Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, başvurucuların oğullarının şehit olması sonucu 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki taleplerine ilişkin davanın reddedilmesi ve yargılama süresinin uzaması nedenleriyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.   Başvuru 23/12/2014 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.  Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir. İkinci Bölüm tarafından 5/7/2017 tarihinde yapılan toplantıda başvurunun, Genel Kurul tarafından karara bağlanması gerekli görülmüş ve Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün  maddesinin (3) numaralı fıkrası uyarınca Genel Kurula sevkine karar verilmiştir.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvurucuların pilot teğmen olan oğulları Ç., İç Güvenlik Harekatı çerçevesinde Tunceli ilinde görevlendirilmiş; üzerine zimmetli silahıyla kendini yaralayan eri helikopterle Bingöl Devlet Hastanesine sevk ederken helikopterin Bingöl ili Merkez Sancak Vartepe mevkiinde düşmesi sonucu 19/2/2004 tarihinde vefat etmiştir.  Oğullarının ölümü sebebiyle kendilerine harp malulü aylığı bağlanan başvurucular, 3713 sayılı Kanun kapsamında aylık, ikramiye ve diğer özlük haklarının farkının ödenmesi talebiyle T. Emekli Sandığı Genel Müdürlüğüne başvuruda bulunmuşlar; başvurucuların talebi idarece reddedilmiştir.  Başvurucular, Sosyal Güvenlik Kurumu aleyhine 15/10/2004 tarihinde 3713 sayılı Kanun kapsamında yoksun kaldıklarını belirttikleri aylık, ikramiye ve diğer özlük hakları farkının oğullarının ölüm tarihinden itibaren yasal faizi ile ödenmesi talebiyle tam yargı davası açmışlardır.  Ankara  İdare Mahkemesinin 15/6/2005 tarihli ve E.2004/3212, K.2005/863 sayılı kararı ile davanın kabulüne hükmedilmiştir.  Davalı idarenin temyizi üzerine Danıştay Onbirinci Dairesinin 28/12/2007 tarihli ve E.2005/4253, K.2007/10154 sayılı ilamıyla ilk derece mahkemesi hükmünün bozulmasına karar verilmiştir.  Bozma kararı üzerine yapılan incelemede Ankara  İdare Mahkemesinin 20/1/2009 tarihli ve E.2009/28, K.2009/51 sayılı kararı ile ısrar kararı verilmiştir.  Davalı idarenin temyizi üzerine Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 10/4/2013 tarihli ve E.2009/691, K.2013/1336 sayılı ilamıyla ilk derece mahkemesi hükmünün bozulmasına karar verilmiştir.  Bozma kararına uyularak yapılan incelemede Ankara  İdare Mahkemesinin 5/11/2013 tarihli ve E.2013/1587, K.2013/1542 sayılı kararı ile davanın reddine hükmedilmiştir. Kararın gerekçesi şöyledir: "3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun 2003 tarih ve 4928 sayılı Kanun'un  maddesi ile değişik Terör" başlıklı  maddesinde ...Yine aynı Kanun'un  maddesinde ise ...Yukarıda yer verilen Yasa hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; memur ve kamu görevlilerinin görevlerini ifa ederlerken terör eylemlerine muhatap olarak yaralanmaları, sakat kalmaları, ölmeleri veya öldürülmeleri halinde bu Yasanın tanıdığı haklardan yararlanacakları açıktır.Dosyanın incelenmesinden; davacılar tarafından,pilot teğmen olan ve İç Güvenlik Harekatı çerçevesinde Tunceli'de görevli bulunan oğullarının,üzerine zimmetli silahıyla kendini yaralayan eri helikopterle Bingöl DevletHastanesine sevk ederken helikopterin Bingöl İli, Merkez Sancak Vartepe mevkiinde düşmesi sonucu ölmesi üzerine, ölüm olayının 3713 sayılı Yasa kapsamında değerlendirilerek bu Yasanın tanıdığı haklardan yararlanma istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.Dava konusu olay her ne kadar terörün yoğun olduğu bir yerde meydana gelmiş ise de, bu bölgede meydana gelen her ölüm olayının terör eyleminden meydana gelmesi gibi bir durum sözkonusu olmamakta olup, kendi zimmetli silahıyla yaralanan bir erin sevki sırasında yaşanan olayda terörün etki ve tesirinin bulunmadığı ve helikopterin düşüşünde ağırlıklı olarak pilotaj kusurunun da bulunduğu göz önüne alındığında, ölüm olayının terör eylemlerinin neden ve etkisiyle ya da teröre maruz kalma neticesinde gerçekleştiğini kabule olanak bulunmadığından davacıların talebinin reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır." Başvurucuların temyizi üzerine Danıştay Onbirinci Dairesinin 16/4/2014 tarihli ve E.2013/6072, K.2014/1956 sayılı ilamıyla onama kararı verilmiştir.  