Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, öldürülme veya kötü muameleye maruz kalma riski bulunan ülkeye sınır dışı etme kararı verilmesi nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 8/11/2018 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Başvurucu, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün (İçtüzük)  maddesi uyarıncatedbir kararı verilmesini talep etmiştir. Komisyonlarca tedbir talebinin Bölüm tarafından karara bağlanması gerekli görüldüğünden İçtüzük'ün  maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Bölüm tarafından İçtüzük'ün  maddesi uyarınca başvurucunun sınır dışı edilmesine ilişkin işlemin geçici olarak durdurulmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 1952 yılı doğumlu olan başvurucu, Mısır Arap Cumhuriyeti vatandaşıdır.  Anlatımına göre başvurucu, ülkesinde gerçekleşen darbe sonrası ailesiyle ülkeden ayrılarak Katar'a yerleşmiştir. 14/6/2017 ile 10/12/2017 tarihleri arasında geçerli olan e-vize ile 16/6/2017 tarihinde yasal yolla Türkiye'ye giriş yapan başvurucu, 21/6/2017 tarihinde kısa süreli ikamet iznine başvurmuştur. 22/6/2017 tarihinde G-87 kodu (genel güvenlik) ile başvurucu hakkında yurda giriş yasağı konulmuştur. Başvurucu söz konusu kod ve bu koda bağlı olarak hakkında yurda girişi yasağı konulması işleminin iptali amacıyla Ankara  İdare Mahkemesinde (İdare Mahkemesi) dava açmıştır. İdare Mahkemesi, 14/3/2018 tarihli kararıyla davanın reddine karar vermiştir. Kararda, başvurucu hakkında Emniyet Genel Müdürlüğü İnterpol-Europol Dairesinin Başkanlığının raporları neticesinde terör eylemlerinin önlenmesi kapsamında tahdit kodu konulduğu değerlendirilerek işlem hukuka uygun olduğu belirtilmiştir. 4/4/2013 tarihli ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun  maddesinin b, d, e bendi gereği başvurucu hakkında 13/4/2018 tarihinde sınır dışı etme kararı tesis edilmiş; ayrıca idari gözetim altına alınarak geri gönderme merkezine yerleştirilmiştir. Sınır dışı etme kararının tesis edilmesinin ardından başvurucu hakkında düzenlenen ve iptal davası konusu yapılanG-87 kodu, 19/4/2018 tarihinde Göç İdaresi Genel Müdürlüğünce kaldırılmıştır. Diğer taraftan başvurucu, İdare Mahkemesinin ret kararına karşı istinaf yoluna başvurmuş; ret kararı Ankara Bölge İdare Mahkemesi  İdari Dava Dairesinin 12/9/2018 tarihli kararıyla onanmıştır. Başvurucu 8/11/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Sınır dışı edilmesi hâlinde yaşam hakkının ihlal edileceğini, kötü muameleye maruz kalabileceğini ileri süren başvurucunun iddiasının araştırılması sürecinde geri gönderilmesine ilişkin riskin ortadan kaldırılabilmesi amacıyla sınır dışı etme işleminin durdurulması yönünde Anayasa Mahkemesince tedbir kararı verilmiştir. Anayasa Mahkemesi, sınır dışı etme işlemlerine karşı etkili bir başvuru mekanizması bulunmadığı ve bu durumun mevzuattan kaynaklandığı sonucuna ulaştığı Y.T. ([GK], B. No: 2016/22418, 30/5/2019) kararı sonrasında 6/12/2019 tarihli ve 7196 sayılı Kanun'un  maddesiyle 6458 sayılı Kanun’un  maddesinin (3) numaralı fıkrasında bazı değişiklikler yapılmıştır (Y.T., §§ 73-76). Söz konusu kanun değişikliğiyle birlikte bir kısım gerekçeyle (6458 sayılı Kanun'un  maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b), (d) ve (k) bentleri uyarınca) tesis edilen sınır dışı etme işlemleri hakkında idare mahkemesinde iptal davası açılmış olmasının işlemi otomatik olarak durdurmayacağı yönündeki istisna kaldırılmıştır. Yukarıda belirtilen son yasal değişiklik sonrasında sınır dışı etme ve idari gözetim altına alma işlemlerini konu alan bireysel başvurular değerlendirilirken başvurucuların iddialarına ilişkin risklerin güncelliği ve haklarında tesis edilen işlemlerin ne durumda olduğu, hâlihazırda bu işlemlere ilişkin etkili bir yol hâline gelen idare mahkemelerinde açılmış bir davaları olup olmadığının tespiti amacıyla Anayasa Mahkemesince başvurucudan bilgi ve belge talep edilmiştir. Tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde cevap verilmesinin istendiği, aksi takdirde başvurunun reddedilebileceği ihtaratını içeren yazı başvurucu vekiline 18/10/2021 tarihinde usulüne uygun tebliğ edilmiştir. Başvurucu, istenen bilgi ve belgelerle ilgili cevap vermemiştir. A. 3/10/2016 tarihli ve 676 sayılı Olağanüstü Hâl Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'den (676 sayılı KHK) Sonraki Mevzuat 6458 sayılı Kanun’un 1/2/2018 tarihli ve 7070 sayılı Olağanüstü Hâl Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un  maddesiyle değişik “Sınır dışı etme kararı” kenar başlıklı  maddesinin (3) numaralı fıkrası şöyledir:"Yabancı veya yasal temsilcisi ya da avukatı, sınır dışı etme kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde idare mahkemesine başvurabilir. Mahkemeye başvuran kişi, sınır dışı etme kararını veren makama da başvurusunu bildirir. Mahkemeye yapılan başvurular on beş gün içinde sonuçlandırılır. Mahkemenin bu konuda vermiş olduğu karar kesindir. Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulması hâlinde ‘54 üncü maddenin birinci fıkrasının (b), (d) ve (k) bentleri ile ikinci fıkrası kapsamındakiler hariç’ yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez.”B. 7196 Sayılı Kanun Değişikliğinden Sonraki Mevzuat 6458 sayılı Kanun’un 7196 sayılı Kanun'un  maddesiyle değişik “Sınır dışı etme kararı” kenar başlıklı  maddesinin (3) numaralı fıkrası şöyledir:"Yabancı veya yasal temsilcisi ya da avukatı, sınır dışı etme kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir. Mahkemeye başvuran kişi, sınır dışı etme kararını veren makama da başvurusunu bildirir. Mahkemeye yapılan başvurular on beş gün içinde sonuçlandırılır. Mahkemenin bu konuda vermiş olduğu karar kesindir. Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulması hâlinde yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez."