Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, trafik kazası sonucu meydana gelen ölüm olayında kusuru bulunduğu iddia edilen kamu makamları aleyhine açılan tam yargı davası sonucunda manevi tazminat talebinin reddedilmesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir. Başvurucunun oğlu A.S. 6/7/2015 tarihinde Zonguldak-Devrek kara yolu 9,5 km civarında Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) tarafından yüklenici Ö... Şirketine verilmiş olan ve bu Şirket tarafından gerçekleştirilen yol yapım çalışmalarının bulunduğu bölgede geçirdiği trafik kazası sonucu hayatını kaybetmiştir. Bu kaza nedeniyle düzenlenen 6/7/2015 tarihli Trafik Kazası Tespit Tutanağı'na göre kaza, yüklenici Şirketin görevlisi olan bayrakçı tarafından durdurulması nedeniyle trafikte bekleyen R.A.nın sevk ve idaresindeki 67 Y... plakalı tırın dorsesine A.S.nin sevk ve idaresindeki 67 .. plakalı kamyonun arkadan çarpması sonucu meydana gelmiştir. Zonguldak Cumhuriyet Başsavcılığı olay nedeniyle resen ceza soruşturması başlatmıştır. Yürütülen bu soruşturma kapsamında kusur durumuna ilişkin olarak Adli Tıp Kurumu Trafik İhtisas Dairesinden 4/9/2015 tarihli, trafik bilirkişisinden 12/10/2015 tarihli, İstanbul Teknik Üniversitesi öğretim üyelerinden oluşan bilirkişi heyetinden 29/12/2016 tarihli raporlar alınmıştır. Zonguldak Cumhuriyet Başsavcılığı 7/4/2017 tarihli iddianamesiyle taksirle ölüme neden olma suçundan kazaya karışan tır şoförü R.A. ve yüklenici Şirketin Şantiye Şefi E.İ. hakkında kamu davası açmıştır. İddianamede; soruşturmaya konu trafik kazası hakkında hazırlanan raporlarda R.A.nın kusursuz, müteveffa A.S.nin asli kusurlu, işaretleme eksikliğinden sorumlu olan yüklenici Şirketin tali kusurlu olduğunun tespit edildiği vurgulanarak şüphelilerin üzerilerine atılı suçu işledikleri belirtilmiştir.  Kovuşturmayı yürüten Zonguldak  Asliye Ceza Mahkemesi (Ceza Mahkemesi) 26/9/2017 tarihli kararıyla A.S.ye yönelik taksirle ölüme neden olma eyleminin sübuta erdiği gerekçesiyle Şantiye Şefi E.İ.nin 100 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına hükmetmiştir. Diğer sanık R.A.nın olayda kusursuz olduğunu değerlendirip beraatine karar veren Ceza Mahkemesi, gerekçesinde soruşturma aşamasında alınan kusur raporlarında yapılan tespitlere dayanmıştır. Yapılan istinaf başvuruları Ankara Bölge Adliye Mahkemesi  Ceza Dairesi tarafından 19/11/2018 tarihinde kesin olarak reddedilmiş, karar böylece kesinleşmiştir. Başvurucu 5/2/2018 tarihinde KGM'ye sunduğu dilekçe ile idarenin yol-hizmet kusuru sonucu meydana gelen trafik kazasında yaşamını yitiren A.S.nin ölümü nedeniyle uğradığı maddi ve manevi zararların tazmini için talepte bulunmuştur. Talebin 19/2/2018 tarihli işlemle reddi üzerine 17/4/2018 tarihinde Zonguldak İdare Mahkemesinde (İdare Mahkemesi) tam yargı davası açılmıştır. Dava dilekçesinde başvurucu; davalı idarenin yol bakım ve onarım çalışması sırasında trafik güvenliğini sağlayacak tedbirleri alması zorunlu olduğu hâlde gerekli önlemleri almadığını, güzergâh boyunca yapılması gereken nizami işaretlemeleri yapmadığını, olayın gerçekleşmesinde davalı idarenin hizmet kusuru bulunduğunu ileri sürerek 100 TL maddi tazminat (27/5/2019 tarihli ıslah dilekçesi ile talebini 657,86 TL'ye çıkarmıştır.) ile 000 TL manevi tazminat talep etmiştir.  İdare Mahkemesi, R.A. ve E.