Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, başvurucunun siyasi faaliyetlerinden dolayı askerî birlikte gözaltına alınarak hakarete uğradığı, darp ve tehdit edildiği şikâyeti üzerine yapılan kovuşturma sonucunda verilen karar nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı, gözaltında tercüman yardımından faydalanma hakkı, işkence ve kötü muamele yasağı, düşünce ve kanaat hürriyeti ile siyasi faaliyette bulunma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.   Başvuru 14/5/2014 tarihinde Hakkari Asliye Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.  Birinci Bölüm Birinci Komisyonunca 24/11/2014 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından 9/2/2016 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü 11/3/2016 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuştur. Bakanlık tarafından Anayasa Mahkemesine sunulan görüş 25/3/2016 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu Bakanlık görüşüne karşı beyanlarını 5/4/2016 tarihinde ibraz etmiştir. A. Olaylar Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 1951 doğumlu olan başvurucu, olay tarihinde Hakkari ili Çukurca ilçesi Gündeş köyünde ikamet etmektedir. 17/7/2007 tarihinde kendini Başçavuş İ. olarak tanıtan birisi başvurucunun oğlu H.yi telefonla arayarak karakola gelmesini istemiş; bunun üzerine başvurucu, oğluyla birlikte Çukurca ilçesi Köprülü Jandarma Sınır Tabur Komutanlığına gitmiştir. Başvurucunun oğlu, Tabur Komutanlığı nizamiyesinde beklemiş; başvurucu ise Jandarma Başçavuş İ. tarafından Jandarma Binbaşı nin odasına götürülmüştür.  Başvurucu Jandarma Binbaşı nin kendisini “Ben iyi adamlara iyi, kötü adamlarla kötüyüm, senin ciğerini sökerim, sen şerefsiz S.S. ve K. ile birlikte dolaşıp onlara oy topluyorsun, oy vermeyeceksin, yoksa senin başına mayın bağlayıp patlatacağım, seni Zap Suyu’na atacağım.” diyerek tehdit ettiğini, Binbaşı'nın parmaklarını gözüne sokarak “Senin bu iki gözünü çıkarırım.” dediği sırada Jandarma Başçavuş İ.nin koli bandıyla yüzüne el bombası sardığını, çekmecesinde bulunan Kuranı Kerim’i çıkararak “Devletime ihanet etmeyeceğim.” diyerek yemin etmesini istediğini, Binbaşı'nın daha sonra başka bir el bombasıyla yüzüne ve göğsüne vurduğunu, tokat ve yumrukla darbedildiğini, “Siz Müslüman değilsiniz, gavursunuz, teröristlere destek veriyorsunuz.” şeklinde hakaret ettiğini, yaklaşık bir saat kadar taburda kaldıktan sonra Başçavuş İ.nin kendisini nizamiyeye götürdüğünü, İ.nin bu sırada “Komutan sana iyilik yaptı, bir daha gelirsen sana daha farklı davranacak, kötü şeylerle uğraşma.” şeklinde tehdit ettiğini, daha sonra oğluyla birlikte yoldan geçen bir aracı durdurup köye döndüklerini belirten bir dilekçe vererek 18/7/2007 tarihinde Hakkari Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunmuştur. Hakkari Cumhuriyet Başsavcılığının 2007/1398 sayılı dosyası üzerinde soruşturma başlatılmıştır. İşkence ve Kötü Muamele İddialarıyla İlgili Jandarma Binbaşı  ve Jandarma Başçavuş İ. Hakkında Yapılan Soruşturma Başvurucunun suç duyurusu üzerine 18/7/2007 tarihinde Hakkari Cumhuriyet Başsavcılığında ifadesi alınmıştır. Başvurucu hakkında Çukurca Merkez Sağlık Ocağının 17/7/2007 tarihli saat 30’da tanzim edilen raporuna göre sol zigomatik (yanak) kemik üzerine denk gelen bölgede yaklaşık 4x2 cm