Năm 1995 , trong một dịp tình_cờ ông Ni tiếp_xúc với một nhà sinh_thái_học người Anh - giáo_sư Edward Maltby , giảng_dạy tại Trường ĐH London .


Vị giáo_sư này rất thích_thú khi biết ông Ni đang nghiên_cứu hệ_sinh_thái rừng tràm và đề_nghị ông Ni nên làm luận_án tiến_sĩ về đề_tài này .


Nhờ uy_tín của giáo_sư Maltby , Trường ĐH London lần đầu_tiên giải_quyết một ngoại_lệ : cho một nghiên_cứu_sinh VN được đặc_cách mỗi năm chỉ sang Anh 4 - 5 tháng để làm đề_tài , phần_lớn thời_gian còn lại nghiên_cứu trên thực_địa tại VN .


Ròng_rã năm năm trời , tháng 3-2001 ông Ni bảo_vệ thành_công luận_án tiến_sĩ với đề_tài " Xây_dựng mô_hình nông - lâm - ngư trên đất phèn dựa trên chức_năng sinh_thái của rừng tràm " .


Ngay sau đó , tiến_sĩ Ni bắt_đầu áp_dụng vào thực_tiễn ngay tại Trung_tâm Hoà_An , với sự hỗ_trợ của các đồng_sự như : kỹ_sư Ngô Thanh Bình , Trần Duy Phát , Võ Lâm , Huỳnh Văn Nghiêm và GSTS Võ Tòng Xuân .


Đứng trên bờ đê bao quanh khu bảo_tồn , nhìn chếch về phía góc trái rừng tràm có_thể thấy một khu đồng_ruộng bằng_phẳng , mạ non đang lên xanh_rì .


Cánh đồng được phân lô theo hàng chạy dài từ mép rừng tràm tới đầu con kênh ngoài đê_bao .


Tiến_sĩ Ni cho biết những lô ruộng đó đã được giao cho bảy hộ dân_nghèo không đất sản_xuất , thực_nghiệm mô_hình lúa - cá - tràm .


Trên diện_tích 10 công đất , chia ra 5 công làm lúa , 3 công rồng tràm và 2 công đất vườn trên có nhà ở , chuồng_trại , ao cá .


Đặc_biệt , nguồn nước sử_dụng chính là nước sau khi được " lọc " trong rừng tràm .


Và vốn tích_luỹ chính là khu rừng tràm đến tuổi thì khai_thác , cùng với nguồn mật_ong vô_cùng phong_phú .


Tiến_sĩ Ni cho biết ước_tính mỗi năm một nông_hộ ( hai vợ_chồng và hai đứa con ) có_thể để_dành được 9 - 10 triệu đồng .


Ông Trần Văn Lộc , một chủ rừng tràm 5 ha ở Thạnh_Hoá ( Long_An ) , cho biết làm mô_hình này thu lợi 1 ha bằng 10 ha lúa .


Tràm cứ bảy năm thu_hoạch một lần đủ để sắm_sửa " lên_đời " đủ thứ trong nhà .


Đó là chưa kể mật_ong , rắn , rùa ... toàn những món đặc_sản quí_hiếm .


Tiến_sĩ Ni lại đưa chúng_tôi len_lỏi vào khu rừng tràm sinh_thái .


Ông nhổ một cây cỏ dài ven đường đi cho tôi xem , đó là cây ba_khía .


Ông nói : " Dân_nghèo vô đây cắt cây này về phơi khô bán .


Cứ khoảng 700 cọng ( đủ bó 1 công lúa ) bán được 15.000 - 20.000 đồng .


Ngoài_ra còn đủ thứ cá , tép , rau củ , kể_cả củi tràm cũng thu_hoạch được .


Tính ra mỗi ngày khu bảo_tồn này cung_cấp cho dân_nghèo trong vùng một nguồn lợi tương_đương 4 - 6 triệu đồng .


Trong tài_liệu lưu_trữ của Lữ_đoàn Hải_quân 125 có ghi một_số tên những người đầu_tiên đã đi xuyên biển từ phía Nam ra tìm bắt liên_lạc với Trung_ương theo bức_điện chỉ_thị tuyệt_mật ngày ấy : Bông Văn Dĩa , Tư Mau , Đặng Văn Thanh , Lê Hà ...


Nhưng khi chúng_tôi tìm đến nơi thì chỉ còn có_thể đến nghiêng_mình trước nấm mộ đồng_chí Bông Văn Dĩa ở Rạch_Gốc , Cà_Mau và đồng_chí Tư Mau ở Rạch_Giá , Kiên_Giang .


Song cũng còn may : một anh bạn chúng_tôi , là nhà_văn , có cho chúng_tôi đọc mấy cuốn sổ_tay ghi_chép của anh khi anh tìm về Rạch_Giá gần 10 năm trước , được gặp đồng_chí Tư Mau lúc ông còn sống và được làm_việc với ông .


Đó là những trang ghi_chép vội , một thứ tư_liệu mộc , chưa hề được nhào_nặn , pha_chế .


Nhưng chính vì_thế mà còn giữ được ít_nhiều vẻ tươi nguyên của một vỉa quặng vừa được xới lên từ những lớp sâu của thời_gian .


Chuyện kể của đồng_chí Tư Mau , trích từ những trang ghi_chép : Đi tìm ông Hai Địa .


" Tôi được biết tên anh Hai Địa tức đồng_chí Bông Văn Dĩa lần đầu_tiên vào năm 1957 hay 1958 .


Mới biết tên , nhưng ấn_tượng hết_sức đậm .


Câu_chuyện thế này : hồi bấy_giờ anh Ba Duẩn , tức đồng_chí Lê Duẩn , ở Kinh_Năm , một con rạch nhỏ tận cuối mũi Cà_Mau .


Địch đánh_phá ác_liệt lắm , cả vùng U_Minh mênh_mông là vậy mà hầu_như không còn chỗ an_toàn , lúc về Kinh_Năm là nơi cuối_cùng .


Còn một người có_thể tin_cậy : anh Hai Địa ở Rạch_Gốc .


Đó là căn_cứ_địa của cuộc khởi_nghĩa Hòn Khoai hồi 1941 .


Chính Hai Địa là cơ_sở của đồng_chí Phan Ngọc Hiển , từng tham_gia cướp chính_quyền Hòn Khoai về sau bị tù Côn_Đảo .


Ở Côn_Đảo , mỗi lần chúng_tôi bị địch kéo ra đánh thì Hai Địa xông ra chịu đòn thay ...


Một chiếc vỏ lãi , ba người ; anh Ba , tôi và ông Hắc Hổ chèo thuyền .


Nhưng Hai Địa không có nhà , anh ấy đang đi hoạt_động trên miệt Cần_Thơ .


Ngồi được một lúc thì có mấy thanh_niên tới .


Anh Ba kéo tôi ra ngoài , bảo ; " Thế_là lộ rồi , phải đi thôi ... " .


Tức_là lần đó tôi không gặp được anh Hai Địa .


Nhưng lời anh Ba Duẩn thì tôi vẫn nhớ : đó là con_người có_thể tin_cậy trong lúc khó_khăn cùng_cực của cách_mạng .


Tôi được biết Trung_ương có chỉ_thị các tỉnh ven biển miền Nam cho thuyền vượt biển ra Bắc để tính_chuyện chở vũ_khí về .


Bà_Rịa cho thuyền ra , do anh Năm Đông tổ_chức .


Trà_Vinh thì cử sáu đồng_chí , mang bí_danh là Đoàn , Kết , Đấu , Tranh , Thắng , Lợi .


Bến_Tre cho thuyền ra do anh Tư Thắng phụ_trách .


Khu 6 cũng cử anh Đặng Văn Thanh đi ra , theo đường Trường_Sơn .


Bạc_Liêu cử hai thuyền , do anh Bông Văn Dĩa làm bí_thư chi_bộ ...


Thuyền Bà_Rịa bị địch bắt ở Nha_Trang , sau thoát được lại trôi_dạt vào đảo Hải_Nam .


Thuyền Trà_Vinh gặp bão lớn , phải đốn bỏ cả cột buồm , trôi_dạt sang tận Hương_Cảng ...


Riêng anh Hai Địa dạt_vô bờ biển Quảng_Bình , bị dân_quân ta bắt , tưởng là biệt_kích ngụy , đánh cho một trận và giam chặt .


Anh Hai Địa nhất_định không tiết_lộ nhiệm_vụ , chỉ một_mực yêu_cầu giải về Trung_ương , trực_tiếp gặp anh Ba Duẩn .


Anh Hai Địa doạ đồng_chí công_an tỉnh : " Các đồng_chí không đưa tôi đi gặp đồng_chí Lê Duẩn ngay , sau_này lỡ việc lớn , phải chịu trách_nhiệm " .


Vừa may lúc đó anh Ba Duẩn đang đi công_tác ở Quảng_Bình .


Tỉnh_uỷ báo_cáo : - Có người trong Nam ra , tự_xưng tên là Hai Địa , đòi gặp trực_tiếp đồng_chí , không chịu khai_báo gì nữa .


Vậy_là hai người gặp được nhau , hai người bạn tù Côn_Đảo mấy_mươi năm trước .


Đầu năm 1962 , tôi được lệnh đồng_chí Vũ Đình Liệu gọi lên , giao nhiệm_vụ : - Đồng_chí Bông Văn Dĩa ra bắt liên_lạc với trung_ương nay đang trên đường trở về .


Đồng_chí dẫn một tiểu_đội xuống Rạch_Gốc đón và đưa đồng_chí Dĩa về đây báo_cáo ...


Chúng_tôi xuống Rạch_Gốc , chờ 10 ngày thì thuyền anh Hai Địa về .


Nghe báo_cáo có các anh Ba Bường , Ba Hương , Mười Thơ , Vũ Đình Liệu .


Cần khảo_sát cả các đảo ven bờ và ngoài khơi , cả đảo Trường_Sa , có_thể dùng một_số đảo làm trạm trung_chuyển , lập kho bí_mật , trung_ương đưa tàu vào đấy , các tỉnh miền Nam dùng thuyền nhỏ ra lấy chở về ...


Khu_uỷ quyết_định thành_lập một ban chỉ_huy cho công_tác đặc_biệt này do anh Ba Hoà làm trưởng ban , tôi làm phó , đưa một đại_đội được chọn_lọc kỹ xuống căn_cứ ở vùng rừng Cà_Mau và giao anh Hai Địa cùng tôi đi khảo_sát các đảo .


Chúng_tôi dùng thuyền máy Arona , đi bốn người : anh Hai Địa , tôi , anh Tranh , anh Huynh , ra cửa Rạch_Gốc , xuôi xuống Hòn Chuối , tạm nấp ở đó , đến 4 giờ chiều thì bắt_đầu nổ máy chạy suốt đêm , 5 giờ sáng hôm sau đến đảo Thổ_Chu .


Bấy_giờ là tháng năm ta , chúng_tôi cập gần đảo , tạm dừng , pha trà uống .


Đang uống trà , chợt giật_mình thấy một chiếc ghe nhỏ từ trong bờ đảo chèo ra .


Cập ghe lại hỏi_thăm , biết đấy là ông Năm Lặc , người Rạch_Giá , ra đây câu đồi_mồi .


Ông Năm Lặc cho biết bà_con miệt Rạch_Giá , Hà_Tiên vẫn thường ra đây bắt đồi_mồi , hoặc đi đánh_cá các nơi thường ghé về đây phơi cá trước khi chuyển về đất_liền .


Đây không hoàn_toàn là đảo hoang , người đi_lại khá nhiều , phức_tạp , không_thể lập kho vũ_khí bí_mật .


Trường_Sa có một_số đảo hoang , nhưng nhiều nước nhòm_ngó , lại càng quá xa bờ , bất_tiện hơn nhiều .


Lại quay về ven vịnh Thái_Lan , miệt khơi Rạch_Giá , Hà_Tiên .


Vùng_biển này có hơn trăm đảo lớn_nhỏ , nay ta gọi là huyện Kiên_Hải .


Đảo lớn thì đông dân , đảo nhỏ không nhiều người ở nhưng quá gần bờ , người đi_lại luôn .


Chúng_tôi lần khắp , tính_đi_tính_lại thấy không xong ...


Vậy_là phương_án lấy các đảo làm trạm trung_chuyển không thành ...


Về báo_cáo , khu_uỷ chỉ_thị : vậy thì quay lại nghiên_cứu các bến .


Lần_mò suốt dọc từ miệt bờ biển Sóc_Trăng , Bạc_Liêu xuống tới mũi Cà_Mau , rồi từ mũi Cà_Mau lần lên hướng Rạch_Giá , Hà_Tiên .


Nắm tình_hình địch , tình_hình dân , dò các lạch , đêm_đêm mò ra đo độ sâu lúc nước_cường , lúc nước_ròng .


Tìm ra cửa lý_tưởng nhất là cửa Bồ_Đề , lạch sâu 3,8 m , tàu ta có_thể vào thong_thả .


Các cửa Rạch_Gốc , Hố_Bỏ_Gùi , Vàm_Lũng , Vàm_Cái_Su cạn hơn nhưng lúc nước_cường vẫn vào được , lại có lạch kín , rừng đước dày , có_thể đào ụ giấu tàu và lập kho lớn chứa vũ_khí ...


Sau chuyến khảo_sát này , khu_uỷ quyết_định cử hai thuyền ra báo_cáo trung_ương , một chiếc do anh Hai Địa phụ_trách xuất_phát tại cửa Rạch_Gốc ngày 24-7-1962 , một chiếc tôi phụ_trách xuất_phát sau hai ngày .


Đi hai thuyền là đề_phòng mất một vẫn còn một .


Anh Hai Địa đi trót_lọt , đến cửa Việt ngày 29-7 .


Còn tôi đến ngang Đà_Nẵng cách bờ 50 km thì bị tàu địch rượt đuổi suốt một ngày , đến 10 giờ đêm 30-7 thì bị chúng bắt ...


Lần về tới chiến_khu Bạc_Liêu thì anh Hai Địa đã chở được chuyến tàu gần 50 tấn súng_đạn về bến Rạch_Gốc .


Con đường biển Đông đã chính_thức được khai_thông .


Và cả một mạng_lưới các bến liên_hoàn từ Bà_Rịa dài suốt đến Cà_Mau đã được hình_thành .


Riêng vùng Rạch_Gốc - quê anh Hai Địa - đã được tổ_chức thành một khu căn_cứ hoàn_chỉnh chặt_chẽ " .


Những chuyến tàu mạo_hiểm đã xẻ dọc biển Đông , đưa súng_đạn cho người đang cần súng_đạn để chiến_đấu và tự_vệ .


Tiếng miền Nam gọi khẩn_thiết đã giục_giã ra khơi những con tàu lớn hơn .


Và một người lính đã được chọn_lựa cho nhiệm_vụ tuyệt_mật này .


Tin , bài liên_quan : Kỳ 2 : Tìm người vô_danh .


Từ Hải_Phòng , qua phà Bính , rẽ về tay_trái khoảng mươi cây_số sẽ gặp một vùng_đất có dáng_dấp trung_du : những cụm đồi nối nhau thoai_thoải , cao dần về hướng đông bắc .


Làng_xóm nằm ven đồi , thượng_gia hạ_điền : trên đồi là nhà , có vườn , dưới chân là ruộng .


Len_lỏi vào các xóm_làng chen_chúc ấy , thỉnh_thoảng có_thể gặp dấu_vết những căn hầm lớn khoét sâu vào sườn đồi .


Có hầm đã sập , nhưng cũng có hầm còn khá nguyên_vẹn , gỡ đi vài lớp rêu_phong xanh_rì có chỗ còn có_thể nhận ra cả dấu xẻng công_binh xén sâu vào lớp đất bazan đỏ sậm : chính nơi đây một thời từng là căn_cứ_địa , là sở_chỉ_huy của một đơn_vị thường được những người ít_nhiều có liên_quan nhắc đến một_cách tò_mò và thán_phục : đơn_vị " những con tàu không số " .


Còn những người trong cuộc thì biết rõ tên_tuổi của nó : Lữ_đoàn Hải_quân 125 .


Những người lính của cái lữ_đoàn bí_mật huyền_thoại một thời đó , những sĩ_quan tham_mưu , chính_trị , hậu_cần , những thuyền_trưởng , thuỷ_thủ , báo_vụ_viên , thợ_máy ... ngày ấy từ khắp đất_nước tập_hợp về đây , nay đều đã đi xa .


Người đã hy_sinh , mãi_mãi biệt_tích trên biển_Đông , người đã chuyển ngành , người đã về hưu ...


Một người lính_thuỷ già , quê tận Cà_Ná , tít tận miền Phan_Thiết trong cực Nam_Trung_Bộ xa_xôi : anh Đặng Văn Thanh .


Thường vẫn vậy trong những trường_hợp này : có một mối tình sâu_đậm nào đó đã giữ_chân người lính bôn_ba lại nơi làng quê hẻo_lánh này .


Trường_hợp Đặng Văn Thanh chính là như_vậy .


Sau những chuyến mạo_hiểm trên biển lớn , anh thường trở về nơi này , chỉ_huy_sở của các con tàu không số , báo_cáo công_tác hay nghỉ_ngơi lấy sức dăm ngày .


Chính trong một căn hầm chỉ_huy khoét sâu vào lòng đồi nay đã sạt_lở gần hết , anh đã gặp một chị hội_trưởng phụ_nữ xã có đôi mắt_lá_răm sắc dài .


Hỏi_thăm mới biết đó là một người vợ liệt_sĩ .


Họ quen nhau , ân_cần và kín_đáo chăm_sóc cho nhau .


Chị thấy bồn_chồn lo_lắng mỗi lần anh từ_giã ra đi , lao ra biển khơi mịt_mùng .


Và như sống lại , tươi_tắn , tinh_khôi , đôi mắt_lá_răm cố giấu một niềm hạnh_phúc không kìm nổi mỗi lần anh trở về ...


Cho đến ngày cuối chiến_tranh , họ trở_thành vợ_chồng ...


Trước sân là cái giàn mướp sai quả , giàn mướp không phải đan bằng tre mà là một tấm lưới cũ giăng giữa mấy cây cột chống bằng sắt gỉ .


Phía ngoài sân là chiếc giếng rất sâu , gàu được kéo bằng ròng_rọc hẳn lấy được về từ một chiếc tàu cũ nào đó .


Cạnh đấy là ao cá , anh Thanh bảo mỗi mùa thu được hàng 5 - 6 tạ cá_mè ...


Chúng_tôi ngồi với nhau giữa sân , trên chiếc nong lớn , quanh mâm rượu có một chai cuốc lủi to_bự và mấy con cá khô nướng làm mồi chị Thanh đã chu_đáo dọn sẵn cho chúng_tôi .


Anh Thanh nói : - Sau hiệp_định Genève 1954 , tôi không đi tập_kết mà được lệnh ở lại nằm_vùng hoạt_động .


Làm xong thì có liên_lạc đến , dẫn lên rừng , về chỗ anh Lê , anh Hiền .


Đồng_chí liên_lạc dặn trước khi đi phải sắm sẵn nilông , võng dù , hănggô .


Tôi cũng nghĩ chắc lên rừng thì phải có đủ những thứ đó chứ không ngờ ...


Lên đến nơi , ở trạm giao_liên vài ngày thì một buổi chiều thấy anh Lê và anh Hiền ra , tay xách mấy chai rượu_cần và một hănggô cơm nếp .


Hai anh ở lại suốt đêm ấy rỉ_rả nói_chuyện .


Anh Hiền bảo : - Anh Thanh mấy năm nay vất_vả , sức yếu lắm rồi , mắt mờ , tóc rụng hết .


Nay khu_uỷ quyết_định Thanh phải ra Bắc nghỉ một thời_gian , chữa bệnh , học_hành , rồi sẽ trở về phục_vụ .


Cứ đi , rồi sẽ trở_về , trên có cho ít súng_đạn , tìm cách mang về cho anh_em trong này càng tốt ...


Khu_uỷ giao cho Thanh cái phong_bì này , phải giữ thật kỹ , trường_hợp bất_trắc nhất_thiết không để rơi vào tay giặc , dù hi_sinh cũng phải bảo_đảm thủ_tiêu trước khi ngã xuống .


Ra đến Hà_Nội chỉ được giao tận_tay một người là đồng_chí Võ Nguyên Giáp .


Hai nhiệm_vụ từ đại_tướng Võ Nguyên Giáp .


Tôi đi đường Trường_Sơn gần tám tháng mới ra tới miền Bắc , tới Quảng_Bình thì có xe_con đón thẳng về Hà_Nội .


Lúc ở 105 Quán_Thánh , lúc ở Ban Thống_nhất trung_ương , loanh_quanh luẩn_quẩn chẳng biết làm gì , không được ra đường , chỉ ăn_uống bồi_dưỡng , thỉnh_thoảng xe đưa đi khám bệnh rồi đưa về , lại loay_hoay một_mình trong phòng .


Cho đến một bữa chiều , tôi đang ở Ban Thống_nhất thì có người đưa xe đến đón bảo đi có việc .


Xe chạy quanh_co một lúc thì đến một ngôi nhà , sau_này tôi mới biết là số nhà 36 Lý Nam Đế .


Người dẫn đường đưa tôi lên tầng hai , vào một căn phòng rộng , có một chiếc bàn lớn và bốn cái ghế_bành .


Trên bàn bày sẵn bánh_kẹo , bia , nước_ngọt .


Một người mặc quân_phục nhưng không đeo quân_hàm bảo : " Đồng_chí ngồi nghỉ , chờ một lúc " .


Vài phút sau cửa phòng mở , một người bước vào , chắc đậm , quần kaki , áo lụa ba túi .


Người mặc quân_phục - sau_này tôi biết là sĩ_quan tham_mưu - nói : - Báo_cáo thủ_trưởng , đây là đồng_chí Đặng Văn Thanh , vừa ở Khu 6 ra .


Rồi anh quay lại phía tôi : - Đây là đại_tướng Võ Nguyên Giáp .


Đại_tướng bước lại bắt_tay tôi , rồi ôm lấy cả hai vai tôi : - Đồng_chí Thanh ngồi xuống đi .


Nào , đã lâu lắm tôi không được nghe giọng nói Phan_Thiết .


Đại_tướng tự tay bóc thuốc và rót nước cho tôi : - Đồng_chí Thanh đi đường mất mấy tháng ?


Tôi đứng dậy : - Thưa đại_tướng , có cái phong_bì này anh Hiền dặn tôi chỉ được đưa tận_tay đại_tướng ...


Bây_giờ đồng_chí Thanh kể chuyện cho chúng_tôi nghe đã .


Nhất_là nói kỹ tình_hình ven biển từ Khánh_Hoà vào tới Mũi_Đèn .


Người sĩ_quan tham_mưu dẹp mấy cái cốc và trải ra trên mặt bàn một tấm bản_đồ lớn .


Đại_tướng đưa cho tôi một cây bút_chì vót nhọn : - Đây , đồng_chí báo_cáo đi , chỉ rõ từng chỗ trên bản_đồ ...


Tôi cầm cây bút , đứng sững trước tấm bản_đồ rất lâu .


Tôi quay nhìn đại_tướng , lắp_bắp mãi mới nói được mấy tiếng : - Báo_cáo ... Báo_cáo đại_tướng ... Tôi ... tôi không biết chữ ...


Các anh biết không , lúc đó tôi thấy mình có lỗi vô_cùng .


Rồi ông nói với người sĩ_quan tham_mưu , giọng trầm xuống hẳn : - Anh_em ta trong ấy vậy đó ...


Ông cầm lấy cây bút_chì từ tay tôi , kéo tôi lại cạnh ông : - Bây_giờ thế này nhé , tôi sẽ chỉ từng chỗ trên bản_đồ và đồng_chí sẽ kể cho chúng_tôi biết rõ tình_hình từng nơi .


Đây này , cái vạch màu đỏ này là đường số 1 .


Còn chỗ này , cái mũi nhọn này , Thanh nhìn rõ không , là Mũi_Đèn .


Như vậy đấy , đêm ấy đại_tướng ở lại với tôi rất khuya .


Và , các anh biết không , tôi đã kể lại với đại_tướng không phải chỉ tình_hình các vùng tôi từng biết , từng sống , từng hoạt_động .


Tôi đã kể với đại_tướng tất_cả cuộc_đời tôi .


Từ ngày là thằng bé mồ_côi cha_mẹ , 8 tuổi đã làm nghề lặn cá ở biển Cà_Ná ...


Đại_tướng ngồi nghe , thỉnh_thoảng mới nhắc một câu : - Thanh uống nước đi đã .


... Cho đến khi người cán_bộ tham_mưu rời quyển sổ ghi_chép đứng dậy nói : - Báo_cáo thủ_trưởng , đã 1 giờ sáng ...


Ông nói : - Cám_ơn , cám_ơn đồng_chí Thanh ...


Lần này ông không bắt_tay tôi mà ôm chặt cả hai vai tôi .


Ông nói : - Bây_giờ đồng_chí Thanh có hai nhiệm_vụ , tôi giao nhé , phải làm kỳ được .


Một : chữa bệnh , bồi_dưỡng cho thật khoẻ .


Khi nào hoàn_thành nhiệm_vụ , báo_cáo cho tôi biết ...


Sau ba tháng biết đọc biết viết thì được chuyển sang học hàng_hải , la_bàn ...


Tin , bài liên_quan : Kỳ 3 : Đi về hướng sao Bắc_Đẩu .


Trong những ngày ở ĐL và tiếp_xúc với các nàng dâu VN , phần_lớn các cô đều thừa_nhận cuộc_sống ở xứ người không giống như những gì họ mong_đợi trước khi lấy chồng .


Chưa kể đến những chuyện đau_lòng khi gặp phải những người chồng hung_bạo , bệnh_hoạn ...


Nếu đi làm ở ngoài có_thể sẽ kiếm được thêm chút_đỉnh tiền , nhưng vào đây làm tôi có_thể giúp được các chị_em cùng cảnh_ngộ với mình .


Tôi đã trải qua những ngày buồn_tủi , khổ_cực , không có tương_lai và đầy nước_mắt .


Bảy năm sống ở ĐL thì tôi chỉ mới biết đến hạnh_phúc và niềm vui trong ba năm gần đây mà thôi Thu Thảo , ở TP Đài_Bắc , nhân_viên cũ của Tổ_chức Eden , ngậm_ngùi kể .


Tôi hỏi : Trước đây cuộc_sống của Thảo như thế_nào ?


Thảo thở_dài : Bảy năm trước không có nhiều người VN ở đây như bây_giờ .


Hơn hai năm trời không có lấy một người bạn , có chuyện gì cũng chẳng biết san_sẻ cùng ai , vợ_chồng thì cứ cãi nhau hoài vì không hiểu nhau và bất_đồng ngôn_ngữ .


May là tôi chưa bị đánh_đập gì nhiều ...


Thảo kể hồi mang thai đứa con thứ hai , một buổi chiều đi làm về Thảo nhờ ông_xã đưa đi khám thai thì bị chồng mắng té_tát : " Người gì mà đi đâu cũng phải nhờ_vả , làm cái gì cũng không được , đi đường cũng không biết đi , chữ cũng không biết đọc , chẳng làm được gì cả " ...


Biết chồng vì áp_lực công_việc căng_thẳng nên nổi_nóng nhưng sao nước_mắt Thảo cứ trào ra .


" Thôn văn_hoá VN " ở Bạch_Hồ tỉnh Đài_Nam nằm trên đường lên khu du_lịch suối nước_khoáng Guanzihling .


Nơi đây có bán thức_ăn và một_số thực_phẩm mang từ VN sang , lại còn có dàn karaoke với các bài hát VN , cải_lương có , nhạc trẻ cũng có do một người ĐL có vợ là người VN đầu_tư , bếp_trưởng là một người ĐL , còn các nhân_viên phục_vụ , nấu_bếp , dọn rửa là năm người phụ_nữ VN .


Lúc tôi đến , chị Nguyễn Thị Thu , 47 tuổi , là người lớn tuổi nhất trong nhóm , đang dọn bữa trưa cho mấy chị_em từ những món ăn thừa trong cửa_hàng .


Chị Thu làm ở đây được hai năm , trước đó chị ở nhà trồng măng với ông chồng 62 tuổi , xin mãi chồng mới cho ra đây bán .


Tằn_tiện lắm mỗi tháng chị mới gửi về nhà được 5.000 - 6.000 đài_tệ , bên này tiền ai kiếm nấy xài , ông chồng 62 tuổi vẫn phải đi làm thợ xây_dựng , khi nào không có việc thì ở nhà trồng măng bán ...


Chị Thu bảo : " Cắn răng mà sống thôi , những việc mà người_ta không muốn làm mới tới tay mình , kiếm được việc như_vầy là tốt lắm rồi !


Một nghiên_cứu về các cô_dâu VN của giáo_sư Wang Hong-zen thuộc Trường ĐH Tam_Kang cho thấy : vì lý_do kinh_tế nên phần_lớn các cô_dâu đều muốn đi làm để có tiền gửi về nhà hoặc tiêu_dùng riêng cho mình ( phần_lớn là để_dành tiền gửi về gia_đình ) .


Một bộ_phận khác không_thể chịu được sự giám_sát quá chặt_chẽ của gia_đình chồng nên muốn ra ngoài đi làm để được tự_do hơn .


Trong khi đó đa_số ông chồng ĐL đều không muốn vợ đi làm để có_thể kiểm_soát vợ .


Theo họ , công_việc chủ_yếu của nàng dâu là làm việc nhà tất_nhiên không_thể có tiền_lương , Vì_vậy các cô_dâu VN luôn sống lệ_thuộc nhà chồng .


Chị Hồng ở Phong_San ( ngoại_ô TP Cao_Hùng ) cho biết : mỗi ngày khi chồng đi làm thì bà mẹ chồng xuất_hiện và bắt chị làm mọi việc , từ quét nhà , lau nhà , dọn rửa chén , nấu cơm như người giúp_việc .


Niềm vui lớn nhất của chị là được chồng lâu_lâu cho đi shopping .


Chị Hồng cười bảo : " Nói là đi mua_sắm chứ toàn đi coi không à , ông chồng tôi kẹo lắm " !


Thông_thường các cô_dâu VN sống thành từng nhóm gần nhau vì các ông chồng hay rủ nhau sang VN cưới vợ , nhưng nhiều cô_dâu VN cho biết họ rất ít khi liên_lạc và gặp nhau vì sự cấm_đoán của nhà chồng , đặc_biệt là việc đi ra ngoài một_mình ...


Loan , 25 tuổi , qua ĐL giữa năm 2003 làm vợ một người đã có một vợ và hai con ( trai 10 tuổi , gái 5 tuổi ) .


Mang_tiếng là được cưới về nhưng Loan suốt ngày quần_quật với công_việc nhà như con ở .


Bà mẹ chồng thì luôn miệng nói_thẳng : Đã bỏ tiền ra mua về thì phải làm cho xứng đồng_tiền_bát_gạo .


Tưởng sang ĐL là bước đổi đời và có tiền gửi về cho cha_mẹ ở VN , nhưng ngày thì làm_việc như con ở , đêm về chỉ biết khóc , chị đòi về VN , đòi ly_dị .


Bà mẹ chồng nói nếu ly_dị phải trả lại tiền làm đám cưới lên đến mấy chục triệu đài_tệ .


Qua được gần hai tháng thì Loan có_thai , nhưng cả chồng và mẹ chồng đều bắt cô phải phá thai .


Loan phản_đối liền bị đánh ngay trong bệnh_viện và bỏ mặc cô tự quyết_định .


Phá thai xong về chưa nghỉ thì đã bị mẹ chồng bắt làm quần_quật việc nhà , đã_vậy đêm đến phải " phục_vụ " chồng nên một lần nữa cô phải vào viện vì đau bụng và ra máu .


Loan kể trong nước_mắt : Gia_đình tôi nghèo lắm , cũng muốn qua đây lấy chồng , chồng thương cho ra ngoài đi làm đặng gửi tiền về cho má tôi đau_ốm suốt ngày .


Mà chồng có được như người thường đâu , ông này bị tật hai chân .


Loan bảo làm đám_cưới xong cha_mẹ cô ở quê nhà chỉ nhận được có 4 triệu đồng rồi thôi .


Giấc mơ của Loan cũng như nhiều cô gái trẻ mà tôi đã gặp trong những cuộc phỏng_vấn khi còn ở VN đều nghĩ rằng cuộc_sống ở ĐL là thiên_đường , " đến nơi chỉ để kiếm tiền gửi về giúp cha giúp mẹ thôi " nên nhắm_mắt chấp_nhận đánh_đổi cả đời mình cho một cuộc hôn_nhân ngoại_tộc mà không hề biết tương_lai thế_nào nơi đất_khách_quê_người .


Chị Trang Tuyết Nhi - chủ quán bán thức_ăn VN ở Phong_San , quán của chị trở_thành nơi nhiều cô_dâu VN ra đây tâm_sự - kể : Có một cô cũng có nhan_sắc , chừng hơn 20 tuổi , sang chưa được bao_lâu đã bị thằng chồng bắt phải đi " ngồi bàn " ( nữ phục_vụ trong các quán karaoke - NV ) kiếm tiền về cho nó uống rượu .


Bữa nào không đủ tiền uống rượu nó đánh " tưng_bi " .


sức đàn_ông to khoẻ như nó đánh phụ_nữ nghe thôi đã sợ rồi , vậy_mà nó còn lấy quạt_máy đánh con_nhỏ đến_nỗi gãy luôn cả cây quạt .


Con_nhỏ đi không nổi , phải lết mấy ngày .


Bà mẹ chồng bị liệt nằm ở dưới nhà thấy con trai đánh con dâu không_những không can mà_còn bò lên lầu đánh ké nữa .


Con_nhỏ ra báo cảnh_sát mấy lần rồi nhưng người_ta cũng chỉ xử ly_thân , chưa cho ly_dị , vậy_mà thằng chồng không chịu tha , tìm tới chỗ làm móng tay của con_nhỏ đánh nữa .


Tôi hỏi sống như ở địa_ngục sao không về nước , còn trẻ có_thể làm lại cuộc_đời , con_nhỏ chỉ khóc , vì Hộ_chiếu , thẻ khám bệnh thằng chồng giấu hết , muốn về mà không được " .


Chị Tuyết Nhi chỉ sang bên đường : " Cái cô làm trong tiệm uốn_tóc bên đường là người Trà_Vinh , mùa đông đứng uốn_tóc lạnh run lập_cập , vậy_mà nói với chồng xin mua cái áo lạnh chồng cũng không cho , tôi thấy thương quá nên đưa cho cô cái áo của tôi đang mặc .


Mỗi tháng đi học_việc cô chỉ nhận được có 5.000 đài_tệ thôi mà mừng_rỡ sang khoe với tôi là sắp có tiền gửi về quê rồi .


Thật thương , so với mức_sống ở ĐL thì số tiền này chẳng là gì .


Ở ĐL có đến hơn 87.000 cô_dâu VN , nhưng đi đến nhiều nơi tôi chẳng_thể_nào liên_lạc được với một tổ_chức hay hiệp_hội bảo_vệ quyền_lợi những cô_dâu VN .


Riêng Tổ_chức Eden có chương_trình liên_kết giữa các cô_dâu VN bằng các lớp học nghề nhưng số_lượng này cũng chẳng đáng bao_nhiêu so với tổng_số cô_dâu đang ở ĐL .


Theo chị Nguyễn Thị Kim Thoa , phụ_trách chương_trình học nghề chuyên dành cho các cô_dâu nước_ngoài thuộc Tổ_chức Eden , trên phạm_vi cả ĐL mà đầu năm đến nay Eden chỉ tổ_chức được ba lớp_học : may_vá , nấu_nướng , cắt tóc với số_lượng người học không quá 20 người / lớp .


Chị Thoa cho biết : " Nhiều gia_đình nói_thẳng không cho con dâu hoặc cho vợ đi học , thậm_chí khi chúng_tôi gọi điện đến còn bị gia_đình họ mắng_chửi trong điện_thoại vì rủ_rê vợ họ đi ra ngoài ( ! ? ) " .


Nhiều gia_đình người ĐL không muốn các cô_dâu thường_xuyên liên_lạc và gặp nhau , với lý_lẽ rằng : Nếu ra ngoài , có dịp tiếp_xúc , họ sẽ học những tính xấu của nhau .


Chồng gần không lấy , lấy chồng xa ... và nước_mắt cay_đắng đã chảy tràn trên gương_mặt các cô_dâu VN .


Nhưng câu_chuyện buồn không dành cho mọi đời xa xứ ...


Tôi biết được Trần Thị Hoàng Phượng với tư_cách là chủ_biên của tờ Người Phụ_Nữ VN được các chị_em người VN ở các vùng_sâu_vùng_xa tại ĐL chuyền tay nhau đọc .


