Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, ceza infaz kurumunda infaz görevlileri tarafından hukuka aykırı güç kullanımı ve buna ilişkin ceza soruşturmasının etkili yürütülmemesi nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 24/7/2017 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar verilmiştir.  Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: 1983 doğumlu olan başvurucu, olay tarihinde Adana F tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda (İnfaz Kurumu) tutuklu olarak kalmaktadır. Başvurucunun anlatımına göre 3/10/2016 tarihinde kaldığı A-17 No.lu odaya (koğuşa) gelen infaz memurları, hiçbir neden bulunmaksızın başvurucuya sözlü ve fiilî şiddet uygulamıştır. E. isimli başmemur ile başvurucunun ismini bilmediği ancak "kel kafalı" olarak tabir edip teşhis edebileceğini belirttiği bir memur hakaret ve tehdit ederek başvurucuyu darbetmiştir. Başvuruya konu olay hakkında on iki infaz görevlisi tarafından aynı gün tutanak tutulmuştur. Olay Tutanağı'na göre saat 42'de başvurucunun bulunduğu koğuşta kavga çıktığının bildirilmesi üzerine yeterli sayıda infaz memuru güvenliği sağlamak amacıyla koğuşa gelmiştir. Başvurucu ile aynı odada kalan diğer mahkûm ve tutuklular arasında fiziksel temas içeren bir kavga çıktığının tespiti üzerine olaya karışan herkes, memurlar tarafından bahçeye çıkarılmıştır. Bu esnada başvurucu, infaz memurlarına hitaben "Siz neden geliyorsunuz pis faşistler, pislikler, [a...] koyduklarım, biz aramızda kendimiz hallederdik, neden müdahale ediyorsunuz? Biz aynı örgüte mensubuz." demesi üzerine koridora doğru odadan koridora çıkarılmıştır. Başvurucunun aynı odada kalan S.yi odadan atmak istemesine kızan diğer tutuklu ve hükümlülerle başvurucu arasında kavga çıktığının tespit edilmesi üzerine kurum güvenliğinin sağlanması amacıyla başvurucunun geçici olarak başka bir odaya (müşahede odasına) alınması yönünde tedbir uygulanmıştır. Ancak başvurucunun başka odaya gitmek istememesi nedeniyle kendisine veya başkasına zarar vermesinin önlenmesi amacıyla infaz memurları tarafından elleri ve ayaklarından tutulan başvurucu, müşahede odasına zorla götürülmüştür. Başvurucu götürülürken infaz memurlarına "Bırakın lan beni, faşist devletin adamları, [a...] koyduklarım." demek suretiyle direnmiştir. Başvurucu hakkında aynı gün İnfaz Kurumu Hekimliği tarafından düzenlenen raporda; frontal (baş) bölgede 1x1 çapında iki ekimoz (çürük), sağ ön kol ekstensör (kas) bölgede dirsekten başlayan 4x2 cm uzunluğunda sıyrık, sol kol medial bölgede kızarıklık, sol lumbal bölgede 5x3 cm çapında noktasal hafif ekimotik bölge, sağ üst kadranda 1x1 cm çapında kızarıklık, sağ kol extensör yüzde 6x7 cm çapında kızarıklık bulunduğu ve başvurucunun yaralanmasının basit tıbbi müdahale ile giderilebilir olduğu belirtilmiştir.  