Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, ev araması sırasında polis tarafından darbedilme iddiasıyla yapılan şikâyetle ilgili kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmesi nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 24/5/2016 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.  Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmemiştir.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden erişilen Tunceli Cumhuriyet Başsavcılığının (Savcılık) soruşturma dosyasındaki bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir:A. Soruşturmanın Başlaması Başvurucu hakkında silahlı bir terör örgütüne üye olduğu iddiasıyla Savcılık tarafından yürütülen soruşturma kapsamında 12/8/2015 tarihinde başvurucunun evinde arama yapılmıştır. Arama sonrasında başvurucu gözaltına alınmış ve Savcılık tarafından ifadesi alındıktan sonra aynı gün serbest bırakılmıştır. Başvurucu, Savcılık ifadesinde arama yapıldığı esnada şiddete maruz kaldığından bahisle arama yapan polislerden şikâyetçi olmuştur. Başvurucunun ifadesinin ilgili kısmı şöyledir:"...Bana yöneltilen suçlamalar ile ilgili ifadem yukarıda belirttiğim gibidir. Bu sabah aramayı gerçekleştiren özel harekat görevlileri hakkında şikayetçiyim. Bu konuda ayrıca avukatım vasıtasıyla suç duyurusunda bulunacağım ben evde bu sabah tek başıma kalıyordum. Ben arka odada kalıyordum. Kapının çalındığını duymadım, evin kapısı kırılarak içeri girildi. Özel Harekat Görevlileri içeri girdiler beni yere yatırdılar ters kelepçe taktılar Özel Harekat Görevlisi botuyla kafamın üzerine baskı uyguladı, bunun üzerine burnum halıya sürtündü, burnum kanadı, şu anda da görüldüğü şeklide kızarıklık oluştu. ..." Başvurucu 13/8/2015 tarihinde Savcılığa dilekçeyle müracaatta bulunarak şikâyetini yazılı olarak tekrarlamıştır. Bu dilekçe üzerine başvurucunun ifadesi Savcılık tarafından müşteki sıfatıyla bir kez daha alınmıştır. 13/8/2015 tarihli ifadenin ilgili kısmı şöyledir:"...Dün 12/08/2015tarihinde sabah saat 05:30 da kolluk kuvvetleri ikamet ettiğim eviminkapısını kırmak sureti ile içeri girdiler. Bir anda benim ellerimi arkadan kelepçeleyip yere yatırdılar. Bu sırada bana müdahale eden polislerden biri kafama ayağı ilebasarak burnumun zarar görmesine sebep oldu. Beni darp etti. Ellerim kelepçelendikten sonrakaldırıp koltuğa oturttular ve evim ile ilgili arama kararı olduğunu söylediler. Ancak öncesinde kapıyı kırıp girip bana müdahale ettiler. Bu müdahale sırasındakafama ayağı ilebasıp yaralanmama sebep olan polisten şikayetçiyim.Yüzünü görmedim. Kim olduğunu bilmiyorum. Tunceli Cumhuriyet Başsavcılığının 2014/506 sayılı soruşturma dosyasında olay günü benim ile ilgili adli rapor alınmıştı. Beni darp eden şahıstan şikayetçiyim. ..." Başvurucunun şikâyeti üzerine başlatılan soruşturmanın dosyası Savcılık tarafından 7/9/2015 tarihinde başvurucu hakkında yürütülen soruşturma dosyası ile aralarında hukuki ve fiilî irtibat bulunduğu gerekçesiyle birleştirilmiştir.B. Soruşturma İşlemleri 12/8/2015 tarihinde başvurucunun evinde yapılan arama sonrası arama ve elkoyma tutanağı düzenlenmiştir. Tutanağın ilgili kısımları şöyledir:"...... biz görevlilerce gerekli emniyet tedbirleri alınarak kapı usulüne uygun olarak çalındı, kapıyı açan kimse olmaması üzerine Özel Harekat Şube Müdürlüğü görevlileri tarafından koç başı tabir edilen cisim ile kırılarak ikamete girildi. İkamet içerisinde