Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, askerlik hizmeti sırasında ateşli silah yaralanması sonucu meydana gelen ölüm olayı hakkında etkili bir ceza soruşturması yürütülmemesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 12/2/2014 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu, 20'nci Zırhlı Tugay Komutanlığı (Şanlıurfa) emrinde asker iken 24/2/2012 tarihinde yaşamını yitiren 1991 doğumlu Ç.B.nin babasıdır. Başvurucunun oğlu Ç.B. ile Er Y., 24/2/2012 tarihinde gece 00 ile 00 saatleri arasında birlik içindeki 23 No.lu mevzide nöbetçi olarak görevlendirilmiş ve anılan yerde nöbet tutmaya başlamışlardır. Nöbet mevziiinde iki nöbet kulübesi olup bunlardan biri mevzinin üst tarafında diğeri ise alt tarafındadır. Gece saat 40 sıralarında başvurucunun oğlu Ç.B. ile Er Y., nöbet mevziinin üst tarafındaki nöbet kulübesinde belli bir süre sohbet etmiştir. Ç.B. daha sonra mevzinin alt tarafındaki nöbet kulübesine inmiş, bundan üç dört dakika sonra Ç.B.nin bulunduğu yerden bir el silah sesi duyulmuştur. Er Y. silah sesinin geldiği yere gitmiş, Ç.B.yi başından vurulmuş vaziyette görmüştür. Bunun üzerine Er Y. olayı hemen ani müdahale mangasına bildirmiş, olay yerine gelen ani müdahale mangası ekibi Ç.B.nin yaşamını yitirdiğini tespit etmiştir. Ölüm olayının gerçekleştiği gün ölü muayenesi ve akabinde otopsi işlemleri gerçekleştirilmiştir. Otopsi raporuna göre başvurucunun oğlu Ç.B.nin çenesinin alt orta kısmında 5x4 cm çapında mermi çekirdeği giriş yarası, frontal bölge saçlı deri içinde ise 1,5 cm çapında mermi çekirdeği çıkış yarası bulunmaktadır. Otopsi raporuna göre mermi çekirdeği, çenenin alt orta kısmından girip aşağıdan yukarıya doğru seyirle çene kemiğini kırarak ağız ve burun boşluğunu katedip ön kafa çukuru orta kafatası boşluğuna girmiş ve beyni katedip frontal kemiği kırarak kafatası boşluğundan vücudu terk etmiştir. Otopsi raporunda, giriş yarasının olduğu yerde yoğun barut ve is artığının bulunduğu, atışın bitişik mesafesinden yapılmış olduğu belirtilmiştir. Bunun yanı sıra soruşturma kapsamında yapılan araştırmalar sonucunda olay yerinde bulunan bir adet 62x51 mm çapındaki kovanın yine olay yerinde bulunan G-3 marka tüfekle atıldığı tespit edilmiştir. Soruşturma kapsamında alınan tanık beyanlarına göre başvurucunun oğlu Ç.B., olay günü birlikte nöbet tuttuğu Y.ye "Bugün benim son nöbetim, izne ayrılıyorum." şeklinde sözler söylemiştir. Yine soruşturma kapsamındaki bilgilere göre başvurucunun oğlu Ç.B.nin pantolonunun sağ yan cebinden bir intihar notu çıkmıştır. Alınan kriminal rapor sonucunda başvurucunun oğlu tarafından yazıldığı kanaatine varılan intihar notu şöyledir:"Baba size layık evlat olamadım affedin beni burası çok kötü insanlar çok pis yapmadığım şeylere zorluyorlar telefonunu çaldırıyo benim üstüme atıyorlar ben yapmadım böyle bişey sıkıntım olduğu zaman komutanların yanına çıkıp söyleyemiyom ispiyoncu diyolar ben bugüne kadara senden bir fiske bile yemedim gururuma yediremediğim için bu yola başvurdum. Ne olur affedin beni ANAM, BABAM KARDEŞLERiM, canım O...'