Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, itfaiye tesisi olarak kamulaştırılan taşınmazın kamulaştırma amacına uygun olarak kullanılmaması nedeniyle mahkemeye erişim ve mülkiyet haklarının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 28/9/2018 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu adına kayıtlı olan Antalya'nın Finike ilçesine bağlı Yenimahalle Mahallesi'nde bulunan 409 m² yüz ölçümündeki 35 ada 10 parsel sayılı başvuru konusu taşınmaz hakkında, 1/10/2002 tarihli Finike Belediye Başkanlığı (Belediye) Encümen kararıyla itfaiye birliği kurulması amacıyla kamulaştırma kararı alınmıştır. Ardından Belediye tarafından başvurucu aleyhine Finike Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) 10/3/2003 tarihinde açılan kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescili davasının kabulüne dair 26/9/2006 tarihli karar, taraflarca temyiz edilmeksizin 7/12/2006 tarihinde kesinleşmiştir. Başvurucunun talebiyle Antalya  Noteri tarafından düzenlenen 23/9/2014 tarihli tutanakta, başvuru konusu taşınmazın bulunduğu arazide dörtlü hangar şeklinde bir binanın bulunduğu ve kapının girişinde Z.T. yazılı tabelanın asılı olduğu belirtilmiştir. Bunun üzerine başvurucu 11/12/2014 tarihinde Belediye aleyhine açtığı geri alım davası ile itfaiye tesisi olarak kullanılmak üzere kamulaştırılan taşınmazın kamulaştırma amacına uygun kullanılmadığını ve taşınmazın Z.T. isimli firmaya bırakıldığını belirterek Belediye adına olan tapunun iptaliyle kendi adına tescilini talep etmiştir. Davalı Belediye cevap dilekçesinde, öncelikle davanın süresinde açılmadığını öne sürmüştür. Öte yandan söz konusu taşınmaz üzerinde itfaiye binası ve itfaiye araçları için etrafı çevrili araç parkı yapıldığı ve bu şekilde kullanıldığı belirtilmiştir. Bununla birlikte beş yıllık süre içinde salt tesis yapılıp yapılmadığı hususunun değerlendirilmesinin yeterli olmadığı savunulmuştur. Bu kapsamda kamulaştırma amacına yönelik olarak ödenek sağlanması, yatırım programına alınması, ihaleye çıkarmak için izin, ihale yer teslimi gibi idari hazırlıklar, ifraz ve tevhit, kamulaştırılan alanın imar durumunda değişiklik yapılması ve imar düzenlemesi gibi hususlarda yürütülen işlemlerin ve yapılan yazışmaların da yasada öngörülen işlem kapsamında mütalaa edilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Mahkemece 14/10/2015 tarihinde davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiştir. Kararın gerekçesinde 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun  maddesine göre taşınmazın kamulaştırma amacına aykırı kullanıldığı iddiasının kesinleşme tarihinden itibaren 5+1 yıl içerisinde ileri sürülmesi gerektiği vurgulanmıştır. Buna göre anılan taşınmazın kamulaştırılarak Belediye adına tesciline dair kararın 7/12/2006 tarihinde kesinleştiği, başvuru konusu davanın en geç 7/12/2012 tarihinde açılması gerekirken dava açma süresi geçtikten sonra 11/12/2014 tarihinde açıldığı ifade edilmiştir. Başvurucu tarafından temyiz edilen karar, Yargıtay  Hukuk Dairesince (Daire) 20/6/2018 tarihinde onanmıştır.  Nihai karar, başvurucu vekiline 10/9/2018 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 28/9/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  2942 sayılı Kanun’un "Mal sahibinin geri alma hakkı" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:  “Kamulaştırma bedelinin kesinleşmesi tarihinden itibaren beş yıl içinde, kamulaştırmayı yapan idarece veya 22 nci maddenin dördüncü fıkrası uyarınca devir veya tahsis yapılan idarece; kamulaştırma ve devir amacına uygun hiç bir işlem veya tesisat yapılmaz veya kamu yararına yönelik bir ihtiyaca tahsis edilmeyerek taşınmaz mal olduğu gibi bırakılırsa, mal sahibi veya mirasçıları kamulaştırma bedelini aldıkları günden itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte ödeyerek, taşınmaz malını geri alabilir.Doğmasından itibaren bir yıl içinde kullanılmayan geri alma hakkı düşer. (Ek fıkra: 10/9/2014-6552/100 md.) Birinci ve ikinci fıkrada belirtilen süreler geçtikten sonra kamulaştırılan taşınmaz malda hakları bulunduğu iddiasıyla eski malikleri veya mirasçıları tarafından idareden herhangi bir sebeple hak, bedel veya tazminat talebinde bulunulamaz ve dava açılamaz.Aynı amacın gerçekleşmesi için birden fazla taşınmaz mal birlikte kamulaştırıldığı takdirde bu taşınmaz malların durumunun bir bütün oluşturduğu kabul edilerek yukarıdaki fıkralar buna göre uygulanır.Özel kanunlarda bu maddenin uygulanmayacağına ilişkin hükümler saklıdır. 1164 sayılı Arsa Ofisi Kanununa dayanılarak yapılan kamulaştırmalarda ve bu Kanunun 3 üncü maddesinin 2 nci fıkrasında belirtilen hallerde yapılacak kamulaştırmalarda bu madde hükmü uygulanmaz."