Hẹn gặp mãi nhưng tôi cứ phải chờ vì Hoàng Phượng bận túi_bụi với một núi công_việc : giảng_dạy cho các cô_dâu VN , nghiên_cứu_sinh , trợ_lý cho một giáo_sư tại Viện Nghiên_cứu trung_ương ĐL .


Cuối_cùng tôi cũng có được hơn một tiếng đồng_hồ gặp Phượng trong một quán cà_phê sau giờ cô lên_lớp .


Lấy chồng được hơn 10 năm nhưng mãi đến năm 2001 Phượng mới theo chồng về sống tại TP Đài_Bắc .


Năm 1998 Phượng đã có trong tay tấm bằng ĐH Luật ( khi còn ở VN , Phượng đã học tiếng Anh ở Trường ĐH Mở - bán_công TP. HCM ) .


Ban_đầu sang đây tôi hơi bị sốc bởi những câu_chuyện đau_lòng về những cô gái VN lấy chồng ĐL và gặp rất nhiều người VN làm vợ người ĐL đang phải đối_mặt với hàng_loạt khó_khăn trong sinh_hoạt hằng ngày , kể_cả sự kỳ_thị của xã_hội ...


Tôi nghĩ mình phải làm một cái gì đó để thay_đổi hình_ảnh các nàng dâu VN nơi xứ người Phượng tâm_sự .


Những ngày đầu thật gian_nan , cho_dù may_mắn lấy được người chồng trí_thức , biết chia_sẻ nỗi_niềm của vợ , nhưng chị vẫn phải chu_toàn phận làm dâu , làm vợ , làm mẹ .


Ngày đầu , đêm về là Phượng khóc vì quá_tải với hàng đống công_việc và bài_vở , con còn quá nhỏ nên có những lúc tưởng phải bỏ_cuộc .


Cho_dù đã tự trang_bị cho mình nhiều kiến_thức bên nhà nhưng qua xứ người mọi việc đều đảo_lộn , người_ta sử_dụng máy_tính và văn_bản đều bằng tiếng Hoa , mà dạo đó một chữ tiếng Hoa Phượng cũng không biết , vừa lên_lớp , vừa tự học nên thường thì một ngày học_tập của chị kết_thúc lúc gần 4 giờ sáng .


Ngày qua ngày , công_sức của cô gái nhỏ_nhắn đã được đền_bù xứng_đáng .


Ở trường đại_học , người_ta tổ_chức bình_chọn những SV nước_ngoài học_tập giỏi nhất để cấp học_bổng và phần_thưởng đó đã rơi vào tay Hoàng Phượng !


Gia_cảnh tạm ổn về mặt kinh_tế , việc học ngày_càng tiến_bộ , người ĐL đã nhìn cô gái Việt này bằng một ánh mắt khác .


Phượng bắt_đầu nghĩ đến thân_phận của những cô gái đồng cảnh_ngộ lấy chồng xa như mình .


Ngoài việc dạy tiếng Hoa và các kiến_thức phổ_thông khác , Phượng còn muốn trao_đổi kinh_nghiệm của một người đi trước hướng_dẫn người đi sau về nếp sinh_hoạt trong gia_đình , xã_hội và phong_tục tập_quán của người ĐL .


Phượng nói : " Bản_thân là phụ_nữ VN sang làm vợ , làm mẹ ở ĐL , tôi thấu_hiểu phần_nào những khó_khăn và cản_trở trong quá_trình hội_nhập trong một xã_hội mới .


Hơn_nữa những công_việc mà tôi đã làm là một vốn kiến_thức khá lớn cho việc nghiên_cứu của tôi .


Mỗi ngày Phượng đều có chương_trình lên_lớp giảng_dạy tiếng Việt đến ba nơi : Cục Dân_chính ĐL , Tổ_chức Eden , Cục Giáo_dục ĐL .


Các chương_trình giảng_dạy trên lớp Phượng tự thiết_kế làm_sao để các chị_em vừa học được kiến_thức lại vừa phù_hợp với những nhu_cầu cuộc_sống thực_tế của cô_dâu VN trong cuộc_sống nhà chồng hay sắp_sửa làm mẹ , làm dâu ...


Chị còn chịu trách_nhiệm chủ_biên và biên_tập chính tờ Người Phụ_Nữ VN , mỗi tháng ra một số 8 trang khổ A4 , nội_dung gồm nhiều kinh_nghiệm để giúp duy_trì hôn_nhân hạnh_phúc , nuôi dạy con_cái , nấu_ăn và những thông_tin , chính_sách có liên_quan đến người VN của chính_quyền ĐL ...


Do mới thành_lập từ giữa năm_ngoái và cũng chưa có kinh_phí , mỗi tháng nguyệt_san phát_hành được khoảng 1.000 tờ , chủ_yếu phân_phát cho các chị_em ở vùng_sâu_vùng_xa có thêm thông_tin để đọc .


Đến tháng sáu này Phượng sẽ kết_thúc khoá học thạc_sĩ và bắt_đầu viết luận_án với đề_tài Mối quan_hệ hôn_nhân trong một gia_đình có hai nền văn_hoá khác nhau .


" Tôi muốn những người hàng_xóm quanh tôi phải thay_đổi cách nhìn về người phụ_nữ VN , tôi không muốn họ coi_thường người VN mình .


tôi tin rằng những nghiên_cứu của mình về vấn_đề các cô_dâu VN sẽ khách_quan hơn người ĐL , bản_thân tôi cũng là cô_dâu VN , dùng quan_điểm mình đánh_giá sẽ khác cách nhìn của họ .


Đặc_biệt lại là của một người VN viết về vấn_đề xã_hội của ĐL ở ĐL .


Không chỉ các nàng dâu VN gọi Nguyễn Thị Diễm Quyên , 33 tuổi , bằng cái tên đầy thán_phục như_vậy , mà ngay chính phụ_nữ ĐL cũng dành cho chị những tình_cảm trân_trọng , bởi cửa_hàng chuyên bán thực_phẩm và các món ăn VN mang chính cái tên Diễm Quyên toạ_lạc trên đường Phước_Hoa nằm ở ngay lối ra của trạm xe_điện_ngầm Linh_Sơn .


Sang ĐL được 11 năm , Quyên bươn_chải qua rất nhiều nghề và cuối_cùng là kinh_doanh cửa_hàng bách_hoá , nơi từ ba năm qua đã là địa_chỉ quen_thuộc của các chị_em người VN , cả người bản_xứ và du_khách nước_ngoài .


Thực_đơn của quán ngoài tiếng Việt , Hoa còn có tiếng Anh và tiếng Nhật .


Hôm tôi đến , hai gia_đình Nhật và ba người châu Âu đang ngồi làm mấy tô phở tái , chả_giò chiên và thêm mấy cái gỏi_cuốn .


Quán bày_bán khoảng 200 món hàng thực_phẩm mà đến 80% là hàng_hoá từ VN gửi sang được chất đầy trên những chiếc kệ to_đùng .


Quyên bảo có những mặt_hàng nhờ người xách tay mang qua , có người bỏ_mối và có những mặt_hàng Quyên tự nhập bằng tàu_biển .


Ở đây gần như chẳng thiếu món gì của VN từ báo_chí , băng_đĩa_nhạc , mỹ_phẩm , thức_ăn khô , chả_giò , nem , nước_ngọt xá_xị Chương_Dương , phin cà_phê , hột_vịt_lộn ... thậm_chí cả bánh_ít và bánh_tét nhân đậu , nhân chuối cũng được mang từ VN sang và bán sạch ngay trong ngày .


Quyên bảo một ngày doanh_thu trung_bình của quán khoảng 15.000 đài_tệ và khách đến rất đông vào những ngày cuối tuần , không đủ bàn_ghế cho họ ngồi nữa , chị bảo muốn mở_rộng quán nhưng chưa tìm ra mặt_bằng thích_hợp .


Vị_trí cửa_hàng này tuy không nằm trong trung_tâm và khu_vực này cũng không có nhiều chị_em người VN nhưng lại có lợi_thế là nằm ngay nhà_ga tàu_điện_ngầm Linh_Sơn .


Quyên phân_tích : " Chị_em mình qua đây không rành đường_sá , lại không chủ_động được phương_tiện đi_lại nên dùng xe_điện_ngầm để đi mua đồ hoặc ăn_uống là tiện nhất .


Quyên bảo mỗi tháng tiền thuê nhà và điện nước hết khoảng gần 50.000 đài_tệ và cô phải nhờ thêm bốn chị_em khác làm phụ các công_việc , nhưng " tôi đang chuẩn_bị ký tiếp một hợp_đồng thuê luôn ba năm tới và tìm thêm mặt_bằng " .


Khách đông quá mà không_thể mở_rộng được mặt_bằng này .


Mở cửa_hàng , Quyên tự đứng ra nấu_nướng và bán hàng nhưng chỉ được sáu tháng chị đã phải mướn thêm người để giúp vì khách quá đông .


Hồi đầu mới qua chẳng biết nấu_nướng , chẳng biết tiếng , suốt ngày cứ sống bám vào nhà chồng .


Riết rồi thấy ngại nên tôi quyết_tâm chọn cho mình con đường riêng , kiên_trì học tiếng cho thành_thạo rồi học người này nấu món này , người kia nấu món kia , không ai biết thì lùng tìm mua sách về mà học .


Cho đến giờ , nói thiệt , với tay_nghề này tôi đi đâu cũng sống khoẻ ! , Quyên rất tự_tin bảo như_vậy .


Quyên bảo nếu tìm được mặt_bằng rộng_rãi hơn thì một trung_tâm ẩm_thực và mua_sắm hàng VN sẽ được hình_thành như một dạng siêu_thị chuyên_doanh .


Đó là ước_mơ và quyết_tâm của nàng dâu tuổi 30 .


Trong những ngày đi tìm " chân_dung " của những nàng dâu Việt nơi đất khách , tôi đã được nhìn thấy họ qua nhiều góc_cạnh , nhiều lăng_kính muôn màu , sáng có , tối có .


Tôi tin rằng những con_người mãnh_liệt đang vượt lên số_phận như Phượng , như Quyên vẫn còn khá nhiều và tôi vẫn đang tiếp_tục đi tìm những gam màu sáng như_vậy trong những ngày còn lưu lại nơi đất khách ...


Không ai biết chính_xác , nhưng một_số bậc tiền_bối võ_thuật trước năm 1975 cho biết Muay_Thái đã xuất_hiện tại miền Nam vào đầu những năm 1950 .


Thời_điểm đó , những trận đánh thường có hai cỗ quan_tài đặt ở hai bên góc đài .


Trong hợp_đồng giữa các võ_sĩ luôn có một điều_khoản ghi rõ " chết không được đền_mạng " ...


Ba tên_tuổi võ_thuật lừng_danh mà bất_kỳ người yêu võ_thuật nào trước năm 1975 cũng đều biết đến gồm võ_sư Huỳnh Tiền ( võ tự_do ) , Minh Cảnh ( quyền_anh ) và Minh Sang ( võ tự_do ) ...


Minh Sang vang danh khắp thiên_hạ thời ấy với sự_nghiệp lẫy_lừng 64 lần thượng_đài bất bại .


Khi chúng_tôi đến thăm , võ_sư Minh Sang năm nay đã 75 tuổi nhưng trông vẫn rất hồng_hào , khoẻ_mạnh .


Võ_sư Minh Sang tên thật là Trương Văn Lâm , người gốc tỉnh Bạc_Liêu .


Năm 5 tuổi , Trương Văn Lâm đã bắt_đầu tìm đến học võ_thuật và người thầy đầu_tiên của ông chính là ông Ba Sen - thầy dạy võ nổi_tiếng ở đất Nam_bộ với những học_trò sau_này là những tên_tuổi lớn như Lưu Hoà Phát , Mã Thành Long .


Sau mười năm trời ròng_rã dày công khổ_luyện ở Bạc_Liêu , năm 24 tuổi chàng thanh_niên Trương Văn Lâm đặt_chân đến Sài_Gòn quyết_chí theo nghiệp võ dù ông còn có một nghề tay_trái là vẽ tranh_thuỷ_mặc .


Trở_thành nhà vô_địch ở đất miền Nam , Trương Văn Lâm tự đặt cho mình một nghệ_danh mới là Minh Sang và cái tên đó lưu_danh đến tận bây_giờ .


Ngồi trò_chuyện với ông về nghiệp võ , về những khoảnh_khắc vinh_quang , ông Minh Sang cho biết kỷ_niệm lớn nhất trong sự_nghiệp của ông chính là lần hạ võ_sĩ Muay_Thái người Việt gốc Hoa tên Lý Bỉnh Sâm .


Năm 1963 , Lý Bỉnh Sâm sau nhiều năm luyện Muay_Thái bên Thái_Lan đã trở về thách đấu với các tên_tuổi lớn nhất của võ_thuật Nam_bộ thời bấy_giờ .


Lý Bỉnh Sâm bắt_đầu cuộc hành_trình từ Nha_Trang vào phía Nam , đi đến đâu là dựng đài thách đấu đến đó và thắng như chẻ tre , khi đến đất Phan_Thiết thì Lý Bỉnh Sâm đã không còn đối_thủ , suốt hai ngày liền không võ_sĩ nào dám ra_mặt nhận_lời đấu với Lý Bỉnh Sâm .


Trước đó ở Lào , Campuchia , Lý Bỉnh Sâm cũng không có đối_thủ .


Các ông_bầu lúc đó đã nghĩ ngay tới người cuối_cùng là Minh Sang .


Ngay trong đêm , Minh Sang được mời từ Sài_Gòn ra Phan_Thiết để trưa hôm sau một lễ " cáp độ " đã được tổ_chức .


Minh Sang cân nặng 57 kg , đồng_ý nhận_lời thách đấu với Lý Bỉnh Sâm nặng gần 70 kg .


Minh Sang sẽ nhận được khoản tiền 3.500 đồng tương_đương với ba lượng vàng thời_điểm đó bất_kể thắng hay thua .


Hợp_đồng của trận tỉ_thí này còn ghi rõ : Hai bên tự nhận trách_nhiệm nếu bị thiệt_mạng trên sàn đấu .


Sàn đấu , được dựng lên tại một trường_học ở Phan_Thiết , chật_ních người .


Nhiều người không mua được vé đã leo lên và làm sập cả mái ngói ở một ngôi chùa cạnh sàn đấu .


Đúng 8 giờ tối , trận đấu bắt_đầu diễn ra .


Theo dự_kiến , trận đấu sẽ diễn ra trong bốn hiệp ( mỗi hiệp 3 phút ) , nhưng mới đến hiệp thứ hai thì Minh Sang đã phát_hiện được tử_huyệt của đối_phương là không thủ kín mặt khi ra đòn đá .


Minh Sang liên_tục tung các cú đá và đấm nhắm vào mặt khiến Lý Bỉnh Sâm chao_đảo .


Đến hiệp thứ ba thì Lý Bỉnh Sâm đã gần như kiệt_sức , máu từ mũi và miệng phun vọt ra .


Minh Sang chớp cơ_hội , tung cú chỏ cực mạnh cắm vào ngay giữa miệng đối_phương .


Ông_bầu của Bỉnh Sâm đã buộc phải thảy chiếc khăn trắng vào sàn đấu , đó là tín_hiệu chấp_nhận thua để bảo_toàn mạng sống cho Lý Bỉnh Sâm .


Sau trận thua này , Lý Bỉnh Sâm được đưa ngay về Thái_Lan và từ đó người_ta không còn nghe thấy tên ông nữa .


Một thời_gian ngắn sau trận tỉ_thí lịch_sử , Minh Sang cũng chính_thức tuyên_bố giải_nghệ và lui về mở trường dạy võ tại Trung Cộng_đồng Nguyễn Tri Phương .


Tuy_nhiên , khi được hỏi quan_điểm riêng của mình về việc thành_lập đội Muay_Thái , ông Minh cho biết : " Tôi ủng_hộ " .


Theo tôi , Muay_Thái có nhiều nét tương_đồng với một_số môn võ_thuật VN .


Điều quan_trọng là khi đưa môn này vào VN , chúng_ta phải có những điều_chỉnh luật sao cho phù_hợp với thể_trạng người Việt .


Ở một góc_độ khác cũng phải nhìn_nhận , nếu được bảo_hộ nghiêm_ngặt , Muay_Thái không quá nguy_hiểm như nhiều người nghĩ .


Từ năm 1997 , VN đã từng gửi vận_động_viên tham_dự Muay_Thái tại SEA Games 19 và một_số giải quốc_tế khác , nhưng môn này sau đó bị xoá_sổ khỏi các trận tranh tài khu_vực vì không phù_hợp với sự phát_triển chung .


Những người không ủng_hộ thì cho rằng Muay_Thái sẽ dễ gây chấn_thương cho người chơi .


Anh Hà Huy Tường - cựu võ_sĩ quyền_anh và võ cổ_truyền VN của CLB quân_đội từng tiếp_cận và nghiên_cứu sâu về Muay_Thái - cho biết : Tôi từng tập môn này và nhận ra sự khốc_liệt của nó , phải thừa_nhận là kịch_chiến nhất so với các môn võ_thuật khác .


Đấu_sĩ có_thể chấn_thương ngay trên sàn đấu vào bất_cứ lúc nào nếu bị trúng đòn chỏ hoặc đầu_gối của đối_phương .


Các trận đấu Muay_Thái cũng bị giới_hạn hiệp đấu và thời_gian đánh .


Phía Thái_Lan đã tài_trợ 50% cho chuyến đi này .


Một thành_viên trong ban huấn_luyện cho biết : Ban_đầu các võ_sĩ VN đã lắc_đầu_lè_lưỡi khi được xem các trận đấu chuyên_nghiệp của võ_sĩ Thái .


Nhưng khi biết trong các giải đấu chính_thức của các kỳ SEA Games , võ_sĩ sẽ được bảo_hộ toàn_thân thì họ mới thở_phào nhẹ_nhõm và cho biết sẵn_sàng thi_đấu và thử_thách với môn võ này !


Võ Danh Hải - một thành_viên trong ban huấn_luyện Vovinam quân_đội từng nghiên_cứu Muay_Thái - thì khẳng_định : không nên để Muay_Thái phát_triển tại VN vì môn này quá dã_man .


Danh Hải đã nhiều lần đến Thái_Lan và nghiên_cứu rất kỹ luật chơi chuyên_nghiệp lẫn nghiệp_dư của Muay_Thái .


