Haklar: İfade özgürlüğü

Başvuru, ulusal bir gazetede yayımlanan bir köşe yazısı nedeniyle üç gün süreyle resmî ilan ve reklamlarının kesilmesine karar verilmesinin ifade ve basın özgürlüklerini ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 27/10/2016 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvurucu, olayların geçtiği tarihte Yeni Akit gazetesinin (gazete) yayımcısıdır. 19/1/1961 tarihli ve 195 sayılı Basın İlan Kurumu Teşkiline Dair Kanun ile kurulmuşve kamu tüzel kişiliğini haiz bir idare olan Basın İlan Kurumu'nun (BİK) internet sitesinde; Kurumun resmî ilanların dağıtımında adaletsiz davranıldığı gerekçesiyle hükümet ile gazeteleri karşı karşıya getiren uygulamalara son vermek amacıyla kurulduğu belirtilmiştir. BİK'in görevlerinden biri de, basın ahlak esasları kapsamında şikâyete bağlı ve/veya resen inceleme yaparak ihlalin sabit olduğu hâllerde "resmî ilan ve reklamların kesilmesi" yoluyla gazetelere yaptırım uygulanmasıdır. Gazetenin 1/7/2013 tarihli nüshasında "Türkiye, Brezilya, Mısır... Her soruya bir cevabım var!"başlıklı bir yazı yayımlanmıştır. Bu yazıda, Mısır ve Brezilya'da yaşanan birtakım olaylarla Gezi olayları karşılaştırılarak Amerika'nın söz konusu olayları provoke ettiği belirtilmiş ve olaylara karışan insanlar da "kukla" olarak nitelendirilmiştir. Yazının cezalandırmaya konu olan kısımları özetleşöyledir:"... Şu hâle bakın;Adam 'yüzde 70 oy' almış ama ona 'İstifa et' diyorlar...Verecek tek bir cevap var;'Erkeksen, maçan sıkıyorsa, yüzde 70 oy sen al, sen iktidar ol!'Değilse, kes sesini!..Hem 'Demokrasi' diyeceksin, hem 'Demokratik tepki hakkımı kullanıyorum' diyeceksin, hem de polise taş ve molotof atarken yüzünü 'maske' ile gizleyeceksin!..Ulan 'köpek oğlu köpek!'Ulan pezevenk!.. Ulan kaltak!.. 'Demokratik hak'ların 'taş'larla, 'molotof”larla, 'tabanca' ve 'bıçak'larla istendiği nerede görülmüş?Hem saldırıyorsun, hem de 'Anneee!.. Polis beni dövdü' diye ciyaklıyorsun!..Polis niye dövdü seni?..Nerede dövdü?..'Çay bahçesi'nden dönerken mi dövdü, yoksa 'kütüphane' veya 'piknik'ten dönerken mi?..Ulan, yolda yürüyen adamı polis niye dövsün, niye tazyikli su sıksın?.Senin ne 'bok' işin vardı orada?..." BİK'in Basın Ahlak Esasları Hakkında 129 sayılı Genel Kurul kararının ilgili kısımları şöyledir:"Madde 1 – Bir kamu hizmeti olan gazetecilik, kişisel veya ahlâka aykırı amaç ve çıkarlara âlet edilemez ve kamu yararına aykırı bir şekilde kullanılamaz. Haberlerde ve olayların yorumunda gerçeklerden saptırma, çarpıtma veya kısaltma yoluyla amaçlı olarak ayrılınamaz. Doğruluğu kuşku uyandırabilen ve araştırılması gazetecilik imkânları içinde bulunan haberler, araştırılıp doğruluğuna emin olunmadan yayınlanamaz. Bu hizmetin görülmesinde aşağıdaki Basın Ahlâk Esasları’na uyulur:...e) Küçüklerin ve gençlerin toplum içinde, kişiliklerinin gelişmesini ve korunmasını olumsuz etkileyecek veya onlara yönelik cinsel tacize teşvik eden ve şiddeti özendiren yayın yapılamaz.h) Ahlâka aykırı yayın yapılamaz....Madde 2 – Gazete ve dergilerin Basın Ahlâk Esasları’na aykırı davrandığına ilişkin ihbar ve şikâyetler, kendilerini ilgilendiren hallerde gerçek ve tüzel kişilerce, genel olarak da 195 sayılı Kanun’un 5’inci maddesinde temsili öngörülen kurum veya kuruluşlarca Basın İlân Kurumu Yönetim Kurulu’na yapılır....Aynı konuda yargı organlarına başvurulmuş olması, Yönetim Kurulu’nun incelemesini ve karar vermesini etkilemez.Madde 4 –Gazete ve dergilerin, Basın Ahlâk Esasları’na uymadıkları Yönetim Kurulu’nca, kendiliğinden veya başvuru üzerine tespit edildiğinde, 195 sayılı Kanun’un 