Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, bir gösteriye yapılan polis müdahalesi neticesinde yaralanma meydana gelmesi ve bu olaya ilişkin açılan ceza soruşturmasının etkili yürütülmemesi nedeniyle eziyet yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 10/11/2017 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir.  Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.  A. Genel Bilgiler Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: Başvurucu 31/5/2013 tarihinde akşam saatlerinde Selbaşı Sokak'ta (İstanbul, Harbiye) başından yaralanmıştır. Olayın yaşandığı tarihte İstanbul'da Gezi Parkı olayları devam etmektedir (söz konusu olayların arka plan bilgisi için bkz. Özge Özgürengin, B. No: 2014/5218, 19/4/2018, § 10). Başvurucu olay yerinde bulunanlar tarafından Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesine (Şişli Hastanesi) götürülmüştür. Söz konusu Hastane tarafından aynı gün saat 45'te adli muayene formu düzenlenmiştir. Raporun olay öyküsüne "Bugün sağ gözüne biber gazı kapsülü gelmesi sonrasında gözde görme kaybı." ifadesi yazılmıştır. Raporun sonuç kısmı ise şu şekildedir:"Sağ göze kapsül patlaması sonrası görme kaybı olan hastada sağ gözde perforasyon saptandı. GKS:15 şuuru açık koopere orayente olan hastada sağ gözde alt ve üst kapakta hematom mevcut olup göz konsultasyonu istendi. Mevcut bulgular darp ile uyumludur." Başvurucu avukatı aracılığıyla 3/6/2013 tarihinde İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına (Savcılık) dilekçe vererek gaz maskesi takan polislerin hedef gözetip attığı gaz kapsülü nedeniyle gözünden yaralandığını belirterek polislerden şikâyetçi olmuştur. Şikâyet dilekçesinde; arkadaşı Ö.B.Z. ile Taksim'deki minibüs duraklarına gitmekte iken Harbiye'deki polis müdahalesine denk geldiklerini, göstericilerden birkaçıyla birlikte ara sokağa (Subaşı Sokak) kaçtığını, bu sırada yanındaki arkadaşından ayrıldığını, sokakta bulunduğu sırada polisin attığı gaz fişeğiyle yaralandığını iddia etmiştir. Başvurucu kendisini hastaneye götüren kişilerin ve yanındaki arkadaşının açık kimlik bilgileri ve adreslerini bildirerek tanık olarak dinlenilmelerini, ayrıca yaralandığı sokakta bulunan huzurevi ile trafik tabelasının karşısındaki binada bulunan kamera kayıtlarının muhafaza altına alınmasını talep etmiştir.B. Ceza Soruşturması Süreci Başvurucunun şikâyeti üzerine Savcılık soruşturma başlatmıştır. Bu kapsamda aynı gün Şişli İlçe Emniyet Müdürlüğüne müzekkere yazılarak Şubaşı Sokak içini gören, huzurevine ait güvenlik kameraları ile çevrede bulunan işyerlerindeki güvenlik kameralarının ve yine söz konusu sokağa çıkan caddeyi gören MOBESE kameralarının 31/5/2013 günü saat 00 ila 00 saatlerindeki görüntülerinin CD ortamına aktarılarak gönderilmesi, ayrıca yatarak tedavi gören başvurucunun avukatı olduğu hâlde beyanının alınması istenmiştir.  Başvurucunun şikâyetine ilişkin soruşturma 7/6/2013 tarihinde aralarında şahsi ve fiilî irtibat bulunması nedeniyle 2013/79334 numaralı soruşturma dosyasıyla birleştirilmiştir. 