Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, su taşkını sebebiyle zarara uğranıldığından bahisle açılan tam yargı davasında yeniden bilirkişi incelemesi yaptırılmasına ilişkin talebin dikkate alınmaması, aleyhe yüksek tutarda vekâlet ücretine hükmedilmesi, yargılamanın uzun sürmesi nedenleriyle adil yargılanma hakkının; tarlasını su basması sonucu zarara uğraması nedeniyle mülkiyet hakkının; aynı bölgede bir yıl önce meydana gelen yağışlar nedeniyle dava açan kişilere tazminat ödendiği hâlde kendisine ödenmemesi nedeniyle de ayrımcılık yasağının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru10/1/2018 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvurucu, Osmaniye ili Kadirli ilçesi Aşağıçıyanlı köyü sınırları içerisinde yer alan 726 parsel sayılı taşınmazının malikidir. Olay tarihinde taşınmazın bir kısmında karpuz bir kısmında ise mısır ekilidir. 2009 yılı Mayıs ayının ilk haftası içerisinde bölgede yoğun bir yağış gerçekleşmiştir. Bu yağışın neticesinde Sumbas ilçesinde bulunan Mehmetli Barajı'nın kapakları Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü (DSİ) tarafından açılmıştır. Söz konusu yağış sırasında su kanallarında taşkın meydana gelmiş ve başvurucunun ekinleri zayi olmuştur. Başvurucunun iddiasına göre taşkına, baraj kapaklarının açılması yol açmıştır. Başvurucu yaşanan olay nedeniyle uğradığı zararın tespiti amacıyla Kadirli Sulh Hukuk Mahkemesinde (Sulh Hukuk Mahkemesi) 28/5/2009 tarihinde dava açmıştır. Sulh Hukuk Mahkemesi tarafından 28/5/2009 tarihinde keşif yapılmış ve keşif sonucunda 10/6/2009 tarihli bilirkişi raporu düzenlenmiştir. Raporda özetle; Mayıs ayının ilk haftasında meydana gelen aşırı yağışlar sonucu drenaj kanallarının suları drene edememesi nedeniyle sel felaketinin yaşandığı, oluşan sel sularının drene edilemeyip birikmesi nedeniyle tespite konu arazinin günlerce sular altında kaldığı belirtilmiştir. Raporda ayrıca, sular altında kalan karpuz ve mısır mahsullerinde hasar oluştuğu ve meydana gelen zarar miktarının toplam 128,96 TL olduğu ifade edilmiştir. Başvurucu, uğradığını iddia ettiği 778 TL zararının tazmini istemiyle DSİ  Bölge Müdürlüğüne yaptığı başvurusunun reddedilmesi üzerine zararının olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle Adana  İdare Mahkemesinde (Mahkeme) 2/9/2009 tarihinde dava açmıştır. Mahkeme 13/5/2011 tarihli ara kararı ile keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar vermiştir. 27/5/2011 tarihinde yapılan keşif sonrasında 18/6/2011 tarihli bilirkişi raporu düzenlenmiştir. Söz konusu raporda, Mehmetli Barajı'nın tekniğine uygun olarak işletildiği, davacıya ait ürünlerin zarar görmesinde idareye atfedilebilecek kusur bulunmadığı ifade edilmiştir. Meydana gelen sel taşkınları ile drenaj kanallarının gerek kapasitesi gerekse temizliği arasında nedensellik bağının bulunmadığı, drenaj kanalları temizlenmiş olsa dahi bir takım zararların oluşabilme ihtimallerinin kaçınılmaz ve doğal olduğu belirtilmiştir. Son olarak taşınmazda ekili ürünler su altında kalmış olsa dahi, iklimin ve ekolojinin olumlu etkisiyle normal bir gelişim göstererek ürüne yattığı ve bu sebeple de davacının idarenin eylemi sonucu bir zarara uğramadığı kanaatine varılmıştır. Mahkeme 30/3/2012 tarihinde davayı reddetmiştir. Kararda yukarıda belirtilen rapor özetlendikten sonra meydana gelen zarar ile idarenin faaliyeti arasında illiyet bağı bulunmadığından idareye tazmin yükümlülüğü yüklenemeyeceği ifade edilmiştir. Öte yandan reddedilen tutar üzerinden hesaplanan 717 TL tutarındaki nispi vekalet ücretinin başvurucu tarafından ödenmesine karar verilmiştir.  Başvurucu 13/7/2012 tarihinde karara karşı temyiz yoluna başvurmuştur. Temyiz dilekçesinde; dava açtığı sırada ıslah imkânının olmaması nedeniyle hak kaybına uğramamak için talebini yüksek tuttuğunu, vekille temsil edilmesi nedeniyle yargılama sonucunda reddedilen maddi tazminat tutarı üzerinden 717 TL avukatlık ücretini ödemek zorunda kaldığını, konuyla ilgili itirazlarını cevap dilekçesinde de belirttiğini ileri sürmüştür.  