49’uncu maddesinin (a) bendi uygulanır..." BİK, ilgili yazı hakkında şikâyette bulunulması üzerine inceleme başlatmıştır. BİK Yönetim Kurulu 9/9/2013 tarihinde başvurucu gazete hakkında resmî ilan ve reklamların üç gün süre ile kesilmesine karar vermiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısımları şöyledir:"... Şikayete konu 'Türkiye, Brezilya, Mısır... Her soruya bir cevabım var!' başlıklı köşe yazısında yer alan 'ulan salak oğlu salaklar;... Ulan köpek oğlu köpek! ulan pezevenk!, ulan kaltak!' ifadelerinin Genel Kurul kararının  Maddesinin (e) ve (h) bentlerinin ihlal ettiği kanaatine varılmıştır.... Şikayete konu köşe yazısında yer alan 'küfür' niteliğindeki bu ifadelerin toplumumuzun ve basın yayın organlarının yerleşik yayın politikalarına göre ahlaka aykırı olduğu; bu açıdan gazete yayınlarında yer almaması gerektiği kabul edilen bir husustur. Ayrıca, gazete ve dergileri okuyan gençlerin ve küçüklerin bu ifadeleri kullanmalarının bir başka deyişle 'küfürlü' konuşmalarının; küfretmelerinin olağan olduğu izlenimine kapılmaları; böylece kişiliklerinin bu ifadelerden dolayı olumsuz şekilde etkilenmesi de söz konusudur.... Yeni Akit gazetesi savunmasında bu ifadelerin köşe yazısında haklı nedenlerle kullanıldığını belirtmiştir. Basın Ahlak Esasları açısından yapılan bu incelemede şikayet konusu köşe yazısında 'Gezi Olayları' için ileri sürülen hususlar değerlendirilmeden sadece yazıda yer alan 'küfürlü' ifadeler göz önüne alınmıştır. Köşe yazısında ileri sürülen hususların yüzde yüz doğru olduğu düşünülse bile, bu durum gazete yayınında 'küfürlü' ifadelerin kullanılmasını haklı ve mazur göstermez.... Bu itibarla Basın Ahlak Esasları Hakkında129 sayılı Genel Kurul kararının  maddesinin e ve h bentlerini ihlal ettiği sonucuna varıldığından 195 sayılı kanun 49/a maddesi uyarınca resmi ilan ve reklamlarının 3 gün süre ile kesilmesine karar verilmiştir..."  Başvurucu BİK kararına itiraz etmiştir. İstanbul  Asliye Hukuk Mahkemesi (hakem sıfatıyla) 27/9/2016 tarihinde, başvuruya konu yazının içeriği ve yazıda kullanılan dil incelendiğinde BİK'in verdiği kararın mevzuata uygun olduğunu değerlendirerek itirazın reddine kesin olarak karar vermiştir.  Nihai karar 27/9/2016 tarihinde tefhim edilmiştir. Başvurucu 27/10/2016 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.   195 sayılı Kanun’un "Müeyyide" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:  “Bu kanuna veya bu kanuna dayanılarak yapılacak yönetmeliğe veyahut Kurum Genel Kurulunun bu kanunda yazılı hususlarda ittihaz edeceği kararları ile yükletilen ödevlere yahut da basın ahlak esaslarına, riayet etmiyen gazete ve dergilerle prodüktörler ve kamu idare ve teşekkülleri ve 42 nci maddede anılan sair ortakların sorumluları hakkında, diğer mevzuat hükümlerine halel gelmemek üzere, aşağıda yazılı olduğu şekilde muamele yapılır:a) Kurum tarafından o gazete veya dergiye verilecek ilan ve reklamlar, kesinleşen Yönetim Kurulu Kararına dayanılarak, Kurum Genel Müdürlüğünce, iki ayı geçmiyecek bir süre ile kesilir. Ayrıca, bu kanunla temin edilen menfaatlerden de aynı şekilde faydalandırılmaz.b) Prodüktörlük müessesesinin iki ayı geçmemek üzere kapatılması için, Kurul Genel Müdürlüğünce iş, Yönetim Kuruluna intikal ettirilir. Kesinleşen Kurul Kararını, o yerdeki valilik infaz eder.(a) ve (b) bentlerinde yazılı hallerde, Yönetim Kurulu Kararına, tebliğinden itibaren on gün içinde o yerdeki en yüksek dereceli Asliye Hukuk Hakimliğine itiraz edilebilir. Hakim, en geç on beş gün içinde evrak üzerinden kararını verir, bu karar, kesindir.”