Haklar: Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı

Başvuru, anayasal haklar kapsamında koruma altında bulunan bazı eylemlerinin terör örgütüne üye olma suçundan mahkûmiyetlerinde delil olarak kullanılmasının başvurucuların toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkını ihlal ettiği iddiasına ilişkindir. Başvuruda ayrıca kanuni hâkim güvencesine aykırı olarak kurulmuş özel yetkili bir mahkemede yargılamanın yapılmış olması nedeniyle adil yargılanma hakkının; tutuklamanın hukuka aykırı olması nedeniyle de kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği ileri sürülmüştür.  Başvuru 9/2/2015 tarihinde yapılmıştır.  Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvurucular, olayların meydana geldiği tarihte Fırat Üniversitesi Mühendislik Fakültesinde öğrencidirler. Başvurucular; PKK terör örgütüne üye oldukları gerekçesiyle iki gün gözaltında tutulduktan sonra 18/5/2011 tarihinde tutuklanmışlardır. Cumhuriyet savcısı 1/8/2011 tarihli iddianamesi ile başvurucuların terör örgütüne üye olmak ve terör örgütünün propagandasını yapmak suçlarından cezalandırılmasını talep etmiştir. Malatya  Ağır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) 30/5/2013 tarihinde başvurucuların PKK terör örgütüne üye olma suçundan mahkûmiyetlerine hükmetmiştir. Terör örgütünün propagandasını yapma suçu yönünden ise 2/7/2012 tarihli ve 6352 sayılı Yargı Hizmetlerinin Etkinleştirilmesi Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması ve Basın Yoluyla İşlenen Suçlara İlişkin Dava ve Cezaların Ertelenmesi Hakkında Kanun uyarınca kovuşturmanın ertelenmesine hükmedilmiştir. Mahkeme ayrıca başvurucuların hükümle birlikte tutukluluk hâllerinin devamına da karar vermiştir. Mahkeme, terör örgütüne üye olmak suçundan mahkûmiyette dikkate aldığı delilleri her bir başvurucu yönünden ayrı ayrı sıralamıştır. Başvurucu Mehmet Yiğit'in terör örgütüne üye olmak suçundan mahkûmiyetinde dikkate alınan delillerin bazıları şu şekildedir: i. Mahkeme; başvurucunun, PKK'nın gençlik yapılanması olduğunu belirttiği Yurtsever Demokratik Gençlik Hareketi (YDGH) içinde yer aldığını ifade etmiştir. Mahkemeye göre YDGH, gençlerin kitlesel eylemlere yönlendirilerek daha güçlü bir eylemlilik sürecinin başlatılmasını amaçlamaktadır. YDGH'nin amacını bu şekilde açıklayan Mahkeme, bu örgütün PKK ile ilişkisi hususunda bazı haberlere de kararında yer vermiştir.ii. Başvurucunun terör örgütüne bir kitle oluşturmak ya da sempatizan kazandırmak amacıyla Gökkuşağı Kültür ve Sanat Derneğinde, çeşitli tarihlerde izinsiz bir şekilde Kürtçe ve Zazaca dil kursları, folklor çalışmaları, müzik ve bağlama kursu organize ettiği veya adı geçen faaliyetlere katıldığı kabul edilmiştir. Bahsi geçen etkinliklerin PKK terör örgütünün olay tarihlerindeki stratejisi doğrultusunda gerçekleştirildiği de özellikle vurgulanmıştır.iii. Mahkeme, başvurucunun 20/3/2011 tarihinde Barış ve Demokrasi Partisi (BDP) Elazığ İl Teşkilatınca organize edilen nevruz etkinliğine katılmasını ve etkinlikteki faaliyetlerini de delil olarak değerlendirmiştir. Mahkemeye göre başvurucu, nevruz etkinliğinin düzenleneceği alana üniversite öğrencilerini getirmiş ve etkinlik alanına bazı pankartların asılmasını sağlamıştır. Mahkeme ayrıca etkinlik alanında PKK'yı ve terör örgütü lideri Abdullah Öcalan'ı (A.