Haklar: İfade özgürlüğü

Başvuru, yerel bir gazetede yayımlanan haber nedeniyle aleyhe tazminata hükmedilmesinin ifade hürriyetini; karara karşı temyiz hakkı tanınmamasının da adil yargılanma hakkını ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.  Başvuru 20/7/2015 tarihinde yapılmıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.  Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmemiştir.   Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Divriği İlçe Başkanı (H.K.) Divriği isimli gazetenin 1/8/2012 tarihli baskısında "Zorunlu Cevap" başlığında bir yazı yayımlamıştır. Yazı şöyledir:'...Değerli okuyucular yine Divriği Gazetesinin 71'inci (Temmuz) sayısında CHP'den 2 meclis üyesinin istifa ettiği yazılmış, doğrudur. 30 Nisan 2012 tarihinde [S.A.K.] ve [A.K.] dilekçelerinde hiç bir gerekçe sunmadan CHP'den istifa ettiler. Bizler CHP Divriği İlçe Örgütü olarak örgütün yapısını iyi tanıyan, görev ve sorumluluğumuzu iyi bilen, seçtiği insanlara sahip çıkmayı görev bilen bir yapıya sahibiz. Ben İlçe Başkanı olarak Tüzüğümüzün ilgili maddesi gereği seçilmiş belediye başkanı ve meclis üyelerinin grup başkanı olarak istifa eden [S.A.K.] ve [A.K.]'u genişletilmiş toplantı yaparak istifa gerekçelerini sormak adına toplantıya çağırdım. Maalesef her ikisi de toplantımıza iştirak etmediler. Bu arkadaşlar kamuoyuna ve gazeteye verdikleri yazıda, benim ve yönetici arkadaşlarımın, görevlerimizi iyi yapmadığımızı, muhalefete düşman gözüyle baktığımızdan bahsetmişler. Ben ve yönetim kurulum, belediye başkanımız ve meclis üyelerimizle uyum içinde çalışıyoruz, çalışmak zorundayız. Partimizden istifa eden [S.A.K.] ve [A.K.] siyaseti, örgüt yapısını, örgüt terbiyesini çok iyi bilmediklerinden meclis üyeliği havası ve sarhoşluğu içerisinde sokak dedikodusu yapıp sürekli sorun yarattılar. Görevlerinin ne olduğunu anlamadan, bilmeden şahsi menfaatlerini ön plana çıkarıp toplumsal bilince varamadılar. CHP'nin verdiği görevi yapmadılar, yapamıyorlar. Mecliste görüşülen Cemevi ile ilgili gündeme mazeretsiz katılmadılar. CHP bunlara bunun için mi görev verdi, oy verdi. Kendilerine tavsiyem onurlu bir şekilde belediye meclis üyeliğinden de istifa etmeleridir. Yoksa bu toplum onlardan hesap soracaktır... Olay tarihinde Divriği Belediye Meclis üyesi olan başvurucu tarafından Divriği'nin Sesi gazetesinin (gazete) 24/9/2012 tarihli nüshasında “Bu toplum onursuz sarhoşlardan hesap soracaktır.” başlığıyla yukarıda bahsi geçen yazıya karşı bir basın açıklaması yayımlanmıştır. Yazı şöyledir:'Divriği Gazetesi'nin 1 Ağustos 2012 tarihli sayısında CHP Divriği İlçe Başkanı [H.K.] 'ın bir yazısı çıktı. Yazıda şahsım hedef alınarak, sadece CHP'den değil, Belediye Meclis Üyeliğinden de istifa etmemi, yoksa bu toplumun benden hesap soracağını öne sürerek, Divriği halkını bizlere karşı tahrik etmeye kalkışmıştır. Herkes şunu iyi bilmeli ki bizim verilmeyecek hesabımız yoktur. Sayın Başkan onursuzluğu ve sarhoşluğu sizler çok güzel beceriyorsunuz, onurlu bir İlçe Başkanı olsaydınız eğer, Divriği Belediyesine taşeron şirketten kendinizi işe aldırma ucuzluğuna tevessül etmezdiniz. Bu da yetmiyormuş gibi işe gitmeyerek, gezerek maaş almazdınız. Bir ilçenin grup başkanı kişisel çıkarları için partisini bu ucuzluğa alet eder mi? Ayrıca bir grup başkanı belediye başkanının koruması gibi onun çantacılığını yapar mı? Sen ve senin gibi CHP' li görünen ancak