Thông_qua họ , Thanh biết Hùng được đánh_giá là cán_bộ trẻ có năng_lực , tiền_đồ .


Hùng chưa vợ , có nhiều cô theo nhưng đang yêu một cô tên Nụ ...


Với nhu_cầu bà Loan , chừng ấy thông_tin về công_việc là đủ .


Lần theo địa_chỉ bà Loan cho , Thanh về quê Hùng .


Áo trắng , cặp đen và kính_cận , Thanh chặn đường ông trưởng_thôn nói : " Cơ_quan xét kết_nạp Đảng cho Hùng .


Hết bốn chai , hai mực ( nướng ) thì có cả đám hàng_xóm nhà Hùng đến cung_cấp : Hùng dân bản_xứ , thành_phần nông_dân , là thứ hai trong gia_đình ba anh_em .


Hùng bán nhà , vay tiền đi Đức , sau đó về Hà_Nội .


Bà Loan không_thể hỏi con_gái xem Hùng tốt_nghiệp đại_học năm nào hay học khoá mấy , nên chẳng dễ_dàng trong việc điều_tra Hùng có học đại_học hay không .


Một buổi chiều Hùng làm_việc xong phóng xe đến Trường Đại_học Thương_mại .


Hùng xách cặp lên tầng và vào một lớp_học tại_chức buổi tối .


Theo_dõi tiếp hai lần , Thanh kết_luận Hùng đang học Đại_học Thương_mại chứ chưa tốt_nghiệp như bà Loan biết .


Lớp tại_chức buổi tối khá lộn_xộn và ít biết mặt nhau .


Đóng vai một sinh_viên , Thanh gặp lớp trưởng xin photo danh_sách , địa_chỉ , nghề_nghiệp và số điện_thoại của cả lớp .


Đã cách 10 năm về trước , hơn_nữa không biết Hùng ở thành_phố nào , đi diện gì và ở bao_lâu .


Thanh quyết_định khai_thác ở chính anh ta qua một kịch_bản : Hùng đến chơi , điện_thoại nhà bà Loan đổ chuông .


Nói_chuyện một lúc , bà quay sang Hùng và bảo : " Bạn cô ( thám_tử Thanh ) có con_trai đang ở Đức .


Biết cháu từng ở đó , ông ấy muốn hỏi cháu một_số vấn_đề " .


Hùng tư_vấn nhiều điều bổ_ích và còn đề_nghị viết thư giới_thiệu con ông khách với bạn Hùng ở Berlin .


Qua câu_chuyện , Thanh biết Hùng đã ở Berlin từ năm 1988 - 1993 và chuyên buôn_bán .


Cộng_tác_viên của Thanh ở Berlin tìm đến khu_vực xưa Hùng cư_trú .


Thậm_chí cả những người Hùng nhắc đến tên và nói là bạn cũng không biết Hùng .


Một buổi sáng rất sớm , Thanh đóng vai một người bạn làm_ăn của Hùng thời bên Đức nay về nước , được bạn_bè cho số điện_thoại của Hùng nên gọi .


Tao là Mạnh " Quảng_Ninh " ở Berlin với mày đây mà ... " .


Thanh thao_thao về quá_khứ , tình_hình buôn_bán và hẹn gặp Hùng .


Hùng nói_năng rất cảnh_giác và cuối_cùng anh ta hỏi : " Thế sao mày biết tên thật của tao ? " .


Thanh nói đổ đi rồi lảng_tránh bằng hẹn_hò .


Như_vậy là Hùng có ở Đức nhưng bằng một cái tên khác .


Qua tìm_hiểu , Thanh mới biết thời_kỳ đó phần_lớn dân VN sang Đức từ một nước châu Âu khác .


Ở đó , nhiều người Việt có giấy_tờ xuất_cảnh sang Đức nhưng khi họ quay về thì giấy này có_thể bị bán lại cho người muốn sang .


Rất nhiều người Việt đã có_mặt ở Đức bằng thứ giấy có tên người khác , dán ảnh mình như vậy .


Thanh trình_bày toàn_bộ kết_quả cho bà Loan và nhận_xét : Hùng là một người tốt , có bản_lĩnh và nay là cán_bộ trẻ có năng_lực .


Riêng việc học đại_học tuy thiếu chính_xác một_chút ( vì đang học chứ không phải đã tốt_nghiệp ) , nhưng có_thể thông_cảm .


Bà Loan tuy đã xuôi_tai nhưng vẫn muốn " xử_lý " Hùng , đánh_đổ thói mà bà cho là tự_đắc , tây hoá của Hùng .


Hơn_nữa bà cũng cần phải hợp_lý_hoá việc vì_sao bà biết những thông_tin Hùng nói_dối .


Khá đau_đầu , Thanh mới soạn xong một kịch_bản đẹp như mơ cho bà Loan .


Thông_thường tối thứ_bảy , mẹ_con bà Loan ăn cơm sớm để Hùng đến đón Nụ đi chơi .


Tuần này bà Loan cố chùng_chình ăn muộn .


Hùng đến và tất_nhiên phải chờ ở phòng khách .


Năm phút sau Thanh vào nhà với vai một nhân_viên cùng cơ_quan bà Loan đến chở bà đi thăm người ốm .


Thanh bắt_chuyện với Hùng và nói : " Tôi trông ông quen_quen ? " .


Có_lẽ vì lịch_sự Hùng cũng nói : " Tôi cũng thấy hình_như gặp ông ở đâu " .


Thanh vỗ đùi đánh đét rồi hô váng nhà : " Thôi chết rồi !


Cùng câu_lạc_bộ " trốn học " với nhau rồi !


Ông là Hùng , lớp tại_chức K7 thương_mại đúng không ?


Ông đã biết hôm_qua lớp trưởng đọc danh_sách những đứa hay nghỉ học có_thể không được thi chưa ?


Hùng giật_mình : " Sao tôi không biết ông nhỉ ? " .


" Thì cả ông lẫn tôi cùng chuyên bỏ học nên sao ông biết được tôi ! " .


Cùng lúc bà Loan ngậm tăm chậm_rãi đi xuống .


Thanh đập vai Hùng hét to : " Cô ơi , hoá_ra con rể tương_lai của cô đang học cùng lớp tại_chức với cháu .


Cùng câu_lạc_bộ " trốn học " với nhau " .


Bà Loan rành_rẽ : " Mày chỉ huyên_thuyên , anh Hùng tốt_nghiệp đi làm mấy năm rồi " .


" Khổ quá , ông này còn mượn cả vở cháu .


Anh_em vừa nhận nhau , còn hẹn hôm nào đến xin thầy cho thi lại đây này ! " .


Thanh quay sang Hùng : " Ông quê đâu nhỉ ?


À , tôi còn có danh_sách lớp đây này " .


Nói rồi Thanh giở danh_sách lớp đọc vanh_vách tên_tuổi , địa_chỉ , điện_thoại của Hùng .


Có_lẽ đã thấy đủ , bà Loan xách túi đi ra với cả ban_nhạc trong lòng .


Như dự_đoán của Thanh , mấy hôm sau Hùng gặp bà Loan thưa chuyện .


Bà yêu_cầu Hùng kể hết những chuyện gì chưa đủ , chưa đúng để bà kiểm_nghiệm và chỉnh_sửa .


Có_lẽ sau lần đó Hùng lễ_độ và khéo xử hơn .


Bà hài_lòng và hả_dạ nên đám cưới Hùng và Nụ đã cử_hành cuối mùa_đông năm ấy .


Cuộc tình đã được " gói lại " bằng một đám_cưới vui_vẻ .


Nhưng cuộc_sống không phải lúc_nào cũng kết_thúc có đầu có đuôi như thế , nhất_là khi chuyện vợ_chồng " nhà người_ta " lại đầy phức_tạp với không ít xung_đột , mâu_thuẫn ...


Theo chân cửu_vạn , chúng_tôi đã chứng_kiến con đường vận_chuyển hàng lậu đầy sôi_động và cũng không kém phần tinh_vi , phức_tạp .


Thôi_thì đủ cả : từ mũ bảo_hiểm đến gà Tam_Hoàng , lợn khoang , lợn trắng , cá , ba_ba ... đầy ở các chợ .


Mé phải dọc đường từ Đồng_Đăng lên Tân_Thanh có vô_số con đường_mòn lầy đất .


Chúng dẫn thẳng lên núi , nơi hàng lậu được chuyển đến .


Bên kia núi , chỉ cách vài kilômet là những kho hàng lậu đang chờ mang đi .


Gọi là kho hàng nhưng thực_tế chúng là bãi chứa hàng được che_phủ tạm_bợ bằng những tấm bạt .


Những chiếc đầu đĩa CD , VCD ... chất cao 5 - 6 m , trải rộng hàng trăm mét vuông .


Cửu_vạn S. cho biết : " Chỉ sang VN hàng mới được nâng_niu chứ ở bên đó họ quăng_quật ghê lắm " .


Đến gần trưa , những vác hàng đầu_tiên đã qua núi .


Dễ_dàng nhận thấy đó là những chiếc mũ_bảo_hiểm được bọc chắc trong những túi nilông đen .


Không vội_vã , đám cửu_vạn từ_từ vác xuống .


Đoạn nào khó đi thì đã có người đứng chờ từ trước để lấy .


Một cửu_vạn thì_thầm : Có những hôm người_ta còn ném cả vác hàng xuống mà chẳng việc gì .


Bọc ngoài có rách lại nhét gấp vào bao_tải rồi vứt lên xe Minsk phóng đi " .


Đợt hàng này giá_trị không cao bởi giá khá bèo , hơn_nữa lại cồng_kềnh .


Có tay cửu_vạn một_mình làm hai vác chạy phăm_phăm ra đường .


Những tuyến đường không có nhà dân thì cửu_vạn khẩn_trương nhảy lên xe_máy lao về điểm tập_kết .


Đoạn nào có sẵn kho thì hàng được đưa vào trong , những chiếc ôtô cũng đã đợi sẵn để chuyển hàng đến điểm tập_kết mới cách đó không xa .


Cứ từng đoạn một như vậy , hàng dần_dần được đưa về thành_phố Lạng_Sơn để tiêu_thụ .


Theo một chủ hàng người Trung_Quốc cho biết , tuỳ theo chất_lượng , mũ_bảo_hiểm có giá dao_động ( từ 10 - 14 NDT ) tương_đương 19.000 - 26.000 đ .


Chính vì giá rẻ nên ai muốn mua hàng phải mua với số_lượng vài ngàn chiếc mới bán .


Ai mua vài trăm chiếc chỉ có cách mua lại của các chủ hàng VN .


Không biết chủ hàng Trung_Quốc lãi bao_nhiêu , chỉ biết qua đến Lạng_Sơn giá_trị của chiếc mũ đã tăng lên gấp rưỡi .


Tại chợ cửa_khẩu Tân_Thanh , giá một chiếc mũ giả hiệu Amoro được bán 28.000 - 35.1000 đ .


Về đến chợ Đồng_Đăng giá đã là 70.000 đ .


Cũng vẫn những chiếc mũ_bảo_hiểm này , tại Hà_Nội , sau một hành_trình dài gần 200 km , giá một chiếc lên đến gần 100.000 đ .


Điều đáng nói hơn , tất_cả các loại mũ nhập lậu đều vi_phạm nghiêm_trọng quyền sở_hữu_trí_tuệ .


Nhãn_mác bị nhái phổ_biến nhất là Amoro .


Nếu nói về hình_thức , mẫu_mã thì ai cũng nghĩ đó là hàng thật .


Không chỉ vậy , nhiều mũ còn được dán tem chất_lượng với đầy_đủ hoa_văn , phản_quang và dòng chữ tiếng Anh " đạt tiêu_chuẩn chất_lượng VN " .


Nhưng chất_lượng thực_tế vô_cùng kém , một đứa trẻ cũng có_thể dễ_dàng bóp hai thành mũ chạm nhau .


Ngay cả khi đã có lót xốp , người_ta cũng có_thể bóp_méo mà không phải mất nhiều sức .


Gà , lợn ... các loại được nhập về tràn_lan và bán công_khai tại các chợ mà không gặp bất_kỳ cản_trở nào .


Cả cái chợ Đồng_Đăng khu_vực ven sông Kỳ_Lừa cứ đến cuối tuần là nhộn_nhịp đủ loại gà ta , gà Tam_Hoàng , lợn khoang , lợn trắng đủ loại .


Người mua thì không quan_tâm hàng nhập lậu hay nội_địa .


Người bán hàng thì cứ khẳng_định mua từ các làng bản của người dân_tộc nên rất an_toàn .


Tuy_nhiên , nhiều người dân đi chợ cho biết phần_lớn đều là nông_sản , thực_phẩm Trung_Quốc .


Chị Nông Thị Hương , một người dân , khẳng_định : " Chỉ mấy ông bảo_vệ chợ không biết chứ người đi chợ biết hết .


Thậm_chí thịt lợn , thịt bò còn được xẻ sẵn từ bên kia mang sang đây bán " .


Ngay cả khi phía Trung_Quốc công_bố phát_hiện virus_H5N1 trên lợn , tình_hình thịt lợn tại Lạng_Sơn cũng không bị ảnh_hưởng gì .


Theo thông_tin từ Chi_cục Quản_lý thị_trường ( QLTT ) , giá gia_cầm từ gốc được bán 10.000 đ / kg , về đến Lạng_Sơn giá tăng lên gấp đôi .


Với việc bỏ vốn một , lời gấp đôi , tư_thương nào mà chẳng muốn làm .


Trong khi đang còn chưa biết xử_lý ra sao đối_với gà , vịt , lợn , bò , thị_trường nông_sản thực_phẩm Lạng_Sơn lại tiếp_tục đón_nhận những mặt_hàng mới chưa rõ chất_lượng như cá_chim_trắng , ba_ba ...


Nếu con nào chết thì lập_tức xẻ thịt mang gấp về thành_phố để bán .


Tuy_nhiên , chẳng thấy một ai thực_thi nhiệm_vụ này .


Ông Hoàng Minh Trường , chi_cục_trưởng Chi_cục QLTT tỉnh Lạng_Sơn , cho biết : " Nếu chỉ bắt trên các tuyến đường hoặc tổ_chức bắt tại các đường_mòn ven quốc_lộ thì rất dễ .


Hơn_nữa , với lợi_nhuận cao , các chủ hàng luôn tìm mọi cách đối_phó để đưa hàng sang " .


Nếu chặn bắt ngay được từ biên_giới thì khỏi nói .


Nhưng khi hàng đã chui vào thị_trường thì chịu .


Ông Trường nói vui : " Chỉ khi lợn gà nói được ngoại_ngữ thì chúng_tôi mới biết đó không phải hàng nội_địa " .


Lực_lượng QLTT cũng tỏ ra bỡ_ngỡ với những mặt_hàng mới như cá_chim_trắng , ba_ba ...


Chỉ có người tiêu_dùng là đánh_cuộc với may_rủi .


Tên cô là Nguyễn Thị Thanh Mai , 26 tuổi , ở làng Vân_Gia , xã Trung_Hưng ( ngoại_ô thị_xã Sơn_Tây , Hà_Tây ) , một vùng địa_linh_nhân_kiệt nằm nép mình bên dòng sông Tích , cạnh đền Và nổi_tiếng xứ Đoài .


Mai có gương_mặt nghị_lực với nụ cười e_lệ , duy có đôi mắt ngay từ lúc mới sinh ra đã ...


Cha của Mai là ông Nguyễn Văn Phúc , 58 tuổi , kể rằng khi hai chị_em cô chào_đời sinh_đôi được vài ngày thì họ phát_hiện cả hai đều bị mù ( được vài tháng người chị tắt_thở ) .


Hai năm sau ông đưa con xuôi Bệnh_viện Mắt trung_ương ( Hà_Nội ) nhờ giáo_sư Nguyễn Trọng Nhân ( hiện là phó_chủ_tịch Hội Bảo_trợ nạn_nhân chất_độc da_cam ) để ghép võng_mạc nhưng không thành , người cha đành cõng con về làng với đôi mắt đẫm lệ .


Thương con , năm 1990 ông đưa cô về Hà_Nội xin vào Trường Nguyễn Đình Chiểu học chữ_nổi .


Hồi đó , mặc_dù trường không bắt_buộc học_sinh mù học tiếng Anh nhưng cô vẫn tha_thiết xin cô_giáo Nguyễn Thị Loan cho học .


Năm 1996 , được tin quận tổ_chức thi Olympic tiếng Anh lớp 6 , cô Loan dẫn Mai tham_gia và Mai đã giành giải nhất .


Lần này Mai giành giải nhì thi viết , còn phần thi nói thì một phụ_nữ là thành_viên ban giám_khảo tên John Woodward ( đang làm tình_nguyện_viên tại VN ) đề_nghị cho cô giải nói tiếng Anh hay nhất .


Sau đó chính bà John - một người Mỹ nghèo - trực_tiếp dạy cô tiếng Anh và vi_tính rồi lặn_lội trở về nước tìm nguồn tài_trợ đưa Mai sang học một trường mù ở Philadelphia .


Sau đó bà lại xin cho cô tới học miễn_phí tại trường mù ở Washington .


Một năm sau , ông hiệu_trưởng trường mù đành phải nói với bà John và cô rằng theo nguyên_tắc chỉ những người mù mang quốc_tịch Mỹ mới được học miễn_phí hoàn_toàn , và nhà_trường cũng không_thể bỏ ra thêm một khoản tiền lớn tới 30.000 USD / năm để tiếp_tục giúp cô học ....


Trong khi đó , vì lòng cảm_phục cô gái , ông đem chuyện cô thuật cho một phóng_viên tờ Olympian Newspaper của thành_phố .


Tờ báo ra buổi chiều in ngay trang nhất câu_chuyện một bà_già nghèo tốt_bụng đã đưa cô gái mù VN sang Mỹ học , nhưng bà lại sắp phải đưa cô trở về vì không_thể nào lo nổi học_phí .


Bất_ngờ ngay sáng hôm sau có một phụ_nữ tên Susan Gilbert ( đã nghỉ hưu ) sống ngay gần trường gọi điện cho Mai tặng 1.000 USD và nhận tài_trợ cho cô ăn_học từ số tiền thừa_kế của cha bà .


Sau đó , chính bà Susan đã đưa Mai lên học đại_học , mỗi năm chu_cấp cho cô 30.000 USD .


