Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvurucu, 1967 yılında Derik Kadastro Mahkemesinde açılan kadastro tespitine itiraz davasının halen makul sürede sonuçlanmadığını belirterek, mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüş, tazminat talep etmiştir.  Başvuru, 6/9/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön incelemede başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumun bulunmadığı tespit edilmiştir.  Birinci Bölüm İkinci Komisyonunca, 23/10/2013 tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.  Birinci Bölümün 14/11/2013 tarihli ara kararı gereğince başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru konusu olay ve olgular ile başvurunun bir örneği görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 16/1/2014 tarihli yazısı başvurucu vekiline tebliğ edilmiş, başvurucu vekili tarafından Adalet Bakanlığı görüşüne karşı beyan dilekçesi sunulmuştur. A. Olaylar Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:  Mardin ili Derik ilçesi Hisaraltı köyünde 1967 yılında kadastro tespit çalışması yapılmış, 64 parsel numaralı taşınmaz başvurucunun murisi Ömer Gökalp ve müşterekleri adlarına tespit edilmiştir. Ş. Ş. ve müşterekleri tarafından Ömer Gökalp ve müşterekleri aleyhine Derik Tapulama Hâkimliğinde tespite itiraz davası açılmıştır. Mahkeme Hâkimi tarafından, 26/3/1971 tarih ve E.1967/149, K.1971/46 sayılı kararla; davacıların, bazı evrakların Mahkemede kaybolduğunu ileri sürerek Mahkemeyi töhmet altında bıraktığı, Mahkeme Hâkiminin dosyayı kasten sürüncemede bıraktığının kastedildiği gerekçesiyle davadan çekinilmesine karar verilmiştir.  Yüksek Hâkimler Kurulu Başkanlığının yazısı gereği yargılamaya devam eden Derik Tapulama Hâkimi ise, 30/4/1971 tarih ve E.1967/149, K.1971/45 sayılı kararla; davalılar vekili ile aralarında husumet doğduğu, davanın taraflarında Hâkime karşı duyulan güven ve adalet duygularının rencide edildiği, ileride verilecek kararın taraflar üzerinde tereddütler oluşturacağı gerekçesiyle Derik Hâkimlerinin davaya bakmaktan çekinmelerine ve merci tayini için dosyanın Yargıtaya gönderilmesine karar vermiştir.  Yargıtay  Hukuk Dairesi, 25/5/1971 tarih ve E.1971/6127, K.1971/5059 sayılı kararla Kızıltepe Kadastro Mahkemesini görevlendirmiştir. Kızıltepe Kadastro Mahkemesi yargılamaya devam etmiş ve 19/9/1977 tarih ve E.1972/17, K.1977/50 sayılı kararla 64 parsel numaralı taşınmazın tespitinin iptaline ve davacı Ş.Ş. adına tapuya tesciline karar vermiştir. Temyiz üzerine, Yargıtay  Hukuk Dairesinin 19/10/1978 tarih ve E.1978/9883, K.1978/12304 sayılı kararıyla hüküm bozulmuştur. Karar düzeltme istemi, aynı Dairenin 8/6/1979 tarih ve E.1979/4949, K.1979/6538 sayılı ilamıyla reddedilmiştir. Kızıltepe Kadastro Mahkemesi bozma kararına uyarak yaptığı yargılama sonunda, 20/3/1981 tarih ve E.1979/4, K.1981/57 sayılı kararla; taşınmazın Derik ilçe sınırları içinde kaldığı ve tarafların davayı takip etmede zorluk yaşadıkları gerekçesiyle Mahkemenin görevsizliğine, dosyanın Derik Kadastro Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir. Temyiz üzerine, Yargıtay  Hukuk Dairesinin 20/10/1981 tarih ve E.1981/12522, K.1981/10751 sayılı kararıyla hüküm bozulmuştur. Yargılama Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin E.1982/7 sayılı dava dosyasında devam ederken, dosya Mardin Kadastro Mahkemesine devredilmiştir. Yargılama halen Mardin Kadastro Mahkemesinin E.2013/77 sayılı dava dosyasında devam etmektedir.  