Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, murisinin silahla kasten öldürülmesine ilişkin yapılan nakdi tazminat talebinin reddedilmesi üzerine açılan davanın hakkaniyete aykırı şekilde reddedilmesi ve yargılamanın uzun sürmesi nedenleriyle yaşam ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 7/5/2018 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden ulaşılan bilgi ve belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucunun murisi E.G., Siirt'in Baykan ilçesinde geçici köy korucusu olarak görev yaptığı 10/4/2003 tarihinde Obalı Köyü Akbduak mezrasında nöbet bölgesine giderken kimliği belirsiz kişi veya kişilerce yapılan silahlı saldırı sonucunda ölmüştür. Bu saldırıya ilişkin olarak Siirt Cumhuriyet Başsavcılığınca başlatılan soruşturma kapsamında iki şüpheli hakkında iddianame düzenlenmiştir. İddianamede şu hususlara yer verilmiştir. "Yapılan hazırlık tahkikatı sonucu her ne kadar görgüye dayalı tanık beyanı olmasa da, maktülü yukarıda açık kimlikleri yazılı sanıkların plan ve pusu kurarak taamüden öldürdüğü kanaatine varılmıştır.Şöyle ki,1-Maktulün kardeşi [N.G.] olay tarihinden önce sanık [A.G.nin] amcası olan ... [S.G.nin] kızının ırzına geçmesi, daha sonra mecburi evlilik yapmaları nedeniyle sanıkların bu aileye karşı kin besledikleri, 2-Tüm tanıklarca sakin ve sessiz olarak bilinen ve sanıklar dışında kimse ile bir husumeti bulunmayan maktulün, öldürüldüğü gün nöbet yerine her zamanki mutat yolunu kullanmaksızın sote bir yoldan gitmiş olmasının şüphe çekici olduğu ve maktulün mutat yolunu değiştirip bu yolu kullanmasının ancak bir plan dahilinde ve kendisini kandırabilecek bir yakını yada yakınları tarafından yapılabileceği,3-Dosyada mevcut otopsi raporundan da anlaşılacağı üzere, maktul üzerinde hiçbir darp, cebir ve boğuşma izinin bulunmaması, maktulün yakınları olan sanıklar tarafından öldürülmüş olduğunun açıkça gösterdiği, zira maktulün silahının güven ilişkisine dayalı olarak elinden alabilecek kişinin ancak yakınlarının olabileceği,4-Olay önce sanık [H.G.nin] tedirgin bir halde maktulün babasının evine geldiği, sanık [H.G.] ile maktulün babasına ait evinin mesafesinin 20 metre kadar olmasına rağmen sanığını üzerinin ıslak, ayaklarının çamur olması ve aynı şekilde sanık [A.G.nin] de olay gecesi üzeri ıslak bir şekilde eve geldiği, eşinin 'Hayırdır neredeydin, üzerin ıslak' diye üç kez sormasına rağmen cevap alamadığı, olağan olmayan hareketlerinin nedeninin soran eşi ['ye] üzerinde bir sıkıntı olduğunu belirttiği,5-Olay öncesi sanık [H.G.nin] maktulün kardeşi [N.G.yi] tehdit etmesi,6-Tüm müşteki ve yakınlarını kimse ile husumeti bulunmayan maktulü öldüren kişinin yukarıda izah edilen nedenlerden dolayı sanık [H.G.nin] yaptığını iddia etmeleri, olaydan sonra elde edilen nedenlerle bu işin her iki sanık tarafından birlikte gerçekleştirdiklerinin ortaya çıktığı anlaşılmıştır.Her ne kadar sanıklar savunmalarında atılı suçlamaları kabul etmeseler de, toplanan tüm delillerden sanıkların üzerlerine atılı suçu işledikleri kanaatine varılmış olduğundan ilgili sevk maddeleri gereğince sanıkların ayrı ayrı cezalandırılmalarına(...) kamu adına iddia ve talep olunur." Siirt Ağır Ceza Mahkemesi 2005 yılında sanıkların üzerine atılı suçu işlediklerinin sabit olmasını gerektirecek herhangi bir delile ulaşılamadığı gerekçesiyle sanıkların beraatine karar vermiştir. Başvurucu, murisinin ölümü sonrasında kendisine 3/11/1980 tarihli ve 2330 Sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun kapsamında aylık bağlanması için İçişleri Bakanlığı Nakdi Tazminat Komisyonuna (Komisyon) başvurmuştur. Komisyon yaptığı inceleme sonucu başvuruyu reddetmiştir. Komisyon kararının gerekçesi şu şekildedir: " 2003 tarihli tutanağa göre, şahsın muhtemelen nöbete giderken mevcut elinde bulunan kendisine zimmetli 67 B 4238 seri no'lu kaleşnikof 7,62 mm çaplı piyade tüfeği ile öldürülmüş olabileceği, ancak tüfeğin bulunamadığı, bu olayın yasa dışı herhangi bir örgütle bağlantılı olabileceğinin değerlendirilmediği, şahsın öldürüldüğü yer ile boş kovanlar, mermi giriş ve çıkışları göz önüne alınarak yapılan atışın maktule çok yakın mesafeden ateş edildiğini gösterdiği, şahsın kişiliğinin civardan sorulduğunda çok saf ve temiz bir yapıya sahip olduğu, düzenli olarak kullandığı yolu kullanmayıp öldürüldüğü yerdeki yolu kullanmasının şüphe çekici olduğu, yine maktul üzerinde herhangi bir darp, cebir ve boğuşma izinin olmamasının maktulün ölmeden önce tanıdık biri veya birileri tarafından bu yola saptırıldığı, mevcut kendine zimmetli kaleşnikof piyade