Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, gözaltında darp iddiasına yönelik olarak yapılan soruşturmanın kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla sonuçlanmasından dolayı kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 6/8/2014 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi’nden (UYAP) elde edilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir:A. Başvurucu Hakkında İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcılığınca Yapılan Soruşturmalar Ceza infaz kurumundayken ölüm orucundayken ölen bir hükümlünün Koşuyolu Lambacı Sokak üzerindeki mezarı başında yapılan gösteri sırasında, 1971 doğumlu başvurucunun da aralarında yer aldığı yirmi altı şüphelinin güvenlik görevlilerine taş ve sopalarla saldırması üzerine şüpheliler 7/8/1996 tarihinde yakalanarak 23/8/1996 tarihine kadar gözaltında tutulmuştur. Bu olaydan dolayı İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcılığının (DGM Başsavcılığı) 1996/1757 sayılı dosyasında soruşturma başlatılmıştır.  Başsavcılığın 26/11/1996 tarihli iddianamesiyle, atılı suçlardan sanık (başvurucu) hakkında kamu davası açılmıştır. Başvurucu, İstanbul 5 No.lu DGM'nin E.1996/444 sayılı dosyasında yargılanmıştır. DGM’lerin kapatılmasından sonra yargılamaya (kapatılan) İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesinin (CMK  madde ile görevli) E.2004/241 dosyası üzerinden devam edilmiştir. Başvurucu; Savcılıkta ve İstanbul 2 No.lu DGM Yedek Hâkimliğinde verdiği 22/8/1996 tarihli ifadelerinde gözaltında işkence gördüğünü, vücudunda darp izleri olduğunu söylemiştir. Başvurucu aynı tarihte tutuklanmıştır. Başvurucu kovuşturmada da bu iddiayı dile getirmekle birlikte bununla ilgili herhangi bir soruşturma yürütülmemiştir. Adli Tıp Kurumu (ATK) İstanbul DGM Şube Müdürlüğünde 22/8/1996 tarihinde saat 00'de yapılan muayenesi sonucunda hazırlanan raporda; başvurucunun sağ göğüs 1/4 üst iç kadranda tahminen 3 cm çaplı, sağda rengi değişmeye başlamış, kirli sarı renkli eski ekimozun üç gün mutat iştigaline engel teşkil ettiği ifade edilmiştir.  İstanbul 5 No.lu DGM 20/10/1998 tarihinde başvurucunun mahkûmiyetine karar vermiştir. Başvurucunun temyizi üzerine bu karar Yargıtay  Ceza Dairesinin 4/10/1999 tarihli ilamıyla bozulmuştur. Mahkemece on beş yıllık zamanaşımı süresinin dolması nedeniyle başvurucu hakkında açılan kamu davalarının 22/11/2011 tarihinde düşmesine karar verilmiştir. Bu karar temyiz edilmeksizin 30/11/2011 tarihinde kesinleşmiştir.B. İşkence İddialarına İlişkin İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının 2012/19481 Sayılı Soruşturması Başvurucu 11/9/2012 tarihinde İstanbul Emniyet Müdürlüğünde görev yapan beş polis memuru hakkında 7/8/1996 ila 23/8/1996 tarihlerinde gözaltında işkence ve kötü muamelede bulundukları iddiasıyla şikâyette bulunmuştur. Bu iddialarla ilgili olarak İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca (Başsavcılık) 2012/19481 sayılı dosya üzerinden soruşturma başlatılmıştır. Başvurucu, şikâyet dilekçesi ve ifadesinde 7/8/1996 tarihinde Kadıköy'de otobüs durağında beklerken gözaltına alındığını, karakola götürülürken kafasının duvara vurulduğunu, gözaltında iki gün boyunca konuşamadığını, karanlık bir hücrede bekletildiğini, yirmi altı kişinin bulunduğu bir odada gözü kapalı olarak tutulduğunu, vücudunun muhtelif bölgelerine elektrik verildiğini, tazyikli su, Filistin askısı, buz kalıbına yatırma, hakaret, ölüm ve tecavüzle tehdit, lağım suyu içirme, başkalarına yapılan işkenceyi dinletme gibi işkence metotlarına maruz kaldığını belirtmiştir.  Başvurucuyla ilgili tıbbi belge ve raporların gönderilmesi istemiyle Sakarya L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna ve Sakarya Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesine yazılan müzekkerelere verilen cevapta belgelerin 1999 depreminde zayi olduğu bildirilmiştir. Başvurucu, Şişli Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi özürlü sağlık kurulu raporunu ibraz etmiştir. 14/2/2012 tarihli bu raporda travma sonrası stres bozukluğu, serebrovfasküler olay, ağır dominant üst ekstremite (kol hareketi) bozukluğu ve ağır yürüme bozukluğu bulunan başvurucunun tüm vücut fonksiyon kaybı oranının %84 olduğu kaydedilmiştir.  