Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, harcırah ödenmesi talebine ilişkin olarak açılan idari davanın süre aşımından reddedilmesi ve aleyhe vekâlet ücretine hükmedilmesi nedenleriyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.  Başvurular 18/12/2015 ve 4/1/2016 arasındaki muhtelif tarihlerde yapılmıştır. Başvurular, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm tarafından 2015/19469, 2015/19470, 2016/16, 2016/19 ve 2016/20 numaralı bireysel başvuru dosyalarının aralarında konu yönünden hukuki irtibat bulunması nedeniyle 2015/19468 numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine ve incelemenin 2015/19468 numaralı bireysel başvuru dosyası üzerinden yapılmasına karar verilmiştir.    Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvurucular, Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) emrinde sözleşmeli uzman erbaş olarak görev yapmakta iken yaş sınırı (45 yaşına girmeleri) sebebiyle ilgili mevzuat hükmü gereğince kendilerine tazminat ödenmek suretiyle sözleşmeleri feshedilmiştir. Başvurucuların sözleşmelerinin feshedileceği tarihten önce yaş sınırı nedeniyle TSK'dan ayrılan fakat emeklilik hakkını elde edememiş olanların emekli aylığına hak kazanacakları tarihe kadar devlet memuru olarak istihdam edilmelerini öngören düzenlemeler uyarınca TSK’ya bağlı kadrolara sivil memur olarak atamaları gerçekleştirilmiştir.  Atama işlemleri tamamlanan başvurucular, sözleşmeleri feshedilip eski görev yerlerinden ilişik kesmelerinin akabinde yeni atandıkları kadrolarda göreve başladıktan sonra idareye başvurmuş; eski ve yeni görev yerleri arası için harcırah ödenmesini talep etmişlerdir. Başvurucular, söz konusu dilekçelerinde sözleşmenin feshi üzerine fesih işlemine bağlı olarak ödenmesi gereken özlük haklarının ödendiğini ancak yapılan atama nedeniyle 10/2/1954 tarihli ve 6245 sayılı Harcırah Kanunu uyarınca ödenmesi gereken ve yol masrafı, gündelik, aile masrafı ile yer değiştirme masrafından oluşan harcırahın ödenmediğini belirtmiştir. Başvurucular, taleplerinin cevap verilmemek suretiyle reddi üzerine Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde (AYİM) dava açmışlardır. AYİM Üçüncü Dairesi (Mahkeme); belirtilen dava dosyalarında 22/10/2015, 5/11/2015 ve 12/11/2015 tarihlerinde oyçokluğuyla verdiği kararlarla davaları süre aşımından reddetmiştir. Kararların gerekçesinde, sözleşmenin feshi üzerine ilgili mevzuat kapsamında yol tazminatı da verilerek başvuruculara ödeme yapıldığı belirtilmiştir. Başvurucuların söz konusu ödemenin eksik veya yanlış yapıldığı iddiası mevcut ise başvuruculara ödeme tarihinden itibaren altmış gün içinde dava açmaları veya idareye müracaatta bulunmaları gerektiği ifade edilmiştir. Olayda başvurucuların dava açma süresi içinde idareye başvurduğu, bu başvuruyla birlikte dava açma süresinin durduğu, zımni retle birlikte daha önce durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başladığı belirtilmiştir. Buna göre müracaat öncesi geçen süre de hesaba katıldığında davalarda süre aşımı olduğu tespit edilmiştir. Söz konusu kararlardadavalı idare lehine maktu vekâlet ücretine (500 TL) hükmedilmiştir. Karşıoy görüşünde ise sözleşmenin feshi nedeniyle ödenen yol tazminatı ile başvurucuların talep ettiği harcırahın aynı mahiyette parasal haklar olmadığına, ayrı kanunlarda düzenlenen bu iki özlük hakkının ödenme şartları itibarıyla birbirinden farklı olduğuna dikkat çekilmiştir. Bu sebeple başvuruculara sözleşmenin feshi sonucunda tazminat ödenmesinin harcırah hususunda kısmi ödeme olarak değerlendirilemeyeceği belirtilmiştir. Başvurucuların sivil memur olarak göreve başladıkları tarihte 6245 sayılı Kanun kapsamında kendilerine harcırah ödenip ödenmeyeceği yolunda idarenin açık veya zımni bir ret işleminin bulunmadığı, öte yandan anılan Kanun’da harcırah ödenmesi için belirli bir müracaat süresi de düzenlenmediği ifade edilmiştir. Buna göre başvurucuların harcırah ödenmesi talebiyle idareye yapılan başvurunun zımnen reddi üzerine altmış gün içinde açıldığı anlaşılan davaların süresinde olduğu belirtilmiştir. Başvurucular tarafından söz konusu kararlara karşı karar düzeltme yoluna gidilmemiştir. Nihai kararlar 20/11/2015 ve 2/12/2015 tarihlerinde başvuruculara tebliğ edilmiştir. Başvurucular 18/12/2015 ve 4/1/2016 arasındaki muhtelif tarihlerde ve süresinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.  