Haklar: Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı

Başvuru, gözaltı ve tutuklamanın hukuki olmaması, tutukluluğun makul süreyi aşması, soruşturma dosyasına erişimin kısıtlanması, tutukluluğa itiraz ve tahliye taleplerinin kısa sürede incelenmemesi, tutukluluk incelemelerinin hâkim/mahkeme önüne çıkarılmaksızın yapılmaması nedenleriyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının; usulüne uygun olmayan arama ve elkoyma kararları ile soruşturma listesinin basına sızdırılması nedeniyle özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı ile masumiyet karinesinin; gözaltında tutma koşulları ile maruz kalınan birtakım muameleler nedeniyle de işkence ve kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 14/2/2017 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.   Başvuru formları ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî bir darbe teşebbüsüyle karşı karşıya kalmış, bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde olağanüstü hâl ilan edilmesine karar verilmiş ve olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihine kadar birçok kez uzatılmıştır. Kamu makamları ve yargı organları -olgusal temellere dayanarak- bu teşebbüsün arkasında Türkiye'de çok uzun yıllardır faaliyetlerine devam eden ve son yıllarda Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanması (PDY) olarak isimlendirilen bir yapılanmanın olduğunu değerlendirmişlerdir (Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, §§ 12-25). Darbe teşebbüsü sırasında ve sonrasında ülke genelinde darbe girişimiyle bağlantılı ya da doğrudan darbe girişimiyle bağlantılı olmasa bile FETÖ/PDY'nin kamu kurumlarındaki örgütlenmesinin yanı sıra eğitim, sağlık, ticaret, sivil toplum ve medya gibi farklı alanlardaki yapılanmasına yönelik olarak Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından soruşturmalar yürütülmüş; çok sayıda kişi hakkında gözaltı ve tutuklama tedbirleri uygulanmıştır (Aydın Yavuz ve diğerleri, § 51; Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/23672, 11/1/2018, § 12). En son Ankara İdare Mahkemesi hâkimi olarak görev yapmakta iken Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun (HSYK) 16/7/2016 tarihli kararı ile başvurucunun görevden uzaklaştırılmasına ve 24/8/2016 tarihinde meslekten çıkarılmasına karar verilmiştir. Darbe teşebbüsü sonrasında Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından başlatılan soruşturma kapsamında başvurucu 17/7/2016 tarihinde gözaltına alınmıştır. Başvurucu 20/7/2016 tarihinde Ankara Cumhuriyet Başsavcılığında (Başsavcılık) ifade vermiştir. Başvurucunun ifade alma işlemi sırasında müdafii de hazır bulunmuştur. Başvurucu ifadesinde özetle sadece üniversite hazırlık döneminde (1997-1998 yıllarında) örgüte müzahir dershaneye gittiğini, bunun dışında ne üniversite döneminde ne de meslek hayatında örgüte müzahir herhangi bir evde ya da yurtta kaldığını, örgütün toplantılarına katılmadığını, burs ya da bağış altında örgüte para göndermediğini, Bank Asyada hesabının bulunmadığını, HSYK seçimleri sürecinde herhangi bir çalışmanın içinde yer almadığını, mesleği süresince herhangi bir sebeple yurt dışı görevi almadığını, aynı şekilde adaylık döneminde Adalet Akademisinde de herhangi bir görev üstlenmediğini ve suçlamaları kabul etmediğini beyan etmiştir. Başvurucu, Başsavcılık tarafından silahlı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanması istemiyle 21/7/2016 tarihinde Ankara  Sulh Ceza Hâkimliğine sevk edilmiştir. Başvurucu, müdafii huzurunda yaptığı savunmasında önceki anlatımlarına benzer beyanlarda bulunmuştur. Başvurucu, Ankara  Sulh Ceza Hâkimliğince yapılan sorgusunun