tüfeğini zorlanmadan kandırılarak elinden alındığını ve öldürüldüğünü gösterdiği sonucuna varıldığından [talebin reddine karar verilmiştir.] " Başvurucu 7/1/2008 tarihinde Ankara  İdare Mahkemesinde (İdare Mahkemesi) başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle dava açmıştır. İdare Mahkemesi, davanın reddine 19/2/2009 tarihinde karar vermiştir. Gerekçeli kararın ilgili kısmı şu şekildedir:"..Uyuşmazlık, geçici koy korucusu [E.G.nin] 2003 tarihinde öldürülmesi olayının, 2330 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilip değerlendirilmeyeceği hususundaki ihtilaftan kaynaklanmakta olup; davacı tarafından Siirt Ağır Ceza Mahkemesi'nin 2004/55 esas sayılı dosyası ile kasten adam öldürmekten [H.G.] ve. [A.G.] hakkında kamu davası açılmış ise de bu şahıslar hakkında beraat kararı verildiği ve bu kararın kesinleştiği, [E.G.nin] kimse ile bir husumetinin bulunmadığı, sessiz ve sakin bir kişi olduğu da dikkate alındığında meydana gelen öldürme olayının görevi ile ilgili olduğu ileri sürülmüşse de süreç bir bütün olarak ele alındığında [E.G.nin] 2003 tarihinde kimliği belirsiz kişi veya kişilerce öldürülmesi olayının 2330 sayılı Kanun kapsamında güvenlik ve asayişin korunması ile ilgili bir görevin tesiriyle meydana geldiğine ilişkin hiç bir somut bilgi ve belgenin ortaya konulamaması karşısında, idare tarafından olayın 2330 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmemesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır." Başvurucunun temyizi üzerine Danıştay Onbirinci Dairesi, İdare Mahkemesinin kararına karşı yapılan temyiz talebini reddetmiş ve kararı onamıştır. Başvurucunun karar düzeltme başvurusu da, Danıştay Onbirinci Dairesinin 1/2/2018 tarihli kararı ile reddedilmiştir.  18/3/1924 tarihli ve 442 sayılı Köy Kanunu'nun  maddesinin dördüncü fıkrası şöyledir:  “Köy Korucuları ve Güvenlik Korucularının görevde bulundukları süre içinde yaralanmaları, engelli hâle gelmeleri veya ölümleri halinde '2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun' hükümleri uygulanır.”  2330 sayılı Kanun’un "Amaç" kenar başlıklı  maddesi şöyledir: "Bu kanunun amacı; barışta güven ve asayişi korumak, kaçakçılığı men, takip ve tahkikle, trafik ve yol güvenliğini veya tutuklu ve hükümlülerin sevk ve nakillerini sağlamakla görevli olanların; Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Emniyet Teşkilatında bulunan patlayıcı maddelerin incelenmesi, muhafazası, nakli, imha edilmesi ve zararsız hâle getirilmesi işlemlerinde görevlendirilenlerin bu görevlerinden dolayı ya da görevleri sona ermiş olsa bile yaptıkları hizmet nedeniyle derhal veya bu yüzden maruz kaldıkları yaralanma veya hastalık sonucu ölmeleri veya engelli hâle gelmeleri halinde ödenecek nakdi tazminat ile birlikte bağlanacak aylığın ve bu yüzden yaralanmaları halinde ödenecek nakdi tazminatın esas ve yöntemlerinin düzenlenmesidir." 25/11/1992 tarihli Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlüğe konulan Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Yönetmelik’in  maddesinin ilgili kısmı şöyledir: ''a) İç güvenlik ve asayişin korunmasında, kaçakçılığın men, takip ve tahkikinde, trafik ve yol güvenliğini veya tutuklu ve hükümlülerin sevk ve nakillerini sağlamada, güven ve asayişi ihlal eden eylemler nedeniyle yakalanan, gözaltına alınan, tutuklanan veya hükümlü bulunanların muayene ve tedavilerinde, kaçakçılığın men, takip ve tahkiki maksadıyla mayınlanmış sahaların temizlenmesinde, 2935 sayılı Kanunun 28 inci maddesinde belirtilen görev ve işlerin yerine getirilmesinde, Devlet istihbarat faaliyetlerinde, Devletin kara sınırlarının korunması ve güvenliğinin sağlanmasında ve terörle mücadele faaliyetlerinde ve patlayıcı madde ve şüpheli cisimlerin tespiti, incelenmesi, muhafazası, nakli, imhası ve zararsız hale getirilmesinde görevlendirilen;...bu görev ve yardımlarından dolayı veya görev ve yardımları sona ermiş olsa bile yaptıkları bu görev ve yardımları nedeniyle ya da Devlet güçlerini sindirme amacına yönelik saldırı sonucu, derhal veya bu yüzden maruz kaldıkları yaralanma ve hastalık sonucu ölmeleri halinde, 2330 sayılı Kanunda belirtilen hak sahiplerine verilecek nakdi tazminat ile dul ve yetimlerine bağlanacak aylıkların, engelli hale gelmeleri halinde kendilerine verilecek nakdi tazminat ile bağlanacak aylığın, yaralanmaları halinde ise kendilerine verilecek nakdi tazminatın ve yapılacak öğrenim ve sağlık yardımının esaslarını kapsar."  2330 sayılı Kanun ve diğer ilgili mevzuat için ayrıca bkz. Fuat Başkaya, B. No: 2019/26701, 22/2/2022, §§ 16-