Haklar: İfade özgürlüğü

Başvuru, bir siyasi partinin binasına asılan bir pankart nedeniyle başvurucu aleyhine manevi tazminata hükmedilmesinin ifade özgürlüğünü ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 13/12/2018 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvurucu Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), olay tarihinde ve hâlen Türkiye Büyük Millet Meclisinde (TBMM) ana muhalefet partisi konumunda bulunmaktadır. Müşteki N.B.E. ise tanınmış bir siyasetçinin oğludur. Başvuru konusu olayda, kamuoyunda "17-25 Aralık soruşturmaları" (arka plan bilgisi için bkz. Yılmaz Zengin, B. No: 2016/5636, 9/6/2021, § § 9-12) olarak anılan sürecin yıl dönümü olan 18/12/2014 tarihinde İstanbul CHP il binasının çatı kısmı ile yan duvarına karşılık gelen alana bir pankart asılmıştır. Anılan pankartta müşteki ve 17-25 Aralık soruşturmalarıyla ilişkilendirilen bakanların gözleri maskeli fotoğraflarına birlikte yer verilmiştir. Fotoğrafının yer aldığı pankartın CHP İstanbul il binasında sergilenerek kişilik haklarının ihlal edildiğini belirten müşteki, İstanbul  Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) manevi tazminat davası açmıştır. Mahkeme 17/3/2016 tarihli kararla davanın kısmen kabulü ile başvurucunun manevi tazminat ödemesine karar vermiştir. Mahkeme gerekçesinin ilgili kısmı şu şekildedir:"Dosyamız davacısı bilindiği üzere,...,...'nin oğludur. Bu sıfatından dolayı kamuoyunca bilinen biri ise de, 5846 Sayılı Kanunun  Maddesinde belirtilen memleketin siyasi ve içtimai hayatında rol oynayan kimse statüsünde değildir. Bu sebeple herhangi bir surette resim veya portresinin teşhir edilmesi ya da umuma arzedilmesi için davacının muvafakatinin alınması zorunludur. Somut olayımızda ise, davacının izni alınmaksızın portresi davalı CHP'nin İstanbul İl Başkanlığı binasında 17-25 Aralık ile ilgili Yolsuzlukla Mücadele Haftası içerikli pankartta, maske şeklindeki gözlükle kullanılmış olması FSEK  Maddesine aykırılık oluşturmaktadır. Davalı Cumhuriyet Halk Partisi tüzel kişi olarak il binasının yan duvar çatısına asılan afişteki bu fiilden sorumlu olacaktır.Tüm bu hususlar nazara alındığında,..., fiilin yoğunluğu ile fotoğrafın kullanım şekli, sunulan deliller ve dosya kapsamı topluca değerlendirildiğinde,..., davacının zarara uğrayan manevi haklarının tazmini için davanın kısmen kabulüne,..., karar verilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır." Karara karşı temyiz kanun yoluna başvurulması üzerine Yargıtay  Hukuk Dairesi (Daire) 8/10/2018 tarihli ilamla anılan kararın onanmasına karar vermiştir.  13/12/1951 tarihli ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"Eser mahiyetinde olmasalar bile, resim ve portreler tasvir edilenin, tasvir edilen ölmüşse 19 uncu maddenin birinci fıkrasında sayılanların muvafakati olmadan tasvir edilenin ölümünden 10 yıl geçmedikçe, teşhir veya diğer suretlerle umuma arzedilemez.Birinci fıkradaki muvafakatin alınması: Memleketin siyasi ve içtimai hayatında rol oynıyan kimselerin resimleri;,..., için şart değildir. (Değişik dördüncü fıkra: 23/1/2008-5728/145 md.) Birinci,..., fıkra hükümlerine göre yayımın caiz olduğu hâllerde de Türk Medenî Kanununun 24 üncü maddesi hükmü saklıdır." 26/4/1961 tarihli ve 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun'un "İlan ve reklam yerleri" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"Siyasi partiler ve adaylar, seçim bürolarına, seçimin başlangıç tarihinden itibaren, seçim propaganda süresinin sona erdiği tarihe kadar, parti bayrağı, afiş, poster, pankart ve benzeri malzemeleri asabilir veya yapıştırabilirler. Siyasi partiler genel merkez, il, ilçe ve belde binalarına sayılan malzemeleri her zaman asabilir veya yapıştırabilir." 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun "İlke" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:“Hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kimse, hâkimden, saldırıda bulunanlara karşı korunmasını isteyebilir.Kişilik hakkı zedelenen kimsenin rızası, daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılması sebeplerinden biriyle haklı kılınmadıkça, kişilik haklarına yapılan her saldırı hukuka aykırıdır.” 4721 sayılı Kanun’un "Davalar" kenar başlıklı  maddesinin üçüncü fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:"Davacının, maddî ve manevî tazminat...istemde bulunma hakkı saklıdır." 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun "Kişilik hakkının zedelenmesi" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"Kişilik hakkının zedelenmesinden zarar gören, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat adı altında bir miktar para ödenmesini isteyebilir.Hakim, bu tazminatın ödenmesi yerine, diğer bir giderim biçimi kararlaştırabilir veya bu tazminata ekleyebilir; özellikle saldırıyı kınayan bir karar verebilir ve bu kararın yayımlanmasına hükmedebilir."