Haklar: Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı

Başvuru, gazeteci olan başvurucu hakkında uygulanan tutuklama tedbirinin hukuki olmaması, tutukluluğun makul sürede sonlandırılmaması ve tutukluluğa ilişkin kararların bağımsız ve tarafsız olmayan sulh ceza hâkimliklerince verilmesi nedenleriyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının; ifade özgürlüğü ve gazetecilik faaliyetine konu eylemlerinden dolayı tutuklama kararı verilmesi nedeniyle ifade özgürlüğünün; gözaltı ve tutukluluk süreçlerindeki bazı uygulamalar nedeniyle ise kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.   Başvuru 7/6/2017 tarihinde yapılmıştır.  Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar verilmiştir. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.    Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: Türkiye 15 Temmuz 2016 gecesi askerî bir darbe teşebbüsüyle karşı karşıya kalmış, bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde olağanüstü hâl ilan edilmesine karar verilmiştir. Kamu makamları, soruşturma mercileri ve yargı organları -olgusal temellere dayanarak- bu teşebbüsün arkasında Türkiye'de çok uzun yıllardır faaliyetlerine devam eden ve son yıllarda Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanması (PDY) olarak isimlendirilen bir yapılanmanın olduğunu değerlendirmişlerdir (Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, §§ 12-25). Bu kapsamda FETÖ/PDY'nin kamu kurumlarındaki eğitim, sağlık, ticaret, sivil toplum ve medya gibi farklı alanlardaki yapılanmalarına yönelik soruşturmalar yapılmış ve çok sayıda kişi hakkında gözaltı ve tutuklama tedbirleri uygulanmıştır.  Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından Türkiye Radyo Televizyon Kurumunda (TRT) haber dairesi başkan yardımcı olarak çalışmakta olan başvurucu hakkında da FETÖ/PDY'nin TRT yapılanmasıyla bağlantılı olarak soruşturma başlatılmıştır. Öte yandan başvurucunun Kurumdaki görevine 21/7/2016 tarihinde son verilmiştir. Başvurucu daha sonra 1/9/2016 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 15/8/2016 tarihli ve 672 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile kamu görevinden çıkarılmıştır.Başvurucu 11/8/2016 tarihinde konutunda yapılan arama sonrasında gözaltına alınmıştır. Bu arama sırasında başvurucunun cep telefonu ve bilgisayarına el konulmuştur. Başvurucu, akabinde Ankara Emniyet Müdürlüğüne getirilerek sorgulanmaya başlanmış ve18/8/2016 tarihine kadar burada gözaltında tutulmuştur. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı 18/8/2016 tarihinde "[başvurucunun da aralarında bulunduğu] Şüphelilerin üzerine atılı suçu işlediğine dair kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren olguların ve tutuklama nedeninin bulunduğu ... atılı suçun vasıf ve mahiyeti, mevcut delil durumu, suça dair yasada yazılı cezanın üst haddi dikkate alınarak" gerekçesiyle FETÖ/PDY üyesi olma suçundan tutuklanması istemiyle başvurucuyu Ankara  Sulh Ceza Hâkimliğine sevk etmiştir. Başvurucu, Hâkimlikteki ifadesinde "... FETÖ/PDY terör örgütü üyesi değilim. Bu örgütle hiçbir irtibatım olmadı. Daha doğrusu ben daha önce bu yapıya ait olan Samanyolu TV de çalışırken genel müdürü ile problem yaşamam nedeniyle o kurumdan ayrıldım. Bir süre işsiz kaldım daha sonra 2009 yılında TRT'de sözleşmeli olarak göreve başladım. Görev yaptığım süre içerisinde bu terör örgütü üyelerini TRT'ye yerleştirme ve kadrolaşma yönünde hiçbir gayret sarf etmedim. Kaldı ki; benden böyle bir şey istenmedi, istense de ben bu yetkilere haiz değilim ... beni suçlayıcı ifadelerde bulunan tanık beyanlarını kabul etmiyorum. Bunlar iftiradır ... TRT'ye kim alınmışsa bizzat kendisinin yer aldığı komisyonlar tarafından alınmıştır ... Bu beyanlara