Haklar: Adil yargılanma hakkı (Suç İsnadı)

Başvuru; iade tutuklamasının hukuka aykırı olması, iade sürecindeki tutukluluk incelemelerinin duruşmasız yapılması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının, iade yargılaması sürecindeki uygulamalar nedeniyle adil yargılanma hakkının, kötü muameleye maruz kalma riski bulunan ülkeye iade kararı verilmesi nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvurular 2/6/2020 ve 11/6/2020 tarihlerinde yapılmıştır. Komisyon, başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne ve başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir. 2020/16203 ve 2020/16204 numaralı başvurular incelenen başvuruyla birleştirilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve ilgili kurumlardan temin edilen bilgilere göre olaylar özetle şöyledir: Emniyet Genel Müdürlüğünün 24/10/2018 tarihli yazısı ile organize suç örgütü liderliği, yolsuzluk ve gazetecilere mukavemet suçlarından Gürcistan adli makamlarınca anılan ülkeye iadesi amacıyla kırmızı bültene istinaden uluslararası seviyede aranan başvurucunun 26/7/2018 tarihinde Edirne üzerinden Türkiye'ye giriş yaptığının anlaşıldığı, Trabzon İl Emniyet Müdürlüğü birimlerince yapılan ortak çalışma sonucunda, önceki tarihlerde Türkiye'ye iadesi gerçekleşen ve tutuklanan Ş. isimli şahıs ile irtibatlı olduğu ve Trabzon'da bir hastanede üzerinde silahla yakalandığı Bakanlığa bildirmiştir. Kırmızı bültende; başvurucunun Gürcistan’da faaliyet gösteren suç örgütü kapsamında lider vasfını haiz olduğu, örgüt yöneticisi iken hakkında haber yapan gazeteciyi bu haber nedeniyle tehdit ettiği, "Hırsızlar Dünyası" isimli bir organize grup oluşturduğu, bu suç örgütü vasıtasıyla kişileri kendi mal varlıkları aleyhine işlem yapmaya zorladığı ve ortak fon oluşturduğu, kişiler arasındaki problemleri çözerek gelir elde ettiği, suç örgütü faaliyeti kapsamında yasa dışı faaliyetlerde bulunduğu iddiaları yer almıştır. Akçaabat Sulh Ceza Hâkimliği, 25/10/2018 tarihinde başvurucunun 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun'a muhalefet suçundan tutuklanmasına ve ayrıca kırmızı bülten ile arandığından Suçluların İadesine Dair Avrupa Sözleşmesi'nin (SİDAS)  maddesinin (4) ve (5) numaralı fıkraları gereğince iade edilmesine yönelik olmak üzere 18 gün süreyle geçici tutuklanmasına karar vermiştir. Geçici tutuklama kararı üzerine Bakanlık tarafından 26/10/2018 tarihinde 23/4/2016 tarihli ve 6706 sayılı Cezai Konularda Uluslararası Adli İşbirliği Kanunu'nun  maddesi ile SİDAS'ın  maddesine göre başvurucu hakkında usulüne uygun olarak düzenlenmiş iade talepnamesi istenmiştir. Akçaabat Cumhuriyet Başsavcılığının istemi üzerine Akçaabat Sulh Ceza Hâkimliği tarafından 10/11/2018 tarihinde SİDAS'ın  maddesinin (4) ve (5) numaralı fıkraları gereğince üzerine atılı suçların niteliği ve kaçma şüphesinin varlığı dikkate alınarak başvurucunun geçici tutukluluk süresinin 22 gün süreyle uzatılmasına karar verilmiştir. 29/11/2018 tarihinde Dışişleri Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığı tarafından Bakanlığa iletilen Gürcistan makamlarından alınan iade talebi evrakları Akçaabat Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmiştir. Bunun yanında diplomatik kanaldan Gürcistan tarafından gönderilen iade talepnamesi de Dışişleri Bakanlığı tarafından Bakanlığa gönderilmiş bu talepname de Akçaabat Cumhuriyet Başsavcılığına aynı tarihte iletilmiştir. Başvurucunun iade edilip edilmeyeceğine ilişkin yargılama Trabzon  Ağır Ceza Mahkemesi önünde 3/12/2018 tarihinde yapılmıştır. Söz konusu duruşmaya başvurucu bulunduğu ceza infaz kurumu Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS) aracılığıyla katılmıştır. Ayrıca başvurucunun avukatı da duruşma salonunda hazır olmuştur. Mahkeme tarafından hazır edilen tercüman vasıtasıyla başvurucuya iade talebine ilişkin dosya kapsamındaki belgeler okunmuş ve suçlamanın hukuki nitelendirilmesi anlatılmıştır. Ayrıca başvurucuya 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'ndan kaynaklı haklar okunarak anlatılmıştır. Başvurucu tercümanı vasıtasıyla iade talebine ilişkin açıklamasını sunmuştur. Başvurucudan sonra söz alan müdafii de başvurucunun iade edilmesine ilişkin talebe ve tutuklanmasına karşı beyanlarını Mahkemeye