Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, usulsüz olarak el konulan işyeri kamera kayıtları esas alınarak idari para cezası verilmesi ve bu cezaya karşı açtığı davanın reddi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 15/4/2013 tarihinde Isparta İdare Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir. Birinci Bölüm İkinci Komisyonunca 30/9/2013 tarihinde tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından 18/12/2014 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü 13/2/2015tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuştur. Bakanlık tarafından Anayasa Mahkemesine sunulan görüş 27/2/2015 tarihindebaşvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır. A. Olaylar  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Isparta Valiliğinin 14/12/2011 tarihli ve 2011/4 sayılı kararıyla umuma açık istirahat ve eğlence yerlerine güvenlik kamera sistemleri kurulmasına karar verilmiştir. Söz konusu karar; ilçe kaymakamlıklarına, merkez ve ilçe belediye başkanlıklarına, İl Emniyet Müdürlüğüne, İl Jandarma Komutanlığına, kamu kurum ve kuruluşları ile yerel basın kuruluşlarına dağıtılmıştır (Kararın tam metnine "İlgili Hukuk" başlığı altında yer verilmiştir). Anılan karar doğrultusunda başvurucunun işletmekte olduğu “Genç Efe” adlı restoranda bulunan kamera kayıtları, İl Emniyet Müdürlüğü tarafından başvurucuya gönderilen yazı ile talep edilmiş; başvurucu tarafından gönderilen söz konusu kayıtlar polis memurlarınca incelenerek 20/6/2012 tarihli CD İnceleme Tutanağı düzenlenmiştir. Anılan tutanakta 11/6/2012 tarihli görüntülerin incelemesinde saat 01:02'de ve 02:34'te , garsonların oryantal kıyafetli bayanları müşteri masasına getirdikleri, alkollü içki servisi yapıldığı ve bu bayanların müşteri masasında içki içtiğinin görüldüğü belirtilmiştir. Isparta İl Emniyet Müdürlüğünden Isparta Belediye Başkanlığına gönderilen 21/6/2012 tarihli yazıda, başvurucunun iş yerinde bayanların müşterilerle birlikte alkol alarak konsomatrislik yaptığının tespit edildiği, dolayısıyla İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik’in  maddesi uyarınca gerekli idari işlemin uygulanması gereği bildirilmiştir. Isparta Belediye Encümeni tarafından işletmekte olduğu “Genç Efe” adlı restoranda kadınların konsomatrislik yaptığı gerekçesiyle ve aynı fiillerin bir yıl içinde tekrarı hâlinde, en son uygulanan para cezasının bir kat artırılarak uygulanacağı kuralı doğrultusunda başvurucu hakkında 4/7/1934 tarihli ve 2559 sayılı Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu’nun  maddesi uyarınca26/6/2012 tarihinde 712 TL idari para cezası uygulanmıştır. Başvurucu, anılan cezanın verilmesinde kamera kayıtlarının delil olarak değerlendirilmesinin hukuka aykırı olduğu iddiası ile anılan işleme karşı iptal davası açmıştır. Isparta İdare Mahkemesinin 22/3/2013 tarihli ve E.2012/896, K.2013/300 sayılı kararı ile kesin olarak davanın reddine karar verilmiştir. Kararın gerekçesi şöyledir: “Dosyanın incelenmesinden; Isparta ili, Merkez Gölcük Yolu üzeri Yakaören Köyü girişinde bulunan ‘Genç Efe’ isimli işyerine ilişkin 2012 tarihli kamera kayıtlarının incelenmesi sonucunda; bayanların konsomatrislik yaptığı tespitlerine yer verilen bir tutanak düzenlenerek durumun davalı idareye bildirildiği, 2559 sayılı Kanun’un 6/d maddesi uyarınca davacının idari para cezası cezalandırıldığı, kararın tebliği üzerine bakılmakla olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır. Olayda, dava konusu işyerinde çalışan bayanların müşterilerle aynı masada alkol aldığı ve konsomatrislik yaptığı