Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, sağlık sorunları bulunmasına rağmen ceza infaz kurumunda tutulmanın ve cerrahi müdahale için gerekli koşulların sağlanmamasının kötü muamele yasağını ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 2/11/2018 tarihinde yapılmıştır. Ceza infaz kurumunda hükmen tutuklu bulunan başvurucu, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün  maddesi uyarınca sağlık hizmetlerine erişimin sağlanması ve tahliye edilmesi konusunda tedbir kararı verilmesini talep etmiştir. Komisyonca tedbir talebinin ve başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Anayasa Mahkemesinin 12/12/2018 tarihli kararıyla başvurucunun tahliyeye yönelik tedbir talebinin reddi, sağlık durumuna uygun koşulların sağlanarak sağlık hizmetlerine derhâl erişmesi yönünde tedbir kararı verilmiştir.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle, Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler ile Erzurum Cumhuriyet Başsavcılığı ve Erzurum H Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumundan (Ceza İnfaz Kurumu) temin edilen bilgilere göre ilgili olaylar özetle şöyledir:A. Genel Bilgiler Başvurucu, darbe teşebbüsü sonrasında FETÖ/PDY (Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması) üyesi olduğundan bahisle 7/11/2016 tarihinde tutuklanmıştır. Başvurucu, sağlık sorunları yaşadığını belirterek tahliyesini talep etmiş ancak talebi reddedilmiştir. Erzurum  Ağır Ceza Mahkemesinin 31/5/2018 tarihli kararıyla başvurucunun 9 yıl 2 ay hapis cezasıyla cezalandırılmasına ve hükümle birlikte tutukluluk hâlinin devamına karar verilmiştir. Mahkûmiyet kararının gerekçesinde; başvurucunun FETÖ/PDY'nin ticari alanda meydana getirdiği dernek ve federasyonda genel sekreter olarak yetkili olduğu, bu yapıların örgütle irtibatı ile örgütsel faaliyetlerinin icrasını temin için gayriresmî olarak vazifelendirildiği, ilgili derneğin üyelerinin seçimi ve çalışmalarına yön verdiği, kendisine verilen örgütsel talimatları yerine getirdiği, bu kapsamda basın açıklaması yaptığı, örgütün hastanesi, Bank Asya isimli finans kurumu ve dershaneleri ile yurtlarına örgütsel amaçlı destek olduğu, örgütün yayın organı olan Zaman gazetesine yeni abone kazandırma hususunda referans olduğu, örgüte müzahir şirketlerin muvazaalı olarak el değişimi konusunda talimatlar vererek organizasyonları üstlendiği ve ByLock programını kullandığı ifade edilmiştir. Anılan kararın istinaf incelemesi devam etmektedir. Başvurucu, sol dizinde rahatsızlık olduğunu belirterek Anayasa Mahkemesine tedbir talebinde bulunmuş; yakın tarihli tıbbi geçmişine ilişkin bilgi ve belgeler sunmuştur.  Anayasa Mahkemesi, başvurucu tarafından sunulan bilgilerin tedbir hususunu sağlıklı bir şekilde karara bağlamaya yeterli nitelikte olmadığını gözeterek -benzer olaylarda takip ettiği usule uygun olarak- 7/11/2018 ve 13/11/2018 tarihli müzekkerelerle Ceza İnfaz Kurumundan başvurucunun tedavi süreci ve tutulma koşullarına ilişkin bilgi ve belgelerin gönderilmesini talep etmiştir. B. Başvurucunun Tutulduğu Ceza İnfaz Kurumu Tarafından Gönderilen Belgeler Ceza İnfaz Kurumunun 9/11/2018 tarihli yazısında şu hususlara yer verilmiştir:i. Başvurucunun 5/2/2018 tarihinde Ceza İnfaz Kurumu revirine başvurduğu, yapılan muayene sonucunda kendisine dermatit tanısı konulduğu ve medikal tedavi