Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, ölüm olayının etkili bir şekilde soruşturulmaması nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 23/11/2015 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü sunmuştur.  Başvurucu Bakanlık görüşüne cevap vermemiştir.    Başvuru formu ve ekleri ile Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler kapsamında ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu Makbule Altıntaş'ın birlikte yaşadığı eski eşi, diğer başvurucular Duygu Altıntaş ve Onursal Altıntaş'ın ise babası olan A.A. 9/6/2014 tarihinde saat 15 sıralarında, müdürü olarak çalıştığı şirkete ait işyerinde, caraskal (üç direği birer uçlarından bir noktada bağlayıp diğer uçlarını üçgen şeklinde yere açarak yapılan vinç) rayının en uç kısmındaki deliğe urganla (halat, kalın ip) asılı vaziyette, aynı işyerinde işçi olarak çalışan O.A., A. ve R.Ç. tarafından bulunmuştur. 112 Acil Servis görevlileri olay yerine saat 27-40 sıralarında gelmişlerdir. A.A.nın EKG'sini (kalp grafisi) çeken görevliler A.A.nın ölü olduğunu tespit etmişlerdir. Olay hakkında Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığınca (Cumhuriyet Başsavcılığı) derhâl soruşturma başlatılmıştır. Olay yeri 50 sıralarında olay yeri incelemesinden sorumlu kolluk görevlilerince Cumhuriyet savcısının talimatı doğrultusunda incelenmiştir. Yapılan incelemede işyeri giriş kapısında herhangi bir hasar veya zorlama izi bulunmadığı, cesedin ayaklarının yere değdiği ve dizlerinin hafif bükük olduğu, cesedin sol arka yanındaki tahta paletin üzerinde çizgili bir defter yaprağı bulunduğu, bu defter yaprağının üzerinde "Çocuklarım beni bu durumda görmesin. Çocuklara hemen haber vermeyin." cümlelerinin yazılı olduğu, ölene ait büro masası üzerinde çizgili bir defter bulunduğu, cesedin sol ayağının solunda devrik hâlde bir plastik iskemle olduğu ve ölenin pantolonunun arka sol cebinde başvurucular Duygu Altıntaş ve Onursal Altıntaş'ın telefon numaralarının yazılı olduğu ön yüzü boş bir şans oyunu kuponu bulunduğu tespit edilmiştir. İskemlede parmak izi tespit edilememiştir. Olay yerinin bir krokisini çizen kolluk görevlileri olay yerinin fotoğraflarını da çekmişlerdir. Cumhuriyet savcısı huzurunda ölü muayenesi ve otopsi işlemleri yapılmıştır. Otopsi işleminde cesedin alnında 1x0,5 cm ebatında bir sıyrık bulunduğu, kanda 83 mg/dl, göz sıvısında ise 123 mg/dl etanol bulunduğu, kanda ve göz sıvısında metanol bulunmadığı, kanda ve idrarda sistematikteki diğer maddelerin bulunmadığı tespit edilmiştir. Otopsi raporunda; boynu çepeçevre dolanan, iki hat hâlinde, boyun sol yanda ası vasıtasının cildi sıkıştırmasına bağlı doku içi kanaması bulunan, kenarlarında ası materyalinin özelliğini gösteren telem görüldüğü ve ölümün ası sonucu meydana geldiğibelirtilmiştir.  