Haklar: Adil yargılanma hakkı (Hukuk)-Mülkiyet Hakkı

Başvuru, metruk durumda olan ruhsatsız binanın yıkılması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 4/4/2016 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: İstanbul'un Pendik ilçesi Ertuğrulgazi Mahallesi'nde bulunan 5 parsel sayılı taşınmazın maliki Maliye hazinesidir. Başvurucular, Hazineye ecrimisil ödemek suretiyle bu taşınmazı kullanmaktadırlar.  Pendik Belediyesi (Belediye) Zabıta Müdürlüğünce söz konusu taşınmaz üzerinde bulunan yapıların metruk bir hâlde olduğu tespit edilmiştir. Bu tespit üzerine Belediye tarafından 23/8/2011 tarihinde; 13/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu’nun  ve  maddeleri uyarınca on gün içinde gerekli tedbirlerin alınması, aksi hâlde yıkım işlemi yapılacağına ilişkin karar alınmıştır. Bu karar 26/8/2011 tarihinde başvurucularatebliğ edilmiştir. Başvurucular, mesken ve işyeri olduğunu belirttikleri yapılar üzerinde tadilat yapmak üzere kendilerine süre ve izin verilmesi için 26/8/2011 tarihinde bir dilekçeyle Belediyeye başvurduklarını fakat bu başvurularına bir cevap verilmediğini beyan etmişlerdir. Başvurucular beyanlarında ayrıca tadilat ve bakım gerekmediği hâlde söz konusu yapılar üzerinde bakım ve güzelleştirmeler yaptıklarını ifade etmişlerdir. Söz konusu yapılar Belediye tarafından 14/9/2011 tarihinde yıkılmıştır. Başvurucular beyanlarında; yapıların metruk olmadığının tespiti istemiyle yargı makamına başvurduklarını, Pendik  Sulh Hukuk Mahkemesince keşif günü olarak 15/9/2011 tarihinin belirlendiğini fakat bu tarihten bir gün önce Belediye tarafından yıkım işleminin gerçekleştirildiğini öne sürmüşlerdir. Başvurucular, yapıların yıkımına ilişkin 23/8/2011 tarihli idari işlemin iptali ve yıkım nedeniyle oluşan zararlarının tazmini amacıyla Belediye aleyhine 10/2/2012 tarihinde dava açmışlardır. İstanbul  İdare Mahkemesi (Mahkeme) 15/10/2012 tarihinde davanın reddine karar vermiştir. Kararda, başvurucuların mülkiyeti Hazineye ait taşınmaz üzerinde bulunan metruk yapıları ecrimisil ödemek suretiyle kullandıkları belirtilmiştir. Diğer taraftan söz konusu yapılar üzerinde ruhsata tabi olan tadilatların ruhsat alınmaksızın yapıldığı ve yapıların kullanım amacı dışında otomotiv özel servisine kiraya verilerek kullanım amacının değiştirilmeye çalışıldığı ifade edilmiş, bunun yanında parselizasyon işlemi yapılmadan yapıların etrafının tel çitlerle çevrildiği vurgulanmıştır.  Kararda ayrıca 20/7/1966 tarihli ve 775 sayılı Gecekondu Kanunu kapsamında kalan yerlerde 3194 sayılı Kanun'un ilgili hükümlerinin uygulanmasına bir engel bulunmadığına değinilmiştir. Öte yandan mülkiyeti Hazineye ait taşınmaz için ecrimisil ödemesi yapılmasının, taşınmazın haksız kullanımının karşılığı olduğu belirtilen kararda bu durumun taşınmaz üzerinde ruhsatsız ve tehlikeli bir bina inşa edilmesi ve bu binanın kiraya verilmesi hakkı sağlamayacağına vurgu yapılmıştır. Sonuç olarak taşınmaz üzerindeki kaçak yapıların yıkımında hukuka aykırılık bulunmadığını saptayan Mahkeme, yıkım nedeniyle oluşan zararın idare tarafından tazmin edilmesinin hukuken mümkün olmadığını belirterek davanın reddine karar vermiştir. Başvurucuların temyiz talebi, Danıştay Ondördüncü Dairesinin 25/11/2014 tarihli kararıyla reddedilmiştir. Karar düzeltme isteminin de aynı Dairenin 22/12/2015 tarihli kararıyla reddedilmesi üzerine karar kesinleşmiştir. Nihai karar, başvurucular vekiline 3/3/2016 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucular 4/4/2016 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. A. Ulusal Hukuk3194 sayılı Kanun'un  maddesi şöyledir: "Bir kısmı veya tamamının yıkılacak derecede tehlikeli olduğu belediye veya valilik tarafından tespit edilen yapıların sahiplerine tehlike derecesine göre bunun izalesi için belediye veya valilikçe on gün içinde tebligat yapılır. Yapı sahibinin bulunmaması halinde binanın içindekilere tebligat yapılır. Onlar da bulunmazsa tebligat varakası tebliğ yerine kaim olmak üzere tehlikeli yapıya asılır ve keyfiyet muhtarla birlikte bir zabıtla tespit edilir.Tebligatı müteakip süresi içinde yapı sahibi tarafından tamir edilerek veya yıktırılarak tehlike ortadan kaldırılmazsa bu işler belediye veya valilikçe yapılır ve masrafı % 20 fazlası ile yapı sahibinden tahsil edilir.Alakalının fakruhali tevsik olunursa masraf belediye veya valilikçe bütçesinden karşılanır. Tehlike durumu o yapı ve civarı-nın boşaltılmasını icabettiriyorsa mahkeme kararına lüzum kal-maksızın zabıta marifetiyle derhal tahliye ettirilir." 