Haklar: Örgütlenme özgürlüğü

Başvuru, başvurucuların cemaat vakfı yönetimi seçimi yapılması taleplerinin reddedilmesi nedeniyle örgütlenme özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvurular 18/6/2021 tarihinde yapılmıştır. Her iki başvurucunun bireysel başvuruları, konu bakımından hukuki irtibat nedeniyle bu dosya üzerinde birleştirilmiştir. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği, bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir. Başvurucular, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.   Başvurucular Gedikpaşa Surp Hovhannes Ermeni Kilisesi Vakfı isimli cemaat vakfının doğal üyesidirler (Cemaat vakıflarına ilişkin tarihsel süreç ve bu vakıfların üyeliği ile ilgili detaylı açıklamalar için bkz. Corc Kasapoğlu ve Niko Mavrakis, B. No: 2019/35842, 2/5/2023, § 9,10 ; Efthymia Meentzlou ve diğerleri, B. No: 2019/5202, 19/12/2023, § 6,7). Başvurucular 3/6/2020 tarihinde Vakıf yönetimine başvurarak; Vakıf yönetim kurulu seçimlerinin on yılı aşkın süredir yapılmadığını, seçimin yapılmasının sağlanması için Vakıflar Genel Müdürlüğüne başvuruda bulunulmasını talep etmişlerdir. Vakıf yönetim kurulunun 20/7/2020 tarihinde verdiği cevabi yazıda; 27/9/2008 tarihli ve 27010 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Cemaat Vakıfları Yönetim Kurulu Seçimlerinin Seçim Esas ve Usullerine İlişkin Yönetmeliğin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Yönetmelik'in (2008 tarihli Yönetmelik), 19/1/2013 tarihli ve 28533 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Vakıflar Yönetmeliği'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (2013 tarihli Yönetmelik) ile yürürlükten kaldırıldığı belirtilmiştir. Vakıf yönetimi yürürlükteki düzenlemeler gereği herhangi bir seçim yapılamadığını ve bu kapsamda bir taleple Vakıflar Genel Müdürlüğüne başvuruda bulunmanın anlamsız olduğunu ifade etmiştir. Bunun üzerine başvurucular 4/8/2020 ve 7/8/2020 tarihlerinde Vakıflar Genel Müdürlüğüne başvuruda bulunarak, Vakfın seçimlerinin yapılmasını talep etmişlerdir. Vakıflar Genel Müdürlüğü konuyla ilgili yönetmelik çalışmalarının devam ettiğini; bu süreçte cemaat vakıflarının ölüm, istifa vb. sebeplerle eksilen yönetim kurullarının, kalan yönetim kurulunun kararıyla kendi cemaati arasından üye sayılarının tamamlanabileceğini bildirmiştir.  Bunun üzerine başvurucular 27/10/2020 tarihinde Ankara  İdare Mahkemesinde, Vakıflar Genel Müdürlüğünün zımni ret işleminin iptali talepli dava açmışlardır. Mahkeme 29/12/2020 tarihinde davaların görev yönünden reddine karar vermiştir. Gerekçeli kararlarda; cemaat vakıfları da dâhil olmak üzere mazbut, mülhak ve esnaf vakıfları ile yeni vakıfların özel hukuk tüzel kişisi olduğu, Vakıflar Genel Müdürlüğünün denetim yetkisinin, cemaat vakfı yöneticilerinin seçiminin, kanun ve yönetmeliğe uygun olarak yapılıp yapılmadığı ile sınırlı olduğu belirtilmiştir. Kararlarda; özel hukuk tüzel kişisi olan cemaat vakıflarının yönetici seçimlerinin yapılmasına, yapılmış seçimlerin iptaline veya seçimin geçerli olduğuna ilişkin karar verme görev ve yetkisinin adli yargı yerine ait olduğunun altı çizilmiştir. Anılan kararlar Ankara Bölge İdare Mahkemesi  İdari Dava Dairesinin 7/4/2021 ve 14/4/2021 tarihli kararlarıyla onanmıştır. Nihai kararların tebliği üzerine başvurucular, süresinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.  A. Ulusal Hukuk  2008 tarihli Yönetmelik'in ilgili kısmı şöyledir:"Madde 1: Bu Yönetmelik; yeni vakıfların kuruluşu, vakıfların yönetimi, faaliyetleri, denetimlerine ilişkin usûl ve esaslar ile Vakıflar Meclisi, Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı, Vakıf Uzmanlığı ve Uzman Yardımcılığı ile ilgili görev, yetki ve sorumlulukların düzenlenmesi amacıyla hazırlanmıştır.Madde 2: Bu Yönetmelik 20/2/2008 tarihli ve 5737 sayılı Vakıflar Kanununa dayanılarak hazırlanmıştır.Madde 3: Bu Yönetmelikte geçen;c) 1936 Beyannamesi: Cemaat vakıflarının mülga 2762 sayılı Vakıflar Kanunu gereğince verdikleri beyannameyi,d) Cemaat vakfı: Vakfiyeleri olup olmadığına bakılmaksızın mülga 2762 sayılı Vakıflar Kanunu gereğince tüzel kişilik kazanmış, mensupları Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan Türkiye’deki gayrimüslim cemaatlere ait vakıfları,z) Vakıf yöneticisi: Mülhak, cemaat ve esnaf vakıfları ile yeni vakıflarda; vakfiye, 1936 Beyannamesi, vakıf senedi, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu ve Kanuna göre vakfı yönetmeye ve temsile yetkili kişi veya yetkili organlarda görev alan kişileri,aa) Vakıf yönetimi: Mülhak, cemaat ve esnaf vakıfları ile yeni vakıflarda; vakfiye, 1936 Beyannamesi, vakıf senedi, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu ve Kanuna göre vakfı yönetmeye ve temsile yetkili organı, ifade eder....Madde 30: Cemaat vakıflarının yönetim kurulu seçimlerinde;a) Vakfın yönetim kurulu seçimine, vakıf veya hayratından yararlanan cemaat mensupları katılır.b) Her vakıf için ayrı bir yönetim kurulu seçilir ve yönetim kurulu seçimleri dört yılda bir yapılır. " 2013 tarihli Yönetmelik'in ilgili kısmı şöyledir:"Madde 1: 27/9/2008 tarihli ve 27010 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Vakıflar Yönetmeliğinin Üçüncü Bölümü ile birlikte 29, 30, 31, 32, 33 üncü maddeleri yürürlükten kaldırılmıştır."B. Uluslararası Hukuk İlgili AİHM içtihatları için bkz.Efthymia Meentzlou ve diğerleri, § 21-