Haklar: İfade özgürlüğü

Başvuru, yayımladıkları bir haber sebebiyle aleyhlerine manevi tazminata hükmedilmesinin başvurucuların ifade özgürlüğünü ihlal ettiği iddiasına ilişkindir. Başvurucu Burak Akbay, Sözcü gazetesinin kurucusu olup diğer gerçek kişi başvurucu Veli Toprak ise ihtilafa konu haberin yazarıdır. Başvurucu tüzel kişi, Sözcü gazetesinin yayın sahibidir. 11/7/2013 tarihinde Sözcü gazetesinde "Bakanın oğlu fakirlik bursuyla okuyor" başlığıyla bir haber yayımlanmıştır. Mezkûr haber şu şekildedir:"Mübarek ramazanda gariban çocuğunun hakkını yediler. Dışişleri Bakanı [A.nin] Türkiye Eğitim Derneği (TED) Koleji son sınıf öğrencisi olan oğlu [D’ye] fakirlik bursu çıktı.ANAP’lı eski yönetici [S.P.nin] başkanlığını yaptığı TED Koleji, önümüzdeki eğitim döneminde tam burs kazanan isimleri belirledi. 28 Haziran tarihli yazıda, başarılı ve fakir olan 5 kişinin ismi yer aldı. Tam Eğitim Bursu kazanan isimler Ö., K., E.G., O.Y. ve  olarak açıklandı.5 kriterden 2’si tutmuyorBursu kazanan öğrencinin eğitim ücreti, servis ücreti, yemek gideri, giyim gideri, kitap-kırtasiye harcama ve harçlıkları kolej yönetimi tarafından karşılanıyor. TED’in 2003-2004 yılından itibaren başlattığı tam eğitim bursunu alabilmek için 5 ana kriter var: '1- T.C vatandaşı olmak, 2- 5,6,7,8,  sınıflara devam ediyor olmak 3- öğrencinin en son aldığı karne not ortalamasının 85-100 arasında olması 4- Gelir durumu itibariyle maddi desteğe kesinlikle ihtiyaç duyması 5- Başka kurum ve kuruluşlardan burs, ücret, kredi vb yardım almıyor olması.'Babasının maaşı 20 bin liraBu kritere göre  sınıf öğrencisi burs alamaz. Ayrıca  kriter olan ‘kesinlikle ihtiyaç sahibi olması’ şartı da bakan oğlu için geçerli olmasa gerekir. Çünkü, []’nun babası [A.], bakan, vekil ve emekli maaşı olarak ayda yaklaşık 20 bin lira kazanıyor. Ayrıca yayınlanmış kitapları olan []’nun bu kitaplardan kazandığı yüklü bir telif geliri de mevcut.Oturduğu konutun kirası 49 bin liraDışişleri Bakanı [A.], 2013 bakanlık bütçesi görüşülürken oturduğu konut nedeniyle muhalefetin sert eleştirisini aldı. Oturduğu konuta aylık 49 bin liradan 3 yılda 1 milyon 769 bin 450 TL kira ödendiğini hatırlatan CHP’li [T.nin] eleştirisine [] şu cevabı vermişti: “Bu konut benim şahsi konutum değil. Bir damla suyun parası devlet kasasından çıkmaz. Bu boğazdan haram geçeceğine, Allah bu boğazı, bu canı alsın.”Bakan oğluna burs inceleniyorTÜRK Eğitim Derneği Genel Başkanı [S.P.], Bakan [nin] oğluna önümüzdeki yıl tam eğitim bursu verilmesiyle ilgili “Genel Müdürüm şu anda ABD’de, okulla da konuştum, evrakları inceletiyorum” dedi. SÖZCÜ’ye açıklamalarda bulunan [P.], şunları söyledi: “Belgeleri inceletiyorum. Genel Müdürüm şu anda ABD’de bulunuyor. Hem bizdeki hem de okuldaki evrakları inceletiyorum. Bir yerde tahribat filan var mı, baktırıyorum. Eklendi diye düşünüyorum. Burs verecek olsam YÖK Başkanı’nın çocuğu da bizde ona veririm.” Dışişleri Bakanlığının aynı gün yaptığı resmî açıklamaya, haberde şu şekilde yer verilmiştir: [ ]: BİZE FAKİRLİK ŞARTINDAN BAHSEDİLMEDİİddialarla ilgili Dışişleri Bakanlığı'nın resmi internet sitesinde bir açıklama yapıldı.Açıklamada 'Bugün bazı basın yayın organlarında yayınlanan ‘Bakan oğlu fakirlik bursuyla okuyor’ başlıklı haberler hiç bir şekilde gerçekleri yansıtmamaktadır. Söz konusu haberlerde yer aldığı şekilde Sayın Bakan’ın oğluna bir burs verilmesi, 'Bakanın oğlunun fakirlik bursu ile okuması' kesinlikle söz konusu değildir. Haberlerde geçen '[ye] yüzde 100 burs verdi', 'torpilin belgesi', '[nin] servis, yemek, eğitim, kitap, kırtasiye tüm ihtiyaçları okuldan' ibarelerinin tümü asılsızdır.