Ba sào ruộng ở xóm An_Phúc_Lộc , xã Xuân_Liên , huyện Nghi_Xuân ( Hà_Tĩnh ) của Phan Trong Đoàn , thuyền_viên hiện đang bị giam_lỏng trên tàu Trung_Nghĩa 218 ở Somalia , chẳng giúp được gia_đình năm miệng_ăn của anh chống được cái đói ngày giáp_hạt .


Bà Trần Thị Loan - mẹ Đoàn - năm nay đã hơn 60 tuổi hằng ngày vẫn phải còng lưng trên thửa đất trồng_trọt thay con : “ Ruộng hắn có nhưng chỉ trồng lúa một vụ , còn lại phải trồng khoai hoặc sắn .


Ba đứa con hắn mấy hôm nay đã gửi sang bên nhà ngoại .


Còn vợ hắn hằng ngày vẫn đạp xe 30 km lên Vinh ( Nghệ_An ) bán sắn luộc và rau kiếm thêm đồng_tiền nuôi con ” .


Đầu năm 2005 , nghe anh_em trong xóm rủ đi làm_thuê trên các tàu đánh_cá nước_ngoài , Đoàn cũng toan_tính nhưng tiền đâu làm thủ_tục !


Cầm sổ_đỏ của gia_đình vay ngân_hàng vẫn không đủ , bà Loan đứng ra vay nóng khi chưa bán con bò kéo duy_nhất của gia_đình .


“ Hắn đi rồi gửi tiền về nhà được đúng một lần , nay thì nghe tin bị người_ta bắt ở đâu_đâu ...


Con bò đã bán rồi , tiền vay nóng đã gần trả xong , nhưng hắn chừng nào mới về đây ? ” .


Người mẹ buồn_bã hỏi , biết ai sẽ trả_lời bà ...


Câu_chuyện của anh Nguyễn Văn Nở , nhà 105A Hoàng Xuân Nhị , phường Phú_Trung , quận Tân_Phú ( TP. HCM ) - một “ trung_tâm nước bẩn ” - trong những ngày này có nhiều cái nhăn mặt , lắc_đầu , lại có cả những nụ cười ngậm_ngùi xoay quanh chuyện nước .


Bắt_đầu từ ngày đầu_tiên con đường này có nước_máy .


Đóng 500.000 đ tuần trước , tuần này nước của nhà_máy nước đã vào tới nhà rồi .


Mở vòi , nước tuôn ra trắng_xoá , mát lạnh .


Tôi ghé miệng vào vòi , uống luôn một hớp .


Nhỏ con_gái nhắc : “ Phải đun sôi mới uống chứ , ba ! " , tôi nạt ngang : “ Đâu phải nước giếng , đây là nước của nhà_máy nước đấy ” .


Tắm xong , phởn chí , tôi chạy sang mấy nhà hàng_xóm “ gáy ” một hồi về chuyện bắt nước_máy .


Mấy ông_bà ấy đang đắn_đo , ngần_ngại , nghe tôi nói liền nhất_trí bỏ cái giếng , xài nước của Nhà_nước .


Xài nước của Nhà_nước đã bắt_đầu thấy “ nực ” .


Lúc trắng trong , lúc lại vàng đục , đượm màu gỉ sét .


Mấy anh nhân_viên bảo đường_ống cấp_nước nhiều đoạn mới lắp còn chưa thông sạch .


Trong khi đó cứ phải mắt_trước_mắt_sau mỗi khi mở vòi_nước , canh khi nào nước đổi màu thì ... khoá ngay .


Mấy người hàng_xóm đã bắt_đầu bàn : “ Xài nước giếng tốn điện chút mà khoẻ ” ...


Đạp mấy cuốc xe giao hàng về , người nóng bừng_bừng , mồ_hôi tuôn ướt_đẫm , về đến nhà tôi lao ngay vào phòng tắm .


Mở vòi ra , giật bắn mình vì một dòng nước đen như cà_phê , lại còn bốc mùi .


Thế có nghĩa là cả bồn nước 500 lít trên nóc nhà đã chứa toàn ... nước cống .


Lại phải đổ mồ_hôi để súc bồn , rồi sang hàng_xóm xin nước giếng ...


Nghĩ mình thiệt cực , chỉ cần tắm thôi mà phải cực như vậy đó .


Cả tuần nay phải sang xin nước nhà đối_diện .


Nghĩ phiền quá , nhưng nhìn quanh thấy cả xóm đều như vậy .


Cứ giữ cái giếng như nhà ông Hùng vậy mà khoẻ , nước lúc_nào cũng có , cũng trong , mát .


Nhà ổng bán đồ điện , lại kiêm sửa máy_bơm nước , từ hồi có nước_máy , nhà nào nhà nấy sang kêu ổng qua mua máy_bơm .


Máy_bơm nhà mình vẫn còn đó mà hỏng bạc đạn , chắc phải tính đến chuyện sửa lại máy , khơi lại giếng thôi .


Những vòi_nước bị “ băng_bó ” bằng gạc và bông_gòn .


Những dãy chai đựng mẫu nước đủ các sắc_độ trên bệ bếp như trong phòng_thí_nghiệm .


Những bình nước tinh_khiết hiện_diện một cách xa_xỉ trong xóm lao_động nghèo .


Những tính_toán lắp máy_bơm , khoan giếng để bỏ nước_máy ...


Tất_cả nhắc lại một câu_chuyện cũ : tại TP. HCM , đô_thị lớn nhất VN , quyền được sử_dụng nước_sạch , một quyền căn_bản của con_người , đã không được bảo_đảm ...


Đi loanh_quanh vào hẻm , gặp ông Nguyễn Lê - tổ_trưởng tổ 25 - đang kéo vòi tưới cây .


Hỏi nước sạch không , ông cười , chỉ đường ống nước được nối chưa đầy 1 m dọc theo tường nhà .


Thì_ra ổng chỉ dùng nước_máy để tưới cây , rửa xe , chà sân , mỗi tháng đóng có hơn 10.000 đồng .


Nhân_viên cấp_nước thắc_mắc , ổng chỉ ngay cái vòi : nước khi đen khi vàng làm_sao xài , tôi đành trả tiền điện để bơm nước giếng thôi .


Ở nhà mình , bà nội mấy đứa nhỏ chi_chút hứng từng xíu nước từ bình nước tinh_khiết để nấu cơm .


Từ hồi nước đục tiền chi_tiêu tăng lên thấy rõ .


Đầu_tiên là bông_thấm_nước , gạc y_tế để bọc mấy cái đầu vòi , lọc bớt đi cho nó ... đỡ ghê .


Lúc nước được coi là trong , cũng hai ba ngày cục bông lại chuyển màu vàng , phải thay .


Sợ mấy đứa nhỏ đi tiêu_chảy nên phải mua nước đóng bình về làm nước uống , nấu_ăn .


Tôi đạp xe chở hàng , vợ mở cửa_hàng tạp_hoá nhỏ ở nhà , hai đứa con đi học , mẹ già , phải chi_ly lắm mới đủ tiền trang_trải .


Bà_xã tôi sốt_ruột hỏi mấy chú nhân_viên đo đồng_hồ , tính tiền nước , họ bảo đó là việc của cấp trên .


Định đi khiếu_nại , đọc báo đã thấy hàng trăm người phản_ánh y_như mình .


Chẳng biết làm gì hơn , đành cứ khấp_khởi chờ_đợi họ súc xả .


Vòi_nước cứu_hoả nằm cách nhà có vài chục mét , mỗi lần xả ra , tôi cũng theo mọi người ùa đến theo_dõi .


Thấy nước đen , nước vàng , nước đỏ tuôn ra mà rùng_mình , thấy nước chảy như suối , ngập cả đường mà xót_ruột .


Cả buổi trời như_thế , tôi nghe mọi người reo : nước trong rồi , thấy họ vặn van lại mà nhẹ người .


Vội chạy về nhà , mang đồ ra giặt , mở vòi_nước hứng vào hồ .


Thế_mà chỉ vài tiếng đồng_hồ đã lại nghe con_gái kêu “ nước vàng lại rồi ba ơi ” .


Cũng có khi nước trong được hai , ba ngày , rồi tôi sơ_ý không canh_chừng liên_tục , lại phải đổ bỏ mấy bồn nước đục_ngầu .


Bà_xã bảo sang nhờ anh Hùng sửa cái máy_bơm , khoan lại cái giếng , mà tôi cứ lần_lữa .


Mấy ông giám_đốc lên báo nói nước sẽ trong ngày_một_ngày_hai .


Thấy họ giải_thích lý_do cũng hợp_lý , giải_pháp cũng khoa_học thì mình phải tin , phải chờ .


Rồi nghe tổng_giám_đốc hứa từ ngày 10-9 sẽ không còn nước bẩn , tôi bảo bà_xã khỏi cần kêu khoan giếng nữa , mất_công .


Ngày 13 , để chai nước 15 phút , cặn đen lắng đầy đáy .


Mấy anh nhân_viên đi thu mẫu nước lắc_đầu .


Đọc báo , thấy ông Võ Dũng cũng lắc_đầu .


Nước vẫn vàng , cách nhà mình mấy căn nước còn đen_thui nữa .


Mọi người bảo : “ Đọc chi nữa ông ơi , cái điệp_khúc đó nghe hoài ” .


Từ hồi khu_vực này xài nước bẩn , mỗi lần họp là mỗi lần mệt vì bà_con ta_thán , ca_cẩm .


Nói cho đỡ bực thôi chứ ai cũng biết là tổ_trưởng cũng khổ như mình , cũng phải xài nước giếng .


Đi làm thì thôi về nhà là mệt_mỏi , chán_ngán vì chuyện nước .


Mấy đứa nhỏ không tập_trung học bài được , cứ chạy_ra_chạy_vào mở vòi canh ... màu nước .


Quanh nhà , khắp xóm , mỗi người đoán nguyên_nhân nước bẩn một kiểu .


Đọc báo , thấy nói bên cấp_nước bỏ tiền tỉ để sắm robot .


Nhà_nước tốn tiền , nhà mình cũng tốn tiền .


Nhà ông Lý Thế Quyên bên chung_cư Lê Thị Riêng phải xài tới ba cái máy lọc mini , một gắn ở vòi_nước nhà_tắm , hai cái khác gắn song_song dưới vòi_nước nhà_bếp .


Ổng bảo : “ Chờ Nhà_nước giúp mình chắc lâu lắm nên phải tự làm thôi .


Máy lọc 200.000 đ / cái mua ở siêu_thị , mấy cục mút thay mỗi tháng một lần .


Tốn_kém vậy mà cũng chẳng biết nước có sạch thiệt không .


Ai cũng khổ , mà nào có nhu_cầu gì to_lớn .


Cứ ngỡ Nhà_nước bán nước cho mình thì nhất_định phải sạch ...


Người_nhà tôi ở dưới quê cứ nói ở Sài_Gòn sướng , đâu biết cũng cực dữ ” .


Mấy ngày này , dân TP. HCM chẳng ai còn nói “ trong như nước ” nữa , thay vào đó là những ấn_tượng kinh_khủng .


Chúng_tôi không_thể quên lời của anh Hùng chuyên sửa và bán máy_bơm nước ở phường Phú_Trung : “ Sai_lầm của cả khu_vực này là khi đóng tiền nối ống nước_máy , gỡ cái máy_bơm mang bán ve_chai ” .


Nước không chỉ bị bẩn mà_còn có thêm vị đắng .


Chị Minh ôm đứa con_gái mới hơn hai tháng rưỡi tuổi nấc lên từng tiếng thảm_thiết khi kể lại cho chúng_tôi nghe về cái chết của chồng .


Từ đôi mắt thâm_quầng mệt_mỏi , những giọt nước_mắt nối_tiếp chảy tràn trên khuôn_mặt người quả_phụ trẻ , từng giọt lệ mặn_chát nhỏ xuống người đứa bé còn đỏ_hỏn chị đang ôm trước ngực ...


Không chỉ nước_mắt , mồ_hôi và máu của các thuyền_viên đổ trên sàn tàu , họ đã phải trả_giá cho cuộc “ thoát nghèo ” bằng chính tính_mạng của mình .


Ở Nghi_Hải ( Nghệ_An ) cũng có những thuyền_viên bỏ_xác nơi biển khơi xa_xôi ...


Chiều cuối thu , trời vùng_biển Nghi_Xuân ảm_đạm .


Tiếng người vợ trẻ khóc thương chồng theo gió biển đi sâu hơn vào phía trong xóm .


Cả làng , cả xã như đượm màu u_ám trước cảnh bi_ai , tang_tóc của gia_đình chị Hoàng Thị Minh ( 25 tuổi , thôn Bắc_Sơn , xã Cương_Gián , Hà_Tĩnh ) .


Người vợ trẻ vẫn nấc lên từng tiếng não_nề , thảm_thiết .


Trên tay chị , bé Thuỷ cũng khóc ngằn_ngặt đòi bú nghe não ruột , nát gan .


“ Một tuần nay , khi biết tin chồng chết biển , o ( cô ) Minh có thiết ăn_uống gì đâu , làm_gì mà còn sữa nuôi con_bé ” - bà hàng_xóm tên Ngân sụt_sùi lau ngang dòng lệ .


Ngoài_trời mưa lâm_thâm , cảnh_vật quanh nhà vắng_vẻ , hiu_quạnh càng làm tăng thêm nỗi buồn người thiếu_phụ .


Một buổi chiều cuối tháng chín , chị Minh như sụp_đổ khi nhận được hung tin chồng mình là Nguyễn Văn Thanh ( 28 tuổi ) đã chết khi đi đánh_cá trên bờ biển Nam_Mỹ ( anh Thanh là thuyền_viên VN mới nhất tử_nạn ) .


Theo thông_báo của công_ty gửi về , Thanh mất ngày 19-8-2005 , khi đang làm_việc trên tàu đánh_cá ở vùng_biển gần Argentina nhưng mãi đến hơn tháng sau cả nhà mới biết tin .


Chị Minh nghẹn_ngào : “ Cả nhà không muốn anh ấy đi chuyến này vì em bụng_mang_dạ_chửa được gần ba tháng .


Nhưng anh cứ nằng_nặc đòi đi kiếm tiền trả món nợ của mấy chuyến đi trước và để_dành tiền cho đứa con đầu_lòng sắp ra_đời .


Anh chết mà chẳng biết mặt con , con chẳng biết mặt bố ...


Anh Cường , anh_trai của Thanh , cũng từng là thuyền_viên nay phải ở nhà vì bị gãy chân trong một lần ướp cá trong hầm bị phên đá ướp cá xô vào , không giấu được đau_đớn kể : “ Hắn ( anh Thanh ) đi biển chuyến này là chuyến thứ ba .


Sau chuyến đầu_tiên đi Hàn_Quốc 13 tháng về thì hắn cưới vợ ( 28-5-2002 ) , cưới được hơn tháng thì đầu tháng 7-2002 phải lên_đường đi chuyến thứ hai , hi_vọng sẽ dành_dụm được chút_ít nhưng nào_ngờ chuyến này chỉ kéo_dài bảy tháng thì chủ tàu bị phá_sản ...


Tội_nghiệp hắn mang_tiếng đi biển hai chuyến nhưng gộp cả hai chuyến hắn vẫn còn mang nợ gần 40 triệu đồng ... ” .


Cường bảo chẳng biết em_trai chết thế_nào , chỉ nghe người ở công_ty kể lại con tàu lọt vào cơn bão mà không kịp tránh .


Thanh bò ra boong định kéo cái tời và đám lưới bị sóng và gió đánh bung ra , không may tàu lắc_lư mạnh đã xô anh ngã vào máy tời kéo lưới .


Cú ngã mạnh này đã không cho anh có ngày trở_về với vợ , nhìn mặt đứa con đầu_lòng mà gần ba năm trời anh mong_ngóng .


Hơn một tháng sau , Công_ty Inmasco ( thuộc Tổng_công_ty Xây_dựng công_trình giao_thông 1 , đơn_vị ký hợp_đồng đưa anh đi biển ) thông_báo hung tin này cho gia_đình .


Cả nhà đau_đớn khi nhận lại nhúm tóc , vài cái móng tay , móng chân của Thanh .


“ Vợ hắn ngã gục , ngất đi ngất lại không biết bao lần .


Ngay cả đến tôi cũng không_thể tin rằng em tôi đã chết ... ” - anh Cường sụt_sùi nói .


Cách đó không xa , trong thôn Đông_Tây , chị Phạm Thị Hoa cám_cảnh nghĩ_lại tình_cảnh của mình sáu năm về trước : “ Hồi đó tôi cũng chẳng khác_gì o Minh hôm_nay .


Đau_đớn lắm , chồng tôi mất cũng vào năm 29 tuổi , con tôi lúc đó vẫn còn ẵm_ngửa ( 11 tháng tuổi ) ” .


Chị Hoa ngậm_ngùi mở túi hình_ảnh khâm_liệm và hoả_táng của chồng lấy ra từng tấm cho chúng_tôi xem .


Anh Thanh chết , ước_mong trả nợ , xây nhà mới có_thể được thực_hiện vì vợ_con anh đã nhận được 240 triệu đồng tiền bảo_hiểm , trợ_cấp của chủ tàu .


Nhưng “ nhận món tiền này thật đau_đớn lòng .


Tiền có_thể kiếm được và tiêu sẽ hết , chứ hắn chết là hết tất_cả , mai này vợ_con hắn bấu_víu vào ai ” - anh Cường nói .


Chị Hoa , chị Thắm còn may_mắn khi nhận được bình tro thiêu xác người_thân mình .


Còn chị Minh , ngoài nhúm tóc , cái móng tay , chị không hề nhận được hình_ảnh cuối_cùng nào của người chồng thân_yêu , ngoài mấy tấm hình nấm mồ mới của chồng nơi đất_khách_quê_người .


Đó là một ngôi mộ mới phủ đầy hoa đỏ , hoa vàng hình cờ Tổ_quốc .


Mộ anh nằm cùng với những người xấu_số chết khi đi biển ở khu nghĩa_trang Stanley , trên đảo Falkland ( vùng_biển Argentina ) .


Và chỉ mình anh là người Việt duy_nhất nằm tại khu nghĩa_địa “ liên_hiệp_quốc ” này .


Anh Cường không_thể biết đến bao_giờ anh cùng vợ_con Thanh mới được đến khu nghĩa_địa này để một lần viếng_thăm và chuyển Thanh về với quê_cha_đất_mẹ .


Chồng chị Hoa là anh Trần Đức Biên ( sinh 1970 ) cũng là một ngư_dân nghèo , vì thương vợ , thương con anh chạy_vạy khắp_nơi vay tiền để xuất_ngoại đi biển .