yapılan kontrollerde ikamette şüpheli Barış TOYLAK'ın olduğu ve başka kimsenin olmadığı tespit edildi ve şüpheli Barış TOYLAK'a Tunceli Sulh Ceza Hakimliği'nin kararı okunarak arama yapılacağı söylendi ve şahsın arama işlemine herhangi bir itirazının olmaması üzerine galoş giyilmek suretiyle Mahalle muhtarıC. Y. ile birlikte girilerek arama işlemine başlandı. Şahsın direnmesi üzerine orantılı güç kullanıldı....Bahse konu ikamette arama yapılmadan önce muhtar ve şüpheli Barış TOYLAK'a arama işleminin bölüm bölüm yapılacağı ve her bölümde muhtarın bulunacağı ve kamera marifeti ile kaydedileceği şahıslara bildirilmiştir...." Soruşturma kapsamında Savcılık 2/2/2016 tarihinde Tunceli İl Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şube Müdürlüğüne müzekkere yazarak aramada görev yapan polis memurunun şüpheli sıfatıyla ifadesinin alınmak üzere müracaatının teminini istemiştir. Yazının ilgi kısmı şöyledir:"...Soruşturma dosyası kapsamında 12/08/2015 tarihinde dosyada şüpheli olarak yer alan Barış TOYLAK'ın 13/08/2015 tarihli şikayeti ile ilgili olarak müşteki şüpheli Barış TOYLAK'ın ikamet adresinde arama ve el koyma işlemi yapan görevli personel listesi kontrol edilerek,ekte sunulu müşteki ifadesinde belirtmiş olduğu ve şikayetçi olduğu görevli polis memurunun şüpheli sıfatı ile ifadesi alınmak üzere Cumhuriyet Başsavcılığımıza müracaatının sağlanması rica olunur...." Tunceli İl Emniyet Müdürlüğü 3/3/2016 tarihli bir yazıyla Savcılığa cevap vermiş ve aramaya katılan polislerin sicillerinin de yer aldığı bir araştırma tutanağını yazı ekinde göndermiştir. 23/2/2016 tarihli tutanağın ilgili kısmı şöyledir:"...Konu ile ilgili yapmış olduğumuz araştırmalarda Barış TOYLAK isimli şahsın 12/08/2015 tarihinde yapılan ev aramasında şahsın görevli Polis Memurlarına direndiği ve görevli Polis Memurlarının da 'Şahsın direnmesi üzerine orantılı güç kullanıldığı' ibaresinin yazıldığı Soruşturma Dosyası içerisinde yer alan 12/08/2015 tarihli Arama ve El Koyma tutanağında belirtildiği görülmüştür.12/08/2015 tarihinde şahsın gözaltına alınmadan önce Tunceli Devlet Hastanesinden alınan Genel Adli Muayene Raporunun sonuç kısmında da belirtildiği üzere 'Çekilen grafite kırık bulgusuna rastlanmadı. BTM ile giderilebilir. İlk Muayene bulgularına göre hayati tehlikesi bulunmamaktadır.' yazıldığı görülmüştür.Şahsın 2015 tarihinde Tunceli Cumhuriyet Başsavcılığı Soruşturma Bürosuna 2015/1478 sayılı dosyası kapsamında belirtmiş olduğu 'Ancak öncesinde kapıyı kırıp girip bana müdahale ettiler. Bu müdahale sırasında kafama ayağı ile basıp yaralanmama sebep olan polisten şikâyetçiyim. Yüzünü görmedim kim olduğunu bilmiyorum.' İfadesinden de anlaşılacağı üzere bahsettiği polis memurunun arama ve el koyma işlemi yapan görevli personel olmadığı değerlendirildiğinden, yapılan operasyonlarda arama ve el koyma işlemi yapan görevli personelin Özel Hareket Şube Müdürlüğü personelince konut, bina vs. yapılan gözlemler sonucunda şahıs/şahıslarm kontrol altına alındıktan sonra Özel Hareket Şube Müdürlüğüne bağlı personelin 'İçerisi Temiz' komutu üzerine girildiğinden adı geçen şahsa ilk müdahalenin de Özel Harekât Şube Müdürlüğüne bağlı Polis Memurlarınca 2559 sayılı PVSK.(Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu) Madde 16 kapsamında yapıldığı değerlendirilmektedir.Konu ile ilgili olarak 12/08/2015 tarihinde (...) Merkez Tunceli adresine yönelik gerçekleştirilen operasyonda Özel Harekat Şube Müdürlüğünce görevlendirilen personelin isim listesi 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun  Maddesi kapsamında gönderilmemiş gerçekleştirilen operasyona katılan personelin sicil numaraları aşağıda belirtilmiş ..."  Sağlık Raporları Yapılan ev araması sonrası başvurucu, kolluk tarafından Tunceli Devlet Hastanesinde muayene ettirilerek hakkında rapor tanzim ettirilmiştir. 12/8/2015 tarihli söz konusu kesin nitelikteki raporda; burun üstünde sol tarafta abrazyon olduğu, hayati tehlikenin bulunmayıp yaralanmanın basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde, hafif nitelikte olduğu kayıtlıdır. Başvurucu Hakkında Yürütülen Soruşturma Savcılıkça başvurucu hakkında 6/4/2016 tarihli iddianameyle silahlı terör örgütüne üye olma suçundan kamu davası açılmıştır. Başvurucu hakkındaki yargılama Tunceli  Ağır Ceza Mahkemesinde devam etmektedir.E. Başvuruya Konu Soruşturma Neticesinde Verilen Karar Savcılık 6/4/2016 tarihli kararıyla başvurucunun şikâyetine konu eylemi zor kullanma yetkisine ilişkin sınırın aşılması suretiyle yaralama suçu kapsamında görerek başvurucunun yaralanmasının basit nitelikte olması nedeniyle ek kovuşturmaya yer olmadığına dair karar vermiştir. Kararın gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:"...Müşteki şüphelinin kendisine yönelik yaralama eylemi ile ilgili yapılan değerlendirmede, Cumhuriyet Başsavcılğıımızca yürütülmekte olan soruşturma dosyası kapsamında Tunceli Sulh Ceza Hakimliğinin 11/08/2015 tarih ve 2015/683 Değişik İş Sayılı Arama ve El Koyma Kararına istinaden kimlik bilgileri tespit edilemeyen faili meçhul görevli polis memurlarınca müşteki şüphelinin ikametgah adresinde arama yapıldığı, arama sırasında görevli polis memurlarının müdahalesi sırasında müşteki şüphelinin burnundan hafif şekilde yaralandığı, müşteki şüphelinin yaralanmasının müdahale sırasında yerde yatar vaziyette bulunması sebebiyle sürtünmeye bağlı olarak meydana geldiği, kimlik bilgileri tespit edilemeyen görevli polis memurunun müşteki şüpheliye yönelik eylemi görevi yerine getirmek için zor kullanma yetkisi kapsamında değerlendirilmesi gerektiği, görevli polis memurunun zor kullanma yetkisinin sınırını aştığına dair bir delil bulunmadığı, Yargıtay'ın bu konudaki emsal kararlarında zor kullanma yetkisinin sınırının aşılmasının ancak TCK.'nın 86/2 maddesi kapsamında basit yaralamadan daha ağır bir sonucun bulunması halinde mümkün olacağı, müşteki şüpheli bakımından direnme hakkı kapsamında da aynı durumun geçerli olduğu, bu durumda görevli polis memurunun eyleminin PVSK'nın  Maddesinde düzenlenen zor kullanma yetkisi kapsamında değerlendirilmesi gerektiği, uygulamada benzer iddialar sebebiyle Yargıtay İçtihatlarına da somut olayımıza benzer eylemlerin bu kapsamda değerlenldirildiği, bu sebeple de kimlik bilgileri tespit edilemeyen görevli polis memuru hakkında kamu davası açılamayacağı tüm dosya kapsamından anlaşılmakla; Yukarıda açıklanan gerekçelerle, olay sebebiyle;Faili meçhul şüpeli hakkında kamu adına KOVUŞTURMAYA YER OLMADIĞINA,..." Başvurucu, bu karara itiraz edebilmek için soruşturma dosyasının örneğini 19/4/2016 tarihli dilekçe ile Savcılıktan talep etmiştir. Savcılık 19/4/2016 tarihli derkenarıyla dosyada gizlilik kararı bulunduğunu belirterek talebi reddetmiştir. Başvurucunun ek kovuşturmaya yer olmadığına dair karara yaptığı 28/4/2016 tarihli itiraz Tunceli Sulh Ceza Hâkimliğinin 9/5/2016 tarihli kararıyla kesin olarak reddedilmiştir. Başvurucu 17/5/2016 tarihinde tebliğ edilen karara karşı 24/5/2016 tarihinde süresinde bireysel başvuruda bulunmuştır.  