Haklar: Adil yargılanma hakkı (Hukuk)-Mülkiyet Hakkı

Başvuru, dayanağı olan Bakanlar Kurulu kararının iptal edilmesine rağmen özel tüketim vergisi tahakkuk ettirilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvurular 15/8/2014 tarihinde yapılmışlardır. Başvurular, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. 4 Komisyonca başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  2014/13386 numaralı bireysel başvuru ile aynı tarihte yapılan 2014/13388, 2014/13389, 2014/13391, 2014/13393 ve 2014/13394 numaralı bireysel başvuruların konu yönünden hukuki irtibatlarının bulunması nedeniyle 2014/13386 numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine, incelemenin bu dosya üzerinden yürütülmesine karar verilmiştir. Bölüm Başkanı tarafından başvuruların kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş sunmamıştır.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:A. Uyuşmazlığın Arka Planı Başvurucu; sigara, tütün ve sair tütün ürünlerinin üretimi, işlenmesi, pazarlanması, dağıtımı, satımı, ticareti, ithalatı ve ihracatı ile iştigal eden bir şirkettir. Başvurucu yapmış olduğu sigara satışları karşılığında tahsil ettiği mal bedeli üzerinden özel tüketim vergisi (ÖTV) ve katma değer vergisi (KDV) tutarlarını vergi mükellefi sıfatıyla Vergi Dairesine ödemektedir.  6/6/2002 tarihli ve 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu'na ekli (III) sayılı listenin (B) cetvelinde tütün ve mamullerine yer verilmiş olup bunlar yönünden 16/7/2004 tarihli ve 5228 sayılı Kanun'un  maddesi ile maktu vergi tutarları belirlenmiştir. Buna göre, tütün içeren sigaraların bir adedi için 0,11 TL maktu vergi alınması öngörülmüştür. Öte yandan4760 sayılı Kanun'un  maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinde, Bakanlar Kurulunun Kanun'a ekli (III) sayılı listedeki mallar için belirlenen oranları her bir mal itibarıyla yarısına kadar indirmeye, (A) cetvelindeki mallar için dört katına, (B) cetvelindeki mallar için bir katına kadar artırmaya yetkili kılındığı belirtilmiştir. Ayrıca bu sınırlar içinde malların cinsleri, özellikleri, fiyat grupları, alkol dereceleri ve içerdiği alkol miktarına göre farklı vergi oranları ve maktu vergi tutarı belirleme yetkisi de Bakanlar Kuruluna verilmiştir. Bu yetki doğrultusunda 1/2/2005 tarihli ve 25714 sayılı mükerrer Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 2005/8410 sayılı Bakanlar Kurulu kararının eki kararın  maddesinde,tütün ve mamulleri için belirlenen maktu vergi tutarları yeniden belirlenmiştir. Bu kapsamda tütün içeren sigaralar yönünden maktu vergi tutarları, şark tipi tütün kullanım oranına göre farklılaştırılmıştır. Bu doğrultuda maktu vergi tutarları; içerdiği şark tipi tütün oranı %0 ila %33 oranında (%33 dâhil) olanların adedi için 0,0675 TL, %34 ila 66 (%66 dâhil) arasında olanların adedi için ise 0,0400 TL olarak, diğer tütün içeren sigaraların adedi yönünden ise 0,188 TL olarakbelirlenmiştir.B. Düzenleyici İşlemin İptali İstemiyle Açılan Dava Başvurucu, Bakanlar Kurulu kararına karşı Başbakanlık aleyhine Danıştay  Dairesinde (Daire) iptal davası açmıştır. Dava dilekçesinde, tütün içeren sigaralar yönünden tek kalem hâlinde maktu vergi belirlenmiş iken Bakanlar Kurulunca şark tipi tütün içeren sigaralar lehine getirilen düzenlemenin verginin kanuniliği ilkesine aykırı olduğu belirtilmiştir. Başvurucu, davaya konu