itibar edilmemesini, tutuksuz yargılanmamı talep ediyorum .... Bylock isimli mesajlaşma programını hiç kullanmadım. Benim bu programı kullandığıma ilişkin tespitin neye dayalı olduğunu anlamış değilim ... " şeklinde beyanda bulunmuştur. Ankara  Sulh Ceza Hâkimliğince 18/8/2016 tarihinde, başvurucunun silahlı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmasına karar verilmiştir. Şüpheli ile birlikte tutuklanması için Hâkimliğe sevk edilen bir kişi ise adli kontrol tedbiri kararı ile salıverilmiştir. Hâkimliğin tutuklama kararının ilgili bölümü şöyledir:"... [başvurucunun da aralarında olduğu] şüphelilerin üzerilerine yüklenen silahlı terör örgütüne üye olma suçunun vasıf ve mahiyeti, kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren deliller, FETÖ/PDY silahlı terör örgütünün cebir ve şiddet kullanarak Türkiye Cumhuriyeti'nin Anayasasının öngördüğü düzeni ortadan kaldırmaya veya değiştirmeye teşebbüs eyleminin yakın ve somut bir tehdit olarak devam ediyor olması, 20/7/2016 tarihi itibariyle tüm ülke genelinde bu eylem nedeniyle olağanüstü hal ilan edilmesi, şüphelilerin saklanma veya kaçma şüphesini uyandıran somut olguların varlığı (aynı suç kapsamında soruşturulan bir kısım şüphelilerin kaçmış olması) fiilin kanunda karşılığı olan cezanın miktarı, suçların CMK'nın 100/3 maddesinde sayılan suçlardan olması ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin maddesinde yer alan tutuklamaya ilişkin şartların gerçekleştiği dikkate alınarak adli kontrol uygulanmasının yetersiz kalacağı anlaşılmakla şüphelilerin CMK'nın  vd. maddeleri gereğince ayrı ayrı tutuklanmalarına ... [karar verildi.]" Ankara Cumhuriyet Başsavcılığının 18/4/2017 tarihli iddianamesi ile başvurucunun silahlı terör örgütüne üye olma suçunu işlediğinden bahisle cezalandırılması istemiyle Ankara  Ağır Ceza Mahkemesinde kamu davası açılmıştır.  İddianamede ilk olarak FETÖ/PDY'nin hangi amaçla kurulduğuna ve tarihçesine, hangi alanlarda faaliyet gösterdiğine, hiyerarşik yapısına ve bir kısım hukuka aykırı eylemlerine değinilmiş; devamında ise örgütün TRT'deki yapılanmasına ilişkin olgulara yer verilmiştir. İddianamede başvurucuyla ilgili suçlamalara esas alınan olgular özetle şöyledir:i. Başvurucunun kullandığı cep telefonunda ByLock tespitinin yapıldığı, bu program ile örgüt içi mesajlaşma içeriklerinin belirlendiği, çok sayıda kişi ile fazla sayıda görüşme dökümünün bulunduğu ve bu görüşmelerin içeriğinin tespit edildiği ifade edilmiştir. Bu içeriklere göre başvurucunun örgüt içinde tarafsız kamu yayıncılığı görev ve anlayışı dışında örgüt yararına faaliyetlerde bulunduğu ileri sürülmüştür. Bu mesaj içerikleri şöyledir:"... star gazetesi yarın kpss savcısı Y.E.ye parelellerden ölüm tehdidi manşeti ile çıkacak, abi nasıl olur, pazartesi başlamamız lazım...abi AA paraleli avukat timi diye bir haber yaptı, ona karşı bir haber çalışabilirmiyiz, derler ki lütfullah ve kasırga seçimden sonra gidecek. rt çok rahatsızmış, lütfolayını herkes konuşuyormuş...yani seçim öncesi ikisi ile ilgili birşeyler iyi olur aslında, hazır eleman kıl olmuşken...CHA na erişilemiyor, ama facebook ve goole+ sayfaları aktif, b planı olarak oraya yükleseler verilerini olmaz mı...avukat Kadir hakim incelemeye aldı diyor...bu arada mahkemenin kararına göre yeniden değerlendirme yapacağım...1 Eylül de iptal kararı verecekler...AYM kararları geri işlemediği için hükmen kapanmış olacak, ondan sonra dersanecilik diye birşey kaymayacak, çünkü dersaneciliği düzenleyen ne bir kanun var ne de b ir yönetmelik...güneydoğu da dersanenin ihtiyaç olduğunu söyleyecek HDP de etkili milletvekili olması lazım, MHP maalesef ş... birşey çıkacağını zannetmiyorum, CHP den birkaç milletvekili çıkabilir, ama onlar bile bu cemaat