Haklar: Adil yargılanma hakkı (Ceza)-Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı

Başvuru, hakkında verilen idari para cezasına karşı yapılan itirazın yasal hükümlerin hatalı uygulanması, yeterli araştırma yapılmadan, talep ve itirazları dikkate alınmadan sonuçlandırılarak reddine karar verilmesi nedenleriyle suç ve cezaların kanuniliği ilkesinin ve adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.  Başvuru, 26/3/2014 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü sunmuştur. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 1945 doğumlu olan başvurucu, Bergama ilçesinde TP Petrol Dağıtım Limitet Şirketi bayiliği yaptığını belirtmektedir.  Başvurucunun işlettiği istasyonda yapılan kontroller sonucunda bayisi bulunduğu dağıtıcı haricinde akaryakıt alım işlemi yapıldığına ilişin hakkında 29/12/2006 tarihli tespit tutanağı düzenlenmiş ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumuna (İdare) bildirilmiştir.  Tespit üzerine İdare tarafından 3/9/2009 tarihli ve 2231/29 sayılı kararla 4/12/2003 tarihli ve 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun  maddesinin birinci fıkrası ve aynı maddenin ikinci fıkrasının (a) bendine aykırılık nedeniyle aynı Kanun’un 19 maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinin (4) numaralı alt bendi ve aynı maddenin dördüncü fıkrası uyarınca başvurucuya 000 TL idari para cezası uygulamıştır. Başvurucu, olayla ilgili ön araştırma ve soruşturma yapılmadan haksız ve hukuka aykırı işlemle idari yaptırım ile olay tarihi itibarıyla yürürlükte olmayan kanun hükümlerinin uygulandığını ve suç olarak düzenlenmemiş fiillerin cezalandırıldığını belirterek para cezasının iptalini talep etmiştir. Danıştay  Dairesi (Daire), başvurucunun itirazına karşı ilgili İdarenin yazılı görüşünü almış; idari para cezası uygulamasına ilişkin bilgi ve belgeleri temin etmiş, 7/10/2011 tarihli kararı ile başvurucunun talebini reddetmiştir. Mahkeme kararının ilgili bölümleri aşağıdaki gibidir: “… 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun  maddesinin birinci fıkrasında, bu Kanun’un amacının; yurt içi ve yurt dışı kaynaklardan temin olunan petrolün, doğrudan veya işlenerek güvenli ve ekonomik olarak rekabet ortamı içerisinde kullanıcılara sunumuna ilişkin piyasa faaliyetlerinin şeffaf, eşitlikçi ve istikrarlı biçimde sürdürülmesi için yönlendirme, gözetim ve denetim faaliyetlerinin düzenlenmesini sağlamak olduğu belirtilmiştir…Dava dosyasının incelenmesinden, İzmir İl Jandarma Komutanlığı tarafından yapılan denetim sonucunda, bayilik lisans sahibi olan davacıya ait akaryakıt istasyonu adına düzenlenen fatura ile 2006 yılı içerisinde davacının bayisi olduğu dağıtıcı TP Petrol Dağıtım Limited Şirketi dışında akaryakıt ikmal ettiğinin tespit edildiği, bu tespit esas alınarak dava konusu işlemin tesis edildiği anlaşılmıştır.Bu durumda 5015 sayılı Kanun’un  maddesinin verdiği yetki çerçevesinde yapılan denetim sonucunda düzenlenen tutanak ve eki fatura ile davacının bayisi olduğu dağıtıcı haricinde başka bir yerden akaryakıt tedarik ettiği anlaşıldığından davacıya idari para cezası verilmesine ilişkin uyuşmazlık konusu Kurul kararında mevzuata aykırılık bulunmamaktadır…” Başvurucunun karara itirazı, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 5/12/2012 tarihli kararı ile Daire kararında itiraz dilekçesinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın ortadan kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek reddedilmiştir. Karar düzeltme talebi ise yine aynı Kurulun 4/12/2013 tarihli ilamıyla reddedilerek karar kesinleşmiştir. Nihai karar başvurucuya 24/2/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 26/3/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.  