Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru; sokağa çıkma yasağı uygulaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının, sokağa çıkma yasağı sırasında düzenlenen güvenlik operasyonlarında orantısız güç kullanımı sonucu meydana gelen ölüm nedeniyle yaşam hakkının, sokağa çıkma yasağı sırasında temel ihtiyaçların karşılanamaması ve temel hizmetlere erişim bulunmaması nedeniyle de kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir. Olayın gerçekleştiği tarihlerde PKK terör örgütünün silahlı ayaklanma girişimine karşı bazı yerleşim bölgelerinde sokağa çıkma yasağı ilan edilmiştir. Sokağa çıkma yasağı ilan edilen bölgelerde yoğun bir şekilde terörle mücadele operasyonları yürütülmekte, terörist unsurlarla güvenlik güçleri arasında şiddetli çatışmalar yaşanmaktadır (bu olaylar ve sokağa çıkma yasakları hakkında arka plan bilgisi ve ayrıntılı açıklamalar için bkz. Gazal Kolanç ve diğerleri [GK], B. No: 2017/37897, 5/7/2022, §§ 16-28, 342). Bu terör olayları sırasında Sur ilçesinde gerçekleşen silahlı saldırılarda 66 güvenlik görevlisi şehit olurken 428 güvenlik görevlisi yaralanmıştır. Yalnızca 11/12/2015-23/12/2015 tarihleri arasında Sur ilçesinde güvenlik güçleri ile terörist unsurlar arasında 320 silahlı çatışma yaşanmıştır. Bunlardan 72'sinde terörist unsurlar tarafından roketatar kullanılarak saldırı düzenlenirken 86 saldırıda da patlayıcı kullanıldığı rapor edilmiştir. Aynı dönemde Sur ilçesinde PKK terör örgütü üyeleri tarafından sivillere ait ikamet ve işyerleri ile kamu kurumlarına ait binalarda 56 ayrı kundaklama yapıldığı belirlenmiştir. 19/2/2016 tarihinde yapılan somut başvuruda, başvurucu Fikriye Tanrıkulu'nun kuzeni olan Fahri -süreçte bu kişinin gerçek isminin Fahrettin olduğu anlaşılmıştır- Ateş ve ailesinin sokağa çıkma yasağı ve silahlı çatışmaların devam ettiği Sur ilçesindeki evlerinde mahsur kaldıkları, bu aileden Fahri Ateş ve Fatma Ateş'in ağır yaralı oldukları iddia edilerek Fahri Ateş ve ailesinin hayat ve sağlıklarının korunması için gerekli önlemlerin alınması, ayrıca mülki amirlikler tarafından sokağa çıkma yasağı kararı alınması ve uygulanmasının engellenmesi için geçici tedbir kararı verilmesi talep edilmiştir. Belirtilen bu iddialarla ilgili olarak Anayasa Mahkemesince Diyarbakır Valiliğinden bilgi istenmiştir. Valiliğin 22/2/2016 tarihinde bu isteme verdiği cevabında özetle şu hususlara yer almıştır:i. Sokağa çıkma yasağı devam eden ilçelerde şahısların tahliyesi amacıyla 17/2/2016-19/2/2016 tarihlerinde 00-30 saatleri arasında güvenlik operasyonları durdurularak güvenlik koridoru açılmıştır. Bu durum yazılı ve görsel basında ilan edilmiş, ayrıca tüm operasyon bölgesine ulaşacak şekilde hoparlörlerle anons edilmiştir.ii. 19/2/2016 tarihinde öğle saatlerinde İnsan Hakları Derneği (İHD) Diyarbakır Şubesi ve ayrıca Fikriye Tanrıkulu adlı bir kişinin telefonla ve yazılı olarak Ateş ailesinden bir grubun Hasırlı Mahallesi'nde mahsur kaldığını Valiliğe bildirmesi üzerine bölgeye güvenlik güçleri ve ambulanslar sevk edilmiştir. Aynı gün saat 00 sıralarında aralarında Fahrettin Ateş, Sinem Ateş, Fatma Ateş (1987 doğumlu) ve Fatma Ateş'in (1952 doğumlu) bulunduğu altı kişi güvenlik güçlerine ulaşmış ve tahliyeleri sağlanmıştır.iii. Yakınları tarafından ambulansa yaralı olarak ulaştırılan Fatma Ateş (1952 doğumlu) derhâl hastaneye sevk edilmiş ancak tüm müdahalelere rağmen kurtarılamayarak vefat etmiştir. iv. Anlatılan bu olaylarla ilgili olarak Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığınca soruşturma başlatılmıştır. Bu bilgilerin ulaşmasının ardından Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü 24/2/2016 tarihli ara kararıyla tedbir talebinin reddine karar vermiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:" 6216 sayılı Kanun'un "Bireysel başvuru hakkına sahip olanlar" kenar başlıklı  maddesinin ilgili fıkraları şöyledir:"1) Bireysel başvuru ancak ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenler tarafından yapılabilir.2) Kamu tüzel kişileri bireysel başvuru yapamaz. Özel hukuk tüzel kişileri sadece tüzel kişiliğe ait haklarının ihlal edildiği gerekçesiyle bireysel başvuruda bulunabilir." Bireysel başvuru hakkı ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenlere tanınmış ve özel hukuk tüzel kişilerine ise ancak tüzel kişiliğe ait hakların ihlal edildiği durumda başvuru imkânı verilmiştir. Sur’da yaşayan kişiler adına başvuruda bulunan İHD Diyarbakır Şubesinin tüzel kişiliğine yönelik bir hak ihlali iddiası bulunmadığından tedbir talebi değerlendirmeye alınmamıştır. Anayasa Mahkemesi, mülki amirler tarafından alınan sokağa çıkma yasağı kararlarına ilişkin başvurular kapsamında anılan kararların yürütmesinin tedbiren durdurulması istemini içeren genel nitelikli talepleri yakın tarihlerde reddetmiştir (Mehmet Girasun ve Ömer Elçi (TAK), B. No: 2015/15266, 11/9/2015, § 14; Meral Danış Beştaş (TAK), B. No: 2015/19545, 22/12/2015, § 16). Somut olayın koşulları altında başvurucunun sokağa çıkma yasaklarına ilişkin genel nitelikteki tedbir talepleri hakkında anılan kararlardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır Bununla birlikte bireysel başvurunun niteliği gereği, tedbir talebi sadece başvurucunun şahsına yönelik iddialar yönünden değerlendirilebilir (Meral Danış Beştaş, § 17). Bu nedenle başvurucunun isimlerini belirttiği kişilerin durumuyla ilgili olarak tedbir kararı verilmesinin koşullarının bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilecektir. Başvuruya konu kişilerin 19/2/2016 tarihinde sokağa çıkma yasağı uygulanan bölgeden tahliye edildikleri, Fatma Ateş’in kaldırıldığı hastanede hayatını kaybettiği, diğer kişilerin ise Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından gözaltına alındığı, somut olayda tedbir kararı verilmesini gerektirecek bir durum bulunmadığı anlaşıldığından tedbir talebinin reddine karar verilmesi gerekir.