CHP fikrinden uzak kişiler belediye imkanlarını kullanarak Divriği'de halkı birbirine düşman etmişlerdir. [H.K.] Cemevi ile ilgilimeclis toplantısına neden gelmediğimi sorguluyor. Divriği Belediye Başkanı [H.G.] böylesine önemli bir konuyu Cemevi meselesini sıradan bir gündem gibi neden gündem dışı bir ortamda tartışıyor. Bunu sorgulamak gerekmez mi? İyi bir ilçe başkanıysan bunu neden görmezden geliyorsun, tabi susarsın, sen belediyenin işçisisin, belediye başkanı da senin amirin değil mi? Cemevi yapılması için girişimler başladığı zaman ben ve 2 meclis üyesi arkadaş ve bazı CHP İlçe yöneticileri Ticaret Meslek Lisesinin yanındaki Belediyemize ait olan çarşıya çok yakın, hiçbir yapılaşmaya sorunu olmayan arsayı önerdik. Kabul ettiremedik. Divriği Belediye Meclis Üyelerinin hiçbiri Cemevi projesine asla karşı çıkmadı. Hep birlikte kabul oyu verdik. [H.G.], [H.K.] ve onların ağzına bakan bir takım CHP'liler şimdiki dere yatağını çukurdaki yeri bir sürü imar ve yapılaşma izni olmayan bu yerde ısrarcı oldular, sorun olacağını bile bile bu işe girdiler. Bir süre sonra Koruma Kurulu bu yapıyı yasal olmadığı gerekçesiyle durdurdu. Bunlar ne yaptı peki ?Cemevini şikayet ettiler durdular diyerek Divriğilileri birbirine düşürerek, Alevi-Sünni çatışmasına zemin hazırladılar. Koruma Kurulunun Malatya Darende'deyaptığı toplantı tutanaklarında Divriği Cemevi inşaatının neden durdurulduğu gayet açık yazıyor. O raporda Divriği Belediye Başkanı[H.G.]'ün de imzası var. Bütün bunlar ortadayken Cemevini şikayet ettiler diyerek Divriğilileri birbirine düşman etmek, birilerini hedef tahtasına oturtmak ayıp değil de nedir. Sonradan öğreniyoruz ki bizim önerdiğimiz, Ticaret Meslek Lisesinin yanındaki arsa için malum kişilerin arsa dükkan gibi planları varmış, Belediye Meclisi Üyeleri bunların bu planlarını da geri çevirdi şükür. Amaçlarına ulaşamadılar."  Anılan yazıda ismi geçen, dönemin Divriği Belediye Başkanı (H.G.) ile CHP Divriği İlçe Başkanı (H.K.), kendilerine hakaret edildiği iddiasıyla Divriği Cumhuriyet Başsavcılığına şikâyette bulunmuştur.  Başvurucu hakkında yazıda kullanılması zorunlu olmayan ve düşünce açıklaması şeklinde kabul edilemeyecek ifadelere yer verildiği, müştekilerin onur ve saygınlığını zedeleyecek ifade ve isnatların bulunduğundan bahisle hakaret eylemi nedeniyle Divriği Cumhuriyet Başsavcılığınca iddianame düzenlenmiş ve Divriği Asliye Ceza Mahkemesine kamu davası açılmıştır. Divriği Asliye Ceza Mahkemesinin 23/1/2013 tarihli kararıyla başvurucunun basın yoluyla hakaret suçunu işlediği vicdani kanaatine varılarak cezalandırılmasına ve verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına (HAGB) karar verilmiştir. Başvurucuya karşı Belediye Başkanı H.G. ve Partinin İlçe Başkanı H.K. tarafından açılan tazminat davasında ise Divriği Asliye Hukuk Mahkemesi 16/12/2014 tarihli kararıyla davanın kısmen kabulüne hükmederek başvurucuyu toplam 000 TL manevi tazminat ödemeye mahkûm etmiştir. Mahkeme kararının gerekçesi şöyledir:"...Somut olayımızda davalı Abbas Karabulut' un davacılar [H.G.] ve [H.K.]'yi kastederek "Divriği' nin Sesi" isimli gazetenin 24/09/2012 tarihli baskısında "Bu toplum onursuz sarhoşlardan hesap soracaktır" başlıklı yazı yayınlandığı ve yazı içeriği incelendiğinde dava konusu yapılan ifadelerin hakaret eylemini oluşturduğu, bu durumun Divriği Asliye Ceza Mahkemesi' nin 2012/104 esas ve 2013/6 karar sayılı dosyası ile de sabit görüldüğü ancak manevi tazminatın miktar olarak zenginleşme aracı olarak kullanılamayacağından davacının davasının kısmen kabul kısmen reddine karar verilerekaşağıdaki gibi hüküm kurulmuştur.."  