Başvurucunun da aralarında olduğu kavgaya karışan tutuklu ve hükümlüler hakkında İnfaz Kurumu tarafından disiplin soruşturması yapılmıştır. Soruşturma sonunda 11/10/2016 tarihinde başvurucu ile S.A. arasında yaşanan tartışmanın arbedeye dönüşerek birbirlerini hafif derecede yaralamaları nedeniyle -S.A. hakkında alınan raporda S.A.nın basit tıbbi müdahale ile giderilebilir düzeyde yaralandığı tespit edilmiştir- S.A.nın 5 gün, başvurucunun 11 gün hücreye konulması şeklinde cezalandırıldığı anlaşılmıştır. Olay tanıkları, S.A. ve başvurucu kavga esnasında arbede yaşandığını ifadelerinde belirtmiştir. Başvurucunun müşahede odasına alındıktan sonra tırnaklarıyla odanın süngerlerini kazıyarak parçalaması nedeniyle hakkında aynı gün ikinci kez tutanak tutulmuş ve bu tutanağa dayanılarak farklı bir disiplin soruşturması daha yapılmıştır. Soruşturma sonunda İnfaz Kurumu tarafından 11/10/2016 tarihinde başvurucunun 11 gün hücreye konulmasına karar verilmiştir. Başvurucu 5/10/2016 tarihli dilekçesiyle infaz görevlilerince darbedildiğini ve hakarete uğradığını iddia ederek Adana Cumhuriyet Başsavcılığına (Savcılık) şikâyette bulunmuştur. Başvurucu 11/10/2016 tarihinde Adana Adli Tıp Kurumu Şube Müdürlüğüne (Adli Tıp Kurumu) sevk edilerek hakkında yeniden sağlık raporu alınmıştır. Adli Tıp Kurumunun 12/10/2016 tarihli raporunun ilgili kısmı şöyledir:"Fizik muayenesinde; sağ kol arkada aralarında 1 cm mesafe bulunan 2 adet 2-2,5 cm uzunlukta kurutlu sıyrıklar, sağ lomber bölgede 2x2 cm ebadında yeşermeye başlamış menekşe renkli ekimoz saptandığına göre;Meydana gelen yaralanmanın,1- Yaşamsal tehlike oluşturmadığı, 2- Basit tıbbi müdahale ile giderilecek ölçüde hafif nitelikte olduğu,3- Vücutta kemik kırığı tarif edilmediği"nin kayıtlı olduğunun görüldüğü ... " Savcılık 29/11/2016 tarihinde, başvurucunun şikâyetiyle ilgili daha önce soruşturma yapılıp kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiğini belirterek mükerrer soruşturma nedeniyle kovuşturma yapılmamasına karar vermiştir. Başvurucunun Savcılık kararına itirazı, Adana  Sulh Ceza Mahkemesince soruşturmanın mükerrer olmaması nedeniyle 19/1/2017 tarihinde kabul edilmiştir.  Başvurucunun kendisini darbettiğini iddia ettiği ve başmemur E. olarak tarif ettiği E.H.nin şüpheli olarak Savcılık tarafından savunması alınmıştır. Şüpheli E.H. savunmasında üzerine atılı suçlamayı kabul etmemiş, olay günü tutulan tutanak içeriklerinin doğru olduğunu beyan etmiş ve başvurucuyu müşahede odasına götürürken zor kullandıkları için bu sırada ufak tefek yaralanmalar meydana gelmiş olabileceğini belirterek kasıtlı bir davranışının bulunmadığını ifade etmiştir.  Başvurucu ile aynı odada kalan tanık K.Y.nin ifadesi şöyledir:"Emre, odaya sonradan gelmişti. Emre Erdem, odada iken [S.A.] ile tartışmışlardı. Bunun üzerine memurlar odaya girdiler. Her ikisini ayırdılar. [S.yi] bahçeye aldılar. Emre'yi de koğuştan dışarıya aldılar ve Emre'yi götürdüler. Bundan önce Emre, memurlara 'siz niçin geldiniz, biz kendi aramızda bağırdık, çağırdık, kendimiz hallederdik' diye söyleyince memurlar da Emre'ye bağırdılar. Ondan sonra koridora aldılar. Biz odada kalmıştık. Dışarıdan bağırma, çağırma sesleri geliyorlardı. Memurların, Emre'ye sinkaflı kelimelerle sövdüklerini odadan duyuyordum. Vurduklarını görmedim. Daha sonra bizi ifadeye çağırdılar. İfade verdim. Söylediğimi orada yazdılar. Sonradan Emre'nin dövüldüğünü duydum. Hatta olay sonrası başgardiyan E. bizim odaya geldiğinde gömleğinin üzerinde kan lekesi görmüştüm. Bu kan izinin kime ait olduğunu bilmiyorum. Odaya geldiğinde bize 'niye tartıştınız' diye sormuştu. Biz de 'iki arkadaş arasında münakaşa oldu' diye