B. İlgili Hukuk 12/1/2011 tarih ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun “Usul ekonomisi ilkesi” kenar başlıklı  maddesi şöyledir:“Hâkim, yargılamanın makul süre içinde ve düzenli bir biçimde yürütülmesini ve gereksiz gider yapılmamasını sağlamakla yükümlüdür.” 21/6/1987 tarih ve 3402 sayılı Kadastro Kanunu’nun “Genel olarak görev” kenar başlıklı  maddesinin birinci fıkrası şöyledir:“Kadastro mahkemesi; taşınmaz mal mülkiyetine ve sınırlı ayni haklara, tapuya tescil veya şerh edilecek veyahut beyanlar hanesinde gösterilecek sair haklara, sınır ve ölçü uyuşmazlıklarına, kadastroya ve tapu sicilini ilgilendiren benzeri davalara ve özel kanunlarca kendisine verilen işlere bakar; Kadastroya veya kadastro ile ilgili verasete ait uyuşmazlıkları çözümleyebileceği gibi, istek üzerine veraset belgesi de verebilir. ” 3402 sayılı Kanun’un “Kadastro davalarında usul” kenar başlıklı  maddesinin birinci fıkrası şöyledir:“Kadastro hakimi, askı süresi içinde açılacak davalar ve kadastro müdürü tarafından mahkemeye tevdi olunacak taşınmaz mallara ait kadastro tutanakları ve mahalli hukuk mahkemelerinden devredilen işler hakkında dava dosyası açar. İlgililerin başvurusunu beklemeksizin kadastro tutanakları ile uyuşmazlığın çözümlenmesine etkili olabilecek kayıt ve diğer bilgileri ilgili dairelerden getirtir. Hakim, duruşma gününü taraflara Tebligat Kanunu hükümlerine göre resen tebliğ eder.” 3402 sayılı Kanun’un “Yargılama usulü” kenar başlıklı  maddesinin birinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları şöyledir:“Kadastro mahkemesinde gelmeyen tarafın yokluğunda duruşma yapılır. Taraflardan hiç biri gelmez ise dosya işlemden kaldırılmaz. Hakim, toplanması mümkün olan delilleri inceler ve 30 uncu madde hükmünce işi karara bağlar.…Bu Kanunun tatbikinde ayrıca açıklık bulunmıyan hallerde basit yargılama usulü uygulanır.Kadastro mahkemeleri adli tatile tabi değildir.” 3402 sayılı Kanun’un “Deliller ve hakimin takdiri” kenar başlıklı  maddesinin birinci ve ikinci fıkraları şöyledir:“Kadastro tutanaklarında beyanlarına başvurulan kişiler, bu beyanlarına gerekçe gösterilerek itiraz edilmedikçe, yeniden dinlenmezler. Ancak hakim, kadastro tutanağındaki beyanla, duruşma sırasında topladığı deliller arasında çelişki görürse, bunu gidermek için tutanakta beyanlarına başvurulan kimseleri tanık sıfatıyla yeniden dinleyebilir.Kadastro komisyonlarından gönderilen tutanaklar ile mahalli mahkemelerden devredilen dosyaların muhtevasından malik tespiti yapılamadığı veya dava açan mirasçının dışında başka mirasçıların da bulunduğu anlaşıldığı takdirde, hakim resen lüzum gördüğü diğer delilleri toplayarak taşınmaz malın kimin adına tescil edileceğine karar vermekle yükümlüdür. Taşınmaz malın ölü bir şahsa ait olduğu anlaşılır ve mirasçıları da tespit edilemezse, ölü olduğu yazılmak suretiyle o şahsın adına tescil kararı verilir.” 3402 sayılı Kanun’un “Kararların tebliği, kanun yollarına başvurma ve ilamların infazı” kenar başlıklı  maddesinin birinci fıkrası şöyledir:“Kadastro mahkemesi kararları Tebligat Kanunu hükümlerine göre resen taraflara tebliğ olunur.” 3402 sayılı Kanun’un “Yargılama giderleri, kadastro harcı ve tahakkuku” kenar başlıklı  maddesinin birinci fıkrasının son cümlesi şöyledir:“Bu Kanun gereğince resen yapılması gereken soruşturma ve tebligat işlemleri için zaruri giderler, ileride haksız çıkacak taraftan alınmak üzere bütçeye konulan ödenekten karşılanır.”