Năm 1995 , Biên là một trong những người đầu_tiên ở Cương_Gián đi biển .


Đến cuối năm 1998 , anh lại đi chuyến thứ hai cùng một_số anh_em đồng_hương VN làm_việc trên các tàu cá của chủ Hàn_Quốc lênh_đênh hàng chục tháng trời trên các vùng_biển Nam_Mỹ .


Tàu của anh Biên gặp nạn cuối tháng 4-1999 tại vùng_biển Argentina , tàu đắm , năm người chết , trong đó có duy_nhất một người VN là anh Biên .


“ Tôi lúc đó cũng chỉ 25 tuổi , như o Minh bây_giờ , hay tin chồng chết mà choáng_váng , không thể_nào tin là sự_thật ” - giọng chị chùng xuống , những giọt nước_mắt lại lăn dài trên khuôn_mặt lam_lũ .


“ Khi anh Biên đi , cô con_gái đầu mới hơn 3 tuổi , thằng út được sáu tháng .


Năm tháng sau anh mất , bọn chúng vẫn còn quá nhỏ , chỉ biết mặt bố qua mấy tấm ảnh này ” .


Chị vừa nói vừa mân_mê ngắm_nghía mấy tấm hình ố nhoè cuối_cùng của anh .


“ Mỗi lần nhìn lại những ảnh này , tôi vẫn không_thể tin anh đã chết .


Bọn trẻ cũng nhìn các ảnh này quen rồi ” .


Chỉ có năm tấm ảnh do những đồng_nghiệp , chủ tàu chụp : cảnh mọi người đang bó cái xác cứng_đờ của anh , cảnh khâm_liệm , cảnh đưa thi_hài anh vào lò thiêu ...


“ Hoạ_vô_đơn_chí ” , em_gái chị Hoa là Phạm Thị Thắm ở ngay thôn bên cạnh cũng thành quả_phụ chỉ sau chị mình chưa đầy hai năm ( 2001 ) .


Chồng Thắm là Hoàng Văn Tuấn bị chết trên tàu Hàn_Quốc khi đang ở vùng_biển Nam_Phi , trong một vụ nổ bình gas trên tàu .


Bỏ lại quê nhà người mẹ già , người vợ trẻ và hai đứa con nhỏ_dại , một đứa 7 tuổi và một đứa chỉ mới hơn 3 tuổi ...


Ngày 21-11 , anh Nguyễn Văn Mỹ ( 43 tuổi , Nghi_Hải , Nghệ_An ) vẫn thường mời bạn_bè về ngồi uống rượu mừng ngày thoát chết .


Ngày này đã được anh và mọi người gọi là ngày giỗ sống anh .


Chiều_tối của cái ngày định_mệnh hai năm về trước ( năm 2003 ) , con tàu của anh lọt vào luồng cá_thu và cá_vược trên vùng_biển phía đông Đài_Loan .


Cá nhiều vô_kể , thuyền_trưởng và mọi thuyền_viên vui_vẻ khôn siết .


Đến nửa_đêm , gió lớn nổi lên , tàu đã khẳm cá tròng_trành .


Khoảng 2 giờ sáng , không chịu nổi sức gió con tàu vỡ toác , nước tràn vào , toàn_bộ con tàu cùng hơn 30 thuyền_viên từ_từ chìm xuống biển .


Trong hoảng_loạn , Mỹ cố bám_víu vào những gì có_thể bám được .


Túm được cái áo_phao , anh bập_bềnh liên_tục trong nước_biển lạnh cóng suốt gần 10 tiếng đồng_hồ .


Quần_áo rách tả_tơi , giấy_tờ , tiền_bạc ... mất hết , đến gần trưa thì anh may_mắn được tàu cứu_hộ tìm ra và đưa lên tàu .


Anh nằm Bệnh_viện Đài_Bắc ba ngày liền truyền dịch và sau chuyến đi đó anh về nhà nghỉ luôn bốn tháng để dưỡng_sức .


“ Tôi còn may_mắn hơn mấy thuyền_viên Trung_Quốc mất_mạng hôm đó ” .


Trở_về sau chuyến làm_việc liên_tục 36 tháng , Võ Hồng Sơn , 31 tuổi , quê ở xã Hàm_Ninh , Quảng_Ninh ( Quảng_Bình ) chắc sẽ chẳng bao_giờ quên được khi trong một đêm tàu của anh cứu sống được 60 thuyền_viên , trong đó có sáu đồng_hương người Hà_Tĩnh , Nghệ_An .


Đó là một đêm tháng 6-2005 , con tàu Koar 101 nhận được tín_hiệu cấp_cứu từ một chiếc tàu lạ trên vùng_biển Senegal ( châu Phi ) , mất gần cả giờ đồng_hồ mới đến nơi .


Chẳng còn gì ngoài những vật_dụng bập_bềnh , phao cứu_sinh ... và hàng mấy chục con_người vật_vờ dập_dềnh trên sóng biển .


Suốt mấy tiếng liên_tục mới vớt hết 60 thuỷ_thủ của chiếc tàu không may , tất_cả mọi người đều quần_áo tả_tơi , người tím_tái , cứng_đờ ...


Hơn một ngày sau tàu cứu_viện mới tới và phải mất thêm sáu ngày nữa những thuỷ_thủ không may kia mới được đưa vào bờ tĩnh_dưỡng .


“ Chậm thêm một_chút chắc họ chẳng còn sức bám vào phao , sóng và gió hôm đó lớn lắm , tàu chúng_tôi to hơn tàu họ mà còn chao_đảo tròng_trành liên_tục ” - Sơn nhớ lại .


Hơn 2 giờ chiều , vẫn mưa lất_phất , thị_trấn Khâm_Đức , huyện Phước_Sơn ( Quảng_Nam ) đã hiện ra trước mặt chúng_tôi .


Khác với vẻ đông vui , nhộn_nhịp mọi ngày , " phố vàng " - cái tên được mọi người quen gọi cho Khâm_Đức - hôm_nay bỗng lặng_lẽ , âm_u ...


Xác 19 công_nhân làm vàng thuộc Công_ty TNHH Trường_Sơn tại bãi vàng Phước_Thành ( Phước_Sơn ) đã được đưa về thị_trấn này .


" Tội_nghiệp , họ toàn là người miền Bắc ... " - một chủ quán ở đầu thị_trấn nói khi tôi dừng lại hỏi về tình_hình bãi vàng .


Bên chiếc lều bạt mới được Công_ty Trường_Sơn dựng lên để tạm làm " nhà vĩnh_biệt " , bốn người thợ liệm - vốn cũng là công_nhân đào vàng - đang tiếp_tục công_việc của họ .


" Chúng_tôi đang " sửa_soạn " cho người thứ 12 đây ! " - một thợ liệm nói .


" Mặt_mày , mình_mẩy ai cũng bị trầy sướt , bầm_giập cả .


Gần hai ngày_đêm rồi chứ ít đâu ... " - một thợ liệm khác nói khi anh đang chèn trà khô vào quan_tài .


Không có khói nhang , cũng không có một tiếng khóc bên những áo_quan giữa cảnh tử_biệt_sinh_ly đầy những đoạn_trường này nhưng vẫn buồn_bã , vẫn đầy não_nề thương_cảm với người dân Khâm_Đức , với những_ai đến bãi xác này khi họ nhìn vào nét đăm_chiêu và sự thinh_lặng đầy buồn_thảm của hàng chục công_nhân đứng tản_mát quanh " nhà vĩnh_biệt " nằm âm_u bên ngút_ngàn rừng_núi Trường_Sơn .


" Bọn tôi dồn sức chuyển xác ra , giờ trong bãi chẳng còn ai .


Phải hơn 10 người mới chuyển được một xác .


40 km từ bãi Phước_Thành ra đây phải đi suốt một ngày_đêm , mãi đến sáng 15-11 mới ra đây được ... " , Ngô Văn Hoàng - một công_nhân 19 tuổi - nói .


Ở văn_phòng Công_ty Trường_Sơn , cách bãi xác chừng 150 m , cũng trong những bộ_đồ xanh sẫm rộng thùng_thình , gần 50 công_nhân , người đứng nhìn những bạn_bè mình ở " nhà vĩnh_biệt " , người lê_la trước cửa văn_phòng , tất_cả đều lặng_im , buồn_bã .


Giám_đốc Lại Văn Quyền mắt đỏ , mặt phờ_phạc vì thiếu ngủ và lo_lắng nói vắn_tắt về thảm_trạng : " Thấy trời mưa lớn , trưa 13-11 chúng_tôi cho anh_em nghỉ_việc , cho một_số rút ra cơ_quan công_ty .


Khoảng 11 g 30 đêm 13 , lúc anh_em đang ngủ thì thảm nạn xảy ra .


Dòng lũ từ trên núi ào xuống cuốn đất_đá theo , đẩy cả trại số 4 đi , vùi lấp anh_em .


Cũng may là toàn trại hôm đó chỉ có 33 người , thoát chết được 14 người , trong đó có bốn người bị_thương .


Công_ty chúng_tôi toàn người tỉnh Ninh_Bình , đông nhất là ở hai huyện Nho_Quan , Kim_Sơn " .


Anh Nguyễn Văn Niên - người thoát chết trong gang_tấc - vẫn chưa hết bàng_hoàng kể lại : " Lúc đó khoảng 23 g 30 , đa_số anh_em còn thức vì một_số vừa xem tivi ở trại bên về , một_số vừa sửa lại mái trại bị dột vì mưa quá lớn .


Bỗng những tiếng ầm_ầm từ phía bên trên trại vang lên , tôi cùng anh_em vùng dậy .


Lũ_ống xuất_hiện , kèm theo lở núi đổ ào xuống trại .


Tôi và một_số anh_em liền chạy thẳng ra phía trước , bị lũ đẩy chúi xuống , cố gượng dậy được .


Chỉ một phút sau tôi đã nhận ra cả trại bị cuốn trôi và vùi lấp ... " .


Bãi dựng trại rộng chừng 1 ha nay đã gần như một đầm lầy với khoảng 10.000 khối đất_đá , không kể ngổn_ngang những cây rừng lớn_nhỏ .


Khủng_khiếp nhất là lượng đất_đá này đã trôi trượt trên một đoạn dài chừng 600 m , trong đó mái trại " định_mệnh " này đã bị đẩy đi gần 200 m !


Không một tiếng kêu_gào , trong cơn mưa như trút nước thảm_kịch xảy ra trong tích_tắc .


Sau tiếng ầm_ào khiếp_đảm đó , những công_nhân ở các trại bên liền đến đổ_xô vào việc tiếp_cứu bốn người bị_thương , rồi cùng 10 người còn lại bới đào tìm thi_thể những người bất_hạnh .


Từ 12 g khuya 13 đến rạng sáng 14 họ đã tìm được xác 19 người .


Đau_lòng lắm nhưng rồi mình cũng phải ráng .


Toàn là người cùng quê , cùng vì áo cơm cuộc_sống mà đem thân đến đây ... " , anh Niên ngậm_ngùi nói .


Bác_sĩ pháp_y Nguyễn Liêm - người phụ_trách phẫu_thuật giám_định - cũng không cầm được xúc_động : " Dù có một_số người bị chấn_thương , nhưng tất_cả họ đều bị chết ngạt .


Tôi giở bản danh_sách mà ông Quyền trao ra xem , thì_ra trong số 19 người , chỉ trừ đội_trưởng Võ Văn Chiến ở tuổi 47 , bảo_vệ Hoàng Văn Định ở tuổi 35 , số còn lại đều ở độ tuổi 21 - 25 .


Bóng_tối dần buông xuống " thung_lũng vàng " , mái lều vĩnh_biệt của những người đào vàng bất_hạnh phần_phật trước ngọn gió từ hướng rừng thổi tới nghe thật não_nùng nhưng những người khâm_liệm vẫn tiếp_tục công_việc , công_nhân đào vàng của Công_ty Trường_Sơn vẫn ngồi chờ chào vĩnh_biệt những đồng_đội vắn số của mình .


Ở Bệnh_viện huyện Phước_Sơn , bốn con_người được xem là lớn số , là may_mắn cũng đang chịu_đựng đau_thương không ít .


Tôi đến khi các y_sĩ ở đây vừa làm_thuốc buổi chiều cho họ .


Bị trầy sướt và sưng tấy người , một ngón tay bị gẫy , Nguyễn Hoài Nam ( 23 tuổi ) vẫn quên đau , ứa nước_mắt khóc cho người bạn Bùi Văn Luyến cùng xóm với mình : " Nó hay nói đùa .


Xem tivi về , thấy trời mưa lớn nó nằm nói với em : " Làm nghề này dễ bị sập hầm , mưa_lũ làm núi lở sập trại lắm .


Trong anh_em mình tau mà chết thì tội_nghiệp mẹ tau lắm ! " .


Nó nói chưa đầy hai phút thì nghe ầm_ầm ... " .


Phạm Văn Hiếu ( 19 tuổi ) bị gẫy một xương sườn , rách tai , sưng bầm khắp người , cũng cố nói lên nỗi đau của mình với bạn_bè xấu_số , nhất_là với Luyến : " Nó không cha , 18 tuổi đã cố cùng mẹ làm được mái nhà hai gian .


Thấy mẹ che dụm bên góc hè nấu_ăn khổ_cực , nó nói cuối năm lĩnh tiền về làm cho mẹ cái bếp nhỏ .


Mừng mình còn sống , họ lại thương kẻ ra đi .


Nhưng vì cuộc_sống khó_khăn nên mới ra đi .


Ai cũng mong đến tết để nhận lương dồn một lần mang về .


Ai_ngờ ... " - Lê Đức Hà ( 18 tuổi ) nói bên giường_bệnh như một lời than_thở ...


Bãi đào vàng Phước_Thành vẫn còn là nơi bỏ_ngỏ bởi cho đến giờ chưa có ai vào đó , kể_cả các cán_bộ chức_năng .


Nhưng rồi những người đào vàng cũng sẽ vào .


Khi đã đưa hết người nằm_xuống về quê , họ phải quay lại với hầm vàng .


Nhìn những khuôn_mặt rất trẻ của họ , nghĩ đến những bất_trắc vốn chứa đầy nơi các hầm đào vàng giữa thăm_thẳm Trường_Sơn , nhớ lại những cái chết của 49 người đào vàng cũng vì lũ làm lở núi vùi lấp trại hồi năm 1997 ở bãi vàng Phước_Chánh ( kề Phước_Thành ) ... tôi không khỏi chạnh_lòng .


Dẫu_sao tụi em cũng phải cố vì mỗi tháng kiếm được năm sáu trăm ngàn cũng quí lắm ... " , lời của " cậu bé " Chu Văn Minh , 18 tuổi , chưa một lần được cắp sách đi học , đã khiến tôi không còn biết nói gì thêm ...


Nghe nhiều về ông , nhưng đến hôm_nay tôi mới có dịp về ấp Long_Châu 1 , xã Thạnh_Mỹ_Tây ( Châu_Phú , An_Giang ) để gặp ông .


Người_ta thường gọi ông là ông Ba Phước ( Trần Văn Minh ) - người đã bỏ nhiều công của và ngày_tháng để lo chỗ an_nghỉ cuối đời cho những người dân_nghèo vùng lũ ...


Ông Ba Phước vóc người nhỏ_nhắn , tóc bạc , da ngăm_ngăm , mặt hiện rõ nét từng_trải của một ông_già 70 tuổi đã có cả cuộc_đời cần_cù lao_động miệt_mài .


Chú xem đó , cả cơ_sở sản_xuất nước_mắm Phước_Hương một năm làm ra gần 2.000 tấn nước_mắm , cả chục hầm nuôi cá , hiện có trên 600.000 con cá_tra ...


Tất_cả tài_sản của tui giờ_đây trên 3 tỉ bạc rồi sẽ chẳng còn là của tui nữa , nhưng cái nghĩa_địa đó mới là của tui ...


Tôi nhìn theo hướng cánh_tay của ông Ba Phước chỉ , từ căn nhà đúc nằm ven con kênh_xáng Vịnh_Tre vòng qua mấy dãy nhà_kho ủ nước_mắm , mấy hầm nuôi cá_tra đang lố_nhố mấy chục công_nhân làm_việc mà thầm khâm_phục người nông_dân chỉ tốt_nghiệp tiểu_học trường làng , từ bàn_tay trắng đã tạo_lập nên cơ_nghiệp ...


Ba Phước đang là chủ_tịch hội_đồng_quản_trị doanh_nghiệp tư_nhân sản_xuất nước_mắm Phước_Hương , nhưng lại bảo cơ_nghiệp đó sẽ chẳng là của mình , bởi theo cách nói của ông , cơ_nghiệp ông tạo_lập nên đã được chia cho con_cháu , chúng đã và đang trực_tiếp tổ_chức sản_xuất kinh_doanh .


Mai này chuyện tồn_tại và phát_triển hay không ông không biết chắc được .


Ba Phước tâm_sự : " - Chú biết đó , đất xứ này thấp , mùa nước nổi dâng lên có chỗ ngập trên 2,5 m , với nhiều gia_đình nghèo chỗ cao_ráo để cất nhà ở còn không có nói chi đến chỗ an_táng người_thân nếu không may chết vào mùa nước nổi .


Chú mà thấy cảnh chôn người chết mùa nước nổi mới xót_xa .


Lúc đó người_ta phải ra_công ghép ván , cắm cứng xuống nước , ém kín rồi bơm nước ra để đào đất .


Khi đặt quan_tài xuống mà dưới huyệt có nước , quan_tài cứ nổi lên bập_bềnh chẳng chịu nằm im , phải đè xuống và đổ nhanh đất lấp lại .


Không có đất gần , người_ta phải mang người chết lên vùng Bảy_Núi để chôn_cất xa_xôi , tốn_kém , chỉ nhà giàu mới lo nổi ...


Mùa nước nổi , có gia_đình nghèo_khổ quá phải để quan_tài trên giàn gỗ giữa đồng nước mênh_mông , chờ nước rút mới chôn .


Cách an_táng này người_ta thường gọi bằng từ " xóc_chéo " , thấy thương_tâm lắm chú ...


Ông Ba Phước còn kể cho tôi nghe nguồn_gốc hình_thành nghĩa_địa này .


Tại nơi đây , trước_kia khoảng đất chỉ rộng 1.634 m² của ông Nguyễn Văn Tâm , là gò đất hơi cao , cho_phép bà_con trong vùng chôn_cất người_thân khi qua_đời , gọi là nhị_tì ...


