Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, mayın patlaması sonucu meydana gelen yaralanma olayı hakkında açılan tazminat davasının reddedilmesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.   Başvuru 11/9/2015 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmemiştir.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucu olayın olduğu 12/9/2003 tarihinde geçici köy korucusu olup Şırnak'ın Uludere ilçesi Ortaköy Kureşin mevkiinde ot biçmekte iken mayına basması sonucu meydana gelen patlamada yaralanmış ve olayı ilk gören kişilerin Irak'ta yaşayan köylüler olması nedeniyle bu kişiler tarafından Irak'ın Zaho kentinde bulunan sağlık kuruluşuna götürülmüştür. A. Cumhuriyet Başsavcılığı Tarafından Yapılan İşlemler  28/10/2003 tarihinde başvurucu, Irak'tan Türkiye'ye Ortaköy köyü Harapharuş Mahallesi'nde bulunan dere yatağından yasa dışı yollar ile giriş yaptığı sırada sınır birliklerinde görev yapan askerler tarafından yakalanmıştır.  Başvurucu; 6'ncı Jandarma Sınır Bölük Komutanlığında aynı tarihte verdiği ifadesinde 12/9/2003 tarihinde ot toplamak için Harapruş Mahallesi'nden Kuzey Irak tarafına gittiğini, burada mayına bastığını, kendine geldiğinde Zaho'da bulunan bir hastanede olduğunu anladığını, 25/9/2003 tarihine kadar bu hastanede kaldıktan sonra Irak köylülerinden birisinin katırla kendisini Kureşin Tepesi'ne kadar getirdiğini, Türkiye'ye geçerken askerler tarafından yakalandığını beyan etmiştir.  Uludere Cumhuriyet Başsavcılığı (Başsavcılık) tarafından şüpheli hakkında 15/7/1950 tarihli ve 5682 sayılı Pasaport Kanunu'na muhalefet etme suçundan başlatılan soruşturma sonucunda Uludere Sulh Ceza Mahkemesi, başvurucunun pasaportsuz olarak ülkeyi terk etmek ve yine pasaportsuz olarak ülkeye giriş yapmak suçlarından ağır para cezası ile cezalandırılmasına karar vermiştir. Dosya içeriğinde başvurucunun sağlık durumu hakkında 1/4/2004 tarihinde düzenlenen Diyarbakır Devlet Hastanesinin sağlık raporuna göre başvurucunun sağ bacağının diz altından ampute (kesik)ve %50 oranında sakat olduğu anlaşılmıştır.  Başvurucu hakkında şüpheli olarak Başsavcılık tarafından yapılan bu işlemden başka başvurucunun yaralanması ile ilgili olarak ayrı bir soruşturma yürütülmüştür. Bununla birlikte olay yerinde inceleme yapıldığına veya olay yerinin tespit edildiğine dair bir veriye ulaşılamamıştır. Resen başlatılan bu soruşturmada 26/1/2004 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiği tespit edilmiştir. Kararın ilgili kısımları şöyledir: ''Olay günü ... mağdurun ot toplamak amacıyla gittiği Irak ülkesi topraklarında bulunan Kureşin tepe mevkiinde arazide bulunan mayına basması sonucu dosyada mevcut ..doktor raporuna göre uzuv kaybına uğrayacak şekilde ya[r]alandığı, ...tahkikat neticesinde mağdurun yaralanmasına neden olan mayının ...terör örügütü mensuplarınca döşendiği gerekçesiyle evrak fezlekeye rapten Diyarbakır DGM Cumhuriyet Başsavcılığına gönderildiği, ancak ...Başsavcılığınca söz konusu mayının ...terör örügüt tarafından döşendiğine dair herhangi bir somut delil bulunmadığı belirtilerek olayın Türkiye dışında Irak topraklarında mağdurun kendi tedbirsizliği ve dikkatsizliği sonucu meydana geldiğinden bahisle ... gönderildiği, ...mayına basarak yaralanması nedeniyle başkasına atfı mümkün kasıt, kusur ya da ihmal bulunmadığından olay hakkında KAMU ADINA TAHKİKATA YER OLMADIĞINA... [karar verildi.]'' B. Hukuk Davasında Yapılan İşlemler  Başvurucu, Uludere Sulh Hukuk Mahkemesine (Hukuk Mahkemesi) müracaat ederek olayın olduğu Kureşin Tepelerinin Türkiye sınırları içinde kaldığına dair delil tespiti davası açmıştır. Bu davada kadastro teknisyenin de hazır olduğu keşif 20/4/2004 tarihinde icra edilmiştir. Sulh Hukuk Mahkemesi, başvurucunun