Và hằng năm cứ tới kỳ hè , bà lại mua vé khứ_hồi để Mai được trở về sống với gia_đình ở Sơn_Tây .


" Bà John , bà Susan là những ông Bụt đến với đời tôi ...


Bà Susan hứa sẽ giúp tôi học tới thạc_sĩ - Mai xúc_động - Thứ_sáu tuần này ( 3 - 8 ) tôi lại bay sang bên đó tiếp_tục kỳ học mới " .


Chỉ còn một kỳ học nữa cô sinh_viên mù VN sẽ tốt_nghiệp đại_học Mỹ .


Sau hai năm học đại_cương với thành_tích chói sáng : trở_thành một trong hai sinh_viên xuất_sắc nhất trong hơn 6.000 sinh_viên của trường , và sang năm_học thứ ba vừa_qua cô chuyển tới học tại Pacific Lutherial University , một trường tư cao_cấp .


Trong những năm sống nơi đất Mỹ , cô gái tật_nguyền thành Sơn đã vắt kiệt mình để học , trước_hết là để đáp nghĩa những người đã cưu_mang , đùm_bọc cô , để vượt lên thân_phận thiệt_thòi , để trở về nước " được truyền lại những kiến_thức mà tôi học được cho nhiều bạn VN cũng kém may_mắn như tôi " .


" Khi sang Mỹ tôi gặp rất nhiều khó_khăn , nhất_là trong giao_tiếp và đi_lại " - cô kể .


Trước , ngày nào cô cũng tự ra bến đón xe_buýt tới trường .


Khi chuyển lên học đại_học , Mai học văn_học bằng tiếng Anh và chuyện học_tập của cô mới " đáng thương " : cô không_thể đọc sách in đã_đành mà sách chữ_nổi cũng không có nên phải " đọc " văn , cảm_nhận , nghiên_cứu văn_chương , tư_liệu thông_qua ... giọng đọc của những người khác !


" Khi chuyển lên đại_học tôi rất khổ vì cả trường toàn sinh_viên sáng_mắt , chỉ riêng tôi sinh_viên mù .


Cha_mẹ của Mai đều là thanh_niên xung_phong từng tham_gia chiến_đấu chống Mỹ tại chiến_trường đường 9 Nam Lào ( Quảng_Bình , Quảng_Trị ) những năm_tháng ác_liệt , gian_khổ nhất ( 1971 - 1973 ) , cả hai đều cùng đơn_vị , gặp nhau , cưới nhau năm 1974 .


Sự khiếm_khuyết nặng_nề trên gương_mặt cô gái trẻ chính là hậu_quả của những độc_tố mà lính Mỹ đã rải xuống VN thuở trước .


Ban_đầu khi cô thi vào đại_học , ban lãnh_đạo trường rất e_ngại , nhưng khi biết về hoàn_cảnh , nghị_lực và sức học của cô , ai cũng cảm_động , gật đầu , nhưng các thầy thì vẫn băn_khoăn , lo_âu , không biết làm thế_nào để một sinh_viên mù có_thể bắt kịp các sinh_viên khác ....


Chỉ duy_nhất Mai là người khiếm_thị nên không giáo_viên nào bõ công " học " chữ_nổi hoặc các " mật_mã " bàn_phím vi_tính để dạy riêng cô mà cứ giảng tự_nhiên .


Trong giảng_đường tất_cả sinh_viên đều ghi_ghi , chép_chép , chỉ trừ một cô gái mù ngồi lặng_lẽ thu các tri_thức vào băng .


Sáng và chiều Mai cần_mẫn cầm gậy dò từng bước từ khu nội_trú ( hiện cô đã rời nhà bà Susan vào trọ tại ký_túc_xá ) tới lớp_học với " học_cụ " duy_nhất là chiếc máy_ghi_âm để thu toàn_bộ bài giảng dài 5 - 6 tiếng đồng_hồ , rồi đêm về lại hì_hục bật những cuộn băng nghe lại , chép ra chữ_nổi , lưu vào vi_tính .


" Hiếm nhất là sách văn_học chữ_nổi vì sinh_viên hỏng mắt theo văn_khoa không nhiều nên họ không_thể in loại sách ấy hàng_loạt .


Vì_thế mỗi khi cần tìm một tác_phẩm mới để mày_mò nghiên_cứu thì tôi phải nhờ tổ_chức tình_nguyện ( những người chuyên đọc sách cho người mù ) hoặc nhờ bạn_bè đọc vào băng .


Nhưng khó nhất là khi trả_bài cho cô_giáo , tôi không_thể đưa cho họ bảng chữ_nổi mà phải dùng vi_tính chuyển sang chữ_viết vì không giáo_viên nào biết chữ_nổi .


Theo học văn_khoa , được tôi_luyện trong môi_trường giáo_dục Mỹ , cộng nghị_lực thép nơi một người mù đã giúp Mai nắm_bắt nhiều kiến_thức về văn_học thế_giới .


Ấy vậy nhưng trong lòng Mai vẫn cứ day_dứt ... bởi " Tôi chưa được biết gì nhiều về văn_học VN , bởi VN không có tác_phẩm chữ_nổi ở Mỹ .... " .


Mai mong có một ai đó giúp cô tiếp_cận văn_học VN , lo cho cô một " bến đậu " tại chính mảnh đất VN khi ra trường .


Khi tôi đọc tặng Mai bài Đôi mắt người Sơn_Tây của nhà_thơ Quang Dũng , Mai đã khóc ...


Ông xưng là Võ Văn Chương , trưởng văn_phòng đại_diện Hà_Nội của một công_ty tư_nhân chuyên nhập_khẩu và phân_phối máy công_nghiệp_nặng , trụ_sở chính ở miền Nam .


Ông nói đang bị khủng_bố , đe_doạ và theo_dõi ráo_riết từ ba tháng nay .


Kẻ khủng_bố trực_tiếp gặp_mặt , gọi điện , viết giấy ném vào nhà và gửi thư qua bưu_điện đe_doạ ông .


Ông Chương cảm_giác thường_xuyên có kẻ bám sát mình mỗi khi ông ra khỏi nhà .


Ông Chương cho biết nơi ông làm_việc là ở phường Láng_Thượng ( quận Cầu_Giấy , Hà_Nội ) , nơi ông sống là một căn nhà ở phường Kim_Giang ( quận Thanh_Xuân ) .


Sống cùng ông là một cô gái tên Kim 27 tuổi , quê ở Bắc_Ninh , làm nghề_tự_do , ông quen và yêu Kim từ ngày ra Hà_Nội công_tác ( ba năm trước ) .


Căn nhà được ông thuê từ khi có quyết_định sống chung với Kim .


Hai người ở với nhau hoà_hợp , chân_thành và hoàn_toàn vì tình_cảm .


Ở đây ông còn một người bạn thân tên Học đang làm phó văn_phòng và cũng từ miền Nam ra .


Tóm_lại ông không đoán ra kẻ_thù của mình có_thể thuộc dạng nào và vì_sao lại ghét mình .


Người được giao nhiệm_vụ giúp ông Chương là thám_tử Hùng .


Ông Chương cung_cấp : lần khủng_bố đầu_tiên xảy ra chừng 7 g tối .


Trời nhá_nhem , ông Chương từ văn_phòng về bằng xe_ôm .


Đến đầu ngõ , ông xuống xe đi bộ về nhà .


Từ trong ngõ có một người đi xe_máy phóng ra ép ông vào tường .


Hắn dừng xe , ghé vào tai ông rít lên qua kẽ răng , nhỏ nhưng rành_rọt : " Mày cuốn_xéo khỏi Hà_Nội ngay ! " và phóng đi luôn .


Đó là người đàn_ông to đậm , râu_quai_nón , đầu trọc , hung_dữ , chừng 30 tuổi .


Lần thứ hai là qua điện_thoại nhà_riêng .


Người gọi đến xin gặp ông và cũng chỉ nói một câu : " Mày phải cút khỏi Hà_Nội ngay " .


Lần thứ ba là vào buổi sáng sớm , khi ông dậy tập_thể_dục thì thấy một mảnh giấy nhét vào khe cửa , viết : " Không biến khỏi Hà_Nội thì mày khốn đấy ! " .


Giấy viết chữ in , cỡ to và có_vẻ cố nguệch_ngoạc .


Sau ba lần nhét giấy qua khe cửa cũng một nội_dung như_vậy thì kẻ khủng_bố chuyển sang gửi thư qua bưu_điện .


Thư viết chữ in cỡ to , có_vẻ viết bằng tay_trái hoặc cố_tình viết khác_thường .


Từ đó đến nay thông_điệp của kẻ khủng_bố đều là gửi thư qua bưu_điện , nội_dung không khác những lần trước ...


Nghiên_cứu về ý_đồ thủ_phạm qua nội_dung thư , Hùng kết_luận : đây không phải là chuyện nợ_nần hay cay_cú vì tiền_bạc , vì không ai lại đuổi con_nợ của mình đi cả .


Hơn_nữa nếu khủng_bố để ông Chương " cút khỏi Hà_Nội " thì lại có người khác lên thay .


Các đối_tượng được khoanh vùng là cô Kim , ông Học ( phó văn_phòng ) và những người hàng_xóm .


Ông Chương chỉ có một người hàng_xóm sát vách , thỉnh_thoảng chào_hỏi xã_giao .


Ông thường đi làm từ 7 g đến 18 g mới về nhà .


Hai nhà kín_cổng_cao_tường và không chung_đụng thứ gì .


Từ ngày chuyển về đây hai bên không một lần va_chạm .


Hùng hỏi : " Từ khi đến đây ông đã từng nói chuyện gì với họ ? " .


Ông Chương nhớ có một lần bà vợ hàng_xóm nói rất thích căn nhà ông ...


Hùng giật_mình : " Nhưng đó là nhà ông thuê cơ_mà ? " .


Ông Chương lúng_túng : " À , xin_lỗi anh , thật_ra đó là nhà tôi mua từ khi muốn ở_riêng với cô Kim " .


Nhất_là khi có tin sẽ mở thêm một ngõ phố rộng chạy sát đầu_hồi nhà tôi , lúc đó căn nhà sẽ có hai mặt_tiền .


Nhà hàng_xóm cũng biết tôi ra Hà_Nội công_tác một thời_gian rồi sẽ về nên họ dặn nếu bán nhà thì ưu_tiên cho họ " .


" Tôi cũng chỉ hứa chung_chung rằng nếu có nhu_cầu đó , tôi sẽ nhớ đến họ .


Câu_chuyện đó được nhắc đến hai lần , ngắn_gọn trong những lúc chào nhau xã_giao ... " .


Gia_đình hàng_xóm gồm hai vợ_chồng tuổi ngoài 50 và hai con gái đang học phổ_thông .


Nhà họ trông vào nguồn thu chủ_yếu từ quán cà_phê , giải_khát mở tại nhà .


Dân trong ngõ này hầu_hết là giới lao_động và tiểu_thương .


Từ khi có tin mở ngõ mới đã có một_số người hỏi mua nhà ông Chương , trong đó có gia_đình hàng_xóm ...


Đến đây Hùng rút ra hai vấn_đề : thứ nhất , ông Chương còn nhiều uẩn_khúc không nói với thám_tử , có nghĩa là thông_tin và nhận_định của ông ta đưa ra chưa_thể tin_cậy ; thứ hai , thủ_phạm khủng_bố là nhà hàng_xóm là có cơ_sở .


Để biết rõ hơn , Hùng phải dùng " thuốc_thử " với đối_tượng nghi_vấn .


Kế_hoạch là ông Chương sẽ cho hàng_xóm biết tin : công_ty trong Nam có kế_hoạch rút ông về .


Ông rất muốn về nhưng họ chưa thực_hiện kế_hoạch này nên ông chán_nản và sốt_ruột ...


Kế_hoạch này tinh_tế ở chỗ ông Chương chung nguyện_vọng với nhà hàng_xóm là : đi khỏi Hà_Nội .


Nhưng vì lý_do khách_quan ông chưa đi được .


Trong hoàn_cảnh này nếu nhà kia có tâm_địa " đuổi " ông Chương , họ sẽ hùa vào cùng bàn phương_án tháo_gỡ với ông .


Khi mục_đích khủng_bố ông Chương là để ông Chương " không muốn ở Hà_Nội " đã đạt được thì chắc_chắn họ sẽ không khủng_bố nữa mà xoay sang chiêu_thức khác .


Hoặc ít_ra Hùng cũng có_thể đo được phản_ứng nào đó của gia_đình này .


Tiến_hành : một buổi sáng chủ_nhật , ông Chương dậy muộn và sang quán cà_phê nhà hàng_xóm uống nước .


Sau một_vài câu_chuyện xã_giao không dính_dáng tới nhà_cửa hay công_tác , chọn lúc vắng khách nhất thì điện_thoại_di_động của ông Chương đổ chuông .


Ông bấm máy nói_chuyện với đầu dây bên kia như với một người bạn .


Câu_chuyện của ông xoay quanh nội_dung : ông khó_chịu với thời_tiết , món ăn , lối sống ... của Hà_Nội và một_số vướng_mắc khó nói khác .


Công_ty của ông cũng có kế_hoạch rút ông về từ lâu nhưng không biết họ còn chờ gì nữa mà chưa thực_hiện .


Sau cuộc thoại rất sôi_nổi như để giải_toả đó , ông Chương thở_dài ngao_ngán và than_vãn mấy câu bâng_quơ .


Bà vợ đon_đả hỏi_thăm quê_quán , công_việc của ông Chương và nói tiếp một câu nhẹ_nhàng : Nếu có bán nhà thì anh gọi chúng_tôi nhá ! " .


Nghe lại băng ghi_âm và qua mô_tả của ông Chương thì Hùng thấy thái_độ gia_đình này rất bình_thường , không thể_hiện gì lạ .


Sau lần trao_đổi đó , nhà hàng_xóm không có_vẻ gì săn_đón ông Chương .


Đặc_biệt là những lá thư khủng_bố vẫn gửi đến đều_đều và nội_dung không thay_đổi .


Hùng tạm kết_luận : nhà hàng_xóm " trong_sáng " !


Lúc này , ông Chương lại nhận được một lá thư có nội_dung mới : " Không biến khỏi Hà_Nội thì mày sẽ mất tất_cả ! " .


Hùng cho rằng đây là chuyện bình_thường .


Vì theo qui_luật tâm_lý , kẻ khủng_bố đã tăng " đô " .


Tuy_nhiên , điều Hùng rất mừng là với thông_điệp này có_thể hiểu kẻ khủng_bố không có ý_định đe_doạ tính_mạng ông Chương .


Vậy ông Chương đang có những gì và có_thể mất gì ?


Đó là hướng mới cho thám_tử Hùng khai_thác ngày_mai .


Nếu cuộc thi năm 2003 chỉ nhận được 181 bài thì cuộc thi năm 2004 đã nhận được đến 527 bài dự thi .


Ban sơ_khảo cuộc thi đã chọn đăng trên 50 bài . nghĩa_là bình_quân cứ năm bài dự thi thì có một bài được chọn đăng , vào sơ_khảo .


Tỉ_lệ ấy chưa phải là cao nhưng cũng cho thấy bản_lĩnh của bạn_đọc trong việc chọn đề_tài và thể_hiện đề_tài .


" Bạn_đọc biết viết phóng_sự và viết phóng_sự khá tốt " , nhiều người theo_dõi cuộc thi đã nói thế .


" Nàng tiên nhỏ " trong gia_đình " cái_bang " ( của Tiến Dũng ) là một trường_hợp .


Tác_giả đã phát_hiện nơi làng quê heo_hút của một xã miền núi xa ( Nghệ_An ) có một cô bé " còn hơn cả vàng_mười " .


Cô bé lớn lên dưới mái lều tranh rách_nát , trong một gia_đình có bốn thế_hệ phải xách bị_gậy đi ăn_xin .


Từ thuở mới lọt_lòng , cô bé đã phải quặt_quẹo sau lưng người mẹ địu đi xin ăn khắp đầu_đường_xó_chợ .


Ấy vậy nhưng khi lên 7 tuổi cô bé không chịu theo mẹ đi ăn_xin nữa , đòi đi học .


Và khi vào học cấp II , cô bé đã đi đốn củi , cày thuê , gặt mướn , rồi đòi lại mấy sào ruộng làm để sống và học .


Và học giỏi : cô bé là học_sinh giỏi cấp huyện , cấp tỉnh ...


Tác_giả bài viết đã biết khai_thác nhiều chi_tiết làm xúc_động lòng người : Bạn_bè đã chứng_kiến và kể về cô bé " Hiên rơi nước_mắt khi nhìn thấy cảnh ba mẹ con đi ăn_xin .


Chị ta bị mù mắt , cõng trên lưng đứa bé đến trú mưa trước cổng trường rét run cầm_cập .


Hiên đã rút 5.000 đồng cho mẹ con chị ấy .


5.000 đồng là nửa số tiền Hiên đi lấy củi trong rừng mất một buổi và một buổi chở xuống chợ Gấm , chợ Dinh xa 20 - 25 km để bán .


Chúng em thường gọi đùa Hiên là nàng tiên nhỏ .... " .


Xúc_động và không ít bạn_đọc đã động_viên , góp_phần chia_sẻ với " nàng tiên nhỏ " .


Có ít_nhất ba bạn_đọc đã nói với chúng_tôi : " Mình cứ bị ám_ảnh bởi cái vòng_hoa trắng trong bài Tường_trình từ nghĩa_trang vòng_hoa trắng " ( của Nguyễn Lê Nguyên ) .


Tác_giả đã khéo_léo khắc_hoạ hình_ảnh vòng_hoa trắng dành cho những người chết trẻ vì ma_tuý , HIV , cứ để nó chập_chờn , chập_chờn qua những đường_phố , những ngôi nhà , trên ba nghĩa_trang tạo thành một tam_giác buồn ở TP Hạ_Long ...


Có nhiều bài dự thi đã chọn đề_tài về ma_tuý và HIV , nhưng Tường_trình từ ... đọc cứ nghe rờn_rợn .


Với lối mô_tả , kể chuyện rất rõ , sống_động và lạ , với cách đưa rất nhiều hình_ảnh , đến ngồn_ngộn , vào bài viết ... đã làm bài viết càng đọc càng lôi_cuốn .