Başvurucu esasa ilişkin olarak ise Mehmetli Barajı'nın kapaklarının açılmasında idarenin kusurunun bulunduğunu, kanalların yetersiz olması ve bakımlarının zamanında yapılmaması nedeniyle su baskını yaşandığını, tarladaki mahsulünün bu nedenle zarar gördüğünü belirtmiştir. Mahkemenin olayın üzerinden 26 ay geçtikten sonra keşif yaptığını, olay tarihinde su kanallarının bakım durumunun bu şekilde tespit edilmesinin mümkün olmadığını vurgulamıştır. Sulh Hukuk Mahkemesinin 10/6/2009 tarihli ve 2019/39  İş sayılı tespit kararında zararın ve nedenlerinin açıkça ortaya konduğunu ifade etmiştir. Bu tespit hükmünün aksi yönünde düzenlenen, mevcut durum üzerinden değerlendirme yapan ve idarenin kusurunun bulunmadığı sonucuna varan bilirkişi raporunun hatalı olduğunu, raporda Devlet Meteoroloji Genel Müdürlüğünün şiddetli yağış olarak nitelendirdiği yağışların afet niteliğinde olduğunun değerlendirildiğini ileri sürmüştür. Başvurucu varsayıma dayalı ibarelerin yer aldığı bilirkişi raporu esas alınarak karar verilmesinin hukuka aykırı olduğunu savunmuştur.  Danıştay Onuncu Dairesi (Daire) tarafından ilk derece mahkemesi kararı 12/10/2015 tarihinde onanmıştır. Başvurucunun karar düzeltme istemi de aynı Daire tarafından 6/11/2017 tarihli kararla reddedilmiştir.  Nihai karar 12/12/2017 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu 10/1/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. A. Ulusal Hukuk Anayasa'nın  maddesinin son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu belirtilmiştir. Bu hüküm Türk hukukunda idarenin mali sorumluluğunun anayasal temelini oluşturmaktadır. Özel hukuktan farklı olarak -somut bazı konuları düzenleyen birkaç istisna dışında- idarenin idari nitelikteki işlem ve eylemlerinden doğan zararlara ilişkin mali sorumluluğunu düzenleyen genel bir kanun hükmü yoktur. İdarenin kamu hukuku alanından kaynaklanan mali sorumluluğunun çerçevesi ile hüküm ve esasları, Anayasa'nın anılan hükmünden yola çıkılmak suretiyle Danıştay içtihatlarıyla belirlenmiştir. Danıştay içtihatlarına göre idarenin mali sorumluluğu, kusur sorumluluğu ve kusursuz sorumluluk şeklinde ikiye ayrılmakta; kusursuz sorumluluk da dayandığı sebebe göre tehlikeli faaliyetler, mesleki risk, sosyal risk ve fedakârlığın denkleştirilmesi biçiminde tasnif edilmektedir. Kusur sorumluluğunda idarenin kusurlu bulunması (hizmet kusuru) sorumluluğun temel şartı iken kusursuz sorumluluk hâllerinde idarenin kusuru bulunmasa dahi mali sorumluluğu söz konusu olabilmektedir (Recep Tarhan ve Afife Tarhan, B. No: 2014/1546, 2/2/2017, §§28, 29, 30).  6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile Vergi Usul Kanununun uygulanacağı haller" kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir: “Bu Kanun'da hüküm bulunmayan hususlarda; hakimin davaya bakmaktan memnuiyeti ve reddi, ehliyet, üçüncü şahısların davaya katılması, davanın ihbarı, tarafların vekilleri, dosyanın taraflar ve ilgililerce incelenmesi, feragat ve kabul, teminat, mukabil dava, bilirkişi, keşif, delillerin tespiti, yargılama giderleri, adli yardım hallerinde ve duruşma sırasında tarafların mahkemenin sukünunu ve inzibatını bozacak hareketlerine karşı yapılacak işlemler, elektronik işlemler ile ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla duruşma icrasında Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygunlanır. Ancak, davanın ihbarı Danıştay, mahkeme veya hakim tarafından re'sen yapılır. (Ek cümle: 3/11/2016-6754/22 md.) Bilirkişiler, bilirkişilik bölge kurulları tarafından hazırlanan listelerden seçilir ve bilirkişiler hakkında Bilirkişilik Kanunu ve 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun ilgili hükümleri uygulanır.” 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakameleri Kanunu’nun  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:  “(1) Yargılama giderleri şunlardır:...ğ) Vekille takip edilen davalarda kanun gereğince takdir olunacak vekâlet ücreti....” 