Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, 3600 ek göstergeden yararlanma talebinin reddedilmesi nedeniyle hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ve mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 24/2/2020 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden ulaşılan bilgi ve belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu Ankara Devlet Tiyatrosu Genel Müdürlüğü emrinde sahne amiri olarak görev yapmaktadır. Başvurucu, 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na 18/5/1994 tarihli 527 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin  maddesiyle eklenen ek geçici  madde hükümleri uyarınca mühendislere uygulanan ek göstergeden yararlandırılması isteği ile idareye başvuru yapmışsa da başvurusu 3/2/2014 tarihinde reddedilmiştir. Başvurucu adına başvurucunun üyesi olduğu sendika ret işleminin iptali için Ankara  İdare Mahkemesinde (İdare Mahkemesi) 13/2/2014 tarihinde dava açmıştır. Dava dilekçesinde özetle; 10/6/1949 tarihli ve 5441 sayılı Devlet Tiyatroları Personeli Hakkında Kanun'da sözleşme ile çalıştırılanların tamamının sanatkâr unvanı ile çerçevelendirildiğini, ayrıca 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'nda yapılan değişiklikle sanatkâr olarak iştirakçi kabul edildiğini, 5441 sayılı Kanun'da yapılan değişikle başvurucu gibi teknik personel sayılan sözleşmeli uzman sınıfındaki elemanların emekli keseneğine esas intibaklarında sanatkârlar gibi işleme tabi tutulacağının düzenlendiğini, 657 sayılı Kanun'nda yapılan değişiklikle sanatkâr, sanatçı, sanatçı öğretmenler ile devlet sanatçılarının emeklilik kesenekleri için ekli ek gösterge cetvelinde kadroları teknik hizmetler sınıfında yer alan mühendisler için öngörülen ek göstergelerin esas alınacağının düzenlendiğini, kendisinin de sanatkâr unvanı olduğu için mühendisler için öngörülen ek göstergeden yararlanması gerekmesine rağmen taleplerinin reddedildiğini öne sürmüştür. İdare Mahkemesi davanın reddine 30/12/2014 tarihinde karar vermiştir. Gerekçenin ilgili kısmı şöyledir: ''..Dava dosyasının incelenmesinden, davacının Ankara Devlet Tiyatrosu Müdürlüğü emrinde sahne amiri olarak görev yaptığı, dolayısıyla 1309 sayılı Kanun'a tabi uzman memur olarak çalıştığı anlaşılmaktadır.Yukarıya alınan Yasa hükümleri uyarınca, 527 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 12 nci maddesi ile getirilen düzenlemeden yararlanabilmesi için, sanatçı, sanatkar, sanatçı öğretmen ile devlet sanatçısı statüsünde görev yapmak gerekmektedir.Bakılan uyuşmazlıkta, davacının Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü bünyesinde sanatkar statüsünde değil, uzman memur olarak görev yaptığı göz önüne alındığında, 657 sayılı Yasaya 527 sayılı KHK ile eklenen ek geçici 16 ncı maddesinde sanatçı, sanatkar, sanatçı öğretmen ile devlet sanatçısı statüsünde görev yapanlar için öngörülen düzenlemeden yararlandırılmasının hukuken mümkün olmadığı sonucuna varılmış olup, bu yönde tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmemiştir.Nitekim, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 2013 günlü, E:2010/658, K:2013/528 sayılı kararı da bu yöndedir.Açıklanan nedenlerle, davanın reddine...'' Başvurucu; kanuni bir gerekçe olmaksızın içtihatlara aykırı karar verildiğini, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun (İDDK) 8/6/2005 tarihli ve E.2005/2968, K.2006/508 sayılı kararı başta olmak üzere on yıldan uzun süredir verilen içtihatlara aykırı karar verildiğini, içtihat değişikliği yapılmasına sebep olacak şekilde bir yasal dayanak değişikliği bulunmamasına rağmen hukuksal güvenliğin ortadan kaldırıldığını, ilgili