sunmuştur. Trabzon  Ağır Ceza Mahkemesi aynı tarihte geçici tutuklama kararını kaldırarak başvurucu hakkında yurt dışına çıkış yasağı, konutu terk etmeme ve Trabzon şehrini terk etmeme şeklinde adli kontrol tedbirlerinin uygulanmasına karar vermiştir. Ağır Ceza Mahkemesi aynı kararında 6706 sayılı Kanun'un  maddesi gereği iade talebinin kabul edilebilir olduğuna da karar vermiştir. Kararın gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:"nin atılı suçları kabul etmediği, gelen evrakların iade evrakı olarak düşünmediği, dolayısı ile rızaya dayalı iade olmadığı, fakat dosya kapsamında yapılan incelemede Adalet Bakanlığının  ile ilgili interpol yazısının ve iade hususu ile ilgili diyeceklerini yetkili Gürcistan yerlerinden sorduğu, oradan gelen cevabi yazının dosyada olduğu, dosyada ayrıntılı olarak hangi suçlardan arandığı ve ayrıca 2018 yılının 23 Temmuzunda aramasının olduğu, 2018 yılının 16 Ekiminde interpol ile kırmızı alarm ile arama çıkarıldığı, yine cevap yazısının son kısmında iade hakkında Avrupa kongresinin  maddesine uygun olarak Gürcistan kurumlarının iade dosyasının incelenmesi için gereken ek bilgileri varsa göndermeye hazır olduğu şeklinde belirtildiği, gelen resmi yazı incelendiğinde, özetle iadesi talep edilen suçların Gürcistandaki hırsızlık alanı diye tabir edilen organize suç ve gasp ile ilgili suçlar olduğu, bunların örneklerinin verildiği, gasp organize etme işini yaptığı, yine 24/2/2015 tarihinde gazetecinin işini yapmasını engellemek suçundan hukuk hırsızı olarak dile getirilen suçu işlediği, ayrıca mağdurlara yönelik zorbalık ve tehdit eylemlerinde bulunduğu, 2018 yılının 20 Temmuzunda ceza hukuku kodunun  maddesi  bölümü ile 181 maddesinin  bölümünün (a) alt bölümüne göre ve 223/1 maddesinin  bölümüne göre suç işlemesinden dolayı 12 yıl vade ile tutuklanma cezası verildiği, anlaşıldığından, 6706 sayılı yasanın  maddesi gereği iade talebinin kabul edilebilir olduğuna... [karar verildi.]" Başvurucunun hakkında tayin edilen adli kontrol tedbirlerine riayet etmediğinin tespit edilmesi üzerine Trabzon Cumhuriyet Başsavcılığının talebine istinaden Trabzon  Ağır Ceza Mahkemesi tarafından 4/12/2018 tarihinde başvurucunun tutuklanmasına karar verilmiştir. Yine aynı tarihte başvurucu müdafiinin itirazı üzerine Trabzon  Ağır Ceza Mahkemesi tarafından başvurucunun tahliyesine ve sınır dışı edilecek olması nedeniyle konan yurt dışı çıkış yasağına ilişkin adli kontrol tedbirinin kaldırılmasına kesin olarak karar verilmiştir. Tahliye gerekçesinde başvurucunun 18/1/2018 ile 18/1/2021 tarihleri arasında verilen ikamet izninin Trabzon Valiliğinin 8/10/2018 tarihli kararı ile iptal edildiği, dolayısıyla başvurucunun Türkiye'de yasal olarak kalma hakkının bulunmadığı, yetkili makamlarca doğrudan sınır dışı edilme yolu ile Gürcistan'a teslim edilecek şekilde muameleye tabi tutulacağı ve bu şekilde Gürcistan adli ve idari makamlarının iade talebinin de yasal yollardan karşılanmış olacağının anlaşıldığı, tutuklama tedbirinin gayesinin sebep olarak da kalmadığı belirtilmiştir. Salıverilmesinden sonra Trabzon Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğünün 5/12/2018 tarihli kararıyla başvurucunun sınır dışı edilmesine ve idari gözetim altına alınmasına karar verilmiştir. Kayseri  Sulh Ceza Hâkimliği 28/5/2019 tarihinde idari gözetimin sona erdirilmesine karar vermiştir. Başvurucu, salıverilmesinden 14 gün sonra 11/6/2019 tarihinde yakalanmış ve hakkında 13/6/2019 tarihinde tekrar idari gözetim kararı verilmiştir. İstanbul  Sulh Ceza Hâkimliği 29/7/2019 tarihinde geri gönderme merkezinde tutmanın altı ayı geçemeyeceğini, bu sürenin, sınır dışı etme işlemlerinin yabancının iş birliği yapmaması veya ülkesiyle ilgili doğru bilgi ya da belgeleri vermemesi nedeniyle tamamlanamaması hâlinde en fazla altı ay daha uzatılabileceğini, idareden gelen cevapta idari gözetimin hangi sebeplerle zorunluluk nedeniyle uzatıldığının gerekçelendirilemediğini, Anayasa Mahkemesinin 2019/16765 sayılı başvuruda 29/6/2019 tarihine kadar sınır dışı işleminin yürütmesinin durdurulmasına karar verdiğini ancak bu tarih geçmesine rağmen sınır dışı etme işleminin gerçekleştirilmediğini, bu nedenlerle idari gözetimin devamının hak kaybına neden olabileceğini, alternatif