söylemiştik dedi. Emre ile memurlar arasında geçen tartışma sırasında tehdit içeren sözler duymadım. Münakaşa sırasında memurların Emre'nin elbisesini yırttıklarını gördüm. Yalnız memurlar Emre'nin üzerine gidince aralarında tartışma oldu. İtiş kakış oldu. Memurlar odaya girdiklerinde Emre koğuşun içinde kaldı. Bizi de yani beşimizi de bahçeye almışlardı. Odadan tartışma sesleri geliyordu. Bundan sonra Emre'yi koridora almışlardı. Koğuş kapısı kapatılınca biz de bahçeden içeriye girmiştik. Koridorda iken patırtı sesleri gelmişti. Emre de slogan atmıştı." Başvurucu ile aynı odada kalan tanık H.nin ifadesi şöyledir:"Emre Erdem hiçbir zaman 'lan' kelimesini dahi kullanmayan kişiliğe sahiptir. Memurlara küfretmesi mümkün değildir. Ben cezaevine 16/08/2016 tarihinde giriş yaptım. Koğuşta 15 gün dolduktan sonra Emre Erdem başka odadan bizim odaya geldi. Benim yanımda [K.Y., S.A., S. ve Suriyeli S.de] vardı. Eylül ayının sonu olabilir odada Emre ile [S.A.] tartışmışlardı. Sesler üzerine cezaevi görevlileri doğrudan odaya girdiler. Başgardiyan 'Emre yine mi sen' diyerek yanındaki görevlilere 'alın bunu götürün, süngerli odaya atın' dedi. Emre Erdem, memurlara karşı direndi. Direnince de memurlar Emre'yi zorla, paldır küldür ve döverek götürdüler. Bizi memurlar bahçeye çıkartmışlardı. Gelen memur sayısı da 20 kişi kadar olduğu için oda kalabalık olduğundan vuran memurların kim olduğunu göremedim. Zaten isimlerini de bilmiyorum. Memurlar Emre'yi götürürken sinkaflı kelimeler söyleniyordu ancak kargaşa olduğu için kimin söylediğini bilmiyorum. Daha sonra bizi ifadeye çağırmışlardı. Ben ifadeye giderken [E.] isimli başmemurun tişörtünün kanlı olduğunu gördüm. [E.] başmemur, Emre'yi ifade alınan odadan çıkartmıştı. Tekrar yanımıza geldiğinde tişörtün kanlı olduğunu gördüm. Yani bu durumda Emre'nin dövüldüğü anlaşılıyordu. Memurların, müştekiyi tehdit içeren sözlerini duymadım. Yalnız Emre'yi götürürken bu sözleri söylemiş olabilirler. Emre memurlara karşı geldi. Ancak memurlara 'pis faşistler, a.. koyduklarım' diye söz söylemedi. Yalnız memurlara, 'siz niye geldiniz, biz kendi aramızda hallederiz' diye söz söylemiştir." Başvurucu ile aynı odada kalan tanık S.A.nın ifadesi şöyledir:"Ben o sırada bulaşık yıkıyordum. Bu sırada Emre ile K. arasında bağırma sesleri geldi. Ben de yanlarına gittiğimde Emre Erdem bana 'çakal' dedi. Aramızda itişme, kakışma oldu. Daha sonra gardiyanlar geldi, Emre'yi götürdüler. Aramızda herhangi bir vurma olayı meydana gelmedi. Emre Erdem de koğuştan çıkartıldığında herhangi bir yara izi görülmüyordu. Yalnız odadan çıkartıldıktan sonra yine gardiyanlara bağırıyordu. Mazgaldan baktığımda gardiyanlar Emre'yi zapt etmeye çalışıyorlardı. Yani duvara sıkıştırıp, itiyorlardı. Yani durdurmaya çalışıyorlardı. Hiçbir gardiyan müştekiye gerek bizim yanımızda gerekse kendisini götürürken küfür, hakaret içeren sözler söylemediler. Ayrıca tehdit içeren sözler söylediklerini duymadım." Başvurucu ile aynı odada kalan tanık S.nin ifadesi şöyledir:"[S. ] ile Emre aralarında tartıştılar. Küfürleşme oldu. Birbirlerine gireceklerdi. Ben ve diğer arkadaşlar araya girdik. Birbirlerine vurmalarına mani olduk. Yani [S.] ve Emre birbirlerine vurmadılar. Vursalardı görürdüm. Emre'nin vücudundaki yaraların nasıl meydana geldiğini ben bilmiyorum. Bu olay üzerine cezaevi görevlileri odaya geldiler. Sadece Emre'yi götürdüler. Emre'yi odadan çıkartmadan önce görevliler Emre'ye vurmadılar. Kendisini alıp götürdüler. Bundan sonra ne oldu bilmiyorum."  