Haklar: Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı

Başvuru, yürütülen soruşturma kapsamında uygulanan tutuklama tedbirinin hukuki olmaması, tutukluluğun makul süreyi aşması, tutuklamaya karşı itiraz hakkının etkin olarak kullanılamaması, tutukluluk ve itiraz incelemelerinin duruşmalı incelenip karara bağlanmaması nedenleriyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının; kamu görevlisiyken hukuka aykırı olarak meslekten çıkarılması nedeniyle masumiyet karinesi, özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı ile ayrımcılık yasağının; suçların şahsiliği ilkesine riayet edilmemesi, tutukluluğa itiraz üzerine verilen karara karşı başka mahkemeye başvuru yolu bulunmaması ve haksız yere suçlanması nedenleriyle adil yargılanma hakkının; hayati risk oluşturan sağlık sorunlarına rağmen tutukluluk hâlinin devam ettirilmesi ve dışarıda tedavi imkânının engellenmesi nedenleriyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.   Başvuru 18/1/2017 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: Türkiye 15 Temmuz 2016 gecesi askerî bir darbe teşebbüsüyle karşı karşıya kalmış, bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde olağanüstü hâl ilan edilmesine karar verilmiştir. Kamu makamları, soruşturma mercileri ve yargı organları -olgusal temellere dayanarak- bu teşebbüsün arkasında Türkiye'de çok uzun yıllardır faaliyetlerine devam eden ve son yıllarda Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanması (PDY) olarak isimlendirilen bir yapılanmanın olduğunu değerlendirmişlerdir (Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, §§ 12-25). Darbe teşebbüsü sırasında ve sonrasında ülke genelinde darbe girişimiyle bağlantılı ya da darbe girişimiyle doğrudan bağlantılı olmasa bile FETÖ/PDY'nin kamu kurumlarındaki örgütlenmesinin yanı sıra eğitim, sağlık, ticaret, sivil toplum ve medya gibi farklı alanlardaki yapılanmasına yönelik olarak Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından soruşturmalar yürütülmüş; çok sayıda kişi hakkında gözaltı ve tutuklama tedbirleri uygulanmıştır (Aydın Yavuz ve diğerleri, § 51, Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/23672, 11/1/2018, § 12). Gülhane Askerî Tıp Akademisinde (GATA) tabip albay olarak çalışan başvurucu, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınca FETÖ/PDY ile bağlantılı suçlardan yürütülen bir soruşturma kapsamında 2/8/2016 tarihinde gözaltına alınmıştır. Başvurucu, silahlı terör örgütüne üye olma suçundan Ankara  Sulh Ceza Hâkimliğince 9/8/2016 tarihinde tutuklanmıştır. Tutuklama kararının ilgili kısmı şöyledir:"Şüphelilerin üzerine yüklenen Silahlı Terör Örgütüne Üye Olma suçunun vasıf ve mahiyeti, kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren deliller, FETÖ/PDY Silahlı Terör Örgütü'nün cebir ve şiddet kullanarak Türkiye Cumhuriyeti'nin Anayasasının öngördüğü düzeni ortadan kaldırmaya veya değiştirmeye teşebbüs eyleminin yakın ve somut bir tehdit olarak devam ediyor olması, 20/07/2016 tarihi itibariyle tüm ülke genelinde bu eylem nedeniyle Olağanüstü Hal ilan edilmesi, şüphelilerin saklanma veya kaçma şüphesini uyandıran somut olguların varlığı (aynı suç kapsamında soruşturulan bir kısım şüphelilerin kaçmış olması) fiilin kanunda karşılığı olan cezanın miktarı, suçların CMK'nın 100/3 maddesinde sayılan suçlardan olması ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin maddesinde yer alan tutuklamaya ilişkin şartların gerçekleştiği dikkate alınarak adli kontrol uygulanmasının yetersiz kalacağı anlaşılmakla şüphelilerin CMK'nın  vd. maddeleri gereğince ayrı ayrı tutuklanmasına ... [karar verildi.]"  Başvurucu hakkında çeşitli tarihlerde dosya üzerinden yapılan incelemeler sonucunda tutukluluk hâlinin devamına karar verilmiştir. Son olarak Ankara  Sulh Ceza Hâkimliği dosya üzerinden yaptığı inceleme sonunda 27/12/2016 tarihinde başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar vermiştir. Tutukluluk hâlinin devamına ilişkin kararın ilgili kısmı şöyledir:"...