Haklar: Adil yargılanma hakkı (Suç İsnadı)

Başvuru, karar sonucunu etkileyecek nitelikteki esaslı iddiaların karşılanmaması nedeniyle gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 15/11/2019 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.    Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu 1996 doğumlu olup İstanbul'da ikamet etmektedir.  Şikâyetçi R.A.nın 10/5/2017 tarihinde Saruhanlı Cumhuriyet Başsavcılığına başvurarak aynı gün kendisini ..60 numaralı hattan arayan bir kadının yönlendirmesi sonucu kimliğine dair bazı bilgilerini bu kişiyle paylaştığını, ardından telefonuna kendisi adına bankadan 000 TL tutarında kredi tahsis edildiğine dair mesaj geldiğini, bu paranın 450 TL kısmının başvurucunun banka hesabına havale edildiğini öğrendiğini beyan edip bu hesaba bloke konulmasını talep etmesi üzerine soruşturma başlatılmıştır. Savcılık tarafından R.A.nın arandığı hatta dair abone bilgilerinin ve banka havalesi sırasında kullanılan internet protokol (IP) numaralarının belirlenmesi hususunda kolluğa, ilgili bankaya ve GSM operatörüne müzekkereler yazılmıştır. Aynı zamanda, başvurucunun bloke konulan hesabındaki 450 TL tutarındaki paranın R.A.nın hesabına iade edilmesi yönünde Saruhanlı Cumhuriyet Başsavcılığının bankaya verdiği talimat doğrultusunda söz konusu para 11/5/2017 tarihinde R.A.nın hesabına aktarılmıştır. Yapılan araştırmalar sonucunda başvurucunun hesabına yapılan para transfer işleminin mobil bankacılık yoluyla gerçekleştirildiği ve R.A.nın arandığı hattın yabancı uyruklu G.A. adına kayıtlı olduğu tespit edilmiş ancak abonelik işlemi sırasında beyan ettiği adreste bulunmaması ve açık adresinin tespit edilememesi nedeniyle G.A.nın ifadesi alınamamıştır. GSM operatöründen gönderilen yazıda başvurucunun hesabına yapılan havale işlemi sırasında kullanılan IP adresinin işlem anında ..10 numaralı hatta tahsis edildiği ve bu hattın yabancı uyruklu A.A. adına kayıtlı olduğu belirtilmiştir. Başvurucu, Büyükçekmece Cumhuriyet Başsavcılığınca istinabe yoluyla alınan ifadesinde R.A.yı tanımadığını, ..02 numaralı hattı kullandığını, iddia konusu eylemlerle ilgisinin olmadığını, söz konusu işlemin kendi hesabına ait banka kartıyla yapıldığını, bu kartı 10/5/2017 tarihinde kaybettiğini ancak hesapta parası olmadığı için önemsemeyip bankaya kayıp başvurusunda bulunmadığını savunmuştur. R.A. 21/11/2017 tarihinde yeniden Saruhanlı Cumhuriyet Başsavcılığına başvurmuş ve olaya dair önceki ifadesine eklemek istediği hususlar olduğunu beyan etmiştir. Bu tarihte yeniden alınan ifadesinde R.A.; olay günü hesabına bloke koydurmak için bankaya gittiğinde ..27 numaralı hat ile veznedeki görevliyi arayan bir kişinin, görevliye az önce kredi çektiğini söyleyip hesabındaki blokeyi kaldırmasını istediğini beyan etmiştir. R.A. ifadesinde ayrıca 30/10/2017 tarihinde başvurucunun kendisini telefonla aradığını ve hakkındaki soruşturmadan bahsedip olayla ilgisi olmadığını söylediğini, o anda müsait olmadığı için telefonu kapatıp arayan numarayı eşine verdiğini belirtmiştir. Bunun üzerine eşinin başvurucu ile yaptığı telefon görüşmesinde başvurucunun olay tarihinde askerde olduğunu ve bankada hesap açtığını, kartını kaybettiğini, askerden döndüğünde hakkındaki şikâyeti öğrendiğini, olayla ilgisinin olmadığını söylediğini aktarmıştır. Bu konuşma üzerine yeniden bankaya gittiğini belirten R.A., başvurucunun hesabının olaydan bir gün önce 9/5/2017 tarihinde açıldığını ancak hesap kartı ile ilgili kayıp başvurusu bulunmadığını öğrendiğini beyan ederek başvurucunun beyanına itibar edilmemesi