Haklar: Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı

Başvuru, ana dilde savunma talebinin mahkemece reddedilmiş olması ve özel yetkili mahkemelerce yargılama yapılması nedeniyle adil yargılanma hakkının; bazı toplantı ve gösteri yürüyüşlerine katılmanın terör örgütüne üye olma suçundan verilen mahkûmiyet kararında delil olarak değerlendirilmiş olması nedeniyle de toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 19/9/2014 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.    Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu 1966 doğumlu olup Ağrı'da ikamet ettiğini ve işçi olduğunu ifade etmiştir. Başvurucu; PKK terör örgütüne üye olma, terör örgütünün propagandasını yapma ve kamu malına zarar vermesuçlarından 25/1/2011 tarihinde gözaltına alınmış ve 26/1/2011 tarihinde tutuklanmıştır. Daha sonra başvurucu hakkında Erzurum Cumhuriyet Başsavcılığının (CMK  maddesi ile görevli) 18/5/2011 tarihli iddianamesiyle terör örgütüne üye olma, mala zarar verme, görevi yaptırmamak için direnme ve terör örgütünün propagandasını yapma suçlarından kamu davası açılmıştır.  Başvurucu, soruşturma evresinde verdiği ifadelerde ve kovuşturma evresinde (kapatılan) Erzurum  Ağır Ceza Mahkemesince (Mahkeme) yapılan ilk sorgusunda Türkçe savunma yapmıştır. Ancak esas hakkında mütalaaya karşı savunmasını Kürtçe yapmak istemiş, Mahkeme ise bu talebi reddetmiştir. Mahkeme 15/5/2012 tarihinde, başvurucunun mala zarar verme ve görevi yaptırmamak için direnme suçlarından beraatine; terör örgütünün propagandasını yapma suçundan 4 yıl 6 ay, terör örgütüne üye olma suçundan ise 12 yıl hapis cezasıyla mahkûmiyetine ve tutukluluk hâlinin hükümle birlikte devamına hükmetmiştir. Mahkeme, gerekçeli kararına iddianameyi özetleyerek başlamış, daha sonra PKK/KCK terör örgütünün yapısını ve işleyişini kısaca açıklamıştır. Daha sonra dosyada yargılanan her bir sanık hakkında ayrı başlıklar halinde, iddia, savunma ve delilleri belirten Mahkeme bu delillerin değerlendirmesini yapmıştır. Mahkemenin gerekçeli kararında başvurucu hakkında yapılan değerlendirmelerde özetle;i. 15/7/2010 tarihinde Erzurum Emniyet Müdürlüğünün internet sitesine Doğubeyazıtlı bir esnaf tarafından ihbar yapıldığı, bu ihbarda başvurucu ve S.T. isimli şahsın terör örgütü mensupları ile irtibata geçerek ilçede terör örgütüne eğilimi olan gençleri dağa göndermek için çalıştıklarının ve hatta başvurucunun dağa gönderdiği bir gencin akrabaları tarafından bıçaklandığının, bu olay anlaşılmasın diye olayın örtbas edildiğinin, ayrıca bu şahısların Doğubayazıt'ta kepenk kapattırmak için sürekli gezerek herkese gözdağı verdiklerinin ve gençler üzerinde baskı yaparak onları eylemlere sürüklediklerinin bildirildiği belirtilmiştir.ii. Başvurucunun ikametgâhında yapılan aramada terör örgütünün propagandasını yapmak için hazırlanmış muhtelif sayıda afiş, bez, çerçeve ve hakkında toplatma kararı bulunduğu iddia edilen kitap ve dokümanın ele geçirildiği ifade edilmiştir.iii. Başvurucunun 15/2/2010 tarihinde Doğubayazıt ilçe merkezinde terör örgütü liderinin yakalanmasının yıl dönümünde, yakalanmasını protesto etmekamacıyla düzenlenen gösterilere katıldığı, yüzleri bezle kapatılmış grubun önünde yer alarak el kol hareketleri ile grubu yönlendirdiği ve grubun çoğunluğunun küçük yaşta