8/11/2013 tarihinde ise birleştirilen dosyadan ayrılarak yeni bir soruşturma numarası almıştır (2013/158826). Başvurucunun dosyası bu kez 23/2/2015 tarihinde yeniden 2013/79334 numaralı dosyayla birleştirilmiş ise de 21/5/2015 tarihinde Gezi Parkı eylemleri olarak bilinen olaylarla ilgili tüm şikâyetlerin bir arada değerlendirilmesinin soruşturmayı sürüncemede bıraktığı gerekçesiyle yeniden bu dosyadan ayrılmış ve 2015/67489 numaralı soruşturmaya kaydedilmiştir. Başvurucunun Beyanları Başvurucu 5/6/2013 tarihinde avukatı eşliğinde polise ifade vermiştir. İçeriği şikâyet dilekçesine benzeyen ifadesinde başvurucu özetle Harbiye Askerî Müzesi karşısında arkadaşıyla evine gitmek üzere ilerlerken polisin gösterici bir gruba müdahale ettiğini gördüğünü, bulundukları yere biber gazı atılması üzerine Selbaşı Sokak'a doğru kaçtığını, sokaktan çıkmak üzere yol ararken polisin attığı gaz bombasının gözüne isabet etmesi sonucu yere düştüğünü, gazın dağılması ve yere düşmesi neticesinde nefesinin kesildiğini, zorlukla yerden kalkıp on metre kadar yürüyebildiğini, tanımadığı iki kişinin kendisini yerden kaldırarak hastaneye getirdiğini beyan etmiştir. Başvurucu ifadesinin devamında sokak içindepolise veya etrafa karşı herhangi bir eylemi olmamasına rağmen hedef alarak yaralanmasına sebep olan tüm polislerden şikâyetçi olduğunu söylemiştir.  Başvurucunun 27/3/2014 tarihinde avukatı eşliğinde Savcılıkta verdiği ifadesi şöyledir:"Ben 31/05/2013 günü saat 30 sıralarında Harbiye Subaşı Sokak içerisinde gaz kapsülü ile yaralandım. Sağ gözümden yaralandım. Sağ gözüm tamamen alındı yerine protez takıldı. Bursa Retina Göz Hastanesinde alındı. Film ve grafilerim hepsi Nilüfer ilçesinde bulunan Bursa Retina Göz Hastanesindedir. Ancak daha öncesinde olay öncesinde 1 hafta Şişli Eftal de yattım. Ancak göz alınma ameliyatımı Bursa'da oldum. Bana ateş eden polisi görmedim. Bende göstericiler arasındaydım. Ancak herhangi bir şekilde kimseye zarar verici bir davranışta bulunmadım. Bir müddet göstericilerin arasında bulunduktan sonra kendilerinin arasından ayrılıp gösteri mahallinden uzaklaşıyordum. Bana gaz tüfeği ile ateş eden polisi görmedim. Herhangi eşkal bilgisi veremem. Olayın meydana geldiği yaralandığım yeri kroki ile çizip gerek göstericilerin bulunduğu gerekse polislerin bulunduğu yeri krokiyle gösterip bir hafta içinde size sunacağım. Sadece benim kamera kaydında görüntüm var ancak bana ateş eden polislerin herhangi bir görüntüsünü göremedim. Ayrıca Bursa'daki hastanenin de adresini dosyanıza bildireceğim. Dedi. Kendisine bir hafta süre verildi. Ben bulunduğum sokağın içerisindeyken polisler sokağın başındaydı. Ancak polisleri görmedim. Daha doğrusu gaz fişeği sokağın başından bana geldi. Yoksa ben atan polisleri görmedim. Sokağın başı ile benim bulunduğum yer arasında da 50 metre mesafe vardır. Şikayetçiyim." Tanık İfadeleri 27/11/2013 tarihinde polis merkezinde Ö.B.Z. tanık sıfatıyla ifade vermiştir. İfadesinde özetle olay günü dayısının oğlu olan başvurucu ile gezmek için Nişantaşı'na geldiklerini, akşamleyin dolmuşa binmek için Taksim'e doğru gittikleri sırada Cumhuriyet Caddesi üzerinde kalabalık bir grupla karşılaştıklarını, bulundukları yere biber gazı atılınca birbirlerinden ayrıldıklarını ve başvurucuyu kaybettiğini, şarjı bittiği için kendisine ulaşamadığını, daha sonra hastaneye kaldırıldığını öğrendiğini, nasıl yaralandığını görmediğini belirtmiştir. Ö.B.Z. 3/11/2015 tarihinde bu kez Savcılıkta ifade vermiş ve benzer beyanlarda bulunmuştur. Soruşturma kapsamında başvurucunun dinlenilmesini talep ettiği (bkz. § 11) U. ve A.