İ.nin yargılandığı ceza davası dosyasının (bkz. § 4) bir örneğini temin etmiş ve olayın meydana gelmesindeki kusur oranlarının tespiti için bilirkişi raporu almıştır. İstanbul Teknik Üniversitesinde görevli öğretim üyelerinden oluşan bilirkişi heyetinin düzenlediği 31/1/2019 tarihli raporun ilgili kısmı şu şekildedir: "...Dava konusu kazada ölen sürücü [A.S.], yönetimindeki aracıyla mahal şartlarının gerektirdiği hızdan daha hızlı seyretmiş, hız tahdit levhasına uymamış, gündüz görüş açıkken önündeki trafiğe dikkat etmemiş, hızlı ve dikkatsiz araç kullanmış ve fren tedbirinde geç kalarak 4 m sert fren izine rağmen önündeki araca şiddetle arkadan çarpmıştır. Bu nedenle dava konusu kazanın meydana gelişinde sürücü [A.S.] % 75 oranında asli kusurludur.Yolun yapımından sorumlu olduğu anlaşılan dava dışı Ö... şirketinin şantiye sorumlusu ise yolda gerekli işaretlemeleri yapmadığından ve sürücülerin yapım alanına gelmeden önce yolda çalışma olduğunu anlamalarını sağlamadığından olayda % 25 oranında tali kusurludur.Davalı Karayolları Genel Müdürlüğü ise kazanın meydana geldiği yol bölümünde çalışma yapan dava dışı Ö... şirketi çalışmaları sürerken yoldaki önlemlerin alınıp alınmadığı yönünden bir denetleme görevi olup olmadığı bakımından yapılan incelemede, davalı KGM tarafından yoldaki çalışma 2009 tarih ve 083888 no.lu sözleşme gereğince anahtar teslim olarak dava dışı Ö... şirketine verilmiş olduğundan ve davalı kurum sadece yolun şartnameye uygun şekilde yapılıp yapılmadığını denetleyeceğinden ve yolun yapımı sırasında trafik önlemlerinin alınıp uygulandığını denetleme görevi olmadığından davalı kuruma yüklenebilecek bir kusur oranı yoktur." Yaptığı yargılama sonunda hizmet kusurundan doğan zararın idarece ihale edilen hizmeti görmekle yükümlü müteahhit ve taşeronların kusurlu davranışından kaynaklanması hâlinin idarenin sorumluluğunu ve mükellefiyetini ortadan kaldırmadığını kabul eden İdare Mahkemesi, kusur durumuna ilişkin ceza yargılaması sürecinde alınan raporları ve 31/1/2019 tarihli raporu dikkate alarak idarenin gerçekleşen kazada %25 oranında kusurlu olduğu sonucuna varmış; başvurucunun uğradığı maddi zarar yönünden 30/4/2019 tarihli hesap bilirkişisi raporunu gözeterek başvurucu lehine 757,86 TL maddi tazminat ile 000 TL manevi tazminata hükmetmiştir. Davalı tarafça karara karşı yapılan istinaf talebi Ankara Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesinin (Daire) 28/10/2020 tarihli kesin kararıyla kısmen kabul edilmiştir. Daire, kararında İdare Mahkemesi kararının maddi tazminata ilişkin kısmını onamış; manevi tazminata ilişkin kısmını ise kaldırarak davacının manevi tazminat talebini reddetmiştir. Daire; karar gerekçesinde, davacıların sosyal ve ekonomik durumunu da dikkate alarak olay nedeniyle duydukları elem ve ızdırabın kısmen giderilmesini ifade edecek, idarenin hukuka aykırılığını ortaya koyacak ve hukuka aykırılığı özendirmeyecek bir miktarın belirlenmesi gerektiğini vurgularken vefat eden A.S.nin gerçekleşen kazada müterafik kusuru bulunması nedeniyle davacıya ödenecek manevi tazminatın sebepsiz zenginleşmeye neden olacak nitelikte olduğundan hukuken gerekli ve kabul edilebilir olmadığını belirtmiştir. Başvurucu, nihai hükmü 30/12/2020 tarihinde öğrenmesinin ardından 18/1/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.