Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru; Türk Silahlı Kuvvetlerine ait uçakların bir hava operasyonu sırasında gerçekleştirdiği iddia edilen bombalama neticesinde birden fazla kişinin yaşamını yitirmesi ile yaralanması olayıyla ilgili olarak etkili soruşturma yürütülmemesi nedeniyle yaşam hakkının; olaydan sonra köyün terk edilmek zorunda kalınması nedeniyle kötü muamele yasağının ve mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  2014/15441 numaralı başvuru, başvuru formunda kimlik bilgileri bulunan 130 başvurucu tarafından 17/9/2014 tarihinde, 2014/17372 numaralı başvuru ise aynı başvurucuların on üçü tarafından 31/10/2014 tarihinde yapılmıştır. Başvurular, başvuru formları ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca yapılan inceleme neticesinde başvuruculardan Gehver Ürper, Halim Yaman, Miran Ürek, Abdullah Paksoy'un bireysel başvuru tarihinden önce vefat ettiğinin anlaşılması nedeniyle, başvurucular Hatice Yaman, Sevim Yaman, Halime Yaman, Zekiye Şen ve Fatma Yasinoğlu'nun ise T. kimlik numaralarıyla yapılan sorgulamada şahısların kayıtlarına ulaşılamaması nedeniyle bu hususlara dair açıklama yapılması ve eksikliklerin giderilmesi gerektiğine dair eksiklik bildirimi başvurucular vekillerine 8/10/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucular vekilleri tarafından 22/10/2014 havale tarihli dilekçeyle eksikliklik bildirimine cevap verilmiştir. Yazıda, vefat ettiği Anayasa Mahkemesince tespit edilen dört başvurucunun 1994 yılında olaya dair soruşturma açıldığında sağ olduğu, bireysel başvuru yapıldığı sırada bu başvurucuların vefat ettiğinden haberdar olmadıkları belirtilmiş, mirasçıların veraset ilamları iletilmiştir. Ayrıca T. kimlik numaraları hatalı olduğu bildirilen beş başvurucudan ikisinin başka T. kimlik numaraları bildirildikten sonra diğer üç başvurucu Sevim Yaman, Halime Yaman ve Fatma Yasinoğlu açısından başvurudan feragat edildiği hususunda bilgi verilmiştir.  Komisyonunca başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  2014/15441 numaralı başvuru ile 2014/17372 numaralı başvuru arasında konu bakımından hukuki irtibat bulunması nedeniyle başvurular 2014/15441 numaralı başvuru üzerinde birleştirilmiş ve incelemenin bu dosya üzerinden yapılmasına karar verilmiştir. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir. Başvurucular, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden ulaşılan, ayrıca Genelkurmay Başkanlığı Askerî Savcılığından (Genelkurmay Askerî Savcılığı) temin edilen soruşturma dosyasındaki bilgi ve belgelere göre olaylar özetle şöyledir:A. Olay Tarihinden Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararına Kadar Gelişen Olay ve Olgular Başvurucuların başvuru formunda iddia ettiğine göre, yaşadıkları Şırnak/Uludere ilçesinin Sapanca mezrasına 26/3/1994 tarihinde Türk Silahlı Kuvvetlerine (TSK) ait uçaklar tarafından bombalar atılmıştır. Bu bombardıman sırasında kaçamayan iki kişi hayatını kaybetmiş; dört kişi ağır, birçok kişi hafif yaralanmıştır. Neticede mezradaki tüm yerleşim birimleri yıkılmış ve köy halkı göç etmek zorunda kalmıştır. Uludere Cumhuriyet Başsavcılığı (Cumhuriyet Başsavcılığı) tarafından olay hakkında başlatılan soruşturmaya dair bireysel başvuru incelemesi sırasında temin edilebilen tek belge olan 29/4/1994 tarihli görevsizlik kararında, olayda Sa.Ş. ve Me.Ş.nin öldüğü, başvurucular Leyla Şengil, Zeynel Şengil, Emine Şengil, Hikmet Şengil'in ise yaralandığı belirtilmiştir. Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından verilen söz konusu görevsizlik kararıyla, 10/7/1987 tarihli ve 285 sayılı Olağan Üstü Hâl Valiliğinin İhdası Hakkında Kanun Hükmündeki Kararname'nin  maddesi gereğince soruşturma dosyası tedbirsizlik ve dikkatsizlik sonucu ölüme ve yaralamaya sebep verme suçundan soruşturma yapılmak üzere Uludere İlçe İdare Kuruluna (İlçe İdare Kurulu) gönderilmesine itiraz kanun yolu açık olmak üzere karar verilmiştir. Söz konusu kararda, şüpheli olarak herhangi bir kamu görevlisinin ismi veya görevi yer almamaktadır. Karar gerekçesi şöyledir:"Olay tarihinde bölgede meydana gelen terör olayları nedeniyle Güvenlik Kuvvetleri tarafından Sapanca Mezrası Kelmehmet dağlarında düzenlenen hava operasyonunda uçaklardan atılan bombaların patlaması sonucu maktul [Sa.Ş. ve Me.Ş.nin] öldükleri, mağdurların [başvurucular Leyla Şengil, Zeynel Şengil, Emine Şengil ve Hikmet Şengil] yaralandıkları otopsi raporu, olay yeri tutanağı ve tüm hazırlık evrakı kapsamından anlaşıldığından;14/7/1987 ve 285 sayılı Olağan Üstü Hâl Valiliğinin ihdası hakkında Kanun hükmündeki kararnamenin 4/ maddesi uyarınca olayda Güvenlik Kuvvetlerinin kusuru olup olmadığının soruşturma yetkisi İlçe İdare Kuruluna ait olduğundan ve Olağanüstü Hal Bölge Valiliğinin emrinde bulunan güvenlik kuvvetleri hakkında kamu görevinden ötürü suç işlemeleri halinde Memurin Muhakematı Hakkında Kanun hükümlerine göre soruşturma yapılması gerektiğinden Savcılığımızın Görevsizliğine,Hazırlık evrakının gereğinin takdir ve ifası için Uludere İlçe İdare Kuruluna gönderilmesine... [karar verilmiştir.]" Bireysel başvuru incelemesi esnasında, bu aşamadan sonra olay sırasında vefat ettiği iddia edilen Sa.Ş.nin mirasçıları olan başvurucular Mehmet Şen , Sait Şen, Ramazan Şen ve Ahmet Şen ile Zeynep (Şen) Tonğ'un vekilleri tarafından 10/8/2009 tarihinde Cumhuriyet Başsavcılığından soruşturmanın akıbeti hakkında bilgi verilmesinin talep edilmesine kadarki sürece dair hiçbir soruşturma işlemine ulaşılamamıştır. Başvurucuların başvuru formunda ileri sürdüğüne göre olay, TSK'ya ait uçaklar tarafından mezraya yönelik bir hava bombardımanı şeklinde gerçekleşmiştir. Başvuruculara göre tüm mezra halkı olayda evlerinin ve yaşam alanlarındaki diğer binaların bombardıman sonucu yıkılması ve yaşanamaz hâle gelmesinden ötürü mezrayı yeniden terk etmek zorunda kalmış ve büyük çoğunluğu bölgeye yakın yerlere giderek buralara yerleşmiştir. Yine bildirdiklerine göre başvurucular 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun'un yürürlüğe girdiği 2004 yılından sonra -olayın üzerinden on yılı aşkın bir süre geçtikten sonra- önceki yaşam yerlerine dönüp yaşamaya başlamıştır. Başvurucular ancak bu dönüşlerinden sonra yetkili kamu makamları tarafından olayın sorumlularının belirlenip belirlemediğini araştırmaya başlayabildiklerini, Cumhuriyet Başsavcılığının olay hakkında bir soruşturma başlatarak bu soruşturma dosyasını İlçe İdare Kuruluna gönderdiğini öğrendiklerini ifade etmişlerdir. 2004 yılından 2009 yılına kadar başvurucuların ya da adli makamların gerçekleştirdiği herhangi bir işleme rastlanmamıştır. Başvuru dosyasının incelenmesinden, olayda hayatını kaybettiği ileri sürülen Sa.Ş.nin mirasçıları olan başvurucular Sait Şen, Mehmet Şen, Ramazan Şen, Ahmet Şen ile Zeynep (Şen) Tonğ'un vekilleri olduğu belirtilen vekillerin 10/8/2009 tarihinde Cumhuriyet Başsavcılığına ve İlçe İdare Kuruluna başvuruda bulunduğu, olaya dair soruşturmanın akıbeti hakkında bilgi verilmesini talep ettiği anlaşılmıştır. Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 18/8/2009 tarihli yazı ile soruşturma evrakının 25/4/1994 tarihli görevsizlik kararıyla İlçe İdare Kuruluna gönderildiği bildirilmiştir. İlçe İdare Kurulu tarafından ise 18/8/2009 tarihli yazı ile, kayıtlarında olay ile ilgili bir dosyaya rastlanmadığı bildirilmiştir. Sonrasında yukarıda bahsi geçen beş başvurucunun vekilleri tarafından 31/8/2009, 23/7/2010 ve 9/8/2012 tarihli ve Şırnak Valiliğine sunulmak üzere Ankara Valiliğine hitaben hazırlanmış üç ayrı dilekçeyle Şırnak Valiliğine başvurularda bulunulmuş; Cumhuriyet Başsavcılığına ve İlçe İdare Kuruluna yapılan başvurular neticesinde olaya dair soruşturma dosyasının kaybolduğunun anlaşıldığı bildirilerek sorumlular hakkında soruşturma açılması ve soruşturma dosyasının akıbetinin ortaya çıkarılması talep edilmiştir. Bireysel başvuru formunda başvurucular, Şırnak Valiliği tarafından üç başvuruya da cevap verilmediğini ifade etmiştir. Başvurucuların bu başvurulara ilişkin olarak sundukları belgelerde, başvuruların Ankara Valiliğince kayıt altına alındığı görülmektedir. Ancak belgelerde bu başvuruların Şırnak Valiliğine ulaşıp ulaşmadığı konusunda bir bilgi bulunmamaktadır.B. Benzer Bir Olaya Dair Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararı Bu sırada Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) Şırnak/Uludere ilçesinin iki ayrı köyünün aynı tarihte TSK'ya ait uçaklarca bombalandığı iddiasına ilişkin olarak 26/5/2006 tarihinde başvuruculardan farklı kişilerce yapılan başvuruda AİHM 12/11/2013 tarihinde yaşam hakkının maddi ve usul yönler ile insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının ihlal edildiğine karar vermiştir (Benzer ve diğerleri/Türkiye, B. No: 23502/06, 12/11/2013). AİHM'in söz konusu kararına konu başvuruda mağdurlar 26/3/1994 tarihinde yaşamakta oldukları Şırnak/Uludere ilçesine bağlı Koçağılı ve Kuşkonar köylerine TSK'ya ait uçaklarla bomba atıldığını, bombardıman sırasında birçok kişinin öldüğünü ve yaralandığını, köylerin yerle bir olduğunu iddia etmiştir. İddialara göre olay sonrası köylülere kamu makamlarınca yardım ulaştırılmamış, ölenlerin kimliklerini tespit etmek ya da otopsi işlemlerini gerçekleştirmek üzere kimse gelmemiştir. Köy halkı akrabalarının cesetlerini plastik torbalara koyarak toplu mezarlara veya komşu köye sırtlarında taşıyarak oralardaki mezarlıklara gömmüş, sonrasında da yıkılan evlerini ve eşyalarını bırakarak göç etmek zorunda kalmışlardır. AİHM söz konusu kararda öncelikle Hükûmetin olayla ilgili yürütülen soruşturmanın etkisiz olduğunu iddia eden başvurucuların olaydan yirmi yıl sonra AİHM'e başvuruda bulunmaları nedeniyle başvurunun kabul edilemez bulunması gerektiğine dair itirazını incelemiştir. AİHM'e göre TSK'ya ait uçaklarla bombalama yapıldığı iddia edilen ve "devletin kudretinin" dâhil olduğu böylesine bir olayda, travma yaşayan ve yerleşimlerini terk etmek zorunda kalan başvurucularda olay hakkında şikâyetçi olma düşüncesinin hemen oluşmaması doğal karşılanmalıdır (Benzer ve diğerleri/Türkiye, §113). Nitekim başvurucular, bölgedeki olağanüstü hâlin 2002 yılı sonlarında kalkması ve normalleşme sürecinin başlamasıyla kendilerine bir avukat tayin etmiş ve 2004 yılında adli makamlarla irtibata geçerek olay hakkında somut adımlar atılmasını talep etmişlerdir (Benzer ve diğerleri/Türkiye, §§ 115, 116). Her ne kadar olay hakkında 1994 yılında başlatılan soruşturma kısa sürede etkiliğini kaybetmiş ve 1997 ile 2004 yılları arasında bir soruşturma işlemi yapılmamış olsa da olağanüstü hâlin kalkması sonrasında adli makamlarla irtibata geçme imkânı bulabildiklerini bildiren başvurucuların 2004 yılındaki şikâyetleri sonrasında adli makamlarca daha kapsamlı ve anlamlı soruşturma işlemleri gerçekleştirilmiştir (Benzer ve diğerleri/Türkiye, § 123). AİHM, olay tarihinden 1997 yılına kadar birçok soruşturma işlemi gerçekleştirildiğini, 2004 yılında başvurucuların şikâyetçi olmaları sonrasında da