Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, vazife malullüğü aylığı bağlanmaması işleminin iptali istemiyle açılan davanın Askeri Yüksek İdare Mahkemesi (AYİM) tarafından reddedilmesi nedeniyle Anayasa’nın  maddesinde düzenlenen hukuk devleti ilkesinin  maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının sosyal güvenlikle ilgili  maddesinin ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru, 26/11/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir. Birinci Bölüm İkinci Komisyonunca 30/6/2014 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Bölüm Başkanı tarafından 2/10/2014 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına ve başvuru belgelerinin bir örneğinin görüş için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmesine karar verilmiştir. Başvuru konusu olay ve olgular Bakanlığa bildirilmiş, Bakanlık 27/10/2014 tarihli beyanı ile görüş vermeyeceğini bildirmiştir. A. Olaylar  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:  Türk Silahlı Kuvvetlerinde (TSK) 1995 yılında uzman erbaş statüsüyle göreve başlayan başvurucu, 14/4/2004 tarihinde askerî aracın kaza yapması sonucunda sol kulağından yaralandığını ve 5/1/2009 tarihinde ise görev sırasında bir askerî aracın kendisine çarpmasıyla beton zemine düştüğünü, sağ ayağında kırık meydana geldiğini ifade etmiştir. Başvurucu, bu yaralanmalara bağlı olarak gelişen rahatsızlıklar sonucunda 3/11/2011 tarihli sağlık kurulu raporuyla TSK’da görev yapamayacağına karar verildiğini, maluliyetine yol açan rahatsızlıkların görev sırasında ve görev sebebiyle meydana gelmesinden dolayı vazife malullüğü hükümlerinden yararlandırılması için 24/4/2012 tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına (SGK) başvurduğunu ancak 27/4/2012 tarihli işlemle başvurusunun reddedildiğini belirtmiştir. Başvurucu 17/5/2012 tarihinde malulen emekli edilerek 15/6/2012 tarihinden itibaren kendisine (adi) malullük aylığı bağlanmıştır. Başvurucunun vazife malullüğü aylığı bağlanmaması işleminin iptali istemiyle SGK’ya karşı açtığı davada, AYİM Üçüncü Dairesi duruşmalı yaptığı yargılama sonucunda 7/3/2013 tarihli ve E.2012/1927, K.2013/328 sayılı kararıyla davanın reddine karar vermiş ve Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca 640 TL maktu avukatlık ücretinin başvurucudan alınarak davalı idareye verilmesine karar vermiştir. Karar gerekçesi şöyledir:“Yukarıdaki pozitif norm dikkate alındığında bir kimseye vazife malulü olarak aylık bağlanabilmesinin iki koşulu bulunmakla bunlardan biri hadisenin görev esnasında olması, diğeri de görevin neden ve etkisi ile vuku bulmuş olmasıdır. Davacı 1995 tarihinde uzman erbaş olarak göreve başlamış, bu görevi en son 2012 tarihine kadar devam etmiş olup kendisine hakkındaki rapora nazaran T. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığınca 531,41 TL. emekli ikramiyesi ödenmiş 2012 tarihinden itibaren 4'üncü derece 1’inci kademe karşılığı olarak 042,37 TL. (adi) maluliyet emekli aylığı bağlanmıştır. Davacı taraf, meydana gelen maluliyetin 2004 ve 2009 yılında olan kazalardan kaynaklandığını belirterek kendilerine "vazife malulü" aylığı bağlanması iddiasıyla bu davayı açmışlardır.Davacı 2004 ve 2009 yıllarında iki adet kaza geçirmiş olup, 2009 yılındaki kazada görev esnasında forklift aracı ayağının üstünden geçmiştir. Bilindiği üzere TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği hükümlerine göre davacının sınıf ve statüsündeki bir uzman erbaş hakkında, elverişsiz kararı verilebilmesi için TSK Sağlık Yeteneği hükümlerine göre B kodunun verilmesi gerekmektedir. Davacı hakkında en son GATA tarafından verilen ve emeklilik işlemine dayanak teşkil eden 2011 gün ve 9260 numaralı sağlık kurulu raporunda "29/A/1, 30/A/2, 19/B/1 yapamaz özür oranı % 19" denmiştir. Davacı hakkında "elverişsiz" raporunun verilmesine