Ö. Savcılıkta 27/1/2015 tarihinde tanık sıfatıyla dinlenilmiştir. Tanık A.Ö. ifadesinde özetle olay günü akşam 22-30 sıralarında gösteri yapmak için Cumhuriyet Caddesi'nden Taksim'e doğru gitmek istediklerini, polisin cadde üzerine K. mağazası üzerinde kalkanlarla barikat kurarak ilerlemelerine engel olduğunu, slogan attıklarını fakat saldırı niteliğinde bir eylemleri olmadığını, buna rağmen polisin sürekli gaz tabancası kullandığını, gazdan etkilenmemek için Selbaşı Sokak'a doğru arkadaşı U. ile kaçtıklarını, çok sayıda göstericinin de bu tarafa doğru kaçtığını beyan etmiştir. Tanık ifadesinin devamında motosikletlerine binip U. ile geri dönmeye çalıştıkları sırada sokağın az ilerisinde bir kalabalık gördüklerini ve bu grubun arasında yerde bir kişinin yattığını fark ettiklerini, çevredekilerden birinin bu kişiye buz uyguladığını, bu kişiyi daha önce tanımadığını, olay nedeniyle ismini öğrendiğini, arkadaşı U.nin başvurucuyu hastaneye götürdüğünü, başvurucunun yaralandığı anı görmediğini fakat tahminine göre sokağın diğer tarafından bir müdahale olmaması sebebiyle barikat kurulan taraftan atılan gaz fişeğinin isabet etmiş olabileceğini söylemiştir. Tanık U., A.Ö.nün ifadesine benzer şekilde anlatımda bulunmuştur. Görüntü Kayıtları Savcılığın talebi üzerine görüntü kaydı elde edilmesine ilişkin yapılan araştırma 5/6/2013 tarihinde iki polis memuru ve G.Y. isimli avukat tarafından tutanağa bağlanmıştır. Buna göre cadde üzerindeki bir mağazanın ve Harbiye Askerî Müzesi'nin kamera görüntülerine bakıldığı fakat olayı gösterir kayıt bulunmadığı, ayrıca cadde üzerinde bulunan 89-03 numaralı MOBESE kamerasının kayıt yapmış olabileceği belirtilmiştir. Üç polis memurunun söz konusu MOBESE kamerasına ilişkin olarak düzenlediği tutanakta ise istenen tarih ve saatte herhangi bir görüntü kaydı olmadığı yazılıdır. Belirtilen tutanakların gönderildiği üst yazıda olayın meydana geldiği sokağın Subaşı değil Selbaşı olduğu vurgulanmıştır. Başvurucu vekili, Şişli İlçe Emniyet Müdürlüğünce temin edilip kendisine verilen görüntüleri 11/11/2013 tarihinde Savcılığa sunmuştur.  Başvurucu vekilinin sunmuş olduğu değerlendirilen görüntüler Savcılıkça bilirkişiye tevdi edilerek hakkında rapor hazırlaması istenmiştir. 9/2/2015 tarihli raporda saat 00'de başlayan görüntülerin 48'de bittiği ve güvenlik kameralarına ait olan görüntülerde ses kaydı olmadığı belirtilmiştir. Görüntülerden üç resim seçilerek yapılan tespitler şu şekildedir:- Kamera saatine göre 31/5/2013 günü saat 25 sularında gaz fişeği atıldığı- Kaçan şahıslara ulaşmadığı- Gaz fişeği atanların kamera açısında olmadığı, gözükmediği- Müştekinin şikâyetine konu olayın tespit edilemediği Şüpheli Savunmaları İstanbul İl Emniyet Müdürlüğü 31/5/2013 tarihinde saat 00'den ertesi gün aynı saate kadar Taksim ve Harbiye semtlerinde gaz mühimmatı kullanan ve yine olaylarda görev yapan diğer polis memurlarının listesini göndermiştir. İkisi Savcılıkta, diğerleri Emniyet Müdürlüğünde olmak üzere 5/6/2014 ila 21/7/2015 tarihlerinde gaz mühimmatı kullanan sekiz polis memurunun şüpheli sıfatıyla ifadesi alınmıştır. İfade veren yedi kişi, başvurucunun yaralandığı Harbiye bölgesinde görev yapmadığını beyan etmiştir.  