Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru; olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnamesiyle kamu görevinden çıkarılmasına karar verilmesi nedeniyle Anayasa'da düzenlenen bir kısım ilke ve hakların, sağlık durumuna rağmen ceza infaz kurumunda tutma nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 9/9/2016 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Başvurucu, 17/11/2016 tarihli ek dilekçesiyle Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün (İçtüzük)  maddesi uyarınca tutukluluk hâlinin sonlandırılarak tedbiren tahliyesine karar verilmesini talep etmiştir. Komisyonca tedbir talebinin ve başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. 11/11/2016 tarihinde Kırşehir E Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğüne ve 15/11/2016 tarihinde başvurucuya yazılan müzekkerelere verilen cevaplar sonrasında İkinci Bölüm tarafından 18/11/2016 tarihinde -başvurucunun sağlık hizmetlerine erişiminin derhâl sağlanması şeklinde- tedbir kararı verilmiştir.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir:A. Genel Bilgiler  Türkiye 15/7/2016 tarihinde askerî darbe teşebbüsüyle karşı karşıya kalmış ve bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde olağanüstü hâl ilan edilmiştir. Olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde son bulmuştur. Kamu makamları ve yargı organları -olgusal temellere dayanarak- bu teşebbüsün arkasında Türkiye'de çok uzun yıllardır faaliyetlerine devam eden ve son yıllarda Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanması (PDY) olarak isimlendirilen bir yapılanmanın olduğunu değerlendirmişlerdir (Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, §§ 12-25). Türk yargı organları yakın dönemde verdikleri birçok kararda FETÖ/PDY'nin silahlı bir terör örgütü olduğunu kabul etmişlerdir. Bu kapsamda Yargıtay Ceza Genel Kurulu 26/9/2017 tarihinde (E.2017/MD-956, K.2017/370) ve -terör suçlarına ilişkin davaların temyiz mercii olan- Yargıtay  Ceza Dairesi 24/4/2017 ve 14/7/2017 tarihlerinde verdiği kararlarda (Selçuk Özdemir [GK], B. No: 2016/49158, 26/7/2017, §§ 20, 21) FETÖ/PDY'nin silahlı bir terör örgütü olduğu sonucuna varmıştır. B. Başvuruya İlişkin Süreç Aksaray Emniyet Müdürlüğünde  sınıf emniyet müdürü olarak görev yapan başvurucu hakkında 15 Temmuz darbe teşebbüsünden sonra Aksaray Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından FETÖ/PDY'nin hiyerarşik yapılanmasında yer aldığı iddiasıyla soruşturma başlatılmıştır. Başvurucu, Aksaray Cumhuriyet Başsavcılığının talimatıyla 22/7/2016 tarihinde gözaltına alınmıştır. Başvurucu dört gün nezarethanede gözaltında tutulduktan sonra 25/7/2016 tarihinde, anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs etme, savaş hâlinde olmanın sağladığı kolaylıkla Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetine karşı silahlı isyan, Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetini ortadan kaldırmaya veya görevini yapmayı engellemeye teşebbüs ve silahlı terör örgütüne üye olma suçlarından tutuklanması istemiyle Aksaray Sulh Ceza Hâkimliğine (Hâkimlik) sevk edilmiştir.  Başvurucu, isnat edilen suçlardan Hâkimliğin 25/7/2016 tarihli kararıyla tutuklanmıştır. Başvurucu, tutuklama kararına itiraz etmiş; Niğde Sulh Ceza Hâkimliği 28/7/2016 tarihinde itirazı reddetmiştir. Karar başvurucuya 8/8/2016 tarihinde tutuklu bulunduğu ceza infaz kurumunda tebliğ edilmiştir. Savcılık, kanuni sürenin dolması nedeniyle başvurucunun tutuklunun hâlinin gözden geçirilmesini talep etmiş; Hâkimlik 23/8/2016 tarihli kararıyla başvurucunun tutukluluğunun devamına karar vermiştir. Başvurucunun bu karara itirazı Niğde Sulh Ceza Hâkimliğinin 9/9/2016 tarihli kararıyla reddedilmiştir.  