Haklar: Adil yargılanma hakkı (Hukuk)-Mülkiyet Hakkı

Başvuru, Vakıflar Genel Müdürlüğünce mülkiyeti Antalya Kepez Belediye Başkanlığına (Belediye) devredilen taşınmazların Belediye Meclisi kararıyla zilyetlik sahibi kişilere satılmasına karar verilmesine ve bu kapsamda satış bedelinin ödenmesine rağmen Belediyece taşınmaz tapusunun verilmemesi sebebiyle mülkiyet hakkının; aynıdurumda olan başka kişilere tapu verilmesi sebebiyle eşitlik ilkesinin ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.   2014/13796 numaralı bireysel başvuru 4/8/2014 tarihinde Antalya  Ağır Ceza Mahkemesi, 2014/13717 numaralı bireysel başvuru ise 15/8/2014 tarihlerinde Antalya  Asliye Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvuruların Komisyonlara sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliklerinin bulunmadığı tespit edilmiştir. Birinci Bölüm ve İkinci Bölüm Komisyonlarınca 31/3/2015 ve 21/5/2015tarihlerinde, başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümler tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Bölüm Başkanları tarafından muhtelif tarihlerde, başvuruların kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlığın 22/3/2016 tarihli yazısında görüş sunulmamıştır.  Anayasa Mahkemesi tarafından 2014/13717 başvuru numaralı dosyanın konu yönünden hukuki irtibat nedeniyle 2014/13796 başvuru numaralı dosya ile birleştirilmesine, incelemenin 2014/13796 başvuru numaralı dosya üzerinden yürütülmesine ve 2014/13717 numaralı bireysel başvuru dosyasının kapatılmasına karar verilmiştir.  A. Olaylar Başvuru formları ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Belediye, Vakıflar Genel Müdürlüğüne gönderdiği 28/7/1994 tarihli yazı ile Vakıflar Genel Müdürlüğünün mülkiyetinde bulunan ancak gecekondu işgali altında olan bir kısım taşınmazların Belediyeye devrini talep etmiş; bu kapsamda Antalya ili Kepez ilçesi Habipler Mahallesi 26721 ada 1 sayılı imar parselinde kayıtlı (eski: 370 sayılı kadastro parseli) taşınmaz ile yine Belediye sınırları içinde bulunan bir kısım taşınmaz Vakıflar Meclisinin 8/12/1995 tarihli ve 1264/1299 sayılı kararı ve Devlet Bakanlığının 13/12/1995 tarihli oluru ile Belediyeye devredilmiştir.  Belediye Meclisinin 24/6/1996 tarihli ve 90 sayılı kararı ile Belediye sınırları içinde bulunan Vakıflar Genel Müdürlüğüne ait taşınmazların Belediyeye devrinin 13/12/1995 tarihinde imzalanan protokol ile gerçekleştiği, taşınmazlarda zilyet olan kişilere bedeli karşılığı 20/7/1966 tarihli ve 775 sayılı Gecekondu Kanunu ile 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun çerçevesinde hisse tahsis yoluyla ortaklık verilmesi bakımından Belediye Başkanlığı ve Belediye Encümenine yetki verilmesinin uygun olduğu belirtilmiştir.  Belediye Encümeninin 9/3/2004 tarihli ve 209-218 sayılı kararları ile Vakıflar Genel Müdürlüğünden devri gerçekleşen parseller üzerinde, dosyası olan ve zeminde gecekonduları bulunan şahısların 1996 ile 1999 yılları arasında taksitler hâlinde arsa bedelini ödedikleri belirtilerek 2981 sayılı Kanun ile bu Kanun'da değişiklik yapan 22/5/1986 tarihli ve 3290 sayılı, 18/5/1987 tarihli ve 3366 sayılı Kanunlar gereği hak sahibi niteliği taşıyan, isim ve soy isimleri belirtilen gecekondu sahiplerine gecekondularının bulunduğu parsellerdeki hisselerin tahsis edilmesine karar verilmiştir. Başvurucuların isim ve soy isimleri kararlarda belirtilen kişiler arasında bulunmamaktadır.  