Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvurucu, hastalığı nedeniyle hayati tehlike içinde bulunmasına rağmen infazın ertelenmesi talebi reddedilerek cezaevinde tutulmasının yaşam hakkı ile kötü muamele yasağını ihlal ettiğini ileri sürmüş, tedbiren tahliyesine karar verilmesi ve tazminat talebinde bulunmuştur.  Başvuru, 18/3/2014 tarihinde İstanbul  Asliye Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinde Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğin bulunmadığı tespit edilmiştir. Birinci Bölüm İkinci Komisyonunca, 24/7/2014 tarihinde kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir. Bölüm Başkanı tarafından 2/10/2014 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına ve bir örneğinin görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmesine karar verilmiştir. Başvuru konusu olay ve olgular 2/10/2014 tarihinde Adalet Bakanlığına (Bakanlık) bildirilmiştir. Bakanlık, tanınan ek süre sonunda görüşünü 21/11/2014 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuştur. Bakanlık tarafından Anayasa Mahkemesine sunulan görüş, başvurucuya 19/12/2014 tarihinde tebliğ edilmiş ancak başvurucu, karşı beyanda bulunmamıştır. A. Olaylar  Başvuru formu ve ekleri ile Adalet Bakanlığı tarafından ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvurucu, başvuru tarihinde Kocaeli 2 No.lu F Tipi Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak tutulmaktadır. Başvurucu, İstanbul (Kapatılan)  Ağır Ceza Mahkemesinin (CMK.  maddesi ile görevli) 21/5/2008 tarih ve E.2006/124, K.2008/147 sayılı kararı ile anayasal düzeni zorla değiştirmeye kalkışmak suçundan 32 yıl 6 ay hapis cezasına mahkûm edilmiştir. Anılan karar, Yargıtay  Ceza Dairesinin 13/7/2009 tarih ve E.2009/5631, K.2009/8324 sayılı ilamı ile onanarak kesinleşmiştir. Kocaeli Cumhuriyet Başsavcılığının hazırladığı 20/12/2010 tarihli müddetname kapsamında başvurucu 13/12/2025 tarihinde koşullu salıverilmeye hak kazanabilecektir. Anılan cezanın infazı sırasında 13/4/2012 tarihinde başvurucunun kalp krizi geçirmesi üzerine 112 Acil Servis ekibi cezaevine gelmiş ancak ekipte acil müdahale yapacak doktor bulunmadığından başvurucunun hastaneye sevk edilmesi gerektiğini belirterek cezaevinden ayrılmışlardır. Daha sonra görevli jandarma personeli tarafından başvurucu önce Seka Devlet Hastanesine, daha sonra da herhangi bir müdahale yapılmadan Derince Eğitim ve Araştırma Hastanesine götürülmüştür. Hastane, başvurucunun rahatsızlığı ile ilgili olarak kroner arter rahatsızlığına bağlı olarak osteal plaklı, mid %60 damar tıkanıklığı nedeniyle anjiyo yapmıştır. Başvurucu vekili, 21/5/2012 tarihli dilekçesi ile başvurucu için cezaevinde kalmasının hayati risk oluşturduğu ve yaşamını tek başına idame ettiremediği iddiası ile infazın ertelenmesi talebinde bulunmuştur. Bunun üzerine Kocaeli Cumhuriyet Başsavcılığı, başvurucuyu 11/6/2012 tarihinde Kocaeli Devlet Hastanesine sevk etmiştir. 19/6/2012 tarih ve 4073 sayılı Kocaeli Devlet Hastanesi Sağlık Kurulu Raporu, başvurucunun rahatsızlığı ile ilgili olarak “bilateral hafif dereceli sensörinöral işitme kaybı+kroner arter hastalığı (miyokard infraktüsü geçirmiş-EF:% 35-40)” tanısı ile “Hasta 1,5 ay önce miyokard infraktüsü geçirmiş olup, eko tetkikine göre kalbin ejeksiyon fraksiyonu % 35-40 saptandı. Hastanın hemodinamisi iyi olup, preferik ödemi yok. Tek yastıkla yatmaktadır. Hastalığı kontrol altındadır. Ceza infazının tehiri gerekmemektedir. Cezaevinde kalabilir” sonucuna ulaşmıştır. Anılan raporla birlikte diğer evraklar değerlendirilmek üzere Başsavcılık tarafından 5/9/2012 tarihinde Adli Tıp Kurumuna gönderilmiştir.  