Haklar: Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı

Başvurucu, bir siyasi partinin siyaset akademisine gitmesi nedeniyle terör suçu kapsamında tutuklandığını, kanunla kurulmuş mahkeme tarafından yargılanmadığını, yargılanma ve tutuklanma konusunda ayrımcılığa maruz kaldığını ileri sürerek eşitlik, kişi hürriyeti ve güvenliği, düşünce özgürlüğü, örgütlenme hakkı ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini iddia etmiş ve tazminat talebinde bulunmuştur.  Başvuru, 24/9/2012 tarihinde İzmir  Asliye Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinde belirlenen eksiklikler tamamlatılmış ve Komisyona sunulmasına engel bir durumun bulunmadığı tespit edilmiştir. Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca, 19/4/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına ve dosyanın Bölüm’e gönderilmesine karar verilmiştir. Bölüm başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına ve başvurunun bir örneğinin Adalet Bakanlığına gönderilmesine karar verilmiştir.  Adalet Bakanlığı görüşünü 19/8/2014 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuştur. Bu görüş başvurucuya 9/9/2014 tarihinde tebliğ edilmiş ve başvurucu, diyeceklerini süresi içinde Anayasa Mahkemesine sunmuştur. A. Olaylar Başvuru dilekçesi ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu, mülga 4/12/2004 tarih ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun  maddesi ile görevli İzmir Cumhuriyet Başsavcıvekilliğince yürütülmekte olan bir soruşturma kapsamında 22/9/2011 tarihinde gözaltına alınmıştır.  Başvurucu, İzmir  Ağır Ceza Mahkemesinin (CMK.maddesi ile görevli) 26/9/2011 tarih ve 2011/33 sorgu sayılı kararı ile silahlı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmıştır. Karar gerekçesinde, “… silahlı terör örgütüne üye olma suçlarından dolayı şüphelilerin üzerlerine atılı suçların niteliği, kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren olguların mevcudiyeti, mevcut delil durumu, delillerin henüz tamamı ile toplanmamış olması, delilleri yok etme, gizleme ile kaçma hususunda kuvvetli ve ciddi şüphe olması ile atılı suçların kanunda öngörülen ceza miktarları nazara alınarak 5271 sayılı CMK.nın 100/(1), (3-a), 101/(1), (2), 102/(2) ve devamı maddeleri uyarınca ayrı ayrı TUTUKLANMALARINA” denilmiştir.  İzmir Cumhuriyet Başsavcılığının 14/11/2011 tarih, 2010/508 soruşturma no ve E. 2011/335 sayılı iddianamesi ile toplam 76 kişi hakkında açılan ve İzmir  Ağır Ceza Mahkemesinin (CMK.maddesi ile görevli) E. 2011/250 sayısına kaydedilen davada başvurucunun PKK terör örgütü adına verilen  dönem siyaset akademisi eğitimi almak suretiyle silahlı terör örgütü üyesi olmak iddiasıyla 26/9/2004 tarih ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanun’un (TCK) 314/2 ve 3713 sayılı Kanun’un  maddeleri gereğince cezalandırılması talebiyle hakkında kamu davası açılmıştır. İddianamede, başvurucunun 3/3/2011, 4/3/2011, 5/3/2011, 7/3/2011, 8/3/2011, 9/3/2011, 10/3/2011, 11/3/2011 ve 12/3/2011 tarihlerinde verilen siyaset akademisi derslerine katıldığı belirtilmiştir. Siyaset akademisi ile ilgili olarak yapılan değerlendirmelerin bir kısmı şöyledir: “…BDP İzmir teşkilatı tarafından 2010 tarihinde açılan, …. Siyaset Akademisinde 2 dönem verilen eğitimlerin KCK yapılanması içerisinde yer alan kişilerce verildiğinden bahisle Başsavcılığımızca 2010 tarihinde gizli ve projeli çalışma başlatıldığı, Nöbetçi 8 ve  Ağır Ceza Mahkemesi Üyeliklerinden alınan teknik takip ve iletişimin dinlenmesi, tespiti ve kaydı kararları sonunda İzmir Siyaset Akademisinde verilen  eğitim dönemi ile yarıda bırakılan  eğitim döneminde verilen eğitimlerin PKK terör örgütünün önceki yıllarda örgüt kamplarında verdiği