Başvurucular; 26721 ada 1 sayılı imar parselinde kayıtlı (eski: 370 sayılı kadastro parseli) taşınmazda zilyet olduklarını, Belediye Meclisinin 24/6/1996 tarihli ve 90 sayılı kararına istinaden taşınmazın bir bölümü için 1996 ile 1999 yılları arasında Belediyeye satış bedeli ödediklerini, tapu kaydının verilmesi için Belediyeye başvurduklarını ancak sonuç alamadıklarını, kendileri ile aynı durumda olan kişilere Belediye Encümeninin 9/3/2004 tarihli kararlarına istinaden tapu verildiğini belirterek 26721 ada 1 parsel sayılı taşınmazın 000 m2sine karşılık gelen hisselerinin tapu kaydının iptali ile kendi adlarına tapuya kayıt ve tesciline, bunun mümkün olmaması hâlinde ödenen bedelin denkleştirici adalet ilkesi gereği tespit edilecek karşılığı olan bedelden şimdilik belli bir kısmının yasal faiziyle birlikte tahsiline karar verilmesi istemiyle Belediye aleyhine 22/4/2011 tarihinde ayrı ayrı dava açmışlardır. a) Başvuruculardan Kadir Kırgıl ve Durkadın Kırgıl tarafından Antalya  Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan davanın yapılan yargılaması sonucunda Mahkemenin 16/11/2012 tarihli ve E.2011/182, K.2012/572 sayılı kararı ile bedel yönünden davanın kabulüne karar verilmiş, davanın ıslah edilmiş olması da dikkate alınarak 681,20 TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte başvuruculara ödenmesi yönünde hüküm kurulmuştur. Kararın gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir: "... davacılar dava konusu 26721 ada 1 parselde kayıtlı taşınmazda ki davalının hissesinin 5000 m²'ye karşılık gelen kısmının iptalini talep ve dava etmişler ise de tapu kaydı incelenmesinde dava konusu taşınmazın yüz ölçümünün6470m² olduğunu davalının taşınmazda 592/647 oranında hissedar olduğu yine taşınmazda davalı dışında üç hissedarın malik olduğu görülmekle davacıların tapu iptal tescil davasının reddine karar vermek gerekmiş, davacıların tazminat davası yönünden yapılan yargılamada belediye başkanlığından gelen yazı cevapları ve Emlak Müdürlüğü'nün Hukuk İşleri Müdürlüğü'ne gönderdiği 2010 tarihli yazı cevabı dikkate alındığında davacılardan gecekonduları bulunmamasına rağmen gecikme zammı ile birlikte arsa bedeli olarak farklı tarihlerde toplam 512,00-TL alındığının beyan edilmesi davacı tarafa da arsa tahsis edildiğine ilişkin davalı tarafça dosyaya herhangi bir kayıt ve belge ibraz edilmemesi karşısında davacıların yatırdığı miktar kadar davalı sebepsiz zenginleşmiştir. ... teknik bilirkişilerin 2012 tarihli raporlarında davacıların arsa bedeli olarak davalıya ödemiş olduğu 512,00-TL'nin denkleştirici adalet ilkesi uyarınca ulaşacağı miktarın 681,20-TL olacağının beyan edilmesi bu miktar üzerinden davacıların davasını ıslah etmesi davacıların zararının karşılandığına ilişkin davalı tarafça dosyaya herhangi bir kayıt ve belge ibraz edilmemesi karşısında davacının davasının kabulüne karar vermek gerekmiş (tir) ..."b) Başvuruculardan Muhammet Soytürk tarafından Antalya  Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan davanın yapılan yargılaması sonucunda ise Mahkemenin 7/6/2012 tarihli ve E.2011/170, K.2012/235 sayılı kararı ile bedel yönünden davanın kabulüne karar verilmiş; davanın ıslah edilmiş olması da dikkate alınarak 530,13 TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte başvurucuya ödenmesi yönünde hüküm kurulmuştur. Kararın gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir: "... 