynı zamanda üçüncü sicil amiri konumunda bulunan davalının kendisi hakkında doldurduğu sicil raporunda şeref ve saygınlığını zedeleyen beyanlara yer vererek kişilik haklarına saldırıda bulunduğu gerekçesiyle 25/1/2010 tarihinde 000 TL manevi tazminat istemiyle Ankara  Asliye Hukuk Mahkemesinde dava açmıştır. Ankara  Asliye Hukuk Mahkemesi 29/9/2011 tarihli ve E.2010/43, K.2011/326 sayılı kararıyla davanın reddine karar vermiştir. Kararın gerekçesi şöyledir: “… Davacı, … avukat ünvanıyla çalışan kamu görevlisi olup, davalı ise dava konusu sicilin düzenlendiği tarihte ilgili kurum başkanı olarak  sicil amiri sıfatıyla görev yapmaktadır. Davaya dayanak olan ve davacı hakkında düzenlenen 2008 yılı sicil raporunda, davalı tarafından düşünce bölümünde “Uyumsuz, problemli bir kişiliğe sahiptir”şeklinde yazı yazıldığı görülmüştür. Söz konusu sicil raporunun aynı sayfasındaki  sicil amirinin düşüncesinin “Muteriz ve cüretkar bir kişilik yapısına sahip”,  sicil amirinin düşüncesinin “İnatçı ve şüpheci tavırlarıyla gereksiz tartışmalara yol açarak işlerin aksamasına neden olur, hatasını kabul etmez, hırçın yapılıdır” olduğu, her üç düşünce yazısı sonrasında  sicil amirinin 89,  sicil amirinin 79 ve  sicil amiri olan davalının ise 84 not takdir ettiği gözlenmiştir. Davacı hakkında 2004-2005-2006 ve 2007 tarihlerinde düzenlenen raporlarda da 1 veya  sicil amirleri tarafından inatçı yapısı, işlem geciktirmesi, eleştiriye tahammülsüzlüğü, arkadaşları ile uyumsuzluğu halleri düşünceler hanesinde belirtilmiştir. Davacı tarafından söz konusu sicil raporunun iptali için Ankara  İdare Mahkemesi'nin 2009/556 esas sayılı dosyası üzerinden açılan dava sonunda, sicil raporunun iptaline karar verildiği ve hükmün kesinleştiği görülmüştür. Dosya kapsamına göre; 657 sayılı Yasa’nın  maddesi uyarınca, sicil amirleri her memur için memurun kişisel ve sosyal halleri ile ilgili genel değerlendirmeye tabii tutulur. Edinilen bilgi ve müşahedelerden yararlanılarak memurların olumlu olumsuz yanlarını yazar. Somut olayda, davalının başkanı ve  sicil amiri olarak görev yaptığı kurumda avukat olarak çalışan davacı hakkında 2004 yılından itibaren sicil amirleri tarafından düzenlenen raporlarda ve İdare Mahkemesinde bulunan denetim uzmanının düzenlediği rapor ekinde bulunan ifade tutanakları doğrultusunda davacının kişilik yapısı hakkında kurum amirlerinin ve çalışanlarının yerleşik ve yaygın kanaat sahibi oldukları anlaşılmaktadır. Davalı da 2008 yılında düzenlenen sicil raporunda diğer kurum amirlerinin kanaatleri ile örtüşen bir anlayışla söz konusu cümleyi sicil raporuna yansıtmıştır. Ankara  İdare Mahkemesi kararında da amirin o yıl içindeki bilgi, beceri, kişisel yapısı ve hizmete ilişkin konuları, gözlem ve kanaate göre doldurduğu ve bunların doğruluğunu bilgi ve belgelerle somutlaştırma, kanıtlama yükümlülüğü olmadığı ifade edilmiştir. Bu doğrultuda davalının kaleme aldığı husus kanaat açıklaması kapsamında olup,  ve  sicil amirlerinin kanaati ile de örtüşmektedir. Kurum başkanı olarak görev yapan ve davacı hakkında kanaat sahibi olacak statüde bulunan davalının davacıya karşı kin ve garez ile sicil vermesini gerektiren husumete dayalı anlayış içerisinde bulunduğu da kanıtlanamamıştır. Diğer yandan İdare Mahkemesi’nin iptal gerekçesi davalının tazminata konu kanaati nedeniyle değil, tarafsızlığı ve insan haklarına saygısı ile notların farklılığı konusunda somut gerekçe yokluğuna dayanmakta olup, davalının sorumluluğunu gerektirecek unsurları içermemektedir. Sonuç olarak; davacı hakkında sarf edilen cümlenin davalının genel kişilik yapısı hakkındaki kanaatinin tezahürü olduğu, kurum başkanı olan davalının diğer sicil amirlerinin raporları doğrultusunda kişisel kin, garez ve husumet saiki ile hareket etmediği, davacının mesleki ortamda şahsi ve sosyal ilişkilerinde oluşan ve yansıyan sorunların tanımlanması amacını içerdiği ve davacının kişilik haklarına saldırı düzeyinde olmadığı sonucuna varılmış, davanın reddine dair aşağıdaki hüküm kurulmuştur. ...” Temyiz üzerine karar, Yargıtay  Hukuk Dairesinin 26/11/2012 tarihli ve E.2011/15501, K.2012/17851 sayılı ilamı ile onanmış ve 14/12/2012 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Kararın gerekçesi şöyledir:“… Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı kanıtlarla yasaya uygun gerektirici nedenlere, özellikle delillerin değerlendirilmesinde bir isabetsizlik görülmemesine göre yerinde