Sau hơn 10.000 mộ liệt_sĩ đã qui_tập , anh lại tiếp_tục những chuyến đi thầm_lặng để tìm từng hài_cốt người lính bởi " mình có gia_đình , vợ_con , còn họ nằm_xuống chỉ có ba vuông đất giữa rừng xa " - thượng_tá Hồ Trọng Bình - trưởng_đoàn qui_tập thuộc Bộ_chỉ_huy quân_sự Nghệ_An , nói .


Hai_mươi năm 1984 - 2004 anh đã trải qua mọi cực_khổ giữa vùng rừng các tỉnh Xiêng_Khoảng , Bô_Li_Khăm_Xay , Khăm_Muộn .


Ngày thứ ba hết gạo anh_em phải ăn rau tàu_bay và canh môn_thục .


Ngày thứ năm gặp cái lều nát của dân sơn_tràng thấy có mấy vắt cơm thừa treo lại ai cũng sáng mắt ra .


Những vắt cơm đã bốc mùi nhưng anh_em cứ chia nhau từng miếng nhỏ .


Khi ấy , Lực , chiến_sĩ ăn khoẻ nhất đội và làm khoẻ nhất đội , bỗng quị xuống .


" Em đói quá , bước không nổi nữa " - Lực hổn_hển nói .


Đội_trưởng Hồ Trọng Bình an_ủi Lực : " Mình cũng đói và anh_em ai cũng đói cả mà ! " .


Sau những giọt nước_mắt , cả đội lại xốc dậy luồn rừng đi tiếp ...


Hồ Trọng Bình chọn đường về đội qui_tập vì " tôi nhớ lần mình bị_thương , mấy anh_em nằm trong rừng hứa với nhau sau_này đứa nào sống thì cố đi tìm mộ anh_em mang về bằng được " .


Ngày cắt rừng , đêm đào hầm chui xuống ngủ vì nằm võng dễ bị phỉ rình bắn .


Năm 1999 , sau bốn ngày rời hậu_cứ đi khảo_sát khu_vực đồi Phu_Tà_Leo thuộc huyện Mường_Xây ( Xiêng_Khoảng ) , khi vừa đến chân đồi thì phía bên kia phỉ đã câu đạn sang .


Anh trấn_an : " Phỉ bắn để cảnh_báo nửa quả đồi bên kia là địa_bàn bất_khả_xâm_phạm của chúng " .


Đó là vùng rừng hết_sức khắc_nghiệt trong mùa khô .


Nước khan đến_nỗi sáng dậy người lính phải lấy khăn thấm từng giọt sương trên tàu lá chuối để lau mặt .


Muốn có nước uống thì phải tìm cây chuối vắt lấy nước .


Một tuần không tìm thấy ngôi mộ nào , anh_em đành quay về chân đồi đào hầm ngủ .


Hôm sau , một lưỡi xẻng của một đồng_đội bỗng chạm phải mấy viên đá khắc số 1 , 2 , 3 , anh nghi có mộ nên thắp hương khấn : " Nếu quả đây là nghĩa_trang liệt_sĩ thì anh_em tôi đã gặp phúc " .


Đêm ấy đội của anh cất bốc được 19 hài_cốt liệt_sĩ .


Hồ Trọng Bình nói : " Một dòng chữ liên_quan đến liệt_sĩ trong hồ_sơ đơn_vị chiến_đấu cũ , một di_vật trong hài_cốt liệt_sĩ giữa rừng xa hoặc một cuộc điện_thoại của người cựu_binh tận bên Lào đều là niềm thôi_thúc tôi mở hướng một chuyến đi tìm mộ " .


Nhưng rồi anh tìm ba ngày không thấy dấu_vết gì .


Ngày thứ tư , anh cho rải quân khắp suối bản Ang vẫn về tay_không .


Mọi người nghĩ lần này sẽ về sớm , riêng anh cả_quyết : " Tôi khả_nghi mô đất giống hình nửa ngôi mộ nằm sát con đường lầy_lội do xe_tải chạy qua " .


Nói xong anh quyết_định cho tiểu_đội đào lần cuối .


Hôm ấy tay đào đất mà " lòng hồi_hộp như lần đi đánh trận đầu " .


Mô đất đó chính là một ngôi mộ liệt_sĩ đang bị san bằng .


Từ mộ này anh căn ra tìm được 13 mộ khác nằm sâu 1 m dưới lòng_đường xe_tải .


Mỗi câu_chuyện của anh mang mỗi vẻ bất_ngờ đến lạ .


Mùa khô năm 2000 sau khi bốc xong mộ tại hai nghĩa_trang vùng rừng Xiêng_Khoảng , anh dẫn quân vào nghỉ tại bản Mon .


Một cụ_già 80 tuổi hỏi : " Các chú đã lấy mộ trong rừng tre chưa ? " .


Cụ kể : " Hồi ấy có lần tôi thấy bộ_đội dùng đòn tre khiêng tử_sĩ ra nghĩa_trang .


Khi lấp mộ xong mấy chú cắm hai đầu mộ hai đoạn tre để làm_dấu .


Bây_giờ hai đoạn tre đã trở_thành rừng tre rồi " .


Từ lời bà_cụ , anh chỉ_huy anh_em đào hàng chục bụi tre ken dày mới tìm thấy một mộ liệt_sĩ vô_danh .


Đây là giai_đoạn quyết_tử vì sau hơn 5.000 hài_cốt liệt_sĩ được chuyển về nghĩa_trang Việt - Lào tại huyện Anh_Sơn ( Nghệ_An ) thì phỏng còn hơn 7.000 phần_mộ liệt_sĩ nữa vẫn đang nằm sâu trong vùng phỉ Vàng Pao .


Đó là vùng rừng hiểm_trở không có lối mòn , muốn đi phải vượt nhiều triền núi cao .


Cuối năm 2000 anh dẫn quân vượt đỉnh Pu_Pả_Xây ( Xiêng_Khoảng ) cao 2.100 m trong thế vừa tránh phỉ vừa tránh hổ tấn_công .


Nhưng lên tới đỉnh không tìm thấy một ngôi mộ nào .


Bí_mật quay về hậu_cứ , anh vào dân bản để nắm lại thông_tin .


Lần này lên đến đỉnh anh cho quân dàn hàng ngang .


Sau phát_hiện một ụ đất nằm dưới gốc cây to , anh cho đào bật gốc cây để tìm .


Tên phỉ Xông Vàng ở bản Noọng_Hỏi , huyện Pa_Xay ( Xiêng_Khoảng ) từng lái_xe cho trùm phỉ Vàng Pao , người biết nhiều khu_vực có mộ liệt_sĩ .


Hồ Trọng Bình nhờ bí_thư huyện_uỷ huyện Pa_Xay vận_động Xông Vàng đi chỉ đường , nhưng sau một tháng ông bí_thư huyện_uỷ lắc_đầu : " Chịu thôi ông Bình ạ .


Nó nói chết nó cũng không chỉ đường đâu " .


Tình_thế buộc anh thâm_nhập bản của Xông Vàng ( bản có 98% số dân từng hoạt_động cho phỉ ) .


Ngày đầu tổ công_tác phải ngủ ngoài bản vì Xông Vàng chỉ_đạo dân kiên_quyết không cho vào .


Ngày thứ hai anh cùng anh_em làm vệ_sinh bản , tổ_chức khám sức_khoẻ cho dân , hướng_dẫn dân làm lúa_nước ...


Ngày thứ ba dân mời tổ công_tác vào bản ở .


Đợt đó 100 mộ trong rừng Loong_Chẹng do Xông Vàng dẫn đường được cất bốc , nâng tổng_số đến tháng 10-2004 lên tới 9.594 hài_cốt đã qui_tập về nước .


Nhiều lần bọn phỉ chôn mìn trên đường để phục_kích , cài bẫy , cản_trở đoàn qui_tập .


Không có kết_quả , chúng tức_tối treo giải " người nào bắt_sống hoặc tiêu_diệt được Hồ Trọng Bình sẽ được thưởng 20.000 USD " .


Hồ Trọng Bình kể : " Hồi nghe tin , chị Bun Phên , tỉnh_trưởng Xiêng_Khoảng ( nay là bộ_trưởng Bộ Giáo_dục Lào ) , gọi điện nói : " Nếu cần sẽ cho công_an bảo_vệ Bình " .


Từ đó mình phải thường_xuyên cải_trang khi làm tài_xế , khi làm lính , khi làm dân .


Xe cũng phải thay_đổi liên_tục năm biển số .


Mới_đây trong vai dân bản ngồi uống rượu với phỉ , tôi nghe bọn chúng kháo nhau : " Lạ thật , tên thì nghe , xe thì biết nhưng mặt_mũi lão Bình chưa ai thấy " .


Tôi nói bằng tiếng Lào : " Đúng ! Nghe nói có thằng_cha ấy thật nhưng chưa biết hắn là người hay là ma ... " .


Một thoáng buồn hiện rõ trên gương_mặt phong_sương của thượng_tá Bình khi anh nói : " Hầu_hết hài_cốt liệt_sĩ của ta được đưa về nước không có tên_tuổi , quê_quán " .


Có_lẽ từ trăn_trở này , nhiều hôm anh đóng cửa phòng để nghiên_cứu " tìm lý_lịch ngôi mộ " bằng cách phải xác_định lại những trận đánh lớn qua sơ_đồ và qua các cựu_chiến_binh của ta và Lào .


Anh đã có những chuyến đi vào các tỉnh phía Nam , ra tận sư_đoàn 316 ở Tuyên_Quang tìm được hàng chục vị_trí ngôi mộ .


Từ năm 2000 với cách làm này anh đã trả lại tên_tuổi , quê_quán cho 300 liệt_sĩ .


" Tiếc là mình làm quá muộn nên không trả lại được tên_tuổi cho các anh , nhiều lắm ! " - thượng_tá Bình nói .


Đứng trên đỉnh Lang_Bian nhìn xuống , người_ta mê_mẩn cảnh Dankia dưới kia .


110 năm trước , Yersin đã bàng_hoàng trước vẻ đẹp của vùng rừng_núi ấy , để rồi bừng lên ý_tưởng về một thành_phố nghỉ_dưỡng .


Nhưng rồi Đà_Lạt ra_đời lại không nằm ở Dankia , mà bên suối Lat ( hồ Xuân_Hương nay ) .


Vậy nên vùng_đất tuyệt đẹp kia vẫn mãi nằm lặng_lẽ , quyến_rũ , gọi mời ...


Sáng nay phóng xe_máy từ Cam_Ly vào Dankia bất_chợt tôi bàng_hoàng : một con đường sang_trọng , vút dài bóng_mượt , giữa một rìa phía tây trải xuống cánh cung đông_bắc còn gần như nguyên_sơ của thành_phố cao_nguyên đã hình_thành .


Nghe_đâu không dưới 50 tỉ đồng đã đổ xuống con đường suốt hai năm qua .


Ấy thế mà con đường sao vắng_lặng , hiếm bóng người , xe_cộ , tựa như " thoát_ly " khỏi thành_phố du_lịch này .


Điểm cuối của con đường là vùng sơn_thuỷ gần như trinh_nguyên mà ta có_thể nhìn thấy nó từ đỉnh cao hơn 1.900 m của dãy Lang_Bian .


Những năm đầu thập_kỉ 1990 , Tập_đoàn Natsteel , Jurong Environment Engineering , và LKN Management Service Pte của Singapore khi đặt_chân đến đây đã ... ngây_ngất , và thế_là dự_án " Dankia Resort " ( một dự_án đầu_tư du_lịch lớn với 706 triệu USD ) ra_đời ( liên_doanh với Công_ty Du_lịch Lâm_Đồng ) .


Dự_án du_lịch này muốn xây_dựng ở đây một " Đà_Lạt thứ hai " , một vùng nghỉ_dưỡng thượng_hạng trên thế_giới , trải ra trên diện_tích rộng tới 5.000 ha , với hệ_thống villa hàng trăm cái ẩn trong những mép rừng thông , khách_sạn năm sao , trung_tâm thương_mại , casino , sân golf thi_đấu quốc_tế , cáp treo , trường đua ngựa ...


Mọi người chờ_đợi hi_vọng về một " thành_phố thứ hai trên cao_nguyên Lang_Bian " ...


Nhưng rồi kinh_tế châu Á bị khủng_hoảng và ... thế_là " Dankia Resort " ... chết_đứng : nhà đầu_tư biệt_tăm , còn " nàng sơn_nữ " Dankia xinh_đẹp tiếp_tục " nhỡ_nhàng " .


Những người làm_vườn nằm ven con đường Cam_Ly đi Dankia hay Tùng_Lâm ( hai hướng đường vừa được mở nhưng đều tụ về vùng Dankia ) , rồi cả những người thả trâu hoang , chăn ngựa nói với tôi rằng đang có rất nhiều người đổ_xô vào mua đất ở gần đấy .


Khu Dankia - Suối Vàng thuộc địa_bàn thành_phố Đà_Lạt và huyện Lạc_Dương .


Toàn_bộ khu_vực này ( bao_gồm hồ Suối Vàng và hàng nghìn hecta rừng thông đặc_dụng , phòng_hộ xung_quanh ) đã được Chính_phủ cho phép xây_dựng quần_thể du_lịch cao_cấp lớn nhất VN với tổng vốn đầu_tư hơn 700 triệu USD .


Với kiểu " đón_đầu " dự_án , nhiều năm qua đã có rất nhiều người đến đây lấn_chiếm đất rừng trái_phép , mua_bán sang_nhượng đất lâm_nghiệp với mục_đích " đầu_cơ đất " với diện_tích lên đến hàng trăm hecta , trong đó có không ít người là cán_bộ các cấp của địa_phương .


Được biết , trước_đây do có nhiều " khó_khăn " nên việc thanh_tra , xử_lí những trường_hợp vi_phạm đã không được thực_hiện .


Phía bên trong của vùng rừng mênh_mông này bây_giờ người_ta có_thể dễ_dàng nhìn thấy những trang_trại đâm thủng đại ngàn .


Hàng chục trang_trại nằm rải_rác đây_đó trong khu_vực được gọi tên là Suối Cạn ( thuộc ban quản_lí rừng_phòng_hộ Sêrêpôk ) và nhiều lâm phận không tên khác .


Một_vài chủ trang_trại nói với tôi là đang rao bán những rẫy cà_phê , từ 1 - 3 ha , với giá 200 triệu đến hàng tỉ đồng có giấy chứng_nhận quyền sử_dụng đất do chính_quyền huyện Lạc_Dương cấp .


" Hầu_như tất_cả những người sở_hữu trang_trại ở đây đều là nhân_viên ban quản_lí rừng_phòng_hộ Sêrêpôk ! " - một người chủ trang_trại ở khu_vực Suối Cạn nói .


Cứ thế , dưới bóng thông ngàn , đây_đó những con đường bị ủi tung , đỏ_lòm đất bazan , những trang_trại ra_đời và tồn_tại ...


Cây cà_phê , cây hồng ... đang thách_đố cây thông .


" Trang_trại mà đã xuất_hiện thì làm_sao rừng yên ! " , ông Phạm Văn Án - chi_cục_trưởng Kiểm_lâm tỉnh Lâm_Đồng - đã từng nói vậy .


Dự_án " Dankia Resort " đóng_băng , nhưng giờ_đây trên đường vào " thành_phố Đà_Lạt 2 " của mơ_ước ấy , người_ta thấy những hàng_quán lố_nhố nhếch_nhác được dựng lên , những xe_du_lịch mang biển số Tp. HCM , Đồng_Nai , Vũng_Tàu , Tây_Nam_bộ đổ đến dày_đặc .


Ngay bên dưới hồ Dankia , một loạt những hàng_quán , lều , chòi , từ tranh tre đến gỗ thông , rồi gạch_đá , ximăng ... , từ tạm_bợ đến kiên_cố hối_hả xuất_hiện .


Ở đây người_ta tổ_chức cho thuê từ đồ cải_trang ( cho giống người Lạch để chụp hình ) , ngựa , thợ hình , phục_vụ ăn_nhậu , có quầy bán hàng đặc_sản , áo_quần , và cả ... du_thuyền để chữ " Dankia " cho sang ...


Và thế_là cái hồ giữ nhiệm_vụ cung_cấp nước_sạch cho cả TP Đà_Lạt , hằng ngày bao_nhiêu là phân ngựa , rác_rưởi thải xuống , rồi có cả mấy cái WC nằm chỉ cách mép nước vài mét nữa .


Lại một lần nữa , chính ban quản_lí rừng_phòng_hộ đầu nguồn Sêrêpôk đã " thả_cửa " cho sự hình_thành một khu du_lịch trời_ơi như_thế ...


Sáu năm trôi đi vắng lạnh kể từ ngày dự_án " Dankia Resort " được phê_duyệt , ở Lâm_Đồng dường_như người dân lơi dần để_ý đến nó , báo_chí cũng không còn say_sưa nhắc đến .


Nhưng đó_đây vẫn còn những người chú_tâm nhìn về Dankia , vẫn hi_vọng ...


Và mới_đây thôi , trong một cuộc họp tại phòng họp trung_tâm của UBND tỉnh Lâm_Đồng , tân bí_thư của Lâm_Đồng Nguyễn Văn Đẳng nói rằng Singapore vẫn tiếp_tục đeo_đuổi " Dankia Resort " , nhất_là khi họ nghe tin đường_cao_tốc Đà_Lạt - Dầu_Giây sắp mở , và phi_trường Liên_Khương nay đang " lên_đời " thành phi_trường quốc_tế .


Một buổi tối ở Khonkaen , đang ngồi ăn tối cùng mấy anh_em Việt_kiều ở đấy bỗng chuông điện_thoại_di_động của anh Hải ngồi trong bàn réo vang , đang nghe , gương_mặt anh chợt rạng_rỡ hẳn lên .


Anh thông_báo : " Bà_con dưới Mukdahan vừa gọi lên bảo rằng đợt này Muk có thêm hơn 100 người được nhập_tịch , chưa biết tất_cả tỉnh trong vùng có bao_nhiêu người được cấp ... " .


Vậy là ai cũng móc điện_thoại ra và gọi khắp nơi .


Anh Chiến - phụ_trách công_tác Việt_kiều ở toà Tổng_lãnh_sự Khonkaen - gọi về hỏi đại_sứ_quán ở Bangkok , rồi gọi sang Nakhon Phanom , người gọi lên UdonThani , người gọi về Sakon_Nakhon .


Hỏi ra mới hay rất nhiều bà_con người Việt suốt một đời người sống trên đất Thái thế nhưng vẫn chưa được nhập quốc_tịch Thái .


