Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru; askerlik hizmeti sırasında dizde kitle (tümör) olduğunun anlaşılması üzerine görülen tedavilere rağmen yaşamı yitirme nedeniyle yaşam hakkının, açılantam yargı davası sonucunda yüksek miktarda aleyhe vekâlet ücretine hükmedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının, bu davadaki yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 31/12/2014 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmemiştir.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucunun kardeşi A., askerlik hizmetini yaptığı sırada dizinde bir kitle olduğunun tespit edilmesi üzerine uzun süre tedavi görmüş ancak kurtarılamayarak 29/9/2011 tarihinde yaşamını yitirmiştir.A. A.nin Askerlik Süreci ve Ölümü  Başvurucunun kardeşi A., askerlik hizmetini ifa etmek üzere 14/5/2010 tarihinde Üçüncü Amfibi Deniz Piyade Tabur Komutanlığına (İzmir) teslim olmuştur.A., askerliğe başladıktan sonra muhtelif tarihlerde çeşitli şikâyetlerlerevire ve asker hastanelerine başvurmuştur. A. 10/6/2010 tarihinde Foça Deniz Üs revirinde muayene olmuş ve bu muayene neticesinde İzmir Asker Hastanesi Cildiye Polikliniğine sevk edilmiştir. Sevk kararı üzerine A. 11/6/2010 tarihinde Cildiye Polikliniğinde muayene olmuştur. A. burada muayene olduktan sonra nörofibromatozis ön tanısıyla Radyoloji Servisine yönlendirilmiştir. Radyoloji Servisinde A.ye beyin MR'si için 2/8/2010 tarihine randevu verilmiştir. A. dizindeki bir ağrı nedeniyle 28/6/2010 tarihinde Foça Deniz Üs revirine müracaat etmiştir. Revirde muayene edilen A.nin Foça Deniz Üs Komutanlığı Polikliniği Ortopedi Servisine sevkinin uygun olduğu değerlendirilmiştir. Bunun üzerine aynı gün anılan Poliklinikte yapılan muayenesi neticesinde A.ye artralji (eklem ağrısı) teşhisiyle ilaç tedavisi önerilmiştir. A. sevk edildiği Foça Deniz Üs Komutanlığı Polikliniği Ortopedi Servisinde 5/7/2010 tarihinde de artralji teşhisiyle ilaç tedavisi almış; bunun yanı sıra dizine elastik sargı uygulanmıştır. Foça Deniz Üs Komutanlığı Polikliniği Ortopedi Servisinde 12/7/2010 tarihinde de muayene edilen A., İzmir Asker Hastanesi Ortopedi Polikliniğine sevk edilmiştir. A. bu tarihten sonra da birkaç defa acil olarak Foça Deniz Üs Komutanlığı Polikliniğine getirilmiş ve burada muayene edilmiştir. A., 15/7/2010 tarihinde İzmir Asker Hastanesi Ortopedi Polikliniğinde muayene edilmiştir. Bu muayenede tahlil için kendisinden kan alınmış ve ayrıca ağrıyan yerin röntgeni çekilmiştir. Tetkik sonuçlarına göre 22/7/2010 tarihinde tekrar değerlendirilen A.ye sol diz ydt tanısıyla yedi gün istirahat verilmiş, elastik bandaj uygulanmıştır. Bu muayenede ayrıca A.den diz MR görüntüleme tetkiki istenmiş ve MR sonuçlarına göre tekrar değerlendirilmesi planlanmıştır. A. burada 29/7/2010 tarihinde de muayene olmuştur.A. 9/8/2010 tarihinde sol dizinde ağrı ve şişlik şikâyetiyle Gülhane Askerî Tıp Akademisi (GATA) Acil Servisine giriş yapmış, akabinde ise 10/8/2010 tarihinde GATA Tıbbi Onkoloji Servisine yatırılmıştır.  