Haklar: Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı

Başvuru, tutukluluğun makul süreyi aşması, formül gerekçelerle tutukluluğun devamına karar verilmesi, tutukluluğa ilişkin itiraz incelemelerinin duruşmasız olarak yapılması ve itiraz incelemeleri sırasında alınan savcılık görüşünün bildirilmemesi nedenleriyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının; yargılamanın makul sürede sonuçlandırılmaması nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.   Başvuru 10/6/2016 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu, İzmir Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen bir soruşturma kapsamında 3/9/2012 tarihinde gözaltına alınmış ve silahlı terör örgütüne üye olma, 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun'a muhalefet, terör örgütü faaliyeti kapsamında nitelikli kasten öldürmeye teşebbüs, silahla ateş etmek veya patlayıcı madde kullanmak suretiyle genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması, patlayıcı maddenin izinsiz olarak bulundurulması veya el değiştirmesi suçlarından 7/9/2012 tarihinde Viranşehir Sulh Ceza Mahkemesince tutuklanmıştır. İzmir Cumhuriyet Başsavcılığı (TMK mülga  madde ile görevli) 11/3/2013 tarihli iddianamesiyle başvurucunun terör amacıyla kasten öldürme (beş kez), terör amacıyla kasten öldürmeye teşebbüs (yirmi dört kez), 6136 sayılı Kanun'a muhalefet, tehlikeli maddeleri izinsiz olarak bulundurma, silahla kasten yaralama, resmî evrakta sahtecilik, devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozma suçlarından cezalandırılması istemiyle dava açmıştır. İzmir  Ağır Ceza Mahkemesinin (TMK mülga  madde ile görevli) E.2013/38 sayılı dosyası üzerinden görülen dava, başvurucu yönünden tutuklu olarak sürdürülmüştür. İzmir  Ağır Ceza Mahkemesince 4/2/2014 tarihinde yapılan duruşma sonrasında, TMK mülga  madde ile görevli mahkemelerin kapatılması üzerine dava dosyasının Karşıyaka  Ağır Ceza Mahkemesine devredilmesine karar verilmiştir. Dava anılan Mahkemenin E.2014/124 sırasına kaydedilmiş ve 11/4/2014 tarihli duruşmada "atılı suçların türüne, kanıt durumuna, atılı suçları işledikleri yönünde kuvvetli suç şüphelerinin bulunmasına, kanıtları etkileme ve kaçma şüphesi ile tutukluluk süresine göre " gerekçesiyle başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar verilmiştir. Karşıyaka  Ağır Ceza Mahkemesi 6/6/2014, 18/7/2014, 19/9/2014, 12/11/2014, 9/1/2015, 3/4/2015, 26/6/2015, 18/9/2015, 13/11/2015, 5/2/2016, 23/2/2016, 2/3/2016 ve 1/4/2016 tarihli duruşmalarda da aynı gerekçelerle başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar vermiştir. Başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına ilişkin kararlara yapılan itirazlar Karşıyaka  Ağır Ceza Mahkemesince reddedilmiştir. Karşıyaka  Ağır Ceza Mahkemesi 29/4/2016 tarihli ara kararında başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar vermiştir.  Başvurucu, tutukluluk hâlinin devamına ilişkin karara itiraz etmiştir. İnceleme merciince dosya Cumhuriyet Savcılığına gönderilmiş, Cumhuriyet savcısı "usul ve yasaya uygun olduğundan" başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar verilmesi yönünde mütalaada bulunmuş ve Cumhuriyet Savcılığının bu mütalaası başvurucuya tebliğ edilmemiştir.  