Haklar: Örgütlenme özgürlüğü

Başvuru, avukat olan başvurucunun kanun hükmünde kararname ile kapatılan derneğe üye olması gerekçe gösterilerek işbaşı eğitim programı kapsamında işçi statüsünde avukat almasına izin verilmemesi nedeniyle örgütlenme özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 23/1/2019 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir. A. Başvuru Konusu Olaydan Önceki Süreç 23/7/2016 tarihli ve 29779 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname'nin (667 sayılı KHK)  maddesinde yapılan düzenlemeyle millî güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanmasına (FETÖ/PDY) aidiyeti veya bu örgütle iltisakı ve irtibatı belirlenen dernekler (KHK ekindeki listede yer alan) kapatılmıştır. Başvurucu 667 sayılı KHK uyarınca kapatılan Mizan Hukukçular Derneği Yönetim Kurulunun üyeliğini yapmıştır.B. Başvuruya Konu Süreç Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) işverenlerin işçi istihdam edebilmelerini sağlayan işbaşı eğitim programları düzenlemektedir. Kurumun internet sitesinde yer alan bilgilere göre işbaşı eğitim programı, nitelikli işgücü temin etmekte zorlanan işverenlere işe alacakları kişileri işyerinde belli bir süre gözlemleyerek ve bu kişilere eğitim vererek kişiler hakkında ayrıntılı bilgi sahibi olma ve onları işe alma konusunda isabetli bir karar verme imkânı sunmaktadır. Bu sayede işverenler ihtiyaç duydukları iş gücünü herhangi bir maliyete katlanmak zorunda kalmadan kazanma imkânına kavuşmakta ve doğru işçi bulma imkânı elde etmektedir. Başvurucu İstanbul'da serbest avukat olarak çalışmaktadır. Başvurucu, avukatlık ofisinde çalıştırmak üzere avukat istihdam etmek istemiş ve bu amaçla 25/1/2017 tarihinde, işbaşı eğitim programında işçi statüsünde avukat alımı yapabilmek için İŞKUR İstanbul İl Müdürlüğü Kadıköy Hizmet Merkezine (Hizmet Merkezi) başvurmuştur. Başvurucunun beyanına göre kurum yetkilisi, başvurucuyu 27/1/2017 tarihinde elektronik postayla işbaşı eğitim programı sözleşmesi imzalaması için davet etmiştir. Daha sonra yine aynı gün başvurucuya bir e-posta daha gönderilmiş ve bu kez sözleşme davetinin iptal edildiği haber verilmiştir. Sonrasında 30/1/2017 tarihinde Hizmet Merkezi tarafından başvurucuya talebinin reddedildiği bildirilmiştir. Yazıda; yapılan inceleme, araştırma ve değerlendirme sonucu başvurucu ile işbaşı eğitim programı yapılmama kararı verildiği belirtilmiştir. Başvurucu, Hizmet Merkezine 20/2/2017 tarihinde tekrar başvurarak verilen ret kararına itiraz etmiş; işlemin geri alınarak düzeltilmesini, aksi hâlde mevzuata uygun gerekçe sunulmasını talep etmiştir. Kurum tarafından 9/3/2017 tarihinde başvurucuya gönderilen yazıda, işbaşı eğitim programları başvurularının kabul edilip edilmemesi hususunda yetki ve sorumluluğun 12/3/2013 tarihli ve 28585 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Aktif İşgücü Hizmetleri Yönetmeliği (Yönetmelik) kapsamında sadece il müdürlükleri/hizmet merkezlerinde olduğu ve gerekli araştırmalar yapıldıktan sonra talebinin tekrar değerlendirileceği bildirilmiştir. Başvurucu 24/4/2017 tarihinde İŞKUR'a işe başlatma eğitim programı kapsamında avukat alımı için yaptığı başvurunun idare tarafından gerekçesiz şekilde reddedildiği iddiasıyla İstanbul  İdare Mahkemesinde ret işleminin iptali talebiyle dava açmıştır. Davalı idare, işlemin 667 sayılı KHK ile 27/7/2016 tarihli ve 29783  mükerrer sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 668 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler ile Bazı Kurum ve Kuruluşlara Dair Düzenleme Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (668 sayılı KHK) kapsamında uygun olduğunu belirterek davanın reddini talep etmiştir. Davalı İŞKUR 3/8/2016 tarihli bir yazı ile Türkiye genelinde il müdürlüklerine gönderdiği "667 ve 668 sayılı KHK'nın Uygulama Esasları" başlıklı bir yazıya dayanmıştır. Söz konusu yazının ilgili kısmı şöyledir:"... 667 ve 668 saylı KHK'ların ekinde yer alan listelerdeki kurum ve kuruluşlarla ilgili ... il müdürlüklerimizin işlem yaparken standart uygulama olması bakımından:-KHK eki listede yer alan kurum ve kuruluşlara (özellikle STK'lara) kapatılma tarihi itibari ile aktif olan üye yöneticilere ait iş yerleri ile olan kurs ve programların iptal edilmesi ve bundan sonraki süreçte sözleşme protokol imzalanmaması,-Bu kurum ve kuruluşlara daha önce üye yönetici olmasına rağmen üyelikten veya yöneticilikten daha önceli tarihlerde istifa etmiş ve bu durumun da resmi belgelerle kanıtlanabilecek olanların detaylı şekilde ilgili emniyet ve istihbarat birimleri nezdinde araştırılması ve söz konusu örgütle ilişkisinin devam ettiği yönünde bilgi, kanıt veya kanaat