Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru; güven ilişkisinin bozulduğu gerekçesine dayalı olarak iş akdine son verilmesi üzerine açılan işe iade davasında hakkaniyete uygun yargılanma hakkı ile makul sürede yargılanma hakkının, masumiyet karinesinin ve suç ve cezaların kanuniliği ilkesinin ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 14/11/2019 tarihinde yapılmıştır.  Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.  Başvuru formu ve eklerinde, yargılama sürecindeki dava dosyalarında ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden elde edilen bilgi ve belgelerde yer aldığı şekliyle olaylar özetle şöyledir: 1980 doğumlu olan başvurucu, 4/5/2010 tarihinden itibaren Türk Hava Yolları A.O. (Kurum) bünyesinde doktor olarak görev yapmakta iken 29/6/2017 tarihinde Disiplin Kurulu kararıyla başvurucunun işten çıkarma cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiş ve 30/6/2017 tarihinde iş akdinin feshedildiği hususu başvurucuya tebliğ edilmiştir. Tebliğ evrakında, personel hakkında Millî Güvenlik Kurulunca millî güvenliğe karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, iltisakı yahut irtibatı bulunup bulunmadığı hususunda inceleme başlatıldığı, bu kapsamda Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanmasının (PDY) vakıf ve dernekleri ile dergi ve mecmualarına üyelik, sosyal medya hesaplarında lehe paylaşım yapma, ByLock vb. örgütün kullandığı şifreli haberleşme programlarını indirme, örgütün bankalarında işlem yapma vb. kriterlerin kullanıldığı belirtilmiştir. Kuruma yapılan ihbar ve şikâyetler kapsamında örgüt ile bağlantılı fiillerden bir veya birkaçını işlediği değerlendirilen başvurucu hakkında makul şüphe oluştuğu ifade edilmiştir. Başvurucu, feshin geçersizliğinin tespitine ve işe iadesine karar verilmesi talepleriyle Kurum aleyhine 25/7/2017 tarihinde dava açmıştır. Bakırköy  İş Mahkemesine (Mahkeme) sunulan dava dilekçesinde başvurucu; somut bir sebep ileri sürülmeksizin iş akdinin sonlandırıldığını, feshin usul ve yasaya aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Davalı Kurum, cevap dilekçesinde başvurucu ile ilgili yapılan ihbar ve şikâyetlerle ilgili devlet kurum ve kuruluşlarından gelen bilgiler doğrultusunda başvurucunun FETÖ/PDY güdümünde hareketleri olduğu hususunun tespit edildiğini belirtmiş; gerek görülmesi hâlinde Bank Asyadaki hesap hareketlerinin incelenmesini talep etmiştir. Mahkeme 20/10/2017 tarihli kararı ile başvurucunun iş akdinin yasal düzenleme kapsamında sona erdirildiğini ve yasal yetki nedeni ile fesihlerde geçersizlik koşullarının aranmayacağını belirterek davanın reddine hükmetmiştir. Başvurucu, davanın esasına girilerek inceleme yapılması gerektiği gerekçesiyle istinaf talebinde bulunmuş; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi  Hukuk Dairesi 8/11/2018 tarihli kararı ile hangi bilgi ve belgelerin feshe gerekçe yapıldığı hususunun araştırılmadığı, Emniyet Genel Müdürlüğü (Emniyet), Jandarma Genel Komutanlığı (Jandarma), Bilgi Teknolojileri Kurumu ve Bank Asyadan varsa başvurucu ile ilgili bilgi ve belgelerin sorulmadığı gerekçesiyle istinaf talebinin kabulüne, gerekçeli kararın kaldırılmasına ve dosyanın Mahkemeye iadesine hükmetmiştir. Dosya kendisine gelen Mahkeme, ilgili kurumlara müzekkere yazarak başvurucu hakkında bilgi/belge toplama yoluna gitmiştir. Bu kapsamda Mahkemeye gelen belgeler arasında başvurucunun Bank Asya hesap dokümanları gönderilmiştir. Gelen bilgiye göre başvurucu tarafından 28/1/2014 tarihinde 000 TL yatırılmak suretiyle katılım hesabı açıldığı, 29/6/2015 tarihinde ise paranın çekilerek hesabın kapandığı tespit edilmiştir. Başvurucu 13/3/2019 tarihli dilekçesinde; Bank Asya hesap hareketlerine dair yapmış olduğu savunmasında, bahsi geçen 000 TL miktarındaki tutarın bir arkadaşından olan alacağını tahsil etmesi neticesinde eline geçtiğini, bu paranın katılım hesabına yatırılmasının terör örgütüne destek amacıyla değil sadece gelir elde etme amacıyla yapıldığını belirtmiştir. Bank Asyadan kredi kartı bile almadığını ifade eden başvurucu; uzun süredir Bankanın müşterisi olduğu açıklamasının dayanaksız olduğunu, özellikle yüksek gelir düzeyi gözönünde bulundurulduğunda yatırılan tutarın Bankayı kurtarma amacı taşımadığının ortada olduğunu beyan etmiştir. 