GATA'da 13/8/2010 tarihinde yapılan biyopsi sonucunda A.ye osteosarkom [kötü huylu kemik tümörü] tanısı konmuş ve bu tanıya göre kendisine dört kür kemoterapi uygulanmıştır. Kemoterapi sonrasında kitlede belirgin bir küçülme olmaması ve hastanın ağrılarının devam etmesi üzerine sol diz üstü ampütasyon (çıkıntı biçimindeki bir organın tamamının ya da bir kısmının kesilmesi) kararı alınmıştır. Bu karar üzerine 25/10/2010 tarihinde GATA Ortopedi Kliniğinde ampütasyon ameliyatı yapılmıştır.Ampütasyon ameliyatı sonrasında takip altına alınan A.nin akciğerinde sekiz ay sonra metastaz saptanmıştır. Bunun üzerine 16/6/2011 tarihinde GATA Göğüs Cerrahisi Kliniğinde metastazektomi ameliyatı yapılmıştır. Bu ameliyata rağmen sağlık durumu düzelmeyen A. 29/9/2011 tarihinde yaşamını yitirmiştir.B. Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde Açılan Tam Yargı Davası Süreci Başvurucu, yaşanan olay nedeniyle uğramış olduğu zararlarının karşılanması istemiyle 16/9/2011 tarihinde Millî Savunma Bakanlığına müracaat etmiş; talebinin zımnen reddedilmesi üzerine 9/1/2012 tarihinde Millî Savunma Bakanlığı aleyhine Ankara  Asliye Hukuk Mahkemesinde tazminat davası açmıştır. Ankara  Asliye Hukuk Mahkemesi 25/5/2012 tarihli kararıyla dava konusu olayda idare mahkemelerinin görevli olduğu gerekçesiyle yargı yolu bakımından davanın reddine karar vermiştir.Ankara  Asliye Hukuk Mahkemesi kararının kesinleşmesi üzerine başvurucu, 10/10/2012 tarihinde Millî Savunma Bakanlığı aleyhine Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde (AYİM) tam yargı davası açmıştır. Bu davada, başvurucunun yanı sıra başvurucunun anne ve babası ile dört kardeşi de davacı taraf sıfatıyla yargılamaya katılmıştır. Başvurucu, anılan olay nedeniyle toplam 000 TL manevi tazminat isteminde bulunmuştur. Başvurucunun anne ve babası toplam 000 TL maddi, 000 TL manevi tazminat; kardeşleri isetoplam 000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur. Başvurucu dava dilekçesinde özetle hastalık hakkında geç teşhis konulması nedeniyle kardeşinin yaşamını yitirdiğini ileri sürmüştür. Başvurucu bu kapsamda kardeşinin dizindeki ağrıların ilk başlarda pek önemsenmediğini, kardeşinin ağrıları dayanılmaz hâle gelince hastaneye sevk işlemlerinin gerçekleştirildiğini ancak bu kez de yanlış teşhis nedeniyle ortopedi servisinde zaman kaybedildiğini ifade etmiştir. Başvurucu ayrıca kardeşinin Antalya'ya izne gelmesi üzerine Akdeniz Üniversitesi Hastanesine götürüldüğünü ve bu Hastanenin 2/9/2010 tarihli raporuyla kardeşine kemik kanseri teşhisi konulduğunu, kardeşinin bunun üzerine acil olarak GATA'ya götürüldüğünü ancak buradaki tüm tedavilere rağmen kurtarılamayarak yaşamını yitirdiğini, hastalığın erken teşhis edilmesi hâlinde tedaviye %100 cevap verebilecek bir hastalık olduğunu, erken tanı konulamaması nedeniyle hastalığın metastaz yaptığını belirtmiştir. AYİM İkinci Dairesi, A.nin tedavi gördüğü hastanelere müzekkere yazarak ilgili tıbbi belgeleri temin etmiş; ayrıca A.nin askelik şubesi şahsi dosyası ile uyuşmazlığın çözümü için gerekli görülen ilgili bazı bilgi ve belgeleri dava dosyasına eklemiştir. AYİM İkinci Dairesi 29/5/2013 tarihli ara kararı ile konunun açıklığa kavuşturulması için tıbbi bilirkişi raporu alınmasına karar vermiştir. AYİM İkinci Dairesi bu kapsamda tarafların dilekçelerini ve ilgili hastanelerden getirtilen belgeler ile A.nin şahsi dosyasını Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Dekanlığına göndermiş ve aşağıdaki hususları açıklığa kavuşturacak bir rapor tanzim edilmesi talebinde bulunmuştur:" Davacılar yakınının vefatına sebep olan