Haklar: Adil yargılanma hakkı (Suç İsnadı)

Başvuru, beyanları belirleyici ölçüde hükme esas alınan tanığın sanık tarafından sorgulanmasına imkân verilmemesi nedeniyle tanık sorgulama hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 20/11/2020 tarihinde yapılmıştır. Komisyon; adli yardım talebinin kabulüne ve tanık sorgulama hakkı dışındaki şikâyetlerin kabul edilemez olduğuna, anılan hakka ilişkin şikâyetin kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir.    Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması (FETÖ/PDY) üyeliği suçundan Erdemli Cumhuriyet Başsavcılığınca (Başsavcılık) yürütülen soruşturmalar kapsamında bazı şüphelilerin ifadesi alınmıştır. Bahsi geçen şüpheliler verdikleri ifadelerde başvurucu hakkında da beyanda bulunmuştur. Bu kapsamda;- Başsavcılık tarafından yürütülen bir soruşturma kapsamında ifadesine başvurulan E.Y. başvurucunun Abdullah kod adını kullandığını, 2014-2015 döneminde üniversite sorumlusu olduğunu, bölge talebe mesulü olarak faaliyetlerde bulunduğunu, üniversite öğrencilerinin örgüte kazandırılması için çalışmalar yürüttüğünü, sorumluluğundaki evlerden birine abilik yaptığını belirtmiştir. Bir diğer soruşturma kapsamında ifadesine başvurulan Ç. de benzer yönde beyanda bulunmuş; ayrıca kollukta birlikte gözaltında tutuldukları sırada şahsına yöneltilen suçlamalar hakkında konuşmaması ve herhangi bir itirafta bulunmaması yönünde başvurucunun kendisine baskı yaptığını ifade etmiştir. - Başsavcılık tarafından yürütülen diğer bazı soruşturmalar kapsamında ifadelerinebaşvurulan şüpheliler , A.Ç. veŞ.Ö.başvurucunun Mersin'de düzenlenen toplantılara üniversite sorumlusu olarak katıldığı yönünde beyanlarda bulunmuştur. Mersin Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından başvurucu hakkında FETÖ/PDY üyeliği suçundan kamu davası açılmıştır. İddianamede yukarıda bahsi geçen tanık beyanlarına delil olarak yer verilmiştir. İddianamenin ilgili kısmı şöyledir:"Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde,şüpheli Abdulkerim Kahraman'ın'Abdullah'kod ismini alarakMersin ili Erdemli İlçesinde 2014-2015 sezonunda FETÖ/PDY terör örgütünde Üniversite sorumlusu ve BTM olarak faaliyet yürüttüğü, üniversite öğrencilerinin örgüte kazandırılması için çalışmalar yaptığı, sorumluluğunda olduğu 3 evden bir tanesinde ev abiliği yaptığının tanıklar [] [Ç.] , [A.Ç.] ve Cihan Medya Dağıtım Şti'nin Erdemli temsilcisi [Ş.Ö.nün] beyanlarından anlaşıldığı, örgüte ait yayın organlarına aboneliklerinin bulunduğu, yakalandıktan sonra nezarethanede birlikte kaldığı [Ç.] isimli şahsın itirafçı olmasını engellemek maksadıyla baskı yapacak kadar örgüte bağlı olduğu anlaşıl[mıştır.]" Mersin  Ağır Ceza Mahkemesinde (Mahkeme) görülen yargılamada 19/7/2018 tarihinde duruşma hazırlığı işlemleri yapılmıştır. Tensip Tutanağı'nda tanıklar E.Y., , Ç. A.Ç. ve Ş.Ö.nün yargı çevresi dışında ikamet ettiğinin anlaşıldığı gerekçesiyle olay hakkında bilgilerine başvurulması amacıyla ikamet ettikleri yer mahkemesine talimat yazılmasına karar verilmiştir.  Tanık A.