Karşıyaka  Ağır Ceza Mahkemesi 11/5/2016 tarihinde, dosya üzerinden yaptığı inceleme sonucunda itirazın reddine karar vermiştir.  Ret kararı 24/5/2016 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu 10/6/2016 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Karşıyaka  Ağır Ceza Mahkemesinin 14/7/2016 tarihli kararıyla, başvurucunun üyesi olduğu yasa dışı silahlı PKK terör örgütünün amacı doğrultusunda devletin birliğini bozma ve ülke topraklarından bir kısmını devlet idaresinden ayırmaya yönelik eylemde bulunma suçundan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası, kasten öldürme suçlarından ağırlaştırılmış müebbet hapis (beş kez) cezası, kasten öldürmeye teşebbüs suçlarından 14 yıl hapis (on beş kez), 16 yıl hapis (altı kez) ve 18 yıl hapis (üç kez) cezaları, kasten yaralama suçundan 2 yıl 3 ay hapis, tehlikeli maddeleri izinsiz bulundurma suçundan 6 yıl 8 ay hapis cezası ve 000 TL adli para cezası, resmî belgede sahtecilik suçundan 4 yıl 6 ay hapis cezası, ruhsatsız tabanca taşıma suçundan 1 yıl 15 ay hapis ve 800 TL adli para cezasıyla cezalandırılmasına ve hükümle birlikte tutukluluk hâlinin devamına karar verilmiştir. Kararın gerekçesinin ilgili kısımları şöyledir:" ... Silahlı terör örgütü PKK/KCK örgütü üyesi sanık Yunus Çiçek'in, silahlı terör örgütü PKK/KCK'nın Suriye Devletindeki kamplarında aldığı silahlı ve siyasi eğitim gördüğü, "Memyan" kod adını aldığı, sanık Yunus Çiçek ve [B.B.]nin Suriye'de iken örgütün talimatı doğrultusunda, Foça İlçesinde görev yapan asker şahıslara yönelik bombalı saldırı yapmak üzere yine Suriye'de iken silahlı terör örgütü PKK sorumlusu tarafından ismi de bildirilen sanık [H.] ile Şanlıurfa-Kızıltepe-Viranşehir-Ceylanpınar üçgeninde Kepez Kavşağında buluştukları, sanıklar Yunus Çiçek, [H.] ve silahlı terör örgütü PKK/KCK üyesi ve bu olay sonrası Ceylanpınar-Viranşehir karayolu denetiminde güvenlik güçlerince öldürülen [B.B.]de olduğu halde önce Şanlıurfa Ceylanpınar İlçesine, bu ilçeden İzmir Turgutlu İlçesine ve İzmir Turgutlu İlçesinde ticari taksi ile Bayındır İlçesine sanık [Ş.R.]nin evine geldikleri, sanık [H.] daha önceden toprağa gömdüğü patlayıcıları ve mühimmatları alıp, sanık Yunus Çiçek'in [B.B.] ile birlikte 04/08/2012 günü Foça İlçesine geldiği, olay yerinde keşif ve istihbarat çalışması yaptığı, Foça İlçesi, Bağarası Köyü, Gediz Ovası Kumtepe mevkiinde kamışlar arasında saklanırken 7-8/08/2012 günümaktuller [Y.K.], [B.Ş.] ve [Z.T.]nin, sanık Yunus Çiçek ile birlikte geldiği [B.B.]yi görmeleri üzerine, sanık Yunus Çiçek'in yedinde taşıdığı ruhsatsız 65 mm. çapında 760210 seri numaralı tabanca ve yine birlikte geldiği [B.B.]nin yedinde bulunan 65 mm çapında 760211 seri numaralı tabanca ile yakalanmamak amacı ile maktuller [Y.K.], [B.Ş.] ve [Z.T.]yi öldürdükleri, bu şekilde sanığın bir başka suçu işleyeceğinden yakalanmamak için terör amacıyla maktuller [Y.K.], [B.Ş.] ve [Z.T.]yi öldürdüğü,Sanık Yunus Çiçek'in talimat uyarınca 9/8/2012 tarihinde yaptığı bombalı saldırı sonucu, birinci patlama nedeniyle 552134 plakalı askeri servis aracında ağır hasar meydana da getirip, araç içerisinde bulunan askeri servis aracının şoförü Ulaştırma Uzman Çavuş maktul [H.F.