Haklar: Adil yargılanma hakkı (Hukuk)-Mülkiyet Hakkı

Başvuru, kadastro çalışmalarıyla tespit ve tapuya tescil edilen taşınmazın tapu iptali ve tescil davası sonucu tapusunun iptal edilerek Hazine adına tescil edilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının; bu davada bildirilen tanıkların yargılama sırasında dinlenilmemesi, ertelenen keşif gün ve saatinin başvurucuya bildirilmemesi ve bilirkişi raporlarına yapılan itirazların dikkate alınmaması nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 10/2/2014 tarihinde Erdemli  Asliye Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir. İkinci Bölüm Birinci Komisyonunca 24/3/2015 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  A. Olaylar  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Mersin ili Erdemli ilçesi Üçtepe köyünde 2008 yılında yapılan kadastro çalışmaları sırasında 102 ada 118 parsel numarası altında 592,84 m2 yüzölçümlü olarak sınırlandırılan taşınmaz, iki katlı kargir bina ve arsası niteliğiyle başvurucu adına tespit edilmiştir. Kadastro tespitiyle bir belgeye dayalı olmayarak anılan taşınmazın zilyetlik yoluyla mülkiyeti kazandırıcı zamanaşımı koşullarının başvurucu lehine gerçekleştiği belirtilmiştir. Kesinleşen kadastro sınırlandırma ve tespiti doğrultusunda bu taşınmaz "kadastro" edinimli olarak başvurucu adına 25/4/2008 tarihinde tapuya tescil edilmiştir. Maliye Hazinesince 13/10/2010 tarihinde Erdemli  Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) söz konusu taşınmaza ilişkin olarak tapu iptali ve tescil davası açılmıştır. Dava dilekçesinde, taşınmazın Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki taşlık, kayalık ve çalılık nitelikli yerlerden olup başvurucu yararına zilyetlikle iktisap koşullarının gerçekleşmediği ileri sürülerek taşınmazın başvurucu adına olan tapu kaydının iptali ile Hazine adına tapuya tescil edilmesi talep edilmiştir. Mahkeme 25/1/2012 tarihli ve E.2010/758, K.2012/81 sayılı kararı ile davanın kabulüne ve dava konusu taşınmazın davalı adına olan tapusunun iptal edilerek davacı Hazine adına tapuya tesciline karar vermiştir. Kararın gerekçesinin ilgili kısımları şöyledir:"Dava, kadastro tespiti sırasında, davalı adına tespit edilen taşınmazın devletin hüküm ve tasarrufu altında kalan yerlerden olduğu iddiası ile tapu iptal ve tescil talebine ilişkindir....3402 sayılı Kanunun imar-ihya yoluyla mülk edinme olanağı sağlayan  maddesine göre, bir yerin imar-ihya ve kazandırıcı zamanaşımı yoluyla mülk edinilebilmesi için bu yerin, orman sayılmayan Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki tarıma açılması mümkün yerlerden olması ve tarıma elverişli hale getirilmesi ve  maddedeki iktisapla ilgili şartlar yerine getirilmiş olmalıdır.İmar-ihyanın arazi ile ilgili koşullarından olan, tarıma açılan ve tarıma elverişli hale getirilen araziden amaç; Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki tarıma açılması mümkün olan yerlerdir. Bu tür araziler henüz üzerinde kültür işlemi yapılmayan fakat doğal nitelikleri gereği tarıma elverişli olan yerlerdir. Taşınmazın ihyaya uygun yerlerden olduğunun anlaşılması -halinde, davacı (veya murisi veya bayii) tarafından emek ve para sarfıyla imar-ihya edilip ihyanın tamamlandığı