Haklar: Adil yargılanma hakkı (Suç İsnadı)

Başvuru; ceza davasında beyanları mahkûmiyete tek delil olarak esas alınan tanığın sorgulanmasına fırsat verilmemesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 3/9/2015 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmemiştir.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Ankara 2 No.lu Devlet Güvenlik Mahkemesinin 26/10/1998 tarihli kararıyla terör örgütü üyeliği suçundan 4 yıl 6 ay süreyle hapis cezasına mahkûm edilen başvurucu, bu cezanın infazı kapsamında 28/4/2002 tarihinde şartla tahliye olmuş; 19/6/2005 tarihinde ise bihakkın tahliye edilmiştir.  PKK/KONGRA-GEL terör örgütünden kaçarak 31/12/2005 tarihinde emniyet görevlilerine teslim olan E.S. 4/1/2006 tarihinde müdafi huzurunda kollukta verdiği ifadesinde örgüt tarafından düzenlenen bir kampta başvurucunun da aralarında yer aldığı birçok şahısla birlikte eğitim aldıkları yönünde beyanda bulunmuş ve kendisine gösterilen fotoğraf üzerinden başvurucuyu teşhis etmiştir. Söz konusu beyanın ilgili kısmı şöyledir:"(...) Sema (K) Nurcan Güler: Daha önce Hollanda ülkesinde bir kadın vakfında görevli iken buraya eğitimci olarak gönderildi. Kendisi Erzincanlıdır. 27-28 yaşlarında gözlüklü olup, örgüt tarafından 2005 yılı Nisan ve Mayıs ayları arasında Belçika ülkesi Brüksel kenti yakınlarında açılan kampta siyasi eğitim alan şahıslardandır. Belçika’da cephe faaliyetleri içerisinde faaliyet yürüttüğünü biliyorum. Kendisini resimden teşhis ettim.” E.S. hakkında silahlı terör örgütü üyesi olma suçuna ilişkin Diyarbakır  Ağır Ceza Mahkemesinde (CMK  madde ile görevli) görülen yargılamanın 11/5/2006 tarihli celsesinde sanık, duruşmada okunan kolluk ifadesi ile teşhis tutanağının doğru olduğunu beyan etmiştir. Söz konusu yargılama neticesinde E.S. hakkında etkin pişmanlık hükümleri gereğince ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir. Diğer taraftan Van Cumhuriyet Başsavcılığınca (CMK  madde ile görevli) başlatılan soruşturma kapsamında silahlı terör örgütüne üye olma suçunu işlediği şüphesiyle 13/4/2007 tarihinde gözaltına alınan başvurucu 14/4/2007 tarihinde müsnet suçtan tutuklanmıştır. Görevsizlik kararıyla soruşturma dosyasının gönderildiği İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı (CMK  madde ile yetkili) 1/6/2007 tarihli iddianameyle başvurucu hakkında terör örgütü üyesi olma suçundan kamu davası açmıştır. Söz konusu iddianamede başvurucunun terör örgütü adına faaliyet gösteren dernek ve vakıflarda “Sema” kod ismiyle görev aldığı, örgüte kazandırılmaya çalışılan veya örgüt üyesi olan kişilere eğitici konumunda siyasi dersler verdiği iddialarına yer verilmiştir. İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesinin (CMK  madde ile görevli) (Mahkeme) 10/6/2008 tarihli kararıyla isnat olunan suçun işlendiğinin sabit olmadığı gerekçesiyle başvurucu hakkında beraat kararı verilmiştir. Temyiz üzerine Yargıtay  Ceza Dairesinin 28/12/2011 tarihli kararıyla hükmün bozulmasına karar verilmiştir. Bozma kararına uyan Mahkeme 4/12/2012 tarihli kararıyla başvurucunun terör örgütü üyesi olma suçundan 6 yıl 3 ay süreyle hapis cezasıyla cezalandırılmasına karar vermiştir.Gerekçeli kararının ilgili kısmı şöyledir:"(...) Her ne kadar sanık suçlamaları kabul etmemiş ise de; Mahkeme