A. Ulusal Hukuk 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun "Kasten yaralama" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısımları şöyledir: “(1) Kasten başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.(2) Kasten yaralama fiilinin kişi üzerindeki etkisinin basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafif olması halinde, mağdurun şikayeti üzerine, dört aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur. (3) Kasten yaralama suçunun;…d) Kamu görevlisinin sahip bulunduğu nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle,…işlenmesi halinde şikayet aranmaksızın, verilecek ceza yarı oranında artırılır." 5237 sayılı Kanun'un "Zor kullanma yetkisine ilişkin sınırın aşılması" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"(1) Zor kullanma yetkisine sahip kamu görevlisinin, görevini yaptığı sırada, kişilere karşı görevinin gerektirdiği ölçünün dışında kuvvet kullanması halinde, kasten yaralama suçuna ilişkin hükümler uygulanır."  4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun "Bir suçun işlendiğini öğrenen Cumhuriyet savcısının görevi"kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"(1) Cumhuriyet savcısı, ihbar veya başka bir suretle bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere hemen işin gerçeğini araştırmaya başlar. (2) Cumhuriyet savcısı, maddî gerçeğin araştırılması ve adil bir yargılamanın yapılabilmesi için, emrindeki adlî kolluk görevlileri marifetiyle, şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplayarak muhafaza altına almakla ve şüphelinin haklarını korumakla yükümlüdür." 5271 sayılı Kanun'un "Müdafiin dosyayı inceleme yetkisi" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısımları şöyledir:"(1) Müdafi, soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alabilir. (2) Müdafiin dosya içeriğini inceleme veya belgelerden örnek alma yetkisi, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek ise Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim kararıyla kısıtlanabilir. Bu karar ancak aşağıda sayılan suçlara ilişkin yürütülen soruşturmalarda verilebilir:... (3) Yakalanan kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanak ile bilirkişi raporları ve adı geçenlerin hazır bulunmaya yetkili oldukları diğer adli işlemlere ilişkin tutanaklar hakkında, ikinci fıkra hükmü uygulanmaz. (4) Müdafi, iddianamenin mahkeme tarafından kabul edildiği tarihten itibaren dosya içeriğini ve muhafaza altına alınmış delilleri inceleyebilir; bütün tutanak ve belgelerin örneklerini harçsız olarak alabilir..."B. Uluslararası Hukuk Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin "İşkence yasağı" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"Hiç kimse işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muamelelere tabi tutulamaz." 18/6/2003 tarihli ve 25142 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 16/12/1966 tarihli Birleşmiş Milletler Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi'nin  maddesi şöyledir:"Hiç kimse işkenceye ya da zalimane, insanlık dışı ya da küçük düşürücü muamele ya da cezalandırmaya maruz bırakılamaz. Özellikle, hiç kimse kendi özgür rızası olmadan tıbbi ya da bilimsel deneylere tabi tutulamaz."