Haklar: Adil yargılanma hakkı (Suç İsnadı)

Başvuru; darbe teşebbüsü sonrasında yürütülen soruşturmalar kapsamındaki gözaltı ve tutuklama tedbirlerinin hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının, arama ve elkoyma tedbirinin hukuka aykırı olması nedeniyle özel hayata ve aile hayatına saygı hakkının, savunma hakkının kısıtlanması nedeniyle adil yargılanma hakkının, nezarethane ve ceza infaz kurumunda tutma koşullarının yetersizliği, kelepçe takılması, adliye koridorlarında bekletilme ve sağlık durumuna rağmen ceza infaz kurumunda tutma nedenleriyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 5/9/2016 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Başvurucu, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün  maddesi uyarınca tutukluluk hâlinin sonlandırılarak tedbiren tahliyesine karar verilmesini talep etmiştir. Komisyonca tedbir talebinin ve başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Başvurunun yapıldığı gün Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına yazılan müzekkereye verilen cevaplar sonrasında Birinci Bölüm tarafından 8/9/2016 tarihinde tahliye talebine ilişkin tedbir talebinin reddine karar verilmiştir. Kararda ayrıca Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından başvurucunun sağlık durumuna ilişkin taleplerinin değerlendirilmesi sürecinin ivedi bir şekilde yerine getirilmesi gerektiği belirtilmiştir.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir:A. Genel Bilgiler  Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî darbe teşebbüsüyle karşı karşıya kalmış ve bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde olağanüstü hâl ilan edilmiştir. Olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde son bulmuştur. Kamu makamları ve yargı organları -olgusal temellere dayanarak- bu teşebbüsün arkasında Türkiye'de çok uzun yıllardır faaliyetlerine devam eden ve son yıllarda Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanması (PDY) olarak isimlendirilen bir yapılanmanın olduğunu değerlendirmişlerdir (Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, §§ 12-25). Darbe teşebbüsü sırasında ve sonrasında ülke genelinde Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından darbe girişimiyle bağlantılı ya da doğrudan darbe girişimiyle bağlantılı olmasa bile FETÖ/PDY ile bağlantılı olan ve aralarında yargı mensuplarının da bulunduğu çok sayıda kişi hakkında soruşturma başlatılmıştır. Bu kapsamda teşebbüsün savuşturulduğu gün Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınca -aralarında Yüksek Mahkeme üyelerinin de bulunduğu- üç bine yakın yargı mensubu hakkında FETÖ/PDY ile bağlantılarının bulunduğu iddiasıyla başlatılan soruşturmada bu kişilerin büyük bölümü hakkında gözaltı ve tutuklama tedbirlerine başvurulmuştur (Aydın Yavuz ve diğerleri, §§ 51, 350). Türk yargı organları yakın dönemde verdikleri birçok kararda FETÖ/PDY'nin silahlı bir terör örgütü olduğunu kabul etmişlerdir. Bu kapsamda Yargıtay Ceza Genel Kurulu 26/9/2017 tarihinde (E.2017/MD-956, K.2017/370) ve -terör suçlarına ilişkin davaların temyiz mercii olan- Yargıtay  Ceza Dairesi 24/4/2017 ve 14/7/2017 tarihlerinde verdiği kararlarda (Selçuk Özdemir [GK], B. No: 2016/49158, 26/7/2017, §§ 20, 21) FETÖ/PDY'nin silahlı bir terör örgütü olduğu sonucuna varmışlardır.  FETÖ/PDY'nin (genel özelliklerine ilişkin olarak bkz. Aydın Yavuz ve diğerleri, § 26) yargı kurumlarındaki örgütlenmesine ve faaliyetlerine ilişkin olarak soruşturma ve kovuşturma belgeleri ile tedbir/disiplin kararlarında yer alan, başta haklarında soruşturma yürütülen yargı mensuplarının beyanları olmak üzere maddi olgulara dayalı bulunan iddia ve tespitler Selçuk Özdemir (aynı kararda bkz. § 22) kararında geniş olarak açıklanmıştır.B. Başvuruya İlişkin Süreç Anayasa Mahkemesinde raportör olarak görev yapan başvurucu 15 Temmuz darbe teşebbüsünden sonra 18/7/2016 tarihinde Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından FETÖ/PDY'nin hiyerarşik yapılanmasında yer aldığı iddiasıyla gözaltına alınmıştır. Başvurucu 20/7/2016 tarihinde Ankara Cumhuriyet Başsavcılığında ifade vermiştir. Başvurucunun ifade alma işleminde müdafii de hazır bulunmuştur. İfade alma işlemi sırasında başvurucuya FETÖ/PDY ile bağlantısı olup olmadığını aydınlatmaya yönelik sorular yöneltilmiştir.  