Haklar: Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı

Başvuru, çeşitli basın açıklamalarına katılan başvurucular hakkında izinsiz basın açıklamalarına katıldıkları gerekçesiyle emre aykırı davranıştan idari para cezası uygulanmasının toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkını ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.  Başvurular 30/10/2019 ile 17/12/2020 arasında farklı tarihlerde yapılmıştır. Başvurular, başvuru formları ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Konu yönünden hukuki irtibat bulunması nedeniyle ekli listede bulunan bireysel başvuru dosyalarının 2019/36358 numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine karar verilmiştir. Bölüm Başkanı tarafından başvuruların kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.  Başvuru formları ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Batman Valiliği (Valilik) tarafından 2019 ve 2020 yılları içinde farklı tarihlerde, il sınırları içinde yapılacak etkinliklerin izne bağlanmasına yönelik kararlar alınmış; ilan edilmiş ve ilgili taraflara tebliğ edilmiştir. Söz konusu yasaklama kararları tarih farklılıkları içermekle birlikte aynı mahiyette olup içerikleri şöyledir:"İlimizde milli güvenliğin sağlanması, kamu düzeni ve güvenliğinin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, temel hak ve özgürlükler ile başkalarının hak ve özgürlüklerinin ve genel asayişin korunması ile şiddet olaylarının yaygınlaşmasının önlenmesi amacıyla İlimiz merkezinde 2019-2019 [Tarihler her bir kararda değişiklik göstermektedir] tarihleri arasında resmi kamu kurum ve kuruluşlarının yapacağı resmi toplantı, tören, şenlik, karşılama, stant açma, uğurlama gibi etkinlikler hariç olmak üzere;2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu kapsamındaki her türlü miting, kapalı ve açık yer toplantıları ile gösteri yürüyüşlerinin, basın açıklaması, çadır kurma, stant açma, oturma eylemi, anma töreni vb. türdeki eylem ve etkinlikler ile 2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyetleri Kanunu Ek- maddesi kapsamındaki oyun, temsil ve çeşitli şekillerdeki gösteri ve etkinliklerin, ticari kimliği bulunan özel hukuk tüzel kişilerinin ticari faaliyetleri hariç olmak üzere el ilanı dağıtılmasının ve pankart/afiş asılmasının mülki idare amirinin İZNİNE BAĞLANMASINI, ilimiz içerisinde bulunan tüm Ceza ve İnfaz kurumları ile Tutukevleri çevresindeki alanlarda “açık kapalı yer toplantısı, gösteri yürüyüşü, basın açıklaması, çadır kurma, stand açma, el ilanı vb.” eylem etkinliklerin, 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu kapsamındaki  ve  Maddesine istinaden 2019-2019 tarihleri arasında YASAKLANMASINI, gerçekleştirilmesi izin şartına bağlanılan her türlü toplantı ve etkinliğin huzur ve güven ortamını bozmaya teşebbüs edecek şahıslar ile işlenmesi muhtemel suçların tespitine yönelik izletilmesini ve kamera vb. araçlarla kayıt altına alınabilmesi alınabilmesi kararı alınmıştır." Başvurucular Batman'nın farklı yerlerinde ve farklı tarihlerde basın açıklamalarına katılmıştır. Bu kapsamda başvurucuların katıldıkları basın açıklamalarına ilişkin bilgiler şu şekildedir:i. 15/2/2019 tarihinde Batman Halkların Demokratik Partisi (HDP) il binası önünde "15 Şubat Uluslararası Komplo Süreci ve Açlık Grevi" konulu basın açıklaması düzenlenmiştir. 