Lôi_cuốn cùng với cảm_giác vừa thương , vừa sờ_sợ , vừa căm thứ tệ_nạn diễn ra đầy khắp : " ... Chúng_tôi quen_mặt bà vợ khi đi chôn xác con , xác chồng .


Bà khóc ít bởi làm_gì còn nước_mắt nữa mà khóc .


Cả nhà sống trên thuyền ở Sa_Tô không còn cái gì đáng_giá nổi 10.000 đồng .


Lần chôn thằng con cuối , bà mang xác ra bắt_vạ : " Lấy đâu ra tiền nữa , các anh muốn làm gì thì làm " .


Vì_vậy , các thành_viên chấm chung_khảo đã khá dễ_dàng đồng_tình chọn và sắp_xếp hai bài viết của Tiến Dũng và Nguyễn Lê Nguyên ở thứ_hạng cao nhất : Hạng nhì .


Ban chung_khảo lấy_làm tiếc không chọn được giải nhất .


Không có giải nhất nhưng cuộc thi gặt_hái được nhiều thành_quả : đưa đến người đọc nhiều bài viết thú_vị .


Võ Văn Thành khi biết ở Hà_Nội " bấy lâu_nay mọi người thay_vì được ăn phở bò lại chỉ toàn xơi phải món ... phở ngựa " đã lặn_lội lên tận miền biên_giới Việt - Lào ở Kỳ_Sơn ( Nghệ_An ) để gửi đến bài dự thi Tôi đi ... buôn ngựa ! hết_sức sống_động :


" Trên ngọn núi Đỉnh_Nham , đến khoảng 16 giờ chúng_tôi bắt_gặp ba người đàn_ông đang lùa đàn ngựa chừng 20 con từ bên Lào theo đường_mòn về VN ...


Một người chạy bộ phía trước để dẹp đường , đàn ngựa chạy giữa , hai người đi xe Minsk áp_giải phía sau .


Cứ thế người và ngựa ùa ra quốc_lộ 7 ... " .


Đặng Thái Huyền thì ... lang_thang tận dãy núi Nặm_Ngập , Cổng_Trời ở Yên_Bái để viết về việc người_ta khai_thác , săn_tìm , mua_bán đá đỏ ( rubi , xaphia ... ) ( Săn giọt máu của rừng ) .


Còn hình_ảnh này có_lẽ đã làm nhiều người đọc ngạc_nhiên : " ... Khi thi đỗ vào Trường PTTH Quan_Sơn cũng là lúc bố_mẹ em lên rừng chặt luồng , nứa , lá kè mang xuống trường làm lều cho em trọ học ... " .


Hàng trăm mái lều như_vậy đã được dựng lên giữa núi_rừng , quanh ngôi trường nơi vùng biên_giới ở Thanh_Hoá .


Hà Hữu Đồng đã khắc đậm hình_ảnh ấy trong bài Dựng lều trọ học để làm bật lên tinh_thần hiếu_học của những gia_đình dân_tộc Mông , Thái , Mường trước_đây chỉ biết đốt nương làm rẫy , săn thú ...


Nhưng điều nổi lên rõ nhất , đậm nhất của cuộc thi là có rất nhiều bài ca_ngợi cái đẹp của cuộc_đời , đang diễn ra khắp nơi .


Cách an_táng này người_ta thường gọi bằng từ " xóc_chéo " .


Thế_là ông Ba Phước đã bỏ công của và ngày_tháng để lập nên cái nghĩa_trang từ_thiện , lo chỗ an_nghỉ cuối_cùng cho người dân_nghèo ( Người xoá " xóc_chéo " mùa lũ của Mai Bửu Minh ) .


Ở Huế , tác_giả Chí Tượng với sự trân_trọng , cảm_phục , đã viết Nhà chuyên cứu người gửi dự thi .


Đó là nhà " không giàu tiền_của nhưng được_cái ai cũng coi_trọng việc thiện .


Chín đứa con trong nhà hiến máu cứu người và các cháu tôi cũng đang nối_tiếp ... " .


Ở Lâm_Đồng , nơi một vùng_sâu , có " đôi vợ_chồng nông_dân nghèo người dân_tộc người Cil gần trọn cuộc_đời bám ruộng_vườn nương_rẫy , buôn_làng để nuôi 10 đứa con ăn_học trưởng_thành , trong đó có bốn đứa là kỹ_sư , bác_sĩ " .


Nguyễn Tiến Đạt đã chọn viết về gia_đình ấy ( Cái học của một gia_đình người Cil ) , đọc thấy ấm lòng ...


Và ngay_cả nơi trường_bắn , cái đẹp của lòng nhân_ái , tình người cũng bật lên qua bài viết đầy sức thuyết_phục của Cầm Văn Kình ( Tình người nơi trường_bắn ) ...


Những vấn_đề thiết_thân khác như làm kinh_tế , tiếp_cận với khoa_học hiện_đại , vươn lên chống lại đói_nghèo ... cũng được nhiều tác_giả chọn làm đề_tài và đã gây được những tác_động nhất_định : Cánh đồng 500 triệu ( Bùi Dũng ) , Lão khùng nuôi bò trên đảo Yến ( Lam_Giang ) , Bàn_tay Việt trên máy_bay Airbus ( Việt Hùng ) ...


Dẫu_vậy , cuối_cùng , những người theo_dõi cuộc thi vẫn thấy một điều tiếc .


Trong số 527 bài tham_dự cuộc thi , chưa có những bài phóng_sự điều_tra độc_đáo , gai_góc , " nóng " , như anh_em ở toà_soạn thường nói .


Mặt_khác , có những tác_giả đã phát_hiện những đề_tài mới , hay nhưng thể_hiện chưa có chất phóng_sự , bài viết khô , chỉ mang tính_cách kể lại khái_quát nội_dung vụ_việc , đặt vấn_đề ... rồi thôi .


17 năm làm cha , người cựu_binh ấy chưa từng một lần được nghe hai tiếng " cha ơi " từ miệng hai đứa trẻ mà vợ_chồng mình dứt ruột đẻ ra .


Hằng ngày chăm_bẵm , nhìn_ngắm hai đứa con ngẩn_ngơ , câm , điếc , bại_liệt , nỗi đau trong ông càng lớn hơn .


Vì nỗi đau của con , của gia_đình mình và của hàng ngàn , hàng vạn người khác , ông đã quyết_định viết một lá đơn kiện ....


Và ông là một trong ba nguyên_đơn đầu_tiên của VN phát_đơn kiện các công_ty sản_xuất hoá_chất Mỹ .


Đó là cựu_binh Nguyễn Văn Quí , 50 tuổi , quê Gia_Lộc , Hải_Dương , hiện đang sống cùng gia_đình nhà vợ tại số 38 Cát_Cụt , Q. Lê_Chân , TP Hải_Phòng .


Ông bắt_đầu câu_chuyện về nỗi đau da_cam không phải từ mình mà từ một người khác .


Một cựu_chiến_binh như ông , một người cha như ông có bốn đứa con ở huyện An_Lão ( Hải_Phòng ) .


Đau_đớn vì cả bốn đứa con bị ảnh_hưởng chất_độc da_cam từ mình , đứa liệt , đứa ngẩn_ngơ , một ngày kia như không chịu_đựng được nữa , người cha đã bỏ thuốc_trừ_sâu vào nồi cháo như muốn chấm_dứt nỗi đau trong mình và bốn đứa trẻ .


May thay người_nhà phát_hiện , bi_kịch đó đã không xảy ra .


Nỗi đau của ông Quí cũng đâu kém gì , nhưng " bọn trẻ đâu có tội , chúng cũng là con_người , chúng phải được sống chứ " .


Rồi ông bắt_đầu kể về nỗi đau của mình .


Sức_khoẻ yếu , lại cảnh nghèo_túng nên phải đến tháng 9-1987 ( 33 tuổi ) ông mới lấy được vợ .


" Khi vợ mang thai , anh không_thể tưởng_tượng được tôi sung_sướng , hạnh_phúc thế_nào đâu .


Đưa vợ đi đẻ , mình cứ thầm cảm_ơn trời phật vì cái tuổi ngoài 30 như mình ở quê mà chưa vợ coi như ế , mình lại ốm_đau bệnh_tật .


Thằng bé đẻ ra có 1,9 kg , đầu mềm_nhũn như quả bóng_bay , nhưng lúc đó đâu có biết cháu nó bị làm_sao .


Cái tên Nguyễn Quang Trung mình đặt cho nó là cũng mong nó khoẻ_mạnh , giỏi_giang như tướng_quân Tây_Sơn năm nào .


Ngay lúc sinh ra , người cháu cứ đầy lông_lá , đầu thì dài_ngoẵng .


Lúc tỉnh lại cô ấy không dám nhận đó là con mình .


Bác_sĩ có hỏi nhưng lúc đó đâu biết ảnh_hưởng chất_độc da_cam là gì .


Cứ nghĩ đẻ con ra có đầu có đuôi nuôi lâu cũng lớn .


" Mình làm cái gì không bao_giờ hối_hận , trừ một lần duy_nhất là chuyện lấy vợ đẻ con ... " .


Nhưng có hối_hận cũng chẳng được , giờ nỗi đau trong ông , trong hai đứa con cứ sờ_sờ ra đó .


" Phải sống , nó cũng là con_người được mang_nặng_đẻ_đau , cũng có tên có tuổi như mọi người ... " .


Và ông đã làm một việc , gần_như là một việc cuối_cùng cho các con : kiện các công_ty sản_xuất chất_độc giết người khiến ông và các con bị nhiễm ...


Nhưng nuôi mãi , bằng tuổi con người_ta bi_bô gọi bà , gọi mẹ mà con nhà mình cứ câm_như_hến , yếu_ớt , chẳng quẫy_đạp gì .


Cũng chẳng ăn_thua gì , chúng có lớn nhưng vẫn câm , vẫn điếc , chẳng cảm_nhận được gì , cũng chẳng tự đi_lại được ...


Mình chẳng phải là duy_tâm , mê_tín gì , nhưng nhiều lúc nhìn chúng_nó còng_queo , vô_cảm , mình cứ cầu_trời_khấn_phật cho chúng khoẻ_mạnh , nói_năng , đi_lại như con người_ta .


Bệnh_tật của chúng_nó chuyển hết sang mình , mình chết cũng được , chẳng dám oán_thán ai .


Nhưng chết đâu phải dễ_dàng thế , mình có chết thì nỗi đau của con mình , của bao_nhiêu người khác vẫn sờ_sờ ra đấy .


Chẳng biết lời khẩn_cầu của ông có linh_nghiệm hay_là nhờ sự chăm_bẵm , yêu_thương của ông và gia_đình nên hai đứa con cũng dần lớn lên .


" Bé Nga cũng chập_chững đi_lại được , lông_lá trên người rụng gần hết .


Nhưng khổ cái vẫn câm_điếc không biết gì .


Lúc nào cũng nhăn_nhở cười , lúc nào cũng đòi ăn .


Không được ăn nó đập phá hết , ném gạch , vứt rác khắp nhà rồi ném qua cả nhà người khác .


Lắm đêm đang ngủ nó bật dậy ra nhà_tắm dội nước ào_ào rồi để nguyên vòi_nước vẫn chảy , để nguyên quần_áo ướt như_thế nó lại vào nhà ngủ tiếp .


Thằng anh thì vẫn liệt , vẫn câm điếc " .


Bệnh hai con đỡ thì đến lượt ông phát bệnh ung_thư dạ_dày .


" Lúc đầu đau mình không nói với ai , cứ âm_thầm chịu thôi .


Vợ , con và ông_bà , các anh các chị nhà vợ đã khổ_sở vì mấy đứa con nhà mình lắm rồi .


Nhưng cái chứng ung_thư thì đau lắm , nó hành_hạ suốt cả ngày lẫn đêm .


Mình không nói với ai , cứ bặm môi nén đau ngồi trông hai đứa , lúc đỡ đau hơn vẫn xe hương giúp vợ .


Nhưng giấu mãi sao nổi , vợ_chồng đầu_gối_tay_ấp , nhiều đêm đau không ngủ được , cứ chổng mông lên , cắm_đầu xuống gối ...


Khi vợ biết , đưa lên Viện 108 quân_đội thì ung_thư dạ_dày của mình đã chạy sang gan .


Bệnh này cũng chẳng biết sống chết lúc nào " .


Với căn_bệnh ung_thư , vợ rồi các anh_chị chạy_vạy vay_mượn , thế_chấp cả đất ở quê để có trên 200 triệu đồng cho ông chạy_chữa .


Mới 16 tuổi ( năm 1971 ) Nguyễn Văn Quí tình_nguyện nhập_ngũ .


Từ 1971 - 1975 , ông và đồng_đội chỉ sống trong rừng , lúc Đắc_Tô , Tân_Cảnh ( Kon_Tum ) , lúc về Ba_Tơ , khi về Sa_Huỳnh ( Quảng_Ngãi ) .


Năm năm làm anh lính thông_tin hữu_tuyến , Quí và đồng_đội chỉ uống nước suối , ăn rau rừng với bữa cơm , bữa cháo .


Giải_phóng rồi , Quí cùng đồng_đội vẫn ở lại thêm hai năm để gỡ bom mìn ở Quảng_Nam - Đà_Nẵng .


" Hồi ấy , mình và đồng_đội là những thanh_niên khoẻ_mạnh , ăn_uống vào có nhiều lúc thấy hơi choáng_váng , nhức đầu .


Tưởng chỉ có vậy , ai biết cái chất_độc đấy nó để lại cho con_cháu thế này ...


Là cha , là mẹ , nhìn cảnh con người_ta lành_lặn , chạy nhảy chơi_đùa , ríu_rít đến trường , trông lại các con mình mà đau_đớn , xót_xa .


Chúng cũng là người , chúng phải được sống .


Vậy_mà quyền được sống của chúng cũng chẳng ra sống vì đau_đớn , bệnh_tật .


Thấy cảnh mẹ_con người_ta ríu_rít đưa nhau đến trường mà thèm .


Đằng này con mình 17 năm chỉ biết có bốn bức tường , đến cả việc ăn_uống , vệ_sinh cá_nhân chúng cũng không_thể tự làm được ...


Thấu_hiểu nỗi đau của anh , người_ta hỏi " anh dám làm đơn kiện các công_ty sản_xuất hoá_chất tận bên Mỹ không ? " , anh thẳng_thắn : " Sợ gì , nếu được thì phải đòi lại công_lý chứ .


Đâu chỉ có mình mình , hàng triệu người bị nhiễm chất_độc da_cam cơ_mà .


Khi xưa 16 tuổi mình còn dám tình_nguyện nhập_ngũ để đi đánh Mỹ , giờ có gì phải sợ chứ .


Công_lý đứng ở phía mình , hàng triệu triệu người ủng_hộ mình cơ_mà .


Hai đứa trẻ tật_nguyền vẫn quều_quào , phá_phách trong suốt câu_chuyện của bố .


Đôi lúc đôi mắt bọn trẻ mở to tinh_anh lạ_thường , thằng anh cứ ú_ớ , đứa em cũng đập_đập vào xe của anh , cũng vồ_vập vào vai người bố .


Tôi chợt nhận ra hai đứa trẻ muốn nói gì đó với người cha tội_nghiệp của chúng ...


Những thủ_phạm đằng sau thủ_phạm : Người đàn_bà đến từ phương Nam .


Thật_ra lần trước khi thử nhà hàng_xóm , Hùng đã dặn ông Chương giấu Kim vì đó cũng đồng_thời là thử cả Kim .


Nếu cô ta không hề biết thì chuyện " liên_kết " với nhà hàng_xóm là không có cơ_sở .


Nếu cô ta biết thì sẽ có phản_ứng và qua đó Hùng sẽ đo được ...


Phương_pháp thử Kim cũng là tung tin ông Chương sẽ vào Nam để đo thái_độ của Kim .


Thực_hiện : Hùng thiết_kế một bản công_văn của công_ty ông Chương gửi cho ông .


Sau khi dọn tài_liệu , sách_vở , ông sẽ đặt bì_thư thật hớ_hênh sao cho Kim nhìn vào bàn là nhận ra ngay .


Nếu có bất_cứ xê_dịch nào là phải biết ...


Tắm xong nếu thấy chưa xê_dịch bì_thư thì ông phải kiếm cớ dắt xe đi mua_sắm , nhậu_nhẹt với bạn_bè ....


Kết_quả là bì_thư vẫn nằm nguyên chỗ cũ , không có dấu_hiệu đã bị động đến !


Hùng cho rằng có_thể Kim thật_sự trong_sáng hoặc thật_sự cao_thủ nên chủ_động không xem thư , nhưng cũng có_thể ông Chương không làm đúng qui_cách như bì_thư quá kín hoặc đánh_dấu không chuẩn nên không phân_biệt được đã bị xem chưa ...


Hùng thực_hiện tiếp bước hai : mấy ngày liền ông Chương cố_tình ít nói , buồn_rầu , thở_dài , bỏ ăn , mất_ngủ và uống rượu một_mình .


Đến lúc Kim phải hỏi vì_sao thì ông Chương lại nói : không có chuyện gì quan_trọng .


Đợi khi Kim không_thể chịu được và hỏi nữa thì ông Chương đưa bì_thư đựng công_văn công_ty cho cô xem ...


Ông hỏi Kim : " Em muốn về Nam với anh không ? " .


Thôi anh vào đó trước một thời_gian rồi mình tính ... " .


Kim không nhắc gì đến căn nhà mà cô lại có ý quay về quê - Hùng cho rằng những phản_ứng đó là hợp logic , không ẩn_chứa điều gì khác lạ .


Và như_vậy với cô gái này vẫn chưa_thể kết_luận có phải thủ_phạm hay không .


Trong bế_tắc , Hùng hỏi ông Chương : " Vậy thật_ra ông có định đưa Kim theo không nếu sau_này ông buộc phải về Nam ? " .


Ông Chương ngớ ra và nói : " Thật_ra chúng_tôi chưa bàn đến chuyện đó và tôi cũng chưa nghĩ đến chuyện đó ... " .


Hùng lại thấy đây là điều không hợp_lý .


Vì ông Chương và Kim yêu nhau bằng tình_cảm thật , vượt qua bao khó_khăn , nghĩa_nặng_tình_sâu và không điều gì ngăn_cản họ .