çocuklardan meydana geldiği belirtilmiştir. iv. Başvurucunun 14/4/2010 tarihinde Ahmet Türk’e yapılan saldırıyı protesto etmek amacıyla Barış ve Demokrasi Partisi (BDP) Doğubayazıt İlçe Başkanlığınca organize edilen ve terör örgütünün propagandasına dönüştürülen basın açıklamasına katıldığının belirlendiği, basın açıklaması öncesinde işyerlerinin kepenklerinin de kapatıldığı ve basın açıklamasından sonra organize olmuş bir grubun ilçenin değişik yerlerinde yol kestiği, gösteri yaptığı ve güvenlik güçlerine, kamu araçlarına, binalarına, işyerlerine taşlı ve molotflu saldırılar gerçekleştirerek zarar verdiği ifade edilmiştir. Ayrıca başvurucunun BDP ilçe merkezinden çıkan, yüzleri bez parçalarıyla kapalı grubun arkasından çıkarak grubu takip ettiği belirtilmiştir. v. Başvurucunun 2010 yılı Haziran ayı sonlarında küçük yaşta bir kız çocuğu olan S.yi terör örgütün kırsal alanına gönderdiği, bu duruma kızan S.nin ailesinden bir şahsın -muhtemelen bu nedenle- başvurucuyu bıçakla yaraladığı belirtilmiştir. vi. Başvurucunun 7/7/2010 tarihinde Doğubayazıt BDP ilçe teşkilatı tarafından organize edilen, 30/6/2010 tarihinde Siirt Pervari'de öldürülen örgüt mensuplarını anmak ve Rize Belediye Başkanının kadınlara yönelik olarak o tarihlerde yapmış olduğu bir açıklamayı protesto etmek amacıyla gerçekleştirilen ve terör örgütünün propagandasına dönüştürülen basın açıklamasında yer aldığı, ayrıca aynı tarihte düzenlenen terör örgütüne yönelik operasyonları protesto etmek amacıyla yapılan oturma eylemine katıldığı ifade edilmiştir. vii. 2/8/2010 tarihinde BDP Doğubayazıt ilçe teşkilatı tarafından organize edilen basın açıklamasının daha sonra terör örgütünün propagandası haline dönüştürüldüğü, basın açıklaması öncesi ilçe merkezinde işyerlerinin kepenklerinin kapalı olduğu, basın açıklaması bitiminde organize olmuş bir grubun, ilçenin değişik yerlerinde yol kestikleri, gösteri yaptıkları ve güvenlik güçlerine, kamu araçlarına, binalarına ve işyerlerine taşlı ve molotoflu saldırılar gerçekleştirerek zarar verdikleri, başvurucunun da olay günü bu grubun önünde yer aldığının görüldüğü belirtilmiştir. viii. Başvurucunun 24/8/2010 tarihinde Doğubayazıt'ta Sarina-Avesta kod adlı, terör örgütü üyesi Ş.Y.nin cenaze törenine katıldığı, cenaze töreninden sonra kalabalık bir grup tarafından taşlı, molotoflu ve havai fişekli eylemler yapıldığı, aynı gün S.Ü. ile başvurucu arasında yapılan telefon görüşmesi kapsamında başvurucunun eylem yönünde bir beklentisi olduğunu belli edecek şekilde konuşma yaptığı, ancak telefon görüşmesi dışında bu yönde başka bir delil elde edilemediği ifade edilmiştir. ix. Başvurucunun 5/9/2010 tarihinde Azman-Bürüsk kod adlı, terör örgütü üyesi A.S.Y.nin cenaze törenine katıldığı ve cenaze töreninden sonra taşlı, molotoflu ve havai fişekli saldırılar meydana geldiği, aynı gün başvurucunun K.T. ile yapmış olduğu bir telefon görüşmesinde "Şey yoktur, saz kursu yoktur" şeklinde şifreli konuşmalar yaptığı, başvurucunun E.K isimli bir şahısla yaptığı bir diğer telefon görüşmesinde de şifreli konuşmalar yaptığı ve örgütsel gizlilik kurallarına uyarak E.K.ya talimat verdiği ifade edilmiştir. Böylelikle başvurucunun konuşmalarıyla işyerlerine, kamu binalarına ve güvenlik güçlerine taşlı ve molotoflu saldırı eylemlerini planladığı