Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında Zarar Tespit Komisyonuna yapılanbaşvurunun reddedilmesi nedeniyle açılan davada mahkemenin delilleri eksik ve hatalı değerlendirerek kanuna ve usule aykırı karar vermesi nedeniyle adil yargılanma hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.   Başvuru 15/4/2013 tarihinde Diyarbakır Bölge İdare Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.  Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 24/9/2013 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından 17/4/2014 tarihinde başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.  Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü 21/5/2014 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuştur.  Bakanlık tarafından Anayasa Mahkemesine sunulan görüş 6/6/2014 tarihinde başvuruculara tebliğ edilmiştir. Başvurucular, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.  A. Olaylar  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucuların murisi H. P. nin 31/1/1994 tarihinde Diyarbakır merkez Turistik Caddesi'nde bulunan oto tamirhanesinde çalıştığı sırada uğradığı silahlı saldırı sonucu öldürülmesi üzerine Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığının E. 1994/1118 sayılı dosyasında soruşturma başlatılmış; Başsavcılıkça söz konusu olayın siyasi amaçla işlendiği ve soruşturmanın Terörle Mücadele Şube Müdürlüğünce yürütüldüğü belirtilerek 4/4/1994 tarihli ve K. 1994/80 sayılı görevsizlik kararı vermesi üzerine Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcılığının E. 1994/2108 sırasına kaydedilen dosya 22/4/1994 tarihinde daimî aramaya alınmıştır.  Özel yetkili Cumhuriyet savcılıklarının kaldırılması ile birlikte Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığının (Terörle Mücadele Kanunu kapsamında yetkili) 19/3/2014 tarihli ve E. 1994/2108, K. 2014/807 sayılı görevsizlik kararı ile dosya Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmiştir.  Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı (Terör Suçları Soruşturma Bürosu), zaman aşımından dolayı 14/10/2014 tarihli ve E. 2014/9169, K. 2014/14052 sayılı takipsizlik kararı ile soruşturmayı sonuçlandırmıştır.  Başvurucular; murislerinin terör örgütü üyeleri tarafından öldürüldüğünü, Savcılığın olayın devlet aleyhine işlenen suçlardan olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vererek dosyayı Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcılığına gönderdiğini, soruşturmanın devam ettiğini, murislerinin terör nedeniyle öldürüldüğünü ve zararlarının karşılanması gerektiğini belirterek 5233 sayılı Kanun uyarınca 28/3/2005 tarihinde Diyarbakır Valiliği Zarar Tespit Komisyonuna (Komisyon) başvurmuşlardır.  Komisyonun 27/9/2007 tarihli ve 2007/1-1332 sayılı kararında başvurucuların tazminat talebi reddedilmiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir: ". . . 5233 sayılı Kanun kapsamında yapılan müracaatın incelenmesi sonucu; maktul H. P. nin ateşli silah ile öldürülmesi ile ilgili ceza soruşturmasının devam ettiği, savcılık soruşturma dosyası içeriğinde faili meçhul cinayetin terör maksatlı bir cinayet olduğuna dair somut bilgi ve delil olmadığından 4/10/2004 tarihli ve 2004/7955 sayılı Yönetmelik hükümlerine göre, talebin reddine, . . . " Başvurucular; murislerinin terör örgütü üyelerince öldürüldüğünü, soruşturma makamlarının, cinayetin siyasi amaçla işlendiğini tespit ettiğini, soruşturmanın devam ettiğini ve faillerin yakalanamadığını, bu açıdan terör nedeniyle uğradıkları zararın devletin kusursuz sorumluluğu gereği karşılanması gerektiğini belirterek kararın iptali için Diyarbakır İdare Mahkemesinde iptal davası açmışlardır.  