Ç.nin 9/7/2018 tarihinde istinabe mahkemesinde alınan beyanının ilgili kısmı şöyledir:"Sanık Abdulkerim Kahraman'ı 2014 yılının başlarında kaldığımız evlere öğrencilerden sorumlu abi olarak Erdemli'ye gelmesiyle tanıdım,... sadece öğrencilerden sorumlu kişi olarak bilirim, himmet topladığını görmedim, öğrencilere ne gibi yardımlarda bulunduğunu bilmiyorum, kendisiyle aynı ortamda pek bulunmadım, sanıkla ilgili bilgi ve görgüm bundan ibarettir dedi." Tanık Ç.nin 16/7/2018 tarihinde istinabe mahkemesinde alınan beyanının ilgili kısmı şöyledir:"Sanık Abdulkerim Kahraman 2013-2014 yıllarında Erdemli içesinde Üniversite Mesulü olarak görev yapmakta idi, ben bunu biliyorum, sanık ben mezun olacağım sene Erdemli'ye geldiği için sanık hakkında pek fazla bilgiye sahip değilim, ancak daha önce ifademde de söylediğim gibi benim bildiğim kadarı ile 2014 yılında Erdemli Üniversite Mesulü olarak görev yapmakta idi, dedi. " Tanık  nin 18/10/2018 tarihinde istinabe mahkemesinde alınan beyanının ilgili kısmı şöyledir:"Ben bu konu hakkında daha önce beyanda bulunmuştum, o beyanlarımı aynen tekrar ederim, ben Mersin ili Erdemli ilçesinde 2011-2014 yılları arasında üniversite okumak için bulunuyordum, 17-25 Aralık olaylarına kadar örgüte ait evlerde kaldım, daha sonra ayrıldım, Abdulkerim Kahraman ile Mersin ilinde bir sohbet sırasında tanıştım, kendisinin kod isminin Abdullah olduğunu biliyorum, toplantıda kendisine orada bulunan şahıslar Abdullah diye hitap ettiği için kod adının Abdullah olduğunu söylüyorum, Abdulkerim Tarsus'ta okuyordu, Tarsus ilçesinden Mersin'e gelip, Mersin'deki üniversite öğrencileriyle ilgileniyordu, kendisine örgüt içerisinde üniversiteci sıfatı veriliyordu, ben Abdulkerim'i 17-25 Aralık tarihinden önce bir sohbet toplantısında görmüştüm, bu toplantı haricinde kendisiyle başka bir görüşmem olmadı, başka bir bilgimde yoktur dedi." Tanık E.Y. nin 9/11/2018 tarihinde istinabe mahkemesinde alınan beyanının ilgili kısmı şöyledir:"Abdulkerim KAHRAMAN'ı üniversite döneminden tanıyorum. Kendisi üniversite öğrenci sorumlusuydu. Kendisi bu görevi 2014-2015 tarihleri arasında yaptı. Hatırladığın kadarıyla 2015 in Nisan-Mayıs aylarında Mersin Erdemli ilçesinden ayrıldı. Ayrılmasından sonra kendisinden herhangi bir haber almadım. 2014-2015 arası üniversite öğrenci sorumlusu olduğunu biliyorum. Tüm bildiklerim bundan ibaret. Başkaca ekleyeceğim bir husus yoktur dedi." Başvurucu ve müdafiinin hazır bulunduğu yargılamanın sırasıyla 7/8/2018 ve 6/12/2018 tarihli birinci ve üçüncü celselerinde tanıklar A.Ç., Ç., E.Y. ve nin beyanları okunmuştur. Başvurucu; beyanlara karşı savunmasında özetle aleyhteki beyanları kabul etmediğini, terör örgütü üyesi olmadığını ifade etmiştir. Yargılamanın 10/1/2019 tarihli son celsesinde ise tanık H.T. duruşma salonunda hazır bulundurulmuştur. Tanık H.T. beyanında örgütün üniversite yapılanması hakkında bilgi vermiştir. H.T.nin beyanından, sorumluluğunda 20 ev bulunan kişiye büyük bölge talebe mesulü, 5-6 evle ilgilenen kişiye bölge talebe mesulü dendiği, "üniversiteci"nin ise üniversitelerden örgüt evlerine eleman kazandıran kişi olduğu, üniversitecinin bölge talebe mesulünün üstü olduğu, üniversite öğrencilerinin sohbetlerinin pazar günleri yapıldığı,  ve  sınıfların üniversite sorumlusunun sorumluluğunda olduğu anlaşılmıştır. Tanık H.T.nin başvurucu hakkında herhangi bir beyanı bulunmamaktadır.  Mahkeme, başvurucunun atılı suçtan hapis cezasıyla cezalandırılmasına 12/3/2019 tarihinde karar vermiştir. Kararda, istinabe yoluyla dinlenen tanıklar A.