Haklar: Adil yargılanma hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

Başvuru, Türkiye İmar Bankası T.A.Ş.nin yetkisiz olarak Devlet İç Borçlanma Senedi satışında devletin sorumluluğunun bulunması ve zararın tazmini için açılan davanın dava devam ederken çıkarılan kanuna dayanılarak reddedilmesi ile ilgili davanın makul sürede sonuçlanmaması nedeniyle adil yargılanma, mülkiyet ve etkili başvuru hakları ile hukuki güvenlik ilkesinin ihlal edildiği iddialarıyla ilgilidir.  Başvuru 11/9/2013 tarihinde Mersin  İdare Mahkemesi vasıtasıylayapılmıştır.Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir. İkinci Bölüm İkinci Komisyonunca 20/11/2013 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm tarafından 19/12/2013 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü 24/2/2014 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuştur. Bakanlık tarafından Anayasa Mahkemesine sunulan görüş, 5/3/2014 tarihinde başvuruculara tebliğ edilmiştir. Başvurucular, Bakanlığın görüşüne karşı beyanlarını 19/3/2014 tarihinde sunmuşlardır.  A. Olaylar  Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvurucular 30/1/2003 tarihinde Türkiye İmar Bankası’nın Mersin Şubesinde kendileri adına münferit-müşterek Hesap Numarası: 15014523, Seri: 0122, Cüzdan No: 0039860 olan 000 TL’lik hesap açtırmışlar ve daha sonra verdikleri bir talimatla bu hesap üzerinden Menkul Kıymet Satış İşlem Formu ve 999,99 TL bedelli 3/12/2003 vadeli nominal değeri 295 TL olan Devlet İç Borçlanma Senedi (DİBS) satın almışlardır. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK), Türkiye İmar Bankası T.A.Ş.nin Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) tarafından 21/11/1990 tarihinde aracılık faaliyetlerinin durdurulmasına ve borsa üyelik belgesi iptal edilmiş olmasına rağmen çeşitli gazete ve televizyonlarda ilan ve reklamlar vererek bono ve tahvil piyasası işlemleri yapmaya devam ettiğini, çifte kayıt tuttuğunu ya da DİBS işlemlerini kayıtlarına yansıtmadığını, özellikle 2002 yılından sonra yoğun olarak müşterilere satılan DİBS’lerin neredeyse tamamının karşılıksız çıktığını ve açığa satılmış olduğunu tespit ederek, 3/7/2003 tarihli ve 1085 sayılı kararı ile 4389 sayılı Bankalar Kanunu’nun  maddesinin 3 numaralı fıkrası uyarınca adı geçen Banka’nın, bankacılık işlemleri yapma ve mevduat kabul etme izinlerini kaldırmış, Banka’nın yönetim ve denetimini de TMSF’ye intikal ettirmiş, 5/12/2003 tarihli ve 5021 sayılı Kanun ile de TMSF tarafından yapılacak ödemenin koşulları belirlenmiş ve söz konusu bankadan tahvil alanlar yasa kapsamı dışında tutulmuştur. Başvurucular, müflis Banka’nın SPK’nın herhangi bir önleyici faaliyeti olmaksızın uzun süre DİBS alım satımı ile ilgili çeşitli yayın organlarında ilan ve reklamlar vermesi neticesinde kendilerinde oluşan güvene istinaden satın aldıkları tahvillerin ödenmemesi sonucu meydana gelen zararlarının SPK ve BDDK’nın hizmet kusurundan kaynaklandığını ileri sürerek söz konusu zararlarının vade tarihinden itibaren ödeme tarihine kadar işleyecek reeskont faiziyle birlikte ödenmesi talebi ile 24/12/2003 tarihinde Danıştay’da tam yargı davası açmışlar, Danıştay Onuncu Dairesi 28/1/2004 tarihli ve E.2004/138, K.2004/1151 sayılı kararı ile görevsizlik kararı vermiş ve dosyayı