Theo kế_hoạch , vụ đông_xuân 2004-2005 anh sẽ đầu_tư gần 400 triệu đồng vào cả ba loại lúa , khoai , dưa_hấu trên diện_tích đất 26 ha và nắm chắc cũng lời được trên 300 triệu đồng .


" Hơn người_ta không chỉ ở năng_suất mà tôi bán cũng được_giá hơn " - anh nói .


Chuẩn_bị vụ mùa hay đến ngày thu_hoạch , Ba Hạo lại cắp samsonite đi khắp các vùng cung_cấp nguyên_liệu khoai và dưa_hấu để " biết mà làm , không để đụng hàng dội chợ " .


Nhờ nắm chắc giá_cả thị_trường , mùa khoai vừa thu_hoạch , lái_buôn gọi Ba Hạo " nhoi " ( nhiều ) cả lên và tự định_giá 1.300 đồng / kg .


Năm nay đầu trên xóm dưới lắc_đầu ngao_ngán bỏ luôn vụ dưa_hấu .


Người_ta bảo Ba Hạo gan lớn mới dám trồng dưa_hấu vụ này bởi mùa dưa rồi dân Mỹ_Hiệp_Sơn khóc dở sống dở với bệnh " đầu lân " .


" Nhờ mình phòng_bệnh từ đầu chứ khi nhiễm virus chỉ có trời cứu " - anh tự_tin cho biết .


Không_những tự_tin thuê đất trồng thêm dưa_hấu mà anh còn đang tính lên TP. HCM mua máy_bộ_đàm và ống_nhòm về điều_khiển nhân_công .


Có ống_nhòm sẽ xem được nhân_công thao_tác đúng hay sai " .


Ba Hạo hết làm chuyện lạ này lại đến chuyện lạ khác .


Dây khoai anh không cho leo dài mà khoảng hai , ba gang tay là cho người ngắt đọt để cây lấy sức nuôi củ .


Anh bảo : " Dày lá , to thân ít củ chứ được gì " .


Bình_quân năng_suất 40 tấn khoai / ha đang được anh phấn_đấu đưa lên 50 tấn / ha bằng bí_quyết trồng khoai sạch của mình trong vụ này .


Và anh đang mơ về chuyện đăng_ký với các thương_lái , những nhà xuất_khẩu để cung_cấp khoai sạch mang thương_hiệu " khoai_lang Ba Hạo " cho thị_trường .


Trên chuyến phà Cát_Lái từ TP. HCM băng qua Nhơn_Trạch ( Đồng_Nai ) chúng_tôi thấy hầu_hết các xe từ lớn đến nhỏ đều mang biển_số TP. HCM , Đồng_Nai và Bà_Rịa - Vũng_Tàu .


Suốt hơn 15 phút trên phà , hai người đàn_ông trung_niên ngồi trên chiếc xe biển_số 60 trước mặt chúng_tôi chỉ bàn_luận về mỗi chuyện ... bán đất .


Phà cập bến , một người kết_thúc câu_chuyện một_cách tiếc_rẻ : " Biết vậy mấy tháng trước đừng bán vội " ...


Một nhân_viên làm_việc trên phà nói : " Suốt mấy tháng nay dân từ TP. HCM ùn_ùn kéo qua Nhơn_Trạch mua đất , dân " bên đó " cũng đang " sốt " lên vì đất " .


Đi trên con đường 25A nối qua đường 25B huyết_mạch của Nhơn_Trạch bây_giờ ấn_tượng nhất với người qua_lại vẫn là những hàng cọc dài hun_hút giăng trắng khắp ruộng_vườn .


Có_lẽ để dễ nhìn dễ thấy và dễ hình_dung từng miếng đất đã được phân lô trong một rừng cây_cối um_tùm và những cánh đồng đang trồng đầy khoai_mì đang tuổi lớn nên cây cọc nào cũng cao đến cả 1,5 m và sơn trắng .


Từ những cây cọc này , những miếng đất đủ hình_thù được định_hình , được rao bán và sang_tay qua_lại liên_tục .


Cùng với những hàng cọc , dọc hai bên đường cũng đầy những bảng quảng_cáo " bán đất " , từ vẽ tay nguệch_ngoạc duy_nhất một dòng " đất bán " cho đến những bảng_hiệu được kẻ sơn bài_bản , rao bán chi_tiết giá từng công đất : 100 triệu đồng / công ; 90 triệu đồng / công ; 80 triệu đồng / công ...


Chúng_tôi đang còn dạo xem những bảng quảng_cáo giá đất ở ấp Bến_Đình , xã Phú_Đông , thì một thanh_niên trẻ chạy chiếc Honda 79 từ trong một quán cà_phê bên đường ngay_lập_tức đuổi theo : " Anh_chị tìm mua đất phải không ? Mua nền hay thổ ? Anh_chị ghé vô đây , đất gì cũng có ... " .


Cùng với phong_trào bán đất , một đội_ngũ " cò " phong_phú cũng hình_thành , nhiều người dân Nhơn_Trạch cũng vì_vậy mà đổi nghề , rủ nhau làm " cò " .


Hầu_hết các " cò " ở đây đều làm_việc tại gia , trong các quán cà_phê , các quán_cóc ven đường hoặc dưới bóng_mát của những lô cao_su ...


Nhơn_Trạch nằm ở trung_tâm của ba cực phát_triển vùng kinh_tế trọng_điểm phía Nam ( TP. HCM - Đồng_Nai - Vũng_Tàu ) , gần các cảng lớn , các tuyến giao_thông quan_trọng .


Phía bắc giáp với TP Biên_Hoà , phía đông giáp huyện Long_Thành , phía nam giáp với Cần_Giờ và phía tây là quận 9 ( TP. HCM ) .


Tính đến nay , trên địa_bàn huyện Nhơn_Trạch đã có bảy KCN và một cụm tiểu thủ_công_nghiệp được qui_hoạch với tổng diện_tích 3.600 ha .


Toàn_bộ các KCN đã được tỉnh giao hết cho các nhà đầu_tư và các công_ty phát_triển kinh_doanh hạ_tầng .


Cho đến tháng 9-2004 tại đây đã thu_hút được 149 dự_án đầu_tư trong và ngoài nước , với tổng vốn đăng_kí lên tới 2.523 triệu USD .


Cùng khu_vực phát_triển các KCN , một dải đất rộng_lớn từ trung_tâm huyện đổ về xã Phước_An , đi qua các xã Phú_Hội , Long_Tân , Vĩnh_Thanh , Đại_Phước , Phú_Đông , Phú_Hữu ... đã được qui_hoạch dành cho các khu dân_cư và dự_án nhà_ở , trong đó có không ít các dự_án xây_dựng chung_cư , nhà liên_kế , các khu biệt_thự ...


Chỉ thấy bóng_dáng những chiếc xe_máy hoặc xế hộp biển_số TP. HCM chạy rề_rà nhìn quanh là ngay_lập_tức các cò túa ra mời_gọi .


Mấy lần xuống Nhơn_Trạch , lần nào chúng_tôi cũng được các " cò " hoặc " tay_chân " các " cò " chạy theo " chào_hàng " .


Thậm_chí có cả những " cò " tự nhận mình chỉ " đánh_du_kích " ( tức nghề tay_trái ) như " cò " Mười H. chuyên " vịt quay - heo quay - gà quay " , tranh_thủ những lúc đi giao hàng hoặc rảnh_rỗi chạy tà_tà trên đường gặp khách nào thì giới_thiệu khách đó cho các chủ đất ...


Trong một quán cà_phê " cò " T.V. giới_thiệu chúng_tôi một loạt mấy miếng đất có_thể " để_dành " hoặc làm nhà_xưởng rồi dắt đi đến từng nơi " xem mặt_mũi " .


Miếng đất " đẹp " nằm trên một nhánh đường 25B chiều dài trên 40 m được trao 27 triệu đồng / m tới .


Miếng đất " giá tương_đối " 1,6 công nằm hun_hút trong một cánh đồng đầy gai được ông chủ đất cùng đi rao giá 220 triệu đồng .


Cò T.V. bảo : " Nhìn thấy vậy nhưng ở đây miếng nào cũng được bán đi bán lại đến 4 - 5 lần " , và tiếp_tục dắt chúng_tôi xem một miếng khác 2,2 công ở xã Vĩnh_Thanh giá 320 triệu đồng .


Theo " cò " , mua đất ở đây là an_tâm nhất vì nằm lọt_lòng trong khu dân_cư , chỉ cần đổi " thổ " ...


Theo một " cò " khác , hầu_hết những bảng quảng_cáo đất giá 80 - 100 triệu đồng / công rao đầy ngoài đường 25B là chỉ nhằm " dụ " khách bởi thực_chất hiếm có giá này , có chăng nữa là đất nằm sâu trong rẫy , " đi mỏi giò " cũng không thấy mặt " hẻm " .


Theo đó , hầu_hết giá đất dọc theo đường 25B , ở cả những khu vắng_vẻ nhất hiện giá cũng đã leo đến khoảng 35 - 40 triệu đồng / m tới , ( sâu 50 m , 70 m , 90 m tuỳ theo đất ... ) và hiện_tại gần_như tất_cả đều có chủ , thậm_chí nhiều miếng đã được sang_tay cả tá người .


Trên đường số 2 , đất có_vẻ không " sốt " như trên đường 25B nhưng mấy công đất mà cò Mười H. giới_thiệu cũng đã có giá đến 7 cây vàng 1 m tới và 190 triệu đồng / công .


Trong khi đó , ở xã Long_Tân , nơi sẽ là cầu_nối của chiếc cầu từ quận 9 qua Nhơn_Trạch , giá của những mảnh ruộng và vườn hiện đã vượt xa con_số 400 triệu đồng / công .


Dọc theo trục lộ chính khu_vực này các loại đất thổ , nền cũng đã được rao với giá 9 - 10 cây vàng 1 m tới , trong khi đất chỉ có chiều dài trung_bình 30 - 40 m ...


Anh_chàng dắt mối tâm_sự : " Ngày nào em cũng dắt khách đi coi đất đến mỏi chân , nhìn họ bán đất lời thấy đã lắm .


Nhiều người sang qua sang lại mà lời cả tỉ " ...


Theo các " cò " , chuyện người dân các xã Phú_Hữu , Đại_Phước , Phú_Đông , Phú_Thạnh , Vĩnh_Thanh ... ùn_ùn bán đất đã là chuyện " cũ như Trái_đất " và chuyện đất_đai ở Nhơn_Trạch đang trở_thành món hàng béo_bở với giá lời từng miếng tính ra hàng trăm triệu đến hàng tỉ đồng là chuyện thường_ngày , không còn ai buồn kể .


" Cò " T.V. còn cho biết có một khách_hàng của mình ở TP. HCM hiện đang sở_hữu đến hơn cả 150 ha đất tại Nhơn_Trạch , chưa kể cả 23 ha đất khác tại quận 2 ( ! ) .


Từ bến phà Cát_Lái , trên khu_vực xã Phú_Hữu dọc theo trục lộ 25A , theo phong_trào bán đất , cũng chưa bao_giờ người_ta thấy nhiều nhà mới mọc lên như_vậy .


Những căn nhà_cấp_4 mới_toanh đủ màu_sắc đang xô ra bám lấy mặt đường với một " công_thức chung " không cần đến kiến_trúc_sư mà bất_cứ một người dân nào vốn sợ_hãi căn_bệnh " đô_thị_hoá " mới nhìn thấy cũng phải hoảng_hồn .


Một cán_bộ xã cho biết có tiền bán đất , nhiều gia_đình có điều_kiện xây_dựng lại nhà_cửa , mua_sắm các tiện_ích ... , nhưng cũng có nhiều gia_đình lại tìm mua những miếng đất phân lô sát mặt đường vì cho rằng như_vậy nhà_cửa sẽ " có_giá " hơn và tiện cho việc kinh_doanh mua_bán ...


Còn về thiết_kế , kiến_trúc ... thì cấp xã chịu_thua !


Điều đáng nói ngay trên trục lộ 25B ở khu_vực xã Phú_Thạnh đã được qui_hoạch làm khu dân_cư mới cũng xuất_hiện hàng trăm căn nhà_ống mới xây tương_tự nằm san_sát chồm ra mặt đường .


Theo một quan_chức ở huyện , khu_vực này vốn đã được qui_hoạch loại nhà liên_kế , một trệt hai lầu nhưng quyền sở_hữu đất lại thuộc bên quân_đội và đất đã được cấp cho cán_bộ chiến_sĩ trực_thuộc .


Trên thực_tế , theo ông Võ Thanh Thái , trưởng Phòng Tài_nguyên - môi_trường huyện Nhơn_Trạch , đã có 170 hồ_sơ đã được phân lô trên diện_tích khoảng trên 30.000 m² đất và " ai có nhiều tiền thì xây nhiều , ai ít tiền thì xây ít " .


Cũng theo ông , đã có nhiều ý_kiến về kiến_trúc hiện_hữu của khu_vực mới xây theo trục lộ 25B này nhưng do tỉnh đã chấp_thuận thì huyện xem như chấp_hành ! .


Ngoài " phong_trào " bám lấy mặt đường , theo chúng_tôi , nhiều người dân cũng đang " cố_gắng " tìm cách " săn " đất gần các khu dự_án với hi_vọng một khoản lời đất " mặt_tiền " trong tương_lai hoặc hi_vọng vào một khoản đền_bù giải_toả béo_bở ( ? ) .


Khi nghe tin các cơ_quan chức_năng đang khảo_sát hướng tuyến để tìm đường nối từ đường 25B lên đến đầu cầu phía Nhơn_Trạch , ngay_lập_tức họ đổ_xô tới khu_vực này .


Ông Thái nhắc lại : trong chuyến về thăm và làm_việc với lãnh_đạo huyện cách đây hơn một năm rưỡi , Tổng_bí_thư Nông Đức Mạnh cũng đã lưu_ý phải hết_sức quan_tâm đến việc qui_hoạch tổng_thể .


Không_thể nhìn gần mà phải gắn việc qui_hoạch phát_triển Nhơn_Trạch với TP. HCM và các thành_phố lân_cận trong vùng kinh_tế trọng_điểm phía Nam .


Từ qui_hoạch này , các qui_hoạch khác về môi_trường , cảnh_quan , kiến_trúc nhà_ở , giao_thông thuỷ bộ , các cơ_sở_hạ_tầng khác sẽ được tính_toán sao cho đảm_bảo yêu_cầu phát_triển ổn_định hàng trăm năm sau , chứ không để cho vài chục năm trước_mắt , sau đó lại nhanh_chóng quá_tải , phải phá đi làm lại ...


Thế nhưng cũng theo ông Thái , đến bao_giờ Nhơn_Trạch sẽ trở_thành thành_phố thì chưa ai biết .


Một chiếc xe_hơi bóng_lộn trườn qua trườn lại con đường nhỏ vào xã Minh_Khai ( huyện Từ_Liêm , Hà_Nội ) rồi quặt thẳng vào cổng trung_tâm .


Bước từ trên xe xuống là mấy người sang_trọng .


Họ khảo_sát từ giường nằm , bếp ăn đến trình_độ y_tá .


Đứng bàn_bạc một lúc họ mới quay về phòng giám_đốc .


Một hợp_đồng được ký_kết , giá_trị một năm lên tới cả ngàn USD .


Hôm sau , một cụ bà tóc bạc trắng , da_mồi được chở đến .


Hôm sau nữa , mỗi ngày ba , bốn chiếc xe_hơi đến thăm bà cụ .


Đó là những người con lo báo_hiếu cho cha_mẹ theo cách mới ...


Nhiều người gọi đây là công_ty báo_hiếu thuê , ông Ngọc không đồng_ý mà nhẹ_nhàng hơn , bảo là " báo_hiếu thay " , vì không phải ai cũng dám đầu_tư để gửi cha_mẹ vào chỗ ông để các cụ được chăm_sóc một_cách tốt nhất ...


Theo lời ông Ngọc , tôi tìm đến khu của những cụ_già còn minh_mẫn .


Nói không sai thì trung_tâm của ông đang là " nơi giải_quyết cho nhiều nghịch_lý " .


Có ông cụ vào đây chỉ vì cứ nói_chuyện với anh con_trai là bực , không_thể thống_nhất với nhau dù chỉ một ý .


Khổ_nỗi , khi anh con_trai nín_nhịn để tránh xung_đột , ông cũng bực vì tự nói , tự nghe và cảm thấy vô_duyên .


Cụ ông tên T. thì lại có nỗi khổ cậu con út bị nghiện .


Tiền các con_gái gửi về cho ông bao_nhiêu bị con út " trấn " hết .


Cụ kể : " Nó còn trói , đánh tôi để lấy tiền " .


Đến_nỗi nay đã thành phản_xạ , cứ ai cầm vào khuỷu tay cụ là cụ thẳng_tay ... đấm vào mặt .


Đi ngủ cụ T. cũng luôn có cái chày bên cạnh .


Gửi cụ vào trung_tâm nuôi_dưỡng của nhà_nước không yên_tâm , nên khi biết có dịch_vụ chăm_sóc người già , cụ T. ngay_lập_tức được con_cái chuyển đi , thoát khỏi cái chày và nỗi lo bị trấn_lột .


Ở trung_tâm này các cụ nhà chẳng thiếu thứ gì nhưng " ngặt nỗi con có chức_vụ cao , đi suốt , thuê người giúp_việc thì bị ngược_đãi " , cụ V. - mẹ một thứ_trưởng - nói vậy .


Một Việt_kiều Canada cũng chia_sẻ với tôi lý_do ông đưa mẹ vào trung_tâm : " Nếu điều_kiện chăm_sóc ở nhà không tốt mà cứ giữ cụ lại thì chỉ làm khổ cụ thôi .


Phải cân_nhắc đến lợi_ích cho người già trước_hết nên tôi đã gửi mẹ vào đây ... " .


