Haklar: Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı

Başvuru, tutuklama tedbirinin hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 15/2/2017 tarihinde yapılmıştır.  Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar verilmiştir. Komisyon tarafından bu kararda incelenen şikâyet haricindeki şikâyetlerin kabul edilemez olduğuna karar verilmiş, bu şikâyet yönünden ise başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: Türkiye 15/7/2016 tarihinde bir askerî darbe teşebbüsüyle karşı karşıya kalmış ve bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde olağanüstü hâl ilan edilmiştir. Olağanüstü hâl19/7/2018 tarihinde son bulmuştur. Kamu makamları ve yargı organları -olgusal temellere dayanarak- bu teşebbüsün arkasında Türkiye'de çok uzun yıllardır faaliyetlerine devam eden ve son yıllarda Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanması (PDY) olarak isimlendirilen bir yapılanmanın olduğunu değerlendirmişlerdir (Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, §§ 12-25). Darbe teşebbüsü sırasında ve sonrasında ülke genelinde darbe girişimiyle bağlantılı ya da doğrudan darbe girişimiyle bağlantılı olmasa bile FETÖ/PDY ile bağlantılı olan ve aralarında yargı mensuplarının da bulunduğu çok sayıda kişi hakkında Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından soruşturma başlatılmıştır. Bu kapsamda teşebbüsün savuşturulduğu gün Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınca üç bine yakın yargı mensubu hakkında FETÖ/PDY ile bağlantılarının bulunduğu iddiasıyla başlatılan soruşturmada bu kişilerin büyük bölümü hakkında gözaltı ve tutuklama tedbirlerine başvurulmuştur (Aydın Yavuz ve diğerleri, §§ 51, 350). Başvurucu, Mersin hâkimi olarak görev yapmakta iken darbe teşebbüsünden sonra hakkında Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından ağır cezalık suçüstü hâli bulunduğu değerlendirilerek FETÖ/PDY hiyerarşik yapılanmasında yer aldığı iddiasıyla soruşturma başlatılmıştır. Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK) İkinci Dairesinin 16/7/2016 tarihli kararı ile başvurucunun görevden uzaklaştırılmasına, daha sonra da meslekten ihraç edilmesine karar verilmiştir. Başvurucu, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığının HSYK kararıyla görevden uzaklaştırılanlar hakkında soruşturma işlemlerinin yapılması yönündeki yazısı üzerine Mersin Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 17/7/2016 tarihinde gözaltına alınmıştır. Başvurucu 20/7/2016 tarihinde Mersin Cumhuriyet Başsavcılığında ifade vermiştir. Başvurucu, Savcılık ifadesinde özetle; babasının ilkokul öğretmeni olması nedeniyle tayin olduğu illerde öğrenim gördüğünü, ilkokulu Elazığ'da, ortaokulu Tire'de yatılı (devlet parasız) okuduğunu ve Ödemiş Lisesinden mezun olduğunu, üniversiteye hazırlanırken Anafen isimli dershaneye gittiğini ve bu dershanenin cemaatle bağlantısının olmadığını, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu olduğunu, üniversitede Kredi ve Yurtlar Kurumunun yurdunda kaldığını, burada yapıldığı söylenen sohbet toplantılarına davet edilmesine rağmen katılmadığını, örgüt tarafından düzenlenen herhangi bir geziye katılmadığını, herhangi bir dergi ya da gazeteye aboneliğinin olmadığını, FETÖ/PDY'ye ait herhangi bir banka ya da finans kuruluşuyla ilgisi bulunmadığını, kura kararnamesi ile Nevşehir Cumhuriyet Savcılığına atandığını ve sırasıyla Susuz Cumhuriyet savcılığı, Çelikhan hâkimliği, Acıpayam hâkimliği, Çorlu hâkimliği, Van Ağır Ceza Mahkemesi başkanlığı, Aydın Ağır Ceza Mahkemesi başkanlığı ve son olarak Mersin hâkimliği görevlerinde bulunduğunu, görev yaptığı yerlerden biri olan Van'da 2012-2013 yılları arasında Van  Ağır Ceza Mahkemesi (TMK  maddesi ile görevli) başkanı olarak görev yaptığını, 2013 yılında mesleki çalışma kapsamında beş günlük Hollanda ziyaretinde bulunduğunu, 17-25 Aralık olaylarından sonra cemaatin örgütsel bir yapı olduğunu