Haklar: Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı

Başvuru, tutuklama tedbirinin hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 7/3/2017 tarihinde yapılmıştır.  Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.  Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.    Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir:A. Genel Bilgiler  Türkiye 15/7/2016 tarihinde askerî darbe teşebbüsüyle karşı karşıya kalmış ve bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde olağanüstü hâl ilan edilmiştir. Olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde son bulmuştur. Kamu makamları ve yargı organları -olgusal temellere dayanarak- bu teşebbüsün arkasında Türkiye'de çok uzun yıllardır faaliyetlerine devam eden ve son yıllarda Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanması (PDY) olarak isimlendirilen bir yapılanmanın olduğunu değerlendirmişlerdir (Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, §§ 12-25). Darbe teşebbüsü sırasında ve sonrasında ülke genelinde darbe girişimiyle bağlantılı ya da doğrudan darbe girişimiyle bağlantılı olmasa bile FETÖ/PDY'nin kamu kurumlarındaki örgütlenmesinin yanı sıra eğitim, sağlık, ticaret, sivil toplum ve medya gibi farklı alanlardaki yapılanmasına yönelik olarak Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından soruşturmalar yürütülmüş; çok sayıda kişi hakkında gözaltı ve tutuklama tedbirleri uygulanmıştır (Aydın Yavuz ve diğerleri, § 51; Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/23672, 11/1/2018, § 12). B. Başvurucuya İlişkin Süreç Başvurucu, FETÖ/PDY'ye ait olduğu tespit edilen Muzaffer Ancın Ortaokulunda öğretmen olarak görev yapmakta iken darbe girişimi sonrası Aydın Cumhuriyet Başsavcılığının (Savcılık) başlattığı bir soruşturma kapsamında gözaltına alınmıştır.  Başvurucunun ifadesi 24/10/2016 tarihinde Savcılık tarafından alınmıştır. Başvurucunun ifade alma işlemi sırasında müdafii de hazır bulunmuştur. Başvurucu ifadesinde özetle çalıştığı okulda sadece öğretmenlik yaptığını, herhangi bir yasa dışı faaliyette bulunmadığını, ByLock, Eagle benzeri bir programı asla kullanmadığını, Bank Asyada maaş hesabı olduğunu ve Aydın'daki örgüt mensuplarını tanımadığını ileri sürmüştür.  Savcılık 24/10/2016 tarihinde tutuklanması istemiyle başvurucuyu Aydın  Sulh Ceza Hâkimliğine (Hâkimlik) sevk etmiştir. Başvurucunun sorgusu Hâkimlikte 24/10/2016 tarihinde yapılmıştır. Sorgu sırasında başvurucunun müdafii de hazır bulunmuştur. Başvurucunun sorgu sırasındaki ifadesi şöyledir:"Benim savcılık aşamasında vermiş olduğum ifademi tekrar ederim ilaveten üzerime atılı suçlamayı kabul etmiyorum. Ben öğretmenim çocuklarıma sadece vatan millet sevgisini öğretmeye çalıştım bu nedenle suçlamayı kabul etmiyorum. Herhangi bir şeklide suç isnatına konu aramada delil elde edilememiştir: 3 tane çocuğum vardır bir ay sonra çocuğum sınava girecektir, diğer çocuğum psisyatri tedavisi görmektedir. Benim facebook hesabımda yoktur, kaçma şüphem yoktur, annem ve babam yaşlıdır, babam ameliyat olmuştur, onlar bu durumdan mağdur olacaktır. Çocuklar sınava hazırlanmakta psikolojileri bozulacaktır serbest bırakılmamı talep ediyorum." Hâkimlik, sorgu sonucunda başvurucunun terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmasına karar vermiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:"... Şüpheliler R.Ş., Ö., A.K., A.S., Z.A. Didar Adak, E., Z. ve Y. Ö.'nün üzerine atılı silahlı terör örgütüne üye olma suçunun niteliğine, kanun maddesinde öngörülen ceza miktarına, şüphelilerinin üzerine atılı suçun CMK'nun 100/3-a-11 maddesinde yazılı katalog suçlardan olması, katalog suç nedeniyle tutuklama nedeninin kanun gereğince varsayıldığı, soruşturma dosyası kapsamında toplanan deliller, şüphelilerin savunmaları, by/lock programının tespiti, gizli tanık beyanları, olaya ve şüphelilerin yakalanmasına ilişkin kolluk görevlilerince düzenlenmiş olan tutanak içerikleri, arama ve el koyma tutanakları karşısında;Şüphelilerin FETÖ/PDY silahlı terör örgütünün üyesi olduğu yönünde üzerine atılı suçu işlediğine dair kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin bulunduğu, delillerin toplanma aşamasında olması, şüphelilerin delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme ihtimalinin bulunduğu, tanıklar veya başkaları üzerinde baskı yapabileceği, FETÖ/PDY silahlı terör örgütü mensuplarının yasal veya gayriyasal imkanlarla yurt dışına kaçma teşebbüslerinin olduğunun görsel ve yazılı basında yer alması ve atılı suça dair yasada yazılı cezanın üst haddi göz önüne alındığında şüphelilerin yargılamadan kaçabileceği yönünde de somut olgular mevcut olduğundan verilmesi muhtemel ceza ile tutuklama tedbirinin anılan gerekçelerle ölçülü olduğu ve bu yüzden adli kontrol uygulamasının yetersiz kalacağı anlaşılmakla atılı suçtan CMK'nun 100 maddesi uyarınca şüphelilerin ayrı ayrı tutuklanmalarına ...