Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, uzman erbaş sözleşmesinin yenilenmemesi işleminin iptali istemiyle açılan davada delilleri sunma ve inceletme noktasında dezavantajlı konuma düşme nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvurular muhtelif tarihlerde yapılmıştır.  Başvurular, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  2014/16959 sayılı başvurunun konu bakımından benzer nitelikte olması nedeniyle 2014/12337 sayılı başvuru ile birleştirilmesine ve incelemenin bu dosya üzerinden yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmesine gerek olmadığını belirtmiştir.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:  Başvurucular, farklı tarihlerde yaklaşık iki yıl süreli uzman erbaş sözleşmesi imzalamak suretiyle Türk Silahlı Kuvvetlerinde (TSK) göreve başlamıştır. Başvurucuların sözleşme süresinin bitimi 31/12/2012 tarihidir. Başvuruculardan Özgür Özdemir 20/12/2012 tarihli, Nevzat Görenli 30/11/2012 tarihli yazı ile uzman erbaş sözleşmelerinin uzatılması amacıyla sağlık raporunu almak üzere askerî hastaneye sevk edilmiştir. Hastanelerde yapılan muayene sonucunda başvuruculardan;- Özgür Özdemir'e mitral kapak yetmezliği teşhisi konularak 25/12/2012 tarihli rapor ile hakkında "TSK da görev yapamaz." kararı verilmiştir. Başvurucu 27/12/2012 tarihinde sağlık raporuna itiraz etmiş, itiraz sonucu hakkında 30/1/2013 tarihli raporla "Piyade uzman erbaşlığa devam eder." kararı verilmiştir. - Nevzat Görenli'ye ise karaciğer enzim yüksekliği ve sol skafoid kırığı teşhisi konulmuş, ileri tetkik ve tedavi için 7/12/2012 tarihli yazıyla Gülhane Askerî Tıp Akademisine (GATA) başvurucunun sevkine karar verilmiştir. GATA tarafından 20/12/2012 tarihli raporla başvurucuya hepastatoz tanısı konularak bir ay hava değişimi kararı verilmiştir. Bu raporda başvurucunun uzman erbaşlığa elverişliliği yönünde değerlendirme yapılmamıştır. Başvurucu, sağlık durumunu belirtir rapor almak için tekrar talepte bulunmuş; 2/1/2013 tarihli sağlık raporuylahakkında "Uzman erbaş olur." kararı verilmiştir. Başvurucuların bağlı bulunduğu komutanlıklar tarafından 31/12/2012 tarihli kararlarla sözleşme süresinin bitim tarihine kadar sağlık raporu alamadıkları ve sözleşme yenileme şartlarını sağlayamadıkları gerekçeleriyle sözleşmeleri feshedilmiştir. Başvurucular, belirtilen raporlar (bkz. § 10) üzerine sözleşmelerinin feshedilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde (AYİM) dava açmışlardır. AYİM Başsavcılığı; sağlık raporuna itiraz sürecinin sonuçlanması beklenmeksizinbaşvurucuların ilişiğinin hatalı bir biçimde erken kesildiğini, daha sonradan aksi yönde düzenlenen raporlar karşısında geçerliliğini yitiren rapora ve hava değişimi kararı verilmesi üzerine öngörülemeyen bir süre kaybı nedeniyle idareye sağlık raporunun verilememesine istinaden tesis edilen ilişik kesme işleminin hukuka aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varıldığını belirtmiştir. Millî Savunma Bakanlığının (MSB) dava dosyasına sunduğu savunma dilekçesinin ilgili kısmında aşağıda belirtilen hususlara yer verilmiştir:"...Kara Kuvvetleri Uzman Erbaş Yönergesi'nin üçüncü bölüm üçüncü kısım 'sözleşme yenilemede/uzatmada uygulanacak esaslar' başlıklı beşinci maddesinin ilgili kısmı şöyledir;... (1) Taahhüt ettiği sürenin bitimine en az üç ay (özellikle sağlık işlemlerinin zamanında tamamlanabilmesi için 4 ila 5 ay önceden de dilekçe verilerek işlemler başlatılabilir) kala (yurtdışı geçicigöreve gidecek uzman erbaşlar için altı ay kala), kaç yıl daha hizmet süresini uzatmak istediğine dair dilekçe ile müracaat etmiş olmak,...Altıncı bölüm, altıncı madde c fıkrası 'Sözleşme uzatmak maksadıyla alınan sağlık/ön raporun olumsuz olması ve anılan rapora personelin itiraz (Raporun tebliğinden sonra 30 (otuz) gün içinde) etmesi halinde, itiraz dilekçesini ön raporun alınmasını müteakip en kısa zamanda ilk amirine verir, sıralı makamlar itiraz dilekçelerini, sağlık ön raporunun fotokopisi ile birlikte vakit geçirmeksizin MSB.lığı (Sağlık Daire Bşk,.lığı dikkatine)'na gönderirler.' ve ç fıkrası 'itiraz edilen raporlara yapılacak işlemler ve ön raporun alınması sözleşme süresinin bitimine kadar sonuçlandırılır. Sözleşme bitim tarihine kadar işlemlerin sonuçlanmaması halinde,personel sözleşme şartlarını yerine getirememiş sayılır ve sözleşme bitim tarihi itibari ile sözleşmesi feshedilir.' hükmünü amirdir. ...Dosyasında mevcut bulunan belgelere bakıldığında personelin