meselesi topa girmeyelim kanaatinin partide hakim olduğunu düşünüyorum...haberin vardır el koyma planları var...beraber olmakla itham edildiğimiz abilerimiz de bize kazık atıyor, yada en büyük kazığı onlar atıyor...abi tayip vs değil lakin bu ve benzeri fitneler bizi bitirebilir, Ceylan, Hacı, Macit, S Kaya, en son M Yasa da eklendi bu listeye, acaba şu kurbanda cemaat kurban için topladığı paraları bila hayruşart kurbana harcasa, ucuz kestirse bile kalanını nafile kesse, işler düzelirmi dedim, bunu da söyleyebilirsin A.A. abiye, acaba düzelirmi işler...yarın F. ile röportaj yapacağım, ona sorulacak soruları kapsamlı bir şekilde yollarmısın sabah..."ii. Başvurucunun FETÖ/PDY'nin finans kuruluşu olduğu belirtilen Bank Asyada hesap hareketlerinin örgüte destek mahiyetinde olduğu ileri sürülmüştür.-Bu kapsamda başvurucunun hesabında 24/12/2014 tarihi itibarıyla 909 TL bakiyesinin bulunduğu, bu durumun 2014 yılı içinde bakiye hesabında bir artış olduğunu gösterdiği belirtilmiştir.iii. Başvurucunun eşinin 2012 yılında Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) Başkanlığınca FETÖ/PDY hakkında yapılan incelemede H.Ş.den ve Asya Emeklilik ve Hayat A.Ş.den iki işlemde 29/4/2016 tarihinde havale aldığı ileri sürülmüştür.-Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) 3/2/2015 tarihinde FETÖ/PDY ile irtibatlı olduğu değerlendirilen Bank Asyanın yönetimine el koymuş, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) ise anılan Bankayı 29/5/2015 tarihinde TMSF'ye devretmiştir. Yine FETÖ/PDY ile bağlantıları olduğu belirtilen çok sayıda ticari kuruluşa da kayyum atanmıştır (Aydın Yavuz ve diğerleri, § 35). iv. Telefon kayıtlarına dayanılarak başvurucunun FETÖ/PDY'nin üst düzey yöneticilerinden olduğu iddia edilen N.T. ile iletişim hâlinde olduğu ileri sürülmüştür.v. Başvurucunun 5/6/2014 tarihinde 500 TL FETÖ/PDY ile bağlantılı Atlantik Eğitim Yayın Taş. Bil. Tic. A.Ş. hesabına EFT gönderdiği ileri sürülmüştür. Söz konusu Kurum 23/7/2016 tarihli 667 sayılı KHK ile kapatılmıştır.vi. Tanık anlatımlarına göre başvurucunun örgütün TRT içindeki yapılanmasında aktif rol aldığı, TRT haber kanalının örgütün amacı doğrultusunda yayın yapmasını sağladığı ileri sürülmüştür. Buna ilişkin tanık anlatımlarından bazıları şöyledir:- Tanık H.İ.K.E beyanında "... FETÖ/PDY... ile ilk tanışmam üniversite yıllarımda sınıf arkadaşım olan [başvurucu] vasıtası ile oldu. Kendisi daha sonra TRT'de haber müdürü olarak çalıştı. [Başvurucu] bana o dönemde bu yapıya ait evlerde yetiştiğini, üniversitede okuduğu dönemde de yatılı yurtlarında kaldığını, ayrıca yine yapıya ait evlere ders vermek amacı ile gittiğini ve ev abiliği yaptığını söyledi ..." - Tanık E.E. beyanında "... 2009 yılı ve sonrasında [TRT] haber dairesi başkanlığına Samanyolu TV de yönetmenlik ve idarecilik yapan [başvurucu] ve çeşitli kurumlarda çalışan ... çok sayıda FETÖ mensubu TRT kademelerinde işe başladılar. 2008-2013 yılları arasında yapılan atamalar sonrasında TRT adeta FETÖ'nün çiftliğine döndü.... Darbe gecesi TRT haber dairesinde görevli yönetmen Ö.dür. Kendisi [başvurucunun] sağ koludur. FETÖ mensubudur. Bir başka arkadaşı ile nöbet değişimi yaptığını öğrendim. Bu nöbet değişikliği konusu manidardır..."- Tanık T.Y. beyanında "... TRT Kurumu 2008 yılından itibaren sistemli olarak FETÖ terör örgütü elamanlarının kuruma sızmaları başlamıştır. Özellikle personelden sorumlu genel müdür yardımcısı A.K. nin önderliğinde 2008 yılından sonra alınan elamanların yüzde 80'i FETÖ terör örgütü şüphelisidir. FETÖ terör örgütünün medyadaki etkin isimlerinden [başvurucunun] yönetimce haber dairesi başkanlığına getirilmesi ile haber dairesinin tüm kadroları FETÖ terör örgütü kadrolarıyla doldurulmuştur ..."