Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, epilepsi hastası olan başvurucunun hapis cezasının infazına ara verilmesi talebinin reddedilmesi nedeniyle insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 15/12/2014 tarihinde Ankara  Asliye Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir. İkinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 6/2/2015 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından 3/3/2016 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık tarafından başvuruya ilişkin görüş sunulmamıştır. A. Olaylar  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: Erzurum  Ağır Ceza Mahkemesinin 21/9/2004 tarihli ve E.2004/98, K.2004/86 sayılı kararı ile "Türkiye Cumhuriyeti Devletinin topraklarının tamamını veya bir kısmını devlet idaresinden ayırmaya matuf suç işlemek" eyleminden başvurucunun “ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezası” ile cezalandırılmasına karar verilmiştir. Bu karar, Yargıtay ilgili dairesince 7/1/2005 tarihinde onanarak kesinleşmiştir. Erzurum  Ağır Ceza Mahkemesinin 2/7/2008 tarihli E.2004/98, K.2004/86 sayılı ek kararı ile başvurucu hakkında hükmedilen "ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezası", 04/11/2004 tarihli ve 5252 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un  maddesi gereğince "ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına" dönüştürülmüştür. Anılan karar temyiz edilmeksizin 6/8/2008 tarihinde kesinleşmiştir. Başvurucu başvuru formunda bildirmediği bir tarihte Kırıkkale F Tipi Ceza İnfaz Kurumuna sevk edilmiştir. Başvurucu, beyanına göre 28/4/2009 tarihinde Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesinde beyin tümörü ameliyatı olmuş, bu ameliyattan sonra epileptik nöbetler geçirmesi nedeniyle cezaevinde üç kişilik odada tutulmaya başlamıştır. Başvurucu 5/1/2010 tarihinde Ankara 1 No.lu F Tipi Ceza İnfaz Kurumuna sevk edilmiştir. Başvurucu sonraki bir tarihte Denizli D Tipi Ceza İnfaz Kurumuna sevk edilmiştir.  Anılan Cezaevinde bulunduğu dönemde Denizli Devlet Hastanesi Sağlık Kurulunun 24/5/2012 tarihli ve 4714 sayılı raporu ile başvurucunun nadiren epileptik nöbet geçirdiği, ancak nöbet geçirdiğinde hızlı müdahale edilmesi için tek başına kalmayacağı bir koğuşta tutulmasının uygun olduğu bildirilmiştir. Belirtilen rapora istinaden başvurucunun avukatı 3/6/2013 tarihli dilekçe ile Denizli Cumhuriyet Başsavcılığına müracaatta bulunarak infazın ertelenmesi talebinde bulunmuştur. Denizli Cumhuriyet Başsavcılığının 7/6/2013 tarihli yazısı ile Denizli D Tipi Ceza İnfaz Kurumundan başvurucunun tam teşekküllü bir hastaneye sevk edilerek sağlık kurulu raporunun alınması istenmiştir. Denizli Devlet Hastanesi Sağlık Kurulunun 12/6/2013 tarihli ve 3065 sayılı raporunun ilgili kısımları şöyledir:"OPERE BEYİN TÜMÖRÜ, SAĞ FRONTAL LOBDAN OPERE, POSTOP DEĞİŞİKLİK, NÜKS YOK + EPİLEPSİ HASTA İZLEMDE OLUP CEZA İNFAZ KURUMU KOŞULLARINDA HAYATINI YALNIZ İDAME ETTİREBİLECEĞİNE İTTİFAKLA KARAR VERİLDİ."  Anılan rapor üzerine Denizli Cumhuriyet Başsavcılığının 27/6/2013 tarihli ve 2012/7-259, 2013/203 sayılı kararı ile tıbbi raporlara göre başvurucunun hayatını ceza infaz kurumunda idame ettirebileceği gerekçesiyle başvurucunun infazın ertelenmesi (infaza ara verme) talebinin reddine karar verilmiştir. Başvurucu 15/7/2013 tarihli dilekçe ile bu karara itiraz etmiştir. Erzurum  Ağır Ceza Mahkemesinin 14/8/2013 tarihli ve 2013/366 Değişik İş sayılı kararı ile başvurucunun itirazının reddine karar verilmiştir. Başvurucu yaklaşık bir yıl sonra yeniden sağlık kuruluna sevk edilmiştir. Denizli Devlet Hastanesi Sağlık Kurulunun 10/7/2014 tarihli ve 6490 sayılı raporu ile başvurucunun nadiren epileptik nöbet geçirdiği ancak nöbet geçirdiğinde hızlı müdahale edilmesi için tek başına kalmayacağı bir koğuşta tutulmasının uygun olduğu yönünde oybirliğiyle görüş bildirilmiştir. Anılan rapor üzerine Denizli Cumhuriyet Başsavcılığının 25/7/2014 tarihli ve 2012/7-259, 2014/161 sayılı kararı başvurucunun infazın ertelenmesi (infaza ara verme) talebinin reddine karar verilmiştir. Anılan kararın ilgili kısımları şöyledir:"... [H]ükümlünün daha evvelki erteleme talebine ilişkin Devlet Hastanesi Baştabipliği'nin 12/06/2103 gün ve 2013/3065 sayılı raporu ile hayatını ceza infaz kurumunda yalnız idame ettirebileceği bildirildiğinden 27/06/2013 gün ve 2012/7-259 İlam, 2013/203 [k]arar no sayılı kararımız ile talebin reddine karar verildiği, hükümlünün tekrar