bulunmayan bütün temyiz itirazlarının reddiyle usul ve yasaya uygun olan hükmün onanmasına … oybirliğiyle karar verildi.” Başvurucunun karar düzeltme talebini içeren 25/12/2012 tarihli dilekçesi, aynı Dairenin 20/3/2013 tarihli ve E.2013/1111, K.2013/5056 sayılı kararıyla davanın 000 TL dava değeri üzerinden açıldığı, bu değerin karar düzeltme talebi için belirlenen 300 TL’den az olduğu, dolayısıyla karar düzeltme yoluna gidilemeyeceği gerekçesiyle reddedilmiştir. Kararın gerekçesi şöyledir: “… Hukuk Usulü Muhakemeleri Yasası’nın 5236 sayılı Yasa ile eklenen Ek Madde 4’e göre karar düzeltmeye konu bölümünün 300,00 TL’den az olması durumunda karar düzeltilmesi yoluna gidilemez. Somut olayda karar düzeltmeye konu olan tutar bu düzeye ulaşmadığından dilekçenin reddine ve peşin olunan harcın istek halinde geri verilmesine … oybirliğiyle karar verildi. …” Söz konusu karar düzeltme talepli dilekçenin reddi kararı 7/11/2013 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiş olup başvurucu 9/12/2013 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.B. İlgili Hukuk İlgili Mevzuat 18/6/1927 tarihli ve 1086 sayılı mülga Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’na 26/9/2004 tarihli ve 5236 sayılı Kanun’un  maddesiyle eklenen ek  madde şöyledir: “Görev, kesin hüküm, istinaf, temyiz, Yargıtayda duruşma, senetle ispata ve sulh mahkemelerindeki taksim davalarında muhakeme usulünün belirlenmesine ilişkin maddelerdeki parasal sınırlar; her takvim yılı başından geçerli olmak üzere, önceki yılda uygulanan parasal sınırların, o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca Maliye Bakanlığınca her yıl tespit ve ilân edilen yeniden değerleme oranında artırılması suretiyle uygulanır. Bu şekilde belirlenen sınırların onmilyon lirayı aşmayan kısımları dikkate alınmaz. Bu uygulama nedeniyle mahkemelerce görevsizlik kararı verilemez. Yukarıdaki fıkra uyarınca her takvim yılı başından geçerli olmak üzere uygulanan parasal sınırların artışı, artışın yürürlüğe girdiği tarihten önce ilk derece mahkemelerince nihaî olarak karara bağlanmış davalar ile bölge adliye mahkemesi kararı üzerine yeniden bakılan davalarda ve Yargıtayın bozma kararı üzerine kararı bozulan mahkemece yeniden bakılan davalarda uygulanmaz.” 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na 31/3/2011 tarihli ve 6217 sayılı Kanun’un  maddesiyle eklenen geçici  madde şöyledir: (1) Bölge adliye mahkemelerinin, 26/9/2004 tarihli ve 5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanunun geçici 2 nci maddesi uyarınca Resmî Gazete'de ilan edilecek göreve başlama tarihine kadar, 1086 sayılı Kanunun temyize ilişkin yürürlükteki hükümlerinin uygulanmasına devam olunur. (2) Bölge adliye mahkemelerinin göreve başlama tarihinden önce aleyhine temyiz yoluna başvurulmuş olan kararlar hakkında, kesinleşinceye kadar 1086 sayılı Kanunun 26/9/2004 tarihli ve 5236 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten önceki 427 ilâ 454 üncü madde hükümlerinin uygulanmasına devam olunur.(3) Bu Kanunda bölge adliye mahkemelerine görev verilen hallerde bu mahkemelerin göreve başlama tarihine kadar 1086 sayılı Kanunun bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri uygulanır." İlgili Yargı Kararları Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 23/11/2011 tarihli ve E.2011/10-643, K.2011/707 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:"... dava hangi tarihte açılmış olursa olsun, temyiz ve karar düzeltme sınırlarının saptanmasında, hakkında bu yollara başvurulan hükmün verildiği tarihteki yasal durumun esas alınacağı kabul edilmiştir. Şu durumda; bir mahkeme kararının temyiz edilip edilemeyeceği veya Yargıtay kararına karşı karar düzeltme yolunun açık olup olmadığı belirlenirken, temyiz ya da karar düzeltme hakkının doğduğu (kararın verildiği) tarihteki hukuksal durum esas alınmalı; temyiz yada karar düzeltme istemine konu karar tarihinde yürürlükte bulunan kanun hükmü temyiz sınırı yönünden hangi düzeltmeyi içeriyor ise, ona bağlı kalınmalıdır. ..." Yargıtay  Hukuk Dairesinin 22/4/2005 tarihli ve E.2005/2582, K.2005/3221 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:"... Yargıtay Daireleri ya da Hukuk Genel Kurulunca verilen kararlara karşı karar düzeltme yoluna gidilmesinin mümkün olup olmadığı belirlenirken, temyiz ya da karar düzeltme istemi hangi karara yönelik ise, o tarihte yürürlükte bulunan Kanun hükmü esas alınmalıdır."