Haklar: Kapsam dışı haklar

Başvuru, ticari hava taşımacılığı işletme ruhsatının askıya alınması ve iptali sonucunu doğuran 1/6/2007 tarihli ve 26539 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan mülga Ticari Hava Taşıma İşletmeleri Yönetmeliği'nin (SHY-6A)  maddesinin (1) numaralı fıkrasının (j) bendinin Anayasa'nın , , , ,  ve  maddelerine aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemine ilişkindir.  Başvuru 6/9/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır.Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir. İkinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 25/2/2014 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Bölüm tarafından 25/2/2014 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği görüş için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü 11/7/2014 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuştur. Bakanlık tarafından Anayasa Mahkemesine sunulan görüş 25/7/2014 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanlarını 1/8/2014 tarihinde ibraz etmiştir. OLAYLAR VE OLGULARA. Olaylar Başvuru Tarihine Kadar Yaşanan Gelişmeler  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu Şirket, ticari hava taşımacılığı faaliyetinde bulunmak ve 15/6/2007 tarihine kadar geçerli olmak üzere 16/6/2006 tarihinde geçici işletme ruhsatı almıştır. Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünce (SHGM) 30-31/10/2007, 21-22/11/2007, 22-23/11/2007 tarihlerinde yapılan denetimler sonucu uçuş emniyeti bakımından sakıncalar bulunması ve emniyetli uçuşların gerçekleştirilemeyeceğinin değerlendirilmesi nedeniyle 13/12/2007 tarihinde başvurucu Şirketin işletme ruhsatının üç ay süreyle askıya alınmasına karar verilmiş ve mevcut eksikliklerin giderilmemesi hâlinde ruhsatın iptal edileceği başvurucu Şirkete bildirilmiştir. Başvurucu işletme, ruhsatının askıya alınması işleminin yürütmesinin durdurulması ve iptali istemiyle Ankara  İdare Mahkemesinde dava açmıştır.  Mahkemenin 24/4/2008 tarihli ve E.2008/440 sayılı kararı ile 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun  maddesinin (2) numaralı fıkrasındaki koşulların gerçekleşmediği gerekçesiyle yürütmenin durdurulması talebinin reddine karar verilmiştir.  Başvurucunun bu karara karşı yaptığı itiraz, Ankara Bölge İdare Mahkemesinin 28/5/2008 tarihli ve 2008/2318 sayılı kararı ile reddedilmiştir. Ankara  İdare Mahkemesi 30/12/2009 tarihli ve E.2008/440, K.2009/2066 sayılı kararında "...davacı şirketin 30-2007, 21-2007 ve 22-2007 tarihlerinde yapılan denetimlerde tespit edilen bulguların uçuş emniyeti açısından sakıncalar taşıması ve emniyetli uçuşlar gerçekleştirilemeyeceğinin değerlendirilmesi nedeniyle işletme ruhsatının 3 ay süreyle askıya alınmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmemiştir." gerekçesiyle davanın reddine karar vermiştir. Başvurucu kararı temyiz etmiş, Danıştay Onuncu Dairesinin 26/3/2013 tarihli ve E.2010/6375, K.2013/2734 sayılı ilamıyla hüküm onanmıştır. 25/1/2008, 28/1/2008 ve 11/3/2008 tarihlerinde yapılan denetimlerde, giderilmemiş olan eksikliklerin uçuş emniyeti bakımından tehlike arz ettiği kanaatine varıldığının yetkililerce belirtilmesi üzerine SHGM, 18/3/2008 tarihinde başvurucunun geçici işletme ruhsatını iptal etmiştir.  