Haklar: Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı

Başvuru, tutuklamanın hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 13/3/2017 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Başvurucuya ait 2017/20771 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyasının kişi yönünden hukuki irtibat nedeniyle 2017/12880 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine, incelemenin 2017/12880 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyası üzerinden yürütülmesine karar verilmiştir. Komisyonca tutuklamanın hukuki olmadığı şikâyeti dışındaki iddialar yönünden kısmi kabul edilemezlik kararı verilmiş, başvurunun tutuklamanın hukukiliğine ilişkin kısmının kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî bir darbe teşebbüsüyle karşı karşıya kalmış, bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde olağanüstü hâl ilan edilmesine karar verilmiş ve olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihine kadar birçok kez uzatılmıştır. Kamu makamları ve yargı organları -olgusal temellere dayanarak- bu teşebbüsün arkasında Türkiye'de çok uzun yıllardır faaliyetlerine devam eden ve son yıllarda Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanması (PDY) olarak isimlendirilen bir yapılanmanın olduğunu değerlendirmişlerdir (Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, §§ 12-25). Darbe teşebbüsü sırasında ve sonrasında ülke genelinde darbe girişimiyle bağlantılı ya da doğrudan darbe girişimiyle bağlantılı olmasa bile FETÖ/PDY'nin kamu kurumlarındaki örgütlenmesinin yanı sıra eğitim, sağlık, ticaret, sivil toplum ve medya gibi farklı alanlardaki yapılanmasına yönelik olarak Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından soruşturmalar yürütülmüş; çok sayıda kişi hakkında gözaltı ve tutuklama tedbirleri uygulanmıştır (Aydın Yavuz ve diğerleri, §§ 51; Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/23672, 11/1/2018, § 12).  Başvurucu en son İstanbul Cumhuriyet Savcısı olarak görev yapmakta iken Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK) İkinci Dairesi 16/7/2016 tarihinde başvurucunun görevden uzaklaştırılmasına, HSYK Genel Kurulu ise 24/8/2016 tarihinde başvurucunun meslekten ihracına karar vermiştir. Darbe teşebbüsü sonrasında İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından başlatılan soruşturma kapsamında başvurucu 18/7/2016 tarihinde gözaltına alınmıştır. Başvurucu 18/7/2016 tarihinde İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığında ifade vermiştir. Başvurucunun ifade alma işlemi sırasında müdafii de hazır bulunmuştur. Başvurucu ifadesinde özetle örgüt ile ne özel hayatında ne de meslek hayatında bir temasının olduğunu, okullarına gitmediğini, evlerinde yahut yurtlarında kalmadığını, örgüt tarafından organize edilen toplantı yahut etkinliklere katılmadığı gibi bu yönde bir davet de almadığını, himmet yahut kurban bağışı yapmadığını, hiç kimseden emir ve talimat almadığını beyan etmiştir. Başvurucu, Başsavcılık tarafından silahlı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanması istemiyle 18/7/2016 tarihinde Sulh Ceza Hâkimliğine sevk edilmiştir. Başvurucu, müdafii huzurunda yaptığı savunmasında önceki anlatımlarına benzer beyanlarda bulunmuştur. Başvurucu, İstanbul  Sulh Ceza Hâkimliğince yapılan sorgunun ardından 19/7/2016 tarihinde silahlı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmıştır. Tutuklama kararında üzerine atılı suçun vasıf ve mahiyeti, mevcut delil durumu ve delillerin henüz toplanmamış olması, atılı suçun yasada öngörülen cezanın üst sınırı, başvurucunun üzerine atılı suçu işlediğine ilişkin suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin varlığı, başvurucunun kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut delillerin bulunması, soruşturma konusu suçun ağırlığı ve önemi gerekçe olarak gösterilmiştir. Başvurucu hakkında devam eden soruşturma sürecinde başvurucunun tutma hâli ile ilgili olarak Ankara  Sulh Ceza Hâkimliğinin 7/12/2016, Ankara  Sulh Ceza Hâkimliğinin 6/1/2017, İstanbul  Sulh Ceza Hâkimliğinin 6/2/2017, İstanbul  Sulh Ceza Hâkimliğinin ise 7/3/2017 tarihli