sonucuna varıldığından tesis edilen işlemde hukuka ve mevzuata aykırı bir husus görülmemiştir. Davacı vekili tarafından, kamera kayıtlarının delil olarak değerlendirilmesinin hukuka aykırı olduğu iddia edilmekte ise de, genel güvenlik ve asayiş yönünden kamera kayıtlarının incelenebileceği, bu yönde yasal bir engel bulunmadığı anlaşıldığından bu yöndeki itirazı yerinde görülmemiştir.” Bu karar, başvurucu vekiline 29/3/2013 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu, 15/4/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur. Anayasa Mahkemesinin 7/12/2015 tarihli ara kararıyla Isparta Valiliğinden başvurucunun işyerindeki güvenlik kamerası kaydının incelenmesinin kanuni dayanakları ile kamera kayıtlarına elkoyma kararı bulunup bulunmadığı, herhangi bir tutanak düzenlenip düzenlenmediği sorulmuştur. Isparta Valiliğinin 18/12/2015 tarihli cevabında 2559 sayılı Kanun'un  maddesinin altıncı fıkrasında yer alan"Bu iş yerleri için düzenlenen iş yeri açma ve çalışma ruhsatlarının bir örneği yetkili kolluk kuvvetine gönderilir. Bu iş yerleri genel güvenlik ve asayiş yönünden genel kolluk tarafından denetlenir." hükmü ile Valiliğin 14/12/2011 tarihli ve 2001/4 sayılı kararı uyarınca iş yeri sahibi tarafından kamera kayıtlarının kolluk kuvvetlerine gönderildiği ancak bu konuda herhangi bir teslim tutanağı bulunmadığı bildirilmiştir. Anayasa Mahkemesinin 5/1/2016 tarihli ara kararlarıyla başvurucu vekilinden ve Isparta Valiliğinden "Genç Efe" isimli restoranın umuma açık istirahat ve eğlence yerlerinden olup olmadığının bildirilerek bu işyerine, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik uyarınca verilmiş ruhsat belgesinin aslının veya onaylı bir örneğinin gönderilmesi istenilmiştir. Ayrıca, Isparta Valiliğinden 14/12/2011 tarihli ve 2011/4 sayılı kararın il genelinde hangi vasıtalarla tebliğ ve duyurusunun yapıldığı sorulmuştur. Başvurucu vekili tarafından ara karara cevap verilmemiştir. Isparta Valiliğinin 19/1/2016 tarihli cevabında, Valiliğin 14/12/2011 tarihli ve 2011/4 sayılı kararının ilçe kaymakamlıklarına, merkez ve ilçe belediye başkanlıklarına, İl Emniyet Müdürlüğüne, İl Jandarma Komutanlığına, kamu kurum ve kuruluşları ile yerel basın kuruluşlarına dağıtıldığı, İl genelinde yerel basın organlarında duyurulduğu, "Genç Efe" isimli restoranın umuma açık içkili istirahat ve eğlence yerlerinden olduğu bildirilmiştir.B. İlgili Hukuk Isparta Valiliğinin 14/12/2011 tarihli ve 2011/4 sayılı kararı şöyledir:"MADDE 1- Bu karar, Isparta İl sınırları içerisinde huzur ve güvenliğin, kamu esenliğinin sağlanması, suç işlemesinin önlenmesi, işlenen suçların aydınlatılması amacını taşımaktadır.MADDE 2- Bu karar umuma açık (Kahvehane, Kıraathane, Play Station ve Oyun Salonu, İnternet Kafe, Bar, Birahane, Disko, Diskotek, Gazino vb.) istirahat ve eğlence yerlerine güvenlik sistemleri kurulmasına ilişkin esas ve usulleri kapsar. MADDE 3-Bu karar, 10/06/1949 tarihli ve 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu, 14/06/1989 tarihli ve 3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun, 13/03/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu.MADDE 4-Devletin suçu önlemede alacağı tedbirlerin yanında, vatandaşların kendi can ve mal emniyetini sağlayacak terdbirlerin alınmasında işbirliği yapması, genel asayiş ve huzurun sağlanmasında güvenlik hizmetlerine katkı sağlayacaktır.MADDE 5- Zilyedin taşınır ve taşınmaz mallarını koruma görevi öncelikle kendisine aittir. Bir tecavüz ve suç oluşmasının engellenmesi için güvenlik kameraları en etkili ve caydırıcı yöntemlerden birisidir.MADDE 