29/6/2015 tarihinde hesapta bulunan parayı eşinin hesabına havale ettiğini ifade eden başvurucu, diğer bankalardaki parayı da eşine göndermek suretiyle gayrimenkul aldıklarını belirtmiştir. Mahkeme 17/4/2019 tarihli kararı ile davanın reddine hükmetmiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:"İstanbul emniyet müdürlüğü Terörle Mücadele Şube Müdürlüğü'nce davacının herhangi bir gözaltı kararına rastlanmadığının bildirildiği, İçişleri Bakanlığı Jandarma Genel Komutanlığı'nca davacı ile ilgili herhangi bir istihbari bilgi ve belgeye rastlanılmadğıının bildirildiği görülmüştür.Müflis Asya Katılım Bankasından davacının hesap bilgilerinin celbedildiği, incelenmesinde davacının 01/01/1996-22/07/2016 tarihleri arasında 1 adet kaydının bulunduğu, 2013 şubat ve aralık ayında hesapta para bulunmadığı, 2014 yılı ocak ayında 657,28 TL yatırıldığı 2015 yılı mayıs ayına kadar paranın hesapta bulunduğu anlaşılmıştır....... dosya içeriğine göre, davacının FETÖ/PDY ile ilgi, iltisak ya da irtibatı bulunduğu konusunda davalı işveren açısından şüphe feshini gerektirir yeterli delil olduğu, terör örgütü ile irtibat veya iltisakı bulunduğuna dair şüphe bulunan bir işçiyi çalıştırmaya devam etmenin, yani iş sözleşmesinin devamını davalı işverenlerden beklemek mümkün olmadığı gibi iş sözleşmesinin devamının çekilmez hale geldiğini kabul etmek gerekeceği, davacı işçinin böyle bir şüphe altında iken davalı işverenden işçinin iş sözleşmesinin devamını beklemenin iyiniyet kurallarına aykırı olduğu gibi davalı işverene de bu nedenle iş akdini sonlandırma yetkisi vermesi gerektiği, feshin, şüphe feshinin şartlarını taşıdığı ve geçerli nedene dayandığı (İstanbul BAM  H., 2019/798 E-2019/1201K) anlaşıldığından davanın reddine karar verilmiştir." Başvurucu, gerekçeli karara karşı istinaf talebinde bulunmuş; beyan dilekçesindeki açıklamalarına ek olarak söz konusu tespitin örgütsel saikle yapıldığının ispat edilemediğini, ayrıca isnat edilen eylemin suç unsuru teşkil etmediğini ileri sürmüştür. Bölge Adliye Mahkemesi 10/9/2019 tarihli karar ile istinaf talebinin reddine hükmetmiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:"Somut olayda, dosya içeriğinden davacının, davalı işyerinde çalışmakta iken 2017 tarihinde FETÖ/PDY terör örgütüne üyelik, mensubiyet iltisak yahut irtibat şeklinde bağlantısı olduğuna dair kriterler doğrultusunda alınan disiplin kararına dayanılarak, 2017 tarihinde işten çıkartıldığı anlaşılmaktadır. Mahkemece davacının anılan terör örgütü ile bağlantısı olup olmadığının tespiti için yazılan müzekkerelerden Bank Asya'ya yazılan müzekkere cevabına göre, davacının 2014 tarihinde yani terör örgütü elebaşısının 'Bank Asya'ya para yatırın' talimatının kamuoyunda paylaşılmaya başlandığı dönemin hemen akabinde anılan terör örgütünün finans kuruluşu durumundaki bankaya 000 TL para yatırdığı, bankanın TMSF'ye devrinden kısa süre sonra yani 2015 tarihi itibariyle ise hesabın kapatıldığı anlaşılmaktadır. Buna göre, fesih tarihinden kısa süre öncesinde yaşanan ve söz konusu terör örgütü tarafından gerçekleştirilen kalkışma nedeniyle ülkenin içinde bulunduğu durum, davalı işveren şirketin, sermayesinin % 49,12'si kamu payı olan, devletin ve milyonlarca yolcunun can ve mal güvenliğinin emanet edildiği milli havayolu şirketi olması ve stratejik önemi dikkate alındığında söz konusu şaibeli hesap hareketlerinin, davalı işverenin, işçisine duyduğu güvenin zedelenmesine yol açabilecek mahiyette olduğu ve yukarıdaki açıklamalar dikkate alındığında şüphe feshinin şartlarını taşıdığı kanaatine varılmıştır." Nihai karar 21/10/2019 tarihinde başvurucu vekiline tebliğ edilmiştir. Başvurucu 