Başvurucu, işletme ruhsatının iptaline dair idari işlem ile bu işlemin dayanağı mülga SHY-6A Yönetmeliği'nin  maddesinin (1) numaralı fıkrasının (j) bendinin iptali istemiyle Danıştay Onuncu Dairesinde dava açmıştır. Dairenin 26/3/2013 tarihli ve E.2008/3469, K.2013/2735 sayılı ilamı ile davanın reddine karar verilmiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısımları şöyledir:"Yönetmeliğin dayanaklarından olan 2920 sayılı Yasanın  maddesinde, sivil havacılık işletmelerine yönelik denetimler sonucu tespit edilen eksiklik veya bulguların can ve mal emniyeti ile uçuş emniyetini doğrudan ilgilendirmesi halinde, Genel Müdürlüğün, herhangi bir süre vermeksizin ya da uyarı yapmaksızın, ilgili işletmenin faaliyetini doğrudan durdurmaya, dolayısıyla işletme ruhsatını askıya almaya yetkili olduğu hükme bağlanmış; aynı Yasanın  maddesinde de, ruhsat sahibi işletmede tespit edilen aykırılıkların uçuş emniyeti bakımından arz ettiği önem ve tehlikeye göre, ikili bir uygulamaya gidilmiş; aykırılığın uçuş emniyetini etkileyecek ağırlıkta olmaması halinde, öncelikle gerekçeli tebligat yapılarak süre verilmesi, verilen sürede aykırılık giderilmediği takdirde ise işletilen hatların bazılarına veya tümüne ilişkin iznin geçici olarak geri alınması yaptırım olarak düzenlenmiş iken; aykırılığın uçuş emniyetini etkilemesi halinde, ruhsatın derhal iptal edilmesi esası getirilmiş, böylelikle konunun can ve mal güvenliğiyle ilgisi gözetilerek, aykırılığın niteliğine ve ağırlığına göre, yaptırımı belirleme noktasında idareye takdir yetkisi tanınmıştır....Bu itibarla, dava konusu düzenlemenin, yukarıda aktarılan yasa hükümlerine paralel olduğu sonucuna varılmakta olup; davalı Bakanlığın düzenleme yetkisi kapsamında getirdiği dava konusu kuralda mevzuata ve hizmet gereklerine aykırılık görülmemektedir....Aktarılan bilgi ve belgeler çerçevesinde, davacı şirkete ait işletme ruhsatının askıya alınmasından sonra 2008, 2008 ve 2008 tarihlerinde yapılan denetimlerde tespit edilen giderilmemiş eksikliklerin uçuş emniyeti bakımından tehlike arz ettiği kanaatine varıldığından, işletme ruhsatının iptaline ilişkin işlemde hukuka aykırılık görülmemektedir...." Başvurucu 6/9/2013 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvuru Tarihinden Sonra Yaşanan Gelişmeler Başvurucu, işletme ruhsatının askıya alınmasına dair işleme karşı açtığı davanın reddine dair hükmün onanması üzerine karar düzeltme talebinde bulunmuş; Danıştay Onuncu Dairesinin 7/4/2015 tarihli ve E.2013/6573, K.2015/1596 sayılı ilamıyla karar düzeltme isteminin reddine karar verilmiştir. Bu karar, başvurucu vekiline 21/8/2015 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu ayrıca işletme ruhsatının iptaline dair idari işlem ile bu işlemin dayanağı mülga SHY-6A Yönetmeliği'nin  maddesinin (1) numaralı fıkrasının (j) bendinin iptali istemiyle açtığı davanın reddine dair kararı temyiz etmiştir. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 25/5/2015 tarihli ve E.2013/4302, K.2015/1991 sayılı ilamıyla, temyiz edilen kararın dava konusu Yönetmelik'in  maddesinin 1 numaralı fıkrasının (j) bendi yönünden davanın reddine ilişkin kısmının bozulmasına, davacı Şirkete ait işletme ruhsatının iptaline ilişkin 18/3/2008 tarihli işlem yönünden davanın reddine ilişkin kısmının ise onanmasına karar verilmiştir. Kararın gerekçesinin ilgili kısımları şöyledir:"... Danıştay Onuncu Dairesince verilen kararın, davacı şirkete iç ve dış hatlarda tarifesiz seferlerle yolcu ve yük taşımacılığı yapmak üzere verilen işletme ruhsatının iptaline ilişkin 18/03/2008 olur tarihli ve 8990 sayılı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü işlemine ilişkin kısmının usul ve hukuka uygun bulunduğu,davacı tarafından dilekçede ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı anlaşılmaktadır....Bu itibarla, ruhsat iptali yaptırımının uygulanması için Yasanın önce gerekçeli tebligat yapılarak süre verilmesi şartını aradığı açıktır....Dava konusu Yönetmeliğin  maddesinin (j) bendinde ise, bu Yönetmeliğin  maddesinde belirtilen denetim sonucunda uçuş emniyeti açısından sakınca görülmesi veya işletmecinin emniyetli uçuşlar sürdürebileceği konusunda Genel Müdürlükçe bir şüphe doğması halinde işletmeciye