Haklar: Adil yargılanma hakkı (Hukuk)-Mülkiyet Hakkı

Başvuru, tapuda başkaları adına kayıtlı bulunan taşınmazın, imar ve ihya edenin mirasçıları adına tescil edilmesi istemiyle açılan tapu iptali ve tescil davasının reddedilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının; taşınmazı da içeren parselasyon planının iptaline ilişkin idari yargı kararının uygulanmaması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 23/5/2014 tarihinde yapılmıştır.  Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucular, Bakanlık görüşüne karşı beyanlarını sunmuşlardır.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucular Fatma Tan, Hüseyin Sözen, Kübra Sözen ve Mine Demirtaş sırasıyla 1968, 1964, 1946 ve1971 doğumlu olup İzmir'de ikamet etmektedir. Başvurucular, murislerince 6/9/1970 tarihli zilyetliğin devri ve satış mukavalesi ile Ş. T. isimli şahıstan satın alınan İzmir ili Menderes ilçesi Gümüldür köyünde kain ve (anılan tarihte) tapuda kayıtlı bulunmayan 998 ada 3 parsel numaralı taşınmaz üzerinde fiili zilyetlik iddiasında bulunmaktadır. Başvurucular tarafından anılan taşınmaz üzerinde yapı inşa edilmiş ve meyve ağaçları dikilmiştir. Taşınmaz otuz altı yıldır fiilen başvurucular murisi ve başvurucular tarafından kullanılmaktadır. A. İhtilaf Konusu Taşınmazın Tapu Durumu İzmir ili Menderes ilçesi Gümüldür köyünde kain998 ada 3 parsel numaralı toplam 1 hektarlık taşınmazın kök kaydı olan ve toplam 128 hektar büyüklüğünde bulunan 395 parsel numaralı taşınmaz, ilk kez 14/8/1972 yılında hükmen S. A. A., Z. B. S. ve  N. T. adına tapuya tescil edilmiştir. 395 parsel numaralı taşınmazın 14/8/1972 tarihinden önce tapuda kaydı bulunmamaktadır.  395 parsel numaralı taşınmazın 6/3/1978 tarihinde rızai taksime istinaden ifraz görmesi üzerine 1330 parsel numaralı taşınmaz bağımsız bir parsel olarak tapuya tescil edilmiştir.  Anılan taşınmazın mülkiyeti müteaddit defalar satış ve mahkeme kararları sonucu el değiştirmiştir. Taşınmazın bir kısım hissesi 14/5/2004 tarihinde O. S. isimli şahıs tarafından U. Ö. ve  A. isimli kişilere satılmıştır.  İzmir ili Menderes ilçesi Özdere Belediyesi Encümeninin 21/2/2003 tarihli kararıyla 1330 numaralı parseli de kapsayan 64/1 numaralı parselasyon planı kabul edilmiştir. Söz konusu parselasyon planı sonucu 1330 numaralı parselin 1 hektarlık alanı998 ada 3 parsel numarasıyla kısmen U. Ö. ve  A. isimli kişiler adına 30/12/2005 tarihinde tapuya tescil edilmiştir.  Tapu kütüğünün beyanlar hanesinde "Bir katlı ev, bir havuz, bir kuyu ve 450 adet meyve ağacı Ahmet Sözen'e aittir." şerhi yer almaktadır.B. Parselasyon Planına Karşı İdari Yargıda Açılan Dava Gümüldür Belediye Başkanlığınca Özdere Belediyesi Encümeninin 21/2/2003 tarihli kararıyla kabul edilen 64/1 numaralı parselasyon planının Gümüldür Belediyesi sınırları içinde kalan bölümüne karşıİzmir  İdare Mahkemesinde (İdare Mahkemesi) dava açılmıştır. Dava dilekçesinde, 1330 numaralı parselin de aralarında bulunduğu bazı taşınmazların Gümüldür Belediyesi sınırları içinde kaldığı ve Özdere Belediyesinin bu alanda parselasyon planı yapma yetkisinin bulunmadığı savunulmuştur. İdare Mahkemesince, 29/1/2004 tarihli kararla dava reddedilmiştir. Kararda, İçişleri Bakanlığının gönderdiği bilgi ve belgelerden bu iki belediye arasındaki sınırın belirlenemediği ve dolayısıyla ihtilaflı bölgenin Gümüldür Belediyesi sınırları içerisinde kaldığından söz edilemeyeceği gerekçesine dayanılmıştır. İdare Mahkemesi kararı Danıştay  Dairesinin 28/6/2006 tarihli kararıyla bozulmuştur. İdare Mahkemesi bozma kararına uyarak mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırmıştır. Bilişiler