kararı ile PKK/KONGRA-GEL terör örgütü üyeliği sabit görülerek, hakkında TCK.nun 221/ maddesinin uygulanmasına karar verilen [E.S.nin]aşamalardaki özde değişmeyen tutarlı-ayrıntılı ifadeleri, fotoğraf teşhisi, Yargıtay bozma kararı ve tüm dosya kapsamı gözönünde bulundurulduğunda; sanığındaha önce örgüt üyeliği suçundan mahkum olduğu, daha sonra kaçak yollardan yurtdışına gittiği, yurtdışında Sema kod adını kullandığı, PKK/KONGRA-GEL terör örgütü adına siyasi eğitim aldığı, terör örgütünün çeşitli kuruluşlarında faaliyetler yürüttüğü,eylem ve faaliyetlerinin bir bütün halinde terör örgütü üyesi olma suçunu oluşturduğu anlaşıldığından cezalandırılmasına dair aşağıdaki karar verilmiştir." Başvurucu, aleyhinde beyanda bulunan sanığın duruşmada dinlenilmesi yönündeki talep ve itirazlarının karar gerekçesinde karşılanmadığını belirterek kararı temyiz etmiştir. Temyiz üzerine Yargıtay  Ceza Dairesi 13/5/2015 tarihli kararıyla Mahkemenin gerekçesine atıf yaparak hükmü onamıştır. Nihai karar 24/8/2015 tarihinde tebliğ edilmiş olup başvurucu 3/9/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. A. Ulusal Hukuk 4/12/2014 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun “Doğrudan soru yöneltme” kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:“Cumhuriyet savcısı, müdafi veya vekil sıfatıyla duruşmaya katılan avukat; sanığa, katılana, tanıklara, bilirkişilere ve duruşmaya çağrılmış diğer kişilere, duruşma disiplinine uygun olarak doğrudan soru yöneltebilirler. Sanık ve katılan da mahkeme başkanı veya hâkim aracılığı ile soru yöneltebilir. Yöneltilen soruya itiraz edildiğinde sorunun yöneltilmesinin gerekip gerekmediğine, mahkeme başkanı karar verir. Gerektiğinde ilgililer yeniden soru sorabilir.” 5271 sayılı Kanun’un “Delillerin ortaya konulması ve reddi” kenar başlıklı  maddesinin (3) numaralı fıkrası şöyledir:“Cumhuriyet savcısı ile sanık veya müdafii birlikte rıza gösterirlerse, tanığın dinlenmesinden veya başka herhangi bir delilin ortaya konulmasından vazgeçilebilir.” 5271 sayılı Kanun’un “Duruşmada okunması zorunlu belge ve tutanaklar” kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:“Naip veya istinabe yoluyla sorgusu yapılan sanığa ait sorgu tutanakları, naip veya istinabe yoluyla dinlenen tanığın ifade tutanakları ile muayene ve keşif tutanakları gibi delil olarak kullanılacak belgeler ve diğer yazılar, adlî sicil özetleri ve sanığın kişisel ve ekonomik durumuna ilişkin bilgilerin yer aldığı belgeler, duruşmada okunur.” 5271 sayılı Kanun’un “Duruşmada okunmayacak belgeler” kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:“Olayın delili, bir tanığın açıklamalarından ibaret ise, bu tanık duruşmada mutlaka dinlenir. Daha önce yapılan dinleme sırasında düzenlenmiş tutanağın veya yazılı bir açıklamanın okunması dinleme yerine geçemez.” 5271 sayılı Kanun’un “Duruşmada okunmasıyla yetinilebilecek belgeler” kenar başlıklı  maddesi şöyledir:“(1) a) Tanık veya sanığın suç ortağı ölmüş veya akıl hastalığına tutulmuş olur veya bulunduğu yer öğrenilemezse,b) Tanık veya sanığın suç ortağının duruşmada hazır bulunması, hastalık, malûllük veya giderilmesi olanağı bulunmayan başka bir nedenle belli olmayan bir süre için olanaklı değilse,c) İfadesinin önem derecesi itibarıyla tanığın duruşmada hazır bulunması gerekli sayılmıyorsa,Bu kişilerin dinlenmesi yerine, daha önce yapılan dinleme sırasında düzenlenmiş tutanaklar ile kendilerinin yazmış olduğu belgeler okunabilir.