Haklar: Adil yargılanma hakkı (Hukuk)-Mülkiyet Hakkı

Başvuru, taşınmazın kültür varlığı olarak tescil edilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 20/4/2015 tarihinde yapılmıştır. Konuları aynı olan 2015/6889, 2015/6891, 2015/6893, 2015/6896 sayılı başvuruların 2015/6886 sayılı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmelerine karar verilmiştir. İnceleme 2015/6886 sayılı dosya üzerinden yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Samsun ili Bafra ilçesi Büyükcamii Mahallesi'nde kain bulunan 44 ada 7 parsel sayılı taşınmaz tapuda başvurucuların murisi adına kayıtlıdır. Samsun Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun (Koruma Bölge Kurulu) 15/4/2011 tarihli kararıyla 1/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında taşınmaz üzerindeki binalar korunması gerekli kültür varlığı olarak tescil edilmiştir. Başvurucular, Koruma Bölge Kurulunun yukarıda anılan kararının iptali istemiyle Samsun  İdare Mahkemesinde (Mahkeme) dava açmışlardır. Mahkeme 11/7/2012 tarihinde davanın reddine karar vermiştir. Kararda bilirkişi raporuna atıf yapılarak taşınmazın üzerinde bulunan yapının malzeme kullanımı, teknik, cephe düzenlemesi, silme ve söve gibi mimari özellikleri ile Bafra ticaret yapılarının özellikleri ile benzerlik içerisinde olduğu, korunması gereken kültür varlığı niteliği taşıdığı vurgulanmıştır. Danıştay Ondördüncü Dairesi 6/2/2014 tarihinde taşınmaz üzerindeki yapının korunması gereken kültür varlığı olarak değerlendirilmesi mümkün ise de söz konusu yapının çığır açıcı mimari özellikler içermemesi nedeniyle idari işlemin hukuka uygun olmadığı gerekçesiyle hükmün bozulmasına karar vermiştir. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından karar düzeltme yoluna gidilmesi üzerine aynı Daire 26/12/2014 tarihinde Mahkeme kararında hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle temyiz isteminin reddine ve hükmün onanmasına karar vermiştir. Nihai karar başvurucular vekiline 20/3/2015 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucular 20/4/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır. A. Ulusal Hukuk Konu ile ilgili hukuk için bkz. Ahmet Bölge, B. No: 2014/13133, 28/9/2016, §§ 24-B. Uluslararası Hukuk Sinan Yıldız ve diğerleri/Türkiye (B. No: 37959/04, 12/1/2010) kararına konu olayda başvurucuların üzerinde evlerinin olduğu taşınmazları birinci derece arkeolojik sit alanı kapsamına alınmıştır. Bu taşınmazın kamulaştırılması girişimlerinin sonuçsuz kalması üzerine başvurucular kamulaştırmasız el atma iddiasıyla tazminat davası açmışlardır. Ancak bu dava reddedilmiştir. AİHM; başvurucuların taşınmazının sit alanı olarak ilan edilmesinin mülkiyet hakkına müdahale teşkil ettiğini kabul etmiş, müdahaleyi mülkiyetin kamu yararına kullanımının kontrolüne ilişkin üçüncü kural çerçevesinde incelemiştir. AİHM ilk olarak bu müdahalenin kanuni bir dayanağının olduğunu ve arkeolojik varlıkları korumanın kamu yararına dayalı meşru bir amaç olduğunu vurgulamıştır. AİHM ölçülülük yönünden ise başvurucuların mülkiyet hakkından yoksun bırakılmadığını ve müdahaleyle mutlak bir inşaat yasağı da öngörülmediğini belirtmiştir. Buna göre başvurucuların gerekli izinleri alarak taşınmazda değişiklik yapma veya satma imkânına sahip olduğu tespit edilmiştir. AİHM, sit alanı ilan edilmeden önce de başvurucuların taşınmaz üzerinde yapı yapma izni için başvurmadıklarına ayrıca dikkati çekmiştir. Son olarak AİHM, kanunun birinci derece sit alanı ilan edilen taşınmazlar için eş değer bir taşınmazla değişim imkânını da öngördüğünü belirterek müdahalenin başvuruculara aşırı bir külfet yüklemediği sonucuna varmıştır.