Haklar: Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı

Başvuru; Devlet Güvenlik Mahkemesince yapılan yargılamada mahkûmiyet kararı verilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının, hatalı koşullu salıverilme tarihi içeren müddetnameye itirazın yetersiz gerekçeyle reddedilmesi nedeniyle de kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 22/4/2021 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne ve başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır. Başvuru formu ve ekleri ile Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu hakkında Malatya Devlet Güvenlik Mahkemesinin (DGM) 25/4/1995 tarihli kararıyla PKK silahlı terör örgütünün faaliyetleri kapsamında 1992, 1993 yıllarında gerçekleştirdiği eylemler nedeniyle 1/3/1926 tarihli ve 765 sayılı mülga Türk Ceza Kanunu'nun  maddesi gereğince ölüm cezası verilmiştir. 765 sayılı mülga Kanun'un  maddesi uyarınca başvurucu hakkındaki ölüm cezasının müebbet ağır hapis cezasına çevrilmesine karar verilmiştir. Cezasının infazı devam eden başvurucu hakkında düzenlenen 1/6/2017 tarihli müddetnamede 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un  maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince başvurucunun hak ederek tahliye tarihi 23/10/2029, koşullu salıverilme tarihi ise 25/10/2023 olarak belirlenmiştir. Başvurucu, hakkında 23/3/2023 tarihinden itibaren denetimli serbestlik uygulanmak suretiyle salıverilmiştir. Başvurucu 25/1/2021 tarihinde 4/11/2004 tarihli ve 5252 sayılı Türk Ceza Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un  maddesi ve 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun  maddesi uyarınca hakkında lehe hükümlerin uygulanarak 24-25 yıl hapis cezası üzerinden müddetnamesinin yeniden düzenlenmesi talebiyle Siverek İnfaz Hâkimliğine (İnfaz Hâkimliği) başvurmuştur. İnfaz Hâkimliği 18/2/2021 tarihli kararla "...müddetnamesinde herhangi bir yanlışlığın bulunmadığı, müddetnamenin usul ve yasaya uygun olarak düzenlendiği anlaşıldığından..." gerekçesiyle itirazın reddine karar vermiştir. Başvurucunun bu karara karşı itirazı Siverek  Ağır Ceza Mahkemesinin (Ağır Ceza Mahkemesi) 12/3/2021 tarihli kararıyla "...kararın usul ve yasaya aykırı bulunmadığı, kararın göstermiş olduğu gerekçeye, gerekçenin mevzuatla ve yürürlükteki yasa hükümleri ileuygunluk gösterdiği, verilen karar ve dosyadaki delillerle uyumlu olduğundan..." gerekçesiyle reddedilmiştir. Nihai karar 23/3/2021 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiş olup başvurucu 22/4/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  Suçun işlendiği tarihte yürürlükte olan 765 sayılı mülga Kanun'un  maddesinin 14/7/2004 tarihli ve 5218 sayılı Ölüm Cezasının Kaldırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun ile değiştirilmeden önceki kısmı şöyledir:"Türkiye Cumhuriyeti topraklarının tamamını veya bir kısmını bir ecnebi devlet idaresine geçirmeğe veya devletin istiklalini tenkise veyahut memleketin bir parçasını hükümet idaresinden çıkarmağa teşebbüs eden kimse idama mahküm olur. " 3/8/2002 tarihli ve 4771 sayılı mülga Kanun'un  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"A) Savaş ve çok yakın savaş tehdidi hâllerinde işlenmiş suçlar için öngörülen idam cezaları hariç olmak üzere, 1926 tarihli ve 765 sayılı Türk Ceza Kanunu, 1932 tarihli ve 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanun ile 1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanununda yer alan idam cezaları müebbet ağır hapis cezasına dönüştürülmüştür." 5218 sayılı mülga Kanun'un  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:" A) 1926 tarihli ve 765 sayılı Türk Ceza Kanununun;... (3) 13 üncü maddesinin birinci fıkrası ile ikinci fıkrasının ilk cümlesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.Ağır hapis cezası, ağırlaştırılmış müebbet, müebbet veya muvakkattir.Ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezası ve müebbet ağır hapis cezası hükümlünün hayatı boyunca devam eder....24) 125 inci maddesinde yer alan 'ölüm' ibaresi, 'ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis' olarak değiştirilmiştir.'...E) 1965 tarihli ve 647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkında Kanunun;...3) 19 uncu maddesinin birinci fıkrasında yer alan 'Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından ölüm cezalarının yerine getirilmemesine karar verilenler 30' ibaresi, 'Ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezasına hükümlüler 25' olarak, ikinci fıkrasında yer alan 'Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından ölüm cezalarının yerine getirilmemesine karar verilenlerin 33' ibaresi, 'ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezasına hükümlülerin 29' olarak, aynı fıkrada yer alan 'Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından ölüm cezalarının yerine getirilmemesine karar verilenlerin 36' ibaresi, 'ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezasına hükümlülerin 32' olarak değiştirilmiştir....5) Geçici 10 uncu maddesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki geçici maddelereklenmiştir.GEÇİCİ MADDE  - Ölüm cezaları 2002 tarihli ve 4771 sayılı Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun hükümlerine göre müebbet ağır hapis cezasına dönüştürülenlerin kesinleşmiş cezaları, bu Kanunun yürürlüğe girmesiyle birlikte, kendiliğinden ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezasına dönüşür. Bu hükümlülerin, ceza infaz kurumunda geçirecekleri süre ile infaz usulü, hükmü veren mahkeme tarafından ve dosya üzerinden saptanır.'