Haklar: Maddi ve manevi varlığın korunması hakkı

Başvuru; ceza infaz kurumunda sağlık hizmetlerine erişememe nedeniyle maddi ve manevi varlığın korunması hakkının, kalabalık odada tutulma nedeniyle kötü muamele yasağının, odada kalan kişi sayısının çokluğuna ve koşulların uygun olmadığına ilişkin şikâyetin infaz hâkimliğince görev yönünden reddine karar verilmesi nedeniyle etkili başvuru hakkının, içtihat farklılığı nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir. Başvurucu 13/1/2018 tarihinde suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçundan tutuklanmış ve 15/1/2018 tarihinde Marmara 8 No.lu L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna (Ceza İnfaz Kurumu) nakledilmiştir. Başvurucunun suç işlemek amacıyla örgüt kurma ve yönetme, örgüt faaliyeti kapsamında uyuşturucu madde ticareti yapma suçlarından cezalandırılması istemiyle 15/6/2016 tarihinde açılan kamu davasında İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesi 30/3/2018 tarihinde başvurucunun örgüt kurma ve yönetme suçundan beraatine, uyuşturucu ve uyarıcı madde ticareti yapma veya sağlama suçundan 12 yıl 6 ay hapis ve 5 gün adli para cezası ile cezalandırılmasına karar vermiştir. Başvurucu, mahkûmiyet hükmü ile birlikte suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçundan tahliye edilmiş ancak uyuşturucu ve uyarıcı madde ticareti yapma veya sağlama suçundan tutuklanmıştır. Mahkûmiyet hükmüne yönelik istinaf başvurusunu inceleyen İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi  Ceza Dairesinin 16/10/2019 tarihli kararı ile başvurucu tahliye edilmiştir. Başvurucu, Ceza İnfaz Kurumunda koğuş kapasitesinin üzerinde kişiyle tutulduğunu, hijyen, banyo ve tuvalet kullanımı, sıcak su miktarı hususlarında sıkıntılar yaşadığını, kişisel eşyaların muhafazası, mutfak ihtiyaçları, ortak kullanım alanları, boş vakitleri değerlendirme, sosyal kültürel imkânlar, ziyaretçilerle görüşme, sağlık ve havalandırma gibi ihtiyaçlara yönelik hakların kullanımının zorlaştığını, personel, doktor, psikolog, diş hekimi, spor salonu, işlik bölümü sayısının yeterli olmadığını belirterek barınma koşullarının düzeltilmesi, aksi durumda infazın durdurulması veya tahliyesine karar verilmesi talebiyle 8/10/2018 tarihinde Silivri İnfaz Hâkimliğine müracaat etmiştir. Silivri  İnfaz Hâkimliği (İnfaz Hâkimliği) 16/10/2018 tarihinde başvurucunun dilekçesinin görev yönünden reddine karar vermiştir. Karar gerekçesinde başvurucunun taleplerinin Ceza İnfaz Kurumunun idari işleyişine ilişkin olduğu, 16/5/2001 tarihli ve 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu'nun  maddesi ile belirlenen görev alanı dışında kaldığını açıklamıştır. Başvurucu 26/10/2018 tarihinde, 4675 sayılı Kanun'da infaz hâkimliklerinin barındırılma işlemlerine ilişkin şikâyetleri inceleme ve karara bağlama görevinin açıkça düzenlenmiş olduğunu belirterek karara itiraz etmiştir. İnfaz Hâkimliği 30/10/2018 tarihinde kararda değişiklik yapılmasına yer olmadığına dair ek karar vererek itiraz hususunda karar verilmek üzere dosyayı Silivri Ağır Ceza Mahkemesine göndermiştir. Başvurucunun itirazı Silivri  Ağır Ceza Mahkemesince 12/11/2018 tarihinde kesin olarak reddedilmiştir. Karar gerekçesinde İnfaz Hâkimliğinin karar gerekçesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmadığı açıklanmıştır. Başvurucu, nihai kararı 21/12/2018 tarihinde öğrendikten sonra 18/1/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurucunun tutulma koşullarına ilişkin olarak Ceza İnfaz Kurumu 8/6/2020 tarihli cevabi yazısında; Kurumda 61 çoklu koğuşun bulunduğunu, koğuşlarda hükümlü ve tutukluların yattıkları yedi oda olduğunu, her odada altı kişi barındırıldığını, odaların alanının 11,96 