Haklar: Özel hayatın ve aile hayatının korunması hakkı

Başvuru, üçüncü bir kişi tarafından rıza olmaksızın kayda alınan ses ve görüntünün ceza soruşturmasında delil olarak sunulması üzerine yapılan şikâyet hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmesi nedeniyle özel hayata saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 14/2/2014 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü sunmuştur. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Bir müştekinin 2010 yılındaki şikâyeti ile başlayan soruşturma kapsamında (TMK  maddesi ile görevli) Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı, aralarında başvurucunun da bulunduğu toplam elli üç kişi hakkında çeşitli suçlardan dolayı iddianame düzenlemiştir. 14/2/2013 tarihli iddianamede başvurucu hakkında "suç işlemek amacıyla kurulan örgüte üye olma" suçu isnat edilmiştir. İddianamenin "müşteki K.'nin operasyon aşamasında alınan ek ifadesinde" başlıklı kısmının ilgili yerleri şu şekildedir:"...Ayrıca yukarıda belirttiğim gazete haberleri ve telefon mesajından önce A. B.' in korumalığını yapan ve sürekli yanında gezen soyismini bilmediğim Orhan isimli sahıs beni telefon ile arayarak görüşmek istediğini söylemesi üzerine bende kendisine buyur telefonda söyle ne söyleyeceksen demem üzerine bana "Telefonda olmaz ziyaretine gelmek istiyorum" demesi üzerine bende kendisini daha önceden sürekli A. B. ile birlikte görmem nedeni ile herhangi bir sakınca görmediğim için ofisime davet ettim, Orhan isimli şahıs bu görüşmeden yaklaşık 2 saat kadar sonra tek başına geldi, o esnada ofiste çalışanlarım ... bulunuyordu, Orhan isimli şahıs benim yanıma odama geldi, odada yalnız ikimiz vardık, Orhan isimli şahıs bana "A. B. çok iyi insandır sizin ikinizi birbirinize düşürmeye çalışıyorlar bu oyuna gelme, akıllı ol, " dedi ben yukarıdaki ifademde belirttiğim olayları kendisine sorduğumda ise "E. Ş. ile beraber İstanbul ilinde A. B.' in kendilerini işyerimin kurşunlanması olayından önce misafir ettiğini, orada birlikte eğlendiklerini daha sonra da E. ile Ankara iline döndüklerini" söyledi, yine kendisine E. R.' nun yazmış olduğu gazete haberini göstererek bu şahsı tanıyıp tanımadığını sorduğumda "E. R.' nun A. B.' in arkadaşı olduğunu ve en az 20 kere yanında gördüğünü" söyledi bende bu görüşmeye ilişkin isyerimde kurulu bulunan güvenlik kamera kayıtlarını CD ortamına aldım ve soruşturmada kullanılmak üzere kendi rızam ile size teslim ediyorum..."  14/2/2013 tarihli iddianamede; başvurucunun şikâyetçi olduğu K.ye karşı çeşitli zamanlarda iki kere yağma suçunun işlendiği, K.nin dükkânın kurşunlandığı, ailesinin tehdit edildiği belirtilmektedir. Bu kapsamda K. bu eylemleri işleyen kişilerden ve yapılacak soruşturma sonucu bu şahıslarla birlikte hareket ettiği tespit edilen diğer kişilerden şikâyetçidir. İddianamenin başvurucuya 10/5/2013 tarihinde tebliğ edilmesinden sonra başvurucu, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına başvurarak "kişiler arasındaki konuşmaların dinlenilmesi ve kayda alınması" suçunun işlendiğini ve K.nin cezalandırılması gerektiğini belirtmiştir. Başvurucunun şikâyetçi olduğu ve suç duyurusu üzerine hakkında soruşturma yapılan kişi olan K., Ankara'da bulunan bir ofiste ikrazatçılık işi ile uğraşmaktadır. Başvurucu şikâyet dilekçesinde, iddianamede belirtilenin aksine kendisinin K. tarafından ofisine davet edildiğini belirtmektedir. Şikâyet üzerine başlatılan soruşturma kapsamında 13/5/2013 tarihinde başvurucunun ifadesi Cumhuriyet savcısı tarafından alınmış, iddia ve şikâyetler yinelemiştir. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 21/5/2013 tarihli yazıyla şüpheli K. nin ifadesinin alınması istenmiştir. Şüphelinin 10/6/2013 tarihinde bir polis merkezinde vermiş olduğu ifadede, ilgili dosya hakkında bilgi sahibi olduğunu ve suçlamaları kabul etmediğini belirtmiştir. Şüpheli ifadesinin ekine ayrıca ofisinde bulunan kamera sistemini ve kameraların görünürlüğünü ispat eden üç adet fotoğraf ve şikâyetçinin ileri sürdüğü iddialara karşı daha önceden hazırlamış olduğu anlaşılan iki sayfa ifade metni ile var olduğu ileri sürülen örgüt şeması sunulmuştur. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı 16/9/2013 tarihli kararıyla "kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaları kayıt etme" suçu kapsamında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar vermiştir. Gerekçede; görüşme yapılan işyerindeki kameranın tavanın üst tarafından açık, görünür ve sabit vaziyette olduğu, gizli bir kameranın söz konusu olmadığı, K.nin sürekli kayıt yapan kameradaki kayıtları Mahkemede delil olarak kullandığı, suçun unsurlarının oluşmadığı belirtilmiştir. Başvurucu tarafından belirtilen karar aleyhine yapılan itiraz Sincan  Ağır Ceza Mahkemesinin 29/11/2013 tarihli kararıyla reddedilmiştir. İtirazın reddi kararı 15/1/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 14/2/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvuru yapıldıktan sonraki süreçte başvurucu hakkında yürütülen yargılama sonucunda Ankara  Ağır Ceza Mahkemesinin 25/2/2015 tarihli kararıyla "suç işlemek amacıyla kurulan örgüte üye olma" suçundan dolayı başvurucu ile beraber bir kısım sanıklar hakkında beraat kararı verilmiştir. Başvurucu hakkında verilen beraat kararı temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir. A. Ulusal Hukuk Anayasa’nın  maddesi şöyledir:"Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz.Millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâkın korunması veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebeplerinden biri veya birkaçına bağlı olarak, usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça; yine bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emri bulunmadıkça; kimsenin üstü, özel kâğıtları ve eşyası aranamaz ve bunlara el konulamaz. Yetkili merciin kararı yirmidört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim, kararını el koymadan itibaren kırksekiz saat içinde açıklar; aksi halde, el koyma kendiliğinden kalkar.(Ek fıkra: 12/9/2010-5982/2 md.) Herkes, kendisiyle ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sahiptir. Bu hak; kişinin kendisiyle ilgili kişisel veriler hakkında bilgilendirilme, bu verilere erişme, bunların düzeltilmesini veya silinmesini talep etme ve amaçları doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de kapsar. Kişisel veriler, ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık rızasıyla işlenebilir. Kişisel verilerin korunmasına ilişkin esas ve usuller kanunla düzenlenir." 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun  maddesi şöyledir: “(1) Kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaları, taraflardan herhangi birinin rızası olmaksızın bir aletle dinleyen veya bunları bir ses alma cihazı ile kaydeden kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (2) Katıldığı aleni olmayan bir söyleşiyi, diğer konuşanların rızası olmadan ses alma cihazı ile kayda alan kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır. (3) (Değişik: 2/7/2012-6352/80 md.) Kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaların kaydedilmesi suretiyle elde edilen verileri hukuka aykırı olarak ifşa eden kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis ve dörtbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. İfşa edilen bu verilerin basın ve yayın yoluyla yayımlanması halinde de aynı cezaya hükmolunur."B. Uluslararası Hukuk Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) "Özel ve aile hayatına saygı hakkı" kenar başlıklı  maddesi şöyledir: “(1) Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.(2) Bu hakkın kullanılmasına bir kamu makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin ekonomik refahı, düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabilir.”  