soruşturmaya devam edildiğini gözeterek başvurucuların 2004 yılına kadar -on yıl boyunca- herhangi bir adım atmamış olmasının adli makamların olayın şartlarını tespit etmesine engel olmadığının altını çizmiştir (Benzer ve diğerleri/Türkiye, § 127). Sonuç olarak AİHM, başvuruya konu olayın kendine özgü koşullarında, başvurucuların adli makamlara 2004 yılında başvurmuş olmaları nedeniyle özen göstermediklerinin kabul edilemeyeceğini, başvurucuların olağanüstü hâlin kalkması sonrasında olayın faillerinin cezalandırılma ihtimali ve imkânının ortaya çıktığı kanaatine varır varmaz avukat tuttuklarını ve şikâyetçi olduklarını, bunun üzerine adli makamlarca birtakım esaslı soruşturma işlemlerinin gerçekleştirildiğini zaten sonrasında askerî savcının söz konusu iki köyün askerî uçaklar tarafından bombalandığına dair delil bulunmadığı gerekçesiyle soruşturma dosyasını sivil savcılığa iade etmesi üzerine başvurucuların soruşturmanın etkisizleştiği düşüncesiyle altı aylık süre içinde AİHM'e başvuruda bulunduğunu ifade ederek Hükûmetin başvuruya ilişkin kabul edilemezlik itirazını reddetmiştir (Benzer ve diğerleri/Türkiye, § 134). Öte yandan AİHM, olayda yaralandıklarını iddia eden başvuruculardan bazılarının olayda nasıl yaralandığını ayrıntılı biçimde anlatmadığını, bu iddiayı destekleyecek delilleri sunmadığını ya da yaralanmaları hakkında adli veya idari hiçbir makama başvurularının olmadığını belirterek bu başvurucuların iddialarının temelsiz olması nedeniyle başvurularını kabul edilemez bulmuştur (Benzer ve diğerleri/Türkiye, § 137). Yaşam hakkının maddi yönü bakımından yaptığı incelemede ise AİHM, soruşturma kapsamında alınan tanık beyanlarını irdelemiş, tanık beyanlarının bazıları bakımından tanıkların tarafsızlığından duyduğu şüpheyi dile getirdikten sonra soruşturmanın devredildiği askerî savcı tarafından, askerî makamlarca olay tarihinde herhangi bir uçuş gerçekleştirilmediği yönünde verilen bilgiye dayalı olarak 2006 yılında soruşturmanın sivil savcılığa devredilerek askerî savcılık soruşturmasının sonlandırıldığı tespitinde bulunmuştur (Benzer ve diğerleri/Türkiye, §§ 167-170, 174). Ayrıca AİHM, sivil savcılıklar tarafından 2004 ve 2005 yıllarında köylerin terör örgütü tarafından değil askerî uçaklar tarafından bombalandığına yönelik bilgilerin varlığının tespit edildiğini belirttikten sonra başvurucular vekili tarafından 2012 yılında Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünden temin edilen uçuş kayıt defterleri ile birlikte iletilen bir yazının AİHM'e sunulduğunu, bu yazıda Hava Kuvvetleri tarafından "Şırnak'ın batısı ve kuzey batısına on deniz mili uzaklıktaki yerlerde uçuş faaliyetlerinin gerçekleştirildiğinin" yazdığını, olayın geçtiği her iki köyün de Şırnak'ın batısından 10 deniz mili uzakta olduğunu, uçuş kayıt defterinde ise olay günü bomba yüklü dört savaş uçağının bombalama olayının gerçekleştiği saatlerle örtüşen saatlerde kalkış yaptığının ve görevlerini tamamladıktan sonra üslerine iniş yaptıklarının yazılı olduğunu ifade etmiştir (Benzer ve diğerleri/Türkiye, §§ 180-183). Tüm bu bilgilerin başvurucuların iddialarını desteklediğini gözeten AİHM, askerî makamlar tarafından kullanılan güç nedeniyle yaşam hakkının maddi yönünün ihlal edildiği sonucuna ulaşmıştır. AİHM yaşam hakkının usul yönü bakımından yaptığı incelemede olay sonrasında derhâl soruşturma başlatılmaması, hava bombardımanı iddialarının araştırılması için olay yeri olan köylere gidilerek inceleme yapılmaması, bir ceset haricindeki cesetler üzerinde otopsi gerçekleştirilmemesi, iki yıl boyunca hareketsiz kalındıktan sonra adli makamlarca olayın terör örgütünce gerçekleştirildiğine karar