Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvurucu, 10/3/2011 tarihli ve 6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu’nun  maddesi ile 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanunu’na eklenen geçici  maddede düzenlenen haklardan yararlanmak için açtığı davanın reddedilmesi nedeniyle Anayasa’nın  maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.   Başvuru, 2/5/2013 tarihinde Balıkesir İdare Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön incelemede başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumunun bulunmadığı tespit edilmiştir. İkinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca, 19/12/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir. Bölüm Başkanı tarafından 15/1/2015 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına ve bir örneğinin görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmesine karar verilmiştir. Adalet Bakanlığının 27/2/2015 tarihli görüş yazısı 7/3/2015 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiş, başvurucu, 11/3/2015 tarihli dilekçesi ile Bakanlık görüşüne karşı cevaplarını sunmuştur. A. Olaylar Başvuru dilekçesi ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvurucu, astsubay statüsünde görev yapmakta iken disiplinsizliği nedeniyle 1/8/2000 tarihinde Yüksek Askeri Şura (YAŞ) kararıyla Türk Silahlı Kuvvetlerinden (TSK) ilişiği kesilmiştir.  6191 sayılı Kanun’un  maddesinin (7) numaralı fıkrası ile 926 sayılı Kanun’a eklenen geçici  madde, 12/3/1971 tarihi sonrasındaki yargı denetimine kapalı idari işlemler veya YAŞ kararlarıyla TSK’dan ilişiği kesilenlere bazı haklarının iadesinin sağlanması amacıyla idareye başvuru imkânı getirmiş ve bu hükümden yararlanabilmek için 6191 sayılı Kanun’un yürürlük tarihinden itibaren 60 gün içinde Milli Savunma Bakanlığına başvurulması gerektiği hükme bağlanmıştır. Başvurucunun, 926 sayılı Kanun’a eklenen geçici  madde düzenlemesinden yararlandırılması talebiyle yaptığı başvuru, Milli Savunma Bakanlığının 5/7/2011 tarihli işlemi ile reddedilmiştir.  Başvurucunun 9/8/2011 tarihinde, ayırma işlemine ilişkin bilgi ve belge talep etmesi üzerine Genelkurmay Başkanlığının 11/10/2011 tarihli yazısı ile ayırma işleminin uzun bir süre zarfında sıralı sicil amirlerinin gözlem, inceleme ve değerlendirmeleri, yetkili personelin dosya üzerinden yapmış olduğu ve tüm belge, bilgi, izlenim, kanaat ve raporları göz önünde bulundurularak tesis edildiği yönünde başvurucuya bilgi verilmiş, bunun yanında Marksist-Leninist görüşleri benimsediği, PKK terör örgütünü övücü konuşmalar yaptığı, çevresindekilere bu doğrultuda propaganda yaptığı, sakıncalı kategorisinde bulunan bir kişiyle irtibatlı olduğu, amirleri nezdinde örgüt mensubu bir şahsın veya grubun kendisini rahatlıkla kullanabileceği kanaatini uyandırdığı, İzmit ilinde siyasi bir partinin mitinglerine gittiği, yine İzmit ilinde sol görüşlü kişilerin barındığı kahvehanelere gittiği ve arkadaşlarını da beraberinde götürdüğü, 2000 yılındaki son atamasından sonra göreve başladığı gemide hiç kimseyle görüşmediği ve hiçbir konuda fikir beyan etmediği, 2000 yılında sakıncalı sol personel kategorisine alındığı, bu nedenlerle tutum ve davranışları ile yasa dışı görüşleri benimseyip bu faaliyetlerde bulunduğu belirtilmiş, ayrıca ailesinin PKK taraftarı olduğu gerekçeleriyle TSK'dan ayırma işlemine tabi tutulmasına ilişkin 28/7/2000 tarihli YAŞ'a sevk kararı, 1/8/2000 tarihli YAŞ kararı ve 1983 yılından 2000 yılına kadar olan dönemdeki sicil bilgi ve notları başvurucuya gönderilmiştir. Başvurucu tarafından, anılan işlemin iptali istemiyle Askeri Yüksek İdare Mahkemesi (AYİM) Birinci Dairesinde açılan davaya ait dilekçede“... YAŞ kararıyla emekliye sevk edildiğini, bunun da aynı gemide görev yaptığı ve geçimsizlik ve çekememezlik nedeniyle anlaşamadığı rütbeli bir personelin yazdığı ihbar mektubuna