Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, Cizre'de terör örgütüne yönelik operasyonlar sırasında meydana gelen ölüm olayı meydana gelmesi ve bu olaya ilişkin etkili soruşturma yürütülmemesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir. Türkiye'de, PKK terör örgütünün neden olduğu şiddetin sona erdirilmesi amacıyla 2012 yılında başlatılan, yaklaşık üç yıl devam eden ve demokratik açılım olarak adlandırılan sürecin ardından -güvenlik güçlerinin raporlarına göre- anılan süreçte terör örgütünün bazı şehirlerde silah ve mühimmat yığınağı yapması sonucu 2015 yılının ortalarından itibaren terör ve şiddet eylemleri özellikle Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yoğun olarak yaşanmaya başlamıştır. Şırnak'ın Cizre, İdil, Silopi ilçeleri, Hakkâri'nin Yüksekova ilçesi, Diyarbakır'ın Silvan, Sur ve Bağlar ilçeleri; Mardin'in Dargeçit, Nusaybin ve Derik ilçeleri ile Muş'un Varto ilçesinde PKK terör örgütü tarafından cadde ve sokaklara hendekler kazılarak barikatlar kurulmuş; patlayıcılar yerleştirilmiş ve bu yerleşim yerlerinin bir kısmında öz yönetim adı altında hâkimiyet kurulmaya çalışılmıştır. Terör ve şiddet olaylarına, Türk Silahlı Kuvvetleri ve Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından PKK mensuplarına karşı ortak olarak gerçekleştirilen ve başta Sur, Cizre ve Nusaybin olmak üzere on bir şehirde yürütülen askerî operasyonlarla müdahale edilmiştir. Terör örgütü mensuplarının yakalanması, halkın can ve mal güvenliği ile kamu düzeninin sağlanması için yapılan operasyonların gerçekleştirildiği bölgelerin bazılarında 2015 yılının ikinci yarısından başlamak üzere değişen tarihlerde sokağa çıkma yasakları uygulanmış ve bazı yerleşim birimleri geçici süreyle askerî güvenlik bölgesi ilan edilmiştir. Terör örgütü üyelerinin yakalanarak halkın can ve mal güvenliğinin sağlanması amacıyla getirilen sokağa çıkma yasakları güvenlik güçlerince yürütülen operasyonların sona ermesinin ardından kaldırılmıştır. Gerçekleşen geniş çaplı operasyonlarda beş yüze yakın güvenlik görevlisi şehit olmuş, iki binin üzerinde terörist etkisiz hâle getirilmiştir (sürece ilişkin detaylı aktarım ile operasyonlar ve hendek olaylarına ilişkin arka plan bilgisi için bkz. Gülser Yıldırım (2), B. No: 2016/40170, 16/11/2017; Ayşe Çelik, B. No: 2017/36722, 9/5/2019; Seyid Narin [GK], B. No: 2018/20156, 18/5/2022; Gazal Kolanç ve diğerleri [GK], B. No: 2017/37897, 5/7/2022). Operasyonların gerçekleştirildiği ve sokağa çıkma yasaklarının uygulandığı dönemde 21/2/2016 tarihinde Cizre Cumhuriyet Başsavcılığının kararına istinaden Cizre'nin Cudi Mahallesi'nde yer alan bir adreste yapılan aramada başvurucuların yakını E.nin cansız bedenine ulaşılmıştır. Söz konusu bina yıkıntı hâlinde olup arama kepçe marifetiyle gerçekleştirilmiştir. E.nin bedeninin moloz yığınları arasında bulunduğu, cesedin sağ bacağının koptuğu ve bacağın cesedin biraz ilerisinde bulunduğu tutanaklardan anlaşılmıştır. Yine tutanaklara göre cesedin yanında bir silah ve silaha takılı şarjör, şarjörün içinde 26 fişek, şarjörü bulunmayan bir silah ele geçirilmiştir. Aynı binada yapılan aramada bir başka erkek cesedi ile birlikte çeşitli silahlar, şarjör ve fişekler, dürbün, hücum yelekleri bulunmuştur. E.nin cesedi üzerinde ölü muayenesi ve otopsi işlemi Cumhuriyet savcısının katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Otopsi neticesinde ölüm sebebi, ateşli silah mermi çekirdeği yaralanmasına bağlı pelvis kemik kırıkları ile birlikte iç organ ve büyük damar yaralanmasından gelişen iç kanama olarak tespit edilmiş, başvurucunun vücut bütünlüğündeki bozulmanın ölümünden sonra meydana geldiği ifade edilmiştir. DNA örnekleri üzerinden cesedin kimlik tespiti yapılmıştır. Ölüm olayına ilişkin olarak resen soruşturma başlatılmıştır. Cesetten çıkan mermi çekirdeği, nüve ve metal parçası kriminal incelemeye gönderilmiş; bu parçaların deforme hâlde olması nedeniyle herhangi bir tespitin yapılmasının mümkün olmadığı yönünde rapor düzenlenmiştir. Başvurucuların yakınından alınan örneklerde atış artıklarında bulunan antimon elementinin tespit edilmiştir. Yürütülen soruşturma kapsamında yapılan araştırmada örgütü destekleyen haber ajanslarında maktulün ölümü hakkında haber yapıldığı belirlenmiştir. E.nin güvenlik güçleriyle girdiği silahlı çatışmada öldüğüne dair gizli tanık beyanı bulunmaktadır. Soruşturma kapsamında, E.nin bulunduğu evin sahibi olan kişinin tanık sıfatıyla beyanı alınmıştır. Telsiz tutanakları incelenmiş; ölenin bulunduğu binadan güvenlik güçlerine yönelik silahlı saldırıların gerçekleştirildiği, binaya girerken güvenlik güçlerine roket atıldığına ilişkin kayıtlar tespit edilmiştir. Yürütülen soruşturma kapsamında başvurucu Ç.E.nin müşteki sıfatıyla beyanı alınmıştır. Şırnak Cumhuriyet Başsavcılığı, başvurucuların yakınının sokağa çıkma yasağının uygulandığı dönemde güvenlik güçlerince yürütülen operasyonda diğer terör örgütü üyeleri ile birlikte güvenlik güçlerine karşı silahlı eylemlere katıldığı sırada öldürüldüğünü değerlendirmiştir. Bu değerlendirme sonucunda güvenlik güçlerinin yetkili bir merciden almış oldukları hukuka uygun bir emri yerine getirdikleri sırada ve meşru müdafaa hâli kapsamında silahlı güç kullandıkları gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına dair karar vermiştir. Karara yapılan itiraz reddedilmiştir. Başvurucular vekiline nihai karar 20/5/2019 tarihinde tebliğ edilmiş olup başvurucular 17/6/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.