Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, devlet memurluğundan çıkarma disiplin cezasının iptali istemiyle açılan davada tekerrür hükümlerinin uygulanmasına ilişkin iddialarının açık bir şekilde karşılanmaması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 28/5/2014 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmiştir.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Bir askerî kurumda sivil memur olarak görev yapmakta iken başvurucunun 23/5/2012 tarihinde kendisinden sorumlu yedek subaya hakarette bulunduğu ve onu tehdit ettiği iddiası ile hakkında disiplin soruşturması başlatılmıştır. Soruşturma sonucu başvurucunun eyleminin kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektirdiği sonucuna varılmıştır. Bununla birlikte başka bir hakaret ve silahla tehdit olayı nedeniyle 6/6/2012 tarihli işlemle başvurucuya üç yıl süreyle kademe ilerlemesinin durdurulması cezası verildiğinden olayda tekerrür hükümleri uygulanarak bir derece ağır ceza olan memuriyetten çıkarma disiplin cezası uygulanması gerektiği sonucuna varılmıştır. Başvurucu, söz konusu istemle Millî Savunma Bakanlığı Yüksek Disiplin Kuruluna (YDK) sevk edilmiştir.  Başvurucu 25/9/2012 tarihinde yazılı savunma vermiş, ayrıca YDK önünde sözlü savunma yapmak istediğini de belirtmiştir. YDK, başvurucunun da önceden haberdar olduğu 16/10/2012 tarihinde toplanmıştır. Ancak başvurucu, hastalanması nedeniyle sözlü savunma yapamayacağını belirtmiş ve buna ilişkin 14/10/2012 tarihli doktor raporunu YDK'ya faks ile iletmiştir. YDK, başvurucunun yokluğunda 16/10/2012 tarihinde toplanarak başvurucunun devlet memurluğundan çıkarılmasına karar verilmiştir.  Başvurucu, diğer iddialarının yanında özellikle YDK önünde sözlü savunma yapamamasının hukuka aykırı olduğu ve tekerrür hükümlerinin uygulanmasında hata yapıldığı iddialarıyla Askeri Yüksek İdare Mahkemesi (AYİM) nezdinde iptal davası açmıştır. Başvurucu, davasında 23/5/2012 tarihinde gerçekleşen fiil için 6/6/2012 tarihinde verilen disiplin cezasının dikkate alınamayacağını; bu nedenle tekerrür uygulanmasının hukuka aykırı olduğunu ileri sürmüştür.  AYİM İkinci Dairesi 27/11/2013 tarihli kararıyla davayı reddetmiştir. Ret gerekçesinde konuya ilişkin mevzuat hükümlerine yer verilmesinin ardından disiplin hukukundaki tekerrür uygulaması şartlarının ceza hukukundan farklı olduğu ve önemli olan noktanın cezanın tebliği veya uygulanması değil suçun işlenmesi olduğu vurgulanmıştır. Devlet memurluğundan çıkarma cezası verilmeden önce başvurucunun yazılı savunmasının alındığının altı çizilmiştir. Sonuç olarak 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun  maddesi uyarınca davaya konu disiplin cezası verilmesine sebep olan fiilin özlük dosyasından silinmesine ilişkin süre içinde işlenmesi nedeniyle tekerrür hükmü uygulanmasında hukuka aykırılık bulunmadığı kanaatine varılarak ret gerekçesi oluşturulmuştur. Ret kararı oyçokluğu ile alınmıştır.  Karara katılmayan iki üye davaya konu eylemin tarihinin (23/5/2012) başvurucunun ilk kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının uygulandığı (6/6/2012) tarihten önce olması nedeniyle olayda tekerrür hükümlerinin uygulanamayacağını, dolayısıyla memurluktan çıkarma cezasının hukuka aykırı olduğu görüşünü savunmuşlardır. Başvurucunun karar düzeltme istemi de aynı Dairenin 16/4/2014 tarihli kararıyla Başkan ve aynı üyelerin oylarıyla ve oyçokluğuyla reddedilmiştir.  Başvurucu nihai kararı 9/5/2014 tarihinde tebellüğ etmesinin ardından 28/5/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. A. İlgili Mevzuat 657 sayılı Kanun'un "Disiplin cezalarının çeşitleri ile ceza uygulanacak fiil ve haller" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir: "Devlet memurlarına verilecek disiplin cezaları ile her bir disiplin cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:...D - Kademe ilerlemesinin durdurulması : Fiilin ağırlık derecesine göre memurun, bulunduğu kademede ilerlemesinin 1 - 3 yıl durdurulmasıdır.Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:...l) Amirine, maiyetindekilere, iş arkadaşları veya iş sahiplerine hakarette bulunmak veyabunları tehdit etmek,...E - Devlet memurluğundan çıkarma : Bir daha Devlet memurluğuna atanmamak üzerememurluktan çıkarmaktır....Disiplin cezası verilmesine sebep olmuş bir fiil veya halin cezaların özlük dosyasından silinmesine ilişkin süre içinde tekerrüründe bir derece ağır ceza uygulanır. Aynı derecede cezayı gerektiren fakat ayrı fiil veya haller nedeniyle verilen disiplin cezalarının üçüncü uygulamasında bir derece ağır ceza verilir.” 