Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru; güvenlik güçleri ile terör örgütü üyeleri arasında yaşanan çatışmada bir eve havan mermisi isabet etmesi sonucu ölüm olayının meydana gelmesi ve bu ölüm olayının etkili bir şekilde soruşturulmaması nedenleriyle yaşam hakkının, aynı olayda evin zarar görmesi nedeniyle de mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 14/1/2015 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmemiştir.   Başvuru formu ve eklerine, Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen belgelere ve Şemdinli Cumhuriyet Başsavcılığından bir örneği elde edilen soruşturma evrakına göre ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu; Van Cumhuriyet Başsavcılığına sunduğu 16/9/2008 tarihli dilekçesinde özetle Hakkari ili Şemdinli ilçesi Günyazı köyü Tekkeli mezrasında ikamet ettiğini, 1994 yılı ağustos ayında yaşanan çatışmalarda evlerine isabet eden ağır bir silah mermisi nedeniyle eşi K.Y.nin hayatını kaybettiğini belirtmiştir. Başvurucu dilekçesinde ayrıca olay hakkında güvenlik gerekçesiyle herhangi bir tutanak düzenlenmediğini, olay tarihinden itibaren kullanılmayan olay yerinin olduğu gibi durduğunu belirterek gerekenin yapılması talebinde bulunmuştur. Başvurucu dilekçesinde son olarak söz konusu olayda karı koca olan G.Y. ve S.Y.nin de yaralandığını ifade etmiştir. Van Cumhuriyet Başsavcılığı 15/10/2008 tarihinde olay hakkında yetkisizlik kararı vererek dosyayı Şemdinli Cumhuriyet Başsavcılığına göndermiştir. Bu karar üzerine Şemdinli Cumhuriyet Başsavcılığı soruşturmaya devam etmiştir. Şemdinli Cumhuriyet Başsavcılığı bu kapsamda 13/2/2009 tarihinde Şemdinli İlçe Jandarma Komutanlığına müzekkere yazarak olay hakkında komutanlık tarafından herhangi bir tahkikat yapılıp yapılmadığını sormuş; olay hakkında şimdiye kadar herhangi bir tahkikat yapılmamışsa tahkikat yapılarak sonucun kendilerine bildirilmesini istemiştir. Şemdinli İlçe Jandarma Komutanlığı görevlileri 13/4/2009 tarihinde olay yerine giderek çeşitli incelemelerde bulunmuştur. Şemdinli İlçe Jandarma Komutanlığı görevlileri, olay yerine vardıklarında başvurucunun dilekçesinde adı geçen G.Y. adlı kişiye ait evin çatı kısmında bir inşaat yaması tespit etmiştir. Köy Muhtarı A.H.A., havan mermisinin inşaat yamasının bulunduğu noktaya düştüğünü, buraya düşen havan mermisi parçalarının K.Y.ye ait eve de isabet ettiğini ifade etmiştir. Şemdinli İlçe Jandarma Komutanlığı görevlileri, G.Y.ye ait ev ile K.Y.ye ait ev arasında 950 cm mesafe bulunduğu, K.Y.ye ait evde bir kısmı tamir edilmiş toplam dokuz adet deliğin olduğu, bu deliklerden altısının evin tuvalet kısmında olduğu tespitini yapmıştır. Şemdinli İlçe Jandarma Komutanlığı görevlileri olay yerinin fotoğraflarını da çekmiştir. Şemdinli İlçe Jandarma Komutanlığı görevlileri bu tahkikat kapsamında ayrıca başvurucunun, olayın meydana geldiği tarihte köy muhtarı olan Z.A.nın ve havan mermisinin isabet ettiği evin sahibi G.Y.nin ifadesini almıştır. Başvurucu 14/4/2009 tarihinde alınan ifadesinde özetle 22/9/1994 günü saat 00 sıralarında eşi K.Y. ile birlikte evin yatak odası kısmında bulundukları sırada eşinin tuvalete gittiğini, bu esnada bir patlama sesi geldiğini, aynı anda eşinin bulunduğu yerden de bir inleme sesi duyduğunu, bunun üzerine hemen evin tuvalet kısmına gittiğini ve eşini yerde kanlar içinde gördüğünü ifade etmiştir. Başvurucu; vücuduna isabet eden şarapnel parçalarından dolayı eşinin yaşamını yitirdiğini, olayı o dönemde köyün muhtarı olan Z.A.ya bildirdiğini ancak yollar mayınlı ve kapalı olduğundan kimsenin köye gelip gidemediğini, bu sebeple kendi imkânlarıyla eşini toprağa verdiklerini, yaşanan bu olaydan dolayı köylerine herhangi bir askerî birliğin gelmediğini belirtmiştir. Köy Muhtarı Z.A. ise 14/4/2009 tarihinde alınan ifadesinde özetle olay günü terör örgütü PKK ile güvenlik güçleri arasında çatışma olduğunu, mezradaki birinin evine havan mermisi düştüğünü duyar duymaz olay yerine gittiğini, olay yerine vardığında havan mermisinin düştüğü evin sahibi olan G.Y. ile S.Y.nin olayda yaralandığını gördüğünü, seken şarapnel parçalarının ise G.Y.nin komşusu olan K.Y.nin evine iabet ettiğini ve K.Y.nin bu şarapnel parçaları nedeniyle yaşamını yitirdiğini ifade etmiştir. Köy Muhtarı Z.A. ayrıca durumu gerek Şemdinli