Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru; kamu makamları tarafından öngörülebilir ve önlenebilir nitelikte olduğu ileri sürülen canlı bomba saldırısı sonucu meydana gelen yaralanma olayından kaynaklanan manevi zararların tazmini istemiyle açılan davada, yaşam hakkının koruma yükümlülüğüne ilişkin maddi boyutunun ihlal edildiğine ilişkin iddianın değerlendirilmemesi nedeniyle yaşam hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının, saldırının hedefindeki miting ve gösteri yürüyüşünün sağlıklı bir şekilde yapılması için gerekli önlemlerin alınmaması nedeniyle de toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 4/1/2019 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir: Bazı sivil toplum kuruluşlarınca gerekli yasal izinler alınarak 10/10/2015 Cumartesi günü 00-00 saatleri arasında Ankara'da barış, emek ve demokrasi konulu bir miting yapılması kararlaştırılmıştır. Planlamaya göre Ankara Tren Garı'nda toplanılacak ve Talatpaşa Bulvarı, Opera Meydanı ile Atatürk Bulvarı'nı takiben Sıhhıye Meydanı'na yürünecektir. Ankara Tren Garı önünde 10/10/2015 tarihinde toplanan kalabalığın hazırlıkları sürerken saat 04 sıralarında peş peşe iki patlama meydana gelmiş ve yaşanan bu olay nedeniyle pek çok kişi ölmüş, aralarında başvurucunun da bulunduğu birçok kişi yaralanmıştır. Ankara  İdare Mahkemesince (İdare Mahkemesi) görülen yargılama sonucu verilen gerekçeli kararda belirtildiği üzere patlama sırasında başvurucunun sağ ve sol bacağı, çenesi ile omzuna bilye isabet etmiş; başvurucu kulak zarı yırtığı ve travma sebebiyle kaldırıldığı Hacettepe Üniversitesi Hastanesinde uzun süre tedavi görmüş, ameliyatlar geçirmiştir. Hakkâri Devlet Hastanesi tarafından başvurucuya ağır strese reaksiyon ve uyum bozuklukları, baldır düzeyinde peroneal sinir yaralanması teşhisleri konularak başvurucunun vücudunda %42 oranında fonksiyon kaybı bulunduğuna dair 7/9/2016 tarihli engelli sağlık kurulu raporu düzenlenmiştir. İçişleri Bakanlığı, başka hususlar yanında olay öncesinde yeterli güvenlik önlemlerinin alınıp alınmadığı konusunda iki mülkiye başmüfettişi ile iki polis başmüfettişine ön inceleme yaptırmıştır. Ön inceleme sonunda hazırlanan raporda başka hususlar yanında şu tespitler yer almıştır: - 2015 yılı başından itibaren İstihbarat ve Terörle Mücadele (TEM) Şube Müdürlüklerine değişik kaynaklardan birçok istihbarat bilgisi gelmiştir. Bu istihbarat bilgilerinin büyük çoğunluğu ya yer, zaman ve kişiye ilişkin somut bilgiler ihtiva etmemiş ya da teyide muhtaç niteliktedir ancak sözü edilen istihbarat bilgilerinin yine de güvenlik tedbirlerinin planlamasında dikkate alınması gerekir. 2015 yılında DEAŞ terör örgütü ile ilişkili istihbaratın fazlalığına rağmen Ankara Tren Garı önünde canlı bomba terör eylemini gerçekleştiren Y.E.A.nın da aralarında olduğu bazı şahısların canlı bomba eyleminde bulunabileceğine ve irtibatlı oldukları DEAŞ terör örgütünün Diyarbakır ve Suruç terör eylemlerinden sonra ülkemizde ses getirecek başka terör eylemi hazırlığı içinde olduğuna, halkın kalabalık olduğu yerlerde, toplantı ve gösteri yürüyüşlerinde birden fazla canlı bomba eylemi yapabileceğine yönelik istihbaratlar son derece önemlidir. Zira toplantı ve gösteri yürüyüşlerinin yoğun olarak yapıldığı illerin başında Ankara gelmektedir. Bu sebeple anılan nitelikteki bilgilerin toplantı ve gösteri yürüyüşlerinin güvenliğini planlamakla sorumlu il emniyet müdürü, emniyet müdür yardımcısı, emniyet birimleri hatta vali ile paylaşılması gereklidir. Buna rağmen TEM Şube Müdürlüğü, emniyet tedbirlerinin gözden geçirilmesi veya sıklaştırılması amacıyla emniyet birimlerine çoğunlukla aynı içerikli yazılar göndermiştir (ön incelemeyle ilgili süreç için bkz. Hasan Kılıç, B. No: 2018/22085, 27/1/2021, §§ 11-14).  