Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, ceza infaz kurumunda meydana gelen intihara bağlı ölüm olayı nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 22/4/2019 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü sunmuştur. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvurucuların 1997 yılında dünyaya gelmiş olan yakınları E.T., nitelikli olarak konut dokunulmazlığını ihlal, binanın eklentileri içinde muhafaza altına alınmış eşya hakkında hırsızlık ve mala zarar verme suçlarından İstanbul Anadolu  Asliye Ceza Mahkemesinin 2017 yılında verdiği karar uyarınca 8 yıl 31 ay 15 gün hapis cezası ile tecziye edilmiştir. 9/1/2018 tarihinde Maltepe 2 No.lu L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna (Kurum) yerleştirilen E.T.nin tahliye tarihi 2/5/2028 olarak hesaplanmıştır. E.T. Kuruma yerleştirildiği sırada -ilk giriş muayenesinde- herhangi bir sağlık sorunu olmadığını belirtmiştir. 5/2/2018 tarihinde Kurum yönetimine verdiği dilekçe ile Psikososyal Servisle görüşmek istediğini belirten E.T. bireysel görüşmeye alınmıştır. Görüşme sonucunda Kurum psikologu tarafından düzenlenen 5/2/2018 tarihli durum tespit raporunda; E.T.nin aile ilişkilerinin normal olduğu, ailesinin ziyaretine geldiği, Kuruma girmeden önce iki yıl uyuşturucu madde kullandığı, altı ay önce arkadaşının öldürülmesine şahit olduğu, sonrasında uyku ve iştah problemleri olduğu, yoksunluk yaşadığı, kendisine zarar verme düşüncelerinin olduğu, arkadaşının öldürülmesinden sonra psikolojik tedavi gördüğü, ilaç aldığı, askerlik döneminde benzer problemler yaşaması sonucu askerlik görevinde de psikiyatri yönlendirmesi aldığı, koğuşundaki kişilerle ilişkilerinin iyi olduğu ancak yaşadıkları nedeniyle ilişki kurmakta zorlandığı yönünde beyanda bulunduğu belirtilerek E.T.nin göz teması kurmakta zorlanmadığı, öz bakımının yerinde ve verdiği cevapların anlamlı olduğu, psikomotor aktivitelerinin normal bulunduğu ifade edilmiştir. Görüşmenin ardından E.T. tetkik ve tedavi için Kartal Dr. Lütfi Kırdar Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikiyatri Polikliniğine sevk edilmiştir. 12/2/2018 tarihinde yapılan muayenenin ardından E.T. için depresyon ve anksiyete bozukluğu tanısı konularak ilaç reçete edilmiş ve bir ay sonra kontrol muayenesi önerilmiştir. E.T. 17/2/2018 tarihinde saat 00 sıralarında atletini ip olarak kullanmak suretiyle koğuş tuvaletinin havalandırma penceresine kendini asarak intihar etmiştir. Kurumda görevli infaz koruma memurlarının tuttuğu tutanaktan anlaşıldığı üzere E.T. baygın olarak sedyeye alınmış, Kurum personeli saat 04'te 112 Acil Servisi, saat 05'te Maltepe Ceza İnfaz Kurumları Tabur Komutanlığını aramış, Tabur Komutanlığına ait aracın daha erken gelmesi üzerine E.T. Komutanlığın aracı ile sağlık kurumuna götürülmüştür. Sağlık kurumunda görevli doktorun imzasının yer aldığı tutanakta belirtildiği üzere E.T. saat 15'te acil servise getirilmiş, solunum ve nabız olmadığından damar yolu açılarak geri döndürme işlemi yapılmış ancak müdahaleye rağmen saat 48 itibarıyla vefat etmiştir. Ölümün gerçekleşmesinin ardından Cumhuriyet savcısının talimatı ile inceleme başlatılmıştır. Savcı, tanıkların beyanının alınması, kamera kayıtlarının incelenmesi yönünde kolluk görevlilerine talimat vermiştir. Olayın akabinde olay yeri krokisi hazırlanmış, delil listesi ve olay yeri inceleme raporu düzenlenmiştir. Olay yeri inceleme raporunda E.T.nin boynunda belirgin şekilde telem izi olduğu ifade edilmiştir. 17/2/2018 tarihli Ölü Muayene Tutanağı'nda; E.T.nin boynunda beyaz renkli, yaklaşık 30 cm uzunluğunda pamuklu kumaştan ipe benzer kumaş parçasının olduğu, ip izine karşılık gelen ekimoz ve ölü morlukları dışında vücutta yara ya da lezyon bulunmadığı belirtilmiştir. 