tedbirle de idari gözetimden beklenen faydanın sağlanabileceğini belirterek idari gözetimin sona erdirilmesine karar vermiştir. Başvurucunun iade talebinin kabul edilebilir olduğuna yönelik karara karşı temyiz yasa yoluna başvurması üzerine Yargıtay  Ceza Dairesi tarafından yapılan temyiz incelemesi sonucu 28/2/2019 tarihinde Ağır Ceza Mahkemesi kararı onanmış ve bu tarih itibarıyla anılan karar kesinleşmiştir. Bakanlığın 10/5/2019 tarihli yazısı ile Dışişleri ve İçişleri Bakanlıklarından 6706 sayılı Kanun'un  maddesi hükmü gereği başvurucunun iadesiyle ilgili görüşlerinin iletilmesi istenmiştir. Başvurucu, 20/5/2019 tarihinde Anayasa Mahkemesine yaptığı 2019/16765 sayılı başka bir bireysel başvuruda (idari gözetim ile ilgili) ülkesine iade edilmesi hâlinde yaşamına, maddi ve manevi varlığına yönelik telafisi güç zararların doğacağı iddiasıyla hakkında verilen iade kararının durdurulması için tedbir talebinde bulunmuştur. Anayasa Mahkemesi bilgi ve belgeler toplandıktan sonra yeniden değerlendirilmek üzere bu aşamada başvurucunun ülkesine sınır dışı edilmesine dair işlemin 29/6/2019 tarihine kadar geçici olarak durdurulmasına karar vermiştir. Anayasa Mahkemesi 28/6/2019 tarihli kararıyla da başvurucunun ülkesine iadesi hâlinde yaşamına, maddi ve manevi bütünlüğüne yönelik ciddi bir tehlike bulunduğuna dair dosya kapsamında herhangi bir bilgi veya belge olmadığı gerekçesiyle tedbir talebini reddetmiştir. Dışişleri Bakanlığının, Bakanlığa gönderdiği 25/6/2019 tarihli yazı ile başvurucunun Gürcistan'a iadesinde bir sakınca bulunmadığı ifade edilmiştir. İçişleri Bakanlığının da Bakanlığa gönderdiği 25/6/2019 tarihli yazı ile başvurucunun Gürcistan'a iadesinde bir sakınca bulunmadığı ifade edilmiştir. İçişleri ve Dışişleri Bakanlıklarının görüşleri ikmal edildikten sonra başvurucunun anılan ülkeye iadesi amacıyla Göç İdaresi Genel Müdürlüğünün 2/8/2019 tarihli ve İçişleri Bakanlığının 16/8/2019 tarihli görüş yazısında belirtildiği üzere tutuklanması hususunda gereğinin takdiri Trabzon Cumhuriyet Başsavcılığından istenmiştir. Trabzon Cumhuriyet Başsavcılığının talebi üzerine Trabzon  Ağır Ceza Mahkemesi tarafından 17/8/2019 tarihinde başvurucunun üzerine atılı organize suç örgütü liderliği suçu kapsamında Gürcistan'a iadesi amacıyla 6706 sayılı Kanun'un  maddesi kapsamında tutuklanmasına karar verilmiştir. Bu suretle tutuklanmasına karar verilen başvurucunun tutukluluk durumu 6706 sayılı Kanun'un  maddesinin ikinci fıkrası uyarınca iade sürecinde kişinin tutuklanması ile teslime kadar geçen süre içindeki tutukluluk durumu 13/9/2019, 9/10/2019, 7/11/2019, 5/12/2019, 2/1/2020 ile 30/1/2020 tarihlerinde olmak üzere otuzar günlük periyotlarla dosya üzerinden ele alınarak incelenmiştir. Bu tutukluluğun devamı kararlarında atılı suça ilişkin aleyhine kuvvetli şüphe sebeplerini gösterir somut olguların bulunması, serbest bırakılma hâlinde kaçma şüphesinin bulunması, atılı suç için yasada öngörülen ceza miktarı itibarıyla tutuklulukta geçirilen sürede orantısızlık bulunmadığı, atılı suçun katalog suçlardan olması dikkate alındığında bu aşamada adli kontrol hükümlerinin yetersiz kalacağı, tutukluluk hâlinin kaldırılmasını gerektirir yasal bir neden bulunmadığı gerekçelerine dayanılmıştır. Tutukluluğun devamına ilişkin yapılan itirazlar da itiraz mercii tarafından sırasıyla 20/9/2019, 22/10/2019, 20/11/2019, 11/12/2019, 10/1/2020 ile 3/2/2020 tarihlerinde reddedilmiştir. Bakanlığın 16/12/2019 tarihli yazısı ile 6706 sayılı Kanun'un  maddesi uyarınca başvurucunun Gürcistan'a iadesine onay verilmesi hususu Cumhurbaşkanlığına arz edilmiştir. 28/2/2020 tarihli yazı ile başvurucunun Gürcistan'a iadesinin Cumhurbaşkanı tarafından uygun bulunduğu bildirilmiştir. Böylece başvurucunun ülkesine iadesine ilişkin hukuki süreç tamamlanmış ve başvurucunun Gürcistan görevlilerine teslim edilmesi aşamasına gelinmiştir. Trabzon  Ağır Ceza Mahkemesi 28/2/2020 tarihinde başvurucu hakkında verilen iade talebinin kabul edilebilir olduğuna dair kararının Yargıtay  Ceza Dairesinin 28/2/2019 tarihli ilamı ile onanarak kesinleştiğini, 6706 sayılı Kanun'un  maddesinin  fıkrasına göre iade kararının kesinleşmesinden itibaren 1 yıl içinde iadenin yapılamaması hâlinde kişi hakkında uygulanan tüm