Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, Mahkemece delillerin hatalı değerlendirilerek karar verilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiası hakkındadır.  Başvuru 4/6/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir. Birinci Bölüm Birinci Komisyonunca 26/6/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından 30/10/2014 tarihinde kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru konusu olay ve olgular 30/10/2014 tarihinde Adalet Bakanlığına (Bakanlık) bildirilmiştir. Balkanlığın 5/11/2014 tarihli yazısında, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir. A. Olaylar Başvuru formu ve ekleri ile başvuruya konusu yargılama dosyası içeriğinden tespit edilen olaylar özetle şöyledir: Başvurucu 9/9/1997 tarihinde geçirdiği trafik (iş) kazasında, %100 oranında malul olması neticesinde sürekli iş göremezlik aylığı almaya başlamıştır. Başvurucu, 2007 yılında şirket kurarak ticari faaliyette bulunmaya başlamış; adına BAĞ-KUR kaydı açılmıştır. 2012 yılında bu faaliyeti nedeniyle prim borcu olduğunu öğrenince kaza sonrasında malulen emekli olduğunu, BAĞ-KUR kapsamında prim borcu çıkarılmasının mümkün olmadığını belirterek Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) internet üzerinden müracaatta bulunmuştur.  SGK, başvurucunun maluliyet aylığı talebinde bulunmadığını, aldığı maaşın sürekli iş göremezlik aylığı olduğunu belirterek talebini reddetmiştir.  Başvurucu 1/11/1997 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere maluliyet aylığına hak kazandığının tespiti istemiyle Ankara  İş Mahkemesine dava açmıştır.  Mahkeme, 15/2/2013 tarihli ve E.2012/272, K.2013/32 sayılı kararı ile davayı kabul etmiş; başvurucunun maluliyet aylığının başlangıcının 1/12/1997 tarihi olduğunu tespit etmiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısımları şöyledir:“...Tetkik edilen kayıtlardan davacının 506 sayılı yasa kapsamında 965 günlük prim ödeme gün sayısı olup ayrıca emekli sandığı kapsamında 2460 gün hizmet süresinin bulunduğu, buna göre toplam 3425 gün kesenek ve primli gün sayısı olup SSK kapsamındaki işten 1997 tarihinde ayrıldığı, maluliyet aylığında zorunlu şart işten ayrılmanın olduğu, bu nedenle iş kazası sigortasından sürekli iş göremezlik gelirinin iş akdinin devamı sırasında bağlanmış olması maluliyet aylığının da iş akdi devam ederken bağlanmasının gerektiren bir husus olmadığı anlaşılmıştır.Hizmetlerin birleştirilmesine ilişkin 2929 sayılı yasanın 8/2 maddesi gereğince malullük aylığının ilgilinin en son tabi olduğu kurumca bağlanması gerektiğinden davacının da 1997 tarihi itibarı ile SSK'na tabi olduğundan talebinin kabulüne karar verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.Alınan 5/11/2012 tarihli bilirkişi raporu ve 28/01/2013 tarihli bilirkişi ek raporu, tarafların iddia ve savunmalarını irdeler mahiyette olmakla, dosya kapsamına ve Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına uygun bulunmakla, bilirkişinin yaptığı tespit ve değerlendirmelere aynen iştirak olunarak, aşağıdaki şekilde karar vermek gerekmiştir.” Temyiz üzerine karar, Yargıtay  Hukuk Dairesinin 27/3/2013 tarihli ve E.2013/5141, K.2013/5933 sayılı ilamı ile düzeltilerek onanmış; maluliyet aylığının başlangıcı 1/5/2012 tarihi olarak düzeltilmiştir. İlamın gerekçesi şöyledir:“Dava, maluliyet aylığı bağlanması istemine ilişkindir.Mahkemece, davanın kabulüne karar verilmiştir. Dosya içerisinde yer alan sürekli iş göremezlik geliri bağlama kararından davacının sürekli iş göremezlik oranının %100 olduğu ancak davacının malullük aylığı bağlanması için yazılı başvurusunun bulunmadığı anlaşılmaktadır.506 sayılı Yasa'nın  maddesine göre malullük aylığı yazılı istek tarihini takip eden ay başından başlar. Somut olayda davacının dava tarihinden önce yazılı isteğinin bulunmadığı anlaşılmakla, dava tarihinin malullük aylığı bağlanması için istekte bulunulduğu tarih kabul edilerek dava tarihini takip eden ay başından itibaren malullük aylığının bağlanmasına karar verilmesi gerekirken yerinde olmayan gerekçeyle 1997 