- Tanık T.Y. beyanında "... 2009 yılında örgütten ayrıldım. İş aramaya başladım. TRT Ankara bürosunda staja başladım. Eskiden tanıdığım A.E. ile karşılaştım. TRT ye girdiğimi söyledim. Orada bizim [başvurucu] var arayayım dedi ve [başvurucuyu] aradı ve ona arkadaşımız sahip çık yanına gönderiyorum dedi. [Başvurucunun] yanına gittim. Beni kabul etti. Cemaatten olup olmadığını teyit etmeye çalıştı. Örgütten uzaklaşmaya çalıştığımı söylemedim. Beni örgüt içinde düşünerek sahiplendi. TRT habere aldırdı. Malezya'ya gönderdi. TRT'de teknik elemandım. Onun için muhabirler daha kıymetliydi. [Başvurucu] cemaat mensubu olan kişileri parlatırdı. S.K.yi bu şekilde parlattığını gördüm. TRT haberde tamamen cemaat yayını ve haberler yapıyordu. TRT Haber Ankara'da çalışan A.Y.K.de örgüt mensubu olup aynen S.K. gibi [başvurucu] tarafından korunurdu." İddianamede başvurucuya yöneltilen suçlamalara ilişkin delil olarak iddia, savunma, nüfus ve adli sicil kaydı, arama, gözaltı ve el koyma kararları, sorgu ve ifade tutanakları, kolluk araştırma tutanakları, MASAK inceleme raporu, tanık anlatımları ile tüm dosya kapsamı gösterilmiştir. Ankara  Ağır Ceza Mahkemesi 27/4/2017 tarihinde iddianamenin kabulüne karar vermiş ve E.2017/143 sayılı dosya üzerinden kovuşturma aşaması başlamıştır. Mahkemece 3/5/2017 tarihinde yapılan tensip incelemesi ile birlikte başvurucunun tutukluluğunun devamına karar verilmiştir. Başvurucu 8/5/2017 tarihinde tutukluluğun devamına ilişkin bu karara itiraz etmiştir. Ankara  Ağır Ceza Mahkemesince 29/5/2017 tarihinde "... Ankara Ağır Ceza Mahkemesinin ... kararının gerekçelerin usul ve yasaya uygun olduğu ..." gerekçesiyle itirazın kesin olarak reddine karar verilmiştir. Başvurucu, anılan kararı 31/5/2017 tarihinde öğrendiğini bildirmiştir. Başvurucu 7/6/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurucu; yargılama aşamasındaki savunmasında özetle 2009 yılında TRT Haber'de tedbiren başkan yardımcısı olarak çalışmaya başladığını, daha önce Samanyolu TV'de çalıştığını, TRT Haber kanalında koordinatör olarak görev yaptığını, bu sürede başarılı çalışmaları olduğunu, aleyhine ifade veren tanık beyanlarını kabul etmediğini, kızının Atlantik okullarında okuması nedeniyle okul taksitlerini ödemek için Bank Asyada hesap açtığını, TRT'de çalıştığı dönemde hızlı yükselmediğini, emeği ve çalışmalarıyla bulunduğu yerlere geldiğini, Kurumda örgütsel kadrolaşma yapmadığını, TRT yayınlarını örgütün amaçları doğrultusunda yaptırmadığını, Bylock programını kullanmadığını, Bylock mesaj içeriklerinin kendisine ait olmadığını belirtmiş ve beraatine karar verilmesini talep etmiştir. Ankara  Ağır Ceza Mahkemesinin 3/4/2018 tarihli kararıyla başvurucunun silahlı terör örgütüne üye olma suçundan 9 yıl 9 ay hapis cezasıyla cezalandırılmasına ve tutukluluk hâlinin devamına karar verilmiştir. İddianamede belirtilen delillere atıfla verilen kararın ilgi kısmı şöyledir:"... sanığın şifreli mesaj ve görüşme programı olan bylock isimli programını yoğun bir şekilde kullandığının tespit edildiği, dinlenen tanıkların sanığın bu örgüt üyesi olduğuna dair beyanda bulundukları, sanığın ... belirtilen eylemleri bir bütün olarak değerlendirildiğinde; FETÖ/PDY isimli silahlı terör örgütünün hiyerarşik yapısı içerisine dahil olmak suretiyle üzerine atılı silahlı terör örgütüne üye olma suçunu işlediği ..." Dava, bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla istinaf aşamasında derdesttir vebaşvurucunun hükmentutukluluk durumu devam etmektedir.  