Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, kaçırıldıktan sonra ateşli silahla yaralanma neticesinde meydana gelen ölüm olayıyla ilgili etkili bir ceza soruşturması yürütülmemesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.   Başvuru 3/6/2015 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.    Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve bir örneği temin edilen Cizre Cumhuriyet Başsavcılığına (Cumhuriyet Başsavcılığı) ait soruşturma dosyasındaki mevcutbilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: 15/3/1995 tarihinde saat 15 civarında Cizre İlçe Jandarma Komutanlığına (Jandarma Komutanlığı) bir ihbar telefonu gelmiştir. İhbara göre Cizre Belediyesinde işçi olarak çalışan ve başvurucunun eşi olan A.nın K. Oteli arkasındaki evine, elektrik ve telefon hatlarının kesilmesini müteakip silahlı iki kişi duvardan atlamak suretiyle girmiş; A.yı evinden alarak götürmüştür. Olaydan on dakika sonra ise silah sesleri duyulmuştur. İhbar üzerine olay yerine giden jandarma görevlileri saat 00'e kadar civarda yaptıkları arama neticesinde herhangi bir ize rastlamadıklarını, aramaya sabah devam etmek üzere olay yerinden ayrıldıklarını tutanak altına almışlardır. Ertesi sabah Jandarma Komutanlığına 45'te gelen bir başka ihbar telefonuyla ara sokaktaki boş arazide bir ceset bulunduğu bildirilmiştir. Cesedin bulunduğu yere gelen jandarma görevlileri tarafından düzenlenen 15/3/1995 tarihli tutanakta; üzerinden çıkan kimlik belgesine göre cesedin gece kaçırıldığı ihbar edilen A.ya ait olduğu, cesedin yerinden kaldırılmasıyla ceketin üzerinden bir adet 62 çapında Kalaşnikof marka silaha ait mermi çekirdeğinin düştüğü ifade edilmiştir. Tutanağa göre cesedin etrafında 13 adet aynı marka silaha ait, aynı çapta boş kovan bulunmuştur. Ayrıca civardaki iki binaya isabet etmiş mermi izlerine ve cesedin bulunduğu yönün karşısındaki binada da kan izine rastlanmıştır. Olay yerinin basit bir krokisi kolluk görevlilerince çizilmiştir. Aynı tarihte Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından düzenlenen Olay Yeri Keşif Tutanağı'nda; cesedin etrafında kan gölü bulunduğu, etrafındaki binaların duvarlarında mermi izlerine rastlandığı, cesedin baş kısmından 10 cm ileride bir adet mermi çekirdeği bulunarak cesedin etrafından toplanan diğer on üç adet boş kovan ile mermi çekirdeğinin de muhafaza altına alındığı ifade edilmiştir. Cizre Devlet Hastanesinde aynı gün gerçekleştirilen ölü muayenesi işlemi sonucu düzenlenen rapora göre cesedin değişik yerlerinde çeşitli ebatlarda ateşli silah mermisi giriş ve çıkış delikleri bulunmakta olup kesin ölüm sebebi ateşli silah yaralanması nedeniyle multiple (çoklu) organ ve damar harabiyetidir. Kesin ölüm nedeninin belirlenmesi nedeniyle otopsi işlemi gerçekleştirilmemiştir. Olay yerinde bulunan iki adet mermi çekirdeğiyle on üç adet boş kovan Başsavcılık tarafından adli emanete alınmıştır. Soruşturma kapsamında Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından A.nın bir akrabası ile eşi olan başvurucunun beyanları alınmıştır. Akrabası 16/3/1995 tarihli beyanında; olayın gelişimini başvurucudan öğrendiğini, olayı duyup hemen Jandarma Komutanlığını aradığını, yeğeninin kimseyle problemi olmadığını belirtmiştir. Başvurucu; tercümanla alınan 17/3/1995 tarihli beyanında özetle gece 30 civarında elektrikleri ile telefonlarının kesildiğini, evin kapısının çalındığını, gelen iki kişiden birinin yüzünün kapalı olduğunu, bu kişilerin eşini silah zoruyla dışarı çıkardığını, silah sesleri duyulduğunu, eşinin evden alınmasından yaklaşık on dakika sonra eşinin cesedinin eve 200 m yakında bulunduğunu, kendisinin cesedi sabah gördüğünü, duyduğu silah sesleri sırasında eşinin öldürüldüğünü düşündüğünü söylemiştir.  