tarafından düzenlenen raporda, 1330 sayılı parselin bir kısmı ile 1475 sayılı parselin tamamının Gümüldür Belediyesi sınırları içerisinde kaldığı tespit edilmiştir. Mahkemece, 30/4/2008 tarihli kararla, bilirkişi raporuna dayanılarak 1330 sayılı parselin bir kısmı ile 1475 sayılı parselin tamamı yönünden 64/1 sayılı parselasyon planı iptal edilmiştir. İptal edilen kısım, başvurucuların hak iddia ettiği 998 ada 3 parsel numaralı taşınmazı da içermektedir. Anılan karar Danıştay  Dairesinin 13/10/2010 tarihli kararıyla onanmıştır. Kararın kesinleşmesi üzerine Menderes Belediye Başkanlığı tarafından 29/5/2013 tarihli yazıyla Menderes Tapu Müdürlüğünden, İdare Mahkemesince iptal edilen 64/1 sayılı parselasyon planının uygulanması ile oluşturulan parsellerin, uygulama öncesindeki kadastral parsellere dönüştürülmesi istenmiştir. Ancak Menderes Tapu Müdürlüğünce verilen cevapta, yeni bir parselasyon planı yapıldıktan sonra tapu sicilinde gerekli düzeltmelerin yapılacağı bildirilmiştir. Başvuru dosyasında yer alan kimi resmî yazışmalardan ve başvurucular tarafından yapılan başvuruya verilen cevaptan, yetkili Menderes Belediyesi Başkanlığınca bütçe yetersizliği gerekçesiyle anılan bölgede yeni bir parselasyon planı yapılamadığı ve İdare Mahkemesi kararıyla iptal edilen 64/1 numaralı parselasyon planına göre oluşturulan 998 ada 3 numaralı parselintapu sicilindeki hukuki varlığını sürdürdüğü anlaşılmaktadır. Başvurucular ile Sicil Malikleri Tarafından Adli Yargıda Karşılıklı Olarak Açılan Davalar 998 ada 3 numaralı parselin tapu sicilinde kısmi maliki gözüken U. Ö. ve  A. tarafından, 3/3/2006 tarihinde Menderes Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) başvurucular aleyhine el atmanın önlenmesi ile bina ve meyve ağaçlarının kali davası açılmıştır. Davacılar, başvurucuların taşınmazı hukuka aykırı olarak işgal ettiklerini ileri sürmüşlerdir. Başvurucular tarafından karşı dava olarak tapu iptali ve tescil davası açılmıştır. Anılan davada başvurucular, taşınmazın murislerince 1970 yılında zilyetliğin devri ve satış mukavalesiyle satın alınmasından sonra taşınmazı imar ve ihya ederek tarıma elverişli hâle getirdiklerini, meyve ağacı diktiklerini, havuz, kuyu, duvar, bahçe evi ve araç yolu inşa ettiklerini ve 36 yıl boyunca taşınmaza nizasız ve fasılasız zilyet bulunduklarını ileri sürerek taşınmazın adlarına tescil edilmesine karar verilmesini istemişlerdir. Başvurucular, bunun mümkün olmaması durumunda 36 yıldan beridir iyiniyetli bir şekilde taşınmaz üzerinde yaptıkları masrafların tazminine karar verilmesi isteminde bulunmuşlardır.  Öte yandan, U. Ö. ve  A. ile hisselerini 14/5/2004 tarihinde anılan şahıslara satan O. S. tarafından 21/5/2007 tarihli noter ihtarnamesiyle başvuruculardan ecrimisil ödenmesi talebinde bulunulmuş ancak ecrimisil ödenmemesi üzerine başvurucular murisi aleyhine ecrimisil davası açılmıştır. Mahkemece her üç dava birleştirilerek tek bir dosya altında inceleme yapılmıştır. Mahkemece 4/5/2011 tarihinde taşınmaz mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yapılmıştır. Bilirkişi heyetince düzenlenen 30/5/2011 tarihli raporda, taşınmaz üzerinde bulunan zirai ve inşaimuhtesatın en az değeri 934,67 TL, beş yıllık ecrimisil değeri de 565,23 TL olarak belirlenmiştir.  Mahkemece 27/12/2011 tarihinde verilen kararla davacıların meni müdahale talebi ile kal isteminin zeytin ağaçları dışındaki bölümünün, bilirkişi raporunda taşınmaz üzerinde bulunan zirai ve inşaimuhtesat için belirlenen 934,67 TL'nin başvuruculara ödenmesi kaydıyla kabulüne karar verilmiştir. Mahkeme ayrıca başvurucular tarafından davacılara 565,23 TL ecrimisil ödenmesine hükmetmiştir. Başvurucuların tapu iptali ve tescil istemi ise reddedilmiştir. Başvurucuların tescil talebinin reddi, tapulu taşınmazların zilyetlik ve ihya yoluyla mülk edinilemeyeceği gerekçesine dayandırılmıştır. Mahkeme kararı Yargıtay  Hukuk Dairesinin 24/9/2013 tarihli kararıyla onanmış, karar düzeltme istemi de aynı Dairenin 1/4/2014 tarihli kararıyla reddedilmiştir.  