Adli Tıp İhtisas Kurulu 28/9/2012 tarih ve 10687 sayılı raporu ile başvurucunun Anayasa’nın  maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen sürekli hastalık, sakatlık ve kocama hali kapsamında değerlendirilemediğini ve cezaevi şartlarında infazına devam edilebileceğini belirtmiştir. Başsavcılık, 8/2/2013 tarih ve 2013/1220 sayılı yazı ile başvurucuyu tekrar Adli Tıp Kurumuna sevk etmiş ve  Adli Tıp İhtisas Kurulu, yapılan muayene sonrasında hazırladığı 20/2/2013 tarih ve 1921 sayılı raporda başvurucunun rahatsızlığının 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un  maddesinin (6) numaralı fıkrası kapsamında ağır hastalık, sakatlık kapsamında değerlendirilmediğini, hayatını yalnız idame ettirebileceğini belirtmiştir. Başvurucu, 10/6/2013 tarihinde anılan rapora Adli Tıp Kurumu Genel Kurulu nezdinde itiraz dilekçesi yazmıştır ancak herhangi bir cevap verilmemiştir. 24/6/2013 tarihinde başvurucu sağlık sorunları nedeniyle yaşamının tehlikede olduğunu belirterek Adalet Bakanlığına başvurmuştur. Başvurucu, 6/8/2013 tarihli Kocaeli Cumhuriyet Başsavcılığına yazdığı dilekçe ile rahatsızlığı nedeniyle yapılan tedavi ve buna ilişkin ihmal ve engellemelere dair cezaevi yetkilileri hakkında suç duyurusunda bulunmuştur. Başvurucu 7/8/2013 tarihli dilekçesi ile de kalp krizi geçirmediğine dair teşhis koyan Seka Devlet Hastanesi acil servisinde çalışan doktor hakkında suç duyusunda bulunmuştur. Başvurucunun eşinin Cumhurbaşkanlığına yazdığı 23/7/2013 tarihli dilekçe üzerine Kocaeli Cumhuriyet Başsavcılığı 19/9/2013 tarihli yazıları ile başvurucuyu Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Araştırma ve Uygulama Hastanesi Adli Tıp Anabilim Dalına sevk etmiştir. Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Araştırma ve Uygulama Hastanesi Adli Tıp Anabilim Dalının hazırladığı 30/12/2013 tarih ve 2013/736 sayılı rapor şöyledir:“ Abdullah Kalay’ın halen koroner arter hastalığı, angina pectoris ve kalp yetmezliği tanıları ile takiplerinin yapıldığı ve medikal tedavi altında tutulması gerektiği, mevcut kalp rahatsızlıkları nedeniyle kalbin pompalama gücünün azalmış olduğunun tespit edildiği, Özgeçmişinde kalp krizi öyküsü bulunan ve halen koroner arter hastalığı, angina pectoris ve kalp yetmezliği tanıları olan hastanın, mevcut rahatsızlıkları da dikkate alındığında cezaevi gibi kapalı, kalabalık ve enfeksiyon riskinin yüksek olduğu ortamlarda bulunmasının tekrar kalp krizi geçirmesine neden olabileceği gibi böyle bir durumda da cezaevi koşullarında müdahale etmesinin beklenmediği, Sorulduğu üzere cezaevinde kalmasının hasta için hayati tehlike oluşturabileceği, cezasının infazının resmi sağlık kuruluşlarının mahkûmlara ayrılan bölümlerinde devam edilse dahi hayati tehlike oluşturabileceği, Hastalığın kronik bir rahatsızlık olduğu, hayat boyu devam edeceği göz önünde bulundurulduğunda cezanın ertelenmesinin gerekeceği, bir yıl sonra tıbbi durumunun değerlendirilmesinin uygun olacağını bildiri rapordur.” Başvurucu, 2/1/2014 tarihili dilekçesi ile 31/12/2013 tarihinde fenalaşması üzerine cezaevine gelen acil servis doktorunun kendisine sadece serum bağlayıp hastaneye sevk etmediğinden ve gayri insani muamelesinden dolayı Kocaeli Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunmuştur. Kocaeli 2 No.lu F Tipi Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumunun 7/1/2014 tarih ve 2014/189 sayılı yazıları kapsamında başvurucunun 2013 yılı içinde 36 defa Kocaeli hastanelerine sevkinin yapıldığı belirtilmiştir. 6/1/2014 tarihli dilekçe ile başvurucu vekili infazın ertelenmesi için tekrar Kocaeli Cumhuriyet Başsavcılığına başvurmuştur. Başsavcılık, 6/1/2014 tarih ve 2014/172 sayılı yazısı ile başvurucuyu Adli Tıp Kurumuna sevk etmiştir.  