Haklar: Adil yargılanma hakkı (Hukuk)-Mülkiyet Hakkı

Başvuru, uluslararası anlaşma gereğince Hazine tarafından tahsil edilen tazminattan murise isabet eden miktarının ödenmemesi ve yargılamanın uzun sürmesi nedenleriyle mülkiyet hakkı ile makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 26/8/2016 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:A. Başvuru Konusu Olayın Arka Planı Başvurucular 15/10/1934 tarihinde vefat eden 1/7/1866 doğumlu Muharrem'in mirasçılarıdır. Başvurucular, yakın murisleri Muharrem'e ilk eşinden intikal eden taşınmazların Osmanlı tebaası olan kök muris Halit Ağa (Halit Mehmetoviç) adına kayıtlı olup Üsküp vilayeti Priştine sancağında bulunduğunu ileri sürmüştür. Türkiye Cumhuriyeti ile Yugoslavya Krallığı arasında 28/11/1933 tarihinde Mütekabil Mutalebatın Tesviyesine Müteallik İtilaf (anlaşma) yapılmıştır. Söz konusu anlaşma, 6/3/1934 tarihli ve 2382 sayılı Türkiye Cumhuriyeti ile Yugoslavya Krallığı Arasında Belgrat'da 28 İkinci Teşrin 1933 Tarihinde Aktedilen Mütekabil Mutalebatın Tesviyesine Müteallik İtilâfın Tasdikine Dair Kanun ile tasdik edilerek 12/3/1934 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Anlaşmanın (3) numaralı maddesine göre Yugoslavya Hükûmeti karşılıklı denkleştirmelerden sonra arta kalan 000 dinar tutarındaki paranın 000 dinarını kredi olarak, 000 dinarını da Hazine bonosu olarak ödemeyi taahhüt etmiştir. Anlaşmanın (4) numaralı maddesi uyarınca Yugoslavya'da bulunan Türk vatandaşlarına ait taşınmazlar Yugoslav Hükûmetinin tasarrufuna girecektir. 28/11/1933 tarihli anlaşma uyarınca Yugoslavya'dan tahsil edilen toplam 000 dinar 6/6/1938 tarihinde kanun ile Kızılay Cemiyetine (Kızılay)verilmiştir. Muharrem'in mirasçılarından bir kısmının bu taşınmazlar için 28/11/1933 tarihli anlaşma uyarınca ödenen tazminattan pay verilmesi talebiyle Dışişleri Bakanlığına 1950, 1966 ve 1977 yıllarında yapmış olduğu müracaatlar olumsuz sonuçlanmıştır. Başvurucuların da aralarında bulunduğu mirasçılar 18/11/1982 tarihinde aynı taleplerini Maliye Bakanlığına yöneltmişlerdir. Maliye Bakanlığı bünyesinde kurulan 'Takdir ve Tevzi Komisyonu Başkanlığı 21/5/1982 tarihinde bu kişilerin tazminattan yararlandırılmasının mümkün olmadığına karar vermiştir. Bu kişiler anılan kararın iptali istemiyle dava açmıştır. Ankara  İdare Mahkemesi 22/2/1985 tarihinde davanın reddine karar vermiştir. Kararın gerekçesinde 28/11/1933 tarihli anlaşma kapsamında Türkiye Cumhuriyeti'ne 520 TL değer farkı ödenmiş olup bu para, 6/6/1938 tarihli ve 3427 sayılı Yugoslavya Hükümetinden Alınan Tazminatın Kızılay Cemiyetine Verilmesine Dair Kanun ile Kızılay'a devredildiğinden kişilere ödeme yapılamayacağına yer verilmiştir. Dosya kapsamında kararın Danıştay denetiminden geçip geçmediğine ilişkin bir bilgi ve belge bulunmamaktadır.B. Başvuruya Konu Yargılama Süreci Başvurucular tarihi bildirilmeyen yeni bir dilekçe ile tazminat ödenmesi talebiyle Maliye Bakanlığına yeniden müracaat etmiştir. Maliye Bakanlığı 2/3/2009 tarihinde 3427 sayılı Kanun uyarınca başvurucuların ödenen tazminattan yararlandırılmasının mümkün olmadığına dair işlem tesis etmiştir. Başvurucular 8/5/2009 tarihli dilekçe ile tazminat ödenmesi isteklerinin reddedilmesinin 28/11/1933 tarihli anlaşmaya aykırı olduğu iddiasıyla iptal davası açmıştır. Ankara  İdare Mahkemesi 31/12/2009 tarihli kararı ile davayı reddetmiştir. Sözü edilen kararda, bir kısım başvurucunun 28/11/1933 tarihli