Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, irat kaydedilen teminatın iadesi isteminin reddine dair işleme karşı açılan davada aleyhe olan tebliğ hükmünün geçmişe yönelik olarak uygulanması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.   Başvuru 9/1/2015 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.    Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvurucu Şirket, dâhilde işleme izin belgesi kapsamında ithalat ve ihracat ile iştigal etmektedir. İthal edilmesi gümrük vergisine tabi ham madde ya da girdilere gümrük muafiyeti getiren bir ihracatı teşvik sistemi olan dâhilde işleme izin sisteminde başvurucunun ihracat yapmak taahhüdü ile yurda getirdiği emtianın gümrük vergisi teminata bağlanmakta ve ihracat taahhüdünün gerçekleşmesinin ardından teminatlar kendisine iade edilmektedir. Başvurucu Şirketin bu kapsamda adına tescilli 4/2/2002 tarihli dâhilde işleme izin belgesiyle ithal ettiği eşyaya ilişkin taahhüt hesabını kapatmak için süresinde müracaatta bulunmadığı gerekçesiyle İstanbul İhracatçılar Birliği Genel Sekreterliği (Genel Sekreterlik) 21/5/2004 tarihli işlemle ilgili hesabı müeyyideli olarak kapatmıştır. Bunun üzerine 21/10/2004 tarihinde 271,55 TL teminatı irat kaydedilmiştir. Başvurucu tarafından talep edilmesi üzerine Dış Ticaret Müsteşarlığının 21/10/2004 tarihli işlemiyle dava konusu dâhilde işleme izin belgesi ihracat taahhüt hesabının resen kapatma işleminin uygulanan müeyyidelerin tahsil edilmemiş olması şartıyla iptal edildiği ilgili gümrük müdürlüğüne bildirilmiştir. Bunun üzerine söz konusu teminat emanet hesaplara aktarılmıştır. Daha sonra başvurucu Şirket hakkında düzenlenen 24/8/2007 tarihli müfettiş raporunda söz konusu dâhilde işleme izin belgesine konu eşyanın uzatılmış süre sonu olan 31/7/2005 tarihine kadar ihracatının gerçekleştirilmediği, dolayısıyla belge taahhüdüne sayılamayacağı belirtilerek 27/10/1999 tarihli ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun  maddesinin birinci fıkrası ve  maddeleri uyarınca işlem yapılması gerektiği sonucuna varılması üzerine ödeme emri düzenlenmiştir. Genel Sekreterliğin 15/12/2009 tarihli yazısıyla dava konusu dâhilde işleme izin belgesi taahhüt hesabının gerçekleşen ithalat ve ihracat değerlerinden kapatıldığının bildirilmesi üzerine başvurucunun 9/4/2012 tarihli dilekçe ile teminat olarak yatırdığı tutarın iadesini istediği ancak 20/12/2016 tarihli ve 26382 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Dahilde İşleme Rejimi Tebliği'nin (İhracaat:2006/12)  maddesinin üçüncü fıkrasına istinaden müeyyide uygulanarak tahsil edilen tutarların taahhüt kapatma işlemi sonrasında iade edilmeyeceğinden bahisle başvurucunun talebinin reddedildiği anlaşılmıştır. Başvurucu Şirket 9/4/2012 tarihli dilekçeyle söz konusu teminatın iadesi istemiyle idari müracaatta bulunmuş, talebi reddedilmiştir.  Başvurucu Şirket, adına tescilli 4/2/2002 tarihli dâhilde işleme izin belgesi kapsamında yurt içine getirilen eşyaya ilişkin taahhüt hesabının süresinde kapatma müracaatında bulunmaması nedeniyle irat olarak kaydedilen 271,55 TL teminatın iadesi istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin Mersin GümrükMüdürlüğü işlemi ile bu işleme karşı yaptığı itirazın reddine ilişkin 6/9/2012 tarihli Orta Akdeniz Gümrük ve Ticaret Bölge Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle Mersin  Vergi Mahkemesinde (Mahkeme) dava açmıştır.  Başvurucu Şirketin açtığı iptal davası Mahkemenin 21/6/2013 tarihli kararıyla reddedilmiştir. Kararın gerekçesinde; başvurucunun süresinde kapatma müracaatında bulunmadığı hususunda ihtilaf olmadığı, bu sebeple dava konusu dâhilde işleme izin belgesi kapsamındaki ihracat taahhüdünün ilgili kurumca müeyyideli olarak kapatılmasında ve yatırılan teminatın irat olarak kaydedilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı ifade edilmiştir. Resen kapatma işlemi, söz konusu işlemin şartlı veya şartsız olarak geri alınıp alınmaması hususunda yetkili olan Müsteşarlıkça müeyyidelerin tahsil edilmemiş olması şartıyla geri alındığından, geri alma işlemi sonrasındaki vergi muafiyeti de irat olarak kaydedilen teminat haricindeki tutar açısından geçerli olduğundan, irat olarak kaydedilen teminatın iadesi isteminin reddine ilişkin davalı idare işleminde hukuka aykırılık görülmediği belirtilmiştir.  