Haklar: Adil yargılanma hakkı (Hukuk)-Mülkiyet Hakkı

Başvuru, imar uygulama işlemi sonucu başka yerden verilen taşınmaza yönelik olarak açılan kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davası devam ederken imar uygulama işlemi iptal edildiği hâlde bu durum dikkate alınmadan kamulaştırma bedeli belirlenmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 14/2/2019 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu 1970 doğumlu olup Ankara'da ikamet etmektedir. Başvurucu, Samsun ili Canik ilçesi Yeni Mahalle Ali Rıza Bey Bulvarı'nda kâin 105 ada 536 parsel No.lu taşınmazın malikidir. Başvurucunun maliki olduğu parsel ile bu parselin çevresinde bulunan bazı taşınmazların kullanımı dosyadan anlaşılmayan bir tarihte yapılan plan değişikliğiyle dinî tesis alanı, park ve yol olarak belirlenmiştir. Plan değişikliğinin akabinde Canik Belediyesi (Belediye) 26/8/2009 tarihinde başvurucunun taşınmazının bulunduğu bölgede imar uygulama işlemi yapmış ve bu işlem sonucunda başvurucunun mülkiyet hakkını 105 ada 643 numaralı parsele kaydırmıştır. Başvurucunun yeni taşınmazdaki hissesi 101501/1425869 olup 015,01 m² büyüklüğündeki alana isabet etmektedir. Toplu Konut İdare Başkanlığı (TOKİ) 1/6/2011 tarihinde 105 ada 643 numaralı parsel hakkında kamulaştırma kararı almıştır. Kamulaştırma kararı 3/8/2011 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 12/11/2013 tarihli ve 1/5000 ölçekli nâzım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planıyla başvurucunun taşınmazının bulunduğu mahalle, gecekondu önleme bölgesi (Kuzey Yıldızı Kentsel Dönüşüm Projesi) olarak belirlenmiştir. Plan değişiklikleriyle başvurucunun önceki taşınmazının bulunduğu alan dinî tesis alanı olmaktan çıkarılmış, yol genişliği 15 metreden 10 metreye düşürülmüş, bölgenin inşaat yoğunluğu emsal 20'ye yükseltilmiş ve yükseklik seviyesi serbest bırakılmıştır.A. İmar Uygulama İşlemine Karşı Açılan İptal Davası Süreci Başvurucu imar uygulama işleminin iptali istemiyle 8/5/2013 tarihinde Belediyeye karşı Samsun  İdare Mahkemesinde ( İdare Mahkemesi) iptal davası açmıştır. Başvurucu, taşınmazın kaydırıldığı 643 numaralı parselin değerinin orijinal parsele (536 numaralı parsele) göre düşük olduğunu ve bu nedenle imar uygulama işleminin hukuka aykırı bulunduğunu ileri sürmüştür. Yargılama sonucunda  İdare Mahkemesi 20/3/2014 tarihli kararla imar uygulama işlemini iptal etmiştir. Kararın gerekçesinde özetle şunlar ifade edilmiştir:i. İmar uygulaması işlemlerinin amacı; şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına, imar tekniğine ve imar planına uygun, yapılaşmaya elverişli, düzgün imar parselleri oluşturmaktır. Bu amaçlar dışında imar uygulaması yapılması ilgili kanun hükümlerinin amacına aykırı olacağı gibi yapılaşma koşulları yönünden sorunlu parseller oluşmasına da neden olabilecektir. ii. Olayda davalı idarenin savunmasından ve dava dosyası içinde yer alan bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden dava konusu imar uygulamasının yapılma amacının plan değişikliği sonrasında taşınmazları dinî tesis alanı, park ve yola çevrilen kişilerin başka bir adaya taşınması olduğu anlaşılmaktadır. Başvurucuya ait taşınmaz, Ali Rıza Bey Bulvarı'na cepheli iken dava konusu imar uygulaması işlemiyle bulunduğu adanın arka tarafına taşınmıştır. Başvurucunun taşınmazının bulunduğu yere ise plan değişikliğinden etkilenen başka kişilere ait taşınmazların kaydırıldığı görülmektedir.iii. Bu duruma göre başvurucunun maliki olduğu taşınmaz, bulvara cepheli iken adanın arka tarafına taşındığı hâlde plan değişikliğinden etkilenen diğer taşınmazların ise başvurucunun taşınmazının uygulama öncesinde bulunduğu alana kaydırılmasının hangi teknik gerekçeye dayalı olarak yapıldığı davalı idare tarafından ortaya konulamamıştır. Bu durum dikkate alındığında imar uygulaması işlemi hukuka aykırıdır.  