ATK  İhtisas Kurulunun 16/9/2013 tarihli raporuna göre başvurucuda tespit edilen fiziksel ve ruhsal bulguların soruşturma konusu işkence iddiaları yönünden uyumlu olduğu, fiziksel ve ruhsal travmalar sonucu oluşabilecek bulguların kişinin yaşamını tehlikeye sokan bir duruma neden olmadığı, etkisinin basit tıbbi müdahale ile giderilemeyeceği, organ veya duyulardan birinin işlevinin sürekli zayıflaması ya da işlevini yitirmesi niteliğinde anatomik eksiklik, fonksiyonel bozukluk tespit edilmediği mütalaa olunmuştur. Yapılan soruşturma sonucunda üzerinden on sekiz yıldan fazla bir müddet geçen olayda zamanaşımı süresinin dolduğu gerekçesiyle Savcılık 18/2/2014 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına dair karar vermiştir. Başvurucunun bu karara yaptığı itiraz Bakırköy  Ağır Ceza Mahkemesinin 26/5/2014 tarihli kararıyla reddedilmiştir.  7/7/2014 tarihinde tebliğ edilen ret kararına karşı başvurucu 6/8/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  A. Ulusal Hukuk 1/3/1926 tarihli ve 765 sayılı mülga Türk Ceza Kanunu’nun olay tarihindeki hâliyle yürürlükte bulunan ,  ve  maddelerinin ilgili kısımları şöyledir: “Madde 243 - (Değişik: 235 – 5/1/1961) Mahkemeler ve meclisler reis ve azalarından ve sair hükümet memurlarından biri maznun bulunan kimselerin cürümlerini söyletmek için işkence eder yahut zalimane veya gayriinsani veya haysiyet kırıcı muamelelere baş vurursa beş seneye kadar ağır hapis ve müebbeden veya muvakkaten memuriyetten mahrumiyet cezası ile mahküm olur. …Madde 102 - (Değişik: 3531 – 29/6/1938) Kanunda başka türlü yazılmış olan ahvalin maadasında hukuku âmme davası: …3 - Beş seneden ziyade ve yirmi seneden az ağır hapis veya beş seneden ziyade hapis yahud hidematı âmmeden müebbeden mahrumiyet cezalarından birini müstelzim cürümlerde on sene,… geçmesiyle ortadan kalkar. …Madde 104 - … Ancak bu sebepler müruru zaman müddetini 102’inci maddede ayrı ayrı muayyen olan müddetlerin yarısının ilavesiyle baliğ olacağı müddetten fazla uzatamaz.”  4/4/1929 tarihli ve 1412 sayılı mülga Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun  ve  maddelerinin ilgili kısımları şöyledir:  “Suçların İhbarı Madde 151 - Suçlara dair ihbarlar, şifahi veya yazılı olarak Cumhuriyet Müddeiumumiliğine, zabıta makam ve memurlarına ve sulh hakimlerine yapılabilir....Hükmün mevzuu ve suçu takdirde mahkemenin salahiyetiMadde 257 – Hükmün mevzuu, duruşmanın neticesine göre iddianamede gösterilen fiilden ibarettir.…”B. Uluslararası Hukuk  Bir davadaki meselelerin çözüme bağlanması bakımından zaman (süre) çok önemli ise başvurucuların iddialarını -usulünce ve adil bir şekilde çözüme bağlanabilmesini sağlayabilmek için- gerekli süratle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) huzurunda dile getirilmesini sağlama ödevi bulunmaktadır (Varnava ve diğerleri/Türkiye [BD], B. No: 16064/90 vd., 18/9/2009, § 160). Bu durum bilhassa Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (Sözleşme) kapsamında belirli olayların soruşturulmasına yönelik herhangi bir yükümlülükle ilgili şikâyetler bakımından geçerlidir. Zaman geçtikçe deliller bozulduğundan zamanın sadece devletin soruşturma yükümlülüğünün yerine getirilmesi üzerinde değil aynı zamanda AİHM'in davaya ilişkin kendi incelemesinin anlamı ve etkililiği üzerinde de bir tesiri bulunmaktadır. Bu nedenle hiçbir etkili soruşturma yürütülmeyeceği açık hâle gelince, başka bir deyişle devletin Sözleşme kapsamındaki yükümlülüğünü yerine getirmeyeceği bariz bir görünüm kazanınca başvurucunun derhâl harekete geçmesi gerekmektedir (Mocanu ve diğerleri/Romanya [BD], B. No: 10865/09, 45886/07, 32431/08, 17/9/2014, § 262; Varnava ve diğerleri, § 161). AİHM; yukarıda ifade edilen ilkeler çerçevesinde başvurucunun hiçbir soruşturma başlatılmamış olduğunun, soruşturmanın hareketsiz kaldığının veya başka şekilde etkisiz hâle geldiğinin farkında olduğunda ya da olması gerektiğinde, ayrıca bu olasılıkların her birinde gelecekte etkili bir soruşturma yürütülmesine dair yakın ve gerçekçi bir beklenti bulunmadığında aşırı veya nedensiz yere geciken bireysel başvuruları altı aylık başvuru süresinin geçmiş olması sebebiyle reddetmiştir (Narin/Türkiye, B. No: 18907/02, 15/12/2009,§ 51; Aydınlar ve diğerleri/Türkiye (k.k.), B. No: 3575/05, 9/3/2010). Görüldüğü üzere AİHM, soruşturmanın etkisizliği veya eksikliği ile ilgili şikâyette bulunmak isteyen kişilerin başvurularını yapmak konusunda gereksiz yere gecikmemesini zaruri görmektedir. AİHM'e göre aradan hatırı sayılır bir süre geçtiğinde ve soruşturma faaliyetlerinde önemli gecikmeler ve fasılalar yaşandığında akrabaların (mağdurların) etkili bir soruşturma sağlanmadığı veya sağlanmayacağını anlaması gereken bir nokta gelecektir (Mocanu ve diğerleri/Romanya, § 268).