5015 sayılı Kanun'un  maddesinin birinci fıkrası ve ikinci fıkrasının ilgili kısımları şöyledir: “Bayi lisanslarına ilişkin düzenlemeler (teknik, güvenlik, kapasite, çevre vb.) Kurum tarafından yapılır. Bayiler, dağıtıcıları ile yapacakları tek elden satış sözleşmesine göre bayilik faaliyetlerini yürütürler.Bayiler lisanslarının devamı süresince; a) Bayisi olduğu dağıtıcı haricinde diğer dağıtıcı ve onların bayilerinden akaryakıt ikmali yapılmaması, … İle yükümlüdür.” 5015 sayılı Kanun'un  maddesinin ikinci fıkrasının ilgili kısımları, dördüncü ve onbirinci fıkraları (23/1/2008 tarihli ve 5728 sayılı Kanun’un  maddesi ile değiştirilmeden önceki hâli) şöyledir:“Bu Kanuna göre;a) Aşağıdaki haller ağır kusur sayılarak, sorumluları hakkında beşyüz milyar Türk Lirası idarî para cezası uygulanır: 4) 5, 6, 7, 8, 16, 17 ve 18 inci maddelerin ihlali....Bayiler için yukarıda yer alan cezaların beşte biri uygulanır. …İdarî para cezalarının miktarları her yıl bir önceki yıla ilişkin olarak 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranında artırılmak suretiyle uygulanır. Bu şekilde yapılacak hesaplamalarda, milyon kesirleri dikkate alınmaz.” 5015 sayılı Kanun’un 23/1/2008 tarihli ve 5728 sayılı Kanun’un  maddesi ile değiştirilen  maddesinin ikinci fıkrasının ilgili kısımları ve dördüncü fıkraları şöyledir:“Bu Kanuna göre;a) Aşağıdaki hallerde, sorumlulara altıyüzbin Türk Lirası idarî para cezası verilir: 4) 5, 6, 7, 8, 16, 17 ve 18 inci maddelerin ihlali....Bayiler için yukarıda yer alan cezaların beşte biri uygulanır…” 5015 sayılı Kanun’un  maddesinin birinci ve ikinci fıkrası şöyledir:“Kurul, re’sen veya kendisine intikal eden ihbar veya şikâyetler üzerine doğrudan soruşturma açılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının tespiti için ön araştırma yapılmasına karar verir. Ön araştırma ve soruşturmada takip edilecek usul ve esaslar, Kurum tarafından yürürlüğe konulacak yönetmelikle düzenlenir.” 6/1/2005 tarihli ve 25692 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan mülga Petrol Piyasasında Yapılacak Denetimler ile Ön Araştırma ve Soruşturmalarda Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in (Yönetmelik)  maddesinin birinci ve ikinci fıkrası şöyledir:“Petrol piyasasında faaliyette bulunan gerçek veya tüzel kişilerin ilgili mevzuat hükümlerine aykırı faaliyet ve işlemlerinden bu Yönetmelikte düzenlenen ön araştırma ve soruşturma prosedürüne gerek olmayacak derecede açık olduğu Kurul tarafından belirlenenler için, Daire Başkanlığı vasıtasıyla ilgili gerçek veya tüzel kişiye onbeş günden az olmamak üzere uygun bir süre verilerek yazılı savunması alınır. Daire Başkanı, ilgili gerçek veya tüzel kişinin yazılı savunmasını, kendi görüşüyle birlikte Başkanlığa sunar. Başkan, konuyu Kurul gündemine öncelikle alır.Kurul, yazılı savunma ve konuya ilişkin Daire Başkanlığı görüşünü inceleyerek kararını verir. İlgili mevzuat hükümlerine aykırılığın Kurul tarafından sabit görülmesi halinde, ilgili kanunlarda öngörülen ceza ve yaptırımların uygulanmasını kararlaştırır.”