Şüphelilerin üzerlerine atılı suçların niteliği, vasıf ve mahiyeti, kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren deliller, FETÖ/PDY Silahlı Terör Örgütü'nün cebir ve şiddet kullanarak Türkiye Cumhuriyeti'nin Anayasasının öngördüğü düzeni ortadan kaldırmaya veya değiştirmeye teşebbüs eyleminin yakın ve somut bir tehdit olarak devam ediyor olması, 20/07/2016 tarihi itibariyle tüm ülke genelinde bu eylem nedeniyle Olağanüstü Hal ilan edilmesi, şüphelilerin saklanma veya kaçma şüphesini uyandıran somut olguların varlığı (aynı suç kapsamında soruşturulan bir kısım şüphelinin kaçmış olması) fiilin kanunda karşılığı olan cezanın miktarı, suçun CMK'nın 100/3 maddesinde sayılan suçlardan olması ve tahliyeyi gerektirir yeni bir delil elde edilmemiş olması dikkate alınarak CMK. nun  maddesi yollamasıyla CMK' nun 100ve devamı maddeleri gereğince şüphelilerin tutukluluk halinin devamına... [karar verildi.]"  Başvurucunun anılan karara itirazı Ankara  Sulh Ceza Hâkimliği tarafından 16/1/2017 tarihinde kesin olarak reddedilmiştir.  Başvurucu 18/1/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurucunun tedbir talebinde de bulunması üzerine tutulduğu Sincan T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna (Kurum) Anayasa Mahkemesince yazılan 24/1/2017 tarihli müzekkereyle başvurucunun sağlık durumu nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında tutulup tutulamayacağı hususunda Adli Tıp Kurumu tarafından düzenlenen bir rapor bulunup bulunmadığı, başvurucunun bu amaçla Adli Tıp Kurumuna sevkinin yapılıp yapılmadığı ve sevk talebinin olup olmadığı, tutulma koşulları, tedavi süreci ile acil sağlık hizmetlerinden faydalanma imkânının bulunup bulunmadığı Kurumdan sorulmuştur. Kurumdan gelen 26/1/2017 tarihli yazıda özetle başvurucunun Kuruma getirildiği 25/8/2016 tarihinden itibaren ceza infaz kurumunda kalıp kalamayacağı yönünde bir rapor talebi ile Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından verilmiş bu yönde bir karar bulunmadığı belirtilmiştir. Kurum ayrıca başvurucunun çeşitli rahatsızlıkları nedeniyle Kurum tabibi tarafından farklı tarihlerde muayenesinin yapılarak çeşitli ilaçların kendisine reçete edildiğini, göğüs ağrısı şikâyeti kapsamında sevk edildiği Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesindeki 13/12/2016 tarihli muayenesinin ardından önerilen operasyonun başvurucu tarafından reddedilmesi üzerine ilaç reçete edilerek kullanmasının sağlandığını, başvurucunun acil sağlık hizmetlerinden yedi gün yirmi dört saat yararlanabildiğini, revir, kantin, telefon, açık görüş ve avukatı ile görüşme, berber, çamaşırhane gibi tüm hizmetlerden -Kurumlarının güvenlik ve fiziki imkânları da dikkate alınarak- faydalandırıldığını belirtmiştir. Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonu 2/2/2017 tarihli ara kararı ile başvurucunun -sağlık hizmetlerine erişim imkânına sahip olduğu ve ceza infaz kurumunda tutulma koşullarının yaşamına ya da maddi veya manevi bütünlüğüne yönelik ciddi bir tehlike oluşturmadığının anlaşılması nedeniyle-"sağlık durumu ve tutulma koşulları nedeniyle yaşamı ya da maddi veya manevi bütünlüğünün tehlike altında olduğu gerekçesiyle tedbiren tahliye talebinin reddine" karar vermiştir. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı 6/11/2017 tarihli iddianame ile başvurucunun silahlı terör örgütüne üye olma suçundan cezalandırılması istemiyle aynı yer ağır ceza mahkemesinde kamu davası açmıştır. İddianamede FETÖ/PDY'nin kuruluşuna ve tarihçesine, hangi amaç ve saikle kurulduğuna, hangi alanlarda faaliyet gösterdiğine, hiyerarşik yapısına ve hangi tür hukuka aykırı eylemlerde bulunduğuna değinilmiştir. Devamında ise örgütün GATA yapılanmasına ilişkin unsurlara yer verilmiş ve başvurucunun gerek organik olarak gerekse örgütsel eylemleri bakımından FETÖ/PDY hiyerarşisi içinde bulunduğu ileri sürülmüştür. İddianamede yer alan ve belirtilen suçlamalara esas alınan olgular şöyle özetlenebilir:i. Soruşturma aşamasında alınan tanık ifadelerine göre; - FETÖ/PDY üyeliği kapsamında kendisi hakkında da soruşturma yürütülen tanık A.S.