Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvurucu, 31/12/2007 tarihinde Ankara  İş Mahkemesinde aleyhine açılan tazminat ve alacak davasının kabulüne karar verildiğini, davacı aleyhine açtığı karşı davanın ise reddedildiğini ve makul sürede yargılama yapılmadığını belirterek, adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş, ihlalin tespitini ve tazminat ödenmesini talep etmiştir.  Başvuru, 11/10/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinde Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğin bulunmadığı tespit edilmiştir. Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca, kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir. Birinci Bölümün 12/12/2013 tarihli ara kararı gereğince başvurunun, kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına ve bir örneğinin görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmesine karar verilmiştir. Adalet Bakanlığının 14/2/2014 tarihli görüş yazısı başvurucuya tebliğ edilmiş olup, başvurucu vekili 6/3/2014 tarihinde Bakanlık görüşüne karşı beyan dilekçesi sunmuştur. A. Olaylar  Başvuru formu ve ekleri ile Bakanlık görüşünde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: A.Z., 31/12/2007 tarihinde başvurucu aleyhine Ankara  İş Mahkemesinde açtığı davada, 1/9/1993 tarihinden itibaren davalıya ait işyerinde çalıştığını, 15/12/2007 tarihinde iş akdinin haksız feshedildiğini ileri sürerek, ihbar tazminatı, kıdem tazminatı, yıllık izin ücreti, fazla mesai ücreti ve bayram tatili ücretinin tahsilini talep etmiştir. Başvurucu cevap dilekçesi ile davanın reddini istemiş, aynı dilekçe ile karşı dava açarak, davacının işe gelmemesi üzerine iş akdinin haklı nedenle feshedildiğini ileri sürerek, ihbar tazminatının tahsilini talep etmiştir. Mahkemece, 27/10/2010 tarih ve E.2007/1101, K.2010/283 sayılı kararla; “tarafların sundukları tüm deliller toplanarak, iş akdinin başvurucu tarafından feshedildiği ve bu feshin haklı nedene dayanmadığı gerekçesiyle başvurucunun açtığı karşı davanın reddine, davacının iş akdinin haksız olarak başvurucu tarafından feshedildiği, davacının ihbar ve kıdem tazminatına hak kazandığı, yıllık iznin kullandırıldığının veya sözleşmenin feshinden sonra yıllık izin ücretine dönüşen ücretin ödendiğinin başvurucu tarafından ispat edilemediği, fazla mesai ve çalışılan bayram tatili ücretlerinin ödendiğinin de başvurucu tarafından ispatlanamadığı gerekçesiyle kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai ücreti, ulusal bayram genel tatil ücreti ve yıllık izin ücretinin başvurucudan tahsiline” karar verilmiştir. Temyiz üzerine, Yargıtay  Hukuk Dairesinin 4/12/2012 tarih ve E.2010/27480, K.2012/40543 sayılı ilamıyla; dosyadaki yazılara, toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre, başvurucunun diğer temyiz itirazları reddedilmiş, Mahkemece davacının net 200,00 TL ücret aldığı kabul edilmiş ise de davacının, iddia ettiği bu ücretle çalıştığını ispat edemediği anlaşıldığından, davacının asgari ücret aldığı benimsenerek buna göre işçilik alacaklarının hesabı ile hüküm kurulması gerekirken, yanlış değerlendirme ile belirlenen ücrete göre hesaplanan alacakların hüküm altına alınması hatalı görülmüş ve bu nedenle hüküm bozulmuştur. Mahkemece bozma kararına direnilerek, 14/5/2013 tarih ve E.2013/144, K.2013/361 sayılı kararla; davacının 14 yıldan beri çalıştığı işyerinde usta olarak çalışmadığının kabul edilemeyeceği, bu konumdaki kişinin asgari ücretle çalıştığını kabul etmenin hakkaniyete ve hayatın olağan akışına uygun olmayacağı, davacı tanıklarının beyanları da dikkate alındığında davacının, aylık 200,00 TL net ücretle çalıştığı gerekçesiyle, başvurucunun karşı davasının reddine, davacının açtığı davanın kısmen kabulüne, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti, fazla