Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvurucu, maddi ve manevi tazminat istemiyle açtığı davanın Askeri Yüksek İdare Mahkemesi (AYİM) tarafından kısmen reddedilmesi nedeniyle Anayasa’nın  maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş ve tazminat talebinde bulunmuştur.  Başvuru, 8/10/2013 tarihinde Edirne İdare Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinde Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğin bulunmadığı tespit edilmiştir. İkinci Bölüm Birinci Komisyonunca 14/4/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir. Bölüm Başkanı tarafından 2/5/2014 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına ve bir örneğinin görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmesine karar verilmiştir. Başvuru konusu olay ve olgular Adalet Bakanlığına bildirilmiş, Adalet Bakanlığı görüşünü 5/6/2014 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuştur. Adalet Bakanlığı görüşü, başvurucuya 12/6/2014 tarihinde tebliğ edilmiş olup, başvurucu, karşı görüşlerini 18/6/2014 tarihinde sunmuştur. OLAYLAR VE OLGULARA. Olaylar  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:  Başvurucu, Tokat  Eğitim Bölük Komutanlığı emrinde onbaşı olarak askerlik görevini yerine getirmekte iken, 1 ve 2 Mart 2010 tarihlerinde yapılan denetlemeye hazırlık faaliyetleri sırasında engelli parkurun  kiriş engelinden aşağıya atlarken, ters basma nedeniyle ayağından yaralanmış ve ambulansla birlik revirine götürülerek tedavisi yapılmıştır. Daha sonra başvurucu, 25/3/2010, 26/4/2010, 17/6/2010 ve 25/8/2010 tarihlerinde yumuşak doku travması tanısıyla revirde muayene ve tedavi görmüş, iyileşme olmayınca 22/9/2010 tarihinde Tokat Devlet Hastanesinde ameliyat edilmiş, Sivas Asker Hastanesinin 12/10/2010 tarihli raporu ile başvurucuya 3 ay hava değişimi verilmiş, hava değişimi sonrasında başvurucu askerlik şubesince garnizon revirine ve oradan Edirne Devlet Hastanesine sevk edilmiş, 2/2/2011 tarihinde 10 gün spor istirahatının uygun görülmesi sonucu birliğine katılmasını müteakip 13/4/2011 tarihinde terhis edilmiştir. Başvurucu 28/6/2011 tarihli dilekçesiyle Milli Savunma Bakanlığından 1 ve 2 Mart 2010 tarihlerinde spor denetlemeleri esnasında düşmeye bağlı sol dizinden yaralanarak sakat kaldığından bahisle maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmuş, Bakanlık bu talebe 60 günlük yasal süre içinde cevap vermemiştir. Başvurucu tarafından, uğradığı ileri sürülen 000 TL maddi, 000 TL manevi zararın tazmini istemiyle 22/9/2011 tarihinde AYİM İkinci Dairesinde dava açılmış, ayrıca maddi durumunun yargılama giderlerini karşılamaya yetmeyeceği gerekçesiyle adli yardım talebinde bulunulmuştur.  Başvurucu, 27/2/2012 tarihli dilekçesi ile davalı idare tarafından kendisine bilgi ve belge ibraz edilmediğini, bu aşamadan sonra bilgi ve belge ibraz edilecek olursa savunmasını yapabilmesi için bu bilgi ve belgelerin kendisine tebliğ edilmesini istemiş, AYİM İkinci Dairesi 25/4/2012 tarihli ara kararı ile davalı idare tarafından sunulan belgelerin savunmaya esas teşkil edecek nitelikte olması ve savunma hakkının kısıtlanmaması için başvurucuya belgelerin incelettirilmesine ve incelemeden sonra belgelere karşı savunma yapılabilmesi için on beş (15) günlük süre tanınmasına karar vermiştir. AYİM İkinci Dairesi, 12/10/2012 tarihli ve E.2011/1292 sayılı kararı ile adli yardım talebini reddetmiş, uyuşmazlığın çözümü için bilirkişi incelemesinin GATA Adli Tıp Anabilim Dalına yaptırılmasına ve başvurucunun Mart 2010 tarihinde spor denetlemeleri esnasında düştüğü anda meydana gelebilecek rahatsızlığın ameliyat anındaki rahatsızlıkla aynı rahatsızlık ve aynı derece ve ağırlıkta rahatsızlık olması halinde başvurucunun sonraki tarihlerde günlük faaliyetlerini devam ettirmesinin ve futbol oynamasının mümkün olup