Başvurucu 9/12/2015 tarihinde İçişleri Bakanlığına müracaat ederek olayda hizmet kusuru bulunduğunu belirtmiş ve olay nedeniyle uğradığı zararların tazminini talep etmiştir.  Talebin reddi üzerine başvurucu 29/3/2016 tarihinde İdare Mahkemesinde 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun  maddesi uyarınca 000 TL manevi tazminatın ödenmesi talebiyle tam yargı davası açmıştır. Başvurucu dava dilekçesinde özetle güvenlik güçlerine iletilen istihbarat bilgilerine rağmen mitinge katılacak kişilerin güvenliğini sağlamak için yeterli önlemin alınmadığını, olayda hizmet kusuru bulunduğunu, toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme ve katılma hakkına ilişkin olarak devletin kendisine düşen pozitif yükümlülükleri yerine getirmediğini iddia etmiştir. İçişleri Bakanlığı yaşanan olay hakkında yapılmış bir ihbarın bulunmadığını, idarenin hizmet kusurundan kaynaklanan bir güvenlik açığı olmadığını, idarenin üzerine düşen dikkat ve özeni gösterdiğini, olayın bir terör saldırısı olduğunu, patlamaların miting alanı dışında ve miting için kararlaştırılan zaman diliminden önce yaşandığını, Anayasa'nın devlete yüklediği pozitif yükümlülüklerin yetkililer üzerinde aşırı yük oluşturacak şekilde yorumlanamayacağını, uyuşmazlığın 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun çerçevesinde çözülmesi gerektiğini, 5233 sayılı Kanun'un yürürlüğe girmesinden sonra idarenin terör olaylarından kaynaklanan zarar dolayısıyla sosyal risk ilkesi çerçevesinde dahi sorumlu tutulamayacağını ve manevi zararların 5233 sayılı Kanun kapsamında olmadığını savunmuştur. İdare Mahkemesi 8/6/2018 tarihinde davanın kısmen kabulü ile başvurucuya 000 TL manevi tazminatın ödenmesine karar vermiştir. Gerekçenin ilgili kısmı şöyledir: ''...10/10/2015 tarihinde Ankara Tren Garı önünde meydana gelen patlamada davacının yaralandığı, olay sonrasında, sağ ve sol bacağı ve çenesi ile omuzuna bilye isabeti, kulak zarı yırtığı ve travma sebebiyle kaldırıldığı Hacettepe Üniversitesi Hastanelerinde uzunca süre tedavi gördüğü, bir kısım ameliyatlar geçirdiği, Hakkari Devlet Hastanesi'nce ağır strese reaksiyon ve uyum bozuklukları, baldır düzeyinde peroneal sinir yaralanması teşhisi konularak yüzde kırk iki (% 42) oranında vücudunda fonksiyon kaybı bulunduğunu belirten 07/09/2016 tarihli engelli sağlık kurulu raporu düzenlendiği, 09/12/2015 tarihinde İçişleri Bakanlığı kayıtlarına giren dilekçe ile idarenin hizmet kusuru sonucu oluştuğunu iddia olunan zararın karşılanması isteminde bulunulduğu, başvurunun idarece cevap verilmeyerek reddi üzerine; davacı tarafından patlama neticesinde yaralanması nedeniyle oluşan zararın tazmini istemiyle yapılan başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali ile uğranılan zarar karşılığı olarak fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 000,00 TL manevi tazminatın işleyecek yasal faizi ile birlikte tarafına ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.Bakılan uyuşmazlıkta, Ankara Valiliği İl Emniyet Müdürlüğü tarafından Emniyet Genel Müdürlüğü'ne hitaben yazılan yazıda; 'canlı bomba' ile gerçekleştirilen patlama olaylarının çok sayıda vatandaşın ölümüne ve yaralanmasına sebep olduğu, meydana gelen patlama ile ilgili adli ve idari sürecin devam ettiğinin ifade edildiği ve yine davalı idare tarafından olayın bir terör saldırısı olduğunun belirtildiği, nitekim 5233 sayılı Yasa uyarınca davacıya uğranılan maddi zarar nedeniyle maddi tazminat ödenmesine de karar verildiği göz önüne alındığında, olay nedeniyle yaralanan ve vücut fonksiyon kaybına uğrayan davacının yaşadığı elem ve üzüntü sebebiyle oluşan manevi zararının sosyal risk ilkesi uyarınca tazmin edilmesi gerekmektedir.Manevi tazminat, kişinin malvarlığında meydana gelen eksilmeyi karşılamaya yönelik bir tazmin aracı olmayıp, kişinin manevi yaşamında ortaya çıkan acı ve elemin