Ankara  İdare Mahkemesi’ne göndermiş, Ankara  İdare Mahkemesi 10/8/2004 tarihli ve E.2004/1887, K.2004/1364 sayılı kararı ile dava dilekçesindeki eksiklikler nedeniyle dilekçenin reddine karar vermiş ve başvurucular tarafından eksiklikler giderilerek 2/11/2004 tarihinde 2004/3124 sayılı esas numarası ile dava tekrar açılmıştır. Ankara  İdare Mahkemesi 2006 tarihli ve E.2004/3124, K.2006/1725 sayılı kararıyla BDDK ve SPK’nın, kanunla kendilerine verilen görevleri ihmal ederek İmar Bankası’nın yetkisi olmadığı hâlde yatırımcılara DİBS satışı yapılmasını engellemediği gerekçesiyle zararın oluşmasında kusurlu davranışlarının bulunduğuna hükmetmiş, başvurucuların tazminat istemini DİBS işlem tutarı olan 000 TL üzerinden kısmen kabul ederek bu tutarın SPK ve BDDK tarafından yarı yarıya olmak üzere dava tarihi olan 24/12/2003 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar vermiştir. Dava devam ederken çıkarılan 24/5/2007 tarihli ve 5667 sayılı Bankacılık İşlemleri Yapma ve Mevduat Kabul Etme İzni Kaldırılan Türkiye İmar Bankası Türk Anonim Şirketince Devlet İç Borçlanma Senedi Satışı Adı Altında Toplanan Tutarların Ödenmesi Hakkında Kanun ve bu Kanun’a istinaden çıkarılan 13/7/2007 tarihli ve 2007/12398 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile bu kapsamda yapılacak ödemelerde anapara olarak işlem tutarının esas alınacağı belirtildikten sonra, anapara olarak ödenecek işlem tutarına tahakkuk ettirilecek faiz oranının hesaplanma şekli belirlenmiş ve daha önce kapsam dışında tutulan başvurucuların alacakları hakkında başvuru hâlinde bu Kanun’da belirlenen esaslar çerçevesinde TMSF aracılığıyla ödeme yapılacağı kararlaştırılmıştır. Ayrıca Banka’ya yatırılan tutarlar nedeniyle idari yargıda açılan davalar hakkında da bu Kanun hükümlerinin uygulanacağı hükme bağlanmış, başvurucular tarafından ise Kanunla öngörülen bu yola başvuru yapılmamıştır.  Davalı idareler Ankara  İdare Mahkemesinin 2006 tarihli kararını temyiz etmiş ve Danıştay Onüçüncü Dairesi 19/11/2007 tarihli ve E.2007/9141, K.2007/7574 sayılı kararı ile 5667 sayılı Kanun’a göre yeniden yargılama yapılması gerektiği gerekçesiyle idare mahkemesinin kararını bozmuş, başvurucular tarafından yapılan karar düzeltme talebini de 11/3/2009 tarihli ve E.2008/4639, K.2009/2940 sayılı kararı ile reddetmiştir. Ankara  İdare Mahkemesi bozma kararına uyarak 9/10/2009 tarihli ve E.2009/1319, K.2009/1313 sayılı kararı ile 5667 sayılı Kanun’a göre yeniden hüküm tesis etmiş ve davanın konusuz kaldığı gerekçesiyle karar verilmesine yer olmadığına hükmetmiştir. Başvurucular kararı temyiz etmiş, Danıştay Onüçüncü Dairesi, 5/12/2011 tarihli ve E.2010/1245, K.2011/5596 sayılı kararı ile temyiz istemini reddederek kararı onamıştır. Başvurucular tarafından yapılan karar düzeltme talebine de aynı Dairenin 4/7/2013 tarihli ve E.2012/1642,K.2013/2061 sayılı ilamı ile reddedilmiştir.  Karar düzeltme talebinin reddine ilişkin ilam başvuruculara 13/8/2013 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucular 11/9/2013 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.B. İlgili Hukuk 18/6/1999 tarih ve 4389 sayılı mülga Bankalar Kanunu’nun  ve  Maddelerinin ilgili kısımları şöyledir:  “Madde 10 ...  ... b) Tasarruf mevduatı, gerçek kişiler tarafından bu nam altında açtırılan ve ticari işlemlere konu olmayan mevduattır. ... …  1926 tarihli ve 743 sayılı Türk Kanunu Medenisinin rehinlere ve 1926 tarihli ve 818 sayılı Borçlar Kanununun alacağın devir ve temlikine ilişkin hükümleri ile diğer kanunların verdiği yetkiler ve koyduğu yükümlülükler saklı kalmak şartıyla, mevduat sahiplerinin mevduatlarını geri alma hakları hiçbir suretle sınırlandırılamaz. Mevduat sahibi ile banka arasında vade ve ihbar süresi hakkında kararlaştırılan şartlar saklıdır.” “Madde 16 ...  Fon, yönetim ve denetimi kendisine intikal eden bankada mevduat sahipleri ile diğer alacaklıların haklarını korumaya yönelik tedbirleri alır. Bankacılık işlemleri yapma ve mevduat kabul etme izni kaldırılan bankanın 17 nci maddede sayılan ilgililerinin mal, hak ve alacaklarına Fonun talebi üzerine mahkeme tarafından teminat şartı aranmaksızın ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz konulabilir. Bu şekilde alınan ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları, karar tarihinden itibaren altı ay içinde dava ve icra-iflas takibine konu olmaz ise kendiliğinden ortadan kalkar. Bankacılık işlemleri yapma ve mevduat kabul etme izninin kaldırıldığı tarihten itibaren bankanın alacaklıları, alacaklarını temlik edemez veya bu sonucu doğurabilecek işlemleri yapamazlar. Fon, yönetim ve denetimi kendisine intikal eden bankadaki sigortalı mevduatı doğrudan veya ilan edeceği başka bir banka aracılığı ile ödeyerek, mevduat sahipleri yerine bankanın doğrudan doğruya iflasını ister. Bu görev ve yetki münhasıran Fona aittir. ...”  5667 sayılı Kanun'un  maddesi şöyledir: “(1) Mülga 18/6/1999 tarihli ve 4389 sayılı Bankalar Kanununun 14 üncü maddesinin (3) numaralı fıkrası uyarınca Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulunun 3/7/2003 tarihli ve 1085 sayılı Kararı ile bankacılık işlemleri yapma ve mevduat kabul etme izni kaldırılan Türkiye İmar Bankası Türk Anonim Şirketi tarafından, Banka bünyesinde karşılığında Devlet iç borçlanma senedi bulunmamasına rağmen ikincil piyasada Devlet iç borçlanma senedi satışı adı altında toplanan tutarlar, başvuru halinde bu Kanunda belirlenen esaslar çerçevesinde Hazine Müsteşarlığınca ihraç edilecek özel tertip Devlet iç borçlanma senetleri kullanılmak suretiyle Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu aracılığıyla ödenir. (2) Bu Kanun uyarınca yapılacak ödemelerde; hak sahipliğinin tespitinde Müflis Türkiye İmar Bankası Türk Anonim Şirketinin kayıtları esas alınır. Hak sahiplerinden talep toplanması, talep toplamanın şekli ve süresi, hak sahipliğinin ispatında aranacak belgeler, ödemeye aracı olacak bankanın tespiti, nakden ve defaten yapılacak ödemenin şekli ve süresi ile kesinleşmiş idarî yargı kararlarına veya bu nitelikteki kararlara dayalı icra takiplerine ilişkin her türlü ödemeler, uygulanacak faiz oranı ile faizin başlangıç tarihi, hak sahiplerine yapılacak ödeme nedeniyle istenebilecek ibraname ve diğer belgelerin içeriği ile ödemelere ilişkin diğer usûl ve esaslar Bakanlar Kurulu tarafından belirlenir. (3) Bu Kanun kapsamında yapılacak ödemelerde, Türkiye İmar Bankası Türk Anonim Şirketine Devlet iç borçlanma senedi alımı amacıyla yatırılan tutarları ifade eden işlem tutarları esas alınır.” 