koruma tedbirlerinin kaldırılacağına dair amir hüküm bulunduğunu belirterek koruma tedbirinin yasal engel sebebiyle devam ettirilemeyeceğini değerlendirerek başvurucunun tahliyesine karar vermiştir. Bakanlığın itirazı üzerine Trabzon  Ağır Ceza Mahkemesi aynı gün tahliye gerekçesinin iade kararının Kanun'un  maddesi uyarınca Cumhurbaşkanlığınca henüz onaylanmadığı ve 28/2/2020 tarihi itibarıyla kesinleşmeden itibaren 1 yıllık sürenin dolduğu gerekçesine dayandığını ancak tahliye kararı sonrası aynı gün mahkemeye ulaşan resmî yazı içeriklerinden iade kararının Cumhurbaşkanlığı makamınca iade kararının kesinleşmesinden itibaren 1 yıllık süre dolmadan 28/2/2020 tarihinde uygun bulunduğunun anlaşıldığını, evrakın Mahkemeye geç iletildiğini, başvurucunun tutuklanmaması hâlinde kaçma, gizlenme ihtimalinin bulunduğunu, adli kontrol tedbirlerinin yetersiz olacağını belirterek başvurucu hakkında tutuklanmasına yönelik yakalama emri çıkartılmasına karar vermiştir. Başvurucu 29/2/2020 tarihinde yakalanmıştır. Başvurucu SEGBİS aracılığıyla ve müdafii katılımıyla Trabzon  Ağır Ceza Mahkemesi önünde yapılan sorgusunda öncelikle Gürcistan’a, bunun mümkün olmaması durumunda Ukrayna’ya sınır dışı edilmesini talep etmiştir. Başvurucu, Trabzon  Ağır Ceza Mahkemesinin aynı tarihli kararı ile tekrar tutuklanmıştır. Trabzon  Ağır Ceza Mahkemesinin 29/2/2020 tarihli tutuklama kararına yapılan itiraz, Trabzon  Ağır Ceza Mahkemesince 6/3/2020 tarihinde reddedilmiş ve başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar verilmiştir. Bu şekilde tutuklanmasına karar verilen başvurucunun tutukluluk durumu 6706 sayılı Kanun'un  maddesinin ikinci fıkrası uyarınca 13/3/2020, 10/4/2020 ve 7/5/2020 tarihlerinde olmak üzere otuzar günlük periyotlarla ele alınarak incelenmiştir. Bu tutukluluğun devamı kararlarında atılı suça ilişkin aleyhine kuvvetli şüphe sebeplerini gösterir somut olguların bulunması, serbest bırakılma hâlinde kaçma şüphesinin ve iade kararının sonuçsuz kalma ihtimalinin bulunması, iadeye konu Gürcistan Adli Kurumlarınca verilen mahkûmiyet hükmünün miktarı itibarıyla tutuklulukta geçirilen sürede orantısızlık bulunmaması, bu aşamada adli kontrol hükümlerinin yetersiz kalması, tutukluluk hâlinin kaldırılmasını gerektirir yasal bir neden bulunmaması gerekçelerine dayanılmıştır. Tutukluluk durumuna yapılan itirazlar da itiraz mercii tarafından sırasıyla 18/3/2020, 17/4/2020 ve 21/5/2020 tarihlerinde reddedilmiştir. İçişleri Bakanlığının 28/2/2020 tarihli yazısı ile seyahat programı için Gürcistan İnterpol birimi ile irtibata geçildiği, gerekli bilgilerin iade tarihinden 2 hafta önce iletilmesinin istendiği, iadenin İstanbul Havalimanı'ndan gerçekleştirileceği belirtilmiştir. Bakanlık 12/3/2020 tarihli yazısı ile seyahat programına istinaden yapılan işlemlerin güncel durumu hakkında bilgi verilmesi amacıyla İçişleri ve Dışişleri Bakanlıklarından talepte bulunmuştur. Trabzon  Ağır Ceza Mahkemesi 13/3/2020 tarihinde Bakanlığa yazdığı müzekkerede; 6706 sayılı Kanun'un  maddesi ve SİDAS'ın  maddesi uyarınca kararlaştırılan teslim tarihinden itibaren koruma tedbirinin otuz günlük sürenin hitamında kaldırılacağından bahisle iadesine karar verilen başvurucuyla ilgili olarak Gürcistan makamlarıyla kararlaştırılan teslim tarihinin ivedilikle bildirilmesini istemiştir. Bakanlığın 19/3/2020 tarihinde Trabzon Cumhuriyet Başsavcılığına gönderdiği yazıda, 28/2/2020 ve 6/3/2020 tarihlerinde Gürcistan İnterpol birimi ile temasa geçilerek teslim için seyahat programı istenmesine rağmen Gürcistan makamlarından bir cevap alınamadığı belirtilmiş; bu aşamada konuyla ilgili olarak bir kez de diplomatik kanaldan iletişime geçildiğinin bildirildiği ifade edilmiştir. Bakanlık 6/4/2020 tarihinde İçişleri ve Dışişleri Bakanlıklarına gönderdiği yazıda başvurucu hakkında Gürcistan yetkili makamlarının iade talebinin devam edip etmediği hususunda kesin bilgi edinilmesini ve eğer iade talepleri devam ediyor ise mevcut Koronavirüs tehdidi nedeniyle Gürcistan yetkili makamlarının seyahat programına dair görüşlerinin bildirilmesini istemiştir. Trabzon  Ağır Ceza Mahkemesi 10/4/2020 tarihinde Bakanlığa müzekkere yazarak teslim tarihi kararlaştırılıp kararlaştırılmadığının, kararlaştırılmış ise