Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, ceza infaz kurumunda meydana gelen intihar vakası nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir. Başvurucuların oğlu Ö.A., nitelikli cinsel saldırı suçu isnadıyla Antalya  Ağır Ceza Mahkemesi nezdinde yapılan yargılama sonucu hapis cezası ile cezalandırılmış ve hükmün kesinleşmesi ile birlikte 23/3/2016 tarihinde Antalya L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna yerleştirilmiştir. Ö.A.nın koşullu salıverilme tarihi 19/10/2018 olarak tespit edilmiştir. Antalya L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna yerleşmesini takiben yapılan kurum kabul görüşmesine ilişkin 24/3/2016 tarihli formda Ö.A.nın dengesiz veya şaşkın bir hâli olmadığı, bedensel özrünün veya tedavi gerektiren kronik hastalığı bulunmadığı tespit edilmiş; ayrıca kendisine zarar verme ihtimali olmadığı belirtilmiştir. Aynı tarihli Oda Yerleşimi Acil Risk İhtiyaç Formu'nda Ö.A.nın genel sağlık durumunun iyi olduğu değerlendirmesinde bulunulmuştur. Ö.A.nın herhangi bir psikolojik rahatsızlığının ya da kendisine/başkasına zarar verme eğiliminin olmadığı, kendisini kederli hüzünlü hissetmediği, uyuşturucu kullanmadığı, kontrol edemediği öfkesinin bulunmadığı, ruhsal durumunda inişler ve çıkışlar yaşamadığı 24/3/2016 tarihli Psikososyal Memur Görüşme Formu ile tespit edilmiş; spor, sinema ve kitap okumaya ilgisinin olduğu, kendi mesleğinden (şoförlük) başka yeni meslekler öğrenmek istediği belirlenmiştir. Aynı tarihli Psikososyal Uzman Görüşme Formu'nda Ö.A.nın daha önce psikolojik yardım aldığı, arada sırada alkol kullandığı, hüzünlü, karamsar veya huzursuz, tedirgin hissetmediği, garip, negatif davranışlar göstermediği, daha önce kendisine zarar vermediği tespit edilerek kendini kötü hissetme ve kendine zarar verme riskinin çok düşük olduğu değerlendirilmiştir. Ayrıca 24/3/2016 tarihli Tutuklu/hükümlü Genel Risk ve İhtiyaç Formu'nda Ö.A.nın kendine zarar verme ihtimalinin düşük olduğu belirlenmiştir. 1/4/2016 tarihli psikososyal servis raporu ile de Ö.A.nın kurum içinde çalışması uygun görülmüştür. Bununla birlikte 14/7/2016 tarihli Antalya L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu İdare ve Gözlem Kurulu Başkanlığı kararı uyarınca Ö.A. olumlu davranışları nedeniyle haftalık telefon görüşme sayısı ve süresinin artırılmasıyla ödüllendirilmiştir. Ayrıca adli rapor alınması için sevk edildiği Antalya Eğitim Araştırma Hastanesi de Ö.A. için aktif psikolojik rahatsızlık bulunmadığı yönünde 24/10/2016 tarihli rapor düzenlemiştir. Ö.A. takip eden süreçte iyi hâlin tespiti sonucu 24/8/2016 tarihi itibarıyla açık ceza infaz kurumuna nakledilmiş ve 16/10/2017 tarihinde de denetimli serbestlikten yararlanarak tahliye edilmiştir. Ö.A. 19/4/2018 tarihinde verdiği dilekçeyle kendi rızası ile kalan cezasının infazını ceza infaz kurumunda tamamlamak istemiş ve 25/5/2018 tarihinde Burdur E Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna (Kurum) yerleştirilmiştir. Diğer taraftan farklı bir hususta (Kuruma geç teslim olması) alınan (13/6/2018 tarihli) ifadesinde Ö.A. denetimli serbestlik süresince yaşadığı çevrede psikolojik baskı gördüğünü, bu nedenle ceza infaz kurumuna döndüğünü beyan etmiştir. 