Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvurular, terör olayı nedeniyle köyün terk edilmeye mecbur kalınması sonucu 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında yapılan başvurular ile açılan davaların reddedilmesi ve makul sürede sonuçlandırılmaması nedenleriyle adil yargılanma ve mülkiyet haklarının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvurular 15/5/2014 tarihinde İzmir Bölge İdare Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formları ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğin bulunmadığı tespit edilmiştir.  İkinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 18/7/2014 tarihinde, başvuruların kabul edilebilirlik incelemelerinin Bölümler tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Bölüm Başkanı tarafından 5/6/2015 tarihinde, başvuruların kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlığın 9/7/2015 tarihli yazısında Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen başvurular hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.  Komisyon tarafından 11/6/2014 tarihinde, ekli tablonun A satırında başvuru numaraları belirtilen dosyaların konu yönünden hukuki irtibat nedeniyle 2014/6837 başvuru numaralı dosya ile birleştirilmesine, incelemenin 2014/6837 başvuru numaralı dosya üzerinden yürütülmesine ve diğer bireysel başvuru dosyalarının kapatılmasına karar verilmiştir. A. Olaylar  Başvuru formları ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucular, Mardin ili Kızıltepe ilçesi Ülker köyü Aysun mezraasında ikamet etmekte iken 1994 yılında meydana gelen terör olayları ile köy koruculuğunu da kabul etmemeleri neticesinde köyün boşaltılmasıyla yerleşim yerlerinden göç etmek zorunda kaldıklarını iddia etmişlerdir.  Başvurucular, ekli tablonun C satırında belirtilen tarihlerde 5233 sayılı Kanun kapsamına giren zararlarının karşılanması talebiyle Mardin Valiliği Zarar Tespit Komisyonuna (Komisyon) başvurmuşlardır. Ekli tablonun D satırında tarih ve sayıları belirtilen Komisyon kararlarında, bilirkişi tespitleri uyarınca ve Komisyon tarafından 5233 sayılı Kanun uyarınca yazılı olarak istenildiği hâlde başvurucuların iddiasını kanıtlayacak hiçbir gerçekçi, inandırıcı bilgi, belge ve kanıt ibraz edilmediği gerekçesiyle ve taleplerin Kanun kapsamına girmediğinden bahisle reddine karar verilmiştir.  Başvurucular tarafından Komisyon kararına karşı Mardin İdare Mahkemesinde iptal davası açılmıştır. Belirtilen Komisyon kararları aleyhine başvurucular tarafından açılan iptal davalarında, ekli tablonun E satırında tarihleri gösterilen Mardin İdare Mahkemeleri kararları ile dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Kararların gerekçelerinin ilgili kısmı şöyledir:"...Uyuşmazlık konusu olayda, Kızıltepe ilçesi Ülker Köyü Aysun Mezrası'nda yapılan keşifve bilirkişi incelemesi neticesinde düzenlenen 5/11/2009 tarihli İnşaat Bilirkişi Raporu'nda, (davacı Mehmet Ali Öztürk 'ün 30 m²'lik alana sahip bir katlı kerpiçten yapılmış evi ile 6 m²'likalana sahip bir adet ahırının, davacı İsmail Özkul'un 30 m²'lik alana sahip bir katlı kerpiçten yapılmış evi ile 12 m²'likalana sahip bir adet samanlığının, davacı Abiddin Özkul'un 30 m²'lik alana sahip bir katlı kerpiçten yapılmış evinin) bulunduğu hususu tespit altına alınmıştır.Bu durumda, her ne kadar dava konusu işlemle davacının tazminat başvurusunda bulunduğu evin, hazine arazisi olan köy boşluğundaki harman yerinde bulunduğundan bahisle davacının tazminat istemi reddedilmiş ise de, 5/11/2009 tarihli İnşaat Bilirkişi Raporu ile davacının anılan mezrada (Mehmet Ali Öztürk 'ün 30 m²'lik alana sahip bir katlı kerpiçten yapılmış evi ile 6 m²'likalana sahip bir adet ahırının, İsmail Özkul'un 30 m²'lik alana sahip bir katlı kerpiçten yapılmış evi ile 12 m²'likalana sahip bir adet samanlığının, Abiddin Özkul'un 30 m²'lik alana sahip bir katlı kerpiçten yapılmış evinin) bulunduğu ve mezranın boş kaldığı yıllarda bahse konu taşınmazların zarar gördüğü hususunda kuşku bulunmadığı anlaşıldığından davacıya ait taşınmazların köy boşluğunda bulunmasının tazminat isteminin reddini gerektirmeyeceği,... eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olduğu anlaşılan dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamıştır."  