Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, kötü muamele şikâyetlerine ilişkin olarak etkili soruşturma yapılmaması nedeniyle kötü muamele yasağının; somut delil bulunmaksızın ve lehe deliller toplanmaksızın mahkûmiyet hükmü kurulması, bozma sonrasında kazanılmış hak gözetilmeyerek ilk hükümden daha fazla cezaya hükmedilmesi yönündeki itirazların Yargıtay tarafından yapılan incelemede dikkate alınmaması ve yargılamanın makul sürede tamamlanmaması nedenleriyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 27/3/2015 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, yalnız kötü muamele iddialarına ilişkin görüş bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.   Başvuru formu ve eklerinde ve Ulusal Yargı Ağır Bilişim Sistemi'nden (UYAP) elde edilen bilgilere göre olaylar özetle şöyledir: 8/7/2004 tarihinde başvurucu Ali Rıza Özyolcu'nun ailesi ile aynı ilçede ikamet eden başka bir ailenin bireyleri arasında eskiden var olan bir husumetin de sonucu olarak silahlı çatışma yaşanmıştır. Polis ekiplerinin olaya müdahale ederek silah kullanan birçok şüpheliyi yakalamasından sonra olay yerine gelen başvurucu elindeki silahla ateş etmeye başlamış, polis memurları kendisini durması için uyarmasına rağmen ateş etmeye devam etmiştir. Başvurucunun silahından çıkan kurşunlardan biri polis memurlarından birine isabet ederek onun ölümüne neden olmuştur. Bunun üzerine olay yerinde bulunan ve karşı aileden olan E.T., eline geçirdiği bir sopayla başvurucunun kafasına vurmuş ve başvurucu, yere yığılmıştır. Daha sonra polis memurları hemen müdahale ederek başvurucunun elindeki silahı alıp başvurucuyu yakalamıştır. Olay esnasında bir polis memuru ve bir evin balkonunda bulunan H.Y. vurularak hayatını kaybetmiştir. A. Başvurucunun Yaralanmasına İlişkin Olarak Yürütülen Adli Süreç Kavgaya karışanlardan E.T. hakkında başvurucunun kafasına kazma sapı ile vurmak suretiyle yaralanmasına sebebiyet vermesi nedeniyle müessir fiil suçundan kamu davası açılmıştır. Erciş Ağır Ceza Mahkemesince 5/6/2007 tarihinde, E.T.nin eyleminin meşru savunma sınırları içinde kaldığının kabulü ile ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir. Yargıtay  Ceza Dairesince 30/3/2009 tarihinde, E.T. hakkında müessir fiil eylemi nedeniyle eylemin şikâyete tabi olduğu ve usulüne uygun olarak yapılmış şikâyet bulunmadığı belirtilerek kamu davasının düşmesine karar verilmiştir. Başvurucunun verdiği dilekçelerde ve alınan ifadesinde gözaltına alınırken polis memurları tarafından darbedildiği iddialarını ileri sürmesi üzerine Patnos Cumhuriyet Başsavcılığınca soruşturma başlatılmıştır. Yapılan inceleme sonunda 29/3/2005 tarihinde, başvurucunun kavgaya karışan diğer aileden E.T. tarafından kafasına vurulmak suretiyle yaralandığının sabit olduğu, başvurucunun polis memurları tarafından darbedildiğine ilişkin bir delil bulunmadığı gerekçeleriyle kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmiştir.  Başvurucu vekilinin anılan karara karşı yaptığı itiraz, Van  Ağır Ceza Mahkemesince 13/7/2005 tarihinde reddedilmiştir.B. Başvurucu Hakkında Yürütülen Adli Süreç Erciş Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen soruşturma neticesinde başvurucu hakkında diğer suçların yanında kasten adam öldürme suçundan kamu davası açılmıştır. 8/7/2004 tarihinde başvurucu Ali Rıza Özyolcu'nun ailesi ile aynı ilçede ikamet eden başka bir ailenin bireyleri arasında eskiden var olan bir husumetin de sonucu olarak silahlı çatışma yaşanmıştır. Polis ekiplerinin olaya müdahale ederek silah kullanan birçok şüpheliyi yakalamasından sonra olay yerine gelen başvurucu elindeki silahla ateş etmeye başlamış, polis memurları kendisini durması için uyarmasına rağmen ateş etmeye devam etmiştir. Başvurucunun silahından çıkan kurşunlardan biri polis memurlarından birine isabet ederek onun ölümüne neden olmuştur. Bunun üzerine olay yerinde bulunan ve karşı aileden olan E.T. eline geçirdiği bir sopayla başvurucunun kafasına vurmuş ve başvurucu, yere yığılmıştır. Daha sonra da polis memurları hemen müdahale ederek başvurucunun elindeki silahı almış ve onu yakalamışlardır. Erciş Ağır Ceza Mahkemesince 5/6/2007 tarihinde, başvurucunun maktul Polis Memuru B.A.yı hedefte hata sonucu öldürmek suçundan 24 yıl hapis cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiş; iyi hâl nedeniyle Türk Ceza Kanunu'nun  maddesi uyarınca cezadan 1/6 oranında takdiri indirim yapılarak 20 yıl sonuç cezaya hükmedilmiştir. Erciş Ağır Ceza Mahkemesinin 5/6/2007 tarihli kararına karşı sanık müdafii, maktul B.A.nın yakını olan müdahiller vekili ile Cumhuriyet savcısı temyiz talebinde bulunmuştur. Yargıtay  Ceza Dairesince 30/3/2009 tarihinde, başvurucu hakkında maktul B.A.yı öldürme suçundan verilen karar, hükme esas alınan ölü muayene ve otopsi tutanağının duruşmada okunarak, sanıktan diyecekleri sorulmaksızın hüküm kurulmuş olması nedeniyle bozulmuştur. Yeniden yapılan yargılama sonucunda Erciş Ağır Ceza Mahkemesinin 23/5/2011 tarihli kararıyla başvurucunun B.A.yı kasten öldürme suçundan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiş, iyi hâl nedeniyle cezadan takdirî indirim yapılarak müebbet hapis cezasına hükmedilmiştir. Başvurucunun temyiz istemi üzerine Yargıtay  Ceza Dairesince 21/5/2012 tarihinde anılan karar, olası kasıtla öldürme suçundan hüküm kurulması gerektiği gözetilmeksizin doğrudan kasıtla öldürme suçundan hüküm kurulmuş olduğu gerekçesiyle bozulmuştur. Yeniden yapılan yargılama sonucunda Erciş Ağır Ceza Mahkemesinin 15/11/2012 tarihli kararıyla başvurucunun sabit olan kasten öldürme eylemi nedeniyle ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile cezalandırılmasına, suçun kanuni tanımındaki unsurların gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen fiili işlediği bu hâliyle eylemi olası kasıt ile gerçekleştirmesi nedeniyle müebbet hapis cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiştir. Sanığın önceki hükümle kazanılmış hakkı nedeniyle verilen cezada ise takdirî iyi hâl indirimi uygulanarak başvurucunun 25 yıl hapis cezası ile cezalandırılmasına hükmedilmiştir. Mahkemenin iyi hâl indirimine ilişkin gerekçesi şöyledir:"TCK'nın  maddesi uyarınca, fail yararına cezayı hafifletecek takdiri nedenlerin varlığı hâlinde verilen cezada indirim yapılabilecektir. Takdiri indirim nedeni olarak, failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki davranışları, cezanın failin geleceği üzerindeki olası etkileri gibi hususlar göz önünde bulundurulabilecektir.TCK'nın  maddesinin uygulanıp uygulanmayacağı gerekçesi belirtilmek suretiyle hakimin takdirindedir.Sanığın önceki hükümdeki kazanılmış hakkı nedeniyle TCK’nın  maddesi tatbik edilmiştir." Anılan karar, Yargıtay  Ceza Dairesinin 26/1/2015 tarihli kararıyla onanmıştır. Onama gerekçesi şöyledir:"Toplanan deliller karar yerinde incelenip, sanık Ali Rıza Özyolcu’nun kişiyi yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle öldürme suçunun sübutu kabul, oluşa ve soruşturma sonuçlarına uygun şekilde suç niteliği tayin, cezayı azaltıcı takdiri indirim sebebinin niteliği takdir kılınmış, savunmaları inandırıcı gerekçelerle değerlendirilip reddedilmiş, incelenen dosyaya göre bozma üzerine verilen hükümde isabetsizlik görülmediğinden, sanık müdafiilerinin temyiz dilekçesi ve duruşmalı incelemede eksik incelemeye, sübuta, meşru savunma koşullarının varlığına, haksız tahrik hükmünün uygulanması gerektiğine, delillerin takdirinde