Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru; yabancı üniversite tarafından verilen diplomaya ilişkin denklik talebinin reddi üzerine açılan davada davalı idarenin savunması ekindeki raporun tebliğ edilmemesi ve davanın uzun sürmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının, davanın reddedilmesi nedeniyle eğitim hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 26/4/2018 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu, Ukrayna  Vernadsky Tavriya Millî Üniversitesi Hukuk Fakültesinden 2006 yılında mezun olmuştur. Bu üniversiteden aldığı diplomaya denklik belgesi verilmesi talebiyle 28/2/2007 tarihinde Yükseköğretim Kuruluna (YÖK) başvurmuştur. Başvurusuna cevap verilmemesi üzerine 25/2/2008 tarihinde tekrar YÖK'e başvurmuştur. Yükseköğretim Yürütme Kurulu 22/7/2009 tarihli toplantısında, başvurucunun Türkiye hukuk müfredat programında bulunan hukuk fakültesinden başarılı olması hâlinde diploma denklik belgesi verileceği kararı alınmıştır. Bunun üzerine YÖK 8/2/2010 tarihli yazısı ile İstanbul Üniversitesi Rektörlüğüne başvurmuştur. Anılan yazıda başvurucunun belirlenecek olan fark derslerini alarak başarılı olması gerektiği bildirilmiştir. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yönetim Kurulu istenilen konuda 24/1/2012 tarihli kararı almıştır. Kararda, başvurucunun belirlenen 8 hukuk dersi ile Türk dili, Atatürk ilkeleri ve inkılap tarihi derslerinden başarılı olması hâlinde kendisine lisans denklik belgesine esas transkriptin verileceği belirtilmiştir. Anılan karar 1/2/2012 tarihli işlemle başvurucuya bildirilmiştir. Başvurucunun işleme karşı yapmış olduğu itiraz 8/3/2012 tarihli işlemle reddedilmiştir. Başvurucu tarafından işlemin iptali istemiyle 7/5/2012 tarihinde İstanbul  İdare Mahkemesinde (Mahkeme) dava açılmıştır. Mahkeme 9/5/2012 tarihinde dilekçenin reddine karar vermiştir. Başvurucu tarafından yeniden düzenlenen dilekçe ile 25/6/2012 tarihinde dava yenilenmiştir. Mahkeme 27/12/2012 tarihinde davayı reddetmiştir. Kararda 11/5/2007 tarihli ve 26519 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Denklik Yönetmeliği'nin (Yönetmelik)  maddesinin (ç) bendi vurgulandıktan sonra başvurucunun bu madde uyarınca henüz denklik belgesi için aranan seviye tespit sınavına girmediğinden işlemde bu yönüyle hukuka aykırılık bulunmadığı ifade edilmiştir. Öte yandan kararda, yasal mevzuat uyarınca YÖK'ün İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi ile iletişime geçtiği ve üniversite tarafından yapılan araştırma sonunda düzenlenen rapora göre başvurucunun hukuk eğitiminde almış olduğu dersler tespit edilmiş ve ilave olarak 8 hukuk dersi ile Türk dili, Atatürk ilkeleri ve inkılap tarihi derslerinden başarılı olması hâlinde denklik belgesi verileceğinin belirlendiği ifade edilmiştir. Bu yönüyle de yapılan işlemin mevzuata uygun olduğu ve bilimsel çerçevede fark derslerinin belirlendiği açıklanmıştır. Başvurucu 17/5/2013 tarihinde karara karşı temyiz yoluna başvurmuştur. Danıştay Sekizinci Dairesi 13/2/2017 tarihinde temyiz talebini reddetmiştir. Başvurucunun karar düzeltme talebi de aynı Dairenin 31/1/2018 tarihli kararıyla reddedilmiştir. Nihai karar, başvurucuya 4/4/2018 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 26/4/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun "Tanımlar" kenar başlıklı  maddesinin "Yüksek öğretim eğitim türleri" alt başlıklı (u) bendi şöyledir:"u) Yükseköğretim Eğitim Türleri: Yükseköğretimde eğitim - öğretim türleri