Ö.) övücü sloganlar atıldığını belirttikten sonra başvurucunun ölen terör örgüt mensupları adına düzenlenen saygı duruşu sırasında grubu yönlendirdiğini ve saygı duruşunun akabinde diğer başvurucu ile birlikte toplanan kalabalığa "biji serok apo" (yaşasın başkan apo) şeklinde slogan attırdıklarını kabul etmiştir. Bundan başka Mahkeme, başvurucunun "PKK halktır, halk burada." şeklinde slogan attığını ve toplanan kalabalığın da başvurucunun bahsi geçen sloganı atması ile birlikte aynı sloganı attıklarını ifade etmiştir. iv. Mahkeme, girdiği bir çatışmada ölü olarak ele geçirilen K. adlı örgüt mensubunun ölüm yıl dönümü nedeniyle Siirt'te düzenlenen eyleme Elazığ ilinden katılımı başvurucunun organize ettiğini belirtmiştir. Mahkemeye göre adı geçen eylem, terör örgütünün ölen örgüt mensuplarının sahiplenilmesi talimatları doğrultusunda icra edilmiş olup eylem sırasında kolluk güçlerine yönelik taşlı, sopalı ve ses bombalı saldırılar gerçekleşmiş; dört kolluk personeli yaralanmış ve kamu araçları zarar görmüştür. Kararda ayrıca eylem sırasında başvurucunun tanınmamak amacıyla yüzünü kapattığı tespitine de yer verilmiştir. Mahkeme ayrıca  adlı örgüt mensubu hakkında da bazı açıklamalarda bulunmuştur. Mahkemeye göre , PKK terör örgütünün "Büyük Zafer Atılımı" diye nitelendirdiği Eruh ve Şemdinli baskınlarının planlayıcısı ve uygulayıcısıdır. Bundan başka Mahkeme, nin 1985’ten öldürüldüğü 1986 yılının Mart ayı sonuna kadar birçok askerî ve sivil hedeflere yönelik her türlü terör ve şiddet eylemlerinin sorumlusu olduğunu ve PKK terör örgütü içinde sembolik bir önem taşıdığını ifade etmiştir. v. Başvurucunun 1/5/2011 tarihinde Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası (Eğitim Sen) Elazığ Şube Başkanlığınca organize edilen 1 Mayıs İşçi Bayramı etkinliğine katılması ve etkinlikteki faaliyetleri de delil olarak değerlendirilmiştir. Mahkeme, başvurucunun haklarında dava açılan başka kişilerle birlikte 10-15 kişilik bir grubun adı geçen etkinliğe katılımlarını organize ettiğini; etkinlikte terör örgütünü ve liderini övücü sloganlar atıldığını tespit etmiştir. Başvurucunun da"BeSerok Jiyan Nabe" (Başkansız Yaşam Olmaz) sloganına ıslıkla eşlik ettiği belirtilmiştir.vi. Mahkeme, başvurucunun "piknik düzenleme etkinliği" adı altında, Fırat Üniversitesinde öğrenim gören Kürt kökenli öğrencilerin Pembe Köşk Mesire Alanı'na götürülmesini organize etmesini mahkûmiyet kararında delil olarak değerlendirmiştir. Mahkeme, bahsi geçen etkinliğin PKK terör örgütüne sempatizan toplamak ve müzahir kitle oluşturmak amacıyla düzenlendiğini belirttikten sonra etkinlik sırasında başvurucunun da aralarında olduğu kişilerce terör örgütü liderini övücü sloganların atıldığını ve ölen örgüt mensupları adına saygı duruşunda bulunulduğunu ifade etmiştir. vii. Bundan başka Mahkeme, başvurucunun "Halepçe Katliamı" adı altında düzenlenen etkinliğe katılımı organize ettiğini ifade etmiştir. Mahkemeye göre adı geçen etkinlik PKK terör örgütünün olay tarihlerindeki stratejisi doğrultusunda gerçekleştirilmiştir.viii. Mahkeme başvurucunun E.nin mezarının ziyaret edilmesi etkinliğine katılmasını delil olarak değerlendirmeye almıştır. Mahkemeye göre E. isimli şahıs, terör örgütünün lideri A.