370 sayılı kadastro parselinin imar görmesiyle çeşitli parsellere ayrıldığı, davacının kullandığı yerin 26721 ada 1 parsel olduğu ve bu parselin de davacı dışında ve davalı dışında  kişiler adına tapuda kayıtlı olduğu, Kepez Belediyesi meclis kararının verildiği 1996 tarihinde de 370 parselin tapuda kayıtlı bir parsel olduğu, söz konusu parselde bulunan ve davacı tarafından kullanılan bölümün davacıya satışına ilişkin davalı belediye ile davacı arasında yazılı bir sözleşmenin (tapuda yapılmış bir sözleşme yada noter sözleşmesi) bulunmadığı bu durumda meclis kararına dayalı olarak yapılan ödemelerin geçerli bir alım satım sözleşmesine dayalı yapılmış bir ödeme olmadığı, davalı belediyenin meclis kararına rağmen davacıya 370 parselden hisse satmaması nedeniyle davacının satış bedeli olarak ödediği parayı denkleştirici adalet ilkesine göre geri isteyebileceği anlaşılmaktadır. Davacı belediye meclis kararı ile gecekondusu bulunan kişilere gecekondusunun bulunduğu yer için 2981 sayılı yasa kapsamında yer satmaya karar verdiği ancak davacının 370 parsel içerisinde gecekondusunun bulunmadığı taşınmazı o tarihte tarla olarak kullandığı bu sebeple sonradan 2004 yılında alınan encümen kararı ile taşınmazın gecekondusu bulunan kişilere satılmasına karar verildiğinden davacıya hisse verilemediği ancak davacının bu arada kendisine hisse satılacağı düşüncesiyle davalı belediye tarafından belirlenen taksitleri belediyeye ödediği, ödediği miktarın bilirkişi ... raporuna göre, ...dava tarihindeki değerinin 530,13 TL olduğu görülmüştür. ...Davacı dava dilekçesinde 000 TL nin davalıdan tahsilini istemiş ise de davanın devamı sırasında davasını ıslah etmiş ve ıslah harcını da yatırdıktan sonra davanın 530,13 TL üzerinden kabulünü talep etmiştir. ... Toplam ödeme miktarı 000 TL dir. Yani yeni TL ile ödenen miktar 500 TL dir. Ödenen bu miktarlar konusunda taraflar arasında çekişme bulunmamaktadır. Çekişme bu paranın ne şekilde iade edileceği ve iade edilip edilmeyeceği konusundadır. ... 24/06/1996 tarihli 90 sayılı belediye meclis kararı ve 05/09/2005 tarihli 291 sayılı yine Kepez Belediye meclisi kararlarında belediyenin 2981 sayılı ve 775 sayılı yasalar doğrultusunda gecekondu sahiplerine hisse tahsis etme kararı aldığı ve bu tahsis kararı nedeniyle davacının bu paraları yatırdığı, yatırılan paraların makbuzlarında davalı belediyenin arsa taksimi yada taksitle yapılan mal satışı ibarelerini kullanarak parayı belediye kasasına aldığı bu durumda belediyenin davacıya hisse satışı yapmak için parayı aldığı ...., davacının yatırdığı parayı geri isteyebileceği, davacı her ne kadar kendisine tahsis yapılmayan taşınmazın rayiç değerinin ödenmesini istemiş ise de, davalı belediye ile az yukarıda belirtildiği gibi davacı arasında yapılmış geçerli bir alım satım sözleşmesi bulunmamaktadır, yine geçerli bir satış vaadi sözleşmesi de yoktur. Bu durumda davacı