kararlaştırılan teslim tarihinin ivedilikle bildirilmesini istemiştir. Bakanlık 6/5/2020 tarihinde Gürcistan İnterpolü ile tekrar iletişime geçilerek başvurucu hakkında Gürcistan yetkili makamlarının iade talebinin devam edip etmediği hususunda kesin bilgi edinilmesini İçişleri ve Dışişleri Bakanlıklarından talep etmiştir. Trabzon  Ağır Ceza Mahkemesi 7/5/2020 tarihinde bir kez daha teslime ilişkin tarihin kararlaştırılıp kararlaştırılmadığına dair bilgi talebiyle Bakanlığa müzekkere yazmıştır. Bakanlığın 28/5/2020 tarihinde Trabzon Cumhuriyet Başsavcılığına gönderdiği yazıda teslime ilişkin tarihle ilgili olarak Dışişleri Bakanlığının 14/4/2020 tarihli ve İçişleri Bakanlığının 30/4/2020 tarihli yazılarıyla Gürcistan İnterpolü ve diplomatik kanaldan Gürcistan yetkili makamları nezdinde temasa geçildiği, teslim için seyahat programı istenmesine rağmen henüz bir cevap alınamadığı bildirilmiştir. Trabzon  Ağır Ceza Mahkemesi 1/6/2020 tarihinde başvurucunun tutukluluk durumunu incelemiştir. Başvurucu, bu tutukluluk incelemesinin duruşmalı yapılmasını talep etmiştir. Mahkeme bu talebi, tutukluluğun gözden geçirilmesi esnasında şüpheli veya müdafinin dinlenmesine yönelik 5271 sayılı Kanun'un  maddesinin (1) numaralı fıkrasının soruşturma aşamasına ilişkin olduğunu,  maddesinin (3) numaralı fıkrasına göre kovuşturma aşamasında tutukluluk durumunun dosya üzerinden değerlendirilmesi gerektiğini belirterek reddetmiş ve tutukluluğun devamına karar vermiştir. Mahkeme Bakanlığa müzekkere yazarak teslime ilişkin tarihin bildirilmesini bir kez daha talep etmiştir. Başvurucu, bu tutukluluğun devamı kararı üzerine 2/6/2020 tarihinde 2020/15539 sayılı bireysel başvuruyu yapmıştır. Başvurucunun bu karara yaptığı itiraz ilk önce Trabzon  Ağır Ceza Mahkemesince tekrar incelenmiştir. Mahkeme tutukluluk değerlendirilmesinde müdafi veya ilgilinin hazır bulundurulmasının soruşturma evresindeki tutukluluk değerlendirmelerine münhasır olduğunu, 5271 sayılı Kanun'un  maddesinin (3) numaralı fıkrasının açık lafzına göre kovuşturma aşamasında tutukluluk değerlendirmelerinin dosya üzerinden ve taraflar hazır edilmeksizin değerlendirileceğini, dosyanın suçluların iadesi dosyası olması nedeniyle  maddenin (3) numaralı fıkrasının bu dosyada da uygulama yeri olduğunu, tutukluluk incelemelerinin duruşmalı yapılacağına ilişkin 6706 sayılı Kanun'da bir hüküm bulunmadığını belirterek itirazı reddetmiştir. Trabzon  Ağır Ceza Mahkemesi de bu karara yapılan itirazı kararın usul ve yasaya uygun olduğunu belirterek 9/6/2020 tarihinde reddetmiştir. Başvurucu bu karar üzerine 2020/16203 ve 2020/16204 sayılı bireysel başvuruları yapmıştır. Bakanlık 1/6/2020 ve 9/6/2020 tarihinde Gürcistan İnterpolü ile tekrar iletişime geçilerek başvurucu hakkında Gürcistan yetkili makamlarının iade talebinin devam edip etmediği hususunda kesin bilgi edinilmesini, Gürcistan yetkili makamlarının seyahat programına dair görüşlerinin bildirilmesini İçişleri ve Dışişleri Bakanlıklarından talep etmiştir. İçişleri Bakanlığı 12/6/2020 tarihinde Bakanlığa gönderdiği yazıda 10/6/2020 tarihinde Gürcistan İnterpolu nezdinde girişimde bulunulduğunu ve cevap alındığında iletileceğini belirtmiştir. Gürcistan makamlarınca anılan taleplere cevap verilmemiştir. Trabzon  Ağır Ceza Mahkemesi 19/6/2020 tarihinde başvurucunun tahliyesine karar vermiştir. Tahliye kararının gerekçesi şöyledir:"Hakkında ülkesine iade kararı verilen nin iade sürecinde tutuklulukta geçirdiği yaklaşık 10 aylık süre dikkate alındığında bu sürenin uzun süre mahiyetinde olduğu, gerek Anayasa mahkemesinin gerekse Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kararlarında vurgulandığı üzere tutuklamanın istisnai bir tedbir olduğu, en son başvurulacak kişi hürriyetini sınırlayacak tedbir olduğu, iadesine karar verilen hakkında Gürcistan Adli Makamlarınca verilen 5 yıllık hapis cezasının ülkemiz kanunlarına göre ülkemizde infaz edilmesi halinde ilgilinin Denetimli Serbestliğe ayrılacağı, Gürcistan adli makamlarının iade yazısına uzun süredir cevap vermemesinin ilgilinin mağduriyetine sebep olduğu gözetilerek iadesine karar verilen nin tahliyesine... [karar verildi.]" Trabzon  Ağır Ceza Mahkemesi tarafından 19/6/2020 tarihinde tahliye edilen başvurucu 20/6/2020 tarihinde Kocaeli Valiliğince İstanbul Havalimanı'ndan Minsk (Belarus) aktarmalı olarak Kiev'e (Ukrayna) sınır dışı edilmiştir. A. Ulusal Hukuk 6706 sayılı Kanun'un "Usul hükümlerinin uygulanması" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"Adlî iş birliği talepleri yerine getirilirken, bu Kanunda ve diğer kanunlarda hüküm bulunmayan hâllerde, 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri uygulanır." 