yasal atıfların yanlış değerlendirildiğini, yerel mahkemenin içtihatlara ve kendi kararlarına dahi aykırı düşecek şekilde görüş değişikliğine gittiğini, eşitler arasında ayrımcılık yapıldığını öne sürerek temyiz başvurusunda bulunmuştur. Danıştay Onbirinci Dairesi, 11/9/2015 tarihinde İdare Mahkemesinin kararını bozmuştur. Gerekçenin ilgili kısmı şöyledir: ''...5441 sayılı Yasanın anılan  maddesi, 1970 gün ve 12557 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 1310 sayılı Yasa ile değiştirilerek; Devlet Tiyatrolarında sözleşmeli olarak görev yapan personel; Devlet Tiyatroları sanatkar memurları, Devlet Tiyatroları uygulatıcı uzman memurları, Devlet Tiyatroları uzman memurları şeklinde üçlü bir sınıflamaya tabi tutulmuştur, Bu sınıflama sonucu Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü uygulatıcı uzman memurları ile kondüvit ve suflörlerin 6388 sayılı Yasanın Devlet Tiyatroları sanatkarlarına şamil olan hükümlerinden, diğer uzman memurların da 6388 sayılı Yasa ile 5434 sayılı Yasanın fiili hizmet süresi zammından yararlanacakları belirleyen  maddesine eklenen (f) bendi hariç Devlet Tiyatrosu Sanatkarları için geçerli diğer hükümlerinden yararlanacakları vurgulanmıştır.657 sayılı Yasanın Ek Geçici  maddesinde Devlet Tiyatro, Opera ve Balesinin özel kanunlarına göre, stajyer, uzman memurlar, uygulatıcı uzman memurlar, sanatkar olarak çalışan personeli hakkında, bu Kanun esasları çerçevesinde hazırlanacak kendi özel kanunları yürürlüğe girinceye kadar, 10/6/1949 tarihli ve 5441 sayılı Kanun, 14/7/1970 tarihli ve 1309 Sayılı Kanun, 14/7/1970 tarihli ve 1310 Sayılı Kanun ile bu kanunlarda atıf yapılan kanun hükümlerinin uygulanmasına devam olunacağı; anılan maddenin (D) bendinde ise Devlet Tiyatro, Opera ve Balesinin (A) bendinde stajyerler, sahne uygulatıcıları (uzman memurlar), sanat uygulatıcıları (uzman memurlar) ve sanatkar memurlar olarak tespit edilen personeli dışında kalan personeli hakkında Devlet Memurları Kanununun bütün hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiş; Ek Geçici  maddesinin 527 sayılı KHK'nin  maddesi ile değişik fıkrasında da, teknik bünyeye dahil olmayan ve haklarında Devlet Memurları Kanunu hükümlerinin uygulanması gerekenler hariç, bu Kanunun Ek Geçici 12, 13 ve  maddeleri kapsamına giren personel ile Kültür ve Turizm Bakanlığının sanatla ilgili merkez ve taşra birimlerine bağlı olarak çalışan orkestra, koro ve topluluk sanatçıları, sanatkarları ve sanatçı öğretmenleri ile Devlet sanatçılarının söz konusu maddelerin mali hükümlerine bağlı kalınmaksızın sözleşmeli olarak çalıştırılabilecekleri, sözleşmeli olarak çalıştırılacakların sözleşme esasları, bunlara ödenebilecek ücretin üst sınırları ve sağlanacak sosyal yardımlar ile diğer mali hakların ilgili bakanlığın önerisi ve Maliye Bakanlığının görüşü üzerine Bakanlar Kurulunca kararlaştırılacağı, bu şekilde sözleşme ile çalıştırılanların, kesenekleri kendilerince ve kesenek karşılıkları da kurumlarınca karşılanmak üzere, T. Emekli Sandığı ile ilgilendirilecekleri, sanatçı, sanatkar, sanatçı öğretmenler ile Devlet sanatçılarının emeklilik kesenekleri için bu Kanuna ekli (I) sayılı Ek Gösterge Cetvelinde kadroları teknik hizmetler sınıfında yer alan mühendisler için öngörülen ek göstergeler esas alınacağı, ancak yönetici kadrolar karşılık gösterilerek sözleşme ile çalıştırılanların emekli keseneklerinin bu kadrolar için saptanmış bulunan ek göstergelerden düşük olamayacağı kuralları yer almıştır.Anılan yasa kurallarının birlikte değerlendirilmesinden, 657 sayılı Yasa'nın yukarıda yer verilen Ek Geçici 12 ve  maddeleri uyarınca Devlet Memurları Kanunu'nun