gerektiğini söylemiştir. Banka ile yapılan yazışma sonucunda R.A.nın banka hesabının Manisa'da bulunduğu, başvurucunun havale işlemine konu hesabının da 9/5/2017 tarihinde açıldığı ve hesaba tanımlı banka kartı için kayıp başvurusunun bulunmadığı bildirilmiştir. Diğer yandan R.A.nın ifadesinde belirttiği ..27 numaralı hattın da yabancı uyruklu N. adına kayıtlı olduğu tespit edilmiş ancak açık adresinin belirlenememesi nedeniyle ifadesi alınamamıştır. Başvurucu hakkındaki soruşturma dosyası yetkisizlik kararı verilerek Manisa Cumhuriyet Başsavcılığına (Başsavcılık) gönderilmiştir. Başsavcılık, olay tarihinde R.A.nın arandığı GSM hattı abonesi G.A. hakkında nitelikli dolandırıcılık suçundan kovuşturmaya yer olmadığına dair ek karar vermiştir. Kararda bu kişinin açık adresinin tespit edilemediği, telefonla yapılan dolandırıcılık eylemlerinde genellikle yabancı uyruklu kişiler adına sahte imza atılarak alınan hatlarla ilgililerin arandığı, somut olayda da buna benzer bir durum olduğu vurgulanmış ve anılan kişinin atılı suçu işlediğine dair hakkında kamu davası açmak için yeterli suç şüphesi bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Başsavcılık tarafından tamamlanan soruşturma sonunda hazırlanan 14/11/2018 tarihli iddianamede, başvurucunun olaydan bir gün önce açtığı hesaba ait kartı kaybettiğine, ancak kayıp başvurusunda bulunmadığına dair savunmasına itibar edilemeyeceği değerlendirilmiştir. Başsavcılık; R.A.nın beyanları ve banka kayıtları doğrultusunda başvurucunun nitelikli dolandırıcılık suçuna teşebbüs ettiği kanaatine vararak Manisa  Ağır Ceza Mahkemesinde (Mahkeme) kamu davası açmıştır. Mahkemece 20/11/2018 tarihinde duruşma hazırlığı işlemleri yapılmıştır. Tensip Tutanağı'nda duruşmanın 24/1/2019 tarihinde yapılmasına ve başvurucunun savunmasının istinabe yoluyla alınması için Bakırköy Nöbetçi Ağır Ceza Mahkemesine yazı yazılmasına karar verilmiştir. Saruhanlı Asliye Ceza Mahkemesinde 13/12/2018 tarihinde istinabe yoluyla ifadesi alınan R.A. önceki beyanlarını tekrar ederek davaya katılan olarak kabulüne karar verilmesini istemiştir. Başvurucunun sorgusu 22/1/2019 tarihinde istinabe yoluyla Bakırköy  Ağır Ceza Mahkemesince yapılmıştır. Duruşma Tutanağı'na göre başvurucuya istinabe talep yazısı ekindeki iddianame ve soruşturma evresinde toplanan delillere dair belgeler okunmuştur. Sorgu sırasında duruşmalardan bağışık tutulmak istediğini söyledikten sonra kendisine müdafi yardımından yararlanma hakkı olduğu hatırlatıldığında savunmasını kendisinin yapacağını beyan eden başvurucu; 8-9 aydır uzman çavuş olarak görev yapmakta olduğunu, bankadan hesap açtırıp banka kartı aldığını ancak hesabın aktif olmadığını, hatta kart şifresinin de kendisine gelmediğini ifade etmiştir. Söz konusu hesap kartını düşürüp kaybettiğini ileri süren başvurucu, kartın kaybolduğunu iki gün sonra fark ettiğini ancak hesapta para ve kartta da şifre olmadığı için bankaya bildirimde bulunma gereği duymadığını, iddianameye konu eylemleri kendisinin gerçekleştirmediğini savunmuştur. Başvurucu, duruşmanın sona ermesinden önce yeniden söz alarak barodan avukat görevlendirilmesini istemiştir. Ancak başvurucunun bu talebi yönünden bir karar verilmeksizin duruşma tamamlanmıştır. Yargılama önceden kararlaştırılan 24/1/2019 tarihli tek celsede tamamlanmıştır. Duruşma Tutanağı'na göre başvurucunun hazır bulunmadığı ve kendisine barodan müdafi de tayin edilmediği bu celsede başvurucu ve R.A.nın dosyaya giren ifadeleri okunmuş, talebi doğrultusunda R.A.nın duruşmalara katılan olarak kabulüne karar verilmiştir. Yargılama