Haklar: Adil yargılanma hakkı (Hukuk)-Mülkiyet Hakkı

Başvuru, imar uygulaması ile kamuya terk edilen taşınmazın terk amacı dışında kullanılması nedeniyle mülkiyet hakkının; mahkeme kararının hatalı olması ve yargılamanın makul sürede tamamlanmaması nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 7/9/2018 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:A. Başvuru Konusu Olayın Arka Planı Başvurucu, Gaziantep'in Şehitkamil ilçesi Pancarlı Mahallesi 1308 ada 12 parselde kayıtlı 2157 m² yüz ölçümündeki taşınmazın malikidir. Başvurucunun maliki olduğu taşınmaz, Gaziantep Büyükşehir Belediye (Belediye) Encümeninin 19/6/1998 tarihli kararı ile Gaziantep  Yıl Atatürk Kültür Parkı ve Çevresi Spor Tesisleri ve Fuar Alanları Kentsel Tasarım Projesi içinde fuar alanı, kültür sitesi, tematik gösteri alanları, açık otoparklar, gezinti yolları, yeşil alanlar ve sosyal tesis alanı olarak planlandığından kamu yararı açısından kamulaştırılmıştır. Başvurucunun taşınmazının da içinde bulunduğu alan Belediye Meclisinin 18/3/2011 tarihli kararı ile Sarıgüllük kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı ilan edilmiştir. Başvurucu, mezkûr işleme karşı kamu yararı ve kişisel menfaatlerin zedelendiği iddiası ile askı süresi içinde 22/4/2011 tarihinde itiraz etmiştir. Belediye Meclisi 13/5/2011 tarihli meclis oturumunda itirazın reddine karar vermiştir. Başvurucu bu defa 13/6/2011 tarihinde Belediyeye başvurarak 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun  maddesine göre anlaşma yolu ile kamulaştırılan taşınmazın yine aynı Kanun'un  maddesi mucibince iadesi talebinde bulunmuştur. Belediye Başkanlığı 14/6/2011 tarihli yazısıyla 2942 sayılı Kanun'a göre yapılan kamulaştırma işleminin ardından 5 yıllık süre sonundaki 1 yıllık zaman içinde yapılacak talep doğrultusunda kamulaştırılan taşınmazların iade edilebileceğini, buna mukabil söz konusu taşınmaz hakkındaki kamulaştırma işleminin üzerinden 13 yıl geçtiği gerekçesiyle taşınmazın iadesinin yapılamadığını bildirmiştir.B. Başvuruya Konu Yargılama Süreci Başvurucu 1998 yılında Belediye tarafından fuar alanı, kültür sitesi ve sosyal tesis alanı yapılmak amacıyla kamulaştırılan taşınmazın imar değişiklikleriyle kentsel dönüşüm alanı, daha sonra da konut alanı ve ticari alan olarak belirlenmesi nedeniyle taşınmazın kendisine iadesi ya da değer artışı nedeniyle tazminata hükmedilmesi istemiyle 22/7/2011 tarihinde Gaziantep  Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) Belediye aleyhine dava açmıştır. Başvurucu 18/3/2011 tarihli Belediye Meclisi kararı ile kamulaştırma amacı dışına çıkıldığını, eski taşınmazının ticaret ve konut alanı olarak ilan edildiğini belirterek 2942 sayılı Kanun'un  ve  maddeleri uyarınca geri alma hakkının doğduğunu ileri sürmüştür. Mahkeme 6/6/2012 tarihli kararıyla 2942 sayılı Kanun'un  maddesi uyarınca taşınmaz maliki ile varılan uzlaşma sonucu yapılan kamulaştırmalara karşı dava açılamayacağı gerekçesiyle davanın reddine hükmetmiştir. Temyiz edilen hüküm, Yargıtay  Hukuk Dairesinin (Daire) 18/4/2013 tarihli ilamıyla onanmıştır. Başvurucunun karar düzeltme istemi üzerine Daire bu defa 28/1/2014 tarihinde onama kararını kaldırarak somut olayda aynı amacın gerçekleşmesi için davaya konu taşınmazla birlikte çok sayıda taşınmazın da kamulaştırıldığı anlaşıldığından, kamulaştırılan bu taşınmazların kamulaştırma bedeline en son kesinleşen parsele göre dava açma süresi belirlenip yapılacak inceleme sonucuna göre karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm kurulduğu gerekçesiyle hükmün bozulmasına karar vermiştir. Yargılama sırasında 2942 sayılı Kanun'un  maddesine 10/9/2014 tarihli ve 6552sayılı Kanun ile eklenen ve 2942 sayılı Kanun'un geçici  maddesi gereği devam eden davalarda da uygulanması benimsenen üçüncü fıkra ile kamulaştırılan taşınmazlarda, bu işlemin kesinleşmesinden itibaren kamu hizmetine tahsisi lüzumu kalmaması hâlinde mal sahiplerinin kanundan kaynaklanan yetkilerini kullanabilmeleri için 5 yıllık hak düşürücü süre öngörülmüştür. Yargıtayın bozma kararı sonrasında dava dosyası Mahkemenin 2014/391 Esas numarasını almıştır. Mahkeme 24/12/2014 tarihli kararıyla davanın 2942 sayılı Kanun'un  maddesinde tanımlanan geri alma davası vasfı taşıdığını saptamış ancak aynı Kanun'un  maddesi gereğince dava konusu taşınmazın ve aynı yerdeki diğer taşınmazların kamulaştırılmasının yapıldığı tarihten dava tarihine kadar 5 yıllık hak düşürücü sürenin geçmiş olduğu gerekçesiyle davanın reddine hükmetmiştir. Temyiz edilen hüküm Dairenin 7/3/2017 tarihli ilamıyla onanmıştır. Kararın gerekçesi özetle şöyledir:i. Hak düşürücü süreler, kanunlar ve sözleşme ile belirlenen bir sürenin geçmesiyle sadece dava hakkını değil bizzat hakkın kendisini ortadan kaldıran ve hâkim tarafından resen nazara alınması gereken süreler olup hukuki güvenliğin ve istikrarın sağlanması amacına hizmet etmektedir.ii. 2942 sayılı Kanun'un  maddesi ile kamulaştırılan taşınmazların kamulaştırma bedelinin kesinleşmesinden itibaren kamu hizmetine tahsisi lüzumu kalmaması hâlinde mal sahiplerinin yasadan kaynaklanan yetkilerini kullanabilmeleri için 5+1 yıllık süre öngörülmüştür.iii. Somut olayda da 5+1 yıllık hak düşürücü süre geçtikten sonra açılan davanın reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik bulunmamaktadır. Başvurucunun karar düzeltme istemi Daire tarafından 5/7/2018 tarihinde reddedilmiş ve karar kesinleşmiştir. Nihai karar başvurucunun vekiline 29/8/2018 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 7/9/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurucu, bireysel başvuruda bulunduktan sonra 16/5/2019 tarihinde vefat etmiştir. Başvurucunun murisleri, avukatları aracılığıyla 2/7/2020 tarihinde verdikleri dilekçeyle bireysel başvurudaki talepleri yineleyerek başvuruya devam etmek istediklerini beyan etmişlerdir.