yönünde ciddi bir kanaat oluştuğu, ancak bu hususta telefon tapesi dışında delil bulunmadığı belirtilerek başvurucunun olay günü yaptığı şu telefon görüşmesine yer verilmiştir:"K. : Vurma murma falan var mıydı yoksa yokRemzi Gegez : Vallah biraz vardı evetKeleş : Hadi hayırlı olsunRemzi Gegez : Devam ediyordu halaKeleş : Ha Remzi Gegez : VallahKeleş : Ben onların kollarına kurban olayım, devam etsin devam etsinRemzi Gegez : Devam ediyor devam ediyor Keleş : HaRemzi Gegez : Vallah mahallede devam ediyorKeleş : Tamam abiRemzi Gegez : Oldu bir şey diyor musunKeleş : Sağol hürmetim var, sen bir şey diyor musunRemzi Gegez : Gözüm üstüne kendine iyi bak"x. 12/9/2010 tarihinde yapılan halkoylamasında terör örgütünün almış olduğu karar doğrultusunda başvurucunun seçimi açıkça boykot ederek halkın oy kullanma hakkını engellediği, başvurucunun kararda belirtilen bazı telefon görüşmelerinde, oy kullanmaya gelen vatandaşları açıkça tehdit ettiklerini ve oy kullanmalarını engellediklerini gülerek anlattığı ve telefonların dinlenmesi ihtimaline binaen telefonu acele ile kapattığı belirtilerek resmî görevlendirme evrakına göre sanığın ve ismi geçen diğer şahısların seçimde görevli oldukları ifade edilmiştir. xi. Başvurucunun 21/9/2010 tarihinde Doğubayazıt'ta yapılan ve terör örgütünün propagandasına dönüştürülen yasa dışı yürüyüşte yer aldığını, toplanan kalabalık tarafından şiddet içeren, yol kesme ve molotof atma eylemlerinin gerçekleştirildiği belirtilmiştir.xii. Başvurucunun terör örgütü tarafından alınan kararlar üzerine 20-25/9/2010 tarihlerinde başlatılan "Ana dilde eğitim istiyoruz" isimli kampanya doğrultusunda okulların bir hafta süreyle boykot edilmesinde etkin rol aldığı, bu kapsamda 22/9/2010 tarihinde H.O. ile yapmış olduğu telefon görüşmesine göre okulların boykot edilmesini planlayanların başında geldiği, karara rağmen velilerin çocuklarını okula gönderdiğini görmesi üzerine bu insanlara sitem ederek "He, inanki biz sabahtan beri zahmet ediyoruz, vallah arkadaşlara söylecem sabah hepsi çocuklarını göndersin, Allah belasını versin onlara ne yapayım" dediği, H.O.nun da "Şerefsizler, bilmiyorum başka zamanda diyorlar, önlük mönlük ellerinden tutmuş gidiyorlar" dediği belirtilmiştir. Ayrıca, başvurucunun basın yolu ile propaganda yapmak amacıyla CD hazırladığı; B.B. ile yapmış olduğu telefon görüşmesinde de okulların bir hafta süreyle boykot edilmesi kararına ilişkin görüntülerin terör örgütünün amaçları doğrultusunda yayın yapan Roj TV'ye gönderilmesini konuştukları ifade edilmiştir. Yine bu doğrultuda başvurucunun Dicle Fırat haber ajansından bir şahısla konuşma yaptığı ve haberi vereceği şahsın ismini söylemeyerek örgütsel gizliliğe riayet ettiği de belirtilmiştir.xiii. Başvurucunun 27/9/2010 tarihinde terör örgütünün dağ kadrosunda yer alan S.G. isimli şahısla konuşma yaptığı ve zaman zaman kırsal alana kendisinin de gelip gittiğinin anlaşıldığı ifade edilmiştir.xiv. Başvurucunun Diyarbakır Emniyet Müdürlüğünce yapılan KCK operasyonundan sonra tutuklananlara destek vermek amacıyla Diyarbakır'a gittiği belirtilerek buna ilişkin bazı telefon görüşmelerine değinilmiştir.xv. Başvurucunun 19/10/2010 tarihinde Doğubayazıt'ta yapılan ve terör örgütünün propagandasına dönüştürülen yasa dışı yürüyüşe katıldığı, terör örgütünün