Haklar: Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı

Başvuru; konutu terk etmeme şeklindeki adli kontrol tedbirinin hukuka aykırı olması ve konutu terk etmeme adli kontrol tedbirinde geçen sürenin mahkûmiyet hükmündeki süreden mahsup edilmemesi nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının, adli kontrol tedbirine uyulup uyulmadığının evde denetlenmesi nedeniyle özel hayata saygı hakkının, duruşmaya katılımın engellenmesi nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 4/3/2021 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu, TKP/ML-TİKKO terör örgütüne yönelik soruşturma kapsamında 5/6/2003 tarihinde gözaltına alınmıştır. Giresun Sulh Ceza Mahkemesi 9/6/2003 tarihinde başvurucunun tutuklanmasına karar vermiştir. Erzurum Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcılığı da 25/6/2003 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın tamamını veya bir kısmını tağyir ve tebdil veya ilgaya teşebbüs etme suçundan başvurucu hakkında dava açmıştır. Anılan dava; İstanbul'da örgüt üyesi olma, örgüt adına silahlı eylemlerde bulunma, yasa dışı pankart asma ve yağma suçlarından açılan dava dosyasıyla birleştirilmiştir. Başvurucu ve diğer kişiler hakkında açılan diğer bazı davalar da sonraki tarihlerde bu yargılamayla birleştirilmiştir. Devlet güvenlik mahkemelerinin kapatılmasının ardından yargılamaya (kapatılan) İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesinde (CMK  madde ile görevli) devam edilmiştir. 26/4/2006 tarihinde yaş durumu, tutuklulukta kaldığı süre gözönüne alınarak başvurucunun tahliyesine karar verilmiştir. İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesi, 21/11/2011 tarihli kararı ile anayasal düzeni değiştirmeye teşebbüs etme suçundan başvurucunun ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasıyla cezalandırılmasına karar vermiştir. Ağır Ceza Mahkemesi; kararını başvurucunun ve diğer sanıkların kollukta verdikleri ifadelere, ekspertiz raporlarına, olay yeri inceleme ve fiziki takip tutanaklarına dayandırmıştır. Başvurucu hakkında hükümle birlikte yakalama kararı çıkarılmıştır. Başvurucu 5/4/2012 tarihinde yakalanmıştır. Yargıtay  Ceza Dairesi 10/12/2013 tarihinde İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesinin kararını onamıştır. Başvurucu 17/1/2014 tarihinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunarak kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı ile adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Anayasa Mahkemesi (Aynur Avyüzen, B. No: 2014/784, 27/10/2016) adil yargılanma hakkı kapsamında başvurucunun müdafi yardımından faydalanma ve makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiğine ve müdafi yardımından faydalanma hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere kararın (kapatılan) İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesinin dosyalarının devredildiği mahkemeye gönderilmesine karar vermiştir. Anayasa Mahkemesinin vermiş olduğu yeniden yargılama kararı üzerine başvurucu hakkındaki yargılama 23/2/2018 tarihinde İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesi nezdinde yeniden başlamıştır. İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesi yeniden yargılama sonucunda 11/10/2019 tarihinde gerçekleştirilen duruşma sonunda 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun  maddesi uyarınca başvurucu lehine yargılamanın yenilenmesi nedeninin sabit olmadığı gerekçesiyle yeniden yargılama kararı öncesinde verilen kararın aynen onaylanmasına karar vermiştir. Kararın gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:"Anayasa Mahkemesi özetle; müdafi yardımından faydalanma hakkı ile makul sürede yargılama hakkının ihlal edildiğinden bahisle ihlal kararı vermiştir. Öncelikle işin esasını değerlendirmeden önce, daha önce Yargıtay incelemesinden geçerek kesinleşen karar, Anayasa Mahkemesinin kararı, anılan dönemdeki yasal mevzuatlar ve savunma kapsamında belirtilen hususların bir bütün olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Bilindiği üzere güncel mevzuatımızda CMK 148/4 maddesinde 'Müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda şüpheli veya sanık tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz' şeklinde düzenleme bulunmaktadır. Ancak dosyamız kapsamında, soruşturma aşamasında ifadelerin alındığı dönemde bu yönde bir düzenleme