Haklar: Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı

Başvuru, yakalama, gözaltına alma ve tutuklama tedbirlerinin hukuki olmaması, tutukluluğun makul süreyi aşması nedenleriyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının; ceza infaz kurumundaki bazı uygulamalar nedeniyle kötü muamele yasağının; soruşturma aşamasındaki birtakım işlemler nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 10/3/2017 tarihinde yapılmıştır.  Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.    Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: Türkiye 15/7/2016 tarihinde askerî bir darbe teşebbüsüyle karşı karşıya kalmış ve bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde olağanüstü hâl ilan edilmiştir. Olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde son bulmuştur. Kamu makamları ve yargı organları -olgusal temellere dayanarak- bu teşebbüsün arkasında Türkiye'de çok uzun yıllardır faaliyetlerine devam eden ve son yıllarda Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanması (PDY) olarak isimlendirilen bir yapılanmanın olduğunu değerlendirmişlerdir (Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, §§ 12-25). Darbe teşebbüsü sırasında ve sonrasında ülke genelinde darbe girişimiyle bağlantılı ya da darbe girişimiyle doğrudan bağlantılı olmasa bile FETÖ/PDY'nin kamu kurumlarındaki örgütlenmesinin yanı sıra eğitim, sağlık, ticaret, sivil toplum ve medya gibi farklı alanlardaki yapılanmasına yönelik olarak Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından soruşturmalar yürütülmüş; çok sayıda kişi hakkında gözaltı ve tutuklama tedbirleri uygulanmıştır (Aydın Yavuz ve diğerleri, § 51; Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/23672, 11/1/2018, § 12).  Çayırova İlçe Emniyet Müdürlüğünde polis memuru olarak görev yapan başvurucu, Sakarya Cumhuriyet Başsavcılığınca FETÖ/PDY ile bağlantılı suçlardan yürütülen bir soruşturma kapsamında 4/1/2017 tarihinde Sakarya İl Emniyet Müdürlüğü tarafından gözaltına alınmıştır. Başvurucu, dokuz gün gözaltında tutulmuş ve 13/1/2017 tarihinde Sakarya Cumhuriyet Başsavcılığında ifade vermiştir. Başvurucunun ifade alma işlemi sırasında müdafii de hazır bulunmuştur. Başvurucunun ifadesi şöyledir:"Benim FETÖ/PDY hiç bir ilgim ve alakam olmadı. Adana’da üniversiteye hazırlık için Işık dershanesine gittim. Bu dershane cemaate aittir. Bu dershanenin cemaate ait olduğunu daha sonra öğrendim. Sigara kullandığım için benimle herhangi bir bağları olmadı. Zaten üniversite sınavını kazanamadığım için daha sonra Zafer Dershanesi’ne gittim. Sakarya’ya tayinim çıkınca cemaatten [Z.B.] bana yaklaştı. Beni ev toplantılarına davet etti. Ancak ben gitmedim. Ben Aydın POMEM mezunuyum. Ardahan’da görev yaptım. Ben hakkımdaki tanık beyanlarını hiç bir şekilde kabul etmiyorum. Benim cemaat ile herhangi bir ilgim ve alakam yoktur. Evimde yapılan aramada ele geçirilen dijital materyaller bana aittir. Polis olmadan önce Zafer Dershanesi’nde öğretmen olarak çalışmıştım. 2013 yılında ya da 2012 yılında bir kez Batum’a gidip geldim. Günübirlik bir ziyaretti. 2007 yılında Hasret Sağlık Hizmetleri Ticaret A.Ş.’de temizlikçi olarak 3 gün sigorta başlangıcı olsun diye çalıştım. Darbe gecesi de ilk göreve gelen benim. 