tarihten dava tarihine kadar Yasada belirtilen 20 yıllık zilyedlik süresinin nizasız, fasılasız ve malik sıfatıyle geçmesi , 3402 sayılı Kanunun  maddesindeki sair koşullarla,  maddesindeki iktisapla ilgili koşulların da gerçekleşmesi halinde özel mülkiyete konu olabilir. Başka bir anlatımla ancak tarıma elverişli hale getirilebilen ve tarım arazisi olarak kazanılması mümkün olan yerler zor ve zahmetli bir emek ile tarım arazisi haline geçirilmesi durumunda kazanılması mümkündür. Tabii durumu, yapı ve niteliği itibariyle tarım arazisi olarak kullanılması mümkün olmayan yerlerin ihya yoluyla kazanılması mümkün değildir (HGK 19/2/1997 tarihli ve E.1996/8-728, K.1997/91). Ormancı ve fen bilirkişi raporu incelendiğinde; dava konusu taşınmazın 1990 tarihli memleket haritasında çalılık simgeli yeşile boyalı alanda kaldığı bu haliyle imar ihyanın tam olarak tamamlandığı tarihten itibaren kadastro tespit tarihine kadar 20 yıl süre ile ekonomik amacına uygun olarak nizasız fasılasız ve malik sıfatıyla kullanılmadığı anlaşılmıştır. Ayrıntıları Yüksek Yargıtay  Hukuk Dairesinin 29/1/2009 tarihli ve E.2008/15377, K.2009/1079 sayılı ilamında da nizasız fasılasız malik sıfatıyla kullanılmadığı anlaşılan taşlık ve kayalık bölümlerin taşınmaz içersinde blok halde bulunduğunun belirlenmesi halinde bu bölümün şayet dağınık halde bulunduğunun tespiti durumunda taşınmazın tamamının imar ihyasının tamamlanmadığı düşünülerek oluşacak sonuca göre bir hüküm verilmesi gerektiği belirtilmiştir. Yine aynı doğrultuda Yüksek Yargıtay  Hukuk Dairesinin 10/2/2009 tarihli ve E.2008/16888, K.2009/2014 sayılı ilamı da bu yönde hükümler içermektedir. İncelenen dava konusu taşınmaza ilişkin 1990 tarihli memleket haritasında taşınmazın tamamının çalılık simgeli yeşile boyalı alanda kaldığı bu haliyle bu tarih itibariyle imar ihyasının tamamlanmadığı anlaşılmıştır.Yukarıdaki tüm veriler, bilirkişi raporları Yüksek Yargıtay  Hukuk Dairesinin emsal olarak verilen kararları bir bütün olarak göz önüne alındığında dava konusu taşınmazın 1990 tarihli memleket haritasında çalılık simgeli, yeşile boyalı alanda kaldığı, bu haliyle bu tarih itibariyle dava konusu taşınmazlar üzerindeki imar ihyanın tamamlanmadığı, çalılık ve taşlık kısımların taşınmazların bütününe yayıldığı, 2004 tarihli uydu fotoğraflarında dahi taşınmazın imar ihya edilmediği, makilik ve kayalık olarak göründüğü, taşınmazın imar ihyasının 4-5 yıl önce tamamlandığı,ayrıca taşınmaz üzerine ev yapılmasının Yargıtay uygulamalarına göre imar ihya sayılmadığı, dolayısı ile Yüksek Yargıtay  Hukuk Dairesinin yukarıda örnek olarak verilen ilamlarının gerekçesi ayrıntılı olarak incelendiğinde taşınmazların 1990 tarihli memleket haritasında dahi çalılık simgeli yeşile boyalı Alanda kaldığı, bu yerin imar ihyasının en erken bu tarihte yapıldığı kabul edilse bile kadastro tespit tarihinin yapıldığı 2007 tarihi itibariyle belgesizden zilyetlik yoluyla kazandırıcı zaman aşımı ile taşınmaz edinilmesi için gerekli olan koşulların oluşmadığı, taşlık ve çalılık bölümlerin taşınmaz içinde blok halde bulunmadığı, bu durumda taşınmazların tamamının imar ihya edilmediği, hem 1990 tarihli memleket haritası hem de 2004 tarihli uydu fotoğrafları bir bütün olarak göz