Temyiz yolu açık olmak üzere verilen kararın başvurucu tarafından temyizi üzerine Yargıtay  Hukuk Dairesi 30/4/2015 tarihinde, hükmedilen tazminat miktarı temyiz sınırının altında kaldığından ilk derece mahkemesince verilen kararın kesin olduğunu belirterek temyiz talebinin reddine karar vermiştir. Yargıtay kararı başvurucuya 22/6/2015 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 20/7/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. A. Ulusal Hukuk 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun "Kişilik hakkının zedelenmesi" kenar başlıklı  maddesi şöyledir: "Kişilik hakkının zedelenmesinden zarar gören, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat adı altında bir miktar para ödenmesini isteyebilir.Hakim, bu tazminatın ödenmesi yerine, diğer bir giderim biçimi kararlaştırabilir veya bu tazminata ekleyebilir; özellikle saldırıyı kınayan bir karar verebilir ve bu kararın yayımlanmasına hükmedebilir."B. Uluslararası Hukuk İfade Özgürlüğünün Demokratik Toplumdaki Önemi Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) maddesi şöyledir: Herkes ifade özgürlüğü hakkına sahiptir. Bu hak, kamu makamlarının müdahalesi olmaksızın ve ülke sınırları gözetilmeksizin, kanaat özgürlüğünü ve haber ve görüş alma ve de verme özgürlüğünü de kapsar. Bu madde, Devletlerin radyo, televizyon ve sinema işletmelerini bir izin rejimine tabi tutmalarına engel değildir.  Görev ve sorumluluklar da yükleyen bu özgürlüklerin kullanılması, yasayla öngörülen ve demokratik bir toplumda ulusal güvenliğin, toprak bütünlüğünün veya kamu güvenliğinin korunması, kamu düzeninin sağlanması ve suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın, başkalarının şöhret ve haklarının korunması, gizli bilgilerin yayılmasının önlenmesi veya yargı erkinin yetki ve tarafsızlığının güvence altına alınması için gerekli olan bazı formaliteler, koşullar, sınırlamalar veya yaptırımlara tabi tutulabilir.”  Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) göre ifade özgürlüğü, demokratik toplumun temelini oluşturan ana unsurlardandır. AİHM, ifade özgürlüğüne ilişkin kararlarında ifade özgürlüğünün toplumun ilerlemesi ve bireyin gelişmesi için gerekli temel şartlardan birini teşkil ettiğini yinelemektedir. AİHM'e göre  maddenin ikinci paragrafı saklı tutulmak üzere ifade özgürlüğü sadece toplum tarafından kabul gören, zararsız veya ilgisiz kabul edilen bilgi ve fikirler için değil incitici, şoke edici ya da endişelendirici bilgi ve düşünceler için de geçerlidir. İfade özgürlüğü, yokluğu hâlinde demokratik bir toplumdan söz edemeyeceğimiz çoğulculuğun, hoşgörünün ve açık fikirliliğin bir gereğidir. AİHM,  maddede güvence altına alınan bu hakkın bazı istisnalara tabi olduğunu ancak bu istisnaların dar yorumlanması ve bu hakkın sınırlandırılmasının ikna edici olması gerektiğini vurgulamıştır (Handyside/Birleşik Krallık [GK], B. No: 5493/72, 7/12/1976 § 49; Von Hannover/Almanya (No. 2) [BD],B. No: 40660/08 ve 60641/08, 7/2/2012, § 101). İfade Özgürlüğü ve İtibarın Korunmasını İsteme Hakkı Arasındaki İlişki  AİHM, kamuya mal olmuş kişilerin şöhret ve itibarı ile ifade özgürlüğünün çatışması hâlinde  maddenin (2) numaralı