Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, yatırım teşviği kapsamında ithal edilen makinelerin icra yoluyla satılması nedeniyle teşviğin kaldırılarak vergi tahakkuk ettirilmesi üzerine tahakkuka karşı açılan davada verilen kararın adil olmaması ve yargılamanın makul sürede sonuçlandırılmaması nedenleriyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 5/12/2013 tarihinde İstanbul Bölge İdare Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir. Birinci Bölüm İkinci Komisyonunca 25/7/2014 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından 20/10/2015 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü 7/12/2015 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuştur. Bakanlık tarafından Anayasa Mahkemesine sunulan görüş 22/12/2015 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanlarını 6/1/2014 tarihinde ibraz etmiştir. A. Olaylar  Başvuru formu ve ekleriyle başvuru dosyasına sunulan bilgi ve belgelerde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu Şirket tarafından tekstil üretiminde kullanılmak amacıyla 17/9/2001 tarihli ve 6968 sayılı Serbest Dolaşıma Giriş Beyannamesi (Beyanname) ile dokuz, 1/10/2001 tarihli ve 7377 sayılı Beyanname ile iki olmak üzere toplam on bir makinenin ithalatı yapılmıştır. Söz konusu makineler yatırım teşvik belgesi kapsamında  Holding A.Ş. aracılığıyla ithal edilmiştir. Başvurucunun,  Holding A.Ş.ye olan borcunu ödeyememesi üzerine başvurucu aleyhine icra takibi başlatılmıştır. Yapılan takipte, ithalata konu makinelerden beşine haciz uygulanmış, makinelerden dördü 30/6/2004 tarihinde, biri 13/7/2004 tarihinde açık artırma ile satılmıştır. İcra dosyasında satılan üç makinenin 6968 sayılı ve ikisinin ise 7377 sayılı Beyannamelerle ithal edilmesi, icra dosyası kapsamında toplam beş makinenin haczedilerek satılmış olması nedenleriyle, "teşvik belgesi kapsamı dışına çıktığı" gerekçesiyle, söz konusu makine ve teçhizatlara uygulanan destek unsurlarının geri alınması amacıyla gelir vergisi, kaynak kullanımını destekleme fonu, katma değer vergisi ve gecikme faizi tahakkuk ettirilerek 12/4/2006 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir.  Başvurucu, anılan tahakkuk işlemine yaptığı itirazın idarece reddi üzerine her iki beyannameye ilişkin olarak 14/9/2006 tarihinde iki ayrı dava açmıştır.  Bunlardan 6968 sayılı Beyanname nedeniyle yapılan gelir vergisi, katma değer vergisi ve gecikme faizi tahakkukuna karşı açılan dava, İzmir  Vergi Mahkemesinin E.2006/907 sayılı dosyasında; 7377 sayılı Beyanname'ye konu iki makinenin satışı nedeniyle yapılan tahakkuka karşı açılan dava ise aynı Mahkemenin E.2006/908 sayılı dosyasında dava konusu edilmiştir. Bireysel başvuruya konu olan, 7377 sayılı beyanname kapsamındaki iki makinenin satışı nedeniyle yapılan tahakkuka karşı açılan davada İzmir  Vergi Mahkemesi 9/5/2007 tarihli ve E.2006/908, K.2007/418 sayılı kararıyla "kolaylıklardan yararlanarak yapılan ithalat sonrasında, belirtilen destek unsurlarından yararlanılması düzenlemelerde yazılı sürelerde teşvik belgesi kapsamında ithal edilen eşyanın satılmamasına bağlı olup, özel hukuk hükümleri gereği davacının edimlerini yerine getirmemesi nedeniyle icra yolu ile yapılan satış sonucu da teşvik amacının dışına çıkılacağından söz konusu ithalatın teşvik kapsamından çıkarılarak tahakkuk eden vergilerin istenilmesinde hukuka aykırılık görülmediği" gerekçesiyle davanın reddine karar vermiştir.  