Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, Gezi Parkı eylemlerine kolluğun müdahalesi neticesinde yaralanma meydana geldiği iddiasının etkili soruşturulmaması nedeniyle kötü muamele yasağının, bu olay nedeniyle idare aleyhine açılan manevi tazminat davasının reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.   Başvuru 10/1/2018 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.   Başvuru formu ve ekleri ile Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler doğrultusunda tespit edilen ilgili olaylar özetle şöyledir: 1991 yılı doğumlu olan başvurucu, Ankara'da yaşamaktadır.  Başvurucu anlatımına göre Gezi Parkı eylemleri olarak bilinen ve ülke geneline yayılan protesto eylemlerinin Ankara'daki Kızılay Meydanı'nda 2/6/2013 tarihinde gerçekleşen kısmına katılmıştır. Kolluk görevlileri bu toplumsal olaya müdahale esnasında gaz fişeği kullanmış, başvurucu da bu gaz fişeği kapsüllerinden birinin yüzüne isabet etmesi neticesinde yaralanmıştır. Olaydan hemen sonra götürüldüğü Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesinde (Tıp Fakültesi Hastanesi) başvurucu tedavi altına alınmış, ertesi gün tıbbi operasyon geçirmiştir. Başvurucu hakkında Tıp Fakültesi Hastanesi tarafından düzenlenen 2/6/2013 tarihli epikriz raporunun ilgili kısmı şöyledir:"Yüzüne gaz kapsülü çarpması olayı nedeniyle yapılan muayenesinde, sağ maksillada [üst çene kemiği] ödem, ekimoz, sağ göz kapağı altında ekimoz, ödem mevcut olduğu, maksillofasial BT de sağ orbita [göz çukuru] tabanında maksiller sinüs anterior ve lateral duvarında deplase fraktürler [kemik uçlarının birbirinden ayrıldığı kırıklar] saptandığı..." Başvurucu 29/11/2013 tarihinde Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına (Başsavcılık) başvurarak kendisini yaralayan kolluk görevlilerinden şikâyetçi olmuştur. Başvurucu, şikâyet dilekçesinde kolluk görevlilerinin kendisini hedef alarak yakın mesafeden ateş ettiklerini ileri sürmüş; olay yeri MOBESE ve yakın işyeri kamera kayıtlarının toplanmasını talep etmiş; ayrıca sağlık raporlarını, yaralanmasına tanık olan üç kişinin kimlik ve açık adres bilgilerini de delil olarak sunmuştur. Başsavcılık, başvurucunun şikâyet ve delillerinin tespitine yönelik olarak 29/11/2013 tarihinde ifadesini almıştır. Başvurucunun ifadesinin ilgili kısmı şöyledir:"Gezi parkı eylemleri sebebiyle babam ... ile birlikte Ankara Kızılay gama iş merkezinin önüne saat 16:30 sıralarında gitmiştik saat 17:00 sıralarında yine Gama iş merkezinin önünde bulunduğum sırada sağ göz duvarına polisin attığı biber gazı kapsülü isabet etti. Daha doğrusu fişeği isabet etti. Bana biber gazı mermisi atan polisi gördüm aramızda 20-25 m mesafe vardı. Bana polis memuru beni hedef gözeterek yakın mesafeden biber gazı bombası attı. Şuurumu olaydan sonra kaybettim, yere düştüm sonrasını da tam olarak hatırlayamıyorum ... 3 gece hastanede yattım bana biber gazı bombası atan polisden şikayetçiyim ve emri veren amirlerinden de şikayetçiyim... " Adli Tıp Kurumu Ankara Adli Tıp Şube Müdürlüğünün (Adli Tıp Kurumu) düzenlediği 29/11/2013 tarihli rapor şöyledir:"Şube Müdürlüğümüzde yapılan muayenesinde; sağ maksiller bölgede 2 cmlik cilt renk ve seviyesinde iyileşmiş yara izi bulunduğu, bunun dışında harici lezyon tespit edilmediğine göre;Yaralanmasının;1-Kişinin yaşamını tehlikeye sokan bir durum OLMADIĞI,2-Basit bir tıbbi müdahale ile giderilebilecek ölçüde hafif nitelikte OLMADIĞI,3-Kemik kırığına neden olduğu; orbita taban ve maksilla kırığının yaşam fonksiyonlarını 3(ÜÇ) ORTA derecede