Haklar: Adil yargılanma hakkı (Hukuk)-Mülkiyet Hakkı

Başvuru, yapı ruhsatları ve yapı kullanım belgesi iptal edilen alışveriş merkezinin mühürlenerek yıkımına karar verilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.   Başvurular 8/9/2015 ve 13/4/2016 tarihlerinde yapılmıştır.Konuları aynı olan 2015/15095, 2016/6931, 2016/6932 ve 2016/6933 sayılı başvuruların 2015/15094 sayılı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine, anılan dosyaların kapatılmasına ve incelemenin 2015/15094 sayılı dosya üzerinden yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:A. Uyuşmazlığın Arka Planı Başvurucu şirketler, İstanbul'un Bakırköy ilçesi Osmaniye Mahallesi'nde bulunan 1223 ada 6 parsel sayılı taşınmaz üzerinde yer alan Marmara Forum AVM (AVM) isimli alışveriş merkezini işletmektedir. Başvurucuların beyanlarına göre imar planına uygun olarak hazırlanan avan projeye uygun olarak yapı ruhsatı alınmış, inşaatın ruhsata uygun bir şekilde bitirilmesi üzerine de kendilerine yapı kullanım izni verilmiştir. 31/3/2011 tarihinde de AVM faaliyete başlamıştır.  İstanbul Büyükşehir Belediyesi (Büyükşehir Belediyesi) 10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyeleri Kanunu'nun  maddesine istinaden yapmış olduğu denetimde, imar mevzuatı kapsamında kamuya ait olması gereken açık otopark alanına özel otopark alanı yapılmasına müsaade edildiği gerekçesiyle Bakırköy Belediyesi (Belediye) tarafından verilen 19/12/2008 tarihli tadilat ve ilave inşaat ruhsatının 19/10/2011 tarihinde iptaline karar vermiştir. Söz konusu yapı hakkında 22/11/2011 tarihli yapı tatil tutanağı düzenlenmiş ve yapı mühürlenmiştir.  Diğer taraftan Belediyenin aynı yapı için verdiği 28/1/2011 tarihli tadilat ve ilave inşaat ruhsatı Büyükşehir Belediyesince 29/11/2011 tarihinde iptal edilmiştir. Bunun üzerine aynı yapı hakkında 8/12/2011 tarihinde ikinci kez yapı tatil tutanağı düzenlenmiş ve yapı mühürlenmiştir. Büyükşehir Belediye Encümeninin 11/1/2012 tarihli kararıyla da yapının yıkımına karar verilmiştir. Son olarak başvuruya konu yapı için verilen yapı kullanma izin belgesi Büyükşehir Belediyesince 28/5/2012 tarihinde iptal edilmiştir.B. Yapı Ruhsatlarının İptali Nedeniyle Açılan Davalar Başvurucular 19/12/2008 tarihli tadilat ve ilave inşaat ruhsatının iptaline ilişkin Büyükşehir Belediyesinin 19/10/2011 tarihli işleminin iptali istemiyle İstanbul  İdare Mahkemesinde (Mahkeme) dava açmıştır. Mahkeme, 4/3/2014 tarihinde davanın reddine karar vermiştir (E.2011/2473, K.2014/460). Kararın gerekçesinde, imar planı kapsamında kamuya ayrılan yere kamu eline geçmeden ruhsat tanzim edildiği ve uygulama yapıldığı vurgulanmıştır. Mahkemece inşaat ruhsatının, dayanak imar planına ilişkin plan notundaki hükme de aykırı olduğu ifade edilerek ruhsatın iptaline yönelik tesis edilen idari işlemin hukuka aykırı olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Başvurucular ayrıca 28/1/2011 tarihli tadilat ve ilave inşaat ruhsatının iptaline ilişkin Büyükşehir Belediyesinin 29/11/2011 tarihli işleminin iptali istemiyle ikinci bir dava açmıştır. Mahkeme 4/3/2014 tarihinde yukarıda belirtilen aynı gerekçeyle davanın reddine karar vermiştir (E.2012/763, K.2014/461).  