Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, taşınmazın imar planında resmî kurum alanından çıkartılarak konut alanına dönüştürülmesi talebiyle açılan iptal davasının reddedilmesi ve yargılamanın makul sürede sonuçlanmaması nedenleriyle eşitlik ilkesinin, mülkiyet, adil yargılanma ve etkili başvuru haklarının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.   Başvuru, 19/12/2013 tarihinde İzmir Bölge İdare Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir. İkinci Bölüm İkinci Komisyonunca 31/12/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Bölüm Başkanı tarafından 22/1/2015 tarihinde, kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Adalet Bakanlığına (Bakanlık) başvuru konusu olay ve olgular bildirilmiş, başvurunun belgelerinin bir örneği görüş için gönderilmiştir. Bakanlığın 6/2/2015 tarihli yazısında, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir. A. Olaylar Başvuru formu ve ekleri ile başvuruya konu yargılama dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucuların maliki oldukları, Manisa ili Salihli ilçesi Şehitler Mahallesi 19 parsel numaralı taşınmazın da aralarında bulunduğu alan, Salihli Belediye Meclisi tarafından 27/3/1987 tarihinde onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planında hükûmet konağı genişletme alanı olarak belirlenmiştir.  Başvurucular, 7/7/1995 tarihinde Salihli Kaymakamlığına yaptıkları başvuruda, taşınmazlarının 1/5000 ölçekli nazım imar planında hükûmet konağı genişleme alanı olarak ayrılmış olmasına karşın kamulaştırılmaması nedeniyle yapımından vazgeçildiğine ilişkin görüş verilmesini talep etmişlerdir. İdarenin 18/7/1995 tarihli yazısıyla Bakanlıkça talimat verilmediği sürece taşınmazın yatırım programına alınıp kamulaştırma işleminin ilçe idaresi tarafından yapılmasının söz konusu olmadığının bildirilmesi üzerine başvuruculardan İbrahim Yüksel, kamulaştırma işleminin yargı kararıyla gerçekleştirilmesi istemiyle 19/9/1995 tarihinde Manisa İdare Mahkemesinde ilgili işleme karşı iptal davası açmıştır. Mahkemenin 27/12/1995 tarihli ve E.1995/957, K.1995/1080 sayılı kararıyla yarı hissesi başvurucu İbrahim Yüksel'e ait olan taşınmazın 27/3/1987 tarihinde nazım imar planı ile hükûmet konağı genişleme alanı içine alındığı, henüz kamulaştırma işleminin yapılmadığı, dolayısıyla taşınmazın durumunun belli olmadığı, taşınmazın satışı yapılamadığı gibi taşınmaza inşaat ruhsatı da verilmediği, başvurucuya ait taşınmaz hakkında kent imar planından ayrıldığı amaca uygun olarak ilgili kamu kuruluşunca 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu'nun  maddesi uyarınca kamulaştırma işlemi yapılmadığının anlaşıldığı, beş yıllık imar programı doğrultusunda yasal gerekliliğe uyulmaması nedeniyle başvurucunun istemi gözetilerek işlem tesisi gerekirken dava konusu taşınmazın hükûmet konağı genişleme sahasından çıkarılmasına yönelik işlemin reddedilmesinin hukuka uygun olmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Temyiz üzerine Danıştay Altıncı Dairesinin 14/4/1997 tarihli ve E.1996/2669, K.1997/2025 sayılı ilamıyla imar planında hükûmet konağı genişleme alanına ayrılan başvurucuya ait taşınmazın kamulaştırılmasından vazgeçildiğine ilişkin görüş verilmesi yolundaki başvurunun reddine ilişkin Salihli Kaymakamlığı işleminin 3194 sayılı Kanun'un  maddesinin (3) numaralı fıkrası uyarınca mevcut planın değiştirilmesi için belediyelere yapılacak başvurularda bu istem incelenirken ilgili belediyece göz önünde tutulacak bir görüş niteliğinde olduğu, dava konusu edilebilecek kesin ve yürütülmesi gerekli bir işlem niteliğinde olmadığı belirtilerek İlk Derece Mahkemesinin kararı bozulmuştur. Mahkemenin 31/5/1999 tarihli ve E.1998/832, K.1999/514 sayılı kararıyla Mahkeme masraflarının süresi içinde başvurucu tarafından yatırılmaması nedeniyle davanın açılmamış sayılmasına karar verilmiştir. Başvurucular, Danıştay Altıncı Dairesinin 14/4/1997 tarihli ilamı üzerine 4/6/1999 tarihinde Salihli Belediye Başkanlığına yaptıkları başvuruda, taşınmazlarının imar planında resmî kurum alanından çıkarılarak konut alanına dönüştürülmesi talebinde bulunmuşlar; idare tarafından istemin reddedilmesi üzerine 17/12/1999 tarihinde Manisa İdare Mahkemesinde iptal davası açmışlardır. Mahkemenin 28/3/2003 tarihli ve E.1999/2530, K.2003/285 sayılı kararıyla idari yargı yerlerince 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun  maddesi uyarınca idari işlem niteliğinde veya idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı verilmesinin mümkün olmadığı, Belediyeye 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar planlarındaki yönetim merkezini ve alt merkezlerini revize edecek şekilde plan yapma yükümlülüğü getirme neticesini doğuracak nitelikte bulunan bilirkişi raporuna itibar edilmediği, idari işlemde