[] 4 yıldır aynı okula devam etmektedir ve okulca belirlenen ücreti düzenli olarak Sayın Bakan tarafından ödenmiştir. Bugüne kadar hiç bir şekilde bir burs talebi olmamıştır ya da burs almamıştır. Bu durum gelecek eğitim-öğretim yılı için de aynen geçerlidir.Okul yönetimi, her hangi bir burs talebi olmamasına rağmen, [nin] gösterdiği başarı sebebiyle burs almaya hak kazandığını bildirmiş, ancak bunun için gelir seviyesi ile ilgili bir şarttan bahsetmemiştir. Bu konuda okul tarafından nihai bir bildirimde ya da aile tarafından kabulde de bulunulmamıştır. Haberde adı geçen bursun kullanımı söz konusu değildir.[nin] 2013-2014 eğitim-öğretim yılı için de okul kaydı henüz yenilenmemiştir.Sayın Bakan'ın ikisi yüksek lisansta olmak üzere dört çocuğu eğitim görmektedir. Sayın Davutoğlu, bugüne kadar hiç bir çocuğu için hiç bir dönemde hiç bir şekilde eğitim yardımı ya da burs talep etmemiş, böyle bir başvuruda bulunmamıştır.Bu tür etik konularda son derece hassas olan Sayın Bakan'ı yıpratmaya yönelik bu tür çarpıtma ve yalan haberler her şeyden önce basın ahlakına aykırıdır. Bu yayınlarla ilgili hukuki haklar sonuna kadar kullanılacaktır.Kamuoyuna saygıyla duyurulur.' denildi." Söz konusu iddianın aynı tarihte farklı basın organları tarafından da haberleştirildiği görülmüştür. Bununla birlikte meselenin Türkiye Eğitim Derneği (TED) camiasında da ses getirdiği ve dernek tarafından açıklama yapıldığı anlaşılmışsa da başvuru dosyası kapsamında buna ilişkin bilgi bulunmamaktadır.  18/7/2013 tarihinde, "Bakanın oğluna bursun orijinal belgesi çıktı" başlığıyla başvurucular ikinci bir haber yapmıştır. İlgili haberde şu ifadeler kullanılmıştır: "Türk Eğitim Derneği, “Bursla ilgili bir karar yok” dedi ama...Sözcü Dışişleri Bakanı [A.nin] oğluna verilen yüzde 100 eğitim bursunu gösteren belgenin orijinaline ulaştı. İşte gizlenmek istenen gerçekler... Dışişleri Bakanı [A.nin] oğlu [ye] Türk Eğitim Derneği (TED) tarafından verilen tam eğitim bursunun yankıları sürüyor. TED Genel Başkanı [S.P.], SÖZCÜ’ye noter kanalıyla ‘cevap ve düzeltme’ metni gönderdi. [P.], bakanın oğluna burs sağlandığına dair bir karar olmadığını vurguladı. Ancak SÖZCÜ’nün geçen hafta yaptığı haberde bursu gösteren belgenin fotokopisi yer almıştı. Burs verilen öğrenci listesini gösteren orijinal belge de ortaya çıktı. TED Genel Başkanı [P.nin] haberimize verdiği yanıt ile SÖZCÜ’nün manşeti arasında bakın hangi farklar var...İŞTE TED’İN AÇIKLAMASI1- Öğrencimiz ['ye] burs sağlandığı şeklinde bir habere konu olacak herhangi bir karar olmadığı görülecektir.2- Ayrıca öğrencimizin okul ücretlerinin TED Ankara Koleji’ne girdiği 2009-2010 eğitim yılından itibaren düzenli olarak banka hesabına yatırıldığı ekteki banka dekontları ile ortadır.3- Dahası, ne TED’in ne de TED Ankara Koleji’nin ‘fakirlik bursu­’ adıyla bir uygulaması yoktur.4- Ayrıca yine TED Ankara Koleji’nin tam eğitim bursu olmadığı gibi, öğrencilerine böyle bir burs teklifinde bulunamaz. Bu burs TED Genel Merkezi tarafından yukarıda anılan koşullarda verilmektedir.İŞTE SÖZCÜ’NÜN CEVABI1- Haberimizde yayınladığımız belge, TED’in Ankara Koleji’ne gönderdiği ‘Tam Eğitim Bursu Öğrencileri Listesi’ni göstermektedir. Peki karar yoksa [] listeye nasıl ‘eklendi­’.2- Biz geçmişe dönük ‘ücretsiz, burslu okudu­’ iddiasında bulunmadık. 2013-2014 öğretim yılında ‘ilk kez’ verilecek bursu haber yaptık.3- Tam Eğitim Bursu alabilmenin 5 şartından 4’üncüsü ‘gelir durumu itibariyle maddi desteğe kesinlikle ihtiyaç duyması’ diye yazıyor. Bu ifade fakirlik tanımı değil de nedir?4- Bursu TED Ankara Koleji değil Genel Merkez olarak siz veriyorsunuz. Listeyi belirleyen, Ankara Koleji’ne gönderen de TED Genel Başkanlığı’dır.