Şüphelilerden Y. 5/6/2014 tarihli Savcılık ifadesinde özetle olay günü Harbiye'de görev yaptığını, olaylar sırasında gaz kullandığını, aldığı kurslar ve verilen talimatlara neticesinde 45 derecelik açıyla atış yaptığını, yaptığı atışlardan sonra yaralanan hiç kimseyi görmediğini, Gezi olayları boyunca sadece beş altı kez gaz kullandığını, müştekiyi tanımadığını beyan etmiştir. Savcılık, olay yerinde bulunmadığını bildiren altı kişi ile birlikte H.Ş. isimli polis memurunun olaylar sırasında cep telefonlarının hangi baz istasyonundan sinyal aldığını tespit etmek için izin talep etmiş; İstanbul  Sulh Ceza Hâkimliğince 7/2/2017 tarihinde talep kabul edilmiştir. İstenen bilgiler 27/3/2017 tarihinde Bilgi Teknolojileri ve İletişim Başkanlığı tarafından bir CD ile gönderilmiştir. CD içeriği UYAP'a aktarılmamıştır. Başvurucu Hakkında Düzenlenen Diğer Sağlık Raporları Başvurucu hakkında düzenlenen adli muayene formu gönderilerek (bkz. § 10) Adli Tıp Kurumundan (ATK) kesin rapor hazırlaması istenmiştir. ATK tarafından düzenlenen 30/7/2013 tarihli raporda; sağ gözde perforasyona neden olan yaralanmanın kişinin yaşamını tehlikeye sokan bir duruma sebebiyet vermediği ve yaralanmanın etkisinin basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde, hafif nitelikte olmadığı değerlendirilmiştir. Ayrıca raporda, olay tarihinden altı ay sonra başvurucunun gönderilmesi hâlinde yaralanmanın organlardan birinin işlevinin sürekli zayıflamasına veya yitirilmesine sebep olup olmadığı konusunda görüş bildirilebileceği belirtilmiştir. Şişli Hastanesinde başvurucu hakkında düzenlenen 13/11/2013 tarihli özürlü sağlık raporunda tek gözde körlük teşhisine yer verilerek özür oranın %32 olduğu tespit edilmiştir.  Soruşturma Sonunda Verilen Kararlar Savcılıkça 25/5/2017 tarihinde ifadesi alınan sekiz polis memuruna ilişkin olarak kovuşturma yapılmamasına karar verilmiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:"...2559 Polis Vazife ve Selahiyet Kanununun  Maddesi dosya içerisinde mevcut bilirkişi raporları, şüpheli ifadeleri, müşteki beyanı, doktor raporları içerikleri ve tüm soruşturma evrakı birlikte değerlendirildiğinde;Şüphelilerin Zor Kullanma Yetkisine İlişkin Sınırın Aşıldığına dair kamu davası açmayı gerektirir kanıt ve emare elde edilemediğinden,Şüpheliler hakkında KAMU ADINA KOVUŞTURMAYA YER OLMADIĞINA,..." [karar verildi.] Savcılık tarafından 30/5/2017 tarihinde daimî arama kararı verilmiştir. Kararın içeriği şu şekildedir:"Müştekinin olay tarihinde Harbiye Subaşı sokak içinde polis memurları tarafından ateş açıldığı, müştekinin gözüne isabet ettiği, gözünden yaralandığı, gözünün kaybına sebep olacak şekilde yaralanmasına sebep olanlar hakkında şikayetçi olduğu, yapılan tüm araştırmalara rağmen şüphelilerin tespit edilemediği,Bu şekilde, atılı suçu işlediği iddia edilen kimliği tespit edilemeyen şüphelinin/şüphelilerin, çok sıkı bir şekilde araştırılarak kimliğinin/kimliklerinin belirlenmesi, yakalandığı/yakalandıkları takdirde mevcutlu olarak savcılığımıza sevk edilmesi/edilmeleri, aksi halde zamanaşımı tarihine kadar sürekli olarak araştırmaya devam edilmesi ve tekide mahal verilmeksizin her üç