Cả hai đều không còn trẻ , lại đã sống chung thì tại_sao họ không nghĩ đến chuyện lấy nhau ?


Ông Chương lại có thêm điều không trung_thực với Hùng .


Điều không trung_thực đó là gì , Hùng lại phải chờ .


Ông Chương bị khủng_bố ngày_một căng nhưng Hùng thì vẫn chưa biết phải làm gì tiếp .


Còn ông Chương cũng không_thể rời Hùng bởi mỗi ngày một hốt_hoảng trước sự tấn_công của kẻ địch .


Giữa lúc đó , văn_phòng công_ty có một bà khách từ miền Nam ra nhờ các thám_tử theo_dõi chồng vì bà nghi ông ta có bồ .


Chồng bà làm ở Hà_Nội tại văn_phòng đại_diện của một doanh_nghiệp miền Nam .


Phần_mềm này giúp người truy_nhập nhanh_chóng tìm lại hồ_sơ dù đã nhiều năm , chỉ cần nhấn vào địa_chỉ hay họ tên hoặc ngày nhận hồ_sơ .


Vì_vậy khi nhập dữ_liệu mới mà có sự trùng_hợp thì máy_tính sẽ báo ngay .


Và thật bất_ngờ , bộ_phận vi_tính đã báo với Hùng : địa_chỉ làm_việc của chồng bà khách miền Nam trùng với địa_chỉ làm_việc của ông Chương .


Xem lại tên , tuổi , ảnh thì ông này không phải ông Chương mà là ông Học , phó văn_phòng của ông Chương .


Bà khách nói : " Nếu các anh làm tốt việc tôi nhờ , tôi sẽ giới_thiệu với các anh một khách_hàng nữa .


Chồng bà ấy cùng làm ở cơ_quan chồng tôi và gần đây lão ta cũng có dấu_hiệu bồ_bịch " .


Qua câu_chuyện , Hùng biết bà ta đang nói đến ông Chương .


Hùng sửng_sốt nhận ra : ông Chương đang có vợ_con !


Như_vậy cả hai vụ_việc : của bà khách và của ông Chương đến lúc này đều quá dễ giải_quyết .


Có ý_kiến cho rằng : lợi_dụng thông_tin của bà khách để tìm_hiểu vợ_chồng ông Chương và lợi_dụng ông Chương để tìm_hiểu ông Học .


Ý_kiến khác lại cho rằng không được nhận vụ_việc của bà khách miền Nam , đồng_thời cũng không khai_thác bà ta về chuyện gia_đình ông Chương .


Lý_do : nếu sau_này vợ_chồng ông Học vỡ_lở , xô_xát , ông Học sẽ ngờ ông Chương mật_báo với vợ ông Học chuyện ông có bồ_nhí .


Mặt_khác , ông Chương đã kể nhiều về chuyện ông Học có bồ_nhí cho Hùng nghe , chuyện vỡ_lở , ông sẽ nghi Hùng chủ_động liên_hệ với vợ ông Học để gạ bà thuê Hùng điều_tra việc chồng bà bồ_bịch .


Đó là từ_chối vợ ông Học và không khai_thác thông_tin từ bà : hiện công_ty đang quá nhiều việc , sẽ xếp lịch công_việc của bà sau .


Vụ_việc mở ra một hướng hoàn_toàn mới và không hề phức_tạp , bế_tắc như trước_đây .


Mời ông Chương đến , Hùng nói : " Tình_hình rất bế_tắc , ông hãy cố nhớ còn ai có_thể làm chuyện này , ai muốn ông về Nam không ? " .


Đang mải chuyện_trò trên_trời_dưới_đất , bất_ngờ Hùng quay ngoắt sang phía ông Chương và nhìn thẳng vào mắt ông hỏi giật_giọng : " Thế ông đã có vợ chưa ? " .


Ông Chương giật_thót mình và hơi bối_rối rồi chống_chế : " Thì tôi đã khai từ đầu rồi còn gì ? " .


" Không , ý tôi muốn hỏi là ngày_xưa ông đã từng có vợ chưa ?


Giọng ông Chương rất yếu : " Ờ , thì anh tính đến cái tuổi này rồi ai mà chẳng từng có vợ ! " .


" À , cũng lâu lắm rồi ... tôi không quan_tâm ... " .


" Nhưng chắc con ông thì vẫn không bỏ ông chứ ? " .


" Chắc chúng biết ông đã mua nhà ở Hà_Nội ? " .


" Có , thỉnh_thoảng nó vẫn gọi điện vào số nhà tôi mà " .


Sau một hồi chống_chế , ông Chương hỏi : Thế ông nghi_ngờ vợ tôi à ? " .


Biết ông Chương không muốn nói hết chuyện gia_đình vì ông đã trót nói_dối Hùng nên Hùng cũng không dồn_ép vội_vàng .


Thế nhưng cũng không_thể chờ_đợi , Hùng nói : " Đã điều_tra thì ai tôi cũng có quyền nghi .


Muốn hết nghi thì phải làm rõ xem vợ ông có đúng thủ_phạm không " .


Hùng ráp_nối các tính_chất , dữ_kiện : nếu thông_tin của bà vợ ông Học là đúng thì ông Chương và vợ_con vẫn đoàn_tụ bình_thường .


Nếu thông_tin của ông Chương đúng thì dù đã chia_tay nhưng các con ông vẫn ở cùng mẹ và bà ta cũng sẽ biết địa_chỉ và số điện_thoại nhà ông .


Không đe_doạ tính_mạng , không làm ầm_ĩ ở cơ_quan , không lăng_mạ tàn_tệ mà chỉ " hướng " cho đối_thủ con đường " cút khỏi Hà_Nội " thì rất có_thể đó là vợ ông Chương ...


Hùng xin một tuần suy_nghĩ rồi sẽ gặp lại ông Chương .


Nhưng chưa đến nửa tuần thì ông Chương đã vội_vã cầu_cứu Hùng .


Đối_tượng Hùng quan_tâm tiếp là ông Học , phó_văn_phòng của ông Chương - một người có_thể có tham_vọng giữ chức trưởng văn_phòng và muốn ông Chương về Nam càng sớm càng tốt .


Theo đánh_giá của ông Chương , ông Học là người nhu_mì hiền_lành .


Hai người có mối quan_hệ thân_tình nhiều năm trước và chưa thất_thố với nhau điều gì .


Thông_tin công_ty sẽ bố_trí ông Chương về Nam và đưa ông Học lên thay chức trưởng văn_phòng ông Học có biết , tuy_nhiên ông không tỏ ra sốt_sắng hay quá mong_đợi điều này .


Hơn_nữa , trong công_ty tư_nhân , việc thăng chức phó lên trưởng không thay_đổi nhiều về quyền và lợi .


Ông Học sống tại văn_phòng , đã có vợ và hai con trong miền Nam .


Khi ra Hà_Nội làm_việc ông cũng có một cô bồ ...


Qua những thông_tin này , Hùng cho rằng khả_năng ông Học là thủ_phạm rất mơ_hồ .


Người đáng nói còn lại là tình_nhân của ông Chương .


Một tối mùa đông , ông Chương thấy một cô gái trẻ bị đám đông giữ lại vì liên_quan đến một vụ tai_nạn giao_thông .


Đám đông cho biết một em nhỏ đang đi trên đường bị xe xô ngã bất_tỉnh .


Người gần đó nhìn thấy cô gái này đang đỡ em bé đó dậy .


Cô gái nói thủ_phạm đã bỏ chạy , cô chỉ là người vực giúp cháu bé .


Đám đông không tin và tạm_thời đòi giữ cô lại để xác_minh .


Cô gái khóc và nói cô đang trên đường đến thăm bố ở bệnh_viện , ông có_thể không qua khỏi đêm nay , cô cần được ở bên ông trong giờ_phút này ...


Không ai tin cô và cô cũng không đem theo giấy_tờ tuỳ_thân ...


Nhìn cô gái xinh_xắn , yếu_đuối và tội_nghiệp , ông Chương không đành dời bước .


Ông thương_lượng để lại xe_máy , giấy_tờ xe , chứng_minh_thư , điện_thoại , địa_chỉ ... của ông và viết giấy bảo_lãnh cho cô gái đến viện với bố rồi sẽ quay lại giải_quyết sau .


Ông gọi taxi và cùng cô gái đến bệnh_viện .


Thật tội_nghiệp , bố cô đã tắt_thở trước đó 30 phút trong cảnh cô_độc trên giường_bệnh .


Kim ( tên cô ) về quê mai_táng bố rồi quay lại Hà_Nội giải_quyết vụ tai_nạn giao_thông .


Kim được minh_oan , giấy_tờ , xe_máy của ông Chương lúc đó mới được trả .


Có_lẽ đó là thứ tài_sản lớn nhất của cô lúc đó .


Ngồi bên nhau trong hàng nước , Kim cho biết quê ở Lục_Ngạn , Bắc_Giang .


Nhà Kim nghèo , bố ốm nặng phải nằm viện Hà_Nội .


Kim xuống Hà_Nội vừa chăm bố , vừa kiếm việc làm_thuê .


Nay bố mất , ông chủ đã cho Kim nghỉ_việc .


Kim chưa biết đi đâu , làm gì vì ở quê cũng không còn vườn_ruộng ...


Ông Chương hứa sẽ tìm cho Kim một việc_làm và một căn nhà_trọ ở Hà_Nội .


Ba ngày sau ông đã thực_hiện được điều đó .


Người quen duy_nhất của cô chính là ông Chương .


Hoàn_cảnh đã biến ông thành người thân_thiết của Kim .


Tình_cảm hai người nảy_sinh nhanh_chóng và thành đôi tình_nhân lúc nào chẳng biết .


Ông Chương quyết_định mua căn nhà đang ở hiện_nay , dọn khỏi văn_phòng và đưa Kim đến sống cùng .


Ông chu_cấp cho Kim học tiếng Anh , vi_tính và nay là trung_cấp kế_toán để sau này ông sẽ xin việc cho cô .


Ông Chương chưa từng về quê Kim và cũng không biết người_thân nào của Kim ngoài bố cô đã mất .


Tuy sống cùng nhau nhưng ông Chương cũng không hiểu nhiều về lai_lịch Kim bởi khác nhau về phong_tục , tính_cách và công_việc ; lại chênh_lệch quá nhiều về tuổi_tác , trình_độ nên ông càng ít hiểu Kim .


Ông Chương cho biết khi mua nhà ông chỉ làm giấy_tờ viết_tay và tờ giấy đó ông đưa Kim giữ hộ .


Hùng giả_định Kim là người chủ_mưu khủng_bố ông Chương và giữ chặt tờ giấy mua_bán nhà để từng bước chiếm_đoạt hoặc mua rẻ ngôi nhà này .


Nếu điều đó là thật thì có ba khả_năng : cô ta tự làm ; người_yêu cũ của cô làm ( Kim có_thể đồng_loã hoặc không ) và thứ ba là Kim kết_hợp với ông hàng_xóm ...


Tuy_nhiên khả_năng thứ ba đã bị loại sau khi Hùng dùng " thuốc_thử " với nhà hàng_xóm .


Để đánh_giá chính_xác hơn , Hùng cần biết tường_tận thái_độ của Kim trước chuyện ông Chương bị khủng_bố , đe_doạ .


Ông Chương kể : lần bị kẻ khủng_bố giáp_mặt là buổi chiều_tối khi ông đi làm về .


Đang đi bộ từ đầu ngõ vào thì ông thấy tên khủng_bố ngồi đợi trên chiếc xe_máy ở đối_diện cửa nhà ông , lúc đó mới nổ máy , bật đèn phóng ngược đến chỗ ông .


Nghiên_cứu bản_vẽ và thị_sát thực_địa , Hùng nhận thấy một chi_tiết khác lạ : theo tâm_lý bình_thường thì kẻ muốn làm hại bạn không phải tại chính nhà bạn thì hắn sẽ không đợi bạn ở đối_diện nhà bạn , bởi chắc_chắn tâm_lý hắn sẽ không yên_tâm , sợ nhớ mặt ...


Nhất_là hôm đó Kim đang ở trong nhà và vẫn mở_cửa .


Có mối liên_hệ giữa kẻ khủng_bố và Kim ?


Tuy_nhiên Hùng không để lộ nghi_vấn này với ông Chương vì ba lý_do : nếu Kim trong_sạch thì sự tiết_lộ của Hùng sẽ làm rạn_nứt tình_cảm ông Chương với Kim khiến Kim hàm_oan ; nếu Kim là thủ_phạm thì điều đó sẽ đánh_động đến cô khiến cô dễ_bề giấu mình : và thứ ba , cho_dù ông Chương giấu được Kim thì ông cũng bị tác_động mạnh khiến những nhận_định , suy_đoán và thông_tin của ông sau này sẽ kém khách_quan .


Lần thứ hai ông Chương bị khủng_bố là chiều chủ_nhật , ông và Kim cùng ở nhà .


Chuông điện_thoại cố_định reo , Kim nhấc máy , sau đó kêu ông có người cần gặp .


Ông Chương vừa alô thì giọng đàn_ông đầu dây bên kia quát : " Mày phải cút khỏi Hà_Nội ngay ! " rồi dập máy .


Ông Chương nghe xong không nói gì với Kim .


Chắc Kim đoán có chuyện không hay nên gặng hỏi nhưng ông Chương không tiết_lộ .


Lúc sau ông Chương hỏi Kim : " Những lúc anh đi vắng có ai gọi điện cho anh không ? " .


Anh chỉ ngại bạn hàng không biết số di_động của anh nên gọi về đây .


Nếu anh đi vắng , có ai hỏi anh , em cứ nói để lại địa_chỉ , điện_thoại anh liên_hệ lại chứ đừng nói gì hết ! " .


Câu_chuyện lần này lại cho Hùng thấy khác lần trước .


Nếu Kim là người đạo_diễn chuyện khủng_bố thì chắc_chắn cô ta không chủ_động nhấc điện_thoại mà để ông Chương nhấc .


Các lần khủng_bố bằng giấy nhét qua khe cửa đều là ông Chương nhận được vì chúng thường nhét từ đêm trước , sáng ông dậy sớm tập_thể_dục nên thấy và giấu Kim cất đi .


Lần đầu_tiên bọn chúng gửi qua bưu_điện thì thư đến đúng lúc ông và Kim cùng ở nhà .


Nhận thư , Kim kêu lạ vì thư không đề họ của người nhận mà chỉ ghi tên .


Một phần không ngờ chúng chuyển_hướng , một phần không muốn để Kim nghi_ngờ chuyện tình_cảm nên ông nói : " Thôi , em cứ bóc ra xem !


Nếu người_ta nhầm thì cũng phải bóc mới biết chứ ! " .


Kim bóc ra , đọc xong dòng chữ đe_doạ , cô tái mặt lộ vẻ hốt_hoảng .


Hùng nhận_định theo cả hai hướng tốt và xấu đều có cơ_sở .


Hướng tốt : cũng như lần trước , nếu Kim chủ_mưu thì cô sẽ không bóc thư , không thắc_mắc chuyện thư không viết họ người nhận .


Thái_độ hốt_hoảng là không_thể đóng_kịch vì dù_sao Kim cũng là một cô gái trẻ , nhà_quê , không_thể " cáo_già " đến mức ấy .


Hướng xấu : có_thể Kim không ngờ kẻ đồng_loã ( tạm cho là bồ của Kim ) đã tự tiến_hành chiêu_thức này nên chính cô cũng lo_lắng ...


Sau đó thì liên_tục có thư khủng_bố gửi về nhà .


Cho_dù rất_mực yêu_chiều Kim nhưng vì sự_thật thì " bất vị thân " nên ngày_mai ông Hùng vẫn phải nín thở để dành cho Kim một liều " thuốc_thử " .


Đó là hệ_thống đường_hầm ngầm trên 200 km trong lòng đất ; vừa là căn_cứ_địa , vừa là nơi trú_ẩn , vừa là công_sự chiến_đấu ...


Và trên 10.000 chàng trai , cô gái Củ_Chi đã đổ máu_xương để thành hào thành luỹ .


Những con_người bình_dị chân_đất ấy đã làm cách nào tạo nên một kỳ_quan như thế ? ...


Ông Tư Cậm , nguyên chính_trị_viên xã_đội Nhuận_Đức những năm đánh Mỹ , nói chắc : " Ngày nào tụi Mỹ càn vô Nhuận_Đức thì thế nào bên kia trái_đất cũng có những bà mẹ , bà vợ khóc con khóc chồng " .


Do_vậy khi đi càn , dù xuất_phát từ bất_cứ hướng nào , địch cũng phải càn qua Nhuận_Đức .


Cũng chính ở trong thế " cái túi " như vậy nên lực_lượng cách_mạng Nhuận_Đức chỉ còn một cách bám_trụ tại chỗ chứ không thoát ra đường nào được .


Lúc này ở Nhuận_Đức còn một đoạn địa_đạo dài trên 500 m từ thời kháng_chiến chống Pháp còn lại , được khôi_phục và nối rộng ra .


Già trẻ gái trai , nam phụ lão ấu , tất_cả không phân_biệt thành_phần đều rùng_rùng lao vào trận mới .


Trai_tráng từng tổ 3 - 4 người làm một , thay phiên nhau người trước đào đất , người sau cào đất ra sau , xúc vào ki tre , người trên mặt_đất kéo lên .


Khắp các ụ cây , khắp các bìa rừng từng nhóm người lố_nhố .


Người già đan ki , trẻ_con múc nước , đàn_ông đào , phụ_nữ nấu cơm nấu khoai ...


Các ấp , các làng hừng_hực khí_thế cách_mạng .


Công_việc anh_hùng đó không chỉ diễn ra một tháng , một năm .


Kỳ_diệu thay , nó được duy_trì liên_tục , liên_tục suốt 15 năm , bất_kể nắng_mưa , bất_kể mưa bom bão đạn , cho tới ngày cờ đỏ sao vàng tung bay trên nóc dinh Độc_Lập .


Chính trong những ngày đào hầm đánh giặc đó , nhiều chàng trai cô gái đã hiểu nhau , thương_yêu nhau , lấy nhau để cả nhà cùng đào hầm đánh giặc .


Như vợ_chồng Chín Ảnh - Chín Lan , lúc đó ông là bí_thư xã_đoàn , 18 tuổi , bà là uỷ_viên ban_chấp_hành , 17 tuổi ; hay như các cặp Hai Nên - Hai Dìn ; Gình - Sung ; Tét - Sa ; Quợt - Ghe ...