anladığını, 2014 yılındaki HSYK seçimlerinde oy kullandığını ve sandık mahallinde bulunduğunu, müşahitlik ve kamera ile çekim yapmadığını, darbe girişimin olduğu 15/7/2016 tarihinde saat 30 sıralarında televizyondan darbe girişimine ilişkin haberleri öğrendiğini, FETÖ/PDY ile hiçbir bağlantısının olmadığını ve suçlamaları kabul etmediğini ifade etmiştir. Başvurucu, silahlı terör örgütüne üye olma ve anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs etme suçlarından tutuklanması istemiyle 20/7/2016 tarihinde Mersin Sulh Ceza Hâkimliğine sevk edilmiştir. Başvurucunun sorgusu Mersin  Sulh Ceza Hâkimliğinde 20/7/2016 tarihinde yapılmıştır. Başvurucu, sorgudaki ifadesinde önceki beyanlarına benzer şekilde beyanda bulunmuş ve suçlamaları kabul etmemiştir. Hâkimlik, başvurucunun silahlı terör örgütüne üye olma ve anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs etme suçlarından tutuklanmasına karar vermiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:"HSYK  Dairesinin 16/7/2016 tarih ve 2016/7900 dosya ve 2016/9052 sayılı kararı ile adı geçen hâkim ve Cumhuriyet savcıları hakkında FETÖ/PDY adlı silahlı terör örgütü üyesi oldukları ve bu kapsamda anayasayı ihlal, yasama organına karşı suç, hükümete karşı suç, Türkiye Cumhuriyeti Hükümetine silahlı isyan ve silahlı örgüt suçlarını işledikleri iddiasından dolayı durumun soruşturmayı gerektirdiğinden bahisle Hakimler ve Savcılar Kanunu  maddesi uyarınca soruşturma izni verilmesi hususunda kurul başkanına teklifte bulunulmasına karar verildiği ve HSYK Başkanı tarafından 16/7/2016 tarihinde soruşturma izni verilmesi yönündeki teklife olur verildiğinin görüldüğü, bu itibarla şüpheliler hakkında Mersin Cumhuriyet Başsavcılığına anayasal düzene karşı işlenen suçlar soruşturma bürosunca soruşturma başlatıldığı, Mersin adliyesi ve mülhakatı olan Erdemli adliyesinde görevli hakim ve Cumhuriyet savcıları hakkında soruşturma yürütülmek üzere işlemler başlatıldığı görülmüştür.Şüphelilerin HSYK dairelerinin ve HSYK Teftiş Kurulu Başkanlığının yapmış olduğu inceleme, değerlendirmeleri sonucu FETÖ/PDY isimli silahlı terör örgütünün üyesi oldukları yönünde kuvveli şüphenin varlığını gösteren somut deliller bulunduğu değerlendirilmiştir.Şüpheliler ... Kerem Küçük ... üzerine atılı silahlı terör örgütüne üye olma ve anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs etme suçlarının vasıf ve mahiyeti, haklarında kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin ve tutuklama nedenlerinin bulunması, aleyhlerine mevcut adli bulgular, delillerin tamamen toplanmamış olması, suçun kanundaki ceza miktarı, suçun CMK.nun  maddesinde sayılan katalog suçlardan olması, verilmesi beklenen ceza ile tutuklamanın ölçülü olması ve adli kontrolün yetersiz kalacağının anlaşılması nedenleri ile CMK'nun 100 ve devamımaddeleri uyarınca ayrı ayrı tutuklanmalarına... [karar verildi.]"  Başvurucunun tutuklama kararına yaptığı itiraz, Mersin  Sulh Ceza Hâkimliğinin 26/7/2016 tarihli kararıyla reddedilmiştir. Mersin Cumhuriyet Başsavcılığı, başvurucu hakkındaki soruşturmanın Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülmesi gerektiğini belirterek 22/8/2016 tarihinde yetkisizlik kararı vermiştir. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı 6/1/2017 tarihli ve 29940 Mükerrer sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 680 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin  maddesi ile 24/2/1983 tarihli ve 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu'nun  maddesinde, hâkim ve savcıların kişisel suçları hakkında soruşturma yapma yetkisinin ilgilinin görev yaptığı yerin bağlı olduğu bölge adliye mahkemesinin bulunduğu yerdeki il Cumhuriyet başsavcılığına ait olduğu şeklinde değişiklik yapılmış olması gerekçesiyle yetkisizlik kararı vererek dosyayı Antalya Cumhuriyet Başsavcılığına göndermiştir. Yargılama süresi içinde değişik tarihlerde farklı mahkemelerce tutukluluk durumu değerlendirilen başvurucunun son olarak Antalya  Sulh Ceza Hâkimliğinin 31/1/2017 tarihli kararıyla tutukluluk hâlinin devamına karar verilmiş ve bu karara karşı başvurucu tarafından yapılan itiraz, Antalya  Sulh Ceza Hâkimliğince 1/2/2017 tarihinde kesin olarak reddedilmiştir.  