Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, taşınmaz zilyetliğine müdahalenin men'i kararının iptaline yönelik mahkeme kararının uygulanmaması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.   Başvuru 5/7/2013 tarihinde İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir. Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 6/9/2013 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından 4/2/2016 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş sunmamıştır. Başvuru ile ilgisi olarak Fatih Kaymakamlığı ve Vakıflar Genel Müdürlüğü İstanbul  Bölge Müdürlüğünden elde edilen bilgi ve belgeler 4/4/2016 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiş ve başvurucu söz konusu bilgi ve belgeler hakkında 19/4/2016 tarihinde cevap vermiştir. A. Olaylar  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle veFatih Kaymakamlığı ile Vakıflar Genel Müdürlüğü İstanbul  Bölge Müdürlüğünden elde edilen bilgi ve belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir: Mülkiyeti, Vakıflar Genel Müdürülüğüne ait olan İstanbul ili Fatih ilçesi Kazgani Sadi Mahallesi Türkeli Caddesi 1178 ada 24 parsel üzerinde bulunan 129 kapı numaralı taşınmaz, Vakıflar Genel Müdürlüğü İstanbul  Bölge Müdürlüğü tarafından 24/10/2003 tarihli noter tasdikli kira sözleşmesi ile Ö.G.ye kiralanmıştır. Ö.G. 21/6/2007 tarihinde kayda alınan dilekçesiyle Vakıflar Bölge Müdürlüğüne başvuruda bulunmuş ve yanında çalışan başvurucu Yavuz Ateş ile S. Ateş ve  Ateş tarafından işyerinin işgal edildiğini belirterek işgalin sonlandırılması için gereğinin yapılmasını talep etmiştir.  Vakıflar Bölge Müdürlüğü 21/8/2007 tarihli yazıyla Eminönü Kaymakamlığından 4/12/1984 tarihli ve 3091 sayılı Taşınmaz Mal Zilyedliğine Yapılan Tecavüzlerin Önlenmesi Hakkında Kanun hükümlerine istinaden işgalin sonlandırılmasını istemiştir. Eminönü Kaymakamlığı 31/8/2007 tarihli kararıyla 3091 sayılı Kanun gereğince tecavüzün men edilerek yerin müşteki idareye teslim edilmesine karar vermiştir. Bu karar 20/9/2007 tarihinde infaz edilmiş ve söz konusu taşınmaz boş olarak Vakıflar Bölge Müdürlüğüne teslim edilmiştir. Vakıflar Bölge Müdürlüğü, taşınmazı 14/1/2008 tarihli noter senediyle Ö.G. nin ortağı olduğu bir limited şirkete kiralamıştır. Başvurucu, Kaymakamlıkça tesis edilen söz konusu men'i müdahale kararının iptali istemiyle 5/10/2007 tarihinde dava açmıştır. İstanbul  İdare Mahkemesi 26/5/2008 tarihli ve E.2007/1954, K.2008/1106 sayılı kararıyla davayı reddetmişse de itiraz üzerine kararı inceleyen İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 5/2/2009 tarihli ve E.2008/12084, K.2009/3029 sayılı kararıyla itirazı kabul ederek dava konusu işlemi iptal etmiştir. Kararın gerekçesi şöyledir:"Olayda uyuşmazlık konusu taşınmazın mülkiyetinin Vakıflar Genel Müdürlüğüne ait olduğu ve davacı [başvurucu] ile malik arasında yapılmış herhangi bir kira sözleşmesinin mevcut bulunmadığı tartışmasızdır. Ancak, davacı söz konusu dükkanı Vakıflar Bölge Müdürlüğünden kiralayan Ö.G.den kiraladığını öne sürmekte ve adli yargıda bu konuya ilişkin uyuşmazlığın sürdüğü anlaşılmaktadır.Bu durumda, davacının olaydaki eyleminin 2004 yılından beri sürdüğü, bu durumun mülkiyet sahibince bilinmemesinin hayatın olağan akışına uygun olmadığı hususu da dikkate alındığında bu eylemin 3091 sayılı Yasanın Uygulama Yönetmeliğinin "Damlı Yapılar"a ilişkin olan ve yukarıda alıntısı yapılan  maddesindeki [bkz. 24 ] "fuzuli işgal" tanımına uymadığı; diğer bir deyişle, davacı uyuşmazlık konusu dükkanı tasarruf hakkına sahip kişiden devralması nedeniyle eyleminin fuzuli işgal olarak tanımlanmasının mümkün olmadığı sonucuna varılmıştır." Bu arada 6/3/2008 tarihli ve 5757 sayılı Kanun'un  maddesiyle Eminönü ilçesi Fatih ilçesiyle birleştirilmiş; başvurucu, Bölge İdare