etkilediği..." Başsavcılık, ilgili kolluk birimine 11/12/2013 tarihinde müzekkere yazarak olay yeri MOBESE ve işyeri güvenlik kamera görüntüleri ile olaydan sorumlu kolluk görevlisinin kimliğinin belirlenmesini talep etmiştir. Kolluk birimi tarafından temin edilen dokuz CD'deki görüntüler Başsavcılığa teslim edilmiştir. Kamera görüntüleri bilirkişi vasıtasıyla incelenmiştir. Bilirkişinin 7/4/2014 tarihli raporunda; teslim edilen görüntülerin olay anı görüntülerini kapsamadığı, olayın gerçekleştiği iş merkezinin önündeki kalabalık gruba sağ taraftan ve aşağıdan gaz bombalarının atıldığı, uzak bir noktada bir şahsın yaralanarak yere düştüğünün görüldüğü ancak uzak noktalardan ve farklı açılardan görüntülerin kaydedilmesi nedeniyle başvurucunun yaralanma anının tespit edilemediği açıklanmıştır. Başsavcılık, başvurucunun kendisini yaralayan kolluk görevlisini teşhis edip edemeyeceğini araştırmış; başvurucu 13/5/2014 tarihli beyanında kendisini yaralayan kolluk görevlisini gördüğünü ancak aradan zaman geçmesi nedeniyle teşhis edemeyeceğini, kask numarasını bilmediğini ifade etmiş; gösteriye katılması nedeniyle hakkında işlem yapılmadığını dile getirmiştir. Başvurunun tanık olarak gösterdiği babası İ.B. ile olay günü başvurucunun yakınlarında bulunan K.A. ve S.K. Başsavcılıkça alınan beyanlarında başvurucunun yaralanma anını gördüklerini, başvurucunun yüzüne Çankaya istikametindeki çalılıklardan ateşlenen gaz fişeği kapsülünün isabet ettiğini, daha sonra çevredekilerin yardımıyla başvurucunun ambulansa götürüldüğünü dile getirmiş; başvurucuyu yaralayan kolluk görevlisini veya kask numarasını görmediklerini belirtmiştir. Başsavcılık, soruşturmayı 29/5/2014 tarihinde daimî aramaya almış; üç ayda bir olmak üzere kolluk biriminden aramayla ilgili bilgi talep etmiştir. Daimî arama kararında şüpheli, meçhul; suç, yaralama olarak belirtilmiştir.  Diğer taraftan başvurucu, gaz fişeği kapsülüyle yaralandığını iddia ederek İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğüne (İdare) yapmış olduğu başvurusunun 24/2/2014 tarihli işlemle reddi üzerine Ankara  İdare Mahkemesinde (İdare Mahkemesi) İdare aleyhine manevi tazminat ödenmesi istemiyle dava açmıştır. İdare Mahkemesi 7/12/2016 tarihinde davalı İdareden başvurucunun 2/6/2013 tarihinde Kızılay Gezi Parkı olaylarına katılıp katılmadığı, yaralanma anına ilişkin görüntü olup olmadığı ve olayla ilgili her hangi bir kamu görevlisi hakkında adli veya idari soruşturma başlatılıp başlatılmadığına ilişkin bilgi talep edilmiştir. İdarenin 27/1/2017 tarihli cevabında olayla ilgili evrakların gönderildiği belirtilerek otuz sayfadan oluşan belgeler cevaba eklenmiştir. Gönderilen belgeler incelendiğinde başvurucunun 15/5/2014 tarihinde katıldığı başka bir protesto eylemine ilişkin tutanaklar ve bu olaya ilişkin kolluk görevlileri hakkında yürütülen soruşturmanın belgelerinin de eklenmiş olduğu görülmüştür. Ayrıca İdare, başvuruya konu eylemle ilgili yaklaşık bin kolluk görevlisinin olay yerinde görevli olduğunu belirtmiş ve hiçbir kolluk görevlisi hakkında başvurucunun yaralanmasından dolayı idari soruşturma açılmadığını açıklamıştır. İdare Mahkemesi 7/12/2016 tarihli ara kararıyla ek olarak başvurucudan olayla ilgili yürütülen ceza soruşturmasının akıbetini sormuştur. Başvurucu 30/1/2017 tarihli dilekçesiyle kolluk görevlileri hakkında yapılan şikâyetle ilgili Başsavcılık tarafında daimi arama kararı verildiğini, yaralanmasıyla ilgili sağlık raporları ve tanık beyanlarının bulunduğunu dile getirerek soruşturma dosyasının delil olarak incelenmesini talep