ayda bir Cumhuriyet Başsavcılığımıza bilgi verilmesi rica olunur. " Başvurucu, kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz etmiştir. Başvurucu itiraz dilekçesinde özetle tebligat yapılarak ifadeye çağrılan dört, ataması yapıldığı için tebligat çıkarılmayan üç, ZED tüfeği kullandığı tespit edilen dokuz ve özel timde görevli altı polis memurunun ifadelerinin alınmadığını, sehven yanlış belirtilen sokak isminin resen düzeltilerek doğru yerdeki kamera görüntülerinin tespit edilmediğini, gaz fişeği hukuka aykırı şekilde atılmasına rağmen ateş tarzının ortaya konulmadığını belirterek yapılan soruşturmanın etkisiz olduğunu iddia etmiştir. Başvurucunun itirazı İstanbul  Sulh Ceza Hâkimliğinin 28/9/2017 tarihli kararıyla kesin olarak reddedilmiştir. Verilen karar 11/10/2017 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir.  Başvurucu 10/11/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Şişli İlçe Emniyet Müdürlüğü Feriköy Polis Merkezi 7/6/2017 tarihinde üçer aylık araştırma kapsamında ilgili faillerin tespitinin henüz mümkün olmadığını ve araştırmaların devam ettiğini bildirmiştir. UYAP'ta yapılan sorgulamada söz konusu evrak dışında soruşturma makamları tarafından başkaca bir araştırma yapıldığını gösterir belge bulunmamaktadır. Başvurucunun Açtığı Tam Yargı Davası Başvurucu, emniyet güçlerinin attığı gaz kapsülünün gözüne isabet etmesi nedeniyle ortaya çıkan zararın giderilmesi amacıyla İstanbul  İdare Mahkemesinde -ıslahla birlikte- 264,99 TL maddi ve 000 TL manevi tazminat talepli dava açmıştır. Başvurucunun davası 30/5/2018 tarihinde reddedilmiştir. Başvurucunun istinaf talebi İstanbul Bölge İdare Mahkemesi Dokuzuncu İdare Dava Dairesinde (Daire) 19/3/2019 tarihinde incelenerek kabul edilmiştir. Kararın ilgili kısmı şu şekildedir: "...Olay sonrası [U. ve A.Ö.] tarafından Şişli Eftal Eğitim ve Araştırma Hastanesine kaldırılan davacının Genel Adli Muayene Raporunda; "Sağ göze kapsül patlaması sonrası görme kaybı olan hastada sağ gözde perforasyon saptandı, GKS:15 Şuuru açık koopere orayante olan hastada sağ gözde alt ve üst kapakta hematom mevcut olup göz konsultasyonu istendi. Mevcut bulgular darp ile uyumludur." ifadesine yer verildiği, davacıyı hastaneye götürdüğü ileri sürülen [U. ve A.Ö.] tarafından 2015 tarihinde İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına verilen ifadede özetle; ismini daha sonra öğrendikleri davacının yaralandığı anı görmediklerini ancak gözüne gaz fişeği isabet ettiğinin ifade edildiği, davacı tarafından müşteki sıfatıyla İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına verilen 2014 tarihli ifadede ise; '... Bana ateş eden polisi görmedim. Ben de göstericiler arasındaydım. Ancak herhangi bir şekilde kimseye zarar verici bir davranışta bulunmadım. Bir müddet göstericilerin arasında bulunduktan sonra kendilerinin arasından ayrılıp gösteri mahallinden uzaklaşıyordum.' ifadelerine yer verildiği, olaylarla ilgili 2013 tarihinde düzenlenen 'Olay ve Yakalama Tutanağında' kovalamaca sonucu yakalanan ve gerekli adli işlemlerin takibi için İstanbul Emniyet Müdürlüğü Vatan Hizmet Binası Güvenlik Şube Müdürlüğüne götürülen kişiler arasında davacının yer almadığı görülmektedir.