Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, 2007 yılında yapılan İdari Yargı Hâkim Adaylığı Mülakat Sınavı’nın ve bu sınavda başarısız sayılmaya ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davanın reddedilmesi nedeniyle eşitlik ilkesi ile adil yargılanma, etkili başvuru ve kamu hizmetine girme haklarının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 29/04/2013 tarihinde Hatay İdare Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir. Birinci Bölüm Birinci Komisyonunca 15/11/2013 tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Bölüm tarafından 7/1/2014 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına ve başvuru belgelerinin bir örneğinin görüş için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmesine karar verilmiştir. Bakanlığın 6/1/2014 tarihli görüş yazısı, 10/1/2014 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanlarını içeren dilekçesini 24/1/2014 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuştur. A. Olaylar Başvuru dilekçesi ile başvuruya konu yargılama dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu 15/10/2006 tarihinde yapılan İdari Yargı Hâkim Adaylığı yazılı sınavında 73,336 puan alarak başarılı olmasının ardından çağrıldığı 28/12/2007 tarihli İdari Yargı Hâkim Adaylığı mülakat sınavında 64 puan aldığı için başarısız sayılmıştır.  Başvurucu, mülakat sınavında başarısız sayılmasında anılan sınavın objektif kriterlere göre yapılmamasının etkili olduğunu ve değerlendirmenin hangi kriterlere göre yapıldığının açık olmadığını ileri sürerek 22/2/2008 tarihinde iptal davası açmıştır. Ankara  İdare Mahkemesi 26/12/2008 tarihli ve E.2008/287, K.2008/2354 sayılı kararı ile davanın reddine karar vermiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:“Dava dosyasının incelenmesinden, 2006 tarihli 100 İdari Yargı Hakim Adayı alım ilanı üzerine 2006 tarihinde yapılan İdari Yargı Hakim Adaylığı yazılı sınavında davacının 336 puanla sınavı kazanarak başarılı sayıldığı, 2007 tarihinde yapılan mülakat sınavının Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun yürütmeyi durdurma kararı üzerine durdurularak yenileneceğinin bildirildiği, karar üzerine Yönetmelikte gerekli düzenlemelerin yapılmasıyla 2007 tarih ve 26720 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 5720 sayılı Kanun’un Geçici  Maddesiyle getirilen düzenlemeyle 27-2007 tarihinde tekrar yapılan mülakat sonucunda 00 puan alarak başarısız sayıldığı, anılan mülakat ve mülakatta başarısız sayılmasına ilişkin işlemlerin iptali istemiyle de bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.Uyuşmazlık konusu mülakat sınavında adayların, genel davranışı muhakeme, kavrayış ve ifade yeteneği ile mesleğe uygunluğu ve temsil yeteneğinin değerlendirilmesi yönünde her bir komisyon üyesinin ayrı ayrı sözlü değerlendirme formu hazırladığı ve başarı sırasının buna göre belirlendiği görülmekle, mülakat sınavında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.Olayda, davacının, yazılı sınavda 336 puan aldığı ve yapılan mülakat sınav tutanaklarından, davacı hakkında mülakat komisyonu başkan ve üyelerince yukarıda belirtilen kriterlere göre değerlendirme yapıldığı ve 65, 64, 65, 67, 59, 61, 67 puan olarak ortalama 64 puanla değerlendirildiği, önceden belirlenen nesnel ölçütler çerçevesinde yapılan değerlendirmenin subjektif olduğunun kabulünü gerektiren bir durumun bulunmadığı ve yazılı sınavda 336 puan alan davacının salt mülakat sınav sonucuna göre başarısız duruma düşürülmesinin de söz konusu olmadığı anlaşılmaktadır.Bu durumda yazılı sınavda 336 puan alarak başarılı oran davacının, davalı idarece hakim adayı kadrosu