Mahkeme 16/4/2009 tarihli ve E. 2008/434, K. 2009/526 sayılı kararıyla davayı reddetmiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:". . . Dosyanın incelenmesinden; davacıların murisi H. P. nin 31/1/1994 tarihinde Diyarbakır Merkez, Turistik Caddesi'nde bulunan oto tamirhanesinde işi ile meşgul iken uğradığı silahlı saldırı sonucu öldürülmesi üzerine davacıların 28/3/2005 tarihinde 5233 sayılı Kanun uyarınca tazminat istemiyle davalı idareye başvurduğu, başvurunun "faili meçhul cinayetle ilgili ceza soruşturmasının devam ettiği, savcılık dosyası kapsamında meydana gelen faili meçhul ölüm olayının terör maksatlı olduğuna dair somut delil ve bulgu bulunmadığı" gerekçesiyle reddedilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır. Dava konusu işlemde Zarar Tespit Komisyonu'nun davacıların başvurusunu reddetmesinin sebebi olarak; "söz konusu ölüm olayının terör maksatlı olduğuna dair somut delil ve bulgu bulunmaması"gösterildiğine göre, uyuşmazlığın bu çerçevede incelenmesi ve değerlendirilmesi gerekmektedir.  5233 sayılı Kanun hükümlerinden faydalanabilmek için; meydana gelen zararın ya bizzat terör eylemi sebebiyle oluşması ya da terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle oluşması gerekmektedir.  Diğer taraftan anılan Kanun'un genel gerekçesi ile  maddesinin gerekçesinde belirtildiği üzere; olağanüstü hal ilan edilen illerdeki kişilerin uğradıkları zararlar, ister terör örgütlerinin eylemlerinden, isterse terörle mücadele kapsamında alınan tedbirlerden kaynaklanmış olsun; bu zararların belirtilen ilkeler uyarınca karşılanmasının, Devlete olan güveni pekiştireceği; vatandaş ve Devlet kaynaşmasını arttıracağı, terörle mücadeleye ve toplumsal barışa önemli katkıda bulunacağı açık olup, kişilerin terör ve terörle mücadele kapsamı dışında kalan eylemler nedeniyle uğradıkları zararların 5233 sayılı Kanun uyarınca karşılanmasının ise Kanunun amacına ters düşeceği kuşkusuzdur. Davacıların murisinin öldürülmesi ile ilgili olarak Diyarbakır Cumhuriyet Savcılığı'nca "siyasi amaçla adam öldürme" suçlamasıyla açılan ilk soruşturma sonucu 4/4/1994 tarihli ve E. 1994/1118, K. 1994/80 sayılı kararla görevsizlik kararı verilmesi üzerine, Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı'nın (CMK  maddesi ile yetkili ve görevli) E. 1994/2108 sayılı dosya ile soruşturma başlatıldığı, davacılar murisi H. P:nin 31/1/1994 tarihinde Diyarbakır Merkez, Turistik Caddesi'nde bulunan oto tamirhanesinde işi ile meşgul iken uğradığı silahlı saldırı sonucu öldürülmesi olayı ile ilgili olarak tüm arama ve araştırmalara rağmen suçun fail ya da faillerinin tespit edilemediği, bu nedenle evrakın zamanaşımı tarihi olan 31/1/2014 tarihine kadar daimi aramaya alındığı görülmüştür. 5233 sayılı Kanun hükümlerinden faydalanabilmek için; meydana gelen zararın ya bizzat terör eylemi sebebiyle oluşması ya da terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle meydana gelmesi gerekmekte olup, olayın bu kapsamda olup olmadığının tespiti içindosyada bulunan bilgi ve belgeler ile Mahkememizin 26/12/2008 tarihli ara kararıyla getirtilen Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı'nın (CMK  maddesi ile yetkili ve görevli) E. 1994/2108 sayılı dosyasındaki soruşturma evrakları ve ifade tutanaklarının incelenmesinden; davacıların murisi H. P. nin kimliği tespit edilemeyen kişilerce öldürülmesi olayının oluş sebebi itibariyle, terör eylemi veya terörle mücadele kapsamındayürütülen faaliyetler nedeniyle meydana geldiğine ilişkinsomut herhangi bir kanıt bulunmadığı, ayrıca olayın özel yetkili Cumhuriyet Başsavcılığı'nca soruşturulmasının tek başına olayın terör ve terörle mücadele kapsamında gerçekleştirildiğine kanıt olamayacağı sonuç ve kanaatine varılmıştır. Bu itibarla, davacıların zararlarının tazmini istemiyle yapmış olduğu başvurunun, 5233 sayılı Kanun kapsamına girmediği gerekçesiyle reddine ilişkin işlemde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmamaktadır. . . . " Başvurucuların temyizi üzerine karar, Danıştay Onbeşinci Dairesinin 14/3/2012 tarihli ve E. 2011/9773, K. 2012/1126 sayılı ilamıyla onanmıştır.  