Anh đưa cho chúng_tôi xem một xấp tài_liệu dày_cộp về luật nghiệp_dư và tỏ ra khá bức_xúc : Có người nói người chơi Muay_Thái nghiệp_dư sẽ rất an_toàn nhờ được bảo_hộ toàn_thân .


Nhưng thực_chất cú chỏ và gối , võ_sĩ chỉ được bọc mảnh vải hay miếng băng keo .


Danh Hải còn cho rằng VN sẽ lãng_phí tiền nếu đầu_tư vào Muay_Thái .


Trong cuộc chiến_đấu vì nghĩa_vụ quốc_tế với nước bạn Lào có 36.000 quân_tình_nguyện VN mãi_mãi nằm lại trên những cánh rừng bạt_ngàn trên đất bạn .


Tìm_kiếm hài_cốt liệt_sĩ , hơn 20 năm qua , những người lính hậu_sinh đã vượt rừng đến những vùng hiểm_trở nhất ...


Phóng_viên Vũ Toàn của báo Tuổi_Trẻ đã có những ngày_đêm cùng những người lính trẻ băng rừng lội suối trên đất Lào để tường_trình một phần hành_trình thầm_lặng trong thời bình nhưng không kém phần gian_khó để tìm_kiếm một phần thân_thể , hình_hài những người lính đã nằm_xuống ...


Những chấm đỏ trên tấm bản_đồ chiến_dịch .


Tôi đến được hậu_cứ của đoàn quy_tập hài_cốt quân_tình_nguyện của Bộ_chỉ_huy quân_sự tỉnh Nghệ_An đóng tại bìa rừng vùng ven thị_xã Phôn_Sa_Vẳn , tỉnh Xiêng_Khuảng ( miền Thượng_Lào ) thì trời đã khuya .


Trong dãy nhà mái tôn thấp bé , những người lính quy_tập nằm úp_thìa bên nhau theo đội_hình hàng dọc trên từng dãy phản gỗ .


Phía ngoài sân thấp_thoáng bóng hai chiến_sĩ quàng súng đứng gác đêm .


Thượng_tá Hồ Trọng Bình , đoàn_trưởng đoàn quy_tập , dẫn tôi vào phòng chỉ_huy .


Dù đêm đã khuya nhưng anh vẫn nhiệt_tình mang tấm bản_đồ mà các anh gọi là " bản_đồ chiến_dịch đi tìm mộ liệt_sĩ " ra cho tôi xem .


Tấm bản_đồ có nhiều vết gấp_khúc , chi_chít những chấm đỏ dọc_ngang bình độ ở nhiều cao_độ khác nhau .


Tôi nhẩm đọc các địa_danh đã nghe từ thời chiến_tranh : Mường_Pẹt , Phu_Phả_Xay , bản Na , Mường_Mộc , Bom_Loọng , Loong_Chẹng ...


Dừng mắt lại khu_vực Loong_Chẹng nơi hiện lên dày_đặc những chấm đỏ , tôi hỏi thượng_tá Bình : Loong_Chẹng vốn là thủ_phủ của " châu_phạ " ( vua trời ) Vàng Pao ?


Sau 1975 Vàng Pao đã chạy , nhưng tàn_quân phỉ vẫn còn hàng ngàn tay súng nằm rải_rác quanh vùng ...


Anh cho tôi vào Loong_Chẹng được không ?


Thượng_tá Bình nhìn tôi thật lâu rồi buông lửng : " Căng đấy " !


Đây là khu_vực báo_động số_một của Lào đấy .


Đường vào Loong_Chẹng phải vòng qua rừng Huội_Mọ hiểm_trở , đi qua đặc_khu Xây_Xẩm_Bun , rồi đi thêm 500 km nữa mới tới .


Quay lại chiếc bàn gỗ mộc , thượng_tá Bình cho biết : " Mùa khô năm nay riêng mũi Loong_Chẹng qui_tập được 97 mộ .


Sáu mũi khác đều tìm được 50 mộ trở_lên .


Cuối tháng năm , rừng Lào chuyển mùa mưa , tôi rút một_số mũi ra , còn một_số mũi tiếp_tục cắm chốt làm công_tác dân_vận cho mùa quy_tập tiếp_theo bắt_đầu từ tháng 11-2005 " .


Tiếng gà gáy sang canh của bản Phôn_Sa_Vẳn đã cất lên phía sau hậu_cứ .


Thượng_tá Bình thắp thêm một ngọn nến nhỏ đủ hai người ngồi trò_chuyện tiếp .


Biết tôi là phóng_viên lặn_lội sang rừng Lào quyết vào bằng_được những vùng rừng hiểm_trở để viết về những người lính quy_tập , thượng_tá Bình tỏ ra xúc_động lắm , ông bảo : " Nếu không vì cái tâm , vì tấm lòng với những người đã ngã xuống thì không_thể làm lính quy_tập được " .


Tiêu_chuẩn số_một của lính quy_tập là ai cũng phải ý_thức được : lớp đàn_anh đã hy_sinh , còn mình là người lính hậu_sinh phải đi tìm bằng_được và đưa họ về với quê nhà , mấy_mươi năm rồi còn gì !


Đưa tôi sang ngôi nhà nhỏ nằm bên cạnh phòng chỉ_huy , căn nhà lúc nào cũng thoang_thoảng mùi hương nhè_nhẹ , khung_cảnh tịch_liêu , thượng_tá Bình nói khẽ : “ Nhà của các anh đấy ! " và ông thắp nén nhang lên bàn_thờ .


Trên bàn_thờ không có một tấm ảnh , không một dòng tên_tuổi , quê_quán nào .


Chỉ có hai lá_cờ Tổ_quốc Việt - Lào phủ song_song trên hòm gỗ hình_chữ_nhật cao 2 m .


Trong hòm là hàng trăm bộ hài_cốt liệt_sĩ vô_danh đã được gói buộc cẩn_thận bằng những tấm vải trắng_tinh .


Đang đưa cao nén nhang lên đầu tôi nghe thượng_tá Bình khấn thầm : Hôm_nay có nhà_báo từ bên nhà sang và cùng chúng_tôi đi cất bốc mộ cho các anh .


Các anh sống khôn , chết thiêng xin phù_hộ cho chuyến đi này được bình_an và mang thêm nhiều đồng_đội trở về ...


Đối_với những người lính tham_gia quy_tập giữa rừng , nơi linh_thiêng và tôn_nghiêm nhất là " nhà liệt_sĩ " này đây , việc dọn bàn thờ , dâng hoa quả , thắp hương đều_đặn mỗi ngày hai buổi , sáng tinh_mơ và trước khi đi ngủ .


Ai bị kỷ_luật cũng vào " nhà liệt_sĩ " thắp hương , xin_lỗi , hứa sửa_chữa .


" Vì_thế sự hiện_diện của những vong_linh liệt_sĩ đối_với anh_em là rất quan_trọng , nhiều khi tôi không nói , cán_bộ chiến_sĩ trong đội chỉ cần bước chân vào ngôi nhà này là đã thay tôi làm công_tác tư_tưởng mỗi ngày , những người lính với nhau , cho_dù người thác , kẻ sống nhưng họ vẫn tôn_trọng nhau lắm " - thượng_tá Bình nói .


Tôi thật_sự bất_ngờ khi được anh_em trong đội quy_tập cho biết : trong 12.000 ngôi mộ đã được bộ_đội VN và Lào tìm ra trên địa_bàn Xiêng_Khuảng từ khi có chương_trình quy_tập mộ liệt_sĩ đến nay , có hài_cốt các anh đã hi_sinh cách đây 50 năm , những ngôi mộ hay hố chôn được xem là " mới nhất " cũng đã nằm giữa rừng 30 năm và công_việc thầm_lặng của những người lính quy_tập đã diễn ra 21 năm rồi .


21 năm cho 12.000 vong_linh được tề_tựu cùng đồng_đội , đồng_chí và có đến 10.000 bộ hài_cốt được các chiến_sĩ trẻ hôm_nay băng rừng , vượt suối đưa về quê nhà .


Một khoảng thời_gian đủ để người lính tình_nguyện Hồ Trọng Bình , 28 tuổi , mang quân_hàm thiếu_uý rời chiến_trường Campuchia về quê nhà thuộc Quân_khu 4 và đầu_quân vào đội quy_tập ngay từ năm 1984 , đến nay ông đã ở ngưỡng tuổi 50 !


Ông vẫn trầm_lặng như bao người lính Cụ Hồ với bao ngày bao đêm sống giữa rừng_già , sống trên những đỉnh núi cao chót_vót trên đất Lào chỉ để mỏi_mong tìm được một vết_tích của cuộc_chiến , một nắm xương của bậc cha_anh , hoặc thậm_chí chỉ là một kỷ_vật được chôn theo người nằm xuống mà đã có lúc tưởng_chừng như phải đánh_đổi bằng chính sinh_mạng của mình .


Chúng_tôi đã thề với nhau rằng không bỏ sót bất_cứ một người lính nào nằm lại chiến_trường - đó là mệnh_lệnh ! " .


Nhiều người lính trẻ trong đội quy_tập đã kể cho tôi nghe câu_chuyện về đội quy_tập vừa luồn rừng tìm hài_cốt , vừa tham_gia tiễu_phỉ giúp bạn , nên có lúc bọn phỉ Vàng Pao đã công_khai treo giá 20.000 USD nếu ai bắt sống hoặc thủ_tiêu được đoàn_trưởng Hồ Trọng Bình .


Nghe tin này bà Bun May - nguyên tỉnh_trưởng tỉnh Xiêng_Khuảng nay là thứ_trưởng Bộ Giáo_dục nước CHDCND Lào - NV - lo_lắng điện hỏi và đề_nghị sẽ cho công_an , quân_đội Lào theo đoàn bảo_vệ , nhưng Hồ Trọng Bình chỉ cười từ_chối và nói lời cảm_ơn .


Nhắc lại chuyện cũ , thượng_tá Bình cười_cười .


Đã hơn nửa_đêm về sáng , tôi thì như muốn rũ xuống , còn ông vẫn tỉnh_táo , cương_nghị : " Bọn chúng nói thế chứ có dám làm gì đâu .


Có lần giúp bạn mà chúng_tôi phải trà_trộn vào bản phỉ ngồi chạm chén uống rượu với chúng .


Hỏi chuyện tìm_hiểu mới hiểu bọn phỉ chỉ nghe tên tôi thôi chứ chúng chưa biết mặt cái lão Bình này vuông hay dẹt .


Bọn nó thường kháo nhau " lão Bình thoắt ở bản này thoắt hiện vùng rừng khác như một bóng_ma , khó bắt sống lắm " ! .


Ông giục tôi đi ngủ , " ngày_mai công_việc dài lắm , cố ngủ một_chút mà lấy sức " ...


Tôi nằm yên trong hậu_cứ rồi mà vẫn không sao chợp được đôi mắt đã nặng_trĩu .


Ngay sáng_mai tôi sẽ được cùng các anh luồn rừng , vượt núi để tìm những hình_hài người lính vẫn còn nằm lại sau hàng mấy mươi năm trên đất khách ...


Đi qua hết cánh đồng lúa , tôi hỏi_thăm đường về Quỳnh_Thanh , một người dân bên đường nói ngay : “ Cứ theo đoàn xe_tải kia , đi độ 2 cây_số nữa ... “ .


Đến một ngã tư , đoàn xe_tải dừng lại trước những kho chứa đầy hàng mây_tre đan .


Một bác tài_xế cười vui nói : " Quỳnh_Thanh đây " .


Dù biết trước chuyện làm_ăn của bà_con ở Quỳnh_Thanh nhưng tôi vẫn không khỏi ngạc_nhiên : sao lại có hàng mang tên một con_người ? ...


Ở Quỳnh_Thanh , tôi lân_la vào nhà anh Trần Văn Hương .


Khi tôi bước vào , cả nhà chẳng ai hề hay biết .


Bảy con_người ai cũng mải_mê luôn tay chẻ , vót nan , đan sản_phẩm .


Một đống cây luồng được cắt sẵn thành từng đoạn chất đống choán hơn nửa cái sân rộng ...


Dần_dà anh Hương kể chuyện : " Nhà tui và cả xã này năm năm trước ngoài lúa ra chỉ biết đi bẫy chim , móc cua ngoài đồng .


Nhiều gia_đình vừa thu_hoạch xong đã phải đi vay , mua gạo chịu vì trước đó đã bán lúa non " .


Chị Châu , vợ anh , thì chép_miệng : " Đông con quá mà việc thì chẳng có mà làm " .


Qua trò_chuyện với gia_đình , tôi còn biết thêm người dân vùng quê này trước_đây nghèo nhất huyện .


Dân luôn thiếu ăn , lao_động nông_nhàn đứng đầu huyện .


Nhưng rồi những ngày_tháng buồn ấy qua đi khi nghề mây_tre đan bén rễ đến nơi này , và " nó đang phát_triển như chẻ nan ấy " - bà_cụ Thiết , 86 tuổi , mẹ anh Hương , tươi_cười góp chuyện .


Anh Hương đưa những loại sản_phẩm mà hiện khách_hàng nước_ngoài đang rất ưa dùng , nói : " Cả nhà tui mỗi ngày đan được bốn bộ này , thu về 72.000 đồng .


Nhà tôi bảy người , các cháu chỉ tranh_thủ lúc ngoài giờ học nên mỗi tháng có từ 2 - 3 triệu đồng " .


Rồi anh chỉ hai căn nhà ngói xây_dựng khá khang_trang của mình : " Ba năm trước nó còn là nhà tranh vách đất xiêu_vẹo , giờ được thay_thế bằng căn này hết hơn một trăm đó " .


Lúc tôi đứng dậy chào để đi thì cụ Thiết nắm tay tôi : " Cuối đời bà mới biết đến tiền triệu , cháu à " .


Đường sang xóm 13 xã Quỳnh_Thanh cũng rần_rần tiếng xe chở hàng mây_tre đan .


Không_khí đan hàng rộn_rịp trong từng gia_đình , như không ai cảm_nhận cái nắng nóng rát da người .


Nhà anh Trần Sầm là nơi tập_kết nguyên_liệu cho bà_con đến nhận và giao sản_phẩm .


Khi tôi hỏi : " Mức thu_nhập từ nghề này trong mỗi gia_đình ra_sao ? " .


Anh cười rạng_rỡ : " Chờ chút nữa nghe loa nhà_thờ đọc rồi sẽ rõ " .


Tôi chưa hết ngạc_nhiên thì bốn chiếc loa trên nóc nhà_thờ vang lên : " Danh_sách những hộ có thu_nhập cao từ làm mây_tre đan tháng này ... Hộ ông Lý Quy xóm 7 : 3 triệu : hộ anh Nguyễn Chính : 4 triệu ...


Bà_con bảo đó là giọng đọc của chính cha Luyến .


Nhưng trong mỗi câu_chuyện hình_như ai cũng nhắc đến cụm_từ " ông Ẩn " , " nghề ông Ẩn " , " hàng ông Ẩn " ... bằng giọng trìu_mến , gần_gũi .


Vào cuối những năm 1990 , ông nông_dân Trần Ngọc Ẩn ( quê ở Quỳnh_Long , Quỳnh_Lưu ) tình_cờ biết được có một lớp đào_tạo nghề mây_tre đan trên huyện với mục_đích đưa nghề này vào một_số xã có buôn_lậu trên biển .


Sau khi ngắm_nghía sản_phẩm đó , ông cứ suy_nghĩ mãi ...


Đầu năm 2000 ông có một quyết_định : phải đưa nghề này về quê mình .


Từ đó , ông lọ_mọ vượt 200 km lên một_số huyện giáp nước Lào như Quế_Phong , Kỳ_Sơn và thấy rằng cây luồng ( giống cây tre ) - loại cây dùng làm nguyên_liệu đan sản_phẩm , mọc rất nhiều .


Đó là nguồn nguyên_liệu có sẵn và rất dễ tìm .


Rồi lúc bằng xe_máy , khi trên xe_đạp , ông lặn_lội vào huyện Nghi_Lộc , thành_phố Vinh để học_hỏi cách làm .


Nghe ở đâu có thế mạnh về mặt_hàng này là ông tìm đến .


Bằng chiếc xe_máy cà_tàng , lúc cơm vắt , cơm " bụi " , khi chiếc bánh lá lót_dạ , ông qua hết Thanh_Hoá , Ninh_Bình , Thái_Bình tới Hà_Tây ; đến làng_nghề này hỏi_thăm làng_nghề khác , rồi lại đi .


Trở về , ông bắt_đầu tổ_chức cho những người trong gia_đình làm .


Gia_đình làm không hết , ông bày cho cả xóm làm .


Lúc này cứ 3 - 4 ngày , khi có vài chục sản_phẩm ông cho vào bao_tải đèo đi lúc 4 giờ sáng vượt 150 km đi - về để giao hàng .


Để nghề này trụ trong suy_nghĩ của bà_con lúc ban_đầu không dễ chút nào .


Trong thời_gian học đan các mẫu hàng nên chưa có sản_phẩm bán , nhiều người chán_nản bỏ dần .


Đây là nghề đòi_hỏi tỉ_mỉ và chịu_khó , điều này rất " trái " với sự an_nhàn bấy_lâu của con_người nơi đây .


Ông phải ra_sức vận_động để họ quay trở_lại và ngày_càng có nhiều chuyến hàng đi - tiền về làm cho thu_nhập tăng lên .


Đứng trước tình_hình có nhiều hợp_đồng xuất_khẩu sang Mỹ , Nhật , Hàn_Quốc EU ... với số_lượng lớn , ông tổ_chức nhiều lớp đào_tạo nghề cho bà_con do các thầy_giáo từ Hà_Tây vào giảng_dạy .


Đợt đầu đào_tạo 500 lao_động , những năm tiếp_theo , hằng năm có hơn 1.000 người , kinh_phí 300 triệu đồng mỗi năm .


Đến nay nghề này đã " phủ_sóng " hầu_hết các xã của Quỳnh_Lưu .


Mỗi năm trên 1.000 tấn nguyên_liệu được khai_thác ở một_số huyện miền núi .


Bà_con dân bản nơi đó vui lắm bởi tạo ra công_việc có thu_nhập khá .


Khi nghe tôi nói có nhiều người gọi ông là bố , họ đội_ơn ông , thậm_chí như anh Hương ở Quỳnh_Thanh còn bảo : " Dân bờ tui muốn ... làm tượng ông Ẩn " , ông cười_cười , xúc_động : " Chuyện này tôi có nghe " .