Ö.nün ülkemize getirilişini protesto etmek amacıyla kendisini yakan sembol bir kişidir. Mahkeme, adı geçen etkinlikte terör örgütü liderini ve E.yi övücü sloganlar atıldığını da ayrıca vurgulamıştır. Mahkeme ayrıca bu etkinliğin ölen örgüt mensuplarından "şehit" diye bahsedilmesi ve ölen kişilerin cenazelerine ve ailelerine sahip çıkılması yönündeki PKK terör örgütünün talimatlarına uyularak icra edildiğini belirtmiştir. ix. Mahkeme başvurucunun PKK terör örgütünün Öz Savunma Birliği (ÖSB) yapılanması içinde Malatya, Elazığ ve Tunceli'nin bölge sorumlusu olduğu belirtilen H.B. ile Elazığ'daki Gökkuşağı Kültür ve Sanat Derneğinde buluşmuş olmasını da delil olarak değerlendirmiştir. Mahkeme, H.B.nin sorumlu olduğu bölgede, PKK terör örgütünün eylem ve faaliyetlerini organize ettiğini belirtmiştir. Mahkeme, ÖSB hakkında da bazı açıklamalarda bulunmuştur. Mahkemeye göre ÖSB, PKK'nın silahlı kanadı olan HPG altında faaliyette bulunan şehir yapılanmasını ifade etmektedir.x. Başvurucunun 19/3/2011 tarihinde Elazığ'ın Karakoçan ilçesinde BDP Karakoçan İlçe Teşkilatınca organize edilen alternatif nevruz kutlamasına Elazığ'dan katılımı organize ettiği tespit edilmiştir. Ölen terör örgütü mensubu nin fotoğrafının ve bazı pankartların etkinlik alanına kurulan platforma asıldığı ve etkinliğe katılan kişilerin terör örgütü liderini öven sloganlar attıkları ifade edilmiştir. Başvurucunun katılımlarını organize ettiği gruba "biji serok apo" (yaşasın başkan apo) ve "be serok jiyan nabe" (başkansız yaşam olmaz) şeklinde slogan attırdığı kabul edilmiştir. Başvurucunun ayrıca hem "be serok jiyan nabe" (başkansız yaşam olmaz) şeklinde slogan attığı hem de terör örgütünün marşı niteliğinde olduğu ifade edilen "oramar" marşı eşliğinde halay çektiği belirtilmiştir. Bunlardan başka başvurucunun aynı gün içinde, organize ettiği grubu  isimli örgüt mensubunun mezarını ziyarete götürdüğü de ifade edilmiştir. xi. Bundan başka başvurucunun telefonuna gönderilen örgütsel içerikli bir mesaja da delil olarak dayanılmıştır.xii. Mahkeme, başvurucunun BDP Elazığ İl Teşkilatınca Yüksek Seçim Kurulunun (YSK) bir kararını protesto etmek amacıyla düzenlenen basın açıklamasına katılımı organize etmesini delil olarak dikkate almıştır. Adı geçen etkinlikte, YSK kararını protesto amaçlı atılan bazı sloganların yanında "şehit namırın" (şehitler ölmez) şeklinde bir sloganın atıldığı ifade edildikten sonra toplanan kalabalığın içine başvurucunun organize ettiği 6-7 kişilik grubun da katıldığı ve başvurucunun bahsi geçen gruba bazı sloganlar attırdığı belirtilmiş ancak başvurucunun attırdığı sloganların içeriği hususunda bir bilgiye yer verilmemiştir. Kararda, başvurucunun etkinliğin bitmesinin akabinde organize ettiği grubu Gökkuşağı Kültür ve Sanat Derneğine götürdüğü de kabul edilmiştir. xiii. Başvurucunun ikametgâhında yapılan aramada örgütsel nitelikli bazı dokümanların ele geçirildiği ifade edilmiştir. Yapılan aramada ele geçirilen örgütsel nitelikli bazı dokümanlar