Haklar: Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı

Başvuru; tutukluluğun makul süreyi aşması, tutukluluk incelemelerinin hâkim/mahkeme önüne çıkarılmaksızın yapılması, yakalama ve tutuklama dolayısı ile suçlamaların bildirilmemesi nedenleriyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 29/3/2017 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir.Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.  Başvuru formları ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir:A. Genel Bilgiler  Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde bir askerî darbe teşebbüsüyle karşı karşıya kalmış ve bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde olağanüstü hâl ilan edilmiştir. Olağanüstü hâl süresi 19/7/2018 tarihinde yeniden uzatılmayarak son bulmuştur. Kamu makamları ve yargı organları -olgusal temellere dayanarak- bu teşebbüsün arkasında Türkiye'de çok uzun yıllardır faaliyetlerine devam eden ve son yıllarda Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanması (PDY) olarak isimlendirilen bir yapılanmanın olduğunu değerlendirmişlerdir (Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, §§ 12-25). Darbe teşebbüsü sırasında ve sonrasında ülke genelinde darbe girişimiyle bağlantılı ya da doğrudan darbe girişimiyle bağlantılı olmasa bile FETÖ/PDY ile bağlantılı olan ve aralarında yargı mensuplarının da bulunduğu çok sayıda kişi hakkında Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından soruşturma başlatılmıştır. Bu kapsamda teşebbüsün savuşturulduğu gün Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınca -aralarında Yüksek Mahkeme üyelerinin de bulunduğu- üç bine yakın yargı mensubu hakkında FETÖ/PDY ile bağlantılarının bulunduğu iddiasıyla başlatılan soruşturmada bu kişilerin büyük bölümü hakkında gözaltı ve tutuklama tedbirlerine başvurulmuştur (Aydın Yavuz ve diğerleri, §§ 51, 350).B. Başvurucuya İlişkin Süreç Başvurucu, Yargıtay üyesi olarak görev yaparken 24/8/2016 tarihinde meslekten ihraç edilmiştir.  Darbe teşebbüsü sonrası Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından başlatılan soruşturma kapsamında başvurucu 20/7/2016 tarihinde gözaltına alınmıştır.  Başvurucu, Ankara  Sulh Ceza Hâkimliğince yapılan sorgusunun ardından 21/7/2016 tarihinde silahlı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmıştır. Tutuklama kararının ilgili kısmı şöyledir:"Şüpheli Hüseyin Yıldırım'ın üzerine atılı bulunan Silahlı Terör Örgütüne Üye Olma suçunu işlediğine dair kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren dosya kapsamında somut delillerin bulunması, yakın ve somut bir tehdidin halen devam ediyor olması, şüphelinin kaçma ve delilleri karartma ihtimallerinin bulunduğu, bu nedenlerle adli kontrol uygulamasının yetersiz kalacağından, şüphelinin Hakimliğimizin yetkisiz ve görevsiz olduğuna dair talebini şüpheliye isnat edilen suçun ağır cezayı gerektiren suç üstü hallerinden olması nedeniyle CMK'nın 2/1-j, 2797 Sayılı Yargıtay Kanunu'nun 46/1 son cümlesi, 2575 Sayılı Danıştay Kanunu'nun  Fıkrası, 2802 sayılı HSYK Kanunu'nun 38/9 maddesi gereği reddi ile CMK'nın  Maddesi ile ilgili düzenlemeler ile AİHS  Maddesindeki tutuklama şartları kapsamında, isnat olunan suç ile orantılı olarak tedbir kapsamında şüphelinin CMK'nın  Maddeleri uyarınca tutuklanmasına [karar verildi].” Ankara  Sulh Ceza Hâkimliği 3/2/2017 tarihinde başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar vermiştir.  Başvurucunun bu karara yaptığı itirazı inceleyen Ankara  Sulh Ceza Hâkimliği "tutuklama kararının kaldırılmasını gerektirecek dosya içerisine yeni bir delil ibraz edilmediği, Ankara  Sulh Ceza Hakimliği'nin tutukluluk halinin devamına ilişkin verilen kararda belirtilen gerekçelerin usul ve yasaya uygun olduğu kararda herhangi bir isabetsizlik görülmediği" gerekçesiyle 6/3/2017 tarihinde itirazın reddine karar vermiştir.  