Adli Tıp İhtisas Kurulunun, 22/1/2014 tarihinde başvurucunun muayenesini yaptıktan sonra hazırladığı 24/1/2014 tarih ve 702 sayılı raporu şöyledir.“Hüseyin oğlu 1967 doğumlu Abdullah Kalay’ın dosyada mevcut tıbbi evraklarına göre anjina pektoris, koroner arter rahatsızlığı, geçirilmiş myokard enfraktüsü, kalp yetmezliği (açlık grevine bağlı olduğu ifade edilen Wrenicke Korsakoff) tanılarının bulunduğu, enjeksiyon fraksiyonlarının %30-35 seviyelerinde tanımlandığı, fonksiyonel kapasitesinin NYHA 2-3 ile uyumlu olduğunun bildirildiği, kişinin kurulumuzda yapılan muayenesinde; genel durumunun iyi olduğu, kalp yetmezliğine bağlı kronik dönem muayene bulgularının tespit edilmediği, nörolojik defisit saptanmadığı, yapılan psikiyatrik muayenesinde infazını etkileyecek mahiyet ve derecede psikopatoloji tespit edilemediği cihetle, halihazırda;a- T. Anayasası’nın 104/2-b maddesinde belirtilen sürekli hastalık, sakatlık ve kocama hali kapsamında değerlendirilemediği,b- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'unun 16/ maddesinde belirtilen ağır hastalık, sakatlık kapsamında değerlendirilmediği, hayatını yalnız idame ettirebileceği,c- Tedavisi ve poliklinik kontrollerinin sağlanarak, doktoru ve reviri bulunan cezaevi şartlarında infazına devam edilebileceği,d- Hastalıklarının ilerlemesi veya vasfının değişmesi durumunda son durumu gösterir sağlık kurulu raporunun gönderilmesi ile yeniden değerlendirme yapılabileceği oy birliği ile mütalaa olunur.” Anılan rapor üzerine Kocaeli Cumhuriyet Başsavcılığı, 14/2/2014 tarihli kararı ile 5275 sayılı Kanun’un  maddesi kapsamında hastalık nedeni ile infazın geri bırakılması talebinin reddine, başvurucunun Anayasa’nın 104/2-b maddesi kapsamında bulunmadığı anlaşıldığından bu madde kapsamına göre işlem yapılmasına yer olmadığına ve başvurucunun hastalıklarının ilerlemesi veya vasfının değişmesi durumunda son durumu gösterir sağlık kurulu raporu alınarak dosyanın yeniden Adli Tıp Kurumuna gönderilmesine karar vermiştir. Karar başvurucuya 20/2/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu, 18/3/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurucu vekili, 27/2/2014 tarihli dilekçesi ile anılan  Adli Tıp İhtisas Kurulunun raporunun kardiyoloji uzmanı olmadan hazırlandığını ve fahiş bir hata içerdiğini ileri sürerek dosyanın itirazen incelenmesi için Adli Tıp Genel Kuruluna gönderilmesini talep etmiştir. Kocaeli Cumhuriyet Başsavcılığı, 5/3/2014 tarih ve 2010/5-4464 İlamat No.lu yazıları ile başvurucu vekilinin dilekçesini ve başvurucunun dosyasını Adli Tıp Kurumuna göndermiştir.   Adlî Tıp İhtisas Kurulu, 2/4/2014 tarihli mütalaası ile başvurucunun üniversite ya da eğitim araştırma hastanesi kardiyoloji ana bilim dalı sevkinin sağlanarak "kroner arter hastalığı geçirilmiş anterior myokard enfarktüsü" açısından değerlendirilmesini, muayenesi ile birlikte bazı tetkiklerin de yapılarak sonuçlarının gönderilmesini istemiştir. Bunun üzerine başvurucu,  Adlî Tıp Kurulunca istenen tahlil ve tetkikler için Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi’ne sevk edilmiştir. Hastanenin hazırladığı 8/7/2014 tarihli rapor şöyledir: "Abdullah Kalay'ın … mevcut kalp rahatsızlıkları nedeniyle kalbin pompalama gücünün azalmış olduğunun tespit edildiği, özgeçmişinde kalp krizi öyküsü bulunan ve halen koroner arter hastalığı angina pectoris ve kalp yetmezliği tanıları olan hastanın, mevcut rahatsızlıkları da dikkate alındığında cezaevi gibi kapalı, kalabalık, enfeksiyon riski ve stres yükünün fazla olduğu, hem kalp yetmezliği hem de koroner arter hastalığı açısından uygun diyet ve çevresel koşulların olmadığı ortamlarda bulunmasının tekrar kalp krizi geçirmesine, koroner arter hastalığında