Ö.], Muhafız Ulaştırma Er [Ö.A.]nın şehit olduğu, işe gitmek üzere aynı servis aracında bulunan [H.G.], [U.Ç.], [S.Ç.], [Ş.], [F.Ş.], [A.İ.Ö.], [G.G.], [G.Ç.], [Ö.K.], [Ö.], [Ş.U.], [N.Ç.], [F.Ö.], [İ.] ve [A.A.]nın raporlarında açıklandığı şekilde yaralandığı, [T.]nin ise yaralanmadığı, yine;Birinci patlama üzerine olay yerine itfaiye, sağlık ekipleri ve takviye gelen diğer askeri personellerin müdahaleleri sırasında saat 08:17 sıralarında ilk patlama noktasının yaklaşık 10-15 metre gerisinde yolun kenarına bırakılan  bir bomba düzeneğinin patlaması sonucu [T.], [K.Ö.], [], [G.O.], [E.U.], [Ü.] ve [A.]nin raporlarında açıklandığı şekilde yaralandığı,...Foça İlçesindeki bu olayla ilgili olarak soruşturma devam ederken; Sanık Yunus Çiçek'in 07-08-/2012 ve 09/08/2012 tarihlerinde Foça ilçesindeki bu olayları gerçekleştirdikten sonra 2012 tarihinde Viranşehir-Ceylanpınar karayolunda 63 HY 766 plakalı araç ile seyir halinde iken, içlerinde şehit olan polis memuru [] ve yaralanan davamız katılanı polis memuru [İ.] ve Jandarma Onbaşı [A.]nın da bulunduğu güvenlik görevlilerinin kontrol için durdurması üzerine, yakalanmamak için, polis memuru [İ.]ye ateş ederek yaralamak suretiyle terör amacıyla [İ.]ye karşı kasten öldürmeye kalkışmak suçunu işlediği, (Bu olayla ilgili olarak şehit olan polis memuru [K.] ve yaralanan Jandarma Onbaşı [A.] hakkında dava açılmamıştır.) Bu olayda kullanılan ve sanık Yunus Çiçek'te ele geçirilen 7,65 mm çaplı, 760210 ve ölü [B.B.]den ele geçirilen 7,65 mm çaplı 760211 seri numaralı tabancalarında maktuller [B.Ş.], [Y.K.] ve [Z.T.]nın öldürülmesi olayında kullanıldıklarının uzmanlık raporlarıyla anlaşılmış olup ve ayrıca Foça İlçesinde Foça Deniz Üs Komutanlığı Anfibi Görev Grup Komutanlığına ait servis aracına bombalı saldırı olayında olay yerinde ele geçen renkli poşet üzerindeki parmak izinin sanık Yunus Çiçek'in sol el parmak izi ve yine bu olay yerinde ele geçen krem renkli takı kutusu şeffaf renkli kapağı üzerinde ele geçirilen parmak izinin [B.B.]nin sağ el işaret parmak izi ve piller üzerinde sarılı şeffaf renkli koli bandı üzerindeki parmak izinin de [B.B.]nin sağ el orta parmak izi olduğu da anlaşılmış olup, Foça İlçesinde cereyan eden bu olayların da bu şekilde açığa çıkarıldığı,...Sanık Yunus Çiçek'in üyesi olduğu silahlı terör örgütü PKK/KCK'nun Devletin birliğini bozma ve silahlı terör örgütü PKK/KCK'nın amacı doğrultusunda ülke topraklarından bir kısmını Devlet idaresinden ayırmaya yönelik olarak, vahamet arz eden terör amacıyla maktuller [Y.K.], [B.Ş.] ve [Z.T.], Ulaştırma Uzman Çavuş [H.F.Ö.] ve Ulaştırma Er [ÖA.]ye karşı terör amacıyla kasten öldürme ve katılanlar [H.G.], [U.Ç.], [S.Ç.], [Ş.], [F.Ş.], [A.İ.Ö.], [G.G.], [G.Ç.], [Ö.K.], [Ö.], [Ş.U.], [N.Ç.], [F.Ö.], [İ.], [A.A.], [T.], [K.Ö.], [], [G.O.], [E.U.], [Ü.], [A.], [T.] ve [İ.]ye karşı terör amacıyla kasten öldürmeye kalkışmak suçlarını işlemek suretiyle devletin birliğini ve bütünlüğünü bozmak suçunu işlediği... " Başvurucu, hakkında verilen 14/7/2016 tarihli mahkûmiyet kararını temyiz etmiştir. Karşıyaka  Ağır Ceza Mahkemesinin 14/7/2016 tarihli mahkûmiyet kararı, Yargıtay  Ceza Dairesinin 15/2/2018 tarihli ilamıyla kasten yaralama suçundan verilen 2 yıl 3 ay hapis cezası yönünden sonuç ceza 1 yıl 15 ay olarak düzeltilmek suretiyle onanarak kesinleşmiştir.  