Ö. bir grup kişi ile birlikte 2009 yılında Amerika Birleşik Devletleri'ne geziye gittiğini, New York’ta bulunan örgüte ait kolej ve okulları gezdiklerini, akabinde Pensilvanya’ya geçtiklerini, burada örgüt lideri Fethullah Gülen ile görüşmek için bulundukları bekleme salonunda o dönemde Elazığ Asker Hastanesinde askerî doktor olarak görev yapan başvurucuyla karşılaştıklarını, üç saat kadar evde kaldıklarını ifade etmiş ve başvurucuyu fotoğraf üzerinden teşhis etmiştir.- Tanık A.A. başvurucunun Türk Silahlı Kuvvetleri içindeki örgüt yapılanmasının genişlemesi için örgütle iltisaklı kişilerce askerî okullara öğrenci alımında sürekli olarak görevlendirildiğini beyan etmiştir. Tanık A.A. nın beyanının ilgili kısmı şöyledir: “…Radyoloji Anabilim Dalı Başkanlığında görevli olan A., B.K., U.B., 25 Temmuz 2016 tarihli Kanun Hükmünde Kararname ile TSK’dan ihraç edilen B.B. ve darbe girişimi sonrası tutuklanan Doç. Tbp. Alb. S.S.[Başvurucu] tarafından klinikte bu amaçla işbirliği oluşturuldu ve gelecekteki akademik personel kadrolarını şekillendirmek amacıyla kendi adamları klinikten çıkan tüm yazılara yazıldı… Özellikle askeri okullardaki yapılanmayı sağlamak ve kendi adamlarını yerleştirmek için askeri öğrenci alımlarında sürekli aynı personeller görevlendirilmiştir. Bu amaçla A., B.K., Doç. Tbp. Alb. S.S. ve U.B., askeri öğrenci alımlarında görev yapmışlardır. Hatta 2011 yazında Ankara’da olan askeri öğrenci alımlarına, o zaman Balıkesir Asker Hastanesinde görevli olan Tbp. Bnb. S.H. görevlendirilmiş olup, onun yerine heyet açısından kritik bir hastane olan Balıkesir Asker Hastanesine ise başka bir uzman doktor görevlendirilmişti…” ii. Başvurucunun kırk iki bilimsel yayın yaptığı, bu yayınlardan bir kısmının örgütle iltisaklı kişilerle birlikte yapıldığı ve başvurucunun örgütün yayın ağı tarafından desteklendiği ileri sürülmüştür.iii. Diğer yandan başvurucunun eşinin örgüt mensuplarının kullandığı belirtilen kriptolu haberleşme programı Bylock kullanıcısı olduğu ifade edilmiştir. Ankara  Ağır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) 13/11/2017 tarihinde iddianameyi kabul etmiş ve E.2017/164 sayılı dosya üzerinden kovuşturma aşaması başlamıştır. Mahkeme 28/2/2018 tarihinde başvurucunun savunmasını almıştır. Başvurucu savunmasında özetle tanık A.S.Ö.yü Elazığ'da görev yaparken tanıdığını, adı geçen kişinin etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanmak için hakkında tanık olarak ifade verdiğini, bu ifadenin gerçekleri yansıtmadığını zira 2009 yılında değil 2008, 2010 ve 2012 yıllarında bilimsel kongre için Amerika Birleşik Devletleri'ne gittiğini ancak Fethullah Gülen'le görüşmediğini, diğer tanık A.A.nın ise kişisel husumet ve kurum içi mesleki rekabete dayalı olarak hakkında yalan beyanda bulunduğunu, askerî okullara öğrenci alımında sınırlı sayıda ve isteği dışında görevlendirildiğini belirtmiş; son olarak eşinin Bylock programını kullanmadığını ileri sürmüştür.  Mahkeme aynı tarihte başvurucunun tahliyesine ve hakkında yurt dışına çıkış yasağı şeklinde adli kontrol tedbiri uygulanmasına karar vermiştir. Tahliye kararının gerekçesi şöyledir: "...Sanığın üzerine atılı eylem nedeniyle delillerin önemli ölçüde toplanmış olması, sanığın tutuklu kaldığı süre, sanığın gelinen kovuşturma aşaması itibariyle kaçma, gizlenme ya da delilleri karartması hususunda somut olguların bulunmayışı hususları dikkate alınarak, sanık başka bir suçtan tutuklu ya da hükümlü değilse derhal salıverilmesine... [karar verildi.]" Dosya kapsamından başvurucunun öncelikle görevden uzaklaştırıldığı, daha sonra olağanüstü hal kanun hükmünde kararname (KHK) ile kamu görevinden ihraç edildiği anlaşılmaktadır.  Dava, bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla ilk derece mahkemesinde derdesttir.  İlgili hukuk için bkz. Özcan Güney, B. No: 2017/20709, 15/11/2018, §§ 30-38; Salih Sönmez, B. No: 2016/25431, 28/11/2018, §§ 33-56 ve Ahmet Özdoğan, B. No: 2017/26326, 9/1/2019, §