Những đôi uyên_ương ngày_xưa giờ này người còn người mất .


Lứa trai_tráng ngày đó 16 tuổi như ông Út Kang , 17 tuổi như ông Tư Cậm , 18 tuổi như ông Chín Ảnh ... giờ đã trên 60 .


Đó là những chàng trai đầu_tiên cắm nhát cuốc vào lòng đất đào địa_đạo thời chống Mỹ .


Vật_dụng đào là một lưỡi cuốc cùn , dân địa_phương gọi là cuốc ngao , cán ngắn chừng 3 - 4 tấc .


Bắt_đầu là đào miệng thí , trổ từ trên mặt_đất thẳng xuống như đào giếng .


Nhưng miệng thì rất hẹp , đường_kính chừng 6 tấc .


Đào sâu xuống chừng 4 - 5 m thì miệng thí trổ ngang .


Lúc này cuốc ngao mới phát_huy tác_dụng : người đào phải làm_việc trong tư_thế ngồi , mò_mẫm đào từng nhát cuốc giữa lòng đất tối_đen như mực .


Một phần vì đào từng đoạn ngắn , nhưng quan_trọng hơn là đào hẹp và sâu dưới lòng đất , thiếu dưỡng_khí nên một đường_hầm thường chỉ có hai người làm_việc .


Hai người khác - có_khi chỉ một - ở bên ngoài cửa hầm kéo đất lên .


Quy_cách chuẩn được phổ_biến của địa_đạo là chiều rộng khoảng 9 tấc , chiều cao khoảng 1,1 m .


" Khi nào " phụp " với nhau ( hai đoạn địa_đạo thông nhau ) thì miệng thí được lấp lại .


Cứ thế các đoạn địa_đạo được nối rộng ra , mỗi ngày một chút .


" Xương_sống " , " nút chai " và lỗ thông hơi kỳ_diệu .


Lòng địa_đạo không thẳng mà ngoằn_ngoèo uốn_khúc , ngoắt qua ngoắt lại .


Ông Út Kang giải_thích : là để tránh trái ( lựu_đạn ) của địch .


Lắm khi địch dò ra miệng địa_đạo , lò_dò đuổi theo và tung trái nổ nhưng miểng lựu_đạn chẳng ăn_thua gì với những ngóc_ngách trong lòng đất .


Dọc theo trục chính của đường " xương_sống " địa_đạo , từng tổ du_kích sẽ đào thêm những đường xương_cá rẽ ra hai bên chằng_chịt hơn nữa .


Các đường xương_cá này thường là các điểm trú_ẩn , hoặc ổ chiến_đấu cá_nhân mà mỗi chiến_sĩ du_kích quân bảo_quản cho riêng mình , người khác đi vào có_thể bị lạc .


Có lần một người bạn chiến_đấu trên đường đi công_tác về gặp địch càn , ông Út Kang kéo đại xuống đường địa_đạo của mình nhưng vẫn buộc đồng_chí đó tuân_thủ nguyên_tắc : " Cho tui " bịt mù " ( bịt mắt ) anh lại ... " .


Cuối ngày khi địch rút , ông đưa bạn lên mặt_đất , tháo khăn bịt mắt .


Các đường xương_cá này có khi được bố_trí chằng_chịt gần nhau , nhiều vách đất chỉ cách chừng 2 - 3 tấc .


Chính nhờ thế nên khi bị lộ hoặc bị tấn_công , du_kích chỉ cần co chân đạp vách để lần sang đường khác .


Gọi là đúng quy_cách chiều ngang , bề cao nhưng ở rất nhiều đoạn sự bố_trí về kích_thước của địa_đạo hết_sức lắt_léo và thông_minh .


Ở nhiều đoạn , địa_đạo ở ngoài to , sâu vào trong nhỏ lại như toi nơm cá .


Ở những đoạn này bên trên được bố_trí những khúc gỗ tròn ép sát vách đất , đầu có cột dây thừng , vót thuôn đầu to đầu nhỏ theo chiều tương_ứng của địa_đạo như cái nút chai .


Khi địch phát_hiện và dò theo đường_hầm đuổi theo , tung lựu_đạn hoặc bơm khí độc vào lòng hang thì người du_kích chỉ cần giật " nút chai " , đóng địa_đạo lại .


Sức_ép của trái nổ nếu càng mạnh thì càng ép " nút chai " kín hơn , không cho khí độc len vào địa_đạo .


Cũng nhờ cái " nút chai " thông_minh đó mà năm 1963 , khi địch đi càn bắt được một nông_dân , tra_tấn người này dã_man và cột dây vào lưng buộc dẫn đường xuống địa_đạo .


Du_kích địa_đạo phát_hiện và chờ khi người nông_dân vừa qua là giật " nút chai " , cắt dây cứu người .


Bọn " chuột_cống " phiên thành mỗi tổ 2 - 4 tên , trang_bị mặt_nạ phòng độc , tiểu_liên cực nhanh , lủng_lẳng lựu_đạn , thuốn sắt , dao_găm , máy thổi lùa chất_độc ... luồn sâu xuống đất .


Thế nhưng gặp phải những " nút chai " thông_minh , chúng chỉ phá_huỷ được vài đoạn địa_đạo không đáng_kể , lại bị thiệt_hại nặng_nề .


" Đội quân chuột_cống " bất_lực và thất_bại .


Không ai tính_toán được là cần bao_nhiêu lỗ thông hơi cho hệ_thống địa_đạo nhưng khả_năng kỳ_diệu của những người du_kích Củ_Chi bấy_giờ đã làm được điều ấy .


Ít thì sẽ thiếu dưỡng_khí ; nhiều thì dễ tạo cơ_hội cho địch phát_hiện , nhất_là chúng dùng lực_lượng quân khuyển - loại becgiê lai chó_sói Đức - để đánh_hơi phát_hiện .


Lỗ thông hơi hình cái phễu , miệng như cái chén ăn cơm úp lại , được xoi thẳng lên trên bằng một khe nhỏ .


Miệng lỗ được ngụy_trang rất khéo_léo : có_thể trổ ra một bụi tre , bụi tầm_vông , một gốc cây hoặc một ụ gò mối .


Tuy_nhiên tất_cả kiểu ngụy_trang đó chỉ che được mắt người chứ không giấu được mũi chó .


Bằng kinh_nghiệm dân_gian , du_kích giã nhuyễn ớt , hạt_tiêu thành bột rắc bên trên để chó không đánh_hơi được .


Nhưng khổ_nỗi tụi lính Mỹ ranh_ma cũng thừa sức phát_hiện lỗ thông hơi khi thấy bọn quân khuyển ... sặc_sụa .


Cuối_cùng du_kích phải nhờ người vào nội_thành mua các loại dầu tắm , xà_bông của lính Mỹ về bôi ở bên trên .


Bọn chó Mỹ nghe mùi " anh_em " thì chỉ biết thè lưỡi nhe răng ngơ_ngác .


Dọc tuyến hàng trăm kilômet chiến_hào , ở bất_cứ đâu cũng có_thể gặp những ụ chiến_đấu .


Giữa các ụ chiến_đấu thường là một miệng địa_đạo .


Từ lòng địa_đạo , du_kích xuất_hiện , len theo chiến_hào , dựa vào các ụ chiến_đấu tấn_công địch .


Khi địch phát_hiện phản_công , lại theo đường hào rút vào lòng đất ...


Đánh bao_nhiêu trận , những người du_kích năm xưa giờ này không nhớ hết .


" Bom_đạn Mỹ xối xuống Củ_Chi và đế giày giặc giày_xéo mỗi ngày , đánh trận nhiều hơn ăn cơm thì nhớ trận này trận nọ làm gì ! " , ông Chín Ảnh nói .


Nhưng những chiến_tích anh_hùng thì vẫn còn nguyên đó .


Lần tìm trong ký_ức của những anh_hùng du_kích thầm_lặng còn sống hôm_nay , chúng_ta trở về với những trang sử oai_hùng .


Súng ... ống nước , lôcôt ... tầm_vông !


Giai_đoạn này , toàn_bộ hệ_thống địa_đạo ở các xã phía bắc Củ_Chi đã hoàn_thành mạng " xương_sống " và nối thông với nhau .


Ông Nguyễn Văn Tập , một du_kích từ thời chống Pháp , cha_đẻ của du_kích Chín Ảnh , trở_thành người rèn dao , mã_tấu nổi_tiếng cho du_kích quân .


Về sau ông chiêu_tập được thêm nhiều anh_em , mở quân_binh xưởng ngay giữa lòng địa_đạo .


Ông Út Kang nhớ lại súng hồi đó rất hiếm .


Nòng súng bằng sắt ống nước hoặc tuýp xe_đạp , bắn vài viên là cong hoặc toác nòng , vì_thế phải bắn thật gần , chính_xác .


Với cây súng không có tên trong từ_điển vũ_khí thế_giới này , du_kích Phạm Văn Chệ lần đầu_tiên bắn chết một tên địch tại ấp Bàu_Tròn ở khoảng_cách ... 3 m khiến quân ta nức_lòng , còn bọn Mỹ - ngụy thêm kinh_hồn_bạt_vía .


Vì súng ... ống nước phải bắn tầm gần nên ngay giữa lòng địa_đạo , du_kích phải bố_trí tạo những ổ châu_mai nhô lên khỏi mặt_đất , ngụy_trang là ụ đất , ổ gò mối hoặc hốc cây ...


Không có ximăng và các vật_liệu khác , ổ châu_mai được thiết_kế là một hầm âm dưới đất , hình_chóp nón , vật_liệu chính là thân tầm_vông dày nhiều lớp được trét dày bởi đất trộn rơm .


Ông Út Kang cười ha_hả : " Bà_con mình đi làm_vườn làm_đồng qua_lại mỗi ngày mà_còn không phát_hiện được , huống_hồ thằng địch lúc dớn_da_dớn_dác ... " .


Xung_quanh ổ chiến_đấu được bố_trí dày_đặc các kiểu hầm chông , hố chông .


Nhiều loại chông sắt bằng ngón tay được chặt ngạnh trê như lưỡi_câu , khi giặc đạp phải thì chỉ còn nước bê nguyên bàn_chông về Sài_Gòn giải_phẫu .


Gặp các loại chông hầm dày_đặc lao tầm_vông là coi như bị xăm nhừ ; chông treo như quả cầu_gai sắt thì bị băm toác đầu hoặc nát ngực ; chông bàn , chông thọt ... thì có nước cưa chân ...


Thường dưới mỗi hầm chông đều có chiến_hào hoặc địa_đạo liên_thông để khi địch dính đòn thì du_kích nhanh tay thu chiến_lợi_phẩm .


Ông Chín Ảnh nhớ lại lần đầu_tiên " chơi " với lính Mỹ .


Lúc này ông chiến_đấu ở ấp Bàu_Cạp , chung ấp với anh_hùng du_kích Phạm Văn Cội .


Tờ_mờ sáng , địch đổ quân trên toàn tuyến .


Một mũi bộ_binh Mỹ có trên 10 xe_tăng yểm_hộ từ Bến Cát ( Bình_Dương ) vượt sông Sài_Gòn đánh thẳng vào Bàu Cạp .


Tổ chiến_đấu của Phạm Văn Cội không nao_núng , vừa lẩn giặc vừa tìm thế đánh trả .


Với những quả lựu_đạn tự_tạo , tổ của Phạm Văn Cội đã đánh bứt xích một chiếc xe_tăng khiến địch bối_rối làm mồi cho các tay bắn_tỉa xuất_quỉ_nhập_thần .


Bẻ gãy hai chiến_dịch " Cái bẫy " và " Bóc vỏ trái_đất " .


Mùa mưa bùn nước lầy_lội , lắm khi rắn_rết cũng chen ở với người .


Quân du_kích vừa đánh vừa lui trước thế tấn_công biển người của địch .


Ở từng ngóc_ngách địa_đạo , dưới mỗi gốc cây , ụ đất , bìa rừng , bất_cứ chỗ nào cũng là một ổ_đề_kháng .


Lối đánh thoắt_ẩn_thoắt_hiện xuất_quỉ_nhập_thần bắt_đầu từ lòng đất được nhân rộng ra trên toàn chiến_trường khiến quân Mỹ hoang_mang tột_độ .


Chúng dùng bom rải_thảm nhưng hệ_thống địa_đạo như sợi tơ trong lòng đất , không tài nào biết đâu mà đánh_phá .


Núng thế , chúng bèn dùng máy bơm nước vào lòng địa_đạo với niềm hoan_hỉ là du_kích quân sẽ ... chết_ngạt !


Chúng không hề biết rằng một_số cửa_ngõ của địa_đạo được thông ra lòng sông Sài_Gòn .


" Anh_em tụi tui được Mỹ nó tắm cho , sướng quá ! " , ông Út , ông Tư , ông Chín nhe hàm_răng rơi_rụng cười ló lợi !


Tổn_thất nặng_nề , sau 11 ngày giơ lưng cho quân du_kích nện , ngày 19-1 địch quyết_định dừng chiến_dịch Cái bẫy .


Cái bẫy " sập lại " và chính bọn Mỹ đã đưa mình vào rọ .


Đúng một năm sau đó , tháng 1-1967 , địch mở cuộc hành_quân mang tên Cedar_Fall ( bóc vỏ trái_đất ) , không giấu ý_đồ xới tung đất Củ_Chi , lật từng ngọn cỏ để truy diệt hết quân du_kích .


Lần này chúng huy_động 30.000 quân , gấp 2,5 lần chiến_dịch Cái bẫy , được trang_bị tận răng và sự yểm_trợ của máy_bay , xe_tăng , thiết_giáp , pháo_binh , đánh_phá khốc_liệt vào vùng " tam_giác sắt " .


Trong chiến_dịch này , chúng dùng " đội quân chuột_cống " sục tìm địa_đạo và bơm khí độc vào ; dùng chất_nổ phá_huỷ từng đoạn địa_đạo ...


Tuy_nhiên , thành_luỹ trong lòng đất càng vững_vàng hơn bao_giờ hết .


Những túi gạo rang trộn đường đã được tập_kết trong những kho bí_mật dưới địa_đạo giúp quân ta có_thể ung_dung sống cả chục ngày và thỉnh_thoảng tổ_chức phản_kích lẻ_tẻ ở bất_kỳ đâu_đó .


Đêm , đội quân từ mặt_đất toả lên đặt mìn gạt , gài chông .


Những quả mìn gạt của anh_hùng Tô Văn Đực chế_tạo được cài khắp nơi trên chiến_trường khiến quân địch tổn_thất nặng_nề .


Người du_kích năm xưa Võ Văn Cậm ( Tư Cậm ) chỉ tay về phía sau hè nhà ông Ba Rô đối_diện UBND xã Nhuận_Đức . Mới năm_kia ( 2002 ) anh_em mình mới quy_tập được hài_cốt của mấy ông bạn tụi tui về nghĩa_trang liệt_sĩ thành_phố ... " .


Khi đang cố_thủ trong địa_đạo sau khi hất lui nhiều đợt tấn_công của địch thì ổ chiến_đấu của ba du_kích và một bộ_đội chủ_lực bị vùi bởi một loạt bom .


Anh_em dùng dao lê , cuốc thuổng đào_bới ròng_rã suốt ngày , đến tối chỉ lôi lên được du_kích Út Lắm đang thoi_thóp .


Máu nhuộm từng đoạn hào , từng khúc địa_đạo .


Các chiến_sĩ du_kích già như Chín Ảnh , Út Kang , Tư Cậm lâu_lâu ngồi lại buồn_thiu : " Tuổi của tụi tui anh_em hi_sinh hết rồi ... " .


Các ông may_mắn hơn nhưng trên người cũng đầy thương_tích , lần đâu trên người cũng lỗ_chỗ vết_thương .


Ông Chín Ảnh nói trong nỗi buồn vô_hạn : " Căm_thù giặc quá mà đánh chí_chết mới thôi .


Thấy bạn_bè ngã xuống thì mình tiến lên .


Cứ vài_ba ngày thấy thiếu đi một đứa ... " .


Trên chiến_trường này , anh_hùng du_kích Phạm Văn Cội với lòng gan_dạ dũng_cảm đã sáng_ngời như lửa đỏ : trong chiến_dịch Crimp 8-1-1966 , ông chỉ_huy tổ du_kích bám thắt_lưng địch , tám ngày diệt 111 tên Mỹ , bắn rơi bảy máy_bay_lên_thẳng , một phản_lực và phá hỏng nhiều xe_cơ_giới .


Tháng 4-1966 ông đột_kích vào tận căn_cứ Đồng_Dù , gài mìn diệt hai xe , thu nhiều chiến_lợi_phẩm ...


Năm 1967 , trong một trận chống càn Phạm Văn Cội đã anh_dũng hy_sinh .


Củ_Chi trong con mắt những người sau chiến_tranh như chúng_tôi là một làng quê thanh_bình .


Nhiều nhà_máy đã mọc lên trên những đoạn hầm_hào , địa_đạo ngày_xưa .


Bà Chín Lan giới_thiệu tất_cả tài_sản trong nhà rồi nói : " Giải_phóng xong , nhìn lại mới thấy mình không có gì ngoài mấy bụi tre với đoạn địa_đạo dưới nền nhà .


Đẻ bốn đứa con , nuôi đứa nào cũng mạnh khù ! " .


Hỏi ra mới biết ở Củ_Chi , nhất_là ở xã Nhuận_Đức , ai tuổi_đời quãng 50 trở_lên đều đã từng đào địa_đạo , sống trong lòng địa_đạo và hầu_hết đều là du_kích .


Xung_quanh nghề_nghiệp nơi " rừng trong phố " của họ có những câu_chuyện nhớ_đời !


Căn phòng đơn_sơ của tổ nuôi thú chỉ chừng 15 m² nhìn ra chuồng hổ , trên bàn là năm chiếc đuôi công óng_ánh .


Bốn bức tường toàn tranh về các loài thú .


Có đủ cả thuốc_men , dụng_cụ thú_y và các loại sách chuyên_ngành .


Từ khi là một cô_gái 25 tuổi , thạc_sĩ thú_y Mai Quế Tiệp đã về đây công_tác .


Và đến nay đã hơn 30 năm chị gắn_bó tuổi_xuân của mình với hổ , báo , voi , sư_tử ...


