Haklar: İfade özgürlüğü

Başvuru, Dışişleri Bakanı hakkındaki ifadeleri gerekçe gösterilerek aleyhine manevi tazminata hükmedilmesinin başvurucunun ifade özgürlüğünü ihlal ettiği iddiasına ilişkindir. Başvurucu -olayların geçtiği tarihte- ana muhalefet partisinin Genel Başkanıdır. Başvurucu 9/10/2012 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi çatısı altında gerçekleşen parti grup toplantısındaki konuşmasının bir kısmında şu ifadeleri sarf etmiştir: "Türkiye'nin yanında kim var? Hamas var, Barzani var, Katar var, Suudi Arabistan var. Denklemin diğer tarafına dönüyorum. Suriye'nin yanında, İran, Rusya, Çin, Brezilya var. Dünya nüfusunun yarısı var. Bu stratejik derinlik midir, yoksa stratejik körlük müdür? Böyle bir anlamsız dengenin içine Türkiye'yi sokan bir süreci bizim başımıza bela eden, çapsızlığı dünyada bilinen, bir Dışişleri Bakanı'yla yola çıkılırsa Türkiye'nin geldiği nokta budur. Bunun için engin bilgiye gerek yok. Bunu yapmak için ileri derecede geri zekalı olmak lazım."  Söz konusu ifadelerin kullanıldığı dönemde Dışişleri Bakanı olan A., mezkûr konuşmanın kişilik haklarını hedef alarak kendisine yönelik hakaret içerdiği iddiasıyla Asliye Hukuk Mahkemesinde 000 TL manevi tazminat davası açmıştır. İlk derece mahkemesi davanın kısmen kabulü ile başvurucunun 000 TL manevi tazminat ödemesine karar vermiştir. İlgili kararın temyiz edilmesi üzerine Yargıtay  Hukuk Dairesi ilk derece mahkemesinin kararını bozmuştur. Yargıtaya göre tarafların siyasi kimlikleri ve ihtilaflı ifadelerin sarf edildiği bağlam dikkate alındığında başvurucunun sözleri sert eleştiri niteliğindedir. Bozma sonrasında ilk derece mahkemesi ilk kararında direnmiştir. Direnme kararına ilişkin gerekçesinde mahkeme, ihtilafın odağındaki konuşmada geçen "çapsız" kelimesinin Türk Dil Kurumunun sözlüğündeki anlamını açıklamış, yine "ileri derecede geri zekalı" ifadesinin de tanımını yapmıştır. Mahkemeye göre başvurucunun Hükûmetin sergilediği politik tutumu eleştirdiği esnada, Dışişleri Bakanı olan davacıya karşı kullandığı "çapsız" ve "ileri derecede geri zekalı" şeklindeki ifadelerinin ifade özgürlüğü kapsamında ağır eleştiri olarak kabul edilmesi, siyasilerin birbirlerine her türlü sözü söyleme özgürlüğünü doğurarak Türk toplumunda olumsuz tavır ve davranışların oluşmasına sebebiyet vermektedir. Direnme kararı üzerine mezkûr dava dosyası Yargıtay  Hukuk Dairesi tarafından incelenmiş, bozma kararında düzeltilecek bir husus olmadığına karar verilmiştir. Bu sebeple söz konusu dava dosyası temyiz incelemesi yapılmak üzere Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna gönderilmiştir. Hukuk Genel Kurulu tarafından yapılan incelemede ise direnme kararı yerinde görüldüğünden, ilk derece mahkemesinin manevi tazminat isteminin kısmen kabulüne ilişkin kararı oyçokluğuyla onanmıştır. Onama kararında, başvurucunun davacı hakkında sarf ettiği “çapsızlığı dünyaca bilinen” şeklindeki ifadenin sert eleştiri mahiyetinde olduğu ve direnme kararının bu yönüyle yerinde olmadığı değerlendirilmiştir. Öte yandan “ileri derecede geri zekalı olmak lazım” ifadesinin aşağılayıcı ve küçük düşürücü olduğu, ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilmesinin mümkün olmadığı, davacının kişilik haklarına saldırı teşkil ettiği kanaatine varılmıştır. Bahsi geçen onama kararı kesin niteliktedir. Başvurucu 11/3/2022 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.