Kararın düzeltilmesi isteminin reddine ilişkin karar 28/4/2014 tarihinde başvurucular vekiline tebliğ edilmiştir. Başvurucular, 23/5/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır. A. Ulusal Hukuk 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun  maddesi şöyledir:"Taşınmaz mülkiyetinin kazanılması, tescille olur.Miras, mahkeme kararı, cebrî icra, işgal, kamulaştırma hâlleri ile kanunda öngörülen diğer hâllerde, mülkiyet tescilden önce kazanılır. Ancak, bu hâllerde malikin tasarruf işlemleri yapabilmesi, mülkiyetin tapu kütüğüne tescil edilmiş olmasına bağlıdır." 4721 sayılı Kanun’un  maddesinin birinci ve ikinci fıkraları şöyledir:"Tapu kütüğünde kayıtlı olmayan bir taşınmazı davasız ve aralıksız olarak yirmi yıl süreyle ve malik sıfatıyla zilyetliğinde bulunduran kişi, o taşınmazın tamamı, bir parçası veya bir payı üzerindeki mülkiyet hakkının tapu kütüğüne tesciline karar verilmesini isteyebilir.Aynı koşullar altında, maliki tapu kütüğünden anlaşılmayan ve yirmi yıl önce (...) hakkında gaiplik kararı verilmiş bir kimse adına kayıtlı bulunan taşınmazın tamamının veya bir parçasının zilyedi de o taşınmazın tamamı, bir parçası veya bir payı üzerindeki mülkiyet hakkının tapu kütüğüne tesciline karar verilmesini isteyebilir." 21/6/1987 tarihli ve 3402 sayılı Kadastro Kanunu’nun  maddesinin birinci fıkrası şöyledir:"Orman sayılmayan Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan ve kamu hizmetine tahsis edilmeyen araziden, masraf ve emek sarfı ile imar ve ihya edilerek tarıma elverişli hale getirilen taşınmaz mallar 14 üncü maddedeki şartlar mevcut ise imar ve ihya edenler veya halefleri adına, aksi takdirde hazine adına tespit edilir." Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 30/4/2010 tarihli ve E.2004/1, K.2010/1 sayılı kararının ilgili bölümü şöyledir:" 2/3-İhyanın Olağanüstü Zamanaşımı Yoluyla İktisaptan FarkıTaşınmazların olağanüstü zamanaşımı yoluyla iktisabının şartları, 743 s. TMK’nun maddesi ve bu maddeyi değiştiren, 4721 s.TMK’nun 713 maddesi; “Tapu kütüğüne kayıtlı olmayan bir taşınmazı davasız ve aralıksız olarak yirmi yıl süreyle ve malik sıfatıyla zilyetliğinde bulunduran kişi, o taşınmazın tamamı, bir parçası veya bir payı üzerindeki mülkiyet hakkının tapu kütüğüne tesciline karar verilmesini isteyebilir.Aynı koşullar altında, maliki tapu kütüğünden anlaşılmayan ve yirmi yıl önce ölmüş yada hakkında gaiplik kararı verilmiş bir kimse adına kayıtlı bulunan taşınmazın tamamının veya bir parçasının zilyedi de o taşınmazın tamamı, bir parçası veya bir payı üzerindeki mülkiyet hakkının tapu kütüğüne tesciline karar verilmesini isteyebilir.Tescil davası, Hazineye ve ilgili kamu tüzel kişilerine veya varsa tapuda malik gözüken kişinin mirasçılarına karşı açılır.Davanın konusu, mahkemece gazeteyle bir defa ve ayrıca taşınmazın bulunduğu yerde uygun araç ve aralıklarla en az üç defa ilan olunur.Son ilandan başlayarak, üç ay içinde yukarıdaki koşulların gerçekleşmediğini ileri sürerek itiraz eden bulunmaz ya da itiraz yerinde görülmez ve davacının iddiası ispatlanmış olursa, hâkim tescile karar verir. Mülkiyet birinci fıkrada öngörülen koşulların gerçekleştiği anda kazanılmış olur.Davalılar ve itiraz edenler, aynı davada kendi adlarına tescile karar verilmesini