Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, 24/11/1994 tarihli 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun uyarınca diğer kamu kurum ve kuruluşlarına nakil işlemi yapılması yönündeki talebin reddine ilişkin işleme karşı açılan davada hakkaniyete aykırı karar verilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 26/5/2014 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. İkinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:  Özelleştirme Yüksek Kurulunun 2/4/2004 tarihli kararı uyarınca Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi (TEDAŞ) özelleştirme kapsamına alınmıştır. Başvurucu TEDAŞ'a bağlı Çamlıbel Elektrik Dağıtım A.Ş.de 3/4/2007 tarihinde elektrik elektronik mühendisi olarak göreve başlamıştır. Çamlıbel Elektrik Dağıtım A.Ş. 31/8/2010 tarihinde Çamlı Enerji Dağıtım ve Parekende Satış Hizmetleri A.Ş.ye satılarak özelleştirilmiştir. Başvurucu, özelleşen Şirkette çalışmaya devam etmekte iken 2/2/2011 tarihinde iş sözleşmesinin feshedilmesi neticesinde diğer kamu kurum ve kuruluşlarına nakledilecek personel olarak isminin Devlet Personel Başkanlığına bildirilmesi talebiyle müracaat etmiştir. Başvurucunun talebi, TEDAŞ Genel Müdürlüğünün 24/8/2011 tarihli işlemi ile reddedilmiştir. Başvurucu, anılan işleme karşı Sivas İdare Mahkemesinde iptal davası açmış; Mahkeme 28/11/2012 tarihinde dava konusu işlemin iptaline karar vermiştir. Kararın gerekçesinde 4046 sayılı Kanun'a 2005 yılında yapılan değişikle geçici  maddenin eklendiğini ve anılan madde de kapsam dışı personelin nakil haklarının saklı tutulmasıyla ilgili iki koşul öngörüldüğünü ifade etmiştir. Bunlardan ilkinin kapsam dışı personelin görev yaptığı kuruluşun 2005 yılında Kanun'da yapılan değişiklikten önce özelleştirme kapsamına alınması, diğeri ise kapsam dışı kadro ve pozisyonlarda görev yapan iş kanunlarına tabi personelin aynı kadro ve pozisyonda çalışmaya devam ediyor olması olduğunu belirtmiştir. Olayda başvurucunun görev yaptığı TEDAŞ'ın dolayısıyla bağlı olan Çamlıbel Elektrik Dağıtım A.Ş.nin Kanun'da yapılan değişikliğin yürürlüğe girdiği 21/7/2005 tarihinden önce özelleştirme kapsamına alındığı belirtilerek başvurucunun aynı kadroda ve pozisyonda yani değişiklikten önce nakil hakkı tanınmış kapsam dışı kadro ve pozisyonda görev yapmaya değişiklikten sonra da devam ettiği ifade edilmiştir. Başvurucunun TEDAŞ'ın özelleştirme kapsam ve programına alındığı tarihten sonra işe başlamış olması nedeniyle Kanun'un geçici  maddesi hükmünden yararlandırılmamasının hukuken olanaklı olmadığı belirtilerek ne Kanun'da yapılan değişiklikten önce ne de bu değişiklikten sonra çalışmaya başlama tarihi ile ilgili böyle bir koşul öngörülmediği vurgulanmıştır. Dolayısıyla bu şartları taşıyan başvurucuya kamu kurum ve kuruluşlarına nakil hakkı verilmesi gerekirken bu yöndeki başvurusunun reddine ilişkin işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı, İç Denetim Koordinasyon Kurulunun (İDDK) 16/06/2011 tarihli ve E.2001/644, K.2011/675 sayılı kararının da aynı doğrultuda olduğu ifade edilmiştir. Davalı Kurumun temyizi üzerine Danıştay Beşinci Dairesi 5/12/2013 tarihli kararı ile idare