Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, kamusal güç kullanımı neticesi ölüme neden olunması ve bu olayla ilgili etkili bir soruşturma yürütülmemesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.A. Olayların Arka Planı PKK terör örgütü 12/8/2015 tarihinden itibaren Cizre ilçesinin de dâhil olduğu bazı merkezlerde öz yönetim ilan etmiştir. Öz yönetim ilan ettiği bölgelerde patlayıcıyla tuzaklanmış hendekler kazmak ve barikatlar kurmak suretiyle yalıtılmış bölgeler oluşturmaya çalışan PKK terör örgütü, kamuoyunda hendek olayları olarak adlandırılan ve aylarca devam eden bu süreçte roketatarlar, keskin nişancı tüfekleri, patlayıcılar ve otomatik saldırı tüfekleri kullanarak terör saldırıları düzenlemiştir. Okullar, hastaneler, barajlar, adliye binaları, ambulanslar gibi temel kamu hizmetlerini sağlayan eşya ve binaların yanında sivilleri de hedef alan bu terör saldırılarında 335 sivil hayatını kaybederken 106 kişi yaralanmıştır. Terör saldırılarında 859 güvenlik görevlisi ve Derik kaymakamı şehit olmuş, 711 güvenlik görevlisi yaralanmıştır. Bu terör eylemlerinin engellenmesi, halkın can ve mal güvenliğinin sağlanması amacıyla sözde öz yönetim ilan edilen bazı bölgelerde mülki idare amirliklerince sokağa çıkma yasakları uygulanarak terörle mücadele operasyonları başlatılmıştır (hendek olayları, öz yönetim ilanları, PKK terör örgütünün şehir savaşı stratejisi ve sokağa çıkma yasakları hakkında arka plan bilgisi ile ayrıntılı açıklamalar için bkz. Gazal Kolanç ve diğerleri [GK], B. No: 2017/37897, 5/7/2022, §§ 16-28, 67, 346-348). PKK terör örgütü, şehir savaşı stratejisi çerçevesinde öz yönetim ilan ettiği diğer yerleşim yerlerinde olduğu gibi Cizre ilçesinde de hendek ve barikatlar oluşturarak bunları patlayıcı maddelerle tuzaklamış, sivil halka ve güvenlik kuvvetlerine karşı ateşli silah ve bombalar kullanarak saldırılarda bulunmuştur. Bunun üzerine kamu makamları bölge halkının tahliye edilmesini öncelikli tedbir olarak uygulamıştır. Terör örgütünün tahliyeleri önlemeye çalışması karşısında bu merkezlerin bazılarında kamu düzeninin sağlanması, halkın can ve mal güvenliğinin korunması amacıyla sokağa çıkma yasağı ilan edilerek güvenlik operasyonları başlatılmıştır. Cizre'de ilk olarak 4/9/2015 tarihinden geçerli olmak üzere sokağa çıkma yasağı ilan edilmiş ve güvenlik operasyonları başlatılmıştır. Cizre'de bu tarihten itibaren sokağa çıkma yasakları çok kez kaldırılmış ancak olayların devam etmesi üzerine yeniden sokağa çıkma yasağı ilan edilmiştir. Başvuruya konu olayların meydana geldiği tarihte Cizre'de 14/12/2015 tarihinde ilan edilen ve tam gün esasına göre uygulanan sokağa çıkma yasağı devam etmektedir (başvuru konusu olayların arka planına dair ayrıntılı açıklamalar için bkz. Gazal Kolanç ve diğerleri, §§ 16-28). Somut başvuruya konu olayların gerçekleştiği tarihlerde Cizre'nin Sur Mahallesi'nin Cengiz, Yeşim, Erol, Ogün, Kanal, Divan, Ahmet El Ceziri, Ebuliz, Pınar, Gül, Kısmet, Altın ve Akdeniz Sokakları ile Nusaybin Caddesi'ne bağlı tüm sokakları PKK terör örgütü mensuplarınca patlayıcı ile tuzaklanmış barikatlar ve hendekler oluşturularak kapatılmıştır. Sokağa çıkma yasağı ilan edilen 14/12/2015 tarihinden itibaren güvenlik güçlerinin bu barikat ve hendeklerin kaldırılmasına yönelik operasyonlarına terör örgütü mensupları otomatik silahlar, roketatarlar, el bombaları ve el yapımı patlayıcı kullandıkları saldırılarla karşılık vermiştir. Güvenlik güçlerinin operasyonlarında belirtilen sokaklar ve buralardaki tünellerle birbirine bağlı binalarda 161 tuzaklanmış patlayıcı imha edilmiştir. Güvenlik güçlerince 14/12/2015-9/2/2016 tarihleri arasında yalnızca Sur Mahallesi'nde ağır silahlar ve bombalarla yapılan 125 terör saldırısı rapor edilmiştir. Bu saldırılarda 30 güvenlik görevlisi yaralanırken 3 görevli yaşamını yitirmiştir. Sur Mahallesi'nde bulunan Cizre Devlet Hastanesine hasta taşıyan bir ambulans ile sivil kişiler de terör saldırılarının hedefi olmuştur. İ. adlı bebeğin evinin balkonunda mermi isabeti sonucu yaralanması üzerine bebeğini kucağına alarak hastaneye götürmek isteyen R.