5667 sayılı Kanun’un  maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir: “(1) Devlet iç borçlanma senedi alımı amacıyla Türkiye İmar Bankası Türk Anonim Şirketine yatırılan tutarlar nedeniyle idarî yargı mercilerinde açılan davalar hakkında bu Kanun hükümleri uygulanır.” 5667 sayılı Kanun'un  maddesine göre Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılan 13/7/2007 tarihli ve 2007/12398 sayılı Bankacılık İşlemleri Yapma ve Mevduat Kabul Etme İzni Kaldırılan Türkiye İmar Bankası Türk Anonim Şirketince Devlet İç Borçlanma Senedi Satışı Adı Altında Toplanan Tutarların Ödenmesine İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Karar'ın (BKK) ,  ve  maddelerinin ilgili kısımları şöyledir: "MADDE 1-  (1) Bu Kararın amacı; bankacılık işlemleri yapma ve mevduat kabul etme izni kaldırılan Türkiye İmar Bankası Türk Anonim Şirketince Devlet iç borçlanma senedi satışı adı altında toplanan tutarların ödenmesine ilişkin esas ve usullerin düzenlenmesidir.”“MADDE 3-1) Banka tarafından toplanan işlem tutarları ve bu Kararın 4 üncü maddesinin altıncı fıkrası uyarınca işleyecek faizleri, bu Karar hükümlerine göre başvuran hak sahiplerine, ekte yer alan taahhütname ve ibraname ödeme sırasında Ödeme Bankası tarafından alınmak kaydıyla, Fon aracılığıyla ödenir. Fon tarafından, bu fıkra kapsamında aktarılan tutarlara ilişkin bilgiler yazılı ve elektronik ortamda BDDK, SPK ve Müsteşarlığa bildirilir.(2) Bu Karar kapsamında kesinleşmiş idari yargı kararlarına dayanan her türlü ödemeler; hak sahiplerinin kesinleşme şerhli ilam ve aşağıdaki belgelerle birlikte BDDK ve SPK'ya ayrı ayrı yapacakları yazılı başvuru üzerine, anılan idarelerin Fona yapacakları ortak bildirimini müteakip, Fon tarafından ödeme tarihine kadar hesaplanacak faizleri ile birlikte Ödeme Bankasına altmış gün içinde aktarılır....”"MADDE 4-(1) 3 üncü maddenin birinci fıkrası kapsamında ödeme talep edenkişiler tarafından, bu Kararın yayımı tarihinden itibaren yirmi gün içinde, iadeli taahhütlüposta yolu ile veya özel şirketler aracılığıyla imza karşılığı teslim suretiyle Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu adına başvuru merkezi olarak belirlenen “Büyükdere Caddesi Bentekİşhanı No:47 K:1Mecidiyeköy 34387 Şişli – İstanbul” adresine başvurulur....(6) Bu madde kapsamındaki ödemelerde anapara olarak işlem tutarı esas alınır. Söz konusu tutara, 19/1/2004 tarihinden bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen başvuru süresinin son gününe kadar, Türkiye İstatistik Kurumunca bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen başvuru süresinin son günü itibarıyla açıklanmış olan en son Tüketici Fiyat Endeks sayısının, tahakkuk dönemi başlangıç tarihinde açıklanmış en son Tüketici Fiyat Endeks sayısına bölünmesi ile bulunan oran üzerinden faiz tahakkuk ettirilir....(10) Bu maddenin birinci fıkrasında yer alan yirmi günlük sürenin bitiminden sonra yapılacak başvurular ile süresi içerisinde yapılmış olmakla birlikte bu maddenin dördüncü fıkrası hükmü saklı kalmak kaydı ile evrakı eksik olan başvurulara ilişkin ödemeler, gecikmeli talebin Fona ulaştığı veya eksik bilgi ve belgelerin tamamlanarak Fona ulaştırıldığı tarihten itibaren altmış gün içinde Fon tarafından, altıncı fıkra çerçevesinde hak sahiplerine ödenmek üzere Ödeme Bankasına aktarılır."