fıkrasında yer alan "başkalarının... haklarının korunması" ifadesine müracaat etmektedir. AİHM Büyük Dairesi 7/2/2012 tarihinde verdiği iki kararda -Von Hannover/Almanya (2) ve Axel Springer AG/Almanya [BD]- ifade hürriyeti ve özel hayata saygı hakkının dengelenmesinde kullanılan ilkeleri sistematik olarak açıklamış ve uygulamıştır. Bunlar ifade özgürlüğüne konu açıklamanın kamu yararına ilişkin bir tartışmaya sağladığı katkı (Von Hannover/Almanya (2), § 109),ilgili kişinin tanınırlığı, toplumdaki rolü ve işlevi ile yazıya konu olan faaliyetin niteliği, haber veya makalenin konusu (Von Hannover/Almanya (2), § 110; Von Hannover/Almanya, B. No:59320/00, 24/09/2004, §§ 63-66; kamu tarafından tanınan kişiler için korumanın daha esnek olacağına ilişkin bir karar için bkz. Minelli/İsviçre (k.k.), B. No: 14991/02, 14/6/2005), ilgili kişinin daha önceki davranışları (Von Hannover/Almanya (2), § 111), yayının içeriği, şekli ve etkileri (Von Hannover/Almanya (2), § 112), bilgilerin elde edilme koşulları ve gerçekliği (Axel Springer AG/ Almanya, B. No: 39954/08, 7/2/2012, § 83), § 93; Von Hannover/Almanya (2), § 113) ve uygulanan yaptırımın niteliği (Axel Springer AG/Almanya, § 95). Kamu Görevlilerinin İtibar Hakkının Korunması  AİHM yakın tarihli Jalbă/Romanya (B. No: 43912/10, 18/2/2014) kararında bir kamu görevlisinin itibarının yeterince korunmamış olması nedeniyle ihlal kararı vermiştir. i. Başvurucu, Galati Belediye Başkanlığında teknik birimin başkanı olarak görev yapmaktadır. 11/4/2008 tarihinde yerel online bir gazete olan Antidotul’da gazeteci G. “Belediye Başkanlığında İki Kurnaz Galati’deki Maxi-taxi Mafyasını Koruyor” başlıklı bir makale yayımlamıştır. Bu başlık altında başvurucunun fotoğrafına şu ifadelerle birlikte yer verilmiştir: “Enayiler Jalba’ya boşuna şikâyet ediyorlar.” Makale, başvurucunun daha önce Belediyede ulaştırma müdürü olduğu bilgisinin verilmesiyle başlamıştır. Daha sonra gazeteci, gerçek olduğunu iddia ederek bir dizi olay aktarmıştır. Gazeteciye göre başvurucunun halefinin oğlu, bölgede bulunan maxi-taxi ulaşım sağlayıcılarının en büyük şirketlerinden biri olan S. Şirketinde müdür olarak istihdam edilmiştir ve bu tesadüf değildir. Bunun amacı Şirketin yol güvenliğini ve kârlılığını garanti altına almaktır. Ayrıca gazeteci, başvurucunun bu tür sinsi işlerde yer alan eski bir tilki olduğu ve maxi-taxi güzergâhında faaliyet yapan birçok aracın sahibi olduğunu belirtmiştir. Son olarak başvurucunun ulaşım hizmetlerinin gelişimiyle değil banka hesaplarını doldurmakla meşgul olduğu gibi kimi iddialarda bulunmuştur.ii. Başvurucunun açtığı tazminat davası ilk derece mahkemesince kabul edilmesine rağmen bu karar, gazetede yer alan ifadelerin ifade özgürlüğü kapsamında yer aldığı gerekçesiyle bölge mahkemesi tarafından bozulmuştur. Ayrıca başvurucunun iftira dolayısıyla ceza davası açılması gerektiği yönündeki şikâyeti de iftiranın ceza hukuku kapsamında suç olmaktan çıkarıldığı gerekçesiyle yerel savcılık tarafından kabul edilmemiştir.iii. AİHM, olgu isnadı ve değer yargılarının ifade edilmesi arasında ayrım yapılması gerektiğini ifade etmiştir. AİHM, Galati Bölge Mahkemesinden farklı olarak bu davadaki iddiaları değer yargısı niteliğinde görmemiştir. AİHM, kamu görevlilerinin katlanmaları gereken eleştiri marjının sıradan vatandaşlara göre daha geniş olduğunu ancak bu olayda başvurucuya yönelik yolsuzluk ve hukuksuzluk iddialarının onun performansını etkileyebileceğini belirtmiştir. Yargılamalar esnasında iddiaların doğruluğuna ilişkin bir kanıt sunulmamış, mahkemelerin de bu yönde bir tespiti olmamıştır. AİHM'e göre makaledeki ifadeler kabul edilebilir sınırları aşmıştır. AİHM, gazetecinin ifade özgürlüğünün başvurucunun itibarının korunmasına nazaran ağır basmasıyla ilgili olarak bölge mahkemesinin ileri sürdüğü gerekçelerin yetersiz olduğuna ve Sözleşme'nin  maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir. AİHM Büyük Dairesi, Janowski/Polonya [BD] (B. No: 25716/94, 21/1/1999) kararında bir gazetecinin hakaret nedeniyle cezalandırılmasının ifade özgürlüğünü ihlal etmediğine karar vermiştir. i. Bir gazeteci olan başvurucu, şehir meydanında satış yapan sokak satıcılarının orayı terk edip başka bir yere gitmelerini isteyen belediye zabıtalarının yüzlerine karşı aptal ve hödük ifadelerini kullanmıştır. Başvuruyu ifade özgürlüğü çerçevesinde inceleyen AİHM,ilk olarak başvurucunun bu sözlerinin kamuoyunu ilgilendiren konularda yapılan açık bir tartışmanın parçası olmadığını ve basın özgürlüğü ile de bir ilişkisi olmadığını tespit etmiştir. AİHM'e göre olay sırasında başvurucu bir gazeteci değil sıradan bir bireydir. Başvurucu, hakkındaki cezanın resmî otoritelerin sansürü geri getirme denemesi ve gelecekte eleştiri özgürlüğü yönünden cesaret kırıcı olduğunu iddia etmiştir. AİHM, başvurucunun bu argümantasyonunu ikna edici bulmamıştır. ii. AİHM, kamu gücünü kullanan memurlara yönelik kabul edilebilir eleştiri sınırının sıradan bireylere göre daha geniş olduğunu hatırlatmıştır. Ancak bu, memurların -politikacılar kadar geniş bir şekilde- her söz ve davranışını kamu denetimine açtığı anlamına gelmez. Memurlara politikacılarla eşit muamele edilebileceği de söylenemez. Memurların görevlerinde başarılı olmaları, kamu güveninden faydalanmaları ile bağlantılıdır ve bu sebeple onların görevlerini yaptıkları sırada sözlü saldırılara karşı korunmaları gerekebilir. iii. AİHM, başvurucunun hararetli bir tartışma sırasında vatandaşların faydasına olmayacak kaba bir dile başvurduğuna karar vermiştir. Bu dil ona nasıl cevap verileceğini bilen memurlara yöneltilmiş olmakla birlikte başvurucu, zabıta görevlilerini kamuya açık bir alanda ve birçok kişinin önünde aşağılamıştır. AİHM, zabıta görevlilerinin eylemlerinin saldırgan ve kaba bir dil kullanmayı haklı göstermediğine karar vermiştir. AİHM, başvurucunun sözlerinin ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilemeyeceğine karar vermiştir. Siyasetçilerin İfade Özgürlüklerinin Korunması  AİHM'e göre ifade özgürlüğü, herkes için önemli olmasına karşın halkın seçilmiş temsilcileri bakımından özel bir öneme sahiptir. Çünkü seçilmiş kişiler, seçmenleri temsil ederler; seçmenlerin kaygılarına dikkat çeker ve menfaatlerini savunurlar (Lombardo ve diğerleri/Malta, B. No: 7333/06, 24/4/2007, § 53). Başvurucu gibi muhalefet partisinden bir milletvekilinin ifade özgürlüğüne yönelik müdahaleler, AİHM’i daha sıkı bir denetim gerçekleştirmeye sevk etmektedir (Jerusalem/Avusturya, B. No: 26958/95, 27/2/2001, § 36). AİHM siyasi ifade özgürlüğünün önemini göstermek maksadıyla caydırıcı etki doktrinini kullanmakta, bu nedenle siyasetçilere yönelik olarak verilen cezalar küçük de olsa ifade özgürlüğü üzerinde caydırıcı etki doğabileceği sonucuna ulaşmaktadır(Lombardo ve diğerleri/Malta, § 61).