Ngày đầu_tiên vào chuồng thú cũng là lần đầu_tiên trong đời chị chạm_trán chúa_sơn_lâm .


Rồi đến con voi dữ bị trướng bụng , con gấu bị lao ... , cứ như thế hàng chục con ác_thú đã qua bàn_tay " mẹ " Tiệp chăm_sóc .


" Đông , Bin , My ... ngoan nào , mẹ đây mà " .


Bàn_tay chị xoa_xoa trên đầu con mãnh_thú to như bò mộng .


Hai con hổ vằn đen mượt như nhung , nhe răng gầm vang sung_sướng .


Tất_cả những con vật nuôi ở đây dù dữ_dằn đến mấy cũng đều được gắn cho những cái tên thân_thuộc .


Mùa xuân năm 1998 , con Đen và con Đông đã đủ tuổi , đến thời_kỳ động_dục .


Chuyện cho hổ sinh_sản trong vườn thú không phải là mới ở các nước khác trên thế_giới , nhưng ở ta xưa_nay chưa từng có .


Cả vườn thú chỉ có hai con , nếu lỡ chúng cắn nhau bị thương hoặc chuyện xấu nhất xảy ra thì biết lấy gì bù_đắp .


Chị đặt cả sự_nghiệp của mình lên hai con hổ .


Quyết_tâm làm nhưng chị và anh_em trong vườn thú vẫn phải tính cả phương_án đề_phòng .


Giờ G đã điểm , gậy_gộc , nước , lửa ... sẵn_sàng để tách chúng nếu xảy ra " song hổ đấu " .


Con Đông ầm_ầm lao tới , " thời_kỳ động_dục của thú_dữ thì khủng_khiếp lắm " .


Con Đen chạy quanh chuồng , rồi nó cũng dừng lại chịu giao_phối .


Chú hổ do chính bàn_tay các " bà_đỡ " vườn thú Hà_Nội đã ra_đời .


Nhưng hổ mẹ không có nhiều sữa , ngày các chị các anh đưa nó ra nuôi bộ thì đã quá muộn , nó còi dần rồi chết .


Các " mẹ " buồn như mất đi đứa con của mình .


Vài năm trước , vườn thú Hà_Nội nổi_tiếng với câu_chuyện về chú hổ Lâm_Nhi .


Ba năm trước , Lâm_Nhi về mới có 30 kg .


Lâm_Nhi được đưa về từ một cánh rừng ở Huế sau một vụ buôn_bán động_vật trái_phép không thành .


Chữ " My " mà những cô nuôi dạy hổ đặt , theo tiếng Anh có nghĩa là " của tôi " .


Đó như một lời nhắn_nhủ : chú hổ Lâm_Nhi là " tài_sản " của mỗi người .


Nay Lâm_Nhi đã lớn , nỗi đau về lần đầu_tiên cho hổ mẹ sinh_sản không thành chưa nguôi_ngoai , một quyết_định táo_bạo nữa đã được đưa ra : cho Lâm_Nhi giao_phối .


Mẹ tròn con vuông , " sản_phẩm " của Lâm_Nhi là bốn hổ con béo tròn béo trục nay mới qua thôi_nôi được vài ngày .


" Ngày_ngày đối_mặt với thú_dữ , nghĩ đến ngày mình không thường_xuyên gặp chúng nữa chắc sẽ buồn lắm " - chị Tiệp bùi_ngùi .


Chỉ một năm nữa thôi , đến tuổi nghỉ hưu , chị sẽ phải chia_tay bầy thú mà mình chăm_bẵm hàng chục năm , phải chia_tay chú voi Pha_Lang đã gần trăm tuổi ...


Chính nhờ lòng yêu nghề mà những người nuôi thú đã vượt qua được những đe_doạ cả đến tính_mạng .


Những con vật nuôi dù ít_nhiều đã được thuần_hoá nhưng vẫn chưa_thể quên bản_năng hoang_dã của chúng .


Bàn_tay chú Ước giờ vẫn còn vết sẹo chạy dài , gân bàn_tay đã bị cắt bởi chỉ một lần không để_ý , khi mọi người tiêm cho con Đen , đầu nó nằm lệch về một bên , chú đã đặt lại cho ngay_ngắn .


Không ngờ đúng lúc thuốc_mê nhạt , theo phản_xạ hai nanh con thú cắm phập xuyên tay .


Chị Tiệp phải lấy tay bóp vào yết_hầu nó mới nhả ra .


Hậu_quả là chú Ước phải mang vết sẹo trên bàn_tay phải suốt cuộc_đời .


Khi một quản_tượng bớt năm quả dứa trong khẩu_phần của nó , A_Khâm đã huơ vòi quấn , phì_phì đe_doạ khi anh lại gần .


Chỉ khi số dứa tiêu_chuẩn được đảm_bảo , " hoà_bình " mới lập lại .


Chị Vũ Thanh Thuỷ không_thể quên được lần bị ngựa bổ .


Khi chị vào tiêm thuốc cho nó , lúc quay ra thì con ngựa hung_hăng lấy đầu bổ vào khiến chị ngã sấp xuống rồi còn bồi thêm một phát vào vai .


Chúng_tôi hỏi : " Chị hãi nhất con vật nào ở vườn thú này ? " .


Chị đáp ngay : " Ngựa ! Vì nó nhớ quá dai .


Mỗi lần thấy mình cầm kim_tiêm là nó lại gừ_gừ đe_doạ " .


" Thế còn con vật chị yêu_thích nhất ? " .


Tuy_nhiên con vật nào cũng vậy cả thôi , phải hiểu chúng , chăm_sóc chúng đúng mức thì dù có dữ_dằn chúng cũng sẽ trở_nên thân_thiện và đáng yêu hơn " .


Khi vào quét chuồng , nó vượt qua song sắt khép hờ lao vào anh .


Người và thú vật nhau , anh lê được ra đến cửa , người bê_bết máu .


Hổ đang say mồi , bỗng từ đâu một đàn bồ_câu sà xuống , con hổ thấy mồi mới , bỏ anh lao về phía đàn bồ_câu .


Anh thoát khỏi miệng hùm trong gang_tấc .


Dù những câu_chuyện kinh_hoàng ấy để lại những ấn_tượng sâu_đậm , song lưu lại nhiều hơn cả trong các anh , các chị chính là những kỷ_niệm đẹp mà chỉ những ai yêu_thương loài vật và coi việc chăm_sóc , bảo_vệ chúng là sự_nghiệp của mình mới có được .


Mọi niềm hân_hoan trong cuộc_đời bà đã dồn cả vào hai con_gái , thể_hiện ngay ở cái tên khai_sinh của họ : một được đặt tên Vui , một tên Mừng .


Chồng mất sớm , bà tần_tảo nuôi con , phiêu_bạt từ Kiên_Giang lên tận vùng núi hẻo_lánh ở Long_Thành .


Sang lại được hơn mẫu rưỡi đất , mấy mẹ_con cặm_cụi trồng điều , khi có thu_hoạch lại cắm_cúi nhặt lấy hạt , đổi lấy gạo .


Cứ thế đã hơn 20 năm , con_gái lớn lấy chồng ở riêng , con_gái út cũng lập gia_đình , mua nhà ở gần nhà mẹ .


Bà cắt cho cô hơn một mẫu , chỉ giữ lại phần mình 40 cây điều quanh căn nhà lá .


Thế rồi những ngày cặm_cụi nhặt hạt điều đổi gạo , nhặt cành điều nhóm lửa của bà cũng không bình_yên nữa khi phát_hiện cô con_gái út đã làm giấy chứng_nhận quyền sử_dụng đất phần của cô , cả phần của bà , cả phần của chị_gái mua riêng bên ngoài giao cho mẹ giữ .


Ra toà , bà chỉ biết lặp đi lặp lại : " Phần đất là của tôi , sẽ chia đều cho hai con_gái .


Nhưng hiện_giờ tôi chưa cho hẳn , tôi còn phải dựa vào đất để tự lo cái ăn , cái mặc , tự lo thuốc_thang .


Dáng bà ngồi còm_cõi , đơn_lẻ , trong tay không có một mẩu giấy , một chữ_kí nào để chứng_minh mảnh đất là do mình tạo_lập .


Bên phía con_gái út thì có sổ_đỏ , có biên_lai đóng thuế sử_dụng đất , lại có cả luật_sư bảo_vệ quyền_lợi .


Ở toà bà không nói lí nói lẽ gì , bà chỉ nói về những đứa cháu mà bà yêu_thương , nhưng " nào ngờ nó không cho các cháu vào chơi với tôi nữa , lại còn bảo chồng vào vườn tự_tiện chặt điều của tôi ... " .


Trong vườn , cạnh những gốc điều u sần bám rêu xanh còn có gốc cây bị chặt phá nham_nhở .


Bà cụ không có sổ_đỏ , nhưng lại có biên_bản về việc vợ_chồng con_gái vào vườn cắt điều và lại còn đánh cả mẹ .


Người chủ đất cũ cũng gửi đến toà lời xác_nhận : bà cụ chính là người đã trực_tiếp sang đất , trả tiền từ hơn 20 năm trước .


Toà đã tuyên một bản_án hợp_lí hợp_tình : phần đất bà đang nhặt điều , hái điều sẽ được làm giấy chứng_nhận quyền sử_dụng cho bà , phần bà đã cắt cho con_gái thì thuộc quyền sử_dụng của cô .


Vườn vẫn mênh_mông , điều vẫn xanh tốt nhưng căn nhà nhỏ thì thật vắng_lặng , chái bếp của bà Nguyện dù đã được nhóm lửa vẫn cứ lạnh_lẽo và bóng bà cụ giữa những người hàng_xóm tốt_bụng vẫn cứ cô_đơn .


Chuyện mẹ_con , anh_em đưa nhau ra toà vì tranh_chấp tài_sản không phải là chuyện hiếm gặp nhưng bao_giờ cũng là một chuyện đau_lòng .


Càng đau_lòng khi gặp ở phòng xét_xử những mái_tóc bạc , những chiếc lưng còng .


Vào toà_án , tôi gặp lại hai chị_em bà cụ Nguyễn Thị Thửa , Nguyễn Thị Ngại ở Tây_Ninh ( " Nước_mắt vẫn chảy xuôi " , Tuổi_Trẻ 17-4-2004 ) .


Hai bà không chồng , không con , muốn bán thửa đất được thừa_kế để lo cho tuổi già nhưng lại bị mấy người cháu ngăn_cản , đưa ra toà .


Cả hai cấp toà sơ_thẩm và phúc_thẩm đều đã tuyên_xử hai bà có quyền sử_dụng đất hợp_pháp và có toàn quyền sang_nhượng .


Trả_lời tôi , bà cụ Thửa thở_dài lom_khom quơ tay tìm cái ghế : " Tôi chẳng hiểu .


Toà xử xong rồi , ai cũng bảo là tôi đã có_thể yên rồi .


Thế_mà không hiểu sao nó lại đi kiện tôi nữa ... " .


Hai bà cụ một gần 80 , một xấp_xỉ 90 tuổi mỗi lần thuê xe xuống toà lại phải nhờ mấy người hàng_xóm tháp_tùng .


Bà bảo : " Tôi chẳng sống được bao_lâu nữa , lên toà xuống toà mãi thế này ...


Cô chỉ cho tôi biết làm thế_nào để được yên_ổn ? .


Lại có một lá thư nữa của một bà mẹ yêu_cầu phóng_viên đến dự phiên_toà xử vụ tranh_chấp quyền sở_hữu nhà và quyền sử_dụng đất giữa bà và con trai .


Cả gia_đình lại lục_tục theo nhau về trong sự mệt_mỏi , chán_nản .


Dù kết_quả thế_nào thì vẫn cứ là cay_đắng " .


Mấy bà cụ tôi đã gặp chỉ lắc_đầu thở_dài trước những câu hỏi về con_cháu .


Không ai muốn kể về những ngày con còn thơ_dại , không ai muốn nhắc về những giọt nước_mắt , mồ_hôi đã đổ xuống , cũng chẳng ai muốn nói nữa về những hi_vọng đã nhen_nhóm trong lòng từ lúc hoài_thai .


Nhưng những người hàng_xóm lân_cận thì lại nói nhiều .


Chính những người dân sống quanh vườn điều của bà cụ Nguyện kể về từng ngày bà sống lẻ_loi ngay bên cạnh gia_đình cô con_gái .


Có nhiều thanh_niên không biết từ đâu đến cướp bọc hạt điều ngay trên tay bà , bắt từ con gà , con chó nhưng bà vẫn nhất_quyết sống một_mình dù không hề giấu khao_khát được gần con , gần cháu .


" Tôi không muốn bị coi là kẻ ăn_đậu_ở_nhờ , dù nó là con tôi " .


Khi các cháu của bà nói trước toà mong_muốn đưa hai bà về phụng_dưỡng , bà giả như không nghe , còn những người hàng_xóm đi theo tháp_tùng thì lắc_đầu ...


Các phiên_toà kết_thúc , những nhận_định , kết_luận nói cho mọi người biết bên nào thắng thua , bên nào phải thi_hành án .


Mỗi người mỗi tâm_trạng , nhưng những người chỉ đóng vai_trò dự_khán thì bị ám_ảnh mãi bởi những câu_hỏi của hội_đồng xét_xử mà không có câu trả_lời : " Hai mẹ_con ruột_thịt , đã từng mang_nặng_đẻ_đau , gắn_bó từng hột gạo , hạt muối , giờ trở_thành bên_nguyên , bên_bị thì phải suy_nghĩ như thế_nào ?


Toà_án không có quan_hệ gì , nhưng phải xử những vụ_việc này cũng thấy thật đau_lòng " .


Lần đầu_tiên tôi gặp các nạn_nhân bị nhiễm chất_độc da_cam ở VN là lúc tôi làm trưởng phân_xã Bangkok của một đài_truyền_hình Nhật .


Từ đó , trong 15 năm qua , bao_gồm cả hai năm thường_trú tại Hà_Nội , cùng với một_số bạn_bè , tôi thường_xuyên đến thăm các nạn_nhân bị nhiễm_độc để giúp_đỡ và khích_lệ họ .


Những mẩu chuyện quý mà tôi đã nghe từ các nạn_nhân đó sẽ được kể lại trong một quyển sách sắp phát_hành tại Nhật .


A_Lưới , Quảng_Trị , Thanh_Hoá , Phú_Thọ , Bến_Tre , Bình_Dương ... tôi đã đặt_chân tới những nơi này để thăm các nạn_nhân .


Tại Ninh_Bình , tôi đã nghe câu_chuyện cảm_động của những người lính là phụ_nữ thuộc đơn_vị 559 .


Ngoài_ra hội chúng_tôi ( Hội Nạn_nhân bị nhiễm chất_độc da_cam VN ) đã giúp_đỡ chi_phí phẫu_thuật cho các trẻ_em bị tàn_tật , trong đó có hai chị_em ở Hà_Tây chân bị quặp vào bên trong .


Tai tôi vẫn nghe rõ lời bi_thảm và đầy nước_mắt của nhiều nạn_nhân và gia_đình họ : " Chúng_tôi muốn nói_chuyện với nhau , nhưng con tôi hoàn_toàn không hiểu gì cả " .


" Tôi đi vắng chỉ khoảng 15 phút thôi mà hai con tôi đến gần ao và lên cơn động_kinh rồi ngã xuống nước " .


Cả hai anh_em tàn_tật và một người cháu ra cứu_giúp đều chết_đuối cả .


Gặp 100 người là 100 mẩu chuyện bi_thảm khác nhau .


Gửi bài viết cho Tuổi_Trẻ từ Sydney nhưng ông Kitamura là một người Nhật làm báo đã gần 40 năm ( Hãng truyền_hình Asahi ) .


Hai năm nay , từ năm 2002 ông đến Úc , như ông nói , vì muốn chọn một địa_điểm để sống khi về hưu , nhưng đó cũng là khoảng thời_gian ông tập_trung nghiên_cứu về hậu_quả của chất_độc da_cam trong chiến_tranh VN ở Trường ĐH Tây Sydney .


Ở đây ông đã gặp và phỏng_vấn nhiều lính Úc từng tham_gia chiến_tranh VN ( có 500 lính Úc đã chết , số tự_tử sau khi về nước cũng lên đến trên 1.000 người ) .


Sau đó một nhân_viên quân_đội Mỹ đã tiết_lộ rằng vào tháng 6-1945 , cuối Thế_chiến thứ 2 dưới thời tổng_thống Truman , quân_đội Mỹ chuẩn_bị sử_dụng thuốc diệt cỏ ở đồng_ruộng quanh sáu thành_phố lớn Nhật .


Tuy_nhiên kế_hoạch này không thực_hiện được vì Nhật đã đầu_hàng sớm .


Thế nhưng chính tổng_thống Truman đã ra_lệnh thả bom_nguyên_tử khủng_khiếp xuống hai thành_phố Hiroshima và Nagasaki .


16 năm sau sự_kiện đó , tức năm 1961 , tổng_thống Kennedy lúc bấy_giờ đã đưa ra một quyết_định sử_dụng vũ_khí hoá_học nói trên , thứ vũ_khí mà các chính_quyền Mỹ từ trước đến nay chưa dám làm .


Đối_với Nhật , Mỹ đã thả bom_nguyên_tử kiểu urani xuống Hiroshima và kiểu plutoni xuống Nagasaki ; còn đối_với VN , Mỹ đã rải 15 loại thuốc hoá_học với số_lượng 80 triệu lít , trong đó có gần 400 kg chất dioxin .


Tuy_nhiên tôi vẫn nghi_ngờ con_số mà ông Fokin phát_biểu cũng còn quá thấp so với con_số thực_tế .


Nhiều nạn_nhân chưa nhận được tiền bồi_thường , chưa nghe lời xin_lỗi của Mỹ mà chết_yểu với tâm_trạng oan_ức .


Thế mà các nạn_nhân chỉ sống một cuộc_sống quá ngắn_ngủi như thế .


Mỹ không chỉ hành_động vô_nhân_đạo mà còn là một tội_phạm chiến_tranh .


Tại Hiroshima và Nagasaki ở Nhật , những người sống_sót đã vượt qua đau_khổ và khó_khăn do hậu_quả của bom_nguyên_tử đang kế_tiếp nhau kể lại kinh_nghiệm khủng_khiếp do bom_nguyên_tử gây ra .