6-Güvenlik kuvvetlerinin, suç soruşturmalarında sonuca gitmesinde etkili olan birinci ve en önemli unsur vatandaşlardan elde ettiği bilgilerdir. Vatandaşların desteğinden yoksun bir şekilde çalışan güvenlik kuvvetlerinin suçlular üzerinde etkili olması ve kendini kabul ettirmesi çok zordur. Vatandaşların katılımının sağlanması suçla mücadelenin her aşama ve alanında geçerli olan temel bir ilkedir.Yapılan araştırmalara göre suçlulann % 83’ü halkın verdigi bilgiler doğrultusunda % 17 ‘sinin ise güvenlik kuvvetlerinin kendi çabasıyla yakalandığı anlaşılmıştır. Vatandaşın huzuru için çalışan güvenlik kuvvetlerinin suçlularla mücadelede vatandaşla işbirliğinin şart olduğu gerçeğinden hareketle, suçluların, umuma açık işyerlerinde karıştıkları asayişe müessir olayların, işyeri güvenlik kamerası kayıtlarının yardımıyla tesbiti, suçların önlenmesi ve suça razı olmamanın göstergesidir.MADDE 7-Suç ve suçlularla mücadelede etkili yöntemlerden kameraların kurulması ve kullanılması ile ilgili uyulacak esaslar aşağıda çıkarılmıştır. Güvenlik kamerası kurulacak işyeri sahipleri ya da müstecirleri kararın kendilerine tebliğinden sonraki 2 (iki) ay içerisinde belirtilen nitelikte güvenlik kamerası takmakla yükümlüdür.a) İç ve dış mekanlarda bulunan kameraların görüş alanı işyerinin tamamını kapsamalı ve 7 gün 24 saat kesintisiz kayıt yapabilmelidir.Kamera görüntü kayıtları en az 15 (onbeş) gün süreyle saklanabilir olmalıdır. Cihazda arşiv görüntülerine tarih ve saat girilerek kolayca ulaşılabilmeli, gerekli olduğunda güvenlik kuvvetlerinin kullanımına sunulmalıdır.b) Güvenlik kameraları karanlık ortamlarda da net kayıt yapabilme (Aydınlatma veya İnfrared aydınlatma), yüz ve eşgal belirlemeye yardımcı olacak şekilde yerleştirilmelidir.c) Kameralar renkli ve ortamdaki ışık miktarının yeterli olmadığı durumlarda siyah-beyaz kayıt yapabilme özelliğine sahip olmalıdır.MADDE 8- Yapılacak kontrollerde güvenlik kameralarının belirtilen sürede kurulmaması, fonksiyonel halde olmaması veya karar hükünılerine aykırı davranılması durumunda İl İdaresi Kanununun  maddesi ve Kabahatler Kanununun  maddesi uygulanır.MADDE 9- Bu karar yayımı tarihinde yürürlüğe girer.MADDE 10- Bu kararı Isparta Valisi yürütür." 10/6/1949 tarihli ve 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu’nun  maddesi şöyledir: “Vali, ilde Devletin ve Hükümetin temsilcisi ve ayrı ayrı her Bakanın mümessili ve bunların idari ve siyasi yürütme vasıtasıdır.  Bu sıfatla : …..  Ç) Kanun, tüzük, yönetmelik ve Hükümet kararlarının verdiği yetkiyi kullanmak ve bunların yüklediği ödevleri yerine getirmek için valiler genel emirler çıkarabilir ve bunları ilan ederler.  D) Vali, dördüncü maddenin son fıkrasında belirtilen adli ve askeri teşkilat dışında kalan bütün Devlet daire, müessese ve işletmelerini, özel işyerlerini, özel idare, belediye köy idareleriyle bunlara bağlı tekmil müesseseleri denetler, teftiş eder.  Bu denetleme ve teftişi Bakanlık veya genel müdürlük müfettişleriyle veya bu dairelerin amir ve memurlariyle de yaptırabilir. ” 5442 sayılı Kanun’un  maddesinin ilgili kısmı şöyledir: “İl genel kurulu veya idare kurulları yahut en büyük mülkiye amirleri tarafından kanunların verdiği yetkiye istinaden ittihaz ve usulen tebliğ veya ilan olunan karar ve tedbirlerin tatbik ve icrasına muhalefet eden veya müşkülat gösterenler veya riayet etmeyenler, mahallî mülkî amir tarafından Kabahatler Kanununun 32 nci maddesi hükmü uyarınca cezalandırılır... ” 2559 sayılıKanunu’nun  maddesi şöyledir: “Umuma açık istirahat ve eğlence yerlerinden;  a) Faaliyetten geçici olarak men edildiği halde süresinden önce açılan,  b) Açık ve kapalı bulunacağı saatlere uymayan,  c) Bu Kanunun 12 nci maddesinde belirtilen yasaklara uymadığı tespit edilen,  d) Mevzuat hükümlerine aykırı olarak işletilen,  İş yerlerinin işletmecilerine beşyüzmilyon Türk Lirası ile birmilyar Türk Lirası arasında idarî para cezası verilir.  