herhangi bir bildirimde bulunmaksızın işletmenin uçuşlarının durdurulacağı veya işletme ruhsatının askıya alınacağıveya iptal edileceği düzenlenmiştir. Bu haliyle dava konusu maddeyle,uçuş emniyeti açısından sakınca görülmesi veya işletmecinin emniyetli uçuşlar sürdürebileceği konusundabir şüphe doğması durumunda ruhsat sahibi işletmeye süre verilmeksizin doğrudan ruhsatın iptali konusunda davalı idareye yetki verilmiştir.Bu durumda, dava konusu Yönetmeliğin dayanağı Yasanın  maddesi uyarınca ruhsat iptal edilmeden önce gerekçeli tebligat yapılarak süre verilmesi gerekirken, süre verilmeksizin ruhsatın iptaline imkan veren davakonusu düzenlemede hukuka ve dayanağı Yasaya uyarlık görülmemiştir." Başvurucu bu karara karşı karar düzeltme talebinde bulunmuş olup Ulusal Yargı Ağı Projesi (UYAP) sisteminden ilişkilendirilen dosya içeriğine göre yargılama devam etmektedir.B. İlgili Hukuk 14/10/1983 tarihli ve 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu'nun  maddesi şöyledir:"Türk sivil hava araçları ile faaliyette bulunan tüm kamu kurum ve kuruluşları ve gerçek ve özel hukuk tüzelkişileri Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün hava seyrüsefer güvenliğini sağlamak amacıyla yapacağı veya yaptıracağı teknik denetime tabidirler....Sivil havacılık alanında faaliyet gösteren tüm işletmeler ve yeterlik belgesine sahip olması gereken personel, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından yürürlüğe konulan düzenlemeleri takip etmek, Genel Müdürlüğün verdiği talimatlara uymak, Genel Müdürlük yetkililerince talep edilen her türlü bilgi ve belgeyi vermek ve istenen ekipmana her zaman erişebilmelerini sağlamakla yükümlüdür.(Ek fıkra: 10/11/2005 - 5431/32 md.) Genel Müdürlük tarafından görevlendirilen teknik denetçiler, denetimlerde;a) Hava aracının uçuşa elverişli olmaması,b) Mürettebatın o hava aracı tipi için gerekli nitelikleri taşımaması veya uçuşu yürütecek fiziksel ya da zihinsel kapasiteye sahip olmaması,c) Operasyonun can ve mal emniyeti için tehlike oluşturması,d) Tespit edilen eksiklik veya bulguların can ve mal emniyeti ile uçuş emniyetini doğrudan ilgilendirmesi, Durumlarında işletmecinin ya da yeterlik belgesi gerektiren personelin uçuş operasyonunu ve/veya işletmecinin faaliyetini durdurmaya yetkilidir." 2920 sayılı Kanun'un  maddesi şöyledir:"Ruhsat sahibinin bu bölümde yer alan hükümlere aykırı davranması halinde; Ulaştırma Bakanlığı tarafından kendisine aykırılığın giderilmesi için yapılacak gerekçeli tebligat ve verilecek süre üzerineruhsat sahibi aykırılıkları gidermez ise, verilmiş sürenin sonunda işletilen hatların bazılarına veya tümüne ilişkin izin, geçici olarak geri alınabilir veya ruhsat derhal iptal edilir." Mülga SHY-6A Yönetmeliği'nin  maddesinin (1) numaralı fıkrasının(j) bendi şöyledir:"Bu Yönetmeliğin 40 ıncı maddesinde belirtilen denetim sonucunda uçuş emniyeti açısından sakınca görülmesi veya işletmecinin emniyetli uçuşlar sürdürebileceği konusunda Genel Müdürlükce bir şüphe doğması halinde işletmeciye herhangi bir bildirimde bulunmaksızın işletmenin uçuşları durdurulur veya işletme ruhsatı askıya alınır veya iptal edilir." Bu Yönetmelik, 16/1/2013 tarihli ve 28823 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Ticari Hava Taşıma İşletmeleri Yönetmeliği'nin (SHY-6A)  maddesinin (1) numaralı fıkrası ile yürürlükten kaldırılmıştır.  6/1/1982 tarihli ve 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:"Danıştay ilk derece mahkemesi olarak:c) (Değişik: 2/7/2012-6352/45 md.) Bakanlıklar ile kamu kuruluşları veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarınca çıkarılan ve ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemlere,...Karşı açılacak iptal ve tam yargı davaları ... karara bağlar."