kararda şöyle sıralanmıştır:-İçinde, PKK terör örgütü mensuplarının örgütün propagandasını yapmak amacıyla kırsal alanda çektikleri "Beritan" isimli film olan 6 adet CD - Bir adet sarı, kırmızı, yeşil bez- Üç adet siyah, beyaz puşi- Bir adet A-4 kâğıda mavi tükenmez kalemle yazılmış ve içinde örgütsel bazı bilgiler bulunan el yazması doküman. Mahkeme, başvurucu Diyadin Abak yönünden ise terör örgütüne üye olmak suçuna ilişkin mahkûmiyette dikkate alınan delillerden bazılarını şu şekilde sıralamıştır: i. Mahkeme, bu başvurucunun da PKK'nın gençlik yapılanması olan YDGH içinde yer aldığını ifade etmiştir.ii. Başvurucunun PKK terör örgütü içindeki faaliyetlerinden dolayı hakkında kovuşturma bulunan ve Diyarbakır'da yargılanan bazı şahıslara destek vermek amacıyla duruşma gününde, organize ettiği kişilerle Diyarbakır'a gittiği kabul edilmiştir.  iii. Başvurucunun 19/3/2011 tarihinde Elazığ'ın Karakoçan ilçesinde BDP Karakoçan İlçe Teşkilatınca organize edilen alternatif nevruz kutlamasına Elazığ'dan katılımı organize ettiği tespit edilmiştir. Ölen terör örgütü mensubu nin fotoğrafının ve bazı pankartların etkinlik alanına kurulan platforma asıldığı ve etkinliğe katılan kişilerin terör örgütü liderini öven sloganlar attıkları ifade edilmiştir. Başvurucunun katılımlarını organize ettiği gruba "biji serok apo" (yaşasın başkan apo) ve "be serok jiyan nabe" (başkansız yaşam olmaz) şeklinde slogan söylettirdiği kabul edilmiştir. Başvurucunun ayrıca terör örgütünün marşı niteliğinde olduğu ifade edilen "oramar" marşı eşliğinde boynundaki sarı, kırmızı ve yeşil renklerden oluşan puşi ile halay çektiği belirtilmiştir. Bunlardan başka başvurucunun aynı gün içinde, organize ettiği grubu  isimli örgüt mensubunun mezarını ziyarete götürdüğü de ifade edilmiştir. iv. Mahkeme başvurucunun PKK terör örgütünün ÖSB yapılanması içinde Malatya, Elazığ ve Tunceli'nin bölge sorumlusu olduğu belirtilen H.B. ile Elazığ'daki Gökkuşağı Kültür ve Sanat Derneğinde iki farklı tarihte buluşmuş olmasını da delil olarak değerlendirmiştir. Mahkeme; H.B.nin sorumlu olduğu bölgede, PKK terör örgütünün eylem ve faaliyetlerini organize ettiğini belirtmiştir. Mahkeme, ÖSB hakkında da bazı açıklamalarda bulunmuştur. Mahkemeye göre ÖSB, PKK'nın silahlı kanadı olan HPG altında faaliyette bulunan şehir yapılanmasını ifade etmektedir. v. Bundan başka Mahkeme, girdiği bir çatışmada ölü olarak ele geçirilen K. adlı örgüt mensubunun ölüm yıl dönümü nedeniyle Siirt'te düzenlenen eyleme Elazığ'dan katılımı başvurucunun organize ettiğini belirtmiştir. Mahkemeye göre adı geçen eylem, terör örgütünün ölen örgün mensuplarının sahiplenilmesi talimatları doğrultusunda icra edilmiş olup eylem sırasında kolluk güçlerine yönelik taşlı, sopalı ve ses bombalı saldırılar gerçekleşmiş; dört kolluk personeli yaralanmış ve kamu araçları zarar görmüştür. Kararda ayrıca eylem sırasında başvurucunun tanınmamak amacıyla yüzünü kapattığı tespitine de yer verilmiştir.vi. Mahkeme, başvurucunun E.nin mezarının ziyaret edilmesi etkinliğine katılmasını delil olarak değerlendirmeye almıştır. Mahkeme, adı geçen etkinlikte terör örgütü liderini ve E.yi övücü sloganlar atıldığını ve