Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru; meydana gelen ölüm olayına ilişkin olarak etkili soruşturma yürütülmemesi nedeniyle yaşam hakkının usul boyutunun, tam yargı davasının uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir. Başvurucuların yakını H., Mardin'in Nusaybin ilçesinde ilan edilen sokağa çıkma yasakları sırasında 18/11/2015 tarihinde ateşli silah yaralanmasına bağlı olarak hayatını kaybetmiştir. Meydana gelen başka ölüm ve yaralanma olaylarıyla birlikte H.nin ölümüyle de ilgili olarak Nusaybin Cumhuriyet Başsavcılığınca (Başsavcılık) bir ceza soruşturması başlatılmıştır. Çok sayıda kolluk görevlisince düzenlenen bir tutanağa göre polis 18/11/2015 tarihinde saat 45 sıralarında H.nin yaralandığı bilgisini almış ve adresinin bulunduğu sokağa ambulans yönlendirmiştir. Nusaybin Devlet Hastanesinde yapılan tıbbi müdahaleye rağmen H. kurtarılamamıştır. G.T. isimli bir yaralı, aynı gün saat 40 sıralarında ambulansla Nusaybin Devlet Hastanesine götürülmüştür. Yapılan otopsi işlemi ölüm sebebinin ateşli silah yaralanmasına bağlı iç organ hasarı ve kanama olduğunu ortaya koymuştur. Cesetten bir adet ateşli silah mermi çekirdeği çıkarılmıştır. Mahalle muhtarı İ.A. kolluk görevlilerince alınan 1/2/2016 tarihli ifadesinde H. de dâhil olmak üzere bazı ölü ve yaralıların polislerin yönlendirdiği ambulanslara taşınmasına yardımcı olduğunu, bu kişilerin nasıl yaralandığı veya öldüğü konusunda bilgi sahibi olmadığını belirtmiştir. G.T., vekili aracılığıyla Başsavcılığa gönderdiği 23/5/2016 tarihli dilekçede evinin mutfağında iken evine bir şarapnel parçası isabet etmesi sonucu ağır yaralandığını ve güvenlik güçlerine ait zırhlı bir araçla Nusaybin Devlet Hastanesine götürüldüğünü ifade ederek konuyla ilgili olarak ceza soruşturması yürütülmesini talep etmiştir. Kolluğun Başsavcılığa gönderdiği 28/9/2016 havale tarihli fezlekeye göre H.nin cesedinden alınan svaplarda atış artığına rastlanmamıştır. H.nin eşi Saliha Dal ile çocukları Ahmet Dal, Rıdvan Dal, Şemsa Dal ve Muhammet Nur Dal’ın vekili aynı gün sözü edilen fezlekenin bir örneğini almak için Başsavcılığa dilekçe sunmuştur. İlçe Emniyet Müdürlüğünün 2017 yılında Başsavcılığa verdiği bilgiye göre Şirin Bulvarı civarında hendek, barikat ve tuzaklanmış bomba düzenekleri bulunduğu için H.nin ölümüyle sonuçlanan olay hakkında güvenlik kameralarının kaydettiği görüntü bulunup bulunmadığı konusunda bir çalışma yapılamamıştır. Olay yerine yakın bir MOBESE kamerası bulunmadığı gibi ekip araçlarına ait görüntü kayıtları da yoktur. Terör suçlarına ilişkin soruşturmaların il merkezlerinde yürütülmesine ilişkin düzenleme nedeniyle Başsavcılık 27/9/2018 tarihinde fezleke düzenleyerek soruşturma dosyasını Mardin Cumhuriyet Başsavcılığına göndermiştir. Başvurucular vekili, soruşturma dosyasını Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla inceleyebilmek için 10/4/2020 tarihinde Mardin Cumhuriyet Başsavcılığına dilekçe göndermiştir. 17/4/2020 tarihinde Mardin Cumhuriyet Başsavcılığına yeni bir dilekçe gönderen başvurucular vekili olayın nasıl meydana geldiğini açıklayıp G.T. de dâhil toplam sekiz tanığın dinlenmesini talep etmiştir. Başvurucular vekilinin iddiasına göre H. ölmesinden önce ailesiyle ve başka kişilerle birlikte evinin bodrum katında bulunmaktadır. Komşusu G.T. bağırarak yardım isteyince H., G.T.nin evine gitmiş ancak orada ateşli silahla vurulmuştur. Aile üyelerinden bazıları bazı komşularla birlikte G.T.nin evine gidince H.yi kanla kaplı bir şekilde yerde yatarken görmüştür. Talep edilmesine rağmen olay yerine ambulans gelmemiştir. Bu nedenle H.nin bazı yakınları H.yi kendi imkânlarıyla Nusaybin Devlet Hastanesine götürmüştür. Dolayısıyla kolluk fezlekesi gerçeği yansıtmamaktadır. Soruşturma makamları soruşturmanın ilerlemesini sağlayacak hiçbir işlem tesis etmemiştir. Keşif icra edilmemiş, olay hakkında bilgi ve görgüye sahip şahıslar dinlenmemiştir. Başvurucular 20/7/2020 tarihinde, etkili soruşturma yürütülmediği iddiasıyla 2020/29189 numaralı bireysel başvuruyu yapmıştır. Bireysel başvuru sonrasında kolluk, Mardin Cumhuriyet Başsavcılığının talimatı uyarınca G.T. dışındaki tanıkları dinlemiştir. Bu tanıklar 17/4/2020 tarihli dilekçedeki olay anlatımına benzer beyanlarda bulunmuştur. Bununla birlikte olaydan bir hafta sonra konuşma yetisini kaybetmesi nedeniyle G.T.nin beyanı alınamamıştır. Mardin Cumhuriyet Başsavcılığı 24/7/2023 tarihinde, fail ya da faillerin tespit edilemediği gerekçesiyle daimî arama kararı vermiştir. Başvurucular Saliha Dal, Ahmet Dal, Rıdvan Dal, Şemsa Dal ve Muhammet Nur Dal 13/1/2016 tarihinde 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında Tazminat Komisyonuna başvurmuş; taleplerinin reddedilmesi üzerine de idare mahkemesinde dava açmıştır. Dava dilekçesinde H.nin komşularının çığlığını duyarak bulunduğu bodrum katından çıktığı ve o an keskin nişancılarca vurulduğu, çatışmaların biraz dinmesi üzerine kolluk güçlerine haber verildiği ancak H.nin yapılan müdahaleye rağmen kurtarılamadığı iddia edilmiştir. Dilekçede ayrıca H. ellerinde atış artığı rastlanmadığına ilişkin kriminal rapordan söz edilmiştir. Dava 20/4/2018 tarihinde reddedilmiştir. Yapılan istinaf başvurusu kabul edilmemiş, temyiz başvurusu hakkında ise henüz karar verilmemiştir. Başvurucular yargılamanın makul sürede yapılmadığı iddiasıyla bireysel başvuruda bulunmuş, anılan başvuru 2022/57875 numaralı dosyaya kaydedilmiştir. Başvurular, süresi içinde yapılmıştır. Başvuruların kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.