6706 sayılı Kanun'un "Geçici tutuklama" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"(1) İade talebine konu olabilecek bir suçun işlendiğinin kabulü için kuvvetli şüphe bulunması hâlinde, iade talebinin Merkezî Makama ulaşmasından önce, Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası andlaşma hükümleri veya mütekabiliyet ilkesi çerçevesinde, ilgili devletin talebi ve Merkezî Makamın uygun bulması üzerine kişi geçici olarak tutuklanabilir. (2) İade talebine konu olabilecek ve 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 12 nci maddesinin üçüncü fıkrasının (a) bendi kapsamına giren bir suç işlediği yönünde kuvvetli şüphe bulunan kişi, ilgili devletin talebi aranmaksızın geçici olarak tutuklanabilir.  (3) İlgili devletin geçici tutuklama talebi, Merkezî Makam tarafından iade amacıyla yakalanması ve Cumhuriyet başsavcılığına sevki için İçişleri Bakanlığına gönderilir. Yakalanan kişi, geçici tutuklama hususunda karar verilmek üzere en geç yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkimi önüne çıkarılır. Sulh ceza hâkimi geçici tutuklanması talep edilen kişiye, rızaya dayalı iade imkânı ile bunun hukukî sonuçları hakkında bilgi verdikten sonra talep hakkında karar verir. (4) Geçici tutuklama süresi ilgili milletlerarası andlaşma hükümlerine göre belirlenir. Mütekabiliyet ilkesi çerçevesinde kişi, en fazla kırk gün geçici tutuklu kalabilir. (5) Geçici tutuklama yerine kişinin kaçmasına engel olacak şekilde Ceza Muhakemesi Kanununun 109 uncu maddesi uyarınca adlî kontrol kararı verilebilir. (6) İlgili devlet tarafından dördüncü fıkrada belirtilen süre içinde iade evrakının gönderilmemesi hâlinde geçici tutuklama veya adlî kontrol kararı kaldırılır. Bu durum, iade talebinin alınmasından sonra iade amacıyla koruma tedbirleri uygulanmasına engel teşkil etmez." Aynı Kanun'un "İade amacıyla koruma tedbirlerinin uygulanması" kenar başlıklı  maddesi ise şöyledir:"(1) Ağır ceza mahkemesi iade sürecinin her aşamasında iadesi talep edilen kişi hakkında Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri uyarınca koruma tedbirlerine karar verebilir. (2) İade sürecinde kişinin tutuklanması durumunda teslime kadar geçen süre içindeki tutukluluk durumu, ağır ceza mahkemesince en geç otuzar günlük sürelerle incelenir. (3) Ağır ceza mahkemesinin iade talebinin kabulüne ilişkin kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde 19 uncu maddeye göre iade kararı verilmemesi hâlinde kişi hakkındaki koruma tedbirleri kaldırılır. (4) Toplam tutukluluk süresi, kişinin iade talebine konu suçtan dolayı alabileceği veya mahkûm olduğu cezanın infaz süresini geçemez." Aynı Kanun'un "İade yargılaması" kenar başlıklı  maddesi şöyledir: "(1) Kişinin rızaya dayalı iade usulünü kabul etmemesi hâlinde mahkeme, iade şartlarını bu Kanun ve Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası andlaşma hükümlerine göre inceleyerek iade talebinin kabul edilebilir olup olmadığına karar verir. (2) Talep eden devlet tarafından gönderilen belgelerin yeterli görülmemesi hâlinde mahkeme, uygun bir süre içinde ek bilgi ve belgelerin gönderilmesini isteyebilir. (3) İade yargılamasında katılma talebinde bulunulamaz. (4) Mahkemenin kararına karşı temyiz yoluna başvurulabilir. Yargıtay bu başvuruları üç ay içinde sonuçlandırır. Kararın kesinleşmesi hâlinde iade evrakı karar ile birlikte Merkezî Makama gönderilir."  