verilmesi, Askerî Savcılık tarafından yürütülen soruşturmanın ise köyler üzerinde uçuş gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğinin askerî makamlara sorulmasıyla yetinilmesi ile sınırlı kalması, soruşturma dosyasının bir örneğinin başvuruculara verilmemesi, on dört yıl boyunca olay yerine gidilmemesi, olay yerine askerlerce gidildiğinde ise delillerin kaybolması nedeniyle sonuç alınamaması, uçuş kayıt defterlerinin temini yönünde bir çaba sarf edilmemesi gibi nedenlerden adli makamların olayın aydınlatılması ve sorumluların cezalandırılması bakımından isteksiz davrandığı kanaatine ulaştığını belirtmiştir. AİHM bu sebeplerle olay hakkında etkili bir soruşturma yürütülmemesi nedeniyle yaşam hakkının usul yönünün ihlal edildiği sonucuna ulaşmıştır (Benzer ve Diğerleri/Türkiye, §§ 186-198). Son olarak AİHM insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının ihlal edildiği iddiaları bakımından başvurucuların yakınlarının korkunç şekilde ölümüne tanık olmaları, cesetlerini bizzat komşu köylere taşıyıp gömmek zorunda kalmaları, yetkililerden herhangi bir yardım alamamaları, evlerinin nedensiz olarak yıkılıp tahrip edilmesi ve yaşadıkları yeri terk etmek zorunda kalmaları nedeniyle yaşadıkları üzüntü ve stresin insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele sayılacak asgari eşiğe ulaştığını tespit ederek söz konusu yasağın ihlal edildiğine karar vermiştir (Benzer ve diğerleri/Türkiye, §§ 199-213). AİHM, olay hakkındaki soruşturmanın derdest olduğunu ve sonrası için soruşturmada uçuş kayıt defterlerine dayanılarak olaydan sorumlu olduğu tespit edilecek kişilerin cezalandırılması amacıyla yapılacak işlemlerin Bakanlar Komitesinin denetiminde olduğuna işaret etmiş ayrıca başvuruculara manevi tazminat ödenmesine hükmetmiştir (Benzer ve diğerleri/Türkiye, § 219). Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararından Sonra Gelişen Olay ve Olgular Anılan AİHM kararı sonrasında bombalama olayında mağdur olduğunu iddia eden 121 kişi, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı aracılığıyla 17/3/2014 tarihinde Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığına, 26/3/2014 tarihinde ise Cumhuriyet Başsavcılığına iki ayrı suç duyurusu dilekçesi sunmuş; bu dilekçede şüpheliler olarak "26/3/1994 tarihinde Kel Mehmet dağlarına düzenlenen hava operasyonunda görevli güvenlik güçleri ve söz konusu güvenlik güçlerine emir veren üstleri, Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığınca isimleri tespit edilen dönemin Jandarma Asayiş Komutanı [H.K.] ve rütbeli askerler [A.K., H. ve İ.E.]" belirtilmiştir. Suç duyurusu dilekçesinde müştekiler; mezralarının TSK'ya ait uçaklar tarafından bombalandığını, olayda mezralarında yaşayan iki kişinin öldüğünü, dört kişinin de yaralandığını, mezradaki evlerin tümünün yıkıldığını, Şırnak/Uludere ilçesinin iki ayrı köyünün de aynı tarihte TSK'ya ait uçaklarca bombalandığı iddiasına ilişkin olarak AİHM tarafından ihlal kararı verilerek iddiaların doğruluğunun tespit edildiğini, bahse konu AİHM kararında hava bombardımanının bölgedeki civar bölgelerde de devam ettiğinin belirtildiğini, Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından söz konusu olaya ilişkin yürütülmekte olan soruşturmada anılan ihlal kararındaki tespitler sonrasında operasyon emrini veren üst rütbeli güvenlik güçlerinin kimliklerinin belirlendiğini gazete haberlerinden öğrendiklerini ifade etmişlerdir. Ayrıca müştekiler olaya dair soruşturma dosyasının kaybedildiğini, mezrada olaya dair izlerin kaybolmadığını, yeniden soruşturma açılmaması hâlinde 26/3/2014 tarihinde zamanaşımının dolacağını belirtmişlerdir. Cumhuriyet Başsavcılığı, suç duyurusunu yeni bir soruşturmaya kaydetmiş ve herhangi bir soruşturma işlemi yapmadan 17/4/2014 tarihinde olaya ilişkin dava zamanaşımı süresinin dolduğu gerekçesi ile üç şüpheli asker H.K., A.K., H. hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir. Kararda olayda öldüğü iddia edilen Me.