Không được đứng_tên mua_bán chuyển_nhượng đất_đai nhà_cửa , không có môn_bài kinh_doanh xuất_nhập_khẩu , và đáng lo nhất vẫn là chuyện con_cái không được vào đại_học hoặc nếu vào đại_học phải chịu một khoản học_phí như người nước_ngoài ( cao gấp năm lần so với người Thái ) và rất khó tìm được việc_làm tại các công_sở .


Bác Hoàng Minh Tâm cho biết ngày trước , những năm chưa được thông_thoáng trong quan_hệ hai nước , muốn cho con_em mình thuận_lợi trong tương_lai , khi sinh con nhiều nhà phải gửi con mình cho những bà_con đã được nhập quốc_tịch , mỗi người nhận giúp một đứa , vậy mới sinh ra chuyện trong một gia_đình mà mấy anh_em ruột mỗi người phải mang một họ khác nhau .


" Tôi được biết rằng trong thời_gian Bác Hồ của chúng_ta sống ở đây đã dạy cho người Thái cách_thức đánh_cá nước_ngọt hữu_hiệu , nhắc_nhở những người Thái gốc Việt tại đây phải luôn nhớ đến công_ơn của mảnh đất mà ta đang sống , đồng_thời luôn dạy rằng tình_cảm của hai dân_tộc Thái_Lan - VN được gắn_bó bởi con sông Mekong .


Sự đóng_góp và triết_lý của Bác Hồ đã giúp mối quan_hệ hai nước Thái_Lan - VN ngày_càng phát_triển hơn " .


( Trích diễn_văn tại lễ khánh_thành làng hữu_nghị Việt - Thái ở bản Nachock của Thủ_tướng Thái_Lan Thaksin Shinawatra ) .


Dĩ_nhiên bây_giờ tình_hình đã rất khác so với trước đây .


Một_số con_em sinh ra thuộc thế_hệ thứ ba , thứ tư trên đất Thái đã được cấp quốc_tịch Thái .


Phần_đông số chưa được nhập quốc_tịch là những người thuộc thế_hệ thứ nhất , thứ hai , những người đã suốt một đời nắng_mưa trên đất Thái vẫn đau_đáu vọng về cố xứ với giấc mơ được hôn nắm đất quê_nhà .


Có một người Thái lại hiểu rõ tâm_nguyện , nỗi_lòng của những Việt_kiều , bà là tiến_sĩ Thăndzathip Siphanar , công_tác tại Viện Giáo_dục châu Á thuộc Đại_học Chulalongkorn ( Bangkok ) .


Chính bà đã viết rất tâm_huyết một bài dài gần 3.000 từ trên tờ Matichon ( Dân_Nguyện ) của Thái cách đây tròn một năm ( số ra ngày 4-12-2003 ) - một ngày trước khi khai_mạc Sea_Games 22 tại Hà_Nội , dưới tựa đề " Từ SEA Games VN đến người Việt tản_cư - một tiềm_năng đang bị bỏ_qua ! " .


Bài báo viết : " Người VN tản_cư đều trông_ngóng mỏi_mòn với chính_phủ về những lá đơn của họ .


Họ đệ đơn quá lâu , chính_phủ xem_xét quá chậm_trễ nên có người khi nhận được giấy_phép thì đã quá già_yếu , có người lâm trọng_bệnh sắp qua_đời và cũng có người đã chết .


Việc được cấp phép trong hoàn_cảnh như vậy chỉ làm những người đang sống và con_cháu thêm đau_khổ .


Chính vì_thế mà nhiều trường_hợp có giấy_phép nhưng không ai đến nhận .


Điều này cũng nói lên sự xét_duyệt của cấp trên đã quá lâu đến thế_nào " .


Tiến_sĩ Thăndzathip Siphanar cũng nhấn_mạnh đến tiềm_năng của cộng_đồng người Việt ở đông bắc Thái : " Nếu chính_phủ nhập quốc_tịch Thái cho những người Việt này , không chỉ họ được lợi mà ngược_lại chính_phủ cũng sẽ nhận được từ họ những cống_hiến to_lớn cho đất_nước Thái_Lan bởi họ là những người có năng_lực .


Phải thừa_nhận người Việt ở đây là những người cần_cù siêng_năng , chịu_khó và giàu lòng nhẫn_nại ...


Ở vùng đông bắc Thái có nhiều mảnh đất khô_cằn đã được họ khai_phá và làm cho vùng_đất ấy trở_nên trù_phú xanh_tươi .


Nếu không tin cứ thử đến xem trang_trại trồng cam ở UdonThani ( trang_trại này của anh Nguyễn Văn Tấn , một Việt_kiều ở Udon - NV ) rộng cả ngàn hecta .


Không chỉ là nơi trồng_trọt mà đây còn là nơi nghiên_cứu , thực_tập cho các nhà_nông và không ít người là kỹ_sư nông_nghiệp " .


Nhiều người ở Thái không hiểu hết ý_nghĩa và giá_trị của việc nhập quốc_tịch quan_trọng đến mức nào đối_với các Việt_kiều , nhất_là những người có độ tuổi 60 - 70 .


Nó quan_trọng ở chỗ : khi có được quốc_tịch thì người Việt ở Thái mới có quyền làm hộ_chiếu để được về thăm Tổ_quốc , quê_hương , thăm ông_bà tổ_tiên .


Về thăm cố_hương chính là giấc mơ một đời người của rất nhiều người Việt ở miền đông bắc Thái_Lan !


Vùng đông bắc Thái gồm 19 tỉnh , thành_phố trên tổng_số 76 tỉnh_thành của Thái với khoảng 20 triệu dân ( chiếm gần 1/3 dân_số Thái ) .


Người Việt sinh_sống ở 17 / 19 tỉnh vùng này , có thời_điểm lên đến 10 vạn người ( những năm 1946 - 1953 ) .


Từ năm 1960 - 1964 đã có nhiều chuyến hồi_hương của Việt_kiều với cả vạn người .


Hơn nửa thế_kỷ qua có thêm nhiều người đi sang một_số nước khác .


Hiện_nay cộng_đồng người Việt tại đông bắc Thái có khoảng 5 vạn người , tập_trung nhiều nhất ở các tỉnh Nakhon Phanom , Mukdahan , Khonkaen , Noong Khai , Sakon Nakhon , Udonthani , Phichit , Kalaxin ...


Tỉnh đông nhất có đến 6.000 - 7.000 người , tỉnh ít cũng 1.000 người .


Khác với các cộng_đồng người Hoa , người Lào ... , Việt_kiều ở đây , ngoài nghề nông thường là chủ các tiệm cơ_khí , điện_máy ... bởi tay_nghề cao .


Một số khác kinh_doanh trong các ngành chế_biến lương_thực thực_phẩm với các nhà_máy xay_xát lúa gạo , chế_biến bánh_phở , mở các điền_trang trồng cây ăn quả , chăn_nuôi ...


Trước đây do vấn_đề khó_khăn trong nhập quốc_tịch nên nhiều con_em người Việt không được học lên đại_học , nhưng hiện_nay với chính_sách cởi_mở hơn của nhà_nước Thái , nhiều sinh_viên gốc Việt đang học tại các đại_học Thái , khá nhiều người còn được học_bổng đi du_học ở nước_ngoài .


Hôm dự đám_tang một Việt_kiều ở Mukdahan , thật bất_ngờ khi chúng_tôi thấy một chiếc xe pick-up với hệ_thống loa trên nóc xe chạy đến đậu trước cổng chùa Diệu_Giác .


Một người phụ_nữ dáng hoạt_bát vào gặp mấy anh_em ở Hội Việt_kiều Muk , sau đấy anh Vinh và anh Hải nói cho tôi biết người phụ_nữ ấy là bà Vosabuly Sausirileun , người của Đảng Xat Thai , đang là ứng_viên đại_biểu Quốc_hội Thái_Lan nhiệm_kỳ tới .


Bà biết hôm_nay ở đây tập_trung đông người Việt nên tranh_thủ đến vận_động tranh_cử .


Vậy_là nhân buổi lễ tang của người Việt , bà Vosabuly đã có một buổi vận_động cử_tri thật ấn_tượng mà theo anh Hải dịch lại cho chúng_tôi nghe mục_tiêu , chương_trình mà bà đưa ra vẫn là sẽ vận_động việc cấp quốc_tịch cho Việt_kiều .


Bây_giờ quốc_tịch đang là vấn_đề rất dễ chiếm cảm_tình ( và lá phiếu ) của cộng_đồng Việt_kiều ở đây .


Có_thể nói cuộc họp nội_các chung giữa hai chính_phủ Việt - Thái tại Đà_Nẵng và Nakhon Phanom hồi tháng 2-2004 đã mở ra một triển_vọng tốt_đẹp chưa từng có cho quan_hệ hai nước , đặc_biệt là vấn_đề nhập_tịch của bà_con Việt_kiều .


Hôm khánh_thành làng Hữu_nghị Việt - Thái ở bản Nachock , Thủ_tướng Thái_Lan , ngài Thaksin Shinawatra , cũng đã nhấn_mạnh trong bài diễn_văn rằng : " Tôi đã được nghe ngài Thủ_tướng Phan Văn Khải nói rằng nhiều người Thái gốc Việt lớn_tuổi sinh_sống tại đây qua nhiều thế_hệ , đã có con_cháu nhưng vẫn chưa có giấy_tờ hợp_pháp , tôi hứa sẽ chỉ_thị và thúc_đẩy Bộ Nội_vụ và chính_quyền địa_phương sớm cấp giấy_tờ cho những người dân này để họ có dịp được về thăm quê_hương " .


Ngay sau đó một cuộc họp về việc cấp quốc_tịch cho Việt_kiều đã được khẩn_trương tiến_hành với sự có_mặt của các tỉnh_trưởng trong vùng đông bắc Thái .


Chưa đầy ba tuần sau , ngày 12 - 3 - 2004 tại hội_trường Trường Đại_học Sư_phạm tỉnh Nakhon Phanom , đại_diện chính_quyền Thái_Lan , Thứ_trưởng Bộ Nội_vụ Pramuan Ruchanaserre đã trao quốc_tịch cho 572 người Việt thuộc thế_hệ sinh_trưởng ở Thái hiện đang cư_trú tại các tỉnh vùng đông bắc Thái .


Tại buổi lễ này đại_diện chính_quyền cũng cho biết sẽ có những đợt trao quốc_tịch tiếp để giải_quyết dứt_điểm hàng ngàn hồ_sơ xin cấp quốc_tịch Thái_Lan của người Việt đã nộp cơ_quan_chức_năng .


Khi chúng_tôi đến thăm làng Hữu_nghị Việt - Thái ở bản Nachock , nhiều người dân vẫn còn náo_nức nhớ lại phút_giây hạnh_phúc khi thấy cờ Tổ_quốc và cờ Thái_Lan treo rợp đường Nakhon Phanom , chưa bao_giờ họ tự_hào và hãnh_diện như thế khi thủ_tướng hai nước cắt băng khánh_thành ngôi làng hữu_nghị .


Từ giờ_phút ấy , nhất_là sau lời hứa của Thủ_tướng Thaksin Shinawatra với vấn_đề cấp quốc_tịch , đường về thăm cố_hương của những người Việt cao_niên không còn quá xa_vời .


Và cùng với việc mở ra quan_hệ gần_gũi và thắm_thiết giữa hai nước , đường về cố_hương càng gần hơn vì với xa_lộ xuyên Á , con đường hành_lang kinh_tế đông tây đang rút ngắn khoảng_cách quan_san từ miền Isan về đất Việt ...


Chúng_tôi đến cù_lao Tân_Lộc , Thốt_Nốt , TP Cần_Thơ gặp thợ lặn Nguyễn Văn Mộng , người được mệnh_danh " thuỷ_thần " đất cù_lao .


Trong căn nhà vách lá ven sông gió thổi lồng_lộng , anh Mộng nói : " Gọi vậy chứ đâu ai rõ cái sống cái chết của nghề này , khốn_khổ lắm cái đời lặn thuê ! " ...


Cách đây 30 năm , cha anh Mộng - ông Nguyễn Văn Mười - là thợ lặn có tiếng ở doi đất cù_lao Tân_Lộc này .


Ông Mười là một dân chài nghèo , ai kêu gì ông lặn đó , khi thì lặn mò đồng_hồ , vàng_bạc , khi thì mò xác xuồng , tàu ghe , máy_móc bị đắm .


Năm anh Mộng 18 tuổi , ông Mười bắt_đầu cho con xuống sông sống với cái nghề đầy bất_trắc này .


Anh Mộng nói : " Đội lặn thuê của tôi gồm sáu người , toàn người_thân không à , thằng Hùng là em tôi , thằng Lâm là em cô cậu , mấy đứa còn lại là cháu " .


Theo anh Mộng , thường tai_nạn chìm ghe hay xảy ra ở các vàm , doi nơi nước chảy xiết băng_băng .


Có năm tại đây đội của anh đã lặn hàng chục vụ , lúc mò máy động_cơ , lúc trục ghe .


" Ai kêu gì cũng lặn - anh Mộng nói - có những vụ chỉ trả 50.000 - 100.000 đồng để mò cái máy , xác ghe mục chúng_tôi vẫn làm " .


Năm nay 47 tuổi với trên 29 năm lặn thuê nhưng cánh thợ lặn anh Mộng vẫn nghèo như thời cha , chú .


Anh thú_nhận cánh thợ anh không nổi như cánh thợ lặn Lê Văn Voi ( TP Long_Xuyên , An_Giang ) chuyên lặn mò ghe chở đá bị chìm ; hay như cánh thợ lặn chuyên trục sà_lan , lựu_đạn , xác người ở xóm Chài , xóm Đáy .


Họ nổi_danh tới nỗi nhiều ghe chìm ở tận biển Đại_Ngãi , Sóc_Trăng cũng phải tới tìm ...


Chúng_tôi đến xóm Chài ( phường Hưng_Phú , quận Cái_Răng , TP Cần_Thơ ) tìm nhóm lặn thuê của anh Chương Ngọc Dương .


Nhóm anh Dương có khoảng 30 người , ngoài máy_móc các anh còn có cả bộ_đồ người_nhái .


Chị Nhung , vợ anh Dương , cho biết : " Ảnh đi lặn tuốt ngoài biển trục chiếc sà_lan 500 tấn mấy ngày rồi " .


Nghe nói chiếc sà_lan nặng bị chìm này là chiếc thứ năm mà nhóm anh Dương đã thực_hiện trong năm nay .


Chị khoe : " Cha chồng tôi là ông Ba Bạc lặn nức_tiếng xóm này nghe cô !


Tàu sắt chìm , sà_lan nặng tới đâu ổng cũng làm nổi lên hết .


Chồng tôi là đệ_tử cưng của ổng đó , ảnh cũng đã vớt cả trăm chiếc sà_lan rồi chứ không ít " .


Chị Nhung kể lại : " Năm 2001 , biết có một chiếc tàu của Pháp bị chìm ngay sông Hậu tại xóm Chài , anh Dương đã lặn mò với tiền thuê gần 100 triệu đồng .


Chiếc tàu đó bị vùi sâu mấy chục thước dưới lòng đất khiến không ít thợ lặn bó_tay .


Đúng ba tháng sau anh Dương mới lôi nó lên được , cả khúc sông người_ta coi đông_nghẹt .


Chiếc tàu to_đùng hơn cả chiếc du_thuyền Ninh_Kiều bên kia nữa " .


Ở xóm Đáy , chúng_tôi gặp ông Ba Dung ( tức Nguyễn Văn Dung , sinh năm 1936 , P. Hưng_Phú , Q. Cái_Răng , TP Cần_Thơ ) , người thợ lặn duy_nhất ở miền Tây được bộ_đội công_binh mời đi lặn mò lựu_đạn ở kênh Vĩnh_Tế , An_Giang .


Có_lẽ ông cũng là người thợ lặn già_nua còn đeo_bám cái nghề hạ_bạc này !


Trên căn nhà_sàn ngó ra sông Hậu lồng_lộng gió , ông Ba Dung trầm_ngâm : " Đời ta lênh_đênh khổ theo sông_nước con ôi .


Sông Hậu , sông Tiền này nơi đâu mà ta không chạm tới đáy , chỗ sâu chỗ cạn .


Khi nào sông hiền , lúc_nào " trở_chứng " ta đều nắm làu_làu như tâm_tính từng đứa con mình " .


Ký_ức thời trai_trẻ ngang_dọc sông_hồ của ông cứ miên_man hiện về theo những con sông cồn_cào chảy xiết .


Ngày đó ông Ba Dung là chàng trai cô_khổ ở xóm Đáy phải nương mình theo đáy sông Hậu mà sống .


Những cọc sắt nhọn nằm vật_vờ , những xác tàu mục_rữa , những thanh sắt hoen_gỉ là đống phế_liệu cho ông chén_cơm_manh_áo .


Bộ_đội mời ta đi lên kênh Vĩnh_Tế mò lựu_đạn ta cũng đi , rồi phao tín_hiệu bị trôi , pôngtông bến phà Hậu_Giang bị hư_hao gì ta cũng có_mặt ... " .


Hiện_giờ cụm phà Hậu_Giang , các xí_nghiệp cơ_khí đóng tàu , ban quản_lý đường_sông vẫn tiếp_tục ký hợp_đồng với ông để kiểm_tra độ mòn của giàn trụ chống bến phà , bảo_quản phao cứu_hộ ghe tàu sà_lan ...


Nước sông khi lớn khi ròng , khi trong khi đục , nhưng người lặn thuê cả đời cứ đói_nghèo quanh_năm .


Nghe họ kể mới hiểu tại_sao nghề lặn thuê cứ cha_truyền_con_nối , anh_em thân_tộc kết_đoàn đi lặn chung : " Nghề này bạc_bẽo lắm , ai không đất_cát , vốn_liếng mới mang nghề này vào thân .


Ăn của sông không dễ bao_giờ , đáy sông tối đen mờ_mịt , nước lạnh căm_căm .


Ai khoẻ lắm theo nghề chỉ vài năm là cũng phải biết ... mùi , tai không thối cũng bị ù , tức ngực , khó thở .


Trên bờ sơ_sẩy mình có_thể cứu kịp chứ dưới đáy sông thì ... " .


Cho tới bây_giờ anh Mộng vẫn không quên những cái chết thảm của những người bạn lặn : " Anh Luận lặn mò máy động_cơ thuỷ , có_lẽ khi trục máy anh không ngờ đất nền là đất sình nên khi nâng máy lên anh đã mất đà lún chân , bị sình kéo lút xuống đáy khiến ống dẫn khí bị tuột khỏi miệng , anh giật dây cầu_cứu nhưng không kịp nữa ...