siyasi eğitimle paralellik gösterdiği tespit edilmiştir.” (İddianame sayfa 14) “PKK terör örgütünün kamplarında örgüt mensuplarına verilen Siyasi eğitimlerle, Siyaset Akademisi adı altında verilen EĞİTİM KONULARI VE İÇERİKLERİNİN HEMEN HEMEN BİRBİRİYLE ÖRTÜŞTÜĞÜ görülmüştür. (İddianame sayfa 22), “Daha önce yakalanan veya teslim olan örgüt mensuplarının ifadelerinde; Terör örgütünün LİDER DAĞ KADROSUNUN KCK'YI EĞİTTİĞİ, KCK’nında siyaset akademilerinde eğitim verecek kişileri eğiterek, örgütün düşüncesinde kitleler oluşturulmaya çalışılacağı, Siyaset Akademileri yardımıyla DAĞ KADROSUNUN MAHALLE VE SOKAKLARA İNEREK HALKIN EĞİTİLMESİNİN amaçlandığı, SİYASET AKADEMİLERİNDE EĞİTİMLERİNİ TAMAMLAYAN şahısların bir kısmının bu süreç sonunda aktifleşerek alanlarda yani Türkiye içerisinde GENÇLİK YAPILANMASI, KADIN YAPILANMASI gibi alanlarda görevlendirildiği, yine eğitim sonunda KIRSAL ALANA KATILMAYA karar verenlerinde, örgüt içerisinde SİLAHLI FAALİYET YÜRÜTMEK ÜZERE KIRSAL ALANA gönderildiği, BU EĞİTİMLERİ ALARAK AKTİFLEŞEN VE ŞEHİRLERDE FAALİYET GÖSTEREN örgüt mensupları ile KIRSAL ALANDA SİLAHLI FAALİYET gösteren örgüt mensuplarının EŞ DEĞER SAYILDIĞI ve bu örgüt mensuplarına da "ŞEHİR GERİLLALARI" adı verildiğine” dair dosyaya eklenen beyanları, (İddianame sayfa 166), “Sonuç olarak; (KCK) Kürdistan Demokratik Topluluğunun PKK’nın devamı olduğu ve KCK’nın da temel amaç olarak Türkiye’nin Doğu ve Güneydoğusu ile Suriye, İran ve Irak’ın bir kısmını içerisine alan bölgede Marksist - Leninist ilkelere dayalı bağımsız bir Kürdistan devleti kurmayı hedeflediği;  Halen faaliyetlerini sürdüren; Kent Meclisleri, Demokratik Siyaset Akademileri ve Demokratik Toplum Kongresinin Abdullah ÖCALAN’ın isteği ve yönlendirmesi ile kurulduğu ve halen terör örgütünün güdümünde faaliyetlerini yürüttüğü, İzmir Siyaset Akademisinde örgütün siyasi eğitimini veren kişiler ile bu eğitime katılan tüm kişilerin PKK/KCK terör örgütünün talimatları doğrultusunda eğitilen terör örgütü mensupları oldukları,” (İddianame sayfa 170-171), İzmir  Ağır Ceza Mahkemesinin E.2011/250 ve 11/9/2012 tarihli duruşmasında tutukluluk halinin devamına karar verilmiştir. Karar gerekçesinde, sanıklar Ahmet Şanci, …. üzerlerine atılı suçun vasıf ve mahiyeti, tape kayıtları, gizli izleme tutanakları, arama ve el koyma tutanakları ile mevcut delil durumu ve kaçma şüphelerinin mevcut olduğu ve bu şekilde CMK.nın  md.sindeki tutuklama koşulları ortadan kalkmadığından, yerinde görülmeyen tahliye istemlerinin reddi ile tutukluluk hallerinin DEVAMINA” karar verildiği ifade edilmiştir. Başvurucu, bu karara karşı 18/9/2012 tarihinde itiraz yasa yoluna başvurmuş, 24/9/2012 tarihinde ise Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurucu tarafından anılan karara yapılan itiraz, İzmir  Ağır Ceza Mahkemesinin (CMK.maddesi ile görevli) 18/10/2012 tarih ve 2012/2612 Değişik İş numaralı kararı ile reddedilmiştir. İzmir  Ağır Ceza Mahkemesinin (CMK.maddesi ile görevli) 19/3/2013 tarihli duruşmasında “sanıkların tutuklulukta geçirdikleri süreler dikkate alınarak yurt dışı yasağı konulmak suretiyle TAHLİYELERİNE” şeklindeki gerekçe ile başvurucunun tahliyesine karar verilmiştir. 6526 sayılı kanunla yapılan düzenleme gereğince dava dosyası İzmir  Ağır Ceza Mahkemesinin 2014/101 esas sırasına kaydedilmiş ve dava halen derdesttir. B. İlgili Hukuk 5237 sayılı Kanun’un  maddesi şöyledir: “(1) Bu kısmın dördüncü ve beşinci bölümlerinde yer alan suçları işlemek amacıyla, silahlı örgüt kuran veya yöneten kişi, on yıldan onbeş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.(2) Birinci fıkrada tanımlanan örgüte üye olanlara, beş yıldan on yıla kadar hapis cezası verilir.