Mahkemesi kararını uygulamadığı iddiasıyla Fatih ilçe Kaymakamı hakkında suç duyurusunda bulunmuştur. İstanbul Valiliği tarafından soruşturma izni verilmemesi üzerine başvurucu İstanbul Bölge İdare Mahkemesine itiraz etmiş, Mahkeme 8/7/2010 tarihli ve E.2010/316, K.2010/537 sayılı kararıyla soruşturma izni verilmesine karar vermiştir. Bu karar üzerine İstanbul  Sulh Ceza Mahkemesinde yapılan yargılamada Fatih ilçe Kaymakamı hakkında 24/5/2012 tarihli ve E.2010/8610, K.2012/1874 sayılı kararla suçun maddi ve manevi unsurlarının oluşmadığı gerekçesiyle beraat kararı verilmiştir. Başvurucu, daha sonra Mahkeme kararının uygulanmadığı iddiasıyla Fatih ilçe Kaymakamı hakkında yeniden suç duyurusunda bulunmuş, İstanbul Valiliği tarafından yeniden soruşturma izni verilmemiştir. Bunun üzerine başvurucu, bu karara karşı Bölge İdare Mahkemesine itiraz etmiş; Mahkeme bu sefer 8/5/2013 tarihli ve E.2013/187, K.2013/231 sayılı kararıyla itirazın reddine karar vermiştir. Bu karar 6/6/2013 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu 5/7/2013 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Bu arada başvurucu hakkında söz konusu taşınmazla ilgili olarak sahte özel evrak tanzim edip kullanmak suçundan "Ö.G. tarafından işten çıkarılmasından sonra Ö.G.nin başka kurumlara vermiş olduğu imzalı belgelerden birini ele geçirerek belge içeriğinin yazılı olduğu kısmı kesip imzasının ve isminin ve "saygılarımla" ibaresinin bulunduğu yerin üst kısmına "Vakıflar Genel Müdürlüğünde kiralamış olduğum Türkeli cad. 129 nolu işyerime karşılık Yavuz Ateşten 000 USD (dörtyüz ellibin Amerikan doları) aldım, almış olduğum 000 USD nin 000 USD (Amerikan doları) Yavuz Ateşe 01/02/2007 tarihinde kendisine nakit olarak ödeyeceğim. Ayrıca Yavuz Ateşe bu iş yerinde bana ait olan bütün haklarımı da devrediyorum yani kendi adına vergi levhası asmasına izin veriyorum." ibaresini bilgisayar ortamında yazarak şikayetçiyi [Ö. G.] 000 USD doları miktarında borç altına sokan belge haline dönüştürüp bu belgeyi suç tarihinde İstanbul  İcra Müdürlüğünün 2007/3261 sayılı dosyasında takibe koymak suretiyle kullandığı" iddiasıyla İstanbul  Asliye Ceza Mahkemesinde yargılama yapılmış ve Mahkemenin 20/12/2010 tarihli ve E.2007/494, K.2010/855 sayılı kararıyla başvurucunun on ay hapis cezası ile mahkûmiyetine ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiştir.  Öte yandan başvurucu, Mahkeme kararının uygulanmadığı iddiasıyla Vakıflar Genel Müdürlüğü ve Fatih Kaymakamlığı aleyhine maddi ve manevi tazminat istemiyle tam yargı davası açmıştır. İstanbul  İdare Mahkemesi, 8/6/2012 tarihli ve E. 2011/1580, K.2012/1077 sayılı kararıyla davayı reddetmiştir. Karar, Danıştay Onuncu Dairesinin 8/10/2015 tarihli ve E.2012/6254, K.2015/4111 sayılı ilamıyla onanmıştır. Kararının gerekçesi şöyledir:"Uyuşmazlık konusu olayda davacı tarafından uygulanmadığı belirtilen İstanbul Bölge İdare Mahkemesi'nin E:2008/12084, K:2009/3029 sayılı kararında özetle; (...) davacı uyuşmazlık konusu dükkanı tasarruf hakkına sahip kişiden devralması nedeniyle eyleminin fuzuli işgal olarak tanımlanmasının mümkün olmadığı gerekçesiyle Kaymakamlık işleminin iptaline karar verildiği anlaşılmakla birlikte davacılar tarafından, Ö. G. aleyhine İstanbul  Asliye Hukuk Mahkemesinin 2007/294 Esas sayılı dosyasında tedbir istemli açmış oldukları müdahalenin meni davasının, 2007 tarihinde müracaatta kaldığı ve akabinde 2008 tarihinde davanın açılmamış sayılmasına karar verilmesi karşısında, davacıların anılan vakıf taşınmazı üzerinde tasarruf edebilmeleri konusunda hukuken korunabilir bir haklarının mevcut olmadığı, öte yandan davacıların uygulanmadığını öne sürdükleri İstanbul Bölge İdare Mahkemesi kararının, zilyetliğe müdahalenin menine ilişkin bir karar olduğu dikkate alındığında iptal kararının