boyutlarında şişlik, şişlik üzerinde ekimotik alan ve ayrıca iki adet noktasal tarzda üzerinde kan pıhtısı bulunan lezyon mevcut olduğu, sol göğüs bölgesinde ağrı tarifleyen hastanın yapılan göğüs muayenesinde inspeksiyonla (gözle muayene) herhangi bir anormal bulguya rastlanmadığı, yapılan omuz muayenesinde tüm yönlere yapılan pasif … (okunamadı) ağrı ve ağrıya karşı istemli hareket kısıtlılığı mevcut olduğu, Sağlık Ocağında radyoloji ünitesi olmaması nedeniyle fraktür (kırık) açısından değerlendirilmesi için Hakkari Devlet Hastanesine sevkinin uygun olduğu belirtilmiştir. Bireysel başvuru dosyasında ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) kayıtlarında Hakkari Devlet Hastanesine ait rapor bulunmamaktadır. Hakkari Adli Tıp Şube Müdürlüğünün 27/7/2007 tarihli raporunda; Çukurca Sağlık Ocağının 17/7/2007 ve Hakkari Devlet Hastanesinin 18/7/2007 tarihli raporlarında tarif edilen bulgulara göre yaralanmanın kişinin yaşamını tehlikeye sokmadığı, kişi üzerindeki etkisinin basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafif nitelikte olduğu yazılıdır. Hakkari Cumhuriyet Başsavcılığının 27/7/2007 tarihli ve 2007/1398 Soruşturma, 2007/150 sayılı yetkisizlik kararıyla dosya Çukurca Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmiştir. Çukurca Cumhuriyet Başsavcılığı, 1/8/2007 tarihli ve 2007/123 Soruşturma, 2007/74 sayılı görevsizlik kararıyla suçun işlendiği yerin askerî bölge ve şüphelilerin asker olması nedeniyle dosyayı Van Jandarma Asayiş Kolordu Komutanlığı Askerî Savcılığına göndermiştir. Şüpheli Jandarma Başçavuş İ.nin 1/11/2007 ve 12/12/2007, Jandarma Binbaşı nin 14/12/2007 ve 10/12/2008 tarihlerinde savunmaları alınmıştır. Olay tarihinde şüpheli Binbaşı nin habercisi olarak görev yapan Jandarma Er T.P., Jandarma Onbaşı Ü.Y., Jandarma Er O.Ö., Jandarma Er B. 1/11/2007, Jandarma Er H.A. 10/1/2008, Jandarma Er Ö.B.7/2/2008,Jandarma Er Y.Y. 15/2/2008 tarihinde tanık olarak dinlenmiştir. Yapılan soruşturma sonucunda Van Jandarma Asayiş Kolordu Komutanlığı Askerî Savcılığı 5/9/2008 tarihli ve E.2008/81, K.2008/83 sayılı kararı ile tüm deliller ve tanık beyanları değerlendirildiğinde her ne kadar şikâyetçide bir darp veya düşmeye bağlı iz mevcut ise de bunun olay günü şüphelilerle şikâyetçi arasında geçen konuşma ve görüşme sırasında olduğuna dair yeterli şüphe bulunmadığı gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir.  Anılan karara başvurucu tarafından yapılan itiraz üzerine Ağrı Kara Kuvvetleri Komutanlığı (KKK)  Mekanize Piyade Tugay Komutanlığı Askerî Mahkemesinin 14/8/2009 tarihli ve 2009/378 Değişik İş sayılı kararı ile şüpheliler hakkında kamu davası açılmasına yeterli şüphe oluşturacak delillerin mevcut olduğu gerekçesiyle itirazın kabulüne ve şüpheliler hakkında kamu davasının açılmasına karar vermiştir. Van Jandarma Asayiş Kolordu Komutanlığı Askerî Savcılığının 31/8/2009 tarihli ve E.2009/1532, K.2009/1019 sayılı iddianamesiyle şüpheli nin hakaret ve tehdit suçlarından, şüpheli İ.nin ise tehdit suçundan cezalandırılması istemiyle Van Jandarma Asayiş Kolordu Komutanlığı Askerî Mahkemesine kamu davası açılmıştır.  