Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, ölüm olayının etkili şekilde soruşturulmaması nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.   Başvuru, 26/8/2013 tarihinde Bakırköy  Ağır Ceza Mahkemesi aracılığıyla yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde belirlenen eksiklikler tamamlatılmış ve başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir. Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 16/5/2014 tarihinde başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Bölüm Başkanı tarafından 25/5/2015 tarihinde kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına ve başvurunun bir örneğinin görüş için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmesine karar verilmiştir. Başvuru konusu olay ve olgular 27/5/2015 tarihinde Bakanlığa bildirilmiştir. Bakanlık, görüşünü 8/7/2015 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuştur. Bakanlık görüşü başvuruculara tebliğ edilmiş olup başvurucu Neriman Şan bu görüşe karşı 30/7/2015 tarihinde beyanda bulunmuştur. A. Olaylar  Başvuru dilekçesi ve ekleri ile onaylı suretleri Hozat Cumhuriyet Başsavcılığı (Cumhuriyet Başsavcılığı) tarafından gönderilen başvuruya konu 691 sayfadan ibaret soruşturma dosyası içeriğinden tespit edilen olaylar özetle şöyledir: Başvurucuların oğlu olan 18/7/1977 doğumlu Ç. Ş. olay tarihinde evli ve bir çocuk babası olup Hozat İlçe Emniyet Amirliğinde emniyet amiri olarak görev yapmaktadır.  Bu süreçte eşi ve kızı İstanbul ilinde ikamet eden Ç. Ş., aynı amirlikte komiser yardımcısı olarak görev yapan   ile birlikte Hozat İlçe Emniyet Amirliği lojmanında kalmaktadır. Olay tarihinden bir süre önce ulusal basın ve yayın kuruluşlarında Hozat İlçe Emniyet Amirliği tarafından ilçede yaşayanlar hakkında “fişleme” diye tabir edilen özel bilgilerin toplandığı haberlerinin yayımlanması nedeniyle İçişleri Bakanlığınca bu konuda soruşturma yapmak üzere ilçeye mülkiye müfettişleri gönderilmiştir. Ç. Ş., ilçeye gönderilen mülkiye müfettişleri tarafından anılan iddialar kapsamında ve “hakkında araştırma yapılan” sıfatıyla sorgulanmıştır.  Ç. Ş.nin eşi, mülkiye müfettişlerinin konu ile ilgili soruşturma yapmaya devam ettikleri 24/11/2012 tarihinde saat 00 sıralarında Ç. Ş.yi telefonla aramış ancak kendisine ulaşamayınca Emniyet Amirliği santralinden  yi arayarak durumu anlatmış, bunun üzerine   de yanına bir polis memuru alarak Ç. Ş. ile birlikte kaldıkları daireye gitmiştir.  , söz konusu daireye vardığında kendisinde bulunan anahtar ile kapıyı açmaya çalışmış ancak kapının içeriden kilitli olması nedeniyle başarılı olamayınca olay yerine çilingir çağırmış, akabinde çilingirin kapı göbeğini kırması sonucu içeriye girilebilmiştir.    içeriye girdikten sonra evi kontrol ettiğinde Ç. Ş.yi bir odada sağ şakağından silahla vurulmuş, çekyat diye tabir edilen yatak üzerinde ve sol kolu üzerine uzanır vaziyette bulmuştur. Ç. Ş.nin bu şekilde bulunması üzerine hemen sağlık ekiplerine haber verilmiş ancak olay yerine ulaşan ekipler Ç. Ş.nin ex (ölü) olduğunu bildirmiştir. Sağlık ekiplerinin kontrolleri sonrasında Cumhuriyet Savcısı durumdan hemen haberdar edilmiştir.  Cumhuriyet Savcısı, olayın kendisine bildirilmesi üzerine vakit kaybetmeden olay yerine gitmiş, akabinde ölü muayene ve olay yeri inceleme işlemlerini yapmış ve cesedin, kesin ölüm sebebinin tespit edilebilmesi için klasik otopsi işleminin yapılmak üzere Adli Tıp Kurumu Malatya Grup Başkanlığına (Adli Tıp Kurumu) gönderilmesine karar vermiştir. Adli Tıp Kurumunun 5/2/2013 tarihli otopsi raporuyla, “Ç.