Chúng_tôi bước vào Trung_tâm chăm_sóc người cao_tuổi của giám_đốc Nguyễn Tuấn Ngọc mà như lạc vào một vùng đồi núi .


Vắng_lặng , bốn bên bạt_ngàn là cây , toàn bưởi , nhãn ... của vườn quả Từ_Liêm .


Hai dãy nhà song_song nhau đang được lát nền .


Sâu vào trong , dãy bên trái là khu chăm_sóc những cụ đã lẫn .


Cũng có những cụ bà vật_vã , suốt ngày chỉ chực xé quần_áo hay có ông luôn mồm chửi bậy .


Reng ... Tiếng chuông kêu , " phòng VIP của cụ Xuân đang cần phục_vụ " ; reng , " cụ B. đang gọi " .


Cả khu nhà mới xây có rất nhiều phòng , mỗi phòng rộng khoảng 25 m² , được thiết_kế thuận_lợi cho người già .


Gần 3 tỉ đồng đã được đổ vào để cho ra một dịch_vụ khá hoàn_thiện .


Tất_cả đều được vui_vẻ đáp_ứng vì để được vào đây thì phải trả tiền , có_khi đến hơn 3 triệu đồng / tháng .


Qua khu hội_trường , cũng là phòng ăn chung , dãy phía bên phải được xây cách một khoảng sân chính là khu VIP của " công_ty báo_hiếu thay " .


Đến phòng số 7 của bà Xuân , hơn 80 tuổi , nhà ở phố Hàng_Bạc , " đã chuyển khẩu " vào trung_tâm được gần ba năm , một không_gian khép_kín hiện ra trước_mắt .


Trong căn phòng của cụ , trong là bộ xalông da , trên kệ là chiếc tivi , bên cạnh là tủ_lạnh và trên cao , chiếc điều_hoà_nhiệt_độ làm cho da cụ hồng_hào ngay trong những ngày trời heo_may lạnh .


Đấy là phòng giá cao nhất : 3,_5 triệu / tháng .


Không phải ngẫu_nhiên người con Việt_kiều Mỹ của cụ chấp_nhận mức giá cao bằng tiền thuê khách_sạn hạng sang để đưa mẹ vào trung_tâm .


Tuỳ vào khả_năng chi_tiêu , các cụ sẽ được hưởng các mức_độ phục_vụ tương_ứng .


Với phòng bốn người , ông Chữ - một đại_tá quân_đội về hưu bị bệnh alzheimer - trả 850.000 đ / tháng là đã yên_tâm sống khá " vương_giả " .


Cụ D. hơi yếu , thích có người bầu_bạn đêm_ngày , mỗi tháng đóng 1_,_2 triệu , chế_độ ăn như nhau , chỉ có_điều sẽ ở cùng phòng với ba người khác .


Nếu chỉ muốn ở phòng hai người , " trung_tâm báo_hiếu " cũng sẵn_sàng phục_vụ nhưng với mức phí 1,6 đến trên 2 triệu đồng / tháng .


Có_vẻ đắt nhưng hỏi ra một người con vào thăm mẹ nói thật với tôi : " vẫn kinh_tế chán " .


Bình_thường , tiền chăm_sóc cụ góp theo đầu người .


Nhưng cụ bệnh quá , tiền chăm_sóc , đi viện tính ra mỗi tháng cũng mất 3 - 4 triệu , lại rất mệt_mỏi nên các con đưa cụ vào đây , ở chế_độ vip , mất có 3 triệu / tháng , vẫn rẻ mà cụ lại bớt phải di_chuyển nhiều ...


Cụ M. , cụ H. ở phòng vip móm_mém khoe : Tết năm trước về mấy ngày tôi lại phải vào đây ngay , ăn , ngủ , tắm_táp có người giúp quen rồi , về nhà không chịu được ! ... " .


Nhiều người đến nay chép_miệng " làm ba năm mà thằng Ngọc mua được ôtô cả tỉ bạc , nó cướp của các cụ hay_sao ấy " nhưng anh Ngọc chỉ cười : " Làm_gì lãi lớn đến thế .


Đấy là món quà của một Việt_kiều Mỹ tặng tôi vì khi thăm lại mẹ , thấy bà khoẻ ra và rất vui_vẻ " .


Có_lẽ không ai nhanh_nhạy và cũng liều bằng ông Ngọc .


Cách đây ba năm , từ ý_tưởng của thầy mình là GS. Ngô Hy , anh đã quyết bỏ dở_chừng công_việc trợ_lý giám_đốc ở bệnh_viện Thanh_Nhàn , vay mấy tỉ để mở trung_tâm nuôi_dưỡng người cao_tuổi .


" Đây là lĩnh_vực cần đầu_tư lớn , thu_hồi vốn lại chậm " .


Kinh_nghiệm của ông giám_đốc này cho thấy không phải các cụ_già không có tiền .


Cả đời tích_góp , chẳng_qua các cụ không còn đủ sức_lực để thoát ra khỏi vòng tay của con_cháu thôi .


Các cụ ở đây có con là bộ_trưởng , thứ_trưởng , giám_đốc rất nhiều " .


Trong khi con_cái bận tối_mắt_tối_mũi , người già phải cô_độc , tự chống_chọi với bệnh_tật thì vào một khu nghỉ_dưỡng trả tiền để có quyền yêu_cầu được phục_vụ , được sống và chăm_sóc sức_khoẻ , thi_thoảng về chơi với con_cháu ... là một lối sống mới rất tốt cho họ .


Ông Ngọc bảo vấn_đề chỉ còn là dư_luận và điều_kiện từng gia_đình thôi .


Vì dịch_vụ tiện_ích này , đã có hai vợ_chồng già bàn_bạc rồi bán nhà vào trung_tâm của ông Ngọc ở .


Cụ Y. không con_cái , anh con_nuôi luôn mồm đòi bán nhà .


Cụ chia tài_sản với con , gom được hơn 50 triệu giao cho giám_đốc Ngọc " .


Nếu tôi mất sớm , tiền thừa tôi hiến cho trung_tâm , ngược_lại các anh phải nuôi tôi đến trọn đời " .


Công_ty đồng_ý , cụ mãn_nguyện , yên_tâm sống ở đây suốt quãng đời còn lại .


Có_lẽ nếu cứ như đà này đúng là quan_niệm cũ sẽ phải thay_đổi : không phải những người vào trung_tâm dưỡng_lão đều bị con_cái ruồng_bỏ mà ngược_lại , chỉ có những đứa con thật có lòng mới có_thể đưa cha_mẹ vào dưỡng_lão .


36 năm trôi qua , từ ngôi nhà này hàng chục chàng trai cô gái Jơ_Rai trở_về làng cũ sau khi được vợ_chồng cụ Nguyễn Công nuôi_dưỡng từ tấm_bé đến lúc trưởng_thành .


Dân_làng gọi ông là Ama ( cha ) Công - như một thành_viên của cộng_đồng Jơ_Rai thực_thụ ...


" Hồi ấy đây là vùng giao_tranh ác_liệt - ông kể - ngày nào cũng có người chết vì bom_đạn .


Cứ thấy trẻ_con mồ_côi là tui dẫn về nuôi .


Không nhớ chính_xác bao_nhiêu đứa nhưng nhiều lắm , mấy chục năm rồi còn gì .


Những đứa lớn chỉ ở với tui vài_ba năm rồi về làng để bắt chồng , bắt vợ .


Còn những đứa nhỏ quá thì mình nuôi lâu hơn , có đứa ở với mình 15 - 20 năm .


Hiện_giờ , vợ_chồng tui vẫn còn nuôi ba đứa là Rơ Châm Kiến , Rơ Châm Dâu và Rơ Châm Tô " .


Cách đây 14 năm , Rơ Châm Yoih ở làng Buih ( xã Ia_Ka , Chư_Pah ) sinh con được ba ngày thì lên cơn sốt rồi chết vì sót nhau thai .


Hôm ấy , ông Công đang đào giếng thuê gần đó nghe tiếng chiêng báo_hiệu làng có người chết liền chạy đến thăm .


Đến nơi , người_nhà và dân_làng định gác cái chân cứng_đờ của Yoih lên mặt thằng bé cho nó chết để chôn theo .


Già_làng đã tế thần_linh , chuẩn_bị đưa hồn ma Yoih chuẩn_bị ra nhà mả .


Ông chen vào gỡ chân người sản_phụ xấu_số ra khỏi mặt thằng bé rồi quỳ xuống trước mặt già_làng : " Già_làng cho mình xin nó về , mẹ nó không muốn chôn nó theo đâu " .


Dân_làng ngơ_ngác nhìn ông , có người gắt : " Lệ làng xưa_nay vậy rồi , không khác được , mày nuôi mà nó chết thì chịu phạt bò đấy " .


Nhìn thấy Ksor Buh , cha đứa bé , đang lưỡng_lự , ông Công chỉ vào mặt người chết : " Đấy , thương con nên Yoih chết mà không nhắm mắt được , còn trợn ngược thế kia , già và dân_làng thấy không " .


Nói đến đấy ông Công một tay ôm đứa bé vào lòng , một tay khấn thì_thầm rồi vuốt đôi mắt Yoih , ngay_lập_tức mắt Yoih nhắm lại .


Già_Làng Ksor Oi phán : " Vậy_là con Yoih đã ưng cái bụng , Yàng đã đồng_ý cho thằng Công nuôi đứa bé .


Ta đặt tên cho nó là Rơ Châm Kiến vì con kiến chăm_chỉ kiếm_ăn , chỗ nào nó cũng sống được , nó sẽ sống với Công , nó không chết nữa , lớn lên nó sẽ tự về làng " .


Theo Tập_tục , ông Công uống một can rượu với già_làng , uống một can với Buh , cha của Kiến , và một can với dân_làng để cam_kết với làng Buih từ nay coi Kiến như con ruột mình đẻ ra rồi ẵm đứa bé xuống núi .


" Giờ Nó đã 14 tuổi - Bà_cụ Mậu , vợ ông Công kể - Lúc mới ẵm về thằng nhỏ đã bị nấc , Nó mất sữa ba ngày , Tui lật_đật lau rửa cho nó sạch_sẽ , gói trong tấm chăn rồi chạy đi xin bú nhờ .


May_mà hồi đó có đứa em ở gần đây , nó cũng mới sinh con , thương thằng nhỏ nên cho bú nhờ gần một tháng .


Rồi tui rang gạo lấy nước pha sữa bò , bón cho nó từng muỗng .


Mấy tháng đầu nó ốm vặt suốt , có lúc đang nửa đêm nó lên_cơn hen , sốt cao , trời thì mưa to , vợ_chồng tui gùi nó đạp xe chở xuống bệnh_viện huyện .


Lần khác nó bị thương_hàn , ổng ở nhà đi đào giếng thuê kiếm tiền gửi xuống , tui thức cả tháng trời ở bệnh_viện chăm nó , cực lắm , kể sao xiết " .


Nghe tôi hỏi , Rơ Châm Kiến phì_cười : " Về chớ , tháng trước làng có lễ mừng lúa mới , em ở lại ba ngày ba đêm .


Mấy tháng nữa em lại về làng để làm Pơ_thi ( lễ bỏ mả ) cho cha " .


Cụ Công kể cách đây hơn một năm , ông Rơ Châm Buh chết sau một cơn ốm kéo_dài .


Suốt mấy tháng trời trước đó thấy Buh khó qua khỏi , ông Công cho Kiến về làng để được gần cha nó .


Còn ông_bà cứ năm bữa nửa tháng , dành một_ít gạo gùi sang cho .


Trước lúc chết , ông Buh cứ nhìn ông Công chằm_chằm , miệng ú_ớ muốn nói gì đó nhưng không nói được .


Ông Công ghé tai Buh nói một câu bằng tiếng Jơ_Rai : " Mình sẽ nuôi Kiến khôn_lớn rồi trả lại nó về làng " .


Nghe đến đấy , đôi mắt Buh như sáng lên rồi từ_từ khép lại .


Chính vợ_chồng cụ Công đã ở lại làng , cúng ma cho Buh hai ngày hai đêm theo tục_lệ , làm cho Buh một cái nhà_mồ thiệt đẹp , mua hai cái ghè , hai cái nồi , một cái rựa chôn theo để Buh có những thứ mang về với thế_giới Atâu làm_ăn .


Rồi cũng chính cụ Công dẫn Rơ Châm Kiến lên rừng , tìm cây_gỗ dầu thật to , thật đẹp đốn về để đẽo tượng nhà_mồ cho Rơ Châm Buh .


Sau vụ cụ Công nhận nuôi Rơ Châm Kiến , mười mấy năm qua làng nào có sản_phụ chết , bà_con dân_tộc Jơ_Rai không chôn trẻ sơ_sinh theo mẹ mà chạy đến kêu vợ_chồng cụ Công .


Cũng mười mấy năm qua , bà_con dân_tộc Jơ_Rai ở khu_vực Nghĩa_Hoà , Ia_Ka và các vùng lân_cận đều gọi cụ Công là Ama Công và ngôi nhà của ông như một địa_chỉ từ_thiện .


Hai chị_em Rơ Châm Dâu , Rơ Châm Tô đến với gia_đình cũng là một dịp tình_cờ .


Một buổi tối , vợ_chồng và cô con_gái đào giếng về muộn đã thấy một người đàn_ông Jơ_Rai ôm đứa bé đang khóc ngằn_ngặt trong tấm dồ , nép rúm_ró sau lưng cha nó là một bé gái chừng một tuổi .


Nhà Rmah Rô ở Ia_Phí , vợ Rô vừa chết vì thổ_tả .


" Mình không nuôi chúng_nó được mình đến gửi cho Ama Công nuôi chừng nào nó lớn thì mình đến xin về " - Rmah Rô chỉ nói vẻn_vẹn có thế rồi giúi vội đứa bé cho bà Mậu , lóng_ngóng khoác gùi lên vai vừa bỏ chạy vừa khóc .


Bà Mậu ôm đứa bé vào nhà vội giở ra , trời , một đứa bé trai chừng một tháng tuổi , mình_mẩy tím ngắt vì rét , vì đói sữa .


" Lúc ấy nhà đang túng tiền , ngay_cả gạo trong nhà cũng chỉ có dăm_bảy kí - bà Mậu nhớ lại - thật_ra thì cũng có vài trăm bạc tiền công đào giếng nhưng người_ta chưa trả .


Mấy người trong xóm bảo thôi_thì lâu_nay nuôi nhiều rồi , giờ già_yếu để người khác nuôi , nhưng khổ quá , nó còn đỏ_hỏn ai chịu nhận , mình nghĩ thôi_thì thương người như_thể thương thân " .


Trong lúc bí , Ama Công quáng_quàng đạp xe xuống thị_trấn Phú_Hoà " thế_chấp " cái xe_đạp lấy năm lon sữa bò .


Một tháng , hai tháng rồi ba tháng , lúc thì lấy thêm ba lon , lúc lấy năm lon , lúc vay nóng vài chục lo thuốc_thang cho hai đứa bé , cuối_cùng , biết lòng tốt của ông , chủ hiệu tạp_hoá thông_cảm " khoanh nợ " cho Ama Công , mãi hơn một năm sau ông xin trả 3ster củi thay tiền .


Bây_giờ bé chị Rơ Châm Dâu đang học lớp 3 , còn thằng em Rơ Châm Tô học lớp 1 Trường tiểu_học Nghĩa_Hoà .


Buổi tối cơm xong , Rơ Châm Kiến chỉ các em học bài , trông thật đầm_ấm .


" Nhà mình nghèo , nghề đào giếng là cái nghề ăn cơm dương_gian làm_việc âm_phủ .


Ba bốn bận đang đào giếng sâu 15 - 20 m bỗng_dưng gặp vỉa cát , đất sạt xuống , tui chới_với cố trồi đầu lên để thở .


Hình_như ông trời bắt tui phải sống để nuôi trẻ dân_tộc mồ_côi - Kể đến đấy Ama Công phì_phèo nhả khói thuốc , miệng cười thật hóm - Bây_giờ tui đã bảy mốt , không còn sức đi đào giếng nữa .


Tui lo chăm mấy chục cây cà_phê mít trong vườn , lo mấy con heo , đàn gà , trồng rau , trồng củ nuôi chúng .


Lúc ngặt , biết mình không còn đủ sức nhưng cũng nhận đi đào giếng kiếm cơm cho chúng_nó .


Chắc vợ_chồng tui phải ráng sống chục năm nữa , lúc đó lũ nó lớn thì mình có " đi " cũng yên_lòng nhắm_mắt " ...


Quần_soóc , áo_thun Adidas , giày Nike , túi vợt Wilson , đồng_hồ Rolex , điện_thoại Nokia ...


Chỉ còn mỗi da và ... mũi là chính_hiệu VN .


Đó là " chân_dung " của khá nhiều người Sài_Gòn hôm_nay , trẻ cũng như sồn_sồn ...


Vai mang túi_xách to_đùng như dân chuyên_nghiệp , Kh. bước vào cửa_hàng Nike trên đường Hai Bà Trưng và đi thẳng đến quầy giày .


Tôi tranh_thủ chặn Kh. lại , " Em thích giày Nike à ? " .


Kh. quay cái túi_xách về phía tôi trên đó có cái tên được viết bằng bút_bi khá to Allen Iverson .


" Em thích cầu_thủ ( bóng_rổ ) Mỹ này , anh ấy thường mang giày Nike " .


" Mỗi đứa một kiểu , nhưng chỉ toàn hàng_hiệu , không đôi nào dưới 1 triệu " .


Kh. bật cười : " Hồi mua lần đầu thôi , lúc đó không dám chạy mạnh sợ hư , ngày nào chơi về cũng lau kỹ .


Còn bây_giờ gần một năm rồi em chẳng thèm chùi rửa ! " .


Tôi chỉ tay vào quả bóng : " Em chơi loại bóng nào ? " .