propagandası amacıyla kurulan ve örgütün şiddet eylemlerini yayımlayan Roj TV'ye destek vermek amacıyla "Özgürlüğün sesi Roj TV kapatılamaz" yazılı pankartı taşıdığı tespit edilmiştir.xvi. S.T. ve E.nin kendi aralarında yapmış oldukları bir telefon görüşmesinde, terör suçundan tutuklanan F.T.nin tutuklanmasından başvurucunun sorumlu olduğunun konuşulduğu ve görüşmede S.T.nin "Asıl o Remzi'nin tutuklanması gerekirdi, o aynen beni de yaktı, beni de kullandı, aynen beni de çocukları da yaktı, ben de çocukları dağıttım" şeklinde ifadeler kullandığı tespit edilmiştir. Bu kapsamda S.T.nin bu konuşmasıyla hem kendisinin hem de başvurucunun Doğubayazıt'ta meydana gelen sivil itaatsizlik eylemlerini ve bu eylemleri gerçekleştiren küçük yaştaki çocukları ne şekilde organize ettiklerini açıkça beyan ettiğine vurgu yapılmıştır.xvii. Başvurucunun bir telefon görüşmesi kapsamında Doğubayazıt'ta yapılan ve terör örgütünün propagandasına dönüştürülen basın açıklamasının hazırlık çalışmasını yaptığı belirtilmiştir.xviii. Terör örgütü tarafından alınan karar doğrultusunda uygulamaya konulan "iki dilli yaşam" faaliyeti ile ilgili olarak başvurucunun 1/1/2011 tarihinde Doğubayazıt BDP ilçe teşkilatı tabelasının Kürtçe ve Türkçe yazılarak asılması sırasında grup içinde yer aldığı ve terör örgütü lehine slogan atan gençlerle beraber slogan atarak halay çektiği belirtilmiştir.xix. Başvurucunun 6/1/2011 tarihinde Doğubayazıt'ta yapılan ve terör örgütünün propagandasına dönüştürülen basın açıklamasına katıldığı, kamera çekimini yapan güvenlik güçlerini takip ettiği ifade edilmiştir. Basın açıklamasından sonra güvenlik güçlerine yönelik taşlı, havai fişekli ve molotoflu saldırı eylemlerinin meydana geldiği, bu eylemleri organize eden şahıslardan birinin de başvurucu olduğu, ancak bu konuda telefon görüşmelerinden başka bir delilin elde edilemediği vurgulanmıştır. Ayrıca, bu saldırılarda yer alan E.T.nin durumundan rahatsız olan Ş.T.nin S.T. ile yapmış olduğu 7/1/2011 tarihli telefon görüşmesinde başvurucu ve diğer bazı kişilerin eylemlerde yer almayarak kardeşi E.T.nin ön planda bulunmasından rahatsız olduğu tespit edilmiştir. xx. Dosya kapsamında alınan 7/3/2011 tarihli bilirkişi raporunda başvurucunun 6/1/2011 tarihinde grupla birlikte Kürtçe türkü eşliğinde halay çektiği, güvenlik güçlerini takip ettiği, şiddet eylemlerini teşvik eden ve terör örgütü adına yayın yapan "Özgürlüğün sesi Roj TV kapatılamaz" yazılı pankartı taşıdığı belirtilmiştir. Ayrıca söz konusu bilirkişi raporunda başvurucunun 21/9/2010 tarihinde "barışın elini tutmayan katliamcıları lanetliyoruz" yazılı pankartın önünde yürüdüğü, bu esnada arkadaki grubun "şehit namırın" (şehitler ölmez) şeklinde slogan attığı, 7/7/2010 tarihinde platform üzerinde basın açıklaması yapan kişinin mikrofonunu tuttuğu ve oturma eylemine katıldığı, 15/2/2010 tarihinde ise yüzleri bez parçası ile kapalı grubun önünde yürüyerek grupla birlikte "biji serok apo" (yaşasın başkan apo)" şeklinde slogan attığı ifade edilmiştir. Sonuç olarak başvurucunun mahkûmiyet gerekçesi şöyle özetlenmiştir:"Dosya kapsamında bulunan tüm deliller birlikte değerlendirildiğinde; sanık Remzi Gegez'in terör örgütünün faaliyetleri kapsamında kullanılan Ahmed-i Hani Derneğinin üyesi olduğu, Doğubayazıt ilçesinde oluşturulan