Bakanlar Kurulu kararının  maddesindeki 20 Gümrük Tarife ve İstatistik Pozisyonunda (GTİP) yer alan metnin "tütün içeren sigaralar 0,188-YTL/adet" bölümü dışında kalan kısmının iptalini talep etmiştir. Daire 9/2/2009 tarihinde davanın kabulüne ve talep doğrultusunda belirtilen düzenlemenin iptaline karar vermiştir. Kararın gerekçesinde, yetki kuralıyla verginin temel unsurlarının belirlenmesinin Bakanlar Kuruluna bırakılmış olmasının yasama yetkisinin tamamen devrine yol açması ve Bakanlar Kuruluna keyfî düzenleme yapma yetkisi vermesi nedeniyle hukuk güvenliği ilkesiyle bağdaşmadığı açıklanmıştır. Daire, ilgili yetki kuralı yönünden Anayasa Mahkemesine yapılan itiraz başvurusundan sonra yasama organınca 30/3/2006 tarihli ve 5479 sayılı Kanun'un  maddesinin (b) bendi ile değişikliğe gidildiğine dikkat çekmiştir.  Davalı Başbakanlık tarafından temyiz edilen karar, Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun (Kurul) 22/1/2010 tarihli ilamıyla onanmıştır. Kurul, 5479 sayılı Kanun ile değişik kuralın, bu kurala dayanılarak yürürlüğe konulan Bakanlar Kurulu kararlarının yargısal denetiminde esas alınabileceğini belirtmiştir. Dava konusu kararın ise aynı kuralın, daha önce 5228 sayılı Kanun ile değiştirilmiş metnine göre yapıldığı için 5479 sayılı Kanun ile değişik kurala göre yargısal denetime tabi tutulamayacağı kabul edilmiştir. Kurula göre şark tipi tütünü içeren sigaraların 0,0675 YTL/adet ve 0,0400 YTL/adet maktu vergiye bağlı tutulmasını gerektiren 4760 sayılı Kanun'un 12'nci maddesinin 2'nci fıkrasının (b) bendine uygun düşen bir sebep ise gösterilememiştir. Bireysel İşlemlerin İptali İstemiyle Açılan Davalar Başvurucu teslimatını yaptığı sigaralardan dolayı 2005 yılı Şubat ayı dönemi için ihtirazi kayıtla verdiği beyanname üzerinden yapılan tahakkuk çerçevesinde 870,60 TL tutarında ÖTV ödemesi yapmıştır. Başvurucudan aynı şekilde yine bu yılın mart ayı dönemi için 130,92 TL, nisan ayı için 783,68 TL, mayıs ayı için 011,34 TL, haziran ayı için 570 TL ve temmuz ayı için 388,30 TL tutarlarında ÖTV tahsil edilmiştir. Başvurucu belirtilen dönemlere ait yapılan tahakkuk işlemlerinin terkini ve yaptığı söz konusu ödemelerin yasal faiziyle birlikte iadesi istemleriyle farklı vergi mahkemelerinde çeşitli davalar açmıştır. Başvurucu dava dilekçelerinde, düzenleyici işleme karşı da dava açtığını belirterek verginin kanuniliği ilkesine aykırı olarak düzenlenen Bakanlar Kurulu kararına göre yapılan tahakkuk işlemlerinin hukuka aykırı olduğunu ileri sürmüştür. i. 2014/13393 numaralı bireysel başvurunun konusunu oluşturan Şubat/2005 döneminde ödenen ÖTV tutarları yönünden İstanbul  Vergi Mahkemesinde açılan dava, Mahkemece 22/2/2006 tarihinde reddedilmiştir. ii. 2014/13394 numaralı bireysel başvurunun konusunu oluşturan Mart/2005 döneminde ödenen ÖTV tutarları yönünden İstanbul  Vergi Mahkemesinde açılan dava, Mahkemece 9/5/2007 tarihinde reddedilmiştir. iii. 2014/13388 numaralı bireysel başvurunun konusunu oluşturan Nisan/2005 döneminde ödenen ÖTV tutarları yönünden İstanbul  Vergi Mahkemesinde açılan dava, Mahkemece 23/11/2006 tarihinde reddedilmiştir. iv. 2014/13391 numaralı bireysel başvurunun konusunu oluşturan Mayıs/2005 döneminde ödenen ÖTV tutarları yönünden İstanbul  Vergi Mahkemesinde açılan dava, Mahkemece 22/3/2006 tarihinde reddedilmiştir. v. 2014/13386 numaralı bireysel başvurunun konusunu