genel hükümlerinin uygulaması dışında bırakılan ve 5441 sayılı Kanunun  maddesinde 1310 sayılı Yasa ile yapılan değişiklik sonucu 'uzman memur' unvanı ile sözleşmeli statüde görev yapan davacının, emeklilik yönünden Devlet Tiyatrosu sanatkarlarının sahip olduğu haklardan yararlandırılması gerektiği dikkate alındığında, emekliliğe esas ek göstergesinin 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun ek geçici  maddesi dikkate alınarak belirlenmesi yolundaki başvurusunun reddine ilişkin işlemde ve bu işlemin iptali istemiyle açılan davanın reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararında hukuka uygunluk görülmemiştir..'' İdare Mahkemesi 19/2/2016 tarihinde ilk kararında ısrar edilmesine ve davanın reddine karar vermiştir. Israr kararı verilmesi üzerine İDDK, 14/3/2018 tarihinde ısrar kararının onanmasına ve başvurucunun temyiz isteminin reddine İdare Mahkemesinde belirtilen gerekçelere atfen karar vermiştir. Karar düzeltme başvurusunun reddine dair karar 27/1/2020 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir.  5434 sayılı Kanun'un mülga  maddesinin birinci ve ikinci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:''Bu kanunla tanınan haklardan aşağıda (I) işaretli fıkrada yazılı yerlerde çalışanlardan, Türk uyruğunda olmak ve 18 yaşını bitirmiş bulunmak şartıyla, (II) işaretli fıkrada gösterilenler faydalanırlar...m) 5441 sayılı Kanun hükümlerine istinaden Devlet Tiyatrosunda mukavele ile çalışan sanatkarlar..." 14/7/1970 tarihli ve 1309 sayılı Devlet Opera ve Balesi Personeli Hakkında Kanun'un  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"a) Genel Müzik Yöneticisi (Başorkestra Şefi niteliğinde), orkestra şefleri ve yardımcıları, başrejisör, rejisörler ve yardımcıları, koro sanatçıları, opera solistleri, orkestra sanatçıları, koro şefi ve yardımcıları, başkoreograf, bale başöğretmeni koreograflar, kordöbale şefi ve yardımcıları, bale öğretmenleri, bale sanatkarları, kostüm kraatörleri, Sanat Teknik Müdürü, bale- notatörleri, dekoratörler, başdekoratör, şan pedagogları, başkorrepetitör Devlet Opera ve Balesi sanatkar memurlarıdır.b) Repetitörler, korrepetitörler, başdromaturg ve dramaturglar, teknik müdür, başrealizatör, başışık uzmanı, başperukacı Orkestra Müdürü (Müzisyen), suflörler, lutiyeler, kondüvitler, bale piyanistleri Devlet Opera ve Balesi uygulatıcı uzman memurlarıdır.c) Işık uzmanları, perukacılar, realizatörler, sahne uzmanları, atelye şefleri, butaforlar, kaşörler, kostümcüler, sahne marangozları, sahne demircileri, sahne makinistleri, kopistler, sahne müdürü ve yardımcıları, akortçular, desinatörler, makyajcılar, aksesuvarcılar, sahne kunduracıları, saz tamir atelyesi şefi ve yardımcıları, opera yardımcı sınıf elemanları ile Teknik Kurul tarafından görevlerinin özelliği belirtilecek ihtisası bulunan elemanlar da Devlet Opera ve Balesi uzman memurları adını alırlar." 5441 sayılı Kanun'un değişik  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:''A) Başrejisör, rejisörler, aktör ve aktrisler, reji asistanları, müzik işleri yöneticisi ile başkorrepetitör, tiyatro orkestrası, korosu ve balesi ile müzikli tiyatro icracıları, sanat teknik müdürü ve dekoratörler, kostüm kreatörleri Devlet Tiyatroları sanatkar memurlarıdırlar.B) Başdramaturg ve dramaturglar, teknik müdür, başrealizatör, başışık uzmanı, başperukacı, korrepetitör, bale piyanisti de Devlet Tiyatroları uygulatıcı uzman, memurlarıdırlar.C) Kondüvitler, suflörler, atelye şefleri, sahne makyajcıları ve perukacıları, atelye ressamları, butaforlar, sahne ışıkçıları, sahne şef makinist ve makinistleri, sahne marangozları, sahne demircileri, sahne