sonucunda başvurucunun atılı suçtan 2 yıl 6 ay hapis ve 40 TL adli para cezasıyla cezalandırılmasına hükmedilmiştir. Gerekçeli kararın ilgili kısmı şu şekildedir:"Müştekinin kullanmakta olduğu [..] numaralı telefonun 10/05/2017 tarihinde saat: 09:54'de [..60] numaralı telefondan arandığı, arayan şahsın kendisinin [Ö.Y.] olarak tanıtan kişinin, müştekiye [... Bankasındaki] sigortalarını kullanmadığını, ilerleyen süreçte sigorta primlerinin artacak olması nedeniyle sigortasını iptali edebileceğini ve yine iptal halinde 500 TL civarı bir paranın hesabına yatacağını söylemesi ve müştekinin iptali kabul etmesi üzerine, şahsın müştekiden anne kızlık soyadını, TC kimlik numarasını ve telefonuna gelecek şifreli mesajları tarafına söylenmesini istediği, müştekinin kendisinin de gelen şifreli mesajı karşı tarafa söylediği, sonrasında müştekinin telefonuna 20,000,00 TL krediniz onaylandı diye mesaj gelmesi üzerine, müştekinin [... bankaya] giderek durumu sorduğu, oradaki görevlinin müşteki adına 17,450,00TL kredi çekildiği, paranın da [bankanın] Esenyurt şubesi nezdindeki sanık Furkan AKYOL'un hesabına havale edildiğini söylediği, bunun üzerine hesaba bloke konulduğu ve müştekinin suç duyurusunda bulunması üzerine sonrası Manisa Siber Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğünce yapılan araştırma sonucunda hazırlanan 2017 tarihli raporda, [banka] nezdinde bulunan hesabından 2017 tarihinde bilgisi ve rızası dışında 000 TL tutarında kredi çekildiği ve bu paranın 450 TL'sinin sanığın [... Bankasının] Esenyurt şubesi nezdinde bulunan hesabına mobil bankacılık üzerinden transfer edildiğinin tespit edildiği hususları müşteki beyanı, [... Bankası] Genel Müdürlüğünün yazıları ve ekleri, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun yazısı, kolluk tutanakları ve tüm dosya kapsamı ile maddi vakaa olarak sabit görülmüştür. Her ne kadar sanık savunmasında kredi kartını kaybettiğini ve bu durumu önemsemediği için bankaya bildirmediğini beyan ederek suçlamaları kabul etmemiş ise de, [bankanın] 27/11/2017 tarihli yazısından sanığın 09/05/2017 tarihinde suça konu hesabı açtırmış olduğunun ve kart kayıp başvurusunda bulunmadığının görülmesi ve yine müsnet olayın da 10/05/2017 tarihinde meydana geldiğinin anlaşılması ayrıca bankacılık uygulamasında banka kartlarının hesap açılmasından yaklaşık bir hafta sonra hesap sahiplerinin adresine gönderildiğinin bilinmesi karşısında, sanığın hesap açtırdığı gün veya ertesi günü başka bir kişinin sanığın kartını bulma veya hesabını kullanmaya çalışmasının hayatın olağan akışına aykırı olduğu gibi oluşa da aykırı olduğu açık olup, bu nedenle sanığın suçtan kurtulmaya yönelik beyanlarına itibar edilmemiştir.Böylelikle sanığın kişinin kendisini banka çalışanı olarak tanıtması suretiyle dolandırıcılık suçunu işlediği anlaşılarak TCK'nın 158/1-L,son maddesi gereğince cezalandırılmasına karar verilmiş, para cezasının tayininde menfaatin temin edilmemiş olması ve zararın bulunmaması hususları da dikkate alınmıştır. Sanığın eyleminin teşebbüs aşamasında kalması nedeniyle teşebbüsün derecesi de nazara alınarak TCK'nın 35/2 maddesi gereğince cezasında indirime gidilmiş[tir.]" Başvurucunun 8/2/2019 tarihli vekâletname ile vekil tayin ettiği Avukat Sultan Gürcan tarafından istinaf talebinde bulunulmuştur. İstinaf başvuru dilekçesinde ileri sürülen itirazlar şöyledir:i. Katılanın ve banka görevlisinin telefonla aranması, kredi tahsisi ve para havalesi işlemlerinin kendisi tarafından gerçekleştirildiğine dair hiçbir delile ulaşılamadığı, olayı gerçekleştiren kişi