Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru; sınır dışı etme kararının olası sonuçları nedeniyle yaşam hakkı ile kötü muamele yasağının, söz konusu karara karşı etkili bir başvuru yolunun bulunmaması nedeniyle anılan hak ve yasakla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının, idari gözetimin hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının, idari gözetim merkezindeki tutma koşulları nedeniyle kötü muamele yasağının, idari gözetim merkezindeki tutma koşulları yönünden kötü muamele yasağıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının, idari gözetim işlemlerine itiraz için etkili bir başvuru yolu bulunmaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir. İddiasına göre başvurucu, 2000’li yıllarda Mısır Arap Cumhuriyetinde (Mısır) yedi ay kadar dinî eğitim alıp ülkesine dönmüştür. Ülkesinin yetkili makamları Mısır’da bulunma sebebi yönünden başvurucuyu sorguya çekmiştir. Başvurucu dinî eğitim almak amacıyla gittiği İran İslam Cumhuriyeti'nde iki yıl kadar vakit geçirdikten sonra ülkesinde kendisi için yakalama emri düzenlendiğini, dinî eğitim için Mısır’a giden arkadaşlarının tutuklandığını ve dinî faaliyetlerin yasaklandığını öğrenip 2011 yılında yasa dışı yollardan ülkemize gelmiştir.  Kazakistan Cumhuriyeti’nin (Kazakistan) yetkili adli makamlarının talebi doğrultusunda terör amacıyla suç işlemek için örgüt kurma ve liderliğini yapma suçu nedeniyle yapılan kovuşturma kapsamında Kazakistan’a iadesi için başvurucu hakkında kırmızı bülten çıkarılmıştır. Bu bülten nedeniyle başvurucu Türkiye'de yakalanarak tutuklanmıştır. Kazakistan makamları tarafından Türkiye yetkili makamlarına iletilen iade talebinde, talebe esas suçlar arasında başvurucunun ölüm cezasıyla cezalandırılmasını gerektirebilecek paralı askerlik suçuna da yer verilmiştir. İade talebini inceleyen ağır ceza mahkemesi, iade talebine esas teşkil eden paralı askerlik ve terör örgütü üyeliği suçlarının failine Kazakistan’da idam cezası verilebileceği gerekçesiyle iade talebinin reddine ve başvurucunun tahliyesine karar vermiştir. Savcının anılan karara yönelik temyiz talebi, Kazakistan’ın ilgili makamının iade talebiyle ilgili yazısında Türkiye'nin rızası alınmadan başvurucunun -iade talebinde belirtilen suç dışında- talepten önce işlemiş olduğu bir suçtan yargı önüne çıkarılamayacağının garanti edilmiş olduğu ve iade talebinin kabul edilmesine ilişkin diğer koşullar yönünden eksik inceleme yapıldığı gerekçesiyle kabul edilmiş ve ağır ceza mahkemesince verilen karar bozulmuştur. Bozma kararı sonrası yapılan yargılamada Kazakistan’ın yetkili makamının başvurucunun farklı muameleye tabi tutulmayacağı, işkence ve kötü muamele görmeyeceği, adil yargılanacağı ve hiçbir suretle idam edilmeyeceği konusunda teminat verdiği gerekçesiyle iade talebinin kabul edilebilir olduğuna karar verilmiştir. Başvurucu sözü edilen kararı temyiz etse de başvurucunun iade edilebilir olduğuna ilişkin karar onanmıştır. Anılan teminatla ilgili belgelere göre başvurucuya ülkesinde yapılan yargılamalar kapsamında terörle bağlantılı faklı suçlar isnat edilmiş ancak paralı askerlikle ilgili suçlama düşürülmüştür ve isnat edilen suçlar idam cezasını gerektirmemektedir. Ayrıca başvurucu iade talebinden önce işlediği iddia edilen ve iade talebine esas olan terörle bağlantılı suçtan başka bir suç nedeniyle yargılanmayacaktır.  Başvurucu, başka hususlar yanında ülkesinde idam cezasına mahkûm edilebileceğini ve kötü muameleye uğrayabileceğini belirterek ülkesine iade edilme talebinin kabul edilmesi nedeniyle yaşam hakkı ile kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddialarını bireysel başvuruya taşımıştır. Anayasa Mahkemesi, iade talebiyle ilgili yargılamada verilen kararın kesinleştiğinin başvurucu vekili tarafından Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi Avukat Portali üzerinden öğrenilmesinden sonra süresi içinde başvuru yapılmadığı gerekçesiyle başvuruyu süre aşımı nedeniyle kabul edilemez bulmuştur (Y.K., B. No: 2017/29246, 29/12/2021, §§ 18, 19, 21).  Göç idaresi; terör örgütü yöneticisi, üyesi, destekleyicisi veya çıkar amaçlı suç örgütü yöneticisi, üyesi veya destekleyicisi olduğu ve kamu düzeni veya kamu güvenliği ya da kamu sağlığı açısından tehdit oluşturduğu gerekçesiyle başvurucunun sınır dışı edilmesine ve kaçma riski sebebiyle başvurucunun altı ay süre ile idari gözetim altına alınmasına karar vermiştir. Bu nedenle başvurucu geri gönderme merkezine götürülmüştür. İdari gözetim kararına yapılan itirazlar sulh ceza hâkimliğince reddedilmiştir. Vekili aracılığıyla sınır dışı etme kararının iptali için dava açan başvurucu davanın sonucunu beklemeden 16/5/2018 tarihinde bu başvuruyu yapmıştır. Söz konusu iptal davasında idare mahkemesi önce dava konusu işlemin geçici süreyle yürütülmesinin durdurulmasına karar vermiş, daha sonra başvurucunun yürütmenin durdurulması isteminin reddine karar vermiştir. Bu karara yapılan itiraz da reddedilmiştir. Başvurucu, sınır dışı etme kararı ile uluslararası koruma başvurusunun reddine dair karar aleyhine açtığı iptal davalarının başvuru tarihinden sonra reddedildiğine ilişkin kararları Anayasa Mahkemesine sunmuştur. Sözü edilen kararlarda özellikle iade talebiyle ilgili yargılamada Kazakistan’ın yetkili makamının verdiği teminat nedeniyle iade talebinin kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi dikkate alınmıştır. İptal davasının açıldığı tarihte yürürlükte olan hukuki düzenlemeye göre başvurucu hakkındasınır dışı etme kararı alınmasına neden olan hususların varlığı hâlinde sınır dışı etme kararına karşı dava açılması, yabancının dava süresince sınır dışı edilmemesi sonucunu kendiliğinden sağlamamaktadır.  Göç idaresince idari gözetimi sonlandırılan başvurucu 16/10/2018 tarihinde ülkesine iade edilmiştir. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Adli yardım talebi ile kamuya açık belgelerde başvurucunun kimliğinin gizli tutulması talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.