Cumhuriyet Başsavcılığı 16/3/1995 tarihli müzekkeresiyle Jandarma Komutanlığına olayla ilgili tahkikat evrakının ivedi olarak hazırlanarak gönderilmesi talimatı vermiştir. Tahkikat evrakının iletilmemesi üzerine tekit yazıları yazılmıştır.Jandarma Komutanlığı 11/7/1995 tarihli yazısıyla tahkikat evrakını Cumhuriyet Başsavcılığına sunmuştur. Cumhuriyet Başsavcılığı 20/7/1995 tarihli müzekkeresiyle Cizre İlçe Emniyet Müdürlüğüne (Emniyet Müdürlüğü) olayın faillerinin etkili şekilde araştırılması, olayın PKK terör örgütü mensuplarınca gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğinin incelenmesi talimatını vermiştir.  Olayın o tarihte Jandarma Komutanlığı sorumluluğunda olduğunun ve anılan kurumdan bilgi alınabileceğinin Emniyet Müdürlüğü tarafından belirtilmesi üzerine Cumhuriyet Başsavcılığınca 2/8/1995 tarihinde Jandarma Komutanlığına aynı hususları içeren müzekkere iletilmiştir. Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 12/9/1995 tarihinde tekit müzekkeresi yazılmıştır. Bu aşamadan sonra Cumhuriyet Başsavcılığı ile Jandarma Komutanlığı ve Emniyet Müdürlüğü arasında 2/11/1995 ile 2/2/2009 tarihleri arasında olayın faillerinin araştırılmaya devam edilmesi talimatını içeren ve karşılığında olayın faillerinin araştırılmaya devam edildiği yönünde cevaplar içeren mutat yazışmalar yapılmıştır. Başvurucu 24/3/2009 tarihli dilekçesinde, eşinin kaçırılması ve öldürülmesi olayını anlatarak olayın faillerinin bulunmasını talep etmiştir. Başvurucu, kendisinin de öldürüleceğinden endişe ettiğinden daha önce şikâyetçi olamadığını belirtmiştir. Dilekçesi sonrasında aynı tarihte tercüman aracılığıyla ve vekili huzurunda Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından başvurucunun yeniden beyanı alınmıştır. Başvurucu olayı anlatmasından sonra bu doğrultuda gerekli araştırmanın yapılması talebinde bulunmuştur. Adli emanete alınan boş kovanlar ve mermi çekirdekleri Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 11/5/2009 tarihinde kriminal inceleme yapılması için Diyarbakır Kriminal Polis Laboratuvarına iletilmiştir. 17/6/2009 tarihli ekspertiz raporunda; incelenen mermi çekirdeği ve boş kovanların uzun namlulu, Kalaşnikof ve benzeri bir silahtan atıldığı, Laboratuvarın Silahı Tespit Edilemeyen Olaylar Arşivi'nde ve Bilgisayarlı Tarama Sistemi'nde yapılan karşılaştırmalarında herhangi bir irtibata rastlanmadığı ifade edilmiştir. Cumhuriyet Başsavcılığı 25/4/2012 tarihinde Emniyet Müdürlüğüne, daimî aramaya aldığı olaya dair soruşturma dosyası hakkında üçer aylık dönemlerde bilgi verilmesi yönünde müzekkere yazmıştır.Bu aşamadan sonra olayın faillerinin araştırılmaya devam edildiği yönünde mutat yazışmaların yapıldığı ve Emniyet Müdürlüğünce Cumhuriyet Başsavcılığına yazılan faillerin tespit edilemediğine ilişkin son yazının 29/12/2014 tarihli olduğu anlaşılmıştır. Başvurucu, vekili aracılığıyla sunduğu 13/3/2015 tarihli dilekçeyle olayın faillerinin tespiti için kolluk güçlerine müzekkere yazılması ve eşinin öldürülmesinde kullanılan silah ve silah benzeri aletler için gerekli tahkikatın yapılması taleplerini iletmiştir. Cumhuriyet Başsavcılığı 24/3/2015 tarihinde, adam öldürme suçu için olayın meydana geldiği tarihte yürürlükte bulunan 1/3/1926 tarihli ve 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nda öngörülen yirmi yıllık dava zamanaşımı süresinin dolduğu gerekçesiyle olay hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir.  Bahse konu karara başvurucu vekilince yapılan itiraz, Cizre Sulh Ceza Hâkimliğinin 27/4/2015 tarihli kararıyla kararda usul ve kanuna aykırı bir husus bulunmadığı gerekçesiyle reddedilmiştir. Ret kararı başvurucuya 4/5/2015 tarihinde tebliğ edilmiş olup başvurucu bireysel başvuruyu 3/6/2015 tarihinde yapmıştır.  Konuyla ilgili ulusal ve uluslararası hukuka ilişkin bilgiler Anayasa Mahkemesinin Sultani Acar (B. No:2014/16344, 22/3/2018, §§ 29-61) başvurusu hakkında verdiği kararda yer almaktadır.