düzenlendiği,ii. Başvurucunun 23/2/2018 tarihinde Ceza İnfaz Kurumu revirinde muayene edildiği ve kendisine egzersiz önerildiği,iii. Başvurucunun sevk edildiği Erzurum Bölge Eğitim ve Araştırma Hastanesi tarafından düzenlenen 20/3/2018 tarihli raporda "Hastanın 15 seans FTR [fizik tedavi ve rehabilitasyon] alması eşliğinde medikal tedavi alması, quadriceps güçlendirme egzersizlerinin her gün yapılması, 1 (bir) ay sonunda FTR ve ortopedi poliklinik kontrolü ile operasyon gerekliliği açısından tekrar değerlendirilmesi uygundur." şeklinde karar alındığı,iv. Başvurucunun 22/3/2018 tarihinde hastanenin FTR polikliniğinde muayene olduğu, kendisine on beş seans FTR önerildiği ve ilaç tedavisi verildiği,v. 9/4/2018 tarihinde FTR polikliniği tarafından düzenlenen on beş seanslık tedaviye başlandığı,vi. 22/5/2018 tarihinde hastanenin ortopedi polikliniği tarafından başvurucuya artroskopi (endoskop kullanılarak eklem içinin gözle muayenesi, tedavisi) önerildiği, vii. 25/4/2018 tarihinde başvurucunun sağ alt kadranında defans mevcut olduğu gerekçesiyle 112 Acilin Ceza İnfaz Kurumuna çağrıldığı,viii. Başvurucunun 30/4/2018 tarihinde hastanenin ortopedi polikliniğine sevk edildiği ve tetkik istendiği,ix. Başvurucunun 1/6/2018 tarihinde FTR polikliniğine sevk edildiği ve hakkında medikal tedavi düzenlendiği, x. Hastanenin Sağlık Kurulu tarafından düzenlenen 26/7/2018 tarihli raporda "2 (iki) yıl önce traktörden düşme sonrası sol dizi dönen ve yürürken dizinin boşa düşmesi ve dönmesi, tuvalete oturduktan sonra kalkarken dizinde kilitlenme, yürüyememe şikayeti ile tetkiki daha önce yapılan ve cerrahi tedavi önerilen hastanın ceza evinde bulunmasının hayati açıdan risk teşkil edip etmeyeceği: ETMEZ. Beyan ettiği sağlık sorunları yüzünden sağlığına olumsuz tesirde bulunup bulunmayacağı; Operasyon öncesi, esnası ve sonrası (rehabilitasyon tamamlanıncaya kadar) KLOZET TUVALET kullandığı müddetçe BULUNMAZ." şeklinde karar verildiği,xi. Hastane tarafından 13/8/2018 tarihinde düzenlenen raporda başvurucunun rahatsızlığının "Sol diz hareketleri normal sol diz eha normal ön çekmece dersi (-) lochman (2+) dizde belirgin instabilite görülmedi fiziki muayenedeMCL ACL intakt MRG: ACL RÜKTÜRÜ BULGUSU VAR." şeklinde tarif edildiği ve "Hastanemizde tedavisi vardır. Nakline gerek yoktur." yönünde karar verildiği,xii. Başvurucunun Ceza İnfaz Kurumunda altı veya sekiz kişilik odada tutulduğu, bu odaların iki katlı olduğu, üst katın yatakhane, alt katın ise tuvalet, banyo ve ortak kullanım alanı olarak ayrıldığı belirtilmiştir. Öte yandan Ceza İnfaz Kurumundaki tüm tuvaletlerin alaturka tuvalet olduğu bildirilmiştir. Ceza İnfaz Kurumunun 13/11/2018 tarihli yazısında ise şu hususlara yer verilmiştir:i. Başvurucuya ameliyat sonrası alafranga tuvalet kullanımının önerildiği, Ceza İnfaz Kurumunda alafranga tuvalet bulunmaması nedeniyle başvurucunun kendi isteği ile ameliyat olmadığı,ii. Ceza İnfaz Kurumunun bina yapısı itibarıyla alafranga tuvalet için mevcut ortamın bulunmadığı bildirilmiştir. Anayasa Mahkemesinin Tedbir Kararı Anayasa Mahkemesince 12/12/2018 tarihinde verilen tedbir kararında somut olayda, başvurucunun tedbir talebinin dizindeki rahatsızlık nedeniyle ameliyat olması gerektiği ancak gerekli koşulların sağlanamaması nedeniyle Ceza İnfaz Kurumunda tutulmanın ötesinde acı yaşadığı iddiası ekseninde