şehircilik ilkeleri ve planlama esaslarına aykırılık bulunmadığı belirtilerek davanın reddine karar verilmiştir. Temyiz üzerine Danıştay Altıncı Dairesinin 25/4/2005 tarihli ve E.2003/4756, K.2005/2490 sayılı ilamıyla imar planlarının yargısal denetiminde taşınmazın yeri, büyüklüğü, konumu ve işlevi açısından imar planında ayrıldığı amacın şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve kamu yararı açısından uygun olup olmadığının incelenmesinin zorunlu olduğu, Mahkemece alınan bilirkişi raporunda bu hususların değerlendirilmediği, uyuşmazlığın çözümlenmesinin teknik bilgiyi gerektirdiği, yeniden bilirkişi ve keşif incelemesi yapılarak karar verilmesi gerektiği belirtilerek İlk Derece Mahkemesinin kararı bozulmuştur. Mahkemece 18/10/2005 tarihinde direnme kararı verilmesi üzerine Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 10/12/2009 tarihli ve E.2006/57, K.2009/2799 sayılı ilamıyla karar bozulmuştur. Mahkemece bozmaya uyularak yapılan yargılama sonucunda 30/6/2010 tarihli ve E.2010/605, K.2010/1280 sayılı kararla bilirkişi raporunda tespit edilen hususlar kapsamında hükûmet konağı olarak belirlenen taşınmazın, bu tahsis amacıyla plan bütünlüğünü bozmadığı gibi yetersiz kalan eski binanın yerini alacak olması ve bu ihtiyacı karşılayabilme imkânı sunduğu, bu yönüyle taşınmazı resmî kurum alanından çıkarılmasının kamu yararına, şehircilik ilkelerine ve planlama esaslarına uygun olmayacağı belirtilerek davanın reddine karar verilmiştir. Temyiz üzerine Danıştay Altıncı Dairesinin 11/10/2013 tarihli ve E.2010/11272, K.2013/5954 sayılı ilamıyla dava konusu meclis kararı ile resmî kurum alanında kalan başvuruculara ait taşınmazın, konut alanına çevrilmesine ilişkin talebin reddedilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı ancak resmî kurum hizmetinin görülmesi amacıyla taşınmazına dava konusu imar planı kapsamında kısıtlama konulan başvurucuların söz konusu alanın 3194 sayılı Kanun'un  maddesi uyarınca imar programına alınarak kamulaştırma sürecinin başlatılması için ilgili Belediyeye başvurabilecekleri, istemin reddedilmesi hâlinde bu işleme karşı dava açabilecekleri belirtilerek hüküm onanmış; karar düzeltme yoluna gidilmeksizin kesinleşmiştir. Başvurucular 19/12/2013 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır. Karar, başvuruculara 2/1/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir.B. İlgili Hukuk 3194 sayılı Kanun'un "İmar programları, kamulaştırma ve kısıtlılık hali" kenar başlıklı  maddesi şöyledir: "Belediyeler; imar planlarının yürürlüğe girmesinden en geç 3 ay içinde, bu planı tatbik etmek üzere 5 yıllık imar programlarını hazırlarlar. Beş yıllık imar programlarının görüşülmesi sırasında ilgili yatırımcı kamu kuruluşlarının temsilcileri görüşleri esas alınmak üzere Meclis toplantısına katılır. Bu programlar, belediye meclisinde kabul edildikten sonra kesinleşir. Bu program içinde bulunan kamu kuruluşlarına tahsis edilen alanlar, ilgili kamu kuruluşlarına bildirilir. Beş yıllık imar programları sınırları içinde kalan alanlardaki kamu hizmet tesislerine tahsis edilmiş olan yerleri ilgili kamu kuruluşları, bu program süresi içinde kamulaştırırlar. Bu amaçla gerekli ödenek, kamu kuruluşlarının yıllık bütçelerine konulur.  İmar programlarında, umumi hizmetlere ayrılan yerler ile özel kanunları gereğince kısıtlama konulan gayrimenkuller kamulaştırılıncaya veya umumi hizmetlerle ilgili projeler gerçekleştirilinceye kadar bu yerlerle ilgili olarak diğer kanunlarla verilen haklar devam eder." 3194 sayılı Kanun'un "İmar planlarında umumi hizmetlere ayrılan yerler" kenar başlıklı  maddesi şöyledir: "(Birinci fıkra iptal: Ana.Mah.nin 29/12/1999 tarihli ve E.:1999/33, K.:1999/51 sayılı Kararı ile) İmar programına alınan alanlarda kamulaştırma yapılıncaya kadar emlak vergisi ödenmesi durdurulur. Kamulaştırmanın yapılması halinde durdurma tarihi ile kamulaştırma tarihi arasında tahakkuk edecek olan emlak vergisi, kamulaştırmayı yapan idare tarafından ödenir. Birinci fıkrada yazılı yerlerin kamulaştırma yapılmadan önce plan değişikliği ile kamulaştırmayı gerektirmeyen bir maksada ayrılması halinde ise durdurma tarihinden itibaren geçen sürenin emlak vergisini mal sahibi öder. (Üçüncü fıkra iptal: Ana.Mah.nin 29/12/1999 tarihli ve E.:1999/33, K.:1999/51 sayılı Kararı ile) Onaylanmış imar planlarında, birinci fıkrada yazılı yerlerdeki arsa ve arazilerin, bu Kanunda öngörülen düzenleme ortaklık payı oranı üzerindeki miktarlarının mal sahiplerince ilgili idarelere bedelsiz olarak terk edilmesi halinde bu terk işlemlerinden ayrıca emlak alım ve satım vergisi alınmaz." 2577 sayılı Kanun’un  maddesinin (2) numaralı fıkrası,  maddesinin (3) ve (4) numaralı fıkraları,  maddesinin (5) numaralı fıkrası, maddesinin (3) numaralı fıkrası ile  maddesi.