ilerlemeye, kalp yetmezliğinde alevlenmeye neden olabileceği gibi böyle bir durumda da cezaevi koşullarında müdahale edilebilmesinin beklenmediği, cezaevinde kalmasının hasta için hayati tehlike oluşturabileceği, cezasının infazının resmi sağlık kuruluşlarının mahkumlara ayrılan bölümlerinde devam edilse dahi hayati tehlike oluşturabileceği, hastalığın kronik bir rahatsızlık olduğu, hayat boyu devam edeceği göz önünde bulundurulduğunda cezanın ertelenmesinin gerekeceği, bir yıl sonra tıbbı durumunun tekrar değerlendirilmesinin uygun olacağı”  Adli Tıp İhtisas Kurulu eksik kalan bazı tetkikleri de tamamlattırdıktan sonra tıbbi evrakları Adli Tıp Genel Kuruluna göndermiştir. Genel Kurulun 25/9/2014 tarih ve K.1977 sayılı oybirliği ile verdiği kararı şöyledir:"Abdullah Kalay hakkında düzenlenmiş adli ve tıbbi belgelerde bildirilen veriler Genel Kurulca tekrar değerlendirildiğinde; Hüseyin oğlu 1967 doğumlu Abdullah Kalay'ın dosyada mevcut tıbbi evrakına göre anjina pektoris, koroner arter hastalığı, geçirilmiş myokard enfarktüsü, kalp yetmezliği, (açlık grevine bağlı olduğu ifade edilen Wernicke Korsakoff) tanılarının bulunduğu, ejeksiyon fraksiyon seviyesinin %30-35 seviyelerinde tanımlandığı, fonksiyonel kapasitesinin NYHA 2-3 ile uyumlu olduğunun bildirildiği, kişinin  Adli Tıp İhtisas Kurulunda 22 Ocak 2014 tarihinde yapılan muayenesinde; genel durumunun iyi olduğu, kalp yetmezliğine bağlı kronik dönem muayene bulgularının tespit edilmediği, nörolojik defisit saptanmadığı, yapılan psikiyatrik muayenesinde infazını etkileyecek mahiyet ve derecede psikopatoloji tespit edilmediği cihetle  Adli Tıp İhtisas Kurulunun 24 Ocak 2014 tarih ve 702 nolu kararının düzenlendiği, (daha sonra) yapılan konsültasyonlarında; kişinin kardiyak açıdan medikal tedavisine devamının uygun olduğu, nörolojik açıdan yapılan muayene ve incelemelerinde belirgin patoloji saptanmadığı, psikiyatrik açıdan yapılan değerlendirilmesinde kişide akıl hastalığı veya akıl zayıflığı bulunmadığı, korunması ve bakımı için kendisine sürekli yardım gerekmediğinin bildirildiği, myokard perfüzyon sintigrafi incelemesinde ejeksiyon fraksiyon seviyesinin % 42 olarak tanımlandığı, kişinin Ocak 2014 kararımız sonrası yapılan 2014 ve 2014 tarihli muayenelerinde kardiyak tanısına yönelik kronik dönem/ dekompanse muayene bulgusu tespit edilmediği, genel durumunun iyi olduğu tespit edilmiş olmakla, mevcut durumu ile;a. T. Anayasası'nın 104 üncü maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendi kapsamında değerlendirilmediği, b. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 16/ maddesi kapsamında değerlendirilebilecek herhangi bir akıl hastalığı ya da zekâ geriliği tespit edilmediği, c. Kişinin sağlık kuruluşlarının mahkûmlara ayrılan bölümlerinde yatışının sağlanması halinde mevcut tanıları ve muayene bulguları ile hayatına kesin olarak tehlike doğuracak tıbbı delillerin tespit edilmediği,d. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 16/ maddesi gereğince ağır hastalık, sakatlık kapsamında değerlendirilmediği,e. Tedavisi ve poliklinik kontrollerinin sağlanarak, doktoru ve reviri bulunan cezaevi şartlarında infazına devam edebileceği, hastalıklarının ilerlemesi veya vasfının değişmesi durumunda son durumunu gösterir sağlık kurulu raporunun gönderilmesi ile yeniden değerlendirme yapılabileceği oy birliği ile mütalaa olunur”B. İlgili Hukuk Anayasa’nın  maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendi şöyledir:“Cumhurbaşkanı Devletin başıdır. Bu sıfatla Türkiye Cumhuriyetini ve Türk Milletinin birliğini temsil eder; Anayasanın uygulanmasını, Devlet organlarının düzenli ve uyumlu çalışmasını gözetir.Bu amaçlarla Anayasanın