etmiştir. İdare Mahkemesince 2/2/2017 tarihinde açılan davanın reddine karar verilmiştir. Karar gerekçesi şöyledir:" Uyuşmazlık konusu olayda, dosyadaki tüm bilgi ve belgeler ile CD kayıtları birlikte değerlendirilmesinden; davacı tarafından, gezi parkı protestoları çerçevesinde meydana gelen olaylarda kalabalığa müdahale eden güvenlik güçlerinin kullanmış olduğu gaz kapsulünün çarpması nedeniyle yaralandığı, bu durumun da manevi yönden mağduriyetine neden olduğu iddia edilmiş ise de; Mahkememizin 2016 tarihli ara kararı ile davalı idarelerden, davacının söz konusu eylemlere katıldığına ilişkin tespitler ile yaralanması olayına ilişkin görüntü kayıtlarının ve soruşturma sonucu söz konusu olaya ilişkin herhangi bir görevlinin sorumluluğuna ilişkin adli/idari soruşturma yapılıp yapılmadığına ilişkin bilgi ve belgelerin gönderilmesinin istenildiği, davalı idareler tarafından verilen cevabi yazılarda söz konusu olaya ilişkin davacının, 2013 tarihinde 'İstanbul Taksim Gezi Parkı Eylemlerine Destek Vermek' amacıyla muhtelif yerlerde gerçekleştirilen kanuna aykırı eylemlerde gözaltına alınan ve görüntüler üzerinde yapılan izlemede sonradan teşhis ve tespit edilerek haklarında işlem yapılan şahıslardan olmadığı, gaz kapsülünün davacıya isabet edip etmediğine dair görüntü kaydı ile ilgili olarak, olay tarihi olan 2013tarihine ilişkin görüntülerin olmadığı, davacının, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'na yapmış olduğu şikayet üzerine, idarenin görevlileriyle ilgili olarak adli ve idari herhangi bir soruşturmanın olmadığı, şeklinde bilgi verildiği görülmüş olup, idarenin sorumlu tutulabilmesi için meydana gelen zarar ile idari davranış arasında açık, net ve şüpheden uzak bir bağlantının olması, zararın ya idarenin direkt bir fiilinden kaynaklanması veya idarenin bu zararın meydana gelmesinde denetim görevini yerine getirmemekle dolaylı bir şekilde zarara sebebiyet vermesi gerektiği, somut olayda ise idareyi sorumlu tutabilmek için davacıda meydana gelen sözkonusu zararın kaynağının idari bir eylem olduğuna yönelik dosyada somut, açık, şüpheden uzak ve net bir delil olmadığından davacının manevi tazminat isteminin reddi gerektiği sonucuna varılmıştır."  Başvurucu, ret kararına karşı istinaf talebinde bulunmuş; başvurucunun talebi, Ankara Bölge İdare Mahkemesi  İdari Dava Dairesinin (Bölge İdare Mahkemesi) 1/11/2017 tarihli kararıyla reddedilmiştir. Ret gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:"Davacının istinaf başvuru dilekçesinde, 2013 tarihinde saat 17:00 sularında Ankara İli, Çankaya İlçesi, Kızılay Gama iş merkezi civarında Gezi Parkı gösterileri sırasında meydana gelen olaylarda polis tarafından atılan ve yüzüne isabet eden gaz bombası fişeği nedeniyle elmacık kemiği olarak addedilen sağ 'maksilla lateral' duvarında çokluk kırık oluşarak hayati tehlike geçirdiği, olayla ilgili Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınca soruşturma başlatıldığı halde idare mahkemesince soruşturma dosyası incelenmeksizin karar verildiği yönündeki davacı iddialarının araştırılması amacıyla Dairemizce Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'ndan getirttirilen soruşturma dosyası ile davacının iddiaları ve dava dosyasında bulunan diğer bilgi ve belgelerin birlikte incelenmesinden, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'nın 2014 tarihli kararı ile olay ile ilgili bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verildiği, Bilgisayar ve Haberleşme Teknikeri olan bilirkişi tarafından düzenlenen 2014 günlü raporda özetle; 9 