önüne alındığında dava konusu taşınmazla ilgili olarak zilyetlikle mülk edinilmesi için gerekli olan koşulların davalı yararına oluşmadığı anlaşılmakla davacı Hazinenin davasının kabulü ile dava konusu taşınmazın tapu kaydının iptaline ve taşınmazın tamamının Hazine adına tapuya tesciline karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmış ve aşağıdaki şekilde hüküm tesisi yoluna gidilmiştir." Başvurucu kararı temyiz etmiş ve Yargıtay  Hukuk Dairesinin 8/11/2013 tarihli ilamıyla hüküm, yargılama giderleri yönünden düzeltilmek suretiyle onanmıştır. İlamın gerekçesinin ilgili kısımları şöyledir:"Dava, tapu kaydının iptali ve tescili istemine ilişkindir.Çekişmeli taşınmazın bulunduğu yerde 5304 sayılı Kanun ile değişik 3402 sayılı Kanunun  maddesi hükmüne göre orman sınırlandırması yapılmış, taşınmaz orman sınırları dışında bırakılmıştır. İncelenen dosya kapsamına, kararın dayandığı gerekçeye ve 5304 sayılı Kanun ile değişik 3402 sayılı Kanun'un 4/ maddesine göre yapılan orman tahdidi, eski ve yeni tarihli memleket haritaları, amenajman planı ve hava fotoğraflarının uygulanmasına dayalı araştırma inceleme ve keşif sonucu düzenlenen uzman bilirkişi raporuyla, çekişmeli parselin orman kadastrosu sınırları dışında orman sayılmayan yerlerden olduğu bildirilmiş ise de öncesinin makilik yerlerden olduğu, 1990 yılı memleket haritasında, çalılık göründüğü ve 3402 sayılı Kanun'un 14 ve  maddelerinde belirtilen zilyetlik koşullarının oluşmadığı belirlenerek Hazinenin davasının kabulüne karar verilmesinde ve yazılı biçimde hüküm kurulmasında bir isabetsizlik bulunmamaktadır." Karar başvurucuya 10/1/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 10/2/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.B. İlgili Hukuk 21/6/1987 tarihli ve 3402 sayılı Kadastro Kanunu’nun "Tapuda kayıtlı olmayan taşınmaz malların tespiti" kenar başlıklı  maddesinin birinci fıkrası şöyledir:  “Tapuda kayıtlı olmayan ve aynı çalışma alanı içinde bulunan ve toplam yüzölçümü sulu toprakta 40, kuru toprakta 100 dönüme kadar olan (40 ve 100 dönüm dahil) bir veya birden fazla taşınmaz mal, çekişmesiz ve aralıksız en az yirmi yıldan beri malik sıfatıyla zilyetliğini belgelerle veya bilirkişi veyahut tanık beyanlarıyla ispat eden zilyedi adına tespit edilir.” 3402 sayılı Kanun’un "Kamu malları" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:  “Kamunun ortak kullanılmasına veya bir kamu hizmetinin görülmesine ayrılan yerlerle Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan sahipsiz yerlerden:A) Kamu hizmetinde kullanılan, bütçelerinden ayrılan ödenek veya yardımlarla yapılan resmi bina ve tesisler, (Hükümet, belediye, karakol, okul binaları, köy odası, hastane veya diğer sağlık tesisleri, kütüphane, kitaplık, namazgah, cami genel mezarlık, çeşme, kuyular, yunak ile kapanmış olan yollar, meydanlar, pazar yerleri, parklar ve bahçeler ve boşluklar ve benzeri hizmet malları) kayıt, belge veya özel kanunlarına göre Hazine, kamu kurum ve kuruluşları, il, belediye köy veya mahalli idare birlikleri tüzelkişiliği, adlarına tespit olunur.B) Mera, yaylak, kışlak, otlak, harman ve panayır yerleri gibi paralı veya parasız kamunun yararlanmasına tahsis edildiği veya kamunun kadimden beri