rahatsızlığın ne olduğu, bu rahatsızlığın oluşum ve ilerleme süreci ve bu süreçte etkili olan etmenlerin neler olduğu, (müteveffanın bacağındaki tümörün erken teşhis edilebildiğinde tedaviye cevap verebilecek bir tümör olup olmadığı, hastalığın %100'e yakınının tedaviye cevap verip vermediği, şayet tedavi noktasında biraz gecikme olmuşsa bile bacak kesilmek suretiyle tümörün diğer organlara yayılmasının engellenip engellenemeyeceği),  Davacılar yakınının vefatına sebep olan rahatsızlığın bünyesel bir rahatsızlık mı, yoksa dış etkenlerden kaynaklanan bir rahatsızlık mı olduğu,  Davacılar yakınının rahatsızlığı bünyesel bir rahatsızlık değilse, bu rahatsızlığın oluşumunda askerliğin sebep ve tesirinin bulunup bulunmadığı,  Davacılar yakınının vefatına sebep olan rahatsızlığı bünyesel bir rahatsızlık ise, bu rahatsızlığın tetiklenmesinde ve ilerlemesinde askerliğin sebep ve tesirinin bulunup bulunmadığı,  Davacılar yakınının rahatsızlığı hususunda idari mercilerin ve sağlık hizmeti veren birimlerin teşhis, tedavi ve bakım hizmetlerinde herhangi bir hata, gecikme ve eksiklik bulunup bulunmadığı,  Davacılar yakınında mevcut rahatsızlığın askerlik başlangıcında mevcut olup olmadığı, mevcut ise askere alınışı sırasında anılan rahatsızlığı tespit etme imkanı bulunup bulunmadığı, (...)" AYİM İkinci Dairesinin talebi doğrultusunda Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesinde görevli iç hastalıkları ve tıbbi onkoloji uzmanlarınca hazırlanan 30/12/2013 tarihli raporda aşağıdaki değerlendirmelerde bulunulmuştur:" Hastada ortaya çıkan osteosarkom başlangıcı askerlik öncesi dönemde başlamış olup askerliğin sebep ve tesiriyle oluşmamıştır. Hastanın şikâyetlerinin başlangıcı ile tanının konulmasına kadar geçen süre 1,5 ay civarında olup çok nadir görülen tümörlerden olan osteosarkom tanısında kabul edilebilir bir sürede tanıya ulaşılmıştır. Osteosarkom hastalarında uygulanan tedavilere rağmen hastalığın biyolojik davranışı ile ilişkili olarak ancak hastaların %20-30'unda uzun dönem yaşam şansı ortaya çıkarken maalesef güncel uygulamalara rağmen hastaların büyük bir kısmında tedaviye cevapsızlık ve hastalığın ilerlemesi ve uzak organ yayılımı nedeniyle hastalar kaybedilmektedir. Tanı gecikmesi olarak ifade edilen 1,5 aylık süre aslında tetkiklerin yapılması ve patoloji sonucunun çıkması için ülkemiz koşularında geçen makul bir süredir. Hastalık bünyesel nedenlerle oluşup, dış etkiler nedeniyle oluşmamaktadır.  Askerlik eğitimleri sırasındaki fiziksel aktivitelerin hastalıkla ilgili semptomların daha erken ortaya çıkmasına sebep olarak tanıya daha erken ulaşılmasına katkı sağlamış olabileceği değerlendirildi. Hasta müteaddit defalar birlik reviri ve askeri hastaneye müracaat etmiş ve gerekli değerlendirmeler yapılmış, semptomatik tedaviler verilmiş ve ileri tetkikler planlanmıştır.  