3 gün boyunca hiç evime gitmeden darbecilerle mücadele ettik. " Sakarya Cumhuriyet Başsavcılığı, silahlı terör örgütü (FETÖ/PDY) üyesi olma suçundan tutuklanması istemiyle başvurucuyu aynı gün Sakarya  Sulh Ceza Hâkimliğine sevk etmiştir. Sorgu tutanağına göre başvurucuya yüklenen suç anlatılmış, başvurucunun müdafii de sorgu esnasında hazır bulunmuştur. Sakarya  Sulh Ceza Hâkimliğince 13/1/2017 tarihinde "şüphelinin üzerine atılı silahlı terör örgütüne üye olma suçunu işlediğine dair kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut olguların bulunması, atılı suçun CMK.'nun 100/ maddesinde düzenlenen katalog suçlardan olduğu, delillerin henüz tam olarak toplanamadığı, delillerin karartılma ve şüphelilerin kaçma durumunun söz konusu olduğu, bu yönüyle tutuklama koşullarının mevcut olduğu, bu aşamada adli kontrol tedbirinin yetersiz kalacağı, tutuklama tedbirinin ölçülü olduğu" belirtilerek başvurucunun tutuklanmasına karar verilmiştir.  Başvurucu tutuklama kararına itiraz etmiş, Sakarya  Sulh Ceza Hâkimliği 24/1/2017 tarihinde itirazı kesin olarak reddetmiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir: "...şüphelilerin hakkında tanıkların anlatımları, şüphelilerin savunmalarındaki birtakım anlatımları ile diğer deliller incelendiğinde; şüphelilerin FETÖ/PDY silahlı terör örgütüyle süreklilik arz eden organik bağ kurduklarına, örgütün hiyerarşik yapısına dahil olarak atılı suçları işlediklerine dair haklarında kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin mevcut olması, atılı suçun CMK'nın 100/3-a maddesinde sayılan katalog suçlardan olması, yapılan yargılama neticesinde suçun sübutu halinde uygulanacak kanun maddesindeki cezanın üst sınırının fazlalığı nedeniyle şüphelilerin kaçma şüphelerinin bulunması, suçlamaları inkar eden şüphelilerin delilleri etkileme ve karartma şüphesinin bulunması, şüphelilerin tutuklandıktan sonra serbest bırakılmalarını gerektirir lehe bir delilin dosyaya yansımamış olması ile tutuklulukta geçen süre birlikte değerlendirildiğinde verilen karar usul ve yasaya uygun olduğu anlaşılmakla itirazların reddine... [karar verildi.]" Anılan karar 10/2/2017 tarihinde tebliğ edilmiştir.  Başvurucu 10/3/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Soruşturma devam ederken Sakarya  Sulh Ceza Hâkimliğinin 5/7/2017 tarihli kararı ile başvurucunun tahliyesine karar verilmiştir. Sakarya Cumhuriyet Başsavcılığının 19/7/2017 tarihli iddianamesi ile, başvurucunun silahlı terör örgütüne üye olma suçundan cezalandırılması istemiyle hakkında aynı yer ağır ceza mahkemesinde kamu davası açılmıştır.  İddianamede ilk olarak FETÖ/PDY'nin hangi amaç ve saikle kurulduğuna, hangi alanlarda faaliyet gösterdiğine, hiyerarşik yapısına ve ne tür hukuka aykırı eylemlerde bulunduğuna değinilmiş, devamında ise başvurucu yönünden değerlendirmeler yapılmıştır. İddianamede, başvurucunun gerek organik olarak gerekse örgütsel nitelikli eylemleri bakımından FETÖ/PDY hiyerarşisi içinde yer aldığı ileri sürülmüştür. Bu suçlamalara esas alınan olgular özetle şöyledir:i. Siirt Cumhuriyet Başsavcılığınca FETÖ/PDY'ye yönelik olarak yürütülen bir soruşturma dosyası kapsamında tanık olarak ifadesi alınan Z.B.nin başvurucu hakkında "...[Y.Ş.] ile birlikte ev tuttukları, ancak evin eşyaları cemaat tarafından alındığı, [Y.