Ş.nin mirasçıları olan başvurucular Casım Şen, Nazmi Şen, Ferhan Şen, Adil Şen, Mahmut Şen, Abdullah Şen ve Ayşe Kaplan (Şen) ve Halime Ürper ile yine olayda öldüğü iddia edilen Sa.Ş.nin mirasçıları olan başvurucular Sait Şen, Mehmet Şen, Ramazan Şen ile Zeynep (Şen) Tonğ'un adı müşteki olarak belirtilmiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:"...Uludere Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından görevsizlik kararı verildiği gereğinin takdir ve ifası için Uludere İlçe İdare Kuruluna gönderildiği anlaşıldığı, İlgili olay hakkında Uludere Cumhuriyet Başsavcılığımıza suç duyurusunda bulunulduğu mevcut durum itibariyle Türk Kanunlarına göre zaman aşımı süresinin dolduğu, şüpheliler hakkında soruşturma yapılamayacağı anlaşıldığından, dava zaman aşımı dolması sebebiyle, Şüpheliler hakkında KAMU ADINA KOVUŞTURMAYA YER OLMADIĞINA..." Cumhuriyet Başsavcılığının anılan kararına karşı Me.Ş.nin mirasçıları olan başvurucular Casım Şen, Nazmi Şen, Ferhan Şen, Adil Şen, Mahmut Şen, Abdullah Şen ve Ayşe Kaplan (Şen) ve Halime Ürper ile yine olayda öldüğü iddia edilen Sa.Ş.nin mirasçıları olan başvurucular Sait Şen, Mehmet Şen, Ramazan Şen, Ahmet Şen ile Zeynep (Şen) Tonğ'un yaptıkları itiraz ise Şırnak Sulh Ceza Hâkimliğinin (Sulh Ceza Hâkimliği) 15/9/2014 tarihli kararı ile kesin olarak reddedilmiştir. Öte yandan Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığına iletilen suç duyurusu hakkında ise 21/3/2014 tarihinde görevsizlik kararı verilmiştir. Görevsizlik kararının ilgili kısımları şöyledir:"...Her ne kadar, müşteki Zini Yaman ve diğer 120 müsteki vekilleri tarafından Ankara Başsavcılığına sunulan 17/03/2014 tarihli dilekçe ile müvekkillerinin yaşadığı Sapaca mezrasında gerçekleştiği iddia olunan bombalama olayının Kuşkonar ve Koçağılı Köylerinin aynı tarihte bombalanması olayı ile ilişkili ve irtibatlı olduğu ileri sürülerek soruşturma yapılması talebinde bulunulmuş ise de; Müştekiler vekillerinin, yukarıda zikredilen şikayetlerinde; irtibatlı olduğunu bildirdikleri, Kuşkonar ve Koçağılı Köylerin[de] 26/03/1994 tarihinde 38 kişinin ölmesi olayına ilişkin olarak savcılığımızın 2007/1934 sayılı soruşturmasında 20/02/2014 tarih[li] ... görevsizlik kararıyla eylemin 353 Sayılı Yasanın  Maddesi kapsamında kaldığından bahisle soruşturma dosyasının  Hava Kuvvetleri Komutanlığı Askeri Savcılığına gönderilmesine karar verildiği anlaşılmakla, Cumhuriyet Başsavcılığımızın GÖREVSİZLİĞİNE, Evrakın gereğinin taktir ve ifası için  Hava Kuvvetleri Komutanlığı Askeri Savcılığına gönderilmesine..." Dosyanın iletildiği Diyarbakır  Hava Kuvvetleri Komutanlığı Askerî Savcılığı ise aynı tarihte Şırnak/Uludere ilçesinin iki ayrı köyünün bombalandığı iddiasına dair soruşturmanın Genelkurmay Askerî Savcılığına gönderilmiş olması nedeniyle bu soruşturma dosyasının da yetkisizlik kararı ile Genelkurmay Askerî Savcılığına gönderilmesine karar vermiştir. Yetkisizlik kararının ilgili kısımları şöyledir:"...Genelkurmay Başkanlığı Askeri Savcılığına gönderildiği, Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığının 2014 tarih ... ile görevsizlik kararı vererek savcılığımıza göndermiş olduğu soruşturma dosyasındaki şüphelilerin aynı olduğu ve olayın meydana geldiği Sapaca mezrasının bombalanması olayının da 1994 tarihinde yapılan hava operasyonu sırasında aynı uçaklar tarafından yapıldığı anlaşıldığından, Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığının 21 Mart 2014 tarihli ... görevsizlik kararına konu 26 Mart 1994 tarihinde Şırnak ile Kuşkonar ve Koçağılı köyleri arasında icra edilen hava operasyonu sonucu 38 kişinin ölümü ve çok sayıda kişinin yaralanması olayı hakkında askeri savcılığımızın YETKİSİZLİĞİNE, ... Genelkurmay Başkanlığı Askeri Savcılığına gönderilmesine..."  