Aynı Kanun'un "İade kararı" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"(1) Ağır ceza mahkemesince iade talebinin kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi hâlinde, bu kararın yerine getirilmesi, Dışişleri ve İçişleri bakanlıklarının görüşü alınarak Adalet Bakanının teklifi ve Cumhurbaşkanının onayına bağlıdır. (2) Merkezî Makam iade talebinin kabul veya ret edildiğini, talep eden devlete ve iadesi talep edilen kişiye bildirir." Aynı Kanun'un "Teslim" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"(1) İadesine karar verilen kişinin teslim işlemleri, ilgili bakanlıklarla iş birliği hâlinde yürütülür. (2) İadesine karar verilen kişinin, talep eden devlet makamları ile kararlaştırılan tarihte haklı bir neden olmaksızın teslim alınmaması hâlinde, bu tarihten itibaren otuz gün sonra mahkemece kişi hakkında verilen koruma tedbirleri kaldırılır. (3) İadesine karar verilen kişi hakkında, başka bir suç nedeniyle Türkiye’de ceza soruşturması veya kovuşturması ya da infazı gerekli bir hapis cezası bulunması veya kişinin seyahat edebilecek durumda olmaması hâlinde, Merkezî Makam tarafından teslimin ertelenmesine karar verilebilir. Bu karar, kişiye ve talep eden devlete bildirilir. (4) İade talebine konu suç bakımından ispat aracı olarak yararlı görülen veya suçun işlenmesiyle elde edilen ve kişi yakalandığında üzerinde ele geçen ya da daha sonra ortaya çıkan eşya, talep eden devlete teslim edilebilir. İadesi talep edilen kişinin ölümü, kaçması veya benzer sebeplerle iade hakkında bir karar verilememesi hâlinde de eşyanın teslimi gerçekleştirilebilir. (5) Türkiye’de yürütülmekte olan bir soruşturma veya kovuşturma bakımından zorunlu olduğu takdirde eşyanın teslimi ertelenebilir. (6) İyiniyetli üçüncü kişilere ait eşyanın teslim talepleri yerine getirilmez." 5271 sayılı Kanun'un "Şüpheli veya sanığın salıverilme istemleri" kenar başlıklı  maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkraları şöyledir:"(1) Soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında şüpheli veya sanık salıverilmesini isteyebilir. (2) Şüpheli veya sanığın tutukluluk hâlinin devamına veya salıverilmesine hâkim veya mahkemece karar verilir. Ret kararına itiraz edilebilir." 5271 sayılı Kanun'un "Usul" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"103 ve 104 üncü maddeler uyarınca yapılan istem üzerine, merciince Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık veya müdafiin görüşü alındıktan sonra, üç gün içinde istemin kabulüne, reddine veya adlî kontrol uygulanmasına karar verilir. (Ek cümle: 24/11/2016-6763/23 md.) 103 üncü maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesi uyarınca yapılan istemler hariç olmak üzere örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar bakımından bu süre yedi gün olarak uygulanır. Duruşma dışında bu karar verilirken Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık veya müdafiinin görüşü alınmaz. Bu kararlara itiraz edilebilir." 5271 sayılı Kanun'un "Tutukluluğun incelenmesi" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"(1) Soruşturma evresinde şüphelinin tutukevinde bulunduğu süre içinde ve en geç otuzar günlük süreler itibarıyla tutukluluk hâlinin devamının gerekip gerekmeyeceği hususunda, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından 100 üncü madde hükümleri göz önünde bulundurularak, şüpheli veya müdafii dinlenilmek suretiyle karar verilir. (2) Tutukluluk durumunun incelenmesi, yukarıdaki fıkrada öngörülen süre içinde şüpheli tarafından da istenebilir. (3) Hâkim veya mahkeme, tutukevinde bulunan sanığın tutukluluk hâlinin devamının gerekip gerekmeyeceğine her oturumda veya koşullar gerektirdiğinde oturumlar arasında ya da birinci fıkrada öngörülen süre içinde de re'sen karar verir." 5271 sayılı Kanun'un "İtiraz olunabilecek kararlar" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"Hâkim kararları ile kanunun gösterdiği hâllerde, mahkeme kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir." 5271 sayılı Kanun'un "Karar" kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:"Kanunda yazılı olan hâller saklı kalmak üzere, itiraz hakkında duruşma yapılmaksızın karar verilir. Ancak, gerekli görüldüğünde Cumhuriyet savcısı ve sonra müdafi veya vekil dinlenir."B. Uluslararası Hukuk Uluslararası Sözleşmeler Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme)  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:'' Herkes özgürlük ve güvenlik hakkına sahiptir. Aşağıda belirtilen haller dışında ve yasanın öngördüğü usule uygun olmadan hiç kimse özgürlüğünden yoksun bırakılamaz:…f) Kişinin, usulüne aykırı surette ülke topraklarına girmekten alıkonması veya hakkında derdest bir sınır dışı ya da