m2, ortak olarak kullanılan havalandırma bahçesinin 66 m2 olduğunu, hükümlü ve tutukluların havalandırma alanından 00 ile mevsimsel olarak güneşin batışına kadar serbestçe yararlandırıldığını, alt kat ortak yaşam alanının 72,21 m2, üst kat ortak yaşam alanının 28,70 m2, merdivenin 7,39 m2, iki tuvaletten her birinin alanının 1,09 m2, iki banyodan her birinin 0,80 m2, ortak kullanılan lavabonun 5,46 m2, mutfağın ise 3,46 m2 olduğunu belirtmiştir. Ayrıca hükümlü ve tutukluların haftada bir defa halı sahadan yararlandırıldıklarını, dönemsel olarak kurs ve etkinlikler düzenlendiğini, her hükümlü ve tutuklunun 24 saat esasına göre faydalandığı ayrı ranzasının olduğunu, tutuklu ve hükümlülerin iki banyoyu gün içinde zaman kısıtlaması olmadan kullandığını, günde iki defa sayım yapıldığını, hükümlü ve tutukluların kıyafetlerini ve diğer özel eşyalarını muhafaza etmeleri için kişisel kullanımına sunulan eşya dolapları olduğunu bildirmiştir. Kurum kapasitesi ve fiziksel koşullarına ilişkin olarak Ceza İnfaz Kurumu 12/9/2022 tarihli cevabi yazısında; i. Kurum kapasitesinin 28 kişilik odalara ranza ilave edilerek 894 olarak belirlendiğini, E Blok  koğuşun kapasitesinin 48 kişi olarak saptandığını, başvuru tarihinde Kurumda 863 hükümlü ve tutuklu barındırıldığını, E Blok  koğuşun mevcudunun 49 olduğunu, ii. Kurumda 61 çoklu koğuşun bulunduğunu, bu koğuşlarda hükümlü ve tutukluların yattıkları bölümün yedi odadan oluştuğunu, odaların 12,4 m2 ve 35,7 m3 olduğunu, ortak kullanılan havalandırma bahçesinin 66,4 m2, alt kat ortak yaşam alanının 72,21 m2, üst kat ortak alanının 28,7 m2, merdivenin 7,39 m2, iki tuvaletten her birinin 0,80 m2, ortak kullanılan lavabonun 5,46 m2, mutfağın ise 3,46 m2 olduğunu,iii. Koğuşların koku, akma gibi nedenlerden dolayı bakım ve onarıma ihtiyaç olduğunun belirtildiği dilekçelerin teknik birim tarafından işleme alınarak ivedi bir şekilde gerekli bakım ve onarımın sağlandığını,iv. Koğuşlarda bulunan iki tuvalet ve iki banyonun kullanımında bir sınırlama bulunmadığını,v. Hükümlü ve tutukluların faaliyetlerde bulunabileceği alt kat ortak yaşam alanının 65,1 m2, üst kat ortak yaşam alanının 18,7 m2, havalandırma bahçesinin 66,4 m2 olduğunu,vi. Açık havalandırma bölümünün koğuş dışında bulunduğunu, bahçe kapılarının açılmasıyla birlikte kullanmaya başlanıp kapatılmasına kadar geçen süre boyunca kullanıma açık, 66,4 m2 ve 402,8 m3 boyutlarında olduğunu,vii. Başvurucunun Kurumda bulunduğu süre içinde en fazla 50 kişiyle kaldığını,viii. Kurumda tüm hükümlü ve tutuklulara 7/24 sıcak su verildiğini, arıza durumları hariç suyun herhangi bir kesintiye uğramadan kullanıma sunulduğunu,ix. Başvurucunun kendisine ait yatağı ve ranzası olduğunu ve bunlardan 24 saat esasına göre faydalandığını,x. Başvurucunun koğuşta yer yokluğu ya da başka bir nedenden dolayı -kendi isteği hariç- yerde yatmak zorunda kalmadığını,xi. Havalandırma bahçesinin sabah kapıların açılmasıyla başlayıp akşam kapıların kapanmasına kadar olan süre içinde zarfında kullandırıldığını,xii. Kurumdaki koğuşların her bir penceresinin 1,9x1 m olduğu, dışarıdan demir parmaklıklarla kapalı olup ışığın içeri girmesinde herhangi bir sıkıntı olmadığını,xiii. Her bir hükümlü ve tutuklu için bir ranza bulunduğunu, hükümlü ve tutuklu sayısına göre koğuşlara ilave olarak ranza verildiğini, ranzaların ölçüsünün 190x90 cm, alt kat ve üst kat ranza arasındaki yüksekliğin 1 m olduğunu,xiv. Oda yerleşim planına göre yerleştirilen ranzaların pencerenin açılmasını ve ışığın içeri girmesini engellemediğini,xv. Merkezî ısıtmanın kampüs içindeki ısıtma merkezinden otomasyon sistemiyle, havalandırmanın ise koğuşlardaki havalandırma bahçesi ve pencerelerle sağlandığını,xvi. Tuvalet ve