isteyebilirler.Kararda, tescili istenilen taşınmazın niteliği, yeri, sınırları ve yüzölçümü belirtilir ve karara, uzmanlarca düzenlenen teknik bilgileri içeren krokisi de eklenir. Özel kanun hükümleri saklıdır.” Hükmü ile düzenlenmiş; ayrıca Kadastro Kanunun  maddesinde bu hususa yer verilmiştir… Söz konusu hükümlere göre, bir taşınmazın olağanüstü zamanaşımı nedeniyle iktisabı için, tapu kütüğünde kayıtlı olmaması veya tapu kütüğünde kayıtlı olmakla birlikte, malikinin kim olduğunun anlaşılamaması ya da 20 yıl önce ölmüş olması veya gaipliğine karar verilmiş kimselere ait bulunması gerekir.Buradan anlaşılan, olağanüstü zamanaşımı yoluyla iktisap için,taşınmazın özel mülkiyete elverişli alanlardan olması gerekir (Sungurbey,İ./İsviçre –Türk Hukukuna Göre İktisabı Müruruzaman ,İstanbul-1956,sh 9 vd., Küley,/Müruruzamanla İktisap,İstanbul-1958, sh.50 vd ).İşte, 3402 s.KK.17/1 maddesi, söz konusu kurala bir istisna getirmiştir (Düzceer, Ali Rıza; Kadastro Kanunu, Ankara-1996, sh.134).Bu hükme göre, kanundaki şartların tamamlanması halinde, özel mülkiyete elverişli olanlar, ihya yoluyla iktisabı imkan dahilinde olan yerler haline getirilmiştir. Bu durum, zamanaşımı yoluyla ihya arasındaki en büyük farktır.Bununla birlikte, 3402 s.KK’nun 17/1 maddesi, ihyanın zilyetliğe ilişkin şartlarını zamanaşımı yoluyla iktisabın şartlarına bağlamıştır.Bu şartlar, Türk Hukukunda ilk defa görülmektedir. Bu bakımdan Kadastro Kanunu ile kabul edilen ihya kurumu, yeni şartlara bağlanmış ve Tapu Kanunu’ndaki eski haline göre, şartları son derece ağırlaştırılmış bir şekilde ortaya çıkmıştır(Başpınar,Veysel;Türk Toprak Hukukunda İhya, Ankara-1999, sh.16-17). "B. Uluslararası Hukuk Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine ek (1) Numaralı Protokol’ün  maddesi anlamında ancak “mülk” teşkil eden şeylere müdahale edilmesi koşuluyla anılan hükmün ihlali iddiasında bulunabileceğini vurgulamaktadır (Kopecky/Slovakya, B. No: 44912/98, 28/9/2004, § 35; Gratzinger ve Gratzingerova/Çek Cumhuriyeti, [BD] (k.k.), B. No: 39794/98, 10/7/2002, § 69).(1) Numaralı Protokol bağlamında “mülk” kavramı iç hukuktaki formel sınıflandırmadan bağımsız olarak özerk bir anlam taşımaktadır (Beyeler/İtalya, [BD], B. No:33202/96, 5/1/2000, §100; Eski Yunanistan Kralı ve Diğerleri/Yunanistan, [BD], B. No: 25701/94, 23/11/2000, §60). “Mülk” kavramının özerk yorumlanması, maddi varlığı bulunan şeylerle sınırlı olmaması anlamına da gelmektedir. Bu bağlamda, mal varlığını oluşturan hak ve menfaatler de bu hüküm çerçevesinde mülkiyet hakkı kapsamında, diğer bir deyişle “mülk” olarak değerlendirilebilir (Broniowski/Polonya, B. No: 31443/96, 22/6/2004, §129).  AİHM’e göre (1) Numaralı Protokol’ün  maddesi mevcut mülkleri veya varlıkları kapsamakta olup mülk edinmeyi garanti altına almaz (Kopecky/Slovakya, §35). Ayrıca şarta bağlı talepler, koşulların yerine getirilmemesi sonucu geçerliliğini yitirmesi durumunda “mülk” olarak nitelenmezler (Gratzinger ve Gratzingerova, §69). Bununla birlikte AİHM, bu hükmün, “mevcut mülk” veya mal varlığının yanında, mülkiyet hakkından etkili yararlanmanın teminine yönelik en azından "meşru bir beklenti"nin bulunduğunun iddia edilebilmesine imkân tanıyan taleplerin de mülk kapsamına girdiğini kabul etmektedir. Buna karşılık AİHM, mülkiyet hakkının tanınacağı umudunun (1) Numaralı Protokol’ün  maddesi anlamında “mülk” olarak görülmesinin mümkün olmadığını ifade etmektedir (Kopecky/Slovakya, § 35; Gratzinger ve Gratzingerova/Çek Cumhuriyeti, § 69; Lihtenştayn Prensi Hans-Adam II/Almanya, B. No: 42527/98, 12/7/2001, § 83; Stretch/Birleşik Krallık, B. No: 44277/98, 24/6/2003, §32).