Anh Tuấn đang lặn mò ghe ở Chợ Vàm , dây câu bị vướng vào bánh_lái của một chiếc ghe lớn chạy ngang .


Và anh đã bị kéo phăng bay lên khỏi mặt_nước đập đầu vào bánh_lái ... " .


Chuyện tử_vong , tai_hoạ lòng_sông nhắc tới thợ lặn nào mà không ngao_ngán !


Như chị Nhung khi vui_miệng đề_cập đến chuyện anh Dương vớt tàu Pháp lại trở về với nỗi lo : " Lặn sông nguy_hiểm lắm cô , anh Dương may_mắn trị kịp_thời nên không bị hư bàn_tay phải .


Số_là lặn mò sà_lan anh bị thanh sắt hoen_gỉ đâm vào .


Tưởng là vết_thương nhẹ nên ảnh không để_ý , tới chừng nó hành đau nhức ảnh mới phát hoảng , cả tháng trời chạy thầy tốn bạc triệu ... " .


Ông Ba Dung thì nói giọng buồn_buồn : " Nghề này bạc lắm con ơi , không có_hậu chút nào ... " .


Cái chết của anh Hoàng - con_nuôi ông , một tay lặn thuê cự_phách - đã để lại mãi trong ông nỗi đau của người thợ lặn .


Ông Ba Dung có bốn đứa con trai , cả đời ngang_dọc sông_nước , sống nhờ đáy sông .


Ông ráng hết_hơi mới lo được cái nhà lá cho ba thế_hệ với gần chục người có được chỗ chui_ra_chui_vào .


Ông cũng toan_tính , cũng bao đêm mất_ngủ khi mang nỗi đau không thay_đổi được đời sông , đời người .


" Con ta hai đứa là Hoàng Em và Thiện cũng theo nghề lặn .


Ta lo rồi_đây hai đứa nó sẽ khổ như ta ... " .


Ông lại thở_dài , tiếng thở buồn_buồn nghe âm_ỉ như tiếng sóng vọng từ đáy sông !


Xong cái đận học_hành ấy , xe lại chở anh Đặng Văn Thanh về 83 Lý Nam Đế .


Anh Thanh kể : " Nằm chờ ở Lý Nam Đế khoảng một tuần , một hôm anh Đoàn Hồng Phước cho gọi tôi lên cùng 12 người nữa , tất_cả đều là đảng_viên , toàn người Khu 5 , Khu 8 và Khu 9 , đều lớn_tuổi hơn tôi .


Anh Phước nói : - Đã đến lúc chuẩn_bị lên_đường .


13 đồng_chí thành một đội , một chi_bộ .


Ngày hôm sau có một đồng_chí người gầy , cao , về sau tôi mới biết là đồng_chí Nguyễn Văn Vịnh , chủ_nhiệm Ban Thống_nhất trung_ương , đến liên_hoan chia_tay , rồi chúng_tôi được chở xuống Đồ_Sơn , vào thẳng khu_vực cấm ở Pagodon và được nhận tàu .


Người_ta gọi đơn_vị chúng_tôi là " đơn_vị tàu không số " .


Thật_ra thì các tàu đều có số_hiệu chính_thức riêng của mình , ghi rõ trong sổ_sách mật của đơn_vị nhưng không ghi trên thân tàu .


Còn trên thân tàu thì ghi số_hiệu giả , thường_xuyên thay_đổi .


Chúng_tôi mang theo đầy_đủ các loại sơn , đến mỗi vùng_biển lại sơn lại số_hiệu giống như các con tàu đánh_cá ở những vùng_biển ấy .


Riêng về mục tàu_bè của chúng_tôi cũng là cả một câu_chuyện lịch_sử khá dài .


Chiếc đầu_tiên chở được 15 tấn vũ_khí vào Nam chính là chiếc ghe_lưới Bạc_Liêu do đồng_chí Bông Văn Dĩa mang ra trong chuyến dò_tìm đường ra Bắc báo_cáo .


Chiếc ấy đồng_chí Dĩa để lại ở Quảng_Bình , đã hư nát nhiều .


Bấy_giờ còn một chiếc ghe_lưới tương_tự như vậy nữa do các anh ở Trà_Vinh đem ra .


Trong khi đó xưởng đóng tàu 1 Hải_Phòng được lệnh gấp_rút đóng bốn tàu gỗ lớn hơn , trọng_tải trên 30 tấn , có buồm kết_hợp với máy_đẩy , đặc_biệt máy_đẩy phải là loại máy_đẩy của Mỹ chứ không dùng loại của xã_hội_chủ_nghĩa .


Vỏ tàu toàn gỗ tốt : sến , trai , dền_dền , chịu_đựng được sóng to giữa biển lớn ; còn máy_đẩy thì anh_em đi sục tìm khắp nơi , thậm_chí có cả chỉ_thị của thủ_tướng chính_phủ huy_động tất_cả cơ_sở , cuối_cùng mới tìm được một máy Grey Marin của Mỹ 220 sức_ngựa , lắp cho một chiếc .


Ba chiếc còn lại đành phải lắp máy Suda của Tiệp_Khắc , có dáng_dấp hơi giống máy các nước phương_Tây sản_xuất .


Chiếc tàu gỗ thứ nhất do đồng_chí Bông Văn Dĩa chỉ_huy xuất_phát từ bến Đồ_Sơn ngày 8-4-1962 , đến bến Đầm_Chim , Cà_Mau ngày 18-4-1962 .


Như vậy tàu chúng_tôi được nhận là chiếc tàu gỗ thứ hai .


Chúng_tôi 13 anh_em đến Pagodon Đồ_Sơn , xuống xem tàu rồi lên bờ nghỉ_ngơi , tiếp_tục ăn_uống bồi_dưỡng , không phải làm gì cả .


Đêm đến mới bắt_đầu chuyển hàng xuống tàu , nhưng không phải chúng_tôi chuyển mà toàn là cán_bộ , khoảng hơn chục người , cấp đại_tá , có cả tướng .


Chuyển suốt một đêm mới được hơn nửa tàu .


Mờ sáng tàu phải chạy vào núp kín trong một gành đá , tối hôm sau mới trở_lại bến , lại tiếp_tục chuyển .


Cái nghề này là vậy , chúng_tôi ra đi bao_giờ cũng đúng giữa mùa gió đông_bắc , như vậy thuận_gió_thuận_nước , lại biển động sóng lớn , việc tuần_tra của địch trên biển có phần sơ_hở hơn .


Chúng_tôi nhằm hướng đảo Hải_Nam chạy thẳng ra , càng ra khơi sóng càng to , gió càng lớn .


Anh_em chúng_tôi toàn là dân_chài , làm_ăn trên biển đã dạn_dày , lần này say sóng nhừ_tử gần hết , mửa mật xanh mật vàng , có anh còn mửa ra cả máu .


Ra khỏi đảo Hải_Nam 100 hải_lý thì máy hỏng .


Loay_hoay sửa mãi , được một lúc lại hỏng .


Tàu rất khẳm , chúng_tôi họp cấp_uỷ , bàn đi tính lại mãi , cuối_cùng quyết_định quay trở lại ...


Vẫn sóng to gió lớn đến_nỗi không nấu được cơm , chúng_tôi phải ăn bánh_đa thay cơm .


Hai ngày hai đêm , vừa qua khỏi vĩ_tuyến 17 thì máy vô_tuyến_điện bị hỏng .


Chúng_tôi họp_bàn quyết_định không trở_lại nữa , cứ vượt sóng mà đi .


Sóng lớn phủ hai bên , tàu chúng_tôi trông như một chiếc tàu_ngầm ...


Đến đêm sau thì thấy có một ngọn đèn_pha , cách chừng 8 hải_lý .


Pha Vũng_Tàu chớp ba , từ ngày ở nhà tôi đã thuộc .


Vậy là phải nhanh_chóng chuyển_hướng ngay ...


Đến 11 g trưa thì chúng_tôi bắt được bờ , một dải xanh mờ_nhạt ở chân_trời phía tây .


Mừng quá , chúng_tôi cứ bắt bờ xuôi dần xuống .


Tới ngang Rạch_Gốc thì kéo cờ ám_hiệu : một cờ đen , một cờ trắng , hình_vuông , theo kiểu cờ ghe đánh_cá của đồng_bào .


Một lúc sau có ba ghe máy cũng kiểu cờ đen trắng từ trong bờ chạy ra .


Tất_cả chúng_tôi đều ùa lên boong tàu , reo to : Ta đây rồi !


Ba chiếc ghe máy dẫn tàu chúng_tôi vào cửa , theo những đường lạch quanh_co và luồn thẳng vào rạch có vòm đước kín bưng .


Tôi chưa kịp bước lên bờ thì một người thấp đậm , béo khoẻ , mặt tròn chạy thẳng xuống tàu ôm_chầm lấy tôi : Hoan_hô !


Đấy là lần đầu_tiên tôi gặp đồng_chí Bông Văn Dĩa .


Đồng_chí Bông Văn Dĩa lúc này đã về phụ_trách bến , cùng với đồng_chí Tư Mau .


Dần_dà tôi mới hiểu ra : các anh đã tổ_chức cả một hệ_thống bến đón liên_hoàn từ mạn Trà_Vinh , Sóc_Trăng xuống đến tận mũi Cà_Mau , chặt_chẽ , qui_mô do một đơn_vị lớn lấy tên là Đoàn 962 phụ_trách .


Anh Dĩa kéo chúng_tôi lên bờ , khui bia , rượu Rồng_Xanh liên_hoan mừng thắng_lợi , sò_huyết Cà_Mau ngon nổi_tiếng cứ luộc từng thúng mà ăn .


Bến được tổ_chức rất qui_củ , có khu nghỉ riêng cho thuỷ_thủ , có bệnh_xá , kho vũ_khí , kho lương_thực , có bảo_vệ vòng trong vòng ngoài vững_vàng .


Lúc này địch mở chiến_dịch " Tình_thương " lùng ráp vũng Đất_Mũi .


Khu_uỷ tăng_cường một tiểu_đoàn xuống , đánh một_số trận , giữ vững khu căn_cứ .


Tiểu_đoàn này được lệnh phải bảo_vệ chiếc tàu của chúng_tôi bằng bất_cứ giá nào , nhất_quyết không cho địch đến gần và phát_hiện .


Chúng_tôi sống rất thoải_mái , chỉ có hai điều hạn_chế : thiếu nước_ngọt ( chúng_tôi là thuỷ_thủ từ miền Bắc vào được ưu_tiên phát mỗi ngày 10 lít nước_ngọt , còn anh_em tại chỗ chỉ được 1 lít ) .


Tuyệt_đối không ai được bước chân ra khỏi khu căn_cứ .


Mỗi người chỉ được biết công_việc của mình , chỉ ở trong khu_vực của mình , không được lân_la sang các khu_vực khác .


Bấy_giờ cả một vùng rừng khá rộng từ Rạch_Gốc đến Đất_Mũi ở cuối chót Năm_Căn thực_tế thành một khu cấm_địa hết_sức nghiêm_ngặt , là một khu_vực bến đón và kho vũ_khí bí_mật lớn của ta .


Hình_như kẻ địch có đánh_hơi , nghi_ngờ , nhưng không tài nào mon_men đến được .


Dân trong vùng này thưa và toàn là cơ_sở lâu năm , tuyệt_đối trung_thành với cách_mạng .


Nghe nói đôi_khi có người ở bên ngoài vô_tình đi lọt vào vùng này liền bị lưới canh_phòng bí_mật của anh_em giữ lại và từ đó bắt_buộc phải ở lại đây , phân_công phục_vụ trong một bộ_phận nào đấy cho đến hết chiến_tranh .


Cuộc_sống trong khu căn_cứ này nghiêm_ngặt là thế , nhưng cũng không phải là khô_khan đâu .


Thậm_chí còn có cả chuyện yêu_đương , cưới vợ , gả chồng , sinh con đẻ cái nữa .


Một thế_giới kỳ_lạ trong rừng đước âm_u , bí_hiểm ... " .


Anh Thanh còn đi nhiều chuyến nữa , vào Bến_Tre , Trà_Vinh , Bà_Rịa … không phải bằng tàu gỗ mà bằng những con tàu sắt trọng_tải 100 tấn .


Trên những con tàu không số ấy , cậu bé mồ_côi thất_học ngày nào đã trở_thành anh_hùng quân_đội .


Cũng như anh , ở Trà_Vinh có một người cũng được tuyên_dương anh_hùng .


Cuộc chiến_đấu trên biển của thuyền_trưởng Hồ Đức Thắng sách đã ghi ; nhưng sử_sách nào sẽ ghi lại cuộc chiến_đấu âm_thầm của người vợ , chiến_đấu trong đơn_độc và tủi_nhục ...


Tuy_nhiên , gần đây Tân_Lộc còn có tên gọi mới : " Đảo Đài_Loan " .


Cũng đúng , bởi vài năm nay , Tân_Lộc trở_thành một trong những xã ở đồng_bằng sông Cửu_Long có đông người lấy chồng ngoại .


Không cần lật sổ_tay , chị Nguyễn Thị Huệ , Chủ_tịch Hội Phụ_nữ xã thuộc nằm lòng từng ấp , từng gia_đình … có người lấy chồng Đài_Loan .


Mỗi người mỗi hoàn_cảnh , nhưng phần_lớn có một điểm chung là " nghèo " , lấy chồng ngoại để mong đổi_đời , giúp gia_đình vượt qua khó_khăn .


Trong căn nhà tường vừa mới cất , rộng_rãi và thoáng mát với những tiện_nghi chẳng thua gì nhà ở thị_thành , chị Nguyễn Thị Thu Kiều , chủ nhà , khoe với chúng_tôi : Trước đây , gia_đình sống nhờ vào mấy công ruộng , cả nhà có đến 9 nhân_khẩu .


Làm xong mùa vụ , quay qua quay lại thiếu trước hụt sau .


Những lúc túng_thiếu phải đi hỏi nợ , cứ vậy ngày qua ngày , nợ mẹ đẻ nợ con , 7 công đất ruộng lần_lượt mang ra bán , không trả đủ .


Cùng đường , đành gả con " xa xứ " với hy_vọng nhỏ_nhoi còn lại .


Nói đến đây , chị Kiều ươn_ướt nước_mắt : " Năm đó ( 1998 ) có biết gì đâu , chỉ nghe người ta nói lấy chồng Đài_Loan được nhiều tiền , họ cưng con gái lắm … nhưng tui nửa_tin_nửa_ngờ .


Chồng tôi cằn_nhằn , gả con xa mà không biết mặt_mày bên chồng thế_nào , về bển làm_sao sống .


Gả đi thì dễ , nhưng biết bao_giờ nó về …


Gần 2 tháng , con điện về cho biết , chồng đi làm tài_xế , nhà chồng thương nó lắm … tui mới bớt lo " .


Từ ngày gả con đến nay , chị Kiều được " báo_hiếu " gần 400 triệu đồng .


Ngoài việc cất nhà , số vốn còn lại chị mở đại_lý buôn_bán vật_liệu xây_dựng , mỗi tháng lời khoảng 2 triệu đồng .


Cả nhà dư sống , không còn trông_chờ " tiền ngoại " .


Đến ấp Trường_Thọ , chúng_tôi nghe nhiều người khen tính cần_cù của vợ_chồng ông Bảy Nhát .


Mặc_dù đã hơn 55 tuổi , nhưng suốt ngày ông " đeo " miết hầm cá rộng gần 3.000 m² .


Ông bảo : " Cách nay 4 năm , nghèo_rớt_mồng_tơi , nợ_nần tùm_lum không dám ra đường .


May nhờ gả con sang Đài_Loan , nó khéo ăn khéo ở nên được bên chồng thương .


Bây_giờ thoát nghèo rồi , cuộc_sống khá lên cũng nhờ con .


Thương con vất_vả xứ người , bao_nhiêu tiền gởi về , tui tính chi_ly phải sử_dụng cho ý_nghĩa .


Cất nhà xong là tui mua đất đào ao nuôi cá , ngoài_ra đầu_tư gần 100 triệu đồng mua ghe_máy đi chở cát mướn kiếm sống hàng ngày " .


Nhiều hộ đầu_tư vốn mua đất , vườn , lập cơ_sở làm_ăn tạo cuộc_sống ổn_định ...


Nhiều người bảo " con gái cù_lao Tân_Lộc rất xinh " , thoạt_đầu , tôi cũng chưa tin .


Nhưng khi đến nơi và chứng_kiến những thiếu_nữ Tân_Lộc mới thấy xao lòng .


Một_số người sống lâu năm cho_biết , dù không nổi_tiếng bằng gái Nha_Mân ( Đồng_Tháp ) , hay Cái_Mơn ( Bến_Tre ) , nhưng xứ cù_lao Tân_Lộc cũng có nhiều thiếu_nữ tuyệt_sắc .


Có người cho rằng , nhờ phong_thổ cù_lao ngọt_mát , nhiều vườn cây bao_bọc nên con gái ở đây có nước da trắng và rất xinh .


Chị Nguyễn Thị Huệ , Chủ_tịch Hội Phụ_nữ xã Tân_Lộc , luyến_tiếc : " Từ khi có phong_trào lấy chồng ngoại , mấy " ông " Đài_Loan nườm_nượp về đây " ẵm " hết những dĩa " mứt_gừng " .


Hàng trăm thiếu_nữ tuổi mới mười_tám , đôi_mươi , nhan_sắc tuyệt_vời , đã lấy chồng xa xứ và không hẹn ngày về .


Mấy năm qua , Tân_Lộc chỉ " xuất " một chiều .


Đưa người đẹp đi , mà không được nhận về , chỉ bù lại là những đồng_tiền ngoại giúp nhiều gia_đình khá lên .


Thật_ra , ban_đầu nhiều người ở Tân_Lộc đã lên_án , thậm_chí tỏ ra " dị_ứng " với những gia_đình cho con lấy chồng Đài_Loan .


Hồi đầu năm , người dân ấp Trường_Thọ không hiểu sao anh T. ( 23 tuổi ) , buồn_bã bỏ Tân_Lộc sang Đồng_Tháp học sửa xe gắn máy .


Sau khi T. đi rồi , nhiều người mới té ngửa ra chuyện tình giữa anh và cô Q. ( 20 tuổi ) lỡ_dở .


Cách nay 4 năm , lúc Q. còn học cấp 3 , mối tình giữa hai người đã nhen_nhóm .


Nhưng , do gia_đình nghèo Q. chỉ học đến lớp 12 rồi nghỉ giữa_chừng .