10'da başlayan basın açıklaması 23'te olaysız ve normal bir biçimde sona ermiştir. Basın açıklamasına katılan bir kısım başvurucu hakkında Valiliğin 12/2/2019 tarihli ve 2019/38 olur sayılı yasaklama kararına istinaden izinsiz basın açıklamasına katıldıkları gerekçesiyle 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun  maddesi uyarınca emre aykırı davranışta bulunmaktan idari para cezasına hükmedilmiştir.ii. 21/9/2019 tarihinde Batman HDP il binası önünde "Selahattin Demirtaş ve Figen Yüksekdağ'ın Tutuklanmasına Yönelik Kararları Protesto" konulu basın açıklaması düzenlenmiştir. 25'te başlayan basın açıklaması 37'de olaysız ve normal bir biçimde sona ermiştir. Basın açıklamasına katılan bir kısım başvurucu hakkında Valiliğin 12/9/2019 tarihli ve 2019/199 olur sayılı yasaklama kararına istinaden izinsiz basın açıklamasına katıldıkları gerekçesiyle 5326 sayılı Kanun'un  maddesi uyarınca emre aykırı davranışta bulunmaktan idari para cezasına hükmedilmiştir.iii. 26/9/2019 tarihinde Batman HDP il binası önünde "Figen Yüksekdağ'ın Tutuklanmasına Yönelik Kararları Protesto" konulu basın açıklaması düzenlenmiştir. 00'de başlayan basın açıklaması 30'da sona ermiştir. Basın açıklamasına dair Olay Tutanağı'nda etkinliğin nasıl sona erdiğine dair bir bilgi bulunmamaktadır. Basın açıklamasına katılan bir kısım başvurucu hakkında Valiliğin 12/9/2019 tarihli ve 2019/199 olur sayılı yasaklama kararına istinaden izinsiz basın açıklamasına katıldıkları gerekçesiyle 5326 sayılı Kanun'un  maddesi uyarınca emre aykırı davranışta bulunmaktan idari para cezasına hükmedilmiştir.iv. 11/11/2019 tarihinde Batman Merkez PTT binası önünde "25 Kasım Kadına Yönelik Şiddet" konulu basın açıklaması düzenlenmiştir. Basın açıklaması açık kaynak araştırması üzerine sosyal medya aracılığıyla tespit edilmiştir. Basın açıklamasının tespitine yönelik Olay Tutanağı'nda etkinliğin nasıl sona erdiğine dair bir bilgi bulunmamaktadır. Basın açıklamasına katılan bir kısım başvurucu hakkında Valiliğin 24/10/2019 tarihli ve 2019/248 olur sayılı yasaklama kararına istinaden izinsiz basın açıklamasına katıldıkları gerekçesiyle 5326 sayılı Kanun'un  maddesi uyarınca emre aykırı davranışta bulunmaktan idari para cezasına hükmedilmiştir.v. 5/6/2020 tarihinde Batman HDP il binası önünde "CHP İstanbul Milletvekili Enis Berberoğlu, HDP Diyarbakır Milletvekili Musa Farisoğulları ve HDP Hakkari Milletvekili Leyla Güven'in Milletvekilliğinin Düşürülmesini Protesto" konulu basın açıklaması düzenlenmiştir. Basın açıklamasına dair yalnızca Şahıs Tespit Tutanağı bulunmaktadır. Basın açıklamasına katılan bir kısım başvurucu hakkında Valiliğin 21/5/2020 tarihli ve 2020/55 olur sayılı yasaklama kararına istinaden izinsiz basın açıklamasına katıldıkları gerekçesiyle 5326 sayılı Kanun'un  maddesi uyarınca emre aykırı davranışta bulunmaktan idari para cezasına hükmedilmiştir.vi. 6/6/2020 tarihinde Batman HDP il binası önünde "CHP İstanbul Milletvekili Enis Berberoğlu, HDP Diyarbakır Milletvekili Musa Farisoğulları ve HDP Hakkari Milletvekili Leyla Güven'in Milletvekililiğinin Düşürülmesini Protesto" konulu basın açıklaması düzenlenmiştir. Basın açıklaması açık kaynak araştırması üzerine sosyal medya aracılığıyla tespit edilmiştir. Basın açıklamasının tespitine yönelik Olay Tutanağı'nda etkinliğin nasıl sona erdiğine dair bir bilgi bulunmamaktadır. Basın