anlaşma hükümlerinden yararlanma hususundaki iddialarını yazılı belge ile kanıtlamadığına ve bir kısım başvurucu yönünden daha önceden kesinleşmiş hüküm bulunduğuna işaret edilmiştir. Hüküm başvurucular tarafından temyiz edilmiştir. Danıştay Onuncu Dairesi 16/10/2014 tarihinde hükmü onamıştır. Onama kararında başvurucuların murisine ait taşınmazların 28/11/1933 tarihli anlaşma kapsamında olup anlaşma uyarınca Türkiye Cumhuriyeti'ne ödenen 000 dinar tutarındaki para kanun ile Kızılay'a verildiğinden başvurucuların ödenen tazminattan yararlandırılmasının hukuken mümkün bulunmadığına vurgu yapılmıştır. Danıştay kararına yönelik karar düzeltme isteği aynı Daire tarafından 9/6/2016 tarihinde reddedilmiştir. Nihai karar 28/7/2016 tarihinde başvuruculara tebliğ edilmiş, başvurucular 26/8/2016 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. A. Ulusal Hukuk 2382 sayılı Kanun’un  maddesi şöyledir:  “Türkiye ile Yugoslavya arasında 28 ikinci teşrin 1933 tarihinde imzalanan mütekabil mütalebatm tesviyesine müteallik itilâf kabul ve tasdik olunmuştur.” 3427 sayılı Kanun’un  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:  “2382 sayılı kanunla tasdik edilmiş olan itilâfname mucibince Yugoslavya Hükümeti tarafmdan verilen tazminat, teraküm eden faizile birlikte, Heybeliadadaki verem sanatoryomu ve Haydarpaşa numune, İzmir emrazı sariye ve istilâiye hastanelerine mülhak olarak en çok yatak adedi temin etmek suretile vücude getirilecek verem pavyonu ve daireleri inşasına ve bu hususta icab eden tesisata sarfedilmek üzere Kızılay cemiyetine verilir.''  17/3/1969 tarihli ve 1135 sayılı Türk Vatandaşlarına Ait Olup Yugoslav Federatif Halk Cumhuriyetince Millileştirilmiş Bulunan Mal, Hak ve Menfaatlerin Tasfiyesi Hakkında Kanun'un ''Tazminattan istfade edecek olanlar'' kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:  “Yugoslav Federatif Halk Cumhuriyeti tarafından 5/12/1946 ve 28/4/1948 tarihlerinde yapılan millileştirme ve sair tedbirler dolayısiyle mal, hak ve menfaatlerine el konulan Türk vatandaşları tazminattan istifade ederler. '' B. Uluslararası Anlaşma Türkiye Cumhuriyeti ile Yugoslavya Kırallığı arasında Belgrat'ta 28 ikinci teşrin 1933 tarihinde aktedilen Mütekabil Mutalebatın Tesviyesine Müteallik İtilaf'ın ilgili kısımları şöyledir:  “Madde — 1 İki Devletin ve teaalarının mütekabil mutalebatmı tetkik etmiş olan iki Âkit murahhasları bu cihetten Yugoslav Hükümetinin medyun olduğu tazminatın Türk Hükümetinin medyun olduğu tazminattan 17 milyon dinarlık bir meblâğ kadar fazla olduğunu anlamışlardır.Madde — 2 Yugoslavya Hükümeti 17 milyon dinarlık meblâğı Türkiye Hükümetine aşağıdani tarzda tesviye etmeği taahhüt eder:a) 7 milyonu Türk Hükümeti hesabına, emtia almağa mahsus olarak, 5 nisan 1934 tarihinde Yugoslavya millî bankasında açılacak bir kredi şeklinde olacaktır; işbu meblâğ iki hükümet arasında aktedilecek bir ticaret muahedesi tarafından tesisi muhtemel olan takas sistemine dahil olmayacaktır.b) On milyonu Hazine bonosu şeklinde olacak ve bunun beş milyonu 5 nisan 1935; beş milyonu da 31 kânunuevvel 1935 vadeli olacaktır.Madde — 3 Âkit iki memleket arasında mevcut bütün mutalebat ile ıslahı ziraî ve kolonizasyon kanunlarına tevfikan zaptedilen emlâki gayrimenkuleye müteallik tedabirden ve köylerdeki emvali metruke yüzünden memleketlerden birisinin tebaasının diğer memleket hükümetine karşı haiz olduğu bütün mutalebat işbu itilâf ile halledilmiştir.''