Thỉnh_thoảng tôi được bà_con mang biếu trái_cây trong vườn , con cá dưới ao , xem tôi như người trong gia_đình , đó là phần_thưởng lớn nhất của tôi rồi .


Trở_lại Quỳnh_Thanh , tôi gặp chủ_tịch xã Phan Văn Sâm .


Ông Sâm nói ngay : " Xã tôi trung_bình mỗi hộ có 6,5 nhân_khẩu .


Làm_ruộng hai tháng là hết việc , chẳng biết làm chi .


Tôi lại nhớ đến lời một lãnh_đạo của huyện Yên_Thành : " Huyện tôi mong sao có một người nông_dân như ông Ẩn " .


Không biết tôi đã vượt qua bao_nhiêu kilômet đường trong cái nắng và gió cuối tháng năm như đổ lửa ở miền Trung , từ vùng cát cháy đến vùng thượng_nguồn ở mảnh đất Quảng này , để tận_mắt chứng_kiến hành_trình vượt lên số_phận của những đứa trẻ da_cam .


Đằng sau những khát_vọng đổi_đời ấy là những người cha , người mẹ và cả những người bạn cùng lớp âm_thầm thắp lửa yêu_thương .


Vùng cát xã Duy_Nghĩa , Duy_Xuyên như cháy lên giữa trưa tháng năm .


Một người đàn_ông cột hai đứa con tật_nguyền vào chiếc xe_đạp , đang gò mình đẩy qua nổng cát mênh_mông không một bóng cây để đưa con từ trường về nhà .


Cách đây mấy năm , mỗi ngày hai bận tui phải gánh hai đứa nó đi học ... " .


Người đàn_ông này là anh Lê Văn Nhân , cha của hai đứa trẻ nhiễm da_cam tên Lê Văn Anh và Lê Văn Trăng .


Tựa người vào chiếc xe_đạp vuốt vội mồ_hôi chảy ròng trên mặt , anh kể ba cha con đã cùng đến trường suốt chín năm nay .


" Hồi chiến_tranh , sống trong vùng Mỹ rải chất_độc đâu có biết mình bị nhiễm .


Sau hoà_bình , tui về quê lập gia_đình vào năm 1985 .


Liên_tục hai năm liền sinh ra hai đứa con bị dị_tật , hết bệnh_viện này đến bệnh_viện khác chạy_chữa , ở đâu cũng lắc_đầu bảo cả hai đứa nhiễm chất_độc da_cam ...


Hai đứa con da_cam như hai gánh nặng oằn trên lưng hai vợ_chồng trẻ , bữa đói , bữa no .


Vợ_chồng anh đã cố nuôi con với hi_vọng một ngày sẽ chữa được cho con lành_lặn .


Tuy tay_chân đều teo_tóp , thân_thể phát_triển không bình_thường , nhưng đến năm 8 tuổi cả hai đứa con đều đòi đi học .


Thương con , anh cố gạt nước_mắt đưa con đến trường .


" Hồi đó để đưa được cả hai đứa đi học , tui và mẹ nó thay nhau bỏ hai đứa vô đôi trạc để gánh con đến trường .


Được_cái là hai đứa ham học , lại thông_minh , nên từ lớp 1 đến lớp 7 cả hai đều là học_sinh giỏi ... " .


Ðến năm lớp 8 , đường bêtông ở xã được xây_dựng , hai vợ_chồng bàn nhau mua chiếc xe_đạp cũ , rồi cột hai đứa con lên xe thồ đến trường cách nhà hơn 3 km .


Bây_giờ , hai đứa con anh vừa thi tốt_nghiệp lớp 9 Trường THCS Nguyễn Văn Trỗi , Duy_Nghĩa , Duy_Xuyên và đang chuẩn_bị vào lớp 10 .


Từ vùng cát Duy_Nghĩa , tôi ngược về vùng núi Tiên_Sơn , Tiên_Phước trên con đường núi gập_ghềnh , khúc_khuỷu .


Hơn năm năm nay , anh Phạm Viết Cảnh - cha của cháu Phạm Viết Tường , đã âm_thầm cõng đứa con bị nhiễm da_cam vượt hơn 3 km đường núi để đến trường , bất_kể ngày mưa hay nắng .


Đáp trả lại tấm lòng của người cha , suốt năm năm học Tường đều là học_sinh xuất_sắc của Trường tiểu_học Nguyễn Bá Ngọc .


Anh Cảnh lo_lắng : “ Sang_năm lên trường xã cách nhà hơn 6 km , không biết mần răng mà đưa đến trường , cho ở trọ thì không được , ai lo , còn cõng thì sức mô mà chịu cho thấu !


Vượt gần 100 km từ Tam_Kỳ , tôi về xã Ðại_Hồng , Ðại_Lộc .


Trên con đường nhỏ bên vách núi dẫn về ngôi làng nơi đầu nguồn sông Vu_Gia , có đôi bạn nhỏ cùng đưa nhau đến trường trên chiếc xe_lăn .


Hơn sáu năm qua , đó là một câu_chuyện về tình_bạn đẹp như cổ_tích giữa đời_thường ở một vùng đất nghèo giữa cô bé Trần Thị Thu Dung ( 13 tuổi ) và Trương Thị Thương , học_sinh lớp 6/3 Trường THCS Phù_Đổng .


Chị Lương Thị Huệ , mẹ bé Thương , nhớ lại : Sinh xong bé Thương là tui ngất lên , ngất xuống , hết bệnh_viện này đến bệnh_viện khác , nhà nghèo nhưng cũng cố chạy_chữa .


Bệnh_viện mô cũng lắc_đầu bảo là cháu bị nhiễm chất_độc da_cam ... " .


Thân_hình dị_dạng , bây_giờ đã bước sang tuổi 16 nhưng Thương chỉ cao 0,5 m , không đi_lại được , chỉ ngồi một chỗ .


Chị Huệ đưa tay chỉ cô bé ngồi bên cạnh : " Nếu không có bé Dung giúp_đỡ thì chắc_chắn tui đã cho Thương nghỉ học từ lâu rồi ... " .


Thì_ra cô học_trò nhỏ Trần Thị Thu Dung , người đã cùng chị Huệ suốt bao năm trời thay phiên nhau bồng Thương đến trường .


Từ lớp 1 đến lớp 6 em và Thương học chung một lớp , chị Thương học giỏi lắm ... " .


Suốt sáu năm_học , đôi bạn Dung - Thương nhà cùng xóm nghèo nơi đầu nguồn con sông Vu_Gia đã không rời nhau nửa bước .


Nhiều người ở làng Đông_Phước kể lại ai mới đến lần đầu nhìn thấy Dung tay_xách_nách_mang hai chiếc túi_xách nhỏ , bồng Thương từ trường về nhà hay từ nhà đến trường , cứ nghĩ là hai chị_em bồng_bế nhau đi ăn_xin .


Hôm tôi về làng Đông_Phước , hai bạn đang bồng_bế nhau từ trường trở_về nhà sau buổi học cuối_cùng năm lớp 6 .


Dung mồ_hôi nhễ_nhại , chị Huệ chạy ra tiếp_sức để đưa Thương vào nhà và hai bạn nhìn nhau cười , rồi lôi trong cặp nhỏ ra hai tờ giấy khen học_sinh giỏi của trường khoe với ba mẹ .


Nhìn cảnh này tôi mới cảm_nhận được một hạnh_phúc mặn_chát .


Chị Huệ kể : " Thấy cảnh Dung và tui mỗi ngày bồng Thương đến trường cực quá cách đây hơn hai tháng Hội Chữ_thập_đỏ xã tặng chiếc xe_lăn nên cũng đỡ vất_vả ... " .


Tôi hỏi chị Huệ tại_sao không đi xe_lăn , chị Huệ bảo sáng nay chiếc xe bị xẹp lốp , chưa sửa kịp ...


Nhiều thầy cô giáo tôi gặp kể lại mỗi lần nhìn thấy cảnh cha_mẹ hay bạn_bè cùng gồng_gánh , thồ , cõng những đứa con da_cam đến trường mới thấy hết nỗi nhọc_nhằn ở từng con_chữ của tình yêu_thương , của lòng nhân_hậu , để ươm mầm và thắp sáng niềm tin từ sâu_thẳm của những nỗi đau quá_sức chịu_đựng con_người ...


Hàng chục trẻ_em da_cam đến trường mỗi ngày mà tôi gặp trên những nẻo đường quê bằng đôi chân của cha mẹ , của bạn_bè , tất_cả đều có chung khát_vọng sống , khát_vọng vươn lên .


Hãy nghe lời tâm_tình của Trương Thị Thương : “ Ước_mơ của em là học thật giỏi để sau_này vô đại_học ... " .


Không biết cái khát_vọng ấy có trở_thành hiện_thực không ?


Nhưng nhìn ánh mắt cùng nỗi khát_vọng đến trường của Thương mới thấu_hiểu được lòng quyết_tâm vượt lên số_phận , " Nhiều lúc cực quá , tui động_viên con nghỉ học .


Nhưng mỗi lần như thế Thương bỏ ăn , mặt buồn_xo .


Nhìn con buồn vì không được đi học nên tui lại cố ... " - chị Huệ tâm_sự .


Hỏi về khát_vọng ngày_mai , Thương bảo em phải cố học thật giỏi để trở_thành lập_trình_viên tin_học ...


Khát_khao của Thương là dàn máy_vi_tính .


Chị Huệ bảo : “ Đã nhiều lần hứa với con nếu học giỏi sẽ tặng dàn máy_vi_tính như ước_mơ .


Nhưng thú_thật , hứa với con vậy nhưng biết bao_giờ thực_hiện được , nhà nghèo , đến cơm còn chạy_ăn từng bữa nói chi đến máy_vi_tính ... " .


Còn hai anh_em Lê Văn Anh và Lê Văn Trăng ở vùng cát cháy Duy_Nghĩa , Duy_Xuyên cũng đang cố học thật giỏi để trở_thành bác_sĩ chữa bệnh cho người nghèo và các bạn bị nhiễm chất_độc da_cam như mình .


Hỏi ước_mơ , cả hai em đều bảo ước chi trên trái_đất này đừng có chiến_tranh , và chất_độc da_cam thôi đừng gây thêm khổ_đau cho con_người .


Cả hai anh_em Anh và Trăng cùng tâm_sự : " Nếu được vào đại_học , được học ngành y , sẽ cố nghiên_cứu loại thần_dược chống lại chất_độc da_cam ... " .


Không biết ước_mơ đó có thành hiện_thực không , nhưng con đường vượt qua nổng cát cháy mỗi ngày để đến với cái chữ của ba cha con anh Nhân cũng đã là quá_sức rồi .


Giờ_đây , con đường tiếp_tục đến trường để thực_hiện khát_vọng cháy_bỏng cho ngày_mai vẫn còn lắm gian_nan , không biết cả ba cha con anh có vượt qua nổi ?


Nếu có được chiếc xe_lăn , tụi em sẽ cố ... " - Anh và Trăng tâm_sự .


Bên này lòng hồ Trị_An làm_nên ánh điện rực_rỡ .


Bên kia lòng hồ là nơi cưu_mang những phận người trôi_dạt .


15 năm rồi , họ vẫn sống với những chiều_chiều nhìn vào trong ấp mà nghe lòng chơi_vơi .


Nằm cách xa thị_trấn Vĩnh_An ( Vĩnh_Cửu , Đồng_Nai ) chừng 35 cây_số đường rừng đất_đỏ , làng bè này ( thuộc ấp 4 , xã Mã_Đà ) sống tách_biệt , lẻ_loi .


Ông Dương Ngọc Vinh - ấp trưởng ấp 4 - cho biết cả làng có 77 hộ và hiện có 92 bè nuôi cá .


Nghe qua có_vẻ nhiều và sung_túc , nhưng đây là làng bè heo_hút nhất và nghèo nhất trên vùng lòng hồ Trị_An .


Làng chia thành hai xóm : một xóm có 55 hộ , xóm kia 22 hộ , tất_cả đều là Việt_kiều về từ Campuchia .


Những túp lều được giặm che bằng vô_số vật_liệu khác nhau : lá , nilông , vải bạt , cactông ... nhìn côi_cút , vất_vả giữa miền Đông mùa nắng cháy .


Ông Năm Hồ là một trong những người có " thâm_niên " nhất ở đây : ông về vùng lòng hồ này năm 1989 .


Một_số hộ khác về rải_rác những năm sau đó .


Cũng có những hộ mới về năm 1999 - 2000 .


Hơn 15 năm lênh_đênh ở đây , giờ hai vợ_chồng ông Năm nuôi ba đứa con cùng một ước_mơ được lên bờ sống như những người dân đất_liền trong ấp kia .


Từ làng bè vào ấp chỉ chừng 200 m , mùa mưa nước dâng lên thì bước một bước lên tới bờ , gần vậy thôi nhưng gia_đình ông thấy sao mà xa_vời_vợi .


" Một người quen để cho tui mảnh vườn 300 m² giá 1 triệu đồng , nhưng tui đâu có tiền " - ông Năm nói .


Hoạt_động mua_bán thịnh_hành nhất ở cái làng này là ứng trước rồi trả_góp .


Từ gạo , dầu , muối , rượu cho đến lưới , ghe , cá giống ...


Cứ mỗi xóm bè có một , hai nhà làm đại_lý cung_cấp tất_cả mọi thứ .


Chẳng_mấy_khi có đồng_tiền cầm trong tay .


Tài_sản đáng_giá nhất ở nhà ông Năm là một cái tivi đen trắng , một bình_điện 12V giá 150.000 đ lấy về trả_góp 10.000 đ / ngày .


Bè của ông có hai thiên ( nghìn ) cá_lóc cuối tháng sáu này sẽ thu_hoạch .


Nhưng tiền đó đã là của người_ta rồi , và người làng bè cứ sống quanh_năm trong vòng xoay ứng trước , trả_góp như thế .


Chiều_chiều , ông Năm thường nhìn vô trong bờ , nghe lòng chơi_vơi .


Dân tứ_xứ phiêu_bạt về sống trên lòng hồ Trị_An không chỉ có làng nuôi cá bè .


Lòng hồ tạo nên hàng chục hòn đảo lớn nhỏ , chìm_nổi theo mùa nước lên xuống .


Một_số người chọn đảo làm nơi cư_ngụ , vừa tiện đánh_bắt cá , vừa làm rẫy kiếm thêm .


Chính những hòn đảo này đã giúp chủ của chúng có cuộc_sống đỡ vất_vả hơn so với những người sống ngay trên bè cá .


Nhìn từ xa , hòn đảo nhỏ của bà Bảy Lê mọc lên xanh_rì trông thật mát_mắt .


Ông Dương Ngọc Vinh kể cách đây mấy năm trên đảo này có một ngôi chùa nhỏ .


Nhưng rồi vị sư trụ_trì qua_đời , không ai trông chùa nữa .


Bà Bảy chuyển vào trong ấp , nay đảo chỉ còn lại điều và xoài mà thôi .


Cũng về đây năm 1989 như ông Năm Hồ , nhưng ông_già quắc_thước , hào_sảng 71 tuổi người Bến_Tre này lại chọn hòn đảo đầy những đá là đá làm chốn nương_thân .


Hai vợ_chồng cùng tám người con dựng một cái lán để ở , vừa bắt cá ăn , vừa chặt cây ma_vương , cỏ_tranh phát đất trồng rẫy .


Mùa mưa cứ theo con_nước dâng mà cái lán tiến lên cao hơn một_chút .


Dân lòng hồ bắt_đầu gọi tên hòn đảo theo cái cách riêng của họ .


Đầu_tiên là đảo Đồi_Đá vì trên đó chỉ có đá .


Sau đến đảo Sầu_Riêng vì ông Hai trồng nhiều loại cây này .


Rồi sầu_riêng chết hết , cá ở lòng hồ vào thời_kỳ hoàng_kim , nhiều người đổ_xô về đánh_bắt trộm xung_quanh hòn đảo nên người_ta gọi nó là đảo ... Ăn_Trộm .


Bây_giờ hòn đảo gần 2 mẫu đã ổn_định , xanh_tươi với điều và xoài , nên người_ta gọi là đảo Hai Long để vinh_danh người chủ của nó .


Nhưng không phải ai cũng được như Hai Long .


Cũng về đây từ năm 1989 , ông Nguyễn Văn Trãi đổ hết_sức vào nuôi cá bè .


Suốt năm năm , 1990 - 1995 , ông thử hết cá_chép đến cá_bống .


Nhưng lòng hồ nhiều cá vậy mà ở lòng bè cá thi nhau chết .


Gia_đình sạt_nghiệp đến giờ nợ vẫn chưa trả hết .


Trong nhà ông Trãi nay cũng có một cái tivi đen trắng như ông Năm Hồ .


Cái lán nhỏ bây_giờ ván sàn được làm từ lồng nuôi cá_bống năm xưa .


Mỗi lần nước lên vỗ dập_dềnh dưới sàn nhà , người đàn_ông 63 tuổi ngồi buồn_bã nhìn ra mặt hồ , nghĩ về một thời xa_xưa của mình và bấm đốt ngón_tay nghĩ chuyện ngày_mai ...


Dù sống trên đảo hay trên bè cá , nghèo_khổ như ông Năm Hồ , hay đỡ vất_vả hơn như Hai Long , cuộc_sống của họ vẫn bấp_bênh như nhau .


Ở làng bè , bé Kiệt , bé Đề 10 tuổi mà mới_chỉ học lớp 1 .


" Không phải vì cách_trở xuồng ghe mà các cháu không được đi học , chỉ vì quá nghèo .


Thành_ra học_trò không lên_lớp theo năm_học mà theo ... mùa cá .


Cứ vào vụ mùa thì các cháu lại nghỉ để giúp cha_mẹ bắt cá kiếm_ăn " - ông Vinh nói .


Lớp thanh_niên của lòng hồ lớn lên cũng vẫn cứ quanh_quẩn nơi bè cá .


Thực_tế làng bè tiếng là của Mã_Đà nhưng gắn với xã bằng một mối liên_hệ rất mong_manh : chẳng ai có giấy_tờ tuỳ_thân vì đã 15 năm nay họ vẫn chỉ là dân nhập_cư dạng KT3 .


Phúc , Hậu - con trai ông Hai Long - trên 30 tuổi rồi mà không có giấy_chứng_minh nhân_dân .


Khi ngoài thị_trấn đang rộn_rã với những nhà_máy , khu_công_nghiệp thì các bạn trẻ ở đây chỉ biết thở_dài vì không_thể nào vào làm công_nhân được .