talebi üzerine Denizli Devlet Hastanesi Baştabipliğinin 10/07/2014 gün ve 6490 [r]apor [n]o sayılı rapor ile hükümlünün epileptik nöbet geçirdiğinde hızlı müdahale edilmesi için birden fazla kişinin bulunduğu bir koğuşta kalması halinde cezaevi koşullarında hayatını tek başına idame ettirebileceği bildirildiğinden, 5275 [s]ayılı Yasa'nın  [m]addesi gereği sağlık nedeniyle cezasının ertelenmesi/ara verilmesi talebinin reddine, aynı [K]anun'un  maddesi gereği kararın tebliğ tarihinden itibaren hükmü veren mahkemeye 7 gün içinde itiraz yolu açık olmak üzere karar verildi." Başvurucunun bu karara yaptığı itiraz, Erzurum  Ağır Ceza Mahkemesinin 25/8/2014 tarihli ve 2013/516 Değişik İş sayılı kararı ile aldırılan doktor raporları doğrultusunda verilen kararın usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle reddedilmiştir.  Ret kararı 18/11/2014 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu 15/12/2014 tarihinde süresi içinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurucu, sonraki süreçte Ankara 2 No.lu F Tipi Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumuna sevk edilmiş olup başvuru tarihi itibarıyla anılan Cezaevinde bulunmaktadır.B. İlgili Hukuk 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un  maddesi şöyledir."...(2) Diğer hastalıklarda cezanın infazına, resmî sağlık kuruluşlarının mahkûmlara ayrılan bölümlerinde devam olunur. Ancak bu durumda bile hapis cezasının infazı, mahkûmun hayatı için kesin bir tehlike teşkil ediyorsa mahkûmun cezasının infazı iyileşinceye kadar geri bırakılır. (3) Yukarıdaki fıkralarda belirtilen geri bırakma kararı, Adlî Tıp Kurumunca düzenlenen ya da Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenip Adlî Tıp Kurumunca onaylanan rapor üzerine, infazın yapıldığı yer Cumhuriyet Başsavcılığınca verilir. Geri bırakma kararı, mahkûmun tâbi olacağı yükümlülükler belirtilmek suretiyle kendisine ve yasal temsilcisine tebliğ edilir. Mahkûmun geri bırakma süresi içinde bulunacağı yer, kendisi veya yasal temsilcisi tarafından ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına bildirilir. Mahkûmun sağlık durumu, geri bırakma kararını veren Cumhuriyet Başsavcılığınca veya onun istemi üzerine, bulunduğu veya tedavisinin yapıldığı yer Cumhuriyet Başsavcılığınca, sağlık raporunda belirtilen sürelere, bir süre bulunmadığı takdirde birer yıllık dönemlere göre bu fıkrada yazılı usule uygun olarak incelettirilir. İnceleme sonuçlarına göre geri bırakma kararını veren Cumhuriyet Başsavcılığınca, geri bırakmanın devam edip etmeyeceğine karar verilir. Geri bırakma kararını veren Cumhuriyet Başsavcılığının istemi üzerine, mahkûmun izlenmesine yönelik tedbirler, bildirimin yapıldığı yerde bulunan kolluk makam ve memurlarınca yerine getirilir. Bu fıkrada yazılı yükümlülüklere aykırı hareket edilmesi hâlinde geri bırakma kararı, kararı veren Cumhuriyet Başsavcılığınca kaldırılır. Bu karara karşı infaz hâkimliğine başvurulabilir. ...(6) (Ek: 24/1/2013-6411/3 md.) Maruz kaldığı ağır bir hastalık veya engellilik nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız idame ettiremeyen ve toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağı değerlendirilen mahkûmun cezasının infazı üçüncü fıkrada belirlenen usule göre iyileşinceye kadar geri bırakılabilir." 5275 sayılı Kanun'un "Hükümlünün muayene ve tedavisi" kenar başlıklı  maddesi şöyledir: "(1) Kurumun sağlık koşullarının düzenlenmesi, hükümlünün acil veya olağan muayene ve tedavisi kurumun hekimi tarafından yapılır. Genel veya hastalık nedeniyle yapılan tüm muayene ve tedavi sonuçları, sağlık izleme kartına işlenir ve dosyasında saklanır.(2) Sağlık Bakanlığı ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile üniversitelerin sağlık kuruluşları, hükümlülerin tedavileri bakımından gerekli yardımları yapmakla görevlidirler.(3) Rızası olsa bile hiçbir hükümlü üzerinde tıbbî deney yapılamaz." 5275 sayılı Kanun'un "Hastaneye sevk" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"(1) Hükümlünün sağlık nedeniyle hastaneye sevkine gerek duyulduğunda durum, kurum hekimi tarafından derhâl bir raporla ceza infaz kurumu yönetimine bildirilir." 5275 sayılı Kanun'un "İnfazı engelleyecek hastalık hâli" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"(1) Kurum hekimi veya görevli hekim tarafından yapılan muayene ve incelemeler sonucunda hükümlünün cezasını yerine getirmesine engel olabilecek hastalığı saptanırsa durum, kurum yönetimine bildirilir.”