Haklar: Adil yargılanma hakkı (Hukuk)-Mülkiyet Hakkı

Başvuru; ithal edilen ürünlerin ilaçlara yardımcı ve ilaçları tamamlayıcı ürünler olmasına karşın parfümeri ve kozmetik olarak nitelendirilmesi sonucu fazladan özel tüketim vergisi tahsil edilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.   Başvuru 24/8/2015 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvurucu şirket, ilaç sektöründe faaliyet gösteren ve üretim faaliyetleri yanında ilaç, ilaçlara yardımcı ve ilaçları tamamlayıcı ürünler de ithal etmekte olan bir ticari kuruluştur. Başvurucu, tüzelkişiliği adına tescilli 25/3/2010 tarihli serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı eşyanın 19 Gümrük Tarife İstatistik pozisyonunda sınıflandırılarak ihtirazı kayıtla ödenen özel tüketim vergisinin söz konusu eşyanın 00 Gümrük Tarife İstatistik pozisyonunda sınıflandırılması gerektiği gerekçesiyle 27/10/1999 tarihli ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun  maddesi uyarınca ticari faizi ile birlikte iadesi talebiyle İstanbul Gümrük ve Muhafaza Başmüdürlüğüne (İdare) başvuruda bulunmuştur. İdarenin süresinde cevap vermemesi üzerine başvurucu şirket, mezkur ret işleminin iptali ile ödenen tutarın iadesi istemiyle İstanbul  Vergi Mahkemesi nezdinde dava açmıştır. Başvurucu dava dilekçesinde şu iddialarda bulunmuştur:i. İthalatı gerçekleştirilen Tonimer Gel, Tonimer Normal, TonimerBaby, Tonimer Single, Tonimer Dose Vials, Sprey, Tonimer Normal Sprey cinsi ürünler ana madde olarak deniz suyu ihtiva eden %0,9 oranında sodyum klorur içeren ve izotonik deniz suyu içermektedir.ii. Anılan ürünler, burun mukozasının temizlenmesinde ve yumuşatılmasında kullanılmakta olup bebek, çocuk ve yetişkinler için önerilen ara ürün olarak isimlendirilen ilaç benzeri ürünler kategorisine girmektedirler.iii. İdarece ithalat konusu eşyaların sınıflandırılması gerektiği iddia olunan 19 pozisyonunun diğer parfümeri, kozmetik veya tuvalet şeklinde olması gerekmektedir.iv. Beyanname tescil tarihi itibarıyla Sağlık Bakanlığı izni ile ruhsatlandırılarak ithaline izin verilen ürünler, parfümeri ve kozmetik olmayıp hasta şikâyetlerini giderici, ilaçlara yardımcı ve ilaçları tamamlayıcı ürünlerdendir.v. Bu durumda tüm bu ürünlerin İdarece belirtilen pozisyonda sınıflandırılması uygun değildir.vi. Sonuç olarak ithal edilen ürünlerin ilaçlara yardımcı ve ilaçları tamamlayıcı ürünler olmasına karşın parfümeri ve kozmetik olarak nitelendirilmesi sonucu fazladan özel tüketim vergisi tahsil edilmiştir.  Mahkeme 20/4/2012 tarihinde davanın reddine karar vermiştir. Kararın gerekçesinde, uyuşmazlığın çözümü için başvurucu şirketçe ithal edilen eşyanın dâhil olduğu gümrük tarife ve istatistik pozisyonunun belirlenmesinin gerektiği, bu belirlemenin ise ancak eşyanın teknik özelliklerinin gerekirse bilirkişi incelemesi yaptırılması suretiyle ortaya konulması suretiyle gerçekleştirilebileceği belirtilmiştir. Mahkemeye göre bu şekilde elde edilecek veriler ise tarifenin yorumu ile ilgili genel kurallar ve ilgili pozisyonların açıklama notlarının yorumunu gerektirmektedir. Mahkeme bu nedenle somut olayda yanlışlıkla fazladan tahakkuk ettirilerek tahsil edilen bir verginin söz konusu olmadığı görüşüne varmıştır. Temyiz edilen karar Danıştay Yedinci Dairesince 30/10/2014 tarihinde onanmıştır. Başvurucunun karar düzeltme talebi ise aynı Dairenin 16/6/2015 tarihli kararı ile reddedilmiştir. Nihai karar başvurucuya 24/7/2015 tarihinde tebliğ edilmiştir.  Başvurucu 24/8/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. A. Ulusal Hukuk Mevzuat Hükümleri 4458 sayılı Kanun'un  maddesi şöyledir:" Gümrük vergileri, gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihte yürürlükte olan gümrük tarifesine göre hesaplanır.  Eşya ticaretine ilişkin özel hükümlerle belirlenmiş diğer önlemler, gerektiği takdirde, söz konusu eşyanın tarife pozisyonuna göre uygulanır. ... Gümrük Tarife Cetveli, izahnamesi ve eşya fihristi, Müsteşarlıkça hazırlanır ve Resmi Gazetede yayımlanır. Bu şekilde yayımlanan metinler idari ve kazai uygulamalarda esas tutulur." 