Haklar: İfade özgürlüğü

Başvurucular Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde kurulan Soruşturma Komisyonu tarafından yürütülen bir soruşturma kapsamında, Komisyon Başkanı'nın talebi üzerine bu Komisyon’un çalışmaları ile ilgili olarak verilen yayın yasağı kararıyla ifade özgürlüğünün; anılan yasağa ilişkin yapılan itirazın tatmin edici bir gerekçe gösterilmeksizin reddedilmiş olması nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.   Başvuru, 1/12/2014 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinde Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğin bulunmadığı tespit edilmiştir. 2 /12/2014 tarih ve 2014/18876 numaralı başvuru ile 3/12/2014 tarih ve 2014/18946 numaralı başvurular, konu bakımından aynı nitelikte bulunmaları nedeniyle, 2014/18803 numaralı başvuru ile birleştirilmesine ve incelemenin bu dosya üzerinden yapılmasına karar verilmiştir. Birinci Bölüm, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına ve görüş için bir örneğinin Adalet Bakanlığına gönderilmesine karar vermiştir. Niteliği itibarıyla Genel Kurul tarafından karara bağlanmasını gerekli gördüğünden, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün  maddesinin (3) numaralı fıkrası uyarınca, başvuruyu görüşülmek üzere Genel Kurul’a sevk etmiştir.  İçtüzüğü’nün  maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca Genel Kurul, başvuru hakkında ivedilikle karar verilmesini gerekli görerek incelemenin Bakanlık cevabı beklenmeden yapılmasına karar vermiştir. A. Olaylar Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucular Mahmut Tanal, Levent Gök ve Adnan Keskin Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde temsil edilen Ana Muhalefet Partisinin milletvekilleridirler. Başvurucular Kerem Altıparmak ve Yaman Akdeniz akademisyen olup, başvurucu Fatma Banu Güven Dokur ise gazetecidir. Türkiye Büyük Millet Meclisinde eski Ekonomi Bakanı, İçişleri Bakanı, Avrupa Birliği Bakanı ile Çevre ve Şehircilik Bakanı hakkındaki iddialara ilişkin olarak Meclis Soruşturması Komisyonu kurulmuştur.  21/11/2014 tarihinde söz konusu Komisyonun Başkanı tarafından Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına başvurularak, Anayasa’nın ,  ve TBMM İçtüzüğünün ilgili maddeleri gereğince, Komisyon tarafından yürütülen soruşturma hakkında bazı basın ve yayın organlarında soruşturmanın gizliliğini ihlal edecek ve masumiyet karinesi ilkesini çiğneyecek şekilde yayınlar yapıldığından bahisle, soruşturmanın sağlıklı bir şekilde yürütülebilmesi ve ilgililerin lekelenmeme hakkının korunması için soruşturmanın bitim tarihi olan 27/12/2014 tarihine kadar yazılı ve görsel medya ile internet ortamında yayın yasağı verilmesi talep edilmiştir.  Bunun üzerine Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı Basın Suçları Soruşturma Bürosu söz konusu talebi yerinde bularak 24/11/2014 tarihli yazısı ile Ankara  Sulh Ceza Hâkimliği’ne başvurmuştur. Ankara  Sulh Ceza Hâkimliği, 25/11/2014 tarihinde bu talebi incelemiş ve talebe ekli bilgi ve belgeler doğrultusunda Meclis Soruşturması Komisyonu tarafından yürütülen soruşturmanın gizli olduğunu tespit ederek, haklarında soruşturma yapılan eski bakanların kişilik haklarının zedelenmemesi, şöhret ve diğer haklarının korunması gerekçesi ile komisyon tarafından istenen bilgi ve belge içerikleri, dinlenen tanık, bilgi sahibi ve bilirkişi ve diğer ilgili kişilerin beyanlarının içerikleri hakkında 27/12/2014 tarihi mesai bitimine kadar tüm yazılı, görsel medya ve internet ortamında yapılan yayınlar hakkında yayın yasağı konulmasına karar vermiştir.  Başvurucu, Mahmut Tanal bu karara karşı 27/11/2014 tarihinde itiraz merci olan Ankara  Sulh Ceza Hakimliğine başvurmuştur.  