Cumhuriyet Başsavcılığına gerekse İlçe Jandarmaya bildirdiğini ancak yollar mayınlı olduğundan ve arazide PKK terör örgütü mensupları bulunduğundan güvenlik güçlerinin olay yerine gelemediğini, bunun üzerine ailenin isteği doğrultusunda K.Y.yi toprağa verdiklerini ifade etmiştir. Köy Muhtarı Z.A. olayda yaralanan S.Y.nin de bir yıl sonra yaşamını yitirdiğini belirtmiştir. Havan mermisinin isabet ettiği evin sahibi olan G.Y. de köy muhtarı ile başvurucunun ifadesine benzer şekilde beyanda bulunmuştur. Şemdinli İlçe Jandarma Komutanlığı yaptığı bu tahkikat sonucunda elde ettiği bilgi ve belgeleri 22/4/2009 tarihinde Şemdinli Cumhuriyet Başsavcılığına göndermiştir. Şemdinli Cumhuriyet Başsavcılığı, anılan bilgi ve belgeleri dikkate alarak olayla ilgili soruşturma yapma görev ve yetkisinin Van Cumhuriyet Başsavcılığında olduğu sonucuna ulaşmış ve soruşturma dosyasını fezlekeye bağlayıp 20/5/2009 tarihinde Van Cumhuriyet Başsavcılığına göndermiştir. Van Cumhuriyet Başsavcılığı, soruşturma dosyasının kendisine gönderilmesi üzerine 4/6/2009 tarihinde Şemdinli Cumhuriyet Başsavcılığına müzekkere yazarak 1994 yılı Eylül ayı içinde Şemdinli ilçesi Günyazı köyü civarında terör örgütü PKK üyeleri ile güvenlik güçleri arasında silahlı çatışma yaşanıp yaşanmadığı hususunun araştırılarak elde edilen bilgi ve belgelerin kendisine gönderilmesi talebinde bulunmuştur. Van Cumhuriyet Başsavcılığının bu talebi doğrultusunda Şemdinli İlçe Jandarma Komutanlığınca çeşitli araştırmalar yapılmış ancak olayla ilgili olarak herhangi bir bilgi elde edilememiştir. Şemdinli İlçe Jandarma Komutanlığı yetkilileri anılan dönemde söz konusu bölgede terör örgütü PKK'nın herhangi bir olayının olduğuna ilişkin bir bilginin kayıtlarında bulunmadığını tutanak altına alarak bu tutanağı 28/7/2009 tarihinde Van Cumhuriyet Başsavcılığına göndermiştir. Van Cumhuriyet Başsavcılığı, söz konusu olayı gerçekleştiren PKK terör örgütü mensuplarının zamanaşımı süresi sonuna kadar aranması amacıyla 27/10/2009 tarihinde daimî arama kararı vermiştir. Daimî arama kararı uyarınca kolluk görevlilerince zaman zaman düzenlenen,faillerin tespit edilemediğine ve faillerin kimliğinin tespitine çalışıldığına ilişkin tutanaklar Van Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmiştir. Van Cumhuriyet Başsavcılığı 21/2/2014 tarihli ve 6526 sayılı Kanun uyarınca 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun  maddesi gereği kurulan mahkemeler ile Cumhuriyet başsavcılıklarının görevlerine son verildiği gerekçesiyle 18/3/2014 tarihinde yetkisizlik kararı vermiş ve soruşturma evrakını Hakkâri Cumhuriyet Başsavcılığına göndermiştir. Hakkâri Cumhuriyet Başsavcılığı ise 5/5/2014 tarihinde yetkisizlik kararı vererek soruşturma dosyasını Şemdinli Cumhuriyet Başsavcılığına göndermiştir. Başvurucu 28/8/2014 tarihinde Şemdinli Cumhuriyet Başsavcılığına bir dilekçe sunmuştur. Başvurucu bu dilekçesinde özetle ceza zamanaşımının dolmasına yirmi iki gün kalmasına rağmen olay hakkında hiçbir etkili araştırma yapılmadığını belirterek olayda kastı ya da ihmali bulunan askerî personel ve sivil kişilerin cezalandırılması talebinde bulunmuştur. Şemdinli Cumhuriyet Başsavcılığı, dava zamanaşımı süresinin yirmi yıl olduğu ve bu sürenin de 22/9/2014 tarihinde dolduğu gerekçesiyle 20/10/2014 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir. Söz konusu kararda suç vasfı, silahlı terör örgütüne üye olma, kasten adam öldürme, kasten öldürmeye teşebbüs olarak belirtilmiştir. Başvurucu 11/11/2014 tarihinde Yüksekova Sulh Ceza Hâkimliğine sunduğu dilekçede özetle soruşturmanın eksik bir şekilde yürütüldüğünü, askerî personelin ifadesine başvurulmadığını, eve isabet eden havan mermisinin menşei ve cinsinin araştırılmadığını, olayın fail ya da faillerinin ortaya çıkarılması için aktif ya da pasif hiçbir araştırma yapılmadığını belirterek kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın kaldırılması talebinde bulunmuştur. Yüksekova Sulh Ceza Hâkimliği, 18/11/2014 tarihli karar ile başvurucunun itirazının reddine karar vermiştir. Bu karar 22/12/2014 tarihinde başvurucu vekiline tebliğ edilmiştir. Başvurucu 14/1/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  İlgili hukuk için bkz. Adle Azizoğlu ve Sadat Azizoğlu, B. No: 2014/15732, 24/1/2018, §§ 32-