davalıya yaptığı ödemeleri dava tarihindeki denkleştirici adalet ilkesine göre ulaştığı değere göre isteyebileceği, bilirkişi (nin) ... yaptığı hesaplamaların döviz, altın, tüketici ve üretici fiyat endeksi, fiyat artışları, banka mevduat faiz oranları üzerinden yapılmış olması sebebiyle hüküm kurmaya elverişli olduğu bu sebeple davacının davasının kabulüne ve 500 TL nin dava tarihindeki ederi olan 530,13 TL nin davalıdan alınıp davacıya verilmesine ve dava tarihinden itibaren yasal faiz uygulanmasına karar vermek gerekmiştir." Temyiz üzerine Antalya  Asliye Hukuk Mahkemesince verilen hükmün Yargıtay  Hukuk Dairesinin 17/12/2013 tarihli ve E.2013/944, K.2013/19310 sayılı ilamıyla; Antalya  Asliye Hukuk Mahkemesince verilen hükmün Yargıtay  Hukuk Dairesinin 24/3/2014 tarihli ve E.2013/16524, K.2014/3959 sayılı ilamıyla onanmalarına karar verilmiştir.  Karar düzeltme istemleri ise Yargıtay  Hukuk Dairesinin 3/6/2014 tarihli ve E.2014/6401, K.2014/11324 sayılı, Yargıtay  Hukuk Dairesinin 30/6/2014 tarihli ve E.2014/8571, K.2014/8775 sayılı ilamlarıyla reddedilmiştir.  Kararlar, başvuruculardan Kadir Kırgıl ve Durkadın Kırgıl'a 4/7/2014 tarihinde Muhammet Soytürk'e 16/7/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvuruculardan Kadir Kırgıl ve Durkadın Kırgıl 4/8/2014 tarihinde, diğer başvurucu Muhammet Soytürk ise 15/8/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.B. İlgili Hukuk 775 sayılı Kanun'un  maddesinin ilgili bölümü şöyledir: "Gecekonduların ıslah, tasfiye ve önleme bölgeleri içinde bulunan binalı ve binasız vakıf taşınmaz mallardan 3 üncü maddenin ikinci fıkrası kapsamı dışında kalanları, bu kanunda belirtilen amaçlarda kullanılmak üzere, aşağıdaki şartlarla ve genel hükümlere göre bedeli ödenmek suretiyle ilgili belediyelerin mülkiyetine geçer:a) Arazi ve arsaların bedeli; bulunduğu şehir, kasaba ve bölgenin özellikleri, yapılmış ve yapılacak kamu hizmet ve tesislerinin durumu vesair hususlar da gözönünde bulundurularak, ilgili belediye ve Vakıflar İdaresi arasında anlaşma yolu ile tesbit edilir.b) Bu arazi ve arsalar üzerinde Vakıflar İdaresine ait herhangi bir yapı bulunduğu takdirde, bu yapının bedeli ayrıca hesaba katılır.c) Bedele ait anlaşmazlıklar mahalli asliye hukuk mahkemelerince basit muhakeme usulü ile hallolunur. Bu anlaşmazlıklar tapu tesciline engel olamaz." 775 sayılı Kanun'un geçici  maddesi şöyledir: "Bu kanunun yürürlüğe girmesinden önce, kendisine ait olmıyan ve bu kanun mucibince belediyelerin mülkiyetine geçecek olan veya esasen belediyelere ait bulunan arazi ve arsalar üzerinde, bağ, bahçe ve meyvalık yetiştirmiş olanların bu tesis yerleri imar planına uymadığı takdirde, muhtesatının belediyece takdir edilecek bedelleri ödenerek, ilgileri kesilir.İlgililer takdir olunan bedele karşı 21 inci maddede belirtildiği şekilde itirazda bulunabilirler." 775 sayılı Kanun'un geçici  maddesinin ilgili bölümü şöyledir: "Gecekondu ıslah bölgelerinde bulunup belediyelere ait olan veya bu kanun uyarınca belediyelerin mülkiyetine geçmesi gereken arazi ve arsalar üzerinde, bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce yapılıp 16 ve 17 nci maddelere göre tesbit edilmiş bulunan gecekonduların konut olarak kullanılanlarından imar ve ıslah planları ve mevzuat icaplarına göre olduğu gibi veya değiştirilerek korunması gerekenlere, 30 uncu madde gereğince gecekondusunu tamir ve ıslah ettiği takdirde, yapılacak imar planlarına ve hazırlanacak parselasyona uygun olarak, bedeli mukabilinde tapuları verilir." 