Başvurucuların karar düzeltme istemi, aynı Dairenin 19/9/2014 tarihli ve E.2014/3246, K.2014/5274 sayılı kararı ile reddedilmiştir. Bu karar 26/11/2014 tarihinde başvurucular vekiline tebliğ edilmiştir.  Başvurucular 23/12/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.  Başvurucular 6/12/2016 tarihinde yargılamanın yenilenmesi talebinde bulunmuşlardır.  Ankara  İdare Mahkemesinin 16/2/2017 tarihli ve E.2016/5119, K.2017/395 sayılı kararı ile başvurucuların yargılamanın yenilenmesi isteminin kabulüne, Mahkemenin 5/11/2013 tarihli veE.2013/1587, K.2013/1542 sayılı kararının kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline, başvuruculara 3713 sayılı Kanun kapsamında yoksun kaldıkları tüm aylık ikramiye ve diğer özlük haklarının başvuru tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmiştir. Kararın gerekçesi şöyledir: "... 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun  maddesinin  fıkrasının (c) bendinde; ''karara esas olarak alınan bir ilam hükmünün, kesinleşen bir mahkeme kararıyla bozularak ortadan kalkması" hali ile (h) bendinde ; '' Tarafları, konusu ve sebebi aynı olan bir dava hakkında verilen karara aykırı yeni bir kararın verilmesine kanuni dayanak yokken, aynı mahkeme yahut başka bir mahkeme tarafından önceki ilamın hükmüne aykırı bir karar verilmiş bulunması.'' hali yargılamanın yenilenmesi sebepleri arasında sayılmıştır.2330 sayılıNakdiTazminatveAylıkBağlanmasıHakkında Kanun'unmaddesinde, bu Kanunun amacının, barışta güven ve asayişi korumak, kaçakçılığı men, takip ve tahkikle görevli olanların bu görevlerinden dolayıya dagörevlerisonaermişolsa bile yaptıkları hizmet nedeniyle derhal veya bu yüzden maruz kaldıkları yaralanmaveyahastalıksonucuölmeleriveyasakat kalmalarıhalinde ödenecek nakdi tazminat ile birlikte bağlanacak aylığın ve bu yüzden yaralanmaları halinde ödenecek nakdi tazminatın esas ve yöntemlerinin düzenlenmesi olduğu belirtilmiştir.Öte yandan,3713sayılı Terörle Mücadele Kanununun 1/ maddesinde terör;baskı,cebir ve şiddet, korkutma, yıldırma, sindirme veya tehdit yöntemlerinden biriyle, Anayasada belirtilen Cumhuriyetin niteliklerini, siyasi, hukuki, sosyal, laik, ekonomik düzenini değiştirmek, devletin ülkesi ve milleti ile bölünmez bütünlüğünü bozmak, TürkDevletininveCumhuriyetininvarlığını tehlikeye düşürmek, Devlet otoritesini zaafa uğratmak veya yıkmak veya ele geçirmek, temel hak ve hürriyetleri yok etmek, Devletin iç vedışgüvenliğini, kamudüzeniniveyagenelsağlığı bozmak amacıyla bir örgüte mensup kişi veya kişiler tarafından girişilecek her türlüeylemler olarak tanımlanmış;  maddesinde ise kamu görevlilerindenyurtiçindeveyurtdışında görevlerini ifa ederlerken veyasıfatlarıkalkmışolsabilebugörevlerini yapmalarındandolayıteröreylemlerinemuhatap olarak yaralanan, engelli hâle gelen, ölen veya öldürülenler hakkında 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve AylıkBağlanması HakkındaKanun hükümlerinin uygulanacağı,ayrıcamalul olanlarla, ölenlerin aylığa müstehak dul ve yetimlerine bağlanacak aylığın toplam tutarının, bunların görevde olan emsallerinin almakta oldukları aylıklardan; emekli olanların öldürülmelerihalindeise,dulveyetimlerine bağlanacak aylığın toplam tutarı ve Kanuna göre kendisine bağlanabilecek emekliaylığından az olmayacağı, yaşamak için gereken hareketleri