Başvurucu 15/2/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Antalya  Sulh Ceza Hâkimliği 15/3/2017 tarihinde mevcut delil durumunu nazara alarak başvurucunun tahliyesine ve hakkında yurt dışına çıkış yasağı şeklinde adli kontrol tedbiri uygulanmasına karar vermiştir. Antalya Cumhuriyet Başsavcılığı başvurucunun son görev yerinin Mersinolması ve Mersin'in bağlı olduğu Adana Bölge Adliye Mahkemesinin faaliyete geçmiş olması nedeniyle soruşturmanın Adana Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülmesi gerektiğini belirterek 21/9/2017 tarihinde yetkisizlik kararı vermiştir. Adana Cumhuriyet Başsavcılığı 29/5/2018 tarihli iddianame ile başvurucunun silahlı terör örgütüne üye olma suçundan cezalandırılması istemiyle aynı yer ağır ceza mahkemesinde kamu davası açmıştır. Başsavcılık ayrıca başvurucu hakkında anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs etme suçundan delil yokluğu nedeniyle ek kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir. İddianamede öncelikle FETÖ/PDY hakkında genel bilgilere, daha sonra da başvurucuya yönelik suçlama ve delillere yer verilmiştir. Başvurucunun FETÖ/PDY hiyerarşisi içinde yer almak suretiyle silahlı terör örgütüne üye olma suçunu işlediği ileri sürülen iddianamede özetle;i. HSYK'nın 16/7/2016 tarihli kararı ile başvurucunun görevinden uzaklaştırıldığı,24/8/2016 tarihli kararı ile meslekten ihraç edildiği ve bu kararın kesinleştiği belirtilmiştir.ii. Başvurucunun hâkim iken aleyhlerine karar verdiğini iddia eden Z.A., F.Y. ve S.Ö.nün ifadelerine ve kimliği gizlenmiş şahıs tarafından Başbakanlık İletişim Merkezine yapılan ihbara yer verilmiştir (ancak anılan ifadelerde ve ihbarda başvurucunun örgütle irtibatına dair bir anlatımın bulunmadığı görülmüştür). Ayrıca yapılan aramalarda ele geçirilen dijital materyallerin inceleme raporunun henüz dosyaya girmediği de belirtilmiştir.iii. FETÖ/PDY'ye aidiyeti, iltisakı veya bu örgütle irtibatı olduğunun belirlendiği gerekçesiyle 23/7/2016 tarihli ve 29779 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname (667 sayılı KHK) ile kapatılan Yargıçlar ve Savcılar Birliğine (YARSAV)başvurucunun da 1070 üye numarasıyla 23/1/2008 tarihinde üye olduğu ve dernek kapatılana kadar üyeliğinin devam ettiği belirtilmiştir.iv. HTS analiz çalışmaları neticesinde düzenlenen rapora değinilerek başvurucunun kullandığı telefonla haklarında FETÖ/PDY kapsamında soruşturma yürütülen bazı kişilerle görüşmesinin bulunduğu belirtilmiştir.v. Hâkim-savcı olduğu anlaşılan ve FETÖ/PDY üyesi olmakla suçlanan B.Ü.nün -hakkında yürütülen bir soruşturma kapsamında etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanmak istediği belirtilerek- başvurucu hakkındaki beyanlarına yer verilmiştir. Bu kapsamda;- B.Ü.nün 10/4/2017 tarihli Savcılık ifadesinin başvurucuya ilişkin kısımları şöyledir:"... 1999 yılının sonunda kura çekince Nevşehir Cumhuriyet savcısı olarak atanınca şanssız bir şekilde sicillerimiz arka arkaya olan Z.Y. ile beraber ben de Nevşehir'e kura çektim. Orada hepimiz kuradan olan ben hariç herkes yapıya mensup idi. Bunlar K., H.E., Z.Y. ve Kerem Küçük idi. Z.Y. diğer arkadaşlara benim emniyette cemaat geçmişimi anlatıp beni de aralarına katmak için sürekli odama ziyarete gelip çay içmeye davet edip, yemeğe davet etme şeklinde bir takip halim vardı. O sırada bunlara daha sonra Yargıtay Üyesi olduğunu bildiğim Avanos Hakimi A.A.da katıldı. Kendisinin eşi noterdi o da çaya çorbaya, eve sürekli beni davet ediyordu. Ben kendilerinin ne amaçla beni davet ettiklerini bilip kendileri ile düşman olmadan kibar bir şekilde atlatıyordum ... Şahıslar beni tekrar yapıya kazandıramadıkları için bu defa husumet beslemeye, sağda solda özel yaşamım ile ilgili konuşmaya ve beni yıpratmaya çalıştılar ......Görev yaptığım ve çalıştığım yerlerde cemaatçi olduğunu bildiğim eylem, davranış, jargon itibari ile bunu teyit eden yargı mensupları şunlardır; ... Kerem Küçük ...."