Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuz sonuçlandığı gerekçesiyle göreve son verilmesine dair idari işlemin iptali talebiyle açılan davanın kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü ile sonuçlanmayan ceza yargılamasına konu fiilin niteliğine ilişkin esaslı bir değerlendirme yapılmaksızın reddedilmesi nedeniyle gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 18/11/2019 tarihinde yapılmıştır. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) bünyesinde sözleşmeli personel statüsünde milletvekili danışmanı olarak görev yapmaktayken başvurucu hakkında TBMM Başkanlık Divanının 6/1/2012 tarihli ve 12 numaralı kararı uyarınca yürürlüğe konulan Milletvekillerinin Yasama Faaliyetlerinde Sözleşmeli Olarak Çalıştırılacak Danışman, İkinci Danışman ve İlave (Yardımcı) Personel Hakkında Hizmet Sözleşmesi Esaslarının (Esaslar)  maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yaptırılmıştır. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuz sonuçlanması nedeniyle başvurucunun sözleşmesi feshedilmiştir. Başvurucu söz konusu işlemin iptali talebiyle 18/7/2016 tarihinde dava açmıştır. Dava dilekçesinde; güvenlik soruşturmasının olumsuz olarak sonuçlanmasına neden olan hırsızlık suçundan yapılan yargılama sonucunda hakkında mahkûmiyet değil hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına (HAGB) karar verildiği, başka herhangi bir kaydının bulunmadığı, kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı olmayan HAGB kararının memuriyetine engel bir hâl oluşturmayacağından tesis edilen işlemin hukuka aykırı olduğu ifade edilmiştir. Ankara  İdare Mahkemesi (Mahkeme) 14/3/2018 tarihli kararıyla dava konusu işlemi iptal etmiştir. Kararda, başvurucunun hırsızlık suçu nedeniyle İstanbul  Asliye Ceza Mahkemesinin 12/3/2013 tarihli kararıyla 1 yıl 8 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına karar verilmesine karşın hükmün açıklanmasının geri bırakıldığı belirtilmiştir. HAGB kararının denetim süresinin kasıtlı bir suç işlenmeden geçirilmiş olması ve denetim süresi içinde öngörülecek yükümlülüklere uygun davranılması hâlinde kamu davasının düşürülmesi sonucunu doğuran ve kişilere hiç suç işlememiş sayılma imkânı sağlayan ceza hukukuna özgü bir kurum olduğuna dikkat çekilen kararda başvurucu hakkında HAGB kararı verildiğinin gözetildiği ifade edilmiştir. Davalı TBMM Başkanlığı, karara karşı 29/8/2018 tarihinde istinaf kanun yoluna başvurmuş; istinaf dilekçesinde, başvurucunun hırsızlık suçunu işlediği ceza mahkemesince sabit görüldüğünden başvurucu hakkındaki güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlandığını belirtmiştir. Söz konusu durumun olumsuz kabul edilmesinin takdirlerinde olduğunu, bu bağlamda yaptıkları değerlendirmede hukuka aykırılık bulunmadığını, HAGB kararından ziyade anılan karara dayanak olan fiilin güvenlik soruşturması açısından değerlendirildiğini ileri sürmüştür. Ankara Bölge İdare Mahkemesi  İdari Dava Dairesi (Bölge İdare Mahkemesi) 28/2/2019 tarihinde istinaf talebini kabul ederek davayı reddetmiş; kararda, başvurucu hakkında verilen mahkûmiyet kararı bulunmadığı vurguladıktan sonra yürütülen hizmetin ve açıklanması geri bırakılan hükme esas eylemin niteliğinin dikkate alındığını ifade edilmiş; tesis edilen işlemin hukuka uygun olduğunu belirtmiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:"Yukarıda belirtilen ilgili mevzuat hükümlerine göre, sanık hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmeden önce sanığın sabit bulunan eylemine uygun bir ceza belirlenmekte ve mahkûmiyet hükmü kurulmaktadır. Ancak, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı ile sanık hakkında kurulan hükmün hukuki bir sonuç doğurmayacağı Ceza Muhakemesi Kanununun  maddesinde açıkça belirtilmiştir. Buna göre, sanığın fiili işlediği sabit olmakla birlikte, Kanunda öngörülen denetimli serbestlik tedbirlerine uygun davranılması ve öngörülen diğer koşulların varlığı halinde suçun hiç işlenmemiş gibi kabul edileceği tartışmasızdır.Olayda davacının Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı İnsan Kaynakları Başkanlığı'nın 23/7/2015 tarih ve 7054 sayılı 'Oluru' ile, TBMM Güvenlik Yönetmeliği'nin  maddesi gereğince 'hakkında yaptırılacak güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanması halinde görevine son verilmek kaydı ile' güvenlik soruşturması sonucu beklenmeden göreve başlatıldığı ve TBMM Güvenlik Soruşturması Değerlendirme Komisyonu tarafından yapılan güvenlik soruşturmasının olumsuz olarak değerlendirilmesi neticesinde sözleşmesinin feshine karar verildiği görülmektedir.Uyuşmazlıkta, her ne