bulunmamaktaydı. Zira Anayasa Mahkemesi de bu ifadelerin doğrudan hükme alınmamasını değil; 'iddiaların irdelenmeksizin anılan ifadelerin hükme esas alındığı' hususuna vurgu yapmıştır. Daha önceki kararda ise sanıkların ifadeleri doğrudan gerekçeye aktarılmış olup, bu ifadeler dışındaki deliller, bu ifadeyi destekleyen deliller ve sanıkların baskı altında ifade verdikleri iddiaları yönünde herhangi bir değerlendirme yapılmamıştır. Ancak dosya kapsamında sanıkların cezalandırılmasına yeter nitelikte, kolluk ifadeleri dışında da birçok delil bulunmaktadır. Tüm bu genel değerlendirmeler akabinde sanıkların hukuki durumlarının ayrı ayrı irdelenmesinin maddi gerçekliğin ortaya çıkarılması açısından daha doğru olacağı kanaatindeyiz. ...Sanığın yakalandığı gün 19:00 sıralarında 156 Jandarma ihbar hattına ihbarda bulunulduğu, ihbarda bulunan vatandaşın bir kadın bir erkek şüpheli şahsın erzak aradığını ve bu şahısların Çaldağ istikametinde olduklarını bildirmesi üzerine, sanığın dava dışı [H.T.] ile birlikte Giresun'da 5/6/2003 tarihinde saat 20:00 sıralarında yakalandığı, yakalandıklarında şahısların kıyafetlerinin ve görünümlerinin kötü vaziyette olduğu ve ayaklarında örgüt mensupları tarafından kırsalda sıklıkla kullanıldığı bilinen mekap ayakkabılarının olduğu yönünde tutanak tanzim edildiği görülmüştür. Ayrıca şahıslar yakalandıklarında üzerlerinde sahte kimlik ve o bölgeyi gösteren harita bulunmuştur. Ayrıca Bulancak kırsalındaki sığınaktan ele geçirilen kıyafetler ile yakalanan şahısların kıyafetlerinin aynı olduğu yönünde tutanak tanzim edilmiştir. Akabinde [H.'nün] yer göstermesi neticesinde tespit edilen sığınaktan; kaleşnikof marka tüfekler, tüfeklerin şarjör ve mermileri, hücum yeleği gibi mühimmatlar ele geçirilmiştir.31/12/2000 tarihinde Tekirdağ ili Çorlu ilçesi Nusratiye mahallesinde bulunan Hava Kuvvetleri Komutanlığına ait askeri kantine plastik şişe içerisinde hazırlanmış el yapımı zaman ayarlı bombanın konulması eyleminin de; sanığın yakalanmasından çok önce 2000 tarihinde olay yerinde görevli personelin ifadesine başvurulduğu, ifade veren kişilerin, patlama öncesinde kantine bir kadın bir erkek şahsın birlikte girdiklerini, bu şahısların reyonlarda bir müddet oyalandıktan sonra meşrubat alıp kantinden ayrıldıklarını, bir süre sonra da patlamanın gerçekleştiğini beyan ettikleri, bu kişilerin sanıkların yakalanmasından önce ifade verdikleri düşünüldüğünde, beyanlarından herhangi bir yönlendirme yapılma ihtimalinin bulunmadığı, ayrıca tanıkların sanıkları tanımadığı ve ifadelerinde isim de belirtmediği hususu düşünüldüğünde herhangi bir iftira atma durumunun da söz konusu olmadığı, bu haliyle sanıklar ve [Y.E.nin] kolluk anlatımlarıyla bu tanıkların ifadelerinin örtüştüğü görülmektedir. Her ne kadar tanıklar ifadelerinde kadın şahsın sarışın olduğundan bahsetmiş ve savunma kapsamında bu hususun çelişkili olduğu belirtilmiş ise de; kadınların saç renklerinin kolaylıkla ve sıklıkla değişebildiği, tanıkların daha önce görmedikleri şahısların fiziksel özelliklerini tam olarak belirtebilmesinin beklenemeyeceği ve olayın diğer özellikleri dikkate alındığında bu husus Mahkememizce çelişki olarak görülmemiştir. Dosyamız kapsamından bağımsız olarak Elazığ'da yürütülen soruşturmada; Deniz kod adlı [G.B.] ifadesinde, 2002 yılında Kırıkkale'de sanık ve Hıdır kod adlı şahısla beraber 4-5 ay kadar örgüt evinde kaldıklarını, sanığın Özlem kod adını kullandığını, sanığın daha sonra evden ayrılarak kırsala gittiğini belirttiği, ayrıca ifadelerde birçok örgütsel faaliyetlerin anlatıldığı, [G.B.nin] hem Elazığ CBS'de hem de Sulh Ceza Mahkemesi sorgu ifadesinde anlatımlarını doğruladığı, sanığın da kolluk ifadesinde Kırıkkale'de örgüt evinde kaldığından ve kırsalda Özlem kod adını kullandığından bahsettiği görülmüştür. 