Danıştay Altıncı Dairesi 22/10/2014 tarihinde Mahkemenin her iki kararının bozulmasına hükmetmiştir. İdare tarafından karar düzeltme talebinde bulunulması üzerine aynı Daire tarafından 3/6/2015 tarihinde her iki karar da onanmıştır. Dairenin karar gerekçesinde, uyuşmazlığın teknik bir bilgiyi gerektirmediği, Mahkemece yapılan keşif ve alınan bilirkişi raporu dikkate alınmaksızın hüküm verilebileceği ifade edilmiştir. Sonuç olarak imar mevzuatına ve dayanağı olan imar planına aykırı olarak düzenlendiği anlaşılan yapı ruhsatının iptal edilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı vurgulanmıştır. Mühürleme İşlemi ve Yıkım Kararı Nedeniyle Açılan Davalar Başvurucular 22/11/2011 tarihli yapı tatil tutanağı ile bu tutanağa istinaden yapının mühürlenmesi işleminin iptali istemiyle dava açmıştır. Mahkeme 26/3/2014 tarihinde dava davanın reddine karar vermiştir (E.2012/412, K.2014/601). Kararın gerekçesinde, 19/12/2008 tarihli tadilat ve ilave inşaat ruhsatının idare tarafından iptal edildiği, bu işleme karşı açılan davanın da 4/3/2014 tarihinde Mahkemece reddedildiği, buna göre yapının ruhsatsız duruma geldiği vurgulanmıştır. Mahkemeye göre söz konusu yapı, tadilat ve ilave inşaat ruhsatının iptali nedeniyle önceden verilen ve hâlen geçerli olan yapı ruhsatı ve eklerine aykırı duruma düşmüştür. Dolayısıyla ruhsat ve eklerine aykırı duruma düşen söz konusu yapı hakkında düzenlenen yapı tatil tutanağı ve yapının mühürlenmesi işlemlerinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır. Öte yandan başvurucular, 8/12/2011 tarihli yapı tatil tutanağı ile bu tutanağa istinaden yapının mühürlenmesi işleminin iptali istemiyle bir dava daha açmıştır. Mahkeme 26/3/2014 tarihinde aynı gerekçelerle bu davanın da reddine karar vermiştir (E.2012/785, K.2014/602). Danıştay Ondördüncü Dairesi 2/4/2015 tarihinde her iki kararın da bozulmasına hükmetmiştir. Karar düzeltme aşamasında aynı Daire 24/12/2015 tarihinde bahse konu kararların onanmasına karar vermiştir. Nihai kararın gerekçesinde, yapı ruhsatı iptal edilen yapıların tedbir amaçlı mühürlenerek durdurulmasına ilişkin işlemlerde kamu yararına aykırılık bulunmadığı belirtilmiştir. Son olarak başvurucular, İstanbul Büyükşehir Encümeni tarafından verilen 11/1/2012 tarihli yıkım kararının iptali istemiyle dava açmıştır. Mahkeme 26/3/2014 tarihinde davanın reddine karar vermiştir (E.2012/1369, K.2014/603). Mahkeme, başvuruya konu yapı hakkında tanzim edilen her iki yapı tatil tutanağının düzenlenmesi ile bu tutanakların yapı yerine asılmasından itibaren en çok bir ay içerisinde yapının hukuken geçerli olan ve yürürlükte bulunan ruhsatına uygun hâle getirilmesi gerekirken buna uyulmadığını belirlemiştir. Mahkemeye göre Büyükşehir Belediyesi ve Belediye arasında 27/4/2010 tarihinden itibaren yapıya ilişkin yazışmalar da dikkate alındığında yapının yıkımına karar verilmesinde hukuka aykırı bir durum bulunmamaktadır. Danıştay Ondördüncü Dairesi 2/4/2015 tarihinde kararın bozulmasına hükmetmiştir. Aynı Daire 24/12/2015 tarihindekarar düzeltme talebini kabul ederek kararın onanmasına karar vermiştir. Nihai kararın gerekçesinde, başvurucular tarafından yapı ruhsatlarının iptaline yönelik açılan davaların reddedilerek kesinleştiği dikkate alındığında, yapı ruhsatı iptal edilen ve bu nedenle ruhsatsız hâle gelen yapının yıkımına karar verilmesine yönelik işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ifade edilmiştir.  Nihai kararlar,başvurucular vekiline 11/8/2015 ve 15/3/2016 tarihlerinde tebliğ edilmiştir. Başvurucular, 8/9/2015 ve 13/4/2016 tarihlerinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuşlardır.  İlgili hukuk için bkz. Murat Emrah Emre, B. No: 2018/1275, 30/10/2018, §§ 13-