yararlandığı belgelerle veya bilirkişi veya tanık beyanı ile ispat edilen orta malı taşınmaz mallar sınırlandırılır, parsel numarası verilerek yüzölçümü hesaplanır ve bu gibi taşınmaz mallar özel siciline yazılır.Bu sınırlandırma tescil mahiyetinde olmadığı gibi bu suretle belirlenen taşınmaz mallar, özel kanunlarında yazılı hükümler saklı kalmak kaydıyla özel mülkiyete konu teşkil etmezler.Yol, meydan, köprü gibi orta malları ise haritasında gösterilmekle yetinilir.C) Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan kayalar, tepeler,dağlar (bunlardan çıkan kaynaklar) gibi, tarıma elverişli olmayan sahipsiz yerler ile deniz, göl, nehir gibi genel sular tescil ve sınırlandırmaya tabi değildir, istisnalar saklıdır.D) Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan ormanlar, bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde, özel kanunları hükümlerine tabidir.”  3402 sayılı Kanun'un "İhya edilen taşınmaz mallar" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"Orman sayılmayan Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan ve kamu hizmetine tahsis edilmeyen araziden, masraf ve emek sarfı ile imar ve ihya edilerek tarıma elverişli hale getirilen taşınmaz mallar 14 üncü maddedeki şartlar mevcut ise imar ve ihya edenler veya halefleri adına, aksi takdirde hazine adına tespit edilir.İl, ilçe ve kasabaların imar planının kapsadığı alanlarda kalan taşınmaz mallarda bu hüküm uygulanmaz." 17/2/1926 tarihli ve 743 sayılı mülga Türk Kanunu Medenîsi'nin "Sahipsiz şeyler ve umuma ait mallar" kenar başlıklı  maddesi şöyledir: “Sahipsiz şeyler ile menfaati umuma ait olan mallar Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Hilafı sabit olmadıkça menfaatı umuma ait sular ile ziraate elverişli olmıyan yerler, kayalar, tepeler, dağlar ve onlardan çıkan kaynaklar kimsenin mülkü değildir. Sahipsiz şeylerin ihraz ve işgali, yollar ve meydanlar, akar sular ile yatakları gibi menfaati umuma ait malların işletilmesi ve kullanılması hakkında ahkamı mahsusa vazolunur.” 3/12/2001 tarihli ve 4722 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un  maddesi şöyledir:"İçerikleri tarafların istek ve iradeleri gözetilmeksizin doğrudan doğruya kanunla belirlenmiş işlem ve ilişkilere, bunlar Türk Medenî Kanununun yürürlüğe girmesinden önce kurulmuş olsalar bile, bu Kanun hükümleri uygulanır." 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun "Sahipsiz yerler ve yararı kamuya ait mallar"  maddesi şöyledir:"Sahipsiz yerler ile yararı kamuya ait mallar, Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır.Aksi ispatlanmadıkça, yararı kamuya ait sular ile kayalar, tepeler, dağlar, buzullar gibi tarıma elverişli olmayan yerler ve bunlardan çıkan kaynaklar, kimsenin mülkiyetinde değildir ve hiçbir şekilde özel mülkiyete konu olamaz.Sahipsiz yerler ile yararı kamuya ait malların kazanılması, bakımı, korunması, işletilmesi ve kullanılması özel kanun hükümlerine tâbidir." 4721 sayılı Kanun'un "Sorumluluk" kenar başlıklı  maddesi şöyledir: "Tapu sicilinin tutulmasından doğan bütün zararlardan Devlet sorumludur.Devlet, zararın doğmasında kusuru bulunan görevlilere rücu eder.Devletin sorumluluğuna ilişkin davalar, tapu sicilinin bulunduğu yer mahkemesinde görülür."