Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, ceza infaz kurumunda tutulma koşulları ile eğitim ve spor faaliyetlerinin kısıtlanması nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 2/5/2019 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) ile erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: 1975 doğumlu olan başvurucu, Adana Emniyet Müdürlüğünde komiser olarak görev yapmaktayken 15 Temmuz 2016 gecesi silahlı darbe teşebbüsü gerçekleşmiştir. Başvurucu, terör örgütü üyesi olma suçundan 16/8/2016 tarihinde tutuklanmış ve Osmaniye 1 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna (İnfaz Kurumu) yerleştirilmiştir. İnceleme tarihi itibarıyla başvurucu, hâlen İnfaz Kurumunda bulunmaktadır. Adana  Ağır Ceza Mahkemesi 15/11/2018 tarihli kararıyla başvurucunun silahlı terör örgütüne üye olma suçundan mahkûmiyetine karar vermiştir. Başvurucu hakkındaki dava Yargıtay aşamasında derdesttir.A. İyileştirme ve Sosyal Faaliyetlerin Sınırlandırılmasına İlişkin Süreç Ceza İnfaz Kurumu İdare ve Gözlem Kurulunun (İdare ve Gözlem Kurulu) 9/8/2016 tarihli kararıyla Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması (FETÖ/PDY) soruşturmaları kapsamında tutuklananlara kurumda açılan kurslar, sportif faaliyetler, müzik aletlerinin kullandırılması dâhil herhangi bir eğitim ve iyileştirme faaliyeti verilmemesine karar verilmiştir. Başvurucu; tutuklu bulunduğu ceza infaz kurumunda spor ve iyileştirme faaliyetlerinin kısıtlandığını, diğer tutuklu ve hükümlülerin tüm sosyal aktivitelerden faydalandığı hâlde kendisinin bu imkânlardan yararlanamadığını ileri sürerek uygulamanın kaldırılmasını Osmaniye İnfaz Hâkimliğinden (İnfaz Hâkimliği) talep etmiştir. Başvurucunun söz konusu karara karşı yaptığı itiraz, İnfaz Hâkimliğinin 20/3/2019 tarihli kararıyla reddedilmiştir. Kararın gerekçesinde, FETÖ/PDY soruşturmaları kapsamında tutuklanan kişilerin sayıca yüksek olduğu ve kurumda yeterli oda bulunmadığı belirtilerek herhangi bir güvenlik zafiyeti yaşanmaması amacıyla söz konusu tedbirin alındığı vurgulanmıştır. Bu doğrultuda tutukluların güvenliğinin sağlanması, örgütsel faaliyetlerinin engellenebilmesi amacıyla FETÖ/PDY soruşturmalarından tutuklananlara eğitim ve iyileştirme faaliyetlerinin verilmemesinin uygun olduğu şeklinde değerlendirmelere yer verilmiştir. Kararda; İdare ve Gözlem Kurulu Başkanlığının bu yönde yetkisinin bulunduğu, yapılan işlemin usul ve yasaya uygun olduğu, yönetmelik gereğince işlem yapıldığı ifade edilmiştir. İnfaz Hâkimliği kararına karşı yapılan itiraz, kararın usule ve mevzuata uygun olduğu gerekçesiyle Osmaniye  Ağır Ceza Mahkemesinin 9/4/2019 tarihli kararıyla reddedilmiştir. Anılan karar başvurucuya 26/4/2019 tarihinde tebliğ edilmiştir.B. İnfaz Kurumunda Tutulma Koşullarına İlişkin Süreç Başvurucu 31/1/2019 tarihinde İnfaz Hâkimliğine başvurarak koğuşunun mevcudunun fazla olduğunu ve bazı kişilerin yerde yattığını belirtmiştir. Ayrıca başvurucu; kalabalık nedeniyle odanın standartlara uygun olmadığı, tuvalet ve banyonun yetersiz kaldığı, sıcak suyun yetersiz olduğu ve sıcak suyun verilmediği dönemlerde soğuk su ile banyo yapmak zorunda kaldığından şikâyetçi olmuş ve uygulamanın iyileştirilmesini talep etmiştir. İnfaz Hâkimliğinin 4/2/2019 tarihli kararıyla başvurucunun itirazı reddedilmiştir. Kararın gerekçesinde, ceza infaz kurumunun yazısında "ceza infaz kurumunun mevcut kapasitesinin üzerinde hükümlü ve tutuklu barındırdığı, haftalık sıcak su günlerini ve saatlerini gösteren tablodan da anlaşılacağı üzere hakkaniyetli bir şekilde her koğuşa standart olarak haftada üç gün düzenli şekilde üç saat sıcak su verildiği, ayrıca da ihtiyaç banyosu şeklinde haftada iki gün sabah her odaya standart olarak birer saat sıcak su dağıtımının yapıldığının belirtildiği" anlaşılmakla, İnfaz Kurumunun odalara sıcak su verilmesi hususundaki uygulamasının mevzuata uygun olduğu ifade edilmiştir. Başvurucu, koğuş kapasitesinin üzerinde kişinin kalması nedeniyle belirli zamanlarda verilen sıcak suyun yetersiz olduğunu, tuvalette kuyruklar oluştuğunu, bu nedenle suyun her gün verilmesine karar verilmesi gerektiğini belirterek ret kararına itiraz