Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, destekten yoksun kalma tazminatı davasında müddeabihin ıslahla artırılan kısmının zamanaşımından reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ve yargılamanın on dört yılda tamamlanması nedeniylemakul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvurular 7/7/2014 tarihinde yapılmıştır. Başvurular, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. 2014/11210 numaralı bireysel başvuru dosyasının aralarındaki hukuki bağlantı olması nedeniyle 2014/11208 numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine; incelemenin 2014/11208 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyası üzerinden yürütülmesine karar verilmiştir. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvurucular, müşterek çocukları A.A.nın 23/10/1996 tarihinde gerçekleşen iş kazası neticesinde ölümü üzerine 16/10/2000 tarihinde fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla ayrı ayrı 000 TL (eski TL) maddi destekten yoksun kalma tazminatı talebiyle dava açmışlardır. Giresun  Asliye Hukuk Mahkemesi 3/3/2010 tarihli kararı ile iş kazasından kaynaklanan uyuşmazlığı karara bağlama görevi iş mahkemesine ait olduğundan görevsizlik kararı vermiştir. Görevsizlik kararı davalı şirket vekili tarafından temyiz edilmiş ve Yargıtay  Hukuk Dairesinin 28/10/2010 tarihli kararı ile onanarak kesinleşmiştir. Başvurucuların talebi üzerine yargılamaya Giresun  Asliye Hukuk Mahkemesinde (İş Mahkemesi sıfatıyla) devam edilmiş, kusur durumunun tespiti için açılan dava bekletici mesele yapılmıştır. Bekletici mesele yapılan Giresun  Asliye Hukuk Mahkemesinin E.2009/377 sayılı dosyasının sonuçlanması üzerine dosya hesap bilirkişisine tevdi edilerek başvurucuların maddi zararının belirlenmesi istenmiştir. Hesap bilirkişisinin başvuruculardan Latife Aslan'ın 787,36 TL ve Kasım Aslan'ın 326,05 TL zararı bulunduğuna dair raporunu sunması üzerine başvurucular 8/11/2012 tarihli dilekçe ile taleplerini bilirkişi raporunda belirtilen miktar üzerinden ıslah etmişlerdir. Giresun  Asliye Hukuk Mahkemesi 27/12/2012 tarihli kararıyla davanın ıslah edilen miktarlar esas alınarak kabulüne karar vermiştir. Karar temyiz edilmiştir. Yargıtay  Hukuk Dairesi 3/6/2013 tarihli kararla müddeabihin ıslah ile artırılan kısmı zamanaşımına uğradığından ilk derece mahkemesi kararını bozmuştur. Giresun  Asliye Hukuk Mahkemesi 26/11/2013 tarihinde Yargıtay bozma ilamında belirtilen gerekçeyi esas alarak davanın kısmen kabulüyle ıslah edilen kısım yönünden talebin reddine karar vermiştir. Başvurucular ve davalı şirket tarafından temyiz edilen karar Yargıtay  Hukuk Dairesinin 12/5/2014 tarihli kararı ile onanarak kesinleşmiştir. Nihai karar başvuruculara 6/6/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir. A. Kanun HükümleriDava tarihinde yürürlükte bulunan 18/6/1927 tarihli ve 1086 sayılı mülga Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun ''Islah '' kenar başlıklı  maddesi şu şekildedir:''İki taraftan her biri usule mütaallik olarak yaptığı muameleyi tamamen veya kısmen ıslah edebilir. Aynı davada hertaraf ancak bir kere ıslah hakkını kullanabilir.'' 1086 sayılı mülga Kanun'un  maddesi şu şekildedir:''lslah, tahkikata tabi olan davalarda tahkikat bitinciye kadar ve tabi olmıyanlarda muhakemenin hitamına kadar yapılabilir.'' Karar tarihinde yürürlükte bulunan 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ıslahın ''Zamanı ve şekli'' kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şu şekildedir:'' Islah, tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir.'' 22/4/1926 tarihli ve 818 sayılı mülga Borçlar Kanunu'nun dava tarihi itibarıyla yürürlükte olan ''On senelikmüruru zaman'' kenar başlıklı  maddesi şu şekildedir.''Bu kanunda başka suretle hüküm mevcut olmadığı takdirde, her dava on senelik müruru zamana tabidir.'' Karar tarihinde yürürlükte bulunan 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun ''On yıllık zamanaşımı '' kenar başlıklı  maddesi şu şekildedir.''Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir.''B. Yargıtay Kararları Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 4/5/2011 tarihli ve E.2011/13-161, K.2011/276 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:''Borçlar Kanunu, haksız fiilde ve sebepsiz zenginleşmede 10 yıllık ve 1 yıllık zamanaşımı süresini kabul etmiştir. Haksız fiilde 10 yıllık süre haksız fiilin vuku bulmasıyla sebepsiz zenginleşmede hakkın doğduğu tarihte başlar.'' Yargıtay  Hukuk Dairesinin 19/4/2016 tarihli ve E.2016/1733, K.2016/7038 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:''Uygulama ve öğretide kabul edildiği üzere, zamanaşımı failin ve zararın öğrenildiği tarihten başlatılmalıdır. Zarar görenin zararı öğrenmesi demek, zararın varlığı, mahiyeti ve esaslı unsurları hakkında bir dava açma ve davanın gerekçelerini göstermeye elverişli bütün hal ve şartları öğrenmiş olması demektir.Somut olaya geldiğimizde, davalı Ç.İ. Gen.Müd.'nün yukarıda yapılan açıklamalar kapsamında asıl işveren olduğu tartışmasızdır. Zira bu davalı aslında kendisine ait olan ve buna kapsamda kendisince yapılması gereken yaş çayın nakliye işini dava dışı kooperatife vermiştir. Böylesi bir ilişkinin mevcudiyetine göre işi veren Ç.İ. Gen.Müd. ile işi alandava dışı S.S. 2 No'lu Taşıma Kooperatifi arasında asıl-alt işveren ilişkisinin doğduğu bellidir. O halde asıl işveren Ç.İ. Gen.Müd. aleyhine manevi tazminat istemli olarak açılan davanın 2011 tarihli olup iş kazasının ise 2009 tarihinde vuku bulmasına göre taleplerin zamanaşımına uğradığı gerekçesi iledavanın reddine karar verilmesi hatalı olmuştur. Zira yukarıda değinildiği üzere işverenlere yöneltilen iş kazalarından kaynaklanan tazminat davalarında zamanaşımı failin ve zararın öğrenildiği tarihten itibaren 10 yıldır.'' Yargıtay  Hukuk Dairesinin 17/11/2006 tarihli ve E.2016/12551, K.2006/12434 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:''Davacılara ait araçların kaçakçılıkta kullanıldığı iddiası ile zapt edilerek muhafaza altına alındığı, yargılama neticesinde beraat kararı ile birlikte araçların iadesine de karar verildiği, bu suretle haksız ihtiyati tedbir neticesinde davacıların araçlarının kazançlarından mahrum kalmaları nedeni ile maddi tazminat isteminde bulundukları anlaşılmaktadır. Zamanaşımı konusunda değerlendirme yapılırken davacılar hakkında açılan ceza davasının esas alınması doğru değildir. Haksız tedbir kararı nedeni ile davalılar hakkında açılmış bir ceza davası bulunmamaktadır. Davalılar kamu tüzel kişileri oldukları için haklarında ceza davası da açılamaz. Ortada davalıların cezalandırılmalarını gerektiren bir suç olmadığından bu davada ceza zamanaşımının uygulanması uygun değildir. Davacılar hakkında verilen beraat kararı 26/02/2001 tarihinde kesinleşmiştir. Davacılar beraat kararı ile haklarında verilen tedbir kararının haksızlığını öğrendiklerine göre zamanaşımı süresi de bu tarihten itibaren işlemeye başlar. Islah dilekçesi 22/04/2005 tarihinde verilmiştir. Islah ile istenen bölüm için zamanaşımı def’inde bulunulduğuna göre BK’nun 60/ maddesi uyarınca 1 yıllık zamanaşımı süresinin ıslah tarihinde dolduğu anlaşılmaktadır. Şu durumda davanın ıslah edilen bölümünün zamanaşımına uğraması nedeni ile reddedilmesi gerekirken kabulüne karar verilmiş olması bozmayı gerektirmiştir.'' Yargıtay  Hukuk Dairesinin 25/1/2016 tarihli ve E.2015/11200 K.2016/837 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:''...Zamanaşımı ise borcu ortadan kaldıran bir olgu olmayıp, doğmuş ve var olan bir hakkın istenebilirliğini ortadan kaldıran bir savunma aracıdır. Bu nedenle zamanaşımı alacağın varlığını değil, istenebilirliğini ortadan kaldırır. BK. 133 madde zamanaşımını kesen sebepler sayılmış olup bunlardan biri de dava açılmasıdır. Davanın tamamen ıslahında dava baştan beri (dava dilekçesinden itibaren) ıslah edildiği için ıslah edilen kısım içinde davanın açıldığı tarihte zamanaşımı kesilmiş olur.Kısmi davada ise zamanaşımı yalnızca dava edilen kısım için kesilir. Henüz açılmayan (saklı tutulan) ve daha sonra ıslahla arttırılan bölüm için zamanaşımı işlemeye devam eder.Nitekim 01/10/2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı HMK.  maddesinde düzenleme altına alınan belirsiz alacak davası ve tesbit davasında davacının iddianın genişletilmesi yasağı olmadan ve karşı tarafın rızasına ve ıslaha da gerek kalmaksızın talep sonucunun