açıklamasına katılan bir kısım başvurucu hakkında Valiliğin 21/5/2020 tarihli ve 2020/55 olur sayılı yasaklama kararına istinaden izinsiz basın açıklamasına katıldıkları gerekçesiyle 5326 sayılı Kanun'un  maddesi uyarınca emre aykırı davranışta bulunmaktan idari para cezasına hükmedilmiştir.vii. 15/6/2020 tarihinde Batman HDP il binası önünde "Kadına Yönelik Şiddet" konulu basın açıklaması düzenlenmiştir. Basın açıklamasına dair yalnızca Şahıs Tespit Tutanağı bulunmaktadır. Basın açıklamasına katılan bir kısım başvurucu hakkında Valiliğin 5/6/2020 tarih ve 2020/58 olur sayılı yasaklama kararına istinaden izinsiz basın açıklamasına katıldıkları gerekçesiyle 5326 sayılı Kanun'un  maddesi uyarınca emre aykırı davranışta bulunmaktan idari para cezasına hükmedilmiştir.viii. 8/9/2020 tarihinde İpekyolu Caddesi üzerinde "Özgür Bir Yaşam İnşa Etmek İçin Harekete Geç" konulu toplu bisiklet turu ve basın açıklaması düzenlenmiştir. Söz konusu etkinlik 00'de başlayıp 30'da sona ermiştir. Basın açıklamasının tespitine yönelik Olay Tutanağı'nda etkinliğin nasıl sona erdiğine dair bir bilgi bulunmamaktadır. Basın açıklamasına katılan bir kısım başvurucu hakkında Valiliğin 4/9/2020 tarihli ve 2020/122 olur sayılı yasaklama kararına istinaden izinsiz basın açıklamasına katıldıkları gerekçesiyle 5326 sayılı Kanun'un  maddesi uyarınca emre aykırı davranışta bulunmaktan idari para cezasına hükmedilmiştir. Söz konusu tarihlerde düzenlenen basın açıklamalarında başvurucuların da aralarında bulunduğu gruplar herhangi bir taşkınlık yapmadan ve müdahale edilmeden kısa süre içinde normal bir şekilde dağılmıştır. Başvurucular hakkında idari para cezaları eylemlerin bitiminden sonra düzenlenmiştir. Başvurucular idari para cezalarına farklı tarihlerde itiraz etmiştir. İtirazları inceleyen ilgili Batman Sulh Ceza Hâkimlikleri (Hâkimlikler), başvurucular hakkında uygulanan idari para cezalarının usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle farklı tarihlerde itirazları kesin olarak reddetmiştir. Hâkimliklerin bir kısmı kararlarında öncelikle ulusal ve uluslararası mevzuata dair açıklamalarda bulunarak söz konusu idari kararların mevzuata uygun olarak alındığı değerlendirmesini yapmıştır. Bir kısım Hâkimlikler ise Anayasa Mahkemesi kararlarına değinmiş ve başvurucuların basın açıklamalarının düzenleyicisi olduğu kabulünden hareket etmiştir. Bir kısım kararlarda ise yalnızca uygulanan idari yaptırım kararının usul ve yasaya uygun olduğu belirtilmekle yetinilmiştir. Kararlar farklı tarihlerde başvuruculara tebliğ edilmiştir. Başvurucular süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur. A. Ulusal Hukuk 5326 sayılı Kanun’un  maddesi şöyledir: "(1) Yetkili makamlar tarafından adli işlemler nedeniyle ya da kamu güvenliği, kamu düzeni veya genel sağlığın korunması amacıyla, hukuka uygun olarak verilen emre aykırı hareket eden kişiye... idari para cezası verilir..." 6/10/1983 tarihli ve 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'nun  maddesi şöyledir:"Toplantı ve gösteri yürüyüşleri, tüm il ve ilçe sınırları içerisinde aşağıdaki hükümlere uyulmak şartıyla her yerde yapılabilir.