Başvurucu ifadesinde özetle söz konusu örgütle kendisinin veya ailesinin bağlantısının bulunmadığını, hiçbir zaman bu yapıyla birlikte hareket etmediğini, hakkında soruşturma açılmasının hukuka aykırı olduğunu beyan etmiştir. Başvurucu 21/7/2016 tarihinde silahlı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanması istemiyle altı kişiyle birlikte Ankara  Sulh Ceza Hâkimliğine (Hâkimlik) sevk edilmiştir. Başvurucu, Hâkimliğin 22/7/2016 tarihli kararıyla silahlı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmıştır. Karar gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir: "Şüpheliler ... B.Y. ve ... üzerlerine atılı bulunan silahlı terör örgütüne üye olma suçunu işlediklerine dair kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren dosya kapsamında somut delillerin bulunması, yakın ve somut bir tehdidin halen devam ediyor olması, Hakimler Savcılar Yüksek Kurulunun  Dairesinin 16/7/2016 tarihli şüpheliler hakkındaki kararları, şüphelilerin kaçma ve delilleri karartma ihtimallerinin bulunduğu, bu nedenlerle adli kontrol uygulamasının yetersiz kalacağından CMK’nun  maddesi ile ilgili düzenlemeler ile AİHS  maddesindeki tutuklama şartları kapsamında isnat olunan suç ile orantılı olarak tedbir kapsamında şüphelilerin CMK.nun 101 maddeleri uyarınca şüphelilerin AYRI AYRI TUTUKLANMALARINA... [karar verildi.]"  Başvurucu, tutuklama kararına itiraz etmiş; Ankara  Sulh Ceza Hâkimliği 1/8/2016 tarihinde "şüphelilerin üzerlerine atılı bulunan suçları işlediklerine dair kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu tarafından haklarında alınan karar içerikleri, dosyada mevcut bilgi, belge ve araştırma tutanakları, arama ve el koyma tutanakları ile tüm dosya kapsamındaki somut delillere göre soruşturmanın henüz tamamlanmadığı şüphelilerin üzerlerine atılı suçun temadi eder nitelikte suçlardan olduğu, şüpheliler hakkında delillerin henüz toplanamadığı, şüphelilerin kaçma ve delilleri karartma ihtimallerinin mevcut olduğu, açıklanan nedenlerle adli kontrol uygulamasının da yetersiz kalacağı" gerekçesiyle itirazı reddetmiştir. Karar başvurucu vekiline 9/8/2016 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 5/9/2016 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı 16/10/2017 tarihli iddianameyle başvurucunun silahlı terör örgütüne üye olma suçundan cezalandırılması istemiyle kamu davası açmıştır. FETÖ/PDY'ye ilişkin genel açıklamaların yer aldığı iddianamede; ilk olarak FETÖ/PDY'nin kuruluşuna ve tarihçesine, hangi amaç ve saikle kurulduğuna, hangi alanlarda faaliyet gösterdiğine, hiyerarşik yapısına ve hukuka aykırı hangi tür eylemlerde bulunduğuna değinilmiştir. İddianamede, başvurucunun örgütsel nitelikli eylemleri bakımından FETÖ/PDY hiyerarşisi içinde yer aldığı ileri sürülmüştür. Bu suçlamalara esas alınan olgular şöyle özetlenebilir:i. FETÖ/PDY ile irtibatlı olduğu gerekçesiyle Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK) Genel Kurulunun 24/8/2016 tarihli kararı ile meslekten ihraç edildiği, ihraç kararının 29/11/2016 günü kesinleştiği belirtilmiştir.ii. Başvurucunun FETÖ/PDY'nin kendi üyeleri arasında iletişim amaçlı kullandığı ByLock isimli şifreli haberleşme programını ...8 numaralı GSM hattı ve 35796205919717 IMEI numaralı cihaz üzerinden kullandığı ileri sürülmüştür.iii. Gizli tanık DEFNE'nin "... Anayasa Mahkemesinde görev yaptığım dönemde doğrudan gözlemlerim, ilişkilerim, raportörlerden cemaat üyesi tanıdıklarımın söylem ve tutumlarına dayanarak söyleyebilirim ki, Anayasa Mahkemesi eski üye ve raportörlerinden ... B.Y... Cemaat üyesidir..." şeklindeki beyanıiv. R.