olmadığının, ameliyat olduğu anda tespit edilen rahatsızlığın başka nedenlerle artma durumunun söz konusu olup olmadığının, ameliyat anında tespit edilen rahatsızlığın spor denetlemesi esnasında meydana geldiği belirtilen rahatsızlıktan kaynaklanıp kaynaklanmadığının tespit edilerek, buna ait tıbbi raporun gönderilmesinin istenmesine karar vermiştir. GATA Adli Tıp Anabilim Dalı Başkanlığınca düzenlenen 17/1/2013 tarihli bilirkişi raporunun ilgili kısmı şöyledir:"...Sol diz ön çarpraz bağ yaralanmasına bağlı yapılan sol diz ön çarpraz bağ ameliyatının; GATA Ortopedi ve Travmatoloji AD'nın 2010 tarihli raporuna göre; kişinin sol dizindeki rahatsızlığın ilk olay tarihi olan 01-2010 tarihinde 4'lü kirişten düşme sonrası oluşan diz travması ile ilişkili olabileceğinin düşünüldüğü, ancak 2010 tarihli birlik revir kayıtlarında hastanın fizik muayenesinin normal olduğunun belirtilmiş olduğu, bununla birlikte daha sonraki revir kayıtlarında diz ydt (yumuşak doku travması ) tanılarının, ön çapraz bağ zedelenmesi ile ilişkili olabileceği ilk olay sonrası yapılan futbol maçı gibi ağır sportif faaliyetler neticesinde daha da kötüleşebileceğinin değerlendirildiği, Mecit oğlu, 1989 doğumlu, Mehmet TEKİN'in sol diz ön çarpraz bağ yaralanmasına bağlı yapılan sol diz ön çarpraz bağ ameliyatına neden olan arızası sonucunda 11 Ekim 2008 tarih ve 27021 Sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliğine göre; meslekte kazanma gücü azalma oranının tespitine mahal arızasının olmadığı..." Başvurucu, raporun hukuka, tıbba ve hayatın olağan akışına aykırı olduğu, tek tabip tarafından düzenlendiği, çelişki içerdiği, iyileşme süreci içerisinde meslekte kazanma gücü kaybının tespit edilmediği, Adli Tıp Kurumu Başkanlığına sevkinin yapılması gerektiği gerekçeleriyle rapora itiraz etmiş, AYİM İkinci Dairesi başvurucunun ameliyat olduğu tarihten terhis edildiği tarihe kadar geçen yaklaşık beş aylık süre boyunca askerlik hizmetini yaptığı, askerlik süresi içinde yapılan son kontrol muayenesinde on gün spor istirahatının uygun görüldüğü hususlarını dikkate alarak, hazırlanan raporun ilmi verilere ve Mahkemenin kıstaslarına uygun olduğu gerekçesiyle itirazı yerinde görmemiştir. AYİM İkinci Dairesi, 27/3/2013 tarihli ve E.2011/1292, K.2013/431 sayılı kararı ile başvurucunun maddi tazminat istemini reddetmiş, başvurucuya 000 TL manevi tazminat ödenmesine ve reddedilen maddi ve manevi tazminat miktarları üzerinden 659 sayılı Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdareleri ve Özel Bütçeli İdarelerde Hukuk Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Kanun Hükmünde Kararname’nin (KHK)  maddesi uyarınca takdir edilen 690 TL avukatlık ücretinin başvurucudan alınarak davalı idareye verilmesine karar vermiştir. Karar gerekçesi şöyledir:"...Davacının askerlik hizmeti sırasında yaralanması nedeniyle oluşan sakatlık ve efor kaybı dolayısıyla maddi tazminat isteminde bulunulmuş olup, askerliğini tamamlayarak terhis olan davacının meslekte kazanma gücü azalma oranının tespitine mahal arızasının olmadığının GATA Adli Tıp Ana Bilim Dalı Başkanlığının 2013 tarihli raporu ile belirtilmesi karşısında vücut fonksiyon kaybından söz edilemeyeceği anlaşıldığından maddi tazminat isteminin reddine karar verilmiştir.Davacının olay nedeniyle ve tedavi süresince duyduğu acı ve ıstırapların kısmen de olsa giderilmesi amacıyla, olayın meydana geliş şekli, olay sonrası davacının hareketleri, askerlik statüsü, sosyal durumu, paranın alım gücü ve işletilecek yasal faiz dikkate alınarak uygun miktarda manevi tazminat verilmesine hükmedilmiştir." Başvurucu, AYİM kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu ileri sürerek kararın düzeltilmesini talep etmiş, AYİM İkinci Dairesinin 11/9/2013 tarihli ve E.2013/1142, K.2013/939 sayılı kararıyla talebin reddine