Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, güven ilişkisinin bozulduğu gerekçesine dayanılarak iş akdine son verilmesi üzerine açılan işe iade davasında adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkı ile makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 21/5/2019 tarihinde yapılmıştır. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.  Başvuru formu ve eklerinde, yargılama sürecindeki dava dosyalarında ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden elde edilen bilgi ve belgelerde yer aldığı şekliyle olaylar özetle şöyledir: 1978 doğumlu olan başvurucu, Türk Hava Yolları (Kurum) bünyesinde kabin amiri olarak çalışmakta iken 29/6/2017 tarihinde kesinleşen disiplin kurulu kararı ile başvurucunun iş akdi feshedilmiştir. Fesih gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:"Disiplin Kurulu tarafından, Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara 'üyelik', 'mensubiyet' veya 'iltisak' yahut 'irtibat' şeklinde bağlantılarının bulunup bulunmadığına ilişkin olarak değerlendirmeler kapsamında Ortaklığımızda 17/25 Aralık sonrasında FETÖ/PDY terör örgütünün vakıf ve derneklerine üyeliğini devam ettirme, örgütün gazete dergi ve mecmua üyeliğini sürdürme, sosyal medya hesaplarında lehine paylaşımlarda bulunma, örgütü savunan her türlü yazı, Mülakat, söz, fiil ve davranışta bulunma, örgüt mensuplarının haberleşme için kullandıkları ByLock gibi şifreli programlara üyelik, örgütün bankalarında işlem yapmaya devam etme gibi kriterler; sosyal çevre bilgileri, ilgili devlet kurumları ve kuruluşlarından gelen bilgiler ile Ortaklığımıza yapılan ihbar ve şikâyetler dikkate alındığında, FETÖ/PDY terör örgütü ile bağlantınız hakkında yukarıda sayılan fiillerden birini veya birkaçını işlediğiniz hususunda makul şüphe oluştuğundan, tutum ve davranışlarınıza uyan 4857 Sayılı İş Kanunu'nun 25/ Maddesi ve  Dönem Toplu İş Sözleşmesinin  Maddesi  Fıkrası gereğince 'İşten Çıkarma Cezası' ile tecziyenize karar verilmiştir.Disiplin Kurulu'nun hakkınızda vermiş olduğu karar 2017 tarihinde Genel Müdürlüğün onayından geçerek kesinleştiğinden iş akdiniz haklı nedenle feshedilmiştir." Başvurucu; feshin geçersizliğinin tespiti, işe iadesi ile haksız fesihten kaynaklanan tazminat ve hakettiği ücretlerinin ödenmesine karar verilmesi taleplerini ileri sürerek işveren aleyhine 14/7/2017 tarihinde işe iade davası açmıştır. Bakırköy  İş Mahkemesi (Mahkeme) tarafından kabul edilen dava dilekçesinde başvurucu, feshin usule aykırı olduğunu, savunması alınmadan ve somut bir sebebe dayanılmadan iş akdinin feshedildiğini ileri sürmüştür. Davalı Kurum ise cevap dilekçesinde başvurucunun Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanması (PDY) güdümünde hareketlerinin olduğunu, bu kapsamda Bank Asya hesap hareketlerinin incelenebileceğini belirterek davanın reddini talep etmiştir. Başvurucu, cevaba cevap dilekçesinde işveren Kurum tarafından ileri sürülen Bank Asya iddialarına yanıt vermiş ve Banka ile olan ilişkisinin babasının borcunu kapatmaktan ibaret olduğunu ifade etmiştir. Buna göre babası bir arkadaşının Bank Asya'dan aldığı kredi borcu ve çekleri için kefil olmuş; ancak Banka borcu kat edince babasına ihtar çekilmiş ve 668 TL kredi ve 930 TL çek yükümlülüğünden doğan sorumlu miktarı ödemesini istemiştir. Başvurucu; babasının çek yükümlülüğü için 000 TL bankaya teminat