Ç., Ç., E.Y., nin beyanları Mahkemece delil olarak hükme esas alınmıştır. Bahsi geçentanıkların özetle başvurucunun üniversite mesulü olarak öğrencilerden sorumlu kişi olduğu ve kod adı kullandığı yönündeki beyanları hükme esas alınmıştır. Mahkemece tanık beyanlarına ek olarak başvurucunun FETÖ/PDY ile iltisakı bulunduğu gerekçesiyle kanun hükmünde kararname (KHK) ile kapatılan Kaynak Özel Eğitim Öğretim Sanayive Ticaret Anonim Şirketindeki sosyal güvenlik kaydı ile Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumundan temin edilen HTS kayıtlarından hareketle FETÖ/PDY'ye ait olan Cihan Medya Dağıtım, Feza Gazetecilik, NT, Işık Yayın ve Zaman isimli şirketlerle irtibatının bulunduğuna ilişkin tespit ve Zaman gazetesi abonesi olduğu yönündeki tanık beyanı delil olarak değerlendirilmiştir. Başvurucunun istinaf talebi, Adana Bölge Adliye Mahkemesi  Ceza Dairesinin 27/11/2019 tarihli kararı ile esastan reddedilmiştir. Başvurucu müdafii 28/12/2019 tarihli temyiz dilekçesinde -diğerlerinin yanı sıra- tanık beyanlarının talimatla alındığını, tanıklarla yüzleştirme yapılmadığını belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir. Yargıtay  Ceza Dairesince yapılan inceleme neticesinde 7/9/2020 tarihinde hükmün onanmasınakarar verilmiştir. Başvuru 20/11/2020 tarihinde yapılmıştır.  A. Ulusal Hukuk 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun "Silâhlı örgüt" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"(1) Bu kısmın dördüncü ve beşinci bölümlerinde yer alan suçları işlemek amacıyla, silahlı örgüt kuran veya yöneten kişi, on yıldan onbeş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (2) Birinci fıkrada tanımlanan örgüte üye olanlara, beş yıldan on yıla kadar hapis cezası verilir...." 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun “Tanık ve bilirkişinin naiple veya istinabe yoluyla dinlenilmeleri" kenar başlıklı  maddesinin (5) numaralı fıkrası şöyledir:"Yukarıdaki fıkralar içeriğine göre tanık veya bilirkişinin aynı anda görüntülü ve sesli iletişim tekniğinin kullanılması suretiyle dinlenebilmeleri olanağının varlığı hâlinde bu yöntem uygulanarak ifade alınır. Buna olanak verecek teknik donanımın kurulmasına ve kullanılmasına ilişkin esas ve usuller yönetmelikte gösterilir." 5271 sayılı Kanun’un “Doğrudan soru yöneltme” kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:“Cumhuriyet savcısı, müdafi veya vekil sıfatıyla duruşmaya katılan avukat; sanığa, katılana, tanıklara, bilirkişilere ve duruşmaya çağrılmış diğer kişilere, duruşma disiplinine uygun olarak doğrudan soru yöneltebilirler. Sanık ve katılan da mahkeme başkanı veya hâkim aracılığı ile soru yöneltebilir. Yöneltilen soruya itiraz edildiğinde sorunun yöneltilmesinin gerekip gerekmediğine, mahkeme başkanı karar verir. Gerektiğinde ilgililer yeniden soru sorabilir.” 5271 sayılı Kanun’un “Delillerin ortaya konulması ve reddi” kenar başlıklı  maddesinin (3) numaralı fıkrası şöyledir:“Cumhuriyet savcısı ile sanık veya müdafii birlikte rıza gösterirlerse, tanığın dinlenmesinden veya başka herhangi bir delilin ortaya konulmasından vazgeçilebilir.” 5271 sayılı Kanun’un “Duruşmada anlatılması zorunlu belge ve tutanaklar” kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:“ Naip veya istinabe yoluyla sorgusu yapılan sanığa ait sorgu tutanakları, naip veya istinabe yoluyla dinlenen tanığın ifade tutanakları ile muayene ve keşif tutanakları gibi delil olarak kullanılacak belgeler ve diğer yazılar, adlî sicil özetleri ve sanığın kişisel ve ekonomik durumuna ilişkin bilgilerin yer aldığı belgeler, duruşmada anlatılır.” 5271 sayılı Kanun’un “Duruşmada okunmayacak belgeler” kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:“Olayın delili, bir tanığın açıklamalarından ibaret ise, bu tanık duruşmada mutlaka dinlenir. Daha önce yapılan dinleme sırasında düzenlenmiş tutanağın veya yazılı bir açıklamanın okunması dinleme yerine geçemez.” 