17/8/2018 tarihli otopsi raporunda da ölümün ası sonucu meydana gelmiş olduğu kayıt altına alınmıştır. Olay günü bilgi sahibi sıfatıyla ifadelerine başvurulan mahpus T. beyanında; saat 30-00 civarında koğuşta bulunan tuvalete gittiğini fakat tuvaletin kapısının uzun süre açılmadığını, merak edip kapıyı araladığını, E.T.yi asılı vaziyette gördüğünü, "E. intihar etmiş." diye bağırdığını, gelen diğer koğuş arkadaşları ve Kurum memurları ile E.T.yi olduğu yerden indirerek sedyeye aldıklarını belirtmiştir. Diğer mahpus U.Y. de T.nin ifadesiyle örtüşecek şekilde beyanda bulunmuştur. Bilgi sahibi sıfatıyla olay günü ifadesine başvurulan infaz koruma memuru B.S. beyanında; saat 00 civarında acil butonunun çalması üzerine memur arkadaşı H.K. ile yardım istenen koğuşa koştuğunu, E.T.yi tuvalette asılı vaziyette bulduklarını, koğuşta kalanlarla birlikte E.T.yi olduğu yerden indirerek sedyeye aldıklarını, sedyeye aldıkları sırada E.T.nin vücudunun sıcak olduğunu ifade etmiştir. İfadesi alınan diğer infaz koruma memuru H.K. da olaya ilişkin olarak benzer şekilde anlatımda bulunmuştur. Kurumda görev yapan infaz koruma memurlarının düzenlediği Görüntü İnceleme Tutanağı'nda, 17/2/2018 tarihinde saat 07 ile 02 arasında cereyan eden olaylar aktarılmıştır. Tutanakta özetle tuvalet-banyo kısmına giren çıkan kişiler anlatılmış; saat 58 civarında kameranın görüntü aldığı kısımda hareketlenme olduğu, memurların geldiği, E.T.nin sedye ile çıkarıldığının görüldüğü belirtilmiştir. 21/2/2018 tarihinde Maltepe İlçe Emniyet Müdürlüğü Gülsuyu Şehit Saffet Okumuş Polis Merkezi Amirliği toplanan delillerden oluşan tahkikat evrakını İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığına (Başsavcılık) sunmuştur. Başsavcılık, Kurum personeli hakkında intihara teşvik-yönlendirme, görevi kötüye kullanma suçlarından soruşturma başlatmıştır. Bununla birlikte Kurum Disiplin Amirliği, Kurum personeli hakkında 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun  maddesinde düzenlenen "verilen emir ve görevlerin tam ve zamanında yapılmasında, görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasların yerine getirilmesinde kayıtsızlık göstermek veya düzensiz davranmak" fiillerinden disiplin soruşturması başlatmıştır. Soruşturma sürecinde Kurum memurlarının savunması alınmış, E.T.nin Kurum bünyesinde kaldığı sürece ilişkin bilgi ve belgeler incelenmiş, Görüntü İnceleme Tutanakları ve olaya ilişkin diğer tutanaklar değerlendirilmiştir. Hakkında soruşturma yürütülen Kurum personeli, daha önce bilgi sahibi sıfatı ile ifadelerine başvurulan infaz koruma memurları ile aynı doğrultuda beyanda bulunmuştur (bkz. § 17). Disiplin soruşturmasının sonunda 23/7/2018 tarihinde, kendini asmak suretiyle intihar ettiği anlaşılan E.T. için gereken müdahalenin zamanında yapıldığı, Kurum personelinin olayın gerçekleşmesinde bir ihmalinin bulunmadığı sonucuna ulaşılmış ve disiplin cezası verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir. Diğer taraftan tahkikat evrakına, disiplin soruşturmasının yanında görüntü kayıtlarına ilişkin incelemeler de gerçekleştiren Başsavcılık 6/11/2018 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:"...Tüm soruşturma evrakının incelenmesi neticesinde hükümlünün kendisini asmak suretiyle yaşamına son verdiği, hükümlüyü intihara azmettiren, teşvik eden herhangi bir kimsenin bulunmadığı, hükümlünün tedavilerinin zamanında yapıldığı, ilaçlarının zamanında verildiği, herhangi bir ihmal ve kusurun olayda bulunmadığı anlaşılmakla, olay ve şüpheliler hakkında kamu adına kovuşturmaya yer olmadığına..." Başvurucuların takipsizlik kararına yaptıkları itiraz İstanbul Anadolu  Sulh Ceza Hâkimliği tarafından 7/3/2019 tarihinde reddedilmiştir. Başvurucular itirazın reddine dair kararı tebellüğ etmelerinin ardından 22/4/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  İlgili hukuk için bkz. Serfinaz Öztürk, B. No: 2014/18274, 21/9/2017; Necla Özer ve Müslim Özer, B. No: 2013/3782, 21/4/2016; Mehmet Kaya ve diğerleri, B. No: 2013/6979, 20/5/