mahkemesi kararının bozulmasına karar vermiştir. Kararın gerekçesinde başvurucunun geçici  madde de belirtilen şartları taşımadığı, kanun değişikliğinin yürürlüğe girdiği tarihten (21/7/2005) önce özelleştirme programında bulunan kuruluşlarda nakil hakkı tanınmış kapsam dışı kadro ile pozisyonlarda görev yapan ve aynı kadro ya da pozisyonlarda görev yapmaya devam eden kişi konumunda olmadığı ifade edilmiştir. Kararda başvurucunun 21/7/2005'ten sonra 3/4/2007 tarihinde TEDAŞ bünyesinde görev yapmaya başladığı vurgulanmış ayrıca başvuru tarihinde özel bir şirket olan Çamlı Enerji Dağıtım ve Parekende Satış Hizmetleri A.Ş. personeli olduğu hususu gözönüne alındığında idare mahkemesi kararında hukuki isabet olmadığı ifade edilmiştir. Bozma kararı üzerine yeniden yargılama yapan Mahkeme 20/3/2014 tarihli kararı ile bozmaya uyarak davayı reddetmiştir. İdare Mahkemesinin kararı, başvurucuya 28/4/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu, temyiz yoluna başvurmaksızın 26/5/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  A. Ulusal Hukuk  Kanun Hükümleri 4046 sayılıKanun'un  maddesinin ilgili kısmı şöyledir: "(Değişik: 3/7/2005-5398/8md.) Özelleştirme programına alınan kuruluşlarda (iştirakler hariç) ilgili kuruluş veya idare tarafından istihdam fazlası personel belirlenmesi ya da bu kuruluşların kısmen veya tamamen satışı nedeniyle kamu tüzel kişiliğinin sona ermesi, devredilmesi, küçültülmesi, faaliyetlerinin durdurulması, kapatılması, tasfiye edilmesi halinde; bu kuruluşlarda programa alınma tarihi itibarıyla 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tâbi olarak veya sözleşmeli statüde çalışmakta olanlar ile iş kanunlarına tâbi olarak görev yapmakla birlikte toplu iş sözleşmesi hükümlerinden yararlanmayan genel müdür, genel müdür yardımcısı, teftiş kurulu başkanı, kurul başkanı, daire başkanı, müessese, bölge, fabrika, işletme ve şube müdürü, müfettiş ve müfettiş yardımcısı, müşavir ve başuzman unvanlı kadrolara atanmak suretiyle görev yapan personel, kamu kurum ve kuruluşlarına nakledilmek üzere yukarıda belirtilen işlemlerin tamamlanmasından itibaren onbeş gün içerisinde İdare tarafından Devlet Personel Başkanlığına bildirilir." 4046 sayılı Kanun’un geçici  maddesi şöyledir:"(Ek: 3/7/2005 - 5398/29 md.) Bu Kanunun 22 nci maddesinde yapılan değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce özelleştirme programında bulunan kuruluşlarda nakil hakkı tanınmış kapsam dışı kadro ve pozisyonlarda görev yapan iş kanunlarına tâbi personelin, aynı kadro veya pozisyonlarda görev yapmaya devam etmeleri halinde nakil hakları saklıdır." 6/1/1982 tarihli ve 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun  maddesinin ilgili kısmı şöyledir: " İdari Dava Daireleri Kurulu;a) İdare mahkemelerinden verilen ısrar kararlarını, b) İdari dava dairelerinden ilk derece mahkemesi olarak verilen kararları,temyizen inceler. ..." 