şiddete dayalı Öz Savunma Birlikleri Doğubayazıt yapılanmasında eylem grubu sorumlusu olarak görev aldığı, telefon tapelerine göre ilçede meydana gelen terör olayalarını organize edenlerden birisinin sanık olduğu yönünde ciddi kuşkuların bulunduğu, örgütsel faaliyetleri dernek çatısı altında legalize ederek özellikle küçük yaştaki çocuklara yönelik sanık [S.T.] ile birlikte kültürel etkinlikler düzenledikleri, bu yolla çoğu küçük veya genç yaşta masum insanları terör örgütünün kırsal alanına gönderdiği, bunun örneğinin ise terör örgütünün dağ kadrosuna bizzat sanığın gönderdiği [S.] olduğu, sanığın düzenli ve aktif olarak Doğubayazıt ilçe merkezinde BDP tarafından ya da bireysel manada düzenlenen terör örgütünün propagandası haline dönüştürülen şiddet eylemlerine katıldığı, basın açıklamalarından sonra organize edilmiş grupları muhtemelen yönlendirdiği, Doğubayazıt ilçesinde ikamet etmesine rağmen zaman zaman ilçe dışına çıkarak örgüt mensupları ile kırsal alanda görüştüğü, telefon tapelerinden çok açık bir şekilde anlaşılacağı üzere 12 Eylül 2010 tarihinde yapılan referandumda halk oylamasına katılan vatandaşları açıkça tehdit ettiği ve oy kullanmalarını engellediği, 20-25 Eylül 2010 tarihleri arasında yapılan ve terör örgütünün almış olduğu eylem kararına dayanan 'eğitimin boykot edilmesi' eylemini organize edenlerden birisinin de sanık olduğu, ikametinde yapılan aramada örgütsel dökümanların ele geçirildiği, sanığın bu eylemlerini diğer sanıklar [S.T.], [E.K.], [A.A.] ve [Ş.] ile birlikte yürüttüğü, 15/2/2010 tarihinde şiddet içeren etkinliğe katılarak 'Biji Serok Apo (Yaşasın Başkan Apo)' şeklinde slogan atmak, 19/10/2010 tarihinde açıkça terör örgütü adına yayın yapan ve sürekli şiddet çağrısı yapan Roj TV'nin propagandasını yaparak 'Özgürlüğün sesi Roj TV kapatılamaz' yazılı pankartı taşımak ve 6/1/2011 tarihinde Doğubayazıt ilçe merkezinde yapılan ve terör örgününün propagandası haline dönüştürülen basın açıklamasına katılarak 'Biji Serok Apo (Yaşasın Başkan Apo)' şeklinde şiddet içeren sloganlar atan grupla birlikte basın açıklaması öncesinde terör örgütünün açıkca destekçisi olduğunu belli edecek şekilde terör örgütü lehine slogan atmak ve halay çekmek suretiyle terör örgütünün propagandasını yaptığı, böylece sanığın tüm eylemleri ile terör örgütüne üye olmak ve zincirleme şekilde terör örgütünün propagandasını yapmak suçlarını işlediği anlaşıldığından sanığın bu suçlardan cezalandırılmasına karar verilmiş[tir]" Temyiz üzerine Yargıtay  Ceza Dairesinin 6/6/2014 tarihli kararı ile mala zarar verme ve görevi yaptırmamak için direnme suçlarından beraate dair hükümler ile silahlı terör örgütüne üye olma suçundan verilen mahkûmiyete ilişkin hükümlerin onanmasına karar verilmiş ve anılan kararlar kesinleşmiştir. Yargıtay, terör örgütünün propagandasını yapma suçundan verilen mahkûmiyet kararının ise sonradan yapılan kanun değişiklikleri kapsamında kovuşturmanın ertelenmesi şartlarının değerlendirilmesi amacıyla bozulmasına karar verilmiştir.14 Başvurucu, Yargıtay ilamından 27/8/2014 tarihinde müddetnamenin tebliği ile haberdar olduğunu belirtmiştir. Başvurucu 19/9/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  İlgili ulusal ve uluslararası hukuk için bkz. Metin Birdal (GK), B. No: 2014/15440, 22/5/2019, §§ 28-