Bu maddede öngörülen idarî para cezaları, belediye sınırları içinde belediye encümeni, belediye sınırları dışında il daimi encümeni tarafından verilir. Verilen idarî para cezalarına dair kararlar ilgililere 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edilir. Bu cezalara karşı tebliğ tarihinden itibaren en geç yedi gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz edilebilir. İtiraz, idarece verilen cezanın yerine getirilmesini durdurmaz. İtiraz üzerine verilen karar kesindir. İtiraz, zaruret görülmeyen hallerde evrak üzerinde inceleme yapılarak en kısa sürede sonuçlandırılır. İdarî para cezaları 6183 sayılı Âmme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil olunur.  Bu maddede belirtilen aynı fiillerin bir yıl içinde tekrarı halinde, en son uygulanan para cezası bir kat artırılarak uygulanır." 2559 sayılı Kanun’un  maddesinin ilgili kısımları şöyledir: “Kişilerin tek tek veya toplu olarak eğlenmesi, dinlenmesi veya konaklaması için açılan otel, motel, pansiyon, kamping ve benzeri konaklama yerleri; gazino, pavyon, meyhane, bar, birahane, içkili lokanta, taverna ve benzeri içkili yerler; sinema, kahvehane ve kıraathane; kumar ve kazanç kastı olmamak şartıyla adı ne olursa olsun bilgi ve maharet artırıcı veya zekâ geliştirici nitelikteki elektronik oyun alet ve makinelerinin, video ve televizyon oyunlarının içerisinde bulunduğu elektronik oyun yerleri; internet kafeler ve benzeri yerler umuma açık istirahat ve eğlence yeri sayılır. ...  Umuma açık istirahat ve eğlence yerlerinin ruhsatı bağlı olduğu kolluk kuvvetinin görüşü alındıktan sonra belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediyeler; bu alanların dışında il özel idareleri tarafından verilir. Kolluk kuvveti görüşünü yedi gün içinde verir. Ruhsat talepleri bir ay içinde sonuçlandırılır. İzin alınmadan açılan umuma açık istirahat ve eğlence yerleri kapatılır.  Bu iş yerlerinin faaliyet göstereceği alanları belirlemeye veya mevcut umuma açık istirahat ve eğlence yerlerinin bu amaç için ayrılan yerlerde toplanmasına, belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediyeler; bu alanlar dışında il özel idareleri yetkilidir.  Umuma açık istirahat ve eğlence yerlerinin bulunacağı alanların tespiti ve bu yerlerin ruhsatlandırılmasında uygulanacak usul ve esaslar İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılacak bir yönetmelikle düzenlenir.  Bu iş yerleri için düzenlenen iş yeri açma ve çalışma ruhsatlarının bir örneği yetkili kolluk kuvvetine gönderilir. Bu iş yerleri genel güvenlik ve asayiş yönünden genel kolluk tarafından denetlenir.  14/6/1989 tarihli ve 3572 sayılı İş Yeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun'un  maddesinin birinci fıkrası şöyledir.“3 üncü maddede belirtilen merciler, iznin verilmesi için yapılacak beyan ve incelemelerde aşağıda öngörülen genel kriterlere göre düzenlenecek yönetmeliği esas alırlar.” 3572 sayılı Kanun’un  maddesinin ikinci fıkrası şöyledir: “Ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde, 4 üncü maddede belirtilen yönetmelikte öngörülen kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde; verilmiş olan ruhsat, ilgili mevzuattaki hükümler çerçevesinde yetkili merci veya mülki idare amirince iptal edilerek işyeri kapatılır ve ilgililer hakkında ayrıca işlem yapılır.” 