Ş.'ye ait cesede yapılan otopsiden ve otopsi sırasında alınan örneklerden yapılan toksikolojik ve histopatolojik tetkiklerden elde edilen bilgi ve bulgular birlikte değerlendirildiğinde, kanda alkol bulunmadığı, kan, idrar ve safra numuneleri üzerinde de uyarıcı- uyuşturucu maddelere rastlanmadığı, kişinin vücudunda bir adet ateşli silah giriş yarası olup, oluşturduğu yaralanmanın öldürücü nitelikte olduğu, ateşli silah yarası, cilt altı bulguları birlikte değerlendirildiğinde, atışın bitişik atış mesafesinden yapılmış olduğu, cesetten metalik cisim elde edilemediği, kişini ölümünün ateşli silah yaralanmasına bağlı kafatası kemiklerinde kırık, beyin kanaması ve beyin doku harabiyeti sonucu meydana geldiği” belirtilmiştir. Olay yeri inceleme uzmanları tarafından yapılan çalışmalar sonucunda, Ç. Ş.nin ölü olarak bulunduğu çekyatın önündeki zemin üzerinde bir tabanca ve bu tabancaya ait şarjör ile tabancanın fişek atım yatağında bir, şarjöründe ise on üç olmak üzere toplam on dört tabanca fişeği, odanın penceresinin sol köşesindeki zemin üzerinde bir kovan, yerde bulunan bir çift terliğin sağ teki içinde bir deforme mermi çekirdeği nüvesi, çekyat üzerinde bulunan yorganın altında bir deforme mermi gömleği ile odanın girişine göre çekyatın dayalı olduğu ve ölenin bulunduğu konum itibarıyla baktığı yönde bulunan duvar kolonunda yerden yüksekliği 160 cm ve sağ yan duvara 47 cm mesafede bir mermi vuruş izinin bulunduğu belirlenmiştir.  Ç. Ş.nin ölü olarak bulunduğu oda zemininde bulunan dizüstü bilgisayarın üzerinde siyah mürekkepli kalem ve el yazısıyla “Eşimi, kızımı, annemi babamı ve kardeşimi çok seviyorum. Onlara layık olamadım. Herkes hakkını helal etsin. Ölümümden kimse sorumlu değildir. Şerefli bir meslek hayatım oldu. Ama hak etmediğim bir durumdayım. Buna mecburum. Ç…Ş...” bir kâğıda yazılı ve altı imzalı bir not ve “Ev adresim...” yazılı başka bir not bulunmuştur. Ölenin ve  nin el svapları alınmış, Kriminal Polis Laboratuvarı (Laboratuvar) tarafından alınan el svapları üzerinde yapılan incelemelerde  ye ait örneklerde atış artıklarına rastlanılmamış, ölenden alınan sağ ve sol el üstü svaplarında ise atış artıklarında bulunan antimon (Sb) elementi tespit edilmiştir. Laboratuvar, Ç. Ş.nin ölü olarak bulunduğu oda zemininde bulunan notlar üzerinde yaptığı inceleme sonucunda söz konusu notlar ile karşılaştırmaya esas belgeler arasında “ortak harflerin tersimi, yuvarlak harflerin başlama ve bitim noktaları, imzanın genel şekli, başlangıç ve bitiriliş karakteristikleri, imza içerisindeki el hareketlerinin yapılışı, kaligrafik özellikler ve diğer itiyadı hususiyetler yönünden uygunluk görüldüğünü” ve “el yazıları ve imzanın aynı (tek bir) şahıs eli ürünü olduğunu” belirlemiştir.  Aynı Laboratuvar, olay yerinde bulunan ve ateş etmesine mâni herhangi bir arızası bulunmadığını belirlediği tabanca üzerinde yaptığı inceleme sonucunda bir parmak izi tespit etmiş ancak karakteristik özellikler yönünden yetersiz olduğundan bu izle ilgili karşılaştırma ve arşiv araştırması yapamamıştır. Olay yeri inceleme uzmanları, üzerinde not yazılı bulunan kâğıtlarda yaptığı incelemelerde “Eşimi, annemi, kızımı...” notu yazılı kâğıtta on iki, diğer not kâğıdında ise bir parmak izi elde etmiş ve bu izlerden bir kısmı karakteristik özellikler bakımından yetersiz olmakla birlikte geriye kalanların ölenin sol el başparmağı, sol el işaret parmağı, sol el orta parmak, sol el yüzük parmağı izleri ile karakteristik özellikler yönünden aynı olduğunu belirlemişlerdir. Olay yerinden elde edilen bilgisayarın incelenmesinde ölüm olayıyla bağlantılı herhangi bir belge, not ve benzeri başka bir veriye rastlanılmamıştır.  