Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, 8/3/2012 tarihli ve 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun hükümleri gereğince verilen koruma kararı ile zorlama hapsi kararlarının kaldırılması nedenleriyle yaşam hakkı ile maddi ve manevi bütünlüğün koruması yükümlülüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 20/2/2014 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Birinci Bölüm İkinci Komisyonunca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanlarını Anayasa Mahkemesine sunmuştur.    Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Avukatlık mesleğini icra etmekte olan başvurucu; aynı apartmanda oturdukları Y.A. hakkında apartman ortak gideri için icra takibi başlatması nedeniyle aralarında husumet çıktığını, Y.A. tarafından sürekli tehdit edildiğini ve hakarete maruz kaldığını, kişinin ruhsatlı silahı bulunduğunu ve saldırgan bir yapıda olduğunu, kendisini ölümle tehdit ettiğini belirterek 9/7/2013 tarihinde 6284 sayılı Kanun kapsamında koruyucu tedbir kararı verilmesi talebinde bulunmuştur. Ankara  Aile Mahkemesi aynı tarihte, 6284 sayılı Kanun hükümleri gereğince altı ay geçerli olmak üzere Y.A.nın, başvurucu ve aile bireylerine yönelik şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama veya küçük düşürmeyi içeren söz ve davranışlarda bulunmamasına, korunan kişilerin şahsi eşyalarına ve ev eşyalarına zarar vermemesine, korunan kişileri iletişim araçlarıyla veya sair surette rahatsız etmemesine, bulundurulmasına veya taşınmasına kanunen izin verilen silahları kolluğa teslim etmesine, silah taşıması zorunlu olan bir kamu görevi ifa etse bile bu görevi nedeniyle zimmetinde bulunan silahı kurumuna teslim etmesine, korunan kişilerin bulundukları yerlerde alkol ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmamasına ya da bu maddelerin etkisinde iken korunan kişilere ve bunların bulundukları yerlere yaklaşmamasına, bağımlılığının olması hâlinde hastaneye yatmak dâhil muayene ve tedavisinin sağlanmasına karar vermiştir. Başvurucunun 10/7/2013 tarihinde Y.A.nın balkondan kendisine soda şişesi fırlattığı iddiasıyla Mahkemeye yeniden başvurması üzerine Ankara  Aile Mahkemesince 9/7/2013 tarihli koruma kararına ek olarak Y.A.nın bir ay süreyle başvurucunun konutuna 1 km'den fazla yaklaşmamasına karar verilmiştir. Y.A., başvurucu ile aynı apartmanda oturuyor olmaları nedeniyle eşi ve çocuklarıyla birlikte yaşadığı kendi konutuna gitmesi hâlinde tedbir kararına aykırı davranmış sayılacağından başvurucunun konutuna 1 km'den fazla yaklaşmamasına ilişkin tedbir kararına itiraz etmiştir. Başvurucu; Y.A.nın, konutuna 1 km'den fazla yaklaşmamasına ilişkin verilen koruma tedbirine aykırı davrandığı gerekçesiyle zorlama hapsine tabi tutulması talebinde bulunmuştur. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 15/7/2013 ve 18/7/2013 tarihlerinde Y.A.nın apartmana giriş çıkış yaptığının kamera kayıtlarından anlaşıldığı gerekçesiyle Y.A. hakkında zorlama hapsine hükmedilmesi talebiyle Ankara  Aile Mahkemesinden talepte bulunmuştur. Y.A.nın itirazını inceleyen Ankara  Aile Mahkemesince 22/8/2013 tarihinde, Y.A.nın 1 ay süreyle başvurucunun konutuna 1 km'den fazla yaklaşmamasına ilişkin verilen kararın kaldırılmasına; diğer tedbirlerin aynen devamına karar verilmiştir. Ankara  Aile Mahkemesince 25/10/2013 ve 7/11/2013 tarihlerinde, Y.A.nın sırasıyla 15/7/2013 ve 18/7/2013 tarihlerinde, başvurucunun ve kendisinin ikamet ettiği apartmana girmek suretiyle 9/7/2013 tarihli ek karara muhalefet