10/8/2005 tarihli ve 25902 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik’in “Tanımlar” kenar başlıklı  maddesinin (g) ve (n) bentleri şöyledir: “g) Umuma açık istirahat ve eğlence yeri: Kişilerin tek tek veya toplu olarak eğlenmesi, dinlenmesi veya konaklaması için açılan otel, motel, pansiyon, kamping ve benzeri konaklama yerleri; gazino, pavyon, meyhane, bar, birahane, içkili lokanta, taverna ve benzeri içkili yerler; sinema, kahvehane ve kıraathaneler; kumar ve kazanç kastı olmamak şartıyla adı ne olursa olsun bilgi ve maharet artırıcı veya zeka geliştirici nitelikteki elektronik oyun alet ve makinelerinin, video ve televizyon oyunlarının içerisinde bulunduğu elektronik oyun yerleri; internet salonları, lunaparklar, sirkler ve benzeri yerleri, n) İşyeri açma ve çalışma ruhsatı: Yetkili idareler tarafından bu Yönetmelik kapsamındaki işyerlerinin açılıp faaliyet göstermesi için verilen izni” Anılan Yönetmelik’in  maddesinin birinci fıkrası şöyledir: “Yetkili idarelerden usulüne uygun olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan işyeri açılamaz ve çalıştırılamaz. İşyerlerine bu Yönetmelikte belirtilen yetkili idareler dışında diğer kamu kurum ve kuruluşları ile ilgili meslek kuruluşları tarafından özel mevzuatına göre verilen izinler ile tescil ve benzeri işlemler bu Yönetmelik hükümlerine göre ruhsat alma mükellefiyetini ortadan kaldırmaz. İşyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan açılan işyerleri yetkili idareler tarafından kapatılır.” Anılan Yönetmelik’in “Umuma Açık İstirahat ve Eğlence Yerlerinde Çalıştırılacak Kişiler” kenar başlıklı  maddesinin altıncı fıkrası şöyledir:  “Müşteri ile beraber yiyip içerek müşterinin eğlenmesini sağlayan konsomatrisler sadece pavyon ruhsatlı yerlerde çalışabilir.” Anılan Yönetmelik’in “Kolluk denetimi” kenar başlıklı  maddesi şöyledir: “Kolluk, umuma açık istirahat ve eğlence yerlerini genel güvenlik ve asayiş yönünden denetler. Denetimler sırasında tespit edilen mevzuata aykırı hususlar, yetkili idarelere gereği yapılmak üzere bildirilir.” Anılan Yönetmelik’in “Geçici süreyle faaliyetten men ve idarî para cezası” kenar başlıklı  maddesinin ikinci fıkrası şöyledir: “36 ncı maddeye aykırılığın veya 2559 sayılı Kanunun 6 ncı maddesinde belirtilen hususların tespiti hâlinde, yetkili idare tarafından 2559 sayılı Kanunun 6 ncı maddesinde belirtilen usûle göre idarî para cezası uygulanır.” 1/6/2005 tarihli ve 25832 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği’nin  maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri şöyledir:  "Aşağıda belirtilen denetimler şartları oluştuğunda kolluk tarafından kendiliğinden yapılabilir:a) Umuma açık istirahat ve eğlence yeri sayılan, kişilerin tek tek veya toplu olarak eğlenmesi, dinlenmesi veya konaklaması için açılan otel, motel, pansiyon, kamping ve benzeri konaklama yerleri; gazino, pavyon, meyhane, bar, birahane, içkili lokanta, taverna ve benzeri içkili yerler; sinema, kahvehane ve kıraathane; kumar ve kazanç kastı olmamak şartıyla adı ne olursa olsun bilgi ve maharet artırıcı veya zekâ geliştirici nitelikteki elektronik oyun alet ve makinelerinin, video ve televizyon oyunlarının içerisinde bulunduğu elektronik oyun yerleri; internet kafeler ve benzeri yerler ile sabit veya seyyar olarak kullanılan kara, deniz, hava ve her çeşit taşıma araçlarındaki bu tür yerlerin genel güvenlik ve asayiş yönünden denetimi,...c) Yürürlükte bulunan hükümlere aykırı olarak işletilen yerler hakkındaki işlemler ile ... "