[karar verildi.]"  Başvurucu bu karara itiraz etmiş, itirazı inceleyen Aydın  Sulh Ceza Hâkimliği tutuklama kararında isabetsizlik bulunmadığı gerekçesiyle itirazı 31/10/2016 tarihinde reddetmiştir.  Başvurucu 10/1/2017 tarihinde tahliye talebinde bulunmuş, talep Aydın  Sulh Ceza Mahkemesinin 13/1/2017 tarihli kararıyla reddedilmiştir.  Başvurucu tahliye talebinin reddine dair verilen karara itiraz etmiş, itirazı inceleyen Aydın  Sulh Ceza Mahkemesi itirazı 7/2/2017 tarihinde kesin olarak reddetmiştir.  Başvurucu anılan kararı 10/2/2017 tarihinde öğrendiğini beyan etmiş ve 7/3/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Savcılığın 4/7/2017 tarihli iddianamesi ile başvurucunun terör örgütüne üye olma suçunu işlediğinden bahisle cezalandırılması istemiyle aynı yer ağır ceza mahkemesinde dava açılmıştır. FETÖ/PDY'ye ve ByLock programına ilişkin genel açıklamaların yer aldığı iddianamede ilk olarak FETÖ/PDY'nin kuruluşuna ve tarihçesine, hangi amaç ve saikle kurulduğuna, hangi alanlarda faaliyet gösterdiğine, hiyerarşik yapısına ve hukuka aykırı hangi tür eylemlerde bulunduğuna değinilmiş; sonrasında başvurucuya yöneltilen suçlamaya ilişkin olgulara yer verilmiştir. İddianamede, başvurucunun örgütsel nitelikli eylemleri bakımından FETÖ/PDY hiyerarşisi içinde yer aldığı ileri sürülmüştür. Bu suçlamalara esas alınan olgular şöyle özetlenebilir:i. Başvurucunun örgütle iltisaklı olduğu tespit edilen Özel Muzaffer Ancın Ortaokulunda 2005 yılından beri Türkçe öğretmeni olarak çalıştığı belirtilmiştir.ii. Başvurucunun eşi A.A.A.nın örgütün bölge sorumlularından olup 15 Temmuz itibarıyla kaçak olduğu ifade edilmiştir. iii. 2014 yılından sonra başvurucunun Bank Asyada hesabının olduğu tespit edilmiştir. iv. İl imamı (örgüt yöneticisi) olduğu tespit edilen A.K.nın eşi ile başvurucunun yakın ilişkide olduğu tespit edilmiştir.v. Örgütsel toplantı yapıldığı tespit edilen bir otelde, ilde örgüt yönetiminde yer aldığı iddiası ile haklarında soruşturma başlatılan birçok kişi ile başvurucunun telefon görüşmeleri yaptığı belirtilmiştir. vi. Başvurucunun evinde yapılan aramada örgüte ait 2010 tarihli bir gazetenin nüshası tespit edilmiştir. Başvurucuya isnat edilen suça dayanak olan olgulara ilişkin hukuki değerlendirmeler iddianamede şöyle ifade edilmiştir:"... örgüte ait dershane veokullarda görev yapması, örgütsel amaçlarla yapıldığı değerlendirilen otel konaklama kayıtları, Bank Asya bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde şüphelinin 'tayine tabi' örgütün hiyerarşik yapılanması içerisinde yer alan üyelerinden olduğu anlaşılmakla ... şüphelinin ... [FETÖ/PDY üyesi olduğu anlaşılmıştır.]" Başvurucu; Savcılık makamının iddiasına yönelik verdiği savunmasında özetle 1996 yılında Pamukkale Üniversitesi Sınıf Öğretmenliği Bölümünden mezun olduğunu, aynı yıl Denizli'de bulunan Meltem Dershanesinde öğretmenlik yapmaya başladığını, üç yıl burada çalıştıktan sonra Denizli Server Gazi Kolejine geçtiğini, 2005 yılından bu yana Özel Muzaffer Ancın Ortaokulunda Türkçe öğretmeni olarak çalıştığını, eşi A.A.A. ile 1997 yılında tanıdıkları vasıtasıyla tanışarak evlendiğini, Bank Asyada hesaplarının bulunduğunu, evinde ele geçirilen FETÖ/PDY'ye ait gazetelerden olan Yerel Bakış isimli gazeteninnüshasını ailesi ile ilgili bir haber olması sebebi ile sakladığını, örgüt üyesi olmadığını, ailevi tartışmalar nedeni ile eşinin evi terk ettiğini vekendisi ile görüşmediğini beyan etmiştir. Aydın  Ağır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) 25/7/2017 tarihinde iddianamenin kabulüne karar vermiş, E.2017/247 sayılı dosya üzerinden kovuşturma aşaması başlamıştır. Başvurucu, Mahkemenin 2/1/2018 tarihli kararıyla duruşma sırasında tahliye edilmiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:"... sanığın tutukluluk süresinin 1 yıldan fazla olması, toplanan delil durumu ve suç vasfının lehe değişme ihtimalinin bulunması dikkate alınarak tahliyesine ... [karar verildi.]" Başvurucu hakkındaki kovuşturma bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla Mahkemede derdesttir.  İlgili ulusal hukuk için bkz. Adem Türkel, B. No: 2017/632, 23/1/2019, §§ 24-39).