ve hatalı yürütülen bir istihbarat çalışmasına dayandığını düşündüğünü, ailesiyle aynı sitede ve fakat farklı apartmanlarda oturan adları aynı yaptıkları iş aynı ve iş yerlerinin mesafesi yaklaşık 500 mt. olan bir bölgede istihbarat faaliyeti yapıldığını, babası ile bölücü örgüt sempatizanı olan şahısların isimlerinin karıştırıldığına inandığını, oysa babasının emekli öğretmen olduğunu, aynı zamanda oturduğu apartmana bitişik Erdal Büfe isimli büfeyi işlettiğini, sonradan … üyesi olduğunu ve çocuklarının da bölücü faaliyetlere katıldığını öğrendiği Ali GÖÇEN isimli başka bir şahsın da, babasının işlettiği Erdal Büfenin bitişiğindeki D Blokta ikamet ettiğini, bu şahsın da babasının büfesinin 500 mt. uzağında ve babasının oturduğu apartmanın ismini taşıyan Evrim Büfe isimli başka bir büfeyi işlettiğini, keza yine sonradan öğrendiğine göre babasının oturduğu sitenin C bloğunda, kendisiyle hiçbir akrabalık ya da sosyal bağları bulunmadığı halde kendisi gibi "Tekin" soyadını taşıyan Kürt kökenli bir öğretmenin ikamet ettiğini, muhtemelen bu iki şahıs ile babasının karıştırıldığını, bu doğrultuda düzenlenen istihbarat raporu sayesinde Ordudan atıldığını, oysa hiçbir zaman bölücü örgütü övmediğini, hep karşısında olduğunu bu hatalı istihbarat raporunu düzenleyenler hakkında 2011 yılında şikayetçi olduğunu, Savcılığa suç duyurusunda bulunulduğunu, yeniden yapılacak bir istihbarat çalışması sayesinde haklılığının ortaya konulabileceğini ...” ileri sürmüştür. AYİM Birinci Dairesi 4/12/2012 tarihli ve E.2012/366, K.2012/1405 sayılı kararı ile davayı reddetmiştir. Kararın gerekçesi şöyledir:“Anayasanın 125/4'üncû maddesinde; yargı yetkisinin, idarî eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlı olduğu, bu yetkinin hiçbir surette yerindelik denetimi şeklinde kullanılamayacağı belirtilmektedir. 1602 sayılı AYİM Kanununun 21/2'nci maddesinde de benzer hükümler yer almaktadırBu bağlamda dava konusu işlem değerlendirildiğinde; davalı idare tarafından gönderilen belgelerden; davacının Marksist-Leninist görüşleri benimsediği, PKK Terör örgütünü övücü konuşmalar yaptığı, çevresindekilere bu yönde konuşmalar yaptığı, amirleri üzerinde örgüt mensubu bir kişinin veya gurubun kendisini rahat bir şekilde kullanabileceği yönünde kanaat uyandırdığı, İzmit'te … mitingine katıldığı, 28 Şubat 2000 tarihinde son atamasından sonra hiçbir konuda fikir beyan etmediği, 2000 tarihinde sakıncalı sol personel kategorisine alındığı, Balıkesir'de ikamet eden ailesinin, çevresinde PKK taraftarı ve … olarak bilindiği, Kocaeli Emniyet Müdürlüğü tarafından verilen 01 Temmuz 1999 tarihli cevabi yazıda da; aynı mahiyette tespitler yapıldığı, davacıyla ilgili alınan başka raporlarda da benzer mahiyette tespitler yapıldığı, bir çok sicil amirinin menfi kanaatinin bulunduğu anlaşılmaktadır.Sonuç olarak; her ne kadar davacı, hakkında yanlış istihbarat yapıldığını ileri sürmüş ise de gelen ihbar mektubu üzerine davacı hakkında Birliğinde yapılan tespitte, ihbar mektubu üzerine, mektupta geçen hususların araştırılması konusunda yazılan yazı üzerine Kocaeli Emniyet Müdürlüğünün isim ve adres üzerinden yaptığı tespitler ve somut bilgiler, davacıyla ilgili birlik kanaatleri ve düzenlenen raporlar birlikte dikkate alındığında, davacı hakkındaki tespitlerde yanılma suretiyle başka bir kişiyle karıştırıldığına dair emare bulunmadığı, bu nedenle yeni bir araştırma yapılmasına gerek olmadığı, tüm bu hususlar dikkate alındığında, davalı idarenin takdir yetkisini hukuka uygun kullandığı, açık bir değerlendirme hatasının bulunmadığı, bu bağlamda davalı idare tarafından tesis edilen işlemde hukuka aykırı bir yön bulunmadığı sonucuna varılmıştır.” Başvurucunun bu karara karşı karar düzeltme istemi de aynı Dairenin 9/4/2013 tarihli ve E.2013/447, K.2013/398 sayılı kararıyla reddedilmiş ve karar 24/4/2013 