14/11/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. A. İlgili Mevzuat İlgili mevzuat için bkz. Berrin Baran Eker [GK], B. No: 2018/23568, 2/7/2020, §§ 20-B. Yargıtay Kararları Yargıtay  Hukuk Dairesinin 22/10/2007 tarihli ve E.2007/16878, K.2007/30923 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:"Davalı işveren, davacının geçmişten gelen sabıkası ve özellikle yasadışı örgütle bağlantısı nedeni ile güvenlik önlemi olarak iş sözleşmesini feshetmiştir. Bu fesih Alman Hukukunda ve Alman Federal Mahkemelerinde şüphe feshi olarak adlandırılmaktadır. Böyle bir fesihte, işverenin işçisine karşı duyduğu şüphe, aralarındaki güven ilişkisinin zedelenmesine yol açmaktadır. İşverenden katlanması beklenemeyecek bir şüpheden dolayı, işçinin iş ilişkisinin devamı için gerekli olan uygunluğu ortadan kalktığından, güven ilişkisinin sarsılmasına yol açan şüphe, işçinin kişiliğinde bulunan bir sebeptir. Ciddi, önemli ve somut olayların haklı kıldığı şüphe, güven potansiyeline sahip olmaksızın ifa edilemeyecek iş için işçinin uygunluğunu ortadan kaldırdığından, şüphe feshi, işçinin yeterliliğine ilişkin fesih türü olarak gündeme gelecektir. Davacının geçmişte yasadışı örgüt üysi olması, davacının görev yaptığı bölgede terör olaylarının artması ve demiryolu ulaşımının da hedefte bulunması, davalı işveren açısından iş ilişkisinin devamı için gerekli olan güvenin sarsıldığı, elverişli objektif olay ve vakıalara dayanan güçlü bir şüphenin bulunduğu anlamına gelmektedir. Davacının iş sözleşmesinin feshinin geçerli nedenle yapıldığı kabul edilmelidir. Davanın reddi yerine yazılı şekilde kabulü hatalıdır."  Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15/11/2018 tarihli ve E.2015/22-2715, K.2018/1720 sayılı kararı şöyledir:"...şüphe feshinin söz konusu olabilmesi için iş ilişkisinin devamı için gerekli olan güveni yıkmaya elverişli, objektif olay ve vakıalara dayanan güçlü bir şüphe mevcut olması ve ayrıca olayın aydınlatılması için işverenin kendisinden beklenebilecek bütün çabaları göstermesine karşın eylemin gerçekleştiğinin kanıtlanamaması gerektiğinden, somut uyuşmazlıkta davacının sabit olan, doğruluk ve bağlılığa uymayan nitelikteki eyleminin şüphe feshi teşkil etmediği de açıktır. ..." Yargıtay  Hukuk Dairesinin 3/10/2018 tarihli ve E.2018/10430, K.2018/20956 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:"...Yukarıda açıklanan ilke ve esaslar çerçevesinde değerlendirme yapılacak olursa, somut olayda davacının iş sözleşmesinin feshi ile ilgili yasal dayanakların 4857 sayılı İş Kanunu ile birlikte Bakanlar Kurulu kararı ile ülke genelinde ilan edilen Olağanüstü Hal kapsamında çıkartılan kanun hükmünde kararnameler olduğu konusunda tereddüt bulunmamaktadır. Söz konusu kararnamelerin iş sözleşmesi ile çalışan işçilere yönelik hükümleri incelendiğinde, gerek 667 sayılı KHK’nin  maddesi gerekse 673 sayılı KHK’nin  maddesinde bu kanun hükmünde kararnameler kapsamında iş sözleşmesi feshedilen işçilerin bir daha yeniden doğrudan veya dolaylı olarak eski işinde veya benzer işlerde görevlendirilemeyecekleri, bunların işe iadesinin mümkün olmadığı şeklinde emredici nitelikte düzenlemelerin yer aldığı görülecektir. Bu yasal düzenlemelerin nitelik itibariyle, kamu düzenine ilişkin ve açıkça emredici nitelikte olduğu değerlendirildiğinde, açılacak davalarda taraflarca hazırlama ilkesine üstünlük tanınamayacağı göz önüne alınmalıdır. Bu itibarla, ilgili kanun hükmünde kararnameler kapsamındaki fesihlere ilişkin olarak açılan işe iade davalarında, taraflarca hazırlama ilkesi yerine istisnai nitelikteki kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulanması gerekmektedir.Buna göre görülmekte olan davada, sözleşmenin feshine dayanak bilgi ve belgelerin mahkemece resen araştırılması gerekmekte ise de, dosyada sadece Erzurum Cumhuriyet Baş Savcılığına davacı hakkında soruşturma veya kovuşturma olup olmadığı yönünde yazılan yazı cevabi ile yetinildiği , bu yönde başkaca bir araştırma yapılmadığı