Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, depremde konutun zarar görmesi sebebiyle açılan tam yargı davasında aleyhe yüksek tutarda nispi vekâlet ücretine hükmedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvurular 20/2/2018 ve 22/2/2018 tarihlerinde yapılmıştır. Başvurular, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyon tarafından 2018/5478, 2018/5536 ve 2018/6244 numaralı bireysel başvuru dosyalarının aralarında konu yönünden hukuki irtibat bulunması nedeniyle 2018/5536 numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine ve incelemenin 2018/5536 numaralı bireysel başvuru dosyası üzerinden yapılmasına karar verilmiştir. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvurucuların Van'da bulunan konutları 23/10/2011 tarihli depremde ağır hasar görmesi sonucu yıkılmıştır. Başvurucular oluşan zararlarının tazmini istemiyle Van Büyükşehir Belediyesi, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı aleyhine Van  ve  İdare Mahkemesinde (Mahkeme) 2012 yılında dava açmıştır. Dilekçelerinde başvurucular, Türkiye'nin riskli deprem kuşağında yer aldığını ve deprem meydana gelmeden önce deprem riski bulunan bölgelerle ilgili gereken tedbirlerin alınması konusunda idarenin yükümlülükleri olduğu hâlde tedbir alınmadığını ileri sürmüştür. Emin Demirel 000 TL, Nihat Tunç 000 TL, Zeynep Özkaplan 000 TL maddi tazminat talep etmiştir. Mahkeme; başvuruculara ait konutların depremde yıkılması olayında davalı idarelerin kusurlarının olup olmadığının, varsa kusur oranlarının ve meydana gelen zararın miktarının hesaplanması amacıyla bilirkişi incelemesi yaptırmıştır. Bilirkişi raporunda müteahhidin %31, proje müellifinin %6, fenni mesulün %34, Van Belediye Başkanlığının %25, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının %2, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının %2 oranında kusurlu olduğu belirlenmiştir. Ayrıca bilirkişi raporunda binanın maliyet bedeline ilişkin değerlendirme yapılmıştır.  Mahkeme davaların kısmen kabulüne kısmen reddine (25/12/2015, 15/1/2016, 29/6/2016 tarihlerinde) karar vermiştir. Emin Demirel'e 018,31 TL, Nihat Tunç'a 760,32 TL, Zeynep Özkaplan'a 688,05 TL maddi tazminat ödenmesine karar verilmiştir. Hükümde ayrıca, başvurucu Emin Demirel'in 228,53 TL, Nihat Tunç'un 996,36 TL ve Zeynep Özkaplan'ın 534,31 TL reddedilen maddi tazminat tutarı üzerinden hesaplanan vekâlet ücreti ödemesine karar verilmiştir. Başvurucular, temyiz yoluna başvurmuştur. Temyiz dilekçesinde, davanın açıldığı tarihte idari yargıda ıslah imkânı olmadığından talebin yüksek tutulduğu belirtilerek yüksek tutarda vekâlet ücretine hükmedilmesinin mahkemeye erişim hakkını sınırladığı dile getirilmiştir. Danıştay Ondördüncü Dairesi (Daire) tarafından ilk derece mahkemesi kararları, deprem sigortasını yapan sigorta şirketine karşı açılan davalarda zararın belli bir kısmının ödenmesine karar verilmesi sebebiyle zarardan sorumlu idarelerce ödeme yapılırken sigorta şirketince başvuruculara ödenecek miktarın da dikkate alınacağı açıklaması eklenerek onanmıştır. Başvurucuların karar düzeltme istemleri de aynı Daire tarafından reddedilmiştir.  Nihai kararların tebliğ edilmesi üzerine başvurucular 20/2/2018 ve 22/2/2018 tarihlerinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun  maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir: "Bu Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda; ... yargılama giderleri ... Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygulanır..." 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:  “(1) Yargılama giderleri şunlardır:...ğ) Vekille takip edilen davalarda kanun gereğince takdir olunacak vekâlet ücreti....” 2/11/2011 tarihli ve 28103 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 659 sayılı Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdareleri ve Özel Bütçeli İdarelerde Hukuk Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Kanun Hükmünde Kararname 'nin (659 sayılı KHK)“Davalardaki temsilin niteliği ve vekalet ücretine hükmedilmesi ve dağıtımı” kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir: “(1) Tahkim usulüne tabi olanlar dahil adli ve idari davalar ile icra dairelerinde idarelerin vekili sıfatıyla hukuk birimi amirleri, muhakemat müdürleri, hukuk müşavirleri ve avukatlar tarafından yapılan takip ve duruşmalar için, bu davaların idareler lehine neticelenmesi halinde, bunlar tarafından temsil ve takip edilen dava ve işlerde ilgili mevzuata göre hükmedilmesi gereken tutar üzerinden idareler lehine vekalet ücreti takdir edilir.” 21/12/2015 tarihli ve 29569 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan ve hüküm tarihinde yürürlükte olan 2016 yılı Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin (AAÜT)  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir: “Tarifenin ikinci kısmının ikinci bölümünde gösterilen hukuki yardımların konusu para veya para ile değerlendirilebiliyor ise avukatlık ücreti, (7 nci maddenin ikinci fıkrası, 9 uncu maddenin birinci fıkrasının son cümlesi ile 10 uncu maddenin son fıkrası hükümleri saklı kalmak kaydıyla,) Tarifenin üçüncü kısmına göre belirlenir.” 2016 yılı AAÜT'nin İkinci Kısım İkinci Bölüm'ünün ilgili kısmı şöyledir: “İdare ve Vergi Mahkemelerinde takip edilen davalar içina) Duruşmasız ise 000,00 TLb) Duruşmalı ise 500,00 TL" 2016 yılı AAÜT'nin Üçüncü Kısım'ının ilgili kısmı şöyledir: “Yargı Yerleri ile İcra ve İflas Dairelerinde Yapılan ve Konusu Para Olan veya Para ile Değerlendirilebilen Hukuki Yardımlara Ödenecek Ücretİlk 000,00 TL için % 12Sonra gelen 000,00 TL için % 11”