Haklar: Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı

Başvuru; gözaltı ve tutuklama tedbirlerinin hukuki olmaması, soruşturma dosyasına erişimin kısıtlanması, tutukluluk incelemelerinin hâkim/mahkeme önüne çıkarılmaksızın yapılması, tahliye taleplerine ve itirazlarına cevap verilmemesi ve tutukluluğa ilişkin karar veren sulh ceza hâkimliklerinin bağımsız ve tarafsız olmaması nedenleriyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının, mal varlığına hukuka aykırı olarak tedbir konulması nedeniyle mülkiyet hakkının, kamu görevlileri tarafından yapılan açıklamalar nedeniyle masumiyet karinesinin, soruşturma aşamasındaki bazı uygulamalar nedeniyle adil yargılanma hakkının, üyesi olduğu Yargıçlar ve Savcılar Birliğinin kapatılması nedeniyle örgütlenme hürriyetinin ve tek kişilik odada tutulması nedeniyle de kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 6/3/2017 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Başvurucu, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün  maddesi uyarınca ceza infaz kurumunda tek kişilik odada tutulmasına ilişkin uygulamanın tedbiren durdurulmasına karar verilmesini talep etmiştir.  Komisyonca, ileri sürülen iddialar ve dosyadaki belgeler itibarıyla -başvurucunun yaşamına ya da maddi veya manevi bütünlüğüne yönelik ciddi bir tehlike altında olduğunun anlaşılamadığı değerlendirilerek- tedbir talebi incelenmek üzere Bölüme gönderilmemiştir.  Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  A. Adli Soruşturma Sürecine İlişkin Genel Bilgiler Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî bir darbe teşebbüsüyle karşı karşıya kalmış, bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde olağanüstü hâl ilan edilmesine karar verilmiş ve olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde son bulmuştur. Kamu makamları ve yargı organları -olgusal temellere dayanarak- bu teşebbüsün arkasında Türkiye'de çok uzun yıllardır faaliyetlerine devam eden ve son yıllarda Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanması (PDY) olarak isimlendirilen bir yapılanmanın olduğunu değerlendirmiştir (Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, §§ 12-25). Darbe teşebbüsü sırasında ve sonrasında ülke genelinde darbe girişimiyle bağlantılı ya da doğrudan darbe girişimiyle bağlantılı olmasa bile FETÖ/PDY ile bağlantılı olan ve aralarında yargı mensuplarının da bulunduğu çok sayıda kişi hakkında Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından soruşturma başlatılmıştır. Bu kapsamda teşebbüsün savuşturulduğu gün Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınca -aralarında Yüksek Mahkeme üyelerinin de bulunduğu- üç bine yakın yargı mensubunun büyük bir bölümü hakkında FETÖ/PDY ile bağlantısı olduğu iddiasıyla başlatılan soruşturma kapsamında gözaltı ve tutuklama tedbirlerine başvurulmuştur (Aydın Yavuz ve diğerleri, §§ 51, 350). Başvurucu son olarak İstanbul'da Cumhuriyet savcısı olarak görev yapmakta iken Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK) tarafından 16/7/2016 tarihli kararla görevden uzaklaştırılmış ve 24/8/2016 tarihinde meslekten çıkarılmıştır. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığının HSYK kararıyla görevden uzaklaştırılanlar hakkında soruşturma işlemleri yapılması yönündeki yazısı üzerine başvurucu, İstanbul Başsavcılığının (Başsavcılık) talimatıyla 18/7/2016 tarihinde gözaltına alınmıştır. Başvurucu 19/7/2016 tarihinde müdafii huzurunda Başsavcılıkta ifade vermiş, ifadesinde özetle FETÖ/PDY ile bir ilgisinin olmadığını savunmuştur. Başsavcılık aynı tarihte silahlı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanması istemiyle başvurucuyu sulh ceza hâkimliğine sevk etmiştir.  