Hastalığın askerliğin başlangıcında mevcut olduğu ancak bu hastalıkla ilgili herhangi bir şikayetinin olmaması nedeniyle sağlıklı bir birey olarak değerlendirilmiş ve tetkik edilmemiştir. Osteosarkom tanısı için tarama amaçlı erken tanıya yönelik herhangi bir tarama programı yoktur." Başvurucu, kendisine tebliğ edilen bilirkişi raporuna itiraz etmiştir. Başvurucu bu kapsamda hastalığın askerliğin sebep ve tesiriyle oluştuğuna dair bir iddiasının zaten bulunmadığını, dava konusunun hastalığının erken teşhis edilememiş olması ve bu hastalığa rağmen kişinin sportif faaliyetlere devam ettirilmesi olduğunu, yanlış tanı nedeniyle zaman kaybedildiğini, hastalığın gizli ve sinsi bir hastalık olmadığını, röntgenle bile tanının konulabileceğini belirtmiştir. AYİM İkinci Dairesi 22/4/2014 tarihli karar ile bilirkişi raporundaki açıklamaları yeterli görmüş ve anılan bilirkişi raporu ile dava dosyasında bulunan diğer bilgi ve belgeleri dikkate alarak davanın reddine karar vermiştir. Kararda özellikle Gazi Üniversitesi Hastanesinden alınan bilirkişi raporundaki değerlendirmelere dayanılmıştır. Kararın gerekçesinde; A.nin rahatsızlığının ortaya çıkması ile askerlik hizmetinin sebep ve tesiri arasında herhangi bir illiyet bağının bulunmadığı, tedavide herhangi bir yanlışlık, eksiklik veya gecikme olmadığı, dolayısıyla idarenin meydana gelen zararı tazminle sorumlu tutulamayacağı belirtilmiştir. Kararda ayrıca başvurucu ile başvurucunun annesi, babası ve kardeşleri aleyhine davanın reddedilen kısmı üzerinden toplam 250 TL vekâlet ücretine hükmedilmiştir. Başvurucu, dakikaların bile önemli olduğu bir konuda bir buçuk aylık gecikmenin makul olarak görülemeyeceğini belirterek karar düzeltme yoluna başvurmuştur. Başvurucu ayrıca dava sonucunda hükmedilen vekâlet ücretinin fahiş miktarda olduğunu ileri sürmüştür. AYİM İkinci Dairesi 12/11/2014 tarihli kararla başvurucunun karar düzeltme isteminin reddine karar vermiştir. Bu karar 4/12/2014 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu 31/12/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  Yaşam hakkına ilişkin ilgili hukuk için bkz. Bağı Akay ve diğerleri, B. No: 2014/5101, 22/6/2017, §§ 26-4/7/1972 tarihli ve 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu'nun "Yargılama masrafları"kenarbaşlıklı  maddesi şöyledir:Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde açılan dava dolayısıyla ödenen harç ve posta ücretleri ile bilirkişi incelemeleri, delil tespiti ve keşif için yapılan harcamalar ve avukat marifetiyle takip olunan davalarda, tarifesine göre avukatlık ücreti haksız çıkan tarafa ve davanın kısmen kabulü ve kısmen reddi halinde bu masraflar orantılı olarak taraflara yükletilir. Davadan feragat eden veya davayı kabul eden taraf, yargılama masrafları ve avukatlık ücreti bakımından haksız çıkmış sayılır." 1602 sayılı Kanun'un "İdari Yargılama Usulü Kanunu ile Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun uygulanacağı haller" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"Bu Kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde; İdari Yargılama Usulü Kanunu ile Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun (...) yargılama giderleri[ne], (..) ilişkin hükümleri uygulanır."12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Yargılama giderlerinden sorumluluk" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"(1) Kanunda yazılı hâller dışında, yargılama giderlerinin, aleyhine hüküm verilen taraftan alınmasına karar verilir.(2) Davada iki taraftan her biri kısmen haklı çıkarsa, mahkeme, yargılama giderlerini tarafların haklılık oranına göre paylaştırır.(3) Aleyhine hüküm verilenler birden fazla ise mahkeme yargılama giderlerini, bunlar arasında paylaştırabileceği gibi, müteselsilen sorumlu tutulmalarına da karar verebilir."