Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, askerlik mesleğinden kaynaklanan psikiyatrik rahatsızlık dolayısıyla oluşan zararların tazmini istemiyle açılan davanın süre aşımından reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 12/10/2015 tarihinde yapılmıştır.  Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmemiştir.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvurucu; Türk Silahlı Kuvvetlerinde (TSK) jandarma uzman çavuş olarak görev yapmakta iken 2007-2009 yılları arasında Hakkari'nin Yüksekova ilçesinde, 2012 yılında Şırnak'ın Silopi ilçesinde terörle mücadele faaliyetleri kapsamında yürütülen operasyonlara katılmıştır. 18/4/2012 tarihinde Çorlu Asker Hastanesi Dâhiliye Servisi ve Psikiyatri Servisinde muayene edilen başvurucuya anksiyete bozukluğu ve alkolik karaciğer hastalığı tanısı konulmuş ve bu tanıya uygun olarak başvurucunun tedavisi düzenlenmiştir. 8/5/2013 tarihinden itibaren Ankara Gülhane Askerî Tıp Akademisi (GATA) Asker Hastanesinde tedavi görmeye başlayan başvurucuya anılan Hastanenin Sağlık Kurulu tarafından düzenlenen muhtelif tarihli raporlarla anksiyete depresif bozukluk, karışık anksiyete depresif bozukluk tanılarına istinaden 27/11/2013 tarihine kadar istirahat verilmiştir. İstirahatinin bitmesini müteakip GATA Asker Hastanesinde yeniden muayene edilen başvurucuya 27/11/2013 tarihli sağlık kurulu raporuyla remisyonda travma sonrası stres bozukluğu tanısı konulmuş ve hakkında "Sınıfı görevine devam edebilir" kararı verilmiştir. 25/12/2013 tarihinden itibaren GATA Asker Hastanesinde tedavisine devam edilen başvurucu, anılan Hastanenin Sağlık Kurulu tarafından düzenlenen muhtelif tarihli raporlarla travma sonrası stres bozukluğu tanısına istinaden 2/10/2014 tarihine kadar istirahatli sayılmıştır. GATA Asker Hastanesi Sağlık Kurulu tarafından düzenlenen 2/10/2014 tarihli raporla başvurucu hakkında travma sonrası stres bozukluğu (kronik nitelik kazanmış) tanısına istinaden "TSK'da görev yapamaz, silah taşımasında ve bulundurmasında tıbben sakınca vardır" kararı verilmiştir. Bu raporun 28/10/2014 tarihinde Millî Savunma Bakanlığı tarafından onaylanarak kesinleşmesinin ardından başvurucunun 16/3/2015 tarihinde TSK’dan ilişiği kesilmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumunun aylık bağlama işlemine esas olmak üzere başvurucuyu yeniden GATA Asker Hastanesine sevk etmesi üzerine GATA Asker Hastanesi tarafından düzenlenen 22/5/2015 tarihli sağlık kurulu raporunda da başvurucuya aynı teşhis konulmuş, ayrıca hastalığın ortaya çıkmasında askerlik hizmetinin sebep ve tesiri olduğu tıbbi kanaatine varıldığı belirtilmiştir.  Bu süreçte başvurucu 9/12/2014 tarihinde Jandarma Genel Komutanlığına müracaat etmiş ve askerlik mesleğinden kaynaklanan psikiyatrik rahatsızlık nedeniyle oluşan zararlarının tazminini talep etmiştir. Başvurucu, talebinin cevap verilmemek suretiyle reddi üzerine 13/2/2015 tarihinde Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde (AYİM) tam yargı davası açmıştır. Başvurucu; dava dilekçesinde Yüksekova ve Silopi'de görev yaparken terörle mücadele kapsamında katıldığı operasyonlar nedeniyle geçirdiği travma sonucu psikolojisinin bozulduğunu ve TSK’da görev yapamaz hâle geldiğini, bu sebeple uğradığı zararın idarece tazmin edilmesi gerektiğini belirtmiştir. AYİM İkinci Dairesi (Mahkeme) 8/4/2015 tarihinde oyçokluğuyla verdiği kararla davayı süre aşımı nedeniyle reddetmiştir. Kararın gerekçesinde; başvurucunun Silopi'de görev yaptığı 2012 yılında teröristlerle çatışmaya girdiğine dair dosyada herhangi bir bilgi belge bulunmadığı, başvurucunun terörle mücadele kapsamında değerlendirilebilecek en son faaliyetinin 2009 yılında Yüksekova'da teröristlerle girdiği çatışma olduğu belirtilmiştir. Başvurucunun psikiyatrik rahatsızlığının kaynağı olarak gösterdiği nitelikteki en son görevi gerçekleştirdiği 2009 yılından itibaren bir yıl içinde zorunlu idari başvuruda bulunması gerekirken bu süre geçtikten sonra 9/12/2014 tarihinde idareye başvurduğu ifade edilmiştir. Dolayısıyla idareye süresinde yapılmayan başvurunun zımnen reddi üzerine 13/2/2015 tarihinde açılan davanın süresinde olmadığı kabul edilmiştir. Kararda ayrıca, 2012 yılı ve devamı süreçte alınan raporların eylemin ve zararın öğrenilme tarihine bir etkisinin bulunmadığı da vurgulanmıştır. Karşıoyda ise davanın süresinde olup olmadığına karar verilebilmesi için öncelikle tıbbi bilirkişi incelemesi yaptırılması veya başvurucunun yeniden hastaneye sevk edilerek hakkında ayrıca bir rapor düzenlettirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Karşıoy gerekçesinde, yaptırılacak bu inceleme yolu ile başvurucunun rahatsızlığının hangi nedenlerden oluştuğu, hangi tarihte ortaya çıktığı veya çıkabileceği, 2007-2012 yılları arasında da başvurucuda bu rahatsızlığın mevcut olup olmadığı, rahatsızlığa neden olabilecek başka faktörler bulunup bulunmadığı gibi hususların ortaya konulmasından sonra başvurucunun zararının ortaya çıktığı tarihin ve zararı öğrenme tarihinin, dolayısıyla davada süre aşımı olup olmadığının değerlendirilebileceği ifade edilmiştir.Karşıoy görüşünde ayrıca, 2013 yılından önce düzenlenen raporlarda başvurucu hakkında sınıfı görevini yapabileceği yönünde karar verildiği için TSK'dan ilişiğin kesilmesinden kaynaklanan zararların oluşması ve öğrenilmesi durumunun söz konusu olamayacağına da dikkat çekilmiş, bu itibarla dava açma süresinin başvurucunun TSK'da görev yapamayacağını tespit eden rapor esas alınarak hesaplanması gerektiği ifade edilmiştir.  Başvurucunun karar düzeltme istemi, aynı Mahkemenin 16/9/2015 tarihlikararıyla reddedilmiştir.  Nihai karar, başvurucuya 9/10/2015 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 12/10/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Bireysel başvurunun incelenme sürecinde 21/1/2017 tarihli ve 6771 sayılı Kanun ile Anayasa'ya eklenen geçici  maddenin birinci fıkrasının (E) bendiyle AYİM kaldırılmıştır.  İlgili hukuk için bkz. Murat Kurt, B. No: 2015/13014, 8/3/2018, §§ 21-