Nghe lời cha_mẹ , Q. đành cắt đứt tình riêng theo chồng về Đài_Loan , mong giúp gia_đình vượt qua khốn_khó .


Hay như trường_hợp của anh N. ở ấp Phước_Lộc và cô H. ( 21 tuổi ) .


Quen nhau gần 2 năm , nhưng cuối_cùng tan_vỡ bởi nghèo nên H. phải nghe gia_đình đi lấy chồng ngoại .


Hôm gặp chúng_tôi , anh N. tâm_sự : " Gần 2 năm rồi vẫn không quên được người_yêu cũ , nhưng phải cảm_thông vì hoàn_cảnh mỗi người mỗi khác … " .


Hội Phụ_nữ xã Tân_Lộc thừa_nhận : Sự ra đi quá lớn của những thiếu_nữ đã để lại hệ_quả mất cân_đối về giới_tính .


Mấy năm gần đây , thanh_niên Tân_Lộc lớn lên phải đi các nơi xa tìm vợ .


Không chỉ ở Tân_Lộc , mà chuyện " lấy chồng Đài_Loan " đã trở_thành hiện_tượng xã_hội lan_rộng khắp các vùng nông_thôn ĐBSCL .


Có nhiều nguyên_nhân dẫn đến việc hàng_loạt cô gái nông_thôn lấy chồng Đài_Loan , trong đó , chủ_yếu là gia_đình nghèo_khó .


Trong khi , tương_lai ở nông_thôn hiện_nay chưa có gì đảm_bảo .


Đây cũng là lý_do xuất_hiện nhiều cô gái gia_đình khá vẫn thích lấy chồng ngoại .


Chính từ suy_nghĩ đó , nhiều người chấp_nhận phiêu_lưu " may nhờ , rủi chịu " .


Đến nay , các ngành chức_năng chưa lường được việc này sẽ đến đâu và chưa có giải_pháp tháo_gỡ .


Từ đó cho thấy , làn_sóng lấy chồng ngoại hiện_nay tỏ ra " không bình_thường " .


Các cặp vợ_chồng tuổi_tác chênh_lệch nhau quá lớn , thường từ 10 - 20 tuổi .


Ấy_là chưa kể các cô_dâu bơ_vơ nơi đất khách , không người bảo_vệ khi xảy ra biến_cố …


Một vấn_đề khác phát_sinh gần đây là hàng ngàn đứa con lai Đài_Loan , được đưa về quê ngoại Việt_Nam sinh_sống nhưng không làm được giấy khai_sinh , quốc_tịch , đi học … thậm_chí bị phân_biệt đối_xử .


Cuộc đấu_tranh giành lấy Tổng_hội SV diễn ra quyết_liệt và lâu_dài .


Ban_chấp_hành tổng_hội được bầu ra từ hội_đồng đại_diện SV được cử từ các trường .


Vậy muốn giành được tổng_hội phải nắm lấy ban đại_diện các trường .


Khu " tam_giác sắt " của phong_trào SVHS Sài_Gòn .


Ngày 30-4-1967 , tại số 4 Duy Tân diễn ra cuộc bầu_cử lịch_sử giữa hai liên_danh là Hồ Hữu Nhựt và Lê Hồng Khanh .


Sau đó , những người dự đại_hội cùng lực_lượng SV phá vòng_vây cảnh_sát tiến xuống trụ_sở Hạ_nghị_viện đốt thùng phiếu tượng_trưng , họp_báo và ra tuyên_cáo .


chị Trần Thị Ngọc Hảo , quyền chủ_tịch Tổng_hội SV Sài_Gòn , phải rút vào bí_mật và tổng_hội tạm_thời chưa có ban_chấp_hành .


Sức_mạnh của phong_trào sau đó đã biến toàn_thể ngôi trường Nông_lâm_súc thành trụ_sở tổng_hội , cùng với các trường Dược , Văn_khoa thành khu " tam_giác sắt " của phong_trào SVHS Sài_Gòn những năm sau đó .


Hơn 300 SV và " quan_khách " được mời đến dự lễ .


Ông Trần Văn Tấn , phó_viện_trưởng Viện đại_học Sài_Gòn , ký giấy chứng_nhận Tổng_hội SV .


Trong ban_chấp_hành gồm bảy người , Thành_đoàn có bốn : chủ_tịch Nguyễn Văn Quỳ ( Nông_lâm_súc ) , phó_chủ_tịch nội_vụ Huỳnh Tấn Mẫm ( Y_khoa ) , phó_tổng_thư_ký Nguyễn Hoàng Trúc ( Nông_lâm_súc ) và thủ_quĩ Nguyễn Thị Yến ( Văn_khoa ) .


Khi anh Quỳ tốt_nghiệp ra trường , anh Huỳnh Tấn Mẫm được cử làm quyền chủ_tịch .


Đến Noel 1969 , tại Nông_lâm_súc có đêm văn_nghệ " Hát cho đồng_bào tôi nghe " , có triển_lãm tranh dân_tộc , khơi dậy lòng yêu nước và căm_thù giặc .


Hoảng_sợ trước phong_trào , tháng 3-1970 Mỹ - Thiệu cho bắt Huỳnh Tấn Mẫm và 38 SV chủ_chốt của các trường .


Báo_chí Sài_Gòn đều đưa tin trang nhất .


Lễ ra_mắt chính_thức được tổ_chức vào tháng 5-1970 trong một đại_hội gần 1.000 đại_biểu học_sinh các trường , diễn ra ngay trên đoạn đường Huỳnh Thúc Kháng , trước cổng Trường Cao_Thắng trong vòng_vây kẽm_gai và khói đạn cay mịt_mù của cảnh_sát dã_chiến .


Ngày 1-5-1970 , Đại_hội SVHS toàn miền Nam khai_mạc với con_số kỷ_lục về đại_biểu tham_dự : 5.000 người , biểu_dương sức_mạnh của cả SV và HS chống Mỹ - Thiệu .


SV Mỹ xuống_đường chống Mỹ tại Sài_Gòn .


Khi biết Huỳnh Tấn Mẫm ra tù , Tổng_hội SV Hoa_Kỳ đã gửi điện mời anh sang Mỹ nói_chuyện .


Nhiều thư mời của các tổng_hội Úc , Nhật , New Zealand đã gửi tới và sau cùng là một kháng_cáo của 76 tổ_chức tổng_hội SV và các tổ_chức từ_thiện nhiều nước đã được công_bố trước chính_quyền Sài_Gòn đòi chống đàn_áp SVHS , mời Huỳnh Tấn Mẫm đi nói_chuyện .


Chính_quyền Sài_Gòn không dám cho anh xuất_ngoại và tìm cách đánh_trống_lảng .


Một buổi sáng tháng 7-1970 , có một thư gửi đến Tổng_hội SV .


Thật bất_ngờ khi biết đó là thư của bảy SV Mỹ , Úc , New Zealand , Hà_Lan , Bỉ do chủ_tịch Tổng_hội SV Mỹ Charles Palmer dẫn_đầu .


Họ khéo_léo đến Sài_Gòn bằng con đường du_lịch , đang ở khách_sạn Continental và rất cần gặp ta .


Một cuộc họp kín giữa các bạn SV quốc_tế và khoảng trăm bạn trẻ VN đã diễn ra tại chùa Ấn_Quang do sự hỗ_trợ của thượng_toạ Thích Thiện Hoa .


Anh Charles Palmer , 32 tuổi , thông_báo tình_hình SV Mỹ đấu_tranh ủng_hộ SV VN như : tiến_công toà đại_sứ chính_quyền Sài_Gòn ở Washington , xiềng tay vào hàng_rào để đòi thả Huỳnh Tấn Mẫm và chấm_dứt đàn_áp SVHS , treo ảnh anh Mẫm phóng to trước ngực và giăng tay nhau đi biểu_tình đòi chấm_dứt chiến_tranh VN .


SV Úc và New Zealand cũng đã có nhiều hoạt_động ủng_hộ SV Sài_Gòn .


Chín giờ sáng thứ_hai 11-7-1970 , từ ba xe taxi đỗ trước cổng Trường Nông_lâm_súc , bảy SV nước_ngoài đi thẳng vào giảng_đường lớn trương sẵn dòng chữ đỏ : Đại_hội SV thế_giới kỳ 1 .


Bài ca Dậy mà đi vang lên bừng_bừng khí_thế .


Các bạn quốc_tế cùng anh Huỳnh Tấn Mẫm , Lê Văn Nuôi ngồi chủ_toạ đoàn .


SV Palmer phát_biểu : " Bên nước Mỹ cũng không có hoà_bình vì chính_quyền hiếu_chiến vẫn còn đưa lính Mỹ sang xâm_lược các nước khác " .


Palmer nắm tay Mẫm giơ cao , pháo tay nổ vang chào_mừng tình đoàn_kết .


Một biểu_tượng chim bồ_câu trắng bằng tre nan VN dang đôi cánh lớn dẫn_đầu đoàn biểu_tình .


Có hàng trăm cụ_già đã đến cùng tham_gia xuống_đường với con_cháu .


Bà ngoại Diệu Nhàn đã trao_tặng Palmer một chiếc quan_tài đỏ có ghi câu_thơ Tố Hữu : Căm_hờn lại giục căm_hờn .


Bà nói : " Đây là máu_xương gây ra bởi bom_đạn Mỹ mà chúng_tôi muốn gửi tặng tới tổng_thống Mỹ " .


Một SV Mỹ cùng một SV VN gánh chiếc quan_tài uy_nghi , bước đi vững_chãi .


Đoàn người đông_đảo , tay đeo băng tang , trương các biểu_ngữ : " Stop war " , " Peace now " , " Đả_đảo đàn_áp " ...


Trực_thăng Mỹ vẫn đang quần_đảo trên đầu họ .


Cảnh_sát đã chặn hai đầu , giăng kẽm gai , xe thiết_giáp và xe vòi_rồng .


Chúng giật lấy chim bồ_câu và quan_tài .


Huỳnh Tấn Mẫm bị ngất_xỉu và Palmer đã ôm anh nhấc qua hàng_rào Trường Dược .


Một người bạn Mỹ khiêng quan_tài vội đỡ một mẹ già đưa vào trong .


Một SV VN kéo tay Palmer để leo qua rào .


Từ hai đầu , bọn cảnh_sát thúc_ép dồn đoàn người .


SV kéo vào Trường Nông_lâm_súc phòng_thủ .


Cảnh_sát xông xe vào hốt trọn bảy SV bạn chở ngay ra sân_bay Tân_Sơn_Nhất , trục_xuất họ về nước .


Tôi gặp ông Lê Văn On ( Tám On ) ngụ ở ấp Tiên_Long 1 , xã Tiên_Long , huyện Châu_Thành , Bến_Tre là người bỏ nhiều công , của cất gần 600 căn nhà tình_thương cho người nghèo .


Khó_khăn lắm mới gợi được ông nói về việc làm từ_thiện của mình .


Ông tâm_niệm là làm việc thiện thì kể làm_chi .


Từng sống trong căn nhà lá cột gòn và lao_động kiếm sống , ông Tám On rất thấu_hiểu cảnh thiếu khó của người nghèo neo_đơn không nơi nương_tựa .


Năm 31 tuổi , khi gia_đình bắt_đầu có của_ăn_của_để , ông đã nghĩ đến việc giúp những gia_đình nghèo sống trong cảnh nhà_dột_cột_xiêu bằng cách cất cho họ căn nhà che nắng che mưa .


Ông nói : " Người nghèo cho họ tiền , họ tiêu_xài hết , chi_bằng cho họ cái nhà .


Người sống có cái nhà , người chết có mồ_mả .


Cho nhà tức_là gánh hết phân_nửa lo_toan , họ chỉ còn lo cái ăn , cái mặc , sắm_sửa trong gia_đình " .


Lúc đầu ông cất nhà tình_thương cho người nghèo chưa nhiều lắm , mỗi năm khoảng 5 - 10 căn .


Trong khoảng thời_gian 1990 - 2000 , huê_lợi vườn nhà khá lên , số_lượng nhà giúp người nghèo ông cất nhiều hơn , bình_quân mỗi năm 30 căn .


Ban_đầu ông cất nhà cho người nghèo trong ấp , trong xã .


Sau đó , được những người trong làng đi làm_ăn , buôn_bán trong và ngoài tỉnh như Tiền_Giang , Đồng_Tháp , Trà_Vinh ... giới_thiệu , ông Tám On tìm_hiểu và sẵn_lòng giúp nhà cho những người nghèo thật_sự biết lo làm_ăn .


Chẳng_hạn như trường_hợp Phước " mù " bán vé_số ở ấp Phước_Hoà , xã Thành_Triệu , Châu_Thành , ông vừa cất cho căn nhà tình_thương vào tháng 8-2003 .


Phước " mù " là một người hiếu_thảo , cặm_cụi làm_ăn , vừa bán vé_số nuôi bà ngoại vừa để_dành tiền mua được nền nhà .


Ông giúp Phước " mù " tận_tình , không_chỉ giúp nhà mà_còn mua thêm ít gỗ để đóng cho cái giường , cái bàn , cái ghế .


Người nghèo khi nhận nhà đều cảm_ơn , ông khuyên họ : " Hãy cố_gắng làm_ăn , chăm_lo gia_đình hạnh_phúc là đáp ơn tôi rồi " .


Nhà ông cho người nghèo cũng chẳng phải sang_trọng gì , thường là nhà kê bằng thân cây dừa lão xẻ ra làm sườn .


Thời_giá những năm 1990 khoảng 600.000 đồng một sườn nhà .


Còn bây_giờ cây dừa già làm nhà được cũng tăng theo thời_giá , khoảng 1,5 triệu đồng một căn .


Dù_là_vậy , nghe ở đâu có người nghèo thiếu nơi_ăn_chốn_ở là ông Tám On lại có_mặt và lăn_lưng vào với niềm vui làm việc thiện .


Người bạn già đồng_hành đầu_tiên của ông Tám On là ông Nguyễn Văn Kiểu ( Ba Kiểu ) ở ấp Tân_Qui , xã Tân_Phú .


Ông Ba Kiểu là người tật_nguyền , chỉ có một bàn_tay , nhưng đã cùng ông Tám On lặn_lội hết làng này sang làng khác tìm mua cây dừa để làm nhà tình_thương .


Có lắm cây dừa ở sâu cách xa sông_rạch , sau khi hạ xuống phải kéo đẩy ra bờ sông cách xa 200 - 300 m , với một người sức trẻ đã là khó , huống_hồ đây là hai ông_già , nhưng nghĩ đến việc tạo mái ấm cho một gia_đình nghèo , hai ông vẫn làm_việc như không thấy nặng_nhọc .


Việc mua cây dừa làm nhà cho người nghèo cũng gặp lắm vui buồn .


Có người thấy ông làm việc thiện kêu cho cây .


Ngược_lại , có người nghĩ bán cây cho ông dùng cất nhà tình_thương , bán đúng giá coi không đặng , còn bán rẻ thì thiệt mình , nên có nhiều chủ vườn từ_chối không bán cây dừa cho ông .


Lắm lúc gặp gia_đình nghèo nhà_dột_cột_xiêu mà trời thì sắp mưa , thấy thương quá , ông muốn lo nhanh cho họ cái nhà trú mưa nhưng không đủ tiền , đành hỏi mượn hàng_xóm 1 - 2 chỉ vàng mua dừa , sau đó thu huê_lợi vườn trả dần .


Và cũng lắm lúc sắp đến ngày giao nhà nhưng chưa mua được cây , ông đành phải đốn dừa nhà mình đang sai trái , cưa_xẻ cho kịp ngày dựng nhà , tiếc lắm nhưng phải giữ lời hứa .


Thấy ông Tám On thật lòng chăm_lo nhà ở cho người nghèo , sau ông Ba Kiểu còn có thêm nhiều người trong ấp Tiên_Long 1 tham_gia như : Năm Kiếm , Chín Thái , Hai Sết , Sáu Chành , Tư Hạnh ... rủ nhau kết lại với ông để hình_thành " ban từ_thiện dân_lập " gồm đủ ngành_nghề thợ_mộc , thợ_hồ ...


Ban từ_thiện dân_lập này không_chỉ làm nhà tình_thương mà_còn làm đường , làm cầu .


Khi có công_trình , họ huy_động thêm con_cháu mình phụ_giúp mà không lấy tiền công .


Những lúc như_vậy , bà Lê Thị Kính ( vợ ông Tám ) cũng tham_gia lo cơm_nước cho thợ ăn no , làm khoẻ .


Lắm lúc nhà không sẵn tiền , bà Tám phải mua chịu thực_phẩm ngoài chợ để lo bữa cơm cho thợ .


Ông Tám On và bạn_bè không chỉ lo việc thiện , việc nghĩa , làm cầu , sửa đường , cất nhà tình_thương trong xã .


Nghe ở đâu có người nghèo cần giúp làm nhà , công_trình công_cộng thiếu kinh_phí , thiếu công thợ , dù xa_xôi tận An_Hiệp , Thành_Triệu , Quới_Thành ( huyện Châu_Thành ) , Thạnh_Ngãi ( huyện Mỏ_Cày ) hay Mỹ_Thạnh_An ( thị_xã Bến_Tre ) , Chợ Gạo ( Tiền_Giang ) ... các ông vẫn khăn_gói_lên_đường làm giúp mà không tính_toán điều gì .


Ông Nguyễn Văn Hậu , bí_thư ấp Tân_Qui , xã Tân_Phú , huyện Châu_Thành ( liền ranh với ấp Tiên_Long 1 ) , kể : lúc làm cầu Tân_Qui , không có thợ , ông Tám đưa cả đội thợ_hồ sang giúp .


Xây cầu , phải đổ trụ vào lúc nước_ròng nửa_đêm , người_ta vẫn thấy ông Tám mặc quần_đùi , cởi trần cùng thanh_niên trai_tráng lội bì_bõm dưới nước để xốc cây , đổ cột ...


Ngày_nay , những người trong ban từ_thiện dân_lập không còn đầy_đủ như xưa , người tuổi_già_sức_yếu đã nghỉ_ngơi , người đi làm_ăn xa , nhưng vẫn còn ông Tám trụ_cột với những chàng trai_trẻ mới lớn .


Ngoài_ra , ông Tám còn có thêm hai người bạn đồng_hành mới là ông Sáu Vô ở ấp Tiên_Hưng cùng xã và ông Sáu Sao ở xã Tân_Phú ( Châu_Thành ) .


Hai người bạn đồng_hành này cũng cất nhà tình_thương cho người nghèo bằng gỗ dừa , mỗi năm trên chục căn .