ödemesi yaptığını, borç kapatıldıkça teminatın çözüldüğünü ancak bu süreç zaman aldığından ve para TL cinsinde değer kaybettiğinden parasını dövize çevirdiğini, hatta İstanbul  İcra Müdürlüğünün 2013/10294 Esas sayılı dosyası üzerinden tapulu taşınmazlarına yapılan haciz işleminin de ancak bu borçlar ödendikten sonra kaldırılabildiğini belirtmiştir. Mahkeme 29/9/2017 tarihli karar ile davanın reddine hükmetmiştir. Kararın gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:"...davacının iş akdinin bu maddeye göre değerlendirme yapılarak yasal düzenleme kapsamında sona erdirildiği ve yasal yetki nedeni ile fesihlerde İş Kanunun 18 ve devamı maddeleri uyarınca geçersizlik koşulları aranmayacağından ve iş akdinin geçerli nedenle feshedildiği kabul edilerek (Yargıtay Hukuk Dairesi'nin 28/03/2017 tarih 2017/19203 E., 2017/5147 K. )davanın reddine karar verilmiştir." Başvurucu istinaf kanun yoluna başvurmuş; işten çıkarılma sebebinin ne fesih bildiriminde ne de derece mahkemesi kararında açık bir şekilde yazdığını, bu kapsamda yeterli inceleme ve araştırma yapılmadığını belirterek yargılama sürecinde ileri sürdüğü hususları tekrarlamıştır. Davalı işveren ise cevap dilekçesinde önceki iddialarını tekrarlamış ve davanın reddini talep etmiştir. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi  Hukuk Dairesi 8/3/2018 tarihli kararı ile yeterli inceleme ve araştırma yapılmadığını belirterek derece mahkemesi kararının kaldırılmasına ve dosyanın mahkemesine iade edilmesine hükmetmiştir. Dosyanın kendisine geldiği Mahkeme, Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ile Bank Asyaya müzekkere yazarak başvurucu hakkındaki bilgi ve belgelerin gönderilmesini talep etmiş; farklı tarihlerde duruşma açarak başvurucu ile davalı işverenin iddia ve itirazlarını incelemiştir. Mahkeme 23/1/2019 tarihli karar ile davanın kabulüne ve feshin geçersizliğine hükmetmiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:"Davacı vekili 25/10/20107 havale tarihli dilekçesinde davacının babasının söz konusu bankadaki kredi sözleşmesine kefil olduğunu, kredi sözleşmesi sona erince bankanın müşterisine verdiği çekler karşılığında kredi riski için, kendilerinden ve kefillerden teminat istediğini, müvekkilinin de babasının kefalet sorumluluğuna dayanarak bankada hesap açarak teminat niteliğinde para yatırdığını beyan etmiş, Müflis Bank Asya Katılım Bankası İflas İdaresi 06/08/2018 tarihli yazısında davacının 22/01/2014 tarihinde 000TL'lik vadeli mevduat hesabı açtırdığı ve aynı gün kredi teminatı olarak teminat blokesine alındığının tespit edildiğini bildirmiştir. Davacının iş sözleşmesinin feshine dayanak objektif bir değerlendirme tespit edilmesi konusunda ve BAM kararı doğrultusunda mahkememizce resen İçişleri Jandarma Genel Komutanlı ve İstanbul Valili İl Emniyet Müdürlüğünden ayrı ayrı davacı ile ilgili yapılan araştırmada FETÖ/PDY terör örgütü ile ilgili herhangi bir veriye rastlanmadığı, İstanbul Valiliği İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğünden DERBİS sistemi üzerinden yapılan araştırmada davacının OHAL KHK ları ile kapatılan ve FETÖ/PDY ile ilişkili olabileceği değerlendirilen derneklerin yönetim ve denetim kurullarında herhangi bir üyelik kaydının olduğu yönünde bir bulguya rastlanmadığı anlaşıldığından, her ne kadar davacının Bank Asya'da 22/01/2014 tarihinde açmış olduğu vadeli hesabı