657 sayılı Kanun’un "Disiplin cezalarının bir süre sonra özlük dosyasından silinmesi" kenar başlıklı  maddesinin ilk fıkrası şöyledir:"Disiplin cezaları memurun özlük dosyasına işlenir. Devlet memurluğundan çıkarma cezasından başka bir disiplin cezasına çarptırılmış olan memur uyarma ve kınama cezalarının uygulanmasından 5 sene, diğer cezaların uygulanmasından 10 sene sonra atamaya yetkili amire başvurarak, verilmiş olan cezalarının özlük dosyasından silinmesini isteyebilir. " 4/4/1983 tarihli ve 18008 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Türk Silahlı Kuvvetlerinde Görevli Devlet Memurları Disiplin Kurulları ve Disiplin Amirleri Yönetmeliği'nin ,  ve  maddeleri 657 sayılı Kanun'un yukarıda alıntısı yapılan  ve  maddeleri ile koşut hükümler içermektedir. B. Yargı Kararları  Danıştay Sekizinci Dairesi 30/3/2005 tarihli ve E.2004/2830, K.2005/1465 sayılı kararı ile tekerrür hükümleri uygulanarak tesis edilen ilişik kesme işleminin iptaline dair Ankara  İdare Mahkemesinin 6/6/2002 tarihli ve E.2001/1108, K.2002/715 sayılı kararını onanmıştır. İptal hükmünün gerekçesinin ilgili kısımları şöyledir: "... olayda, davacının tekerrüre esas alınan eylemleri olan 13-17 Kasım 2000 tarihleri arasında göreve gelmeme, 2000 tarihli E-mail ve 2000 tarihli bir Gazete'de yayınlanan yazının, 2000, 2001 ve 2001 günlü Disiplin Kurulu kararıyla disiplin cezalarına konu edildiği, davacıya disiplin cezası verildikten sonra işlenmiş ve tekerrüre esas alınmış bir disiplin suçu bulunmadığından, anılan eylemlerin birbirleri açısındantekerrür ettiğinden söz edilemeyeceği, dolayısıyla, bu disiplin cezalarının verilip usulüne uygun olarak davacıya tebliğ edilmesinden sonra, davacının işleyeceği yeni disiplin suçlarında bu cezalara dayanılarak tekerrür hükümlerinin uygulanmasının mümkün olduğu, bu durumda, koşulları oluşmadığı halde, disiplin suçunun tekerrür ettiğinden bahisle görevinden çekilmiş sayma cezası verilmesinde ve davacının üniversitedeki görevinden iiişiğinin kesilmesinde hukuka uyarlık bulunmadığı ..."  Danıştay Onikinci Dairesi 24/10/2017 tarihli ve E.2016/7135, K.2017/5009 sayılı kararıyla, tekerrür hükümleri uygulanarak tesis edilen devlet memurluğundan çıkarma işleminin iptali için açılan davayı reddeden Ankara  İdare Mahkemesinin 5/9/2014 tarihli ve E.2013/1708, K.2014/1132 sayılı kararını bozmuştur. Bozma gerekçesinin ilgili kısımları şöyledir:"... davacının eski görev yeri olan Basın Yayın ve Halkla İlişkiler Başkanlığı'ndaki görevinden 2013 tarihinde ayrıldığı ve 2013 tarihine kadar görevlendirildiği Milletvekili Hizmetleri Başkanlığı emrindeki yeni görevine başlamadığı hususu tutulan tutanaklarla sabit olmakla birlikte, tekerrüre esas alınan ilk disiplin cezasının, ikinci disiplin cezasına ilişkin eylem tarihi olan 2013-2013 tarihlerinden sonra, 2014 tarihli ve 118883 sayılı yazıyla davacıya tebliğ edildiği, dolayısıyla ilk disiplin cezasının, ikinci disiplin cezası açısından tekerrüre esas alınması imkanı bulunmadığından davacının tekerrür hükümleri uygulanmak suretiyle Devlet memurluğundan çıkarma, statüsü gereği cezanın sözleşme feshi olarak uygulanmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık, davanın reddi yolundaki idare mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır. " Danıştay Onaltıncı Dairesi 24/5/2016 tarihli ve E.2015/318, K.2016/3646 sayılı kararıyla, tekerrür hükümleri uygulanarak tesis edilen devlet memurluğundan çıkarma işleminin iptali için açılan davayı reddeden Manisa  İdare Mahkemesinin 17/11/2014 tarihli veE.2014/312, K.2014/804 sayılı kararını bozmuştur. Bozma gerekçesinin ilgili kısımları şöyledir: "... aynı fiil nedeniyle tekerrür hükümlerinin uygulanabilmesi için davacının ikinci fiilinin, birinci disiplin cezası tesis edilerek davacıya tebliğ edildikten sonraki bir tarihte gerçekleşmiş olması gerekmektedir. Oysa uyuşmazlıkta, farklı tarihlerde işlendiği ileri sürülen aynı fiil nedeniyle iki soruşturmanın aynı anda devam ettiği ve davacının ikinci fiilinin, birinci fiili nedeniyle disiplin cezası verilmeden ve davacıya henüz tebliğ edilmeden önce gerçekleştiği görüldüğünden, tekerrür hükümlerinin uygulanmasının şartları oluşmamıştır. Bu durumda, davacı hakkında şartları oluşmadığı halde, tekerrür hükümleri uygulanarak verilen Devlet memurluğundan çıkarma cezasında hukuka uyarlık, davayı reddeden İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır."