Haklar: Ayrımcılık yasağı

Başvurucu, Eyüp Cumhuriyet Savcısı iken yaklaşık 18 aylık sürede 541 adet soruşturma evrakını işlemsiz bıraktığına dair hakkında yapılan soruşturma ve kovuşturma işlemlerinin yaklaşık 4 yıl sürdüğünü, görevi ihmal suçundan haksız olarak mahkum edildiğini, soruşturma raporunu düzenleyen müffetişin tanık olarak dinlenilmesi yönündeki talebinin reddedilerek tanığa soru sorma hakkının engellendiğini, mahkumiyet kararında maddi ve hukuki hatalar bulunduğunu, kararın bu nedenle gerekçeli olmadığını, kanunda düzenlenmemesine karşın kamu göreviyle ilgili yetkilerin kullanılmasından belli süreyle mahrum edildiğini, doktora eğitiminin verilen ceza ile engellendiğini belirterek, Anayasa'nın ,  ve  maddelerinde belirtilen haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.  Başvuru, 11/11/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde belirlenen eksiklikler tamamlatılmış ve Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğin bulunmadığı tespit edilmiştir. İkinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 25/4/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir. Bölüm Başkanı tarafından 19/6/2014 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.  Başvuru konusu olay ve olgular ile başvurunun bir örneği görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiş, Adalet Bakanlığınca 23/11/2014 tarihli yazı ile görüşünü sunmuştur. Adalet Bakanlığının görüş yazısı başvurucuya tebliğ edilmiş ve başvurucu görüş yazısına karşı beyanda bulunmuştur. OLAYLAR VE OLGULARA. Olaylar Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvurucu, Büyükçekmece Cumhuriyet Savcısı olarak görev yapmaktadır. Adalet Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığının 11/2/2009 tarih ve 1153 sayılı denetim emirleri gereği, Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığının denetimi esnasında, başvurucunun Eyüp Cumhuriyet Savcısı olarak görev yaptığı dönemde 541 adet soruşturma dosyasını 4 aydan 1 yıl 8 aya varan sürelerle işlemsiz bırakıldığına muttali olunması üzerine Başkanlığa bilgi arz edilerek soruşturma başlatılmıştır.  Soruşturma sonucunda hazırlanan rapor kapsamında Bakanlık Makamının, 9/11/2009 tarihli oluru ile başvurucu hakkında kovuşturma yapılması gerekli görüldüğünden, dosya iddianame düzenlenmek üzere İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmiştir. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, 1/2/2010 tarihli iddianame ile İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesi nezdinde başvurucu hakkında görevi ihmal suçundan son soruşturmanın açılmasını talep etmiştir.  Mahkeme, 24/3/2010 tarih ve E.2010/52, K.2010/111 sayılı kararı ile başvurucu hakkında kovuşturma açılmasına yer olmadığına dair karar vermiştir. Bu karara yapılan itiraz, Beyoğlu  Ağır Ceza Mahkemesinin 7/4/2010 tarihli kararı ile reddedilmiştir.  Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü, 24/6/2010 tarih ve 42078 sayılı yazısıyla Beyoğlu  Ağır Ceza Mahkemesinin 7/4/2010 tarihli kararının kanun yararına bozulmasını talep etmiştir.  Yargıtay  Ceza Dairesi, 4/12/2004 tarih ve 5271 sayılı Ceza Muhakemeleri Kanunu’nun (CMK)  maddesi uyarınca talebe konu kararın bozulmasına karar vermiştir.  Bu karar üzerine İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesi, 25/8/2011 tarih ve 2011/587  İş sayılı kararıyla başvurucu hakkında görevi ihmal suçundan son soruşturma açılmasına ve Cumhuriyet Savcısı olan başvurucunun birinci sınıfa ayrıldığı gözetilerek dosyanın Yargıtay'ın ilgili Ceza Dairesine gönderilmesine karar vermiştir. Bu karar, Yargıtay  Ceza Dairesi tarafından CMK'nın  maddesine uygun olarak düzenlenmediğinden 3/11/2011 tarihinde mahkemesine iade edilmiştir. İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesi, 6/1/2012 tarih ve 2012/36  İş sayılı CMK'nın  maddesine uygun kararıyla başvurucu hakkında görevi ihmal suçundan son soruşturma açılmasına ve Cumhuriyet Savcısı olan başvurucunun birinci sınıfa ayrıldığı gözetilerek dosyanın Yargıtay  Ceza Dairesine gönderilmesine karar vermiştir.  