Haklar: İfade özgürlüğü

Başvuru, gazeteci olan başvurucunun sürekli basın kartının iptal edilmesi nedeniyle ifade ve basın özgürlüklerinin ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 21/1/2019 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca ifade ve basın özgürlüklerinin ihlal edildiği şikâyetleri dışındaki iddialar yönünden kabul edilemezlik kararı verilmiş, başvurunun ifade ve basın özgürlüklerine ilişkin kısmının kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 1970 doğumlu olan başvurucu, Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması (FETÖ/PDY) ile bağlantılı olması nedeniyle kapatılan Zaman gazetesinin de bünyesinde faaliyet gösterdiği Feza Gazetecilik A.Ş.de 1992 yılında gazeteciliğe başlamıştır.  FETÖ/PDY'nin faaliyetleri kapsamında ve örgüt faaliyetlerine destek olacak şekilde kullanıldığı yönünde kuvvetli deliller bulunması nedeniyle Feza Gazetecilik A.Ş.ye kayyım atanmasının ardından Zaman gazetesinin İzmir bürosunda editör yardımcısı olarak çalışan başvurucunun iş akdi 13/4/2016 tarihinde feshedilmiş, 5/9/2016 tarihinde ise Basın Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğü tarafından başvurucunun sahibi olduğu sürekli basın kartı iptal edilmiştir. Başvurucu söz konusu işleminin iptali talebiyle 10/11/2016 tarihinde İzmir  İdare Mahkemesinde dava açmıştır. Dava dilekçesinde başvurucu; hakkında adli soruşturma veya disiplin soruşturması yapılmadığını, sürekli basın kartının iptali işlemine ilişkin savunmasının alınmadığını, iptal kararının gerekçesiz olduğunu, bu bağlamda iptal işleminin anayasal haklarını ihlal ettiğini ileri sürmüştür.  İzmir  İdare Mahkemesi yetkisizlik kararı vermiş ve dava dosyası Ankara  İdare Mahkemesine (Mahkeme) gönderilmiştir.  Basın Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğü ilk savunma dilekçesinde; ilgili mevzuat uyarınca sürekli basın kartının iptal edilmesinde Basın Kartı Komisyonunun geniş bir takdir hakkının bulunduğunu, aralarında başvurucunun da bulunduğu kişilerin FETÖ/PDY ile aidiyet, irtibat ve iltisak düzeyinde ilişkileri bulunduğu değerlendirildiğinden 25/8/2015 tarihli ve 29456 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan mülga Basın Kartı Yönetmeliği'nin (Yönetmelik)  maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi uyarınca sürekli basın kartlarının iptal edildiğini, dava konusu işlemin hukuka ve mevzuata uygun olduğunu ileri sürmüştür. Mahkeme 13/10/2017 tarihli ara kararıyla Basın Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğünden, başvurucunun FETÖ/PDY ile irtibatlı yahut iltisaklı olduğuna dair nasıl bir değerlendirme yapıldığının ve yapılan değerlendirmenin hangi delil ve emarelere dayandığının sorulmasına ve oluşan kanaate ilişkin tüm bilgi ve belgelerin gönderilmesinin istenmesine karar vermiştir. Basın Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğü ara kararına ilişkin cevap dilekçesinde, başvurucunun FETÖ/PDY'nin medya yapılanması olarak nitelendirilen Zaman gazetesinin de bünyesinde faaliyet gösterdiği Feza Gazetecilik A.Ş.de bilfiil 24 yıl çalıştığının ve Feza Gazetecilik A.Ş.nin FETÖ/PDY faaliyetleri kapsamında ve örgüt faaliyetlerine destek olacak şekilde kullanılması sebebiyle bu Şirkete kayyım atanmasından sonra başvurucunun iş akdinin sonlandırıldığının tespit edildiğini belirterek başvurucunun Feza Gazetecilik A.Ş.de 1992 yılında işe başladığına ilişkin belgeleri Mahkemeye göndermiştir. Mahkeme 22/12/2017 tarihinde davanın reddine karar vermiştir. Gerekçeli kararın ilgili kısmı şöyledir:"...Mevzuat hükümleri uyarınca, idarenin, sürekli basın kartı sahibinin basın kartı taşıyıcılığı için aranan genel şartların korunup korunmadığını, ilgili basın mensubunun nitelikleri ve mesleki çalışmalarını inceleyerek, sürekli basın kartı taşıyıp taşımayacağına karar vereceği, oluşan yeni durumlara göre değerlendirmeler yaparak basın kartının iptal edilebileceği ve bu konuda geniş takdir yetkisine sahip olduğu göz önüne alındığında; FETÖ/PDY terör örgütünün medya yapılanması olarak nitelendirilen Zaman Gazetesinin de bünyesinde faaliyet gösterdiği Feza Gazetecilikte 24 yıl çalışan ve Feza Gazetecilik A.Ş.'nin FETÖ/PDY faaliyetleri kapsamında ve örgüt faaliyetlerine destek olacak şekilde kullanılması sebebiyle kayyum atanmasından sonra sözleşmesi feshedilen davacının, basın meslek onurunu zedeleyecek işler yaptığı, davranışlarda bulunduğu veya alışkanlıklar edindiği sonucuna varıldığından, davacıya ait sürekli basın kartının iptal edilmesine ilişkin dava konusu kararda hukuka aykırılık bulunmamaktadır." Başvurucunun kararı istinaf etmesi üzerine Ankara Bölge İdare Mahkemesi  İdari Dava Dairesi 15/11/2018 tarihli kararıyla istinaf başvurusunun esastan reddine kesin olmak üzere karar vermiştir. Nihai karar başvurucuya 21/12/2018 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 21/1/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. A. Ulusal Hukuk 9/6/2004 tarihli ve 5187 sayılı Basın Kanunu’nun “Amaç ve kapsam” kenar başlıklı  maddesinin birinci fıkrası şöyledir:"Bu Kanunun amacı, basın özgürlüğünü ve bu özgürlüğün kullanımını düzenlemektir." 