Haklar: İfade özgürlüğü

Başvuru, ulusal bir gazetede yayımlanan köşe yazısında üst düzey bir kamu görevlisi hakkındaki iddiaları ve kullandığı ifadeler nedeniyle başvurucunun cezalandırılmasının ifade özgürlüğünü ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.   Başvuru 25/1/2016 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 1927 doğumlu olan başvurucu kendisini gazeteci, yazar, sivil toplum gönüllüsü ve emekli Kültür ve Turizm Bakanlığı Müsteşarı olarak tanıtmaktadır. Başvurucu, olayların geçtiği tarihte çeşitli gazetelerde köşe yazarlığı yapmakta ve ulusal ölçekte yayın yapan Sözcü gazetesinde de siyasi konularda gündeme ilişkin makaleler yazmaktadır. Başvurucu 15/3/2015 tarihinde gazetede "Yolsuzluklarda Jet Fadıl'ı Yalancılıkta Goebbels'i Solluyor" başlıklı bir yazı kaleme almıştır. Yazıda 4/8/2011-18/8/2015 tarihleri arasında Türkiye Cumhuriyeti Genelkurmay Başkanı olarak görev yapan N.Ö.nün (müşteki) görevine ilişkin konulardaki bazı tasarrufları eleştirilmiştir. A. Başvuruya Konu Makalenin Yazıldığı Döneme İlişkin Arka Plan Bilgisi Başbakan Yardımcısı olarak görev yapan B.A.ya karşı suikast planlandığına ilişkin bir ihbar üzerine 2009 yılının Aralık ayında Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından adli soruşturma başlatılmıştır. Yürütülen soruşturma kapsamında Türk Silahlı Kuvvetlerine (TSK) ait gizli bilgi ve dokümanların yer aldığı kozmik oda olarak bilinen, Genelkurmay Başkanlığı Seferberlik Tetkik Kurulunda bulunan arşiv odasında 27/12/2009-20/1/2010 tarihleri arasında arama yapılmıştır. Arama sonucunda kozmik odada bulunan bilgisayar kayıtlarının iki nüsha hâlinde imajının çıkartılmasına ve sabit diske kaydedilmesine karar verilmiş, bu karar kapsamında işlem gerçekleştirilmiştir. Çok kısıtlı sayıda kişinin girişine izin verilen bu odada yapılan arama sonucunda elde edilen dokümanlar "devlet sırrı" niteliğini haiz olabileceğinden kaydın gerçekleştirildiği sabit diskler ve belgeler Cumhuriyet Savcılığına teslim edilmemiştir. Sabit disklerden biri Ankara Seferberlik Bölge Başkanlığında mühürlü bir şekilde muhafaza edilirken diğeri Genelkurmay Destek Kıtaları Grup Komutanlığında yine mühürlü şekilde saklanmıştır.  25/2/2013 tarihinde Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı, muhafaza edilmekte olan sabit diskin çözümlenmesi ve metin hâline getirilmesi için 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun  maddesiyle görevli Ankara  Sulh Ceza Hâkimliğinden el koyma talebinde bulunmuştur. Sabit disk, Ankara  Sulh Ceza Hâkimliğinin elkoyma kararı doğrultusunda Genelkurmay Başkanlığında görevli hâkimler tarafından 16/3/2013 tarihinde soruşturma makamına teslim edilmiştir. Soruşturmayı yürüten Cumhuriyet savcısı tarafından bir kopyası çıkarılan sabit disk incelenmek üzere Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumunda (TÜBİTAK) görevli bilirkişilere teslim edilmiştir. Savcılık tarafından incelemesi tamamlanan sabit diskin Genelkurmay Başkanlığına iadesine karar verilmiştir. İade yazısında, üzerinde inceleme yapılan sabit diskin bilirkişi incelemesi sırasında mevzuata aykırı şekilde ve yetkisiz kişilerce yeniden kopyalandığı belirtilmiştir. Bunun üzerine 13/3/2015 tarihinde basın açıklaması yapan Genelkurmay Başkanlığı aramanın ardından -üç yıllık süre zarfında- Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından sabit diskin teslimine ilişkin herhangi bir talepte bulunulmadığını belirtmiştir. Genelkurmay Başkanlığı yaptığı