Başvurucu 9/9/2016 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  Başvurucu bireysel başvuruda bulunduktan sonra 18/11/2016 tarihinde, yurt dışına çıkış yasağı ve karakolda imza atma yükümlülüğü şartıyla serbest bırakılmıştır. Başvurucu hakkında silahlı terör örgütüne üye olma suçundan kamu davası açılmıştır. Aksaray  Ağır Ceza Mahkemesinde yapılan yargılama sonucunda 15/11/2018 tarihinde başvurucunun beraatine karar verilmiştir. Verilen karar istinaf edilmeden 24/12/2018 tarihinde kesinleşmiştir. Başvurucunun Sağlık Durumuyla İlgili Süreç Başvurucu; bireysel başvuru formunda 2012 ve 2015 yıllarında üç kez beyin tümörü ameliyatı olduğunu, nükseden aynı hastalıktan 2016 yılı Kasım ayında bir kez daha ameliyat olması gerektiğinin tedavisini sürdürdüğü hastane tarafından kararlaştırıldığını fakat tutuklanması nedeniyle bunu gerçekleştiremeyeceğini belirtmiştir. Sağ el ve ayağı ile vücudunun sağ tarafının hastalığına bağlı olarak işlevini yerine getiremediğini dile getiren başvurucu; ceza infaz kurumunda bulunan arkadaşlarının yardımıyla ihtiyaçlarını giderdiğini, hastalığının tedavisi için hastaneye gitme talebinin kabul edilmediğini ileri sürmüştür. Kırşehir E Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun tedbir talebinin değerlendirilmesi amacıyla yazdığı cevap (bkz. § 6) içeriğinde başvurucuya sunulan sağlık hizmetlerinden bahsedilmektedir. Söz konusu yazıda;- 26/7/2016 tarihli ilk muayenesinde sağ beyin sapına batan 4,5 cm PCA tümörünün mevcut olduğu şeklindeki sağlık fişiyle ceza infaz kurumuna kabul edildiği,- 1/9/2016 tarihinde Kurum revirinde muayene edildiği, ötitis media (orta kulak iltihabı) teşhisiyle tedavi edildiği ve reçete düzenlendiği,- 11/11/2016 tarihinde Kurum revirinde muayene edildiği ve bronşit teşhisiyle reçete düzenlendiği,- Rahatsızlığı (iddia ettiği hastalığı) nedeniyle tutuklu bulunduğu süre içinde Kurum revirine müracaat etmediği, bu nedenle hastaneye sevkinin yapılmadığı,- Anayasa Mahkemesinin yazısı üzerine 11/11/2016 tarihinde Kırşehir Devlet Hastanesi (Hastane) Beyin Cerrahi Polikliniğine sevk edilerek uzman doktor tarafından muayene edildiği, hemogram biyokimya kan tahlili ve bilgisayarlı beyin tomografisi yapıldığı, tetkiklerin değerlendirilmesinden sonra ilaçlı kranial beyin MR’ının çekilmesinin gerekip gerekmeyeceğine daha sonra karar verileceği şeklinde tespitler yer almaktadır. Cevap yazısında ayrıca başvurucunun 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un  maddesi kapsamında sağlık durumu nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında tutulup tutulmayacağı hususunda Adli Tıp Kurumundan rapor tanzim edilmesi talebi olmadığı belirtilmiştir. Ayrıca başvurucunun tutulduğu odada hâlihazırda on kişiyle birlikte kaldığı, Ceza İnfaz Kurumunda aile hekimliği uygulaması yapıldığı, 00-00 saatleri arasında Ceza İnfaz Kurumunda sağlık hizmeti verecek doktorların bulunduğu, diğer saatlerde ise hekimli 112 acil sağlık servisi temin edildiği, gerektiğinde il içine veya il dışına götürülerek hükümlü ve tutuklulara sağlık hizmeti sunulduğu vurgulanmıştır. Başvurucu; Anayasa Mahkemesinin yazısı (bkz. § 6) üzerine sunduğu 17/11/2016 tarihli dilekçesiyle, beynindeki tümör nedeniyle 8/8/2016 tarihinde Kurum doktoruna başvurduğunu, beyninde tümör olduğunu ve tedaviye ihtiyaç duyduğunu bildirdiğini, doktorun ise yasak olduğundan hastaneye sevk yapamayacağını söylediğini ileri sürmüştür. Başvurucu ayrıca Ceza İnfaz Kurumu aracılığıyla Kırşehir Cumhuriyet Başsavcılığına hastaneye sevk edilmesi için farklı tarihlerde dilekçeler yazdığını fakat taleplerinin karşılanmayarak sevkinin sağlanmadığını belirtmiştir. Başvurucunun sunduğu belgelerden ilki 8/8/2016, sonuncusu 2/9/2016 tarihinde olmak üzere beş defa beyin tümörü nedeniyle revire çıkma veya hastaneye sevk edilme şeklinde taleplerde bulunduğu görülmüştür. Başvurucu 11/11/2016 tarihinde Kırşehir Devlet Hastanesine sevk edildiğini, tetkikler yapıldığını ancak 14/11/2016 tarihinde tekrar hastaneye gideceği ve MR için randevu verileceği söylendiği hâlde henüz bir işlem yapılmadığını belirtmiştir. Başvurucu ayrıca dilekçesine Aksaray Devlet Hastanesinde düzenlenmiş olan 24/5/2016 tarihli genel sağlık kurulu raporu ile özel hastanelerde yaptırdığı 10/5/2016 ve 13/7/2016 tarihli MR kayıtlarını, 18/3/2015 tarihli tedavi öyküsünü, 18/3/2015 tarihli, 180 gün süreli istirahat raporunu eklemiştir. Başvurucu 18/11/2016 tarihinde adli kontrol şartıyla serbest bırakılmasından sonra 12/12/2016 tarihinde Anayasa Mahkemesine ek dilekçe sunmuştur. Başvurucu söz konusu dilekçesinde, başvuru formunda belirttiği hususları tekrar etmiş; ayrıca 11/11/2016 tarihinde yaptırdığı tahlillerden sonra yetkililer tarafından MR randevusuna ilişkin bir açıklama yapılmadığından ve tutulduğu yerin fiziki koşul ve imkânlarından bahsetmiştir.  İlgili hukuk için bkz. Salih Sönmez (B. No: 2016/25431, 28/11/2018, §§ 33-56) ile Fatma Müge Tekin ve Özge Tekin (B. No: 2014/2504, 20/3/2019, §§ 26-39) başvuruları hakkında verilen kararlar.