2/11/2011 tarihli ve 28103 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 659 sayılı Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdareleri ve Özel Bütçeli İdarelerde Hukuk Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Kanun Hükmünde Kararname 'nin (KHK) “Davalardaki temsilin niteliği ve vekalet ücretine hükmedilmesi ve dağıtımı” kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir: “Tahkim usulüne tabi olanlar dahil adli ve idari davalar ile icra dairelerinde idarelerin vekili sıfatıyla hukuk birimi amirleri, muhakemat müdürleri, hukuk müşavirleri ve avukatlar tarafından yapılan takip ve duruşmalar için, bu davaların idareler lehine neticelenmesi halinde, bunlar tarafından temsil ve takip edilen dava ve işlerde ilgili mevzuata göre hükmedilmesi gereken tutar üzerinden idareler lehine vekalet ücreti takdir edilir.” 21/12/2011 tarihli ve 28149 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2012 yılı Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin (AAÜT)  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir: “Tarifenin ikinci kısmının ikinci bölümünde gösterilen hukuki yardımların konusu para veya para ile değerlendirilebiliyor ise avukatlık ücreti, (yedinci maddenin ikinci fıkrası, dokuzuncu maddenin birinci fıkrasının son cümlesi ile onuncu maddenin son fıkrası hükümleri saklı kalmak kaydıyla,) Tarifenin üçüncü kısmına göre belirlenir.” 2012 yılı AAÜT'nin ikinci kısmının ikinci bölümünün ilgili kısmı şöyledir: “İdare ve Vergi Mahkemelerinde takip edilen davalar içina) Duruşmasız ise 600,00 TLb) Duruşmalı ise 200,00 TL..." 2012 yılı AAÜT'nin üçüncü kısmının ilgili bölümü şöyledir: “Yargı Yerleri ile İcra ve İflas Dairelerinde Yapılan ve Konusu Para Olan veya Para ile Değerlendirilebilen Hukuki Yardımlara Ödenecek Ücret İlk 000,00 TL için % 12 Sonra gelen 000,00 TL için % 11...”B. Uluslararası Hukuk Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme)  maddesinin ilgili kısmı şöyledir: “Herkes davasının medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili uyuşmazlıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamaların esası konusunda karar verecek olan, kanunla kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından kamuya açık olarak ve makul bir süre içinde, görülmesini isteme hakkına sahiptir...” Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihadı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Sözleşme'nin  maddesinin birinci fıkrasında açık bir biçimde mahkeme veya yargı merciine erişim hakkından söz edilmese de maddede kullanılan terimler bir bütün olarak dikkate alındığında mahkemeye erişim hakkının da garanti altına alındığı sonucuna ulaşıldığını belirtmiştir (Golder/Birleşik Krallık [GK], B. No: 4451/70, 21/2/1975, §§ 28-36). AİHM'e göre mahkemeye erişim hakkı Sözleşme'nin  maddesinin birinci fıkrasında mündemiçtir. Bu çıkarsama, Sözleşmeci devletlere yeni yükümlülük yükleyen genişletici bir yorum olmayıp  maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesinin lafzının Sözleşme'nin amaç ve hedefleri ile hukukun genel prensiplerinin gözetilerek birlikte okunmasına dayanmaktadır. Sonuç olarak Sözleşme'nin  maddesinin birinci fıkrası, herkesin medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili iddialarını mahkeme önüne getirme hakkına sahip olmasını kapsamaktadır (Golder/Birleşik Krallık, § 36). AİHM; adil yargılanmanın bir unsurunu teşkil eden mahkemeye erişim hakkının mutlak olmadığını, doğası gereği devletin düzenleme yapmasını gerektiren bu hakkın belli ölçüde sınırlanabileceğini kabul etmektedir. Ancak AİHM bu sınırlamaların kişinin mahkemeye erişimini hakkın özünü zedeleyecek şekilde ve genişlikte kısıtlamaması, zayıflatmaması gerektiğini ifade etmektedir. AİHM'e göre meşru bir amaç taşımayan ya da uygulanan araç ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir orantılılık ilişkisi kurmayan sınırlamalar Sözleşme'nin  maddenin birinci fıkrasıyla uyumlu olmaz (Sefer Yılmaz ve Meryem Yılmaz/Türkiye, B. No: 611/12, 17/11/2015, § 59; Eşim/Türkiye, B. No: 59601/09, 17/9/2013, § 19; Edificaciones March Gallego S.A./İspanya, B. No: 28028/95, 19/2/1998, § 34).