Do_đó lên đất_liền không chỉ là việc có được 1 triệu đồng như với ông Năm Hồ .


Bởi có vào bờ ông cũng chỉ biết gắn với nghề cá mà thôi .


Nhưng với con_cháu của ông liệu có cơ_hội nào khác cho họ để thoát khỏi cảnh nghèo ?


Khi tôi rời Mã_Đà , một cơn dông lớn kéo dài đột_ngột đổ xuống .


Đêm nằm trong thị_trấn Vĩnh_An nghe mưa_gió đập xối_xả xuống mái nhà , nghĩ không biết trên bè cá mong_manh chắp_vá ngoài kia , ông Năm , ông Hai ... đang làm sao đây để che cho vợ_con khỏi ướt .


Mà ở Trị_An mùa mưa nãm nay cũng chỉ mới bắt_đầu ...


Đó là chuyến bay vào Loong_Chẹng để đưa hài_cốt liệt_sĩ ra Xiêng_Khuảng .


Đây được xem là phương_án an_toàn nhất vì nếu chở hài_cốt bằng ôtô đi hơn 500 km đường rừng rất nguy_hiểm .


Tìm được di_hài đã quý , việc bảo_vệ đưa về đến quê nhà còn quý hơn gấp trăm lần .


Vì nơi quê mẹ còn có bao người_thân đang chờ_mong ...


Tôi bước lên khoang chiếc máy_bay_trực_thăng mang số_hiệu ROPL-34055 , xem đây là cơ_hội hiếm trong chuyến theo chân đoàn quy_tập .


Chuyến bay do Khăm Xúc , 39 tuổi , lái chính .


Bên cạnh Khăm Xúc là một lái phụ và một chỉ_huy đoàn .


Chúng_tôi làm_quen với nhau rất nhanh vì Khăm Xúc có bốn năm học ở VN nên nói tiếng Việt khá sõi .


Tôi nói thật với Khăm Xúc : " Lần đầu_tiên ngồi máy_bay_trực_thăng nên tôi có cảm_giác bồn_chồn lạ lắm ! " .


Khăm Xúc biết ý , cười : " Anh sợ chứ gì “ ?


Tuy máy_bay cũ nhưng tôi bay liên_miên rồi vẫn về với vợ_con thôi .


Ở bên Lào , chúng_tôi đi máy_bay như đi xe Uoát ấy mà " .


Nghe vậy nhưng lòng_dạ tôi vẫn phấp_phỏng khi biết đây là chiếc máy_bay vừa được đại_tu từ thiết_bị còn lại của bảy chiếc máy_bay hỏng đang trùm mền !


Vừa lúc máy_bay nâng độ cao , thiếu_tá Vi Chăm - tham_mưu_trưởng Đặc_khu Xây_Xẩm_Bun - nói : " Ta đang bay qua đỉnh núi Phu_Phả_Xây , mười phút nữa sẽ tới Loong_Chẹng " .


Tôi sực nhớ Phu_Phả_Xây là đỉnh núi cao 2.100 m đứng thứ nhì ở Lào sau đỉnh Phu_Bia cao 2.820 m .


Năm 1999 , chiếc máy_bay chuyên_dụng của nước bạn Lào chở trung_tướng Đào Trọng Lịch và đoàn công_tác bay từ Vientiane về Xiêng_Khuảng do sương_mù đã đâm vào đỉnh núi này gây tai_nạn thảm_khốc làm chết 20 sĩ_quan quân_đội của ta và bạn .


Tôi nhìn qua cửa_sổ máy_bay chợt ngộp thở khi thấy lô_nhô những đỉnh núi nhọn_hoắt như những mũi chông chĩa ngược lên trời , sát dưới bụng máy_bay .


Không chỉ riêng địa_bàn tỉnh Nghệ_An , trong những năm_tháng chiến_tranh , hàng ngàn người lính đã nằm lại trên khắp chiến_trường Lào - phía tây dãy Trường_Sơn .


Đây là một trong những căn_cứ của trùm phỉ Vàng Pao ngày_trước .


Thượng_tá Bình còn dẫn tôi đi xem khu nhà biệt giam mốc_meo , kín_mít bốn bức tường nằm trong " thủ_phủ " của trùm phỉ Vàng Pao giờ đang đứng làm chứng_tích lịch_sử .


Đi qua hàng_loạt dãy hầm đang trơ ra những bao cát , thượng_tá Bình nói : " Loong_Chẹng là khu_vực cố_thủ quan_trọng nhất của Vàng Pao do Mỹ giúp_đỡ xây_dựng năm 1965 với 16.000 tay súng " ngầm " rải_rác quanh các ngọn núi trong khu_vực .


Vì_thế Vàng Pao từng tuyên_bố ta không_thể đánh được nó .


Hễ ta vào là nó tung phỉ trong rừng ra " nướng " hết .


Biết_bao trận đánh quyết_tử đã xảy ra ở đây .


Tại đây tôi gặp Thành " đen " - người xuất_hiện tại Loong_Chẹng từ năm 1976 ngay sau khi căn_cứ này được giải_phóng .


Hiện anh đang mang quân_hàm trung_tá , đoàn phó quân_sự đoàn qui_tập kiêm mũi trưởng mũi Loong_Chẹng từ mười năm nay .


Anh cho biết Loong_Chẹng là địa_bàn phức_tạp nhất trên bản_đồ các chiến_dịch qui_tập mộ ở rừng Lào .


Nhắc đến Loong_Chẹng , sẽ có hàng ngàn người lính biết đến vì “ không có nơi nào bom , mìn các kiểu còn gài lại dày_đặc và tàn_quân phỉ nhiều như vùng rừng hiểm_trở nổi_tiếng này " .


Bản_thân Thành là chỉ_huy nhưng hơn mười năm chưa một lần anh bỏ một chuyến đi rừng nào .


Anh bảo đi tìm mộ và uống thuốc sốt_rét là công_việc không bao_giờ quên .


Không ít lần xuất_quân trong tình_huống " một sống , một chết " nhưng anh vẫn không né_tránh để qui_tập hàng trăm ngôi mộ .


Tôi hỏi Thành : “ Ở Lào lâu quá sao chưa về nước ? " .


Thành nói rất thật : " Còn nhiều gia_đình quân_nhân từ hàng chục năm qua vẫn chưa tìm được tung_tích người_thân .


Nhiều người cho rằng chỉ cần một thông_tin về vị_trí ngôi mộ hay đưa về nước một nhúm đất , một kỉ_vật của những người lính là họ cũng an_lòng .


Chúng_tôi đã thề với nhau rằng không bỏ sót bất_cứ một người lính nào nằm lại chiến_trường - đó là mệnh_lệnh ! " .


Trong chuyến bay trở_lại Xiêng_Khuảng , tôi về chung với 97 bộ hài_cốt liệt_sĩ của mũi Loong_Chẹng được quy_tập trong mùa khô 2005 .


Nhưng lòng hồ nhiều cá vậy mà ở lòng bè cá thi nhau chết .


Ngày_mai lễ cầu_siêu sẽ được tiến_hành trọng_thể tại hội_trường Trường Đảng tỉnh Xiêng_Khuảng trước khi đưa các anh trở_về với quê mẹ - đất Việt .


Từng chiếc quách được trân_trọng chuyển từ khoang máy_bay xuống , từng cánh_tay người lính hôm_nay nâng_niu những gì còn lại của thân_thể người lính hôm_qua ...


Sớm tinh_mơ , hai sư_thầy và hàng chục sư tăng trẻ đã chuẩn_bị chu_tất cho buổi lễ cầu_siêu trọng_thể .


Lần đầu_tiên tôi được chứng_kiến một lễ cầu_siêu cho các liệt_sĩ VN theo phong_tục nước bạn Lào bằng những lời tưởng_niệm đầy thương_tiếc nhưng bi_hùng , những lời cầu siêu_thoát cho linh_hồn và lời cầu bình_yên cho sông_núi rừng Lào .


Tôi đứng hồn lặng trong tiếng chiêng nối nhịp tiếng cồng đang hoà_âm vào trong bao ánh mắt đượm buồn .


Cảnh_tượng cảm_động , trang_nghiêm của buổi lễ kéo dài gần hai giờ .


Sau lễ cầu_siêu , lễ tiễn_đưa diễn ra thật hoành_tráng , chiếc xe_tải từng bươn_chải trong ngõ_ngách rừng Lào trong các chuyến qui_tập nay mới được " tắm_gội " sạch_sẽ chở hài_cốt liệt_sĩ đi đầu .


Ông Xu Căn - bí_thư kiêm tỉnh_trưởng tỉnh Xiêng_Khuảng - và đoàn đại_biểu của tỉnh ngồi trong xe chạy sau xe chở hài_cốt .


Xe vừa rời cửa_khẩu quốc_tế Nậm_Cắn đã thấy lãnh_đạo huyện biên_giới Kỳ_Sơn và hàng trăm em học_sinh cầm cờ hai nước Việt - Lào đang đứng chờ mặc cho trời đang nắng nóng .


Từ đó đoàn xe qua từng huyện Tương_Dương , Con_Cuông đều phải dừng lại khu_vực trung_tâm để bà_con thắp nhang tưởng_nhớ , tôi có cảm_giác đây không phải là đoàn di quan mà là hình_bóng của đoàn quân tình_nguyện đang trở về ...


Đất mẹ là đây sau ngàn ngày xa_cách , các anh được trở_về và an_nghỉ chặng cuối tại nghĩa_trang Việt - Lào , huyện Kỳ_Anh , Nghệ_An và từ đây mỗi ngày những người vợ , người con , người_thân đã có_thể đến viếng_thăm , trò_chuyện cùng các anh ...


Ngày 2-10-1971 , 28 ngày sau khi nhập_ngũ , Nguyễn Văn Thạc ghi những dòng nhật_ký đầu_tiên .


Cho đến tháng 5-1972 , trong suốt tám tháng vừa hành_quân vừa ghi_chép , anh viết được 240 trang sổ_tay .


Những “ câu văn vội_vàng và bụi_bặm ” , anh viết vậy .


Nhiều lúc mình cũng không ngờ nổi rằng mình đã đến đây .


Không ngờ rằng trên mũ là một ngôi_sao .


Cuộc_đời bộ_đội đến với mình tự_nhiên quá , bình_thản quá và cũng đột_ngột quá .


Cách đây ít_lâu , mình còn là sinh_viên .


Bây_giờ thì xa_vời lắm rồi những ngày cắp sách lên giảng_đường , nghe thầy Đường , thầy Đạo ...


Không biết bao_giờ mình sẽ trở_lại những ngày như thế .


Học bao_lâu mà đã làm được gì đâu , đã sống được gì đâu ?


Chỉ còm_cõi vì trang sách , gầy xác đi vì mộng_mị hão_huyền .


Hai_mươi_tám ngày trong quân_ngũ mình hiểu được nhiều điều có_ích .


Dọc đường hành_quân , có dịp xem_lại lòng mình , soát lại lòng mình .


Mình bắt_đầu sống có trách_nhiệm từ đâu , từ lúc_nào ?


Có_lẽ từ 9-3-1971 , tháng ba của hoa nhãn ban trưa , của hoa sấu và hoa bằng_lăng nước .


Những người bạn thân_yêu của mình đã lần_lượt đi học xa hết cả rồi .


Thèm quá , nghe một tiếng thì_thào của cánh gió trên đồi bạch_đàn ...


Mình đã sống trên 20 ngày bên hồ cá Yên_Duyên , Yên_Sở .


Mình đã chụp tấm ảnh bộ_đội đầu_tiên dưới một gốc dừa , sau lưng là hồ cá .


Và ngôi sao Hôm trầm_tư , kiêu_hãnh đã mọc trên trời .


Mình đã khóc , nước_mắt giàn_giụa , khi các bạn tiễn mình đi , khi buổi lễ kết_thúc , khi bài Quốc_ca rung bầu_không_khí trong_lành trên Trường Tổng_hợp .


Bản_nhạc này đây , bao lần mình đã nghe , đã cúi đầu suy_nghĩ .


Nhưng hôm_nay mới thực hiểu , thực cảm một điều giản_dị : Bài Quốc_ca của ta , của ta !


Khóc , không phải vì hèn_yếu , không phải vì buồn_bã , mà vì xúc_động .


Những người bạn thân_yêu nhất của mình không_thể tiễn mình đi được .


Và bàn_tay ấy , và đôi mắt ấy , giọng nói ấy ...


Xe VN sản_xuất , tiếng động_cơ như tiếng tim mình vậy .


Nghẹn thắt vì một cảm_giác khó tả , mình ngước nhìn lần cuối_cùng cánh cửa_sổ , nơi hằng ngày mình bò ra , nhìn xuống lòng_đường .


Một hôm nào , những hôm nào mình mong_chờ nhìn thấy bạn của mình đạp xe qua , để mình gọi ... Bây_giờ , là chia_tay , xe lăn bánh , êm_ru , xe đi êm , mà bọn mình xô vào nhau , chen nhau thò tay ra cửa .


Xe ơi , lao nhanh hơn , cho ta chóng tới gia_đình lớn .


Nơi ta gửi_gắm cả thời thanh_xuân của mình ...


Hơn cả khi trên tay phập_phồng tờ quyết_định .


Vui_sướng , tự_hào , cảm_động làm_sao khi trên người ta là bộ quân_phục xanh màu lá .


Anh sinh_viên quen màu trắng áo của cánh cò , quen màu xanh da_trời tháng nắng ...


Mình trút bỏ không thương_tiếc , và trìu_mến khoác lên mình màu xanh ấy .


Màu xanh của núi đồi và thảo_nguyên , của ước_mơ và hi_vọng .


9 g 30 phải vào màn , nhưng ta thức trọn một đêm , với bốn bề đang rạng sáng , mặt_trời mọc , và em bé đã ríu_rít ở hàng ô_rô xén gọn .


Một tiếng võng kêu , một vệt nắng kẻ ở ngoài hiên , một con nhện giăng tơ trên cành ổi ...


Có gì khác với nơi ta ở , nơi ta gửi_gắm tuổi_thơ .


Ta đã bao lần đi bên sông Tô Lịch , trước_kia ta khó_chịu vì mùi bùn oi nồng ...


Ta đã mấy lần hành_quân bên sông Tô Lịch , ta yêu sông vì bọt tăm sủi , vì màu xanh non , tươi_trẻ có công vun_đắp của dòng sông .


Có phải lòng_sông đã quên mình nhơ_bẩn , đã chịu lòng mình mang mùi_vị ấy để đem cho đời những cọng rau_muống tươi kỳ_lạ , để đem màu hồng tươi cho thành_phố .


Sông Tô ơi , mai trở_về , ta khơi lại dòng sông , cho tuổi_thơ vẫy_vùng , cho con thuyền anh chở em đi , đi vòng_quanh thành_phố ...


Hôm_nay , đi bên sông , dưới cái nắng chang_chang , trên vai là balô con cóc của Trường_Sơn .


Quai đeo thít vào vai , ép lồng_ngực lại .


Đè lên hông , ép vào lưng , ướt đầm_đìa là mồ_hôi ta đấy .


Bài hát ta yêu là Trường_Sơn_Đông - Trường_Sơn_Tây ...


Nguyễn Văn Thạc sinh năm 1952 tại làng Bưởi , Hà_Nội trong một gia_đình thợ_thủ_công .


Năm lớp 10 ( niên_học 1969 - 1970 ) , Nguyễn Văn Thạc đã đoạt giải nhất cuộc thi học_sinh giỏi văn toàn miền Bắc .


Với thành_tích học_tập kể trên , Thạc đã được ban tuyển_sinh Hà_Nội xếp vào diện đi đào_tạo tại Liên_Xô .


Nhưng theo chủ_trương chung , phần_lớn những nam học_sinh xuất_sắc năm đó đều phải ở lại để tham_gia quân_đội .


Trong khi chờ gọi nhập_ngũ , Thạc đã xin thi và đỗ vào khoa toán - cơ của Trường ĐH Tổng_hợp Hà_Nội .


Vừa học năm thứ nhất , anh vừa tự học thêm để hoàn_thành chương_trình năm thứ hai và được nhà_trường đồng_ý cho lên học thẳng năm thứ ba ...


Nhưng đó cũng là thời_gian cuộc kháng_chiến chống Mỹ đang bước vào giai_đoạn mới .


Hàng ngàn SV các trường đại_học phải tạm ngừng việc học_tập để bổ_sung lực_lượng chiến_đấu cho quân_đội .


Nguyễn Văn Thạc đã nhập_ngũ ngày 6-9-1971 ...


Trích lời_tựa của nhà_thơ ĐẶNG VƯƠNG HƯNG ( người sưu_tầm - giới_thiệu ) Yên_Sở ơi , ta yêu Yên_Sở như làng quê ta vậy .


Nơi em thơ gọi ta là chú bộ_đội , và những cô gái làng gọi ta : Chào các anh bộ_đội .


Em đừng cười anh vì bộ quân_phục thùng_thình .


Mẹ ta nghèo , rau_cháo nuôi ta , đau_khổ bốn nghìn năm , chắt_chiu từng hạt gạo nuôi ta .


Phải lớn lên , phải to ra cho kịp tầm cao của lịch_sử .


Hành_quân từ 5 giờ chiều đến 9 giờ đêm , đẹp lắm .


Trăng đầu tháng còn đỏ_quạch , cứ gợi cho ta nhớ một cánh buồm .


Đấy , cánh buồm đỏ thắm , đựng đầy gió , gió cuốn những ngôi_sao đêm , ùa vào lòng thuyền và đẩy thuyền trôi trong tâm_tưởng ...


Ngủ bên bờ một dòng sông , có những đường dừa thật đẹp .


Trời trong quá , dây_điện chăng như những dòng kẻ của một trang vở học_trò .


Đừng bấm đèn trêu họ , cứ để họ nói_chuyện với nhau .


Anh con_trai sắp xa người bạn của mình .


Chỉ còn vài tiếng nữa thôi là còi tàu , là chuyển bánh .


Anh dặn gì cô ấy , có_lẽ chẳng dặn gì đâu , và chỉ mỉm cười ...


Cậu nào đã cất_tiếng hò : “ Tiếng ai như tiếng chuông vàng Tiếng ai như tiếng cô nàng của anh ... ”


Còn tiếng này thì đúng là giọng anh Châu rồi , anh “ Mộng Châu ” : “ Anh yêu em lắm em ơi , Nhưng anh chẳng dám ngỏ lời với em ... ”


Những vì_sao dưới sông cũng va vào nhau ...