ihtiyacını teminen yapılan mülakat sınavı sonucunda, komisyon üyelerince yapılan değerlendirmede ortalama 64 puan aldığı, bu puanın başarılı olabilmek için geçerli olan puanın altında kaldığı, yapılan değerlendirmenin objektif değerlendirme ölçülerine aykırı olduğu yolunda, davacının iddiası dışında herhangi bir bilgi ve belge mevcut olmadığı, ayrıca mülakatın yukarıda anılan Yönetmelikte belirtilen şekil ve usule uygun olarak yapıldığı hususları göz önünde bulundurulduğunda, davacının, mülakat sınavında başarısız sayılmasına ilişkin işlem de hukuka aykırılık bulunmamaktadır.” Başvurucu tarafından temyiz edilen karar Danıştay Onikinci Dairesinin 6/3/2012 tarihli ve E.2009/5247, K.2012/1325 sayılı kararı ile onanmıştır. Başvurucunun karar düzeltme talebi de aynı Dairenin 7/11/2012 tarihli ve E.2012/7228, K.2012/7832 sayılı kararı ile reddedilmiş ve karar 1/4/2013 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir Başvurucu 29/4/2013 tarihinde bireysel başvuru yapmıştır. B. İlgili Hukuk 24/2/1983 tarihli ve 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu'nun  maddesinin (ı) bendi şöyledir:“Adaylığa atanabilmek için :…Yazılı yarışma sınavı ile mülakatta başarı göstermek,…şarttır.” 2802 sayılı Kanun'un 9/A maddesinin beşinci ve devamı fıkraları ise şöyledir:“Yazılı sınavda yüz tam puan üzerinden en az yetmiş puan almak kaydıyla en yüksek puan alandan başlamak üzere, sınav ilânında belirtilen kadro sayısının iki katı fazlası mülâkata çağrılır. Ancak başarı oranı, ilân edilen kadronun iki katı fazlasının altında olursa, sadece başarılı olanlar mülâkata çağrılır. Bu şekilde çağrılan en düşük puana sahip adayla aynı puanı alanlar da mülâkata alınır. Mülâkat Kurulu; Adalet Bakanlığı Müsteşarı veya görevlendireceği Müsteşar Yardımcısı başkanlığında, Teftiş Kurulu Başkanı, Ceza İşleri, Hukuk İşleri ve Personel Genel Müdürleri ile Türkiye Adalet Akademisi Yönetim Kurulunun her sınav için kendi üyeleri arasından belirleyeceği iki üye olmak üzere toplam yedi üyeden oluşur. Türkiye Adalet Akademisi Yönetim Kurulunda Yargıtay ve Danıştay mensubu birer üye bulunması halinde bu üyeler Mülâkat Kurulunda asıl üye olarak görevlendirilir. Türkiye Adalet Akademisi Yönetim Kurulunda Yargıtay ve Danıştay mensubu üye sayısı birden fazla ise, Yargıtay kontenjanı için Yargıtay mensupları arasından, Danıştay kontenjanı için Danıştay mensupları arasından; Yargıtay veya Danıştay mensubu üyelerden birinin ya da her ikisinin bulunmaması halinde ise Yönetim Kurulunun diğer üyeleri arasından gizli oyla seçim yapılır. Asıl üyelerin hukukî veya fiilî sebeplerle katılamamaları halinde; Teftiş Kurulu Başkanı, Ceza İşleri, Hukuk İşleri ve Personel Genel Müdürlerinin yerine vekâlet edenler, Türkiye Adalet Akademisi Yönetim Kurulundan katılacak üyelerin yerine ise, Yönetim Kurulunun kendi üyeleri arasından her biri için ayrı ayrı gizli oyla belirleyeceği yedek üyeler Mülâkat Kuruluna katılır.Mülâkat, ilgilinin; a) Muhakeme gücünün,b) Bir konuyu kavrayıp özetleme ve ifade yeteneğinin, c) Genel ve fizikî görünümünün, davranış ve tepkilerinin mesleğe uygunluğunun ve liyakatinin, d) Yetenek ve kültürünün,e) Çağdaş bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığının,puan vermek suretiyle değerlendirilmesi yöntemidir.Mülâkat, yukarıdaki bentlerde yazılı özellikler herbiri yirmişer puan üzerinden değerlendirilerek yapılır. Mülâkat Kurulunun her bir üyesi tarafından verilen puanlar ayrı ayrı tutanağa geçirilir. Başarılı sayılmak için, üyelerin yüz tam puan üzerinden verdikleri notların aritmetik ortalamasının en az yetmiş olması şarttır. Mülâkat sonucu en yüksek puan alandan başlamak