İntihar notu olduğu değerlendirilen çizgili defter yaprağıüzerinde görünür vücut izi tespit edilemese de kimyasal bir işlem uygulanması sonucunda söz konusu yaprakta iki adet vücut izi bulunduğu kolluk tarafından saptanmıştır. Bu vücut izinin vücudun neresine ait olduğuna ilişkin bir tespit bulunmamaktadır. Ölenin çalıştığı işyerinin bulunduğu iş hanındaki bir başka işyerinin kamera kayıtları kolluk görevlilerince incelenmiştir. Merdiven boşluğunu kayda alan kameranın görüntülerindeki zamana göre A.A., saat 34 sıralarında işyerine yalnız gelmiştir.  Kolluk görevlileri, A.A. ile aynı işyerinde çalışan A., O.A. ve R.Ç. ile A.A.nın işvereni İ.Y.nin ifadelerini almıştır. A., O.A. ve R.Ç. ifadelerinde; saat 15 sıralarında işyerine geldiklerini, A.nın kesimhanede A.A.yı asılı vaziyette gördüğünü, nabzına baktıklarında A.A.nın öldüğünü anladıklarını ve 155 Polis İmdat hattını aradıklarını beyan etmişlerdir. İ.Y. ise beyanında; 9/6/2014 tarihinde saat 45 sıralarında Avustralya'dan Türkiye'ye geldiğini, havalimanında A.A.nın kendisini karşılamaması üzerine ona telefon ettiğini ancak telefonunun kapalı olduğunu, intihar ettiğini öğrenince işyerine gittiğini söylemiştir. Üzerinde "Çocuklarım beni bu durumda görmesin. Çocuklara hemen haber vermeyin." cümlelerinin yazılı olduğu defter yaprağı ile A.A.nın masasında bulunan ve defter yaprağının ona ait olduğu değerlendirilen defter İstanbul Kriminal Polis Laboratuvarınca incelenmiş ve defter yaprağı üzerindeki yazılar ile defterdeki yazıların aynı şahıs eli ürünü olduğu sonucuna varılmıştır.  Cumhuriyet Başsavcılığınca müşteki olarak ifadesi alınan başvurucu Onursal Altıntaş, babasına ait telefonda ve babasının işyerinde kullandığı bilgisayarda yer alan kayıtların silindiğini tespit ettiklerini belirterek telefondaki ve bilgisayardaki silinmiş kayıtların uzman kişilerce geri getirilmesini, O.A., A.T. ve S.T. isimli kişilerin tanık olarak dinlenmesini talep etmiş ve babasına ait telefonu Cumhuriyet Başsavcılığına teslim etmiştir. Cumhuriyet Başsavcılığı A.A. tarafından kullanılan mobil telefonun son üç aylık iletişiminin tespitine ilişkin raporları Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumundan getirtmiştir. Söz konusu raporlara göre A.A. 9/6/2014 tarihinde sesle veya mesajla iletişim kurmamış, en son sesli görüşmesini 8/6/2014 tarihinde saat 26'da başvurucu Onursal Altıntaş'la yapmıştır. Cumhuriyet Başsavcılığı O.A., S.T. ve A.T.nin tanık sıfatıyla beyanlarını almıştır. Bu kişiler ifadelerinde; A.A.nın işyerine yalnız girdiğine dair kamera kaydından ve bu hususu bekçinin doğruladığından söz etmiş; tehdit edildiğine veya bir başkasınca intihara teşvik edildiğine, azmettirildiğine, yönlendirildiğine, intihar kararının kuvvetlendirildiğine ya da intiharına herhangi bir şekilde yardım edildiğine şahit olduklarına dair beyanda bulunmamışlardır. Cumhuriyet Başsavcılığınca ifadesi tespit edilen İ.Y.; A.A.nın ücretli çalışan müdür olduğunu, zaman zaman üretim ve ödemeler konusunda A.A. ile tartıştıklarını, A.A.nın ödeme dengesini kendisine bildirmediğini, son dört yıla ait muhasebe kayıtlarının olaydan önce bilgisayardan silindiğini tespit ettiklerini, A.A.nın sürekli kredi çekerek kendini borç altına soktuğunu sonradan öğrendiğini, bilgisi dâhilindeki borçların ödemelerini aksatmadığını ve A.A.ya ait telefondaki kayıtları silmediğini