2575 sayılı Kanun'un maddesi şöyledir: "İçtihatları Birleştirme Kurulu, dava dairelerinin veya idari ve vergi dava daireleri kurullarının kendi kararları veya ayrı ayrı verdikleri kararlar arasında aykırılık veya uyuşmazlık görüldüğü veyahut birleştirilmiş içtihatların değiştirilmesi gerekli görüldüğü takdirde, Danıştay Başkanının havalesi üzerine, Başsavcının düşüncesi alındıktan sonra işi inceler ve lüzumlu görürse, içtihadın birleştirilmesi veya değiştirilmesi hakkında karar verir." Danıştay İçtihatları  22/9/2010 tarihli ve E.2010/2076, K.2010/5416 sayılı Danıştay Beşinci Dairesinin kararının ilgili kısmı şöyledir: "...4046 sayılı Yasa'nın 5398 sayılı Yasa ile eklenen geçici  maddesinde yer alan; 'Bu Kanunun  maddesinde yapılan değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce özelleştirme programında bulunan kuruluşlarda nakil hakkı tanınmış, kapsam dışı kadro ve pozisyonlarda görev yapan iş kanunlarına tabi personelin, aynı kadro veya pozisyonlarda görev yapmaya devam etmeleri halinde nakil hakları saklıdır.' yolundaki hükmün de, özelleştirilen kuruluşun özelleştirme programına alındığı tarih itibariyle kuruluşta iş kanuna tâbi olarak nakil hakkı tanınan bir görevde çalışmakta olanlar yönünden uygulanabileceği sonucuna varılmıştır..." Danıştay Beşinci Dairesinin 15/12/2010 tarihli ve E.2010/7074 sayılı, 15/12/2010 tarihli ve E.2010/7103 sayılı, 19/1/2011 tarihli ve 2010/7584 sayılı yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararları da benzer niteliktedir.  16/06/2011 tarihli ve E.2011/644, K.2011/675 sayılı Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu kararının ilgili kısmı şöyledir: "...4046 sayılı Yasa'ya, 5398 sayılı Yasa ile eklenen geçici  madde hükmü ile 3/7/2005 tarihli Yasa değişikliğinden önce özelleştirme kapsamına alınan kuruluşlarda kapsam dışıkadro ve pozisyonlarda görev yapan personelin Yasa değişikliğinden etkilenmeyeceği, diğer bir ifade ile 5398 sayılı Yasa'da sayılan kadrolarda çalışmayan kapsamdışı personelin nakil haklarının saklı tutulacağı düzenlenmiştir.  Söz konusu geçici  maddede kapsamdışı personelin nakil haklarının saklı tutulması için iki koşul öngörülmüştür. Bunlardan ilki, kapsamdışı personelin görev yaptığı kuruluşun 4046 sayılı Yasa'nın  maddesinde 5398 sayılı Yasa ile yapılan değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce özelleştirme kapsamına alınmış olması, diğeri ise kapsamdışı kadro ve pozisyonlarda görev yapan iş yasalarına tabi personelin aynı kadro ve pozisyonlarda görev yapmaya devam etmeleridir. ... Öte yandan, davacının TEDAŞ'ın özelleştirme kapsam ve programına alındığı tarihten sonra işe başlamış olmasından dolayı geçici  madde hükmünden yararlandırılmaması da hukuken olanaklı değildir. Çünkü, ne 4046 sayılı Yasa'nın  maddesinde yapılan değişiklikten önce ne de bu değişiklikten sonra çalışmaya başlama tarihi ile ilgili böyle bir koşul öngörülmüş değildir. Aksine geçici  madde ile kapsamdışı personelin nakil haklarının saklı tutulması için Kuruluşun Yasa değişikliğinden önce özelleştirme programına alınması yeterli görülmüştür. ..."  