Başvurucunun sorgusu, kendisi dışında beş kişiyle birlikte İstanbul  Sulh Ceza Hâkimliği tarafından 20/7/2016 tarihinde yapılmış; başvurucunun müdafii de sorgu esnasında hazır bulunmuştur. Başvurucu ifadesinde özetle isnat edilen suçlamaları kabul etmediğini, hayatı boyunca bu örgütle bir ilişkisinin olmadığını belirtmiştir. Başvurucunun müdafii, başvurucunun eşinin de hâkim olarak görev yaparken açığa alındığını fakat sorgu işlemi sonrasında serbest bırakıldığını, başvurucu açısından tutuklama şartlarının oluşmadığını belirterek serbest bırakılmasını talep etmiştir.  Sorgu sonucunda başvurucunun anılan suçtan tutuklanmasına karar verilmiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:"...Soruşturma dosyası kapsamında toplanan deliller, şüphelilerin ifade ve savunmaları, olaya ilişkin kolluk görevlilerince düzenlenmiş olan tutanak içerikleri ile tüm soruşturma dosyası kapsamının hep birlikte değerlendirilmesi neticesinde ve 2802 sayılı kanunun  Maddesi hükümleri nazara alınarak şüphelilerin Türk Silahlı Kuvvetlerinin hiyerarşik yapısı dışına çıkarak Türkiye Cumhuriyeti Devletini ortadan kaldırmayı amaçlayan ve bu amaç doğrultusunda devletin çeşitli kamu kurum ve kuruluşlarına sızarak kamu gücünü kendi amaç ve doğrultularında kullanarak faaliyette bulunduğu kamuoyuna yansıyan bir çok hazırlık soruşturması ve kamu davalarından anlaşılan FETÖ/PDY silahlı terör örgütü ile bağlantılı olarak hareket ettikleri değerlendirilerek HSYK Teftiş Kurulu Başkanlığının16/07/2016 tarihli ön raporunda isim, görev ve sicilleri belirtilen Adli Yargı Hakim ve Cumhuriyet Savcıları ile İdari Yargı Hakimlerinin 15/07/2016 tarihinde Silahlı Terör Örgütü FETÖ/PDY nin adına faaliyet gösteren 'Yurtta Sulh Konseyi' adı altında TRT ye el konularak sıkı yönetim ilan edildiği ve Anayasanın askıya alındığının ilan edilerek TCK 312 maddesinde belirtilen suçu işledikleri değerlendirilen kişiler ile birlikte fikir ve eylem birliği içerisinde hareket ederek, aynı terör örgütüne mensup olduklarına dair kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut olgular bulunduğu belirtilerek Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu  Dairesinin 16/07/2016 tarih ve 2016/345 sayılı kararı ile Hakimler ve Savcılar Kanunun 77/1 ve 81/1 maddeleri gereğince ayrı ayrı olmak üzere ilgililerin görevlerine devamlarına, soruşturmanın selametine, yargı erkini nüfuz ve itibarına zarar vereceğine kanaat getirilerek 3 ay süre ile görevden uzaklaştırılmalarına karar verildiğinin anlaşıldığı, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu  Dairesinin 16/07/2016 tarih ve 2016/7900 dosya no 2016/9052 sayılı kararı ile adı geçen hakim ve cumhuriyet savcıları hakkında FETÖ/PDY adlı silahlı terör örgütü üyesi oldukları ve bu kapsamda anayasayı ihlal, yasama organına karşı suç, hükümete karşı suç, Türkiye Cumhuriyeti Hükümetine karşı Silahlı isyan ve Silahlı örgüt suçlarını işledikleri iddiasından dolayı durumun soruşturmayı gerektirdiğinden bahisle Hakimler ve Savcılar Kanunun  Md. Uyarınca soruşturma izni verilmesi hususunda Kurul Başkanına teklifte bulunulmasına karar verildiği ve HSYK Başkanı tarafından 16/07/2016 tarihinde soruşturma izni verilmesi yönündeki teklife olur verildiğinin görüldüğü, bu itibarla şüpheliler hakkında Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı Anayasal Düzene Karşı İşlenen Suçlar Soruşturma Bürosunca soruşturma başlatıldığı ve İstanbul Adliyesi ve mülhakatı olan Gaziosmanpaşa Adliyesinde görevli Hakim ve Cumhuriyet Savcıları hakkında soruşturma yürütülmek üzere işlemlere başlanıldığı görülmüştür.