4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Şüpheli veya sanığın salıverilme istemleri" kenar başlıklı  maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkraları şöyledir:"(1) Soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında şüpheli veya sanık salıverilmesini isteyebilir. (2) Şüpheli veya sanığın tutukluluk hâlinin devamına veya salıverilmesine hâkim veya mahkemece karar verilir. Ret kararına itiraz edilebilir." 5271 sayılı Kanun’un “Tutuklulukta geçecek süre” kenar başlıklı  maddesinin(2) numaralı fıkrası şöyledir: “Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde, tutukluluk süresi en çok iki yıldır. Bu süre, zorunlu hallerde, gerekçesi gösterilerek uzatılabilir; uzatma süresi toplam üç yılı geçemez.”  5271 sayılı Kanun'un "Usul" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"103 ve 104 üncü maddeler uyarınca yapılan istem üzerine, merciince Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık veya müdafiin görüşü alındıktan sonra, üç gün içinde istemin kabulüne, reddine veya adlî kontrol uygulanmasına karar verilir. (Ek cümle: 24/11/2016-6763/23 md.) 103 üncü maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesi uyarınca yapılan istemler hariç olmak üzere örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar bakımından bu süre yedi gün olarak uygulanır. Duruşma dışında bu karar verilirken Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık veya müdafiinin görüşü alınmaz. Bu kararlara itiraz edilebilir." 5271 sayılı Kanun'un "Tazminat istemi" kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:"Suç soruşturması veya kovuşturması sırasında;...d) Kanuna uygun olarak tutuklandığı hâlde makul sürede yargılama mercii huzuruna çıkarılmayan ve bu süre içinde hakkında hüküm verilmeyen,...Kişiler, maddî ve manevî her türlü zararlarını, Devletten isteyebilirler." 5271 sayılı Kanun'un "Tazminat isteminin koşulları" kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:"Karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat isteminde bulunulabilir. 5271 sayılı Kanun’un "İtirazın Cumhuriyet savcısına ve karşı tarafa tebliği ile inceleme ve araştırma yapılması" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"(1) İtirazı inceleyecek merci, yazı ile cevap verebilmesi için itirazı, Cumhuriyet savcısı ve karşı tarafa bildirebilir. Merci, inceleme ve araştırma yapabileceği gibi gerekli gördüğünde bunların yapılmasını da emredebilir. (2) (Ek: 11/4/2013-6459/20 md.) 101 ve 105 inci maddeler uyarınca yapılan itiraz üzerine Cumhuriyet savcısından görüş alınması durumunda, bu görüş şüpheli, sanık veya müdafiine bildirilir. Şüpheli, sanık veya müdafii üç gün içinde görüşünü bildirebilir." 5271 sayılı Kanun'un "Karar" kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:"Kanunda yazılı olan hâller saklı kalmak üzere, itiraz hakkında duruşma yapılmaksızın karar verilir. Ancak, gerekli görüldüğünde Cumhuriyet savcısı ve sonra müdafi veya vekil dinlenir."