ettiği gerekçesiyle 3 gün ve 15 gün sürelerle zorlama hapsine tabi tutulmasına karar verilmiştir. Ankara  Aile Mahkemesince 21/1/2014 tarihinde, tedbir kararına muhalefet tarihi olarak bildirilen 15/7/2013 ve 18/7/2013 tarihlerinde tedbir kararının henüz kesinleşmediği, Y.A.nın tedbir kararının tebliğinden sonra rapor ibraz ettiği, hastalık sürecinden sonra silahını teslim ettiğinin anlaşıldığı, Y.A.nın tedbir kararına muhalefet kastıyla hareket etmediğinin anlaşıldığı gerekçeleriyle Ankara  Aile Mahkemesinin 25/10/2013 ve 7/11/2013 tarihli zorlama hapsi kararlarının kaldırılmasına karar verilmiştir. Anılan kararın tefhimi üzerine başvurucu 20/2/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurucu ayrıca 11/11/2013 tarihli dilekçe ile yeniden iş yeri ve konutuna Y.A.nın 1 km'den fazla yaklaşmaması yönünde koruma kararı verilmesini talep etmiş, Ankara  Aile Mahkemesinin 12/11/2013 tarihli kararıyla -6284 sayılı Kanun kapsamına girmediğinden- anılan talebin reddine karar verilmiştir.  Ankara Cumhuriyet Başsavcılığının 20/12/2013 ve 18/3/2014 tarihli iddianameleri ile 2/11/2013 tarihinde Y.A.nın başvurucu ve eşine yönelik olarak tehdit ve hakarette bulunduğu, ayrıca başvurucunun yanından geçerken pantolonunun fermuarını açarak cinsel organını göstermek suretiyle cinsel taciz eyleminde bulunduğu gerekçeleriyle cinsel taciz, hakaret ve tehdit suçlarından cezalandırılması istemiyle dava açılmıştır. Ankara  Asliye Ceza Mahkemesince 19/3/2015 tarihinde Y.A.nın tehdit ve cinsel taciz suçlarından adli para cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiş, karar kesinleşmiştir.   6284 sayılı Kanun’un “Amaç, kapsam, temel ilkeler” kenar başlıklı  maddesi şöyledir:“(1) Bu Kanunun amacı; şiddete uğrayan veya şiddete uğrama tehlikesi bulunan kadınların, çocukların, aile bireylerinin ve tek taraflı ısrarlı takip mağduru olan kişilerin korunması ve bu kişilere yönelik şiddetin önlenmesi amacıyla alınacak tedbirlere ilişkin usul ve esasları düzenlemektir...." 6284 sayılı Kanun’un “Hâkim tarafından verilecek önleyici tedbir kararları” kenar başlıklı  maddesi şöyledir: “(1) Şiddet uygulayanlarla ilgili olarak aşağıdaki önleyici tedbirlerden birine, birkaçına veya uygun görülecek benzer tedbirlere hâkim tarafından karar verilebilir: a) Şiddet mağduruna yönelik olarak şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama veya küçük düşürmeyi içeren söz ve davranışlarda bulunmaması.... c) Korunan kişilere, bu kişilerin bulundukları konuta, okula ve işyerine yaklaşmaması.... d) Gerekli görülmesi hâlinde korunan kişinin, şiddete uğramamış olsa bile yakınlarına, tanıklarına ve kişisel ilişki kurulmasına ilişkin hâller saklı kalmak üzere çocuklarına yaklaşmaması. e) Korunan kişinin şahsi eşyalarına ve ev eşyalarına zarar vermemesi. f) Korunan kişiyi iletişim araçlarıyla veya sair surette rahatsız etmemesi. g) Bulundurulması veya taşınmasına kanunen izin verilen silahları kolluğa teslim etmesi. ğ) Silah taşıması zorunlu olan bir kamu görevi ifa etse bile bu görevi nedeniyle zimmetinde bulunan silahı kurumuna teslim etmesi. h) Korunan kişilerin bulundukları yerlerde alkol ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmaması ya da bu maddelerin etkisinde iken korunan kişilere ve bunların bulundukları yerlere yaklaşmaması, bağımlılığının olması hâlinde, hastaneye yatmak dâhil, muayene ve tedavisinin sağlanması.... 