Haklar: Özel hayatın ve aile hayatının korunması hakkı

Başvuru, eşin görev yaptığı yerden başka yere yapılan atama işlemi nedeniyle aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Bölüm Başkanı tarafından, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu 9/12/1991 tarihinde Kars Merkez İlçe Seçim Kuruluna seçim müdürü olarak atanmıştır. Başvurucu, Yüksek Seçim Kurulu Başkanlığının (YSK) 18/3/2018 tarihli kararı ile 30/11/2017 tarihli 7062 sayılı Yüksek Seçim Kurulunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun ile 18/2/2018 tarihli ve 30336 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan YSK Memur Sınav, Atama, Yer Değiştirme ve Nakil Yönetmeliği'nin (Yönetmelik) yer değiştirmeye tabi seçim müdürlerinin bulunduğu yerde altı yıldan fazla çalışamayacağına ilişkin düzenlemeleri gerekçe gösterilerek Sinop Ayancık İlçe Seçim Kuruluna seçim müdürü olarak atanmıştır. Başvurucu, atama işlemine karşı 20/3/2018 tarihinde Erzurum  İdare Mahkemesinde (Mahkeme) iptal davası açmıştır. Başvurucu, dava dilekçesinde eşinin 29/3/2009 tarihli seçimden itibaren Kars Merkez Mahallesi muhtarlığı görevini yürütmekte olması nedeniyle atandığı yere gelemeyeceğini, anılan işlemin aile birliği gözetilmeksizin gerçekleştirildiğini ileri sürmüştür. Mahkeme 2/10/2018 tarihinde davanın kabulü ile atama işleminin iptaline karar vermiştir. Kararın gerekçesinde; 7062 sayılı Kanun'un atamaya tabi personelin aynı yerde altı yıldan fazla görev yapamayacağına ilişkin  maddesinin 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun atamalarda aile birliğinin de gözetilmesi gerektiğini öngören  maddesiyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğine işaret edilmiştir. İdarenin istinaf başvurusu üzerine Erzurum Bölge İdare Mahkemesi  İdari Dava Dairesince (Bölge İdare Mahkemesi) 20/2/2020 tarihinde, anılan kararın kaldırılmasına ve davanın reddine kesin olarak karar verilmiştir. Kararın gerekçesinde; 7062 sayılı Kanun'un  maddesi uyarınca aynı yerde altı yıldan fazla görev yapan seçim müdürlerinin bölgeler arası yer değiştirme suretiyle farklı bir yere atanmasının gerektiği, bu hususta herhangi bir istisnaya yer verilmediği, başvurucunun da 1991 yılından itibaren aynı yerde görev yaptığı belirtilmiştir. Başvurucu anılan kararı 12/4/2020 tarihinde tebellüğ ettikten sonra 5/5/2020 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurucu, başvuru tarihinden sonra 26/4/2022 tarihinde yaş haddinden emekliye ayrılmıştır.  7062 sayılı Kanun’un "Personele ilişkin hükümler" kenar başlıklı  maddesinin (7) numaralı fıkrası şöyledir: " Seçim müdürü ve seçim müdür yardımcıları, nüfusa kayıtlı oldukları ilçelerde görev yapamazlar; geçici görevde geçen süreler de dâhil aynı yerde altı yıldan fazla çalışamazlar. Ancak bu süreyi dolduranlar, ihtiyaç duyulması hâlinde Başkanın kararıyla en fazla bir yıl daha aynı yerde çalışabilirler." Yönetmelik'in "Zorunlu yer değiştirme suretiyle atamaya tabi personel, hizmet bölgeleri ve çalışma süreleri" kenar başlıklı  maddesi şöyledir: " Seçim müdürü ve müdür yardımcıları zorunlu yer değiştirme suretiyle atamaya tâbi personeldir. Seçim müdürü ve müdür yardımcılarının yer değiştirme suretiyle atanacakları yerler, bu Yönetmelik ekinde belirlenen beş bölgeye ayrılır. Zorunlu hizmet süreleri, beşinci ve dördüncü bölgelerde üç yıl, üçüncü bölgede dört yıl, ikinci bölgede beş yıl, birinci bölgede altı yıldır. " Yönetmelik'in "Bölgeler" kenar başlıklı  maddesi şöyledir: " Seçim müdürü ve müdür yardımcıları bölge esasına göre çalışırlar. Bölge esasına göre yer değiştirmeye tâbi olanlar;a. Kendisinin nüfusa kayıtlı olduğu ilçelere,b. Altı yıldan fazla görev yaptıkları yerlere, atanamazlar" Yönetmelik'in "Zorunlu yer değiştirme suretiyle atamada uygulanacak esaslar" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:" Zorunlu yer değiştirme suretiyle atamaya tabi personel geçici görevde geçen süreler de dâhil, aynı yerde altı yıldan fazla çalışamazlar. Ancak bu süreyi dolduranlar, ihtiyaç duyulması halinde Başkanın kararıyla en fazla bir yıl daha aynı yerde çalışabilirler. Zorunlu yer değiştirme suretiyle yapılacak atamaların beşinci bölgeden başlanmak suretiyle yapılması esastır. Ancak, herhangi bir sebeple bu bölgeye ataması yapılmayıp da, diğer bölgelere ataması yapılmış olanlar, bu bölgelerdeki zorunlu hizmet süresini tamamladıktan sonra alt bölgelere atanırlar. Bu Yönetmelikte belirtilen istisnalar dışında, hizmet bölgelerindeki zorunlu çalışma süresini tamamlayan personelin daha önce görev yapmadığı veya zorunlu çalışma süresini tamamlamadığı başka hizmet bölgesine atanması esastır. Ancak alt bölgelerdeki hizmet süresini tamamlayanlar talepleri halinde ve kadro durumunun zorunlu kıldığı hallerde aynı hizmet bölgesi ya da daha alt hizmet bölgesinde çalıştırılabilirler. Bulunulan hizmet bölgesinde herhangi bir nedenle zorunlu hizmet süresinden fazla geçen süreler, çalışılmayan veya zorunlu hizmet süresi tamamlanmamış olan bir üst bölgedeki zorunlu çalışma süresinden sayılır. Ancak, üst bölgelerdeki zorunlu çalışma süreleri tamamlanmış ise görev yaptığı hizmet bölgesinde fazladan çalışılan süreler bir alt bölgedeki zorunlu hizmet süresinden sayılır." 