Haklar: Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı

Başvurucu, suçluluğu hakkında kuvvetli belirti olmadığı halde 17/6/2011 tarihinden beri tutuklu kaldığını, 18 yıl hapis cezasına mahkum edildiği davada adil yargılanmadığını, bu nedenlerle anayasal haklarının ihlâl edildiğini ileri sürmüştür.  Başvuru, 20/11/2012 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğin bulunmadığı tespit edilmiştir. İkinci Bölüm Birinci Komisyonunca, 25/12/2012 tarihinde başvurunun karara bağlanması için Bölüm tarafından ilke kararı alınması gerekli görüldüğünden, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün  maddesinin (3) numaralı fıkrası uyarınca, kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir. Bölüm, 12/2/2013 tarihinde yapılan toplantıda, İçtüzük’ün  maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendi uyarınca, kabul edilebilirlik ve esas hakkındaki incelemenin birlikte yapılmasına karar vermiştir. Başvuru konusu olay ve olgular 12/2/2013 tarihinde Adalet Bakanlığına bildirilmiştir. Adalet Bakanlığı, görüşünü 16/4/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuştur. Adalet Bakanlığı tarafından Anayasa Mahkemesine sunulan görüş başvurucuya 15/5/2013 tarihinde bildirilmiştir. Başvurucu, diyeceklerini süresi içinde Anayasa Mahkemesine sunmuştur.  A. Olaylar Başvuru dilekçesi ve ekleriyle Adalet Bakanlığı görüşünde ifade edildiği şekliyle başvuruya ilişkin olaylar özetle şöyledir: Başvurucu, bir soruşturma kapsamında 17 Haziran 2011 tarihinde tutuklanmıştır.  İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, başvuranın da aralarında bulunduğu 143 kişi hakkında 11/11/2011 tarihli iddianame ile dava açmıştır.  İddianamede başvurucunun Oraj Hava Harekât Planı kapsamında görevlendirilecek özel personel olarak belirlendiği, aynı dava kapsamında yargılanan Halil İbrahim Fırtına'nın verdiği emir doğrultusunda, Harekât Planını hazırlama grubunu oluşturarak plan kapsamında personel görevlendirmesi yaptığı, Planda yer alacak hususları belirlediği, diğer görevlilerce yapılan istihbarat, lojistik, eğitim ve diğer konulardaki faaliyetlerin, başvurucunun plan kapsamındaki üst düzey konumu gereği kendisine iletildiği iddia edilmiştir. İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesi 23/11/2011 tarihinde iddianamenin kabulüne karar verirken dosya üzerinden ve izleyen tarihlerdeki duruşmalarda başvurucunun tutukluluk halinin devamına karar vermiştir. Başvurucu kararlardan bir kısmına itiraz etmiş;  Ağır Ceza Mahkemesi değişik tarihlerde verdiği kararlarla itirazları reddetmiştir. Redde ilişkin gerekçelerde genel olarak tutuklama için ana unsur olan kuvvetli suç şüphesi, tutuklama nedenleri, katalog suçlar ve bu bağlamda anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar konusunda değerlendirmelere yer verilmiş, yapılan değerlendirme ile davanın sonucuna ilişkin kanaat açıklar tarzda görüş beyan etmenin yasal olmayacağının da altı çizilerek yeni elde edilen deliller de vurgulanarak delillere etki etme tehlikesinin devam ettiği, henüz tanıkların tamamının dinlenmediği, adli kontrol uygulamasının yetersiz kalacağı vurgulanmıştır.  21 Eylül 2012 tarihinde açıklanan ilk derece mahkemesi kararıyla başvurucunun mülga 765 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun  ve  maddeleri gereğince 18 yıl hapis cezası ile cezalandırılmasına ve tutukluluk halinin devamına karar verilmiştir. Hükümle birlikte verilen tutukluluk halinin devamı kararına karşı başvurucu 25/9/2012 tarihli dilekçeyle itiraz etmiş; İstanbul  Ağır Ceza Mahkemesi 23/10/2012 tarihinde dosya üzerinde yaptığı incelemede itirazın reddine karar vermiştir. Bu karar başvurucuya 16/12/2012 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu hakkında görülen dava temyiz aşamasındadır. B. İlgili Hukuk İsnat olunan suçun işlendiği tarihte yürürlükte bulunan 1/3/1926 tarih ve 765 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun  maddesi şöyledir:“Türkiye Cumhuriyeti İcra Vekilleri Heyetini cebren iskat veya vazife görmekten cebren menedenlerle bunları teşvik eyliyenlere ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezası hükmolunur …” Aynı Kanun’un  maddesi, işlendiği zamanda ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası gerektiren suçun teşebbüs aşamasında kalması halinde failin on beş yıldan yirmi yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılmasını öngörmektedir. 4/12/2004 tarih ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun  ve  maddeleri şöyledir;“Tutuklama nedenleriMadde 100 – (1) Kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren olguların ve bir tutuklama nedeninin bulunması halinde, şüpheli veya sanık hakkında tutuklama kararı verilebilir. İşin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olmaması halinde, tutuklama kararı verilemez.(2) Aşağıdaki hallerde bir tutuklama nedeni var sayılabilir:a) Şüpheli veya sanığın kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut olgular varsa.b) Şüpheli veya sanığın davranışları; Delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme, Tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması girişiminde bulunma,Hususlarında kuvvetli şüphe oluşturuyorsa.(3) Aşağıdaki suçların işlendiği hususunda kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı halinde, tutuklama nedeni var sayılabilir:a) 2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan; (1)… Suç işlemek amacıyla örgüt kurma (iki, yedi ve sekizinci fıkralar hariç, madde 220), Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar (madde 302, 303, 304, 307, 308), Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar (madde 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315),… (4) (Değişik: 2/7/2012-6352/96 md.) Sadece adlî para cezasını gerektiren veya hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda tutuklama kararı verilemez.Kanun yollarına başvurma hakkıMadde 260 – (1) Hâkim ve mahkeme kararlarına karşı Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık ve bu Kanuna göre katılan sıfatını almış olanlar ile katılma isteği karara bağlanmamış, reddedilmiş veya katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görmüş bulunanlar için kanun yolları açıktır.(2) Asliye ceza mahkemesinde bulunan Cumhuriyet savcıları, mahkemenin yargı çevresindeki sulh ceza mahkemelerinin; ağır ceza mahkemelerinde bulunan Cumhuriyet savcıları, ağır ceza mahkemesinin yargı çevresindeki asliye ve sulh ceza mahkemelerinin; bölge adliye mahkemesinde bulunan Cumhuriyet savcıları, bölge adliye mahkemelerinin kararlarına karşı kanun yollarına başvurabilirler.(3) Cumhuriyet savcısı, sanık lehine olarak da kanun yollarına başvurabilir.”