" Trường phát cho bóng Động_Lực thi_đấu nhưng bọn em hùn tiền mua riêng bóng Nike .


Đắt gấp 3 - 4 lần nhưng nhìn thấy cái biểu_tượng Nike trên trái bóng cũng ... oai " - Kh. trả_lời .


T. đúng là cô nhân_viên may_mắn của đại_lý Adidas trên đường Hai Bà Trưng .


Chiếc áo có in tên Beckham giá 1.725.000 đồng nhập về gần bốn tháng nay đã bán được ... hai cái và đều trúng vào ca bán của T. .


" Một anh Việt_kiều , anh ấy nói giá ở đây rẻ hơn , bên kia giá đến 150 USD .


Họ đến nhìn , hỏi , bàn_tán kỹ lắm rồi ... về .


Ngày hôm sau họ lại đến và lần này thì mua .


Nghe họ trao_đổi mới biết rằng họ góp tiền mua để làm_quà tặng ... con_trai sếp nhân một dịp gì đấy ! " .


Cũng ở một đại_lý của Adidas trên đường Lê Lợi .


Cô bán hàng có nụ cười duyên_dáng kể : " Bán hàng_hiệu nhiều chuyện vui và bất_ngờ lắm anh à .


Hôm trước có một ông khách đến bằng chiếc xe không có " đề " , ăn_mặc thì lùi_xùi ... đến tội_nghiệp , cứ tưởng là ông ta vô lộn chỗ .


vào cửa_hàng ngó_nghiêng một hồi rồi mua ... tùm_lum thứ , toàn là hàng_hiệu , hết hơn 3 triệu đồng " .


" Rồi ông ta trả bằng đôla hay euro ? " - tôi hỏi đùa .


Lại có nhiều khách_hàng tới mua hoài , không rõ họ xài cách nào cho hết .


" Chắc là tiền dư nhiều quá phải kiếm cách xài cho mau hết hoặc là lấy cớ đến mua để được thấy cô bán hàng cười_duyên " .


Ph. cũng có nụ cười rất duyên lại kèm hai lúm_đồng_tiền .


Quầy hàng trang_phục thể_thao ở tầng 2 siêu_thị Diamond Plaza trên đường Lê Duẩn có nhiều hiệu : Babolat , Puma , Spalding , Speedo , Nike ... và khá đông khách .


Bán hàng không kịp trở_tay nhưng Ph. vẫn tranh_thủ giải_thích cho tôi : " Spalding là hãng của Mỹ chuyên về trang_phục cho bóng_chày , Speedo là hãng trang_phục bơi nổi_tiếng của Úc .


Các VĐV bơi_lội VN dự SEA_Games vừa_rồi cũng mua ở đây .


Vợt tennis Babolat bán_chạy nhất hiện_nay ở Sài_Gòn , còn Puma với Nike thì anh biết rồi đấy " .


Ph. ngừng nói để tính hoá_đơn cho hai khách_hàng nữ thuộc loại U-40 .


Hai vị khách này mua nhiều trang_phục tennis và nhanh như kiểu mua ... tạp_hoá vậy .


Hoá_đơn tính tiền tròm_trèm 3 triệu được thanh_toán bằng những tờ 500.000 đồng mới cáu .


Có đi xem người_ta sắm hàng_hiệu thể_thao như thế này mới thấy tự_hào cho cái sự khấm_khá của dân VN .


Th. lại không có cái may_mắn bán đắt như Ph.


Cửa_hàng cô đang làm_việc trên đường Hai Bà Trưng vắng như ... sân bóng_đá Thành_Long mấy ngày tổ_chức giải bóng_đá nữ vừa_qua : đoạn đường trước cửa_hàng đang được đào lên để đặt đường_ống .


Vào cái giờ quá đẹp cho chuyện mua_sắm ( 19 g ) mà cả bốn cô nhân_viên thong_thả ngồi xem Vui_cùng_Hugo .


Cửa_hàng thoáng_đãng với vô_số những là giày bóng_đá , giày chạy bộ , áo_quần thể_thao , các loại bóng_rổ , bóng_chuyền , bóng_đá , vợt cầu_lông , vợt tennis ... của hàng_loạt tên_tuổi Dunlop , Yonex , Reebok , Fila , Carton , Mitre , Ultra ... và giá_cả có phần mềm hơn các nhãn_hiệu nổi_tiếng khác .


Ở lối ra vào là tấm hình to_tướng của Michel Owen .


Cầu_thủ này đúng là xui_xẻo , ở bên Real Madrid thì ngồi dự_bị suốt , còn sang VN lại chẳng có mấy khách_hàng mà trò_chuyện !


Có_thể phân các cửa_hàng bán trang_phục thể_thao ở TP. HCM ra các dạng như sau : đại_lý chính_thức ( như của Adidas , Nike trên đường Hai Bà Trưng , Lê Lợi , Nguyễn Trãi , trong siêu_thị Diamond ... ) ; đại_lý độc_quyền ( như của Prince ở Trang Sports , của Wilson ở Thu Sports đều trên đường Phạm Hồng Thái ) , các nhãn_hiệu khác ( như Sports World ở đường Hai Bà Trưng ) và các quầy trang_phục thể_thao ( như ở siêu_thị Diamond ) .


Chơi thể_thao phải tốn_kém là lẽ tất_nhiên nhưng có_lẽ dân_chơi tennis là tốn hơn cả .


Vào sân tennis tôi được biết những chuyện vui như thua độ cái lẩu dê tức quá đập gãy cái vợt hơn 2 triệu đồng và chuyện săn vợt đắt nhất .


Quán_quân giá vợt tennis thuộc về Wilson với model Ncode giá 3,4 triệu đồng , á_quân là cây vợt Babolat VS Nanotube Power với giá thiếu 1.000 đầy 3 triệu .


Đấy là chưa kể theo lời của một ông chủ cửa_hàng thể_thao khá nổi_tiếng , chính tay ông đã bán ra trên thị_trường VN 144 cây vợt tennis hiệu W dành cho VIP có mạ vàng ở tay_cầm với giá 1.200 USD / cây .


Cũng theo lời kể của ông chủ này , có một tay " công_tử ... Bến_Tre " mua một cây và đã ... đập gãy trong một lần thua độ chầu nhậu .


Riêng chơi cầu_lông mà có nhiều tiền quá thì nên đi sắm ngay cặp vợt Babolat với giá thiếu 1.000 đủ 2 triệu để vợ_chồng đánh cho êm tay .


Bóng_đá lại là chuyện khác : môn thể_thao vua này chẳng vua tí nào trong cái khoản trang_phục hàng_hiệu .


Chỉ cần vài chục ngàn cho đôi giày dỏm có chữ Adidas hay biểu_tượng Nike , một bộ " quần_đùi áo số " làng_nhàng nữa là có_thể trịnh_trọng ra sân ngay .


Bởi trong trò đá bóng thiên_hạ chỉ ăn nhau chuyện đá hay đá dở .


Anh có mang đôi giày Beckham giá 2,95 triệu đồng vào sân mà đá ... như hạch là bị " chúng " chửi ngay .


Thành_ra ở quầy thể_thao hàng_hiệu chỉ thấy toàn giày tennis , chạy bộ , bóng_rổ ... còn giày bóng_đá xịn chỉ lèo_tèo vài đôi để chờ dân chuyên_nghiệp đến mua .


Cuối_cùng nếu nếu bạn muốn sở_hữu một chiếc áo của Arsenal hay M.U mà không cần phải mua vé máy_bay sang Anh thì xin mách bạn hãy đến đường Huyền Trân Công_Chúa bên hông công_viên Tao_Đàn ( cũng đừng vì nghe đồn mà chạy xuống siêu_thị Supper Bowl vì ở đó chỉ " đã từng " có bán các trang_phục chính_hiệu của M.U ) .


Sau khi bạn đã chọn chiếc áo có biểu_trưng M.U yêu_quí , muốn có tên cầu_thủ nào sau lưng thì cứ yêu_cầu , cỡ chừng hơn hai tiếng đồng_hồ sau là nhân_viên cửa_hàng in xong ngay .


Giá_cả cực_kỳ mềm : 75.000 đồng / áo , còn nguyên bộ thì 98.000 đồng .


Bảo_đảm hàng được may ở ... khu công_nghiệp hẳn_hoi .


Và nếu bạn có lòng yêu đội_tuyển VN thì ngay bên_cạnh đó là áo các tuyển_thủ thân_yêu của mình với giá cũng chẳng hề thua_kém giá áo M.U !


Xin mượn tựa đề một bài hát như_thế để nói về tình_trạng rừng ở huyện Bảo_Lâm , Lâm_Đồng đang dần bị xoá_sổ .


Không phải để lấy củi , lấy lâm_sản như ở nhiều địa_phương khác , mà rừng ở Bảo_Lâm bị xoá dần để làm rẫy chè , trồng cà_phê ...


Không biết các lực_lượng bảo_vệ rừng đã bảo_vệ như thế_nào mà sau mỗi tháng , mỗi năm diện_tích đất rừng lại bị thu_hẹp ...


Màu xanh của những tán cây rừng ven các tuyến đường chạy vào những cụm rừng của huyện Bảo_Lâm ( bao_bọc thị_xã Bảo_Lộc , tỉnh Lâm_Đồng ) đã làm giảm_sút niềm tin của chúng_tôi về nạn phá rừng mà người dân phản_ảnh .


Bởi trong tầm_mắt chúng_tôi , rừng thông tự_nhiên , thông nhân_tạo , rừng nguyên_sinh với thân cây hơn một vòng tay người ôm vẫn xanh mát , rì_rào .


Tuy_nhiên , người dẫn đường giải_thích : " Đó chỉ là rừng ngụy_trang thôi .


Nói rồi chiếc " xe Tàu " của " thổ_địa " rẽ phải , luồn qua đám rừng thẳng_đứng , men theo lối đi tuy rất nhỏ nhưng rất mòn chạy về hướng tây vào khu Cầu 2 .


Thật bất_ngờ , sau khi lọt qua khỏi đám rừng " ngụy_trang " , trước mắt chúng_tôi là bạt_ngàn những rẫy chè bao lấy những rẫy cà_phê cao_thấp đủ cỡ nối_tiếp nhau chạy xa_tít .


Điều đáng nói là những đám rẫy này mọc lên trên những gốc cây rừng san_sát nhau nằm trơ_trụi .


Theo tìm_hiểu của chúng_tôi , đây là vụ xoá_sổ rừng mới nhất tại khu_vực Cầu 2 .


Các lực_lượng bảo_vệ rừng tuy có phát_hiện lập biên_bản vụ này nhưng chỉ phát_hiện sau khi rừng đã mất và cà_phê con đã được ươm .


Chiều cao của những cây chè , cà_phê mà con_người trồng lại thấp hơn các gốc cây rừng đã bị đốn hạ , nên hình_ảnh những cánh rừng chỉ còn trơ_trọi có mỗi gốc cây thật_sự tạo cho những ai đặt_chân đến đây một cú sốc nặng_nề .


Lại có nhiều khoảnh rừng thông từng được Nhà_nước bỏ tiền ra trồng đã bị đốt cháy sém đang dần khô lá úa cành .


Còn đây là những cây rừng cổ_thụ đang bị giết chết bằng cách đẽo vỏ xung_quanh gốc làm cây mất nước chết dần ( dân rừng gọi_là " ken " ) .


Ngay phía dưới những đám cây bị đốt , bị " ken " đang chờ chết như_thế hiện_diện những hố đào đã cắm những cây cà_phê con 6 - 7 lá_mầm .


Không_tài_nào xác_định bao_nhiêu cánh rừng bị tàn_phá , chỉ biết giờ_đây đứng nhìn thì " tầm_nhìn_xa trên 10 km " là rẫy .


Bên cạnh đó , rừng Lộc_Ngãi với diện_tích hơn 3.000 ha , trong đó hơn 300 ha là rừng trồng đang ngày_một thu_hẹp .


Những người phá rừng vẫn đang ngày_đêm triệt_phá .


Cứ thế , theo " thổ_địa " thì hết năm này sang năm khác khi cây rừng nằm_xuống cũng là lúc diện_tích đất rừng biến thành đất nông_nghiệp nằm thỏm vào bàn_tay tư_nhân .


Ai thích thì canh_tác , không thích rao bán với giá 15 - 40 , 50 triệu đồng / ha tuỳ vị_trí .


Nguồn lợi này là một trong những lí_do chính khiến nhiều người xông vào phá rừng .


Lúc này , vào rừng Bảo_Lâm có_thể nghe , thấy các hoạt_động môi_giới , mua_bán rẫy , đất rừng làm trang_trại với diện_tích ít_nhất cũng 10 ha .


" Thổ_địa " khẳng_định phải mất 10 ngày mới đi thực_địa hết những cánh rừng bị tiêu_diệt .


Chính chủ_tịch huyện Bảo_Lâm , ông Lương Văn Minh khi trao_đổi với chúng_tôi vào sáng 11-10 cũng thừa_nhận : " Đi vòng_vòng ở ngoài thật_tình không thấy gì đâu , nhưng vô trong thì toàn là những rẫy cà_phê 3 , 4 , 5 tuổi .


Thời_điểm rừng bị phá bạo nhất cách đây vài năm khi giá cà_phê lên cao , anh_em bảo_vệ rừng cứ phải chạy theo_đuôi " .


Đáng nể nhất là khu Nao_Quang nằm cách trung_tâm huyện Bảo_Lâm 25 km với hàng trăm hecta cà_phê , chè_lá lấn chỗ của từng ấy hecta rừng .


Hầu_hết khu rừng bị phá thuộc địa_bàn quản_lí của ban quản_lí ( BQL ) rừng Bảo_Lâm ( trực_thuộc UBND huyện Bảo_Lâm ) .


Gần 100 ha là diện_tích rừng bị xoá năm 2003 và chín tháng đầu năm 2004 mà đơn_vị này phát_hiện duy_nhất chỉ một vụ bị xử_lí hình_sự .


Một phó BQL bộc_bạch : " Chúng_tôi chưa thống_kê hết được " .


Trao_đổi với chúng_tôi , câu đầu_tiên ông Nguyễn Bá Đông , trưởng BQL rừng Bảo_Lâm , nói : " Tình_hình như hiện_nay thế là ổn lắm rồi đó " .


Tại Lộc_Ngãi , chúng_tôi đã xác_định có một làng lâm_tặc đấy , nhưng thật_tình cũng chưa_thể làm gì .


Rừng Lộc_Ngãi từng được giao cho công_an huyện , huyện_đội , tỉnh_đội rồi xã , thôn quản_lí nhưng không hiệu_quả .


Nay giao lại cho BQL khiến chúng_tôi cũng đau đầu " .


Nhưng chính người dân địa_phương này khẳng_định chỉ có sự làm_ngơ của những người_quản_lí rừng thì người_ta mới dám phá rừng ?


" Dư_luận thì có chuyện đó , nhưng thực_tế không phải vậy đâu " , ông Đông nói .


Theo ông Đông , trước đây có chuyện người dân xã Lộc_Phú làm đơn tố_cáo ông Lê Văn Tú ( cán_bộ BQL rừng quản_lí cụm tiểu_khu Lộc_Phú ) đã lợi_dụng chức_vụ để bán đất lâm_nghiệp , thuê người phá rừng .


Sau khi tiếp_nhận đơn , Hạt kiểm_lâm Bảo_Lâm đã lập đoàn kiểm_tra nhưng không phát_hiện chuyện đó .


Có_thể do ông Tú làm_việc quá căng nên bị dân ghét !


Được biết , đoàn kiểm_tra kết_luận việc tố_cáo ông Tú bán đất là có thật , nhưng mức_độ không phải như trong đơn .


Chỉ xác_định được hai vị_trí thể_hiện rõ hành_vi bán đất và lấn_chiếm đất của ông Tú và người_làm .


Không ai nghĩ rằng anh nông_dân ít chữ Nguyễn Văn Kiệm ở vùng_đất bãi bồi bên sông Bà_Rén ( thôn 1 , xã Quế_Xuân 1 , huyện Quế_Sơn , Quảng_Nam ) lại mê chế_tạo các loại máy_móc hơn chuyện trồng lúa , trồng khoai đến quên ăn , quên ngủ ...


Chuyện đời của anh Nguyễn Văn Kiệm ( 50 tuổi ) , ở thôn 1 , xã Quế_Xuân 1 , Quế_Sơn cũng giống như bao phận đời nông_dân khó nghèo nơi vùng_đất bãi bồi ven sông : nghèo , ít được đến lớp , đến trường ...


Lớn lên lại theo nghiệp làm nông , rồi cưới vợ , sinh con , yên bề gia_thất .


" Tui làm đủ thứ nghề , trồng lúa , nuôi heo , nuôi bò , rảnh thì đi làm_thuê kiếm sống , nhưng cái khó nghèo vẫn mãi đeo_bám suốt mấy chục năm ... " - anh Kiệm tâm_sự .


Trong cảnh khó nghèo quá , làm ra lúa bán rẻ , tính_toán không đủ tiền công , phân_bón , anh nghĩ đem gạo ra chế_biến để bán may_ra khá hơn ...


Lúc đầu do làm thủ_công , không kiếm được bao_nhiêu lại quá cực_nhọc .


" Trong đầu tui lúc đó chỉ nghĩ đến một điều là làm_sao vút sạch gạo mà không cần phải dùng bằng tay thì đỡ công biết_mấy " - anh Kiệm tâm_sự .


Tính thông_minh , lại tò_mò , anh Kiệm bắt_đầu đi đến các xưởng cơ_khí để quan_sát các loại máy_móc , rồi về nhà suy_nghĩ và cầm bút vẽ phác_hoạ ra cái máy vút gạo .


Ròng_rã suốt 10 ngày quên ăn , quên ngủ , cuối_cùng đồ_án chiếc máy vút gạo đã hình_thành trên giấy .


Anh xin vợ cho tạm_ứng 1 triệu để mua vật_tư .


