Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru; ruhsat alınmadan onarım yapıldığı gerekçesiyle binanın ruhsatlandırılması ve yıkımına karar verilmesi, bu idari işleme karşı açılan iptal davasının reddedilmesi nedenleriyle mülkiyet hakkının; bu binada yapılan onarım işlemlerinin ruhsata tabi olmadığının ileri sürülmesine rağmen bu hususun tespitine ilişkin olarak keşif dâhil delillerin toplanmaması, ayrıca ileri sürülen delillerin toplanması taleplerinin derece mahkemelerince değerlendirilmemesi ve ruhsatsız yapı yapıldığı gerekçesiyle başlatılan ceza soruşturması neticesinde açılan kamu davasında verilen kesinleşmiş beraat hükmünün karar düzeltme aşamasında dile getirilmesine rağmen dikkate alınmayıp buna ilişkin itirazların da karşılanmadan karar düzeltme talebinin reddedilmesi nedenleriyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru 6/8/2013 tarihinde Mersin  Asliye Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir. Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 6/12/2013 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm tarafından 25/2/2014 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü 28/4/2014 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuştur. Bakanlık tarafından Anayasa Mahkemesine sunulan görüş 2/5/2014 tarihinde başvurucu Saime Akış vekiline tebliğ edilmiştir. Başvurucu vekili, Bakanlığın görüşüne karşı beyanlarını 29/5/2014 tarihinde ibraz etmiştir. Ulusal Yargı Ağı Projesi (UYAP) sisteminden alınan başvurucu Saime Akış'a ait nüfus kayıt örneğindeki bilgilere göre başvurucu, bireysel başvuru tarihinden sonra 15/10/2013 tarihinde vefat etmiştir. Bu nedenle ve başvurunun mahiyeti ile konusu gözetilerek başvuruya devam edip etmediklerini bildirmeleri hususuna ilişkin 9/12/2015 tarihli yazı başvurucunun mirasçılarına ayrı ayrı tebliğ edilmiştir. Başvurucu Saime Akış'ın mirasçılarından Erkan Akış kendi adına asaleten ve dava vekâletnamesi sunduğu Ayşe Gök ile Cennet Yıldız adlarına vekâleten başvuruya devam etmek istediklerini, başvuru dosyasındaki ihlal iddialarına katıldıklarını beyan etmişlerdir. A. Olaylar  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Mersin ili Mezitli ilçesi Fındıkpınarı/Fetilli Mahallesi'nde bulunan 117 ada 22 parsel sayılı taşınmaz kaçak ve yitik kişilerden kaldığı gerekçesiyle 1965 yılında Maliye Hazinesi adına tapuya tescil edilmiş, taşınmaz üzerinde bulunan iki katlı yapının ise başvurucuların miras bırakanı Saime Akış ile kardeşi A.ya ait olduğu tapunun beyanlar hanesine yazılmıştır. Bu taşınmaz üzerinde bulunan iki katlı bina 1938 yılından beri konut olarak kullanılmakta olup başvurucu binanın ikinci katında 2008 yılı Eylül ve Ekim aylarında onarımlar yaptırmıştır.  İhbar üzerine kolluk görevlilerince 19/6/2009 tarihinde düzenlenen olay yeri tespit tutanağında bir katlı eski binanın üzerine bir kat yeni yapı inşa ettirildiği ancak yapı ruhsatının alınmadan mevcut eski binanın tadilatının yapıldığının tespit edildiği belirtilmiştir.  Fındıkpınarı Belediyesi (Belediye) görevlileri bir zabıta memuru ile bir fen elemanı tarafından imzalanan 22/6/2009 tarihli yapı tatil zaptında "Yerindeki eski binanın ikinci katı sökülerek aynı ebatta ahşap yapılmıştır. Zemin katı sıvanmıştır. İnşaat tamamen bitmiştir." tespiti yapılarak tutanağın bir örneğinin muhtara bırakıldığı belirtilmiştir. Belediye Encümeni 26/6/2009 tarihinde binanın üzerinin sökülerek aynı ebatta kaçak olarak ikinci katının yapıldığı gerekçesiyle 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu'nun  maddesine göre yapının ruhsata bağlanması için otuz gün süre verilmesine, süre sonunda ruhsat alınmadığı taktirde binanın yıkılmasına ve yeni bir düzenleme getirilmediği gerekçesiyle para cezası uygulanmamasına karar vermiştir. Başvuru formu ve eklerinden binanın yıkılıp yıkılmadığı tespit edilememiştir. Ceza Davası Mersin Cumhuriyet Başsavcılığının 2009/22760 soruşturma sayılı dosyasında düzenlenen 15/10/2009 tarihli ve 2009/7911 