3/4/2013 tarihli ve E.2012/6890, K.2013/2673 sayılı Danıştay Beşinci Dairesinin kararının ilgili kısmı şöyledir: "...Olayda, 4046 sayılı Yasa'nın 5398 sayılı Yasa ile eklenen geçici  maddesinde yer alan hükmün, özelleştirilen kuruluşun özelleştirme programına alındığı tarih itibarıyla kuruluşta iş kanuna tâbi olarak nakil hakkı tanınan bir görevde 21/7/2005 tarihinden önce çalışmakta olanlar yönünden uygulanabileceği sonucuna varılmıştır. Bu durumda, 4046 sayılı Yasa'nın 22 nci maddesinde yapılan değişikliğin yürürlüğe girdiği 21/7/2005 tarihinden önce, 2/4/2004 tarihinde Özelleştirme Yüksek Kurulu'nun 2004/22 sayılı kararı ile özelleştirme kapsam ve programına alınan TEDAŞ Genel Müdürlüğü bağlı şirketlerinde 3/4/2006 tarihinden itibaren görev yapan davacının 4046 sayılı Yasaya 5398 sayılı Yasa ile eklenen Geçici  madde uyarınca nakil hakkı korunan personel olmadığı anlaşılmakta olup, diğer kamu kurum ve kuruluşlarına nakil hakkı verilmesi istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmemiştir..."Danıştay Beşinci Dairesinin 11/11/2011 tarihli ve E.2011/4132 sayılı; 10/10/2011 tarihli ve E.2011/5965 sayılı yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararları ile 16/12/2015 tarihli ve E.2015/6323, K.2015/10590, 13/6/2016 tarihli ve E.2014/5303, K.2016/3810 sayılı kararları da benzer niteliktedir. B. Uluslararası Hukuk Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme)  maddesinin birinci fıkrasının ilgili bölümü şöyledir:“Herkes, medeni hak ve yükümlülükleri hakkında karar verilmesi için ... bir yargı merciinde ... adil ... bir şekilde yargılanma hakkına sahiptir. " Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), hukuk devletinin temel ilkelerinden biri olan hukuki belirliliğin Sözleşme'nin bütün maddelerine içkin olduğunu belirtmektedir. (Iordan Iordanov/Bulgaristan, B. No: 23530/02, 2/7/2009, § 47). AİHM'e göre hukuk devletinin asli unsurları arasında yer alan hukuki belirlilik veya güvenlik ilkesi, hukuki durumlarda belirli bir istikrarı temin etmekte ve kişilerin mahkemelere güvenine katkıda bulunmaktadır. Birbiriyle uyuşmayan mahkeme kararlarının sürüp gitmesi, yargı sistemine itimadı azaltarak yargısal bir belirsizliğe yol açabilir (Nejdet Şahin ve Perihan Şahin/Türkiye [BD], B. No: 13279/05, 20/10/2011, § 57). Ancak bireylerin makul güvenlerinin korunması ve hukuki güvenlik ilkesi, içtihadın değişmezliği şeklinde bir hak bahşetmemektedir (Unédic/Fransa, B. No: 20153/04, 18/12/2008, § 74; Nejdet Şahin ve Perihan Şahin/Türkiye, § 58). AİHM, içtihat farklılıklarının farklı coğrafi bölgelerde yetkili birden fazla yargısal otoritenin var olduğu yargısal sistemlerde doğal olduğunu vurgulamaktadır (Iordan Iordanov/Bulgaristan, § 47; Nejdet Şahin ve Perihan Şahin/Türkiye, § 51). Hatta içtihat farklılığı aynı mahkeme içinde de söz konusu olabilir. Bu durum kendi başına Sözleşme'ye aykırılık teşkil etmez (Nejdet Şahin ve Perihan Şahin/Türkiye, § 51). Fakat AİHM yüksek mahkemelerin, bu yargısal otoriteler arasındaki içtihat farklılıklarını giderme rolünün bulunduğunu ifade etmektedir (Iordan Iordanov/Bulgaristan, § 47).  