anlaşılmaktadır. Davacının iş sözleşmesinin feshine dayanak objektif değerlendirmelerin neler olduğu, hangi bilgi ve belgelerin feshe gerekçe yapıldığı davalı bankadan sorularak; bunun yanında resen araştırma ilkesi kapsamında davacı hakkında mevcut ise adli ya da idari soruşturma evrakları, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Jandarma Genel Komutanlığı’nın Terörle Mücadele, Kaçakçılık, Organize Suçlar ve İstihbarat ile ilgili birimlerinden ve Bilgi Teknolojileri Kurumu’ndan getirtilmeli, varsa davacı ile ilgili bilgi ve belgeler ile yine Bank Asya nezdinde açılmış mevduat hesapları, hesap hareketleri ve bankacılığa ilişkin işlemler olup olmadığı sorulmalı, tüm bilgi ve belgeler değerlendirilerek ulaşılacak sonuca göre hüküm kurulmalıdır. Eksik incelemeyle yazılı gerekçe ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılarak davacının davasının kabulüne karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirir." Yargıtay  Hukuk Dairesinin 17/10/2018 tarihli ve E.2018/11972, K.2018/22382 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:"Davacının ... sözleşmesinin feshinin 667 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin  maddesi doğrultusunda davalı işverence oluşturulan komisyon kararıyla davalı kurum tarafından gerçekleştirilmiştir.Davacı işçi 4857 sayılı ... Kanunu hükümleri çerçevesinde çalışmış olmakla ... sözleşmesinin 2016 tarihindeki feshinde ... Kanunu'nun  ve devamı maddeleri hükümleri uygulanmalıdır.Somut olayda davacının ... akdinin feshine neden olan bilgi ve belge işverence ibraz edilememiştir. Davacının ... akdinin feshine dayanak objektif değerlendirmelerin neler olduğu, hangi bilgi ve belgelerin feshe gerekçe yapıldığı davalı Kurumdan araştırılmalı; ayrıca davacı hakkında mevcut ise adli ya da idari soruşturma evrakları, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Jandarma Genel Komutanlığı'nın Terörle Mücadele, Kaçakçılık, Organize Suçlar ve İstihbarat ile ilgili birimlerinden ve Bilgi Teknolojileri Kurumundan varsa davacı ile ilgili bilgi ve belgeler ile yine Bank Asyaya açılmış mevduat hesapları, hesap hareketleri ve bankacılığa ilişkin işlemler olup olmadığı sorulmalı, tüm bilgi ve belgeler değerlendirilerek sonucuna göre hüküm kurulmalıdır. Eksik incelemeyle yazılı gerekçe ile davanın reddi hatalı olup bozmayı gerektirir." Yargıtay  Hukuk Dairesinin 8/3/2018 tarihli ve E.2018/464, K.2018/6086 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:"Somut olayda; davacının iş sözleşmesinin feshine ilişkin hiçbir belgenin dosyaya sunulmadığı anlaşılmaktadır. İlk Derece Mahkemesi tarafından şüpheyi haklı kılacak güçte somut delillerin bulunup bulunmadığı araştırılmamıştır. Tarafların iddia ve savunmaları dikkate alındığında Mahkemece öncelikle yapılacak iş; davacının banka kayıtları getirtilerek özellikle adı geçen Bank Asya da hesabının hangi tarihler arasında açık olduğu, bankaya toplu para yatırma ve çekme işlemlerinin yapılıp yapılmadığı, yapıldı ise hangi tarihler arasında hangi sebeplerle yapıldığına ilişkin bilgi ve belgelerin toplanması, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Jandarma Genel Komutanlığı'nın Terörle Mücadele, Kaçakçılık, Organize Suçlar ve istihbarat ile ilgili birimlerinden ve Bilgi teknolojileri Kurumundan davacının hakkında FETÖ/PDY terör örgütü ile ilgili işlem yapılıp yapılmadığının emniyet veya diğer güvenlik güçlerinden sorularak gelen yazı cevaplarının dosyaya getirtilmesi gerektiği gibi, ayrıca, davacının iş sözleşmesinin feshinin haklı nedene dayalı olup olmadığına dair denetime elverişli tüm delillerin de araştırılarak toplanması gerekmektedir. Feshin haklı nedene dayanıp dayanmadığı hususunun açıklığa kavuşturulması için belirtilen yönlerden gerekli araştırmaya gidilmeli ve toplanacak deliller dosya içeriği ile yeniden bir değerlendirmeye tabi tutularak sonucuna göre bir karar verilmelidir. Eksik incelemeyle yazılı şekilde hüküm kurulması hatalı olup, bozmayı gerektirmiştir."