oluşturan Haziran/2005 döneminde ödenen ÖTV tutarları yönünden İstanbul  Vergi Mahkemesinde açılan dava, Mahkemece 26/4/2006 tarihinde reddedilmiştir. vi. 2014/13389 numaralı bireysel başvurunun konusunu oluşturan Temmuz/2005 döneminde ödenen ÖTV tutarları yönünden İstanbul  Vergi Mahkemesinde açılan dava, Mahkemece 23/2/2006 tarihinde reddedilmiştir. Mahkeme kararlarının gerekçesinde özetle uyuşmazlığa konu iadesi istenen ÖTV'nin yapılan sigara satışları karşılığında mal bedeliyle birlikte tahsil edilerek yansıtıldığı, dolayısıyla başvurucu Şirketin herhangi bir mali yükünün bulunmadığı belirtilmiştir. Kararlarda, mal bedeliyle birlikte tahsil edilerek kanuna uygun şekilde beyan ve ödeme yükümlülüğü yerine getirilen ÖTV tahakkukunda hukuki bir isabetsizliğin bulunmadığı açıklanmıştır. Kararlar, başvurucu tarafından temyiz edilmiştir. Temyiz dilekçelerinde, vergi artışı nedeniyle fiyat artışına yol açıldığından İlk Derece Mahkemesinin kararlarında belirtildiğinin aksine mali yüke katlanılmasının söz konusu olduğu ifade edilmiştir. Ayrıca dava konusu vergilendirme işleminin dayanağı olan Bakanlar Kurulu kararının iptal edilmesiyle bu işlemin hukuki bir dayanağının kalmadığı belirtilmiştir. Başvurucuya göre İlk Derece Mahkemesinin bu yorumu, idarenin işlemine karşı dava açılmasını Anayasa'ya aykırı olarak sınırlandırmaktadır. Başvurucu son olarak hukuka aykırı vergilendirme sonucu idarenin sebepsiz zenginleştiğini de ileri sürmüştür. Ancak Danıştay Yedinci Dairesinin 22/6/2012 tarihli ilamlarıyla temyiz istemleri reddedilerek hükümler onanmıştır. Onama ilamlarında, kararların gerekçesinin Daire tarafından da uygun bulunduğu ve temyiz sebeplerinin kararın bozulmasını sağlayacak nitelikte olmadığı belirtilmiştir.  Başvurucu onama ilamlarına karşı karar düzeltme taleplerinde bulunmuştur. Karar düzeltme taleplerini inceleyen Danıştay Üçüncü Dairesi ise 26/5/2014 tarihinde bu talepleri reddetmiştir.  Nihai kararlar başvurucu vekiline 21/7/2014 tarihinde tebliğ edilmişlerdir. Başvurucu 15/8/2014 tarihinde bireysel başvurularda bulunmuştur.  4760 sayılı Kanun’un  maddesinin birinci fıkrası şöyledir: " Bu Kanuna ekli;a) (I) sayılı listedeki malların ithalatçıları veya rafineriler dahil imal edenler tarafından teslimi,b) (II) sayılı listedeki mallardan kayıt ve tescile tâbi olanların ilk iktisabı,c) (II) sayılı listedeki mallardan kayıt ve tescile tâbi olmayanlar ile (III) ve (IV) sayılı listelerdeki malların ithalatı veya imal ya da inşa edenler tarafından teslimi,d) (I), (III) ve (IV) sayılı listelerdeki mallar ile (II) sayılı listedeki mallardan kayıt ve tescile tâbi olmayanların özel tüketim vergisi uygulanmadan önce müzayede yoluyla satışı, Bir defaya mahsus olmak üzere özel tüketim vergisine tâbidir." 4760 sayılı Kanun'un  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:" Özel tüketim vergisinin mükellefi, bu Kanuna ekli;a) (I), (III) ve (IV) sayılı listelerdeki mallar ile (II) sayılı listedeki mallardan kayıt ve tescile tâbi olmayanları imal, inşa veya ithal edenler ile bu malların müzayede yoluyla satışını gerçekleştirenler,b) (II) sayılı listedeki mallardan kayıt ve tescile tâbi olanlar için; motorlu araç ticareti yapanlar, kullanmak üzere ithal edenler veya müzayede yoluyla satışını gerçekleştirenlerdir." 