ilgili maddelerinde gösterilen şartlara uyarak yapacağı görev ve kullanacağı yetkiler şunlardır:…b) Yürütme alanına ilişkin olanlar:…Sürekli hastalık, sakatlık ve kocama sebebi ile belirli kişilerin cezalarını hafifletmek veya kaldırmak, 5275 sayılı Kanun’un  maddesinin (1), (2), (3) ve (6) numaralı fıkraları şöyledir:“(1) Akıl hastalığına tutulan hükümlünün cezasının infazı geriye bırakılır ve hükümlü, iyileşinceye kadar Türk Ceza Kanununun 57 nci maddesinde belirtilen sağlık kurumunda koruma ve tedavi altına alınır. Sağlık kurumunda geçen süreler cezaevinde geçmiş sayılır.(2) Diğer hastalıklarda cezanın infazına, resmî sağlık kuruluşlarının mahkûmlara ayrılan bölümlerinde devam olunur. Ancak bu durumda bile hapis cezasının infazı, mahkûmun hayatı için kesin bir tehlike teşkil ediyorsa mahkûmun cezasının infazı iyileşinceye kadar geri bırakılır. (3) Yukarıdaki fıkralarda belirtilen geri bırakma kararı, Adlî Tıp Kurumunca düzenlenen ya da Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenip Adlî Tıp Kurumunca onaylanan rapor üzerine, infazın yapıldığı yer Cumhuriyet Başsavcılığınca verilir. Geri bırakma kararı, mahkûmun tâbi olacağı yükümlülükler belirtilmek suretiyle kendisine ve yasal temsilcisine tebliğ edilir. Mahkûmun geri bırakma süresi içinde bulunacağı yer, kendisi veya yasal temsilcisi tarafından ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına bildirilir. Mahkûmun sağlık durumu, geri bırakma kararını veren Cumhuriyet Başsavcılığınca veya onun istemi üzerine, bulunduğu veya tedavisinin yapıldığı yer Cumhuriyet Başsavcılığınca, sağlık raporunda belirtilen sürelere, bir süre bulunmadığı takdirde birer yıllık dönemlere göre bu fıkrada yazılı usule uygun olarak incelettirilir. İnceleme sonuçlarına göre geri bırakma kararını veren Cumhuriyet Başsavcılığınca, geri bırakmanın devam edip etmeyeceğine karar verilir. Geri bırakma kararını veren Cumhuriyet Başsavcılığının istemi üzerine, mahkûmun izlenmesine yönelik tedbirler, bildirimin yapıldığı yerde bulunan kolluk makam ve memurlarınca yerine getirilir. Bu fıkrada yazılı yükümlülüklere aykırı hareket edilmesi hâlinde geri bırakma kararı, kararı veren Cumhuriyet Başsavcılığınca kaldırılır. Bu karara karşı infaz hâkimliğine başvurulabilir. …(6) (Ek fıkra: 24/01/2013-6411 S.K./ mad) Maruz kaldığı ağır bir hastalık veya sakatlık nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız idame ettiremeyen ve toplum güvenliği bakımından tehlike oluşturmayacağı değerlendirilen mahkûmun cezasının infazı üçüncü fıkrada belirlenen usule göre iyileşinceye kadar geri bırakılabilir.” 5275 sayılı Kanun’un  maddesi şöyledir:“(1) Mahkûmiyet hükmünün yorumunda veya çektirilecek cezanın hesabında duraksama olursa, cezanın kısmen veya tamamen yerine getirilip getirilemeyeceği ileri sürülür ya da sonradan yürürlüğe giren kanun, hükümlünün lehinde olursa, duraksamanın giderilmesi veya yerine getirilecek cezanın belirlenmesi için hükmü veren mahkemeden karar istenir.(2) 16 ncı madde gereğince cezasının ertelenmesi isteminin reddi hâlinde de aynı hüküm uygulanır.(3) Yukarıdaki fıkralar uyarınca yapılan başvurular cezanın infazını ertelemez. Ancak, mahkeme olayın özelliğine göre infazın ertelenmesine veya durdurulmasına karar verebilir.” 5275 sayılı Kanun’un  maddesinin (1) ve (3) numaralı fıkraları şöyledir:“(1) Cezanın infazı sırasında, 98 ilâ 100 üncü maddeler gereğince mahkemeden alınması gereken kararlar duruşma yapılmaksızın verilir. Karar verilmeden önce Cumhuriyet savcısı ve hükümlünün görüşlerini yazılı olarak bildirmeleri istenebilir.…(3) Bölge adliye mahkemesi veya Yargıtaydan başka mahkemeler tarafından verilmiş olan bu kararlara karşı itiraz yoluna gidilebilir.”