ya da kişilerin kullandığı hatlar da yabancı uyruklu kişiler adına kayıtlı olduğu belirtilmiştir.ii. Katılanın hesabından kendi hesabına yapılan havale işleminden haberdar olmadığı savunulmuştur. Bununla birlikte, gerekçeli kararda başvurucuya atılı eylemin ne şekilde gerçekleştirdiğine, suçu oluşturan hareketlerinin ne olduğuna dair hiçbir açıklamaya yer verilmediği, kimliği belirlenemeyen diğer kişilerce işlenen suçla hiçbir bağlantı kurulmaksızın varsayımlara dayalı olarak mahkûmiyet hükmü kurulduğu, kişilerin kimliklerini gizlemek için sahte hat kullandıkları kabul edildikten sonra bu kişilerin kendilerine ait gerçek bir banka hesabına para transfer etmelerinin mantıksız olduğu ileri sürülmüştür. iii. Katılanın hesabından kendi hesabına mobil bankacılık yoluyla yapılan havale işlemi sırasında kullanılan IP adresinin tahsis edildiği hattın abonesi olduğu belirtilen A.A. hakkında hiçbir araştırma yapılmadığı, olayda kullanılan diğer iki hattın yabancı uyruklu abonelerinin adreslerinin tespit edilememesi sonrasında da bu kişilere ulaşılmasına yönelik çaba içerisine girilmediği belirtilmiştir. iv. Banka hesabının açılmasından yaklaşık bir hafta sonra hesap kartlarının ilgiliye ulaştırıldığına dair kabulün temelsiz bir varsayımdan ibaret olduğu, gelişen teknolojiyle birlikte hesabın açıldığı anda tanımlanabilen kartlar da olduğu, nitekim somut olayda hesap açıldığı gün kendisine kart verildiği vurgulanmıştır. v. Yargılama sırasında Mahkemede hazır edilmediği, istinabe yoluyla sorgusunun yapılmasıyla yetinilerek duruşmanın yokluğunda tamamlandığı, bu nedenle kendisine son sözünün sorulmadığı beyan edilmiştir. vi. İstinabe yoluyla yapılan sorguda kendisine müdafi tayin edilmesini istediği hâlde Mahkemece bu taleple ilgili karar verilmeden ve müdafi tayin edilmeden yargılamaya devam edilerek hüküm kurulduğu, bu nedenle savunma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkının ihlal edildiği ileri sürülmüştür.  Anılan hükme yönelik istinaf başvurusu İzmir Bölge Adliye Mahkemesi  Ceza Dairesince (Daire) 22/10/2019 tarihinde kesin olmak üzere esastan reddedilmiştir. Kararda başvurucu hakkında kurulan Mahkeme hükmüne yönelik yer verilen eleştiri şu şekildedir:"Sanık ile irtibatlı olduğu mahkemece değerlendirilen bir bayanın katılanı telefon ile arayıp kendisinin bankadan aradığını ve sigorta prim iadesi yapılacağını söyleyip katılanın kişisel bilgilerini aldıktan sonra katılan adına bankadan 000 TL kredi başvurusu yapıp daha sonra bu paradan 450 TL yi sanığın hesabına internet bankacılığı yöntemi ile havale edilip katılanın bankaya gidip müracaatı üzerine paraya bloke konulup teşebbüs aşamasında kalan sanık eyleminde; elde edilmeye çalışılan haksız  haksız kazanç elde ettikleri anlaşılması karşısında TCK 158/1-L,son maddeleri gereğince adli para cezasının elde edilen haksız menfaatin iki katından yani 1745 gün adli para cezasından az olarak belirlenmemesi gerektiği halde buna riayet edilmeyerek yazılı şekilde eksik ceza tayin olunması aleyhe istinaf olmadığından duruşma açılmasına neden görülmeyerek bu husus eleştirilmekle yetinilmiştir."  Başvurucu 15/11/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. A. İlgili Mevzuat 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun "Dolandırıcılık" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"Hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp, onun veya başkasının zararına olarak, kendisine veya başkasına bir yarar sağlayan kişiye bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası verilir." 