- B.Ü.nün 12/4/2017 tarihli Savcılık ifadesinin başvurucuya ilişkin kısımları şöyledir:"... Ben 1999 yılında kura çekerek Nevşehir il merkezine Cumhuriyet savcısı olarak atandım. Burada daha önce hakimlik stajından tanıdığım ve kendisi de benim gibi polis akademisi öğrencisi olan Z.Y. de Nevşehir'e savcı olarak kura çekti. Ben Z.Y.nin cemaat mensubu olduğunu polis koleji yıllarından beri bilirim. Z.Y. Nevşehir'de yine kura ile Nevşehir'e gelmiş olan K., H.E. ve Kerem KÜÇÜK ile birlikte oturup kalkmaya başladı. Beni de bu grup kendilerinin düzenledikleri yemek toplantılarına davet ediyorlardı ancak ben bu davetlerin tekrar cemaate kazandırmak amaçlı olduğunu değerlendiriyorum ve bu nedenle ben kendileri ile yemek yesem de herhangi bir cemaat toplantısına katılmadım. Bu dönemde Avanos'da hakim olan A.A.da Z.Y.nin grubu ile bir araya geliyordu ve ben bu şahsın o grubun abisi olduğunu değerlendiriyorum ......Görev yaptığım ve çalıştığım yerlerde cemaatçi olduğunu bildiğim eylem, davranış, jargon itibari ile bunu teyit eden yargı mensupları şunlardır; ... Kerem Küçük ...." İddianamenin suçlamaya ilişkin değerlendirme kısmı ise şöyledir:"... Tüm soruşturma kapsamında elde edilen deliller gözetildiğinde; FETÖ/PDY Silahlı Terör Örgütünün örgüt yapısı ile çalışma sistemi düşünüldüğünde şüphelinin FETÖ/PDY Silahlı Terör Örgütü ile organik bağ kurduğu, hakim olan şüphelinin hiyerarşik ilişki içerisinde örgütün amacına bilerek ve isteyerek faliyetlerine katıldığı, böylelikle devletin güvenliğine, anayasal düzene ve hukuki düzenin işleyişine karşı suç işlemek için kurulmuş silahlı terör örgütüne üye olmak suretiyle üzerine atılı olan silahlı terör örgütüne üye olma suçunu işlediği ve hakkında Cumhuriyet başsavcılığımızca kamu davası açılmasına yetecek kuvvetli suç şüphesinin ve somut delilin bulunduğu anlaşılmıştır ..." Adana  Ağır Ceza Mahkemesi 31/5/2018 tarihinde iddianamenin kabulüne karar vermiş ve E.2018/186 sayılı dosya üzerinden kovuşturma aşaması başlamıştır. Yapılan yargılama sonucunda Adana  Ağır Ceza Mahkemesinin 12/2/2019 tarihli kararıyla başvurucunun silahlı terör örgütüne üye olma suçundan beraatine karar verilmiştir. Kararın gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:"Yapılan delil değerlendirmesi sonucunda, yukarıda ayrıntısı ile açıklanan tanık beyanları ve maddi tespitler irdelendiğinde; sanıktan şikayetçi olan şahısların yakınlarının sanığın hakim olarak görev yaptığı mahkemede yargılandıkları, cezalandırılmalarına karar verildikleri, vermiş oldukları şikayet dilekçeleri, beyanları, mahkeme kararları incelendiğinde iddiaların genel soyut nitelikte olduğu, sanığın FETÖ/PDY terör örgütü içerisindeki konumuna, somut bir eylemine ilişkin görgüye dayalı tanık beyanı bulunmadığı, sanığın KHK ile kapatılan YARSAV üyeliğinin ise tek başına örgütsel faaliyet olarak değerlendirilemeyeceği, dijital inceleme sonucunda bir suç unsuruna rastlanılmaması ve sanık savunmalarının aksini kanıtlayacak başkaca delil de tespit edilemediği anlaşılmakla sanığın örgüt ile organik bağ kurup, hiyerarşik yapısına dahil olduğuna ve emir talimata açık hale geldiğine ilişkin dosyada kuşku sınırlarını aşan, somut delil bulunmaması nedeniyle, şüpheden sanık yararlanır ilkesi gereğince sanık hakkında beraat hükmü kurma cihetine gidilmiştir..." Hükme karşı Cumhuriyet savcısı tarafından başvurucu aleyhine istinaf kanun yoluna başvurulmuş olup bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla davanın istinaf incelemesi devam etmektedir.  İlgili hukuk için bkz. Mustafa Özterzi (GK), B. No: 2016/14597, 31/10/2019, §§ 33-