yoğunlaştığı ifade edilmiş; başvurucunun tutuklu kaldığı zaman diliminde kamu makamlarınca gerekli sağlık hizmetine erişiminin sağlandığı, ancak başvurucuya önerilen tedavi için gerekli fiziksel koşulların oluşturulamadığı tespit edilmiştir. Anılan tedbir kararında; başvurucunun hükmen tutuklu bulunduğu Ceza İnfaz Kurumundan serbest bırakılması yönündeki tedbir talebinin reddine ve önerilen ameliyatın gerçekleştirilebilmesi amacıyla uygun koşulların sağlanması, bu çerçevede başvurucunun sağlık durumuna daha elverişli bir odada tutulması, başvurucuya alafranga tuvaletin temin edilmesi ve sağlık hizmetlerine derhâl erişmesi yönünde tedbir kararı verilmiştir.  Anayasa Mahkemesinin Tedbir Kararı Sonrasında Erzurum Cumhuriyet Başsavcılığı Tarafından Gönderilen Belgeler Erzurum Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 28/12/2018 tarihinde gönderilen yazıda; başvurucunun sağlık durumuna uygun ameliyat sonrası koşulların sağlandığı, sağlanan şartlar doğrultusunda başvurucunun tek katlı olan H-14 No.lu odada bir kişi ile birlikte kalabileceği konusunda bilgilendirildiği ancak başvurucunun Ceza İnfaz Kurumu tarafından alınan beyanında ameliyat olmak istemediğini belirttiği ifade edilmiştir. Ceza İnfaz Kurumu tarafından 13/12/2018 tarihinde düzenlenen İfade Tutanağı'nın ilgili kısmı şöyledir:"SORULDU: Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün ... 28/11/2018 tarihli yazısında hükümözlü H.G.nin tedavisinin gerekli kıldığı tüm işlemlerin yerine getirilmesini, kontrollerinin düzenli olarak yaptırılması hususunda gerekli duyarlılığın ve özenin gösterilmesini, adı geçenin ve benzer durumda olan hükümlü ve tutukluların rahatsızlığına bağlı ihtiyaçlarının kurum fiziki koşulları gözetilerek yerine getirilmesi açısından gerekli tedbirlerin alınması suretiyle infazına devam edilmesini emredilmiştir. Erzurum Böle Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nce düzenlenen sağlık kurulu raporunda; Beyan ettiği sağlık sorunları yüzünden sağlığına olumsuz tesirde bulunup bulunmayacağı 'Operasyon öncesi, esnası ve sonrası (Rehabilitasyon tamamlanıncaya kadar) KLOZET TUVALET kullandığı müddetçe BULUNMAZ' denilmiştir. Bahsi geçen ameliyatı olmanız durumunda raporda belirtilen şartların sağlanması adına tek katlı olan H-14 odasında yapılan tadilat ile birlikte bir adet klozet, bir adet engelli rampası kurulmuştur. Ameliyat sonrası bakımınıza yardım edebilecek aynı suç grubundan bir tutuklu ile kalabileceğinizi, bundan fazla tutuklunun odanın kapasitesi itibari ile odaya alınamayacağını bilmeniz gerekmektedir. Sağlanan imkanların yeterli olduğu değerlendirilmekle, ameliyat olup olmayacağınız hususunda cevap vermeniz gerekmektedir.CEVAP: 'Sağlanan şartlar içerisinde H-14 nolu odada imkanlar dahilinde 1 kişi ile birlikte kalabileceğim belirtilmiştir. Yanımda kalacak olan 1 kişinin rehabilitasyon süresi içinde sıkılıp tarafıma yardım etmeyeceğini düşünüyorum. Bu nedenle bu imkanlar dahilinde bu durumun sağlığıma daha olumsuz sonuçlar doğuracağı endişesi ile ameliyat olmak istemiyorum' dedi. Başvurucunun 3/8/2019 tarihinde Oltu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna nakledildiği, hâlen burada tutulduğu tespit edilmiştir.   İlgili ulusal hukuk için bkz. Abdullah Baybaşin, B. No: 2014/5161, 20/9/2017, §§ 28-32; Kamil Erdoğan, B. No: 2017/4023, 19/4/2018, §§ 19-