Savcılık tarafından olay yerini gösterir on iki kamera kaydı bilirkişi vasıtasıyla incelenmiştir. Raporda kayıtların sesli olmayıp sadece görüntülerden ibaret olduğu açıklanmıştır. İnfaz Kurumu koridoru ve bir odanın görüntüleri fotoğraf hâline getirilmiştir. 15/5/2017 tarihli bilirkişi raporunun sonuç kısmında koğuşa saat 42'de gelen infaz görevlilerinin başvurucuyu koğuşundan saat 44'te çıkararak başka bir yere götürmek istedikleri ancak başvurucunun gitmek istememesi nedeniyle elleri ve ayaklarından tutmak suretiyle saat 48'de zorla götürüldükleri, bu şekilde koridorlardan geçtikten sonra başvurucuyu saat 50'de bir odaya bırakan görevlilerin başvurucuyla konuştuktan sonra saat 52'de odadan çıktığı ve başvurucuyu yalnız bıraktığı belirtilmiş; görevlilerin başvurucuya vurduklarına dair bir görüntüye kayıtlarda rastlanmadığı, ses kaydı olmadığından hakaret ve tehdit olayının yaşanıp yaşanmadığının tespit edilemediği ifade edilmiştir. Savcılıkça 17/5/2017 tarihinde şüpheli infaz memurları hakkında kovuşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilmiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:"Müşteki Emre Erdem her ne kadar 05/10/2016 tarihli dilekçe ile 03/10/2016 günü A-17 nolu odada çıkan sorun nedeniyle infaz ve koruma memurlarının müdahalesi sırasında hakaret ve sinkaflı sözlere maruz kaldığını, ölümle tehdit edildiğini, başını yerlere vurduklarını, alnında izler olduğunu, vücudunda darp izi ve morarma olduğunu bildirerek şikayetçi olmuş ise de,Olay tutanağı ve kamera görüntüleri ile şüpheli savunmasına göre müşteki Emre Erdem'in oda değişikliği için odadan dışarı çıkartıldığı sıradagörevlilere karşı geldiği, personelin karşı gelme nedeniyle zor kullandıkları, bu sırada müştekinin yaralandığı, kurum personelinin zor kullanma yetkisinin bulunduğu, bu yetkinin aşıldığına dair delil bulunmadığı gibi hakaret ve tehdide uğradığına dair kamu davası açmayı gerektirir delil bulunmadığı anlaşılmakla kamu adına kovuşturma yapılmasına yer olmadığına, " Başvurucunun Savcılık kararına yaptığı itiraz, Adana  Sulh Ceza Mahkemesinin 16/6/2017 tarihli kararıyla Savcılığın karar gerekçelerinin yerinde olduğu değerlendirilerek reddedilmiştir. İtirazın reddi kararı başvuruya 22/6/2017 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 24/7/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  A. Ulusal Hukuk 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun "Kasten yaralama" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"(1) Kasten başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (2) (Ek fıkra: 31/3/2005 - 5328 S.K./mad) Kasten yaralama fiilinin kişi üzerindeki etkisinin basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafif olması halinde, mağdurun şikayeti üzerine, dört aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur. (3) Kasten yaralama suçunun;...d) Kamu görevlisinin sahip bulunduğu nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle,...