2002 yılı Haziran ayında Ordu ili Mesudiye ilçesinde çatışma çıktığı, çatışma sonrasında, çok sayıda uzun namlulu tüfek ve bu tüfeklere ait şarjör ile mermiler, bixi ve fişeği, akü, telsizler, yaşam malzemeleri, kitap ve dergiler, lav silahı gibi bir çok mühimmat ele geçirildiği, ele geçen bixi piyade tüfeğinin Tokat Almus'ta 2 askerin şehit edildiği olayda kullanıldığına dair kriminal rapor düzenlendiği, ayrıca Giresun kırsalında çıkan çatışma ile bu olayın bağlantılı olduğundan bahsedildiği, sanığın da beyanlarında bu bölgede uzun namlulu silahlarla faaliyet yürüttüklerini, çatışma sonrası yaralanan arkadaşlarına yardım için gittiklerinde yeni çatışma çıktığını ve ardından [H.] ile birlikte çatışma bölgesinden kaçtıklarını beyan ettiği, bir süre sonra da yakalandıkları ve yukarıda detaylıca belirtildiği üzere yer gösterme neticesinde birçok mühimmat ele geçirildiği bu hususun da sanığın kolluk anlatımlarıyla örtüştüğü görülmüştür. Eskişehir ili Batıkent mahallesi Hayrettin Karaca sokak Essama sitesi A blok 4 sayılı yerde bulunan ikamet sahibinin 7/5/2002 günü kolluk güçlerine müracatta bulunduğu, müracaatında bu yeri [F.K.] isimli bir şahsa kiraya verdiğini, şubat ayından itibaren kira alamadığını ve evden kötü kokular geldiğini beyan etmesi üzerine eve girildiği, evden örgütsel yayın organları, patlamaya hazır vaziyette 2 adet patlayıcı madde, 6 kilo ağırlığında kimyasal madde, dürbün, pusula, daktilo, kablolar, piller, el yapımı patlayıcı yapımında kullanılan eşyalar ve yaşam malzemeleri ele geçirildiği, ele geçen malzemelere ilişkin patlamaya hazır vaziyette olduklarına ve imha sonucunda emsalleri gibi patladıklarına ilişkin ekspertiz raporu düzenlendiği, ev sahibi ve eşi ile apartman yöneticilerinin sanık Aynur'u teşhis ettikleri, sanığın kolluk ifadesinde de bu evde diğer sanık ve Haydar kod adlı [K.Ö.] ile birlikte kaldığını, ev sahibine Haydar'ın kendisini [F.K.] olarak tanıttığını beyan ettiği, sanığın yakalanmasından önce ev sahibinin karakola başvurduğu ve [F.K.] isminden bahsettiği, yine bu hususların da sanığın kolluk anlatımlarıyla örtüştüğü görülmüştür. Her ne kadar savunma kapsamında; sanığın eylem tarihinde çocuk olduğu, yargılama ve hüküm aşamasında bu hususun gözetilmediği yönünde beyanlar bulunmakta ise de; daha önce 5/11/2008 tarihinde yapılan celseden önce bu hususta Adli Tıp Kurumu raporu alındığı, sanığın 22/6/2006 tarihi itibariyle 22 yaşında olduğunun belirtildiği, dolayısıyla sanığın gerçek yaşının kimlik yaşıyla uyumlu olduğunun anlaşıldığı, sanığa atılı suçun temadi eden suçlardan olduğu, sanığın ise 5/6/2003 tarihinde yakalandığı, dolayısıyla suç tarihinin de bu tarih olduğu, sanığın 5/2/1984 doğumlu olduğu, sanığın anılan tarih itibariyle 18 yaşını doldurmuş olduğu anlaşıldığından, bu yöndeki savunmalara itibar edilmemiştir." Başvurucu bu karara karşı temyiz kanun yoluna başvurmuştur. Temyiz incelemesini gerçekleştiren Yargıtay  Ceza Dairesi 25/6/2020 tarihinde başvurucu hakkındaki mahkûmiyet kararını başvurucunun yaş küçüklüğü gözardı edilerek fazla ceza tayin edildiği gerekçesiyle bozmuş ve başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar vermiştir. Yargıtay  Ceza Dairesinin bozma kararı üzerine başvurucu hakkındaki yargılama 13/10/2020 tarihinde İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesi nezdinde yeniden başlamıştır. Ağır Ceza Mahkemesi huzurunda 4/2/2021 tarihinde gerçekleştirilen duruşma sonunda başvurucu hakkında verilmiş olan hükmün infazının durdurularak başvurucunun tahliyesine ve daha orantılı olacağı gerekçesiyle başvurucu hakkında konutu terk etmeme şeklinde adli kontrol tedbirinin uygulanmasına karar verilmiştir. Başvurucu 10/2/2021 tarihinde konutu terk etmeme şeklindeki adli kontrol tedbirinin kaldırılmasını talep etmiştir. 15/2/2021 tarihinde başvurucunun itirazını inceleyen İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesi adli kontrol kararının usul ve yasaya uygun olduğunu değerlendirerek kesin olarak itirazın reddine karar vermiştir. Bu karar 3/3/2021 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu 4/3/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. 1/7/2021 tarihinde gerçekleştirilen duruşma sonunda İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesi, başvurucunun Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın tamamını veya bir kısmını tağyir ve tebdil veya ilgaya teşebbüs etme suçundan 24 yıl ağır hapis cezası ile cezalandırılmasına, gözetim ve tutuklulukta geçirdiği sürelerin cezadan mahsubuna ve konutu terk etmeme adli kontrol tedbirinin kaldırılmasına karar vermiştir. Başvurucu bu kararı temyiz etmiştir. Hüküm, 31/3/2022 tarihinde Yargıtay tarafından onanarak kesinleşmiştir.  İlgili hukuk için bkz. Bahadır Öztürk [GK], B. No: 2019/5896, 21/10/2021, §§ 21-29; Esra Özkan Özakça [GK], B. No: 2017/32052, 8/10/2020, §§ 36-52; S., B. No: 2018/25505, 25/2/2021, §§ 39-