5237 sayılı Kanun'un "Nitelikli dolandırıcılık" kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:"(1) Dolandırıcılık suçunun;...l) (Ek: 24/11/2016-6763/14 md.) Kişinin, kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumlarının çalışanı olarak tanıtması veya bu kurum ve kuruluşlarla ilişkili olduğunu söylemesi suretiyle,İşlenmesi hâlinde, üç yıldan on yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur. (Değişik cümle: 03/04/2013-6456 S.K./mad) Ancak, (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde sayılan hâllerde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezasının miktarı suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz." 5237 sayılı Kanun'un "Suça teşebbüs" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"Kişi, işlemeyi kastettiği bir suçu elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlayıp da elinde olmayan nedenlerle tamamlayamaz ise teşebbüsten dolayı sorumlu tutulur.Suça teşebbüs halinde fail, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine onüç yıldan yirmi yıla kadar, müebbet hapis cezası yerine dokuz yıldan onbeş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Diğer hallerde verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir." 5237 sayılı Kanun'un "Faillik" kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası ise şöyledir:"(1) Suçun kanuni tanımında yer alan fiili birlikte gerçekleştiren kişilerden her biri, fail olarak sorumlu olur."B. Yargıtay Kararları Yargıtay  Ceza Dairesinin 15/2/2016 tarihli ve E.2014/17763, K.2016/1562 sayılı ilamının ilgili kısmı şöyledir:"Sanığın aşamalarda, katılan ile irtibata geçilen [...] numaralı hattın kendisine ait olmadığını, kendisine ait kimlik bilgileri kullanılmak suretiyle suçun işlenebileceğini savunması, katılan tarafından, suça konu paranın, [...] Bankasından, 'kartsız para gönderme işlemi' yoluyla, [...] nolu telefon numarası aracılığı ile sanığın sadece kimlik bilgileri kullanılarak gönderildiği, yapılan tespitte söz konusu telefonun, [A.G.] isimli bir şahsa ait olduğunun belirlendiği yine söz konusu aracın satışına ilişkin olarak verilen ilanın yapıldığı bilgisayarın, IP adresinin de sanığa ait olmadığının anlaşılması karşısında; maddi gerçeğin hiçbir kuşkuya yer vermeksizin ortaya çıkarılması bakımından, katılanı arayan [...] numaralı hattın sahibi olarak belirlenen [A.G.] isimli şahıs ile IP numarası belirlenen [H.Ç.nin] tanık olarak dinlenilmesi, gerektiğinde bu telefona ait abone sözleşmesinin, sanık yada tanıklar tarafından yapılıp yapılmadığı yönünde imza incelemesi yaptırılmasından sonra toplanan tüm delillerin birlikte değerlendirip sonucuna göre sanığın hukuki durumunun takdir ve tayini gerekirken, eksik inceleme sonucu yazılı şekilde hüküm kurulması [bozmayı gerektirmiştir.]" Yargıtay  Ceza Dairesinin 31/10/2016 tarihli ve E.2014/4827, K.2016/8177 sayılı ilamının ilgili kısmı şöyledir:"Katılanın yetkilisi olduğu [Ç.] İnş. Şti.ne ait [...] Bankası Şubesindeki [...] nolu şirket hesabından şirket yetkilisinin bilgisi ve rızası olmaksızın 27/12/2007 tarihinde internet üzerinden [..107] IP numarası ile 995 TL para transferinin yapıldığı, IP numarası araştırıldığında havale yapılan şirketin sanığın yetkilisi olduğu [K.] Şirketine ait olduğu, para transferinin öğrenilmesi üzerine katılanın [...] Bankasına müracaat ederek yapılan EFT'nin bloke edildiği ve hesaba aktarılan ödemenin [Ç.] İnş. Şti.ne iade edildiğinin iddia edildiği olayda; isnat edilen suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmaması nedeniyle beraatine ilişkin kabulünde bir isabetsizlik görülmemiştir."