Başvurucu Şirket; dava konusu ettiği uyuşmazlığın temelinin 4/2/2002 tarihli dâhilde işleme izin belgesi kapsamında yurt içine getirilen eşyaya ilişkin taahhüt hesabı olduğunu, bu tarihteki hukuksal duruma göre davasının görülmesi gerektiğini, 2006/12 sayılı tebliğin uygulama imkânı bulunmadığını, yapılan işlemin hukuka aykırı olduğunu belirterek itiraz isteminde bulunmuştur. Adana Bölge İdare Mahkemesi (Bölge İdare Mahkemesi) 17/4/2014 tarihli kararıyla itiraz istemini reddederek Mahkeme kararını onamıştır. Bölge İdare Mahkemesinin 22/10/2014 tarihli kararıyla karar düzeltme isteminin de reddedilmesiyle yargısal süreç tamamlanmıştır.  Nihai karar 18/12/2014 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu Şirket 9/1/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  4458 sayılı Kanun'un  maddesinin birinci fıkrası şöyledir: "Dahilde işleme ve hariçte işleme rejimleriyle ilgili usul ve esaslar Bakanlar Kurulunca belirlenir." 4458 sayılı Kanun'un  maddesinin birinci fıkrası şöyledir: "Serbest dolaşımda olmayan eşya, işlem görmüş ürünlerin üretiminde kullanılmasından sonra Türkiye Gümrük Bölgesinden yeniden ihraç edilmesi amacıyla, gümrük vergileri ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmaksızın ve vergileri teminata bağlanmak suretiyle, dahilde işleme rejimi kapsamında geçici olarak ithal edilebilir. Eşyanın işlem görmüş ürünler şeklinde ihracı halinde, teminat iade olunur. Eşyanın bu şekilde dahilde işleme rejiminden yararlanmasına şartlı muafiyet sistemi denir." 4458 sayılı Kanun'un  maddesinin birinci fıkrası şöyledir: "Dahilde işleme rejimi kapsamında bir gümrük yükümlülüğünün doğması halinde, 115 inci madde hükümleri saklı kalmak kaydıyla, gümrük vergileri, ithal eşyasının dahilde işleme rejimine ilişkin beyannamenin tescil tarihindeki vergi oranı ve diğer vergilendirme unsurları göz önünde bulundurularak hesaplanır." 31/12/1999 tarihli ve 23923 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 23/12/1999 tarihli ve 99/13819 sayılı Dahilde İşleme Rejimi Kararı hakkında Bakanlar Kurulu kararının "Belgenin Revizesi" kenar başlıklı  maddesi şöyledir: "Dahilde İşleme İzin Belgeleri, 11 inci madde hükümleri saklı kalmak kaydıyla, belge süresi içerisinde ilgili firma tarafından yapılacak müracaata istinaden revize edilebilir." 99/13819 sayılı Bakanlar Kurulu kararının "İhracat taahhüdünün kapatılması" kenar başlıklı  maddesi şöyledir: "Dahilde İşleme İzin Belgesi sahibi firmaların belge süresi sonundan itibaren 3(üç) ay içerisinde gerekli bilgi ve belgelerle birlikte, belge ihracat taahhüdünü kapatmak için müracaat etmeleri zorunludur. Dahilde İşleme İzin Belgesi ihracat taahhüdü, bu Karara istinaden yayımlanacak tebliğde belirtilen bilgi ve belgelere istinaden, belgede belirtilen şartlara uygun olarak Müsteşarlık ve/veya Müsteşarlığın belirleyeceği İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterlikleri tarafından kapatılır. Kapatma bildirim yazısına istinaden, teminatlar veya geri ödeme sistemine ilişkin ithalatta ödenen vergiler ilgili firmaya geri verilir. Kapatma esnasında; ihracatın, A.TR dolaşım belgesi veya menşe ispat belgesi eşliğinde yapılması durumunda, işlem görmüş ürünlerin üretiminde kullanılan hammadde, yardımcı madde, yarı mamul ve mamul maddeler için 15 inci madde hükümleri çerçevesinde ödenmesi gereken telafi edici verginin tevsiki aranır. Dahilde İşleme İzin Belgesi süresi içerisinde olmak kaydıyla, Müsteşarlığın uygun görüşüne istinaden