tarihinden itibaren malullük aylığı bağlanmasına karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir. Ne var ki bu yanlışlığın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden hüküm bozulmamalı, HUMK 438/ maddesi uyarınca düzeltilerek onanmalıdır.SONUÇ : Yukarıda açıklanan nedenlerle hükmün  bendinde yer alan 1997 tarihinin silinerek yerine 2012 tarihinin yazılmasına ve hükmün düzeltilmiş bu şekli ile ONANMASINA, 27/03/2013 gününde oybirliğiyle karar verildi.” Yargıtay kararı 6/5/2013 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu 4/6/2013 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.B. İlgili Hukuk 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı mülga Sosyal Sigortalar Kanunu’nun  maddesinin birinci fıkrası şu şekildedir:“Sigortalı olarak çalıştığı işten ayrıldıktan sonra yazılı istekte bulunan ve malullük aylığına hak kazanan sigortalının aylığının ödenmesine, kendisinin yazılı isteğinden, malul sayılmasına esas tutulan raporun tarihi yazılı isteğini takibeden takvim ayından sonraki bir tarih ise bu raporun tarihinden sonraki ay başından başlanır.” 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun  maddesi şöyledir:“Malûllük sigortasından sigortalılara sağlanan hak, malûllük aylığı bağlanmasıdır.Sigortalıya malûllük aylığı bağlanabilmesi için sigortalının;a) 25 inci maddeye göre malûl sayılması,b) (Değişik: 17/4/2008-5754/14 md.) En az on yıldan beri sigortalı bulunup, toplam olarak 1800 gün veya başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malûl olan sigortalılar için ise sigortalılık süresi aranmaksızın 1800 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olması,c) Malûliyeti nedeniyle sigortalı olarak çalıştığı işten ayrıldıktan veya işyerini kapattıktan veya devrettikten sonra Kurumdan yazılı istekte bulunması, halindemalûllük aylığı bağlanır. Ancak, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendine göre sigortalı sayılanların kendi sigortalılığı nedeniyle genel sağlık sigortası primi dahil, prim ve prime ilişkin her türlü borçlarının ödenmiş olması zorunludur.” 5510 sayılı Kanun’un uygulamasına yönelik 12/5/2010 tarihli ve 27579 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin  maddesi şöyledir:“(1) Kanunun 25 inci maddesinin birinci fıkrasına göre malûl sayılan sigortalının Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının; a) (a) bendi kapsamında bulunması hâlinde, çalıştığı işten ayrıldıktan sonra,  b) (b) bendi kapsamında bulunanların, iş yerini kapattıktan veya devrettikten sonra,c) (c) bendi kapsamında sigortalı olup, çalışmaya devam edenlerin, çalıştıkları kurumlarına müracaatları ile kurumlarınca alınacak emekliye sevk onayının ilgili üniteye gönderilmesi, görevinden ayrıldıktan sonra başka bir sigortalılık hâline tabi olarak çalışmamış olanların ise örneği Kurumca hazırlanacak tahsis talep dilekçesi ile ilgili üniteye başvurması şarttır.(2) Tahsis talep dilekçesine, sigortalının bir adet belgelik fotoğrafı ve Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalılardan ilgili döneme ait aylık prim ve hizmet belgesi henüz Kuruma verilmemiş olanlar için sigortalı işten ayrılış bildirgesi eklenir. (3) Malûllük durumunu gösteren sağlık kurulu raporu alınmadan doğrudan malûllük aylığı bağlanması talebinde bulunan sigortalılar, öncelikle Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurullarına sevk edilerek, malûllük durumunun tespitine esas sağlık kurulu raporunun temini yoluna gidilir.”18/6/1927 tarihli ve 1086 sayılı mülga Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun (HUMK) yürürlükte olan  maddesinin yedinci fıkrası şöyledir:“Temyiz olunan kararın, esas yönünden kanuna uygun olup da kanunun olaya uygulanmasında hata edilmiş olmasından dolayı bozulması gerektiği ve kanuna uymayan husus hakkında yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmadığı takdirde Yargıtay, kararı düzelterek onayabilir. Esas yönünden kanuna uygun olmayan kararlar ile hâkimin takdir yetkisi kapsamında karara bağladığı edalar hakkında bu fıkra hükmü uygulanmaz.”