Có tiền , anh tức_tốc tìm đến các bãi phế_liệu lục tìm mua ống sắt phi 76 , ruột xoắn và nhiều sắt thép phế_liệu khác , rồi đón xe_khách ra Đà_Nẵng , tìm đến chợ_trời bán đồ cũ mua một môtơ .


Những thứ phế_liệu anh mang về nhà và bắt_đầu mày_mò tự chế máy vút gạo theo vẽ .


Hơn sáu ngày sau , cỗ máy hoàn_thành và đi vào vận_hành mà như lời anh mô_tả là theo " nguyên_lý trục xoắn " , và cho chạy thử_nghiệm .


Lúc đầu anh đổ thử 1 kg gạo , chỉ trong nháy_mắt gạo được đánh sạch_bóng , đem gạo ra vo thử không có chút nước đục .


" Cái được của chiếc máy này là vừa vút được gạo sạch , vừa đãi được sạn .


Bây_giờ thì làm sạch 200 kg gạo chỉ mất 15 phút , không cần phải có người theo_dõi .


Chỉ cần đổ gạo vào máy , bắt nước chảy vô và bật máy .


Nếu so với vút gạo bằng tay thì máy vút nhanh gấp 48 lần ' - anh Kiệm đưa tay chỉ chiếc máy vút gạo làm bún hết_sức đơn_giản của mình .


Chỉ trong vòng một tuần sau , những người làm bún trong vùng , rồi các tỉnh tìm đến xem máy vút gạo của anh .


Sau khi chứng_kiến , họ lại đặt_hàng anh sản_xuất cung_cấp máy .


Bắt_đầu từ đó anh lại tất_bật với công_việc chế_tạo chiếc máy vút gạo làm bún độc_quyền cho khách_hàng .


Sau hơn 10 ngày , anh đã cải_tiến thành_công chiếc máy cắt lúa với công_suất siêu nhanh bằng cách thay lưỡi cắt một mảnh bằng lưỡi cưa tròn .


Đến đầu năm 2004 , sau gần hai tháng mày_mò chế_tạo , anh lại trình_làng chiếc máy lọc sạn muối 1 - 5 li , làm bất_ngờ giới thầu vật_liệu xây_dựng trong vùng .


Câu_chuyện chế_tạo chiếc máy lọc sạn cũng khá bất_ngờ .


Nhận thấy nhu_cầu cát xây_dựng ngày_một tăng , lại sống ven sông , anh nảy sang ý_định khai_thác cát cung_cấp cho xây_dựng .


" Ký hợp_đồng xong , tui về ngồi nghĩ_lại thấy toát mồ_hôi , làm thế_nào để cung_cấp đủ lượng sạn như hợp_đồng , lại theo qui_chuẩn ngặt_nghèo ... " - anh Kiệm tâm_sự .


Theo tính_toán , để làm ra 1 m³ sạn muối theo qui_chuẩn đã ký_kết thì phải mất ít_nhất bốn người làm trong một ngày , mà giá sạn lại thấp , làm_sao đủ trả tiền công , nếu không tìm cách thì với hợp_đồng này anh chỉ còn nước bán nhà để đền hợp_đồng .


Hơn 20 ngày sau khi ký hợp_đồng , anh bỏ ăn , bỏ ngủ , đêm nào cũng thức trắng đi vô , đi ra với tờ giấy khổ lớn trên tay , cuối_cùng bản_vẽ chiếc máy lọc sạn muối cũng được hoàn_thành .


Anh bỏ ra 3 triệu đồng tìm đến các bãi phế_liệu để mua vật_tư .


Hơn nửa tháng mày_mò lắp_ráp theo bản_vẽ , sửa đi sửa lại nhiều lần , cuối_cùng chiếc máy lọc sạn muối cũng được ra_đời vào giữa tháng 3-2004 .


Máy chạy , những hạt sạn muối đúng chuẩn ào_ào lọt ra từ chiếc máy ...


Anh mời đơn_vị ký hợp_đồng vào nghiệm_thu sản_phẩm , họ gật đầu đồng_ý ngay .


Ngay từ giữa tháng ba đến nay , chiếc máy sàng sạn muối của anh đã xuất cho đơn_vị thi_công hơn 1.200 m³ sạn .


Anh Kiệm đưa tay chỉ chiếc máy và cho biết : " Chỉ cần hai người vận_hành , mỗi giờ có_thể sàng được từ 5 - 10 m³ .


Trừ tiền công và chi_phí , mỗi ngày cũng thu từ 300.000 - 400.000 đồng " .


Chủ_tịch UBND xã Quế_Xuân 1 Lê Trung Thành không tiếc lời khi kể về anh nông_dân Nguyễn Văn Kiệm : " Cũng nhờ anh Kiệm mà bà_con nông_dân trong vùng bớt khổ , thoát cái cảnh quanh_năm bán mặt cho đất bán lưng cho trời ...


Trường có thời_gian đào_tạo ngắn và đến khi chiến_tranh chống Mỹ nổ ra thì mô_hình đào_tạo này chấm_dứt .


Đây là những người đã tham_gia kháng_chiến , chủ_yếu từ miền Nam tập_kết ra .


Các HS xuất_sắc của trường sau này đều được gửi đi đào_tạo ở nước_ngoài , chủ_yếu là Liên_Xô và đều trở_thành những cán_bộ chủ_chốt của Đảng , Chính_phủ .


Tồn_tại lâu hơn cả , từ ngày đầu_tiên có những cô bé cậu bé miền Nam đặt_chân lên các bãi biển miền Bắc cho đến ngày 30-4-1975 chính là các trường HS miền Nam .


Bằng nhiều con đường khác nhau , suốt 20 năm , hàng vạn thiếu_nhi miền Nam đã vượt biển , vượt Trường_Sơn , hoặc vòng qua Campuchia để ra với miền Bắc XHCN .


Họ là con_em cán_bộ , bộ_đội , gia_đình chính_sách , cũng có_khi là những thiếu_nhi nhà nghèo , thông_minh ham học , muốn được ra Bắc gặp Bác Hồ .


Các em ra đi , như hầu_hết những người_lớn khác , đều giơ hai ngón tay lên vẫy ông_bà , cha_mẹ , anh_em với lời hẹn_ước sau hai năm lại về .


Nhưng Bác Hồ và các cô các chú lãnh_đạo thì biết rằng ngày hạnh_phúc không đến nhanh như thế .


Một hệ_thống cơ_sở vật_chất và con_người đã được âm_thầm chuẩn_bị và đón các cháu về nuôi dạy .


Những ngôi trường khang_trang nhất , những thầy_cô_giáo trẻ , khoẻ , yêu nghề , yêu trẻ nhất đã được dành cho các trường miền Nam .


Ông Nguyễn Tấn Phát - Thứ_trưởng Bộ GD - ĐT , cũng là một cựu HS miền Nam - nhớ lại : tính đến năm 1958 , đã có 28 trường HS miền Nam được thành_lập tại hơn 10 tỉnh , nhiều nhất là ở Hà_Đông ( 12 trường ) , Hải_Phòng ( 10 trường ) , bao_gồm các trường cấp I , II , III , trường bổ_túc_văn_hoá , chưa kể đến các trại nhi_đồng miền Nam và số HS được gửi học trong các trường của các địa_phương miền Bắc , số được gửi đi học ở Liên_Xô , Trung_Quốc , CHDC Đức .


Riêng khu học_xá Nam_Ninh , Trung_Quốc ngay từ những năm 1959 - 1960 đã có hàng ngàn HS miền Nam được gửi sang học_tập .


Phần_lớn HS còn lại , ước khoảng hơn 30.000 , đều được đưa vào các trường nội_trú , HS được ăn_ở , sinh_hoạt , học_tập ngay trong trường cùng với thầy_cô và cán_bộ , nhân_viên nhà_trường như một gia_đình lớn .


Miền Bắc lúc đó vừa qua chín năm chiến_tranh , cái đói , cái rét vẫn thường_trực , đồng_bào nhiều nơi ăn sắn thay cơm nhưng ở các trường HS miền Nam đời_sống vẫn được ưu_tiên với một mức cao : chăn màn , quần_áo , các phương_tiện sinh_hoạt được trang cấp , chế_độ sinh_hoạt_phí được tăng dần theo các năm_học , trong khi học_bổng cao nhất của sinh_viên đại_học cũng chỉ 22 đồng / tháng thì sinh_hoạt_phí của HS miền Nam đã là 25 - 30 đồng .


Có_thể nói không ở đâu mà " tinh_thần tất_cả vì miền Nam ruột_thịt " được thấm_nhuần sâu_sắc như trong các trường HS miền Nam .


Để chuẩn_bị cho miền Nam sau ngày giải_phóng có đội_ngũ cán_bộ khoa_học_kỹ_thuật trình_độ cao , một bộ_phận đáng_kể HS miền Nam trên đất Bắc được tuyển vào các trường ĐH trong nước hoặc gửi đi đào_tạo tại các nước XHCN .


Gần 1.000 người đã được đào_tạo trình_độ trên ĐH , hàng chục ngàn người được học ĐH , CĐ , và THCN .


Đến ngày giải_phóng miền Nam , đã có trên 300 người con miền Nam được đưa ra học_tập trên đất Bắc trở_thành phó_tiến_sĩ , 16.000 người tốt_nghiệp ĐH , gần 3.000 người được cử đi học nước_ngoài .


Cô Duyên , thầy Tiến là một cặp vợ_chồng gặp nhau , yêu nhau , cưới nhau , sinh con tại Trường phổ_thông Dân_tộc nội_trú Hà_Đông - một trường HS miền Nam nhưng dành riêng cho con_em các dân_tộc_thiểu_số từ Tây_Nguyên ra .


Vào trường từ lúc mới hơn 20 tuổi , chưa có kinh_nghiệm cuộc_đời đã phải làm cha làm mẹ trong một " gia_đình " có đến hơn 30 đứa con .


Từ ăn_uống , ngủ_nghê , tắm_giặt , đến chuyện ghẻ_lở , chấy rận , rồi chuyện cãi_cọ , giận_hờn , thầy_cô cũng phải lo hết .


Sợ nhất là những lúc chúng " lên_cơn " nhớ mẹ .


Đại_tá bác_sĩ Nay Gienny của Quân_y_viện 108 , 45 năm trước là nữ_sinh người Êđê của Trường Dân_tộc nội_trú Hà_Đông , rơm_rớm nước_mắt : " Chúng_tôi chỉ biết nhớ mẹ , nhớ buôn_làng , lăn ra làm vạ , khóc , bỏ học , chúng_tôi chưa biết nghĩ để thương các thầy các cô .


Khóc chán rồi lại ăn , lại lên lớp học .


Nhiều đứa học kém thì chán , chỉ muốn bỏ học đi chơi , có đứa lêu_lổng , đánh nhau , lấy cắp đồ của bà_con trong làng , không phải chúng_tôi hư_hỏng mà lắm khi muốn phá_phách để thoả nỗi dấm_dứt trong lòng .


Nhưng cũng không thầy_cô nào giận , không ai trách_móc .


Chúng_tôi đã lớn lên mà không hề nhận ra là các thầy_cô đã già đi , đã hi_sinh hết tuổi_xuân của mình trong các trường miền Nam .


Chúng_tôi vô_tư đến độ không nhận ra là cô Duyên , thầy Tiến có ba người con thì không mấy khi thấy các em ở gần bố_mẹ , thầy_cô phải gửi con cho ông_bà nuôi để dành hết thời_gian và tâm_sức cho chúng_tôi .


Bây_giờ chúng_tôi đã thành người , có những người đã nổi_tiếng trong khoa_học , văn_học nghệ_thuật , hay làm cán_bộ cao_cấp , còn thầy cô thì vẫn âm_thầm với nghề đưa đò và nay thì về hưu , với gia_tài chỉ là lòng biết_ơn của các thế_hệ học_trò miền Nam " .


Những người như thầy Tiến , cô Duyên rất nhiều , họ có đến hàng ngàn .


Và tấm lòng yêu HS như con của họ đã được các thế_hệ HS miền Nam truyền_tụng qua năm_tháng .


Thầy Huỳnh Thảng , giáo_viên Trường miền Nam số 27 , đã từng phải chịu cảnh bộ_trưởng Giáo_dục Nguyễn Văn Huyên vào dự giờ mà có ba cậu HS khoác chăn mền ngồi lù_lù giữa lớp - để thử xem thầy phản_ứng thế_nào .


Cũng thầy_giáo trẻ này đã bị lũ " quỷ_sứ " lấy sạch số tiền phụ_cấp ít_ỏi , nhưng rồi cảm_phục tấm lòng tận_tụy của thầy , khi con trai thầy phải nhập_viện , chính bọn trẻ đã đem đến tận giường_bệnh số tiền chúng lấy trộm cùng với những giọt nước_mắt hối_hận .


T. , tên cậu học_trò ấy , giờ đã thành_đạt , đã thành ông ngoại , nhưng với thầy Thảng ông vẫn cung_kính gọi thầy , xưng con .


Nhưng thầy_cô cũng vẫn chưa phải là những người vất_vả , cực_khổ nhất trong các ngôi trường HS miền Nam .


Trong ký_ức của cả trò lẫn thầy , một chỗ_đứng gần_gũi âu_yếm nhất bao_giờ cũng dành cho các cô chú cấp_dưỡng , tiếp_phẩm , phục_vụ .


Mùa hè nóng hừng_hực , mùa đông lạnh buốt chân_tay , từ 4 - 22 giờ đêm họ lao_động nặng_nhọc để lo cho các em cơm dẻo canh ngọt .


Ngay cả trong cảnh bom_đạn và ở nơi sơ_tán , cả việc băng qua mấy quả đồi gánh nước về cho các em ăn_uống tắm_giặt , các cô các chú cũng không hề từ_nan .


Những con_người lặng_thầm lương ở bậc thấp nhất trong các thang lương nhà_nước ấy đã mất_hút ở đâu sau 50 năm cuồn_cuộn những dòng thác sự_kiện trên đất_nước ?


Ba Kinh , ba Soạn , má Luận , má Kiệm , má Cúc , cô Sự , chú Bông , chú Phát xinê ... đã đi đâu về đâu với cái nghề cấp_dưỡng , tiếp_phẩm , chiếu_bóng ... trong xã_hội thời_bình đầy sung_sướng nhưng cũng đầy vô_tâm này ?


Còn chăng chỉ có những vần thơ mộc_mạc ca_ngợi chú Phát xinê của cô bé Lê Hoàng Yến ngày nào nay đã thành bà : Chú Phát ơi cháu nhớ - những ngày_tháng gian_nan …


nghe chú Phát về trường - tối nay xem phim nhé …


chú là anh thợ_máy - kiêm cả người thuyết_minh .


cháu còn như nghe rõ - giọng chú đậm nghĩa_tình .


Hôm_nay Hai chị_em - mai Sông Đông êm_đềm - khuya rồi phim đã hết - chú còn giữa màn đêm …


Nay chú ở nơi nao - chú cho chúng cháu biết -


19 giờ ngày 20-11-2004 chiếc xe_khách 12 chỗ ngồi mới qua cầu Nước_Sốt , còn 17 km đường rừng nữa mới tới cửa_khẩu Cầu_Treo .


Đường 8 bắt_đầu dốc ngược lên như sợi chỉ màu đen nhoà trong sương mờ , ôm lấy từng eo núi chạy dài vòng_vo .


Liên_tiếp từng tốp xe_máy phân_khối lớn tắt đèn uốn_lượn , lao rầm_rầm xuống dốc như xiếc Nhật .


Bác tài_xế nhanh tay vặn vôlăng tấp xe vào sát bìa rừng , giọng hoảng_hốt : " Bọn buôn_lậu thú đấy .


Về xuôi tí nữa chúng rú ga lên 120 - 140 km / giờ thì phải_biết .


Vô_phúc cho ai đi trên đường không kịp tìm chỗ tránh là nó cán không thương_tiếc .


Biết_bao vụ tai_nạn thương_tâm đã xảy ra do đám xe chở thú này gây nên .


Công_an , biên_phòng , hải_quan , kiểm_lâm mỗi khi nhìn thấy xe " điên " xuất_hiện đều lắc_đầu ngán_ngẩm " .


Trong chập_choạng tối tôi thấy những tay lái xe " điên " trùm kín áo bạt .


Những túi thú được buộc chặt hai phía trước - sau xe lao vun_vút .


Kịch ! Chiếc xe chở tê_tê từ bên kia biên_giới cách cửa_khẩu Cầu_Treo 10 km vừa dừng bánh .


Hàng chục cửu_vạn người Mông ở bản Thoọng_Pé , xã Na_Pê , huyện Cam_Kớt , tỉnh Bô_Ly Khăm_Xay ( Lào ) chạy xộc ra tranh nhau gùi hàng .


Trong chớp_mắt họ đã biến mất trong dải rừng trước mặt .


12 lính đặc_nhiệm trẻ khác cũng nằm rải_rác sau từng ụ đá , gốc cây phục hướng đoàn cửu_vạn đi tới .


Có tín_hiệu đoàn cửu_vạn đã lọt vào vòng_vây của năm chốt trong bán_kính 3 km .


Những cửu_vạn người Mông nổi_tiếng là những thợ cắt rừng giỏi , gùi bộ khoẻ và luôn cài dao mẹo ( dao nhọn ) bên hông .


Trong rừng bỗng vang lên tiếng hô : " Đứng lại ! Không ai được chống_cự " .


Đám cửu_vạn lùi chân , tung vôi_bột quanh những gốc cây rừng trước mặt , doạ : " Ai bước qua vạch vôi ta chém đứt từng phát " .


Đám cửu_vạn đồng_loạt vứt gùi bỏ chạy tán_loạn về phía bên kia biên_giới , để lại tại_chỗ 370 kg tê_tê lấm_lem bùn đất .