Gümrük Mevzuatı çerçevesinde; ithal eşyasının kusurlu olması veya ithaline esas teşkil eden sözleşme hükümlerine aykırı olması nedeniyle gümrük idareleri gözetiminde imhası veya mahrecine iadesi ile ikincil işlem görmüş ürünün gümrük idareleri gözetiminde imhası, gümrüğe terk edilmesi, çıkış hükmünde gümrüğe teslimi veya çıkış hükmünde gümrüğe teslim edilen eşyanın İthalat Rejimi hükümlerine göre ithali hallerinde, bu maddelere tekabül eden ihracatın gerçekleştirilmesi aranmaksızın ihracat taahhüdü kapatılır. Belge kapsamında, ihraç edilen malların alıcısı tarafından geri gönderilmesi halinde yapılacak işlemler ve ihracı taahhüt edilen mamullerin belge sahibi bir başka firmaya yurt içinde teslimine ilişkin usul ve esaslar ile bu hallerde ihracat taahhüdünün kapatılmasına ilişkin hususlar Müsteşarlıkça yayımlanacak tebliğ ile düzenlenir." 99/13819 sayılı Bakanlar Kurulu kararının "Belgenin iptali" kenar başlıklı  maddesi şöyledir: "Dahilde İşleme İzin Belgesi, ilgili firmanın talebi üzerine, Müsteşarlık tarafından iptal edilir. Bu Karar ve bu Karara istinaden yayımlanacak tebliğ ve genelge hükümlerine uyulmadığının, Dahilde İşleme İzin Belgesinin düzenlenmesi veya revizesi için ibraz edilen bilgi ve belgeler ile belge kapsamında yapılan işlemlerin gerçek dışı olduğunun ve ilgili belge üzerinde tahrifat yapıldığının tespiti halinde; ilgili belge Müsteşarlıkça iptal edilir ve ilgililer hakkında kanuni işlem yapılır. Bu Kararın 18 inci maddesinde belirtilen sürede ihracat taahhüdünün kapatılması için müracaat edilmemesi üzerine, ihracatçı birlikleri genel sekreterlikleri tarafından ilgili firmaya belge ihracat taahhüdünün kapatılmasına dair gönderilen yazıda belirtilen sürede kapatma müracaatında bulunulmayan Dahilde İşleme İzin Belgeleri Müsteşarlıkça iptal edilir. İptal edilen belgeyle ilgili olarak, 21 inci madde hükümlerine göre işlem yapılır." 99/13819 sayılı Bakanlar Kurulu kararının "Dahilde işleme tedbirlerine uyulmaması" kenar başlıklı  maddesinin (e) bendi şöyledir: "...e) Dahilde İşleme İzin Belgesinin iptal edilmesi halinde, belge kapsamında alınmayan vergi, ithal tarihi itibariyle 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre tahsil edilir. Ayrıca, (a), (b) ve (e) bentlerinde Ticaret Politikası Önlemlerine Dair Mevzuat hükümleri uygulanır. " 23/12/1999 tarihli ve 99/13819 sayılı Dahilde İşleme Rejimi Kararı hakkında Bakanlar Kurulu kararının "Yetki" kenar başlıklı  maddesinin (e) bendi şöyledir: "Müsteşarlık bu Karar hükümlerine istinaden, Dahilde İşleme Rejimi ile ilgili usul ve esaslara ilişkin tebliğ ve genelgeler çıkarmaya, izin ve talimat vermeye, özel ve zorunlu durumları inceleyip sonuçlandırmaya ve uygulamada ortaya çıkacak ihtilafları idari yoldan çözümlemeye yetkilidir. Dahilde İşleme İzin Belgelerinin revize edilmesi ve taahhüt hesabının kapatılması ile ilgili görev ve yetkiler Müsteşarlıkça İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliklerine kısmen veya tamamen devredilebilir. " Dahilde İşleme Rejimi Tebliği'nin (İhracaat:2006/12) "Amaç" kenar başlıklı  maddesi şöyledir: "Bu Tebliğ 17/1/2005 tarihli ve 2005/8391 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki "Dahilde İşleme Rejimi Kararı"na istinaden dahilde işleme tedbirlerinin uygulama usul ve esaslarını belirlemek üzere hazırlanmıştır. " Dahilde İşleme Rejimi Tebliği'nin (İhracaat:2006/12) "Kapsam" kenar başlıklı  maddesi şöyledir: "Bu Tebliğ, ihraç edilen işlem görmüş ürünün elde edilmesinde kullanılan, ithali vergiye tabi eşyalara uygulanacak dahilde işleme tedbirlerini kapsar." Dahilde İşleme Rejimi Tebliği'nin (İhracaat:2006/12) "Yetki" kenar başlıklı  maddesinin  fıkrası şöyledir:"...(3) Dahilde işleme izninin taahhüt kapatma müracaatını, iptal veya resen kapatma işlemlerini (müeyyidenin tahsil edilmediğinin tespiti kaydıyla) geri almaya, Gümrük Müsteşarlığı (Gümrükler Genel Müdürlüğü) yetkilidir...."