Şüphelilerin HSYK Dairelerinin ve HSYK Teftiş Kurulu Başkanlığının yapmış olduğu inceleme, değerlendirmeleri sonucunda FETÖ/PDY isimli silahlı terör örgütünün üyesi oldukları yönünde kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut deliller bulunduğu değerlendirilmiştir.1- Şüpheliler ..., Şükrü DURMUŞ ve ...'un üzerine atılı silahlı terör örgütü üyesi olma suçunun yasada öngörülen ceza miktarı, işlediği iddia edilen suçun önemli ve ciddi sayılan katalog suçlardan olması nedeniyle tutuklama nedenin 'Kanun gereğince' var sayıldığı, Nitekim Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatları ve 5271 sayılı CMK’nun 100 ve devam eden maddeleri uyarınca şüphelilerin tutuklanmasına engel bir hallerinin (tutuklama yasağı ve yargılama engeli bulunmaması hali gibi) bulunmadığı, almaları muhtemel cezagöz önüne alındığında kaçma şüphesinin bulunduğu, nitekim FETÖ/PDY silahlı terör örgütü mensuplarının fırsat bulduklarında yasal ve gayriyasal yollarla yurtdışına kaçtıklarının daha önceden yapılan soruşturma dosyası içeriklerinden anlaşıldığı görülmüştür.Soruşturmanın henüz tamamlanmaması nedeniyle şüphelilerin delilleri yok etme, gizleme ve tanıklar üzerinde baskı oluşturma şüphesinin bulunduğu, İşin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik önlemi değerlendirildiğinde, Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının  Maddesinde ifade olunan ‘ölçülülük’ ilkesi uyarınca, daha hafif koruma önlemi olan adli kontrol tedbiri uygulanmasının bu aşamada soruşturmaya konu suç ve şüpheliler açısından ‘yetersiz’ kalacağı ve amaca hizmet etmeyeceği kanaatine varılarak Şüpheliler ve müdafilerinin serbest bırakılma istemlerinin REDDİ ile şüphelilerin üzerine atılı olan 'FETÖ/PDY Silahlı Terör Örgütüne Üye Olmak' suçundan 5271 sayılı CMK’nın 100 ve devamı maddeleri uyarınca TUTUKLANMALARINA... [karar verildi]." Başvurucunun tutuklama kararına yaptığı itiraz İstanbul  Sulh Ceza Hâkimliği tarafından 27/7/2016 tarihinde kesin olarak reddedilmiştir. Başsavcılık 14/6/2017 tarihli iddianamesi ile başvurucunun silahlı terör örgütü üyesi olma suçundan cezalandırılması istemiyle aynı yer ağır ceza mahkemesinde dava açmıştır. 15 Temmuz darbe teşebbüsüne ilişkin açıklamalarla birlikte FETÖ/PDY'nin hangi amaç ve saikle kurulduğuna, hangi alanlarda faaliyet gösterdiğine, hiyerarşik yapısına, hukuka aykırı hangi tür eylemlerde bulunduğuna ve bu örgütün yargıdaki yapılanmasına ilişkin açıklamalar yer almıştır. Ayrıca başvurucunun örgütsel nitelikli eylemleri bakımından FETÖ/PDY hiyerarşisi içinde yer aldığı ileri sürülmüştür. İddianamede suçlamaya esas alınan olgular şöyle özetlenebilir:i. Başvurucu, FETÖ/PDY ile irtibatlı olduğu gerekçesiyle HSYK'nın 24/8/2016 tarihli kararı ile meslekten ihraç edilmiştir.ii. Başvurucu 9/1/2008 tarihinde Yargıçlar ve Savcılar Birliğine (YARSAV) üye olmuştur.iii. Başvurucu hakkında örgütün hâkimlik/Cumhuriyet savcılığı meslek stajını yapan adaylar için açtığı evlerde (örgüte ait) kaldığı, böylece FETÖ/PDY ile irtibatlı ve iltisaklı olduğuna dair tanık K.Y.nin beyanları bulunmaktadır. İddianamede başvurucuya yöneltilen eylemlere ilişkin olarak farklı soruşturmalarda kişilerin şüpheli veya tanık sıfatıyla alınan beyanlarının ilgili kısmı şöyledir:- Gizli tanık Defne, ifadesinde "...Anayasa Mahkemesinde raportör olarak çalışırken de bu yapıya mensup kişilerle görüşmeye devam ettiğini, burada görüştüğü kişiler arasında Şükrü DURMUŞ'un da olduğu, burada yine iki haftada bir dönüşümlü olarak sohbete devam ettikleri, bu işleri Sayıştay Denetçisi A.