azaltılmasına yönelik tatmin aracı olma yönü ağır basan bir tazminat türüdür. Terör eyleminden dolayı ortaya çıkan manevi zarar, eylemin gerçekleşmesinde idarenin kusuru olmasa dahi sosyal risk ilkesi gereğince zenginleşmeye yol açmayacak miktarda saptanması zorunludur.Bu durumda, dava konusu olayın süreci ve davacının olay nedeniyle duymuş olduğu acı ve üzüntü ile orantılı olarak takdiren, 000,00 TL manevi tazminatın yerleşik Danıştay içtihatları ile kabul edildiği üzere davalı idareye başvuru tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte davalı idarece davacıya ödenmesi gerekmektedir.Açıklanan nedenlerle; tazminat talebinin zımnen reddine ilişkin işlemin iptali isteminin incelenmeksizin reddine, davacının manevi tazminat isteminin ise kısmen kabulüne kısmen reddine, kabul edilen 000,00 TL manevi tazminatın ön başvuru dilekçesinin idarenin kayıtlarına girdiği tarihten itibaren hesaplanacak yasal faizi ile birlikte davalı idarece davacıya ödenmesine, fazlaya ilişkin istemin ise reddine....'' İçişleri Bakanlığı, anılan karara karşı Ankara Bölge İdare Mahkemesi  İdari Dava Dairesi (Daire) nezdinde istinaf yoluna başvurmuştur. İçişleri Bakanlığı, istinaf dilekçesi ile olayda idarenin kusuru bulunmadığını, hükmedilen manevi tazminat miktarının fahiş olup sebepsiz zenginleşmeye yol açtığını belirtilerek kararın kaldırılmasını talep etmiştir. Daire 23/10/2018 tarihinde istinaf başvurusunun kısmen kabulüne karar vermiştir. Gerekçenin ilgili kısmı şöyledir:"...Manevi tazminatın tutarını belirleme görevi hakimin takdirine bırakılmış ise de, hükmedilen tutarın uğranılan manevi zararla orantılı, duyulan üzüntüyü hafifletici olması gerekir. Hakimin manevi zarar ile ölenin yakınlarına verilmesine karar vereceği para tutarı adalete uygun olmalıdır.Hükmedilecek bu para zarara uğrayanda manevi huzuru doğurmayı gerçekleştirecek tazminata benzer bir fonksiyonu olan özgün bir nitelik taşır. Bu tazminatın sınırı onun amacına göre belirlenmelidir. Takdir edilecek miktar, mevcut halde elde edilmek istenilen tatmin duygusunun etkisine ulaşmak için gerekli olan kadar olmalıdır.Dosyanın incelenmesinden; davacının olay sırasında sağ ve sol bacağı ve çenesi il omuzuna bilge isabeti, kulak zarı yırtığı ve travma sebebiyle kaldırıldığı Hacettepe Üniversitesi Hastanesinde ağır strese reaksiyon ve uyum bozuklukları, baldır düzeyinde peroneal sinir yaralanması teşhisi konularak yüzde kırk iki oranında vücudunda fonksiyon kaybı bulunduğunu belirten sağlık kurulu raporu düzenlendiği anlaşılmaktadır.Buna göre, İdare Mahkemesince yukarıdaki açıklamalara uygun olmayan bir manevi tazminat miktarına hükmedilmesinde isabet görülmeyip davacı için takdiren 000,00-TL manevi tazminat ödenmesinin uygun olacağı sonucuna varılmıştır.Açıklanan nedenlerle, davalı idare istinaf isteminin KISMEN KABULÜNE, KISMEN REDDİNE, Ankara  İdare Mahkemesi'nin 08/06/2018 gün ... kararının fazlaya ilişkin manevi tazminatın reddi kısmı yönünden ONANMASINA, mahkeme kararının davacının manevi tazminat isteminin kısmen kabulü ile 000,00 TL manevi tazminatın ön başvuru dilekçesinin idarenin kayıtlarına girdiği tarihten itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte davalı idarece davacıya ödenmesine kısmı yönünden KALDIRILMASINA, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun değişik 45/4 maddesi uyarınca yeniden incelenen davada, davanın KISMEN KABULÜNE KISMEN REDDİNE, 000,00 TL manevi tazminatın ön başvuru dilekçesinin idarenin kayıtlarına girdiği tarihten itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte davalı idarece ÖDENMESİNE, fazlaya ilişkin manevi tazminatın REDDİNE..." Bölge İdare Mahkemesinin söz konusu kararı6/12/2018 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiş olup başvurucu 4/1/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.