açıklamada, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yapılan aramanın ardından ilk kez 25/2/2013 tarihinde el koyma talebinde bulunulduğunu ve oluşturulan sabit diskin mahkeme kararları gereği soruşturma makamına teslim edildiğini belirtmiştir. Mahkeme kararlarının yerine getirilmesinin yasal zorunluluk olduğuna da dikkat çeken Genelkurmay Başkanlığı, belgelerin teslimi ile TSK'yı ve personelini zan altında bırakan soruşturmanın daha fazla sürüncemede bırakılmamasının ve maddi gerçeğin bir an evvel ortaya çıkarılmasının amaçlandığını açıklamıştır. Genelkurmay Başkanlığı TSK'ya ait bilgi ve belgelerin mevzuata aykırı şekilde yetkisiz kişilerin eline geçmesine sebebiyet verenler hakkında da adli yollara başvurulacağını bildirmiştir.B. Başvuruya Konu Makale Türkiye siyasetinin son on yılına ilişkin subjektif değerlendirmelerin yer verildiği makale üç kısımdan oluşmaktadır. İlk kısım, başlığın hemen altında yer almakta olup bu kısımda başvurucu; Hükûmetin takip ettiğini ileri sürdüğü politikalar ile bu politikalara karşı toplumun vermiş olduğu reaksiyonları konu alan, iktidar ve toplum eleştirisi içeren öznel değerlendirmeler yapmaktadır. Makalenin ikinci kısmı ise "Vatan Satmada 'Damat Ferit'e' Rahmet Okutuluyor" alt başlığının devamında yer almakta olup bu kısımda Hükûmet yetkilileri tarafından Gezi Parkı olayları (detaylı bilgi için bkz. Yonca Verdioğlu Şık, B. No: 2014/17177, 19/4/2018, § 8) olarak bilinen eylemlere ilişkin yapılan değerlendirmeler, İmralı süreci olarak adlandırılan gelişmeler ve 17-25 Aralık soruşturmalarının (anılan soruşturmalara ilişkin bilgiler için bkz. Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, § 30) konusunu teşkil eden kayıtlardan hareket edilerek Hükûmetin yolsuzlukla mücadele politikası eleştirilmektedir.  Şikâyete konu ifadelerin yer aldığı "Devlet Sırlarını Satmada Sülün Osman'a Parmak Isırtıyor" alt başlığını taşıyan kısım makalenin son bölümünde yer almakta olup müştekiye ilişkin ifadelere de bu kısımda iki ayrı konu hâlinde yer verilmiştir. İlk olarak başvurucu, makalenin yayımlandığı tarihte Genelkurmay Başkanı olan müştekinin o tarihte Jandarma Genel Komutanlığının emniyet ve asayiş işleriyle diğer görev ve hizmetlerin ifası yönünden İçişleri Bakanlığına bağlanması konusunda yapılan çalışmalara herhangi bir reaksiyon göstermemesini eleştirmektedir. Başvurucu ikinci olarak ise Başbakan Yardımcısına suikast soruşturması kapsamında kozmik odanın (bkz. §11) aranmasını ve elde edilen dokümanların müştekinin talimatı ile yargılama mercilerine teslim edildikten sonra yetkisiz kişilerin eline geçmesini eleştirmektedir. Başvurucu bu olayların TSK'nın terör örgütleri ile mücadelesine engel olmak amacıyla dış güçler tarafından organize edildiğini iddia etmektedir. Bu bağlamda sabit diskin Savcılığa müştekiden önceki Genelkurmay Başkanı olan İ.B. döneminde değil de müştekinin döneminde teslim edilmiş olması sebebi ile Türk ordusunun yıpratılmasından sorumlu olduğunu belirten başvurucu, değerlendirmesini şu sözlerle ifade etmiştir: "[T.E.]nin, [B.]ye, 'sen onun tırnağı olamazsın' dediği, [N.Ö.] AKP iktidarının Türk Ordusu'nu kuşa çevirme planına sürekli katkıda bulunan, son olarak jandarma generallerini 'vatandaşa gavat diyen' valilerin emrine verilmesini topuk selamı ile onaylayan komutandır.B. Paşa'nın sakıncalı diye vermediği hard diski 2013'te kendi emriyle savcılığa teslim ettiriyor. Şimdi de sıkışıp, paniğe kapılınca, diski çaldıran savcıları mahkemeye vermekle sorumluluktan kurtulacağını sanıyor. Artık milli bir güvenlikten söz edilebilir, böyle bir kişiye Türk ordusu ve vatan emanet edilebilir mi?" Başvuruya Konu Dava Süreci Genelkurmay Başkanlığı tarafından İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilen dilekçe ile başvurucunun Genelkurmay Başkanı N.