örgün, açık, dışarıdan (ekstern) ve yaygın eğitimdir. (1) Örgün Eğitim: Öğrencilerin, eğitim - öğretim süresince ders ve uygulamalara devam etme zorunluluğunda oldukları bir eğitim - öğretim türüdür. (2) Açık Eğitim: Öğrencilere radyo, televizyon ve eğitim araçları vasıtasıyla yapılan bir eğitim - öğretim türüdür. (3) Dışarıdan Eğitim (Ekstern Eğitim): Yükseköğretimin belirli dallarında, devam zorunluluğu olmaksızın sadece yarı yıl içi ve sonu sınavlarına katılma zorunluluğu bulunan bir eğitim - öğretim türüdür. Bu eğitimi izleyen öğrenciler ortak zorunlu dersler ile gerekli görülen bazı dersleri, ilgili yükseköğretim kurumlarınca mesai saatleri dışındaki uygun saatlerde düzenlenecek derslerde alırlar. (4) Yaygın Eğitim: Toplumun her kesimine ve değişik alanlarda bilgi ve beceri kazandırma amacı güden bir eğitim - öğretim türüdür." Dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan Yönetmelik'in  maddesi şöyledir:"Diploma Denklik Komisyonu, Yükseköğretim Kurulu Başkanı tarafından görevlendirilen Yükseköğretim Genel Kurulu Üyelerinin birinin başkanlığında ve Yükseköğretim Genel Kurulu tarafından seçilen öğretim üyeleriyle birlikte en az üç kişiden oluşur. Komisyon gerektiğinde Başkanlığın onayını almak suretiyle alt komisyonlar kurabilir." Aynı Yönetmelik'in  maddesin şu şekildedir:"Denklik başvurusunda bulunanlara başvurunun alındığına dair başvuruyu takiben en geç 1 ay içinde tarih-sayı içeren alındı belgesi verilir. Başvuruda eksik belgeler var ise tamamlanması istenir.Yönetmelikte öngörülen belgelerle yapılan diploma denklik başvurularının ön incelemesi denklik birimi elemanları tarafından, incelenmesi Diploma Denklik Komisyonunca yapılır. Komisyon tarafından hazırlanan rapor Yükseköğretim Genel Kurulunda görüşülerek karara bağlanır. Genel Kurulun kararını müteakiben karar gereği en geç 1 ay içinde yerine getirilir." Aynı Yönetmelik'in  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"Başvurular bireysel olarak aşağıda belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde incelenir:...c) Diplomayı veren yükseköğretim kurumunun ve eğitimin yapıldığı programın öncelikle faaliyet gösterdiği ülke yetkili makamlarınca diploma vermeye yetkili bir kurum olarak tanınması, akreditasyon ya da kalite güvencesi kuruluşları tarafından akredite edilmiş olması ve Yükseköğretim Kurulu tarafından tanınması halinde; denkliği talep edilen yükseköğretim programının eğitim düzeyi, mezuniyet için gereken ulusal kredi ve/veya ECTS toplamı, kazanılması gereken bilgi, beceri ve yeterlilikler açısından Türk yükseköğretim programına eşdeğer olup olmadığı....Yapılan inceleme sonucunda;...ç) Diplomanın alındığı kurumun tanınmış bir kurum olduğu, eğitimin yapıldığı programın benzeri Türk yükseköğretim programına denk olduğu, eğitim düzeyi ve öğrenim alanı açıkça tespit edilenlere "lisans denklik" belgesi verilir. Eğitim düzeyi önlisans düzeyinde olduğu tespit edilenlere "önlisans denklik" belgesi verilir. Mezun olunan lisans programının Türkiyedeki eşdeğer programa göre zorunlu derslerinde eksiklik tespit edilenlere; Kurulumuzca yerleştirilecekleri Türkiyedeki bir üniversitede bu dersleri almaları ve başarılı olduğunu belgelemeleri sonucunda denklik belgesi verilir.d) Mezun olunan lisans programının eğitim düzeyi ve içeriği konusunda bilimsel gerekçeleri gösterilmesi kaydıyla tereddüt hasıl olduğunda, başvuru sahibi usul ve esasları Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen "seviye tespit sınavına" tabi tutulur...."