5271 sayılı Kanun’un “Delilleri takdir yetkisi” kenar başlıklı  maddesi şöyledir:“(1) Hâkim, kararını ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilir. Bu deliller hâkimin vicdanî kanaatiyle serbestçe takdir edilir. (2) Yüklenen suç, hukuka uygun bir şekilde elde edilmiş her türlü delille ispat edilebilir.”B. Uluslararası Hukuk Tanık sorgulama hakkı yönünden ilgili uluslararası hukuk için bkz. Nurcan Gülabi, B. No: 2015/15355, 23/5/2018, §§ 24- Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) duruşmada hazır bulunmayan tanıkların beyanlarının delil olarak kullanılmasının yargılamanın adilliğini zedeleyip zedelemediğini tespit etmek amacıyla uyguladığı üç aşamalı teste ilişkin ilkeleri Faysal Pamuk/Türkiye (B. No: 430/13, 18/1/2022) kararında istinabe yoluyla dinlenen tanıklar yönünden de tekrarlamıştır. Karara konu olayda silahlı terör örgütüne üye olma suçundan mahkȗm edilen başvurucu hakkındaki suçlayıcı anlatımları mahkȗmiyet gerekçesinde büyük ölçüde delil olarak kullanılan tanıklar, yer itibarıyla yetkili mahkemenin yargı çevresi dışında ikamet etmektedir. Mahkeme, bu tanıkların beyanlarını istinabe yoluyla almıştır. AİHM, tanıkların beyanlarının ikamet etmekte oldukları yer mahkemelerince istinabe yoluyla alınmasına ilişkin uygulamanın 5271 sayılı Kanun'un  maddesinden kaynaklandığını tespit ettikten sonra bu yöntemin tanıkların duruşmada hazır bulunmamasına geçerli bir neden teşkil edip etmediğini değerlendirmiştir (Faysal Pamuk/Türkiye, §§ 53-62). Buna göre yargılamayı yürüten mahkemece tanıkların duruşmada hazır edilmemelerine gerekçe olarak tanıkların farklı şehirlerde ikamet ettikleri hususuna dayanılmasının esnek olmayan ve mekanik bir yaklaşım olduğuna dikkat çekmiştir. Nitekim AİHM'e göre bu uygulama tanıkların duruşmada hazır edilmemesi için geçerli nedenler olup olmadığı sorusunun bireysel değerlendirmesine engel olmakta ve tanıkların duruşmaya katılımını sağlamak için her türlü makul çabayı göstermeye yönelik görevlerinden derece mahkemelerini muaf tutuyor gibi görünmektedir (Faysal Pamuk/Türkiye, § 55). AİHM; Faysal Pamuk/Türkiye kararında başvurucu hakkındaki tanık beyanlarının hükme ulaşılması noktasında belirleyici delil olarak kabul edildiğini tespit ettikten sonra tanıkların duruşmada hazır edilmemesi nedeniyle savunma makamının maruz kaldığı zorlukları telafi eden dengeleyici güvencelerin mevcut olup olmadığını ele almıştır (Faysal Pamuk/Türkiye, §§ 59-62). Bu bağlamda yaptığı değerlendirmede AİHM, 5271 sayılı Kanun'un  maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikamet adresinin yargılamayı yürüten mahkemenin yargı çevresi dışında olmasından dolayı duruşmaya getirilmesi zor olan tanıklar hakkında olmasına rağmen yargılamayı yürüten mahkemenin kararında bu önemli gereklilik hususunda sessiz kalındığına dikkat çekmiştir. Benzer şekilde anılan Kanun'un  maddesinin (5) numaralı fıkrasında yargılamayı yürüten mahkemenin yargı çevresi dışındaki tanıkların aynı anda görüntülü ve sesli iletişim tekniğinin kullanılması suretiyle dinlenebilmeleri olanağının varlığı hâlinde bu yöntem uygulanarak ifade alınabileceği öngörüldüğü hâlde yargılamayı yürüten mahkemenin bu yöntemi de dikkate almadığının altı çizilmiştir. Öte yandan yargılamayı yürüten mahkemenin bu yönetimi kullanmasına engel teşkil eden herhangi bir gerekçe sunmadığı da vurgulanmıştır. Bu nedenle AİHM, yargılamayı yürüten mahkemenin hazır bulunmayan tanıklardan delil elde etmek için alternatif tedbirleri araştırmadığı sonucuna varmıştır (Faysal Pamuk/Türkiye, §§ 63-67).