arttırılabileceği kabul edilmiş, maddenin gerekçesinde de bu dava ile ilk dava tarihinde zamanaşımının kesileceği belirtilmiştir.Aynı Yasanın  maddesindeki kısmi davada ise zamanaşımının kesileceği yolunda bir açıklama yoktur.6100 sayılı Kanunun hazırlanması sırasında görev alan Prof. Hakan Pekcanıtez, Prof. Oğuz Atalay ve Prof. Muhammet Özekes tarafından yayınlanan Hukuk Muhakemeleri Kanunu Hükümlerine göre Medeni Usul Hukuku Kitabının  sayfasında “Belirsiz alacak davası açılabilmesinin mümkün olduğu hallerde kısmi dava açmak davacı açısından üç nedenle daha elverişli olmayacaktır. Birincisi kısmi dava açan davacının alacağının geri kalan kısmı için zamanaşımı süresi kesilmemiş olacaktır. Buna karşılık belirsiz alacak davasında zamanaşımı, dava sonunda alacağın tümü için dava tarihinde kesilmiş sayılacaktır. İkinci olarak kısmi dava açan davacı dava sırasında alacağın geri kalan kısmını talep etmek isterse, bunu ancak ıslah ya da karşı tarafın açık rızası ile yapabilecektir...” şeklindeki açıklamaları ile gerek Dairemizin, gerekse HGK'nun önceki içtihatları gibi yeni HMK.da da kısmi dava açılması halinde sadece dava edilen bölüm için zamanaşımının kesileceği yolundaki istikrarlı uygulamanın devam ettirildiği anlaşılmaktadır.Bu açıklamalar ışığında somut olaya bakıldığında, ıslah dilekçesinin verildiği 04/08/2011 tarihinde olay tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan B.K. 60/1 maddesinde öngörülen 1 yıllık zamanaşımı süresiıslah edilen miktar yönünden dolmuştur. Belirtilen nedenle ıslah edilen miktar yönünden davanın reddine karar verilmesi gerekirken kabulü doğru görülmemiş,kararın bozulması gerekirken onanmış olduğu anlaşıldığından davalı vekilinin karar düzeltme istemi kabul edilmeli, Dairemizin onama kararı kaldırılmalı ve karar bozulmalıdır.'' Yargıtay  Hukuk Dairesinin 10/4/2017 tarihli ve E.2016/185, K.2017/2949 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir.''Dosyakapsamındaki kayıt ve belgelerden; davacı sigortalı Ç.T.’nin 2001 tarihinde gerçekleşen iş kazası nedeniyle % 100 oranında malul olduğu, iş kazası nedeniyle sigortalının % 25 oranında müterafik kusurunun bulunduğunun kabul edildiği, davacı vekilinin 2004 tarihli dava dilekçesi ile, sigortalı için 000 TL maddi tazminat talep ettiği, hesap raporu sonrası davacı vekilinin sigortalı için maddi tazminat istemini 2015 tarihli dilekçesiyle 000,00 TL’ye arttırdığı, talep artırım dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren davalının 2015 tarihinde süresinde zamanaşımı def'inde bulunduğu anlaşılmaktadır. Uyuşmazlık bu tür davalarda T.B.K' nın maddesi (B.K.’nun md) gereğince uygulanmakta olan 10 yıllık zamanaşımı süresinin hangi tarihte başlatılması gerektiği noktasında toplanmaktadır.Uygulama ve öğretide kabul edildiği üzere, zamanaşımı failin ve zararın öğrenildiği tarihten başlatılmalıdır. Zarar görenin zararı öğrenmesi demek, zararın varlığı, mahiyeti ve esaslı unsurları hakkında bir dava açma ve davanın gerekçelerini göstermeye elverişli bütün hal ve şartları öğrenmiş olması demektir. Vücut bütünlüğünün ihlalinden doğan zarar, ancak bakım ve tedavi sonucunda düzenlenen hekim raporuyla belirli bir açıklığa kavuşur. Bedensel zararın gelişim gösterdiği durumlarda zamanaşımına başlangıç olarak hastalık seyrinin yani gelişimin tamamlandığı tarihin esas alınması gerekir. Davaya konu olayda davacının iş kazası neticesinde gerçekleşen maluliyetinde değişen durum olmadığı açıktır.Somut olayda maddi tazminatın 2004 tarihli dava dilekçesinde fazlaya ilişkin talep hakları saklı tutularak kısmi dava olarak talep edildiği ortadadır. Bu duruma göre zamanaşımı süresi dava dilekçesi ile talep edilen maddi tazminat yönünden dava tarihi itibariyle kesilerek, bakiye alacak miktarı yönünden işlemeye devam edecektir.Hal böyle olunca, davacı vekilince sunulan 2015 tarihli ıslah dilekçesi niteliğindeki talep artırım dilekçesine karşı davalı vekilince süresi içinde sunulan zamanaşımı def'inin değerlendirilerek, maddi tazminat istemine ilişkin dava dilekçesinde talep edilen miktarla sınırlı olarak bir karar verilmesi gerekirken; ıslah edilen kısmı dakapsayacak şekilde maddi tazminat isteminin kabulüne karar verilmesi doğru olmamıştır.''