yapamayacak ve başkasının yardım ve desteğine muhtaç olacak derecede malul olanlar ile ölenlerin dul ve yetimlerine en yüksek Devlet memuru aylığı üzerinden, diğerlerine mevcut aylıkları üzerinden 30 yıl hizmet yapmış gibi emekli ikramiyesi ödeneceği, bu bent hükümlerine göre ilgililere fazla olarak yapılan ödemelerin, faturası karşılığında ilgili sosyal güvenlik kuruluşlarınca Hazineden tahsil edileceği kurala bağlanmıştır. Yukarıda yer alan yasal düzenlemelerden anlaşılacağı üzere, kamu görevlilerinin görevleriniifaederlerkenteröreylemlerinemuhatapolarak yaralanmaları, engelli hâle gelmeleri, ölmeleri veya öldürülmeleri halinde 2330 sayılı Yasa uyarıncakendilerineveyadulveyetimlerineödenecektazminatve bağlanacak aylığın yanısıra 3713sayılıYasanın21/maddesinin (a) bendi uyarınca emekli ikramiyesi ile aylık ödenmesi de gerekmektedir. Bunagöre, terör eylemlerinin önlenmesi, takip edilmesi ve etkisiz hale getirilmesi amacıyla her türlü faaliyetten doğan sakatlanma, yaralanmaveölüm olayınınteröreylemlerinemuhatapolmasonucundameydana geldiğinde kuşku bulunmamaktadır. Dava dosyasının incelenmesinden; davacılar tarafından, pilot teğmen olan ve İç Güvenlik Harekatı çerçevesinde Tunceli'de görevli bulunan oğullarının, üzerine zimmetli silahıyla kendini yaralayan eri helikopterle Bingöl Devlet Hastanesine sevk ederken helikopterin Bingöl İli, Merkez Sancak Vartepe mevkiinde düşmesi sonucu ölmesi üzerine, ölüm olayının 3713 sayılı Yasa kapsamında değerlendirilerek bu Yasanın tanıdığı haklardan yararlanma istemiyle açmış olduğu davada Mahkememiz tarafından 2005 tarihinde yapılan duruşma üzerine, 2005 tarih ve E:2004/3212, K: 2005/863 sayılı kararı ile davacıların 3713 sayılı Yasa kapsamında yoksun kalınan tüm aylık ikramiye ve diğer özlük haklarının başvuru tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verildiği, bu kararın Danıştay  Dairesince yapılan temyiz incelemesi neticesinde 2007 tarih ve E:2005/4253 K:2007/10154 sayılı kararı ile bozulması üzerine, Mahkememizin 2009 tarih ve E:2009/28 K:2009/51 sayılı kararı ile bozma kararına uyulmayarak E:2004/3212, K: 2005/863 sayılı kararında ısrar edildiği, bu karar üzerine Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu tarafından yapılan temyiz incelemesinde 2013 tarih ve E: 2009/691, K:2013/1336 sayılı kararı ile Mahkememizin ısrar kararının bozulması üzerine Mahkememiz tarafından 2013 tarih ve E:2013/1587 K:2013/1542 sayılı kararı ile Danıştayİdari Dava Daireleri Kurulunun bozma kararına uyularak davanın reddine karar verildiği, ancak davacılar tarafından olay tarihinde aynı helikopter içerisinde yer alan ve aynı helikopter kazası sonucu oğulları Kurmay Pilot Teğmen (Ç.) ile beraber hayatını kaybeden Kurmay Pilot Yüzbaşı (H.T.) ile ilgili aynı konudaki dava hakkında Ankara  İdare Mahkemesi'nin 2006 tarih ve E:2005/2271, K:2006/1011 sayılı kararıyla 3713 sayılı Yasa kapsamında bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verdiği, anılan kararın Danıştay Dairesince yapılan temyiz incelemesinde onandığı ancak sonrasında 17/04/2013 tarih E:2010/570, K:2013/3832 sayılı kararıyla Karar Düzeltme istemi kabul edilerek Ankara  İdare Mahkemesi kararının bozulduğu, Ankara  İdare Mahkemesinin anılan bozma kararına uymayarak davanın reddi kararında ısrar etmesi neticesinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu tarafından yapılan inceleme de ''davacının eşi olan Kurmay Pilot Yüzbaşı (H.T.)'