Karar düzeltme talebi, aynı Dairenin 17/10/2012 tarihli ve E. 2012/7084, K. 2012/6969 sayılı ilamıyla reddedilmiştir.  Ret kararı 20/3/2013 tarihinde başvuruculara tebliğ edilmiş, 15/4/2013 tarihinde bireysel başvuruda bulunulmuştur. B. İlgili Hukuk 5233 sayılı Kanun'un  maddesi şöyledir: "Bu Kanunun amacı, terör eylemleri veya terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle maddî zarara uğrayan kişilerin, bu zararlarının karşılanmasına ilişkin esas ve usulleri belirlemektir. " 5233 sayılı Kanun'un  maddesinin ilgili kısımları şöyledir:"Bu Kanun, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun 1 inci, 3 üncü ve 4 üncü maddeleri kapsamına giren eylemler veya terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle zarar gören gerçek kişiler ile özel hukuk tüzel kişilerinin maddî zararlarının sulhen karşılanması hakkındaki esas ve usullere ilişkin hükümleri kapsar.  5233 sayılı Kanun'un geçici  maddesi şöyledir:"Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde ilgili valilik ve kaymakamlıklara başvurmaları hâlinde,   1987 tarihi ile bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih arasında işlenen 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun 1 inci, 3 üncü ve 4 üncü maddeleri kapsamına giren eylemler veya anılan tarihler arasında terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle zarar gören gerçek kişiler ile özel hukuk tüzel kişilerinin maddî zararları hakkında da bu Kanun hükümleri uygulanır. " 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun  maddesi şöyledir:"Terör; cebir ve şiddet kullanarak; baskı, korkutma, yıldırma, sindirme veya tehdit yöntemlerinden biriyle, Anayasada belirtilen Cumhuriyetin niteliklerini, siyasî, hukukî, sosyal, laik, ekonomik düzeni değiştirmek, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmak, Türk Devletinin ve Cumhuriyetin varlığını tehlikeye düşürmek, Devlet otoritesini zaafa uğratmak veya yıkmak veya ele geçirmek, temel hak ve hürriyetleri yok etmek, Devletin iç ve dış güvenliğini, kamu düzenini veya genel sağlığı bozmak amacıyla bir örgüte mensup kişi veya kişiler tarafından girişilecek her türlü suç teşkil eden eylemlerdir. " 3713 sayılı Kanun'un  maddesi şöyledir:"26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 302, 307, 309, 311, 312, 313, 314, 315 ve 320 nci maddeleri ile 310 uncu maddesinin birinci fıkrasında yazılı suçlar, terör suçlarıdır. " 3713 sayılı Kanun'un  maddesi şöyledir:"Aşağıdaki suçlar 1 inci maddede belirtilen amaçlar doğrultusunda suç işlemek üzere kurulmuş bir terör örgütünün faaliyeti çerçevesinde işlendiği takdirde, terör suçu sayılır:a) Türk Ceza Kanununun 79, 80, 81, 82, 84, 86, 87, 96, 106, 107, 108, 109, 112, 113, 114, 115, 116, 117, 118, 142, 148, 149, 151, 152, 170, 172, 173, 174, 185, 188, 199, 200, 202, 204, 210, 213, 214, 215, 223, 224, 243, 244, 265, 294, 300, 316, 317, 318 ve 319 uncu maddeleri ile 310 uncu maddesinin ikinci fıkrasında yer alan suçlar. b) 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunda tanımlanan suçlar. c) 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanununun 110 uncu maddesinin dördüncü ve beşinci fıkralarında tanımlanan kasten orman yakma suçları. ç) 10/7/2003 tarihli ve 4926 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda tanımlanan ve hapis cezasını gerektiren suçlar. d) Anayasanın 120 nci maddesi gereğince olağanüstü hal ilan edilen bölgelerde, olağanüstü halin ilanına neden olan olaylara ilişkin suçlar. e) 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 68 inci maddesinde tanımlanan suç. "