Haklar: Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı

Başvurucu, tutukluluğun kanunda öngörülen azami süreyi aşması nedeniyle Anayasa’nın ,  ve  maddelerinde tanımlanan haklarının ihlal edildiğini ileri sürerek tutukluluk halinin sonlandırılmasını ve tazminata hükmedilmesini talep etmiştir.  Başvuru, başvurucu tarafından 12/3/2013 tarihinde İzmir  Ağır Ceza Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön incelemede başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumun bulunmadığı tespit edilmiştir. Birinci Bölüm İkinci Komisyonunca 30/5/2013 tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir. Bölüm, 26/6/2013 tarihinde yapılan toplantıda, kabul edilebilirlik ve esas hakkındaki incelemenin birlikte yapılmasına karar vermiştir. Başvuru konusu olay ve olgular 27/6/2013 tarihinde Adalet Bakanlığına bildirilmiştir. Adalet Bakanlığı, görüşünü 28/8/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuştur. Adalet Bakanlığı tarafından Anayasa Mahkemesine sunulan görüş başvurucuya 10/9/2013 tarihinde bildirilmiştir. Başvurucu Bakanlık görüşüne karşı beyanlarını 24/9/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuştur.  A. Olaylar Başvuru formu ve ekleri ile Adalet Bakanlığının görüşünde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvurucu, İzmir  Ağır Ceza Mahkemesince; suç işlemek için kurulan örgütte yönetici olmak, birden çok kasten adam öldürmek ve yağma suçlarını işlediği iddiasıyla ilgili olarak kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren olguların ve bir tutuklama nedeninin bulunması nedeniyle 1/2/2008 tarihinde tutuklanmıştır. Başvurucu hakkında, 2008/66 sayı ve 14/3/2008 tarihli iddianame ile müsnet suçlardan İzmir  Ağır Ceza Mahkemesinde kamu davası açılmıştır. Başvurucu, tutukluluk süresinin beş yılı doldurması üzerine tahliye talebiyle İzmir  Ağır Ceza Mahkemesine başvurmuş, Mahkeme, örgüt yöneticiliği, adam öldürmeye azmettirme (2 kez) ve yağma suçu isnadıyla tutuklu bulunan başvurucunun, tutukluluk süresinin beş yılı doldurması üzerine tutuklu bulunduğu süreyi de göz önüne alarak 7/2/2013 tarihinde tahliyesine karar vermiştir. Ancak aynı duruşmada başvurucunun müşteki Ö. K.’ye yönelik kasten yaralama suçundan dolayı üzerine atılı suçun mahiyeti, kuvvetli suç şüphesi ve olguların varlığı nedenleriyle tutuklanmasına karar verilmiştir. Başvurucu, Mahkemenin tutukluluk kararına 8/2/2013 tarihinde itiraz etmiş, ancak İzmir  Ağır Ceza Mahkemesi, 14/2/2013 tarih ve 2008/54 sayılı kararla itirazı yerinde görmemiş ve İzmir  Ağır Ceza Mahkemesine göndermiştir. Anılan Mahkeme 26/2/2013 tarih ve 2013/132 Değişik İş sayılı kararla itirazın reddine karar vermiştir. 13/2/2013 tarihinde İzmir  Ağır Ceza Mahkemesinde yapılan duruşmada başvurucunun tutukluluk halinin devamına karar verilmiştir. Başvurucu, tutukluluğun devamına ilişkin karara 14/2/2013 tarihinde itiraz etmiş Mahkeme, kasten yaralama suçu işlendiğine dair kuvvetli suç şüphesini gösteren olguların varlığı, dosyadaki delillerin durumu, olay tutanakları, otopsi tutanakları ve diğer delillerin değerlendirilmesi neticesinde serbest bırakmayı gerektiren bir durumun bulunmamasını gerekçe göstererek başvurucunun tahliye talebini reddetmiş ve tutukluluk halinin devamına 6/3/2013 tarihinde karar vermiştir. Karar başvurucuya 12/3/2013 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 12/3/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurucu İzmir  Ağır Ceza Mahkemesinin ret kararına karşı İzmir  Ağır Ceza Mahkemesine itiraz etmiş, Mahkeme itirazı 8/3/2013 tarih ve 2013/153 Değişik İş sayılı kararı ile “tutuklu sanığın üzerine atılı suçların niteliği, mevcut delil durumu, delillerin henüz tam olarak toplanmamış olması, kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren olguların bulunması, atılı suç için yasada öngörülen ceza miktarları, sanığın kaçma şüphesinin bulunması, anılan nedenlerle CMK.nun  maddesindeki tutuklama koşulları ortadan kalkmadığı, 6352 sayılı yasanın CMK'nın  Maddesi ile değişik 5271 sayılı kanunun  Maddesi ile öngörülen "adli kontrol" hükümlerinin de yeterli olmayacağı anlaşılmakla verilen kararın usul ve yasaya uygun olup, düzeltilmesini gerektiren bir durum bulunmadığı” gerekçesiyle reddetmiştir. Karar başvurucuya 25/3/2013 tarihinde tebliğ edilmiştir.  İzmir  Ağır Ceza Mahkemesin 24/4/2013 tarih ve E.2008/54, K.2013/58 sayılı kararı ile başvurucunun, yaralama, tasarlayarak adam öldürme, suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçlarından ağırlaştırılmış müebbet hapis (iki kez) ve 27 yıl 6 ay hapis cezasıyla cezalandırılmasına karar verilmiştir. 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun  maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca başvurucu hakkında hükmolunan ceza 15 yılın üzerinde olduğundan anılan hüküm resen temyiz incelemesine tabidir. Başvurucu hakkındaki dava temyiz aşamasında derdesttir.B. İlgili Hukuk 4/12/2004 tarih ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun  ve  maddeleri şöyledir:“Bağlantı kavramıMadde 8 – (1) Bir kişi, birden fazla suçtan sanık olur veya bir suçta her ne sıfatla olursa olsun birden fazla sanık bulunursa bağlantı var sayılır.(2) Suçun işlenmesinden sonra suçluyu kayırma, suç delillerini yok etme, gizleme veya değiştirme fiilleri de bağlantılı suç sayılır.Davaların birleştirilerek açılmasıMadde 9 – (1) Bağlantılı suçlardan her biri değişik mahkemelerin görevine giriyorsa, bunlar hakkında birleştirilmek suretiyle yüksek görevli mahkemede dava açılabilir.” Aynı Kanun’un  maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:“Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde, tutukluluk süresi en çok iki yıldır. Bu süre, zorunlu hallerde, gerekçesi gösterilerek uzatılabilir; uzatma süresi toplam üç yılı geçemez.” 5271 sayılı Kanun’un  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:“Soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında şüpheli veya sanık salıverilmesini isteyebilir.” Anılan Kanun’un  maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) ve (d) bentleri ile son cümlesi şöyledir:“Tazminat istemiMadde 141 – (1) Suç soruşturması veya kovuşturması sırasında;a) Kanunlarda belirtilen koşullar dışında yakalanan, tutuklanan veya tutukluluğunun devamına karar verilen,…d) Kanuna uygun olarak tutuklandığı hâlde makul sürede yargılama mercii huzuruna çıkarılmayan ve bu süre içinde hakkında hüküm verilmeyen,…Kişiler, maddî ve manevî her türlü zararlarını, Devletten isteyebilirler.” Anılan Kanun’un  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:“Karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat isteminde bulunulabilir.”