Başvurucu 29/3/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  Ankara  Sulh Ceza Hâkimliği 26/4/2017 tarihinde yüz altmış şüpheli ile birlikte başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar vermiştir. Tutukluluğun devamı kararında "Atılı suçun niteliği, mevcut delil durumu, henüz tahkikatın sonuçlanmamış olması, tutuklama sebeplerinin devam etmesi, kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren olguların CMK'nın  maddesi ve ilgili düzenlemeler ile AİHS  madde kapsamında tutuklama nedenlerinin bulunması, verilen tutuklama kararının ölçülü oluşu ve adli kontrol hükümlerinin uygulanmasının yetersiz kalacağı" gerekçelerine dayanılmıştır. Başvurucunun bu karara yaptığı itirazı inceleyen Ankara  Sulh Ceza Hâkimliği"tutuklama tarihinden sonra şüpheli lehine gelişen bir durumun olmadığı, şüphelinin üzerine atılı suçun niteliği, mevcut delil durumu, tahkikatın sonuçlanmamış olması, delillerin karartılması ihtimalinin mevcudiyeti, tutuklama sebeplerinin devam etmesi, kuvvetli suç şüphesi dikkate alınarak CMK'nın  maddesi ve ilgili düzenlemeler ile AİHS  Madde kapsamında tutuklama nedenlerinin bulunması, verilen tutuklama kararının ölçülü oluşu ve adli kontrol hükümlerinin uygulanmasının yetersiz kalacağı" gerekçesiyle 16/5/2016 tarihinde itirazın reddine karar vermiştir. Soruşturma aşamasında başvurucunun tutukluluk durumu gerek itiraz üzerine gerek Ankara Cumhuriyet Başsavcılığının talebi üzerine süresi içinde incelenerek tutukluluğun devamına karar verilmiş, başvurucunun tutukluluğun devamı kararlarına yaptığı itirazlar da reddedilmiştir.  6/7/2017 tarihinde Ankara Cumhuriyet Başsavcılığının 2017/111129 sayılı soruşturması kapsamında eski Yargıtay üyesi olan başvurucu hakkında kamu davası açılması için 17/4/2017 690 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin  maddesiyle değişik 4/2/1983 tarihli ve 2797 sayılı Yargıtay Kanunu'nun  maddesi uyarınca fezleke düzenlenerek Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmiştir. Bu aşamadan sonra başvurucunun tutukluluk incelemesi Yargıtay ilgili ceza dairesi tarafından yapılmıştır.  15/12/2017 tarihinde Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının E.2017/258 sayılı soruşturması kapsamında başvurucu hakkında silahlı terör örgütü yöneticisi olma suçundan kamu davası açılmıştır. Söz konusu iddianamede FETÖ/PDY soruşturmaları kapsamında alınan tanık (bir kısmı gizli tanık) beyanları (başvurucunun FETÖ/PDY üyesi olduğu yönündeki), ByLock isimli programda başkalarının yaptığı ancak başvurucu ile ilgili olan yazışmalar, sivil imamlarla yurt dışına giriş çıkış yaptığı iddiasına ilişkin giriş çıkış kayıtları delil olarak gösterilmiştir. İddianamede başvurucuyla ilgili şu değerlendirmelerde bulunulmuştur: "Şüpheli Hüseyin Yıldırım'ın, öğrencilik döneminden itibaren dahil olduğu terör örgütü içerisindeki faaliyetlerini hakimlik mesleği süresince de sürdürdüğü, Adalet Bakanlığında Tetkik Hakimi olarak çalıştığı sırada diğer örgüt mensuplarıyla birlikte örgüt toplantılarına katılarak, örgütün finansman kaynaklarından olan himmet paralarını topladığı, örgüte ait evlerde kalan hakim adayları ile hakimlik sınavına hazırlananlara motivasyon katmak amacıyla B.E.den toplantılarına katılmasını istediği, kendisinin katıldığı toplantılarda örgüt üyelerinin gizlilik içerisinde hareket etmeleri, amaç ve faaliyetlerini saklamaları hususunda talimatlar verdiği, terör örgütünün Adalet Bakanlığında güçlenmesi için bir çok örgüt mensubunun atanması konusunda faaliyetlerde bulunduğu, terör örgütleri ile mücadele konusunda hazırlanan yasa tasarılarının kanunlaşmaması için diğer örgüt mensupları ile birlikte kulis faaliyetleri yaptığı, Adalet Akademisi Başkanı olduğu dönemde terör örgütü lideri Fetullah Gülen ile bizzat görüştüğü, bu kuruma örgüt mensubu olan bir çok hakimin alınmasını sağlayarak, kurum bünyesinde örgüte sempati veya yeni üyeler kazandırılması amacıyla yemekli organizasyonlar veya geziler düzenlediği, 2010 yılı HSYK seçimleri için aday belirlenmesi hususunda bizzat aktif görev üstlenerek, N.