ardından 21/7/2016 tarihinde, silahlı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmıştır. Tutuklama kararının ilgili kısmı şöyledir:"...isnat edilen Silahlı Terör Örgütüne üye olma suçundan vasıf ve mahiyeti, mevcut delil durumu, dosyada mevcut tutanaklar, üzerlerine atılı suçu işlediklerine dair kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin bulunması, üzerlerine atılı suçun CMK 100 maddesinde öngörülen katalog suçlardan olması, yasada öngörülen ceza miktarı nedeni ile verilen tutuklama kararının ölçülü oluşu ve adli kontrol uygulamasının yetersiz kalacağı anlaşılmakla şüphelilerin CMK  ve devamı maddeleri gereğince ayrı ayrı TUTUKLANMALARINA... [karar verildi.]" Başvurucu tutuklama kararına itiraz etmiş, Ankara  Sulh Ceza Hâkimliği 19/8/2016 tarihinde itirazın reddine kesin olarak karar vermiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:"Ankara  Sulh Ceza Hâkimliğinin ... sorgu sayılı tutuklama kararının gerekçesinde hukuka aykırı herhangi bir isabetsizlik bulunmadığı, tutuklama tarihinden bu yana ....[S.Z.] ... lehlerine herhangi bir değişiklik olmadığı ve ülkenin içinde bulunduğu olağanüstü hal de dikkate alınarak itirazlarının ayrı ayrı REDDİNE, .. tutukluluk hallerinin ayrı ayrı DEVAMINA ... kesin olarak karar verildi." Başsavcılık nezdinde devam eden soruşturma sürecinde başvurucunun tutukluluk hâli ile ilgili olarak Ankara  Sulh Ceza Hâkimliği 8/11/2016 tarihli karar ile tutukluluğun devamına hükmetmiş, bu karara karşı yapılan itiraz ise Ankara  Sulh Ceza Hâkimliğinin 10/1/2017 tarihli kararı ile kesin olarak reddedilmiştir. Nihai karar başvurucuya 23/1/2017 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 14/2/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  Başsavcılığın 8/1/2018 tarihli iddianamesiyle başvurucunun silahlı terör örgütüne üye olma suçundan cezalandırılması istemiyle hakkında kamu davası açılmıştır. İddianamede bu suçlamaya esas alınan olgular şöyle özetlenebilir:- Başvurucu, HSYK'nın 24/8/2016 tarihli kararı ile meslekten ihraç edilmiştir.-Emniyet Genel Müdürlüğünce ByLock veri tabanı üzerinde yapılan inceleme neticesinde düzenlendiği ifade edilen ByLock Tespit ve Değerlendirme Tutanağı'nda başvurucunun 14/8/2014 tarihinde ByLock uygulamasını kullandığı belirtilmiş, UYAP kayıtlarına göre tespit edilen hattın başvurucuya ait olduğu belirlenmiştir.- Gizli tanık Yıldırım, Başsavcılık tarafından alınan 5/10/2016 tarihli ifadesinde başvurucunun örgüt mensubu olduğunu bildiğini beyan etmiştir.-Kahramanmaraş Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen soruşturma kapsamında şüpheli sıfatı ile 28/10/2016 tarihinde ifadesi alınan İ.E. başvurucunun örgüt mensubu olduğunu bildiğini beyan etmiştir.- T.A., Başbakanlık İletişim Merkezine (BİMER) 23/7/2016 tarihinde yaptığı müracaatta başvurucunun örgüt mensubu olduğunu iddia etmiştir. Ankara  Ağır Ceza Mahkemesi 25/1/2018 tarihinde iddianamenin kabulüne karar vermiş ve E.2018/10 sayılı dosya üzerinden kovuşturma aşaması başlamıştır. Başvurucunun örgütle irtibatlı olduğunu iddia eden gizli tanık Yıldırım'ın kovuşturma aşamasında alınan beyanının ilgili kısmı şöyledir: "Ben 2009 yılından beri idari hakimlik görevi yapmaktayım. Bu şahısla2007 yılında hakimlik stajı yaparken gitmiş olduğum cemaatin toplantılarında tanıştım. 2007-2009 yılları arasında Ankara dayapmış olduğumuz cemaat toplantılarında görüştük. 2009 yılında farklı yerlere atandık. Ben Urfa da görev yaparken kendisi Antep'teydi. Busüreçte de bir iki defa görüştük. 