Haklar: Adil yargılanma hakkı (Suç İsnadı)

Başvuru; ceza davasında başvurucuların (sanıkların) hazır bulunma talepleri reddedilerek ses ve görüntü aktarımı suretiyle duruşmaya uzaktan katılımlarının sağlanması nedeniyle duruşmada hazır bulunma haklarının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma haklarının, tutukluluğun makul süreyi aşması nedeniyle de kişi hürriyeti ve güvenliği haklarının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir. Başvurucular katıldıkları bir basın açıklaması nedeniyle devletin birliğini ve ülke bütünlüğü bozma suçundan 14/8/2015 tarihinde tutuklanmış ve haklarında aynı suçtan kamu davası açılmıştır. Yargılamayı yürüten Hakkâri  Ağır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) 10/11/2015 tarihinde düzenlediği Tensip Tutanağı'nda başvurucuların beraber yargılandığı çok sayıdaki diğer tutuklu sanıkla birlikte -güvenlik açısından sakıncalı olmaması hâlinde- duruşma gününde ve saatinde duruşma salonunda hazır edilmesini istemiştir. Yargılamanın ilk celsesinde personel sayısının yetersiz olması ve duruşmaya sevkinin güvenlik açısından sakıncalı olması nedeniyle sanıkların bizzat hazır edilemediğine ilişkin ceza infaz kurumunun cevap yazısı okunmuştur. Başvurucu Nurullah Çiftçi, Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS) ile hazır edilmiş ancak mahkemede bizzat hazır bulundurulduğunda savunma yapacağını belirterek savunmasını yapmamıştır. Başvurucu Dilek Hatipoğlu ise mahkemede bizzat hazır bulunmak istediğini ve duruşmaya SEGBİS'le katılmayı kabul etmediğini belirterek duruşmaya katılmamıştır. İlk celsede dosya kapsamında başvurucular ile birlikte yargılanan diğer sanıklardan ikisinin savunmaları alınmıştır. Mahkeme, güvenlik açısından sakıncası yoksa sanıkların yargılamanın ikinci celsesinde bizzat hazır bulundurulması için ceza infaz kurumuna yazı yazmıştır. Yargılamanın ikinci celsesinde başvurucu Nurullah Çiftçi'nin güvenlik nedeniyle bizzat hazır edilemediğine ilişkin ceza infaz kurumunun cevap yazısı okunmuştur. Başvurucu Nurullah Çiftçi, SEGBİS yoluyla hazır edilmiş ve yine mahkemede bizzat hazır bulundurulduğunda savunma yapacağını belirterek savunmasını yapmamıştır. Başvurucu Dilek Hatipoğlu ise mahkemede bizzat hazır bulunmak istediğini ve duruşmaya SEGBİS'le katılmayı kabul etmediğini belirterek duruşmaya katılmamıştır. Mahkeme, ceza infaz kurumuna yazı yazılarak sanıkların bir sonraki celse bizzat hazır edilmelerinin istenmesine ve yazılacak yazıya Yargıtayın SEGBİS'e ilişkin bozma ilamının da eklenmesine karar vermiştir. Yargılamanın üçüncü celsesinde başvurucu Nurullah Çiftçi yeniden SEGBİS yoluyla hazır edilmiş ancak bu kez savunmasını yapmıştır. Başvurucu Dilek Hatipoğlu ise duruşmada bizzat hazır edilmiş ve savunması alınmıştır. Bu celsede başvurucular dışında yedi sanığın savunması ve bir tanığın da beyanı alınmıştır. Ayrıca sanıklar hakkında 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun  maddesinin (2) numaralı fıkrasının uygulanma ihtimaline binaen sanıkların ek savunmaları alınmıştır. Mahkeme, ceza infaz kurumuna yazı yazarak sanıkların bir sonraki celsede bizzat hazır edilmelerinin istenmesine ve yazılacak yazıya Yargıtayın SEGBİS'e ilişkin bozma ilamının da eklenmesine karar vermiştir. Yargılamanın dördüncü celsesinde başvurucular bizzat hazır edilmiş ve önceki savunmalarını