Başvurucunun tanık olarak gösterdiği Köy Muhtarı K.nin Askerî Mahkemede verdiği 1/4/2010 tarihli ifadesi şöyledir:“Ben olay tarihinde Gündeş Köyü Muhtarı olarak görevliydim, Temmuz ayı sonlarında bir gün Süleyman DEMİR'in oğlu, H. akşam saatlerinde telefonla beni aradı, babasının evde rahatsız olduğunu ve sağlık ocağına götürülmesi gerektiğini söyledi, aynı köyde oturduğumuz için onları tanırım, hemen evlerine gittim … evlerine gittiğimde Süleyman DEMİR bana Köprülü Tabur Komutanı olan  Binbaşının kendisini dövdüğünü ve rahatsız olduğunu söyledi, bunun üzerine benim oğlum , Süleyman ve oğlu H. ile birlikte … köye yaklaşık 19 km. mesafedeki Çukurca'ya giderek oradaki sağlık ocağına ulaştık, Süleyman DEMİR ve oğlu, araçtan İnip sağlık ocağına girdiler, ben de oğlumla birlikte geri köye döndüm, ben olayı görmedim, doğru olup olmadığını bilmiyorum.” Başvurucunun tanık olarak gösterdiği Geçici Köy Korucusu F.nin Askerî Mahkemede verdiği 1/7/2010 tarihli beyanı şöyledir:“…Temmuz ayı içerisinde bir gün muhtemelen öğlen ya da öğleden sonra bir saatte Süleyman DEMİR'in oğlu H. telefonla beni aradı. Köprülü Tabur Komutanlığı nizamiyesinde olduklarını ve köye gitmek istediklerini söyledi, mesafe yaklaşık 3 km kadardı, ben köyden bana ait … marka minibüsümle hareket ederek tabur nizamiyesine geldim, içeri girmedim, onlar nizamiyenin dışındaki sivil araç park yeri civarındaydılar … Onları görünce yanlarına gittim. Süleyman Demir’in ağzında ve yüzünde kanlar vardı, gömleği kan olmuştu, ayrıca gözünde, yüzünde ve dudağında morarma ve şişlik vardı, dayak yemiş gibi bir hali vardı, ‘Ne oldu?’ diye sordum, bana tabur komutanının dövdüğünü … söylediler.” Van Jandarma Asayiş Kolordu Komutanlığı Askerî Mahkemesi 4/11/2010 tarihli ve E.2010/461, K.2010/1778 sayılı kararla yargılama görevinin askerî mahkemelere ait olmadığı, Çukurca Asliye Ceza Mahkemesine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiştir. Anılan kararın temyiz edilmesi üzerine Askerî Yargıtay  Dairesi 20/4/2011 tarihli ve E.2011/314, K.2011/312 sayılı ilamı ile görevsizlik kararını onamıştır. Çukurca Asliye Ceza Mahkemesinin 23/11/2012 tarihli ve E.2011/38, K.2012/35 sayılı kararıyla yargılama görevinin Sulh Ceza Mahkemesine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı verilmiştir. Anılan karara yapılan itiraz, Hakkari Ağır Ceza Mahkemesinin 3/7/2013 tarihli ve 2013/82 Değişik İş sayılı kararıyla reddedilmiştir. Çukurca Sulh Ceza Mahkemesinin 15/4/2014 tarihli ve E.2013/13, K.2014/11 sayılı kararıyla her iki sanığın 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun  maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca basit yaralama suçundan doğrudan hükmedilen 000 TL adli para cezasıyla cezalandırılmalarına kesin olarak, sanık nin ise ayrıca 5237 sayılı Kanun’un  maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca tehdit suçundan hapisten çevrilen 000 TL adli para cezasıyla cezalandırılmasına temyiz yolu açık olmak üzere karar verilmiştir. Kararın gerekçesi şöyledir:“…Yukarıda belirtilen deliller, yapılan yargılama ve tüm dosya kapsamına göre, sanık nin Çukurca Köprülü  Jandarma Sınır Tabur Komutanı olarak, sanık İ.nin Çukurca Köprülü  Jandarma Sınır Tabur Karargah Destek Bölük Komutanlığı emrinde bölük astsubayı olarak görevli olduğu, katılan Süleyman Demir'in ise çukurca İlçesi Gündeş Köyü sakinlerinden olduğu, katılanın sanıklardan nin emri ile sanık İ. tarafından tabur komutanlığına çağrıldığı, 17/07/2007 tarihli olay