Ş.] ile kaldığı bu evde kendisi ile birlikte aynı zamanda istihbarat şubeye giren ve kendisine gösterilen resimlerden açık ve net olarak teşhis ettiği ve FETÖ/PDY örgütü üyesi bildiği polis memuru Faik DOĞAN'ın kaldığı (POMEM mezunudur, üniversiteden beri cemaat içerisindedir, örgüte sıkı sıkıya bağlıydı, evlendikten sonra şark görevi için Ardahan a gitti)..." şeklinde anlatımda bulunması ve ifade sonrasında fotoğraf üzerinden başvurucuyu teşhis etmesi,ii. Sakarya Cumhuriyet Başsavcılığınca FETÖ/PDY'ye üye olma suçu iddiasıyla yürütülen bir soruşturmada şüpheli olarak ifadesi alınan H.K.nın başvurucuya ilişkin olarak "…[Z.T.nin] tayini sonrası Sakarya ilinde bulunan kendisine ait evi cemaat emrine vererek aynı şubede çalışan bekar polis memurlarının kalmasını sağladığını bildiğini, [Z.T.ye] ait bu evde kalan polis memurlarının da yine İstihbarat Şubeden; [O.E.], [F.T.], Faik DOĞAN, [S.G.] olduğunu, ...evde dönem dönem sohbet yapıldığını, ... Sakarya İstihbarat Şubede çalıştığı dönemde sohbet adı altında yapılan toplantılara katılan ve yukarıda belirttiği, kendisinin de dahil olduğu grup dışındaki gruptan ayrı olarak bir grubun daha yine bu sohbet adı altındaki toplantılara katıldığını. Bu toplantılara katılanların Faik DOĞAN, ... olduğunu…” şeklinde anlatımda bulunması,iii. Sakarya Cumhuriyet Başsavcılığınca hakkında aynı nitelikteki suçtan soruşturma yürütülen A. isimli kişinin bir soruşturma kapsamında şüpheli sıfatıyla verdiği ifadesinde "... 22 Şubat 2014 tarihinde İstihbarat Şube Müdürlüğünden çıkartıldığını, ayrıca İstihbarat Şube’de FETÖ içerisinde faaliyet gösteren başka sohbet gruplarının olduğunu bu grupta [H.R.S,] [O.E.], [F.T.], Faik DOĞAN, [A.T.], [], [A.E.], [H.K.] isimli şahısların olduğunu duyduğunu, 2012 yılından 2014 yılı Şubat ayına kadar görev yaptığı İstihbarat Şube’de görev alan personelinin % 60’ı FETÖ/PDY yapılanması ile ilişki ve irtibatlı olduğunu..." şeklinde anlatımda bulunması ve ifade sonrasında fotoğraf üzerinden başvurucuyu teşhis etmesi,iv. Hakkında aynı nitelikteki suçtan soruşturma yürütülen Y.E.Ç.nin Sakarya Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen bir soruşturma kapsamında şüpheli sıfatıyla verdiği ifadesinde özetle "Yapıya mensubiyeti bulunan diğer polis memurları ile birlikte 2009 yılı yaz aylarından 2012 yılı ilk aylarına kadar örgüte ait aynı evde kaldığını, kaldığı evde düzenlenen sohbet adı verilen toplantılarına başvurucunun da katıldığını"beyan etmesi ve ifade sonrasında fotoğraf üzerinden başvurucuyu teşhis etmesi,v. Van Cumhuriyet Başsavcılığınca anlatımlarına başvurulan polis memuru B.nin ifadesinde "...Sakarya ilinde KOM Şube Müdürlüğü'nde çalışan polis memuru [K.Ö.nün] yapılanma içerisinde aktif olduğunu, hatta cemaat sorumlularının bir gün onun şark hizmeti için tayini çıkığından dolayı yemek verdiğini, organizasyonun [B.K.nin] eşi [T.K.nın] düzenlediğini, bu yemeğe kendilerinin de katıldığını, yemekte Sakarya ilinin emniyetten sorumlu imamı olarak söylenen [O.] isimli şahsın da olduğu..." şeklinde beyanda bulunması,vi. Üniversiteye hazırlık döneminde FETÖ/PDY ile iltisaklı olan Işık Dershanesinde öğrenim görmesi, vii. Anılan örgütle iltisaklı olan Bank Asyada 17-25 Aralık sürecinden sonra katılım hesabı açması. İddianame, Sakarya  Ağır Ceza Mahkemesince (Mahkeme) 28/7/2017 tarihinde kabul edilmiş ve Mahkemenin E.2017/160 sayılı dosyası üzerinden kovuşturma aşaması başlamıştır. Kovuşturma aşaması devam ederken başvurucu hakkında elde edilen bazı deliller ise özetle