karar verilmiş ve karar, 2/10/2013 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu, 8/10/2013 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. B. İlgili Hukuk 11/4/2013 tarihli ve 6459 sayılı İnsan Hakları ve İfade Özgürlüğü Bağlamında Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un  maddesi ile 1602 sayılı Askeri Yüksek İdari Mahkemesi Kanunu’nun  maddesinin dördüncü fıkrasına eklenen cümle şöyledir:“Ancak, tam yargı davalarında dava dilekçesinde belirtilen miktar, süre veya diğer usul kuralları gözetilmeksizin nihai karar verilinceye kadar, harcı ödenmek suretiyle bir defaya mahsus olmak üzere artırılabilir ve miktarın artırılmasına ilişkin dilekçe otuz gün içinde cevap verilmek üzere karşı tarafa tebliğ edilir.” 1602 sayılı Kanun’un  maddesi şöyledir:“Daireler veya Daireler Kurulu, bakmakta oldukları davalara ait her çeşit incelemeleri kendiliklerinden yapabilecekleri gibi, tayin edecekleri süre içinde, lüzum gördükleri evrakın gönderilmesini ve her türlü bilgilerin verilmesini taraflardan ve ilgili diğer yerlerden isteyebilirler. Bu husustaki kararların, ilgililerce, süresi içinde yerine getirilmesi mecburidir. Haklı sebeplerin bulunması halinde bu süre, bir defaya mahsus olmak üzere uzatılabilir.Taraflardan biri ara kararının icaplarını yerine getirmediği takdirde bunun verilecek karar üzerindeki etkisi, görevli daire veya kurulca önceden takdir edilir, ara kararında bu husus ayrıca belirtilir. Ancak, istenen bilgi ve belgeler Türkiye Cumhuriyetinin güvenliğine ve yüksek menfaatlerine veya Türkiye Cumhuriyetinin güvenliği ve yüksek menfaatleri ile birlikte yabancı devletlere de ilişkin ise, Başbakan, Genelkurmay Başkanı veya ilgili Bakan gerekçesini bildirmek suretiyle, söz konusu bilgi ve belgeleri vermeyebilir.(Değişik dördüncü fıkra: 19/6/2010-6000/20 md.) Dava dosyasındaki bilgi ve belgeler taraf ve vekillerine açıktır. Şu kadar ki; mahkeme tarafından getirtilen veya idarece gönderilen bilgi, belge ve dosyalardan, başka şahıs ve makamların özel bilgileri ile şeref, haysiyet ve güvenliğinin korunması veya idarenin soruşturma metotlarının gizli tutulması maksatlarıyla taraf ve vekillerine incelettirilmemesi kaydı konulanlar ile personelin özlük dosyasındaki dava konusu haricindekiler taraf ve vekillerine incelettirilemez. (Ek fıkra: 19/6/2010-6000/20 md.) Taraf ve vekillerine incelettirilemeyecek nitelikteki bilgi ve belgeler; bulundukları yer itibarıyla taraf ve vekillerine açık olan diğer evraktan ayrılamaz nitelikte iseler, taraf ve vekillerine incelettirilecek suretleri, ilgili bölümleri idare tarafından karartılarak ayrıca gönderilir. (Ek fıkra: 19/6/2010-6000/20 md.) Davacı taraf veya vekili, karartılan veya verilmeyen bilgi ve belgelerin savunmaya esas teşkil edecek unsurlar olduğu iddiası ile mahkemeye itiraz edebilir. Yapılan bu itiraz, mahkeme tarafından incelenerek haklı görülen hususlarda, mahkemenin belirleyeceği çerçevede daha önce karartılan veya verilmeyen bilgi ve belgeler karşı tarafa incelettirilebilir. (Ek fıkra: 19/6/2010-6000/20 md.) Bu hükümlere göre elde edilen ve gizlilik derecesine sahip bilgi ve belgeler, taraf ve vekillerince mahkeme haricinde, diğer bir maksatla kullanılamaz. Aksine davranışta bulunanlar hakkında ilgili kanun hükümleri saklıdır.” 26/9/2011 tarihli ve 659 sayılı KHK’nın  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:“Tahkim usulüne tabi olanlar dahil adli ve idari davalar ile icra dairelerinde idarelerin vekili sıfatıyla hukuk birimi amirleri, muhakemat müdürleri, hukuk müşavirleri ve avukatlar tarafından yapılan takip ve duruşmalar için, bu davaların idareler lehine neticelenmesi halinde, bunlar tarafından temsil ve takip edilen dava ve işlerde ilgili mevzuata göre hükmedilmesi gereken tutar üzerinden idareler lehine vekalet ücreti takdir edilir.”