sayılı iddianamesiyle başvuruculardan Erkan Akış hakkında imar kirliliğine neden olma suçundan 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun  maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca cezalandırılmasına karar verilmesi kamu adına talep olunmuştur. Mersin  Asliye Ceza Mahkemesince iddianamenin kabul edilmesiyle başlanan kamu davasında yapılan yargılama neticesinde Mahkemenin 10/3/2010 tarihli ve E.2009/1579, K.2010/239 sayılı kararı ile sanık Erkan Akış hakkında beraatine hükmedilmiştir. Kararın gerekçesinin ilgili kısımları şöyledir:"Yapılan yargılama ve toplanan tüm deliller sonunda; her ne kadar sanık Erkan Akış hakkında Fındıkpınarı Beldesi Fetilli mahallesi Atatürk caddesi No.330'da bulunan evine ruhsata aykırı olarak yeni bir kat yaptığı, bu şekilde imar kirliliğine neden olma suçunu işlediği iddiasıyla kamu davası açılmış ise de, suça konu binanın Fındıkpınarı Belediyesinin köy olduğu dönemde sanığın murisi tarafından herhangi bir izin zorunluluğu olmadan yapıldığı, sanığın eyleminin bu binanın ikinci katında bulunan ahşap kısımlardan eskiyen kısımları yenilemekten ibaret olduğu, binaya yeni bir eklenti yapılmadığı, bu nedenle olayda müsnet suçun yasal unsurlarının oluşmadığından sanığın beraatınakarar verilmesi yönünde mahkememize tam bir vicdani kanaat gelmiş olmakla Cumhuriyet savcısının esas hakkındaki mütalaası göz önünde bulundurularak sanık hakkında aşağıdaki yargı kurulmuştur." Beraat hükmü, temyiz edilmeksizin 18/3/2010 tarihinde kesinleşmiştir. İptal Davası Başvurucuların miras bırakanı Saime Akış, binanın yıkımına dair işlemin yürütmesinin durdurulması ve iptali istemiyle 4/9/2009 tarihinde Mersin  İdare Mahkemesinde dava açmıştır. Dava dilekçesinde, yapılan tadilat işleminin kanuna göre ruhsata tabi olmayan onarım işlerinden olduğu belirtilerek bu hususun tespiti amacıyla mahallinde keşif yapılması talep edilmiştir. Mahkemenin 10/11/2009 tarihli ve E.2009/803 sayılı kararı ile yürütmenin durdurulması talebinin reddine karar verilmiş, bu karara karşı yapılan itiraz da Adana Bölge İdare Mahkemesinin 4/12/2009 tarihli ve 2009/1156 sayılı kararı ile reddedilmiştir. Mersin  İdare Mahkemesi 24/12/2009 tarihli ve E.2009/803, K.2009/1339 sayılı kararı ile davanın reddine karar vermiştir. Kararın gerekçesinin ilgili kısımları şöyledir:"Bakılan davada, uyuşmazlık konusu binanın, 1965 yılı öncesinde yapılması nedeniyle yapının ruhsatsız olsa dahi; imar ve gecekondu mevzuatına aykırı olarak inşa edilmiş ve inşa halindeki bütün yapılar hakkında uygulanacak işlemleri düzenlemek ve bu işlemlere dair müracaat, tespit, değerlendirme, uygulama ve duyuru esaslarını ve ilgili diğer hususları belirlemek amacıyla çıkartılan 2981 sayılı Kanun'un Valilik, belediye ve diğer ilgili kuruluşlarca; her tür ve ölçekte imar planlarının ve uygulamalarının vatandaşların inşaat işlemlerini güçleştirmeyecek, düzensiz uygulamalara zorlamayacak şekilde ve zamanında yapılmasına; ayrıca ruhsat verme işlemlerinde müracaatların birikmesine ve gecikmesine sebep olan engellerin kaldırılmasına, işlemlerin süratle yürütülmesine dair gerekli tertip ve tedbirler alınacağı; süresi içerisinde ilgili kuruluşlara müracat etmeyen kişilere ait yapıların dahi bu kuruluşlarca elektrik, su, kaçak inşaat zaptı veya benzeri kayıtlar veya haritadan incelenerek, ayrıca mahallinde araştırılarak tespit ve değerlendirme işlemleri tamamlanacağı yükümlülüğü bulunmakla birlikte anılan Kanuna göre ruhsat ve kullanma izni verilen, yapıların her hangi bir sebeple yıkılmaları halinde, bu alanlarda yeniden yapılacak yapılar için yürürlükteki plan ve mevzuat hükümlerinin uygulanacak olması kuralı karşısında uyuşmazlık konusu binanın, üzerinin söküldükten sonra yapılacak inşaatın mevcut plan ve mevzuat hükümleri doğrultusunda ruhsata bağlanma işlemlerinin yapılacağının açık olması nedeniyle yapının kaçak olarak ikinci katının yapıldığının 22/6/2009 tarihinde yapı tatil zaptı ile tespiti üzerine tutanağın