beyan etmiştir. Başvurucu Makbule Kartal 25/7/2014 ve 7/8/2014 tarihlerinde Cumhuriyet Başsavcılığına müracaat ederek birlikte yaşadığı eski eşi A.A.nın ölümüyle ilgili diğer insanlarla konuşmalarından ve A.A.nın çalıştığı işyerine gelip gitmelerinden rahatsız olan İ.Y.nin telefonla kendisini aradığını ve "Neyin peşindesin. Eğer daha fazla bu olayı kurcalarsan çocuklarına zarar veririm." diyerek tehdit ettiğini ve A.A.nın kasten öldürülmüş olabileceğini iddia etmiştir. Bu iddialar üzerine Cumhuriyet Başsavcılığı yeni bir soruşturma başlatmıştır. Yeni soruşturma kapsamında başvurucu Makbule Kartal'ın vekili Cumhuriyet Başsavcılığında tanık sıfatıyla ifade vermiş ve İ.Y.nin telefonda bu işi kurcalarsa Makbule Kartal'ın zarar göreceğini ve çocuklarına zarar vereceğini söylediğini beyan etmiştir. Cumhuriyet Başsavcılığı, yeni başlatılan soruşturmada kasten öldürme suçu ile ilgili soruşturmayı tehdit suçu ile ilgili soruşturmadan ayırmış ve kasten öldürme suçu ile ilgili soruşturmayı A.A.nın şüpheli ölümü hakkında yürütülen soruşturmayla birleştirmiştir.  Başvurucular farklı tarihlerde bizzat veya vekilleri aracılığıyla soruşturma dosyasının fotokopisini almışlardır. Bizzat veya vekilleri aracılığıyla değişik zamanlarda Cumhuriyet Başsavcılığına dilekçe ile müracaat eden başvurucular, A.A.nın intihar edecek bir yapıda olmadığını belirtip A.A.nın işyerinin borçları için yaptığı ve ailesine yaptırdığı maddi fedakârlıklardan, iş yerinin yaşadığı ekonomik zorluklardan ve İ.Y.nin kişiliğinden bahsederek A.A.nın öldürülmüş olabileceğini veya en azından intihara süreklendiğini iddia etmişlerdir.  Ayrıca başvurularında A.A.nın boynundaki urgandan vücut izi alınmadığını, kamera kaydına göre A.A.nın işyerine 35'te geldiğini oysa A.A.yı asılı vaziyette bulan işçilerin işyerine 15'te geldiğini, bu durumun hayatın olağan akışına aykırı olduğunu, olayı kurcalamaması konusunda başvurucu Makbule Kartal'ın İ.Y. tarafından tehdit edildiğini ve olay yerinin resimlerine göre işyerinin duvarında bulunan iki kırmızı lekenin incelenmediğini öne süren başvurucular;-Olay günü saat 00-00 arası güvenlik kamerası görüntülerinin incelenmesini,-Güvenlik kamerasının sabit diskinin incelenmesini,-Tanıklar K.T., B.T.U. ve A. ile başvurucu Makbule Kartal'ın beyanlarının alınmasını,-112 Acil Servisin A.A.ya müdahalesine ilişkin kayıtların getirtilmesini, -İ.Y.nin Türkiye'ye geliş saatinin ilgili yerden sorulmasını,-A.A. tarafından kullanılan bilgisayarın T... ünvanlı özel şirkete incelettirilmesini talep etmişlerdir. A.A.nın işyerinde kullandığı bilgisayarın sabit diski kopyalanmış ve elde edilen kopya Cumhuriyet Savcısının talimatı doğrultusunda İstanbul Emniyet Müdürlüğü Adli Bilişim Büro Amirliği (Adli Bilişim Bürosu) görevlilerince incelenmiştir. Yapılan incelemede, konuyla ilgili olabileceği değerlendirilen herhangi bir veriye rastlanmamıştır. A.A.nın telefonu Adli Bilişim Bürosunca incelenmiştir. İnceleme raporunda yer alan sohbet içeriklerinde; A.A.nın tehdit edildiğine veya A.A.nın bir başkası tarafından intihara teşvik edildiğine, azmettirildiğine