İl ve ilçelerde toplantı ve gösteri yürüyüşü yer ve güzergâhı, kamu düzenini ve genel asayişi bozmayacak ve vatandaşların günlük yaşamını zorlaştırmayacak şekilde ve 22 nci maddenin birinci fıkrasında sayılan sınırlamalara uyulması kaydıyla Türkiye Büyük Millet Meclisinde grubu bulunan siyasi partilerin il ve ilçe temsilcileri ile güzergâhın geçeceği ilçe ve il belediye başkanlarının, en çok üyeye sahip üç sendikanın ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının il ve ilçe temsilcilerinin görüşleri alınarak mahallin en büyük mülki amiri tarafından belirlenir. İl ve ilçenin büyüklüğü, gelişmişliği ve yerleşim özellikleri dikkate alınarak birden fazla toplantı ve gösteri yürüyüşü yer ve güzergâhı belirlenebilir.Belirlenen toplantı ve gösteri yürüyüşü yer ve güzergâhı yerel gazeteler ile valilik ve kaymakamlık internet sitelerinden ilan edilerek halka duyurulur." 10/6/1949 tarihli ve 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu'nun 11/A. maddesi şöyledir: "Vali, il sınırları içinde bulunan genel ve özel bütün kolluk kuvvet ve teşkilatının amiridir. Suç işlenmesini önlemek, kamu düzen ve güvenini korumak için gereken tedbirleri alır. Bu maksatla Devletin genel ve özel kolluk kuvvetlerini istihdam eder, bu teşkilat amir ve memurları vali tarafından verilen emirleri derhal yerine getirmekle yükümlüdür."  Aynı Kanun'un 11/C maddesi şöyledir:"İl sınırları içinde huzur ve güvenliğin, kişi dokunulmazlığının, tasarrufa müteaallik emniyetin, kamu esenliğinin sağlanması ve önleyici kolluk yetkisi valinin ödev ve görevlerindendir. (Ek cümle: 25/7/2018-7145/1 md.) Bunları sağlamak için vali gereken karar ve tedbirleri alır. (Ek paragraf: 25/7/2018-7145/1 md.) Vali, kamu düzeni veya güvenliğinin olağan hayatı durduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozulduğu ya da bozulacağına ilişkin ciddi belirtilerin bulunduğu hâllerde on beş günü geçmemek üzere ildeki belirli yerlere girişi ve çıkışı kamu düzeni ya da kamu güvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişiler için sınırlayabilir; belli yerlerde veya saatlerde kişilerin dolaşmalarını, toplanmalarını, araçların seyirlerini düzenleyebilir veya kısıtlayabilir ve ruhsatlı da olsa her çeşit silah ve merminin taşınması ve naklini yasaklayabilir. (Mülga birinci cümle: 25/7/2018-7145/1 md.) (…) Bu fıkra kapsamında alınan ve ilan olunan karar ve tedbirlere uymıyanlar hakkında 66 ncı madde hükmü uygulanır." düzenlemesini taşımaktadır." Aynı Kanun'un  maddesi şöyledir:"(Değişik: 23/1/2008-5728/125 md.) İl genel kurulu veya idare kurulları yahut en büyük mülkiye amirleri tarafından kanunların verdiği yetkiye istinaden ittihaz ve usulen tebliğ veya ilan olunan karar ve tedbirlerin tatbik ve icrasına muhalefet eden veya müşkülat gösterenler veya riayet etmeyenler, mahallî mülkî amir tarafından Kabahatler Kanununun 32 nci maddesi hükmü uyarınca cezalandırılır. (Ek cümle: 27/3/2015 - 6638/16 md.) Ancak, kamu düzenini ve güvenliğini veya kişilerin can ve mal emniyetini tehlikeye düşürecek toplumsal olayların baş göstermesi hâlinde vali tarafından kamu düzenini sağlamak amacıyla alınan ve usulüne göre ilan olunan karar ve tedbirlere aykırı davrananlar, üç aydan bir yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır." B. Uluslararası Hukuk Mevcut başvurulara ilişkin ulusal ve uluslararası hukuk kaynaklarının derli toplu verildiği kararlar için bkz. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri [GK], B. No: 2014/920, 25/5/2017, §§ 22-31; Rıza Gökçen Erus ve diğerleri, B. No: 2014/17391, 19/4/2018, §§ 24-