tekrar ettiklerini belirtmiştir. Bu celsede iki tanığın beyanı alınmış ve sanıklar hakkında 5237 sayılı Kanun'un  ve  maddesi ile  maddesinin (6) numaralı fıkralarının uygulanma ihtimaline binaen sanıkların ek savunmaları alınmıştır. Cumhuriyet savcısı esas hakkında mütalaasında sanıkların cezalandırılmasını talep etmiş, başvurucular ve müdafilerine diyecekleri sorulmuştur. Başvurucular, mütalaayı kabul etmediklerini belirterek önceki savunmalarını tekrar etmiş; sanık müdafileri ise esas hakkında mütalaaya karşı süre talep etmiştir. Mahkeme, sanık müdafilerine mütalaaya karşı savunmalarını hazırlamaları için süre verilmesine ve ceza infaz kurumuna yazı yazılarak sanıkların bir sonraki celsede bizzat hazır edilmelerinin istenmesine karar vermiştir. Yargılamanın beşinci celsesinde başvurucuların güvenlik nedeniyle bizzat hazır edilemediğine ilişkin ceza infaz kurumunun cevap yazıları okunmuştur. Başvurucular yargılamaya SEGBİS yoluyla katılmak istemediklerini belirttikleri için duruşmada hazır bulunmamışlardır. Bu celsede başvurucu müdafilerinin müvekkillerinin duruşma salonunda hazır edilmesini talep ettiğine dair dilekçeleri okunmuş ve bir gizli tanığın dinlenmesinden vazgeçilmiştir. Mahkeme, hazır bulunmayan başvurucuların son sözü yerine geçmek üzere önceki savunmalarını okumuş ve yargılamaya son vermiştir. Mahkeme 25/3/2016 tarihinde başvurucuların suç işlemeye tahrik suçundan 5 yıl, terör örgütüne üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işleme suçundan 10 yıl hapis cezasıyla mahkûmiyetine karar vermiştir. Başvurucuların duruşmalara SEGBİS aracılığı ile katılımının neden gerekli görüldüğü hususunda Mahkemenin gerekçeli kararında herhangi bir açıklama yer almamıştır. Başvurucular; celse aralarında Mahkemeye ilettikleri, duruşmada hazır bulunma talebini içeren dilekçelerinin dikkate alınmadığını, duruşmalarda bizzat hazır bulundurulmamaları nedeniyle savunma haklarını etkili bir şekilde kullanamadıklarını da belirterek hükme karşı kanun yollarına müracaat etmiştir. Temyiz incelemesini yapan Yargıtay 4/4/2017 tarihinde, suç işlemeye tahrik suçundan verilen mahkûmiyet hükümlerinin onanmasına karar vermiş ve bu suç yönünden hüküm kesinleşmiştir. Başvurucular nihai kararı 20/7/2017 tarihinde öğrendikten sonra 28/7/2017 tarihinde 2017/30120 ve 2017/32741 numaralı bireysel başvurularda bulunmuştur. Yargıtay ayrıca başvurucular hakkında terör örgütüne üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işleme suçundan verilen mahkûmiyet hükümlerini, eylemin silahlı terör örgütü üyesi olma suçunu oluşturacağından bahisle bozmuştur. Bozma sonrası yargılamanın tensip tutanağında Mahkeme, sanıkların -güvenlik açısından sakıncalı olmaması hâlinde- bir sonraki duruşma gününde ve saatinde duruşma salonunda hazır edilmesini istemiştir. Bozma sonrası ilk celsede başvurucular, duruşmada bizzat hazır edilmemiş; yargılamaya SEGBİS yoluyla katılmak istemediklerini belirttikleri için duruşmada hazır bulunmamıştır. Bu celse başvurucular dışındaki beş sanığın bozmaya karşı diyeceği sorulmuştur. Mahkeme, sanıkların -güvenlik açısından sakıncalı olmaması hâlinde- bir sonraki duruşma gününde ve saatinde duruşma salonunda hazır edilmesini istemiştir. Bozma sonrası yargılamanın ikinci celsesinde başvurucular, duruşmada bizzat hazır edilmemiş; yargılamaya SEGBİS yoluyla katılmak