Ankara  Sulh Ceza Hakimliği Başvurucu Mahmut Tanal’ın talebini incelemiş ve 28/11/2014 tarihinde, Ankara  Sulh Ceza Hakimliğinin ilgili kararının usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle kesin olarak reddetmiştir.  Diğer başvurucular, söz konusu karara karşı yapılan itirazların Ankara  Sulh Ceza Hâkimliği tarafından incelendiğini, yasağın usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle talebin reddedildiğini, dolayısıyla bu itirazın esası hakkındaki Hakimliğin kararının müstakar hale geldiğini belirterek, yeni bir itirazda bulunmanın etkisiz olacağı gerekçesiyle bu yolu tüketmemişlerdir.  Talebin reddi kararı başvurucu Mahmut Tanal’a 28/11/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir.  Başvurucular 1/2/2014, 2/12/2014 ve 3/12/2014 tarihlerinde Anayasa Mahkemesine başvurmuşlardır. B. İlgili Hukuk Anayasa’nın  ve  maddeleri şöyledir: “MADDE 98- Türkiye Büyük Millet Meclisi soru, Meclis araştırması, genel görüşme, gensoru ve Meclis soruşturması yollarıyla denetleme yetkisini kullanır. Soru, Bakanlar Kurulu adına, sözlü veya yazılı olarak cevaplandırılmak üzere Başbakan veya bakanlardan bilgi istemekten ibarettir. Meclis araştırması, belli bir konuda bilgi edinilmek için yapılan incelemeden ibarettir. Genel görüşme, toplumu ve Devlet faaliyetlerini ilgilendiren belli bir konunun, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunda görüşülmesidir. Soru, Meclis araştırması ve genel görüşme ile ilgili önergelerin verilme şekli, içeriği ve kapsamı ile cevaplandırılma, görüşme ve araştırma yöntemleri Meclis İçtüzüğü ile düzenlenir.MADDE 100- (Değişik: 3/10/2001-4709/31 md.) Başbakan veya bakanlar hakkında, Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının en az onda birinin vereceği önerge ile, soruşturma açılması istenebilir. Meclis, bu istemi en geç bir ay içinde görüşür ve gizli oyla karara bağlar. Soruşturma açılmasına karar verilmesi halinde, Meclisteki siyasî partilerin, güçleri oranında komisyona verebilecekleri üye sayısının üç katı olarak gösterecekleri adaylar arasından her parti için ayrı ayrı ad çekme suretiyle kurulacak onbeş kişilik bir komisyon tarafından soruşturma yapılır. Komisyon, soruşturma sonucunu belirten raporunu iki ay içinde Meclise sunar. Soruşturmanın bu sürede bitirilememesi halinde, komisyona iki aylık yeni ve kesin bir süre verilir. (Ek cümle: 3/10/2001-4709/31 md.) Bu süre içinde raporun Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına teslimi zorunludur.(Değişik: 3/10/2001-4709/31 md.) Rapor Başkanlığa verildiği tarihten itibaren on gün içinde dağıtılır, dağıtımından itibaren on gün içinde görüşülür ve gerek görüldüğü takdirde ilgilinin Yüce Divana sevkine karar verilir. Yüce Divana sevk kararı ancak üye tamsayısının salt çoğunluğunun gizli oyuyla alınır.Meclisteki siyasî parti gruplarında, Meclis soruşturması ile ilgili görüşme yapılamaz ve karar alınamaz.” Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün  maddesi şöyledir:“Meclis soruşturması komisyonunun çalışma usulü ve süresiMADDE 110– Soruşturma komisyonu üye tamsayısının salt çoğunluğu ile toplanır ve toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile karar verir.Komisyonun çalışmaları gizlidir. Bu komisyona kendi üyeleri dışındaki milletvekilleri katılamazlar.Soruşturma komisyonu, raporunu Anayasanın 100 üncü maddesine göre kuruluşundan itibaren iki ay içinde verir. Soruşturmanın bitirilememesi halinde, komisyona iki aylık yeni ve kesin bir süre verilir. Komisyonun bu konudaki istem yazısı Genel Kurulun bilgisine sunulur. Bu süre içinde raporun Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına teslimi zorunludur.”