İşlenmesi hâlinde, şikayet aranmaksızın, verilecek ceza yarı oranında artırılır." 5237 sayılı Kanun’un “Görevi yaptırmamak için direnme” kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir: "Kamu görevlisine karşı görevini yapmasını engellemek amacıyla, cebir veya tehdit kullanan kişi, altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.” 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un “Kurumların iç güvenliği” kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir: “Kurumların iç güvenliği, Adalet Bakanlığına bağlı infaz ve koruma görevlileri tarafından sağlanır. İç güvenlik görevlileri, gerektiğinde dış güvenlik görevlileri ile işbirliği yapar.”B. Uluslararası Hukuk Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme)  maddesi şöyledir:"Hiç kimse işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya işlemlere tabi tutulamaz." Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Sözleşme'nin  maddesi ile ilgili içtihatlarında kötü muamele yasağının demokratik toplumların en temel değeri olduğunu vurgulamış; terörle ya da organize suçla mücadele gibi en zor şartlarda dahi mağdurların davranışlarından bağımsız olarak işkence, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya işlemlerin Sözleşme'yle yasaklandığını belirtmiştir. AİHM, kötü muamele yasağının Sözleşme'nin  maddesinde belirtilen toplum hayatını tehdit eden kamusal tehlike hâlinde dahi hiçbir istisnaya yer vermediği içtihadını da hatırlatmıştır (Selmouni/Fransa, B. No: 25803/94, 28/7/1999, § 95; Labita/İtalya [BD], B. No: 26772/95, 6/4/2000, § 119). Öte yandan bir muamele veya cezanın kötü muamele olduğunun söylenebilmesi için eylemin minimum ağırlık eşiğini aşması beklenir (Raninen/Finlandiya, B. No: 20972/92, 16/12/1997, § 55; Erdoğan Yağız/Türkiye, B. No: 27473/02, 6/3/2007, §§ 35, 37; Gafgen/Almanya [BD], B. No: 22978/05, 1/6/2010, §§ 88, 90; Costello-Roberts/Birleşik Krallık, B. No: 13134/87, 25/3/1993, § 30). AİHM, sağlıklı olarak gözaltına alınan bir kişinin serbest bırakıldığı sırada yaralanmış olması hâlinde bu yaralanmanın nasıl oluştuğu konusunda geçerli bir açıklama getirmenin devletin yükümlülüğünde olduğunu belirtmiştir (Selmouni/Fransa, § 87). AİHM aynı prensibinözgürlüklerinden yoksun olan ve ceza infaz kurumu yönetiminin kontrol ve sorumluluğunda bulunan ceza infaz kurumunda tutulan kişiler için de uygulanacağını belirtmektedir. AİHM'e göre ceza infaz kurumundaki bir kişi üzerinde fiziksel güce başvurulması -bu kişinin kendi eylemi kesinlikle gerekli kılmadığı sürece- insan onuruna zarar verir ve prensip olarak Sözleşme'nin  maddesini ihlal eder (Satık ve diğerleri/Türkiye, B. No: 31866/96, 10/10/2000, § 54). AİHM, Sözleşme'nin  maddesinin tartışılabilir ve makul şüphe uyandıran kötü muamele iddialarının etkin biçimde soruşturma yükümlülüğü getirdiğine dikkat çekmektedir (Labita/İtalya, § 131; Tepe/Türkiye, B. No: 31247/96, 21/12/2004, § 48). AİHM’in içtihadında tanımlanan etkinlik için minimum standartlar; soruşturmanın bağımsız, tarafsız, kamu denetimine açık olmasını, yetkili makamların titizlikle ve süratli biçimde çalışmasını gerektirmektedir (Mammadov/Azerbaycan, B. No: 34445/04, 11/1/2007, § 73; Çelik ve İmret/Türkiye, B. No: 44093/98, 26/10/2004, § 55).