Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, adli yardım talebinin reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 9/3/2020 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu, Kırıkhan  Asliye Hukuk Mahkemesinin (Mahkeme) 2020/34 Esas sayılı dosyasında adli yardım talepli tapu iptali ve tescil davası açmıştır. Başvurucu, dava dilekçesi ile çalışacak durumda olmadığını beyan ederek ikamet ettiği yerin muhtarlığı tarafından düzenlenen fakirlik belgesini ibraz edip adli yardım talebinde bulunmuştur. Mahkeme, başvurucunun adli yardım talebini 24/1/2020 tarihli Tensip Tutanağı ile "Davacının adli yardım talebinin davacı üzerinde kayıtlı taşınmazlar bulunması ve adli yardım şartlarını taşımaması" gerekçesiyle reddetmiştir. Başvurucu 3/2/2020 tarihli itiraz dilekçesi ile üzerine kayıtlı taşınmazların değerli olmadığını veya tarıma elverişli bulunmadığını belirtmiştir. Ayrıntılı bir mali, sosyal durum araştırması yapılmasının durumunu ispat edeceğini söyleyerek adli yardıma ilişkin ret kararının kaldırılmasını talep etmiştir. İtirazı inceleyen Kırıkhan  Asliye Hukuk Mahkemesi 18/2/2020 tarihli kararı ile itirazı reddetmiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:"... talep edenlerce müvekkilinin gelir kaynaklarına ve zorunlu giderlerine ilişkin bir belge sunulmamış olup adli yardım talebinde bulunulmuştur. Adli yardım müessesesi HMK m334 vd. düzenlenmiş olup belirli şartların varlığı halinde yararlanılabileceği belirtilmiştir. Dosya incelendiğinde davacı vekilin adli yardım talebinin koşulları itibariyle oluşmadığı, dosya içerisinde bulunan mevcut belgelerin incelenmesinde davacı vekilince dosyaya sunulan yukarıdaki belgelerin yanında aynı zamanda itiraz eden Mehmet Yaşar Sarcan üzerine 6 adet kayıtlı taşınmazın, bulunduğu buna karşılık fakirlik belgesi bulunması, akıl hastası olması, belediye, ilçe tarım cevaplarının adli yardım talebinin kabulü için yeterli kanaat oluşturmadığı, fakirlik belgesinin davacının mali durumunun tespiti için yeterli olmaması da göz önüne alınarak talebin reddine yönelik kararda usul ve yasaya yönünden bir eksiklik ve hata olmadığı kabul edilerek itirazın reddine dair aşağıdaki hüküm kurulmuştur." Başvurucu 20/2/2020 tarihinde 713 TL tutarındaki gider avansını yatırmıştır. Başvuruya konu dava 19/2/2023 tarihinde yapılan son duruşmaya göre 8/11/2023 tarihine ertelenmiş olup derdesttir. Adli yardım talebinin reddi sonrası yaptığı itiraz üzerine verilen karar 18/2/2020 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu 9/3/2020 tarihinde ve süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:''Kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin, gereken yargılama veya takip giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olan kimseler, iddia ve savunmalarında, geçici hukuki korunma taleplerinde ve icra takibinde, taleplerinin açıkça dayanaktan yoksun olmaması kaydıyla adli yardımdan yararlanabilirler.'' 6100 sayılı Kanun'un  maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkraları şöyledir: "Adli yardım, asıl talep veya işin karara bağlanacağı mahkemeden; icra ve iflas takiplerinde ise takibin yapılacağı yerdeki icra mahkemesinden istenir.Talepte bulunan kişi, iddiasının özeti ile birlikte, iddiasını dayandıracağı delilleri ve yargılama giderlerini karşılayabilecek durumda olmadığını gösteren mali durumuna ilişkin belgeleri mahkemeye sunmak zorundadır." 6100 sayılı Kanun'un  maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkraları şöyledir:"Mahkeme, adli yardım talebi hakkında duruşma yapmaksızın karar verebilir. Ancak, talep hâlinde inceleme duruşmalı olarak yapılır. Adli yardım taleplerinin reddine ilişkin mahkeme kararlarında sunulan bilgi ve belgelerin kabul edilmeme sebebi açıkça belirtilir.Adli yardım talebinin reddine ilişkin kararlara karşı, tebliğinden itibaren bir hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçe vermek suretiyle itiraz edilebilir. Kararına itiraz edilen mahkeme, itirazı incelemesi için dosyayı o yerde adli yardım talebi yapılan hukuk mahkemesinin birden fazla dairesinin bulunması hâlinde, numara olarak kendisini izleyen daireye, son numaralı daire için birinci daireye, o yerde adli yardım talebi yapılan hukuk mahkemesinin tek dairesi bulunması hâlinde ise aynı işlere bakmakla görevli en yakın mahkemeye gönderir. İtiraz incelemesi neticesinde verilen karar kesindir. Adli yardım talebi reddedilirse, ödeme gücünde sonradan gerçekleşen ciddi bir azalmaya dayanılarak tekrar talepte bulunulabilir." 6100 sayılı Kanun'un  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:"Adli yardım kararından dolayı ertelenen tüm yargılama giderleri ile Devletçe ödenen avanslar dava veya takip sonunda haksız çıkan kişiden tahsil olunur. Adli yardımdan yararlanan kişinin haksız çıkması hâlinde, uygun görülürse yargılama giderlerinin en çok bir yıl içinde aylık eşit taksitler hâlinde ödenmesine karar verilebilir."