Nói một cách khác là cảm_nhận đau_khổ của nạn_nhân như_là đau_khổ của bản_thân mình mà đứng cùng vị_trí của người yếu .


Còn giáo_sư Nguyễn Trọng Nhân , phó_chủ_tịch Hội Nạn_nhân chất_độc da_cam VN , lại cho tôi biết một thành_ngữ VN là " Góp gió thành bão " .


Chính điều này sẽ dẫn đến thắng_lợi trong vụ_kiện của tập_thể các nạn_nhân .


Theo tôi , VN dù là nước nhỏ nhưng đã vượt qua cuộc chiến_tranh kéo_dài ác_liệt chưa từng có nên có sứ_mệnh to_lớn là cất lên tiếng_nói của tư_tưởng yêu_chuộng hoà_bình .


Chất_độc vô_cùng mạnh dioxin sẽ giảm phân_nửa mức độc theo thời_gian .


Chất hoá_học dần_dần mất đi , các nạn_nhân cũng chết dần .


Từ Hàn_Quốc , Mỹ , Nhật , Úc , Nga , họ đã gửi thư bày_tỏ sự ủng_hộ và phần đóng_góp của mình , dù nhỏ_bé .


Đó có_thể là một chữ_ký , một lời góp_ý , cũng có_thể là cả một cuộc đấu_tranh bền_bỉ như con ong hút mật mỗi ngày để " nói lên tiếng_nói đủ lớn " thức_tỉnh lương_tâm và trách_nhiệm .


Tuổi_Trẻ sẽ trích đăng ba trong số các thư_điện_tử gửi về hưởng_ứng lời kêu_gọi góp tay vì công_lý của Tuổi_Trẻ .


Tên ông là Nguyễn Ngọc Vinh ( ảnh ) , tiến_sĩ , thượng_tá công_an , đang công_tác tại Phân_viện khoa_học hình_sự Bộ Công_an ( tại TP. HCM ) .


Nhưng người_ta vẫn quen gọi ông là " tiến_sĩ cháy " bởi đơn_giản công_việc của ông gắn liền với các vụ cháy .


Tiến_sĩ Vinh được coi là " bác_sĩ " giỏi nhất của chuyên_khoa khám_nghiệm - giám_định cháy nổ hiện_nay - người chuyên tìm ra nguyên_nhân các vụ cháy lớn ở khu_vực phía Nam từ năm 1999 đến nay .


Trong điều_kiện công_an các tỉnh không có giám_định_viên về cháy nổ , cả khu_vực phía Nam chỉ có mỗi ông có nghề nên hầu_hết vụ cháy lớn người_ta đều thấy sự hiện_diện của ông .


Ông Nguyễn Ngọc Vinh sinh ra và lớn lên tại Hà_Nội .


Năm 18 tuổi , ông vào ngành công_an làm lính chữa cháy .


Nhờ có trình_độ văn_hoá lớp 10 , sau đó ông được đưa sang học ở Liên_Xô chuyên_ngành phòng cháy chữa cháy ( PCCC ) .


10 năm học ở Liên_Xô , ngoài mớ kiến_thức bách_khoa về cháy , nổ , ông đã mang về một đống sách .


Khi về nước , ông được bố_trí làm_việc tại Cục Phòng cháy chữa cháy , sau đó sang Viện Khoa_học hình_sự ( Bộ Công_an ) tại Hà_Nội .


Đến cuối năm 1998 , ông Vinh được điều vào phân_viện tại TP. HCM giám_định cháy nổ cho khu_vực phía Nam .


Tại đây , công_việc của ông trở_nên tất_bật khi cháy nổ xảy ra thường_xuyên , trong khi còn phải tham_gia công_tác giảng_dạy , nghiên_cứu .


Ông nói dù nhận_thức rất rõ sự độc_hại sau các đám cháy nhưng không_thể đứng ngoài nhìn vì yêu_cầu công_việc của ông là phải trực_tiếp mắt thấy , tay sờ , mũi ngửi .


Ông đến có khi mặc sắc_phục , có khi mặc thường_phục , không xua_đuổi người hiếu_kỳ , không tra_hỏi người trong cuộc , không can_ngăn phóng_viên báo_chí chụp hình ... , ông lầm_lũi đạp trên những đống đổ_nát .


Ở đó người_ta thấy ông đào_đào , bới_bới rồi nhặt cho vào bao những cọng dây đồng , mẩu than , mảnh vỡ ...


Tại hiện_trường một vụ nổ ở Đồng_Nai cách đây một năm , chúng_tôi thấy ông dùng quẹt ga làm các thí_nghiệm ngay tại chỗ để xác_định chất gây nổ .


Trước đó , chúng_tôi quen ông khi xảy ra vụ nổ tại Công_ty Long_Tre ( Tây_Ninh ) khi ông tách khỏi đám đông đi tìm một mảnh vỡ bị văng khỏi hiện_trường hơn 200 m .


Ông Vinh bộc_bạch : " Mình chỉ thật_sự vững_tin và tự_tin khi làm_việc từ sáu năm trở_lại đây sau khi tham_gia khám_nghiệm , giám_định hàng trăm vụ cháy , nổ .


Ở đó các kiến_thức học được mang ra áp_dụng .


Kiến_thức , kinh_nghiệm cho phép mình trong vòng hai , ba ngày là kết_luận nguyên_nhân cháy , nổ " .


Thử hình_dung với 4.000 m² nhà_xưởng bị cháy mà cơ_quan điều_tra cứ kẻ ô vuông để khám_nghiệm , điều_tra thì chắc đến tết mới xong !


Tiến_sĩ Vinh nhớ lại : " Với một nơi nhạy_cảm như thế khiến các cơ_quan chức_năng và dư_luận đặt ngay vấn_đề : đốt tài_liệu , mặc_dù vẫn có những dấu_hiệu nghi_vấn cháy do sự_cố về điện .


Sau khi được mời khám_nghiệm , giám_định vụ này , ông Vinh đã khoanh lại vùng cháy đầu_tiên xảy ra tại khu_vực để máy photocopy hiệu Ricoh_FT , bởi ở đây có những dấu_hiệu đặc_trưng mà chỉ những người có nghề mới tính_toán xác_định được .


Vấn_đề còn lại là cháy dây điện dẫn vào máy hay cháy từ bên trong máy .


Không bỏ_qua dấu_vết , vật_chứng nào , đặc_biệt là những hạt đồng còn lại - đặc_trưng cho hiện_tượng chạm chập điện , ông Vinh xác_định nơi xuất_phát cháy đầu_tiên tại bên trong máy - nơi lắp_đặt biến_thế nguồn và các bo_mạch điện_tử máy .


" Kết_luận vụ này , mình phải đối_đầu và chịu áp_lực không nhỏ của dư_luận khi có nhiều bài báo đã đặt ngược vấn_đề " - ông Vinh nói .


Chiều 29-10-2002 xảy ra vụ thảm_hoạ tại Trung_tâm Thương_mại quốc_tế ITC ( TP. HCM ) thì ngày 1-11-2002 , ông Vinh đưa ra kết_luận : " Vùng cháy đầu_tiên là khu_vực bên phải vũ_trường Blue , tốc_độ cháy lan khoảng 0,6 m / phút truyền theo phương nằm ngang , 1,2 m / phút theo phương thẳng_đứng , trong điều_kiện nhiệt_độ cao tốc_độ cháy tăng gấp 3 - 5 lần " .


Từ kết_luận giám_định này , cơ_quan điều_tra đã làm rõ vụ cháy rằng các thợ hàn đã bất_cẩn khi hàn sắt .


Vết ám khói , hạt đồng , hướng đổ công_trình ... , theo tiến_sĩ Vinh , là những dấu_hiệu ban_đầu để xác_định vùng cháy và nơi cháy đầu_tiên .


Người_ta nói rằng cháy là hết , nhưng với ông Vinh cháy vẫn còn .


Bởi đứng trước một vụ cháy , người giám_định phải tính_toán , xác_định được nhiệt_độ cháy , chất_cháy , nhiệt_độ nóng_chảy các vật_liệu , qui_luật cháy , hướng đổ công_trình , các chất sinh ra sau các phản_ứng ...


Do_vậy một kỹ_sư điện , một kỹ_sư hoá nếu làm công_tác khám_nghiệm , giám_định sẽ không đánh_giá hết một đám cháy .


Với tấm bằng tiến_sĩ trong tay , mang lon thượng_tá , nhưng hiện_nay chức_danh của ông chỉ là giám_định_viên cháy nổ , ông có thấy áy_náy ?


" Người ngoài khi nhìn vào những ai công_tác trong khối nội_chính , họ hay quan_tâm ông nọ , bà kia có chức_tước gì thì họ mới nể .


Nếu mấy năm qua mình cứ loay_hoay để có được chức phó , trưởng phòng gì đó thì nay mình đã là " người mù " .


Bởi giữ chức_vụ rồi tối_ngày cứ phải lo đi họp , viết báo_cáo , yêu_cầu báo_cáo , tiếp khách , tiễn khách ... mất hết thời_gian , lụt chuyên_môn .


Từ người không biết nghề , được học nghề , làm_việc rồi yêu nghề và quyết sống_chết với nghề đã cho mình nhiều bài học đáng chiêm_nghiệm .


Nhưng điều mình phấn_khởi nhất là đã góp phần giúp cơ_quan điều_tra tìm ra sự_thật các vụ cháy một_cách chính_xác và nhanh_nhất , giúp các chủ_nhân bị hoả_hoạn rút ngắn thời_gian bị làm khổ_chủ " .


Qua thực_tế , ông Vinh kết_luận gần 90% các vụ cháy do sự_cố về điện .


Cũng chính nguyên_nhân này , trong một đề_tài khoa_học mới đây , ông dự_báo tình_hình cháy tại khu_vực phía Nam sẽ rất thảm_hại sau năm bảy năm sau khi trang_thiết_bị , mà nhất_là dây_dẫn điện trong các nhà_xưởng , công_trình , chung_cư cao tầng " giở_chứng " , xuống_cấp do nhiều nguyên_nhân .


Điều nguy_hiểm nhất , theo ông Vinh , là tình_trạng chạy dây_điện , đặt táplô , công_tắc điện , bóng đèn điện quá nhiều bên trong nhà_xưởng , kho chứa hàng .


Ông Vinh kể : " Tháng 5-2003 , trước khi cải_tạo kho hàng của mình , anh T. - giám_đốc Công_ty TL ở TP. HCM - ra Đồng_Nai tham_quan kho chứa hàng của Công_ty TN vì cho rằng kho này được xây_dựng đúng chuẩn về phòng cháy chữa cháy .


Không ngờ sau sáu tháng tham_quan kho TN bị cháy .


Và chỉ chín tháng sau đó , kho của anh T. cũng cháy do chỉ một nguyên_nhân rất đơn_giản : sự_cố điện tại các bóng đèn treo lủng_lẳng trong kho " .


Có một người yêu nghề rồi quyết sống_chết với nghề quả cũng khó .


Nhiều người lo_ngại rằng sau năm năm nữa khi ông Vinh và vài đồng_nghiệp của ông ở Hà_Nội về hưu thì có mấy ai xứng tầm để kế_tục ?


Đổi những giọt nước_mắt lấy một nụ cười .


Vì công_lý , vượt qua mọi biên_giới , mỗi người đã cất lên tiếng_nói của mình .


Và hai trong nhiều ý_kiến vừa gửi tới Tuổi_Trẻ cũng là một khẳng_định cho sự tất_thắng của lẽ_phải - một lẽ_phải mạnh_mẽ ngay trong chính quá_trình đi đến thắng_lợi .


Diễn_đàn tạm khép lại , nhưng cuộc đấu_tranh cho những điều mình tin_tưởng thì chưa dừng lại ...


Tôi đã nhiều lần tới Bảo_tàng Chứng_tích chiến_tranh tại TP. HCM , và cứ mỗi lần tới gian trưng_bày hình_ảnh quân_đội Mỹ sử_dụng chất diệt cỏ trong chiến_tranh VN , tim tôi lại se_thắt .


Những đứa trẻ dị_dạng , không có chi , câm điếc , chúng được sinh ra và tiếp_tục được sinh ra từ những người không may sống dưới những cơn mưa da_cam .


Tôi đau_xót cho những bé trai , bé gái không tội_tình gì nhưng không_thể lớn lên thành những con_người bình_thường , chỉ vì từ trong phôi_thai chúng đã bị dị_dạng bởi cuộc thí_nghiệm dã_man của quân_phiệt Mỹ .


Không_chỉ thế , tôi còn cảm_nhận nỗi đau nhiều hơn khi hình_dung những khổ_tâm mà cha_mẹ các bé phải cam_chịu .


Bởi tôi cũng là một người cha và cảm_thấy thật kinh_khủng khi tưởng_tượng nỗi bất_hạnh đó ập xuống gia_đình mình ...


Khó mà giúp được gì cho nỗi buồn khổ đó .


Nhưng cần phải lên_án những ai sản_xuất , chuyên chở và sử_dụng loại vũ_khí khủng_khiếp này mà không hề sám_hối .


Với những người này , cũng_như với tôi , lời của nhà_thơ Xô_viết Konstatin Simonov : " Nỗi đau không phải của riêng ai " có_lẽ là một lời giải_thích chân_tình nhất .


Tôi nghe nói các bạn cũng đang có cuộc vận_động ký_tên vì công_lý , và bạn , bạn đã ký_tên chưa ?


Bởi những tội_ác trên thế_gian này đã sinh ra từ sự thờ_ơ .


Có_thể có ba kết_quả tích_cực ( CARLYLE A. THAYER - giáo_sư Đại_học New South Wales , Úc ) .


Tôi vẫn theo_dõi vấn_đề da_cam như một phần trong quan_hệ Việt - Mỹ .


Tôi cảm thấy VN cuối_cùng cũng đã biết " cách chơi " bằng việc đưa vụ_việc ra một toà_án Mỹ để đòi bồi_thường .


Cho tới nay vấn_đề vẫn còn là chuyện giữa hai chính_phủ , mà Chính_phủ Mỹ luôn lảng_tránh trách_nhiệm trực_tiếp trong việc sử_dụng chất diệt cỏ , dù trong thời_gian qua họ đã bị thuyết_phục bởi phía VN và tài_trợ cho những nghiên_cứu nhằm xác_lập mối liên_hệ khoa_học giữa tác_nhân da_cam ( chủ_yếu là dioxin ) với việc sinh dị_dạng .


Tới tháng 3-1992 , người Mỹ chỉ mới đồng_ý tài_trợ một chương_trình nghiên_cứu chung như thế với VN .


Tôi nghĩ rất tốt khi khoa_học đã xác_lập được chất dioxin có_thể gây ung_thư , bệnh bạch_cầu , các loại ung_thư , các khiếm_khuyết trong hệ miễn dịch , rối_loạn thần_kinh , tác_hại tới hệ sinh_sản , các loại bệnh chậm phát_triển tinh_thần , các loại bệnh về da .


Với vụ kiện của VN , có_thể có ba kết_quả tích_cực : 1 VN thắng kiện , được đền_bù . 2 Một thoả_thuận bên ngoài toà_án sẽ được dàn_xếp , đền_bù cho VN bởi các công_ty liên_quan . 3 Vấn_đề chất_độc da_cam sẽ được biết đến nhiều hơn ở Mỹ . .


Nhưng theo luật Mỹ , việc chi_trả này được thực_hiện khi mà các công_ty hoá_chất không phải gánh_chịu nghĩa_vụ pháp_lý ( liabitlity ) .


Do_đó Báo Tuổi_Trẻ cần làm sao để có càng nhiều nạn_nhân tham_gia đơn_kiện càng tốt và công_bố vụ_việc lên Internet .


Kết_quả điều_tra này được hiểu sẽ loại_bỏ kết_quả của hai cuộc điều_tra trước đây do Trường Y_khoa Wellington và một uỷ_ban do ( cựu ) Thủ_tướng Jenny Shipley lập ra năm 1999 nói chất_độc da_cam không gây tổn_hại sức_khoẻ .


Cuộc điều_tra đã được tiến_hành trong một năm với những chứng_cứ mới về sức_khoẻ và những lời chứng_thực đầy đau_đớn của các cựu_binh .


Bên cạnh đó , nhân_viên điều_tra cũng đã nghe các chứng_cứ mới từ phía quân_đội , cho biết : các tuyên_bố trước đây nói đã không xảy ra những đợt rải chất_độc da_cam ở khu_vực tỉnh Phước_Tuy cũ của VN ( nơi binh_lính Úc và New Zealand đóng quân ) là sai .


Trong số khoảng 3.200 lính New Zealand phục_vụ tại VN , khoảng 2.500 còn sống nhưng nhiều người mắc các chứng_bệnh như nứt đốt_sống , mù mắt ... , trong khi con_cháu bị hỏng chức_năng tim và phổi , vẹo cột_sống , viêm dạ_con , hen_suyễn , rối_loạn mạch_máu não ...


Chủ_tịch Hội Các cựu_binh New Zealand trong chiến_tranh VN Basil Nissen cho rằng cuộc điều_tra đã làm dịu đi nỗi đau của những cựu_binh khi lắng_nghe các câu_chuyện thật của họ .


Bồi_thường không phải là điều mà chúng_tôi tìm_kiếm .


Chúng_tôi chỉ muốn sự chứng_thực rằng nó ( chất_độc da_cam ) đã thật_sự ảnh_hưởng đến các binh_lính và gia_đình , và họ phải được chăm_sóc - ông Nissen nói .


Ông Ross Miller , chủ_tịch một quỹ trợ_giúp con_cái của các cựu_binh , nhận_xét rằng kết_quả điều_tra lần này sẽ " trút bỏ gánh nặng 35 năm nay đối_với những nạn_nhân chất_độc da_cam ở New Zealand " .


" Chúng_tôi cần một hồi kết cho câu_chuyện chỉ toàn đau_buồn này " - ông nói , và bày_tỏ hi_vọng " kết_quả cuộc điều_tra mới sẽ quẳng hai cuộc điều_tra trước vào sọt rác vì chúng chỉ toàn sự dối_trá ! " .