hata edildiğine vesaireye yönelen ve yerinde görülmeyen temyiz itirazlarının reddi..." Başvurucu 27/3/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  5237 sayılı Kanun'un "Kast" başlıklı  maddesi şöyledir:"(1) Suçun oluşması kastın varlığına bağlıdır. Kast, suçun kanunî tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir. (2) Kişinin, suçun kanunî tanımındaki unsurların gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen, fiili işlemesi hâlinde olası kast vardır. Bu hâlde, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda müebbet hapis cezasına, müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmi yıldan yirmibeş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur; diğer suçlarda ise temel ceza üçte birden yarısına kadar indirilir." 5237 sayılı Kanun'un "Takdiri indirim nedenleri" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"(1) Fail yararına cezayı hafifletecek takdiri nedenlerin varlığı hâlinde, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine, müebbet hapis; müebbet hapis cezası yerine, yirmibeş yıl hapis cezası verilir. Diğer cezaların altıda birine kadarı indirilir. (2) Takdiri indirim nedeni olarak, failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki davranışları, cezanın failin geleceği üzerindeki olası etkileri gibi hususlar göz önünde bulundurulabilir. Takdiri indirim nedenleri kararda gösterilir." 5237 sayılı Kanun'un "Kasten öldürme"kenarbaşlıklı  maddesi şöyledir:"(1) Bir insanı kasten öldüren kişi, müebbet hapis cezası ile cezalandırılır." 5237 sayılı Kanun'un "Nitelikli haller" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"(1) Kasten öldürme suçunun;...g) Kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle,...işlenmesi hâlinde, kişi ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile cezalandırılır." 4/4/1929 tarihli ve 1412 sayılı mülga Ceza Muhakemeleri Usul Kanunu'nun Kanun'un  maddesinin dördüncü fıkrası şöyledir:"Hüküm yalnız sanık tarafından veya onun lehine Cumhuriyet savcısı veya 291 inci maddede gösterilen kimseler tarafından temyiz edilmişse yeniden verilen hüküm, evvelki hükümle tayin edilmiş olan cezadan daha ağır olamaz." 31/7/2018 tarihli ve 30495 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 25/7/2018 tarihli ve 7145 sayılı Kanun'un  maddesiyle 9/1/2013 tarihli ve 6384 sayılı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Yapılmış Bazı Başvuruların Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'a eklenen "Anayasa Mahkemesinde bulunan bazı bireysel başvurularhakkında Komisyona müracaat" kenar başlıklı geçici  maddesi şöyledir:"GEÇİCİ MADDE 2- (Ek:25/7/2018-7145/20 md.) (1) Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri kapsamında olup, münhasıran bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla Anayasa Mahkemesinde derdest olan bireysel başvurular, başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabul edilemezlik kararının tebliğinden itibaren üç ay içinde yapılacak müracaat üzerine Komisyon tarafından incelenir.(2) Komisyona müracaat, müracaat edenin kimlik bilgileri ile Anayasa Mahkemesine başvuru tarihi ve numarasını içeren imzalı bir dilekçeyle yapılır. Dilekçeye, Anayasa Mahkemesine yapılan bireysel başvuruya ilişkin form, kabul edilemezlik kararı ve bu kararın tebliğine dair belge ile ihlal iddiasına ilişkin diğer bilgi ve belgeler eklenir.(3) Müracaat evrakındaki eksikliğin giderilmesi için müracaat edene otuz günü geçmemek üzere süre verilir. Bu süre içinde, geçerli bir mazereti olmaksızın eksikliğin tamamlanmaması hâlinde müracaat reddedilir. (4) Bu madde uyarınca Komisyona gelen müracaatlar bakımından 7 nci maddenin birinci fıkrasındaki dokuz aylık süre, on altı ay olarak uygulanır. "