Ö. hakkında makalede kullandığı ifadelerin müştekinin onur, şeref ve saygınlığına saldırı niteliğini taşıdığı belirtilerek suç duyurusunda bulunulmuştur.  Yazmış olduğu makalede müştekiye yönelik olarak kullandığı ifadelerden dolayı başvurucu hakkında kamu görevlisine görevi nedeni ile alenen hakaret suçundan ceza davası açılmıştır. Başvurucu yargılama sırasında yaptığı savunmada; yazmış olduğu makalede kullandığı alt başlık olan "Devlet Sırlarını Satmada Sülün Osman'a Parmak Isırtıyor" ibaresinin iktidar eleştirisi niteliğinde olduğunu, müştekiyi görevi ile ilgili yapmış olduğu birtakım işlem ve eylemler sebebi ile eleştirdiğini, yazının hakaret unsuru barındırmadığını ileri sürmüştür. Kararın gerekçesinde;i. Müşteki hakkında kullanılan ifadelerin bağlamı belirlenirken, müşteki hakkında şikâyete konu ifadelerin yer aldığı kısmın başlığının "Devlet Sırlarını Satmada Sülün Osman'a Parmak Isırtıyor" şeklindeki başlığının dikkate alınacağı belirtilmiştir.ii. Makalede müştekinin devlet sırlarını içeren belgeleri siyasi iktidarın yönlendirmesi ile kötü niyetli ve kasıtlı olarak soruşturma makamına teslim ettiğinin ileri sürüldüğü, bu değerlendirme makalede kullanılan "...jandarma generallerini 'vatandaşa gavat diyen' valilerin emrine verilmesini topuk selamı ile onaylayan komutandır" ifadesi ile birlikte yorumlandığında müştekinin bu ifadelerle onur, şeref ve haysiyetinin rencide edildiği açıklanmıştır. iii. Makalede kullanılan ifadelerle kişinin görevi gereği yapmış olduğu iş ve eylemlerin eleştirilmesinden öteye geçildiği ve hakkında makaleye konu edilen eylemler nedeniyle iddianame dahi tanzim edilmemiş müştekiyle ilgili olarak görevi kötüye kullandığı algısının yaratılmasının masumiyet karinesini ihlal ettiği belirtilmiştir. iv. Söz konusu ifadelerin ispattan yoksun suçlamalar niteliğinde olduğu, gerçeklik unsuru taşımayan bu ifadelerin yazıda kullanılmasının zorunlu olmadığı ve bu ifadelerin basın özgürlüğü kapsamında sayılamayacağı kabul edilmiştir.v. Sonuç olarak anılan suçu işlediği sabit kabul edilen başvurucunun kamu görevlisine görevi nedeni ile basın yoluyla hakaret suçundan mahkûmiyetine, 080 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına (HAGB) karar verilmiştir. Başvurucunun bu karara itirazı Bakırköy  Ağır Ceza Mahkemesince 30/12/2015 tarihinde reddedilmiştir. Ret kararı 30/12/2015 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu 25/1/2016 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  A. Ulusal Hukuk 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun "Hakaret" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"(1) Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden ... veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır. Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilât ederek işlenmesi gerekir. (2) Fiilin, mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi hâlinde, yukarıdaki fıkrada belirtilen cezaya hükmolunur. (3) Hakaret suçunun;a) Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı,..."B. Uluslararası Hukukİlgili uluslararası hukuk için bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 18-