terzileri, sahne kunduracıları, kaşörler, sahne amirleri ve yardımcıları, sahne kostümcüleri, aksesuvarcılar, sahne uzmanları ile sanat ve yönetim kurulu tarafından görevlerinin özelliği belirtilecek ihtisası bulunan, elemanlar da Devlet Tiyatroları uzman memurları adını alırlar.6388 sayılı Kanun hükümleri Devlet Tiyatrosu Genel Müdürlüğü uygulatıcı uzman memurları hakkında da uygulanır. Uzman memurlardan kondüvit ve süflörler 6388 sayılı Kanunun Devlet Tiyatroları sanatkarlarına şamil olan hükümlerinden diğer uzman memurlar da aynı kanunun 3 üncü maddesi hariç diğer hükümlerinden faydalanırlar.Devlet tiyatroları sanatkar memurları, uygulatıcı uzman memurları ve uzman memurları sanat ve yönetim kurulu kararı üzerine Genel Müdürle aralarında yapılacak bir yıl süreli idarî sözleşmelerle göreve alınırlar. Yapılacak idari sözleşmelere bu maddede belirtilen hizmet özellikleri de yazılır. Bunların sözleşmelerinin sonunda hizmete devamları da aynı usule tabidir.Malî hakları ve özellikleri bu kanun içinde kalmak ve Devlet memuru niteliklerine halel gelmemek üzere sanatkar memurlar, uygulatıcı uzman memurlar ve uzman memurların hizmete alınma, hizmete devamı şekilleri ile sair özellik ve yükümlülükleri idari sözleşmelerinde belirtilir.'' 657 sayılı Kanun'un ek geçici  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:''Devlet Tiyatro, Opera ve Balesinin özel kanunlarına göre, stajyer, uzman memurlar, uygulatıcı uzman memurlar, sanatkar olarak çalışan personeli hakkında, bu Kanun esasları çerçevesinde hazırlanacak kendi özel kanunları yürürlüğe girinceye kadar, 10/6/1949 tarihli ve 5441 sayılı Kanun, 14/7/1970 tarihli ve 1309 Sayılı Kanun, 14/7/1970 tarihli ve 1310 Sayılı Kanun ile bu kanunlarda atıf yapılan kanun hükümlerinin uygulanmasına devam olunur....D) Devlet Tiyatro, Opera ve Balesinin (A) bendinde tespit edilen personelin dışında kalan personeli hakkında Devlet Memurları Kanununun (1327 Sayılı Kanunun 90 ıncı maddesiyle eklenen ek geçici 20 nci maddesi hükümleri hariç) bütün hükümleri uygulanır...'' 657 sayılı Kanun'un 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı KHK ile değişik ek geçici  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:''Teknik bünyeye dahil olmayan ve haklarında Devlet Memurları Kanunu hükümlerinin uygulanması gerekenler hariç, bu Kanunun Ek Geçici 12, l3 ve 14 üncü maddeleri kapsamına dahil personel ile Kültür ve Turizm Bakanlığının sanatla ilgili merkez ve taşra birimlerine bağlı olarak çalışan orkestra, koro ve topluluk sanatçıları, sanatkarları ve sanatçı öğretmenleri ile Devlet sanatçıları söz konusu maddelerin mali hükümlerine bağlı kalınmaksızın sözleşmeli olarak çalıştırılabilirler.Sanatçı sıfatını kazananlardan yönetici kadrolara atananlar da, bu kadrolar karşılık gösterilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılabilirler.Yukarıdaki fıkralara göre sözleşmeli olarak çalıştırılacakların sözleşme esasları, bunlara ödenebilecek ücretin üst sınırları ve sağlanacak sosyal yardımlar ile diğer mali haklar; Cumhurbaşkanınca kararlaştırılır.Bu şekilde sözleşme ile çalıştırılanlar, kesenekleri kendilerince ve kesenek karşılıkları da kurumlarınca karşılanmak üzere, T. Emekli Sandığı ile ilgilendirilirler. Sanatçı, Sanatkar, Sanatçı Öğretmenler ile Devlet sanatçılarının emeklilik kesenekleri bu Kanuna ekli (I) sayılı Ek gösterge cetvelinde kadroları teknik hizmetler sınıfında yer alan mühendisler için öngörülen ek göstergeler esas alınır. Ancak yönetici kadrolar karşılık gösterilerek sözleşme ile çalıştırılanların emeklilik kesenekleri bu kadrolar için saptanmış bulunan ek göstergelerden düşük olamaz.''