Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvurucu, Noter olarak görev yapmakta iken yaş haddinden emekli edilmesine yönelik işlemin iptali amacıyla Ankara  İdare Mahkemesinde açtığı davanın reddedildiğini, yargılamanın makul sürede sonuçlanmadığını belirterek, çalışma, mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüş, tazminat talep etmiştir.  Başvuru, 6/5/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön incelemede başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumun bulunmadığı tespit edilmiştir.  Birinci Bölüm Birinci Komisyonunca 26/11/2013 tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.  Bölüm tarafından 19/12/2013 tarihinde, kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru konusu olay ve olgular ile başvurunun bir örneği, görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 21/2/2014 tarihli görüş yazısına karşı başvurucu süresi içinde beyanda bulunmamıştır. A. Olaylar  Başvuru formu ve ekleri ile başvuruya konu yargılama dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu, İstanbul  Asliye Hukuk Mahkemesinde 13/3/1970 tarihinde Nüfus İdaresi aleyhine açtığı davada, 15 Eylül 1945 tarihinde doğduğu halde doğum tarihinin nüfus kaydına sehven 1941 olarak tescil edildiğini ileri sürerek, nüfus kaydının tashihini talep etmiştir. Mahkemece, 14/12/1970 tarih ve E.1970/798, K.1970/3915 sayılı kararla; iddiayı doğrulayan şahit beyanı da dikkate alınarak başvurucunun doğum tarihinin 15 Eylül 1945 olarak düzeltilmesine karar verilmiş ve kesinleşen karar doğrultusunda nüfus kaydında düzeltme yapılmıştır. Başvurucu 1973 yılında Hukuk Fakültesinden mezun olmuş, bir süre avukatlık yaptıktan sonra Noter olarak atanmıştır.  Başvurucu, Noterlik görevini sürdürürken 1994 yılında Sosyal Sigortalar Kurumuna bağlı olarak emekliye ayrılmıştır.  Adalet Bakanlığının 20/4/2006 tarih ve 9349 sayılı yazısı ile İstanbul  Noteri olan başvurucunun 1941 doğumlu olması nedeniyle 5/5/1972 tarih ve 1587 sayılı Nüfus Kanunu’nun  maddesi gereği 65 yaşını dolduracağı 1 Temmuz 2006 tarihinde yaş tahdidine tabi tutulacağı başvurucuya bildirilmiştir. Başvurucu, 1/7/2006 tarihinde yaş tahdidi nedeniyle resen emekliye ayrılmıştır. Başvurucu, Adalet Bakanlığının 20/4/2006 tarihli işleminin iptali istemiyle 12/5/2006 tarihinde Ankara  İdare Mahkemesine dava açmıştır. Mahkemece, 1/3/2007 tarih ve E.2006/1304, K.2007/586 sayılı ilâmla; başvurucunun yaş tashihi ile 1941 olan doğum tarihinin 1945 olarak düzeltilmesinin 18 yaşından sonra yapıldığı, 8/6/1949 tarih ve 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu’nun  maddesi uyarınca yaş düzeltmesinin 18 yaşından sonra yapılması nedeniyle 1941 yılının dikkate alınmasının ve bu tarihe göre 1/7/2006 tarihinde yaş tahdidine tabi tutulmasının hukuka aykırı olmadığı, başvurucunun, İstanbul  Asliye Hukuk Mahkemesi kararının yaş düzeltimi davası olmayıp kayıt düzeltme davası niteliğinde olduğu iddiasının ise Emekli Sandığı Kanunu’nun  maddesi gereği bir öneminin bulunmadığı, zira Kanun’da böyle bir ayrım yapılmadığı, ayrıca İstanbul  Asliye Hukuk Mahkemesince şahit dinlendiği ve yaş tashihi ifadelerine yer verildiği gerekçeleriyle davanın reddine karar verilmiştir. Temyiz üzerine, Danıştay Onbirinci Dairesinin 15/3/2010 tarih ve E.2007/4232, K.2010/2141 sayılı ilâmıyla hüküm onanmıştır. Karar düzeltme istemi, aynı Dairenin 19/2/2013 tarih ve E.2010/6468, K.2013/1431 sayılı ilâmıyla reddedilmiştir. Karar, 4/4/2013 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu, 6/5/2013 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.B. İlgili Hukuk 18/1/1972 tarihli ve 1512 sayılı Noterlik Kanunu'nun “Yaş tahdidi” başlıklı  maddesi şöyledir:“Noterler 65 yaşını tamamladıklarında, yaş tahdidine tabi tutulurlar. Yaşın hesabında Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun hükümleri kıyasen uygulanır.” 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun  maddesi ile yürürlükten kaldırılan 5434 sayılı Kanun’un  maddesi şöyledir:“Bu kanunun iştirakçilere ait çeşitli hükümlerinin tatbikında; emeklilik hakkı tanınan bir vazifeye ilk defa tayin sırasında kurumlara gösterilen nüfus hüviyet cüzdanlarında yazılı doğum tarihleri, eğer 18 yaşını tamamladıktan sonra yaş düzeltilmesi yapılmış ise 18 yaşının doldurulması tarihindeki doğum tarihleri, dul ve yetimler hakkındaki hükümlerinin uygulanmasında da, dul ve yetim aylıklarına veya (Toptan ödeme) ye hak kazanıldığı tarihlerde bunların kayıtlı bulundukları nüfus idarelerindeki doğum tarihleri esas tutulur.Nüfus hüviyet cüzdanlarındaki doğum tarihleri ile nüfus kayıtlarındaki doğum tarihleri arasında fark varsa, nüfus kayıtlarındaki tarih ve birden fazla nüfus kaydı bulunanların bu kayıtları arasında fark varsa, tarihi eski olan kayıt; sonraki kayıt idare veya kaza mercilerinden verilmiş bir karar ile yapılmış veya düzeltilmiş ise, kararlar nüfus kayıtlarına henüz geçirilmemiş olsa bile iştirakçiler için bu karar 18 yaşın doldurulmasından evvel alınmış olmak şartiyle bu kayıt esas olur.Ancak, doğum tarihlerinde, iştirakçiler için 18 yaşın doldurulmasından sonra, dul ve yetimler için de aylığa veya toptan ödemeye istihkak tarihlerinden geriye doğru bir yıl içinde yapılan düzeltmeler, nazara alınmaz.Doğum tarihlerinde ay gösterilmemiş ise, o yılın Temmuz ayının birinci günü, ay yazılı gün gösterilmemiş ise, o ayın birinci günü, doğum günü sayılır.Türk Silahlı Kuvvetleri mensuplarının bu Kanunun 40 ncı maddesinde gösterilen yaş hadleri sebebiyle emeklilik işlemleri; doğum tarihlerinde ay ve gün yazılı olmayanlar ile doğum günleri 1 Eylülden önce olanlar için 1 Eylül, doğum günleri 1 Eylül ve daha sonra olanlar için müteakip yılın 1 Eylül tarihinde yapılır.” 5510 sayılı Kanun’un “5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı geçici  maddesinin ikinci fıkrası şöyledir:  “Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce iştirakçiliği sona erenlerden tahsis talebinde bulunacaklar ile bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre tahsis talebinde bulunanlardan işlemleri devam edenler hakkında, bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır.”