İ. teröristlerce ateş açılması sonucu vefat etmiştir. Bölgede arama yapan güvenlik güçlerine açılan ateş sonucu ikametinde bulunan 2008 doğumlu Z.İ. yaralanmıştır (Cudi Mahallesi'nde gerçekleşen benzer terör olayları ile Sur Mahallesi'ndeki binalardan Cudi Mahallesi'nde görevli güvenlik güçlerine yapılan terör saldırıları için ayrıca bkz. Gazal Kolanç ve diğerleri, §§ 273-276).B. Somut Başvuruya Konu Olaylar ve Ceza Soruşturması Güvenlik güçlerince düzenlenen terörle mücadele operasyonları neticesi Sur Mahallesi'nin büyük ölçüde kontrol altına alınması üzerine 9/2/2016 tarihinden itibaren Sur Mahallesi'nin yoğun çatışmalar yaşanan bölgelerinde bulunan ve terör örgütü üyelerince karargâh olarak kullanıldığı değerlendirilen binalarda adli arama ve elkoyma işlemleri yapılmaya başlanmıştır. Bu kapsamda Sur Mahallesi Akdeniz Sokak No: 16 adresinde bulunan (operasyon planında S-223 olarak belirtilen) bina ile bu binanın yanındaki üzerinde numara bulunmayan tek katlı bina ve eklentilerinde 11/2/2016 tarihinde arama yapılmıştır. Arama yapıldığı sırada yakın bölgelerde terör örgütü üyeleri ile güvenlik güçleri arasında yaşanan silahlı çatışmaların devam ettiği anlaşılmıştır. Olay yeri inceleme görevlilerince gerçekleştirilen arama sonucunda PKK terör örgütü üyesi olduğu değerlendirilen 12 kişinin cesedi ile birlikte çok sayıda silah, bunlara ait mühimmat ve patlayıcı madde bulunmuştur. Arama işlemleri fotoğraf ve video kaydına alınmıştır. Arama ve elkoyma kararları ile olay yeri inceleme raporuna göre bulunan silah, mühimmat ve patlayıcılar şöyledir:i. Bixi diye tabir edilen iki ağır makineli tüfek, bu silahlara takılı mayonlarda toplam 110 fişekii. İki roket mermisiiii. El yapımı patlayıcıyla güçlendirilmiş iki başka roket mermisiiv. Dört el bombasıv. Piknik tüpüne tuzaklanmış el yapımı bir patlayıcıvi. Yedi RPG mermisivii. Sekiz hücum yeleği ve bu yeleklerin ceplerinde Kalaşnikof marka silahlara ait 25 şarjör ile yüzlerce fişek, ayrıca yine bu yeleklerin cebinde iki adet el bombasıviii. Altı adet Kalaşnikof marka silah Arama sırasında bulunan cesetler üzerinde aynı tarihte ölü muayene ve otopsi işlemleri yapılmıştır. Bu işlemler sırasında cesetlerden alınan parmak izlerinin mukayeseli incelemesi sonucu cesetlerden birinin başvurucuların yakını R.B. olduğu tespit edilmiştir. Otopsi sonucunda R.B.nin vücudundaki tüm bulgular ayrıntılı olarak tarif edilmiş ve ölümünün ateşli silah ürünü (şarapnel parçası/yabancı cisim) yaralanması ve ateşli silah mermi çekirdeği yaralanmasına bağlı çok sayıda kaburga ve ekstremite kırıkları ile birlikte iç organ ve büyük damar yaralanmasıyla gelişen iç ve dış kanama sonucu meydana geldiği belirtilmiştir. Olay yerinde bulunan ve delil değeri taşıyan tüm eşya ve silahlar, cesetlerin üzerindeki elbiseler, otopsi sırasında elde edilen bir mermi çekirdeği, R.B.nin el ve vücudundan alınan svap örnekleri üzerinde kriminal incelemeler yapılarak raporlar düzenlenmiştir. Bu raporlara göre R.B.nin sol el avuç içi, sol el üstü, sağ el üstü ve yanak svaplarında atış artıklarında bulunan antimon elementi tespit edilmiştir. Cizre Cumhuriyet Başsavcılığınca R.B.nin ölümüyle ilgili yürütülen soruşturma sonucu 23/12/2016 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmiştir. Karar gerekçesinde terör örgütü üyesi olan ve güvenlik güçlerine karşı silahlı faaliyet yürüttüğü sırada öldürülen R.B.nin ölümünde güvenlik güçlerinin yetkili bir merciden aldıkları hukuka uygun bir emri yerine getirdiği, bu emrin yerine getirilmesi esnasında kendilerine, diğer güvenlik güçlerine ve sivil halka örgüt mensuplarınca yöneltilen, gerçekleşen, gerçekleşmesi veya tekrarı muhakkak olan haksız saldırıları o anda hâl ve koşullara göre saldırı ile orantılı biçimde defetmek zorunda oldukları olayda meşru müdafaa sınırının aşıldığına dair herhangi bir delil elde edilemediği belirtilmiştir. Başvurucuların itirazının Cizre Sulh Ceza Hâkimliğinin 1/2/2017 tarihli kararıyla reddedilmesi üzerine kovuşturmaya yer olmadığına dair karar kesinleşmiştir. Komisyonca başvurucuların adli yardım talebinin kabulüne ve yargılama giderlerini ödemekten geçici olarak muaf tutulmalarına karar verilmiştir.