Ü.nün bilgi sahibi olarak verdiği 5/9/2016 tarihli ifadesinde "... İlk zamanlarda mahkemede B.K. ve Ö.Ö.nün etkili olduğunu biliyorum. Önemli bir mesele olduğunda genellikle bu kişilere danışılıyordu. Onlar da muhtemelen durumu kendi üstlerindeki kişiler her kimse onlara iletiyorlardı. Belli bir dönem oda arkadaşım olan Ö.Ö.nün yanına sık sık Mahkeme içinden veya dışından birileri geliyordu ve genellikle yan taraftaki sekreter odasın çekilip görüşüyorlardı. Bazen de hiçbir şey konuşmadan birtakım not kağıtları bırakıp gidiyorlardı. Bu kişiler daha çok A.Ö. ve B.Y. oluyordu......B.Y.nin de bazı görevlerinin olduğu izlenimi bende oluşmuştu. Bunların ne olduğunu tam bilmemekle birlikte dava takibi veya menfi takibi gibi konularla ilgili olduğunu tahmin ediyorum. Ancak net bilgi sahibi değilim..." şeklindeki beyanıv. GİZLİ TANIK-4'ün 26/9/2016 tarihinde gizli tanık sıfatıyla alınan ifadesinde "...Mahkemede çalıştığım dönemde Anayasa Mahkemesinin eski üye ve raportörlerinden ... B.Y. ... isimli kişilerin cemaat üyesi olduğunu biliyorum..." şeklindeki beyanıvi. GİZLİ TANIK-5'in 27/9/2016 tarihinde gizli tanık sıfatıyla alınan ifadesinde "... Ben HSYK'nın 16 Temmuz 2016 tarihli açığa alma işlemine kadar Anayasa Mahkemesinde raportör olarak görev yapıyordum ve Mahkemede Fetullah Gülen Cemaati olarak bilinen yapıya mensup idim... Raportörlerden ise .... B.Y. ... aynı yapı içerisinde olduğunu biliyorum..." şeklindeki beyanıvii. Başvurucunun adına kayıtlı ..8 numaralı GSM hattı ile FETÖ/PDY şüphelisi olan birçok kişi ile birden fazla görüşme yaptığı, ayrıca FETÖ/PDY ile iltisaklı kurum olan Turgut Özal Üniversitesi ile on dokuz defa iletişim kurduğu tespit edilmiştir.viii. Başvurucunun FETÖ/PDY ile bağlantısı olduğu gerekçesiyle kapatılan Yargıçlar ve Savcılar Birliği (YARSAV) isimli derneğe 4/12/2010 tarihinde üye olduğu vurgulanmıştır.  Başvurucuya isnat edilen suça dayanak olan olgulara ilişkin hukuki değerlendirmeler iddianamede şöyle ifade edilmiştir:"...Resmi Gazetede yayımlanan Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Genel Kurulunun 2016 tarih ve 2016/426 sayılı meslekten ihraç kararı, HTS Raporu, Emniyet Genel Müdürlüğü Kaçakçılık ve Organize Suçlarla Mücadele Dairesi Başkanlığının 2017 tarihli ByLock sorgu raporu, haklarında aynı suçtan yürütülen soruşturma kapsamında şüpheli sıfatıyla ifadesi alınan R.Ü. ile gizli tanıklar DEFNE, TANIK-4 ve TANIK-5'in beyanları dikkate alındığında şüpheli B.Y.nin; Örgütün elebaşı Fetullah Gülen’in 'sohbet ve vaaz' adı altında şifreli şekilde gönderdiği talimatları ile Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Seçimlerinin kazanılması amacına yönelik olarak Yargıçlar ve Savcılar Birliği'ne (YARSAV) sızma faaliyetleri kapsamında YARSAV'a üye olduğu, örgütün Anayasa Mahkemesi yapılanması içerisinde yer aldığı ve diğer örgüt üyeleri ile birlikte yapılan örgütsel toplantılara katıldığı, örgütün, 2014 tarihinde yapılan Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kuruluna üye seçimlerinde, kendi mensuplarının seçilmesi için düzenlediği örtülü çalışmada ve örgütün diğer bütün hukuka aykırı faaliyetlerinde; tersine mühendislik, kripto analiz, ağ davranış analizi ve bağlantı kurulan sunucular tarafından cevap veren kodlar da dahil olmak üzere detaylarına yukarıda yer verilen ve örgütün üyeleri arasında gizli ve şifreli haberleşme programı olarak düzenlediği ve mensuplarına kullandırttığı ByLock uygulamasını kullandığı,savunmalarının dosya kapsamı ile uyarlı olmadığı, böylece FETÖ/PDY Silahlı Terör Örgütünün hiyerarşik yapılanması içerisinde bilerek ve isteyerek yer alarak bu örgütün üyesi olduğu, hakkında 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 314/ maddesi kapsamında Silahlı Terör Örgütü Üyeliği suçundan kamu davası açılmasını gerektirecek yeterli şüphenin oluştuğu,..." Ankara  Ağır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) 3/11/2017 tarihinde iddianameyi kabul etmiş ve E.2017/297 sayılı dosya üzerinden yargılama başlamıştır. 