İŞTE BELGENİN ORİJİNALİ[...]" Mezkûr belgenin antetli olduğu, sağ üst köşede derneğin ambleminin bulunduğu, "EK-1: TED Ankara Koleji Tam Eğitim Bursu Öğrencileri Listesi" başlığının altında, "2013-2014 yılından itibaren tam eğitim bursu kapsamında TED Ankara Koleji'nde eğitim almaya hak kazanan öğrenciler" denilerek beş kişinin isminin sıralandığı, beşinci sırada ise davacının oğlunun isminin yazılı olduğu anlaşılmıştır. 11/7/2013 tarihli haberle ilgili, o dönem dışişleri bakanı olan A. (davacı), haberin gerçek olmadığı bilinmesine rağmen yayımlandığını ve kişilik haklarına saldırıldığını ileri sürerek 000 TL manevi tazminat isteminde bulunmuştur. Başvurucular ise söz konusu haberin TED'e ait 28/6/2013 tarihli belgeye dayanarak hazırlandığını, haberin gerçeğe aykırı olmadığını, ayrıca haberde bakanın oğlunun gelecek dönem için burs aldığı bilgisinin verildiğini, geçmiş yıllara dair herhangi bir iddianın mevcut olmadığını savunmuştur. Başvurucular habere dayanak teşkil eden belgenin sahte olup olmadığının araştırılması için mahkemeye başvurulabileceğini TED'e iletmelerine rağmen bu hususta bir adım atılmadığını, taraflarına bilgi verilmediğini de belirtmiştir.  Asliye Hukuk Mahkemesi manevi tazminat talebinin kısmen kabulüne, 000 TL manevi tazminatın başvuruculardan tahsiline karar vermiştir. Mahkeme gerekçesinde, Türk Eğitim Derneğinin basın duyurusu ve ekindeki 28/6/2013-36 sayılı burslu öğrenci tespit komisyon kararı ve yönetim kurulu kararı ile davacının yaptığı ödemelere ilişkin faturalar dikkate alındığında, haberin gerçeğe aykırı olduğunu değerlendirmiştir. Mahkeme aynı zamanda, haberin yazarı başvurucu Veli Toprak'ın yargılandığı ceza davasına atıf yapmıştır.  Bahsi geçen davada Asliye Ceza Mahkemesinin yargılama sürecinde TED Ankara Koleji Vakfı yönetimine müzekkere yazdığı, Sözcü gazetesinin haberine konu belgenin gerçek olup olmadığını, 2013/2014 eğitim öğretim yılları arasında söz konusu bursun kim tarafından karşılanıldığını, 2013/2014 eğitim öğretim yılında nin burslu öğrenciler arasında olup olmadığını, S.P.nin TED Başkanı olup olmadığını, şayet öyleyse hangi yıllar görev yaptığını, yetkisinin ne olduğunu sorduğu görülmüştür. Müzekkere cevaplarında, davacının oğlunun 10/9/2013 tarihinde kaydını başka bir okula aldırdığının ve TED Ankara Kolejinde öğrenim gördüğü süreçte burs almadığının bildirildiği anlaşılmıştır. Mahkeme ihtilafa konu haberle hakaret suçunun sübuta erdiğini değerlendirmiş ve 740 TL adli para cezasına hükmetmiştir. Gazeteci başvurucunun iddia konusu haberde belirtilen belgenin gerçekliğini ilgili kurumdan sorarak araştırmak zorunda olduğunun altını çizen mahkeme, soyut suçlamaların yazıyı hukuka aykırı hâle getirdiğini, haberin gerçeklik unsuru taşımadığını değerlendirmiştir. Asliye Hukuk Mahkemesinin manevi tazminat isteminin kısmen kabulüne dair kararının istinaf edilmesi üzerine bölge adliye mahkemesi istinaf isteminin reddine karar vermiştir. Bölge adliye mahkemesi, davacı tarafından yapılan başvuru üzerine Sulh Ceza Mahkemesinin tekzip metninin Sözcü gazetesinde yayımlanmasına karar verdiğine dikkat çekmiş; haberi hazırlayan Veli Toprak hakkında adli para cezasına hükmedildiğini belirtmiştir. Konuyla ilgili olarak TED'in basın duyurusunda davacının oğlu hakkında burs sağlandığına dair bir kararın olmadığının, davacının oğlunun  sınıfa geçme hakkını elde ettiği TED Kolejindeki öğretim hayatı boyunca tüm giderlerinin banka hesabına yatırılmış olduğunun ve  sınıf kaydının henüz yenilenmediğinin altını çizen mahkeme ihtilaflı haberin gerçek olmadığı, kamu yararı taşımadığı, görünür gerçekliğe aykırı asılsız haber yapıldığı kanaatine varmıştır. Karar kesin niteliktedir.  Başvurucular 8/6/2022 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.