günü akşamı oğlu H. ile birlikte katılanın tabura geldiği, oğlunun kendisini dışarıda beklediği sırada katılanın her iki sanıkla görüştüğü, görüşmenin akabinde katılanın Çukurca merkez sağlık ocağına başvurduğu, muayenesinde vücudunda darp ve cebir izine rastlanıldığı, Hakkari Adli Tıp Şube Müdürlüğü tarafından yapılan muayenesinde de yumuşak doku travmasına neden olan ve basit tıbbi müdahale ile giderilebilecek mahiyette yaralanma oluştuğuna dair rapor düzenlendiği, yaralanmanın sanıklarla olan görüşme sırasında sanıkların müessir fiili neticesinde oluştuğu, muayene kaydı ve sağlık raporuna, uzman görüşü nazara alınarak sanıkların katılana karşı basit tıbbi müdahale ile giderilebilecek nitelikte yaralama suçunu işledikleri, bu görüşme sırasında sanıklardan nin ayrıca katılana ''Seni, oğlunu, bütün aileni tarayıp cesetlerinizi yakacağım, tozunuzu Zap Suyu’na atacağım.'' şeklinde tehdit ettiği, tehdidin Türk Ceza Kanununun 106/1 maddesinin birinci cümlesinde düzenlenen kendisinin veya yakınının hayatına ve vücut dokunulmazlığına yönelik bir saldırı gerçekleştireceğinden bahisle tehdit suçunu oluşturduğu anlaşılmakla sanıkların üzerlerine atılı suçlardan cezalandırılmalarına karar verilmiştir.” Hüküm, sanıklar müdafii ve katılan (başvurucu) vekili tarafından temyiz edilmiştir. Temyiz incelemesi sırasında başvurucu tarafından 14/5/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunulmuştur. Bireysel başvuru yapıldıktan sonra Yargıtay  Ceza Dairesinin 16/6/2016 tarihli ve E.2016/5513, K.2016/10790 sayılı ilamıyla her iki sanık hakkında basit yaralama suçundan verilen hükümler yönünden temyiz isteminin reddine, sanık  hakkında tehdit suçundan verilen hükmün ise “Anlatımları hükme esas alınan ve görevsiz mahkemece dinlenen tanıklar dinlenmeden hüküm kurularak CMK'nın ‘yenilenmesi mümkün olmayanlar dışında, görevli olmayan hakim veya mahkemece yapılan işlemler hükümsüzdür’ şeklindeki  maddesine aykırı (davranıldığı)” gerekçesiyle bozulmasına karar verilmiştir. Başvurucunun Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Yaptığı Müracaat (B. No: 19222/09) Başvurucu ile başvurucunun oğlu H. 26/1/2009 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) başvurmuştur. Başvurucu, Jandarma Tabur Komutanlığında hukuka aykırı şekilde tutularak görevli Jandarma Binbaşı  ile Jandarma Başçavuş İ.nin hakaret, tehdit ve yaralama fiilleri nedeniyle yapılan soruşturmanın etkili olmaması ve makul sürede bitirilmemesi nedeniyle işkence ve kötü muamele yasağı, adil yargılanma hakkı, kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı, etkili başvuru hakkı ile ayrımcılık yasağının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. AİHM, 24/5/2015 tarihli kararıyla başvuruyu sonuçlandırmıştır. İşkence ve kötü muamele yasağının hem esas hem de usul yönünden ihlal edildiğine, kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına ilişkin başvurunun altı aylık süre içinde yapılmaması nedeniyle kabul edilemez olduğuna, diğer ihlal iddialarının ise açıkça dayanaktan yoksunluk nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar vermiştir. İhlal nedeniyle manevi tazminat olarak 500 avro, yargılama gideri olarak ise 000 avro ödenmesine karar verilmiştir. Karar 24/6/2015 tarihinde kesinleşmiştir. Kararın ilgili kısımları şöyledir: “…HUKUKİ