Haklar: Seçme, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı

Başvuru, görme engelli seçmenin yanında refakatçi bulunmaksızın oy kullanabilmesinin altyapısının oluşturulmaması nedeniyle seçme hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 4/12/2014 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık 10/6/2016 tarihinde görüşünü sunmuştur. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu, oy verme ehliyetine sahip görme engelli bir Türk vatandaşıdır. Başvurucu, görme engellilerin haklarının korunmasına yönelik faaliyetlerde bulunan sivil toplum örgütlerinde yöneticilik yapması ve her platformda engellilerin sorunlarıyla ilgilenmesi nedeniyle kamuoyunca bilinen bir kişidir. Başvurucu 2002 ile 2011 yılları arasında iki dönem milletvekilliği de yapmıştır. Başvurucu, engellilerin desteklenmesi konusunda faaliyet gösteren Türkiye Beyazay Derneğinin genel başkanıdır. Başvurucu 26/4/1961 tarihli ve 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun’un  maddesinde yer alan "...körler, felçliler veya bu gibi bedeni sakatlıkları açıkça belli olanlar, bu seçim çevresi seçmeni olan akrabalarından birinin, akrabası yoksa diğer herhangi bir seçmenin yardımı ile oylarını kullanabilirler." hükmü nedeniyle görme engelli Türk vatandaşlarının serbest, bireysel ve gizli oy kullanamadıkları için her seçimde sürekli hak ihlaline uğradıklarını belirterek doğrudan Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurucu tarafından bireysel başvuru yapılmadan önce söz konusu hak ihlalinin giderilmesi talebiyle herhangi bir kamusal merciye müracaatta bulunulmamıştır. Başvurucu 4/12/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. A. Ulusal Hukuk 298 sayılı Kanun’un  maddesi şöyledir: "Seçimler, serbest, eşit, tek dereceli genel oy esaslarına göre yapılır. Seçmen oyunu kendisi kullanır. Oy gizli verilir. Oyların sayımı, dökümü ve tutanaklara bağlanması açık olarak yapılır." 298 sayılı Kanun'un birinci fıkrasının (10) numaralı bendi şöyledir:"Yüksek Seçim Kurulunun görev ve yetkileri şunlardır: ... İl seçim kurulları başkanlıklarınca seçim işlerinin yürütülmesi hakkında sorulacak hususları derhal cevaplandırmak ve seçimin bütün yurtta düzenle yapılmasını sağlıyacak tedbirleri almak ve bu hususta gereken genelgeleri zamanında yapmak" Aynı Kanun'un  maddesinin ikinci fıkrası şöyledir: "Körler, felçliler veya bu gibi bedeni sakatlıkları açıkca belli olanlar, bu seçim çevresi seçmeni olan akrabalarından birinin, akrabası yoksa diğer herhangi bir seçmenin yardımı ile oylarını kullanabilirler. Bir seçmen birden fazla malule refakat edemez."B. Uluslararası Hukuk Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne (Sözleşme) ek 1 No.lu Protokol’ün  maddesi şöyledir:  "Yüksek Sözleşmeci Taraflar, yasama organının seçilmesinde halkın kanaatlerinin özgürce açıklanmasını sağlayacak şartlar içinde, makul aralıklarla, gizli oyla serbest seçimler yapmayı taahhüt ederler." Birleşmiş Milletler Engelli Kişilerin Haklarına Dair Uluslararası Sözleşme'nin "Siyasi ve toplumsal yaşama katılım" kenar başlıklı  maddesinin (a) bendi şöyledir:  Taraf Devletler, engelli kişilere siyasi hakları ve bu haklardan başkaları ile eşit bir şekilde yararlanma fırsatını tanıyacaklardır ve aşağıdaki taahhütlerde bulunmaktadırlar:  (a) Aşağıdakilerin gerçekleştirilmesi yoluyla engelli kişilerin, seçme ve seçilme hakkı ve fırsatı dahil olmak üzere doğrudan veya serbestçe seçilen temsilciler yoluyla başkaları ile eşit bir şekilde siyasi ve toplumsal yaşama etkin ve tam olarak katılmalarının sağlanması:  (i) Oy kullanma usulleri, yerleri ve malzemelerinin uygun, erişilebilir ve kolayca anlaşılabilir ve kullanılabilir olmasının sağlanması; (ii) Engelli kişilerin seçimlerde ve referandumlarda baskı olmadan gizli oy kullanma, seçimlerde aday olma, hükümetin her düzeyinde etkin şekilde görev yapma ve bütün kamu görevlerini ifa etme haklarının korunması ve gerektiğinde yardımcı ve yeni teknolojilerin kullanılmasının kolaylaştırılması; (iii) Engelli kişilerin seçmen olarak iradelerinin serbestçe ifade edilmesinin sağlanması ve bu amaçla gerektiğinde talepleri üzerine kendi seçecekleri bir kişinin yardımı ile oy kullanmalarına izin verilmesi;..."