Haklar: İfade özgürlüğü

Başvuru, başvurucunun sosyal medya hesabından yaptığı bir paylaşım nedeniyle terörle mücadelede görev almış kişileri hedef gösterme suçundan cezalandırılmasının ifade özgürlüğünü ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 31/5/2021 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu, "vankolektif" isimli bir Twitter hesabının sahibidir. Van İl Jandarma Komutanlığı tarafından yapılan araştırmada başvurucunun iki ayrı paylaşımda bulunduğu ve "işkenceraporu" isimli başka bir Twitter hesabı üzerinden yapılan bir paylaşımı 2/11/2020 tarihinde retweet ettiği yani kendi hesabından tekrar paylaştığı tespit edilmiştir. Anılan paylaşımlar şöyledir:"Van'da askerler tarafından helikopterden atılarak öldürülen [S.T.] ve hafızasını yitiren [O.Ş.nin] sesi olan Mezopotamya ajansı emekçileri ... gözaltına alındı. Halka yaptığımız zulmü duyurmak suç değil.""Van'da 55-60 yaşında hiçbir suçu yokken iki köylüyü nefret ettikleri için helikopterden atan ölmemişler diye yüz kişiyle döven memurlar tutuklanmadı! Bu zulmün haberini yapan gazeteciler tutuklandı!" Başvurucunun retweet ettiği paylaşım ise şöyledir:"Van'da askerler tarafından helikopterden atılarak öldürülen [S.T.] ve [O.Ş.] vakasıyla ilgili olarak, Vali [E.B.], Başsavcı [O.D], savcı [İ.K.], Van İl Jandarma Komutanı Tuğgeneral [Y.Y.] işkence şüphelileri olarak sitemize kayıt edilmişlerdir #işkenceraporu''. Retweet edilen son paylaşımın incelenmesi neticesinde kamu görevlilerinin "şüpheliler" adı altında, liste şeklinde tek tek isimlerinin, fotoğraflarının ve yapmakta oldukları kamu görevlerinin belirtildiği ve "şüpheli no" şeklinde bir ibareyle paylaşımda bulunulduğu görülmüştür. Paylaşımların tespit edilmesi üzerine Van Cumhuriyet Başsavcılığının başlattığı soruşturma sonucunda başvurucu hakkında kamu görevlisine hakaret ve terörle mücadelede görev almış kişileri hedef gösterme suçlarından kamu davası açılmıştır. Yargılamayı yapan Van  Ağır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) başvurucunun kamu görevlisine hakaret suçundan beraatine, terörle mücadelede görev almış kişileri hedef gösterme suçundan 2 yıl 6 ay hapis cezasına karar vermiştir. Mahkeme, mahkûmiyete esas olarak başvurucu tarafından retweet edilen bahse konu paylaşımı almıştır (bkz. § 6). Mahkeme, karar gerekçesinde paylaşımda adı geçen Cumhuriyet Savcısı İ.K.nın Başsavcılık tarafından yapılan iş bölümüne göre terör suçlarına bakmakla görevli olduğunu, bu iş bölümünün yalnızca Başsavcılık tarafından bilindiğini, bu nedenle kamuya açık bir bilgi olmadığını vurgulamıştır. Mahkeme, kararında Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nde düzenlenen ifade özgürlüğüne atıf yapmış ve başvurucunun üzerine atılı suçla ifade özgürlüğü arasındaki ilişkiyi değerlendirerek şu gerekçelere yer vermiştir:"Sanığın yöneticisi ve kullanıcısı olduğu 'vankolektif' isimli twitter sayfasında katılanların fotoğraflarını, isimlerini, görev yerlerini açıkça, Van  Başsavcılığınca yürütülen bir soruşturmadan kaynaklanan iş ve işlemleri nedeniyle '#işkenceşüphelileri' olarak herkese açık olan sayfasında terör örgütlerine hedef olarak gösterdiği, bu paylaşımın haber verme niteliğinde bir düşünce açıklaması kapsamında olmadığı, ifade özgürlüğü sınırlarına aşacak şekilde katılanların güvenliklerini tehlikeye düşürecek nitelikte olduğu, kişilerin güvenliklerinin tehlikeye düşüren durumlarda ifade özgürlüğünün ortadan kalkacağı, katılanların görevleri gereği tüm terör örgütlerine karşı mücadelede aktif olarak görev aldıkları, gerek adli soruşturmaların yürütülmesi, gerek idari yönden asayişin sağlanması bakımından terör örgütlerine karşı verilen mücadelede bulunan katılanların açık kimlik bilgilerini, fotoğraflarını ve görev yerlerini paylaşarak terör örgütlerine hedef olarak gösterdiği, paylaşımın 'retweet' olarak yapılmasının sorumluluğu ortadan kaldırmayacağı anlaşılmakla sanığın cezalandırılmasına ... karar vermek gerekmiştir." Başvurucunun istinaf talebinde bulunması üzerine kararı inceleyen Van Bölge Adliye Mahkemesi  Ceza Dairesi 20/4/2021 tarihinde istinaf başvurusunun esastan reddine kesin olarak karar vermiştir.  Başvurucu, süresi içinde bireysel başvuruda bulunmuştur. A. Ulusal Hukuk 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun "Açıklama ve yayınlama" kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkra şu şekildedir: "İsim ve kimlik belirterek veya belirtmeyerek kime yönelik olduğunun anlaşılmasını sağlayacak surette kişilere karşı terör örgütleri tarafından suç işleneceğini veya terörle mücadelede görev almış kamu görevlilerinin hüviyetlerini açıklayanlar veya yayınlayanlar veya bu yolla kişileri hedef gösterenler bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır."B. Uluslararası Hukuk Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Sürek/Türkiye (No.1) (B. No: 26682/95, 8/7/1999, §§ 61, 62) kararında haftalık bir dergide yayımlanan ve Türkiye'nin güneydoğusunda devlet tarafından gerçekleştirilen askerî operasyonları eleştiren iki okuyucunun mektubu nedeniyle mahkûmiyetine karar verilen dergi sahibinin ifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasıyla yaptığı başvuruda, anılan mektuplarda yer alan ifadelerin şiddeti meşrulaştırdığı değerlendirmesi yanında bazı şahısların isminin açıkça verilmesinin onlara karşı nefreti teşvik edici olduğunu ve bu şahısları muhtemel bir fiziksel şiddet tehlikesi altında bıraktığını vurgulayarak başvurucunun ifade özgürlüğünün ihlal edilmediğine karar vermiştir. AİHM, karara ilişkin değerlendirmesinde bölgedeki şiddet iklimine vurgu yapmış; bölgenin kendine özgü koşulları nedeniyle sorumluluğu olduğu iddia edilen kişilere karşı köklü ve mantık dışı bir nefret uyandırarak bölgede daha fazla şiddete sebebiyet verebilecek ifadelerin ifade özgürlüğü korumasından yaralanamayacağını belirtmiştir. AİHM Sürek/Türkiye (No.2) (B. No: 24122/94, 8/7/1999, § 50) kararında, bir haber makalesinde kolluk görevlilerinin isminin açıkça verilmesi nedeniyle ceza verilmesinin basının kamu yararına olan konularda açık tartışmaya katkısını yıldırabilecek nitelikte olduğu kanaatine varmıştır. Bu kararda AİHM, başvuruya konu haber makalesinde ifşa edilen bilgilerin başka gazetelerde yayımlanıp yayımlanmadığı meselesini de ele almıştır. Habere dayanak teşkil eden basın açıklamasının başka gazetelerde yayımlanması nedeniyle ifşa olarak kabul edilen bilginin daha önce alenileştirilmesinin ilgili yetkililerin kimliklerinin korunmasına ilişkin amacı önemli ölçüde ortadan kaldırdığına ve sınırlamayla engellenmesi amaçlanan zararın vuku bulduğuna dair tespitlerde bulunmuştur. Saygılı ve Falakoğlu/Türkiye (B. No: 39457/03, 21/10/2008) kararında AİHM, Yeni Evrensel isimli gazetede yer alan bir haber nedeniyle verilen mahkûmiyet kararını incelemiştir. Gazetenin 22/2/2001 tarihli nüshasında yayımlanan "Kaçırma olayları arttı" başlıklı haberde HADEP Cizre İlçe Başkanı nin jandarma komutanlığı tarafından tehdit edildiği, gerekçe gösterilmeden gözaltına alındığı belirtilmiş; olayların sorumlusu olarak Şırnak Jandarma Alay Komutanı Albay E. gösterilmiştir. Yargılamayı yapan mahkeme, haberin Albay E.nin silahlı terör örgütlerine hedef gösterilmesi amacıyla kaleme alındığına karar vererek gazetenin sahibi ve yazı işleri müdürünün cezalandırılmasına karar vermiştir. Kararı inceleyen AİHM, demokratik bir toplumda basının rolü ve önemi üzerine tespitlerde bulunduktan sonra yerel mahkemenin konumu itibarıyla en azından kendi bölgesinde iyi tanınacak bir albayın kimliğinin gizlenmesi ile isminin kamu yararına ifşa edilmesi arasında bir menfaat dengesi gözetmediğini belirtmiştir. Bu bağlamda AİHM, hakaret içeren bazı kısımlar haricinde makale bir bütün olarak ele alındığında makalenin bir kamu görevlisine karşı şiddete teşvik ettiği, dolayısıyla albayı önemli bir şiddet tehlikesiyle karşı karşıya bıraktığı şeklinde yorumlanamayacağı, dolayısıyla ifade özgürlüğünün ihlal edildiği sonucuna ulaşmıştır. AİHM, Ergin ve Keskin/Türkiye (B. No: 63926/00, 16/6/2005) kararında yine terörle mücadelede görev almış kişileri hedef gösterme suçundan verilen bir mahkûmiyet kararını incelemiştir. Somut olayda başvurucuların sahibi olduğu Günlük Emek isimli gazetede yayımlanan "Karadeniz’de kontra planı" ve "K. kimdir?" başlıklı makaleler nedeniyle gazetenin toplatılması ile yayınlarının durdurulmasına karar verilmiş, ayrıca başvurucular cezalandırılmıştır. AİHM, makalenin Karadeniz Bölgesi'ne yeni atanan jandarma komutanının aldığı yeni kararların eleştirisine dayalı olduğunu tespit ettikten sonra terörle mücadelede yaşanan güçlükleri gözönünde bulundurduğunu, makalede yer alan bazı bölümlerin Türk Hükûmetinin olumsuz yönlerini eleştirdiğini ancak şiddetin teşvik edilmediğini, kin ve nefret içerikli bir beyanın dile getirilmediğini belirtmiştir.