28/5/2018 tarihli kurum kabul görüşme raporuna göre Ö.A.nın dengesiz veya şaşkın bir hâli olmadığı, bedensel özrünün veya tedavi gerektiren kronik hastalığı bulunmadığı tespit edilmiş ve kendisine zarar verme ihtimali olmadığı değerlendirilmiştir. Aynı tarihli Oda Yerleşim Acil Risk İhtiyaç Formu'nda da kendisine zarar verme riskinin düşük olduğu tespit edilen Ö.A. önce M2-2 ardından D2-8 numaralı odaya yerleştirilmiştir. Ö.A. 28/5/2018 tarihli dilekçesiyle kendi rızası ile denetimli serbestliği sonlandırarak ceza infaz kurumuna döndüğü için çok pişman olduğunu, kalan cezasının denetimli serbestlik uygulaması ile infaz edilmesini talep etmiştir. Ö.A. ayrıca 29/5/2018 tarihinde koğuşuna uyum sağlayamadığını, tek kişilik müşahede odasında kalmak istediğini belirtmiştir. Oda değiştirilmesine ilişkin 29/5/2018 tarihli tutanakta, koğuş arkadaşlarının Ö.A.nin psikolojik sıkıntıları olduğunu, sabaha kadar ranzaya vurarak rahatsızlık verdiğini beyan ettikleri görülmüştür. Ö.A. 12/6/2018 tarihinde verdiği dilekçeyle tek kişilik odada kalmaya devam etmek istediğini Kurum idaresine bildirmiştir.  Ö.A.nın 28/5/2018 tarihli talebi, Kurum İdare ve Gözlem Kurulu tarafından 4/6/2018 tarihinde, kendi rızası ile denetimli serbestliğin sonlandırılması üzerine şartlı tahliyeye kadar Kurumda kalmasının yasal zorunluluk olduğu belirtilerek reddedilmiştir. Ö.A. söz konusu karara karşı infaz hâkimliği nezdinde itirazda bulunmuş, dilekçesinde Kuruma döndüğü için pişman olduğunu belirtmiştir [Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden infaz hâkimliği kararına ulaşılamamıştır.]. 18/7/2018 tarihli dilekçesinde açık ceza infaz kurumuna naklini isteyen Ö.A. 24/7/2018 tarihli dilekçesi ile de infaz hâkimliği kararının kendisine tebliğ edilmediğini, belirsizlik psikolojisinden kurtulmak için kararın tarafına tebliğ edilmesini talep etmiş; aynı günlü bir başka dilekçeyle de infaz kısmında görevli memur ile görüşmek istediğini beyan etmiştir.  Ö.A. 25/8/2018 tarihinde sabah saatlerinde yakınması üzerine sağlık kurumuna sevk edilmiş, psikoloji polikliniğine sevki uygun görülmüş ancak randevunun sonraki bir tarihe verilmesi üzerine Kuruma geri dönmüştür. Aynı gün saat 20 sıralarında Kurum görevlilerin verdiği yemeği istemeyen Ö.A. saat 00 sıralarında vardiya değişimi/sayım esnasında tepki vermemesi üzerine odasına girildiğinde kendisini odanın girişine göre sol tarafta bulunan demir korkulukların parmaklıklarına çarşafla asmış olarak bulunmuştur (Olay Yeri İnceleme Tutanağı'na göre Ö.A.nın odasının sol tarafı odanın içinin görünmemesi için havlu ve çarşaflarla kapatılmıştır.).Kurum personeli vakadan haberdar olunca hemen acil müdahale ekibine haber vermiş, ambulans gelmiş, sağlık ekibi tarafından canlandırma işlemi uygulanmış ama Ö.A. hayatını kaybetmiştir.  