5187 sayılı Kanun'un "Basın özgürlüğü" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"Basın özgürdür. Bu özgürlük; bilgi edinme, yayma, eleştirme, yorumlama ve eser yaratma haklarını içerir.Basın özgürlüğünün kullanılması ancak demokratik bir toplumun gereklerine uygun olarak; başkalarının şöhret ve haklarının, toplum sağlığının ve ahlâkının, millî güvenlik, kamu düzeni, kamu güvenliği ve toprak bütünlüğünün korunması, Devlet sırlarının açıklanmasının veya suç işlenmesinin önlenmesi, yargı gücünün otorite ve tarafsızlığının sağlanması amacıyla sınırlanabilir." İdari dava tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan 8/6/1984 tarihli ve 231 sayılı mülga Basın Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin "Görev" başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"Basın Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğünün görevleri şunlardır:...Basın-yayın kuruluşu mensuplarına basın kartı düzenlemek, Basın Kartı Komisyonunun sekretarya faaliyetlerini yürütmek," İdari dava tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mülga Yönetmelik'in "Dayanak" kenar başlıklı  maddesi şöyledir:"Bu Yönetmelik, 8/6/1984 tarihli ve 231 sayılı Basın Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (i) bendine dayanılarak hazırlanmıştır." Mülga Yönetmelik'in "Kapsam" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"(1) Bu Yönetmelik;a) Yerli ve Türkiye’de faaliyet gösteren yabancı basın yayın kuruluşlarının Türk uyruklu gazeteci çalışanlarını,...kapsar" Mülga Yönetmelik'in "Tanımlar" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"...b) Basın kartı: Bu Yönetmeliğin 2 nci maddesinde belirtilen kişilere Genel Müdürlükçe verilen kimlik kartını,...h) Gazeteci: 13/6/1952 tarihli ve 5953 sayılı Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanun kapsamında fikir ve sanat işlerinde ücret karşılığı çalışanlar ile 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun kapsamında kurulan radyo ve televizyonların haber birimlerinde çalışanları ve Türkiye Radyo Televizyon Kurumunun haber birimlerinde çalışanları,...n) Komisyon: Basın Kartı Komisyonunu,...ş) Sürekli basın kartı: Bu Yönetmelikte belirtilen şartları taşıyan kişilere ömür boyu verilen basın kartını,...ifade eder." Mülga Yönetmelik'in "Sürekli nitelikte basın kartı başvurularının Komisyonda değerlendirilmesi ve kartların sahiplerine ulaştırılması" kenar başlıklı  maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:"Komisyon, başvuru sahibinin niteliklerini, mesleki çalışmalarını, eserlerini, ödüllerini değerlendirerek sürekli nitelikte basın kartı taşıyıp taşımayacağına karar verir. Bu konuda takdir yetkisine sahip bulunan Komisyonun kararları, Genel Müdürlükçe onaylandıktan sonra kesinleşir ve ilgiliye duyurulur." Mülga Yönetmelik'in "Sürekli nitelikte basın kartının iptali" kenar başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:"(1) Sürekli nitelikte basın kartı sahibinin;a) Basın meslek onurunu zedeleyecek işler yaptığı, davranışlarda bulunduğu veya alışkanlıklar edindiği,b) ..., hallerde sürekli nitelikte basın kartı, Genel Müdürlüğün teklifi üzerine Komisyonca iptal edilir ve iptal kararı Genel Müdürün onayı ile kesinleşir."B. Uluslararası Hukuk Birleşmiş Milletler Kişisel ve Siyasal Haklar Sözleşmesi'nin  maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir: "Herkes ifade özgürlüğü hakkına sahiptir; bu hak bir kimsenin ¸ülke hudutlarıyla sınırlanmaksızın sözlü, yazılı veya basılı veya sanatsal ürün şeklinde veya kendi tercih ettiği başka bir iletişim vasıtasıyla her türlü bilgi ve düşünceyi arama, edinme ve ulaştırma özgürlüğünü de içerir." Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme)  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:" Herkes ifade özgürlüğü hakkına sahiptir. Bu hak, kamu makamlarının müdahalesi olmaksızın ve ülke sınırları gözetilmeksizin, kanaat özgürlüğünü ve haber ve görüş alma ve de verme özgürlüğünü de kapsar... Görev ve sorumluluklar da yükleyen bu özgürlüklerin kullanılması, yasayla öngörülen ve demokratik bir toplumda (...) ahlakın (...) korunması (...) için gerekli olan bazı formaliteler, koşullar, sınırlamalar veya yaptırımlara tabi tutulabilir."