AİHM -açık keyfîliğin bulunması hâli hariç- ulusal mahkemelerin iç hukuk kurallarına ilişkin yorumlarını sorgulama rolünün bulunmadığını belirtmektedir. AİHM, aynı şekilde ulusal mahkemelerce açıkça verilen farklı kararları -açıkça benzer olan davalara ilişkin olsa bile- kıyaslama gibi bir işlevinin bulunmadığını, ulusal mahkemelerin hukuk kurallarını yorumlama hususundaki bağımsızlığına saygı gösterilmesi gerektiğini ifade etmektedir (Nejdet Şahin ve Perihan Şahin/Türkiye, § 50). AİHM, dinamik ve evrimsel bir yaklaşımın sürdürülememesinin hukukun gelişimini ve hukukta reformu engelleyeceğini, bu nedenle içtihat değişikliğinin tek başına etkin adalet yönetimine aykırı olmadığının altını çizmektedir (Atanasovski/Makedonya Eski Yugoslav Cumhuriyeti, B. No: 36815/03, 14/1/2010, § 38). AİHM'e göre, mahkeme içtihatlarındaki değişim yargı organlarının takdir yetkisi kapsamında kalmakta olup böyle bir değişiklik özü itibarıyla önceki çözümün tatminkâr bulunmaması anlamına gelir (S.S. Balıklıçeşme Beldesi Tarım Kalkınma Kooperatifi ve diğerleri/Türkiye, B. No: 3573/05 ... 17293/05, 30/11/2010, § 28). Ancak yerleşmiş yargısal pratiğin de içtihat değişikliğinin gerekçelendirildiği kararda dikkate alınması gerekir (Atanasovski/Makedonya Eski Yugoslav Cumhuriyeti, § 38). Bu bağlamda aynı hususta daha önce çıkan kararlardan farklı bir hüküm kurulması hâlinde mahkemelerce bu farklılaşmaya ilişkin makul bir açıklama getirilmesi gerekmektedir (Stoilkovska/Makedonya Eski Yugoslav Cumhuriyeti, B. No: 29784/07, 18/7/2013, § 49). AİHM, hukuki belirlilik şartının ve meşru beklentilerin korunması gereğinin yerleşik içtihadın sürdürülmesini içermediğinin altını çizmekte, ancak iyi temellere oturmuş yerleşik içtihadın varlığının yüksek mahkemeye içtihattan ayrılmayı haklılaştıran daha sağlam gerekçeler açıklama görevi yüklediğini ifade etmektedir. AİHM'e göre, yüksek mahkemenin yerleşik içtihattan farklı karar verilmesinin sebebi hakkında başvurucuya detaylı açıklama yapma sorumluluğu bulunmaktadır (Atanasovski/Makedonya Eski Yugoslav Cumhuriyeti, § 38).  AİHM, birçok kararında "esaslı ve uzun süreli içtihat farklılıkları"nın adil yargılanma hakkını ihlal ettiğine hükmetmiştir. AİHM, esaslı ve uzun süreli içtihat farklılığının varlığının tespitinde yargısal pratikteki istikrarsızlığı giderecek mekanizmaların bulunup bulunmadığının ve gerekmesi durumunda bu mekanizmaların etkili bir şekilde işletilip işletilmediğinin önem taşıdığına işaret etmektedir (Nejdet Şahin ve Perihan Şahin/Türkiye, § 53). AİHM, yargısal uygulamalardaki istikrarsızlığın yol açtığı hukuki belirsizliklerin ve kararlar arasındaki farklılığı giderecek mekanizmaların bulunmamasının adil yargılama hakkını zedeleyeceğinin altını çizmektedir (Nejdet Şahin ve Perihan Şahin/Türkiye, § 54). AİHM'e göre, devletin, hukuk sistemini uyumsuz yargısal kararlar verilmesini önleyecek şekilde biçimlendirme yükümlülüğü bulunmaktadır (Nejdet Şahin ve Perihan Şahin/Türkiye, § 55). AİHM; 2575 sayılı Danıştay Kanunu uyarınca, Danıştayın bir dairesi ile İDDK'nın bir karar konusunda tutarsızlığa düştüğü durumlarda İçtihatları Birleştirme Kurulunun içtihattaki çelişkiyi gideren ve hukuki bağlayıcılığı olan bir karar verdiğini belirtmektedir. AİHM, benzer davalarda bile olsa ulusal mahkemelerin farklı kararlarını karşılaştırma yükümlülüğü olmadığını gözönünde bulundurarak Daire ve İDDK arasındaki yorum farklılığının kendi içinde Sözleşme'nin  maddesini ihlal etmediği görüşündedir (Emel Boyraz/Türkiye, B. No: 61960/08, 2/12/2014, § 73).