oluşanların kurs ve programlarının iptal edilmesi, aksi durumdakilerle ilgili olarak herhangi bir işlem yapılmaması, gereklidir..." Davanın görüldüğü Mahkeme 14/3/2018 tarihinde davanın reddine karar vermiştir. Gerekçeli kararda; İŞKUR Genel Müdürlüğünce Türkiye genelinde il müdürlüklerine "667 ve 668 sayılı KHK'nın Uygulama Esasları" başlıklı yazı gönderildiği ve yazıda KHK'ların ekindeki listede yer alan kurum ve kuruluşlara kapatılma tarihi itibarıyla aktif olan üye/yöneticilere ait işyerleri ile bağlantısı olan kurs ve programların iptal edilmesi, bundan sonraki süreçte sözleşme/protokol imzalanmaması gerektiğinin bildirildiği vurgulanmıştır. Mahkeme; başvurucunun başvurusu sonucunda hakkında yapılan araştırma neticesinde 667 ve 668 sayılı KHK'lar uyarınca kapatılan Mizan Hukukçular Derneğinde başvurucunun yönetim kurulu üyeliği yaptığının tespit edildiğini, bu nedenle işbaşı eğitim programından yararlanma talebinin reddedildiğini belirterek yapılan işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşmıştır. Karara karşı istinaf yargı yoluna başvurulması üzerine İstanbul Bölge İdare Mahkemesi Onuncu İdare Dava Dairesi 6/12/2018 tarihinde istinaf talebinin reddine kesin olarak karar vermiştir. Nihai karar 14/1/2019 tarihinde tebliğ edilmiştir.  25/6/2003 tarihli ve 4904 sayılı Türkiye İş Kurumu Kanunu'nun  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"Bu Kanun ile ilgili olarak;...c) İşgücü yetiştirme ve uyum hizmetlerine ilişkin usul ve esaslar, Yönetmeliklerle belirlenir."  Yönetmelik'in  maddesi şöyledir:"Bu Yönetmeliğin amacı; istihdamın korunmasına ve artırılmasına, işsizlerin mesleki niteliklerinin geliştirilmesine, işsizliğin azaltılmasına ve özel politika gerektiren grupların işgücü piyasasına kazandırılmasına yardımcı olmak üzere Türkiye İş Kurumu tarafından düzenlenen aktif işgücü hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin usul ve esasları belirlemektir." Yönetmelik'in  maddesi şöyledir:"Bu Yönetmelik; Türkiye İş Kurumu tarafından işgücü piyasası ihtiyaçları doğrultusunda gerçekleştirilecek olan mesleki eğitim kurslarını, işbaşı eğitim programlarını, girişimcilik eğitim programlarını, toplum yararına programları, iş ve meslek danışmanlığı faaliyetlerini ve bu Yönetmelik çerçevesinde tasarlanacak olan diğer kurs, program, proje ve özel uygulamalar ile bunların uygulanmasına ilişkin usul ve esasları kapsamaktadır." Yönetmelik'in  maddesinin (j) bendi şöyledir:"İşbaşı eğitim programı: Katılımcılara mesleki deneyim kazandırmak üzere, Kurumca belirlenen asgari şartları taşıyan işyerlerinde işbaşında verilen eğitimi, ifade eder." Yönetmelik'in "İşbaşı Eğitim Programı" başlıklı Üçüncü Bölümü'nün  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:"İşbaşı eğitim programı, 4857 sayılı Kanuna ve 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine tabi olarak en az iki çalışanı bulunan ve Kuruma kayıtlı işyerlerinde ve kamu kurum veya kuruluşlarının payının yüzde ellinin altında olduğu iktisadi teşekküllerde uygulanabilir." Yönetmelik'in "İşbaşı Eğitim Programı" başlıklı Üçüncü Bölümü'nün  maddesi şöyledir:"(1) İşverenin, katılımcının programa katıldığı mesleğe yönelik işbaşı eğitimini fiilen sağlaması ve Kurum ile imzalanan işbaşı eğitim sözleşmesinde belirtilen görev, sorumluluk ve yükümlülüklere uyması gerekir. (2) İşbaşı eğitim programı düzenlenecek işyeri tarafından, katılımcının işbaşı eğitim programından usulüne uygun şekilde yararlanmasını ve deneyim sahibi olmasını sağlamak üzere gerekli mesleki bilgiye ve deneyime sahip en az bir sorumlu belirlenir." Yönetmelik'in "İşbaşı Eğitim Programı" başlıklı Üçüncü Bölümü'nün  maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:"İşbaşı eğitim programından yararlanacakların, programın başlama tarihinden önceki üç aylık dönemde; programın yapılacağı işyerinin sigortalı hizmet listesinde kayıtlı veya kayıtdışı çalışanı olmaması gerekir." Yönetmelik'in "İşbaşı Eğitim Programı" başlıklı Üçüncü Bölümünün  maddesi şöyledir: "İşbaşı eğitim programlarından yararlanacak olan işyeri ile katılımcı arasında işbaşı eğitim sözleşmesi imzalanır. Ancak işbaşı eğitim sözleşmesinin Kurum yönünden hüküm ifade etmesi il müdürlüğünün onayına bağlıdır. Sözleşmenin içeriği, şartları ve şekli Kurum tarafından belirlenir." 667 sayılı KHK'nın "Kapatılan kurum ve kuruluşlara ilişkin tedbirler'' kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:''(1) Milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen Fethullahçı Terör Örgütüne (FETÖ/PDY) aidiyeti, iltisakı veya irtibatı belirlenen;...c)Ekli (III) sayılı listede yer alan vakıf ve dernekler ile bunların iktisadi işletmeleri,...kapatılmıştır."