Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, ceza infaz kurumunda gerçekleştirilen çıplak arama nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 21/3/2019 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvurucu, Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanmasına (FETÖ/PDY) üye olma suçu isnadıyla yürütülen ceza yargılaması sürecinde Zonguldak Sulh Ceza Hâkimliğinin 20/4/2018 tarihli kararıyla tutuklanarak Düzce T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna yerleştirilmiştir.  Başvurucu, 2018 yılı içinde çeşitli tarihlerde (nisan, ağustos, kasım, aralık) duruşmalara katılmak için Zonguldak M Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda (Kurum) misafir tutuklu olarak bulunmuştur. Başvurucu, Bakanlık Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğüne sunduğu 3/12/2018 tarihli dilekçeyle Kurum personelinden şikâyetçi olmuştur. Başvurucu, dilekçesinde özetle 20/4/2018 tarihinde, hiçbir şüpheli durum olmamasına karşın insanların kendisini rahatça görebildiği bir ortamda Kurum personeli tarafından çıplak aramaya tabi tutulduğunu, bu arama nedeniyle çok utandığını, 2018 yılının Ağustos ve Kasım aylarında da Kuruma geldiğinde yine çıplak aramaya tabi tutulduğunu, bu nedenle ruh sağlığının bozulduğunu, psikolojik tedavi görmeye başladığını, 2018 yılının Kasım ayında çıplak arama uygulamasıyla ilgili olarak tutanak düzenlenmesini istediğini ancak talebinin karşılanmadığını, mağdur olduğunu, olayda sorumluluğu bulunan personelden şikâyetçi olduğunu, soruşturma açılması gerektiğini ifade etmiştir.  Zonguldak Cumhuriyet Başsavcılığı (Başsavcılık) şikâyet üzerine soruşturma başlatmıştır. Soruşturma sürecinde Kurumdan konuyla ilgili bilgi/belge temin edildiği anlaşılmıştır. Kurum tarafından Başsavcılığa sunulan araştırma raporunda başvurucunun Kuruma 2018 yılı içinde toplamda dört defa olmak üzere farklı tarihlerde geldiği, mevzuat gereği yapılması gereken üst aramasının tüm mahpuslara uygulandığı gibi başvurucuya da uygulandığı, aramanın hiç kimsenin göremeyeceği şekilde, görüntü kaydı alınmaksızın, çıplak elle dokunulmadan gerçekleştirildiği, Bakanlık Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün tüm ceza infaz kurumlarına iletttiği ve üst araması ile ilgili hususları konu ettiği 12/6/2017 tarihli yazı gereği insan onurunu incitmeden arama yapıldığı, bununla beraber yine aynı Genel Müdürlüğün 26/4/2017 tarihli yazısı uyarınca örgütsel haberleşmedeki yeni ve gizli yöntemlerin (kemer içi, gömlek etiketine saklanmış notlar vb.) mahpuslar tarafından tatbik edilmesi nedeniyle üst aramalarında azami dikkat gösterildiği, başvurucunun üst aramasına ilişkin tutanakların mevcut olduğu, 2018 yılının Kasım ayında başvurucunun çıplak aramaya yönelik tutanak düzenlenmesi talebinin usulüne uygun arama yapıldığından reddedildiği, başvurucunun Kurumda kaldığı süre boyunca Kurum idaresine herhangi bir şikâyette bulunmadığı belirtilmiştir. Araştırma raporu ekinde, başvurucunun Kurumda bulunduğu dönemde yapılan üst aramaları sonucu üzerinde sakıncalı bir madde bulunmadığının belirtildiği tutanaklar da sunulmuştur. Tutanaklarda başvurucunun imzası da bulunmaktadır. Ayrıca Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) kayıtlarından, araştırma raporu ekinde üst araması yapılan odanın fotoğraflarının sunulduğu, odanın PVC kapısı olduğu ancak odada pencere bulunmadığı anlaşılmıştır.  Başsavcılık 25/12/2018 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir. Gerekçenin ilgili kısmı şöyledir:" ...Zonguldak M Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna gerek ilk kabul ve gerekse geçici çıkış işlemi sonrası teslim alma sırasında hükümlü/tutukluların üst ve eşya aramalarının, 5275 Sayılı Yasanın 21/ ve bu yasaya bağlı Tüzüğün  maddeleri ile Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün "haberleşme yöntemleri" konulu 07/03/2017 tarihli ve 77204178-99/3434/27729 sayılı, "örgütsel haberleşme yöntemleri" konulu 26/04/2017 tarihli ve 77204178-03/5720/51394 sayılı, "hükümlü ve tutuklular ile ziyaretçilerin aranması" konulu12/06/2017 tarihli ve 77204178-99/7738/70817 sayılı, "açık görüşlerde haberleşmenin önüne geçilebilmesi için alınacak tedbirler" konulu 04/05/2018 tarihli ve 77204178-99/5426/62164 sayılı yazılarındaki düzenlemelere, genel hukuk prensiplerine uygun biçimde, başka kimsenin göremeyeceği ve görüntü/ses kaydı bulunmayan kabul odasında, kişi ayrımı olmaksızın gerçekleştirildiği, dolayısıyla yukarıda tarihleri gösterilen arama işlemlerinde yasaya aykırılığın söz konusu olmadığı, Anayasa Mahkemesinin emsal mahiyetli -muhatabının karşı çıkması üzerine orantılı güç kullanılarak yapılan- "çıplak arama" ile ilgili 2013/5545 sayılı bireysel başvuru konusundaki 15/12/2015 tarihli kararının da gerekçe ve hüküm anlamında uygulamayı destekler mahiyette olduğu,Bu itibarla; atılı suçun hukuka aykırılık unsuru yönüyle oluşmadığı dosya kapsamından anlaşılmakla;... "  Başvurucunun anılan takipsizlik kararına yaptığı itiraz Zonguldak Sulh Ceza Hâkimliği tarafından 18/1/2019 tarihinde reddedilmiştir.  Başvurucu, nihai kararı 22/2/2019 tarihinde tebellüğ etmesinin ardından 21/3/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.   İlgili hukuk için bkz. Uğur Ahmet Yaşar, B. No: 2017/24680, 13/10/2020, §§ 20-