bir örneği muhtara bırakıldıktan sonra, yapının 26/6/2009 tarihli ve 38 sayılı encümen kararı ile 3194 sayılı Kanun'un  maddesine göre ruhsata bağlanması için 30 gün süre verilmesine 30 gün içerisinde ruhsat alınmadığı taktirde deyıkılmasına dair alınan kararda mevzuata aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.Bu durumda, davacının, zilyedi konumunda olduğu Mersin ili Fındıkpınarı kasabası Fetilli mahallesi 117 ada 22 parsel No:330'da bulunan, binanın, üzerinin sökülerek aynı ebatta kaçak olarak ikinci katını yapıldığı nedeniyle 3194 sayılı Yasanın  maddesine göre ruhsata bağlanması için 30 gün süre verilmesine 30 gün içerisinde ruhsat alınmadığı taktirde deyıkılmasına ilişkin 26/6/2009 tarihli ve 38 sayılı encümen kararında hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmamaktadır." Karar temyiz edilmiş, Danıştay Altıncı Dairesinin 27/9/2010 tarihli ve E.2010/3322, K.2010/8474 sayılı ilamıyla "6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun  maddesinin (1) numaralı fıkrasında sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisinin bulunmadığı" gerekçesiyle onanmıştır.  Karar düzeltme istemi de aynı Dairenin 5/6/2013 tarihli ve E.2011/13154, K.2013/4488 sayılı ilamıyla "2577 sayılı Kanun'un  maddesinde yazılı karar düzeltme nedenlerinin bulunmadığı" gerekçesiyle reddedilmiştir. Nihai karar, başvurucuların miras bırakanı adına vekiline 26/7/2013 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucuların miras bırakanı Saime Akış 6/8/2013 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.B. İlgili Hukuk 3194 sayılı Kanun’un "Yapı ruhsatiyesi" başlıklı  maddesi şöyledir: “Bu Kanunun kapsamına giren bütün yapılar için 26 ncı maddede belirtilen istisna dışında belediye veya valiliklerden yapı ruhsatiyesi alınması mecburidir.Ruhsat alınmış yapılarda herhangi bir değişiklik yapılması da yeniden ruhsat alınmasına bağlıdır. Bu durumda; bağımsız bölümlerin brüt alanı artmıyorsa ve nitelik değişmiyorsa ruhsat, hiçbir vergi, resim ve harca tabi olmaz.Ancak; derz, iç ve dış sıva, boya, badana, oluk, dere, doğrama, döşeme ve tavan kaplamaları, elektrik ve sıhhi tesisat tamirleri ile çatı onarımı ve kiremit aktarılması ve yönetmeliğe uygun olarak mahallin hususiyetine göre belediyelerce hazırlanacak imar yönetmeliklerinde belirtilecek taşıyıcı unsuru etkilemeyen diğer tadilatlar ve tamiratlar ruhsata tabi değildir." 3194 sayılı Kanun’un "Ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak başlanan yapılar" başlıklı  maddesi şöyledir: “Bu Kanun hükümlerine göre ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılar hariç; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce (...) (3) tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur.Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. Bu tebligatın bir nüshasıda muhtara bırakılır.Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını ister.Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir.Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir." 5237 sayılı Kanun’un "İmar kirliliğine neden olma" başlıklı  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir: “Yapı ruhsatiyesi alınmadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapan veya yaptıran kişi, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır." 2/11/1985 tarihli ve 18916 mükerrer sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliği'nin  maddesinin (23) ve (24) numaralı fıkraları şöyledir:" Basit tamir ve tadil: Yapılarda derz, iç ve dış sıva, boya, badana, oluk dere, doğrama, döşeme ve tavan kaplamaları, elektrik ve sıhhi tesisat tamirleri ile çatı onarımı ve kiremit aktarılması işlemleridir. Esaslı tadilat: Yapılarda taşıyıcı unsuru etkileyen veya yapı inşaat alanını veya emsale konu alanını veya taban alanını veya bağımsız bölüm sayısını veya ortak alanların veya bağımsız bölümlerin alanını veya kullanım amacını veya ruhsat eki projelerini değiştiren işlemlerdir. Esaslı tadil, ruhsata tabidir."