Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, bir kişinin kasten öldürüldüğü olay hakkındaki ceza soruşturmasının etkili yürütülmemesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.   Başvuru 24/3/2015 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.    Başvuru formu ve ekleri ile Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla Kulp Cumhuriyet Başsavcılığından (Cumhuriyet Başsavcılığı) temin edilen belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucular, vekilleri aracılığıyla Cumhuriyet Başsavcılığına gönderdikleri 19/11/2003 tarihli dilekçelerinde, güvenlik güçleri tarafından 6/2/1994 tarihinde Diyarbakır ili Kulp ilçesi Çağlayan köyünde yapılan bir operasyonda babaları A.K. ile A., H., F. ve S.K. isimli kişilerin gözaltına alındığını, babaları dışındaki kişilerin iki gün sonra serbest bırakıldığını, operasyondan sonraki üçüncü gün bazı köylülerin babalarını askerî bir araç içinde gördüğünü ve olaydan on altı gün sonra köy arazisindeki bir çam ağacı altında babalarının cesedinin bulunduğunu ileri sürüp bu olay hakkında yürütülmekte olan bir soruşturma olup olmadığı ve böyle bir soruşturma var ise akıbetinin ne olduğu konusunda bilgi verilmesini istemişlerdir.  Cumhuriyet Başsavcılığı, olay hakkında bir soruşturma başlatmış ve A.K. ile birlikte gözaltına alındığı ileri sürülen H. ve A. ile A.K.nın kızı F.T. ve dönemin Köy Muhtarı K.A.nın ifadelerine başvurmuştur. K.A. dışındaki kişiler ifadelerinde, gözaltına alınmasından on beş yirmi gün sonra A.K.nın cesedinin bulunduğunu beyan etmişlerdir.  Cumhuriyet Başsavcılığının kendilerine gönderdiği bir yazı üzerine başvurucular; ayrı ayrı verdikleri 24/3/2004 tarihli dilekçelerle, Çağlayan köyünden H.K., K. ve N.K. ile köyden kalabalık bir grubun babalarının cesedini gördüğünü bildirmişlerdir. Cumhuriyet Başsavcılığı 8/6/2004 tarihinde, H.K. ve K.nın tanık sıfatıyla ifadelerini almıştır.  Cumhuriyet Başsavcılığı 16/6/2004 tarihinde, terör örgütü ile mücadele sırasında gözaltına alınan bir kişinin ölü bulunmasına ilişkin soruşturmayı yürütme görevininaskerî savcılığa ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş ve soruşturma evrakını Kara Kuvvetleri Komutanlığı Diyarbakır 7'nci Kolordu Komutanlığı Askerî Savcılığına (Askerî Savcılık) göndermiştir.  Askerî Savcılık 22/7/2004 tarihinde, ifadesi daha önce alınan A.nin, başvurucularca olay hakkında bilgi sahibi olduğu bildirilen N.K.nın ve A.K. ile birlikte gözaltına alındığı iddia edilen S.K.nın ifadelerini almıştır. A. ve S.K., A.K.nın askerlerce gözaltına alındığını ifade etmişlerdir. Askerî Savcılığın istinabe talebi üzerine Cumhuriyet Başsavcılığı 24/9/2004 tarihinde, başvurucu Salih Kaya'nın ve K. isimli bir kişinin yer göstermesi sonucu A.K.nın mezarını açmış ve cesedi, üzerinde bulunan elbiseler ile birlikte mezardan çıkarıp DNA incelemesi için Adli Tıp Kurumuna (ATK) göndermiştir. ATK Morg İhtisas Dairesi 6/11/2004 tarihli otopsi tutanağında; cesetten ikisi muhtemelen 7,62 mm çapında, yandan hafif deforme olmuş, gömlekli, yiv-set izleri seçilebilen, gömleği oksitlenmiş, biri ileri derecede deforme olmuş, gömlek ve nüve kaybı nedeniyle çapı değerlendirilmeyen toplam üç mermi çekirdeğielde edildiği belirtilmiştir. ATK Morg İhtisas Dairesince hazırlanan 21/12/2004 tarihli otopsi raporunda; kemik numunelerinin DNA tipleme çalışmalarının tamamlandığı, aidiyetinin belirlenebilmesinin istenmesi hâlinde cesedin anne ve babasının ya da var ise eş ve çocuklarının kan vermek üzere hazır edilmesi veya bu kişilerin kanlarının temin edilerek gönderilmesi ve ölüm nedeni konusunda ATK  İhtisas Kurulundan görüş alınması gerektiği açıklanmıştır. ATK Balistik Şubesince hazırlanan 1/9/2005 tarihli raporda; cesetten çıkarılan mermi çekirdeklerinin harp tüfeklerinde kullanılmak üzere imal edilmiş mermilere ait olduğu, üzerinde yiv-set izi bulunan mermi çekirdeklerindeki izlerin teşhise elverişli ve yeterli olmadığı, bu nedenle hangi silahtan atıldıklarının tespit edilmesinin mümkün olamayacağı ve ileri derecede deforme olmuş mermi çekirdeğinin levha hâline gelmesi nedeniyle çekirdeğinin çapının tespit edilemediği belirtilmiştir.  