etmiş; başvurucunun itirazı kararın usule ve mevzuata uygun olduğu gerekçesiyle Osmaniye  Ağır Ceza Mahkemesinin 21/3/2019 tarihli kararıyla reddedilmiştir. Anılan karar başvurucuya 4/4/2019 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 2/5/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Anayasa Mahkemesince İnfaz Kurumundan başvurucunun tutulma koşullarına ilişkin ayrıntılı bilgi talep edilmiştir. İnfaz Kurumu tarafından gönderilen 9/3/2021 tarihli yazılı cevaba göre;i. Başvurucunun başvuru tarihinde kaldığı B-13 numaralı odanın resmî kapasitesi on altı kişi ve başvuru tarihindeki mevcudu yirmi iki kişidir.ii. Yirmi iki kişilik odalarda yatakhane, havalandırma bahçesi, ortak alan mutfak, bir tuvalet, bir banyo, iki lavabo bulunmaktadır. Odanın alt kat ortak yaşam alanı 24,37 m², üst kat ortak yaşam alanı 39,27 m², merdiven dairesi 6,33 m², banyo ve tuvalet 5,7 m², havalandırma alanı 33,44 m² olup toplam alan 109,11m²dir.iii. 24 saatlik tuvalet ve banyo kullanım süresi bir kişi için yaklaşık 66 dakika, lavabo kullanım süresi ise yaklaşık 2 saat 11 dakikadır.iv. Başvurucunun tutulduğu sürede yerde yatıp yatmadığı, dönüşümlü olarak yer yatağında uyuyup uyumadığı ve yer yatağında yatma sürelerine ilişkin bilgi bulunmamaktadır.v. Salı, cuma ve pazar günleri banyo kullanımı amacıyla üçer saat verilen sıcak su bir kişi için 100 litre, pazartesi-çarşamba günleri genel ihtiyaç amacıyla birer saat verilen sıcak su ise bir kişi için 100 litredir. Ayrıca her gün bir kişi için 180 litre içme ve kullanma suyu verilmektedir.vi. Söz konusu koğuşta uyumak ve dinlenmek için kullanıma tahsis edilmiş ranza sayısı on altıdır, koğuş kapasitesinin üstünde olan altı kadar hükümlü/tutuklu yer yatağında yatmak zorunda kalmıştır. Ancak tutuklular kendi aralarında yer değişikliği yaparak yer yatağında ve ranzada yatmıştır. Yerde ve ranzada yatma süresini tutuklular kendi iradeleriyle belirlediğinden tutukluların/hükümlülerin ne kadar süre yer yatağında yattıklarının tespiti mümkün olmamıştır.vii. COVİD-19 bulaşıcı salgın hastalığı ile mücadele kapsamında Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün talimatı ile sosyal ve kültürel etkinlikler ikinci bir emre kadar durdurulduğundan ikinci bir emrin gelmesi doğrultusunda sosyal etkinlikler ve spor etkinlikleri tekrar başlatılacaktır. Pandemi öncesinde ise kapalı ve açık spor salonlarından, ayrıca sinema etkinliğinden belli bir düzen ve program dâhilinde hükümlü ve tutukluların faydalanması sağlanmıştır.viii. İnfaz Kurumunda süreli veya süresiz yayınlar ile ilgili kısıtlama yoktur. Aynı zamanda merkezî yayın sisteminden yirmi bir adet TV ve altı radyo kanalı ile oda ve eklentilerde hizmet sunulmakta olup gazete, TV, radyo, dergi vb. yayın organlarında herhangi bir kısıtlama yapılmamaktadır. Ceza infaz kurumlarında yaşanan yoğunluktan dolayı odalarda kapasitenin üzerinde hükümlü/tutuklu kalması, odaların aşırı kalabalık olması gibi durumlar gözönünde bulundurularak Eğitim Kurulunca, mevzuata uygun her türlü kitaptan bir kişi için on adedi geçmemek üzere kitap bulundurulabileceği şeklinde karar alınmış ve uygulanmıştır.  Kötü muamele yasağına ilişkin ulusal ve uluslararası hukuk için bkz. Mehmet Hanifi Baki, B. No: 2017/36197, 27/6/2018, §§ 14-27; İbrahim Kaptan, B. No: 2017/30510, 18/7/2018, §§ 15- 16/5/2001 tarihli ve 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu'nun "İnfaz hâkimliklerinin görevleri" kenar başlıklı  maddesi şöyledir: "İnfaz hâkimliklerinin görevleri şunlardır : Hükümlü ve tutukluların ceza infaz kurumları ve tutukevlerine kabul edilmeleri, yerleştirilmeleri, barındırılmaları, ısıtılmaları ve giydirilmeleri, beslenmeleri, temizliklerinin sağlanması, bedensel ve ruhsal sağlıklarının korunması amacıyla muayene ve tedavilerinin yaptırılması, dışarıyla ilişkileri, çalıştırılmaları gibi işlem veya faaliyetlere ilişkin şikâyetleri incelemek ve karara bağlamak.  Hükümlülerin cezalarının infazı, müşahedeye tâbi tutulmaları, açık cezaevlerine ayrılmaları, izin, sevk, nakil ve tahliyeleri; tutukluların sevk ve tahliyeleri gibi işlem veya faaliyetlere ilişkin şikâyetleri incelemek ve karara bağlamak...."