4760 sayılı Kanun'un  maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:" Özel tüketim vergisi, bu Kanuna ekli listelerde yazılı malların karşılarında gösterilen tutar ve/veya oranlarda alınır...." 4760 sayılı Kanun'un  maddesinin (2) numaralı fıkrasının 30/3/2006 tarihli ve 5479 sayılı Kanun ile değiştirilmeden önceki hâlinin ilgili kısmı şöyledir:"Bakanlar Kurulu, topluca veya ayrı ayrı olmak üzere;...(III) sayılı listedeki mallar için belirlenen oranları her bir mal itibariyle sıfıra kadar indirmeye, (A) cetvelindeki mallar için dört katına (B) cetvelindeki mallar için yarısına kadar artırmaya, maktu vergiyi her bir mal itibariyle sıfıra kadar indirmeye, (A) cetvelindeki mallar için iki katına (B) cetvelindeki mallar için bir katına kadar artırmaya, bu sınırlar içinde malların cinsleri, özellikleri, fiyat grupları, alkol dereceleri ve içerdiği alkol miktarına göre farklı vergi oranı ve maktu vergi tutarı belirlemeye, listedeki her bir mal itibariyle nispî ve maktu verginin yalnızca birisini uygulatmaya, yalnızca nispî vergi uygulanması halinde hesaplanan özel tüketim vergisinin maktu vergi tutarından az olmaması şartını koymaya,...Yetkilidir." 4760 sayılı Kanun'un  maddesinin (2) numaralı fıkrasının yürürlükteki hâlinin ilgili kısmı şöyledir:"Bakanlar Kurulu, topluca veya ayrı ayrı olmak üzere;b) (Değişik: 30/3/2006-5479/10 md.) (III) sayılı listedeki mallar için belirlenen oranları her bir mal itibarıyla sıfıra kadar indirmeye, (A) cetvelindeki mallar için dört katına (B) cetvelindeki mallar için yarısına kadar artırmaya, asgari maktu vergiyi her bir mal itibarıyla sıfıra kadar indirmeye, (A) cetvelindeki mallar için iki katına (B) cetvelindeki mallar için bir katına kadar artırmaya, bu sınırlar içinde malların cinsleri, özellikleri, fiyat grupları, alkol dereceleri ve içerdiği alkol miktarına göre farklı vergi oranı ve asgari maktu vergi tutarı belirlemeye, (B) cetvelindeki mallar için listede yer alan asgari maktu vergi tutarlarının, perakende satışa sunulan ürünlerin birim ambalajı içinde yer alan her bir sigara adedi, diğer tütün mamullerinin birim ambalajı içindeki mamulün her bir gramı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarın %20’sine tekabül eden tutarı aşmamak üzere; birim ambalaj itibarıyla maktu vergi tutarı belirlemeye, bu tutarı malların cinsleri, özellikleri, ambalajları (paketleri) ve bunların fiyatları ve fiyat grupları itibarıyla farklılaştırmaya,...Yetkilidir." 4760 sayılı Kanun'a ekli (III) sayılı cetvelin 20 GTİP'te yer alan tütün içeren sigaralar bölümünde maktu vergi tutarı, 5228 sayılı Kanun'un  maddesi ile adedi için 0,11 TL olarak tespit edilmiş iken güncel hâliyle 0,3246 TL olarak belirlenmiştir. 2005/8410 sayılı Bakanlar Kurulu kararına ekli kararın  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"4760 sayılı Kanuna ekli (III) sayılı listenin (B) Cetvelinde yer alan malların maktu vergi tutarları aşağıdaki şekilde yeniden belirlenmiştir. Maktu Vergi TutarıG.T.İ.P. NO Mal İsmi Tutarı... 20 Tütün içeren sigaralarİçerdiği tütünün içindeki şark tipi tütün [Güneşte kurutulmuş şark tipi tütün, döküntüleri ve damarları ile bunlardan elde edilen homojenize, yeniden tertip edilmiş, şişirilmiş (patlatılmış) tütünler veya şişirilmiş (patlatılmış) damar] oranı:- % 0 ila % 33 arasında olanlar 0,0675 YTL/Adet(% 33 dahil)- % 34 ila % 66 arasında olanlar 0,0400 YTL/Adet(% 66 dahil)- % 67 ila % 100 arasında olanlar 0,0188 YTL/Adet(% 100 dahil)..."