Lojmanlarda bulunan güvenlik kameraları görüntülerinin olay saatine ilişkin incelemeleri de yapılmış, bu görüntülerde lojmanlara temizlik için gelen bir kişinin görüntüsü haricinde şüpheli bir duruma rastlanılmamıştır. Kameralarda görüntüsüne rastlanan  Y.nin tanık sıfatıyla ifadesi alınmış, adı geçenin ifadesinde özetle “İki yıldır lojmanlarda temizlik işi yaptığını, olay günü de saat 00-00 arasında lojmanlara geldiğini, bu zaman diliminde lojmanlara girip çıkan herhangi birini görmediğini, olağanüstü bir ses veya gürültü de duymadığını” beyan ettiği görülmüştür.  Olay yeri inceleme ekipleri tarafından ölene ait iki cep telefonunun incelenmesinde telefonlardan birinin arama kayıtlarında ve kısa mesaj kutusunda şüpheli herhangi bir durum ile karşılaşılmamış, diğer telefonda ise o an için görüşmeye kapalı olması nedeniyle aynı şekilde bir inceleme yapılamamıştır.  Akabinde olaydan bir hafta önceki dönemi kapsayan her iki telefona ait iletişim kayıtlarının ilgili operatörden istenilerek incelenmesi sonucunda ölenin görüşme yaptığı kişiler belirlenerek ifadeleri alınmıştır. Bu kişiler ifadelerinde özetle “Ölen ile basın haberleri üzerine çıkan fişleme olayları ile ilgili konuştuklarını, idari yönden neler yapılması gerektiğini görüştüklerini, müteveffanın ölümü ile ilgili olarak herhangi bir bilgiye de sahip olmadıklarını” beyan etmişlerdir. Olay tarihinde Hozat İlçe Emniyet Amirliğinde görevli olan polis memurlarının bir kısmı tanık sıfatıyla dinlenilmiş olup adı geçenler ifadelerinde özetle “16/11/2012 tarihinde Hozat ilçesinde basın haberleri üzerine başlatılan soruşturma sonrasında, ölenin psikolojik sıkıntılar yaşamaya başladığını, soruşturma öncesi ile kıyaslandığında, aşırı stresli ve düşünceli göründüğünü, onu intihara azmettiren, teşvik eden, intihar kararını kuvvetlendiren veya intiharına yardım eden herhangi bir kimse olup olmadığı ile ilgili olarak ise bilgi sahibi olmadıklarını” beyan etmişlerdir.  Başvurucular, 3/12/2012 tarihinde şikâyetçi sıfatıyla verdikleri dilekçede fail veya faillerin araştırılmasını ve tespit edilmeleri durumunda haklarında kamu davası açılmasını talep etmişlerdir. Cumhuriyet Başsavcılığı, 18/4/2013 tarihli ve K.2012/224 sayılı kararıyla kovuşturmaya yer olmadığına dair karar vermiştir. Kararın gerekçesinin ilgili bölümü şöyledir:  “Ç,Ş.’nin lojman dairesinde beylik tabancası ile çekyat yatağında oturur vaziyette başının sağ şakak bölgesine doğru bitişik mesafeden bir el ateş ettiği, buradan giren merminin başının sol kulak üstü bölgesinden çıkış yaptığı ve bulunduğu odanın girişine göre çekyatın dayalı olduğu ve başının baktığı yönde bulunan duvar kolonunda yerden yüksekliği 160 cm., sağ yan duvara 47 cm. mesafede 1 adet mermi vuruş izi oluştuğu, bu şekilde Ç.