Ö. ile birlikte A.K.nin organize ettiği, A.K. yurtdışına gidince R.B.nin görevi devraldığı, burada bazı dosyaların takip edildiğini fark edince rahatsız olarak ön incelemede çalışacağını söylediği, yine 17-25 Aralık'tan dolayı tutuklu olan polislerin ve Balyoz soruşturmasından dolayı gelen bireysel müracaatların raportör Şükrü DURMUŞ üzerinden takip edildiği, müracaatta bulunan kişilerin pozisyonuna göre karar çıkarmak için bu yapının mücadele ettiği..." şeklinde beyanda bulunmuştur.- Gizli tanık Tanık-4, ifadesinde "...Anayasa Mahkemesi eski üye ve raportörlerinden Şükrü DURMUŞ'un FETÖ/PDY üyesi olduğu, Cemaatin sohbet gruplarının Kıdemliler ve Kıdemsizler olarak ayrılan raportörler arasında 4-5 kişilik gruplar halinde oluşturulduğu, şüphelinin de kendisinin bulunduğu sohbet grubunda yer aldığı..." şeklinde beyanda bulunmuştur.- Gizli tanık Tanık-5, ifadesinde "...Anayasa Mahkemesinde raportör olarak görev yaparken, mahkemede Fetullah Gülen Cemaaati olarak bilinen yapı içerisinde yer aldığı, bu nedenle Şükrü DURMUŞ'un da FETÖ/PDY üyesi olduğunu bildiği, şüpheli Şükrü DURMUŞ ile birlikte A.Ö.nün sorumlu olduğu sohbet grubunda yer aldığı..." şeklinde beyanda bulunmuştur.- R.Ü. şüpheli sıfatıyla ifadesinde "...göreve başladığı dönemde Anayasa Mahkemesi cemaat yapılanmasında 'Eski-Yeni' diye bir ayırım olduğunu sonradan öğrendiği, Anayasa Mahkemesi’ndeki FETÖ/PDY mensuplarının kendilerini 'Yeniler Grubu' olarak sınıflandırdıkları, belli bir tarihten öncekilere de 'Eskiler Grubu' dedikleri, karşılıklı herkesin birbiriyle rahatça toplantılar ve cemaat ile ilgili konuşmalar yaptıkları, hatırladığı kadarıyla raportörlerden Şükrü DURMUŞ'un da 'Yeniler Grubu' olarak adlandırılan cemaat mensuplarından olduğu, 15 günde bir gruptakilerden birinin evinde sırasıyla toplandıkları, bu sohbetlerde Fetullah Gülen'in kitapları veya ilmihallerinin okunduğu, sohbet videoları izlendiği, sohbet grubunun abisinin A.Ö. olduğu, bu kişinin üstünde tüm 'Yenilerin Abisi' olarak A.K.nin bulunduğu ve bu kişinin her bir grubu yılda bir kez Gölbaşı TOKİ'de tanımadığı idari hâkim adayları tarafından kullanılan bir evde toplayarak 2 günlük kitap okuma kampları yaptığı..." şeklinde beyanda bulunmuştur.  İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) 3/7/2017 tarihinde iddianamenin kabulüne karar vermiş ve E.2017/94 sayılı dosya üzerinden kovuşturma aşaması başlamıştır. Başvurucunun tutukluluk durumunu inceleyen Mahkeme aynı tarihte tutukluluğun devamına karar vermiştir.  Mahkeme 28/9/2017 tarihinde yapılan ilk duruşmada başvurucunun savunmasını almıştır. Başvurucu savunmasında özetle isnat edilen suçlamaları kabul etmediğini beyan etmiştir. Başvurucu 3/11/2017 tarihli ikinci duruşmada tahliye edilmiştir. Mahkemece 26/4/2018 tarihinde, başvurucunun silahlı terör örgütüne üye olma suçundan 6 yıl 3 ay hapis cezasıyla cezalandırılmasına karar verilmiştir. Kararın gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:"... Sanığın Fetö/PDY'ye ile iltisakı tespit edilerek HSYK tarafından hakimlik mesleğinden ihracına karar verildiği, tanıkların beyanlarında yer aldığı üzere sanığın hakim savcılık sınavını kazandıktan sonra Kadıköy ilçesinde fetöye ait bir evde hakimlik stajı sırasında kaldığını, diğer tanıklar gizli tanık-4, gizli tanık-5, gizli tanık Defne ve [R.