Haklar: Özel hayatın ve aile hayatının korunması hakkı

Başvuru, hâkim olarak görev yapan başvurucunun konutunda yapılan arama ve elkoymanın hukuka aykırı olması nedeniyle mülkiyet ile özel hayata ve aile hayatına saygı hakkının; gözaltına alındığı sırada gerekmediği hâlde kelepçe takılması ve bu şekilde naklinin sağlanması ile buna ilişkin görüntülerin basında yayımlanması nedeniyle de kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.   Başvuru 5/1/2017 tarihinde yapılmıştır.  Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden erişilen Kırşehir Cumhuriyet Başsavcılığının (Savcılık) soruşturma dosyasındaki bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: 1968 doğumlu olan başvurucu, hâkim olarak görev yapmaktayken 24/8/2016 tarihinde meslekten ihraç edilmiştir.  Başvurucu, Fetulahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması (FETÖ/PDY) soruşturmaları kapsamında 4/8/2016 tarihinde gözaltına alınmış, 9/8/2016 tarihinde tutuklanarak ceza infaz kurumuna gönderilmiştir. Başvurucu; arama sırasında eşine ait çanta içinde bulunan paraya ve sekiz yaşındaki kızına ait cep telefonuna el konulduğunu, gözaltında kendisine kelepçe takıldığını ve sağlık kontrolü için götürüldüğü esnada basın mensuplarınca fotoğraflarının çekildiğini, elleri dört saat boyunca kelepçeli şekilde Kırşehir'den Ankara'ya nakledildiğini belirterek görevli polis memurları hakkında Kırşehir Cumhuriyet Başsavcılığına 16/8/2016 tarihinde suç duyurusunda bulunmuştur. Savcılık, söz konusu şikâyetler hakkında görevi kötüye kullanma suçundan 23/11/2016 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına dair karar vermiştir. Kararın gerekçesinin ilgili kısmı şu şekildedir:"...Arama sırasında müştekiye kelepçe takma işleminde de bir hukuka aykırılığın bulunmadığı zira kolluk tarafından, hakkında yakalama kararı bulunan kişi hakkında hukuki işlemler tesis edildiği, olaya konu suçun niteliği de göz önünde bulundurulduğunda kaçma ve delilleri karartma şüphesinin hasıl olduğu ayrıca kolluk görevlilerinin ifadesine göre müştekinin evden çıkarılıp aracına bindirilmesi sırasında çocuğunun kendisini bu şekilde görmemesi için bu mesafede kelepçenin çıkarılması isteğinin kollukça karşılandığı, arama tutanaklarına göre müştekinin çocuğunun adrese bağlı başka bir eklentide olmasının da bunu desteklediği bu noktada müştekinin çocuğunun önünde kendisine kelepçe takıldığı iddasının zaten gerçeği yansıtmadığı,Mevzuatımıza göre gözaltına alınan kişinin adli muayene raporlarının alınmasının zorunlu olduğu buna göre müştekinin raporunun alınmak üzere hasteneye götürüldüğü sırada basın mensupları tarafından resimlerinin çekilmesinde kolluğa yüklenebilecek bir kusur olmadığı, kolluk görevlilerinin beyanlarına göre o tarihteki soruşturmaların yoğunluğu nedeniyle hastanede sürekli basın mensuplarının haber yapmak amacıyla beklediği bu nedenle müştekinin hastaneye götürüldüğü sırada resimlerinin çekilmiş olabileceğini belirttikleri, bu durumda müşteki hakkında basında haber yapılmasının olağan olduğu kaldı ki müştekinin dilekçesinde de belirttiği kararları nedeniyle kamu tarafından tanındığı, yapılan haberin gerçek olması, güncel olması ve kamu yararı bulunması nedeniyle basın hürriyeti kapsamında olduğu, bu anlamda kolluğun bu şekilde haber yapılmasını engelleyici görevinin bulunmadığı, Müştekinin gözaltına alınmadan önce, çıkarılırken ve nakil işlemi sonrasında alınan adli muayene raporlarına göre, herhangi bir darp-cebir izi, lezyon ya da şikayetinin bulunmadığı, bu anlamda kendisine eziyet edildiğine dair iddiaların asılsız olduğu, kaldı ki kolluk görevlilerinin beyanlarına müştekinin herhangi bir aracın bagajında değil, rutin olarak uygulandığı üzere nakil aracında götürüldüğü ve yolculuğun dört saat olmadığı ayrıca yukarıda açıklandığı üzere nakil işleminin ardından Ankara Gazi Mustafa Kemal Devlet Hastanesi'nin 05/08/2016 tarihli raporunda müştekinin darp cebir izi ve aktif şikayetinin bulunmadığının belirtildiği yine müştekinin şikayet dilekçesi ile iddiasına konu eylemler arasında on günden fazla bir sürenin geçtiği, buna göre müştekinin bu iddialarını nakilden sonra Ankara Gazi Mustafa Kemal Devlet Hastanesi'nde ya da derhal dile getirmemesinin zaten hayatın olağan akışına da uygun olmadığı,Yukarıda