üzere sıraya konularak mülâkat başarı listesi hazırlanır ve bu listenin altı Mülâkat Kurulu tarafından imzalanarak Personel Genel Müdürlüğüne teslim edilir. Yazılı yarışma sınavına katılmayanların mazeretleri kabul edilmez. Mazereti sebebiyle mülâkata katılamayanların müracaatı üzerine Mülâkat Kurulunca mazeretlerinin kabulüne karar verildiği takdirde mülâkat yeri ile günü tespit edilir ve ilgili mülâkata çağrılır. Mazeret bildirenlerin mazereti Mülâkat Kurulunca reddedilir veya kabul edilmekle birlikte verilen süre içinde mülâkata katılmazsa başarısız sayılır.” Anayasa Mahkemesinin konuya ilişkin 18/5/2011 tarihli ve E.2008/7, K.2011/80 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:“… Dava konusu onuncu fıkrada kanun koyucu, yazılı sınavı kazanıp mülakata girecek adayların hangi özelliklerinin değerlendirmeye tabi tutulacağını belirlemiştir. Buna göre, yazılı yarışma sınavında başarılı olanların tâbi tutulacağı mülâkat, ilgilinin muhakeme gücü, bir konuyu kavrayıp özetleme ve ifade yeteneği, genel ve fiziki görünümünün, davranış ve tepkilerinin mesleğe uygunluğu ve liyakati ile yetenek ve kültürünün, çağdaş, bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığın puan vermek suretiyle değerlendirilmesi yöntemi olarak tanımlanmıştır. Yazılı yarışma sınavında ilgililerin genel yetenek ve genel kültür seviyeleri ile alan bilgisi düzeyleri ölçüldüğünden mülâkatta bilgilerinin yeniden ölçülmesi yerine dava konusu fıkrada belirtilen hususlarda değerlendirmeye tabi tutulması, mülakatın yapılış amacına uygunluk taşımaktadır. Nitekim, Birleşmiş Milletler Yargı Bağımsızlığının Temel İlkelerinden yeterlik, seçim ve eğitim başlıklı  maddesinde, hâkimlik mesleğine yeterli hukuk eğitimi görmüş yetenekli ve kişilikli bireylerin seçilmesi,  maddesinde de hâkimlik sıfatının kazanılmasının objektif esaslara, özellikle kişilik, yetenek ve tecrübeye dayandırılması gerektiği vurgulanmıştır. Hâkimlik ve savcılık mesleğine seçimde; muhakeme gücünün, karar vermek veya iddiada bulunmak için bir konuyu kavrayıp iddianame veya karar şekline getirerek özetleme yeteneğinin, mesleğin temsilinde fiziki görünüm ve davranışları ile olaylara verilen tepkinin, mesleğin kariyer meslek olması nedeniyle temsilde çağdaş bilimsel ve teknolojik gelişmelere açık ve kültürlü olmanın ölçülmesi doğaldır. Genel idari hizmetler sınıfında yer almakla birlikte ileride hâkim ve savcı olacak adayların mülakatlarına ilişkin dava konusu kuralda belirlenen bu ölçütlerin hukuk devletine aykırı bir yönü bulunmamaktadır.Dava konusu onbirinci fıkranın birinci cümlesinde de adayın mülakatta onuncu fıkrada belirtilen özelliklerinden her birinin yirmibeşer puan üzerinden, eşit oranda değerlendirmeye tabi tutulacağı, ilgililer için ayrı ayrı tutanak düzenleneceği ve mülâkatta başarılı sayılmak için üyelerin her birinin verdikleri puanların aritmetik ortalamasının, yüz puan üzerinden en az yetmiş olması gerektiği belirtilerek, mülâkattaki kriterlerin ağırlıkları ve değerlendirme esasları somut ve objektif kurallara bağlandığı anlaşıldığından, herhangi bir belirsizlikten söz edilemez. Anayasa'nın  maddenin dördüncü fıkrasında yer alan hüküm, somut yargı kararlarına ilişkindir. Yasama organı, anayasal ilkeleri göz önünde bulundurarak soyut, genel ve objektif kanuni düzenlemeler yapma yetkisine her zaman sahiptir. Kanun koyucunun bu nitelikte yaptığı düzenlemeler yargı kararlarının etkisizleştirilmesi olarak nitelendirilemez. Açıklanan nedenlerle, dava konusu kurallar Anayasa'nın  ve  maddelerine aykırı değildir. İptal istemlerinin reddi gerekir. Kuralların, Anayasa'nın  maddesiyle ilgisi görülmemiştir.”