Riêng ông Sáu Sao , ngoài giúp nhà tình_thương còn đóng giường tặng những gia_đình nghèo .


Sau hơn 30 năm bỏ công , của cất nhà tình_thương cho người nghèo , ông Tám rất vui vì hầu_hết những người được ông giúp đều chí_thú làm_ăn , trở_nên khá_giả .


Những người này luôn xem ông Tám On là ân_nhân đã giúp họ làm_nên sự_nghiệp .


Những con vật tội_nghiệp ấy đã có_mặt ở nhiều quán nhậu cao_cấp đặc_sản đến các làng nướng bình_dân giữa Sài_Gòn ...


Đêm 2-11 , chúng_tôi tìm đến Vương_Tửu quán nằm trên đường Lê Ngô Cát ( quận 3 , TP HCM ) .


Vương_Tửu quán nằm kế ba quán nhậu sang_trọng khác trên cùng một đoạn đường dài hơn 100 m , nhưng khách_khứa đông_đúc , tấp_nập hơn ...


Anh nhân_viên tiếp_tân mang ra thực_đơn với hàng chục món ăn , nhậu , trong đó có nhiều cái tên rất " phong_kiến " .


Thấy khách chưa chọn được món , anh nhanh_nhảu giới_thiệu : " Hay_là mấy anh dùng thịt rừng cho ngon_miệng .


Quán tụi em hôm_nay có chồn , cheo , dúi và cả rắn hổ .


Tất_cả đều còn sống rất lanh_lợi ... " .


Không để khách phải đợi lâu , anh tiếp_viên chào_giá tại bàn : chồn 380.000 đ / kg , cheo 180.000 đ / kg , dúi 180.000 đ / kg ...


Theo anh tiếp_viên , các loại thú rừng trên đều có người mang đến bỏ_mối .


Khi chưa bị làm_thịt , thú được nuôi trong chuồng sắt .


Để chứng_minh lời mình nói , anh ta chạy ra sau tóm_cổ mang lên một con thú có tên gọi là dúi .


Nó có lông màu đen , mỏ cụt trông giống chuột cống .


Con thú nhỏ bị siết chặt cổ , không kêu được , chỉ đưa đôi mắt đen_nháy nhìn ánh_sáng đèn_néon và mọi người .


Vương_Tửu quán chỉ là một trong hàng ngàn quán nhậu tại TP HCM bán thịt thú rừng .


Ở thành_phố này muốn thưởng_thức " hàng độc " là thịt động_vật hoang_dã như nhím , heo , cheo , chồn rất dễ_dàng , nơi nào cũng có .


Dân nhậu thành_phố có_thể kể vanh_vách những tên quán loại này , trong đó Hương_Rừng được nhắc đến đầu_tiên .


Hương_Rừng xuất_hiện ở nhiều nơi từ nội_thành ra ngoại_thành nhưng ấn_tượng nhất có_lẽ là Hương_Rừng 2 ở góc đường Hai Bà Trưng - Nguyễn Đình Chiểu , quận 1 ( còn một quán Hương_Rừng khác nằm trên đường Nguyễn Trãi , quận 1 cũng nổi_tiếng bán hàng độc ) .


Quán luôn thu_hút khách hạng sang và cả quan_chức nhà_nước .


Quán bắt_đầu đông khách từ trưa cho đến tối khuya với mùi thú rừng ngan_ngát qua các món nướng , món lẩu .


Người_ta ước_tính chỉ riêng ở Hương_Rừng này , mỗi ngày có hàng trăm con thú bị thọc huyết ...


Đêm 31-10 , một nhân_viên khi đón chúng_tôi vào bàn , câu đầu_tiên anh ta hỏi : " Các anh có dùng thịt rừng không ? " .


Khách vào các quán " cao_cấp " loại này thường phải có túi_tiền rủng_rỉnh bởi hàng độc thì bao_giờ giá_cả cũng không nhẹ_nhàng ...


Tuy_nhiên , đáng sợ nhất về sự tiêu_thụ thú rừng phải kể đến hàng trăm làng nướng với nhiều tên gọi khác nhau như Nam_Bộ , Tây_Nam_Bộ , Miền Tây ...


Đây là những nơi tập_trung ăn_nhậu rầm_rộ nhất .


Thú rừng ở các làng nướng không bán nguyên con mà thường bán theo đĩa với giá bình_quân 20.000 đồng / đĩa .


Tên của hàng chục loại thú rừng khác nhau từ có chân đến bò_sát nằm rõ_ràng trên thực_đơn .


Thử làm một phép_tính nhỏ : làng nướng A mỗi đêm có 100 bàn nhậu , bình_quân mỗi bàn nướng khoảng 1 kg thịt rừng thì con_số thịt rừng bị xơi trong đêm lên đến 50 kg .


Tính ra một tháng có 1.500 kg thịt rừng vào bụng con_người .


Như_vậy một năm chỉ mỗi làng nướng A đã lấy đi của rừng 18.000 kg động_vật .


Và cả hệ_thống quán nhậu trên địa_bàn TP đã , đang và sẽ tàn_sát bao_nhiêu con thú rừng ? !


Các bác tài xe_ôm cho biết thị_trấn có đến bốn địa_điểm bán thú rừng sống , nhưng muốn rõ cứ vào quán nhậu hỏi .


Quán nhậu mà các bác tài chỉ nhìn bên ngoài là một quán bán bún , hủ_tiếu rất đơn_sơ , do hai người đàn_ông nói giọng Bắc đứng bán .


Sau khi yên_vị , chúng_tôi liền được chủ quán mang ra chào_bán các loại thú rừng với giá rẻ bất_ngờ : cheo 50.000 đ / kg , chồn 120.000 đ / kg ...


Ngoài những con thú đã bị thọc huyết , làm sạch lông cất trong tủ_lạnh , ở đây còn nuôi sống các con vật ở phía sau nhà , trong đó có con kỳ_đà to bằng bắp_vế .


Chúng_tôi đặt vấn_đề muốn mua ít thịt rừng về thành_phố , nhờ chủ quán giúp giùm .


Hai anh chủ quán bảo yên_chí sẽ có ngay .


Sau 15 phút đội mưa chạy ngoài thị_trấn , người chủ quán có hàng ria mép trở về cho biết có cái đùi heo rừng 30 kg còn nguyên lông , giá 45.000 đ / kg , nếu lấy thì kêu họ mang lại .


Trời nhá_nhem tối , chúng_tôi tìm đến nhà người đàn_ông tên Đức nằm trên con đường nhỏ dẫn vào thị_trấn Đạ_Tẻ .


Đức tự giới_thiệu mình là Đức " thú rừng " - đầu_nậu lớn nhất tại đây .


Anh ta đã buôn_bán thú rừng hơn 10 năm qua , ở thị_trấn này ai cũng biết .


Chúng_tôi nói muốn đặt đầu_mối gom hàng đưa về Sài_Gòn bán quán .


Đức thốt lên : " Thế_thì hay quá " và cho biết ở thị_trấn có nhiều người buôn thú nhưng đều nhỏ_lẻ , ít hàng ngon , chỉ có anh ta là " xịn " nhất .


Chúng_tôi đặt vấn_đề muốn xem qua vài loại thú thì Đức tiết_lộ rằng ở đây không trực_tiếp bán mà chỉ là đầu_mối gom hàng , sau đó gửi ra thị_trấn Mađagui cho người em tên Mười cung_cấp cho các hàng_quán ở Sài_Gòn .


Nhà Mười nằm gần ngã ba , thị_trấn Mađagui ( Lâm_Đồng ) bằng gỗ , có tầng hầm để mua_bán thú .


Các loại thú rừng được nhốt trong bao , lồng sắt .


Những con đã chết thì nằm chình_ình giữa nền đất .


Lúc chúng_tôi vào hầm , ngoài số cheo , chồn , trong lồng còn có một con khỉ to bằng đứa bé 4 tuổi bị cột cả tay_chân và con mễn khoảng hơn 20 kg .


Vợ Mười bảo nên lấy mấy con này về nuôi làm cảnh cho sinh_động .


Vừa nói_chuyện với chúng_tôi , vợ Mười vừa cân mấy con thú của một người đàn_ông bẫy được mang đến bán .


Với một con cheo chết và một con chồn 1,2 kg vợ_chồng Mười đã mua với giá 80.000 đ .


Người đàn_ông không thêm_bớt tiếng nào , lặng_lẽ nhận tiền ra về .


Ở phòng khách nhà của Mười , chúng_tôi thấy có cái đầu con min đã khô_cứng với hai chiếc sừng đen bóng và một bồn rượu đang ngâm bào_thai con nai .


Mười cho biết bồn rượu này đã có người đặt mua với giá 500.000 đồng .


Đặt vấn_đề về chuyện bỏ mối_hàng , Mười nói : " Chuyện nhỏ .


Nếu anh lấy mang về , em bao anh qua khỏi trạm kiểm_lâm gần nhà .


Nếu không , anh cho địa_chỉ em gửi xuống .


Hằng ngày em xuất đi mấy tạ thịt nhưng vẫn không hụt một gam .


Anh yên_trí đi , cứ gọi báo trước một ngày thì gấu , mật gấu gì cũng có hết ! " .


Đâu phải Mười này mới làm nghề này đâu , anh yên_trí đi " .


Vừa ra khỏi nhà Mười không xa , chúng_tôi thấy có một trạm kiểm_lâm của tỉnh Lâm_Đồng !


Hai tháng nữa quay lại đây chúng_tôi một lần nữa kiểm_tra trình_độ tiếng Hoa , nếu không được chúng_tôi sẽ không cấp visa vào ĐL ...


Hai người đứng dậy có_vẻ thất_vọng , thoáng có giọt mồ_hôi rịn trên thái_dương cô gái .


Bước ra khỏi phòng , cô gái nhanh_chóng rút tay mình khỏi tay người đàn_ông và bước nhanh về phía cổng ...


Ban_đầu họ ngồi ở hai đầu ghế salon , nhưng hình_như chợt nhớ ra điều gì họ đột_nhiên ngồi sát lại với nhau và cũng nắm chặt tay nhau như cặp trước .


Người đàn_ông cho biết tháng bảy năm_ngoái được một người cho xem hình cô gái , thấy ưng_ý và đến giờ mới quyết_định đến VN xin cưới .


Cô gái tỏ ra lúng_túng : " Em tên Quách Thị M. , 20 tuổi , quê huyện Giá_Rai , tỉnh Bạc_Liêu , em đã học hết lớp 4 , bà_cô của em tên Trang giới_thiệu cho em anh này ... " .


Ông Lý hỏi qua người phiên_dịch : " Vậy cô Trang họ gì ? " .


" Dạ ... em không biết , chỉ biết gọi cổ là cô Trang thôi ... " .


Ở số 10 phố Hàng_Mành Hà_Nội , vợ_chồng Dương Tuấn - Ðặng Hải Lý , 26 tuổi , mở lớp dạy viết chữ đẹp .


Trong ngôi nhà lớn của gia_tộc họ Dương ở phố Hàng_Mành , Dương Tuấn cho biết , nhà có truyền_thống viết chữ đẹp , nên cũng ham_mê luyện chữ đẹp .


Anh cũng từng có ý_tưởng mở lớp dạy viết chữ đẹp từ lâu rồi .


Ý_tưởng của Tuấn biến thành hiện_thực ở trong một hoàn_cảnh cũng khá lý_thú .


Đó là khi vào bộ_đội ở Quân_khu Thủ_đô , thấy Tuấn viết chữ đẹp nên ngoài luyện_tập chiến_đấu cấp trên giao cho Tuấn chuyên viết bằng_khen , giấy_khen rồi viết báo_cáo , báo_tường ...


Ngắm những dòng chữ nghiêng viết theo lối cũ , nét thanh , nét đậm đều tăm_tắp , mọi người mê như điếu đổ .


Thế_là lớp dạy viết chữ đẹp được mở ra , Tuấn làm giáo_viên .


Ðó là lớp dạy viết chữ đẹp đầu_tiên của anh .


Dẫu đã có chút thành_đạt , nhưng niềm đam_mê những con_chữ đẹp và ý_tưởng mở lớp luyện viết chữ đẹp cho mọi người vẫn nguyên_vẹn .


Niềm đam_mê cháy_bỏng đó đã lan sang cả người bạn_đời của anh - chị Ðặng Hải Lý , một cựu sinh_viên Ðại_học Ngoại_thương .


" Mới quen nhau , anh ấy đã dạy em cách viết chữ đẹp rồi sau đó em cũng mê luôn và khi mở lớp , em trở_thành trợ_giảng cho nhà em - " Lý kể , kèm theo một nụ cười rạng_rỡ .


Từ những lớp_học ngoại_ngữ , tiếng đồn về một thầy_giáo viết chữ đẹp và sẵn_lòng dạy cách viết chữ_quốc_ngữ đẹp truyền từ người này sang người khác .


ngày_càng có nhiều người , đủ mọi lứa tuổi , nghề_nghiệp đến theo học vợ_chồng anh .


Trong đó có không ít người là giáo_viên tiểu_học , trung_học_cơ_sở .


Vào dịp nghỉ_hè rất đông học_sinh phổ_thông theo học .


Năm 2000 , Tuấn bắt_đầu mở lớp dạy viết chữ đẹp nhưng mãi đến tháng 3 năm nay mới chính_thức trương biển quảng_cáo ở mặt_phố .


Ðến nay , vợ_chồng anh đã có hai cơ_sở dạy viết chữ đẹp , một ở Hàng_Mành và một ở phố Thái_Thịnh , thường_xuyên có năm , sáu_chục học_viên với mức học_phí 300 nghìn đồng một khoá học .


Người bình_thường nào cũng viết được chữ đẹp , miễn_là kiên_trì và nắm được những quy_tắc cơ_bản , Tuấn - Lý khẳng_định chắc_chắn như_vậy .


Những quy_tắc cơ_bản đó được Tuấn hình_thành và hoàn_chỉnh suốt trong quá_trình mày_mò , luyện viết các kiểu chữ đẹp theo đủ các mẫu chữ , từ kiểu viết chữ nghiêng truyền_thống của Việt_Nam đến các kiểu chữ trang_trí của Anh , Pháp ...


Ðầu_tiên , người học phải luyện viết nét cơ_bản của các chữ_cái : nét tròn .


Viết đẹp nét cơ_bản này coi như đã thành_công một nửa .


Ðó là đối_với chữ thường , còn với chữ hoa , người học chỉ cần luyện viết thành_thạo hai nét cơ_bản mà theo cách gọi của Tuấn là nét thứ nhất và nét thứ hai .


Khoá đào_tạo của Tuấn được sắp_xếp như sau : bốn buổi đầu , người học học cách cầm bút , tư_thế viết , luyện viết các nét cơ_bản và các chữ_cái .


Các chữ_cái được gộp theo từng nhóm có nhiều nét gần_gũi nhau như : o , c , a rồi q , g , d ...


Hai buổi tiếp là học ghép_nối các chữ viết thuận_lợi , nghĩa_là từ chữ_cái nọ nối_liền chữ_cái kia bởi nét móc ( như : liếp , mình , quyển , sênh ) .


Hai buổi tiếp nữa luyện viết các chữ viết không thuận_lợi tiếp_nối nhau bởi nét tròn như : oạch , oang , vọng , chồng ...


Buổi tiếp_theo học ghép_nối các chữ hoa và buổi cuối_cùng là ôn_tập , tổng_hợp , dạy viết các kiểu chữ trang_trí .


Sau mười buổi luyện_tập , người học đã viết được những dòng chữ nghiêng ai trông thấy cũng phải xiêu_lòng .


Chúng_tôi lần giở những quyển vở tập viết của các học_viên ở đủ mọi lứa tuổi .


Những trang đầu đều là những con_chữ rời_rạc , không mấy hấp_dẫn , nhưng càng về sau các con_chữ trở_nên tròn_trịa , mềm_mại và đều hơn .


Tôi giở đến những trang của buổi học thứ mười thì niềm ham_muốn viết được những dòng chữ đẹp tương_tự bỗng_nhiên dậy lên râm_ran trong người .


Tuấn cho biết , hiện_nay anh đã viết được 33 kiểu chữ khác nhau và sáng_tác được vài_ba kiểu chữ trang_trí khá đẹp_mắt .


Lớp luyện chữ của vợ_chồng Tuấn - Lý ở Hàng_Mành được bố_trí ngay trong gian thờ tổ_tiên của gia_đình .


Những cô , cậu học_sinh ở mọi lứa tuổi chăm_chú ngồi luyện chữ bên những hoành_phi , câu_đối sơn_son_thếp_vàng đã phai mầu theo thời_gian càng làm cho không_khí lớp_học trở_nên trang_nghiêm và có sức hấp_dẫn rất riêng , rất lạ .


Hết khoá học ai muốn tiếp_tục đến ngồi cho có không_khí đều được hoan_nghênh mà không phải đóng thêm một khoản phí nào .


Có học_sinh nổi_tiếng ngỗ_ngược ở trường , nhưng khi được bố_mẹ đưa đến đây , trải qua mấy buổi học trở_nên ngoan_ngoãn , hết khoá học không_những viết được chữ đẹp mà học_lực cũng khá hẳn lên .


Em bị dị_tật ở mặt và luôn mặc_cảm với chính mình , thế_nhưng sau khi tham_gia khoá học , em viết chữ đẹp được thầy hiệu_trưởng tuyên_dương trước toàn trường .


Thành_công đó đã giúp em vượt qua mặc_cảm tật_nguyền , sống tự_tin , hoà_đồng với mọi người .


Sức hấp_dẫn của lớp_học là do sức quyến_rũ của những con_chữ đẹp , nhưng cũng là bởi cung_cách dạy_dỗ , đối_xử của vợ_chồng Tuấn - Lý đối_với người học , nhất_là các em nhỏ_tuổi .


Trong lớp_học không có sự doạ_dẫm , đe_nẹt mà chỉ có sự ân_cần , trìu_mến .


Thầy , trò thân_ái trong từng động_tác nhỏ khi viết chữ .


Tôi chưa thấy ở đâu người thầy kiên_nhẫn sửa từng lỗi nhỏ trong từng nét chữ của trò như ở đây .


Cứ mỗi khi thấy nét bút của các trò hơi to hơn một_chút là Tuấn lại cặm_cụi mài lại ngòi_bút , sao cho không quá trơn để trò dễ điều_khiển , nhưng cũng không gai quá làm rách giấy .


Lý lúc thì ân_cần sửa tư_thế ngồi cho người này , lúc thì viết mẫu lên bảng cho người khác .