var ise de, hesabın davacının babasının kefil olduğu kredi nedeniyle teminat olarak açıldığı, mevcut bilgi ve belgelerden davacının Fetö/PDY terör örgütü ile bağlantısı olduğuna dair makul şüphenin bulunmadığı ve davacının iş akdinin feshinin haklı bir nedene dayanmadığı sonuç ve kanaatine varılarak davanın kabulüne karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki hüküm kurulmuştur." İşveren, gerekçeli karara karşı istinaf kanun yoluna başvurmuş; dava dilekçesinde ileri sürdüğü beyanları tekrar ederek havacılık sektörünün en önemli ilkesinin emniyet ve güvenlik olduğunu, 15 Temmuz gecesi yaşanan darbe girişimi ve terör olaylarının en başta Atatürk Havalimanı olmak üzere havacılık sektöründe faaliyet gösteren bütün kamu kurumları ile özel şirketleri etkilediğini, bu kapsamda şirketin güvenlik ve emniyet zafiyetine yol açabilecek, çok önemli ticari sırlarını, iş modellerini operasyonel tercihlerini açığa çıkarabilecek riskli personel ile çalışmasına son vermesinin doğal bir uygulama olduğunu belirtmiştir. Başvurucunun iş akdinin de Kuruma yapılan ihbar ve şikâyetler neticesinde FETÖ/PDY ile ilişkisi olduğundan bahisle feshedildiğini ileri süren Kurum davanın reddini talep etmiştir. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi  Hukuk Dairesi 17/4/2019 tarihli kararı ile derece mahkemesi kararının kaldırılmasına ve davanın reddine hükmetmiştir. Kararın gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:"...tüm dosya kapsamının incelenmesi sonucunda; davacıya ait Bank Asya hesap hareketlerini gösterecek şekilde hesap dökümünün dosya arasına alındığı görülmüştür. İlgili kayıtların incelenmesinde davacının FETÖ/PDY terör örgütünün finans kuruluşu olan Bank Asya'ya 2014 tarihinde 000,00_TL para yatırdığı anlaşılmıştır. Bu halde, feshin haklı olup olmadığı açılacak tazminat davasında tartışılmak üzere davacının iş sözleşmesinin geçerli sebeple feshedildiğinin kabulü ile, davanın reddine karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde karar verilmesi hatalı olup, aşağıdaki şekilde karar verilmiştir." Nihai karar 20/5/2019 tarihinde başvurucu vekiline tebliğ edilmiştir. Başvurucu 21/5/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  A. İlgili Mevzuat İlgili mevzuat için bkz. Berrin Baran Eker [GK], B. No: 2018/23568, 2/7/2020, §§ 20-B. Yargıtay Kararları Yargıtay  Hukuk Dairesinin 22/10/2007 tarihli ve E.2007/16878, K.2007/30923 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:"Davalı işveren, davacının geçmişten gelen sabıkası ve özellikle yasadışı örgütle bağlantısı nedeni ile güvenlik önlemi olarak iş sözleşmesini feshetmiştir. Bu fesih Alman Hukukunda ve Alman Federal Mahkemelerinde şüphe feshi olarak adlandırılmaktadır. Böyle bir fesihte, işverenin işçisine karşı duyduğu şüphe, aralarındaki güven ilişkisinin zedelenmesine yol açmaktadır. İşverenden katlanması beklenemeyecek bir şüpheden dolayı, işçinin iş ilişkisinin devamı için gerekli olan uygunluğu ortadan kalktığından, güven ilişkisinin sarsılmasına yol açan şüphe, işçinin kişiliğinde bulunan bir sebeptir. Ciddi, önemli ve somut olayların haklı kıldığı şüphe, güven potansiyeline sahip olmaksızın ifa edilemeyecek iş için işçinin uygunluğunu ortadan kaldırdığından, şüphe feshi, işçinin yeterliliğine ilişkin fesih türü olarak gündeme gelecektir. Davacının geçmişte yasadışı örgüt üysi olması, davacının görev yaptığı bölgede terör olaylarının artması ve demiryolu ulaşımının da hedefte bulunması, davalı işveren açısından iş ilişkisinin devamı için gerekli olan güvenin sarsıldığı, elverişli objektif olay ve vakıalara dayanan güçlü bir şüphenin bulunduğu anlamına gelmektedir. Davacının iş sözleşmesinin feshinin geçerli nedenle yapıldığı kabul edilmelidir. Davanın reddi yerine yazılı şekilde kabulü hatalıdır."  Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15/11/2018 tarihli ve E.2015/22-2715, K.2018/1720 sayılı kararı şöyledir:"...şüphe feshinin söz konusu olabilmesi için iş ilişkisinin devamı için gerekli olan güveni yıkmaya elverişli, objektif olay ve vakıalara dayanan güçlü bir şüphe mevcut olması ve ayrıca olayın aydınlatılması için işverenin kendisinden beklenebilecek bütün çabaları göstermesine karşın eylemin gerçekleştiğinin kanıtlanamaması gerektiğinden, somut uyuşmazlıkta davacının sabit olan, doğruluk ve bağlılığa uymayan nitelikteki eyleminin şüphe feshi teşkil etmediği de açıktır..." Yargıtay  Hukuk Dairesinin 3/10/2018 tarihli ve E.2018/10430, K.2018/20956 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:"...Yukarıda açıklanan ilke ve esaslar çerçevesinde değerlendirme yapılacak olursa, somut olayda davacının iş sözleşmesinin feshi ile ilgili yasal dayanakların 4857 sayılı İş Kanunu ile birlikte Bakanlar Kurulu kararı ile ülke genelinde ilan edilen Olağanüstü Hal kapsamında çıkartılan kanun hükmünde kararnameler olduğu konusunda tereddüt bulunmamaktadır. Söz konusu kararnamelerin iş sözleşmesi ile çalışan işçilere yönelik hükümleri incelendiğinde, gerek 667 sayılı KHK’nin  maddesi gerekse 673 sayılı KHK’nin  maddesinde bu kanun hükmünde kararnameler kapsamında iş sözleşmesi feshedilen işçilerin bir daha yeniden doğrudan veya dolaylı olarak eski işinde veya benzer işlerde görevlendirilemeyecekleri, bunların işe iadesinin mümkün olmadığı şeklinde emredici nitelikte düzenlemelerin yer aldığı görülecektir. Bu yasal düzenlemelerin nitelik itibariyle, kamu düzenine ilişkin ve açıkça emredici nitelikte olduğu değerlendirildiğinde, açılacak davalarda taraflarca hazırlama ilkesine üstünlük tanınamayacağı göz önüne alınmalıdır. Bu itibarla, ilgili kanun hükmünde kararnameler kapsamındaki fesihlere ilişkin olarak açılan işe iade davalarında, taraflarca hazırlama ilkesi yerine istisnai nitelikteki kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulanması gerekmektedir.Buna göre görülmekte olan davada, sözleşmenin feshine dayanak bilgi ve belgelerin mahkemece resen araştırılması gerekmekte ise de, dosyada sadece Erzurum Cumhuriyet Baş Savcılığına davacı hakkında soruşturma veya kovuşturma olup olmadığı yönünde yazılan yazı cevabi ile yetinildiği , bu yönde başkaca bir araştırma yapılmadığı anlaşılmaktadır. Davacının iş sözleşmesinin feshine dayanak objektif değerlendirmelerin neler olduğu, hangi bilgi ve belgelerin feshe gerekçe yapıldığı davalı bankadan sorularak; bunun yanında resen araştırma ilkesi kapsamında davacı hakkında mevcut ise adli ya da idari soruşturma evrakları, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Jandarma Genel Komutanlığı’nın Terörle Mücadele, Kaçakçılık, Organize Suçlar ve İstihbarat ile ilgili birimlerinden ve Bilgi Teknolojileri Kurumu’ndan getirtilmeli, varsa davacı ile ilgili bilgi ve belgeler ile yine Bank Asya nezdinde açılmış mevduat