sözleşme bitim tarihinden evvel idareye süresi içerisinde bir başvurusunun olmadığı, böylesine önemli bir konuyu ikinci planda tutmak suretiyle bu konuda hiçbir şekilde birliğine süresi içerisinde başvuruda bulunmadığı görülmektedir..." (Vurgulamalar MSB tarafından yapılmıştır.) AYİM Birinci Dairesi ara kararla başvurucuların görev yerlerine,sözleşmelerinin bitimine en az üç ay kala müracaatlarına engel olabilecek makul bir mazeretlerinin veya görev yaptıkları birlik içinde müracaatlarını engelleyecek bir görev, izin durumunun olup olmadığını sormuş; Komutanlığın cevap yazısında da başvurucuların sözleşmesinin uzatılması için yazılı müracaatlarının olmadığı, müracaat etmeleri gereken tarihlerde de görev durumlarının bulunmadığı, başvuruculardan Nevzat Görenli'nin sağlık raporu işlemlerini başlatmak yerine 2/11/2012 ile 30/11/2012 tarihleri arasında izne gitmeyi tercih ettiği, sonrasında 30/11/2012 tarihli sözlü müracaat üzerine askerî hastaneye sevk edildiği belirtilmiştir. AYİM Birinci Dairesi 25/2/2014 tarihli kararlarıyla davaların reddine karar vermiştir. Karar gerekçesinde; başvurucuların 20/9/2005 tarihli ve 25942 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Uzman Erbaş Yönetmeliği'nin  maddesi gereğince sözleşmelerinin bitimine en az üç ay kala yani en geç 31/9/2012 tarihinde müracaat ederek sözleşmelerini yenilemek istediklerini dilekçe ile beyan etmeleri gerektiği ancak başvurucuların üç ay önceden bir müracaatının olmadığı ve müracaatlarına engel olabilecek makul bir mazeretlerinin de bulunmadığı, ara kararla (bkz. § 15) da bu durumun teyit edildiği belirtilmiştir. Bu duruma göre başvurucuların sözleşmesinin bitimine bir ay kala ilk kez rapor almak için müracaat ettiği ve sözleşme süresinin bitiminde TSK'da görev yapabilecek sağlık niteliklerini haiz olduğuna ilişkin raporu birliğine veremedikleri, başvurucuların sözleşmesinin yenilenmesi için gerekli sorumlulukları yerine getirmediği, idare tarafından sözleşmenin yenilenmemesi işleminde herhangi bir takdir hatası bulunmadığı ve işlemlerin tüm unsurlarıyla hukuka uygun olduğu ifade edilmiştir. Karar düzeltme talepleri AYİM Birinci Dairesi tarafından reddedilmiştir. Kararların başvurucular vekiline tebliğ edilmesinden sonra süresi içinde bireysel başvuruda bulunulmuştur. Başvurucular 19/2/2015 tarihinde ek beyan dilekçesi sunmuştur. Dilekçelerinde yargılamanın bitiminden sonra Kara Kuvvetleri Komutanlığı Eğitim Doktrin Komutanlığınca emir yayımlandığını ve bu emirle TSK Personelinin Sağlık Muayene Yönergesi'nin güncelleştirildiğini, bunun sözleşme yenileme işlemlerinde esas alınmak üzere daha önce alınan sağlık raporlarının geçerlilik tarihi ile ilgili belirsizlik yaşanmasından kaynaklandığını, bu sebeple Yönerge'nin üçüncü bölüm üçüncü maddesinde "Uzman erbaşların sözleşme yenileme raporları, alındığı tarihten itibaren üç yıl süreyle geçerlidir." hükmünün yer aldığı ve bu kapsamda Yönerge'nin yürürlük tarihinden önce alınan raporların da geçerlilik süresinin üç yıl uygulanacağının bildirildiğini ifade etmişlerdir. İlgili Yönerge uyarınca göreve başlarken aldıkları sağlık raporunun sözleşme bitim tarihi olan 31/12/2012 tarihinde de geçerli olduğunu, dolayısıyla sağlık raporu almalarına dahi gerek olmadığını, TSK'dan ilişiklerinin haksız olarak kesildiğini iddia etmişlerdir.  18/3/1986 tarihli ve 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu'nun  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:''Uzman erbaşlar; iki yıldan az, beş yıldan fazla olmamak şartıyla sözleşme yaparak göreve başlar ve Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı ile ilgilendirilirler. (Değişik ikinci cümle: 19/6/2010-6000/26 md.) Bunlardan;a) İstihdam edildikleri kadronun görev özelliklerine göre sınıf ve branşları ile ilgili sağlık nitelikleri uygun olanların,...müteakip sözleşmeleri, bir yıldan az, beş yıldan fazla olmamak şartıyla azami kırkbeş yaşına girdikleri yıla kadar uzatılabilir'' Uzman Erbaş Yönetmeliği'nin  maddesinin ilgili kısımları şöyledir:''Uzman erbaşlar, sözleşme süresinin bitiminde terhis edilirler. Bunlardan sözleşmelerinin yenilenmesini isteyenlerin istekleri, müteakip sözleşme süreleri bir yıldan az, beş yıldan fazla olmamak kaydıyla, aşağıdaki şartlar altında kabul edilir:a) Taahhüt ettiği sürenin bitimine en az üç ay kala (yurt dışı geçici göreve gidecek uzman erbaşlar için altı ay kala) hizmet süresini uzatmak istediğine dair bir dilekçe ile müracaat etmiş olmak,..."