İlk Derece Mahkemesi sıfatıyla Yargıtay  Ceza Dairesi, 7/6/2012 tarih ve E.2012/3, K.2012/29 sayılı kararı ile başvurucuyu 3 ay 3 gün hapis cezasına mahkum etmiş ve verilen hapis cezasının 1860,00 TL adli para cezasına çevrilmesine karar vermiştir. Ayrıca, başvurucunun 1 ay 6 gün süre ile kamu görevi ile ilgili hak ve yetkilerin kullanılmasının yasaklanmasına da tedbiren karar verilmiştir. Başvurucunun temyizi üzerine anılan karar, Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 9/4/2013 tarih ve E.2012/MD-1268, K.2013/124 sayılı kararı ile onanarak kesinleşmiştir. Onama gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:" 2009 tarihli inceleme tutanağına göre; Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığında denetimin başladığı 2009 tarihi itibarıyla 541 adet soruşturma evrakının 4 aydan 1 yıl 3 ay 8 güne varan sürelerde işlemsiz bırakıldığının tespit edildiği, Sanığın, Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığının 2007 tarihli iş bölümüne göre; Bakırköy Çocuk Mahkemesinde iddia makamını temsil etmek, mahkemesinden verilen kararlar ile ilgili yazılı emir, karar tashihi, muhakemenin iadesi talepleri ve itiraz işlemleri hakkında mütalaa hazırlamak, yazılı görüş bildirmek, gerektiğinde mahkemesinden verilen kararlar hakkında Yargıtay yoluna başvurmak, Bakırköy  Çocuk Mahkemesince verilen kararları incelemek, nöbet cetveline göre nöbet görevini ifa etmek, adına kayıtlı hazırlık evraklarına bakmak ve gerektiğinde verilecek diğer görevleri yerine getirmekle,2007 tarihli iş bölümüne göre; genel tevzide verilecek soruşturma evraklarına bakmak, Bakırköy  İcra Müdürlüğünün üç aylık ve yıllık teftişini yapmak, Küçükçekmece  Asliye Ceza Mahkemesinin görüldü dosyalarını incelemek, nöbet cetveline göre nöbet görevini ifa etmek, adına kayıtlı hazırlık evraklarına bakmak, gerektiğinde verilecek diğer görevleri yerine getirmekle, 2008 tarihli iş bölümüne göre ise; diğer görevlerinin yanında Küçükçekmece  İcra Müdürlüğünün üç aylık teftişini yapmakla görevlendirildiği,Sanığın, denetim dönemi itibariyle 2007-2007 tarihleri arasında önceki dönemden devir 627, bir başka Cumhuriyet savcısından devrolan 54, ilgili dönem aralığında gelen 96 olmak üzere toplam 777,2007-2009 tarihleri arasında önceki dönemden devren gelen 630, ilgili dönem aralığında gelen 687 adet olmak üzere toplam 317 adet soruşturma evrakına baktığı, görev değişikliği nedeniyle, 480 adet evrakı devrettiği, 742 adet kovuşturmaya yer olmadığına kararı, 943 adet iddianame, 237 adet görevsizlik-yetkisizlik kararı, 4 adet fezleke, 45 adet birleştirme kararı, 13 adet ise başka büroya üst yazıyla elden teslim olmak üzere toplam 984 adedini sonuçlandırdığı, denetimin başladığı tarih itibarıyla uhdesinde 372 soruşturma evrakının bulunduğu, 2009 tarihi itibarıyla uhdesinde bulunan soruşturma evrakının 15 ayrı Cumhuriyet savcısına dağıtıldığı, 2009 tarihli listeye göre dağıtılan soruşturma evrakının 572’sinin karara bağlandığı,...Bununla birlikte, sanığın soruşturma dosyalarıyla ilgili işlemleri zamanında yerine getirme konusunda gerekli hassasiyet, dikkat ve özeni göstermeyerek dosyaların taraflarının mağduriyetine neden olup olmadığının tartışılması gerekmektedir. Suç konusu 541 adet dosyadaki suçlardan dolayı mağdur olan kimselerin kanuni haklarını elde etmeleri gecikmiş ve soruşturmaların olağan sürede sonuçlanmaması nedeniyle şüphelilerin hukuksal durumu da askıda tutularak, şartları varsa bir an önce aklanmaları imkanının önüne geçilmiştir. Bu nedenle, işbölümü gereği sanık Cumhuriyet savcısına düşen soruşturma evrakından 541 adedinde haklarında işlem başlatılan şüphelilerin, makul bir sürede bir karar verilmemesi nedeniyle mağdur oldukları açık olduğu gibi, aynı soruşturmalardaki suç mağdurlarının işlemsiz bırakma eyleminden mağdur oldukları, buna göre şahsi hakların ihlal edildiği ve kişi mağduriyetinin gerçekleştiği konusunda tereddüt bulunmamaktadır.Buna göre, somut olayda 