Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, endüstriyel atık bertaraf ve geri kazanım tesisi için verilen Çevresel Etki Değerlendirmesi olumlu kararının iptali istemiyle açılan davanın süre aşımından reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 10/3/2015 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.    Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvuruculardan Ege Çevre ve Kültür Platformu (Egeçep) Derneği (Dernek); Ege Bölgesi'nde çevreyi, kültürel ve doğal varlıkları korumak amacıyla çalışmalarda bulunmak, bunların bozulmasına sebep olabilecek faaliyetler konusunda kamuoyunu bilgilendirmek ve söz konusu faaliyetleri önlemek için gerekli hukuksal yollara başvurmak, demokratik baskı grubu işlevini görmek amacıyla kurulmuş, merkezi İzmir/Konak'ta bulunan bir özel hukuk tüzel kişisidir. Başvuruculardan Recep Erkol İzmir il merkezinde ikamet etmekte, adı geçen başvurucunun ayrıca Manisa Kula Sandal Belediyesi sınırları içinde taşınmazları bulunmaktadır. Diğer başvurucular da İzmir il merkezinde ikamet etmekte olup aynı zamanda Dernek üyesidir (Berrin Esin Kaya yönetim kurulu başkanı; Arif Ali Cangı, Oya Otyıldız, Erhan İçöz ve Muammer Sakaryalı kurucu üyedir). Çevre ve Şehircilik Bakanlığı 9/5/2008 tarihinde, Manisa'nın Kula ilçesinin Sandal Belediyesi mücavir alan sınırları içindeki Kırtıllıtepe mevkiinde yapılması planlanan Ege bölgesi endüstriyel atık bertaraf ve geri kazanım tesisi hakkında Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) olumlu kararı vermiştir. Söz konusu karar Sandal Belediye Başkanlığı tarafından 12/6/2008-17/6/2008 tarihleri arasında ilan panosuna asılmış ve hoparlör ile duyurulmuştur. 2010 yılı içinde tesise ilişkin inşaat tamamlanmıştır. Başvurucu Dernek 5/4/2010 tarihinde Manisa Valiliği İl Çevre ve Orman Müdürlüğüne (Valilik) başvurmuş vesöz konusu tesisin çevresel etkileri konusunda gerekli bilimsel çalışma ve değerlendirmelerin yapılabilmesi, idari ve yargısal yollara başvurulabilmesi için tesise verilen ÇED raporunun, lisans ve diğer izinlerin birer örneğinin gönderilmesini talep etmiştir. Valiliğin 7/6/2010 tarihli yazı ile ÇED dosyasının Çevre ve Şehircilik Bakanlığından temin edilmesi gerektiğini bildirmesi üzerine başvurucu Dernek 21/7/2010 tarihinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığına başvurmuştur. Başvurucu Derneğin talebi Çevre ve Şehircilik Bakanlığının 2/8/2010 tarihli yazısı ilecevaplandırılmıştır. Başvurucular, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının cevap yazısı üzerine tesise verilen ÇED olumlu kararının iptali istemiyle 20/8/2010 tarihinde Manisa İdare Mahkemesinde (Mahkeme) dava açmıştır. Başvurucular; dava dilekçesinde bölgede yapılması planlanan tesise kamyonlarla atık taşınacağını, atıkların yakılması sırasında ortaya çıkacak gazlarla halk ve çevre sağlığının zarar göreceğini, tesisin yer seçiminin uygun olmadığını, yanardağ yakınlarında kurulacak olması nedeniyle bölgedeki tarihi dokunun olumsuz etkileneceğini belirterek dava konusu kararın hukuka aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Dava, anılan Mahkemenin 25/11/2011 tarihli kararıyla süre aşımından reddedilmiştir. Kararın gerekçesinde ÇED olumlu kararının 12/6/2008-17/6/2008 tarihleri arasında Sandal Belediyesinin ilan panosuna asılarak ve hoparlör ile duyurularak ilan edildiği belirtilmiştir. Buna göre başvurucuların dava konusu kararı 17/6/2008 tarihinde öğrendiklerinin kabulünün gerektiği belirtilen kararda, bu tarihten itibaren altmış gün içinde doğrudan ya da idari başvuru süreci işletildikten sonra dava açılması gerekirken bu süreler geçirildikten sonra 20/8/2010 tarihinde açılan davanın süresinde olmadığı ifade edilmiştir. Karar Danıştay Ondördüncü Dairesinin 9/10/2013 tarihli kararıyla onanmıştır. Başvurucuların karar düzeltme istemi de aynı Dairenin 9/12/2014 tarihli kararıyla reddedilmiştir. Nihai karar başvurucu Derneğe 10/2/2015, diğer başvurucular vekiline 12/2/2015 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucular 10/3/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  17/7/2008 tarihli ve 26939 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan ve olay tarihinde yürürlükte olan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:" (1) Komisyonun nihai ettiği Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu halkın görüş ve önerilerini almak üzere İl Çevre ve Orman Müdürlüğünde ve Bakanlıkta on işgünü görüşe açılır. Bakanlıkça projeyle ilgili karar alma sürecinde bu görüşler de dikkate alınarak üç işgününde komisyon üyesi sayısı kadar çoğaltılması istenir. Çoğaltılan Nihai Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu beş işgünü içerisinde Bakanlığa sunulur. (2) Bakanlık, Komisyonun rapor hakkındaki çalışmalarını dikkate alarak beş işgünü içinde proje için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" ya da "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumsuz" kararı verir, bu kararı proje sahibine ve ilgili kurum ve kuruluşlara yazılı olarak bildirir. Valilik, alınan kararın içeriğini, karara esas gerekçelerini ve halkın görüş ve önerilerinin Nihai Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporuna yansıtıldığını uygun araçlarla halka duyurur." 25/11/2014 tarihli ve 29186 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin  maddesinin (y) bendi şöyledir:"Askıda ilan: Gerçekleştirilmesi planlanan projenin ÇED süreci hakkında, projeden etkilenecek veya etkilenmesi muhtemel halkın yaşadığı yer/yerlerde, valilik, kaymakamlık ve muhtarlık binasında veya köy odasında bulunan askı ilan yerlerinde yapılan yazılı duyuruyu ifade eder."