Genelkurmay Askerî Savcılığı da 30/5/2014 tarihinde, aynı tarihte Şırnak/Uludere ilçesinin iki ayrı köyünün bombalanması iddiasına dair soruşturmada, dava zamanaşımı süresinin dolduğu gerekçesi ile kovuşturmaya yer olmadığına karar verildiğini belirterek bu soruşturma bakımından da dava zamanaşımı süresinin dolduğu gerekçesi ile kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir. Suç duyurusunda bulunan kişi sayısı 121 olarak belirtilmiştir. Kararın gerekçesinin ilgili kısımları şöyledir:"...19 yıl 11 ay geçtikten sonra Askeri Savcılığımıza intikal eden '26 Mart 1994 tarihinde Şırnak ili Kuşkonar ve Koçağılı köyleri kırsalında icra edilen hava operasyonu sonucu 38 kişinin ölümü ve çok sayıda kişinin yaralanması' olayı ile ilgili olarak soruşturma dosyası kapsamında 'dosyada mevcut bilgi ve belgeler ile Askeri Savcılığımızca kısa bir süre içerisinde dosyaya dahil edilen bilgi ve belgeler çerçevesinde maddi olayın ve muhtemel sorumluların tüm gerçekliğiyle ortaya konulamadığı, mevcut deliller ile kamu davası açılmasının mümkün olmadığı, ayrıca olay tarihinde yürürlükte bulunan 765 Sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 102'nci maddesinde zaman aşımı süresinin müebbet ağır hapis cezasını gerektiren suçlar yönünden 20 yıl, diğer suçlar yönünden ise 15 yıl, 10 yıl, 5 yıl, 2 yıl ve 6 ay olarak düzenlendiği, söz konusu olayın Hava Kuvvetleri Komutanlığına ait uçakların sivillerin bulunduğu yerleşim yerlerini kasten bombalaması sonucunda gerçekleştiğini gösteren hiçbir delil bulunmadığı, bu anlamda kasten adam öldürme suçundan bahsedilmesinin mümkün olmadığı, kastın aşılması suretiyle ölüme neden olma ile taksir veya ihmale dayalı suçlar yönünden dosyanın Askeri Savcılığımıza intikalinden önce ve 26 Mart 2014 tarihi itibarıyla da kasten adam öldürme suçu yönünden dava zaman aşımı süresinin dolduğu, 20 yıllık süre zarfında 765 Sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 104'üncü maddesinde sayılan zaman aşımını kesen herhangi bir usul işleminin de gerçekleşmediği, bu doğrultuda olay yönünden oluşabilecek muhtemel suçlar açısından dava zaman aşımı sürelerinin dolmuş olması nedeniyle kovuşturma olanağının bulunmadığı' kabulüyle 2014 tarihli, ... Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı verilmiştir. Bu doğrultuda 1994 tarihinde Şırnak ili Kuşkonar ve Koçağılı köyleri ile birlikte Sapaca Mezrasının da bombalandığı yönündeki iddialar yönünden yapılan değerlendirmede; suç duyurusunun Askeri Savcılığımiza ulaştığı tarih itibariyle oluşabilecek tüm suçlar yönünden olağan ve olağanüstü dava zaman aşımı sürelerinin dolmuş olmaları nedeniyle kovuşturma olanağının bulunmadığı tespit edilmiştir. Yukarıda açıklanan nedenlerle; '26 Mart 1994 tarihinde Şırnak ili Sapaca Mezrasında 2 Kişinin Ölümü ve 4 Kişinin Yaralanması Olayı' hakkında ... KOVUŞTURMAYA YER OLMADIĞINA karar verildi. " Bu karara karşı 121 şikâyetçi tarafından yapılan itiraz sırasında dosyayı inceleyen Ankara Hava Kuvvetleri Komutanlığı askerî savcısının mütalaasının ilgili kısmı şöyledir:"...olay tarihinde yürürlükte bulunan 285 sayılı KHK ve Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkat gereği soruşturma izni talebinde bulunulduğunun anlaşıldığı; Sonuç olarak soruşturma