ım ben olmucam kardeşlerine anneme babama benim yokluğumu gösterme artık evin tek çocuğu sensin affedin beni kalmadı artık gücüm herkese selam amcalarım aramasa sormasa da yine amcamdır. Dayımlara çok selam söyleyin onları çok seviyom. Anne ben seni çok özledim bu gece son gecem. Oğlun Ç. artık yok Her şey için hakkınızı helal edin. [Ş.A.] diye bir arkadaşım var ona 10 tl borçluyum. T. dayıma çok selamlarımı söyleyin o da bana para gönderdi ona da gönderin HAKKINIZI HELAL EDiN." Soruşturma kapsamında ifadesi alınan askerlerden bazısı, bir askerin cep telefonunu kaybetmesi nedeniyle askerler arasında yaşanan bir tartışmadan bahsetmiştir. Soruşturma kapsamında ifadesi alınan askerlerden bir kısmı, bölükteki bazı askerlerin telefonun kaybolmasından başvurucunun oğlu Ç.B.yi sorumlu tuttuğunu ve olaydan önceki akşam saat 00 sıralarında askerler arasında bu nedenle bir tartışmanın yaşandığını belirtmiştir. Bazı tanıklar bu kapsamda Er A.K.nın başvurucunun oğlu Ç.B.ye küfür ettiğini, Onbaşı F.K.nın ise başvurucunun oğlu Ç.B.ye tokat attığını iddia etmiştir. Kara Kuvvetleri Komutanlığı 7'nci Kolordu Komutanlığı Askerî Savcılığı (Askerî Savcılık), soruşturma kapsamında elde ettiği bu verileri değerlendirerek Ç.B.nin ölümünde herhangi bir kişiye atfı kabil kusur ve ihmal bulunmadığı kanaatine varmış; 26/7/2012 tarihli karar ile kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir. Askerî Savcılık, olaydan önce yaşanan tartışmada Ç.B.ye sinkaflı sözlerle hakaret eden Er A.K. hakkında ise hakaret suçundan iddianame düzenlemiştir. Başvurucu; olayın cinayet olabileceği, olay intihar olarak kabul edilse bile kamu makamlarının yaşanan ölüm olayında kusurlarının bulunduğu iddialarıyla kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz etmiştir. 2'nci Hava Kuvvetleri Komutanlığı Askerî Mahkemesi (Askerî Mahkeme) 11/12/2012 tarihli kararında, olayın cinayet olabileceği yönündeki itirazların dosya kapsamındaki herhangi bir bulgu ve delile dayanmayan soyut iddia niteliğinde olduğunu belirtmiş ve bu itirazların kabulünün mümkün olmadığını değerlendirmiştir. Askerî Mahkeme, ölüm olayının meydana geliş şekline ilişkin etkili ve yeterli bir soruşturma yapıldığını belirtmiştir. Askerî Mahkeme ayrıca Ç.B.nin sağlık ve psikolojik durumunun askerlik hizmetinin başlangıcından itibaren komutanlıklarca takip edildiğini belirtmiş ve bu hususta da bir kusur veya ihmalden söz etmenin mümkün olmadığı sonucuna ulaşmıştır. Bununla birlikte Askerî Mahkeme, olaydan önceki gün yaşanan tartışmada Ç.B.ye küfür eden Er A.K. hakkında hakaret suçundan kamu davası açılmasına rağmen Onbaşı F.K.nın Ç.B.ye tokat attığı yönündeki iddia hakkında herhangi bir değerlendirme yapılmadığı, bu hususun eksiklik olduğu gerekçesiyle soruşturmanın genişletilmesine, tespit edilen eksikliklerin tamamlanması için dosyanın Askerî Savcılığa gönderilmesine ve gerekli araştırmalar yapıldıktan sonra dosyanın Mahkemeye iadesine karar vermiştir. Bu karar üzerine Askerî Savcılık, ölüm olayından önceki gün yaşanan tartışmada Ç.B.ye tokat atılıp atılmadığı ile sınırlı bir araştırma yaptıktan ve bu olayla ilgili bazı kişilerin ifadesini aldıktan sonra dosyayı Askerî Mahkemeye göndermiştir.  