Olayı takiben Burdur Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından başlatılan soruşturma kapsamında olay yeri incelemesi yapılıp tutanak tutulmuş, olay yeri fotoğrafları çekilmiş, olay yeri krokisi çıkarılmış, olay gününe dair görüntü kayıtları alınmıştır. Koğuşların içinde bulunmayan, koridordan kayıt yapan kameralara göre Kurum personeli saat 11'de Ö.A.nın odasının önünde gelmiş, saat 15'te kapı açılmış, saat 22'de infaz koruma memuru sedyeyle gelmiş, saat 24'te de 112 Acil sağlık ekipleri vakaya müdahale etmiştir.Ö .A.nın kanında uyuşturucu madde tespit edilmediğini ve ölümün haricî travmatik bir etkene bağlı olarak gerçekleştiği yönünde bulgu saptanmadığının belirtildiği 19/11/2018 tarihli otopsi raporuna göre Ö.A.nın ölümü ası sonucu meydana gelmiştir.  Başvurucular müşteki sıfatıyla alınan ifadelerinde özetle oğullarının denetimli serbestliği kendi rızası ile sonlandırarak Kuruma döndükten sonra psikolojisinin bozulduğunu, annesinin Kurumdaki ziyaretlerinde oğlunu bitkin ve halsiz gördüğünü, kendilerinin Kurum idaresine telefonla ulaşıp bilgi aldıklarında durumunun iyi olduğunun söylendiğini, intihar öncesi hastaneye götürüldüğünü ancak psikolog ile görüştürülemediğini, oğullarının tek kişilik odada kalmasının psikolojisini daha da bozduğunu, kurum içinde psikolojik baskı gördüğünü, sorumlulardan şikâyetçi olduklarını beyan etmiştir.  Kurumda infaz koruma memuru olarak görev yapan personel birbiriyle örtüşen ifadelerinde özetle olay akışını yukarıda verildiği şekilde aktarmış ve Ö.A.nın intihar etme riski olduğuna dair bir belirti olmadığını, sıkıntı çıkaran bir mahpus olarak gözlemlenmediğini, gözetim altında tutulması için bir emir verilmediğini beyan etmiştir. Kurumda memur olarak çalışan G.Ş. beyanında, Ö.A.nın yönetime sıkıntıları olduğunu belirten bir dilekçe sunduğunu ve tek kişilik odada kalmak istediğini beyan ettiğini bildiklerini ifade etmiştir.Acil tıp teknisyenleri ve acil sağlık istasyonunda doktor olarak çalışan personel de ifadelerinde olay akışını yukarıda verildiği şekliyle aktarmıştır. Bununla birlikte Kurumda sağlık memuru olarak çalışan R.A. ifadesinde olay akışını aktarmış ve olay günü sabah saatlerinde Ö.A.nın revire geldiğinde sıkıntılı olduğunu, intihardan söz etmediğini ancak şuursuzluğunun her hâlinden belli olduğunu söylemiştir. Soruşturma sürecinde mahpusların ve kurum yöneticilerinin ifadelerinin alındığı yönünde bir bilgi mevcut değildir.  Başsavcılık 4/1/2019 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiş, gerekçede, yukarıda yer verilen delilleri aktarmış; Ö.A.nın öldürüldüğüne dair bir bulgu veya intihara teşvik edildiğine dair emare olmadığını ve intihar vakasında herhangi bir kişiye kusur atfedilemeyeceği belirtilmiştir. Başvurucuların takipsizlik kararına yönelik olarak Kurumun Ö.A.nın psikolojik sıkıntıları olmasına, huzursuzluğunun anlaşılmasına rağmen tek kişilik odada kalmasına izin verilmesinde, gereken gözetim ve özenin gösterilmemesinde kusuru ve ihmali olduğu iddialarını içeren itirazları Burdur Sulh Ceza Hâkimliği tarafından 5/11/2019 tarihinde reddedilmiştir.  Başvurucular, nihai kararı 5/6/2020 tarihinde öğrenmelerinin ardından 6/7/2020 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.