- Sếp cần loại thú gì ? - Một lái xe_ôm chặn hỏi khi tôi vừa xuống chuyến xe_khách tuyến Vinh - Hương_Sơn vào thị_trấn Phố_Châu , nơi được mô_tả là " rốn " thú .


- Thú gì cũng có , kể_cả xương thú các loại để nấu cao .


- Muốn đưa khỉ đi trót_lọt phải cắt đứt đầu khỉ , moi ruột , ướp đá chờ đêm xuống buộc lên xe_máy , tắt đèn , cài tốc_độ 120 km / giờ là vù .


Đi như_vậy có thánh mà đuổi được , chứ bỏ khỉ sống lên xe_khách nó kêu chí_choé và xộc mùi hôi_rình làm cách chi qua được kiểm_lâm .


Tôi lắc_đầu bảo chưa bao_giờ nghe chuyện vù xe mạo_hiểm kiểu ấy rồi hẹn gặp lại đám cò buôn thú đang đeo_bám bên đường .


Đây là giai_đoạn quyết_tử vì sau hơn 5.000 hài_cốt liệt_sĩ được chuyển về nghĩa_trang Việt - Lào tại huyện Anh_Sơn ( Nghệ_An ) thì phỏng còn hơn 7.000 phần_mộ liệt_sĩ nữa vẫn đang nằm sâu trong vùng phỉ Vàng Pao .


Y nói : " Con hổ nặng 7 tạ xẻ làm bốn khúc còn ướp tươi trong tủ_lạnh .


Ai cần nội trong ngày_mai có_mặt tại Phố_Châu hỏi Đức " hổ " .


Chiều hôm sau , tại cái " rốn " thú này tôi gặp Đức " hổ " .


Y tặc_lưỡi : " Ông vào hơi muộn , hàng vừa biến trưa nay " .


Tôi tiếc ngẩn vì ý_đồ chộp hình con hổ nằm trong tủ_lạnh đã không thành mà việc thâm_nhập " rốn " thú lúc này đã trở_nên khó_khăn .


Đức " hổ " nói : " Nếu không phải đại_gia ở Vinh thì đừng hòng gặp được đại_gia Phố_Châu , bởi buôn thú bây_giờ không khác gì buôn ma_tuý do người buôn , kẻ báo " .


Quả_là không đại_gia nào dám lưu_giữ hổ , beo , gấu vài giờ trong nhà .


Những thú quí này thường_xuyên được di_chuyển bí_mật từ điểm này sang điểm khác .


Nếu gặp đúng khách , chỉ cần liếc mắt hoặc làm_việc qua điện_thoại là số_phận con thú được đặt giá hàng chục triệu ( đối_với gấu_ngựa ) , hàng trăm triệu ( đối_với hổ lớn ) trong tích_tắc .


Tôi lại đành chuyển vai đi học nghề buôn thú .


Đức " hổ " khoát tay , nói một_mạch ; " Bây_giờ là quá muộn rồi .


Bao_nhiêu mẹo , mánh người ta " đi " mòn cả rồi .


Nếu không có vốn lớn , không có ô_dù thật mạnh thì đừng mơ buôn thú .


Sau gần chục năm , hơn 30 tay buôn ở cái " rốn " thú này giờ chỉ còn lại năm đại_gia như Hoàn " rắn " , Dũng " beo " , Tài " tê_tê " ...


Số này sau khi đè_bẹp lớp đàn_em đã chuyển nghề kinh_doanh đất , mở đại_lý hàng điện_tử hoặc hình_thành những đường_dây buôn thú cỡ lớn xuyên quốc_gia .


Số đàn_em không_thể cạnh_tranh nổi phải bỏ nghề làm cửu_vạn đi thu_gom thú về nhập " .


Tôi quyết_định một_mình tiếp_cận Dũng " beo " .


Khu nhà đồ_sộ của gã đại_gia này nằm khuất trong thị_trấn Phố_Châu .


Nghe tiếng gọi , từ trong nhà vọng ra tiếng đáp ỏn_ẻn như con_gái : - Dạ , có em , Dũng đây !


Nhưng khi nhìn thấy tôi là khách lạ , gã đổi thái_độ : - Ai giới_thiệu mà ông biết lối vào ?


- Nổi_tiếng như đại_gia Dũng " beo " , nhà_hàng đặc_sản thú rừng nào ở Vinh mà không biết .


Dũng " beo " nheo cặp mắt lươn cười đắc_ý rồi mời tôi vào nhà .


Tôi vừa ngồi xuống ghế , gã liền nghiêm nét mặt , hỏi : - Nội_dung cụ_thể của ông vào đây là gì ?


- Hổ phải hẹn trước , còn beo lúc_nào cũng sẵn .


Beo chết dưới 3 tạ giá 3 triệu / kg , trên 3 tạ giá 3,5 triệu / kg .


Ngoài beo cần gì cũng có , từ don , nhím , rùa , lợn_rừng , khỉ , hoẵng ...


Nói đoạn gã lại nhìn tôi vẻ nghi_ngờ rồi hỏi số điện_thoại_di_động , địa_chỉ nhà và điện_thoại nhà_riêng .


Sau khi ghi vào sổ và bấm thử máy để kiểm_tra di_động của tôi , Dũng " beo " tỏ ra cởi_mở : - Hổ ở đây không hiếm nhưng cũng như khỉ , nếu để nguyên cả con vận_chuyển dễ bị lộ nên phần_lớn trước khi qua biên_giới phải quật chết con thú , moi ruột rồi xẻ làm bốn phần , ướp đá chia nhau cắt xuyên rừng , làm vậy mà vẫn thấy hết_sức mong_manh .


- Vậy làm_sao đưa được hổ ra Hà_Nội , vô Sài_Gòn ? - Tôi hỏi .


Thời_điểm này nếu chi khoảng 10 triệu / con hổ ra Hà_Nội là có người đi ngay - Dũng " beo " lộ vẻ sành_sỏi - Cách đi hổ của các đại_gia Phố_Châu không_thể liều_lĩnh như đi những con thú khác .


Chủ_yếu bọn chúng đi bằng xe biển xanh của các sếp !


Đây là xe của những sếp liều hoặc ngày sếp nghỉ , lái_xe tranh_thủ đánh_quả kiếm tiền tiêu .


Dũng " beo " cho biết nếu dùng xe tư_nhân lách luật chạy thoát mười chuyến nhưng nếu bị bắt một chuyến là thua , chi_bằng sử_dụng xe " đẹp " của các sếp , nếu gặp sự_cố thì làm_luật , được đồng nào ăn chắc đồng đó .


Bắt_đầu từ tháng tám hằng năm , từng đoàn cửu_vạn người Lào , người Việt trong đường_dây buôn thú từ Malaysia qua Thái_Lan , Lào đổ_bộ vào vùng rừng cửa_khẩu Cầu_Treo ( Hà_Tĩnh ) rồi tràn lên đường 8 .


Cùng lúc hai " rốn " thú ở thị_trấn Phố_Châu và Tây_Sơn , huyện Hương_Sơn lại sôi lên trong tiếng xe_máy , ôtô rậm_rịch vận_chuyển thú ra Hà_Nội , vào TP. HCM suốt ngày_đêm ...


Trưởng_phòng pháp_chế Chi_cục KL Hà_Tĩnh Đặng Hữu Cư cho biết : " Nạn buôn thú quí này bắt_đầu rộ từ năm 2003 , phát mạnh năm 2004 , nhất_là từ khi dân buôn_lậu ở biên_giới Trung_Quốc cần nhập tê_tê với giá 450.000 - 600.000 đồng / kg " .


11 tháng năm 2004 riêng kiểm_lâm đã bắt 1,981 kg thú quý trong địa_bàn và 391 kg bắt ngoài tỉnh .


Công_an , biên_phòng , kiểm_lâm đã khởi_tố hàng chục vụ án , thu_giữ hàng chục ôtô con , ôtô khách nhưng nạn buôn thú vẫn không hề giảm .


" Mùa buôn thú còn kéo_dài cho đến áp tết .


Qua đò Cây_Trâm đi thêm gần 2 km vào ấp Cái_Rô trên con đường giao_thông nông_thôn ngoằn_ngoèo , cuối_cùng chúng_tôi cũng tìm được nhà anh .


Đang cặm_cụi hàn điện , nhưng thấy người lạ vào nhà mà gọi đúng biệt_danh của mình nên anh Huỳnh Văn Hùng ( 41 tuổi , ở xã Định_Bình , thành_phố Cà_Mau ) vội ngừng công_việc lên nhà trên tiếp khách .


Hút chưa xong điếu thuốc thì đám thanh_niên trong ấp cũng kéo đến vì nghe tin anh có khách , thế_nào cũng " giỡn mặt " với ... điện !


Đang lúc chuẩn_bị biểu_diễn biệt_tài dùng tay cắm vào ổ điện thì nhà anh bỗng_nhiên cúp điện .


Cả đám thanh_niên đang vây quanh trước cửa nhà ồ lên cười vì cho rằng anh nói_dối nên đã dặn người_nhà đóng cầu_dao .


Để minh_chứng lời_nói của mình , anh vội móc điện_thoại_di_động trong túi ra và gọi cho một người bạn ở khác ấp để tìm cho được nơi có điện .


Cuối_cùng giây_phút hồi_hộp chờ_đợi của chúng_tôi và mọi người trong xã đã đến khi tìm được khu_vực không bị cúp điện .


Sợ mọi người không tin , trước khi biểu_diễn anh đã lấy một cây quạt cắm vào ổ điện cho nhiều người cùng xem .


Sau đó anh mở nắp cầu_dao , dùng cây_bút thử điện lia_qua_lia_lại , điện bắn " tẹt , tẹt " sáng ánh .


Cuối_cùng anh đưa hai ngón tay vào ổ điện trong tiếng vỗ_tay liên_hồi của mọi người , trong đó một_số người_thân sợ anh bị điện giật chết nên đã run lên bần_bật và toát mồ_hôi hột , còn anh vẫn cười tươi như không có chuyện gì xảy ra .


Thoạt_đầu mới nghe qua cứ tưởng anh là một người có thân_hình to_cao và ... không bình_thường , nhưng khi gặp mặt mới thấy anh chỉ nặng chưa đầy 50 kg và cao chừng 1,6 m .


Sinh ra trong một gia_đình thuần nông ở thị_trấn Hộ_Phòng , huyện Giá_Rai ( Bạc_Liêu ) , gia_đình anh ai cũng nhút_nhát khi tiếp_xúc với điện , còn anh rất mê được làm thợ_điện .


Trong một lần mất điện , anh đã vào sửa máy nhưng quên không ngắt cầu_dao , lúc có điện lại anh vẫn còn cầm trên tay sợi dây_điện nhưng không bị giật .


Anh nhớ lại : " Bên ngoài mấy ông thợ ghim điện hàn chì ì_xèo nhưng tôi đâu có biết , tưởng chưa có điện nên tôi cứ nối dây bình_thường .


Từ đó mới biết mình không bị điện giật " .


Những ngày đầu biết được cơ_thể " khác người " của mình đã làm anh mất_ăn_mất_ngủ , nhiều người ác_miệng còn bảo anh là ... " người cõi trên " và đặt cho anh biệt_danh Hùng " điện " .


Tuy lo_lắng vì không biết có mang trong cơ_thể loại bệnh gì không nhưng anh vẫn cố bình_tĩnh vào cơ_quan làm_việc , và mỗi lúc bạn_bè kêu anh biểu_diễn dùng tay nắm dây_điện trần đang dẫn_điện thì anh lại bảo là có " độ " mới làm .


Nhiều người không tin nên đã cá_độ với anh , khi thì một chầu ăn sáng , uống cà_phê hay nhiều hơn là một độ nhậu bia_lon ... và anh đều thắng .


Anh cười tươi : " Nếu không thắng thì đâu còn sống đến bây_giờ .


Mà lúc ấy liều thiệt , chưa biết cơ_thể mình có không bị điện giật hoài không nhưng nghe có độ với mấy thằng bạn là " máu " liền " .


Một trong những lần thắng độ mà anh Hùng cho là vẻ_vang nhất vào năm 1990 khi ông giám_đốc xí_nghiệp của anh lúc đó ( ông Võ Thành Long ) đã thua anh bằng cách xuất tiền_túi trả cho 123 công_nhân mỗi người một tháng lương .


" Lúc đầu tôi chỉ cá với ổng bằng cách tặng tôi một tháng lương để nhậu với anh_em làm chung , nhưng có_lẽ thấy mang một mạng người ra cá_độ chỉ với mấy trăm ngàn là quá ít hay_sao đấy mà sếp tăng_giá đến vậy ( ? ! ) " - anh nói .


Sau nhiều năm " giỡn mặt " với điện , thấy cơ_thể vẫn khoẻ_mạnh nên anh quyết_định lấy vợ .


Tuy_nhiên , lo_sợ chị Quách Hồng Lê ( vợ anh ) bị anh ... truyền điện nên anh dặn bạn_bè không cho vợ biết chuyện và giấu luôn biệt_danh Hùng " điện " của mình .


Tuy_nhiên , cây kim trong bọc cũng có ngày lòi ra .


Anh kể : " Cưới vợ gần một tháng , hôm đó khi đi đám giỗ ngang qua nhà anh Năm Truyền ( Trần Văn Truyền ) ở ấp Cây_Trâm , không biết ảnh quên hay sao mà hỏi tôi : " Ê , khoẻ không Hùng " điện " ? " " .


Nghe vậy vợ tôi truy_hỏi tới cùng vì_sao có cái biệt_danh ấy nên tôi phải khai ra " .


Còn chị khi biết được anh Hùng hay thường_xuyên cá_độ với bạn_bè bằng cách lấy ngón tay làm " cầu_chì " thì chị đã khóc ròng và cấm anh nếu còn cá_độ sẽ bỏ về bên nhà nhưng cũng không ngăn được anh .


" Vì quá thương tôi nên bả mới làm vậy chứ tôi biết đâu có chuyện gì xảy ra .


Mấy lần sau khi thấy tôi nắm dây_điện bả chỉ ... vái cho tôi bị điện giật chết " - vừa nói anh vừa nhìn vợ tỏ_vẻ đắc_ý .


Anh Năm Truyền chen lời : " Hôm trước nghe chuyện này ông Hai Bình bực_mình đòi cá 1.000 giạ lúa với nó , nhưng nghe ai cũng nói thằng Hùng không sợ điện giật nên ổng vội ... rút_lui " .


Mặc_dù biết không bị điện giật nhưng sợ một ngày nào đó " nguồn điện " trong cơ_thể sẽ ảnh_hưởng đến vợ và bốn đứa con , vì mỗi khi anh cầm đồng_hồ đo điện_kế của những người sửa_chữa điện_tử thì kim đồng_hồ chạy lên con_số 12 V , nên anh quyết_định đi TP. HCM khám bệnh .


Theo lời anh thì bác_sĩ Nguyễn Thành Thông ( Bệnh_viện Phạm Ngọc Thạch ) cho biết cơ_thể anh bình_thường , chỉ có màng mỡ không giống người khác và khi bị trầy sướt tay chân anh sẽ không bị làm mủ .


Cũng theo anh Hùng , khi xem tivi về chuyện ông Nguyễn Thành Vinh ở Tiền_Giang không bị điện giật , anh đã dùng sợi dây_nóng cắm vào ly nước và để tay vào nhưng cũng không thấy giật nên anh đã cầm ly nước uống bình_thường như ông Vinh .


Anh cười : " Chuyện đó dễ_ợt , tôi làm hoài " .


Trước khi tiễn khách anh Hùng còn bật_mí : " Đến năm 45 tuổi tôi sẽ biểu_diễn hơn ông Vinh nhiều thứ nữa cho các anh xem , còn bây_giờ thì đang ... luyện công .


Thằng Tính bạn tôi ở Điện_lực Tắc_Vân nhiều lúc đi sửa điện cho bà_con thấy không kịp nên kêu tôi giúp và vụ nào tôi cũng nối dây_điện " sống " , chưa bao_giờ tôi biết cúp cầu_dao là gì " .


Hơn một thế_kỷ sống nơi đất_khách_quê_người , trải bao " chớp_bể_mưa_nguồn " điều gì đã khiến người Việt vẫn giữ vẹn_nguyên những tập_quán , nếp nhà đến lời_ăn_tiếng_nói ?


Trước hôm rời thành_phố Khonkaen , tình_cờ tôi được anh Đặng Văn Dũng , một Việt_kiều ở đây , cho xem cuốn album gia_đình .


Những tấm hình từ 30 , 40 năm trước khiến tôi không khỏi ngỡ_ngàng .


Tấm hình chụp đám_cưới của vợ_chồng anh Dũng và chị Bé , chị mặc áo_dài truyền_thống cùng chồng thắp hương trước bàn_thờ Tổ_quốc .


Bàn_thờ phía trên cùng là quốc_kỳ VN và khẩu_hiệu " Tổ_quốc trên_hết " , giữa là chân_dung Bác Hồ .


Đấy là năm 1972 , khi ở bên nước_nhà đang những ngày dốc sức giải_phóng miền Nam .


Một tấm hình cũ hơn chụp bà_con Việt_kiều mừng xuân Canh_Tuất ( 1970 ) , các em thiếu_nhi vẫn đội mũ calô và mang khăn_quàng_đỏ ...


Anh Dũng ngồi trầm_tư rất lâu khi nhớ về những ngày_tháng ấy , khi anh còn là một chàng thợ_mộc ở Mukdahan , đi làm_thuê nay vùng này mai vùng khác , có lúc lên tận Bangkok ( quê gốc anh ở vùng Sịa , phía cầu An_Lỗ , Huế ) .


Hồi đó nhiều đợt thanh_niên Việt_kiều bị bắt , bà_con kéo nhau cản đường quyết_liệt , không cho cảnh_sát Thái đưa con_em mình đi .


Sống ở xứ người , không được nhập quốc_tịch , ra khỏi nơi cư_trú cũng chẳng dễ_dàng .