Ü.nün] tanığın anayasa mahkemesi raportörlüğü görevi sırasında fetö terör örgütünün düzenlediği sohbet grubunda yer aldığını, ATM (arama-tarama örgüt içi denetim) görevinde bulunduğunu beyan ettiğini, sanığın bu şekilde davranışları ile hakimlik mesleği başından itibaren örgüt hiyerarşisi içerisinde bulunduğunun anlaşıldığı, eyleminin süreklilik arzettiği, sanığın etkin pişmanlık hükümlerinden faydalanmayı gerektirecek beyanlarda bulunmadığı, sanığın örgüt üyeliğini uzun sürededir devam ettirmesi, kastının yoğunluğu dikkate alınarak sanığın silahlı terör örgütüne üye olma suçundan takdiren mahkumiyetine dair aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir..."  Başvurucunun hakkında verilen mahkûmiyet hükmüne karşı yaptığı istinaf başvurusu İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi  Ceza Dairesinin 11/4/2019 tarihli kararıyla esastan reddedilmiştir. Anılan hükme karşı temyiz yoluna başvurulmuş olup dava, bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla Yargıtayda derdesttir. B. Ceza İnfaz Kurumunda Tutulmaya İlişkin Bilgiler Başvurucu 9/9/2016 tarihinde nakil geldiği Silivri Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda (İnfaz Kurumu) tek kişilik odaya konulmuştur. Başvurucu, İnfaz Kurumundan salıverildiği 3/11/2017 tarihine kadar aynı özellikleri olan üç farklı odada (tek kişilik) tutulmuştur. Başvurucu, tek kişilik odaya alınmasının hukuka aykırı olduğunu belirterek Silivri  İnfaz Hâkimliğine (İnfaz Hâkimliği) uygulamayı şikâyet etmiştir. İnfaz Hâkimliği 24/11/2016 tarihli kararı ile başvurucunun talebini reddetmiştir. İnfaz Hâkimliği gerekçesinde, tutuklu hakkında yapılan uygulamanın ceza infaz kurumu kurallarına ve mevzuata uygun olduğunu belirtmiştir.  Başvurucunun itirazı 31/1/2017 tarihinde Silivri Ağır Ceza Mahkemesince reddedilmiştir. Nihai karar 10/2/2017 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 6/6/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Anayasa Mahkemesinin yazısına İnfaz Kurumu tarafından verilen 24/2/2021 tarihli cevaba göre;i. Başvurucunun tutulduğu oda yaklaşık 12,5 metrekare büyüklüğünde olup odalarda havalandırma penceresi, duş ve tuvalet bulunmaktadır. Odada merkezî sistem TV ve radyo yayını mevcuttur.ii. Başvurucu, İnfaz Kurumunda bulunduğu süre içinde iki kez avukatlarıyla, onu açık, kırk sekizi kapalı olmak üzere toplam elli sekiz kez yakınlarıyla görüş gerçekleştirmiştir. Başvurucu ayrıca otuz iki farklı tarihte on dakikalık sürelerle telefonla konuşma hakkından yararlanmıştır.iii. Başvurucu, İnfaz Kurumunda tutulduğu süre içinde süreli ve süresiz yayınlardan faydalanma hakkını kullanabilmiş; talebi üzerine kendisine Kurum kütüphanesinden on kitap verilmiş, ayrıca Kurum dışından getirilen dört kitap teslim edilmiştir. Yine eşinin getirdiği tez notlarını alabilme imkânı bulmuştur. Başvurucunun gazete talebi olmamıştır.iv. Başvurucu, sabah sayımından akşam hava kararıncaya kadar her gün 20 metrekare büyüklüğündeki havalandırma bahçesinden yararlanmış ve havalandırma hakkını başka hükümlü veya tutuklu olmaksızın tek başına kullanmıştır.v. Başvurucu, İnfaz Kurumunda genel gözlem amacıyla psikososyal servis uzmanlarıyla görüşmeye çağrılmış fakat isteğiyle buna katılmamıştır. İnfaz Kurumunda bulunduğu süre içinde farklı tarihlerde yaklaşık yirmi kez muayene edilmiş ve gerekli ilaç tedavilere başlanmıştır.   İlgili hukuk için bkz. Adem Türkel, B. No: 2017/632, 23/1/2019, §§ 24-39; Mustafa Özterzi [GK], B. No: 2016/14597, 31/10/2019, §§ 33-48; Raşit Konya, B. No: 2017/26780, 28/6/2018, §§ 15-