istemediklerini belirttikleri için duruşmada hazır bulunmamıştır. Bu celse Cumhuriyet savcısı esas hakkında mütalaasında sanıkların devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozma suçundan cezalandırılmasını talep etmiştir. Mahkeme başvurucuların hazır edilmeleri hususunda şu şekilde bir ara kararı vermiştir:"Mahkememizde yapılan yargılama sonucunda ilk derece mahkemesi olarak verilen kararın Yargıtay tarafından bozulduğu Yargıtay ilamından anlaşılacağı üzere bozma gerekçesinin bir fiilin olup olmamasına ilişkin olmadığı, iddianamede belirtilen fiillerle ilgili sadece suç niteliği yönünde tartışma yapılması gerektiği, yani iddianamede belirtilen bir kısım sanıkların basın açıklamasına izleyici olarak katılanların hukuki durumlarının tartışılması niteliğinde olduğu, Hakkari'nin ülkenin en güneydoğusunda olan il olduğu, yeryüzü şekilleri nedeniyle kış mevsiminin en sert geçen illerden biri olmasının yanında aşamalarda sanıkların hazır edilmesi için yazılan müzekkere cevaplarından anlaşılması üzerine güvenlik kuvvetlerine yapılan saldırılar nedeniyle güvenlik açısından da ayrıca sorun yaşandığı, bir kısım sanıkların uzunca süredir tutuklu olduğu, CMK'da sanığın isnat edilen suçlamayla ilgili açıklama yükümlülüğünün bulunmadığından yani susma hakkının da olması nedeniyle bu celse duruşma zaptının cezaevinde bulunan sanıklara tebliğ edilerek duruşmaya katılmak istemeleri yönünden mevcut durumun susma hakkı kapsamında değerlendirilebileceğinin sanıklara ihtarına..." Bozma sonrası yargılamanın üçüncü celsesinde başvurucular, duruşmada bizzat hazır edilmemiş; yargılamaya SEGBİS yoluyla katılmak istemediklerini belirttikleri için duruşmada hazır bulunmamıştır. Bu celse bir gizli tanığın dinlenmesine karar verilmiştir. Bozma sonrası 26/1/2018 tarihli dördüncü ve son celsede başvurucuların yokluğunda Mahkeme, başvurucuları ayrı ayrı terör örgütüne üye olma suçundan 11 yıl 3 ay hapis cezasına mahkûm etmiş ve tutukluluk hâllerinin hükümle birlikte devamına karar vermiştir. Mahkeme böylelikle bozma sonrası toplam dört celse yapmış ancak başvurucuların duruşmalara bizzat katılmak istemeleri ve SEGBİS'i kabul etmemeleri nedeniyle bu celselerin hiçbirinde başvurucuları hazır etmemiştir. Başvurucuların duruşmalara SEGBİS aracılığı ile katılımının neden gerekli görüldüğü hususunda Mahkemenin gerekçeli kararında herhangi bir açıklama yer almamıştır. Başvurucular; celse aralarında Mahkemeye ilettikleri ve duruşmada hazır bulunma talebini içeren dilekçelerinin dikkate alınmadığını, duruşmalarda bizzat hazır bulundurulmamaları nedeniyle savunma haklarını etkili bir şekilde kullanamadıklarını da belirterek hükme karşı yeniden kanun yollarına müracaat etmiştir. Yargıtay 8/4/2019 tarihinde başvurucuların temyiz itirazlarını reddetmiş ve mahkûmiyete ilişkin hükümlerin onanmasına karar vermiştir. Başvurucular nihai kararı 3/7/2019 tarihinde öğrendikten sonra 30/7/2019 tarihinde 2019/25795 ve 2019/25798 numaralı bireysel başvurularda bulunmuştur. Kişi ve konu yönünden hukuki irtibat bulunması nedeniyle 2019/25795, 2019/25798 ve 2017/32741 numaralı bireysel başvuru dosyalarının 2017/30120 numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine, incelemenin 2017/30120 numaralı dosya üzerinden yürütülmesine karar verilmiştir. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.