şöyledir:i. Siirt Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen bir soruşturma kapsamında şüpheli sıfatıyla ifadesi alınan A.A.nın başvurucuya ilişkin olarak "...Bu şahsı üniversitede okuduğum dönemden tanırım. Bu şahsın benim kaldığım yurtlardan çıkmamı tavsiye edip örgüte ait evlerde kalmam yönünde benimle konuşmaları oldu. Bu şahıs Niğde ilinde çeşitli bölgelerde Bölge Talebe Mesulü (BTM) olarak görev yaptı. Bu şahsın örgüt içerisinde sorumlu düzeyde faaliyet yürüttüğünü biliyorum...." şeklinde anlatımda bulunması,ii. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınca aynı nitelikteki suçtan yürütülen soruşturmada ifade veren Garson isimli gizli tanığın Başsavcılığa teslim etmiş olduğu dijital verilerin içinde başvurucunun "SC ve SCC" olarak kodlandığı, Emniyet Genel Müdürlüğünce hazırlanan rapora göre bu kodlamanın "17-25 Aralık sürecinden etkilenmiş olan FETÖ mensuplarından tekrar kazanılmaya üçüncü derecede yakın kişi olarak" anlaşılması gerektiğinin değerlendirildiği. Mahkeme 28/9/2017 tarihinde yapılan duruşmada başvurucunun savunmasını almıştır. Başvurucunun savunmasının ilgili kısmı şöyledir:"...hakkımdaki suçlamaları kabul etmiyorum, şuanda açıktayım, hakkımdaki iftira sebebiyle bir dönem tutuklu kaldım... ana dilim kürtçe olduğu için aynı zamanda ingilizce de bildiğim için uyuşturucuyla mücadele amacıyla istihbarat şubede görevlendirildim 17/25 Aralık sürecinden sonra bu şubelerde tasfiye yapıldığı halde ben görevime devam ettim. Sanık [Z.] benim üniversite mezunu olduğumu, cemaat kökenli olduğumu söylemiş ancak kendisiyle benim geçmişimi bilecek kadar sosyal ilişkim olmamıştır, aynı şubede çalışma haricinde bir samimiyetim yoktur, tamamen tahmine dayalı olarak soyut beyanlarda bulunmuştur, etkin pişmanlıktan yararlanmak istemiştir. Sanık [Y.E.] ile bir kere [Z.nin] evinde karşılaşmıştım ev düzenliydi, bekar evine benzemiyordu bunu da kendi ifademde belirtmiştim ve öyle sanıyorum ki cemaat evidir, demiştim. Dolayısıyla [Y.] ile beni bir kere orada gördüğü için beni o evde gelip gidenler arasındadır diye belirtmiştir, bu beyanı doğru değildir. Sanık [A.] benden sonra ifade vermişti ve ifadeye gittiğinde benim hakkımda sanık [Z.B.] ve [Y.E.nin] ifade verdiklerini biliyordu. Bundan olacak ki ifadesine benim ismimi de eklemiş zaten ifade dönüşünde bir ifadeden ne çıkar heyecan olsun, eşim hamile benim çıkmam lazım, üç beş kişinin ismini daha verseydim tutuklanmazdım gibi cümleler sarf etti. Zaten kendisinin benim hakkımdaki beyanı duyuma dayalıdır. Somut bir şey söylememiştir. [H.K.] anladığım kadarıyla cezaevinde psikolojisi bozulduğu için benim adımı vermiştir. O da yine duyuma dayalı konuşmuştur. Kendisiyle herhangi bir ortamda bulunmadım. Bu şahısların beyanları kendi içinde dahi çelişkilidir. 2010/2012 yılları arasında Sakarya'da iki farklı evde oturdum. Ev arkadaşım [F.T.] idi. O evleri kendimiz kiraladık... Bank Asya'da hesabımın olduğu belirtilmiştir. Ben bu bankada hiçbir zaman hesap açtırmadım maddi hata olduğunu düşünüyorum..." Cumhuriyet savcısı 14/12/2018 tarihinde sunduğu esas hakkında mütalaasında başvurucunun silahlı terör örgütüne üye olma suçundan cezalandırılmasını talep etmiştir.  