İdare Mahkemelerinin iptal kararları üzerine Komisyon tarafından ekli tablonun F satırında tarih ve sayıları gösterilen kararlarla başvurucuların taşınır ve taşınmazlarına ilişkin Mehmet Ali Öztürk'e 251,60 TL, İsmail Özkul'a 985,50 TL, Abiddin Özkul'a 123,50 TL ödenmesine karar verilmiştir.  Belirtilen Komisyon kararlarındaki tazminat miktarları az bulunarak başvurucular tarafından tekrar açılan iptal davalarında, ekli tablonun G satırında tarihleri gösterilen Mardin İdare Mahkemeleri kararları ile davaların reddine hükmedilmiştir. Kararların gerekçelerinin ilgili kısmı şöyledir:"...davacının 5233 sayılı Kanun kapsamında ki zararlarının tazmini istemiyle yapmış olduğu başvuru üzerine, mahallinde yapılan keşif sonucu davacının Aysun Mezrasında sadece (Mehmet Ali Öztürk 'ün 30 m²'lik alana sahip bir katlı kerpiçten yapılmış evi ile 6 m²'likalana sahip bir adet ahırının, İsmail Özkul'un 30 m²'lik alana sahip bir katlı kerpiçten yapılmış evi ile 12 m²'likalana sahip bir adet samanlığının, Abiddin Özkul'un 30 m²'lik alana sahip bir katlı kerpiçten yapılmış evinin) bulunduğunun, başkaca malvarlığının bulunmadığının tespit edilmiş olması, dava konusu işlemle de tespit doğrultusunda tazminat önerilmiş olması karşısında, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır." Başvurucuların temyizi üzerine ekli tablonun H satırında gösterilen tarihlerde Danıştay Onbeşinci Dairesi ilamları ile kararların usul ve hukuka uygun olduğu, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararların bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmediği belirtilerek hükümlerin onanmasına karar verilmiştir. Başvurucular tarafından karar düzeltme talebinde bulunulmuş, ekli tablonun I satırında belirtilen tarihlerde karar düzeltme talepleri Danıştay Onbeşinci Dairesinin ilamları ile reddedilmiştir. Karar düzeltme isteminin reddi kararları başvuruculara tebliğ edilmiş ve başvurucular muhtelif tarihlerde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.B. İlgili Hukuk 5233 sayılı Kanun’un , , geçici , geçici , geçici  maddeleri, 24/6/2013 tarihli ve 2013/5034 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı Eki Karar’ın  maddesi, Danıştay Onuncu Dairesinin 20/2/2009 tarihli ve E.2008/6679, K. 2009/1227 sayılı kararı (Celal Demir, B. No: 2013/3309, 6/2/2014, §§ 15-28).  5233 sayılı Kanun'un  maddesi şöyledir:"Bu Kanunun amacı, terör eylemleri veya terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle maddî zarara uğrayan kişilerin, bu zararlarının karşılanmasına ilişkin esas ve usulleri belirlemektir." 5233 sayılı Kanun'un  maddesi şöyledir:“Zarar tespit komisyonları illerde; bu Kanun kapsamında yapılacak başvurular üzerine on gün içinde kurulur. Komisyon, bir başkan ve altı üyeden oluşur. Valinin görevlendireceği vali yardımcısı komisyonun başkanı; maliye, bayındırlık ve iskân, tarım ve köyişleri, sağlık, sanayi ve ticaret konularında uzman ve o ilde görev yapan kamu görevlilerinden vali tarafından belirlenecek birer kişi ile baro yönetim kurulunca baroya kayıtlı olanlar arasından görevlendirilecek bir avukat komisyonun üyesidir. Komisyonun başkan ve üyeleri her yıl ocak ayının ilk haftasında yeniden belirlenir. Eski üyeler yeniden görevlendirilebilirler. İş yoğunluğuna göre aynı ilde birden fazla komisyon kurulabilir.”5233 sayılı Kanun'un  maddesi şöyledir:"Bu Kanun hükümlerine göre sulh yoluyla karşılanabilecek zararlar şunlardır:a) Hayvanlara, ağaçlara, ürünlere ve diğer taşınır ve taşınmazlara verilen her türlü zararlar.b) Yaralanma, engelli hâle gelme ve ölüm hâllerinde uğranılan zararlar ile tedavi ve cenaze giderleri.c) Terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle kişilerin mal varlıklarına ulaşamamalarındankaynaklanan maddî zararlar." 5233 sayılı Kanun'un  maddesi şöyledir:"7 nci maddede belirtilen zararlar, zarar görenin beyanı, adlî, idarî ve askerî mercilerdeki bilgi ve belgeler göz önünde tutularak olayın oluş şekli ve zarar görenin aldığı tedbirlere göre, zarar görenin varsa kusur veya ihmalinin de göz önünde bulundurulması suretiyle,hakkaniyete ve günün ekonomik koşullarına uygun biçimde komisyon tarafından doğrudan doğruya veya bilirkişi aracılığı ile belirlenir."