Chuyện cũ đã xa , tưởng cũng không nên nhắc lại , nhưng những gian_nan thuở ấy thật khó mà quên .


Anh Dũng bảo những năm ấy , buổi sớm_mai thức dậy thấy máy_bay Mỹ cất_cánh từ những sân_bay trên đất Thái bay về hướng VN ném bom là lòng lại như lửa đốt .


Nhiều bà_con đã không tiếc nhà_cửa của_cải , bán hết để góp cho đất_nước với một niềm tin sẽ có ngày thắng_lợi , Tổ_quốc mình được hoà_bình .


Bác Hoàng Minh Tâm còn nhắc đến những người Việt khá_giả thuở ấy đã bán nhà đóng_góp như gia_đình ông Bùi Khắc Tính đã bán căn nhà 1 triệu baht góp cho cách_mạng , thợ_mộc nghèo như anh Dũng tiền công mỗi ngày được 35 baht , dành ra 15 baht đóng cho phong_trào .


Làm_sao nói hết tấm lòng của họ , những Việt_kiều Thái_Lan yêu nước ấy đã cống_hiến cho đất mẹ .


Ai cũng chỉ mong một ngày , khi mỗi sớm_mai thức dậy không phải đớn_đau khi nghe tiếng máy_bay trên bầu_trời gầm_rú bay về phía cố_hương .


Sau_này ông Ngô Vĩnh Bao có viết trong bài báo mà chúng_tôi đã nhắc trong số trước : " ... Liên_tục hết lớp cha_ông Việt_kiều Thái_Lan hi_sinh ngã xuống lại đến lớp con_cháu Việt_kiều Thái_Lan xông lên .


Cho đến hôm_nay đã hơn 50 năm rồi , vì chẳng có ai thống_kê ghi_chép cụ_thể nên không có số_liệu chính_xác , chỉ có_thể dựa vào số_liệu ước_tính của lớp cựu_chiến_binh tình_nguyện Việt_kiều Thái_Lan trong hai cuộc kháng_chiến đánh Pháp và đánh Mỹ khoảng vài ngàn chiến_sĩ .


Đến hôm_nay bà_con Việt_kiều Thái_Lan vẫn để trong lòng , không kể cho ai biết , không đòi_hỏi ghi công và cũng chưa bao_giờ đòi khen_thưởng .


Thật ngàn lần kính_phục những người mẹ người cha Việt_kiều Thái_Lan yêu nước đã mất người_thân nhưng Tổ_quốc không bao_giờ quên ơn họ " ( tạp_chí Xưa Và Nay số tháng 8-2004 ) .


Hôm từ bản Nachock ra đường 22 để đi thăm trang_trại Buntaphan , chúng_tôi ngang qua một nghĩa_trang đề dòng chữ Việt : Nghĩa_trang Đại_Hiếu .


Vào thắp một nén nhang , dưới nắng trưa chúng_tôi lặng người khi gặp trên những bia mộ của những người Việt nằm_xuống nơi đất_khách_quê_người vẫn trĩu_nặng nỗi_niềm vọng về cố_quốc .


Đôi câu_đối trước cổng được viết nắn_nót bằng quốc_ngữ : Trọng kẻ giúp công , nhớ người góp của cùng lo chung đại hiếu .


Ơn người khai_phá , khuyên lớp đời sau mãi giữ trọn nghĩa trung .


Những dòng chữ khắc trên bia mộ vẫn vừa như tưởng tiếc vừa như đau_đáu dặn_dò cháu con giữ lấy nghĩa nước , đạo nhà .


Hôm về Mukdahan , anh Hải - một Việt_kiều ở đây - đưa chúng_tôi ra thăm nghĩa_trang người Việt ở Muk tìm thăm nấm mộ thân_nhân một người bạn .


Không biết có dân_tộc nào trên thế_giới đi xa xứ vẫn luôn tìm một mảnh đất riêng để những người nằm_xuống vẫn được bên nhau như những người con dân Việt mang dòng máu con_Lạc_cháu_Hồng ?


Từ trên Khonkaen hay về Sakon , về Nakhon , về Muk , ... ở đâu có Việt_kiều thì ở đấy có nghĩa_trang người Việt .


Tôi đã xúc_động vô_ngần khi bắt_gặp những mộ bia của những người cùng làng Cam_Lộ của tôi đã nằm lại đất này từ hồi đầu thế_kỷ 20 .


Hình_như nơi đất_khách_quê_người , nghĩa_trang là nơi chất_chứa sâu_nặng hơn cả tấm lòng thương về cố quận , có_lẽ thế mà trên ba ngôi mộ liền nhau trong nghĩa_trang ở Muk , một gia_đình đã khắc ba chữ " Hướng gia_hương " ( vọng về quê_nhà ) , hàng_hàng mộ_chí ngút dài , đầu hướng về tây còn mặt ngoảnh về phía đông , phía quê_nhà cách vời sông_núi .


Miếu thờ thổ_thần trong nghĩa_trang Việt_kiều ở Mukdahan có hai câu_đối : Ơn thần đất đời_đời ghi_tạc .


Chưa khi nào tôi nhận ra cái tình Việt ấm_áp nơi quê_người như những ngày ở đây .


Hôm về Muk , tình_cờ chúng_tôi lại đến thăm một đám_tang người Việt .


Cụ tên là Hà Văn Lâu , người Nam_Định , sống ở Bangkok nhưng khi mất đã trăng_trối với cháu_con đưa cụ về chôn ở nghĩa_trang Việt_kiều tại Muk .


Ngôi chùa Diệu_Giác toạ_lạc trên một khoảnh đất rộng được mua bằng tiền đóng_góp của bà_con Việt_kiều .


Hầu_như mỗi khi có tang_lễ bà_con đều chọn ngôi chùa làm nơi quàn .


Rất đông bà_con đến giúp gia_đình làm đám .


Chúng_tôi có cảm_giác như đang ngồi đâu_đó ở VN , giữa xôn_xao tiếng quê_nhà nghe thân_thương đến lạ .


Anh Phan Ngọc Vinh , trong ban liên_lạc Việt_kiều ở Muk , bảo : " Bên này mỗi lần tang_ma lo việc hiếu là tất_cả cộng_đồng trong khu_vực đều tìm đến giúp nhau .


Cái tình đồng_hương nồng_hậu ấy sẽ khiến người ta gần_gũi nhau hơn và không cảm_thấy quê_nhà quá diệu_vợi .


Hôm đi xe từ Mukdahan lên Khonkaen , chiếc xe chở chúng_tôi bị hỏng khi vừa rời thành_phố 40 km , còn gần 250 km nữa , đường_cao_tốc biết làm_sao đón xe !


Thế nhưng anh Hải - người dẫn đường - bảo : " Cứ yên_tâm , thế_nào cũng có xe của bà_con mình lên Khonkaen theo đường này vì hôm_qua ở Mukdahan có một đám_cưới của Việt_kiều " .


Tôi băn_khoăn : " Đám_cưới thì liên_quan gì đến chuyện xe_cộ ? " .


Anh Hải cười : " Bên này bà_con mình quí nhau lắm , đám_cưới , đám_ma dù cách nhau cả ngàn cây_số nếu được mời hay được biết đều tìm đến .


Có khi tận Bangkok vẫn lái xe đi cả đêm gần ngàn cây_số , gặp nhau để được nói với nhau bằng tiếng mẹ " .


Đúng như anh Hải nói , sau khi lấy điện_thoại bấm_bấm , một chốc sau chúng_tôi may_mắn gặp anh Dũng ( mà chúng_tôi đã nhắc ở đầu bài ) ghé từ Mukdahan lên đón và đưa về thành_phố Khonkaen .


Người thợ_mộc năm xưa giờ đã là giám_đốc một công_ty thiết_kế và trang_trí nội_thất khá lớn ở Khonkaen , cũng là một người hoạt_động rất tích_cực trong ban đại_diện Việt_kiều ở đây .


Những ngày ở miền đông bắc Thái_Lan , chúng_tôi được gặp rất nhiều Việt_kiều thành_đạt .


Có người nay là điền_chủ một trang_trại trồng cam rộng cả ngàn hecta , lớn nhất_nhì vùng , có người làm_chủ một công_ty chăn_nuôi lợn nằm trong " top " của nước Thái ...


Vượt lên nhiều thử_thách họ vẫn làm_giàu cho mình và cho nước Thái - quê_hương thứ hai , rồi từ đó tìm cách giúp quê_nhà .


Cố_gắng lắm chị mới sắp_xếp được cho tôi một buổi gặp ngắn_ngủi , vì thời_gian làm_việc của chị hầu_như chật kín .


Tuổi_thơ của chị là chiến_tranh , bom_đạn , chết_chóc và hình_ảnh người mẹ còng lưng nhặt từng hạt thóc để nuôi bốn đứa con ăn_học .


Là hình_ảnh của những ngày chị cố lê đôi chân tật_nguyền để đến trường trên quãng đường đất_đỏ mịt_mù .


Chị là Võ Thị Hoàng Yến ( 38 tuổi ) sinh ra và lớn lên ở một làng quê xa thuộc xã Hiệp_Phước , huyện Nhơn_Trạch ( Đồng_Nai ) .


Từ cú sốc đầu đời .


Những năm_học cấp I , mấy đứa bạn nhỏ tinh_nghịch cứ hay trêu_đùa chọc_ghẹo , thậm_chí còn xa_lánh vì đôi chân bị bại_liệt từ tuổi lên 3 .


Nghĩ đến thân_phận của mình chị cũng buồn , cũng tủi .


Chị nói : " Nhiều đứa bé tật_nguyền khác khi bị trêu_chọc thì hay mắc_cỡ nên bỏ học , nhưng không hiểu sao lúc đó mình lại tự_tin ghê_gớm , đã không bị mặc_cảm mà_còn tâm_niệm rằng phải học thật giỏi .


Càng bị coi_thường càng phải học giỏi " .


Quyết_tâm học_tập của chị lúc đó như một sự phản_kháng , một cách tự_vệ cho riêng mình .


Không chỉ học giỏi , chị còn tham_gia công_tác Đoàn - Hội ở trường .


Ở cấp I , cấp II chị từng làm chi_đội_trưởng , rồi liên_đội_trưởng Đội thiếu_niên tiền_phong .


Lên cấp III , cô Út học giỏi lại tiếp_tục tham_gia công_tác Đoàn và làm bí_thư Đoàn trường ...


Với sức học của mình , chị đã thi đậu vào ĐH Kinh_tế TP. HCM .


Chị nói dù là con nhà nghèo , dù là đứa trẻ tật_nguyền nhưng lúc_nào chị cũng là một người tự_tin vào năng_lực của mình .


Nhờ thế suốt những năm cắp sách đến trường , dù gặp không ít những khó_khăn nhưng chị đều vượt qua .


Thế nhưng , ngay lần đầu_tiên bước ra đời , vác đơn đi xin việc_làm sau khi tốt_nghiệp ĐH Kinh_tế năm 1990 , chị đã bị một cú sốc kinh_khủng đầu đời .


Đến hôm_nay , khi nghĩ_lại chị cũng không biết rằng cú sốc đó là hoạ hay may .


Gõ_cửa nơi nào chị cũng nhận được những cái lắc_đầu đầy thương_hại , có những nơi sau khi kiểm_tra năng_lực của chị người_ta đã đồng_ý nhận ngay , nhưng rồi sau đó lại từ_chối thẳng_thừng khi phát_hiện chị là người khuyết_tật ( NKT ) .


Cả một thời_gian dài dù cố_gắng nhưng chị không xin được việc_làm ở đâu : " Người_ta không nói ra nhưng mình thừa biết mình không được nhận vào làm_việc không phải là vì năng_lực kém , mà chỉ vì là NKT " - chị Yến bùi_ngùi nhớ lại .


Lặng_thinh hồi lâu , chị lại tiếp : " Lúc đó mình thấy đau lắm , lo_lắng cho mình và cho cả những NKT " .


Bạn_bè cùng trường ai cũng tỏ ra ái_ngại cho tình_cảnh của chị .


Xin việc_làm không được , chị nghĩ phải đi học thêm ngoại_ngữ với ý_nghĩ sau_này có cơ_hội thì xin dạy kèm , tự kiếm sống .


Đồng_thời với vốn ngoại_ngữ học được , chị sẽ tìm đọc thêm những tài_liệu của nước_ngoài liên_quan đến NKT , biết_đâu từ đó có_thể tìm được những cơ_hội không chỉ cho riêng mình mà_còn cho những NKT khác cùng cảnh_ngộ .


Vậy là năm 1993 , lần đầu_tiên chị làm_quen với tiếng Anh .


Chị nói : " Hồi trước ở quê mình người_ta chưa dạy ngoại_ngữ , vào ĐH mình mới được học tiếng Nga , còn tiếng Anh thì hoàn_toàn xa_lạ " .


Học được một năm thì việc học của chị phải gián_đoạn vì đôi chân yếu dần nên phải mổ .


Hơn một năm trời chị phải nằm ở nhà dưỡng_thương .


Trong khoảng thời_gian đó chị cố_công tự học tiếng Anh .


Đến cuối 1995 chị thi đậu bằng C tiếng Anh của ĐH Sư_phạm TP. HCM .


Nói về thành_tích này , chị cười rạng_rỡ : " Thật_ra mình chẳng tài_giỏi gì đâu , chẳng_qua là nhờ mình có khiếu học ngoại_ngữ thôi , với_lại ở nhà mình ai cũng học giỏi hết , chỉ có mình là học ẹ nhất " .


Sau khi tích_luỹ được vốn tiếng Anh kha_khá , chị thi vào khoa tiếng Anh của Trường ĐH Sư_phạm TP. HCM .


Đến năm 1999 , chị là một trong bảy tân cử_nhân đạt được số điểm thi cao nhất trong kỳ thi tốt_nghiệp của Trường ĐH Sư_phạm TP. HCM .


Nỗ_lực học_tập và năng_lực của chị rồi cũng được công_nhận , tháng 6-2003 chị đoạt được học_bổng toàn_phần của Quĩ Ford .


Chị theo học ngành phát_triển con_người tại ĐH Kansas ( Mỹ ) .


Để theo kịp những SV khác buộc những SV VN như chị phải nỗ_lực vượt_bậc .


Ấy vậy mà ngay học_kỳ đầu chị đã đoạt được ba điểm A .


Không_những thế chị còn là người trợ_giảng cho một giáo_sư người Mỹ tên Glen White .


Sau đó , đích_thân bà Judith E. Heuman - cố_vấn các vấn_đề phát_triển cho NKT của Ngân_hàng Thế_giới ( WB ) - đã mời chị báo_cáo đề_tài này tại trụ_sở chính của WB ở Washington DC .


Hiện_nay công_trình nghiên_cứu của chị đã được in thành sách và được xem như một loại giáo_trình cho SV học_tập tại ĐH Kansas .


Giờ_đây , cô Út Yến tật_nguyền ngày_xưa mà người mẹ cứ thắc_thỏm lo_âu không biết làm gì để sống , đã trở_thành thạc_sĩ với tấm bằng xuất_sắc .


Cô Út tật_nguyền ngày_xưa còn được đi dự hội_nghị ở Washington DC , được vô thượng_viện để gặp các nghị_sĩ và cùng nói_chuyện với họ về NKT .


Được gặp_gỡ trao_đổi với thượng_nghị_sĩ Tom Harkins - người đã có những đóng_góp rất nhiều cho các chương_trình và chính_sách dành cho NKT Mỹ .


Chị còn được mời vào Nhà Trắng , gặp tiến_sĩ Troy Justesen - một NKT đang là cố_vấn cho tổng_thống Mỹ về các chính_sách liên_quan đến NKT .


Rồi cùng nhóm của mình , chị được mời đến Bộ Giáo_dục Mỹ để nói_chuyện với những người phụ_trách các chương_trình nghiên_cứu về khuyết_tật và phục_hồi chức_năng ( NIDRR ) .


Một lần nọ , biết chị một_mực đòi quay về quê_hương , giáo_sư Glen White liền bày_tỏ ý_định xin nhận chị làm con_nuôi và giúp chị ở lại Mỹ .


Không_những thế , ông hứa sẽ rước cả người mẹ thân_yêu của chị sang Mỹ định_cư , nhưng chị một_mực từ_chối .


Chị nói rằng mình cần phải trở về vì không_thể sống thiếu những người_thân trong gia_đình và trên_hết là không_thể sống thiếu quê_hương .


Chị bộc_bạch : " Những năm xa quê_hương , mình mới thấm_thía hết hai tiếng Việt_Nam thiêng_liêng và thân_thiết đến ngần nào " .


Trở về , chị còn muốn được đóng_góp chút_ít gì đó cho quê_hương VN .


Chia_tay tôi , chị lại tất_tả lao vào hàng đống tài_liệu , hồ_sơ được mang về từ nước_ngoài để soạn những giáo_trình giảng_dạy phù_hợp với điều_kiện giáo_dục ở VN .


Được biết , Trường ĐH Đà_Lạt đã mời chị tham_gia giảng_dạy và ngày 6-12-2004 là lần đầu_tiên chị mang kiến_thức học được của mình truyền_đạt đến các SV VN .


Trên đường từ Sakon_Nakhon về Nakhon_Phanom , bên phải đường , phía ngoại_ô Nakhon có một toà biệt_thự to đẹp nằm trên khoảng đất rộng_lớn chừng vài hecta , rất ấn_tượng .


Anh Hải , người đưa chúng_tôi đi trong những ngày ở Thái_Lan , bảo : " Biệt_thự này của một Việt_kiều làm nghề nuôi heo đấy ! " .


Hôm sau , anh Hanh - một học_viên của lớp sinh_viên đi học tiếng Thái ở Nakhon , đồng_thời cũng là đại_diện của Công_ty Du_lịch Quảng_Trị tại vùng đông bắc Thái - dẫn chúng_tôi vào thăm cơ_ngơi của ông chủ trang_trại chăn_nuôi heo .


Giới kinh_doanh trong nghề chăn_nuôi ở Thái hầu_như đều biết đến anh .


Tôi thắc_mắc : " Sao tên tiếng Việt của anh nghe như tên ... Thái ? " .


Anh Xốm cười : " Bố tôi ngày_xưa đặt tên cho con để gọi tiếng Thái cũng dễ mà đọc tiếng Việt cũng được .


Tôi họ Phan , nhưng họ để nhập_tịch Thái là Buntaphan - nghĩa_là phúc_đức của họ Phan ! ...


Phan Văn Xốm hay Buntaphan Xômthat cũng là thế ... " .


Giọng nói anh còn nặng âm_sắc vùng Ba_Đồn , Quảng_Trạch ( Quảng_Bình ) dù gia_đình anh sang đây từ những năm 1930 .


Trước khi đưa chúng_tôi đi thăm hệ_thống chuồng_trại toạ_lạc trên khu đất rộng 60 ha , anh Xốm bảo : " Tôi cũng không ngờ cái vùng_đất đông bắc này lại trở_thành nơi mình gầy_dựng cơ_nghiệp được như thế này " .


Năm 19 tuổi gia_đình cho đi học sửa_chữa điện_tử ở Bangkok , ra làm nghề sửa tivi đen_trắng và các loại máy_móc .


Năm 1977 anh lấy vợ , vợ anh người gốc Hà_Tĩnh , gia_đình qua đây cũng đã lâu , tên chị là Nguyễn Thị Tình , một phụ_nữ trẻ đẹp .


Rồi năm 1978 , hai vợ_chồng từ Bangkok về thăm người bà_con bên vợ ở vùng Nakhon này , nhìn đàn gà con ở nhà người chú vợ , anh ... mê_mẩn và bàn với vợ hay về đây nuôi gà !


Chị Tình kể lại khi nghe chồng nói vậy chị ngạc_nhiên vô_cùng .


Đang yên_ấm ở Bangkok , cửa_tiệm đàng_hoàng , nay lại về chốn xa_xôi hẻo_lánh thế này nuôi gà ( ! ) ...


Nhưng rồi chị cũng đồng_ý vì thấy chồng quá mê chăn_nuôi .


Khởi_nghiệp của vợ_chồng anh là một chuồng gà_công_nghiệp qui_mô 300 con , rồi tăng dần lên 6.0000 con .


Được năm năm như_thế , anh Xốm thấy nuôi gà cũng không bằng nuôi heo , vậy là chuyển sang nuôi heo nái .


Bây_giờ đi giữa một hệ_thống chuồng_trại trên diện_tích 60 ha được thiết_kế hiện_đại và đẹp như ... công_viên , không ai ngờ 20 năm qua anh Xốm đã trải những truân_chuyên như thế_nào để trụ lại được đến giờ .


" Năm 1983 tôi bắt_đầu chuyển sang nuôi heo với khởi_nghiệp 12 heo nái bình_thường và một heo đực - anh Xốm kể lại - đến năm 1988 nâng lên thành 200 heo nái trong một trại khoảng 8 ha .


Số_lượng heo nái của trang_trại anh đã đạt 4.000 con .


Cầm cuốn tạp_chí tiếng Anh Feed & Live Stock số tháng 8 , 9-2004 đặt trên bàn , anh Xốm chỉ vào bài viết về Công_ty Đồng_Hiệp ( ở TP. HCM ) bảo : " Bài báo nói công_ty này đang phấn_đấu để heo cai_sữa lúc 28 ngày đạt hơn 7 kg , còn công_ty chúng_tôi đã cai_sữa cho heo khi ba tuần tuổi ( 21 ngày ) nhưng trọng_lượng heo con đạt 7,68 kg / con .


Số heo con sau khi cai_sữa được chuyển_giao cho các hộ dân nhận hợp_đồng nuôi gia_công tại gia_đình .


Công_ty có 40 hộ dân nuôi vệ_tinh với mỗi hộ khoảng 700 con .


Lượng heo thịt này tôi xuất mỗi đợt hơn 20.000 con , khoảng ba tháng rưỡi thì xuất chuồng ( đạt trọng_lượng trên 100 kg / con ) " .


Hiện mỗi ngày Công_ty Buntaphan xuất bán hơn 200 heo thịt ( hơn 20 tấn ) .


Công_ty cung_cấp heo giống , thức_ăn , qui_trình nuôi , thú_y ... và chỉ trả công nuôi cho họ .


Để có nguồn giống tốt , đích_thân anh sang tận Đan_Mạch , Ireland ... mua heo giống với giá 5.000 - 6.000 USD / con .


Mỗi đợt mua 20 - 30 con , có hồ_sơ từng con hẳn_hoi .


Bây_giờ nếu tính theo cách của những nhà đầu_tư chăn_nuôi , mỗi heo nái phải đầu_tư 50.000 baht thì riêng đầu_tư cho đàn heo và trang_trại này đã 20 triệu baht ( gần 80 tỉ VND ) .


Có được thành_công ấy , anh Xốm nói là nhờ ở Thái_Lan nhà_nước giúp_đỡ rất nhiều cho ngành nông_nghiệp , từ thuế , giá đất_đai đến chuyển_giao công_nghệ .


Chẳng_hạn như công_nghệ nuôi heo của công_ty được sự giúp_đỡ rất nhiều từ phía nhà_nước nên giá rất rẻ .


Chỉ muốn khẳng_định mình là người Việt ...


Vây quanh trang_trại là những thảm cỏ xanh ngút , bao_bọc ngoài là một vành_đai với hơn 8 ha trồng bưởi mà theo anh Xốm đây là giống bưởi đặc_biệt của Thái , tuyệt ngon và năng_suất rất cao .


Vui chuyện anh Xốm bảo : " Cách đây tám năm tôi đã trải qua những ngày kinh_hoàng .


Hồi đó mỗi tháng công_ty lỗ khoảng 40.000 USD .


Khi đó tìm đến cái chết thật là dễ_dàng , không đáng sợ nữa , nhưng tôi không chịu được cảm_giác sống nhục_nhã , thất_bại .


Mình là dân Việt , tay_trắng gầy_dựng lên như thế_này , không_thể thất_bại , cái niềm tự_hào dân_tộc cứ như một thứ " doping " tiếp sinh_lực cho tôi vượt qua từng ngày .


Nhiều ngày có_khi tính_chuyện cùng_quẫn , nhưng rồi gượng dậy mà tin rằng mình phải vượt qua .


Trong tôi vẫn le_lói niềm tin rằng nếu gắng_gượng cầm_cự đến tháng tư ( tháng diễn ra lễ_hội té nước ) năm sau , giá sẽ tăng lên trở_lại bởi thời_điểm hội_hè , nhu_cầu tiêu_dùng thực_phẩm sẽ tăng cao " .


Tin thế nhưng anh vẫn tính đến khả_năng xấu nhất , giá thịt heo không lên sẽ bán hết tài_sản trả nợ , còn thừa khoảng 7 triệu baht , hai vợ_chồng sẽ dắt_díu về Vinh ( Nghệ_An ) kinh_doanh , dù_sao vợ_chồng anh cũng có một_số bạn_bè , người quen ở đó .


Anh Xốm cười : " Tôi an_ủi vợ , ở Vinh những năm đó mà còn 7 triệu baht thì mình là người giàu_có rồi " .


Tháng 4-1997 , khủng_hoảng tài_chính , kinh_tế Thái bị ảnh_hưởng nặng_nề nhưng ngành nông_nghiệp lại không ảnh_hưởng , giá thịt heo nhích lên dần và cao_giá nhất so với thời_điểm trước đó .


Anh Xốm trả món nợ 35 triệu baht chỉ trong một năm và làm tiếp căn nhà 1,3 triệu USD .


Năm_ngoái , thời_điểm bị cúm_gà , người dân chuyển sang ăn thịt heo , bình_quân mỗi tháng công_ty lãi hơn 150.000 USD .


Đưa chúng_tôi đi thăm ngôi biệt_thự , anh bảo : " Năm trước thấy mình sắp vỡ_nợ , năm sau tự_nhiên trả xong nợ rồi xây ngôi nhà " hơi bị to " , nhiều người nghi tôi buôn ... ma_tuý !


Hôm xong nhà , anh_em trong hội_đồng có tổ_chức một cuộc họp tại đây , dân trong vùng thấy tự_nhiên nhiều xe an_ninh Thái đậu trong khu nhà tôi ai cũng nghĩ là cảnh_sát đến bắt ... " .


Nhiều người Việt xa xứ vẫn nhắc đến những người đồng_hương của mình thành_đạt trong các lĩnh_vực nơi đất_khách_quê_người như một niềm tự_hào rất riêng .


Và sự thành_đạt ấy không chỉ riêng mình ai hưởng .


Hơn thế , tôi còn được biết anh vẫn lặng_lẽ góp_phần phụng_dưỡng nhiều bà mẹ ở VN , nhưng điều ấy anh không bao_giờ nói ...


Những ngày ở vùng_đất đông bắc Thái nhiều khi đang ngồi trò_chuyện với mấy anh_em Việt_kiều bỗng ... quốc_ca VN cất lên , chưa kịp hiểu làm_sao thì thấy các anh rút ... máy di_động ra nghe !


Rất nhiều người cài quốc_ca vào phần nhạc chuông .


Tôi hiểu đấy là cách để bà_con luôn thấy Tổ_quốc thật gần ...


Nhưng với tất_cả những gì đã và đang chuyển_động trên hành_lang Đông Tây này , chúng_tôi biết đường về nhà bây_giờ không còn là chuyện quá xa_xôi dù từ Thái về Việt cách xa nhau cả một ... nước Lào .


Trong lúc nhiều bà_con ở đây đang cố_gắng nhập được quốc_tịch để làm hộ_chiếu về thăm quê_nhà hay ráng kiếm lấy cái giấy " tàng đạo " ( công_nhận ngoại_kiều nhập_cư hợp_pháp , được coi như giấy tuỳ_thân để có_thể tự_do đi_lại và hành_nghề theo luật_pháp phổ_thông của nước Thái ) , thì hiện_nay rất nhiều Việt_kiều hồi_hương từ những năm 1960 đang quay lại thăm miền đất thơ_ấu của mình .


Chúng_tôi đã gặp khá nhiều bà_con mình từ VN sang , được bà_con bên này đưa đi thăm chùa_chiền thắng_cảnh .


Tại chùa Nongwaeng , ngôi chùa với toà điện tháp cao chín tầng rất đẹp ở thủ_phủ vùng đông bắc , nghe chúng_tôi trò_chuyện bằng tiếng Việt , một du_khách vãn_cảnh chùa chợt cất giọng hỏi : " Mấy em là ... Việt_kiều ? " .


Khi biết chúng_tôi vừa từ VN sang , chị vui_vẻ giới_thiệu về mình .


Chị là Lại Thị Liên , nhà ở 23 phố Hàng_Bài , Hà_Nội , vừa sang thăm lại nơi chôn_nhau_cắt_rốn sau mấy chục năm xa_cách .


Quê gốc chị ở Yên_Tiến , Ý_Yên , Nam_Định nhưng sinh ra ở tỉnh Udon năm 1947 , sau đó về sống ở vùng Thabo phía trên Noong_Khai .


Năm 1963 chị hồi_hương theo gia_đình về VN .


Bây_giờ , sau 41 năm chị trở_lại thăm mộ người cha thân_yêu của mình trên đất Thái .


Chị Liên bảo : " Hơn 40 năm mới trở_lại , tuy không phải là quê_cha_đất_tổ mà còn xúc_động thế này , huống_nữa là sự khắc_khoải về thăm lại cố_hương của bao_nhiêu bà_con mình bên này " .


Hồi xưa , để hồi_hương , từ Noong_Khai chị theo đoàn về tận Bangkok rồi xuống tàu , lênh_đênh 12 ngày_đêm trên biển tàu mới cập cảng Hải_Phòng .


Nay thì từ VN để lên đến đây chỉ chưa đầy một ngày đường_bộ .


Mạn ngoài theo ngả đường 8 ( Hà_Tĩnh ) chạy lên Vientiane rồi sang Thái qua ngả cầu Noong_Khai , phía miền Trung đi theo ngả quốc_lộ 9 thuận_lợi hơn .


Đường_xá như thế nên mấy năm gần đây có một dòng thương_nhớ đang chảy từ đất Việt về lại miền thơ_ấu bên dòng Mekong của những Việt_kiều về nước hồi thập_niên 1960 như chị Liên ( đợt ấy , hơn 2,5 vạn Việt_kiều hồi_hương ) .


Đường về nhà gần quá mà sao vẫn mãi là nỗi_niềm đau_đáu trong bao người ?


Cứ như lộ_trình chúng_tôi đã đi từ VN sang thì hành_trình từ thủ_phủ miền đông_bắc Thái về tới VN rồi_đây chỉ còn trong một ngày !


Trần Hữu Phước , chàng hướng_dẫn_viên phụ_trách tour lữ_hành của Sepol Travel , bảo : " Chưa bao_giờ việc đi_lại giữa ba nước Việt - Lào - Thái nhanh_chóng và dễ_dàng như bây_giờ ! .


VN và Thái bỏ thị_thực mấy năm rồi , VN và Lào cũng đã bỏ , nếu Lào và Thái bỏ nữa thì thế_là cứ_việc cầm hộ_chiếu mà đi .


Nếu có trở_ngại một_chút thì đúng là lượng khách trên tuyến quốc_lộ 9 sang Lào và Thái khá đông , song bộ_phận làm thủ_tục ở các cửa_khẩu ít người quá thành_ra vẫn phải chờ .


Tuy_nhiên mới trước đây mười ngày , hôm 1-12 , trong đoàn diễu_hành ôtô Ấn_Độ - ASEAN vào VN qua ngả Lao_Bảo , tôi đã chứng_kiến một đợt làm thủ_tục nhập_cảnh nhanh kỷ_lục tại cửa_khẩu quốc_tế này với thời_gian chưa đến 30 phút cho hơn 250 khách !


Dĩ_nhiên đoàn caravan Ấn_Độ - ASEAN này được sự lo_lắng chuẩn_bị của nhiều bộ , ngành trung_ương thành_ra nhanh đến vậy , nhưng loại_trừ yếu_tố ấy ra thì chuyện làm nhanh thủ_tục cho khách là điều hoàn_toàn có_thể !


Con đường 9 trước đây quan_san vắng_vẻ , chạy từ Savẳn về tận Lao_Bảo chỉ rừng và đồng hoang , vài thị_trấn lèo_tèo dọc đường ở các huyện_lỵ như Sêpôn , Mường_Phìn , Sênô ...


Bây_giờ con đường đã được nâng_cấp dài 250 km thảm nhựa láng o , những thị_trấn bên đường cũng đã mang một dáng_vóc khác tuy chưa đông_đúc sầm_uất dân_cư .


Và điều mà tất_cả bà_con Việt_kiều ở miền đông bắc Thái kỳ_vọng nhất là cây cầu Hữu_Nghị số 2 ( còn gọi là cầu Mittafab ) nối Mukdahan với Savanakhet đang thi_công , dự_định hoàn_thành vào cuối năm 2006 .


Hôm chúng_tôi rời Muk sang Savẳn đất Lào , từ bên bờ đông Mekong nhìn sang Thái_Lan đã thấy những trụ móng nhô lên giữa dòng sông rộng và sâu .


Con đường xuyên Á - hay_là trục hành_lang_kinh_tế Đông Tây , bên này chạy từ Maulayaing ( Myanmar ) bên bờ Ấn_Độ_Dương về cửa_khẩu Maesot ( Myanmar - Thái ) qua Phitsanulok , về Khonkaen rồi về Mukdahan , sang Savẳn là chạm vào quốc_lộ 9 , chả mấy đỗi đường đã đặt_chân lên đất Việt .


Từ VN lên , nếu khởi_hành ở Đông_Hà , sáng xuất_phát thì buổi trưa đã ngồi ăn cá nướng bên dòng Mekong , khi cầu Hữu_Nghị số 2 hoàn_thành , không phải chịu cái cảnh đợi phà như hiện_nay thì ngược thêm một buổi đường sẽ lên đến Khonkaen , thủ_phủ miền đông bắc Thái .


Hạ_tầng giao_thông nâng_cấp đã rút ngắn thời_gian đi_lại rất nhiều , nhưng để đường về nhà gần hơn có_lẽ cần thêm những động_thái khác , ví_như chuyện ôtô tay_lái thuận và tay_lái nghịch .


Nhiều cuộc họp bàn về cách_thức khai_thác các tour du_lịch caravan ( đi du_lịch đường_bộ bằng ôtô gia_đình ) nhưng đến giờ vẫn chưa có một văn_bản chính_thức nào được ký giữa ngành giao_thông hai nước Việt - Thái .


Hồi trung_tuần tháng sáu đã có một cuộc họp tại Bangkok về vấn_đề này , tháng chín vừa_rồi lại thêm một cuộc gặp ở Đà_Nẵng cũng chỉ để bàn cách cho xe tay_lái nghịch từ Thái vào VN và ngược lại .


Theo đó , xe từ VN sang sẽ được tự_do đi_lại trong vùng đông bắc Thái ( theo luật đi đường bên trái ) , còn xe tay_lái nghịch của Thái vào VN được đi từ Vinh vào đến Mỹ_Sơn ( Quảng_Nam ) , nghĩa_là đi hết bốn trong số năm di_sản thế_giới của VN ( trừ Hạ_Long ) .


Có_lẽ chỉ cần như thế thôi và thêm một tấm hộ_chiếu trong tay thì cuối tuần những bà_con Việt_kiều vùng đông bắc Thái có_thể chất đồ_đạc lên sau những chiếc ôtô gia_đình rồi về thăm nhà .


Chao_ôi , tận miền đông bắc Thái mà rủ nhau " cuối tuần này về thăm nhà nhé ! " thì quá_ư sung_sướng .