Başvuru formu ve ekindeki belgelerin içeriğine göre, soruşturmanın genişletilmesine ilişkin kararın gereklerinin yerine getirilmesi sonrasında Askerî Mahkeme, 23/10/2013 tarihli kararla Askerî Savcılığın kovuşturmaya yer olmadığına dair kararına yapılan itirazın kısmen kabulüne karar vermiş ve asta müessir fiil suçundan Onbaşı F.K. hakkında kamu davası açılmasının gerekli olduğuna karar vermiştir. (Başvuru formu ve eklerindeki belgeler arasında Askerî Mahkemenin 23/10/2013 tarihli kararı bulunmadığından başvurucu vekiline müzekkere yazılarak soruşturma dosyasının tamamının, özellikle de Askerî Mahkemenin anılan kararının Anayasa Mahkemesine gönderilmesi istenmiş ancak başvurucu vekili tarafından bir kısım belge Anayasa Mahkemesine gönderilmekle birlikte anılan karar yine gönderilmemiştir.) Askerî Mahkemenin 23/10/2013 tarihli kararı üzerine Askerî Savcılık, Onbaşı F.K. hakkında asta müessir fiil suçundan 19/11/2013 tarihinde iddianame düzenlemiştir. Askerî Savcılık, ölüm olayı ile ilgili olarak ise tekrardan kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir.  Bu karar 12/12/2013 tarihinde başvurucu vekiline tebliğ edilmiştir. Başvurucu, olayın cinayet olabileceği, olay intihar olarak kabul edilse bile kamu makamlarının yaşanan ölüm olayında kusurlarının bulunduğu iddialarıyla kovuşturmaya yer olmadığına dair karara tekrar itiraz etmiştir. Askerî Mahkeme ise başvurucunun itirazlarının önceki dilekçesinde belirtttiği hususlar ile aynı olduğunu ve bu itirazlara ilişkin ayrıntılı değerlendirmenin Mahkemenin daha önceki 23/10/2013 tarihli kararında yapıldığını belirterek ayrı bir değerlendirme yapmadan 7/1/2014 tarihinde başvurucunun itirazın reddine karar vermiştir. Bu karar 23/1/2014 tarihinde başvurucu vekiline tebliğ edlmiştir. Başvurucu 12/2/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  25/10/1963 tarihli ve 353 sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usulü Kanunu'nun "Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"Askerî savcı tarafından verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair karar, teşkilâtında askerî mahkeme kurulan kıt’a komutanı veya askerî kurum amiri ile şüpheli ve suçtan zarar görene bildirilir.Bu karara karşı (...) suçtan zarar gören, kararın kendilerine tebliğinden itibaren onbeş gün içinde kararı veren askerî savcının teşkilâtında olduğu askerî mahkemeye yer itibarıyla en yakın askerî mahkemede itiraz edebilirler (...)" 353 sayılı Kanun'un "İtirazın incelenmesi ve soruşturmanın genişletilmesi" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"İtiraz üzerine askerî savcının o zamana kadar yaptığı soruşturmayı içine alan dosya, itirazı inceleyecek olan askerî mahkemeye gönderilir.Askerî mahkeme, süre tayin ederek bir diyeceği varsa bildirmesi için itiraz istemini şüpheliye tebliğ edebilir.Askeri mahkeme kararını vermek için soruşturmanın genişletilmesine lüzum görürse gereken soruşturmayı yetkili askeri savcıya yaptırabilir." 353 sayılı Kanun'un "İtirazın reddi" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"İtiraz süresi içinde yapılmamış veya sebep gösterilmemişse veyahut kamu davasının açılması için yeter sebepler bulunmazsa askeri mahkeme itirazı reddeder.Ret kararı suçtan zarar görene; eğer itiraz, teşkilâtında askerî mahkeme kurulan kıt’a komutanı veya askerî kurum amiri tarafından yapılmış ise bu makama tebliğ olunur ve ayrıca askerî savcıya ve şüpheliye bildirilir.İtiraz reddedildikten sonra kamu davası ancak yeni olaylara ve yeni delillere dayanılarak açılabilir." 353 sayılı Kanun'un "İtirazın kabulü" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"Askerî mahkeme, itirazın yerinde ve haklı olduğuna kanaat getirirse, şüpheli hakkında kamu davası açılmasının gerekli olduğuna karar verir ve evrakı yetkili askerî savcıya gönderir.Bu karar üzerine askeri savcı soruşturma yapmaksızın iddianame ile kamu davasını açar."