mayına bastığı yer olarak gösterdiği yerin Türkiye sınırları içinde kaldığına 25/5/2004 tarihinde karar vermiştir. Mahkeme kararının ilgili kısımları şöyledir: ''...Mahalli bilirkişi davacı ile birlikte köylü olduklarını, olayın olduğu esnada kendisinin köyde olduğunu, tespit isteyen[in] nasıl, nerede ve ne şekilde mayına bastığını görmediğini, mayına basma olayından 3 gün sonra Zaho'da akrabalarını aradığında olayı öğrendiğini, Irak köylüleri ile anlaşıp sınırdan davacıyı aldıklarını, davacının beyanına göre mayına bastığını söylediği yerin Türkiye topraklarında kaldığını iyi bildiğini söylemiş, ...bilirkişi... Tarihli raporunda davacının mayına bastığını iddia ettiği Kureşin tepesinin ülke sınırları içinde kaldığını bildirmiştir. Mahkememizce Savcılığının hazırlık evrakları incelendiğinde davacının mayına bastığı yer ile alakalı yer gösterme veya yer tespit tutanağının tutulmadığı, kroki çizilmediği görülmüştür. Yerinde yapılan keşif[,] bilirkişinin beyanı ve raporu, mahalli bilirkişinin yeminli anlatımı ile dosya kapsamında tespit isteyenin mayına bastığı iddia ettiği Kureşin bölgesinin Türkiye Cumhuriyeti sınırlarında kaldığının tespiti gerekmiş[tir.]''  Tazminat Talebi ve Tam Yargı Süreci  Başvurucu 13/7/2004 tarihinde İçişleri Bakanlığına müracaat ederek güvenlik güçleri veya terör örgütü mensuplarınca yerleştirilen mayının patlaması sonucunda oluşan zararlarının giderilmesini talep etmiştir.  Tazminat talebinin zımnen reddedilmesi nedeniyle başvurucu, Diyarbakır İdare Mahkemesine 5/1/2004 tarihinde 000 TL maddi, 000 TL manevi olmak üzere toplam 000 tazminatın ödenmesi için tam yargı davası açmıştır.  Diyarbakır  İdare Mahkemesi Mardin İdare Mahkemesinin faaliyete geçmesi nedeniyle davanın yetki yönünden reddine ve dosyanın bu Mahkemeye gönderilmesine karar vermiştir.  Mardin İdare Mahkemesi (Mahkeme) 29/2/2008 tarihli kararı ile davacının sınırı ihlal etmek suretiyle Irak'a geçtiği ve olayında Irak'ta meydana geldiği gerekçesi ile reddetmiştir. Mahkeme kararının ilgili kısımları şöyledir: ''...Olayda, davacının kendisine verilmiş bir görev ya da izin olmaksızın 12/9/2003 tarihinde yasadışı şekilde sınırı ihlal etmek suretiyle Irak ülkesine geçtiği, burada mayına basarak yaralandığı, tedavisinin ise Irak'ın Zaho Hastanesinde yapıldığı, böylelikle kendi kusuru nedeniyle yaralandığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu durumda davacının uğradığını iddia ettiği zararın kendi kusurlu davranışı sonucunda meydana geldiği kanaatine varıldığından söz konusu olay nedeniyle idarenin tazmin sorumluluğundan bahsetme olanağı bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle davanın reddine karar verilmiştir. '' Anılan karara karşı yapılan temyiz başvurusu sonucunda Danıştay Onbeşinci Dairesi 2/10/2012 tarihinde uyuşmazlığın 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında değil 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun  maddesi uyarınca ve genel hükümlere göre görülmesi gerektiği, uyuşmazlığın çözümünün Danıştay Onuncu Dairesine ait olduğu gerekçesiyle dava dosyasının Danıştay Onuncu Dairesine gönderilmesine karar vermiştir. Danıştay Onuncu Dairesi 28/6/2013 tarihli ilamı ile hükmün onanmasına karar vermiştir. Karar düzeltme başvurusu da aynı Daire tarafından 18/6/2015 tarihinde reddedilmiştir.  Kararın 12/8/2015 tarihinde başvurucu vekiline tebliğ edilmesi üzerine başvurucu 11/9/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  Konuyla ilgili ulusal ve uluslararası hukuk Anayasa Mahkemesinin Fatma Şimşek ve diğerleri ([GK], B. No: 2013/7002, 11/5/2016), Mehmet Bayrakcı (2) ([GK], B. No: 2014/6100, 20/6/2019) ve Yasemin Bodur (B. No: 2017/29896, 25/12/2018) başvuruları hakkında verdiği kararlarda yer almaktadır.