Mahkeme yüklenen suçun başvurucu tarafından işlendiğinin sabit olmadığı gerekçesiyle 22/3/2019 tarihinde başvurucunun beraatine karar vermiştir. Kararda öncelikle başvurucunun Bank Asyada 2013 yılında hesap açtığı ancak herhangi bir hesap hareketinin bulunmadığı ifade edilmiştir. Mahkemenin diğer delillere yönelik değerlendirmeleri ise şöyledir:"... Sanık savunmaları, sanık hakkındaki beyanlar, gizli tanık GARSON'dan elde edilen micro SD kartta sanıkla ilgili bilgiler ve tüm dosya kapsamı incelendiğinde; her ne kadar sanık hem suçlamayı hem de tanık beyanlarını kabul etmemiş ise de tanık beyanlarından anlaşıldığı üzere sanığın 17/25 Aralık 2013 süreci öncesinde FETÖ/PDY silahlı terör örgütünün evlerinde kaldığı, gizli tanık GARSON'dan elde edilen micro SD karttaki kodlamaya göre sanığın geçmişte irtibatı bulunduğunun sabit olduğu, tanıkların sanığa husumet besleyip birlikte iftira attıklarını gösteren makul ve somut bir nedenin bulunmayışı ve sanıkla ilgili micro SD karttaki kodlama nazara alındığında tanık beyanlarına itibar edilmesi gerektiği, bununla birlikte gizli tanık GARSON'dan elde edilenmicro SD karttaki 2015 yılı kodlamasındaki 'SC' ve 'SCC' kodlamalarına göre sanığın 17/25 Aralık 2013 süreci sonrasında örgütle irtibatını kopardığının kabulü gerektiği, bunun aksi yönde bir delil de bulunmadığı, Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2017 tarih 2017/MD-956-370 Karar sayılı ilamında detaylı olarak bahsedildiği üzere önce dinî bir kült, ardından da terör örgütü hâline dönüşen FETÖ/PDY’nin, başlangıçta bir ahlâk ve eğitim hareketi olarak ortaya çıkması ve genellikle böyle algılanması, örgütün gayrı meşru amaçlarını gizleyip alenen kriminalize olmamaya çalışması nedeniyle geçmişte bu yapının bir terör örgütü olduğunu bilmeden bir şekilde örgütle dini ve insani saiklerle temas kuran çok sayıda kişi bulunduğunun bilinmesi karşısında sanığın FETÖ/PDY silahlı terör örgütüyle yukarıdaki şekilde irtibatlı olduğu dönemde yapının bir terör örgütü olduğunu bilerek hareket ettiğine ve örgüt hiyerarşisine dahil olduğuna dair mahkumiyete yeterli, her türlü şüpheden uzak, somut ve kesin delil elde edilmediği anlaşıldığından sanığın atılı suçu işlediğinin sabit olmaması nedeniyle beraatine karar verilmesi gerekmiş[tir]... " Anılan beraat kararına karşı Cumhuriyet savcısı tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur. Bu başvuruda aşağıdaki hususlar ileri sürülmüştür:"... Faik DOĞAN hakkında, Tanık [Z.B.nin], sanık Faik Doğan'ın üniversiteden beri örgüt içerisinde olduğu, örgüte sıkı sıkıya bağlı olduğunu beyan ettiği, tanık [Y.E.Ç.nin] de sanığın örgüt sohbetlerine katıldığını beyan ettiği tanık [H.K.nın] da benzer beyanlarda bulunduğu, Tanık [A.] sanığın örgüt içerisinde kendisinin olduğu sohbet gruplarından birinde olduğunu beyan ettiği, tanık [A.A.nın] Siirt CBSalınan ifadesinde sanığın Niğde ilinde üniversitede okuduğu dönemde çeşitli bölgelerde BTM olarak görev yaptığı örgüt içerisinde sorumlu düzeyde faaliyet yürüttüğünü beyan ettiği görülmüş, sanığının alınan beyanlarında, kısmi ikrarda bulunmuş Derece 1:SC, Derece 2: SCC, Alan: SC, Ad: SCColarak kodlandığı, Emniyet Genel Müdürlüğünce hazırlanan ve dosya arasına giren raporda; SC: 17-25 Aralık sürecinden etkilenmiş olan FETÖ mensuplarının tekrar kazanılması ile ilgili bir kodlama olarak değerlendirilmiştir ..." Dava, bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla istinaf aşamasında derdesttir.  İlgili hukuk için bkz. Özkan Mumcu, B. No: 2015/2556, 23/1/2019, §§ 20-