3/11/2017 tarihinde yapılan tensip incelemesinde Mahkeme "atılı suçun vasfı ve mahiyeti, mevcut delil durumu, örgütün gizli haberleşme programı olduğu iddia edilen By Lock programını kullandığına yönelik tespit, HTS kaydı, tanıkların beyanları ve tüm dosya kapsamına göre kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin varlığı, yüklenen suçun CMK'nun 100/3-a maddesinde öngörülen tutuklama nedenlerinin var kabul edildiği katalog suçlardan olması, yüklenen suçun özel ağırlığı, yüklenen suç nedeniyle farklı soruşturma makamlarınca terör örgütü yöneticiliği ve üyeliği suçlarından haklarında soruşturma yürütülen bir kısım şüphelilerin yasal olmayan yollardan ve bir kısmının da sahte kimliklerle yurt dışına çıkmış ve dolayısıyla soruşturmalardan kaçmış olduklarının bilinmesi, bu kapsamda tutukluluk tedbiri dışındaki CMK'nun maddesinde düzenlenen yurt dışına çıkış yasağı dahil sair adli kontrol tedbirlerinin soruşturmanın mahiyetine ve delil durumuna nazaran yetersiz kalacağı, Anayasanın  maddesi uyarınca iç hukuk bakımından bağlayıcı olan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin  maddesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin tutukluluk tedbiri konusundaki yerleşik birçok karar ve gerekçesinde 'Kişilerin kaçma riskinin bulunması, kamu düzeninin sağlanması ve yeni bir suç işlenmesinin önlenmesi' amacının tutukluluk tedbirinin uygulanabileceği haller arasında sayılmış olması, somut dava dosyasında da bu kaygı ve kriterlerin mevcut olması nedeniyle tutukluluk tedbirinin gerekli olup sair adli kontrol tedbirlerinin suç vasfı ve tutukluluk süresi de nazara alındığında yetersiz kalacağı, tutukluluk süresine nazaran tutukluluk tedbirinin ölçülü olmaya devam ettiği" gerekçesiyle başvurucunun tutukluluğunun devamına karar vermiştir.  Mahkemece 15/2/2018 tarihli duruşmada başvurucunun tahliyesine karar verilmiştir. Yapılan yargılama sonunda Mahkemenin 15/3/2018 tarihli kararıyla başvurucunun silahlı terör örgütüne üye olma suçundan 7 yıl 6 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiştir.  Başvurucu, bu karara karşı istinaf yoluna başvurmuş; 31/10/2019 tarihinde istinaf talebi esastan reddedilmiştir. Bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla dava temyiz aşamasındadır. Başvurucuya Sunulan Sağlık Hizmetlerine İlişkin Bilgiler  Anayasa Mahkemesinin talep yazısı üzerine başvurucunun tutulduğu Sincan T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Müdürlüğünün 20/7/2020 tarihli cevap yazısında başvurucuya sunulan sağlık hizmetlerinden bahsedilmiştir. Buna göre başvurucunun Ceza İnfaz Kurumuna 22/7/2016 tarihinde girişinden 15/2/2018 tarihinde salıverilmesine kadar toplamda yirmi sekiz kez Ceza İnfaz Kurumunda bulunan revire, aile hekimliğine, devlet hastanesine ve kurum dışında bulunan Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesine (Numune Hastanesi) götürülerek üroloji, diş, kulak burun boğaz, göz polikliniklerinde muayene ve tedavisinin yaptırıldığı görülmüştür. Numune Hastanesinin 2/2/2017 ve 20/6/2017 tarihli iki ayrı sağlık kurulu raporunda başvurucunun böbrek taşı rahatsızlığı nedeniyle ceza infaz kurumunda kalmasında ürolojik açıdan bir sakınca olmadığı değerlendirilmiştir. İlgili yazıda ayrıca başvurucunun acil yardım butonu bulunan B-12 odasında acil sağlık hizmetlerinden yedi gün yirmi dört saat yararlanabildiği, içerisinde tuvalet, banyo, mutfak dolabı ve tezgahının bulunduğu, televizyon izleyebildiği, sabah gün doğumuyla birlikte havalandırmaya çıkarılarak akşam hava kararana kadar havalandırma imkânından yararlandırıldığı belirtilmiştir.  İlgili hukuk için bkz. Salih Sönmez, B. No: 2016/25431, 28/11/2018, §§ 33-56; Fatma Müge Tekin ve Özge Tekin, B. No: 2014/2504, 20/3/2019, §§ 26-