Haklar: Yaşam hakkı-Kötü muamele yasağı

Başvuru, Şırnak'ın Cizre ilçesinde güvenlik güçleri tarafından terörle mücadele kapsamında yürütülen operasyonlar sırasında meydana gelen ölüm olayı ve bunu takip eden süreç nedeniyle başta yaşam hakkı olmak üzere temel hak ve hürriyetlerin ihlal edildiği iddialarına ilişkindir. Türkiye'de, PKK terör örgütünün neden olduğu şiddetin sona erdirilmesi amacıyla 2012 yılında başlatılan, yaklaşık üç yıl devam eden ve demokratik açılım olarak adlandırılan sürecin ardından -güvenlik güçlerinin raporlarına göre- anılan süreçte terör örgütünün bazı şehirlerde silah ve mühimmat yığınağı yapması sonucu 2015 yılının ortalarından itibaren terör ve şiddet eylemleri özellikle güneydoğu anadolu bölgesinde yoğun olarak yaşanmaya başlamıştır. Şırnak'ın Cizre, İdil, Silopi ilçeleri, Hakkâri'nin Yüksekova ilçesi, Diyarbakır'ın Silvan, Sur ve Bağlar ilçeleri, Mardin'in Dargeçit, Nusaybin ve Derik ilçeleri ile Muş'un Varto ilçesinde PKK terör örgütü tarafından cadde ve sokaklara hendekler kazılarak barikatlar kurulmuş; patlayıcılar yerleştirilmiş ve bu yerleşim yerlerinin bir kısmında öz yönetim adı altında hâkimiyet kurulmaya çalışılmıştır. Terör ve şiddet olaylarına, Türk Silahlı Kuvvetleri ve Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından PKK mensuplarına karşı ortak olarak gerçekleştirilen ve başta Sur, Cizre ve Nusaybin olmak üzere on bir şehirde yürütülen askerî operasyonlarla müdahale edilmiştir. Terör örgütü mensuplarının yakalanması, halkın can ve mal güvenliği ile kamu düzeninin sağlanması için yapılan operasyonların gerçekleştirildiği bölgelerin bazılarında 2015 yılının ikinci yarısından başlamak üzere değişen tarihlerde sokağa çıkma yasakları uygulanmış ve bazı yerleşim birimleri geçici süreyle askerî güvenlik bölgesi ilan edilmiştir. Terör örgütü üyelerinin yakalanarak halkın can ve mal güvenliğinin sağlanması amacıyla getirilen sokağa çıkma yasakları güvenlik güçlerince yürütülen operasyonların sona ermesinin ardından kaldırılmıştır. Gerçekleşen geniş çaplı operasyonlarda beş yüze yakın güvenlik görevlisi şehit olmuş, iki binin üzerinde terörist etkisiz hale getirilmiştir (sürece ilişkin detaylı aktarım ile operasyonlar ve hendek olaylarına ilişkin arka plan bilgisi için bkz. Gazal Kolanç ve diğerleri [GK], B. No: 2017/37897, 5/7/2022; Ayşe Çelik, B. No: 2017/36722, 9/5/2019; Seyid Narin [GK], B. No: 2018/20156, 18/5/2022; Gülser Yıldırım (2), B. No: 2016/40170, 16/11/2017).  Operasyonların gerçekleştirilip sokağa çıkma yasaklarının uygulandığı dönemde Cizre Cumhuriyet Başsavcılığının (Başsavcılık) kararına istinaden 18/2/2016 tarihinde yapılan bir arama sırasında Cizre ilçesi, Cudi Mahallesi, Niran Sokak'ta bulunan ve güvenlik güçleri tarafından C-3154 olarak belirtilen binanın kalıntıları arasında birden fazla kadın ve erkek cesedi bulunmuştur. Bulunan cesetler cenaze aracıyla Cizre Devlet Hastanesine nakledilmiştir. Cesetlerin bulunmasını takiben Başsavcılık tarafından başlatılan soruşturma kapsamında olay yerinde fotoğraf, video çekimi gerçekleştirilip işlemler tutanağa bağlanmış, ilgili emniyet birimlerine delillerin toplanması için talimat verilmiştir. Aynı gün düzenlenen Olay Yeri İnceleme Tutanağı'na göre binada birden fazla otomatik tüfek (bazılarının fişek yatağı, şarjörü dolu AK-47/Kalaşnikof marka), otomatik tüfek şarjörü ve fişeği, hücum yeleği, telsiz, telefon, SIM kart, bilgisayar hafıza kartı, dizüstü bilgisayar tespit edilmiştir. Söz konusu ateşli silahlar, ateşli silah ürünleri ve diğer deliller elkoyma kararı verilerek muhafaza altına alınmıştır. Güvenlik güçlerince tutulan tutanaklarda (telsiz kayıtları vb. çözümlemesinden) C-3154 koduyla işaretlenen bina ve çevresinin operasyonlar sırasında terör örgütü mensuplarınca kullanıldığı, güvenlik güçlerine bu binadan ateş açıldığı ve çatışmaların yaşandığı ifade edilmiştir (detaylı çatışma bilgileri ve olay örgüsü için bkz.Gazal Kolanç ve diğerleri). Aynı gün olay yerinde bulunan 1 numaralı ceset üzerinde ölü muayene işlemleri yapılmış, kesin ölüm nedeninin tespiti için ceset Silopi Adli Tıp Kurumuna sevk edilmiştir. 