(2) Cumhuriyet savcısı, katılan veya vekili, sanık veya müdafii birinci fıkrada belirtilenlerin dışında kalan tutanakların okunmasına birlikte rıza gösterebilirler.” 5271 sayılı Kanun’un “Delilleri takdir yetkisi” kenar başlıklı  maddesi şöyledir:“(1) Hâkim, kararını ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilir. Bu deliller hâkimin vicdanî kanaatiyle serbestçe takdir edilir. (2) Yüklenen suç, hukuka uygun bir şekilde elde edilmiş her türlü delille ispat edilebilir.”B. Uluslararası Hukuk Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi  Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) “Adil yargılanma hakkı” kenar başlıklı  maddesinin (3) numaralı fıkrasının (d) bendi şöyledir: "Bir suç ile itham edilen herkes aşağıdaki asgari haklara sahiptir: (...) d) İddia tanıklarını sorguya çekmek veya çektirmek, savunma tanıklarının da iddia tanıklarıyla aynı koşullar altında davet edilmelerinin ve dinlenmelerinin sağlanmasını istemek;" Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihadı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) göre ulusal hukuktaki nitelemeye bakılmaksızın “tanık” kavramının Sözleşme kapsamında özerk bir anlamı vardır (Damir Sibgatullin/Rusya, B. No: 1413/05, 24/04/2012, § 45). Bu kavram; duruma göre suç ortaklarını (Trofimov/Rusya, B. No: 1111/02, 4/12/2008, § 37), mağdurları (Vladimir Romanov/Rusya, B. No: 41461/02, 24/7/2008, § 97) ve bilirkişi tanıklarını (Doorson/Hollanda, B. No: 20524/92, 26/3/1996, §§ 81, 82) da kapsayabilir. Bu bakımdan duruşmada ister okunsun ister okunmasın ifadeleri mahkeme önünde bulunan ve mahkeme tarafından dikkate alınan kişiler, Sözleşme’nin  maddesinin (3) numaralı fıkrasının (d) bendi bakımından tanık olarak kabul edilmektedir (Kostovski/Hollanda, B. No: 11454/85, 20/11/1989, § 40).  AİHM, duruşma salonunda bulunmayan tanıkların beyanlarının mahkûmiyet hükmüne esas alındığı bir yargılamanın adilliğini değerlendirirken iki hususa vurgu yapmaktadır. AİHM ilk olarak tanığın duruşmaya katılmaması için geçerli nedenlerin olup olmadığını incelemektedir. İkinci olarak -makul bir gerekçenin olduğu durumda bile- sanığın sorgulama imkânına sahip olmadığı bir tanık tarafından verilen ifadenin hükmün dayandığı tek veya belirleyici temel olup olmadığını değerlendirmektedir. Hükmün büyük ölçüde veya yalnızca bu nitelikteki tanığın ifadesine dayanması durumunda yargılamalar detaylı incelemelere tabi tutulmalıdır (Al-Khawaja ve Tahery/Birleşik Krallık,[BD], B. No: 26766/05 ve 22228/06, 15/12/2011, §§ 119, 147; Cevat Soysal/Türkiye, B. No: 17362/03,23/9/2014, § 75).  AİHM, yukarıda bahsi geçen ilkelere ek olarak Sözleşme’nin  maddesinin (1) numaralı fıkrası ve aynı maddenin (3) numaralı fıkrasının (d) bendinin sanığa aleyhte ifade veren tanığın beyanlarına veya tanık ifadesinin alındığı sırada ya da yargılamanın daha sonraki bir aşamasında itiraz imkânı tanınması gerektiğini kabul etmektedir (Van Mechelen ve diğerleri/Hollanda, B. No: 21363/93, 21364/93, 21427/93 ..., 23/4/1997,§51; Lüdi/İsviçre, B. No: 12433/86, 15/6/1992, § 49; Hümmer/Almanya, B. No: 26171/07, 19/07/2012, § 38).