kadar davacı hakkında hırsızlığa teşebbüs suçundan dolayı açılan kamu davasında, İstanbul  Asliye Ceza Mahkemesinin 12/3/2013 tarihli ve E:2011/349, K:2013/215 sayılı kararı ile davacı hakkında TCK 142/1-b maddesi uyarınca verilen 1 yıl 8 ay hapis cezasına ilişkin hükmün açıklanmasının geri bırakılması nedeniyle davacı hakkında verilen bir mahkumiyet kararı bulunmamakla birlikte, yürütülen hizmetin ve açıklaması geri bırakılan hükme esas eylemin niteliği dikkate alındığında, davacının güvenlik soruşturmasının olumlu sonuçlandığını kabule imkan bulunmadığından, güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlandığı kabul edilerek sözleşmesinin feshedilmesine ilişkin işlemde hukuka aykırılık, bu işleme karşı açılan davada, dava konusu işlemin iptaline dair İdare Mahkemesi kararında hukuka uyarlık görülmemiştir." Başvurucu karara karşı 21/5/2019 tarihinde temyiz yoluna başvurmuştur. Temyiz dilekçesinde HAGB kararının hiçbir işleme dayanak olarak alınamayacağını belirten başvurucu, ceza mahkemesince -suç işlemeyeceği kanaatine varıldığından- HAGB kararı verildiğini, HAGB kararının dayandığı fiilin dikkate alınarak davanın reddedilmesinin hukuka aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Ayrıca denetim süresince hükmün açıklanmasını gerektirecek fiil işlemediğini ve temyiz yoluna başvurduğu tarih itibarıyla denetim süresinin dolduğunu ifade etmiş, hükmü açıklanmayan bir karara kaynak olan fiilin sübut bulduğundan bahsedilemeyeceğini iddia etmiştir. Danıştay Onikinci Dairesi 18/9/2019 tarihinde temyiz talebini reddederek Bölge İdare Mahkemesi kararını oyçokluğu ile onamıştır. Karşıoyda, başvurucunun üniversite üçüncü sınıf öğrencisiyken market alışverişi yaptığı sırada parası yetmeyince bir sucuk ve bir kilogram peyniri çantasının içine sakladığı, market sorumlusunun yaptığı kontrolde sucuk ve peynirin olması gerekenden az miktarda olduğunu anlaması üzerine başvurucudan şüphelendiği, market dışında başvurucunun çantasında suça konu malların yakalandığı, başvurucunun işlediği hırsızlık suçundan dolayı 1 yıl 8 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına ve bu cezaya ilişkin olarak HAGB'ye karar verildiği belirtilmiş; söz konusu fiilin niteliği ve olayın oluş şekli gözönüne alındığında bu durumun başvurucu hakkında yapılan güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanmasına yol açmayacağı ifade edilmiştir. Nihai karar başvurucuya 8/11/2019 tarihinde tebliğ edilmiş, başvurucu 18/11/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  Esasların  maddesinin birinci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:"Milletvekillerine yasama faaliyetlerinde yardımcı olacak personelin;...b) 14/7/1965 tarihli 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 48 inci maddesindearanılan genel şartları taşıması,c) Hakkında yaptırılacak güvenlik soruşturmasının olumlu sonuçlanması...gerekmektedir." 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu' nun  maddesinin birinci fıkrası şöyledir:"Devlet memurları, resmi sıfatlarının gerektirdiği itibar ve güvene layık olduklarını hizmet içindeki ve dışındaki davranışlarıyla göstermek zorundadırlar." 657 sayılı Kanun'un  maddesi şöyledir:"Devlet memurluğuna alınacaklarda aşağıdaki genel ve özel şartlar aranır.A) Genel şartlar: Türk Vatandaşı olmak, Bu Kanunun 40 ncı maddesindeki yaş şartlarını taşımak, Bu Kanunun 41 nci maddesindeki öğrenim şartlarını taşımak, Kamu haklarından mahrum bulunmamak, Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, (…) zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkûm olmamak. Askerlik durumu itibariyle;a) Askerlikle ilgisi bulunmamak,b) Askerlik çağına gelmemiş bulunmak,c) Askerlik çağına gelmiş ise muvazzaf askerlik hizmetini yapmış yahut ertelenmiş veyayedek sınıfa geçirilmiş olmak, 53 üncü madde hükümleri saklı kalmak kaydı ile görevini devamlı yapmasına engelolabilecek (…) akıl hastalığı (…) bulunmamak. [Anayasa Mahkemesinin 24/7/2019 tarihli ve E.2018/73; K.2019/65 sayılı kararı ile iptal edilmiştir.]B) Özel şartlar: Hizmet göreceği sınıf için 36 ve 41 nci maddelerde belirtilen öğretim ve eğitim kurumlarının birinden diploma almış olmak, Kurumların özel kanun veya diğer mevzuatında aranan şartları taşımak." 29/10/2016 tarihli ve 676 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin  maddesiyle 657 sayılı Kanun’un  maddesinin birinci fıkrasının (A) bendine eklenen ve Anayasa Mahkemesinin 24/7/2019 tarihli ve E.2018/73, K.2019/65 sayılı kararıyla iptal edilen (8) numaralı alt bent şöyledir:"Güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması yapılmış olmak."