19/2/2016 tarihli otopsi raporunda şahsın ateşli silah ürünü yaralanmasına bağlı kemik kırıkları ile birlikte büyük damar kopmasına bağlı gelişen dış kanama sonucu hayatını kaybettiği ifade edilmiş; laboratuvar incelemesi için cesetten kas ve kemik örnekleri alındığı belirtilmiştir. Bununla birlikte 1 numaralı cesetten çürümeye bağlı olarak gerçekleşen deformasyon nedeniyle parmak izi ve svap alınamayıp kıyafetlerinden numune alınabilmiştir. Yapılan laboratuvar incelemesi sonucu kıyafetler üzerinde atış artığı tespit edilmiştir. Süreçte başvurucu Türkan Öz'ün müşteki sıfatıyla ifadesine başvurulmuştur. Başvurucu 25/9/2017 tarihli ifadesinde özetle kızının Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tarih Öğretmenliği Bölümü birinci sınıf öğrencisi olduğunu, 2014 yılından beri kendisinden haber alamadığını, kayıp olduğu şüphesiyle kolluk kuvvetine başvurduğunu fakat bir sonuç elde edilemediğini, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde çatışmaların artması üzerine televizyon kanallarından ve çevreden kızının öldüğüne ilişkin duyumlar aldığını, ikamet ettiği Muğla'nın Bodrum ilçesinden Cizre'ye geldiğini, hayatını kaybeden kişilerden alınan örneklerle kıyaslanması ve DNA testi yapılması için kendisinden örnek alınmasını istediğini beyan etmiştir. Türkan Öz'den alınan örnek üzerinde yapılan DNA testi sonucu düzenlenen 18/10/2017 tarihli raporda C-3154 numaraları binada bulunan 1 numaralı cesedin başvurucuların olay tarihinde yaklaşık 20 yaşında olan kızları E.Ö. olduğunun tespit edildiği bildirilmiştir. Söz konusu tespitin ardından E.Ö.nün cenazesi kimsesizler mezarlığından alınarak 24/11/2017 tarihinde başvuruculara teslim edilmiştir.  Güvenlik güçleri çatışmaların devam ettiği bölgede yaptığı araştırma sonucu olay yerini gören ve kayıt yapan kamuya ya da özel şahıslara ait kamera ile tanık tespit edememiştir. Güvenlik birimleri yaptıkları inceleme sonucu E.Ö. hakkında Van  Ağır Ceza Mahkemesinin ve Van  Sulh Ceza Hâkimliğinin kararları uyarınca terör örgütüne üye olmak suçundan arama kaydı bulunduğunu tespit etmiştir. Ayrıca Terörle Mücadele Birimleri E.Ö.nün 2015 yılında terör örgütüne katıldığı yönünde istihbarat bilgisine ulaşmıştır. Diğer taraftan güvenlik güçlerinin gerçekleştirdiği internet taraması neticesinde terör örgütünü destekleyen yayınlar yapan internet sitelerinde E.Ö.nün "Zerya Bagok" kod adıyla terör örgütü mensubu olarak anıldığını, E.Ö.nün terör örgütüne has kıyafetler giymiş fotoğraflarına yer verildiğini tespit etmiştir. Soruşturmada 12/2/2018 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmiştir. Gerekçede özetle elde edilen deliller uyarınca EÖ.nün terör örgütü üyesi olduğunun tespit edildiği, terör örgütüne yönelik operasyonlar sırasında, kanunun/emrin yerine getirilmesi kapsamında gerçekleşen ölümün hukuka uygunluk koşulları taşıdığı ifade edilmiştir. Söz konusu karara yönelik itiraz, Şırnak Sulh Ceza Hâkimliği tarafından 5/4/2018 tarihinde reddedilmiştir. Ret gerekçesinde operasyonların arka planına ve güç kullanımına ilişkin mevzuata dair geniş kapsamlı bir açıklama yapılarak terörist grupla silahlı çatışma yaşanırken güvenlik güçlerinin terörle mücadele çerçevesinde aldıkları emri yerine getirdikleri sırada kanunun verdiği yetkiyi kullanarak, terör örgütü mensubu olduğu tespit edilen E.Ö.yü etkisiz hâle getirdikleri sonucuna ulaşıldığı ve bu bağlamda Başsavcılık kararında hukuka aykırılık bulunmadığı açıklanmıştır.  Başvurucular, nihai hükmü 24/4/2018 tarihinde öğrenmelerinin ardından 23/5/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  Komisyon tarafından başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.