veya yönlendirildiğine, intihar kararının kuvvetlendirildiğine ya da intiharına herhangi bir şekilde yardım edildiğine ilişkin veri bulunmadığı anlaşılmıştır. Başvurucu Makbule Kartal'ı tehdit ettiği iddiasıyla ilgili yürütülen soruşturma kapsamında kollukça şüpheli sıfatıyla ifadesi alınan İ.Y., Makbule Kartal'ın avukatı ile birlikte işyerine gelip çalışanlarını sorguya çektiğini, Makbule Kartal'a "olayın soruşturulduğunu, kendisinin de olayı araştırdığını" söylediğini beyan etmiş ve suçlamayı kabul etmemiştir. Cumhuriyet Başsavcılığınca tanık olarak ifadesi alınan Ş., A.A.nın işyerine komşu olan bir işyerinde bekçi olarak çalıştığını, olay günü işyerine gittiğinde A.A. tarafından kullanılan aracın işyeri önünde olduğunu gördüğünü, bir müddet sonra A.A.yla aynı iş yerinde çalışan R. ve O.nun geldiğini, kapıyı anahtarla açıp işyerine giren işçilerin bağırarak A.A.nın kendini astığını söylediklerini ve bekçinin A.A. dışında işyerinekimsenin gelmediğini söylediğini beyan etmiş ve İ.Y.nin kişiliği ile çalışma ilişkilerine ilişkin gözlemlerini anlatmıştır. Cumhuriyet Başsavcılığınca K.T. tanık olarak dinlenmiştir. İfadesinde K.T., A.A.nın malına veya canına yönelik bir saldırı olacağı konusunda kendisine herhangi bir şey söylemediğini veya ima etmediğini, bu hususta bir şey de duymadığını, tehdit edildiği veya intihara teşvik edildiğine dair duyumu olmadığını, eksik veya hatalı soruşturma yapıldığı yönünde bir kanaatinin olmadığını ve olay yeri incelemesi bittikten sonra olay yerine gittiğini söylemiştir. Cumhuriyet Başsavcılığı İstanbul İl Sağlık Müdürlüğünden A.A.ya yapılan tıbbi müdahaleye ilişkin kayıtları, İstanbul Emniyet Müdürlüğünden ise İ.Y.nin yurda giriş-çıkış zamanlarına ait çizelgeyi getirtmiştir. Söz konusu çizelgeye göre İ.Y. 9/6/2014 tarihinde saat 13'te Türkiye'ye giriş yapmıştır. A.A. tarafından işyeri adına keşide edilen çekler ve çek hesaplarına ait hesap hareketleri ile A.A. tarafından kullanılan elektronik posta adresinden gönderilen ve bu adrese gelen iletilere ait bilgisayar çıktıları soruşturma evrakı arasına alınmıştır. Cumhuriyet Başsavcılığı, A.A.nın parasal sorunlar nedeniyle psikolojikbunalıma girerek kendiniasmak suretiyle intihar ettiği ve şüpheliİ.Y.nin kasten öldürme ve intihara azmettirme suçlarını işlediğine dair hiç bir delil bulunmadığı gerekçesiyle30/6/2015 tarihinde olay hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar vermiştir.  Başvurucular; -A.A.nın İ.Y., O.A., R.Ç. ve A. tarafından öldürüldüğüne ve olaya intihar süsü verildiğine dair delillerin yeterince incelenmediğini,-Bulunma şekline göre A.A.nın intihar etmesinin fiziki olarak mümkün olmadığını, -Cesedin alnındaki sıyrığın sebebinin araştırılmadığını,-A.A.nın büro masasında bulunan defterin kime ait olduğunun saptanmadığını,-İntihar notundaki vücut izlerinin kime ait olduğunun tespit edilmediğini,-A.A.nın tırnaklarının, elbiselerinin ve A.A. tarafından kullanılan işyeri aracının incelenmediğini, -İ.Y., O.A., R.