anlatılanlar ışığında müştekinin iddiasını ispata yarar hiçbir delilin ele geçirilemediği gibi iddiasının aksine delillerin bulunduğu, bu sebeple müştekinin iddialarının gerçekleşmediği anlaşılmakla,Müştekinin iddiasına konu olay ve kolluk görevlileri hakkında 5271 sayılı CMK'nın  Maddesi gereği KOVUŞTURMAYA YER OLMADIĞINA,..." Başvurucunun bu karara yaptığı itiraz, Kırşehir Sulh Ceza Hâkimliği tarafından 1/12/2016 tarihinde kesin olarak reddedilmiştir. Başvurucu 6/12/2016 tarihinde tebliğ edilen karara karşı 5/1/2017 tarihinde süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  Bununla birlikte başvurucu, gözaltındaki tutma koşulları, gerekmediği hâlde kelepçe kullanılması ve kolluk memurlarının şiddetine maruz kaldığı iddiasıyla Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına da 16/8/2016 tarihinde şikâyette bulunmuştur.  Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen soruşturma sonucunda Ankara'da meydana geldiği iddia edilen olaylar nedeniyle kolluk görevlileri hakkında kovuşturma yapılmamasına karar verilmiş; anılan karara yapılan itiraz, Sulh Ceza Hâkimliğince reddedilmiştir.  Başvurucu bu karara karşı bireysel başvuru yoluna başvurmuştur. Söz konusu başvuru Komisyonca kötü muamele yasağı, özel hayata saygı hakkı ile kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı yönünden incelenerek 28/1/2020 tarihinde kabul edilemez bulunmuştur.  A. Ulusal Hukuk 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun  maddesi şöyledir: “Yakalanan veya tutuklanan kişilerin nakliMadde 93- (1) Yakalanan veya tutuklanarak bir yerden diğer bir yere nakledilen kişilere, kaçacaklarına ya da kendisi veya başkalarının hayat ve beden bütünlükleri bakımından tehlike arz ettiğine ilişkin belirtilerin varlığı hâllerinde kelepçe takılabilir.” 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun  maddesi şöyledir: “Muhafızın görevini kötüye kullanmasıMadde 295 - (1) Gözaltına alınan, tutuklu veya hükümlünün muhafaza veya nakli ile görevli kişilerin, görevlerinin gereklerine aykırı hareket etmeleri halinde, görevi kötüye kullanma suçuna ilişkin hükümler uygulanır. (2) Muhafaza veya nakli ile görevli olan kimse, görevinin gereklerine aykırı olarak gözaltına alınan, tutuklu veya hükümlünün bulunduğu yerden geçici bir süreyle uzaklaşmasına izin verirse; altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.(3) Gözaltına alınan, tutuklu veya hükümlünün bu fırsattan yararlanarak kaçması halinde, kaçmaya kasten imkan sağlama suçuna ilişkin hükümler uygulanır.”B. Uluslararası Hukuk Uluslararası Mevzuat 1955 tarihli Suçların Önlenmesi ve Suçluların Islahı üzerine Birinci Birleşmiş Milletler Konferansı tarafından kabul edilen ve Ekonomik ve Sosyal Konsey tarafından 31/7/1957 tarihli ve 663 C (XXIV) ve 13/5/1977 tarihli ve 2076 (LXII) sayılı kararları ile onaylanan Mahpusların Islahı için Asgari Standart Kurallar kısıtlama araçlarına ilişkin aşağıdaki temel ilkeyi içermektedir: “ Kelepçe, zincir, demir ve dar gömlek gibi kısıtlama araçları bir cezalandırma vasıtası olarak hiçbir zaman kullanılamaz. Ayrıca, zincir ve demir kısıtlamak için kullanılamaz. Aşağıdaki haller dışında, diğer kısıtlama araçları da kullanılamaz: (a) Mahpusun yargısal ya da idari bir makam önüne getirildiği zaman çıkarılması koşuluyla, nakil sırasında kaçmasına karşı bir önlem olarak kullanılması;...” Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Uygulaması Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) göre kısıtlama yöntemlerinden biri olan kelepçeleme, yasal yakalama ya da tutuklama ile bağlantılı olarak uygulandığında ve koşulların makul olarak gerektirdiğinden daha fazla güç kullanma ya da kamuya teşhir içermediğinde genellikle Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme)  maddesinde düzenlenen işkence yasağı kapsamında bir sorun teşkil etmez. Bu bağlamda söz konusu kişinin yakalamaya direneceğine ya da kaçmaya yelteneceğine, zarar veya ziyana yol açacağına ya da delil karartacağına inanmak için bir nedenin var olup olmadığı önem taşımaktadır (Raninen/Finlandiya, B. No: 20972/92, 16/12/1997, § 56; Öcalan/Türkiye [BD], B. No: 46221/99, § 182; Gorodnitchev/Rusya, B. No: 52058/99, 24/5/2007, §§ 101, 102, 105, 108; Mirosław Garlicki/Polonya, B. No: 36921/07, 14/6/2011, §§ 73-75).