3194 sayılı Kanun’un  maddesi şöyledir:  “Arsalarda, evlerde ve sair yerlerde umumun sağlık ve selametini ihlal eden, şehircilik, estetik veya trafik bakımından mahzurlu görülen enkaz veya birikintilerin, gürültü ve duman tevlideden tesislerin hususi mecra, lağım, çukur, kuyu; mağara ve benzerlerinin mahzurlarının giderilmesi ve bunların zuhuruna meydan verilmemesi ilgililere tebliğ edilir.Tebliğde belirtilen müddet içinde tebliğe riayet edilmedi-ği takdirde belediye veya valilikçe mahzur giderilir; masrafı % 20 fazlasiyle arsa sahibinden alınır veya mahzur tevlit edenlerin faaliyeti durdurulur.” 775 sayılı Kanun’un  maddesinin birinci fıkrası şöyledir:  “Bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra, belediye sınırları içinde veya dışında, belediyelere, Hazineye, özel idarelere, katma bütçeli dairelere ait arazi ve arsalarda veya Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerlerde yapılacak, daimi veya geçici bütün izinsiz yapılar, inşa sırasında olsun veya iskan edilmiş bulunsun, hiçbir karar alınmasına lüzum kalmaksızın, belediye veya Devlet zabıtası tarafından derhal yıktırılır.”B. Uluslararası Hukuk Keriman Tekin ve diğerleri/Türkiye (B. No: 22035/10, 15/11/2016) kararına konu olay, başvuruculara ait 1997 yılında yaptırılan konutun bir okul inşaatı sırasında zarar görmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir. Bu olayda derece mahkemeleri konutun ruhsatsız olduğu gerekçesiyle başvurucuların tazminat taleplerini reddetmiştir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) tarafından, özellikle ruhsatsız olarak yapılmış olsa da kamu makamlarınca bu yapının yıktırılmadığı veya yıkımı yönünde bir işleme de girişilmediğine dikkat çekilerek tapuya tescil edilen konut yönünden başvurucuların Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne (Sözleşme) ek 1 No.lu Protokol'ün (1) numaralı maddesinin birinci paragrafında ifade edilen anlamda mülk teşkil edebilecek menfaatlerinin olduğu belirtilmiştir (Keriman Tekin ve diğerleri/Türkiye, §§ 40-47). AİHM; başvuruyu genel ilke niteliğindeki mülkiyetten barışçıl yararlanma hakkına ilişkin birinci kural çerçevesinde incelemiş (Keriman Tekin ve diğerleri/Türkiye, §§ 52, 55), müdahalenin kanuni dayanağının çevreyi korumak yönünde bir meşru amacı içerdiğini kabul etmiştir (Keriman Tekin ve diğerleri/Türkiye, §§ 68, 69). Ancak AİHM'e göre somut olayın koşullarında oluşan maddi zarara rağmen başvurucuların tazminat taleplerinin reddedilmesi, başvurucuların mülkiyet hakkı kapsamındaki menfaatleri ile kamunun yararı arasındaki adil dengeyi bozmuş; başvuruculara aşırı ve olağan dışı bir külfet yükletilmesine yol açmıştır. AİHM, bu gerekçelerle başvurucuların mülkiyet haklarının ihlaline karar vermiştir (Keriman Tekin ve diğerleri/Türkiye, §§ 70, 71). Benzer şekilde Tiryakioğlu/Türkiye (k.k.) (B. No: 24404/02, 13/5/2008) kararında da AİHM, başvurucunun askerî güvenlik bölgesi içinde ruhsatsız olarak yapılan binanın yıkımına ilişkin şikâyetini incelemiştir. AİHM özellikle bu alanda bina yapılamayacağına dair düzenlemenin öngörülebilir olduğuna ve nitekim binanın yapımından kısa bir süre sonra da yıkım ile ilgili idare tarafından işlemler yapıldığına vurgu yapmıştır. AİHM, bu alanda kamu makamlarına tanınan geniş takdir yetkisi de dikkate alındığında başvurucuya şahsi olarak aşırı bir külfet yüklenmediğini belirterek müdahaleyi ölçülü bulmuştur.