(3) Suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçuna ilişkin diğer hükümler, bu suç açısından aynen uygulanır.” 12/4/1991 tarih ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun  maddesi şöyledir:“3 ve 4 üncü maddelerde yazılı suçları işleyenler hakkında ilgili kanunlara göre tayin edilecek hapis cezaları veya adlî para cezaları yarı oranında artırılarak hükmolunur. Bu suretle tayin olunacak cezalarda, gerek o fiil için, gerek her nevi ceza için muayyen olan cezanın yukarı sınırı aşılabilir. Ancak, müebbet hapis cezası yerine, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükmolunur.Suçun, örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmiş olması dolayısıyla ilgili maddesinde cezasının artırılması öngörülmüşse; sadece bu madde hükmüne göre cezada artırım yapılır. Ancak, yapılacak artırım, cezanın üçte ikisinden az olamaz.(Ek fıkra: 22/7/2010 - 6008/4 md.) Bu madde hükümleri çocuklar hakkında uygulanmaz.”  Aynı Kanun’un 21/2/2014 tarih ve 6526 sayılı Kanun ile mülga  maddesinin (d) fıkrası şöyledir;“Müdafiin dosya içeriğini incelemesi veya belgelerden örnek alması, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek ise, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim kararıyla bu yetkisi kısıtlanabilir. “ 5271 sayılı Kanun’un  maddesi şöyledir;“(1) Kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren olguların ve bir tutuklama nedeninin bulunması halinde, şüpheli veya sanık hakkında tutuklama kararı verilebilir. İşin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olmaması halinde, tutuklama kararı verilemez.(2) Aşağıdaki hallerde bir tutuklama nedeni var sayılabilir:a) Şüpheli veya sanığın kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut olgular varsa.b) Şüpheli veya sanığın davranışları; Delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme, Tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması girişiminde bulunma,Hususlarında kuvvetli şüphe oluşturuyorsa.(3) Aşağıdaki suçların işlendiği hususunda kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı halinde, tutuklama nedeni var sayılabilir:a) 2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan; (1)… Suç işlemek amacıyla örgüt kurma (iki, yedi ve sekizinci fıkralar hariç, madde 220), Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar (madde 302, 303, 304, 307, 308), Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar (madde 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315),…(4) (Değişik: 2/7/2012-6352/96 md.) Sadece adlî para cezasını gerektiren veya hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda tutuklama kararı verilemez.” Aynı Kanun’un  maddesi şöyledir;“(1) Müdafi, soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alabilir.(21/2/2014 tarih ve 6526 sayılı Kanun ile mülga) (2) Müdafiin dosya içeriğini incelemesi veya belgelerden örnek alması, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek ise, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine, sulh ceza hâkiminin kararıyla bu yetkisi kısıtlanabilir.(21/2/2014 tarih ve 6526 sayılı Kanun ile mülga) (3) Yakalanan kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanak ile bilirkişi raporları ve adı geçenlerin hazır bulunmaya yetkili oldukları diğer adlî işlemlere ilişkin tutanaklar hakkında, ikinci fıkra hükmü uygulanmaz.(21/2/2014 tarih ve 6526 sayılı Kanun ile mülga) (4) (Değişik fıkra: 25/05/2005-5353 S.K./mad) Müdafi, iddianamenin mahkeme tarafından kabul edildiği tarihten itibaren dosya içeriğini ve muhafaza altına alınmış delilleri inceleyebilir; bütün tutanak ve belgelerin örneklerini harçsız olarak alabilir.(5) Bu Maddenin içerdiği haklardan suçtan zarar görenin vekili de yararlanır.”