başvurucunun etkinlik sırasında tanınmamak amacıyla yüzünü puşi ile kapattığını da ayrıca vurgulamıştır. Mahkeme ayrıca adı geçen etkinliğin ölen örgüt mensuplarından "şehit" diye bahsedilmesi ve ölen kişilerin cenazelerine ve ailelerine sahip çıkılması yönündeki PKK terör örgütünün talimatlarına uyularak icra edildiğini belirtmiştir. vii. Başvurucunun Diyarbakır'daki Ciğerhun Kültür Sanat ve Gençlik Merkezinde "Kürt Ulusal Gençlik Konferansı" adı altında düzenlenen etkinliğe katılması da delil olarak değerlendirmeye alınmıştır. Adı geçen etkinlikte A.Ö.nün görüşme notlarından bazı kısımların okunduğu ve terör örgütünün olay tarihlerindeki stratejisine uygun bazı kararların alındığı tespit edilmiştir.viii. Bundan başka başvurucunun 1/5/2011 tarihinde, Eğitim Sen Elazığ Şube Başkanlığınca organize edilen 1 Mayıs İşçi Bayramı etkinliğine katılması ve etkinlikteki faaliyetleri de mahkûmiyet kararında delil olarak değerlendirilmiştir. Etkinliğin yapıldığı gün başvurucunun diğer bazı sanıklarla birlikte 10-15 kişilik bir grubun adı geçen etkinliğe katılımlarını organize ettikleri ifade edilmiştir. Başvurucu ile diğer bazı sanıkların organize ettiği bahsi geçen grup tarafından terör örgütünü ve liderini övücü sloganlar atıldığı tespit edilmiştir. ix. Mahkeme, başvurucunun 20/3/2011 tarihinde BDP Elazığ İl Teşkilatınca organize edilen nevruz etkinliğine katılmasını ve etkinlikteki faaliyetlerini de delil olarak değerlendirmiştir. Mahkemeye göre başvurucu, nevruz etkinliğinin düzenleneceği alana üniversite öğrencilerini getirmiş ve etkinlik alanına bazı pankartların asılmasını sağlamıştır. Mahkeme ayrıca etkinlik alanında PKK'yı ve terör örgütü lideri A.Ö.yü övücü sloganlar atıldığını belirtmiştir. Bunlardan başka Mahkeme; bu etkinlikte, ölen terör örgütü mensupları adına saygı duruşu düzenlendiğini ve saygı duruşunun akabinde başvurucunun diğer başvurucu ile birlikte toplanan kalabalığa "biji serok apo" (yaşasın başkan apo) şeklinde slogan attırdıklarını kabul etmiştir. x. Mahkeme, başvurucunun PKK'nın olay tarihlerindeki stratejisi doğrultusunda düzenlendiğini belirttiği "çift dilli eğitim hakkı" konulu etkinliğe katıldığını belirtmiştir. xi. Mahkeme, başvurucunun terör örgütüne bir kitle oluşturmak ya da sempatizan kazandırmak amacıyla Gökkuşağı Kültür ve Sanat Derneğinde çeşitli tarihlerde izinsiz bir şekilde Kürtçe ve Zazaca dil kursları, folklor çalışmaları, müzik ve bağlama kursu organize ettiğini veya adı geçen faaliyetlere katıldığını ifade etmiştir. Mahkeme ayrıca bahsi geçen etkinliklerin PKK terör örgütünün olay tarihlerindeki stratejisi doğrultusunda gerçekleştirildiğini de özellikle vurgulamıştır. xii. Bundan başka başvurucunun telefonuna gönderilen örgütsel içerikli bir adet mesaja da delil olarak dayanılmıştır. Temyiz üzerine mahkûmiyet kararı Yargıtay  Ceza Dairesi tarafından 20/11/2014 tarihinde onanmıştır. Başvurucular, nihai karardan 12/1/2015 ve 13/1/2015 tarihlerinde haberdar olduğunu belirtmişler; 9/2/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.  İlgili ulusal ve uluslararası hukuk için bkz. Metin Birdal ([GK] B. No: 2014/15440, 22/5/2019, §§ 28-39) başvurusu hakkında verilen karar.