adet CD içeriği DVD türü görüntülerin GMK Bulvarı Kızılay civarına ait olması nedeniyle olay anı görüntülerini kapsamadığı, GAMA İş merkezi önünün uzak bir kamera ile kaydedildiği ve görüntülerde kalabalık bir grubun geldiğinin görüldüğü, ancak görüntülerin uzak bir noktadan kaydedilmiş olması nedeniyle kalabalık içinde davacının ve davacının yaralanma anının tespit edilemediğinin belirtildiği, ayrıca olay günü olan 2013 gün ve saat 19:15'te düzenlenen genel adli muayene raporundada davacının gaz bombası fişeği ile yaralandığına ilişkin bir tespitin bulunmadığı anlaşıldığından davacının iddialarının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır." Başvurucuya Bölge İdare Mahkemesi kararı 12/12/2017 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 10/1/2018tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. A. Ulusal Hukuk Kötü muamele yasağı ile ilgili ulusal hukuk için bkz. Hüseyin Caruş, B. No: 2013/7812, 6/10/2015, §§ 28- 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir: "İdari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların idari dava açmadan önce, bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veya başka süretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilme-sini istemeleri gereklidir. Bu isteklerin kısmen veya tamamen reddi halinde, bu konudaki işlemin tebliğini izleyen günden itibaren veya istek hakkında altmış gün içinde cevap verilmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten itibaren, dava süresi içinde dava açılabilir."B. Uluslararası Hukuk Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Hükümleri Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme)  maddesi şöyledir:"Hiç kimse işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya işlemlere tabi tutulamaz." Sözleşme'nin  maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:"Herkes medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili uyuşmazlıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, kanunla kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun ve açık olarak görülmesini istemek hakkına sahiptir…" Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin İçtihadı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) de devlet görevlilerinin kastına dayanan kötü muamele yasağı ve yaşam hakkı kapsamındaki şikâyetlere ilişkin başvurularda sadece tazminat verilmesinin mağdur statüsünü ortadan kaldırmaya yetmeyeceğini, Sözleşmeci devletlerin sorumluların belirlenmesi ve cezalandırılması için etkili soruşturma yapmakla yükümlü olduklarını, bu kapsamda yeterli telafiyi sağlayacak etkili iç hukuk yolunun ceza soruşturması olduğunu vurgulamaktadır (Alkın/Türkiye, B. No: 75588/01, 13/10/2009 § 33; Mehmet Erkan ve diğerleri/Türkiye (k.k.), B. No: 41792/10, 28/1/2014, §§ 64, 65; Zekine Tercan ve diğerleri/Türkiye (k.k.), B. No: 64964/09, 19/9/2017, §§ 14, 15; Gafgen/Almanya [BD], B. No: 22978/05, 1/6/2010, §§ 88-90). AİHM, kamu görevlileri tarafından gerçekleştirildiği iddia edilen kasten öldürme olayı hakkında etkili soruşturma yürütülmemesi nedeniyle yaşam hakkı ve etkili başvuru hakkının ihlal edildiği şikâyetlerinin ileri sürüldüğü bir başvuruyu süre aşımı nedeniyle reddetmiş, tazminat süreciyle ilgili ayrıca dava olmasına rağmen bu süreci etkili başvuru hakkı yönünden incelememiş, başvurucunun tazminat davasının makul sürede bitirilmemesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasını ise Sözleşme'nin  maddesi kapsamında incelemiş ve ihlal sonucuna ulaşmıştır (Narin/Türkiye B. No: 18907/02, 15/12/2009, §§ 36-51).