iade işleminin olması nedeniyle yasaya uygun olarak yakalanması veya tutulması; ......" SİDAS'ın geçici tutuklamayı düzenleyen "Muvakkat tevkif" kenar başlıklı  maddesi şöyledir: "1) Müstacel hallerde, iadeyi talep eden tarafın salâhiyetli makamları istenen şahsın muvakkat tevkifini talep edebilirler; kendisinden iade talep edilen tarafın salâhiyetli makamları ise bu talep hakkında işbu Tarafın kanunlarına tevfikan karar vereceklerdir.2) Muvakkat tevkif talebinde 12 inci maddenin 2 inci fıkrasının (a) bendinde mezkûr belgelerden birinin mevcudiyeti zikredilecek ve bir iade talebi yapılmak hususundaki niyete işaret edilecektir. Bu talepte, yapılacak iade talebine esas teşkil eden fiil, bu fiilin ika edildiği yer ve tarih ve istenen şahsın eşkalî imkân nispetinde tarif edilecektir.3) Muvakkat tevkif talebi, talep edilen tarafın salâhiyetli makamlarına diplomatik yoldan yapılabileceği gibi doğrudan doğruya posta veya telgraf yoluyla veya Milletlerarası Polis Teşkilâtı (İnterpol) vasıtasıyla yahut yazıya münkalip olacak veya istenen tarafça makbul görülecek herhangi bir vasıta ile yapılabilir.4) Muvakkat tevkif, tevkifi takip eden 18 günlük müddet zarfında talep edilen tarafa iade talebinin ve 12 inci maddede mezkûr belgelerin tevdi edilmemesi halinde sona erer; muvakkat tevkif hiçbir suretle tevkiften sonra 40 günü tecavüz edemez. Bununla beraber, muvakkaten serbest bırakma her vakit mümkündür; ancak talep edilen taraf, istenen şahsın kaçmasına mâni olmak için lüzumlu addettiği tedbirleri alacaktır.5) Serbest bırakma, iade talebinin ahiren vürudu halinde yeni bir tevkife veya iadeye mâni teşkil etmez. " SİDAS'ın "İade edilen şahsın teslimi" kenar başlıklı  maddesi şöyledir: "1) Kendisinden iade talep edilen Taraf, iade hakkındaki kararın 12 inci maddenin 1 inci paragrafında derpiş olunan yoldan talebeden Tarafa bildirir.2) Tam veya kısmi ret halinde mucip sebep gösterilecektir.3) Talebin kabul edilmesi halinde talebeden Tarafa teslim mahal ve tarihi ile istenen şahsın iade edilmek üzere ne kadar müddet mevkuf tutulduğu hakkında malûmat verilecektir.4) Talep edilen şahıs, tespit olunan tarihte teslim alınmadığı takdirde, işbu maddenin 5 inci paragrafında derpiş olunan mahfuz kalmak kaydıyla, bu tarihten itibaren 15 günlük bir müddetin hitamında serbest bırakılabilir; her halükârda 30 günlük bir müddetin geçmesinden sonra serbest bırakılacaktır; kendisinden iade talep edilen Taraf bu şahsı aynı suçtan dolayı iade etmeyi reddedebilir.5) Bir Taraf, iade edilecek şahsı mücbir sebepten dolayı teslim veya kabul edememesi halinde diğer Tarafı haberdar edecektir. İki Taraf yeni bir teslim tarihi üzerinde mutabık kalacaklar ve işbu maddenin 4 üncü paragrafı hükümleri tatbik olunacaktır." SİDAS'ın "İşbu Sözleşme ile İki Taraflı Anlaşmalar Arasındaki Münasebet" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"1) İşbu Sözleşme, tatbik olunduğu ülkeler bakımından, iki Akid Taraf arasındaki iki taraflı muahede sözleşme veya anlaşmaların suçluların iadesine mütedair hükümlerini ilga eder.2) Âkid Taraflar aralarında sadece işbu Sözleşmenin hükümlerini itmam veya bunun ihtiva eylediği prensiplerin tatbikatını kolaylaştırmak üzere iki veya çok taraflı anlaşmalar akdedebilirler.3) Suçluların iadesinin iki veya daha fazla Âkid Taraf arasında yeknesak bir mevzuat esnasına müsteniden cereyan etmekte olması halinde, Taraflar suçluların iadesi mevzuundaki karşılıklı münasebetlerini, işbu Sözleşme hükümlerine rağmen, münhasıran bu sisteme dayanarak tanzim etmekte serbest olacaklardır. Aynı prensip, diğer bir veya daha fazla Âkid Taraf ülkesinde verilen tevkif kararlarını kendi ülkesinde infazını derpiş eden kanuna sahip bulunan her iki veya daha fazla Âkid Taraf arasında dahi tatbik olunacaktır. Bu Sözleşmenin tatbikinden, işbu paragraf hükümlerine uygun olarak, aralarındaki münasebetlerde sarfınazar eden veya edecek olan Âkid Taraflar bu hususta Avrupa Konseyi Genel Sekreterine bir tebligatta bulunacaklardır. Mumaileyh işbu paragraf gereğince alacağı her tebligattan diğer Âkid Tarafları haberdar edecektir." Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihadı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihadı için bkz. S.K. [GK], B. No: 2018/24280, 17/3/2021, §§ 31-