Ş.'nin intihar etmiş olduğu, ölümünün baş bölgesinden aldığı ateşli silah yaralanmasına bağlı kafatası kemiklerinde kırık, beyin kanaması ve beyin doku harabiyeti sonucu meydana geldiğinin otopsi raporundan anlaşıldığı; intihar eden müteveffayı intihara azmettiren, teşvik eden, intihar kararını kuvvetlendiren ya da intiharına herhangi bir şekilde yardım eden kimse olduğu ile ilgili olarak kamu davası açmaya yeterli somut herhangi bir delil ve emare elde edilemediği (anlaşılmıştır).” Başvurucuların anılan karara itirazları, Erzincan Ağır Ceza Mahkemesinin (Mahkeme) 4/7/2013 tarihli ve 2013/312 Değişik İş sayılı kararı ile kesin olarak reddedilmiştir. Mahkemenin gerekçesinin ilgili bölümü şöyledir:  “İtiraza konu kararın incelenmesinde; ölen Ç.Ş.’ nin Hozat İlçe Emniyet Amiri olarak görev yaptığı ve 24/11/2012 günü saat 00 sıralarında evinde beylik tabancası ile intihar etmiş olarak bulunduğu, yapılan soruşturma sonucunda olay yerinden ele geçirilen tüm deliller, bu delilleri üzerinde yapılan incelemeler sonucunda düzenlenen tüm ekspertiz raporları, Ç.Ş.’ye ait el yazısı ile yazılan intihar notları, otopsi raporu, olay yeri inceleme raporu, güvenlik kamerası görüntüleri, iletişim kayıtları, tanık ifadeleri, tutanaklar ile tüm soruşturma dosyası kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, TCK.’nın  maddesinde düzenlenen intihara yönlendirme suçu yönünden, öleni intihara azmettiren, teşvik eden, intihar kararını kuvvetlendiren ya da intiharına bir şekilde yardım eden herhangi bir kişi olduğuna dair herhangi bir delil veya emare elde edilemediği ve bu suça ilişkin olarak herhangi bir kimse hakkında kovuşturma yapılmasının mümkün olmaması nedeniyle kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiği, verilen kararın usul ve yasaya uygun olduğu anlaşılmakla, müştekilerin itirazlarının reddine dair hüküm kurulmuştur.” Bu karar 29/7/2013 tarihinde başvuruculara tebliğ edilmiş olup başvurucular, yasal otuz günlük süresi içinde 26/8/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuşlardır. B. İlgili Hukuk  4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun “Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar” kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir: “(1) Cumhuriyet savcısı, soruşturma evresi sonunda, kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi veya kovuşturma olanağının bulunmaması hâllerinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Bu karar suçtan zarar gören ile önceden ifadesi alınmış veya sorguya çekilmiş şüpheliye bildirilir. Kararda, itiraz hakkı, süresi ve mercii gösterilir.” 5271 sayılı Kanun’un “Cumhuriyet savcısının kararına itiraz” kenar başlıklı  maddesinin 18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanun’un  maddesi ile değişiklik yapılmadan önceki (1) numaralı fıkrası şöyledir: “(1) Suçtan zarar gören, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren on beş gün içinde, bu kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesine en yakın ağır ceza mahkemesine itiraz edebilir.” 5271 sayılı Kanun’un “Karar” kenar başlıklı  maddesi şöyledir: “(1) Kanunda yazılı haller saklı kalmak üzere, itiraz hakkında duruşma yapmaksızın karar verilir. Ancak, gerekli görüldüğünde Cumhuriyet savcısı ve sora müdafi veya vekil dinlenir. (2) İtiraz yerinde görülürse merci, aynı zamanda itiraz konusu hakkında da karar verir. (3) Karar mümkün olan en kısa sürede verilir. (4) Merciin, itiraz üzerine verdiği kararları kesindir; ancak ilk defa merci tarafından verilen tutuklama kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir.”