ATK  İhtisas Kurulu 28/9/2005 tarihli raporunda, kafatasının görünümünün ateşli silah yaralanmalarında su basıncı bulgusu ile uyumlu bulunduğu, parçalı kırıkların kafanın ağır bir cisim ya da araçla ezilmesi gibi bir durumda da görülebileceği, leğen kemiğindeki deliğin ateşli silah yaralanması ile oluşup oluşamadığının belirlenemediği ve aradan geçen uzun zamana bağlı olarak yumuşak dokular kaybolsa da kişinin ölümünün kafa kemik kırıkları ile birlikte kafa içi değişimler sonucu meydana geldiği açıklanmıştır. Askerî Savcılık 16/12/2005 tarihinde, A.E. isimli bir kişinin ifadesini istinabe suretiyle almıştır. Bu kişi ifadesinde 19992-1993 tarihleri arasında 23'üncü Jandarma Sınır Tugayı Özel Harekat Grup Komutanlığı emrinde görev yaptığını, 1993 yılı genel atamalarında Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde konuşlu bir birliğe atandığını, A.K., K., F., A., H. ve S.K.yı tanımadığını ve olay hakkında bilgisi olmadığını söylemiştir. Askerî Savcılık tespit edilemeyen bir tarihte A.A. isimli bir kişinin ifadesini istinabe suretiyle almıştır. A.A. ifadesinde, Lice Komando Bölük Komutanlığı emrinde görev yapmakta iken 21/1/1994 tarihinde Diyarbakır ili Kulp ilçesi Akdoruk mevkiinde teröristlerle girdiği çatışmada yaralandığını, daha sonra hastanede tedavi gördüğünü ve on beş ay boyunca memleketinde beklediğini, 1994 yılında sadece yirmi bir gün Kulp'ta görev yaptığını ve soruşturmaya konu olay hakkında bilgisinin bulunmadığını ifade etmiştir. Başvurucu Salih Kaya, istinabe suretiyle alınan 1/2/2007 tarihli ifadesinde, resmî yazı ile gitmediği için ATK'nın kendisinden kan örneğini almadığını ve kendisine resmî yazı verilmesi hâlinde ATK'ya müracaat edeceğini beyan etmiştir.  Askerî Savcılık istinabe yoluyla, olayın meydana geldiği tarihte bölgede görevli oldukları değerlendiren G.Ç.nin ifadesini 1/2/2008, G.Ö.nün ifadesini 12/2/2008, H.G.nin ifadesini 22/2/2008, K.nin ifadesini 17/3/2008 ve S.A.nın ifadesini 20/3/2008 tarihlerinde almıştır. Bu kişiler olayın aydınlatılmasına ve fail/faillerin tespitine imkân verebilecek herhangi bir beyanda bulunmamışlardır. Askerî Savcılığın talebi üzerine Ah.E., H.K., K.T. ve S.G.nin görev yeri bilgileri Jandarma Genel Komutanlığının, emekli asker G.B.nin adres bilgileri ise Kara Kuvvetleri Komutanlığının 12/1/2012 tarihli yazılarıyla bildirilmiştir. Askerî Savcılık 25/11/2013 tarihinde, sivil kişi olan A.K.nın Jandarma görevlileri tarafından öldürülmüş olsa bile eylemin adli nitelikte olduğunu ve bu nedenle olayı soruşturma görevinin kendisine ait olmadığını belirterek görevsizlik kararı vermiş ve soruşturma evrakını Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığına (TMK  madde ile görevli) göndermiştir. Bahse konu karar başvurucular vekiline tebliğe çıkarılsa da kararın tebliğ edilip edilmediği ve tebliğ edilmiş ise hangi tarihte tebliğ edildiği tespit edilememiştir. Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı (TMK  madde ile görevli), 21/2/2014 tarihli ve 6526 sayılı Kanun uyarınca 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun  maddesi uyarınca kurulan mahkemeler ile Cumhuriyet başsavcılıklarının görevlerine son verildiği gerekçesiyle 19/3/2014 tarihinde görevsizlik kararı verip soruşturma evrakını Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığına göndermiş; Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı ise olay hakkında soruşturma yetkisinin Kulp Cumhuriyet Başsavcılığına ait olduğu gerekçesiyle 8/9/2014 tarihinde yetkisizlik kararı verip soruşturma evrakını Cumhuriyet Başsavcılığına göndermiştir. Cumhuriyet Başsavcılığı, kasten öldürme suçu için olayın meydana geldiği tarihte yürürlükte bulunan kanunda öngörülen yirmi yıllık dava zamanaşımı süresinin dolduğu gerekçesiyle 8/12/2014 tarihinde olayın kovuşturulmasına yer olmadığına karar vermiştir. Bu karar başvurucular vekiline 19/12/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir.  Başvurucular vekili 26/12/2014 tarihinde soruşturma dosyasının fotokopisini talep etmiştir.  Bahse konu karara başvurucular vekilince yapılan itiraz, Diyarbakır  Sulh Ceza Hâkimliğinin (Hâkimlik), dava zamanaşımı süresini kesen herhangi bir neden bulunmadığına, etkin soruşturma yapılmadan karar verildiğinin tespit edilemediğine ve kamu davası açılması için yeterli neden bulunmadığına ilişkin 13/2/2015 tarihli kararıyla reddedilmiştir. Hâkimliğin kararı 6/3/2015 tarihinde tebliğ edilmiş ve 24/3/2015 tarihinde bireysel başvuru yapılmıştır.  Konuyla ilgili ulusal ve uluslararası hukuka ilişkin bilgiler Anayasa Mahkemesinin Sultani Acar (B. No: 2014/16344, 22/3/2018, §§ 29-61) başvurusu hakkında verdiği kararda yer almaktadır.