Ö. ve H.S. gibi kişilerin aday olmasını sağladığı, seçim öncesinde de örgüte mensubiyeti bulunan adaylara oy verilmesi yolunda çalışmalar yürüttüğü, terör örgütü mensuplarının 2010 yılında HSYK'da çoğunluğu ele geçirmelerini müteakiben, örgüt liderinin talimatı ile örgüt üyelerinin kendi aralarında yaptıkları toplantılar sonucunda Yargıtay üyeliğine seçilmesine karar verilen isimlerin belirlendiği toplantılarda HSYK üyesi olmamasına rağmen seçici olarak yer aldığı, sonraki süreçte yüksek yargıya üye seçimlerinde de belirleyici olarak toplantılara katıldığı, Yargıtay üyesi olduktan sonra Yargıtay'da divan üyelerinin ve dairelerde görev alacak Yargıtay üyeleri ve başkanlarının belirlenmesinde örgüt adına aktif görev alarak faaliyetlerini gizlilik içerisinde sürdürdüğü, bu çalışmalardan endişe duyan kişilerin kendisine yönelttiği eleştiriler ve çözüm önerileri üzerine bu durumun kendilerinin deşifre olması anlamına geleceğini belirterek karşı çıktığı, 2014 yılında yapılan HSYK seçimleri için örgüt mensubu eski Yargıtay üyesi A.nın evinde yapılan toplantıda yine eski Yargıtay üyesi İ. Gaziantep'e giderek, orada bu yapıya müzahir HSYK üye adayları lehine çalışma yapması konusunda emir verdiği, örgütün sivil imamlarından O. ile 2014 ve 2014 tarihlerinde Sefa Bey Caddesi Yalova Belediye Binası adresinde ortak baz hareketliliği bulunacak biçimde bir araya geldiği, örgütün sivil imamları arasında yer alan S.A., Ö.U., H. ve K. ile değişik tarihlerde İstanbul Hava Limanından yurt dışına çıkış veya giriş yaptığı, örgüt üyelerinin kendi aralarında yaptıkları kriptolu haberleşme yöntemi olan ByLock görüşmelerinde şüphelinin oğlu ile ilgili istemlerinin yerine getirilmesi konusunda yazışmalar bulunduğu, FFTÖ/PDY silahlı terör örgütünün bazı ifadelerde yedi, bazı ifadelerde dokuz kişiden oluştuğu belirtilen yargı yapılanmasının üst konseyinde görev alarak, önemli mevkileri işgal edecek yargı mensuplarının atanması veya örgütçe önemli olduğu değerlendirilen konularda alınacak kararlarla ilgili olarak yargı imamı olduğu bilinen (Kartal) kod adlı İ.Ş. de dahil olduğu heyet şeklinde çalışan bu birimin taktiksel beyin takımından olduğu, örgütün mahrem yerler olarak vasıflandırdığı kurumlardan olan yargıya sızmasında etkin olmasında rol aldığı, şüphelinin örgüt adına bağımsız olarak talimat verme ve tasarrufta bulunma konusunda yetkili olduğu hususları bir bütün olarak dikkate alındığında FETÖ/PDY terör örgütünün deşifre olmasını engellemek, örgüt mensupları hakkında yapılan soruşturmaların sonuçsuz kalmasını sağlamak, örgüt faaliyetlerinin belli bir disiplin içinde istikrarlı bir şekilde devamı için diğer örgüt yöneticileriyle birlikte fikir ve eylem birliği içinde hareket etmek suretiyle hiyerarşik yapıya dahil olduğu, sıkı bir disiplinle, örgütün stratejisi, yapılanması, faaliyetleri ve amacına uygun hareket ettiği, haiz olduğu görev ve sorumluluk alanları ile emir ve talimat verme noktasındaki yetkileri gözetildiğinde, FETÖ/PDY isimli silahlı terör örgütünün hücre yapılanmasında, görev yaptığı Adalet Bakanlığı, Yargıtay ve Adalet Akademisinde özel göreve haiz yönetici sıfatında olduğu sonucuna ulaşılmıştır."  Yargıtay  Ceza Dairesi 20/12/2017 tarihinde iddianamenin kabulüne karar vermiş ve kovuşturma aşaması başlamıştır.  