ın ölüm olayının, o bölgede bulunma nedeni olan terörle mücadeleden bağımsız düşünülemeyeceği ve 3713 sayılı Yasa kapsamında değerlendirilmesi gerektiği'' belirtilerek davalı idarece aksi yönde tesis edilen işlemde ve bu işlemin iptali istemiyle açılan davanın reddine karar veren Ankara  İdare Mahkemesi kararında hukuka uyarlık bulunmadığı kararı verdiği görülmektedir. Bu durumda Mahkememizce 05/11/2013 tarih ve E:2013/1587 K:2013/1542 sayılı verilen kararda gerekçeye esas alınan Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 10/04/2013 E:2009/691, K:2013/1336 sayılı kararının olay tarihinde aynı helikopter içerisinde yer alan ve aynı helikopter kazası sonucu hayatını kaybedenKurmay Pilot Yüzbaşı (H.T.) ile ilgili aynı konudaki dava hakkında Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 28/03/2016 tarih ve E:2014/1176, K:2016/1070 sayılı kararı ile''davacının eşi olan Kurmay Pilot Yüzbaşı (H.T.)'ın ölüm olayının, o bölgede bulunma nedeni olan terörle mücadeleden bağımsız düşünülemeyeceği ve 3713 sayılı Yasa kapsamında değerlendirilmesi gerektiği'' belirtilerek davalı idarece aksi yönde tesis edilen işlemde hukuka uyarlık bulunmadığına hükmedilmesi neticesinde; 2577 sayılı Kanun'un maddesinde yer alan ''karara esas olarak alınan bir ilam hükmünün, kesinleşen bir mahkeme kararıyla bozularak ortadan kalkması hali'' ile ''Tarafları, konusu ve sebebi aynı olan bir dava hakkında verilen karara aykırı yeni bir kararın verilmesine kanuni dayanak yokken, aynı mahkeme yahut başka bir mahkeme tarafından önceki ilamın hükmüne aykırı bir karar verilmiş bulunması.'' şartlarının oluştuğundan bahisle yargılamanın yenilenmesi isteminde bulunulduğu anlaşılmaktadır.Olayda; davacıların oğlunun, 2014 tarihinde Yedisu İlçesi Kabayel J.Krk.K.lığı emrinde görevli yaralı er (İ.Y.)'ın Bingöl Devlet Hastanesinde muayene ve tedavisinin yapılması maksadıyla İç Güvenlik Harekatının yürütülmesinden sorumlu Tunceli J.BLGK.lığının Terörle Mücadele Kapsamında görevlendirilen helikopterin düşmesi sonucunda şehit olduğu, bu nedenle gerçekleşen ölüm olayının 3713 sayılı Yasa kapsamında değerlendirilmesi gerektiği sonucunda varıldığından, başvurularının cevap verilmemek suretiyle reddine yönelik olarak tesis edilen işlemde hukuka uygunluk bulunmamaktadır.Öte yandan; 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun  maddesinin  fıkrasının (h) bendinde, 12/07/2012 günlü, 28351 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6353 sayılı Yasanın  maddesiyle yapılan değişiklik ile "Erbaş ve erlerden veya geçici veya gönüllü köy korucularından; terörle mücadele görevi ifa ederken yaralanarak veya sakatlanarak ilgili mevzuatına göre malullük aylığı bağlanması koşullarının oluştuğu tespit olunanlar, 2330 sayılı Kanuna göre aylık bağlanması hakkından ve bu fıkranın (c), (d) ve (g) bentlerindeki haklardan, bunların eş, ana ve babaları ile bakmakla yükümlü olunan kişi kapsamına giren çocukları da bu fıkranın (d) bendinde düzenlenen haklardan yararlandırılır. Erbaş ve erlerden veya geçici veya gönüllü köy korucularından; aynı sebeplerle hayatını kaybedenlerin veya bu fıkra kapsamında malul olması sebebiyle aylık almakta iken hayatını kaybedenlerin dul aylığına müstehak eşi, ana ve babaları ile yetim aylığına müstehak çocukları 2330 sayılı Kanun hükümlerine göre aylık bağlanması hakkından ve bu fıkranın (c) ve (d) bendindeki haklardan yararlandırılır." hükmüne; yine aynı Yasa ile eklenen Ek fıkrada, "Kamu görevlileri ile birinci fıkranın (h) ve (j) bentleri kapsamına girenlerden terör olaylarını önlemek amacıyla her türlü patlayıcı maddeye bağlı olarak meydana gelen olaylar sonucunda ya da her ne şekilde olursa olsun terör olaylarının önlenmesi, takibi veya etkisiz hale getirilmesi amacıyla ifa edilen görevler sırasında veya bu görevlere gidiş dönüşler esnasında meydana gelen kazalar sonucunda yaralanan, sakatlanan, hastalanan veya hayatını kaybedenler, birinci fıkranın durumlarına uygun hükümlerinden yararlandırılır." hükmüne yer verilmiş olup; davacının 3713 sayılı Yasa'da tanınan haklardan yararlandırılmasına yönelik yaklaşım, işlem tarihinden sonra yapılan yeni yasal düzenlemeyle de uyumludur..."