İlk derece mahkemesi kararı temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir. Belediye, iptal kararı doğrultusunda yeni bir imar uygulama işlemi yapmamıştır.B. İmar Planlarına Karşı Açılan İptal Davası Süreci Başvurucu 12/11/2013 tarihli ve 1/000 ölçekli nâzım imar planı ile 1/000 ölçekli uygulama imar planının iptali istemiyle 27/12/2013 tarihinde Samsun  İdare Mahkemesinde iptal davası açmıştır. Dava dilekçesinde; imar plan değişiklikleriyle kentsel dönüşümün amacından uzaklaşıldığı, bu sebeple söz konusu alandaki tüm değişikliklerin iptali gerektiği ileri sürülmüştür. Samsun  İdare Mahkemesi, bilirkişi incelemesi yaptırdıktan sonra 27/10/2015 tarihinde bilirkişi raporundaki görüş doğrultusunda imar planlarını iptal etmiştir. Kararın gerekçesinde; plan değişikliklerin gerekçesinin planlama rapor tekniğine uygun olmadığı belirtilmiş, alanda ticaret amacıyla emsal değerinin 2,20'ye çıkarılmasının ve yüksekliğin serbest bırakılmasının oldukça yoğun ve olası olarak yüksek katlı bir yapılaşmaya yol açacağı ifade edilmiştir. Kararda, bu değişikliğin yapıların güneşe göre cephesi ve yönlenmesi özelliklerini olumsuz yönde etkileyeceği, yol genişliğinin 15 metreden 10 metreye düşürülmesinin teknik altyapı ve gerekliliklerinin ortaya konulmadığı vurgulanmıştır. Kararda ayrıca uyuşmazlık konusu alanda daha yoğun bir kullanım ve kullanıcı sayısı öngörülmesine karşın dinî tesislerden birinin kaldırılmasının şehircilik ilkelerine ve planlama tekniklerine aykırı olduğu sonucuna varıldığı belirtilmiştir. İlk derece mahkemesi kararı, Danıştay Altıncı Dairesinin 14/11/2017 tarihli kararıyla onanmıştır. TOKİ bu karara karşı karar düzeltme yoluna başvurmuştur. Karar düzeltme isteminin karara bağlanıp bağlanmadığıyla ilgili olarak herhangi bir bilgi başvuru dosyasında bulunmamaktadır. Kamulaştırma Bedelinin Tespiti ve Tescil Davası Süreci TOKİ, satın alma görüşmelerinden sonuç alınmaması üzerine 29/12/2014 tarihinde Samsun  Asliye Hukuk Mahkemesinde (Asliye Hukuk Mahkemesi) başvurucu aleyhine kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davası açmıştır. Başvurucu, Asliye Hukuk Mahkemesine sunduğu cevap dilekçesinde, TOKİ'nin önerdiği 300 TL metrekare birim fiyatının düşük olduğunu belirtmiştir. Başvurucu ayrıca taşınmazın değerini etkileyen bir dizi faktöre yer vermiş ve bunların dikkate alınmasını talep etmiştir. Asliye Hukuk Mahkemesi 30/3/2015 tarihinde taşınmaz mahallinde keşif yapmıştır. Bilirkişi heyetince düzenlenen 13/4/2015 tarihli raporda 643 numaralı parselin kamulaştırma bedeli toplam 992,36 TL olarak belirlenmiştir. Bilirkişiler başvurucunun taşınmazının büyüklüğünü 698,80 m² olarak dikkate almıştır. Başvurucu, bilirkişi raporuna yönelik olarak sunduğu itiraz dilekçesinde taşınmazın büyüklüğüne ve hesaplama yöntemine ilişkin iddiaların yanında Samsun  İdare Mahkemesinin iptal kararına dikkat çekmiş; 536 numaralı parsel esas alınarak hesaplama yapılması gerektiğini ifade etmiştir. Asliye Hukuk Mahkemesi 18/5/2015 tarihinde yeniden keşif yapmıştır. Keşif sonrası farklı bir heyet tarafından düzenlenen 1/6/2015 tarihli bilirkişi raporunda 643 numaralı parselin kamulaştırma bedeli yine toplam 992,36 TL olarak belirlenmiştir. Başvurucu bu rapora da aynı gerekçelerle itiraz etmiştir. İkinci bilirkişi heyeti tarafından 4/9/2015 tarihli ek rapor düzenlenmiştir. Ek raporda