Ông Nguyễn Đức Quang - 80 tuổi , thương_binh ( TB ) chống Pháp , cán_bộ lão_thành cách_mạng ở xã Sơn_Trà , huyện Hương_Sơn ( Hà_Tĩnh ) - đã không chịu nổi cảnh " ngồi họp chung với những TB giả , nhất_là khi phải nghe những cha ấy lên bục phát_biểu " , nói : " Từ năm 1985 trở_về trước xã Sơn_Trà chỉ có sáu TB , thế_mà đến nay bỗng_dưng xuất_hiện tới 70 TB .


Đi đâu trong xóm xã cũng nghe dân bàn_tán chuyện TB giả " .


Trưa 28-9-2004 , chúng_tôi gõ_cửa vị TB giả đầu_tiên của xã Sơn_Trà là ông Lê Phụ .


Hình_như việc làm giả TB đã khiến tâm_tư ông không yên_ổn bấy_lâu nay nên khi nghe hỏi về chuyện TB , ông vội chối quanh một lúc rồi ấp_úng nói : " Tôi đi công_nhân Lâm_trường Hương_Sơn 18 năm .


Sau bị nứa đâm vào đầu_gối nên năm 1998 xin về .


Lúc đó xã đang có phong_trào làm TB , lại được mấy tay " cò " đến săn hỏi suốt ngày nên tôi chi 3 triệu đồng để có cái thẻ " .


Khi tôi hỏi ai là người làm_chứng cho anh , ông Quyền trả_lời : " Không nhớ ai xác_nhận .


Ông Quyền thú_thật thẻ TB có được là nhờ một người trong xã làm hộ .


Anh Lê Trần Hường - đảng_viên , đại_biểu HĐND xã Sơn_Trà - bức_xúc kể một chuyện thật như bịa : Ngày 25-7-1968 trong trận oanh_tạc của máy_bay Mỹ , một quả bom_bi nổ tại xóm Pheo làm chết 11 người , trong đó có ông Lê Văn Khuyên .


Không biết do đâu mà năm 1997 xã lại lập hồ_sơ giả cho rằng ông Khuyên đang chỉ_huy dân_quân lấp hố bom thì bị bom sát_hại .


Chuyện bị lộ từ năm 2000 : khi UBND xã Sơn_Trà làm lễ khánh_thành nhà bia liệt_sĩ , nhiều người dân ngỡ_ngàng khi thấy tên ông Khuyên khắc nét trên bảng_vàng danh_dự tại dòng số 93 giữa danh_sách các anh_hùng , liệt_sĩ ( ! ) .


Cũng tại Sơn_Trà , ông Văn Đình Tuyết , đương_chức bí_thư đảng_uỷ xã , có ba nấc tuổi khác nhau gồm 1950 , 1949 , 1944 .


Ông Tuyết phải khai_man tuổi để đủ năm làm Huy_chương Kháng_chiến chống Mỹ cứu nước hạng ba .


Không giấu_giếm , ông H. nói : " Muốn làm được huân_huy_chương ( HHC ) các đối_tượng phải khai tuổi lùi một giáp mới có đủ năm công_tác theo yêu_cầu của chỉ_thị 26 .


Nhưng khi làm hồ_sơ cán_bộ thì chính họ lại khai tiến trở_lại một giáp để đảm_bảo nhu_cầu trẻ_hoá cán_bộ " !


Ông H. còn cho biết cùng với ông Tuyết , các ông Nguyễn Đình Ngân - phó_chủ_tịch xã , Lê Văn Tân - phó bí_thư kiêm chủ_tịch HĐND xã , Nguyễn Nam Đường - xã_đội phó đều có hai , ba nấc tuổi khác nhau để chạy HHC .


Trẻ nhất trong số người chạy HHC giả là ông Nguyễn Đình Thân - xã đội_trưởng , sinh năm 1956 , đi bộ_đội năm 1978 nhưng cũng có cả Huân_chương và Huy_chương Kháng_chiến chống Mỹ hạng nhì .


Em ruột của ông Thân là Nguyễn Hữu Chỉnh ( nguyên phó_chủ_tịch xã ) sinh 1958 , đi bộ_đội năm 1978 nhưng trong nhà vẫn treo một Huy_chương chống Mỹ hạng ba ...


Chiều 29-9 tại văn_phòng đảng_uỷ xã , tôi trực_tiếp gặp ông Tuyết , ông Tân hỏi kỹ nguyên_nhân " ba nấc tuổi " của một loạt cán_bộ xã nhưng cả hai đều cam_đoan đó chỉ là tin_đồn nhảm .


Nhưng tại văn_phòng uỷ_ban xã , ông Thân đã không ngần_ngại thú_nhận : " Tôi sai và ân_hận vì việc mình đi chạy khen_thưởng .


Mới_đây phòng thi_đua khen_thưởng huyện đã về thu bảy HHC giả trong đó có ông Tuyết , ông Tân , ông Đường , ông Ngân ... " .


Riêng trường_hợp liệt_sĩ giả , ông Nguyễn Văn Hoá - chủ_tịch xã - giải_thích : " Nguyên_tắc khi Chủ_tịch nước ra quyết_định thu_hồi bằng Tổ_quốc ghi công đối_với trường_hợp liệt_sĩ giả thì cơ_sở mới được xoá tên người đó , nhưng do sức_ép của dư_luận nên chúng_tôi đã tạm_thời xoá tên ông Lê Văn Khuyên trong bảng_vàng danh_dự trước đài liệt_sĩ của xã " .


Rời đài liệt_sĩ xã Sơn_Trà , tôi về xã Đức_Hoà , huyện Đức_Thọ .


Tại xã này năm 2003 nạn cán_bộ xã đua nhau làm TB , HHC giả từng rộ lên nhức_nhối .


Tôi theo ông Chính trong vai người đi làm TB giả đến xã Xuân_Giang , thị_trấn huyện Nghi_Xuân gặp " trùm cò " Đ.T.K .


Ông Chính nói : " Tôi là TB đã có tỉ_lệ_phần_trăm rồi nên hai năm được phép giám_định lại một lần ... " .


Mới nghe đến đó tức_thì cò K. hướng_dẫn nên đặt_cọc ngay để nâng tỉ_lệ_phần_trăm lên .


" Bác trả 1_,_5 triệu đồng , tôi sẽ nâng 31% của bác lên 61% ngay_lập_tức " .


Với bài_tính 31% mỗi tháng được hưởng 192.000 đồng , 61% thì được gấp đôi , " vậy trong một năm bác sẽ khấu_hao số tiền bỏ ra , còn lại một đời hưởng lộc " , ông Chính đang lưỡng_lự thì K. yêu_cầu cởi hết quần_áo dài của ông ra để K. xem thử các vết_thương .


Bàn_tay y đặt lên lưng ông Chính dò_tìm .


Bỗng K. nói : " Đây rồi , chỉ cần một vết sẹo này là làm được TB ! " .


Nhưng khi các ngón tay K. dò tiếp và bắt_gặp trên đầu ông Chính một vết sẹo to phía trong có một miểng đạn nhô ra , y bỗng reo lên : " Đây mới thật là vết_thương vàng .


Nếu vào khám bác chỉ cần giả_vờ điên_điên khùng_khùng một lúc thì họ sẽ kết_luận bác bị tâm_thần phân_liệt , tôi sẽ nâng lên 81% ( diện TB được Nhà_nước chăm nuôi ) ngay " .


Ở Nghi_Xuân có ba " trùm cò " nhưng nổi_bật là cò K. , thứ đến là cò D. ở xóm Lam_Thuỷ , xã Xuân_Giang và cò T. ở xã Tiên_Điền .


Cò K. nguyên là đảng_viên , sau khi bị khai_trừ khỏi Đảng y đi làm thợ_nề rồi gia_nhập đường_dây làm TB giả .


Ba năm nay y " làm_ăn " phất lên thấy rõ .


Sau vài lần giám_định nắm được qui_luật ăn_tiền của một_số cán_bộ mất phẩm_chất , các cò bèn thiết_lập đường_dây làm giả TB với bài quảng_cáo : " Muốn giảm thuế nông_nghiệp ( trước đây TB nhẹ được giảm 30 - 50% , TB nặng được giảm 100% ) ; muốn con được giảm học_phí , tiền xây_dựng trường , thêm điểm ưu_tiên vào ĐH ... thì không có cách gì ngon_ăn bằng làm TB giả " .


Ông Chính cho biết năm 2000 giá làm mỗi suất TB giả khoảng 3_,_5 triệu đồng , nhưng đến tháng 9-2004 đã tăng vọt lên 11 triệu đồng / suất .


Nếu đồng_ý , khi vào khám các cò dặn tuỳ nơi cho phần_trăm nặng nhẹ mà chi tiền , ví_như khám tai mũi họng thì chi ít hơn khám phần xương .


Để có một tấm thẻ TB giả có khi các cò phải lặn_lội vào đơn_vị cũ tận trong các tỉnh miền Nam để mua hai loại giấy .


Một là giấy chứng_thương , hai là giấy quyết_định phục_viên .


Vì_thế mà ở huyện Nghi_Xuân có người từng là lính hải_quân bỗng chuyển thành TB bộ_binh ...


Chiều 30-9-2004 tại Phòng LĐ - TB & XH huyện Nghi_Xuân , ông Lê Nguyên Cường , phó phòng , bức_xúc nói : " Bây_giờ cò_mồi về làm công_khai dưới xã vì họ có đường_dây tinh_vi với nhiều vỏ bọc khác nhau .


Tôi đã báo công_an rồi nhưng cò vẫn ngang_nhiên hoạt_động , TB giả vẫn có thẻ " .


Theo ông Cường , huyện Nghi_Xuân vừa để lọt 142 trường_hợp dân_công hoả_tuyến làm TB giả vì họ lách qua cả hội_đồng xác_nhận người có công của xã , huyện và nhờ người khác ký , thế là xong .


Cũng theo ông Cường , thông_tư 27 ( ngày 3-11-1999 ) của Bộ LĐ - TB & XH cho_phép không chỉ TNXP mà tất_cả đối_tượng , chỉ cần có xác_nhận bị_thương của hai người và bản khai bị_thương là có_thể làm được TB nên các đối_tượng ( có người không đi bộ_đội , TNXP ) ồ_ạt đi làm TB .


Đây là lý_do trong 30 năm ( 1965 - 1995 ) cả huyện Nghi_Xuân chỉ có 900 TB , nhưng trong vòng chín năm ( 1995 - 2004 ) số TB của Nghi_Xuân tăng lên đến đáng ngờ - 1.459 TB các loại .


Từ lộ đi vỏ_lãi nửa tiếng đồng_hồ , qua mấy thửa ruộng sẽ vào đến một căn nhà gỗ giữa cánh đồng .


Đó là phòng_thí_nghiệm của anh Đỗ Quý Hạo ( huyện Hòn_Đất , Kiên_Giang ) .


Khắp các bức vách đều trang_trí hình_thù của những loại virus gây bệnh trên cây khoai_lang , dưa_hấu , lúa ... do chính anh vẽ lại qua kính_hiển_vi .


Riêng con bọ_hà được anh phóng to_đùng , phía dưới ghi những biện_pháp phòng_chống loài " hảo " khoai này .


Anh bảo cứ mỗi lần xem mẫu bệnh qua kính_hiển_vi phát_hiện loài virus nào lạ , anh vẽ và ghi_chép đầy_đủ rồi mang thẳng đến khoa nông_nghiệp Trường đại_học Cần_Thơ hay đón xe lên tuốt TP. HCM vào gặp phân_viện_trưởng Phân_viện Hoá_học các hợp_chất thiên_nhiên thuộc Viện Khoa_học công_nghệ VN , giáo_sư tiến_sĩ_khoa_học ( GSTSKH ) Nguyễn Công Hào , để " thọ_giáo " .


" Đâu có họ_hàng , quen_biết gì , năm đó thất mùa , tôi đi mua sách đọc rồi tìm cho ra tác_giả để hỏi " - anh Hạo cười .


Lần đầu anh lên Sài_Gòn , " xộc " thẳng vào viện anh bị chặn hỏi : " Anh ở đơn_vị nào đến liên_hệ công_tác ? " .


" Tôi là nông_dân dưới Kiên_Giang , lên đây muốn gặp GSTS Nguyễn Công Hào " .


Sự nhiệt_tình của anh khiến GSTS Hào cảm_kích không chỉ giúp anh tìm phương_pháp chữa_trị sâu_bệnh trên đồng_ruộng , mà từ đó anh còn trở_thành cộng_tác_viên của GSTS trong những lần áp_dụng phòng_trừ sâu_bệnh mới trong canh_tác .


" Cũng có nhiều nông_dân tìm đến tôi nhưng anh Hạo là người ham hiểu_biết , say_mê tìm_tòi và dám đưa những nghiên_cứu mới vào thực_hành trên đồng_ruộng ... " - GSTS khoa_học Nguyễn Công Hào tâm_đắc về " cộng_sự " của mình .


Điều mà Ba Hạo làm GSTS Hào cũng bất_ngờ là anh đã nghĩ cách kết_hợp biện_pháp sinh_học và thủ_công để diệt bọ_hà .


Thay_vì đặt bẫy pheromon cho bọ_hà đực chui vào rồi chết để con cái không sinh_sản được nữa , anh " bày trò " cầm pheromon ( được tẩm trong nút nhựa ) đi dạo trên đám ruộng mỗi buổi chiều để bọ_hà đực ngửi mùi chui lên khỏi mặt_đất tụ lại , một mặt dùng tay giết , một mặt đánh_dấu để thuê người đào lấy khoai bị xâm_hại , triệt_tiêu ổ bệnh , không cần dùng đến thuốc hay hoá_chất .


Cũng như_thế , anh " không giống ai " ở chỗ chẳng bao_giờ bón phân bằng cách đổ tất phân NPK xuống ruộng mà " đất và cây cũng như mình , cần gì thì bổ_sung đó chứ ăn nhiều một thứ cũng sinh_bệnh thôi " - anh ví_von .


Không phải đơn_giản mà một nông_dân trình_độ lớp 7 như anh có_thể nói vanh_vách về các công_thức_hoá_học cũng như tên khoa_học những virus gây bệnh cho cây .


Đó là kết_quả chuỗi ngày anh tầm_sư_học_đạo tại các trường ĐH , các viện .


Năm 2000 anh còn bạo_phổi lên Trường ĐH Nông_lâm TP. HCM làm đơn xin làm sinh_viên dự_thính một lớp chuyên_ngành .


" Nhà_trường chưa trả_lời , thấy lâu tôi cứ vào học hết khoá ba tháng .


Về cây_trồng thì cũng biết thực_tế nhiều rồi , chỉ chưa học lý_thuyết thôi " - anh nói .


Hồi trước mỗi lần lấy mẫu bệnh phải mang đến các trường ĐH phân_tích , quả_là bất_tiện với anh .


Thế_là anh nhờ các thầy hướng_dẫn cách " đọc " bệnh của cây qua kính_hiển_vi .


Năm 2002 anh bỏ hơn chục triệu đồng lên Sài_Gòn mang về chiếc kính_hiển_vi , một_số lọ hoá_chất ... để nghiên_cứu côn_trùng và bệnh cây .


" Phòng_mạch " chữa bệnh cho cây ra_đời từ đấy .


Hễ thấy hiện_tượng lạ , anh đem mẫu vào xem qua kính_hiển_vi , ghi_chép và theo_dõi để hỏi thêm các nhà khoa_học .


Nông_dân xung_quanh gặp việc bất_thường trên đồng_ruộng là ới " bác_sĩ " Hạo đến bắt_mạch cho cây ngay ...


Cũng từ phòng_thí_nghiệm này , Ba Hạo đã tự chế loại phân_bón lá và sử_dụng chế_phẩm EM ( Effective_Microrganism_SM ) để chống bệnh thối mầm khoai_lang sau thu_hoạch .


" Hai_Lúa " thời hiện_đại có khác : Ba Hạo tậu vi_tính về thuê người dạy và thường tối nào cũng ngồi lướt web .


Được mời giới_thiệu sản_phẩm khoai tại hội_thảo " Singapore trade & investment mission to VN " tổ_chức tại khách_sạn Sheraton ( TP. HCM ) ngày 28-9-2004 , anh xúc_động : " Hồi mình còn nhỏ nhà cũng trồng khoai_lang , đến mùa luộc chín đem ra gốc đa đầu làng bán , nhiều hôm ế cả nhà được một bữa no khoai .


Nhà mình nghèo , cây bút chấm mực mòn tới_nỗi cào rách cả giấy mà chẳng dám hé môi xin tiền mua .


Hết lớp 7 trường làng , bố_mẹ mình chắc_mẩm " nó chẳng hơn gì tôi với ông " .


Cả nhà đi kinh_tế mới vào tận Kiên_Giang tưởng khá_giả hơn , nào_ngờ cũng gắn đời với khoai lúa .


Trời thương mấy mùa sau trúng đậm , có tiền để mua thêm đất .


Diện_tích tăng lên , sản_lượng khoai hằng năm mình thu về cả ngàn tấn .


Chắc mình phải làm website cho khoai_lang của mình , chẳng_hạn : khoailangbahao.com.vn để tiếp_thị đến khách_hàng nước_ngoài nữa chứ " .


Điều_khiển chiếc vỏ lãi dọc tuyến kênh 11 ( ấp Hiệp_Lợi , xã Mỹ_Hiệp_Sơn ) khoảng vài cây_số , anh chỉ tay ra đám điên_điển cao lút đầu người nói : " Vụ lúa này tôi bỏ để trồng điên_điển cải_tạo đất .


Hồi mới sạ xuống , bà_con xung_quanh xì_xầm không biết ông Ba Hạo còn bày trò gì nữa đây .


Điên_điển hồi giờ cứ mùa nước là tự lên ai cần trồng , vậy_mà tôi bỏ gần 5 triệu để mua giống , thuê nhân_công trồng 5 ha .


Rễ cây điên_điển có nốt sần cố_định đạm , còn thân cây là nguồn phân_xanh rất tốt cho đất .


Khai_thác lâu năm đất cũng bạc_màu nên phải bồi_bổ cho nó " .


Dân trong vùng Mỹ_Hiệp_Sơn trồng loại khoai Nhật cho năng_suất cao cũng do anh đem về trồng thí_nghiệm đầu_tiên trên ruộng nhà ...


Mỗi năm từ những ruộng khoai , lúa , dưa mang về cho gia_đình anh số tiền hơn nửa tỉ đồng .