6284 sayılı Kanun’un “Tedbir kararının verilmesi, tebliği ve gizlilik” kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"(1) Tedbir kararı, ilgilinin talebi, Bakanlık veya kolluk görevlileri ya da Cumhuriyet savcısının başvurusu üzerine verilir. Tedbir kararları en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek yer hâkiminden, mülkî amirden ya da kolluk biriminden talep edilebilir.(2) Tedbir kararı ilk defasında en çok altı ay için verilebilir. Ancak şiddet veya şiddet uygulanma tehlikesinin devam edeceğinin anlaşıldığı hâllerde, resen, korunan kişinin ya da Bakanlık veya kolluk görevlilerinin talebi üzerine tedbirlerin süresinin veya şeklinin değiştirilmesine, bu tedbirlerin kaldırılmasına veya aynen devam etmesine karar verilebilir.(3) Koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için, şiddetin uygulandığı hususunda delil veya belge aranmaz. Önleyici tedbir kararı, geciktirilmeksizin verilir. Bu kararın verilmesi, bu Kanunun amacını gerçekleştirmeyi tehlikeye sokabilecek şekilde geciktirilemez.(4) Tedbir kararı, korunan kişiye ve şiddet uygulayana tefhim veya tebliğ edilir. Tedbir talebinin reddine ilişkin karar ise sadece korunan kişiye tebliğ edilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde ilgili kolluk birimi tarafından verilen tedbir kararı şiddet uygulayana bir tutanakla derhâl tebliğ edilir.(5) Tedbir kararının tefhim ve tebliğ işlemlerinde, tedbir kararına aykırılık hâlinde şiddet uygulayan hakkında zorlama hapsinin uygulanacağı ihtarı yapılır...." 6284 sayılı Kanun’un “itiraz” kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"(1) Bu Kanun hükümlerine göre verilen kararlara karşı tefhim veya tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde ilgililer tarafından aile mahkemesine itiraz edilebilir.(2) Hâkim tarafından verilen tedbir kararlarına itiraz üzerine dosya, o yerde aile mahkemesinin birden fazla dairesinin bulunması hâlinde, numara olarak kendisini izleyen daireye, son numaralı daire için birinci daireye, o yerde aile mahkemesinin tek dairesi bulunması hâlinde asliye hukuk mahkemesine, aile mahkemesi hâkimi ile asliye hukuk mahkemesi hâkiminin aynı hâkim olması hâlinde ise en yakın asliye hukuk mahkemesine gecikmeksizin gönderilir.(3) İtiraz mercii kararını bir hafta içinde verir. İtiraz üzerine verilen kararlar kesindir." 6284 sayılı Kanun’un “Tedbir kararlarının bildirimi ve uygulanması” başlıklı  maddesi şöyledir:"...(3) Korunan kişinin geçici koruma altına alınmasına ilişkin koruyucu tedbir kararı ile şiddet uygulayan hakkında verilen önleyici tedbir kararlarının yerine getirilmesinden, hakkında koruyucu veya önleyici tedbir kararı verilen kişilerin yerleşim yeri veya bulunduğu ya da tedbirin uygulanacağı yer kolluk birimi görevli ve yetkilidir....(5) Tedbir kararının ilgililere tefhim veya tebliğ edilmemesi, kararın uygulanmasına engel teşkil etmez...." 6284 sayılı Kanun’un “Tedbir kararlarına aykırılık” kenar başlıklı  maddesi şöyledir:" (1) Bu Kanun hükümlerine göre hakkında tedbir kararı verilen şiddet uygulayan, bu kararın gereklerine aykırı hareket etmesi hâlinde, fiili bir suç oluştursa bile ihlal edilen tedbirin niteliğine ve aykırılığın ağırlığına göre hâkim kararıyla üç günden on güne kadar zorlama hapsine tabi tutulur.(2) Tedbir kararının gereklerine aykırılığın her tekrarında, ihlal edilen tedbirin niteliğine ve aykırılığın ağırlığına göre zorlama hapsinin süresi onbeş günden otuz güne kadardır. Ancak zorlama hapsinin toplam süresi altı ayı geçemez.(3) Zorlama hapsine ilişkin kararlar, Cumhuriyet başsavcılığınca yerine getirilir. Bu kararlar Bakanlığın ilgili il ve ilçe müdürlüklerine bildirilir."