2981 sayılı Kanun'un  maddesinin ilgili bölümü şöyledir:"a) Müstakilen kendisine ait arsa üzerinde imar mevzuatına aykırı yapı yapılmış ise; Yapı, korunacak durumda ise, müracaat dilekçesine ekli tespit ve değerlendirme belgelerine göre gerekli harçlar tahsil edilmek suretiyle hemen, Yapı, ıslah edilerek korunacak durumda ise, ıslah edildikten sonra hemen,Yapı ruhsatı veya kullanma izni verilir....b) Hazine, belediye, il özel idarelerine ait veya Vakıflar Genel Müdürlüğünün idare ettiği arsa veya arazileri üzerine yapılmış gecekondular (a) fıkrasındaki hükümlere tabi olup, arsa bedeli ilgili kuruluşa peşin veya en geç 4 yıl içinde oniki eşit taksitle, bu Kanun hükümlerince çıkarılacak Yönetmelikte belirtilen esaslara göre ödenir....(Ek : 18/5/1987 - 3366/3 md.) 775 sayılı Gecekondu Kanununa göre sağlanan ve bu Kanun uygulamasında kullanılan arazilerin arsa bedelleri de, Kanun uyarınca kurulan ilgili fon hesabına yatırılır. Tahakkuk ettirilmiş, ancak henüz tahsil edilmemiş olanlar için de bu hüküm uyarınca işlem yapılır." 2981 sayılı Kanun'un  maddesi ilgili bölümü şöyledir: "a) Bu Kanun hükümlerine göre hazine, belediye, il özel idaresine ait veya Vakıflar Genel Müdürlüğünün idare ettiği arsa veya araziler üzerinde, gecekondu sahiplerince yapılmış yapılar, 12 nci madde hükümlerine göre tespit ettirildikten sonra, kayıt maliki kamu kuruluşunca bu yer hak sahibine tahsis edilir ve bu tahsisin yapıldığı tapu sicilinin beyanlar hanesinde gösterilerek ilgilisine "Tapu Tahsis Belgesi" verilir.Tapu tahsis belgesi, ıslah imar planı veya kadastro planları yapıldıktan sonra hak sahiplerine verilecek tapuya esas teşkil eder.(Ek : 18/5/1987 - 3366/4 md.) Ancak islah imar planı veya kadastro planları ile belirlenen alanlarda tapu tahsis belgesi yerine hak sahiplerine doğrudan tapuları verilebilir." 2981 sayılı Kanun'un  maddesinin ilgili bölümü şöyledir:"Tapu tahsis belgesi verilen gecekondular hakkında aşağıdaki uygulamalar yapılır....b) (Değişik : 22/5/1986 - 3290/6 md.) Hazine, belediye, il özel idarelerine ait veya Vakıflar Genel Müdürlüğünün idaresinde olan veya bu Kanun uyarınca mülkiyetlerine geçen arsa veya araziler üzerinde, ıslah imar planları ile meydana getirilen imar parselleri içinde hak sahiplerine, yapılarının işgal ettiği arazi de dikkate alınarak ıslah imar planında getirilen ölçülere uygun şekilde arsa veya hisse tahsis edilir. Gecekondusu muhafaza edilemeyen hak sahiplerine aynı bölgede veya diğer gecekondu ıslah veya önleme bölgesinde başka bir arsa veya hisse verilir. Tahsis edilen arsa veya hissenin bedeli 4/11/1983 tarih ve 2942 sayılı Kanun veya 6/6/1984 tarih ve 3016 sayılı Kanuna göre tespit edilir." 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun maddesinin ilgili bölümü şöyledir: "Taşınmaz satışının geçerli olabilmesi için, sözleşmenin resmî şekilde düzenlenmesi şarttır.Taşınmaz satışı vaadi, geri alım ve alım sözleşmeleri, resmî şekilde düzenlenmedikçe geçerli olmaz."