Başvurucu tarafından temyiz edilen bu karar, Danıştay Yedinci Dairesinin 20/12/2012 tarihli ve E.2007/3661, K.2012/7562 sayılı ilamıyla onanmıştır. Başvurucunun karar düzeltme talebi, aynı Dairenin 23/9/2013 tarihli ve E.2013/4484, K.2013/4266 sayılı ilamıyla reddedilmiş ve nihai karar başvurucuya 6/11/2013 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 5/12/2013 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Öte yandan başvurucu adına 6968 sayılı Beyanname kapsamında ithal edilen dokuz makineye ilişkin yapılan tahakkuka karşı açılan 2006/907 Esas sayılı davada İzmir  Vergi Mahkemesi, Danıştay bozma kararına uyarak 27/2/2014 tarihli ve E.2013/2459, K.2014/238 sayılı kararı ile üç makine için yapılan tahakkukun hukuka uygun olduğuna ancak satışı yapılmayan altı makine için yapılan tahakkukun ise hukuka aykırı olduğuna karar vermiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:"Davaya konu olayda davacı şirketin teşvik belgesi kapsamında ithal ettiği makinelere ait borcunu ödememesi-ödeyememesi üzerine ilgili satıcı firma tarafından üç adet makinenin haczedildiği ve satışının yapıldığı ve durumun malların ithalinden itibaren 5 yıl süre geçmeden gerçekleştiği ve dolayısıyla teşvik koşullarının kaybedildiği açıktır. Uyuşmazlık döneminde yürürlükte olan mevzuatta her ne kadar ''icra'' yer almamakta ise de esasen satıştan farkı bulunmamaktadır.Zira mallar sonuç itibariyle davacı şirketin mevcut borçlarının ödenmesi amacıyla haczedilerek satılmış olup doğrudan davacı tarafından satılarak borçların ödenmesi yada alacaklıya devri halinin sonucu itibariyle icra yoluyla satıştan farkı bulunmamaktadır.Bu durumda, davacı şirket tarafından 2001 tarih ve 6968 sayılı beyanname muhteviyatı satışı yapılan üç adet makine için yapılan tahakkuklarda hukuka aykırılık bulunmamakta, satışı yapılmayan altı adet makineye ilişkin olarak yapılan tahakkuklarda ise hukuka uyarlık bulunmamaktadır." Karar, Danıştay Yedinci Dairesinin 7/4/2015 tarihli ve E.2014/3614, K.2015/1812 sayılı ilamıyla onanmış olup karar düzeltme istemi henüz karara bağlanmamıştır.B. İlgili Hukuk 5/10/2002 tarihli ve 24897 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7 seri No.lu Gümrük Genel Tebliği'nin  maddesi şöyledir:  “Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Kararın Uygulanmasına ilişkin 2002/1 sayılı Tebliğin 41 inci maddesi uyarınca;Teşvik belgesi kapsamı ithal makine ve teçhizatın 5 yıl, yerli makine ve teçhizatın ise 2 yıl süre ile Müsteşarlığın izni olmaksızın devir, temlik, satış ve ihracı yapılamaz. Bu işlemler, teşvik belgesindeki kayıt ve koşulların yerine getirilmemesi halinde söz konusu sürelerin dolmuş olması durumunda da izne tabidir....b) Makine ve Teçhizatın Devir, Temlik ve Satışı: Teşvik belgesi kapsamında temin edilen makine ve teçhizatın devir, temlik ve satışına aşağıda belirtilen esaslar çerçevesinde Hazine Müsteşarlığınca izin verilebilir....d) Genel Hükümler: Yatırım tamamlama vizesi yapılmamış teşvik belgesi kapsamı makine ve teçhizatın devir, temlik, satış ve ihracı halinde yatırım indirimi uygulaması yönünden 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun ilgili hükümleri uygulanır.Vergi, resim ve harç istisnası ihtiva eden teşvik belgelerinde ihracat taahhüdünün yerine getirilmemiş olması halinde, 3505 sayılı Kanunun ilgili hükümleri uygulanır....Gümrük idareleri; devir, temlik, satış ve ihraç gibi talepleri değerlendirirken, belge konusu yatırımın tamamlama vizesinin yapılıp yapılmadığı, varsa kredi borcu veya ihracat taahhüdünün kapatılıp kapatılmadığı hususlarına, Yatırım Teşvik Belgesinin "ÖZEL ŞARTLAR" başlıklı  Bölümünde Hazine Müsteşarlığının mührünü havi, imzalı ve kaşeli açıklama notlarını inceleyerek karar verecektir....Sonuç olarak belge kapsamı eşyanın, devir, temlik ve satışın yapılabilmesi için, serbest dolaşıma giriş tarihinden itibaren 5 yılını (Finansal kiralama şirketleri aracılığıyla yapılan yatırımlarda 3226 sayılı kanunda belirtilen süreleri) doldurmuş, tamamlama vizesinin yapılmış, varsa ihracat taahhüdü ve kredi borcunun kapatılmış olması gerekir. Aksi takdirde bu işlemlerin yapılabilmesi için Hazine Müsteşarlığının izin yazısı aranacaktır.Ancak Teşvik Belgesi kapsamı ithal makine ve teçhizatın, istisnadan faydalanmayan yerlere veya kişilere Hazine Müsteşarlığının herhangi bir izni bulunmadan satışı halinde yararlandırılan, KDV, Gümrük Vergisi, Fon ilgili mevzuat çerçevesinde geri alınır.....”