4/7/1972 tarihli ve 1602 sayılı mülga Askeri Yüksek İdare MahkemesiKanunu’nun "İhtiyarı müracaat ve idari makamların sükutu" kenar başlıklı  maddesinin ilgili kısımları şöyledir:"a) İhtiyari müracaat:Kesin işlem yapmaya yetkili makamlarca tesis edilen idari işlemlerin geri alınması, kaldırılması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması; üst makamdan, yoksa işlemi yapmış olan makamdan idari dava açmak için belli olan süre içinde istenebilir. Bu müracaat işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur.Altmış gün içinde cevap verilmez ise, istek reddedilmiş sayılır.İsteğin reddi üzerine dava açma süresi başlar ve müracaat tarihine kadar geçmiş olan süre de hesaba katılır.b) İdari makamların sükutu:İlgililer, haklarında idari davaya konu olabilecek bir eylem veya işlemin yapılması için idari makamlara başvurabilirler. Bu halde yetkili makamlar en çok altmış gün içinde bir cevap verirler.Bu süre içinde cevap verilmez ise, istek reddedilmiş sayılır. İlgililer altmış günün bitiminden itibaren idari dava açma süresi içinde Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde dava açabilirler. Dava açılmayan haller ile davanın altmış günlük süre geçtikten sonra açılması sebebiyle dilekçenin reddi halinde, altmış günlük sürenin bitmesinden sonra cevap verilirse, bunun tebliğinden itibaren dava açma süresi yeniden işlemeye başlar.(...)" Aynı Kanun’un "Dava açma süresi" kenar başlıklı  maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesi şöyledir:"Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde dava açma süresi her çeşit işlemlerde yazılı bildirim tarihinden itibaren kanunlarda ayrı süre gösterilmeyen hallerde altmış gündür." 18/3/1986 tarihli ve 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu'nun  maddesinin birinci fıkrasının ilgili kısımları şöyledir:"(...)Yaş sınırı nedeniyle Silahlı Kuvvetlerden ayrılacak olanlardan istekliler, merkezi yönetim bütçe kanunlarında yer alan sınırlamalara tabi olmaksızın, Milli Savunma Bakanlığı, MSB ANT Başkanlığı ve Türk Silahlı Kuvvetleri (Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı dahil) kadrolarında emekli aylığına hak kazandıkları tarihe kadar Devlet memuru olarak istihdam edilirler. Atama işlemleri yaş sınırının dolmasından önce tamamlanır ve atanılan görevin aylık ve diğer mali haklarına göreve başlanılan tarihten itibaren hak kazanılır.(...)" 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu, 926 Sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, 2802 Sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu, 2914 Sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu, 5434 Sayılı T. Emekli Sandığı Kanunu ile Diğer Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması, Devlet Memurları ve Diğer Kamu Görevlilerine Memuriyet Taban Aylığı ve Kıdem Aylığı ile Ek Tazminat Ödenmesi Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin  maddesinin D bendinin ilgili kısmı şöyledir:"…kendi kusurları olmaksızın sözleşmesi feshedilen veya hizmet sürelerinin bitiminde ayrılan sözleşmeli subay, sözleşmeli astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erler ile terhis olan yedek subaylara ve bunlardan görevde iken ölenlerin kanuni mirasçılarına damga vergisi hariç herhangi bir vergiye tâbi tutulmaksızın (105) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarında tazminat ödenir." 6245 sayılı Kanun'un  maddesinin ilgili kısmı şöyledir:"Yol masrafı, yevmiye, aile masrafı ve yer dağiştirme masrafı aşağıdaki hallerde verilir: Yurt içinde veya yurt dışında görev yapmakta iken yurt içinde veya yurt dışındaki sürekli bir göreve naklen atanan ya da yabancı ülkelerdeki memuriyet merkezi değiştirilen memur ve hizmetlilere yeni görev yerlerine kadar;(...)"