Ç. ve A.nın telefon yoluyla kurdukları iletişimlerin tespit edilmediğini,-Başvurucu Makbule Kartal'ın tehdit edildiğine ilişkin soruşturmanın ayrı yürütüldüğünü,-A.A.nın telefon ve bilgisayarının geç incelendiğini,-İ.Y.nin yurda giriş-çıkış zamanlarının getirilmediğini iddia ederek ve ifadesi alınan bazı kişilerin beyanlarındaki çelişkilere ve A.A.nın işyerine geldiği zamanı gösteren kamera kaydındaki zamanın doğruluğunun şüpheli olduğuna dikkat çekerek kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz etmişlerdir. Başvurucuların itirazı 16/9/2015 tarihinde, kovuşturmaya yer olmadığına dair soruşturma içeriğine uygun olduğu gerekçesiyle Bakırköy  Sulh Ceza Hâkimliğince (Ceza Hâkimliği) reddedilmiştir. Nihai kararı başvurucu 22/10/2015 tarihinde öğrenmiş olup yasal süresi içinde, 23/11/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  Konuyla ilgili ulusal ve uluslararası hukuk Anayasa Mahkemesinin Yasin Ağca ((B. No: 2014/13163, 11/5/2017) başvurusu hakkında verdiği kararda yer almaktadır (Yasin Ağca, §§ 86, 87 ve 91-96). Bununla birlikte Yasin Ağca başvurusu hakkında verilen kararda yer almayan ancak başvuru yönünden önem arz eden birkaç husustan bahsetmek gerekir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), ölümü nedeniyle devletin sorumlu olduğu iddia edilen bir kişinin ebeveyni gibi yakın aile üyelerinin de -ölen kişinin yasal mirasçıları olup olmadıklarına bakılmaksızın- bizzat  madde ihlalinin dolaylı mağdurları olduklarını iddia edebileceklerini kabul etmiştir (Van Colle/Birleşik Krallık, B. No: 7678/09, 13/11/2012, § 86). Bu bağlamda AİHM; ölen kişinin eşlerinin, çocuklarının ve yeğenlerinin yaşam hakkının ihlal edildiğine yönelik başvurularını inceleyip sonuçlandırmıştır (Salman/Türkiye [BD], B. No:21986/93, 27/6/2000; Ramsahai ve diğerleri/Hollanda [BD], B. No: 52391/99, 15/5/2007; Yaşa/Türkiye, B. No: 63/1997/847/1054, 2/9/1998, § 66).  AİHM, üç çocuğunun babası olan ve on iki yıldan daha uzun bir süre birlikte yaşadığı partnerinin yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkin olarak başvurucunun yaptığı bir başvuruyu da incelemiştir. AİHM söz konusu başvuruda; Bulgaristan Yüksek Mahkemesinin evli olmayan partnerlere de partnerlerinin haksız ölümü nedeniyle tazminat alma hakkı tanıdığına, yerel adli makamların başvurucunun başvuru ehliyetini sorgulamadığına ve soruşturma makamlarının başvurucunun ceza soruşturmasının durdurulmasına karşı yaptığı başvuruyu inceleyip karara bağladığına dikkati çekmiştir. Uzun yıllardır beraber yaşayan bir çiftin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme)  maddesinin amaçları doğrultusunda bir aile teşkil ettiğine ve ilişkilerinin evlilik dışı olmasına rağmen Sözleşme'nin  maddesinin sağladığı korumadan yararlanma hakkına sahip olduğuna değinen AİHM; başvurucunun partnerinin ölümünden kişisel olarak etkilendiği, bu nedenle Sözleşme'nin  maddesinin ihlal edildiği iddiasının mağduru olduğunda şüphe bulunmadığı ve başvuru ehliyetinin amaçları yönünden başvurucunun durumunu evli bir eşten ayrı tutmak için geçerli bir neden bulunmadığı sonucuna varmıştır (Velikova/Bulgaristan (k.k.), B. No: 41488/98, 18/5/1999).