Những cánh dừa cũng nắm tay nhau tinh_nghịch bay qua bầu_trời thanh_bình .


Đêm đẹp vô_cùng , ta lắng_nghe đất thở .


Anh bạn nằm bên rọi đèn_pin tìm gì , có phải anh tìm con dế đang cần_cù dạo bản_nhạc đêm của Pritsvin ?


Không cưỡng nổi , ta lấy giấy và viết thư cho Như Anh ...


Bạn , đừng hát nữa , mà làm nao lòng bộ_đội .


Ta bước trên đồi bạch_đàn , dưới chân là đá sỏi ...


Chao_ôi , bầu_trời xanh quá , màu áo thân_yêu của ta đã xếp lại nơi nhà ...


... Có phải đời ta là cầm AK đánh giặc .


Đứng trên đồi phun lửa vào kẻ_thù , dạn_dày , thầm_lặng ... chẳng cần ai biết đến đâu .


Rồi lúc_nào ta chết , chỉ cầu_xin một điều , trên nấm mồ của ta là cây bạch_đàn ; cây bạch_đàn mảnh_dẻ ...


Nằm trong lòng đất , giá còn được nghĩ , ta sẽ làm thơ , ừ , làm thơ , làm toán ...


Chà , lập_dị , lập_dị , ngớ_ngẩn đến thế nữa cơ .


Sao bây_giờ ghét đời sinh_viên đến thế .


Tre đấy , ngoài vườn , anh cứ ra mà chặt .


Tre đực , tre cái , tre bánh_tẻ đan lóng đôi , lóng mốt , đan sọt đeo đá sau lưng .


Cây tre VN , lòng bà mẹ VN , có phải bây_giờ ta mới hiểu đâu .


Nhưng bây_giờ ta mới được nhìn , được thấy ...


Một thế_hệ đã ra đi như thế , phơi_phới một niềm tin .


Nhưng cuộc_sống gian_khó cũng theo bước chân anh .


( * ) Sách do Nhà_xuất_bản Thanh_Niên phát_hành tháng 5-2005 , Tuổi_Trẻ trích đăng và tạm đặt tên cho mỗi kỳ .


Vì_thế chó già , chó bệnh , chó bị đánh bả chết ( giết bằng thuốc_độc ) , chó bị ghẻ_lở , bị lác “ khô ” , lác “ ướt ” ... đều được “ phù_phép ” thành cầy tơ .


Cánh cổng sắt căn nhà vừa hé mở , một mùi hôi_tanh rờn_rợn đã thốc vào mũi tôi .


Tôi được Tấn đưa thẳng xuống gian nhà bên dưới , nơi chủ nhà dùng làm lò “ sát cẩu ” .


Bốn con chó được đặt ngay trên nền nhà dơ_bẩn , ướt nhèm_nhẹp do nước và lông chó quyện vào nhau .


Đảo mắt nhìn xung_quanh tôi thấy có khoảng 20 chú cẩu đang nằm thiêm_thiếp trong chuồng .


Chuồng được thiết_kế bằng chấn_song sắt áp vào vách tường , thoạt nhìn như những gian xà_lim .


Ông chủ lò nói giọng trọ_trẹ , ngừng tay quệt mồ_hôi hỏi : “ Trước giờ lấy ở đâu ? ” .


Tôi đóng mặt tỉnh : “ Dạ em mới mở quán , chưa lấy đâu hết ” .


Ông chủ lò nhát_gừng : “ Hôm_nay có mối đặt hết rồi , muốn gì thì ngày_mai tới ” .


Thấy mấy chú cẩu già_nua , ghẻ_lở đầy mình nằm im như đang hấp_hối , tôi lấy cây_viết bi chọc vào chúng cũng không buồn phản_ứng .


Tôi giả_vờ thắc_mắc : “ Thịt có chất_lượng không anh , sao thấy chó bệnh không vậy ” .


Ông chủ lò gầm_gừ : “ Bệnh gì mà bệnh , còn sống là tốt rồi , mấy chỗ khác toàn loại đánh bả , ăn vào có ngày méo cả mồm đấy ” .


Sau đó bà ngụy_trang bằng cách tiếp_tục thu_gom chó , những con bị đánh bả thì bà chuyển cho các lò khác để hưởng hoa_hồng , còn loại chó tốt , chó kiểng thì bà để lại chờ chủ đến chuộc hoặc gửi ra khu Lê Hồng Phong bán .


Nhưng dù gì cũng không bằng giết_mổ , chế_biến nên gần đây bà đã quay lại mổ chó .


Chó được giết_mổ thủ_công ngay trên nền đất .


Nước và chất_thải được tống thẳng xuống cống .


Một người dân ở cạnh lò than_thở : “ Nước hôi_tanh , dơ_bẩn cứ thải ra ngập đường .


Chúng_tôi có báo địa_phương nhưng cũng không giải_quyết được gì ” .


Theo lái Tấn , những thủ_thuật phù_phép chó già , chó chết còn đơn_giản hơn nhiều so với chó ghẻ .


“ Đối_với loại chó_ghẻ khô , da đóng vẩy ( thường gọi chó lác lông ) , lông mọc không đều thì chỉ cần cạo sạch lông , phết một_chút mật_ong lên rồi đem đi hơ lửa thì đố trời biết đó là chó ghẻ ” - Tấn nói .


Đối_với loại chó bị ghẻ ướt thì cực hơn một_chút , nhưng ngược_lại các chủ lò rất khoái mua vì lợi_nhuận cao .


Tôi đã tận_mắt chứng_kiến chủ lò N. “ béo ” biến chó ghẻ ướt thành cầy tơ : sau khi cạo lông , những vết lở_loét trên mình chó được ông N. “ béo ” “ vá ” lại bằng một loại bột hoá_chất dẻo như bột mì .


Ông dùng một miếng nhựa quệt hoá_chất rồi rịt vào những vết loét , động_tác thuần_thục như một người thợ sơn nước lành_nghề đang trét sơn lên tường .


Sau đó ông phết khắp mình chú cẩu một hợp_chất khác có màu đồng .


Đợi lớp hoá_chất vừa khô , ông dùng bình gas “ khò ” qua một lượt .


Như một trò ảo_thuật , chú cẩu trắng nhợt , lở_loét đầy mình khi nãy đã biến thành chú “ cầy thui rơm ” vàng ươm , bóng mỡ !


Do hoạt_động lén_lút nên hầu_hết các lò “ sát cẩu ” đều nằm sâu trong các con hẻm .


Một_số lò còn ngụy_trang bên ngoài bằng biển_hiệu đấm_bóp giác hơi , may đồ , giặt ủi ...


Lái Tấn cho biết : “ Hầu_hết các chủ lò đều không ngần_ngại “ hô biến ” chó chết , chó già thành cầy tơ , chó ghẻ lở_loét thành chó vàng ươm bóng mỡ ” .


Thật vậy , chỉ cần điểm sơ qua một_vài công_nghệ “ mông_má ” chó cũng đủ thấy rùng_mình .


Khuya 29-5 , chúng_tôi đến lò_mổ chó của ông N. “ béo ” ở khu Bình_Triệu .


Lúc này lò đang giết ba con chó chết từ một lái ở Bình_Phước mang xuống .


Khi một thợ mổ moi bộ lòng chó ra , tôi muốn nôn_oẹ vì một mùi hôi đến rợn người bốc ra .


Tấn nói : “ Mấy con chó này chết hơn một ngày rồi , có_thể do dân trộm đánh bả hoặc bắn súng xung_điện , nhưng không sao , chỉ cần một_ít bí_quyết là chó chết thành chó tươi ngay ” .


Quả_vậy , sau khi cạo lông sạch , moi bỏ bộ lòng , ông N. “ béo ” lấy khăn khô lau sạch nước bên ngoài chú cẩu rồi ngồi_bệt xuống đất lôi ra một cái mâm đựng một hỗn_hợp sền_sệt quết khắp bên trong lẫn bên ngoài chú chó .


Chờ hỗn_hợp trên ngấm đều , ông N. “ béo ” lấy vòi phun gas “ khò ” khắp mình chó cho thứ hỗn_hợp đó cháy lên .


Thú_thật , lúc này tôi chỉ còn ngửi được một mùi khen_khét dễ_chịu của “ cầy thui rơm ” chứ mùi hôi hầu_như biến mất .


Tấn cho biết thứ hỗn_hợp trên là một “ bí_quyết gia_truyền ” của các lò “ sát cẩu ” , gồm ớt khô , nước riềng cô đặc , sả khô , tỏi , trộn với một lượng lớn ngũ_vị hương và trên mười thứ hoá_chất không tên khác được mua về từ chợ Kim_Biên ( ! ? ) .


Trong những ngày cùng Tấn thâm_nhập thực_tế , tôi còn ghi_nhận được một_số bí_quyết khác trong công_nghệ “ mông_má ” chó .


Đối_với loại chó già “ hết xí_quách ” , thịt dai như lốp xe nhưng chỉ cần một_ít bột muối diêm là các chủ lò có_thể làm thứ thịt ấy mềm_nhũn như ... cầy sữa .


Một_số chủ lò khác thì dùng thuốc_muối trộn với một loại hoá_chất màu trắng có ký_hiệu HEC , mua ở chợ Kim_Biên .


Cách làm cũng hết_sức đơn_giản , chỉ cần hoà_tan loại hoá_chất này trong nước , bỏ thịt cầy vào ngâm cho ngấm trong khoảng 30 phút , bảo_đảm sau đó đem ra chế_biến món gì cũng mềm như cầy tơ .


Cẩn_thận hơn , sau khi ngâm một_số chủ lò còn bơm trực_tiếp hoá_chất vào từng thớ thịt để làm mềm nhanh hơn .


Hơn 41 năm nay , chỉ bằng tấm lòng và dựa vào mối quan_hệ của mình , nhà_giáo Nguyễn Đức Hoè đã âm_thầm đưa nhiều thế_hệ học_trò giỏi nhưng nghèo sang Nhật du_học .


Cho đến nay đã có hơn 300 du_học_sinh trong đó có bốn tiến_sĩ - đã thành_danh bằng con đường Đông_du mà ông khởi_xướng ...


Xuất_thân từ gia_đình nhà_giáo nghèo , nhưng nhờ ham học và học giỏi , nhà_giáo Nguyễn Đức Hoè may_mắn nhận được một suất học_bổng du_học Nhật vào năm 1959 .


Ông kể : " Tôi có đêm đã khóc khi còn là cậu học_trò trường Chu Văn An , chỉ vì thấy mình quá nghèo , không có tương_lai .


Bởi thế khi sang Nhật , thành_đạt hơn , tôi nguyện lòng mình sẽ đưa nhiều học_sinh đi du_học , thành tài .


Sau nhiều năm dành_dụm từ nguồn học_bổng , năm 1967 , ông đã lập một ký_túc_xá có tên Đông_Du học_xá cho du_học_sinh Việt_Nam qua ở , bước chuẩn_bị khởi_đầu cho tâm_nguyện của mình .


Gọi là ký_túc_xá cho oai , nhưng thực_tế đó chỉ là một căn nhà thuê lại bằng gỗ thấp lè_tè tối_tăm .


Tài_chính quá hạn_hẹp , ông phải tự tay sơn phết , sửa_sang rồi đi xin từ những chiếc bàn , ghế ngồi đến cái bát , đôi đũa ... đủ dùng cho du_học_sinh .


Một hôm , nhà_cầu của ký_túc_xá bị hư , tiền sửa quá cao , ông - một giáo_sư ĐH - và học_trò cùng nhau xắn tay_áo khai_thông cả hầm cầu .


Có chỗ trọ rồi , ông đi tìm việc làm thêm để HS có_thể kiếm tiền theo học .


Học_trò nghèo Trung_Quốc để có tiền học tại Nhật đã chọn làm những công_việc này .


Tuy_vậy , tôi cũng phải thử trước để xem nó có vừa sức HS Việt_Nam mình hay không , nên cũng làm trước đủ nghề như rửa bát , quét nhà , giao báo , xếp chữ nhà_in ...


Mình làm được mới chắc học_trò của mình cũng làm được ... " - ông Hoè kể .


Vậy_là từ năm 1967 , có việc , có chỗ ở , mỗi năm , ông đã giúp được từ 1-2 HS nghèo sang học ở Nhật .


Cho đến năm 1973 , ngoài việc giúp được nhiều HS nghèo sang Nhật vừa làm vừa học , ông đã cùng bạn_bè gây_dựng được quỹ học_bổng Huynh_đệ với trên 200 suất .


Bấy_giờ cuộc chiến_tranh Việt_Nam sắp đến hồi kết_thúc , nhiều tin chiến_thắng tới_tấp được đưa trên các trang báo nước_ngoài , ông quyết_định về Việt_Nam vào đầu năm 1974 .


Mở tương_lai cho hàng trăm học_trò nghèo .


Hơn 13 năm sau ngày giải_phóng , những nỗ_lực của ông mới được xã_hội thừa_nhận .


Đầu năm 1991 , thạc_sĩ Nguyễn Đức Hoè được trở_lại Nhật trong một chuyến công_cán , sau 17 năm .


Trở về nước , ông được Thành_uỷ TP. HCM mời đến báo_cáo .


Ông Hoè kể : Tôi kể cho các ông ấy nghe chiến_lược đào_tạo nhân_tài của Trung_Quốc , chuyện có hơn 40.000 du_học_sinh nước này tại Nhật và hơn 20.000 tại Australia .


Ông Bộ_trưởng Bộ Giáo_dục - Đào_tạo cho biết bấy_giờ Liên_Xô tan_rã , Mỹ thực_hiện chính_sách cấm_vận , cả nước hiện chỉ có 5 suất du_học tại Ba_Lan , rồi hỏi : " Có đưa HS đi du_học được không ? " .


Tôi nói được , nhưng việc đầu_tiên phải cho tôi mở một trường để chuẩn_bị và sàng_lọc .


Vậy là năm 1991 , Trường Nhật_ngữ Đông_Du được thành_lập và Con đường Đông_du cho HS nghèo Việt_Nam lại lần nữa được ông triển_khai xây_dựng .


Một người bạn Nhật đã giấu cả vợ cho ông mượn 1 triệu yen để bảo_lãnh cho du_học_sinh vào Nhật .


Còn ông thì làm thuyết_khách , đến các trường tại Nhật xin được cho trò mình nợ tiền học_phí , tới các toà_soạn báo Asahi và Yomiuri ... tìm việc làm thêm cho học_trò .


HS nghèo Việt_Nam với sự bảo_trợ này , sang Nhật với hai_bàn_tay_trắng nhưng bằng chí lớn của mình , vừa làm_việc , vừa học_tập , có em ngoài dành_dụm tiền đóng học_phí và sinh_hoạt_phí còn có dư gửi về giúp_đỡ gia_đình .


Năm 1992 chương_trình học_bổng Đông_Du do thạc_sĩ Nguyễn Đức Hoè khởi_xướng đưa được bảy HS đi và đến nay đã có hơn 300 HS - SV nghèo du_học .


Riêng tháng 4-2005 , có 57 người đi và dự_kiến tháng 9 này có tiếp 30 suất .


Đã có bốn SV lấy được bằng tiến_sĩ nhờ con đường bảo_trợ này .


Tiến_sĩ Võ Minh Tuấn ( ĐH Kinh_tế TP. HCM ) là một trong số đó , anh nói : " Nếu không có thầy một người từng là học_trò nghèo như tôi làm_sao có được như hôm_nay ... " .


Một con_số thật lớn , vậy nên nhiều người khi nghe nói đi theo chương_trình du_học Đông_Du không tốn một đồng nào , ít ai dám tin .


Thế nhưng với nhà_giáo Nguyễn Đức Hoè thì đó chính là tâm_nguyện của ông .


Tôi không có khả_năng làm được tất_cả những gì mà mình ao_ước cho đất_nước , vì_thế tôi gửi trọn niềm tin ở học_trò của mình ... " .


Dù bận trăm công nghìn việc , tuổi cao sức yếu , nhưng tối thứ_ba nào ông cũng dành thời_gian để nói_chuyện về đạo_đức , lý_tưởng và lẽ sống cho những du_học_sinh tương_lai .


Ông bắt học_trò không chỉ nghiêm_túc trong chuyện học mà phải có tinh_thần kỷ_luật và rèn_luyện cao .


Mỗi sáng , những du_học_sinh của ông phải chạy vài cây_số theo yêu_cầu .


Nếu không dẻo_dai , có nghị_lực , chịu_khó thì làm_sao khi sang Nhật phải dậy từ 2 giờ 30 sáng để đi giao báo rồi còn về đi học được ?


Du_học với chương_trình Đông_Du , có tài thôi chưa đủ , mà phải là một người yêu nước , có đức , có chí_hướng và nghị_lực " - ông nói .


Một sự cho đi không vụ_lợi nhưng ông trân_trọng những niềm vui hạnh_phúc thật nhỏ_bé , giản_dị .


Hôm gặp chúng_tôi , ông kể , có một bà mẹ ở Nhà_Bè ( TP. HCM ) mới sáng sớm đã mang lên cho ông ba con cua nhỏ .


Bà nói , không có gì biếu thầy , vài con cua nhỏ này chính tay bà bắt được khi đi làm_đồng .


Người mẹ đó thật nghèo , quanh_năm bán lưng cho trời , bán mặt cho đất nhưng con bà hiện đang là một sinh_viên đang du_học tại Tokyo .


Anh được du_học Nhật với sự trợ_giúp của Đông_Du ...


Thằng Mỹ , nó là cái gì mà mơ_hồ như_thế ?


Và cảnh làng_xóm tiêu_điều , bị tàn_phá ngày 29-2-1968 , ta đâu có quên .


Hẳn đó cũng là khuôn_mặt người bị bóp_méo xộc_xệch .


Làng_xóm chìm trong tang_tóc và bóng đêm .


Ở ngay trước ngõ là một bát_hương hiu_hiu khói .


Anh Phúc bị bom tiện đứt cả chân_tay , nằm trong chiếc quan_tài đỏ , ngọn đuốc nứa thổi phừng_phừng , cái xe_bò lăn lộc_cộc ... Sao giống “ chiếc quan_tài ” như_thế .


Nhưng ở cuối trời Tổ_quốc , bao_nhiêu người con ưu_tú của dân_tộc đang đổ_máu , đang giập gãy từng khúc xương , đang bị kẻ_thù đày_đoạ và các đồng_chí của ta , anh giải_phóng_quân kiên_cường đang nín thở đợi giờ xung_trận , đang đói rét và đau_nhói vết_thương trên một cánh rừng_già .