Cả buổi dạy , đôi vợ_chồng họ không lúc nào ngơi_nghỉ nhưng nét mặt luôn tươi , giọng nói luôn nhẹ_nhàng .


Nội_dung các bài viết để luyện chữ cũng được Tuấn chọn_lựa rất cẩn_thận từ nhiều nguồn khác nhau , phù_hợp từng lứa tuổi , hấp_dẫn mà có tính giáo_dục cao .


Biển_Chết đón_nhận và giữ lại riêng cho mình mà không chia_sẻ nên nước trong biển trở_nên mặn_chát không một loài cá nào sống nổi .


Biển_hồ Galilê cũng nhận nguồn nước từ sông Giordan rồi từ đó tràn qua các hồ nhỏ và sông_rạch , nhờ vậy nước trong biển_hồ này luôn sạch và mang lại sự sống cho cây_cối , muông_thú và con_người ...


Ðấy là một đoạn trong số những bài viết ngắn mà Tuấn dùng để luyện viết chữ đẹp cho các học_viên nhỏ_tuổi .


Quả_là một đoạn văn hay và đầy tính giáo_dục .


Không chỉ có thế , Tuấn sẵn_sàng dạy miễn_phí cho các học_sinh có hoàn_cảnh khó_khăn .


Bất_ngờ một hang động nằm im hàng ngàn năm trên dãy núi đá_vôi thuộc xã Vĩnh_An , huyện Vĩnh_Lộc ( Thanh_Hoá ) được các bạn trẻ trong xã phát_hiện .


Lập_tức những thông_tin về một hang_động tầm_cỡ quốc_gia được lan_truyền làm xôn_xao cả cái làng quê nghèo vào bậc nhất huyện này .


Và sáng 5-11 , chúng_tôi đã tìm về động cổ Tiên_Sơn ...


Từ cửa hang bước vào mươi bước , nơi bắt_đầu nhạt_nhoà bóng_tối , chúng_tôi đã phải đứng sững lại trước một vẻ đẹp huyền_bí của nham_thạch trong hình " Phật_Bà đang ngự trên toà_sen " lung_linh sắc đá .


Anh Nguyễn Văn Bình - trưởng đài_truyền_hình huyện - bảo anh_em phóng_viên quây hết đèn ăcqui xách tay tập_trung rọi vào " tượng Phật " .


Tôi đang mải nhìn thì ông Vang , người được UBND xã Vĩnh_An giao bảo_vệ khu hang động , dẫn đường , đã giục tới_tấp : " Mỗi nơi xem một_tí , nếu không thì đi cả ngày không thấu hang đâu " .


Tiến thêm một đoạn , chúng_tôi đành phải dừng lại để ngước mắt nhìn thẳng lên trần đá đang thả xuống vô_vàn hình nhũ lớn_bé bao quanh như bông hoa đá lấp_lánh sắc_màu huyền_ảo .


Tiếp đến tầng hai là vùng hang khá rộng lô_nhô tảng đá , được gọi là " thiên_cung " .


Mỗi tảng đá , thật kỳ_lạ , hiện mỗi hình_thù khác lạ của muôn loài vật khiến mọi người ai cũng phải thốt lên lời trầm_trồ .


Đẹp nhất trong " thiên_cung " phải kể đến " giếng tiên " .


Đó là một cái giếng nho_nhỏ , nước trong_vắt được " tu " từ những " vú " đá trên thăm_thẳm trần cao rơi nhẹ và đều xuống .


Không ai bảo , nhưng mỗi người đều vốc một ngụm " nước tiên " uống hoặc ngửa mặt hứng những giọt nước để hưởng cái mát lạnh tuyệt_dịu của thiên_nhiên .


Chúng_tôi đang tận_hưởng khoái_cảm thì ông Vang lại giục : " Xin rời giếng tiên " !


Mọi người theo ông chỉ_dẫn nghiêng mình lách qua một ô đá có hình cánh cửa để lạc vào " thiên_la_địa_võng " của muôn_vàn nhũ_đá khác .


Bất_ngờ mọi ánh đèn bị hút vào tận dưới sâu hút lòng " thuỷ_cung " .


Anh Bình nói : " Hôm trước tôi và anh_em phải dùng thang dây tụt xuống 15 m mới có_thể vào quay cung vua thuỷ_tề " .


Ở dưới đó có những tấm đàn_đá , hễ gió trời thoảng qua cũng có_thể phát ra tiếng nhạc lạ_tai .


Những nhũ_đá hình con tôm , con cua , con cá còn mềm_nhũn có_thể đưa tay bấm vào được .


Ngước nhìn lên vòm cung lại gặp những nhũ_đá khác như được dát vàng , bạc long_lanh màu_sắc khiến " cung vua " luôn sống_động .


Rồi những " bồn_tắm tiên " , " bãi_tắm tiên " lần_lượt hiện lên trong hoa_văn đẹp_mắt của những tảng đá màu trắng_toát .


Leo tiếp lên chừng 15 m rồi đi thẳng , chúng_tôi liền gặp vô_số cửa hang hiện ra bốn phía .


Đáng chú_ý nhất là cửa hang dẫn vào khoảng rộng có những con sư_tử bằng đá xám đang chầu quanh một " ông tiên " cao_lớn , đầu tóc trắng cước đứng bên một cột đá cao_vút như trụ chống trời .


Phía sau cột đá sừng_sững lại hiện những cửa hang khác , sâu hun_hút mà ánh đèn ăcqui không đủ sức chiếu sáng .


Vậy_là gần trọn một ngày ăn bánh_chưng , bánh_mì , uống " nước tiên " , chúng_tôi cũng mới_chỉ vào động cổ khoảng 500 m .


Mọi người ai cũng muốn đi thêm nữa nhưng những chiếc đèn ăcqui cầm tay không còn đủ sức cho cuộc thám_hiểm , vì như ông Vang tuyên_bố : " Vào không muốn ra .


Nhưng liệu_cơm_mà_gắp_mắm , nếu ăcqui hết điện thì có bò bốn chân cũng khó tìm được cửa hang " .


Người đó chính là bí_thư xã_đoàn Trần Song Toàn .


Toàn đã kể lại câu_chuyện khá bất_ngờ : " Tháng 7-2003 Đoàn xã tổ_chức cho anh_em đi du_lịch nhưng hiềm nỗi " yếu " tiền nên tôi bảo anh_em đi đâu cho xa , nghe nói xã ta cũng có hang_động hàng ngàn năm nay trên núi Thung_Vình , thử đi dã_ngoại trên đó xem sao .


Không ngờ chuyến đi đã gây thích_thú cho mọi người vì cảnh_trí thiên_nhiên ban_tặng mà dân xã Vĩnh_An chưa bao_giờ được thấy " .


Sau chuyến " du_lịch trong xã " , Toàn kể lại những chuyện biết được trong hang cho lãnh_đạo xã nghe khiến cả bí_thư , chủ_tịch không khỏi ngạc_nhiên .


Tiếp đó , xã tổ_chức đoàn cán_bộ lên kiểm_tra thấy hang_động còn đẹp hơn nhiều những lời nghe kể , đẹp sánh ngang động Phong_Nha ở Quảng_Bình .


Thế_là chủ_tịch xã tức_tốc vù xe_máy lên đài_truyền_hình huyện báo với trưởng đài Nguyễn Văn Bình .


Được tin , anh Bình vẫn chưa tin vì chuyện quá lạ .


Lúc ấy chưa có đường vào hang vì cửa hang nằm giữa vách đá cheo_leo cách chân núi khoảng 20 m .


Anh Bình đề_xuất đoàn xã " thiết_kế " dây thừng buộc hai đầu vách đá để bám dây trèo lên .


Chính anh Bình sửng_sốt nói : " Tôi đã từng đi động Thiên_Cung ở Hạ_Long , nếu so_sánh thì động Tiên_Sơn không thua_kém gì " .


Nhưng lời đánh_giá đó vẫn còn dè_dặt vì khám_phá đến 12 giờ trưa thì hết ăcqui , phải ra ngay để thay ăcqui mới " .


Hôm sau đoàn khám_phá dùng hai máy_phát_điện loại 1,5 kW nhưng cũng không đủ sức chiếu sáng khắp hang cùng kỳ_bí của động cổ .


Mãi tới lần thứ ba , sau khi mượn được máy_phát_điện 5 kW của kho_bạc huyện , nhóm phóng_viên mới có_thể quay được những băng_hình ưng_ý .


Anh Bình nhớ lại : " Quay xong vẫn không muốn ra vì cái hang lạ cứ như hút mình vào trong đó " .


Động Tiên_Sơn chỉ ở cách thành nhà Hồ ( 1397 ) - di_tích văn_hoá đặc_sắc của khu_vực Đông_Nam_Á khoảng 2 km ; cách khu tượng đá Đa_Bút nổi_tiếng với những pho tượng võ_quan đứng canh ngôi mộ bà Hoàng Thị Ngọc Diễm ( vợ chúa Trịnh Tùng ) .


Gió_chướng thổi mạnh , chiếc ghe cào như muốn rung lên .


Chiếc ghe trong bờ to vậy mà ra tới cửa Hàm_Luông sao bé_tẹo .


Ba người con của ông Tám Hoà là Tư Lý , Năm Long , Út Tòng , tuổi ngoài đôi_mươi , miệng ngậm ống hơi thả ngửa mình tự_do xuống sông .


Tôi cũng ngậm ống hơi , đeo băng chì rồi lần dây mồi xuống theo .


Càng xuống sâu nước càng lạnh , ép tai , nghe lùng_bùng .


Năm Long bắt_đầu vác neo khum người đi theo dòng nước .


Tôi lọ_mọ theo sau , thấy hơi rờn_rợn người .


Cả nhóm chúng_tôi đi vào vùng cồn cát , cảm_giác thật lạ cứ như những đồi cát trong sa_mạc với dốc thoai_thoải cùng vô_số cây vụn , lưới cá , súc gỗ như mọc lên từ đụn cát chằng_chịt từng rặng .


Đáy sông là nơi người_ta bỏ mọi thứ trên đời , nhưng với anh_em nhà Tám Hoà thì có vô_khối những thứ mà họ có_thể mang lên và qui_đổi ra tiền .


Vừa qua khỏi đụn cát , chân tôi trơn_tuột như giẫm phải mỡ .


Tôi cố bám chân vào đáy , tưởng giẫm trên đất nhưng không phải , chỉ là đoạn lòng_sông đang bị nước đục_khoét bào mòn , lộ ra những phế_liệu .


Theo kinh_nghiệm của những thợ lặn thì đi trên những đoạn nước quặn dòng như thế này mới có của_chìm của_rơi mà trục_vớt .


Cứ thế chúng_tôi thả mình đi như kẻ mù nhặt ve_chai trên bờ , hết dò_dẫm những lối mòn dòng_chảy lại lên vùng cát đùn .


Thỉnh_thoảng chân lại chạm vào một vật cứng không tên đang lộ dần .


Chẳng bao_lâu tôi đã cảm_thấy đuối sức và liền ra_hiệu cho Năm Long trồi lên .


Lên đến ghe , tôi thở hổn_hển , Tám Hoà cười khanh_khách : Mới có mười phút hà ông ơi , cũng chỉ lọ_mọ trong bùn được trăm mét chớ là bao ?


Tụi tui có ngày đi bách_bộ dưới đó cả cây_số , một hai giờ đồng_hồ là chuyện thường .


Chuyến đi cùng thuỷ giới của tôi không thu_hoạch được gì nhiều : một tút đạn cũ , một súc gỗ tròn và ba con cá_chạch lẩn_trốn trong những hốc đá dưới lòng sông .


Hôm sau , tôi lại theo Tám Hoà đến khu_vực bãi pháo ở Trường_Thịnh , Thanh_Hà ( Mỏ_Cày ) , Dòng_Xài , Phước_Long , Cồn_Lá ( Giồng_Trôm ) .


Nơi đây thời chiến_tranh là khu_vực pháo_binh đóng quân nên phế_liệu chiến_tranh nhiều vô_kể , tút đạn , vỏ pháo , trái lép .


Hơn chục năm nhiều người đã mò vớt nơi này nhưng vẫn chưa hết .


Hồi trước , có ngày nhóm thợ lặn nhà Tám Hoà kéo lên được cả tấn vỏ đạn 20 ly , 37 ly bán trên chục triệu đồng .


Thời đó mỗi tháng Tám Hoà chỉ lặn hai lần mỗi ngày vào các ngày nước kém mồng 9 , 10 , 11 nhưng thu_nhập đủ để chi_tiêu cho gia_đình .


Nhưng rồi biết tin có nhiều phế_liệu , hằng ngày trên sông Hàm_Luông đoạn từ Chợ_Lách ra cửa_biển , có tới 40 ghe_tàu lớn_nhỏ của dân chài từ thượng_nguồn An_Phú An_Giang đổ xuống trục_vớt .


Hàng núi vỏ pháo , tút đạn và cả xương người , mảnh vỡ xác tàu nơi đáy sông được trục_vớt , khai_thác .


Những ngày ở xóm thợ lặn Thanh_Sơn - Mỏ_Cày , Bến_Tre mà dân ở đây quen gọi là xóm người_nhái , tôi biết đời thợ lặn miệt sông_nước miền Tây được trời phú cho họ có được lá phổi to_lớn , những mạch_máu dẻo_dai và thân_thể cường_tráng , đặc_biệt là đôi mắt tinh_tường có_thể nhìn xuyên qua làn nước đục dưới lòng_sông , nhưng cuộc_sống của họ luôn bấp_bênh như dòng nước lên xuống .


Hôm ở nhà Tám Hoà , tôi được nghe nhiều câu_chuyện thương_tâm sống_chết với nghề .


Cái sống cái chết chỉ trong tích_tắc trong một_vài mét nước .


Một lần toán thợ lặn trong xóm Thanh_Sơn nhận trục_vớt thuê một chiếc ghe dưới vực sâu ở búng vàm Thái_Lộc trên sông Hàm_Luông , nơi sâu nhất khu_vực ĐBSCL , khoảng 50 m .


Ông Thanh - một thợ lặn lão_làng trong xóm - tình_nguyện lặn xuống trước , nhưng chỉ mới hơn 20 m đã phải ngoi lên bất_tỉnh , nước ép đến quéo tay quéo chân , da sủi bọt nước .


Tại bệnh_viện bác_sĩ phải châm_cứu hai tháng mới cứu được mạng .


Giờ thì ông Thanh bại chân , mất sức_lao_động , đời_sống khó_khăn lắm .


Lần khác cũng vì sinh_nhai mà một thợ lặn đã phải bỏ_mạng .


Đó là lần chiếc ghe_chài 3.000 tấn chở đầy phân NPK bị đứt cáp chìm bên bờ thị_xã Bến_Tre .


Thợ lặn Phan Văn Đặng , 30 tuổi , lặn xuống hầm_tàu móc bao phân lên nhưng khi trồi lên đã bị lạc dây mồi nên mất lối trong hầm_tàu , một nhóm thợ lặn khác xuống tiếp_cứu nhưng đã muộn , khi vớt được xác Đặng thì người đã tím_tái vô_hồn .


Mấy ngày chúng_tôi ở Thanh_Sơn , mới được Tám Hoà bộc_lộ ... tính chuyên_nghiệp của mình : Tui dám chắc với ông là bọn tui rành đáy sông này còn hơn cả những chuyên_gia địa_chất , thuỷ_văn .


Mấy ổng có thiết_bị , có bản_đồ , có số_liệu thuỷ_triều nhưng ít xuống dưới , mà dòng sông này thay_đổi từng ngày .


Tám Hoà bảo nhiều lần " lang_thang ở dưới " ông phát_hiện cả những cồn cát_vàng , cát_đen di_động mà theo ông trữ_lượng rất lớn .


Nói tới đâu , Tám Hoà cầm que đũa vẽ sơ_đồ mô_phỏng đáy sông nơi nào có mỏ cát , mỏ đất_sét : Đây , như đoạn Cả_Nứa Châu_Thành , dòng sông đang cuộn cát , bồi_lắng hình_thành cả một mỏ cát chìm rộng cả trăm mét , dài hơn 2 km .


Tiền không à nghen , tôi đã từng đề_nghị mấy ông chính_quyền cho dân bơm cát chuyên_nghiệp vào khai_thác , tính thuế vừa có quĩ xoá_đói_giảm_nghèo , vừa đỡ tiền nạo_vét lòng_sông .


Vậy_mà không ai tìm_hiểu , tiếc đứt ruột !


Ba Nghĩa , người con trai thứ của Tám Hoà , cho biết xóm lặn Thanh_Sơn giờ đìu_hiu lắm , những rái_cá , chó_biển ... nay tứ_tán trên bờ do thất_nghiệp , chỉ có gia_đình anh còn bám_trụ với nghề lặn vì năm nào bên quân_đội cũng hợp_đồng với gia_đình anh đi lặn rà mìn , rà bom ở khu_vực sông_Bé , Hiệp_Phước , Nhà_Bè .


Ngoài_ra các công_ty ở thành_phố vì nghe tiếng cũng về thuê thợ lặn ở Thanh_Sơn dọn_dẹp lòng_sông , nhổ trụ cầu , di_dời bêtông , vật cản nặng hàng chục tấn .


Mà các công_ty cũng chỉ thuê chúng_tôi làm phần khó ăn như soi bắn nước , nhổ trụ cầu bêtông bám sâu dưới lòng_sông ...


Ba Nghĩa lắc_đầu : " Giá thuê trục_vớt rẻ_rề hà anh ơi , chỉ có 40.000 đồng / m trụ bêtông , phương_tiện máy_móc là của chủ thuê , nếu anh_em nhà tôi có phương_tiện thì sẽ được hưởng 80.000 đồng / m trụ .


Ba Nghĩa chặc_lưỡi : " Nếu có vốn hoặc được chính_quyền đứng ra bảo_lãnh thành_lập doanh_nghiệp hay hội nghề lặn , đầu_tư phương_tiện sản_xuất thì cả xóm sống được chứ không riêng gì anh_em chúng_tôi đâu " .


Trên bờ có " thần đèn " dời nhà thì dưới sông cũng có thần đèn dời trụ cầu sắt , vật cản phế_thải , vậy_mà ... Ba Nghĩa phân_trần .


Đang lúc nói chuyện với Ba Nghĩa thì trong nhà có tiếng máy_bộ_đàm khọt_khẹt vang lên .


Thì_ra cha con Tám Hoà đã sắm máy_bộ_đàm để dò tin xem có ai báo tin ghe_tàu chìm trên biển .


Tiếng máy_bộ_đàm trong nhà vẫn vang lên đứt_quãng .