Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, özlük haklarının ödenmesi talebinin reddine dair işlemin iptali için açılan davanın süre aşımı yönünden reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.   Başvuru 31/7/2015 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvurucu, Jandarma Astsubay Temel Kursu'na (kurs) katılmak için başvuruda bulunmuş ve yapılan sınavda başarılı olmuştur. Güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanması nedeniyle başvurucu, kursa kabul edilmemiştir.  Başvurucu, kursa kabul edilmemesine ilişkin 9/3/2011 tarihli Jandarma Genel Komutanlığı işlemine karşı Ankara  İdare Mahkemesi nezdinde iptal davası açmıştır.  Ankara  İdare Mahkemesi söz konusu işlemi 31/10/2011 tarihli kararıyla iptal etmiştir. İptal gerekçesinde başvurucunun kursa kabul edilmemesine sebep olarak gösterilen yasa dışı siyasi faaliyete ilişkin somut bir tespitin bulunmadığı vurgulanmış ve salt bilgi notu esas alınarak tesis edilen işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı ifade edilmiştir.Karar temyiz edilmeden 21/2/2012 tarihinde kesinleşmiştir.  Başvurucu bu sürecin ardından yargı kararı gereği kursa kabul edilmiş ve 30/8/2012 tarihinde astsubay olarak atanmıştır.  Başvurucu 12/9/2012 tarihinde, yargı kararı ile hukuka aykırılığı saptanan işlem sonucu yoksun kaldığı parasal hakların tarafına ödenmesi için idari başvuruda bulunmuş ancak talep zımnen reddedilmiştir. Başvurucu söz konusu ret işleminin iptali için Askeri Yüksek İdare Mahkemesi (AYİM) nezdinde iptal davası açmıştır.  AYİM Üçüncü Dairesi 7/1/2013 tarihli kararıyla davayı görev yönünden reddetmiştir. Ret gerekçesinde başvurucunun tazminat istemine dayanak olan kursa alınmama işleminin iptali davasına Ankara  İdare Mahkemesi tarafından bakıldığı ve istemin bu davanın sonucuna dayandığı vurgulanarak uyuşmazlığın idari yargının görev alanı içinde kaldığı ifade edilmiştir.  Bu karar üzerine başvurucu, özlük haklarının tazmini talebinin reddine yönelik işlem için açtığı davayı Ankara  İdare Mahkemesi nezdinde yinelemiştir.  Ankara  İdare Mahkemesi 14/2/2013 tarihli kararıyla davayı süre aşımı nedeniyle reddetmiştir.  Ret gerekçesinde öncelikle 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun dava açma süresine ilişkin hükümleri hatırlatılmıştır. Davanın iptal davası olarak açılmış ise de aslında 2577 sayılı Kanun'un  maddesi uyarınca iptal davası üzerine açılan tam yargı davası niteliğinde olduğu vurgulanmıştır. Bu bağlamda başvurucunun kursa alınmama işleminin iptali yönünde verilen kararın kesinleştiği 21/2/2012 tarihinden itibaren altmış gün içinde dava açması ya da bu süre içinde idareye başvurarak verilecek ret cevabı üzerine dava açması gerekirken bu sürelerin geçirilmesinin ardından 12/9/2012 tarihinde yaptığı başvuru üzerine açtığı davanın süre aşımına uğradığı ifade edilmiştir.  Ret kararı Danıştay Onikinci Dairesinin 25/12/2013 tarihli hükmüyle onanmış ve karar düzeltme istemi aynı Dairenin 9/6/2015 tarihli kararı ile reddedilmiştir.  Başvurucu nihai kararı 27/7/2015 tarihinde tebellüğ etmesinin ardından 31/7/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  A. Ulusal Hukuk 2577 sayılı Kanun'un  maddesinin birinci fıkrası şöyledir: "Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür. " 2577 sayılı Kanun'un  maddesi şöyledir: "  İlgililer, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurabilirler.  Altmış gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. İlgililer altmış günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde, konusuna göre Danıştaya, idare ve vergi mahkemelerine dava açabilirler. Altmış günlük süre içinde idarece verilen cevap kesin değilse ilgili bu cevabı,isteminin reddi sayarak dava açabileceği gibi, kesin cevabı da bekleyebilir. Bu takdirde dava açma süresi işlemez. Ancak, bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren altı ayı geçemez. Dava açılmaması veya davanın süreden reddi hallerinde, altmış günlük sürenin bitmesinden sonra yetkili idari makamlarca cevap verilirse, cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açabilirler. " 2577 sayılı Kanun'un  maddesi şöyledir: " İlgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde istenebilir. Bu başvurma, işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durdurur.  Altmış gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır.  İsteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması halinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır. " 2577 sayılı Kanun'un  maddesi şöyledir: "İlgililer haklarını ihlal eden bir idari işlem dolayısıyla Danıştaya ve idare ve vergi mahkemelerine doğrudan doğruya tam yargı davası veya iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilecekleri gibi ilk önce iptal davası açarak bu davanın karara bağlanması üzerine, bu husustaki kararın veya kanun yollarına başvurulması halinde verilecek kararın tebliği veya bir işlemin icrası sebebiyle doğan zararlardan dolayı icra tarihinden itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açabilirler. Bu halde de ilgililerin 11 nci madde uyarınca idareye başvurma hakları saklıdır."B. Uluslararası Hukuk Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme)  maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir: “Herkes medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili uyuşmazlıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, kanunla kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun ve açık olarak görülmesini istemek hakkına sahiptir...”  Dava açma hakkını kullanmak yasal birtakım şartlara bağlansa da mahkemelerin usul kurallarını uygularken hem yargılamanın adil olmasına halel getirecek aşırı şekilcilikten hem de yasalar tarafından konulan usul kurallarını ortadan kaldırma sonucunu doğuracak aşırı esneklikten kaçınmaları gerekir (Walchli/Fransa, B. No: 35787/03, 26/7/2007, § 29).  Süre koşulu gibi dava açmaya ilişkin usul koşulları birden fazla yoruma neden olabilecek nitelikte ise mahkemeye erişim hakkı kapsamında o yorumlardan birinin davayı açmak isteyen kişileri engelleyecek şekilde katı bir şekilde kullanılmaması veya söz konusu koşulların katı bir uygulamaya tabi olmaması gerekir (Běleš ve diğerleri/Çek Cumhuriyeti, B. No: 47273/99, 12/11/2002, § 51).