Öte yandan; davacının şikayeti üzerine Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından başlatılan soruşturma neticesinde Savcılığın 2017 tarih ve Soruşturma No: 2015/67489 sayılı kararı ile zor kullanma yetkisine ilişkin sınırın aşıldığına dair kamu davası açmayı gerektirir kanıt ve emare elde edilemediği gerekçesiyle şüpheliler hakkında Kamu Adına Kovuşturmaya Yer Olmadığına dair karar verildiği görülmektedir.Toplumsal olaylar neticesinde bozulan kamu düzeninin yeniden tesisi için kolluk güçlerince mevzuatın kendilerine yüklediği görev sınırları içerisinde müdahalede bulunulabileceği tartışmasızdır. Ancak söz konusu müdahalenin öngörülen amaçla orantılı ve ölçülü olması, kişilerin yaşam hakkını tehdit edecek nitelikte olmaması gerekmektedir.Dava dosyasında bulunan bilgi ve belgeler ile olay sonrası davacının kaldırıldığı Şişli Hamidiye Eftal Eğitim ve Araştırma Hastanesine ait muayene raporları ve tanık ifadelerinin bir bütün olarak değerlendirilmesi neticesinde, polisin attığı biber gazı kartuşunun isabet etmesi nedeniyle davacının yaralandığı, güç kullanma yetkisinde sınırın aşıldığı, idarenin toplumsal olaylara müdahale etme hizmetini yerine getirirken kusurlu davrandığı sonuç ve kanaatine varılmış olup, davacının maddi ve manevi zararının hizmet kusuru çerçevesinde davalı idarece tazmini gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır...."  Daire, yukarıda yer verilen gerekçeyle İstanbul  İdare Mahkemesinin kararını kaldırarak davanın kısmen kabulüne; buna göre de 264,99 TL maddi, 000 TL manevi tazminatın davalı idareden alınarak başvurucuya verilmesine karar vermiştir. Temyiz yolu açık olan karar henüz kesinleşmemiştir. A. Ulusal Hukuk Anayasa Mahkemesi Özlem Kır (B. No: 2014/5097, 28/9/2016, §§ 22-27) kararında; 4/7/1934 tarihli ve 2559 sayılı Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu’nun “Zor ve silah kullanma” kenar başlıklı  maddesine, 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun “Kanunun hükmü ve amirin emri” kenar başlıklı  maddesine, 5237 sayılı Kanun'un "Sınırın aşılması" kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrasına,5237 sayılı Kanun'un "Kasten yaralama" kenar başlıklı  maddesinin (3) numaralı fıkrasının ilgili kısmına, 5237 sayılı Kanun'un "Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama" kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilgili kısmına yer vermiştir. Anayasa Mahkemesi Ali Ulvi Atunelli (B. No: 2014/11172, 12/6/2018, §§ 25-27) ve Özlem Kır (aynı kararda bkz. §§ 28-30) kararlarında; 30/12/1982 tarihli ve 17914 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Polis Çevik Kuvvet Yönetmeliği’nin  maddesinin ilgili kısımlarına, İçişleri Bakanlığının yayımladığı 25/8/2011 tarihli Toplumsal Olaylarda Görevlendirilen Personelin Hareket Usul ve Esaslarına Dair Yönerge'nin  ve  maddelerinin ilgili kısımlarına, Emniyet Genel Müdürlüğünün 26/6/2013 ve 22/7/2013 tarihlerinde çıkardığı iki ayrı genelgeyle daha ayrıntılı hâle getirdiği ve Aralık 2008 tarihinde hazırladığı Göz Yaşartıcı Gaz Silahları ve Mühimmatları Kullanım Talimatı'nın ilgili kısımlarına yer vermiştir.B. Uluslararası Hukuk Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin gaz fişeği kullanılmasına yaklaşımı için bkz. Egemen Budak, B. No: 2016/14870, 9/6/2020, §