4458 sayılı Kanun'un  maddesi şöyledir:" Kanunen ödenmemeleri gerektiği halde ödenmiş olduğu belirlenen gümrük vergileri geri verilir. Kanunen tahakkuk ettirilmemeleri gerektiği halde tahakkuk ettirilen gümrük vergileri kaldırılır. Ancak, kanunen ödenmemesi veya tahakkuk ettirilmemesi gereken gümrük vergileri ilgili kişinin kasten yaptığı bir tahrifat sonucunda ödenmiş veya tahakkuk ettirilmişse, bu vergilerin geri verilmesine veya kaldırılmasına ilişkin talepler kabul edilmez. Kanunen ödenmemeleri gereken gümrük vergileri, söz konusu vergilerin yükümlüye tebliğ edilmesi ve ilgilinin üç yıl içinde gümrük idaresine müracaatı üzerine geri verilir veya kaldırılır. ..." 4458 sayılı Kanun'un  maddesinin ilgili kısımları şöyledir:"Yükümlüler kendilerine tebliğ edilen gümrük vergileri, cezalar ve idari kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde bir üst makama, üst makam yoksa aynı makama verecekleri bir dilekçe ile itiraz edebilir....İtirazınreddikararlarınakarşıişleminyapıldığıyerdekiidariyargımercilerine başvurulabilir." 7/10/2009 tarihli ve 27369 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Gümrük Yönetmeliği'nin  maddesi şöyledir:"...g) Gümrük tarife istatistik pozisyonu: Türk Gümrük Tarife Cetvelinde, oniki rakamdan oluşan pozisyonu,... İfade eder." 13/3/2008 tarihli ve 26815 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Gümrük Genel Tebliği'nin (Seri No: 10)  maddesi şöyledir:"(1) BTB başvuru formunun 9 uncu kutusu başvurunun havalesinin yapıldığı muayene memurunca doldurulduktan sonra Gümrük ve Muhafaza Başmüdürlüğünde görevli, başmüdür tarafından görevlendirilecek başmüdür yardımcısı başkanlığında bir gümrük müdürü ve üç adet muayene memurundan oluşacak bir heyet tarafından yapılacak inceleme ve değerlendirme neticesinde BTB konusu eşyanın sınıflandırıldığı GTİP tespit edilir ve tutanağa bağlanır. (2) Yukarıda belirtilen heyet; sınıflandırmayı, konuya ilişkin Türk Gümrük Tarife Cetveli, Dünya Gümrük Örgütü (DGÖ) Sınıflandırma Avileri, Gümrük Tarife Cetveli İzahnamesi ve Kombine Nomanklatür İzahnamesi, DGÖ Sınıflandırma Kararları, AB Sınıflandırma Tüzükleri, Genelgeler ile daha önce verilmiş olan ve BTB veri tabanında halen geçerli olan BTB’lerindeki açıklama ve örneklerden yararlanarak yapar.... (5) Bağlayıcı Tarife Bilgisi bildirimi aşağıdaki hususları içerir....d) Eşyanın sınıflandırıldığı Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu...." 7/11/2008 tarihli ve 27047 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Gümrük Genel Tebliği'nin (Seri No: 11)  maddesi şöyledir:"(1) Gümrük ve Muhafaza Başmüdürlüğünde görevli bir başmüdür yardımcısı başkanlığında en az iki muayene memurunun katılımıyla oluşacak heyet tarafından yapılacak inceleme ve değerlendirme neticesinde bilgi talebi konusu eşyanın sınıflandırıldığı GTİP tespit edilir ve tutanağa bağlanır. Bu tutanakta; eşyanın sınıflandırıldığı GTİP, eşyanın ayrıntılı tanımı, eşyanın ticari ismi ve sınıflandırma gerekçesi belirtilir. Talep sahibince, yalnızca tarife pozisyonu veya tarife alt pozisyonunun tespitinin istenilmiş olması halinde ise tespitler taleple sınırlı tutulur. (2) Yukarıda belirtilen heyet; sınıflandırmayı, Türk Gümrük Tarife Cetvelini, Dünya Gümrük Örgütü (DGÖ) Sınıflandırma Avilerini, Gümrük Tarife Cetveli İzahnamesi ve Kombine Nomanklatür İzahnamesini, DGÖ Sınıflandırma Kararlarını, AB Sınıflandırma Tüzüklerini, Genelgeleri ve Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) veri tabanında geçerli konumda bulunan BTB’lerdeki açıklama ve örnekleri de göz önünde bulundurarak yapar. (3) Yukarıdaki fıkra hükümlerine göre belirlenen GTİP, Ek-2’de yer alan örneğe uygun bir form ile başvuru sahibine tebliğ edilir. Düzenlenen formlara, her takvim yılı başında yeniden başlayan sıra sayısı verilir. Tasarlanan bir ithalat veya ihracat işlemine dayanmayan durumlarda bu formun bir örneği kişinin bağlı olduğu vergi dairesine de gönderilir. Bu formda; GTİP tespitinin, bilginin verildiği tarih itibarıyla güncel olduğu, başvuruda kullanılan bilgi, belge ve numune ile sınırlı olduğu, tespit