kararları ile tutukluluğun devamına karar verilmiştir. Başvurucu 24/10/2016, 3/1/2017 ve 8/2/2017 tarihli tahliye talepli itiraz dilekçelerinin incelenmediğini ileri sürmüştür. UYAP üzerinden yapılan inceleme neticesinde başvurucunun ileri sürdüğü şekliyle itiraz dilekçelerinin incelendiğine dair bir bilgi yahut belgeye rastlanmamış ancak tutukluluğun devamına ilişkin İstanbul  Sulh Ceza Hâkimliğinin 6/2/2017 tarihli kararına karşı başvurucunun 20/2/2017 tarihli dilekçe ile yapmış olduğu itirazının incelendiği 28/2/2017 tarihli karar ile itirazın kesin olarak reddedildiği anlaşılmıştır. Başvurucu 13/3/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  Başvurucu hakkında 2/5/2017 tarihinde yapılan tutukluluk incelemesi neticesinde Sulh Ceza Hâkimliğince adli kontrol tedbirleri uygulanarak tahliyesine karar verilmiştir.  İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının 2/3/2018 tarihli iddianamesiyle başvurucu hakkında silahlı terör örgütüne üye olma suçundan cezalandırılması istemiyle kamu davası açılmıştır. İddianamede suçlamaya esas alınan olgular özetle şöyledir:i. Başvurucunun HSYK tarafından meslekten çıkarıldığı belirtilmiştir.ii. 2013 yılında Antalya'da görev yaptığı dönemde gerçekleştirilen teftiş neticesinde objektif kriterlerden ve yerleşik uygulamalardan uzak bir şekilde örgütsel amaç ve politikalar kapsamında başvurucuya 82 puan verildiği ifade edilmiştir.iii. Başvurucunun 19/9/2007 tarihinde örgütün yönlendirmesi neticesinde Yargıçlar ve Savcılar Birliğine (YARSAV) üye olduğu tespit edilmiştir.iv. Başvurucunun örgütsel motivasyon amacıyla üzerinde 20 dolar taşıdığı belirtilmiştir.v. Örgüt için kritik önemde olan ve terör ile mücadele kapsamında görevlendirilen mahkemelerde (TMK) Cumhuriyet savcısı olarak görev aldığı ifade edilmiştir. İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesi 20/3/2018 tarihinde iddianamenin kabulüne karar vermiş ve E.2018/91 sayılı dosya üzerinden kovuşturma aşaması başlamıştır. Başvurucu 25/9/2018 tarihli duruşmada savunmasını yapmıştır. Başvurucu savunmasında; i. HSYK tarafından verilen ihraç kararının henüz kesinleşmediğini, ihraç kararına ilişkin yargı sürecinin devam ettiğini, kaldı ki ihraç kararında da tarafına yönelik spesifik bir olay yahut olgu isnat edilmediğini, ihraca sebep olan saiklerin neler olduğu hususunun karardan anlaşılamadığını, karara gerekçe olan belge ve delillerin tarafına ibrazı taleplerinin ise reddedildiğini belirtmiştir. ii. Üzerinde 20 dolar taşıdığı iddiası ile ilgili olarak paranın ailesi ile tatil yaptığı esnada ve bir alışveriş neticesinde eline geçtiğini, nitekim iddianamede aksi yönde bir bilgi yahut belgenin bulunmadığını, her ne kadar söz konusu banknotun örgütsel motivasyon amacı ile taşındığı iddia edilmiş ise de bu kanaate nasıl varıldığı hususunda herhangi bir olgu ortaya konulamadığını belirtmiştir. iii. YARSAV üyeliği ile ilgili olarak 2007 yılında hiç kimsenin yönlendirmesi olmadan kendi iradesi ile üye olduğunu, buna mukabil 2010 yılından itibaren aidatlarını ödemediğini ve herhangi bir toplantısına da katılmadığını yani 2010 yılından beri fiilen YARSAV üyeliği bulunmakla birlikte sadece istifa dilekçesi vermediğini, nitekim iddianamede de somut olarak nasıl ve ne şekilde, kimin talimatıyla YARSAV'a üye olduğuna ilişkin tespit yapılmadığını ifade etmiştir. iv. Teftiş neticesinde kendisine yüksek not verildiği iddiasına ilişkin olarak söz konusu tespitin subjektif olduğunu, verilen puan ile denetime tabi sürece dair yapılan çalışmanın uyumlu olup olmadığı yönünde bir incelemenin yapılmadığını belirtmiştir.v. TMK savcısı olarak görev yaptığı iddiasına ilişkin olarak ise söz konusu iddianın soyut nitelikte olduğunu, kendisiyle benzer durumda bulunan diğer hâkim ve savcıların görevlerine devam ettiklerini belirtmiştir.  Dava, bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla ilk derece mahkemesinde derdesttir.   İlgili hukuk için bkz. Adem Türkel, B. No: 2017/632, 23/1/2019, §§ 24-39; Mustafa Özterzi [GK], B. No: 2016/14597, 31/10/2019, §§ 33-48 ve ilgili Yargıtay kararları için bkz. A., B. No: 2016/63999, 9/1/2020, §§ 33-