Başvurucunun Yargıtay  Ceza Dairesinde (ilk derece mahkemesi sıfatıyla) yargılandığı davada 10/1/2018 tarihli tensip incelemesinde başvurucunun tutukluluk durumu değerlendirilmiş ve "Sanığın üzerine atılı FETÖ/PDY silahlı terör örgütü yöneticisi olma suçuna ilişkin tanık beyanları, dosya kapsamı ve mevcut delil durumuna göre; sanığın atılı suçu işlediği yönünde kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillerin bulunduğu, örgütün yöneticilik ve üyeliği suçunun faili pek çok kimsenin halen kaçak olduğu, işlenen suçlara dair delillerin toplanmaya devam edilmekte olduğu hususları dikkate alındığında sanığın kaçma, saklanma ve delilleri karartma şüphesi bulunduğu, müsnet suçun CMK'nın 100/ maddesinde sayılan katalog suçlardan olduğu, suçun vasıf ve mahiyeti ile kanunda gösterilen ceza miktarları dikkate alındığında verilen tutuklama tedbirinin ölçülü ve orantılı olduğu, bu aşamada hükmedilecek adli kontrol tedbirlerinin yetersiz kalacağı, tutuklanmasından sonra sanığın hukuki durumunda herhangi bir değişiklik de bulunmadığı" gerekçesiyle tutukluluk hâlinin devamına karar verilmiştir.  Yargıtay  Ceza Dairesi tensip incelemesinde çok sayıda kurum ve kuruluşa müzekkere yazılmasına karar vermiştir. Bu bağlamda başvurucunun FETÖ/PDY ile irtibatlı olduğu belirtilen banka, finans, dernek, vakıf ve eğitim kurumu gibi özel kurum ve kuruluşlarla bağlantısının olup olmadığı, FETÖ tarafından kullanıldığı tespit edilen özel haberleşme programı olan ByLock veya benzer bir iletişim sistemi kullanıp kullanmadığı ve FETÖ/PDY ile irtibatına ilişkin -dosyadaki tanık beyanları dışında- başka bir ihbar, şikâyet, şüpheli, sanık veya tanık beyanı bulunup bulunmadığı hususları ilgili yerlerden sorulmuştur. Kovuşturma sürecinde 26/12/2017, 7/2/2018, 7/3/2018, 27/4/2018, 25/5/2018, 25/6/2018 tarihlerinde Mahkeme aşağıdaki gerekçelerle başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar vermiştir: "Sanığın üzerine atılı FETÖ/PDY silahlı terör örgütü yöneticisi olma suçuna ilişkin tanık beyanları, dosya kapsamı ve mevcut delil durumuna göre; sanığın atılı suçu işlediği yönünde kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillerin bulunduğu, örgütün yöneticilik ve üyeliği suçunun faili pek çok kimsenin halen kaçak olduğu, işlenen suçlara dair delillerin toplanmaya devam edilmekte olduğu hususları dikkate alındığında sanığın kaçma, saklanma ve delilleri karartma şüphesi bulunduğu, müsnet suçun CMK'nın 100/ maddesinde sayılan katalog suçlardan olduğu, suçun vasıf ve mahiyeti ile kanunda gösterilen ceza miktarları dikkate alındığında verilen tutuklama tedbirinin ölçülü ve orantılı olduğu, bu aşamada hükmedilecek adli kontrol tedbirlerinin yetersiz kalacağı, tutuklanmasından sonra sanığın hukuki durumunda herhangi bir değişiklik de bulunmadığı anlaşıldığından, mütalaya uygun olarak, CMK'nın 100 ve müteakip maddeleri uyarınca, sanığın FETÖ/PDY silahlı terör örgütü yöneticisi olma suçundan tutukluluk halinin devamına ... [karar verildi.]" 15/8/2018, 10/9/2018, 15/10/2018, 13/11/2018, 26/12/2018, 24/1/2019, 26/3/2019, 29/4/2019, 30/5/2019, 25/6/2019 tarihlerinde yapılan incelemelerde ise aşağıdaki gerekçelerle başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar verilmiştir:"Sanık Hüseyin YILDIRIM'ın üzerine atılı FETÖ/PDY silahlı terör örgütü yöneticisi olma suçunu işlemiş olabileceğine ilişkin tanık beyanları gibi delillerin bulunması, atılı suç için öngörülen ceza miktarı, atılı suçun CMK'nın 100/ maddesinde belirtilen suçlardan olması, sanığın iddia edilen örgüt bağlantısı ve sanığın yöneticisi olduğu iddia edilen örgütün mensuplarının önemli bir kısmının yasal ya da yasa dışı yollarla yurt dışına kaçmış olmaları, bazılarının