başvurucunun taşınmazının 015,01 m² büyüklüğünde olduğu kabul edilerek yeniden hesaplama yapılmış ve kamulaştırma bedeli 202,36 TL olarak tespit edilmiştir. Asliye Hukuk Mahkemesi 8/10/2015 tarihli kararıyla davayı kabul etmiş ve ikinci bilirkişi heyetince hazırlanan 4/9/2015 tarihli ek rapor esas alınarak 202,36 TL kamulaştırma bedeline hükmetmiştir. Kararda, başvurucunun 536 numaralı parsel esas alınarak hesaplama yapılması gerektiği iddiasına yönelik herhangi bir değerlendirme yapılmamıştır. Başvurucu bu karara karşı temyiz yoluna başvurmuştur. Temyiz dilekçesinde, kamulaştırma bedelinin hesaplanma yöntemine yönelik itirazların yanında kamulaştırma bedelinin hesaplanmasında 536 numaralı parselin dikkate alınması gerektiği ileri sürülmüştür. Başvurucu, Samsun  İdare Mahkemesince imar uygulama işleminin iptal edildiğini ancak Belediyenin bu kararı uygulamadığını vurgulamış; bulvara cephesi olmayan 643 numaralı parselin değerinin 536 numaralı parsele göre çok düşük olduğunu iddia etmiştir. Yargıtay  Hukuk Dairesi (Daire) 16/2/2017 tarihli kararıyla dosyayı geri çevirmiştir. Daire; Samsun  İdare Mahkemesinin 20/3/2014 tarihli kararı ile Samsun  İdare Mahkemesinin 27/10/2015 tarihli kararının kesinleşmiş karar örneklerinin mahkemesinden istenmesini, 643 parselin en son imar durumunun ne olduğunun ve imar planının iptal edilip edilmediğinin ilgili belediyeden sorulmasını Asliye Hukuk Mahkemesinden istemiştir. Geri çevirme kararı üzerine Asliye Hukuk Mahkemesi Belediyeye, Canik Kaymakamlığı Tapu Müdürlüğüne (Tapu Müdürlüğü) ve idare mahkemelerine müzekkere yazmıştır. Tapu Müdürlüğü 105 ada 643 numaralı parsele ilişkin kayıtları göndermiştir. Buna göre Samsun  İdare Mahkemesinin 20/3/2014 tarihli kararı sonrasında taşınmazın tapu sicilinde herhangi bir değişiklik yapılmamıştır. Samsun  İdare Mahkemesi kararın temyiz edilmeksizin kesinleştiğini, Samsun  İdare Mahkemesi ise kararın temyiz incelemesinde olduğunu bildirmiştir. Belediye de 25/5/2017 tarihli cevabında, Samsun  İdare Mahkemesinin 27/10/2015 tarihli kararından sonra imar planlarının iptal edilerek 1/2/2016 tarihinde yeniden onaylandığını ve yasal askı süresi içinde herhangi bir itirazın olmaması üzerine plan değişikliğinin yürürlüğe girdiğini belirtmiştir. Asliye Hukuk Mahkemesi temin ettiği bilgi ve belgeleri ekleyerek dosyayı yeniden Daireye göndermiştir. Daire 29/3/2018 tarihli kararıyla Asliye Hukuk Mahkemesi kararını, kararın usul ve yasaya uygun olduğunu belirterek onamıştır. Daire kararında geri çevirme kararı üzerine Asliye Hukuk Mahkemesinin topladığı bilgi ve belgelerin sonuca ne yönde etki ettiğine dair bir açıklama yapılmamıştır. Karar düzeltme istemi de aynı Daire tarafından 12/12/2018 tarihinde reddedilmiştir. Nihai karar 15/1/2019 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu 14/2/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  3/5/1985 tarihli ve 3194 İmar Kanunu’nun  maddesinin birinci fıkrası şöyledir: "İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe kullanılır." 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun’un ek  maddesi şöyledir: "İmar planı olan yerlerde, 9/5/1985 tarih ve 3194 sayılı İmar Kanununun 18 inci maddesi gereğince arsa ve arazi düzenlemelerinde, binalı veya binasız arsa ve arazilere bu Kanundan önce özel parselasyona dayalı veya hisse karşılığı satın alınan yerler dikkate alınarak müstakil, hisseli parselleri veya üzerinde yapılacak binaların daire miktarları gözönünde bulundurularak kat mülkiyeti esasına göre arsa paylarını sahipleri adlarına resen tescil ettirmeye valilik veya belediyeler yetkilidir. "