konusu eylemin gerçekleşip gerçekleşmediğinin, eğer böyle bir eylem gerçekleşmiş ise; eylemi gerçekleştiren güvenlik kuvvetlerinin hangi güvenlik kuvvetleri olduğunun, bu güvenlik kuvvetlerinin Olağanüstü Hal Bölge Valisinin emrinde olup olmadığının, olağanüstü halin hangi tarihte başladığının ve kaldırıldığının, Uludere Cumhuriyet Başsavcılığınca Uludere Kaymakamlığına gönderildiği anlaşılan dosya akıbetinin tespitinden sonra; eğer olağanüstü hal bölge valisinin emrindeki askeri güvenlik güçlerinin, görevleri nedeniyle gerçekleştirdiği bir eylem ise; zamanaşımının görevsizlik kararının yazıldığı 1994 tarihinde durduğunun, dosyanın kaybolduğunun anlaşılması halinde soruşturma izin talebi hakkında bir karar verilmediğinin kabul edilmesi gerekeceğinden zamanaşımının asker kişilerin göreve ilişkin suçları yönünden olağanüstü halin (285 sayılı KHK.nın) kaldırıldığı tarihten itibaren tekrar işlemeye başlayacağının kabul edilmesi gerektiği, eğer görev dışında bir eylem ile (örneğin kasten adam öldürme vb.) bu eylemin gerçekleştirildiği anlaşılır ise, Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 2006 tarih ve .. sayılı kararından da anlaşılacağı üzere, 285 sayılı KHK ve Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkat gereği sadece görev suçları yönünden soruşturma izni alınması gerektiği, kasten işlenmiş ve görev kapsamında kabul edilemeyecek suçlar yönünden soruşturma izni alınmasına gerek bulunmadığı, buna göre de görev dışı bu suçlar yönünden Uludere Cumhuriyet Başsavcılığının görevsizlik kararının zamanaşımının durdurmayacağı, yine görev harici bir eylem tespit edilir ise, görev hususunun, kamu düzenine ilişkin olması nedeni ile öncelikle göz önüne alınmması gerektiği değerlendirilmektedir.  Bu nedenlerle, dosya soruşturmanın genişletilmesi mütalaası ile..." İtiraz, Ankara Hava Kuvvetleri Komutanlığı Askerî Mahkemesinin 11/8/2014 tarihli kararı ile kesin olarak reddedilmiştir. Kararın ilgili kısımları şöyledir:"... Olayın gerçekleştiği ileri sürülen tarih olan 1994 tarihi üzerinden geçen uzun süre nedeniyle dava zamanaşımı süresinin incelenmesi gerektiği, suç tarihi itibariyle yürürlükte olan 765 sayılı TCK'nun 102 ve devamı maddelerinde yer alan düzenlemelere göre; 1-Müebbet ağır hapis ve müebbet ağır hapis cezalarını müstelzim cürümlerde yirmi sene, 2-Yirmi seneden aşağı olmamak üzere muvakkat ağır hapis cezasını müstelzim cürümlerde on beş sene, 3-Beş seneden ziyade ve yirmi seneden az. ağır hapis veya beş seneden ziyade hapis yahut hidematı ammeden müebbeden mahrumiyet cezalarından birini müstelzim cürümlerde on sene, ... geçmesi ile ortadan kalkacağının belirtildiği, Olayda ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis yahut müebbet ağır hapis cezasını gerektiren bir suç işlendiği kabul edilse dahi zamanaşımı süresinin 2014 tarihinde dolduğu anlaşılmaktadır. Sonuç olarak soruşturma konusu olayın üzerinden 20 yıldan fazla bir süre geçmekle soruşturma ve kovuşturma olanağı bulunmadığı anlaşıldığından ... İTİRAZIN REDDİNE karar vermek gerekmiştir..." Bu karar, başvuruculara 18/8/2014 tarihinde tebliğ edilmiş olup başvurucuların söz konusu karara yönelik olarak 17/9/2014 tarihinde yaptıkları bireysel başvuru 2014/15441 numaraya kaydedilmiştir.  Sulh Ceza Hâkimliğinin başvuruculara 1/10/2014 tarihinde tebliğ edilen 15/9/2014 tarihli itirazın reddi kararına karşı başvurucuların 30/10/2014 tarihinde yaptıkları bireysel başvuru ise 2014/17372 numaraya kaydedilmiştir.  Konuyla ilgili ulusal ve uluslararası hukuk Anayasa Mahkemesinin Adle Azizoğlu ve Sadat Azizoğlu (B. No: 2014/15732, 24/1/2018, §§ 32-69) başvurusu hakkında verdiği kararda yer almaktadır.