kaçarken yakalanmış olmaları nedeniyle sanığın da kaçma ihtimalinin bulunması birlikte değerlendirildiğinde tutuklama şartlarının devam ettiği, adli kontrol hükümlerinin uygulanmasının yetersiz kalacağı kanaatine varılması nedeniyle CMK'nın 100 ve müteakip maddeleri gereğince tutukluluk halinin devamına ... [karar verildi.]" Mahkemece 28/3/2018 tarihinde yapılan ilk duruşmada başvurucunun savunması alınmıştır. Mahkeme anılan duruşma sonunda başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına da karar vermiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:"Sanığın üzerine atılı FETÖ/PDY silahlı terör örgütü kurma ve yönetme suçunu işlediği yönünde kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin bulunması ve yüklenen eylemin CMK'nın 100/ maddesinde belirtilen suçlardan olması, suçun vasıf ve mahiyeti ile kanunda gösterilen ceza miktarları dikkate alındığında verilen tutuklama tedbirinin ölçülü ve orantılı olduğu, bu aşamada hükmedilecek adli kontrol tedbirlerinin yetersiz kalacağı kanaatine varılması nedenleriyle tahliyeye ilişkin taleplerin reddi ile tutukluluk halinin devamına ... [karar verildi.]" Mahkeme 24/7/2018 tarihli ikinci duruşmada tanıkların dinlenmesi için talimat yazılmasına, başvurucunun isminin geçtiği ByLock mesaj içeriklerinin istenmesine, yazılan müzekkerelerin akıbetinin sorulmasına karar vermiştir. Mahkeme, bu duruşmada başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına da karar vermiştir. Kararın gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:"Sanığın üzerine atılı FETÖ/PDY silahlı terör örgütü kurma ve yönetme suçunu işlediği yönünde kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin bulunması ve yüklenen eylemin CMK'nın 100/ maddesinde belirtilen suçlardan olması, suçun vasıf ve mahiyeti ile kanunda gösterilen ceza miktarları dikkate alındığında verilen tutuklama tedbirinin ölçülü ve orantılı olduğu, bu aşamada hükmedilecek adli kontrol tedbirlerinin yetersiz kalacağı kanaatine varılması nedenleriyle tahliyeye ilişkin taleplerin reddi ile tutukluluk halinin devamına ... [karar verildi.]"  Yargıtay  Ceza Dairesi 17/9/2018, 16/12/2018, 27/2/2019, 7/5/2019, 4/7/2019, 30/9/2019, 22/10/2019, 13/11/2019, 28/11/2019 tarihli duruşmalarda bir kısım tanığı dinlemiş; sair eksik hususların ikmali için gereğinin yapılmasına ve duruşma sonunda başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar vermiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:"Sanığın üzerine atılı FETÖ/PDY silahlı terör örgütü yöneticisi olma suçunu işlemiş olabileceğine ilişkin tanık beyanları gibi delillerin bulunması, atılı suç için öngörülen ceza miktarı, atılı suçun CMK'nın 100/ maddesinde belirtilen suçlardan olması, sanığın iddia edilen örgüt bağlantısı ve sanığın yöneticisi olduğu iddia edilen örgütün mensuplarının önemli bir kısmının yasal ya da yasa dışı yollarla yurt dışına kaçmış olmaları, bazılarının kaçarken yakalanmış olmaları nedeniyle sanığın da kaçma ihtimalinin bulunması birlikte değerlendirildiğinde tutuklama şartlarının devam ettiği, adli kontrol hükümlerinin uygulanmasının yetersiz kalacağı kanaatine varılması nedeniyle tahliyeye ilişkin talebin reddi ile tutukluluk halinin devamına ... [karar verildi.]"  Başvurucunun tutukluluğun devamı kararlarına yaptığı itirazlar da benzer gerekçelerle reddedilmiştir. Yargıtay  Ceza Dairesi 15/1/2020 tarihinde başvurucunun silahlı terör örgütünün yöneticisi olma suçundan 17 yıl 4 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına karar vermiştir. Bu karar temyiz edilmiş olup temyiz incelemesi bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla devam etmektedir.  İlgili hukuk için bkz. Salih Sönmez, B. No: 2016/25431, 28/11/2018, §§ 33-