mesai ücreti ve ulusal bayram genel tatil ücretinin başvurucudan tahsiline karar verilmiştir. Temyiz üzerine, Yargıtay  Hukuk Dairesinin 1/7/2013 tarih ve E.2013/6427, K.2013/19991 sayılı kararıyla; davacının kıdemine ve mesleğine göre asgari ücretle çalışmasının hayatın olağan akışına uygun olmadığı, bu nedenle direnmenin doğru olduğu, yerel mahkemece bu hususun düzeltildiği anlaşıldığından, dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle kanuni gerektirici sebeplere ve özellikle delillerin takdirinde bir isabetsizlik görülmemesine göre, yerinde bulunmayan davalı-karşı davacı vekilinin bütün temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun olan hükmün 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun geçici  maddesi uyarınca onanmasına karar verilmiştir. Karar, 19/9/2013 tarihinde başvurucu tarafından öğrenilmiştir.B. İlgili Hukuk 12/1/2011 tarih ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun “Usul ekonomisi ilkesi” kenar başlıklı  maddesi şöyledir:“Hâkim, yargılamanın makul süre içinde ve düzenli bir biçimde yürütülmesini ve gereksiz gider yapılmamasını sağlamakla yükümlüdür.” 6100 sayılı Kanun’un “Diğer kanunlardaki yargılama usulü ile ilgili hükümler” kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:“Diğer kanunların sözlü yahut seri yargılama usulüne atıf yaptığı hâllerde, bu Kanunun basit yargılama usulü ile ilgili hükümleri uygulanır.” 30/1/1950 tarih ve 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun  maddesinin birinci fıkrası şöyledir: “İş Kanununa göre işçi sayılan kimselerle (o kanunun değiştirilen ikinci maddesinin Ç, D ve E fıkralarında istisna edilen işlerde çalışanlar hariç) işveren veya işveren vekilleri arasında iş akdinden veya iş Kanununa dayanan her türlü hak iddialarından doğan hukuk uyuşmazlıklarının çözülmesi ile görevli olarak lüzum görülen yerlerde iş mahkemeleri kurulur.” 5521 sayılı Kanun’un  maddesinin birinci fıkrası şöyledir:  “İş mahkemelerinde şifahi yargılama usulü uygulanır. İlk oturumda mahkeme tarafları sulha teşvik eder. Uzlaşamadıkları ve taraflar veya vekillerinden birisi gelmediği takdirde yargılamaya devam olunarak esas hakkında hüküm verilir.” 5521 sayılı Kanun’un  maddesi şöyledir: “Bu Kanunda sarahat bulunmıyan hallerde Hukuk Muhakemeleri Usulü Kanunu hükümleri uygulanır.” 2/7/2012 tarih ve 6352 sayılı Yargı Hizmetlerinin Etkinleştirilmesi Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması ve Basın Yayın Yoluyla İşlenen Suçlara İlişkin Dava ve Cezaların Ertelenmesi Hakkında Kanun’un  maddesi ile 5521 sayılı Kanun’a eklenen geçici  madde şöyledir:                “Bölge adliye mahkemelerinin, 5235 sayılı Kanunun geçici 2 nci maddesi uyarınca Resmî Gazete’de ilan edilecek göreve başlama tarihine kadar, Yargıtayın bozma kararlarına karşı verilen direnme kararının temyizi halinde dava dosyası, önce kararı veren daireye gönderilir. Direnme kararları daireler tarafından öncelikle incelenir. Kararı veren daire, direnmeyi yerinde görürse kararı düzeltir; yerinde görmezse talebi on gün içinde Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna iletir.” 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu’nun “İşverenin haklı nedenle derhal fesih hakkı” kenar başlıklı  maddesi şöyledir:“Süresi belirli olsun veya olmasın işveren, aşağıda yazılı hallerde iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir:…II- Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri:…g) İşçinin işverenden izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki işgünü veya bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü, yahut bir ayda üç işgünü işine devam etmemesi.…İşçi feshin yukarıdaki bentlerde öngörülen sebeplere uygun olmadığı iddiası ile 18, 20 ve 21 inci madde hükümleri çerçevesinde yargı yoluna başvurabilir.”