hesapları, hesap hareketleri ve bankacılığa ilişkin işlemler olup olmadığı sorulmalı, tüm bilgi ve belgeler değerlendirilerek ulaşılacak sonuca göre hüküm kurulmalıdır. Eksik incelemeyle yazılı gerekçe ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılarak davacının davasının kabulüne karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirir." Yargıtay  Hukuk Dairesinin 17/10/2018 tarihli ve E.2018/11972, K.2018/22382 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:"Davacının ... sözleşmesinin feshinin 667 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin  maddesi doğrultusunda davalı işverence oluşturulan komisyon kararıyla davalı kurum tarafından gerçekleştirilmiştir.Davacı işçi 4857 sayılı ... Kanunu hükümleri çerçevesinde çalışmış olmakla ... sözleşmesinin 2016 tarihindeki feshinde ... Kanunu'nun  ve devamı maddeleri hükümleri uygulanmalıdır.Somut olayda davacının ... akdinin feshine neden olan bilgi ve belge işverence ibraz edilememiştir. Davacının ... akdinin feshine dayanak objektif değerlendirmelerin neler olduğu, hangi bilgi ve belgelerin feshe gerekçe yapıldığı davalı Kurumdan araştırılmalı; ayrıca davacı hakkında mevcut ise adli ya da idari soruşturma evrakları, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Jandarma Genel Komutanlığı'nın Terörle Mücadele, Kaçakçılık, Organize Suçlar ve İstihbarat ile ilgili birimlerinden ve Bilgi Teknolojileri Kurumundan varsa davacı ile ilgili bilgi ve belgeler ile yine Bank Asyaya açılmış mevduat hesapları, hesap hareketleri ve bankacılığa ilişkin işlemler olup olmadığı sorulmalı, tüm bilgi ve belgeler değerlendirilerek sonucuna göre hüküm kurulmalıdır. Eksik incelemeyle yazılı gerekçe ile davanın reddi hatalı olup bozmayı gerektirir." Yargıtay  Hukuk Dairesinin 8/3/2018 tarihli ve E.2018/464, K.2018/6086 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:"Somut olayda; davacının iş sözleşmesinin feshine ilişkin hiçbir belgenin dosyaya sunulmadığı anlaşılmaktadır. İlk Derece Mahkemesi tarafından şüpheyi haklı kılacak güçte somut delillerin bulunup bulunmadığı araştırılmamıştır. Tarafların iddia ve savunmaları dikkate alındığında Mahkemece öncelikle yapılacak iş; davacının banka kayıtları getirtilerek özellikle adı geçen Bank Asya da hesabının hangi tarihler arasında açık olduğu, bankaya toplu para yatırma ve çekme işlemlerinin yapılıp yapılmadığı, yapıldı ise hangi tarihler arasında hangi sebeplerle yapıldığına ilişkin bilgi ve belgelerin toplanması, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Jandarma Genel Komutanlığı'nın Terörle Mücadele, Kaçakçılık, Organize Suçlar ve istihbarat ile ilgili birimlerinden ve Bilgi teknolojileri Kurumundan davacının hakkında FETÖ/PDY terör örgütü ile ilgili işlem yapılıp yapılmadığının emniyet veya diğer güvenlik güçlerinden sorularak gelen yazı cevaplarının dosyaya getirtilmesi gerektiği gibi, ayrıca, davacının iş sözleşmesinin feshinin haklı nedene dayalı olup olmadığına dair denetime elverişli tüm delillerin de araştırılarak toplanması gerekmektedir. Feshin haklı nedene dayanıp dayanmadığı hususunun açıklığa kavuşturulması için belirtilen yönlerden gerekli araştırmaya gidilmeli ve toplanacak deliller dosya içeriği ile yeniden bir değerlendirmeye tabi tutularak sonucuna göre bir karar verilmelidir. Eksik incelemeyle yazılı şekilde hüküm kurulması hatalı olup, bozmayı gerektirmiştir."