Sözleşme’nin  maddesi esasen, kamu makamlarının keyfî müdahalelerine karşı bireyi korumayı amaçlasa da söz konusu madde sadece devletin bu tür müdahalelerde bulunmasından kaçınmasını sağlamayı amaçlamamakta, bununla birlikte maddenin bahsedilen temel negatif yükümlülükleri devletin özel hayata ve aile hayatına etkin bir saygının sağlanması amacıyla birtakım pozitif yükümlülükleri de ihtiva eder. Bu yükümlülükler, kişilerin birbirleri ile olan ilişkilerini de kapsayacak şekilde, özel hayata saygı gösterilmesine yönelik bir takım tedbirler alınmasını gerektirebilir (Fernández Martínez/İspanya [BD], B. No: 56030/07, 12/6/2014, § 114). “Özel hayat” kavramı, kişinin fiziksel ve ruhsal bütünlüğünü kapsayan eksiksiz bir tanımı yapılamayacak kadar geniştir ve nitekim görüntü hakkıyla ilgili unsurları veya isim gibi bireyin fiziksel ve sosyal kimliğine dair birçok unsuru kapsayan bir kavramdır. Bu kavram bir bireyin yasal olarak rızası olmadan yayınlanmamasını bekleyebileceği kişisel bilgileri içermektedir. Dolayısıyla bir resmin yayınlanması bir kişinin özel hayatı ile ilintilidir. Görüntü kaydı için de aynı şey geçerlidir (De La Flor Cabrerac/İspanya, B. No: 10764/09, 27/5/2014, § 30).  Dolayısıyla kamu makamlarının, kişisel nitelikteki verilerin veya haberleşme kayıtlarının ifşa edilmesini önleme; bu kayıtların gizliliğine müdahale edilmesi durumunda ise etkili bir soruşturma yürütülmesi ve sorumluların cezalandırılmasının sağlanması konusunda pozitif nitelikte usul yükümlülüğü bulunmaktadır (Craxi/İtalya (2), B. No: 25337/94, 17/7/2003, § 73; Apostu/Romanya, B. No: 22765/12, 3/2/2015, § 118).  Bir kişinin diğer kişilerle etkileşime geçtiği alan, kamuya açık bir alan olsa bile kişinin "mahremiyet meşru beklentisine" sahip olduğunu gösteren koşulların var olması hâlinde "özel hayat" kapsamına girebilecektir (P.G. ve J.H./Birleşik Krallık, B. No: 44787/98, 25/9/2001, § 56; Peck/Birleşik Krallık, B. No: 44647/98 , 28/01/2003,§ 57). AİHM, görsel verileri kaydetmeyen bir cihazla görüntü alınarak kişinin hareketlerinin ve yaşadıklarının kamuya açık alanda izlenmesinin özel hayatın kendisine bir müdahale teşkil etmediğinin belirtmektedir (Perry/ Birleşik Krallık, B. No: 63737/00, 17/7/2003, § 38). Ancak kamu alanındaki bu tür bilgilerin düzenli veya kalıcı olarak kaydı söz konusu olunca özel hayatla ilgili konular ortaya çıkabilir. Yani eğer izleme sistemli bir şekilde yapılıyorsa ve kayıt altına alınıyorsa bireyin özel yaşamına müdahale söz konusu olabilmektedir (Rotaru/Romanya [BD], B. No: 28341/95, 4/5/2000, §§ 43, 44). AİHM'e göre bir kişinin evinin veya özel mülkünün dışında alınan önlemlerin, kişinin özel hayatına dâhil olup olmadığının belirlenmesinde gözönünde bulundurulması gereken birkaç unsur vardır. İnsanlar bazen kamuya açık bir biçimde kaydedilebilen veya rapor edilebilen faaliyetlere bilerek veya kasten dâhil oldukları için kişinin mahremiyet hakkındaki makul beklentileri, kararı belirleyen etken olmasa da önemli olabilir. Sokakta yürüyen bir kişi, kaçınılmaz olarak orada bulunan diğer kişiler tarafından görünür olacaktır. Teknolojik yöntemlerle aynı kamusal mekânın izlenmesi de (örneğin kapalı devre televizyon ile güvenlik görevlilerinin izlemesi) benzer özelliktedir. Ancak kamu alanındaki bu tür bilgilerin düzenli veya kalıcı olarak kaydı söz konusu olunca özel hayatla ilgili konular ortaya çıkmaktadır. İşte bu nedenle güvenlik görevlileri tarafından belirli bir birey hakkında toplanan dosyalar, söz konusu bilgi müdahaleci veya gizli bir yöntemle toplanmamış olsa bile Sözleşme'nin  maddesi kapsamına girer (P. G. ve J. H./Birleşik Krallık, § 57). Yine AİHM kararına konu olan bir başka olayda başvurucu, elinde bir bıçakla intihar etmek üzere trafik kavşağında yürümekteyken haberi olmadan kendisini kaydeden kameralar ile tespit edilerek polisler tarafından hastaneye götürülmüştür. Ancak başvurucunun görüntüleri daha sonra yazılı ve görsel basına dağıtılmıştır. Görüntüler başvurucunun yüzü kapatılmadan yayımlanmıştır. AİHM bu olayda başvurucunun kamusal bir mekânda herhangi bir kamusal etkinlik içinde bulunmadığını, başvurucunun kamuya mal olmuş/kamuoyu tarafından tanınan bir kişi olmadığını belirtmiş ve söz konusu görüntülerin ilgilinin beklentisini aşacak şekilde topluma yayılıp yayılmadığını gözönünde bulundurarak başvurucunun özel hayatına müdahale olduğunu kabul etmiştir (Peck/Birleşik Krallık, B. No: 44647/98, 28/1/2003, § 62).