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun  maddesinde yer alan, “kişilerin mağduriyeti” unsuru gerçekleştiğinden, bir suç işleme kararı ile 541 adet dosyada hiç işlem yapmamak şeklinde gerçekleşen ve kişilerin mağduriyetine neden olan eylemin zincirleme biçimde ihmal suretiyle görevi kötüye kullanma suçunu oluşturduğu ve Özel Dairece sanığın 5237 sayılı TCK’nun lehe kabul edilen 6086 sayılı Kanun ile değişik 257/2 ve 43/ maddeleri uyarınca cezalandırılmasına karar verilmesinin isabetli olduğu kabul edilmelidir..." Başvurucu, 11/10/2013 tarihinde nihai karardan haberdar olmuştur. Bireysel başvuru, 11/11/2013 tarihinde yapılmıştır. B. İlgili Hukuk 26/9/2004 tarih ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun  maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:"Kanunda ayrıca suç olarak tanımlanan haller dışında, görevinin gereklerini yapmakta ihmal veya gecikme göstererek, kişilerin mağduriyetine veya kamunun zararına neden olan ya da kişilere haksız bir menfaat sağlayan kamu görevlisi, üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır." 5237 sayılı Kanun’un  maddesinin (5) numaralı fıkrası şöyledir:“Birinci fıkrada sayılan hak ve yetkilerden birinin kötüye kullanılması suretiyle işlenen suçlar dolayısıyla hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde, ayrıca, cezanın infazından sonra işlemek üzere, hükmolunan cezanın yarısından bir katına kadar bu hak ve yetkinin kullanılmasının yasaklanmasına karar verilir. Bu hak ve yetkilerden birinin kötüye kullanılması suretiyle işlenen suçlar dolayısıyla sadece adlî para cezasına mahkûmiyet hâlinde, hükümde belirtilen gün sayısının yarısından bir katına kadar bu hak ve yetkinin kullanılmasının yasaklanmasına karar verilir. Hükmün kesinleşmesiyle icraya konan yasaklama ile ilgili süre, adlî para cezasının tamamen infazından itibaren işlemeye başlar.” 24/2/1983 tarih ve 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu'nun "Soruşturma" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:“Hakim ve savcıların görevden doğan veya görev sırasında işlenen suçları, sıfat ve görevleri gereğine uymayan tutum ve davranışları nedeniyle, haklarında inceleme ve soruşturma yapılması Adalet Bakanlığının iznine bağlıdır. Adalet Bakanı inceleme ve soruşturmayı, adalet müfettişleri veya hakkında soruşturma yapılacak olandan daha kıdemli hakim veya savcı eliyle yaptırılabilir.Soruşturma ile görevlendirilen hakim ve savcılar, adalet müfettişlerinin 101 inci maddedeki yetkilerini haizdirler." 2802 sayılı Kanun'un "Kovuşturma kararı ve ilk soruşturma" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:‘‘Hakim ve savcılar hakkında görevden doğan veya görev sırasında işledikleri suçlar nedeniyle kovuşturma yapılması gerekli görüldüğü takdirde evrak, Adalet Bakanlığınca ilgilinin yargı çevresinde bulunduğu ağır ceza mahkemesine en yakın ağır ceza mahkemesi Cumhuriyet savcılığına; Adalet Bakanlığı merkez, bağlı ve ilgili kuruluşlarında görevli hakim ve savcılar hakkındaki evrak ise Ankara Cumhuriyet Savcılığına gönderilir.Cumhuriyet savcısı beş gün içinde iddianamesini düzenleyerek evrakı, son soruşturmanın açılmasına veya son soruşturmanın açılmasına yer olmadığına karar verilmek üzere ağır ceza mahkemesine verir.İddianamenin bir örneği Ceza Muhakemesi Kanunu gereğince, hakkında kovuşturma yapılana tebliğ olunur. Bu tebliğ üzerine ilgili, Kanunda yazılı süre içinde delil toplanmasını ister veya kabul edilebilir istekte bulunursa bu husus göz önünde tutulur ve gerekirse soruşturma başkan tarafından derinleştirilir. " 2802 sayılı Kanun'un "Son soruşturma mercileri" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"Haklarında son soruşturma açılmasına karar verilenlerden ; birinci sınıfa ayrılmış olanlarla ağır ceza mahkemeleri heyetine dahil bulunan hakim ve Cumhuriyet savcılarının, son soruşturmaları Yargıtayın görevli ceza dairesinde görülür.Birinci fıkra dışındaki hakim ve savcıların son soruşturmaları, yargı çevresi içinde bulundukları ağır ceza mahkemesinde yapılır."