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu, 2/5/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapmıştır.B. İlgili Hukuk Anayasa’nın “Askeri Yüksek İdare Mahkemesi” kenar başlıklı  maddesi şöyledir:“Askerî Yüksek İdare Mahkemesi, askerî olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askerî hizmete ilişkin idarî işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve son derece mahkemesidir. Ancak, askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olması şartı aranmaz.Askerî Yüksek İdare Mahkemesinin askerî hâkim sınıfından olan üyeleri, mahkemenin bu sınıftan olan başkan ve üyeleri tamsayısının salt çoğunluğu ve gizli oy ile birinci sınıf askerî hâkimler arasından her boş yer için gösterilecek üç aday içinden; hâkim sınıfından olmayan üyeleri, rütbe ve nitelikleri kanunda gösterilen subaylar arasından, Genelkurmay Başkanlığınca her boş yer için gösterilecek üç aday içinden Cumhurbaşkanınca seçilir.Askerî hâkim sınıfından olmayan üyelerin görev süresi en fazla dört yıldır.Mahkemenin Başkanı, Başsavcı ve daire başkanları hâkim sınıfından olanlar arasından rütbe ve kıdem sırasına göre atanırlar.(Değişik fıkra: 7/5/2010-5982/21 md.)Askerî Yüksek İdare Mahkemesinin kuruluşu, işleyişi, yargılama usulleri, mensuplarının disiplin ve özlük işleri mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre kanunla düzenlenir.” 4/7/1972 tarihli ve 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu’nun “Teminat” başlıklı  maddesi şöyledir:“Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin Başkanı, Başsavcı, Daire Başkanları ve üyeleri; Askeri Yüksek İdare Mahkemesi hakimleri olarak Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının kendilerine sağladığı teminat altında hizmet görürler.” 1602 sayılı Kanun’un ,  ve  maddeleri şöyledir:“Üyelerin seçimi: Madde 8 – (Değişik: 25/12/1981 - 2568/1 md.) Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin askeri hakim sınıfından olan üyeleri, bu sınıftan olan başkan ve üyeler tam sayısının salt çoğunluğu ile her boş yer için gösterilecek üç aday arasından, Hakim sınıfından olmayan üyeleri, Genelkurmay Başkanlığınca her boş yer için gösterilecek üç aday arasından, Cumhurbaşkanınca seçilir.” “Atanma: Madde 9 – (Değişik: 25/12/1981 - 2568/1 md.) Seçilenler arasından rütbe ve kıdem sırasına göre Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Başkanlığına, Başsavcılığına, daire başkanlıklarına ve üyeliklere, Milli Savunma Bakanı ve Başbakanın imzalayacağı, Cumhurbaşkanının onaylayacağı Kararname ile atama yapılır. Atamalar ResmiGazete'de yayımlanır. Başkan, Başsavcı ile daire başkanlarının askeri hakim sınıfından olması şarttır.” “Görev süresi: Madde 10 – (Değişik: 25/12/1981 - 2568/1 md.) Askeri Hakim sınıfından olmayan üyelerin görev süresi en fazla dört yıldır.” 926 sayılı Kanun’un geçici  maddesinin birinci, ikinci ve dördüncü fıkraları şöyledir:“12 Mart 1971 tarihinden bu Kanunun yayımı tarihine kadar, yargı denetimine kapalı idari işlemler veya Yüksek Askerî Şûra kararları ile Türk Silahlı Kuvvetlerinden ilişiği kesilenler veya vefatları hâlinde hak sahipleri, bu madde hükümlerinden yararlanabilmek için altmış gün içinde Milli Savunma Bakanlığına başvururlar.Milli Savunma Bakanı, başvurunun kabulüne veya reddine en geç altı ay içinde karar verir. Milli Savunma Bakanı, hazırlık amacıyla sadece gerekli yazışmaların yapılması hususunda yardımcı olmak üzere gerektiğinde komisyonlar kurabilir ve bu komisyonlara, ilgili bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşlarından temsilci çağırabilir. İlgililerin, Türk Silahlı Kuvvetlerinden ilişiklerinin kesilmesine esas bilgi ve belgeler Genelkurmay Başkanlığınca en geç altmış gün içinde Milli Savunma Bakanlığına gönderilir.… Başvurunun reddi hâlinde, bu ret işlemine karşı ilgililer altmış gün içinde Askerî Yüksek İdare Mahkemesinde dava açabilirler.”