...I)...Ölüm cezaları 2002 tarihli ve 4771 sayılı Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun hükümlerine göre müebbet ağır hapis cezasına dönüştürülen terör suçluları ile ölüm cezaları ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezasına dönüştürülen veya ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezasına mahkûm olan terör suçluları hakkında, bu Kanun ve 647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkında Kanunun şartla salıvermeye ilişkin hükümleri uygulanmaz. Bunlar hakkında ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezası ölünceye kadar devam eder...." 5218 sayılı mülga Kanun'un geçici  maddesi şöyledir:"Ölüm cezaları 2002 tarihli ve 4771 sayılı Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun hükümlerine göre müebbet ağır hapis cezasına dönüştürülenlerin kesinleşmiş cezaları, bu Kanunun yürürlüğe girmesiyle birlikte, kendiliğinden ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezasına dönüşür. Bu hükümlülerin, ceza infaz kurumunda geçirecekleri süre ile infaz usulü, hükmü veren mahkeme tarafından ve dosya üzerinden saptanır." 13/7/1965 tarihli ve 647 sayılı mülga Cezaların İnfazı Hakkında Kanun'un  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:" ...Şartla salıvermeyi gerektirir mahiyette ceza evi idaresi tarafından verilecek gerekçeli mütalaa hükümlünün bulunduğu yerdeki hükmü veren mahkeme derecesinde bulunan mahkemeye tevdi edilir. Mahkeme bu mütalaayı tasvip ettiği takdirde şartla salıverme kararı derhal yerine getirilir.Mahkeme şartla salıverme tasvip etmediği takdirde gerekçesini kararda gösterir...." 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun  maddesinin (2) ve (3) numaralı fıkraları şöyledir:"Suçun işlendiği zaman yürürlülükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise, failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz edilir.”Hapis cezasının ertelenmesi, koşullu salıverilme ve tekerrürle ilgili olanlar hariç; infaz rejimine ilişkin hükümler, derhal uygulanır." 5252 sayılı Kanun'un "Ağır hapis cezasının dönüştürülmesi" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"(Değişik: 11/5/2005 – 5349/2 md.) (1) Kanunlarda öngörülen 'ağır hapis' cezaları, 'hapis' cezasına dönüştürülmüştür.(2) (Değişik: 6/12/2006 – 5560/14 md.) 1 Haziran 2005 tarihinden önce yürürlüğe girmiş kanunlarda;a) Ağır hapis iken, birinci fıkra uyarınca hapse dönüştürülen cezalar, kanunlarında aksine bir hüküm yoksa alt sınır bir yıl, üst sınır yirmidört yıl olarak,...uygulanır."3713 sayılı Kanun'un "Şartla salıverilme" kenar başlıklı  maddesinin 29/6/2006 tarihli ve 5532 sayılı Kanun ile değiştirilmeden önceki hâlinin ilgili kısmı şöyledir:"Bu Kanun kapsamına giren suçlardan mahkûm olanlardan, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından ölüm cezalarının yerine getirilmemesine karar verilenler 36 yıllarını, müebbet ağır hapis cezasına hükümlüler 30 yıllarını, diğer şahsî hürriyeti bağlayıcı cezalara mahkûm edilmiş olanlar hükümlülük süresinin 3/4'ünü çekmiş olup da iyi halli hükümlü niteliğinde bulundukları takdirde talepleri olmaksızın şartla salıverilirler....Bu Kanun kapsamına giren suçlardan mahkûm olanlar, hükümlerinin kesinleşme tarihinden sonra bu Kanunun kapsamına giren bir suçu işlemeleri halinde, şartla salıverilmeden yararlanamazlar. Bu hükümlüler hakkında, 647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkında Kanunun 19 uncu maddesinin bir ve ikinci fıkraları ile Ek 2 nci maddesi hükümleri uygulanmaz." 3713 sayılı Kanun'un "Koşullu salıverilme" kenar başlıklı  maddesinin güncel hâlinin ilgili kısmı şöyledir:"...Bu Kanun kapsamına giren suçlardan mahkûm olanlar hakkında, koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik tedbirinin uygulanması bakımından 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 107 nci maddesinin dördüncü fıkrası ile 108 inci maddesi hükümleri uygulanır. (Ek cümle:14/4/2020-7242/65 md.)......Ölüm cezaları, 14/7/2004 tarihli ve 5218 sayılı Kanunun 1 inci maddesi ile değişik 3/8/2002 tarihli ve 4771 sayılı Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanunla müebbet ağır hapis cezasına dönüştürülen terör suçluları ile ölüm cezaları ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezasına dönüştürülen veya ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezasına mahkûm olan terör suçluları koşullu salıverilme hükümlerinden yararlanamaz. Bunlar hakkında ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezası ölünceye kadar devam eder." 5275 sayılı Kanun'un "Koşullu salıverilme" kenar başlıklı  maddesinin (4) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:"Suç işlemek için örgüt kurmak veya yönetmek ya da örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçtan dolayı mahkûmiyet hâlinde; ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm edilmiş olanlar otuzaltı yılını, müebbet hapis cezasına mahkûm edilmiş olanlar otuz yılını, süreli hapis cezasına mahkûm edilmiş olanlar cezalarının üçte ikisini infaz kurumunda çektikleri takdirde, koşullu salıverilmeden yararlanabilirler..."