banyoların mimari olarak alt katta inşa edildiğini, tüm odalardan bağımsız olarak kullanıma açık olduğunu,xvii. Havalandırma bahçelerinin kapılarının açılış saatinin mevsimsel şartlara göre havanın aydınlanması ile birlikte açılıp havanın kararmasına 15 dakika kala kapatıldığını, kapıların açılış kapanışının sayım saatlerine ve mevsime göre değişebildiğini bildirilmiştir. Başvurucunun koğuşta kaç kişi ile birlikte tutulduğuna ilişkin olarak Ceza İnfaz Kurumu 9/12/2022 tarihli cevabi yazısında ayın ilk ve son günü yapılan sayıma ait tutanaklar doğrultusunda;- 15/1/2018 tarihinde 33 kişi, - 14/2/2018 tarihinde 39 kişi, 15/2/2018 tarihinde 39 kişi,- 14/3/2018 tarihinde 41 kişi, 15/3/2018 tarihinde 41 kişi,- 14/4/2018 tarihinde 39 kişi, 15/4/2018 tarihinde 39 kişi,- 14/5/2018 tarihinde 43 kişi, 15/5/2018 tarihinde 43 kişi,- 14/6/2018 tarihinde 41 kişi, 15/6/2018 tarihinde 41 kişi,- 14/7/2018 tarihinde 44 kişi, 15/7/2018 tarihinde 44 kişi,- 14/8/2018 tarihinde 46 kişi, 15/8/2018 tarihinde 46 kişi,- 14/9/2018 tarihinde 44 kişi, 15/9/2018 tarihinde 43 kişi,- 14/10/2018 tarihinde 47 kişi, 15/10/2018 tarihinde 47 kişi,- 14/11/2018 tarihinde 50 kişi, 15/11/2018 tarihinde 48 kişi,- 14/12/2018 tarihinde 48 kişi, - 14/1/2019 tarihinde 46 kişi, 15/1/2019 tarihinde 47 kişi, - 14/1/2019 tarihinde 46 kişi, 15/1/2019 tarihinde 47 kişi,- 14/2/2019 tarihinde 49 kişi, 15/2/2019 tarihinde 48 kişi,- 14/3/2019 tarihinde 49 kişi, 15/3/2019 tarihinde 49 kişi,- 14/4/2019 tarihinde 52 kişi, 15/4/2019 tarihinde 52 kişi,- 14/5/2019 tarihinde 53 kişi, 15/5/2019 tarihinde 53 kişi,- 14/6/2019 tarihinde 55 kişi, 15/6/2019 tarihinde 55 kişi,- 14/7/2019 tarihinde 53 kişi, 15/7/2019 tarihinde 53 kişi,- 14/8/2019 tarihinde 55 kişi, 15/8/2019 tarihinde 55 kişi,- 14/9/2019 tarihinde 53 kişi, 15/9/2019 tarihinde 53 kişi,- 16/10/2019 tarihinde 50 kişi ile birlikte tutulduğunu bildirmiştir. Başvurucunun koğuş içinde hangi odada, kaç kişi ile birlikte tutulduğuna ve ortak alanlardan faydalanma biçimine ilişkin olarak Ceza İnfaz Kurumu 15/12/2022 tarihli cevabi yazısında; i. Başvurucunun Kuruma giriş yaptığı 15/1/2018 tarihinde E Blok  koğuşa yerleştirildiğini, tahliye olduğu 16/10/2019 tarihine kadar bu koğuşta kaldığını,ii. Ulusal Yargı Ağı Bilişim Ağı Sistemi'nde (UYAP) hükümlü ve tutuklular için oda/koğuş yerleştirme kararı alınırken sadece blok, koridor ve koğuş tanımı yapılabildiğini, yedi odanın herhangi bir tanımlamasının olmadığını,iii. E Blok  koğuşun alt katta iki ve üst katta beş oda olmak üzere toplam yedi odadan oluştuğunu, oda mevcuduna göre boş olan odalara sirkülasyona göre hükümlü ve tutukluların kendilerinin yerleştiğini, koğuştaki odalarda odanın mevcuduna göre değişiklik yapabildiklerini, UYAP üzerinden sadece hangi koğuşta, hangi tarihler arasında ve kaç kişiyle kaldıklarının raporlamasının yapılabildiğini,iv. E. Blok  koğuşta alt katta bulunan odaların 12,4 (5,30x2,35) m2 ve 35,7 (12,4x2,88) m3, üst katta bulunan odaların 12 (5,23x2,31) m2 ve 42 (12x3,5) m3 olduğu, alt kat ortak yaşam alanının 66,4 (9,05x7,34) m2 ile 7,3 (1,36x5,4) m2 oda ve tuvalet arasındaki alanın toplamı 73,7 m2 ve 212 m3, üst kat ortak yaşam alanının 18 m2 (3,60x5) ile 11 m2 (1,60x6,91), oda önündeki alanın toplamı 29 m2 ve 116 m3 olduğunu, 1,2 m uzunluğunda mutfak kısmı bulunduğunu, v. Ortak kullanım alanları bakımından sınırlama yapılmadığını, alt ve üst kat odaların kullanımında hükümlü ve tutuklular arasında ayrım olmadığını,vi. Havalandırma bahçelerinin kapılarının mevsime göre havanın aydınlanmasıyla açıldığını, havanın kararmasına 15 dakika kala kapatıldığını, havalandırma bahçesinin 66,4 m2 olduğunu bildirmiştir. Adli yardım talebinin kabulüne Komisyonca karar verilmiştir.