edilen GTİP’in bilgi amaçlı olduğu ve mevzuat uygulamaları bakımından bağlayıcılığı bulunmadığı hususları belirtilir..." Danıştay İçtihadı Danıştay Yedinci Dairesinin 22/5/2018 tarihli ve E.2016/7380, K.2018/2902 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:"...Temyiz başvurusu; davacı adına tescilli 2015 gün ve 4159 sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı 'sarımsak' cinsi eşyanın, gözetim kıymeti uygulamasına tabi olduğundan bahisle, 2006/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğde öngörülen birim kıymete yükseltilmesi suretiyle ihtirazi kayıtla beyanı üzerine tahakkuk ettirilen gümrük ve katma değer vergilerinin ihtirazi kayda konu kısmına vaki itirazın reddine dair işlemin kaldırılması için Gümrük ve Ticaret Bakanlığına yapılan başvurunun reddi yolundaki işlemi iptal eden mahkeme kararının bozulması istemine ilişkindir.Mahkemece, davacı adına, ithale konu eşya nedeniyle ihtirazi kayıtla yapılan beyana dayalı olarak tahakkuk ettirilen vergilerin ihtirazi kayda konu kısmına vaki itirazın reddine dair davaya konu işlem; söz konusu verginin ödenmesinden sonra, 4458 sayılı Gümrük Kanununun 211'inci maddesi uyarınca iadesi istemiyle yapılan başvurunun reddine dair işleme vaki itirazın reddi yolunda tesis edilen işlem olarak değerlendirip, anılan madde kapsamında hüküm kurulmuş ise de; Kanunun 242'nci maddesinde, tahakkuk ettirilen vergilere ilişkin olarak tebliğ edildiği tarihten itibaren onbeş günlük süre içerisinde bir üst makama itiraz yoluna gidilmesi ve bu makamca tesis edilen olumsuz işlemin iptali istemiyle dava açılması mümkün kılındığından, davacı tarafından, bahsi geçen maddede öngörülen süre içerisinde idari itiraz prosedürü izlenilmek suretiyle açılan işbu davada, ihtirazi kayıtla yapılan beyana dayanılarak tahakkuk ettirilen vergilere vaki itirazın reddine ilişkin işlem davaya konu edildiğinden, Mahkemenin değerlendirmesinde isabet bulunmamıştır..." Danıştay Yedinci Dairesinin 26/5/2009 tarihli ve E.2008/2681, K.2009/2588 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:"...4458 sayılı Gümrük Kanununun 211'inci maddesinde, kanunen ödenmemeleri gerektiği halde ödenmiş olduğu belirlenen gümrük vergilerinin geri verileceği; kanunen tahakkuk ettirilmemeleri gerektiği halde tahakkuk ettirilen gümrük vergilerinin kaldırılacağı hükmüne yer verilmiştir. Bu hüküm, anılan Kanunla yürürlükten kaldırılan 1615 sayılı Gümrük Kanununun 87'nci maddesiyle paralel hükümler taşımaktadır. Söz konusu Kanunun 87'nci maddesi ile ilgili olarak, Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 1966 gün ve E:1965/13; K:1966/6 sayılı kararında da belirtildiği gibi, eşya gümrükten çekildikten sonra yanlışlıkla alındığı veya fuzulen tahsil olunduğu açıkça anlaşılan vergilerin 87'nci maddeye göre geri istenmesi mümkündür. Bu itibarla, 4458 sayılı Kanunun 211'inci maddesi uyarınca, kanunen ödenmemeleri gerektiği halde ödenmiş, kanunen tahakkuk ettirilmemeleri gerektiği halde tahakkuk ettirilmiş vergilerin, iade istemine konu olabilmesi için, yanlışlıkla alındığının veya fuzulen tahsil olunduğunun açık olması gerekir.Olayda ise; iade istemiyle yapılan başvurunun, 211'inci maddede belirtilen şartlara uymadığından bahisle reddine ilişkin işleme vaki itirazın reddine dair işlemin iptali istemiyle açılan işbu davada; uyuşmazlığın çözümü davacı Şirketçe ithal edilen eşyanın dahil olduğu gümrük tarife ve istatistik pozisyonunun belirlenmesini gerektirmektedir. Bu belirleme ise, ancak eşyanın teknik özelliklerinin bilirkişi incelemesi yaptırılması suretiyle ortaya konulmasına ve elde edilecek verilerin, Tarifenin Yorumu ile ilgili Genel Kurallar ve ilgili pozisyonların açıklama notlarının yorumunu gerektirmesi nedeniyle, ortada, açıkça yanlışlıkla alınan veya fuzulen tahakkuk eden veya tahsil edilen bir verginin söz konusu olmadığı sonucuna varılmakla, davacının iade isteminin 4458 sayılı Kanunun 211'inci maddesi kapsamında değerlendirilemeyeceği yolunda tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığından, aksi yolda verilen kararda isabet görülmemiştir...."