2011 yılında ben Malatya'ya atandım. Bu tarihten sonra bu şahısla iletişimimiz kopmuştur. Bu şahısla gitmiş olduğum sohbetlerde dini konuların yanında Fethullah Gülen'in kitapları okunur, videoları izletiliyordu. Bu sohbetlerde bağış adı altında bizden herhangi bir talepte bulunulmadı, himmet arada alınıyordu. Himmet aldığım aylığın %10 u kadarıydı. [S.Z.] de himmet veriyordu...bu şahısla 2011 yılından sonra görüşmedim. Bu nedenle 17-25 Aralık sürecindeki tutumunu bilmiyorum. Diyeceklerim bunlardan ibarettir." Başvurucunun örgütle irtibatlı olduğuna dair ifade veren diğer tanık İ.E. nin kovuşturma aşamasında alınan beyanının ilgili kısmı şöyledir: "... iddianamede ismi geçen Sanık [S.Z.] isimli şahsı tanırım, 2010 yılında Gaziantep idare mahkemesi hakimliğine geçici olarak görevlendirilmiştim, sanık [S.Z.] da Gaziantep  İdare mahkemesine hakim olarak görev yapmaktaydı, göreve başladıktan belli bir süre sonra hayırlı olsun manasında benim ev ziyaretime geldi, belirli bir süre geçtikten sonra bana dönem arkadaşım olan Yüksel'in selamını ileterek bana Fethullah Gülen'in sonsuz Nur isimli kitabını verdi, benimle olan görüşmelerinde Kuranı Kerim, Cevşen ve risale okumayı teklif etti, bana her ay görüşelim diyordu ancak ben 2-3 ayda bir [S.Z.] ile görüşebiliyordum, görüşmelerimiz 2012 yılı Yaz aylarına kadar devam etti, bu süreç içerisinde ben sanığın her hangi bir şiddet, siyasi eylem içeren her hangi bir ifadesine şahit olmadım, sanığın bir program kullandığına, gazete, dergi gibi yayınlara abone olduğuna veya himmet verdiğine şahit olmadım, görüşmlerimiz sohbet ortamında değil birebir benim evimde yada kendisinin evinde yukarıda dediğim gibi 2-3 ayda bir oluyordu, başkaca bir eylemine şahit olmadım, sadece bir kez kurban parası verdiğimi hatırlıyorum diyeceklerim bundan ibarettir." Başvurucunun örgütle irtibatlı olduğuna dair BİMER'e müracaatta bulunan T.A.nın kovuşturma aşamasında alınan beyanının ilgili kısmı şöyledir: "Ben sanıkla 1999-2003 yılları arasında Süleyman Demirel Üniversitesinde birlikte okuduk, bu dönemde sanığın Fetöye ait örgüt evlerinde kaldığını biliyorum, bende arkadaşım olduğu için sanığı ziyarete gittiğimde evde ismini hatırlamadığım ve tanımadığım başka kişiler de vardı, bu evde Fetöye ait videolar izlenirdi." Kovuşturma aşamasında yapılan araştırmalar neticesinde başvurucunun Digitürk abonesi olduğu ancak sonrasında aboneliğini iptal ettirdiği, aboneliğin iptaline ilişkin ses kaydında ise ''Yumurcak TV kapatıldığı için iptal ettirmek istiyorum.'' dediği tespit edilmiştir. Başvurucunun katılımı ile 25/4/2018 tarihinde yargılamanın ilk duruşması gerçekleştirilmiş; 30/10/2018 tarihinde görülen duruşmada da başvurucunun tahliyesine karar verilmiştir. Tahliye kararının gerekçesi şöyledir:"Sanığın üzerine atılı suç ile ilgili savunmasını tamamladığı, sabit ikametgah sahibi olduğu, karartacak bir delil bulunmadığı, şahsi ve ailevi mağduriyeti, tutukluluktan beklenen amacın hasıl olduğu gözetilerek, CMK 109 madde gereğince yurtdışı çıkış yasağı ve pazar günü olmak üzere haftada bir gün imza adli kontrol tedbirleri uygulanmak sureti ile TAHLİYESİNE... [karar verildi.]" Ankara  Ağır Ceza Mahkemesi 10/4/2019 tarihli kararı ile başvurucunun silahlı terör örgütüne üye olma suçundan 6 yıl 3 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına karar vermiştir. Mahkûmiyet kararının gerekçesinde genel olarak ByLock tespiti, tanık beyanları ile Yumurcak TV ve Digitürk aboneliğine ilişkin kayıtlara dayanıldığı anlaşılmıştır. Dava, bireysel başvuru incelemesinin yapıldığı tarih itibarıyla istinaf incelemesinde derdesttir.  İlgili hukuk için bkz. Adem Türkel, B. No: 2017/632, 23/1/2019, §§ 24-39; Mustafa Özterzi [GK], B. No: 2016/14597, 31/10/2019, §§ 33-; Salih Sönmez, B. No: 2016/25431, 28/11/2018, §§ 33-