neden teşkil eden rahatsızlık 2009 yılındaki ayak kırığı olmayıp, "B" kodu ile tanımlanan “Sensoninöral işitme kaybı, bilateral" şeklindeki rahatsızlıktır. Bu maluliyetin de 2004 yılındaki kazadan kaynaklandığı belirtilmektedir. Davacı 2004 tarihinde araç komutanı olarak görevli iken Sincan'da bulunduğu askeri araca 06RSK47 plaka numaralı sivil araç çarpmış ve davacı ile sürücü hafif yaralanmıştır. Davacı hakkında müteakiben ayaktan tedavi uygulanmış, ilk sevk notunda olay "hasta sert zemine düşmüş" şeklinde izah edilmiş, ilk grafiler normal bulunmuş ve ortopediye sevk edilmiştir. Daha sonra sol omzundaki bulgu nedeniyle grafi ve MR çekilmiş ve 5 gün istirahat 3 hafta ağır spor yapmaması önerilmiştir. Hasta bu tedavi sürecinde 2004 tarihinde Etimesgut Asker Hastanesinde KBB ve Beyin Cerrahi uzmanı tarafından muayene edilmiş, KBB tarafından beyin cerrahiye sevk edilmiş burada da vertigo şüphesi ile "Beyin BT" istenmiş, sonuç normal bulunmuş, aynı gün "radyodiagnostik servisinde "bilateral temporal kemik BT incelemesinde" aynen "Sağda dış kulak kanalı ve kulak zarı normaldir. Orta kulak kavitesi havalılığı ve kemikçik zincir normaldir. İç kulak yapıları ve internal akustik kanal normaldir. Fasial sinir seyri ve juguler bulbus yerleşimi normaldir. Mastoid hücre havalılıkları açıktır. Solda dış kulak kanalı ve kulak zarı normaldir. Orta kulak kavitesi havalılığı ve kemikçik zincir normaldir. İç kulak yapıları ve internât akustik kanal normaldir. Fasial sinir seyri normal olup juguler bulbus hafif yüksek yerleşimlidir' Mastois hücre havalılıkları açıktır." şeklinde rapor verilmiştir. Görüldüğü üzere hasta bu tarihte her türlü tetkiki yaptırmış ve kulağında da kayda değer bir rahatsızlık tespit edilmemiştir. Öte yandan kazadan sonra yukarıdaki tıbbi tetkik ve görüşlerin dışında Etimesgut Asker Hastanesi Baştabipliğinin 2004, 2006 tarihli sağlık kurulu raporlarında davacının "sağlam" olup uzman çavuşluk görevine devam edeceği belirtilmiştir. Tüm bu sayılan nedenlerle davacının "TSK'nde görev yapamaz" raporuna neden olan rahatsızlığının görev esnasında ve görevden kaynaklanmadığı sonucuna varılarak davanın reddine karar verilmiştir.” Başvurucunun bu karar üzerine yaptığı karar düzeltme talebi de aynı Dairenin 3/10/2013 tarihli ve E.2013/1250, K.2013/1185 sayılı kararı ile reddedilmiş ve karar 31/10/2013 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu 26/11/2013 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. B. İlgili Hukuk 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı mülga Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu’nun mülga  maddesinin birinci fıkrası şöyledir:"Her ne sebep ve suretle olursa olsun vücutlarında hasıl olan arızalar veya düçar oldukları tedavisi imkansız hastalıklar yüzünden vazifelerini yapamıyacak duruma giren iştirakçilere (Malül) denir ve haklarında bu kanunun malüllüğe ait hükümleri uygulanır." 5434 sayılı mülga Kanun’un  maddesi şöyledir: "44 üncü maddede yazılı malüllük;a) İştirakçilerin vazifelerini yaptıkları sırada vazifelerinden doğmuş olursa;b) Vazifeleri dışında kurumların verdiği her hangi bir kuruma ait başka işleri yaparken, bu işlerden doğmuş olursa;c) Kurumların menfaatini korumak maksadiyle bir iş yaparken o işten doğmuş olursa (Maksadın ilgili kurumlarca kabul edilmesi şartiyle);ç) Fabrika, atelye ve benzeri işyerlerinde, işe başlamadan evvel iş sırasında veya işi bitirdikten sonra, o işyerinde husule gelen ve yine o işyerinin mahiyetinden veya çalışma konusundan ileri gelen kazadan doğmuş olursa; Buna (Vazife malüllüğü) ve bunlara uğrıyanlara da (Vazife malülü) denir." 2013 yılı Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nin ikinci kısım ikinci bölümünde, AYİM’in ilk derece olarak baktığı ve duruşmalı görülen davalarda avukatlık ücretinin 640 TL olduğu kural altına alınmıştır.