Những cơn gió liu_riu trên cành tre đưa ta vào cơn mơ - Ta lại trở_về với cái ngõ nhỏ của mình ... Lạc_lõng ư ?


Ta biết giấu mặt vào đâu , vào gấu quần hay gấu áo , khi đường Trường_Sơn không có dấu chân ta ?


Khi cả cuộc_đời ta chưa có cái niềm vui mãnh_liệt của người chiến_thắng , cắm cờ Tổ_quốc trên cả nước thân_yêu .


Tiến về phía đó ... 600 con_người gò lưng và bước .


30 kg trên lưng , đường bụi ... Phải , lần nào hành_quân cũng vậy .


Thiên_nhiên thu_hẹp bằng nắp vung dưới gót chân người đi trước .


Không_gian như co , như dồn , như ép , ép mạnh vào khắp cơ_thể , vào cổ , vào vai , vào lưng , vào chân .


Ta như lần tay trên cạnh sắc_lạnh của cuộc_đời , và nhớ da_diết đến P.


( * ) ; dường_như đối_lập với cái khô_khỏng và dữ_dội ấy là hạnh_phúc êm_đềm khi đứng bên P. .


Ôi , đôi vai tròn , nhỏ_nhắn , gò_má và đôi mắt mềm đằm_thắm biết_chừng_nào ... Nhìn mãi , nhìn mãi mà không thấy P. đâu .


Chỉ thấy bụi , cát , ồn_ào và nặng_nề , mỏi_mệt .


Chỉ thấy gánh nặng của đời đè gí hai vai .


Được nghỉ là ngã luôn xuống vệ đường , không đủ sức tháo người ra khỏi balô nữa .


P. sẽ nghĩ gì khi người bạn của riêng P. nằm há_hốc mồm mà thở , rời_rã chân_tay và ngủ thiếp đi trên cánh đồng khô đầy bụi và chang_chang nắng ... Nhưng nếu có P. ở đây có_lẽ mình cũng không nằm thế và sẽ đi bắt chuồn_chuồn !


Bắt_đầu vào làng , chỗ này là Đông_Du thì_phải .


Dân thưa_thớt và bộ_đội thì đông hơn dân nhiều .


Tiểu_đoàn_trưởng đứng đợi dưới một gốc tre .


Cán_bộ của mình cũng chẳng khác gì chiến_sĩ , cũng balô , cũng gạo và súng .


Chỉ khác , các đồng_chí đó đi thẳng người và bước vững_vàng hơn lính nhiều .


Cũng phải thôi , đánh Pháp rồi đánh Mỹ , bao_nhiêu năm đi trên con đường lửa , con đường lớn của dân_tộc .


Đến ngã ba , chưa gặp giao_liên , bộ_đội ùn lại và cúi gập người cho balô đỡ siết vào vai .


Dường_như cấp trên cố_ý tạo ra tình_huống này - “ Rèn ” !


Thôi , đây rồi , tụi quỉ , tiền_trạm gì mà “ hậu ” thế !


Quên đi , cái balô ác_nghiệt trên vai , cái nắng trên đầu , cái nóng , cái mệt trong người và hãy nghĩ đến cái dịu_dàng , thắm_thiết của đôi mắt N. Anh , của đôi vai N. Anh , của hai bàn_tay thấm mát hơi xuân ...


Đỉnh dốc là chỗ ở , vậy_mà quân_số nằm lăn ở chân đồi , cúi mãi , cúi mãi , tưởng như muốn đi bằng cả hai tay và hai chân .


Còn cái khổ hơn , cái đau_đớn về tinh_thần là sự thờ_ơ của bà_con trong xóm đồi .


Thấp_thoáng trong nhà lưng_chừng dốc là những cặp mắt nghi_ngờ , hơi xa_lạ .


Ta tự hỏi : Họ là ai , có phải là bà mẹ Việt_Nam từ ngàn đời thương anh bộ_đội ?


Có phải các cháu nhỏ , các em thơ ríu_rít quấn lấy tay anh ?


Mà sao bàng_quan thế , dửng_dưng thế ... Ôi_chao là buồn ...


Họ nhìn quanh , lạnh_lẽo và thụt vội vào nhà trong , cánh cửa tre hạ xuống , chó sủa ran ...


Bọn mình mệt quá rồi , không đủ sức đứng dậy vào nhà nữa và nằm lăn dưới bóng tre mà nghỉ và kiếm cách vào nhà .


Và chẳng thấy lũ trẻ chơi trong ngõ nhỏ .


Xung_quanh chỉ toàn cây , tre , chay , cây đen , cây mít .


Cây um_tùm như an_ủi , phải , cây lá này vẫn cây lá quê_hương .


Nghỉ chán , bọn mình chia nhau vào các gia_đình vận_động .


Bẩn quá , bẩn quá , nhà_cửa có một thứ mùi chua , mốc , mùi thời_gian quá dài chưa quét_dọn .


Nét đặc_trưng là lắm ruồi và nhiều “ tàu_há_mồm ” quá .


Nhà nào ít_nhất cũng năm đứa trẻ dưới 10 tuổi !


Lắm lý_do đến thế , nào_là : Đợi ông ấy về ... Tệ hơn , có gia_đình không thèm tiếp và trả_lời : Gia_đình tôi chưa có ai đi bộ_đội nên không biết đối_xử với các chú như thế_nào !


Ra ư , thì chỉ có bụi tre và đỉnh đồi thôi .


Thế_là chưa được cơm_cháo gì , bụng đói , mệt , bọn mình vào nhà , giúp gia_đình quét_dọn , gánh nước , xe tơ .


Phải xuống chân dốc và ở đó có cái giếng chung của cả làng .


Vừa làm vừa trò_chuyện , vừa xin vào ở một góc nhà đặt balô thôi .


Mãi đến chiều họ mới cho vào nhà , cho giường chiếu hẳn_hoi và giục “ các chú nấu cơm ăn ” .


Khi đó mới biết đơn_vị trước ở đây làm mất uy_tín ghê quá , toàn đánh nhau , cãi nhau , đánh_cắp của nhau .


số xoong quân_dụng bị mất , rồi quân_trang , quân_dụng mất lung_tung .


Nhưng hậu_quả lại dồn lên đầu bọn mình .


Ngay đêm , đại_đội họp cấp_tốc trên thửa ruộng còn trơ chân rạ .


Bác chủ nhà 55 tuổi rồi và ngày_ngày vác thuyền_nan đi đánh lưới trên sông .


Tụi nhóc còn nhỏ , cô gái thứ hai tên là Thà , 17 tuổi , đi làm suốt ngày và ban_đêm cũng chẳng về .


Nhưng nếu cô ta về thì cả nhà biết ngay vì cái mồm to và liến_thoắng của cô .


Khổ cho anh_chàng nào vớ phải cô ấy suốt đời có_lẽ chẳng được nghe cô ấy thì_thầm ( ! ) .


Chân_tay bọc một lớp đất đen như da_cóc .


Toàn uống nước_lã và không bao_giờ rửa tay cả .


Đêm đi ngủ thì tót lên giường , sáng dậy lấy khăn mặt còn ướt của người_lớn lau cuống_quít và thế_là mở_đầu một ngày !


Mình rất không thích cái tò_mò , cái ưa lục_lọi của tụi nhóc ấy .


Đặt balô xuống là sà đến và nắn cái nọ , sờ cái kia , chẳng_ra_làm_sao cả .


Nhất_là thằng Hành , học vỡ_lòng , hư lắm .


Tế bảo : “ Phải rèn bọn này mới được ” .


Bỏ một buổi rủ chúng_nó đi chơi và dặn_dò : “ Các chú để súng_đạn trong balô , đừng đụng gì đến nó nổ ” ...


Còn phải vệ_sinh_vệ_sống cho các ngài nữa chứ .


Nhưng cũng thấy thương gia_đình và các cháu .


Lỗi ấy đâu phải vì bố_mẹ hay vì bản_thân chúng .


Vì kẻ_thù của dân_tộc ở bên kia bờ Thái_Bình_Dương ...


Tuổi 20 nồng_nàn và hăng_hái ấy cứ nhớ_đi_nhớ_lại một nỗi xao_xuyến khi người con_gái anh yêu nhẹ_nhàng đặt bàn_tay mềm dịu lên bờ vai anh ...


Xa nhau rồi , anh ngơ_ngác tự hỏi có_lẽ_nào tất_cả chỉ là như_thế , vĩnh_viễn cũng chỉ là như_thế .


“ Có_lẽ_nào đó là tột_cùng của hạnh_phúc ? ” .


Nỗi xúc_động đau_đớn bỗng trào lên trong lòng người đọc hôm_nay ...


Hầu_hết các quán cầy tơ hiện_nay đều lấy thịt làm sẵn từ các lò_mổ .


Họ không cần quan_tâm đến nguồn_gốc từ đâu .


Chó chết , chó bệnh , thậm_chí chó bị bọn trộm đánh bả chết đem mần thịt cũng không ít .


Theo thống_kê , trung_bình một năm ở nước ta có khoảng 700 trường_hợp bị chó dại cắn và khoảng 60 trường_hợp bị tử_vong .


Trời cứ mưa như thế_này thì không lấy đâu ra thịt cầy mà bán đấy chứ ” .


Thật vậy , theo tìm_hiểu của chúng_tôi , trời càng mưa nhiều , lượng thực_khách khoái cầy càng đông .


Nói bây_giờ là “ thời của cầy ” cũng không ngoa , vì từ lúc sơ_khai cầy tơ chỉ bảy món , nay thực_đơn của nó đã “ biến_tấu ” trên chục món từ hấp , nướng , lòng dồi , rựa_mận , xáo_măng , chả_chìa nay lại đến cà_ri , rô_ti , lá_lốt , mỡ_chài , cháy_cạnh , lẩu ... , một_số quán còn có cả món ... tiết_canh .


Để tìm_hiểu nhu_cầu của thực_khách , chúng_tôi đã thử làm một vòng quanh các phố cầy tơ , hầu_như quán nào cũng đông_nghịt khách vào mỗi buổi chiều .


Chủ quán cầy Nam_Đ. ở khu bến_xe miền Đông cho biết nếu trước_đây mỗi ngày quán anh chỉ bán khoảng 40 - 50 kg thịt thì những ngày gần đây phải tăng lên gần 100 kg ( khoảng 5 - 6 con chó ) .


Giá thịt cầy không phải rẻ so với các món “ nhắm ” khác , ở khu Thị_Nghè trung_bình phải 15.000 - 20.000 đồng / đĩa , còn mấy quán bình_dân ít tên_tuổi giá thấp nhất cũng phải 100.000 đồng / đĩa .


Theo cơ_quan thú_y địa_phương , thông_thường trong cơ_thể các con chó bệnh có rất nhiều vi_trùng gây độc_hại , nhiều loại trong số này không chết khi bị nấu chín .


Một_số loại vi_trùng khi bị chết , xác của chúng vẫn có_thể tiết ra độc_tố gây chết người .


Cụ_thể , khi ăn phải thịt chó dại , virus dại từ thịt chó có_thể xâm_nhập cơ_thể người qua các vết xước ở miệng và đường tiêu_hoá làm con_người bị lây bệnh .


Ngoài_ra thịt chó còn có_thể mang nhiều bệnh dễ lây_nhiễm khác cho người như lao , bệnh lepto dạng xoắn_trùng ( gây vàng da , tổn_hại gan , sẩy_thai ) .


Người dùng thịt cầy cũng cần cẩn_trọng với những chú cẩu bị đánh bả , nhiều khi độc_tố trong thịt vẫn còn cao .


Nhóm thuốc này khi nhiễm sang người sẽ làm nôn_mửa , đau bụng , tiêu_chảy , vã mồ_hôi , chảy nước_mắt , nước_bọt và đờm nhớt .


Người bị nặng sẽ hôn_mê , liệt , thậm_chí tử_vong .


Thuốc_trừ_sâu nhóm lân hữu_cơ hiện đã bị cấm sử_dụng cũng được bọn trộm chó thường dùng vì chỉ cần 0,5 mg là đủ làm một chú cẩu ... tiêu đời .


Trong thời_gian gần đây bọn “ cẩu tặc ” thường dùng một loại độc_tố khác chưa xác_định được tên gọi nhập từ Trung_Quốc có khả_năng sát tử rất cao .


Với loại độc này chúng chỉ cần chấm một_ít vào đầu kim may rồi nhét vào cá khô , thịt ném cho chó ăn .


Khi ăn vào , kim may sẽ chích vào cổ_họng chó làm chó chết ngay_tức_khắc .


- Tại quán cầy Năm Chiến ( Thị_Nghè ) , anh Nguyễn Hồng Th.


( công_tác ở Khu_chế_xuất Linh_Trung , Thủ_Đức ) : “ Các anh khéo lo_xa , với tôi thì con gì nấu chín lên tôi cũng xơi tuốt .


Tôi ăn cầy gần 20 năm nay có bị gì đâu ” .


Anh Trần Thanh H. ( giáo_viên cấp II ) , nhậu bàn kế bên : “ Tôi nghĩ nếu thịt cầy được kiểm_dịch , kiểm_soát như thịt heo thì vẫn tốt hơn .


Bình_thường nhậu thì không sao , nhưng nếu có ai nhắc tới chuyện cầy chết , cầy ốm tôi cũng thấy ớn_ớn ” .


- Anh Trần Minh H. ( giám_đốc một công_ty TNHH , không ăn thịt cầy ) : “ Theo tôi thì thịt cầy chỉ phục_vụ mấy ông nhậu .


Bây_giờ mà kiểm_dịch , quản_lý giết_mổ thì chẳng_lẽ mai_mốt mấy món nhậu khác như rắn , chim , chuột cũng phải kiểm_dịch luôn sao ” .


Về phân_cấp , các quán thịt cầy thuộc nhóm quán thức_ăn đường_phố , nhỏ_lẻ nên do các đội y_tế dự_phòng cấp quận - huyện quản_lý và kiểm_tra định_kỳ ” .


Cũng theo ông Hải , qua kiểm_tra ngành y_tế dự_phòng phát_hiện nguồn thịt các quán lấy rất đa_dạng và hầu_hết không rõ nguồn_gốc .


Các lò_mổ phải tách xa khu dân_cư và không gây ô_nhiễm môi_trường .


Theo bà Nga , hiện nhu_cầu sử_dụng thịt cầy của người dân đang tăng cao nhưng trong thực_tế việc giết_mổ , kiểm_dịch đối_với loại động_vật này hầu_như bỏ_ngỏ .


Trong khi đó , một lãnh_đạo Cục Thú_y cho biết việc sử_dụng thịt chó ở nước ta lúc đầu chỉ tự_phát trong một bộ_phận dân_cư nhỏ , nó không phải là loại thực_phẩm chính trong đời_sống nên đến nay ngành thú_y cũng chưa xây_dựng những qui_định về việc quản_lý loại thịt này .


Gấp cuốn sách vào và suy_nghĩ về Paven ( nhân_vật chính trong Thép đã tôi thế đấy - TT ) .


Những trang cuối của tiểu_thuyết để lại cho mình nhiều chấn_động mạnh hơn cả .


Mình chú_ý nhiều đến bức ảnh Paven ngồi như một ông_già nhưng sôi_sục ngọn lửa sống .


Lúc ấy ở bên bờ biển và ánh nắng đã nhạt dần ...


Cái gì làm_nên nghị_lực phi_thường và dễ hiểu của Paven ?


Sống trọn_vẹn cuộc_đời mình cho Đảng , cho giai_cấp .


Sống vững_vàng trước những cơn bão_táp của cách_mạng và của cuộc_đời riêng .


Hôm_nay , lần đầu_tiên trong đời mình cảm_thấy hổ_thẹn với mọi người , hổ_thẹn với Paven , Pavơlusa thân_yêu .


Buổi chiều , đang họp A , anh Lộc gọi ra sân và hỏi mình có giấy cảm_tình Đảng không .


Lúc đó , chỉ hơi thoáng qua một ý_nghĩ còn mờ_nhạt .


Sao mình tới giờ vẫn chưa thấy gần_gũi với Đảng của Bác Hồ ?


Mình như có lỗi gì đó , cái lỗi rất lớn mà bấy_lâu mình không biết .


Sao trước_kia mình không hề lúc_nào nghĩ đến điều đó cả ?


Có phải vì mình thấy Đảng quá cao_siêu và mình không thể_nào với tới ?


Có phải vì mình thấy trước được những trở_ngại không thể_nào vượt qua được mà cảm_thấy phiền_lòng ?


Thật không ngờ chiều_qua lại là lần cuối_cùng hai đứa ở bên nhau .


Còn bây_giờ , xa lắm rồi , xa lắm , nếu Năm không quay trở_về đội_ngũ .


Đêm nay bơ_vơ ở đâu , ở trên một chặng đường xe_lửa hay một con đường lay_lứt ?


Chắc mày trách tao lắm hả , ừ , tao tự trách mình nhiều lắm , sao để mày như_thế , sao để mày như_thế ...


Sao trước_kia không thương mày nhiều hơn nữa , không gần_gũi mà hiểu mày hơn nữa .


Giấy truy_nã mày tao cầm trong tay đây .


Sớm_mai sẽ có người xa_lạ nào cầm đọc , người_ta sẽ nguyền_rủa mày , khinh_bỉ mày Năm ơi !


Năm ơi , quay trở_lại đi , quay lại và rủ thằng Thỏi nữa , đồng_đội và tao đang chờ mày .


Cái giường ọp_ẹp vẫn dành chỗ ấm nhất cho mày đó .


Sao mày lại bỏ đi mà ngủ trên một quãng đồng trống_trải , lạnh_lùng ... Năm à , quay lại đi !


Cứ mỗi lần bỏ cái mũ ra , người_ta lại ồ lên kinh_ngạc vì mái đầu bạc của tôi !


Thử giật một sợi tóc vô_tình , phần_lớn là tóc bạc , những sợi tóc trong_trẻo , trắng_muốt thế , mà_lại là nỗi buồn êm_dịu , nỗi buồn dai_dẳng , đau_đớn và dữ_dội của lòng tôi ?


Già trước tuổi , già trước tất_cả những gì tôi đã trải qua và chưa hề trải qua ?


Tôi lo_lắng chút gì về bản_thân , lo nhiều vì tôi chưa làm_việc ra_hồn , lo nhiều vì thời_gian trôi đi nhanh và mất_hút sau lỗ rách của mái lều ...


Vả_lại cuốn nhật_ký này chắc cũng chẳng bao_giờ có ai xem được .