4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Tutuklama nedenleri" kenar başlıklı  maddesinin ilgili bölümü şöyledir:"(1) Kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin ve bir tutuklama nedeninin bulunması halinde, şüpheli veya sanık hakkında tutuklama kararı verilebilir. İşin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olmaması halinde, tutuklama kararı verilemez. (2) Aşağıdaki hallerde bir tutuklama nedeni var sayılabilir:a) Şüpheli veya sanığın kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut olgular varsa.b) Şüpheli veya sanığın davranışları; Delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme, Tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması girişiminde bulunma,Hususlarında kuvvetli şüphe oluşturuyorsa. (3) Aşağıdaki suçların işlendiği hususunda kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı halinde, tutuklama nedeni var sayılabilir:a) 2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan;... Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar (madde 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315),..." 5271 sayılı Kanun'un "Tutuklama kararı" kenar başlıklı  maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkraları şöyledir:"(1) Soruşturma evresinde şüphelinin tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından, kovuşturma evresinde sanığın tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine veya re'sen mahkemece karar verilir. Bu istemlerde mutlaka gerekçe gösterilir ve adlî kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını belirten hukukî ve fiilî nedenlere yer verilir. (2) Tutuklamaya, tutuklamanın devamına veya bu husustaki bir tahliye isteminin reddine ilişkin kararlarda;a) Kuvvetli suç şüphesini,b) Tutuklama nedenlerinin varlığını,c) Tutuklama tedbirinin ölçülü olduğunu,gösteren deliller somut olgularla gerekçelendirilerek açıkça gösterilir. Kararın içeriği şüpheli veya sanığa sözlü olarak bildirilir, ayrıca bir örneği yazılmak suretiyle kendilerine verilir ve bu husus kararda belirtilir." 5271 sayılı Kanun'un "Tazminat istemi" kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilgili bölümü şöyledir:"Suç soruşturması veya kovuşturması sırasında;...d) Kanuna uygun olarak tutuklandığı hâlde makul sürede yargılama mercii huzuruna çıkarılmayan ve bu süre içinde hakkında hüküm verilmeyen,...k) Yakalama veya tutuklama işlemine karşı Kanunda öngörülen başvuru imkânlarından yararlandırılmayan,Kişiler, maddî ve manevî her türlü zararlarını, Devletten isteyebilirler." 5271 sayılı Kanun'un "Tazminat isteminin koşulları" kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:"(1) Karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat isteminde bulunulabilir." 6/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun "Silâhlı örgüt" kenar başlıklı  maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkraları şöyledir:"(1) Bu kısmın dördüncü ve beşinci bölümlerinde yer alan suçları işlemek amacıyla, silahlı örgüt kuran veya yöneten kişi, on yıldan onbeş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (2) Birinci fıkrada tanımlanan örgüte üye olanlara, beş yıldan on yıla kadar hapis cezası verilir." 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun "Cezaların artırılması" kenar başlıklı  maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesi şöyledir: "3 ve 4 üncü maddelerde yazılı suçları işleyenler hakkında ilgili kanunlara göre tayin edilecek hapis cezaları veya adlî para cezaları yarı oranında artırılarak hükmolunur." 16/5/2001 tarihli ve 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu'nun "Amaç ve kapsam" kenar başlıklı  maddesinin ikinci fıkrası şöyledir:"Bu kanun, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde bulunan hükümlü ve tutuklular hakkında yapılan işlemler veya bunlarla ilgili faaliyetlere yönelik şikâyetleri incelemek, karara bağlamak ve kanunlarla verilen diğer görevleri yerine getirmek üzere kurulan infaz hâkimliklerine ilişkin hükümleri kapsar."