uygulanarak tekrar davacılara teslimi hukuken mümkün olmadığından, davacıların tazminat taleplerinin de hukuki bir dayanağı bulunmamaktadır." B. İlgili Hukuk 3091 sayılı Kanun'un "Amaç ve Kapsam" başlıklı  maddesi şöyledir:"Bu Kanun; gerçek veya tüzelkişilerin zilyed bulunduğu taşınmaz mallarla kamu idareleri, kamu kurumları ve kuruluşları veya bunlar tarafından idare olunan veya Devlete ait veya Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan sahipsiz yerlere veya menfaati umuma ait olan taşınmaz mallara yapılan tecavüz veya müdahalelerin, idari makamlar tarafından önlenmesi suretiyle tasarrufa ilişkin güvenliği ve kamu düzenini sağlar." Aynı Kanun'un  maddesi şöyledir:"Taşınmaz mallara tecavüz veya müdahale edilmesi halinde; taşınmaz mal merkez ilçe sınırları içinde ise, il valisi veya görevlendireceği vali yardımcısı, diğer ilçelerde ise kaymakamlar tarafından bu tecavüz veya müdahalenin önlenmesine karar verilir ve taşınmaz mal yerinde zilyedine teslim edilir." Aynı Kanun'un  maddesi şöyledir:"Bu Kanuna göre verilen kararlar idari yargı yolu açık olmak üzere kesindir. Ancak, açık olan yazı ve hesap hataları karar veren yetkili makamca kendiliğinden düzeltilir. Taşınmaz mal üzerinde üstün sayılabilecek bir hakkı olduğunu iddia edenlerin yargı yoluna başvurması gerektiği kararda belirtilir." 31/7/1985 tarihli ve 18828 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Taşınmaz Mal Zilyetliğine Yapılan Tecavüzlerin Önlenmesi Hakkında Kanun'un Uygulama Şekli ve Esaslarına Dair Yönetmelik'in (Yönetmelik) "Ortaklık ve kira sözleşmeleri" kenar başlıklı maddesi şöyledir:"Taşınmaz mal üzerindeki anlaşmazlığın ortaklıktan veya kira sözleşmesinden kaynaklanmış olması idarenin taşınmaza eylemli olarak kimin veya kimlerin zilyet olduklarını araştırarak karar vermesine engel değildir. Ortaklığın veya kira sözleşmesinin sona erip ermediği, bulunduğu aşamada geçerliliği olup olmadığı adli yargının çözümleyeceği üstün hak iddiası niteliğindedir." Aynı Yönetmelik'in "Damlıyapı ve fuzuli işgal" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"Konut, dükkan, depo ve ahır gibi damlı yapılarda bu Kanunun uygulanabilmesi taşınmazın fuzulen işgal edilmiş olmasına bağlıdır. Fuzuli işgal; bir taşınmazı, sahibinin izin ve rızası olmayarak işgal etme, başka bir deyişle bir taşınmazın maliki veya onun yerine bu konuda işlem yapmaya yetkili vekil veya mümessil gibi kimselerle hukuki bir bağlantı kurmadan rıza dışı, henüz boşaltılmamış veya herhangi bir suretle boşalan damlı bir yapıya, eylemli bir durum yaratarak kendiliğinden girme durumudur." Aynı Yönetmelik'in "Men kararlarının geçerlilik süresi" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"Yürürlükten kalkmış olan 2311 ve 5917 sayılı Kanunlara veya 3091 sayılı Kanuna göre yetkili makamlarca verilmiş ve infaz edilmiş olan tecavüz veya müdahalenin önlenmesi hakkındaki kararlar, taşınmaz malın hiç el değiştirmemiş ve hukuki durumunun değişmemiş olması koşuluyla geçerliliğini korurlar. Karar tarihinden itibaren geçen zaman içinde tarafların aralarında anlaşmış olmaları, mütecaviz lehine kesin bir mahkeme kararı veya bir ihtiyati tedbir kararı verilmiş olması veya başka bir nedenle taşınmazın el değiştirmesi hallerinde, lehine karar verilenin taşınmazla fiili ilgisi tamamen kesilmiş olduğundan, daha önce verilen kararın geçerliliği kalmaz ve tekrar uygulanması mümkün olamaz. Men kararı verildikten sonra mütecavizin üstün hak iddiası ile mahkemeye başvurarak Medeni Kanuna göre dava açmış olması halinde, daha sonuçlanmamış veya davacı lehine bir ihtiyati tedbir kararı verilmemiş ise idarece verilen kararlar geçerliliğini korurlar." 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Kararların sonuçları" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez...."