657 sayılı Kanun'un "Yer değiştirme" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir: " Kurumlarda yer değiştirme suretiyle atanmalar; hizmetlerin gereklerine, özelliklerine, Türkiyenin ekonomik, sosyal, kültürel ve ulaşım şartları yönünden benzerlik ve yakınlık gösteren iller gruplandırılarak tespit edilen bölgeler arasında adil ve dengeli bir sistem içinde yapılır. Yeniden veya yer değiştirme suretiyle yapılacak atamalarda; aile birimini muhafaza etmek bakımından kurumlar arasında gerekli koordinasyon sağlanarak memur olan diğer eşin de isteği halinde ataması, atamaya tabi tutulan memurun atandığı yere 74 ve 76 ncı maddelerde belirtilen esaslar çerçevesinde yapılır. Yer değiştirme suretiyle atanmaya tabi memurun atandığı yerde eşinin atanacağı teşkilatın bulunmaması ya da teşkilatı olmakla birlikte niteliğine uygun münhal bir görev bulunmaması ve ilgilinin de talebi halinde, bu personele eşinin görev süresi ile sınırlı olmak üzere aşağıdaki şartlarda izin verilebilir...." 25/6/1983 tarihli ve 18088 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik'in (Devlet Memurları Yönetmeliği) "Aile Birliği Mazeretine Bağlı Yer Değişikliği" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir: " Aile birliği mazeretine dayanarak yer değişikliği memurun; ...e. Milletvekili, belediye başkanı, muhtar veya noter olan eşlerinin bulunduğu yere, atanması suretiyle yapılabilir.... " Danıştay İkinci Dairesinin 22/11/2021 tarihli ve E.2020/343, K.2021/4377 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:" ...Karayolları Genel Müdürlüğü Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği'nin 5 ila  maddeleri incelendiğinde, görevde yükselme eğitimi ve sınavına ilişkin sürecin boş kadroların ilanı ile başladığı, bu boş kadrolar için başvuruların yapıldığı, eğitimin ve sınavın atanmak istenilen boş kadroya ait görevin alanı ve niteliğine göre düzenlendiği, sınava girilen kadroya atama yapıldığı ve atama yapılacak boş kadroların farklı hizmet bölgelerinde olması halinde ilgililerin tercihlerinin esas alındığı görülmektedir. Dolayısıyla, görevde yükselme sınavı ve eğitimine katılacak kişiler tarafından, atanabilecekleri boş kadrolar ve yerleri önceden bilinmektedir. Atanılacak yerler ve kadrolar önceden bilindiğine ve görevde yükselme eğitimi ve sınavına girildiğine göre, sınavdan sonra gerçekleştirilen atamanın ve atanılan yerde belli bir süre ile çalışma zorunluluğu getirilmesinin aile birliğinin korunması ilkesine aykırı olduğunun kabulüne olanak bulunmamaktadır.Bu durumda, kamu görevlilerinin eş durumuna ilişkin özürleri ile hizmetin yeterli personelle aksamadan yürütülmesini dengeli bir şekilde bir arada dikkate almak zorunda olan idarenin, görevde yükselme sınavı sonucunda atanılan yerde belli bir süre ile çalışma zorunluluğu getirmesinde kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığından dava konusu Yönetmelik kuralında hukuka aykırılık görülmemiştir...." Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 22/11/2018 tarihli ve E. 2016/3431, K. 2021/4377 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:" ... Dosyanın incelenmesinden, Afyonkarahisar ili, Sandıklı ilçesi, Başağaç Kasabası İlköğretim Okulunda sınıf öğretmeni olarak görev yapan davacının, eşinin Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunda enerji uzman yardımcısı olarak görev yapması ve Ankara dışında başka bir ilde görev yapma olanağının bulunmadığından bahisle Ankara iline atanma başvurusunda bulunduğu, 'boş kontenjan bulunmadığı' gerekçesiyle, davacının tercihleri alınmamak suretiyle başvurusunun reddedildiği anlaşılmaktadır.Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri gereğince, öğretmenlerin özür durumuna bağlı yer değiştirme isteklerinde aile birliğinin gözetileceği açık olmakla birlikte, söz konusu isteklerin değerlendirilmesinde hizmet gereklerinin dikkate alınması gerekmektedir.Bu durumda, davacının, dava konusu işlem tarihi itibarıyla alanında norm kadro fazlalılığı bulunan Ankara iline atanma talebinin, anılan ilde 'boş kontenjan bulunmadığı' gerekçesiyle reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık, işlemin iptali yolunda verilen Mahkeme kararında hukuki isabet görülmemiştir. ..."