Trước đây điều ấy với mọi người chỉ là một giấc mơ , nhưng bây_giờ tất_cả đang trong tầm tay !


Năm 1959 , những ngày đen_tối và quyết_liệt , khi cách_mạng miền Nam từ trong máu và nước_mắt , trong đau_thương và chết_chóc đang gượng mình đứng dậy , ra_sức chuyển đêm thành ngày .


Tỉnh_uỷ bí_mật Quảng_Nam , bấy_giờ thật_sự chỉ còn là một nhóm người đói_khát mà cháy_bỏng ý_chí và khát_vọng , đang náu mình trong một khu rừng sâu dưới chân ngọn núi Chúa .


Cái tỉnh_uỷ bí_mật ấy có một ban quân_sự .


Gọi là quân_sự , kỳ_thực chỉ là một nhúm vũ_trang mà số người đếm được trên đầu ngón tay , do anh Nguyễn Chơn phụ_trách .


Một đêm nọ , cái điện_đài ấy nhận được một bức_điện bí_mật từ Hà_Nội chuyển vào : " Trung_ương gửi cho các đồng_chí Quảng_Nam một_số súng bằng đường_biển .


Thuyền sẽ vào bến Hố_Chuối dưới chân đèo Hải_Vân .


Hãy cử người đón , từ đêm mồng một Tết_âm_lịch " .


Nguyễn Chơn được giao nhiệm_vụ đi đón chuyến vũ_khí đó .


Đêm ra ngồi trên những tảng đá hoang_vắng , tê buốt , chong mắt nhìn ra biển đen , sục tìm bóng_dáng một con thuyền .


Anh Nguyễn Chơn nói : Cho đến tận hôm_nay , tôi cũng không hề được biết những người tôi phải đi đón ngày ấy là ai .


Im_lặng một lúc lâu rồi anh lại nói : Có_lẽ chỉ có_thể đoán rằng những thuỷ_thủ đó chắc phải là người Quảng_Nam , hẳn quê một làng , một xã nào đó cũng quanh chân đèo này thôi , có_thể từng là dân đánh_cá rất am_hiểu biển_bờ núi_non ở đây , hẳn người_ta phải chọn những người như_vậy để đưa con thuyền bí_mật vào bến này ...


Ước đoán đó của anh Nguyễn Chơn bỗng gợi lên cho chúng_tôi một ý_tưởng : có_thể tìm ra , ít_nhất là đôi_chút dấu_vết của những người thuỷ_thủ vô_danh đã biệt_tích mãi_mãi ấy , ở đâu_đó trong các xóm_làng ven chân ngọn đèo này chăng ?


Và kỳ_lạ thay chúng_tôi tìm ra , không phải là một dấu_vết mà là một con_người .


Một thuỷ_thủ của chuyến đi đầu_tiên huyền_thoại ấy .


Một ngư_dân làng chài Nam_Ô hôm_nay : anh Huỳnh Ba .


Đó là một người đã hơn 60 tuổi , tóc muối_tiêu , chân_mày đã có sợi bạc .


Ngồi lẫn trong đám ngư_dân trên bãi biển hôm_nay thật khó nhận ra ở anh một nét gì đặc_biệt , thậm_chí anh còn có_vẻ hơi lẩn_khuất trong đám người ồn_ào .


Chỉ thật tinh mới có_thể dần_dần nhận ra điều này : anh không có hoặc là đã đánh mất đi nét tính_cách thường gặp phổ_biến ở những người dân biển : khoáng_đạt , ồ_ạt , liều_lĩnh , ồn_ào , ăn sóng nói gió , bạt_mạng .


Ở anh là sự trầm_tĩnh , suy_tính , cẩn_trọng .


Đôi mắt rất kín_đáo , luôn quan_sát , dò_xét , tính_toán .


Anh nói chậm và nhỏ , ít lời , như cân_nhắc từng lời nói ra .


Sự gan_dạ , có_thể là sự gan_dạ đến quyết_liệt , gan_lì ẩn sâu trong đôi mắt màu nâu đục nặng_trĩu suy_tư .


Tiểu_đoàn 644 , hay có_khi còn gọi là đơn_vị 759 , tức_là cái " tập_đoàn đánh_cá miền Nam " mạo_danh đóng ở cửa sông Gianh ngày ấy , tập_hợp toàn những con_người như_vậy đấy , không nhiều .


Một_số ra Bắc từ ngày tập_kết 1954 , một_số ở lại trong Nam , là đảng_viên được bố_trí nằm_vùng hoạt_động bí_mật trong lòng địch , rồi sau đó vượt_tuyến ra Bắc theo một mật_lệnh phát ra từ một trung_tâm chỉ_đạo nào đó mà chính họ cũng không hề biết .


Anh là đảng_viên , được bố_trí ở lại nằm_vùng .


Và giữa năm 1959 Huỳnh Ba nhận được lệnh bí_mật tìm đường vượt_tuyến , qua sông Hiền_Lương , ra Bắc ...


Anh trở_thành một trong những chiến_sĩ đầu_tiên của " tập_đoàn đánh_cá miền Nam " ở cửa sông Gianh .


Và bí_mật đóng thuyền : những chiếc thuyền đánh_cá hệt kiểu thuyền Quảng_Nam , ở Quảng_Nam người_ta gọi là ghe_bầu .


Ở " tập_đoàn đánh_cá miền Nam " tại cửa sông Gianh , người_ta khiêng , chất đống những thùng hàng bọc vỏ thiếc , những bó súng quấn vải dầu chống thấm .


Trên bến sông Gianh , 10 con_người , năm người đi tiễn năm người sẽ lên_đường .


Những cái nắm tay siết chặt , rất có_thể là lần cuối_cùng .


Cánh buồm được kéo lên , trắng nhờ trong đêm đen .


Chiếc ghe giả rời bến , lao ra khơi , lao vào đêm đen .


Bên chiếc máy điện_tín thô_sơ , một cô báo_vụ_viên đang hối_hả gõ nhịp máy .


Bức_điện viết : Gửi Tỉnh_uỷ Quảng_Nam , Thuyền rời bến 30 tết .


Anh Huỳnh Ba kể lại với chúng_tôi câu_chuyện năm xưa của anh trên một chuyến anh rủ chúng_tôi cùng đi biển đánh_cá .


Câu_chuyện được rì_rầm kể lại trên biển đêm yên_tĩnh .


Chúng_tôi có năm người : anh Nguyễn Xanh , quê Tam_Kỳ , về sau đã hi_sinh .


Anh Trần Mức , quê Quảng_Ngãi , về sau có về làm cán_bộ huyện_đội Mộ_Đức , Quảng_Ngãi , cũng đã hi_sinh .


Anh Huỳnh Sơn , người Thăng_Bình , đã hi_sinh .


Anh Nguyễn Nử , người Duy_Nghĩa , Duy_Xuyên , cũng đã hi_sinh .


Tất_cả chúng_tôi đều từng là thuỷ_thủ trong các đội thuyền chở vũ_khí bí_mật từ Khu 5 vào Khu 6 và Nam bộ thời chín năm chống Pháp .


Thời ấy chúng_tôi từng có kinh_nghiệm : ra đi vào đúng những ngày dông bão lớn , biển động hoặc những ngày tết .


Ấy là những lúc địch xao_nhãng tuần_tra trên biển .


Giờ_đây cũng vậy , ra đi đúng đêm 30 tết .


Đêm thứ nhất , tức đêm giao_thừa , đã phải vật_lộn với gió cấp 5 , cấp 6 .


Đến sáng mồng 1 thì trời xuống gió to hơn : cấp 7 , cấp 8 .


Khoảng 12 giờ trưa , bị gãy mất tay_lái .


Đến trưa mồng 2 thì gãy tiếp tay_lái thứ hai .


Sáng mồng 4 , tôi nhận ra đảo Lý_Sơn cách chừng 6 - 7 km .


Biển lặng thì dân Lý_Sơn đổ ra đánh_cá nhiều .


Tất_cả có 6 tấn : 500 kg vải , 400 kg nilông đi mưa và thuốc_men , chủ_yếu là thuốc chống sốt_rét .


Có một nguyên_tắc : tuyệt_đối không để hàng rơi vào tay địch ...


Đã bàn với nhau trước : chúng_tôi là thuyền đánh_cá , bị bão trôi_dạt vô đây .


Rồi đưa về Đà_Nẵng nhốt hai tháng rưỡi .


Lao Chí_Hoà đầy quá lại gửi qua lao Gia_Định .


Sau chuyến mở_đường đầu_tiên thất_bại , có một cuộc họp đã diễn ra bên tấm bản_đồ lớn , đất và biển miền Nam .


Rồi một bức_điện tuyệt_mật được đánh đi từ cơ_quan đầu_não tối_cao : Gửi Trung_ương Cục và tất_cả các tỉnh ven biển miền Nam , Các tỉnh tổ_chức cho thuyền bí_mật vượt biển ra Bắc , báo_cáo tình_hình bến_bãi , tình_hình địch bố_phòng ven biển và tuần_tiễu trên mặt_biển .


Một hành_trình mới xuyên biển lại bắt_đầu , từ phía Nam ra ...


Đã có rất nhiều anh_hùng sinh ra từ khói_lửa chiến_tranh .


Nhưng trong hoà_bình cũng có những người lính anh_hùng .


Đó là một trong những điểm đáng nhớ đọng lại trong cuộc gặp_gỡ các thế_hệ anh_hùng được tổ_chức tại Hà_Nội vào các ngày 10 , 11 và 12-12 vừa_qua .


Đã là thời_bình nên những bộ lễ_phục mùa đông của lính - dẫu là lễ_phục - vẫn có cái gì đó thô_vụng , lóng_ngóng giữa phố_phường Hà_Nội rực_rỡ sắc_màu .


Rất nhiều huân_huy_chương trên những ngực áo lính cùng với vẻ mặt khắc_khổ , hiền_lành khiến họ càng hoà lẫn vào nhau .


Chỉ có_thể biết được họ đã là anh_hùng như thế_nào qua những câu_chuyện kể giản_dị , và được người trong cuộc bổ_sung một_cách ngượng_ngùng " lúc ấy là lính thì ai chả làm thế " .


Những gương anh_hùng như La Văn Cầu , Phùng Văn Khầu , Nguyễn Thị Chiên , Lê Mã Lương , Phạm Tuân ... hầu_như ai cũng đã biết qua sách_giáo_khoa , qua báo_chí , truyền_hình .


Nhưng đó chỉ là những cái tên trong muôn_vàn những anh_hùng có tên và vô_danh .


Chàng trai Hà_Tĩnh vốn là cựu sinh_viên kiến_trúc này đã ra khỏi chiến_tranh mà không hề bị một vết đạn , trong khi bạn_bè anh hầu_hết nằm lại ở chiến_trường miền Đông .


Cấp trên cho anh về Hà_Nội học tiếp đại_học nhưng anh từ_chối , vì thấy mình bỏ đi là có tội với hương_hồn đồng_đội .


Vậy là 29 năm nay anh balô trên vai đi làm công_việc mà anh gọi là " bắc_cầu thời_gian " - nối quá_khứ với tương_lai bằng cách đi khắp các cánh rừng miền Đông , quần nát từng gốc cây ngọn cỏ ở biên_giới Tây Nam để tìm ra dù chỉ là một mảnh di_hài hay một chiếc biđông , một con dao ... dấu_vết cuối_cùng của những đồng_đội vô_danh .


Trung_tá Phạm Hạnh Phúc nói : " Năm nay tôi 58 tuổi , hai năm nữa sẽ về hưu , nhưng tôi chỉ hưu chức_vụ quân_đội thôi chứ không hưu đi tìm đồng_đội tôi .


Làm_sao tôi có_thể sống mà không nhớ đến những người đã ngã xuống , không đi tìm họ .


Nghĩa_vụ của tôi , của những người như tôi là phải làm thế_nào để sự hi_sinh của những người đã nằm_xuống không trở_thành vô_nghĩa , không bị rơi vào quên_lãng " .


Những người anh_hùng của thời đổi_mới luôn được gắn với hình_ảnh những trí_thức trẻ giàu sáng_tạo hay những doanh_nhân năng_động .


Nhưng những người lính anh_hùng của thời_bình không có được hào_quang ấy .


Họ làm_việc âm_thầm ở những nơi rất xa , rất hẻo_lánh , những nơi mà người dân chưa biết tiêu tiền và bộ_đội đồng_nghĩa với thầy_giáo , thầy_thuốc , kỹ_sư khuyến_nông , bác_sĩ thú_y , người làm_thuê ( không công ) ...


Người vợ tần_tảo của trung_tá Trần Văn Loan - trưởng_đoàn kinh_tế quốc_phòng 379 , Quân_khu 2 - đã phải bật ra câu hỏi với người chồng của mình : " Em làm vợ anh có gì không phải mà tự_nhiên anh lại xung_phong lên tận miền núi biên_giới Lai_Châu ? " .


Trung_tá Loan không biết trả_lời vợ thế_nào vì anh đi biền_biệt , con anh đã học đến năm thứ nhất Học_viện Lục_quân cũng là do một tay chị nuôi dạy .


Hơn 20 năm là vợ_chồng , họ chỉ ở với nhau tổng_cộng ba năm .


Nhưng không_thể không đi vì anh thấy " đến tận bây_giờ mà đồng_bào miền núi vẫn nghèo , vẫn lạc_hậu quá .


Rừng Lai_Châu mùa khô sáng_rực cả đêm , khói bụi bay mù_mịt vì lửa cháy rừng .


Và càng đốt_phá rừng thì càng nghèo_đói .


Cái vòng luẩn_quẩn ấy không_thể thoát ra được nếu không có người đến tận nơi , vào tận bản , bốn cùng năm có với bà_con " .


Bốn cùng mà trung_tá Loan đặt ra cho những chiến_sĩ của mình là " cùng ăn , cùng ở , cùng làm , cùng nói tiếng dân_tộc " ; còn năm có là " có nhiệt_tình , có trách_nhiệm , có tâm_huyết , có kinh_nghiệm , có sức_khoẻ " để thực_hiện nhiệm_vụ khó_khăn gian_khổ .


Bà_con người Mông ở Mường_Nhé , Lai_Châu không bao_giờ có_thể quên được những người lính vác balô đi bộ qua đèo " Mẹ ơi " ( từ chân đèo đến đỉnh đèo người khoẻ đi một_mạch cũng mất đúng nửa ngày , và lên đến đỉnh thì ai cũng mệt đứt hơi mà kêu mẹ ơi ! ) , vào từng nhà vận_động bà_con nuôi lợn , trồng lúa_nước .


Những người lính cũng đã từ chỗ chỉ biết chỉ_huy bảo gì làm nấy đến chỗ biết pha thuốc cho trẻ_con bị ốm bằng bát ( sách dạy pha bằng cốc nhưng cả bản chả có cái cốc nào ) , biết bẻ nanh lợn_sữa để lợn mẹ khỏi đau mà cho con bú .


Trung_tá Loan từ bé chỉ đi học rồi vào bộ_đội , chưa một lần biết đi cấy , đi cày , vậy_mà rồi cũng phải tự tay lội ruộng cấy mạ làm mẫu cho bà_con .


Ở nơi xa_xôi hẻo_lánh này , những sự dạy_dỗ cao_siêu chẳng có chút giá_trị nào , bà_con chỉ nhìn vào những gì các anh làm .


Và muốn được bà_con tin theo thì người lính phải làm được tất_cả .


44 năm trước , đồng_đội của họ là anh_hùng Võ Hữu Tuyên đã tìm ra người Chứt , tộc_người thiểu_số ở tây Trường_Sơn còn đang sinh_sống bằng săn_bắn và hái_lượm , do họ ở trong hang , trải lá vàng làm chiếu nên ông Tuyên gọi họ là người Lá_Vàng - các nhà nhân_chủng_học sau cũng gọi theo .


Hôm_nay các đồng_đội của ông Tuyên lại tiếp_tục vận_động bà_con làm nhà , nằm màn , trồng cây , nuôi gà nuôi lợn để sống một cuộc_sống ổn_định .


Lúc đầu chúng_tôi vào bản hỏi không ai trả_lời , nói không ai nghe , không biết là họ không hiểu hay không muốn trả_lời nữa .


Rồi chúng_tôi phải gây sự chú_ý bằng cách mang xà_phòng ra suối tắm , bọt xà_phòng trắng_xoá làm trẻ_con tò_mò ra xem , hôm sau nữa thì các em đồng_ý để chúng_tôi tắm cho , sau nữa thì cha_mẹ chúng ra xin xà_phòng về tắm ... thế_là làm_quen được " .


Khám bệnh cũng thế , trồng cây cũng thế , tất_cả đều phải là bộ_đội làm trước , thử trước , bà_con có tin mới làm theo .


Không ai có_thể hình_dung được là đến giờ này mà một gia_đình người Chứt vẫn còn có_thể ăn hết 1 tấn lúa trong ... ba ngày .


Có lúa là họ mang đi đổi rượu uống bằng hết mới thôi .


Những câu_chuyện của người lính - dù là thời_bình - không có những con_số to_tát và choáng_ngợp , chỉ là : " Chúng_tôi cố_gắng vận_động mỗi hộ chỉ ăn hết mỗi tháng 1 tạ gạo thôi , không đem đi đổi rượu nữa " , " Đồn chúng_tôi góp mỗi người 50.000 đồng tiền_lương mua cho bà_con một cái máy_bơm nước " , " Mường_Nhé bây_giờ đã có hơn chục hộ giàu nhờ chăn_nuôi " , nghe mà trào nước_mắt vì thương_mến và cảm_phục .


Hằng tuần tiến_sĩ Dương Văn Ni đi_đi_về_về hơn 50 km từ Cần_Thơ tới Hoà_An ( huyện Phụng_Hiệp , tỉnh Hậu_Giang ) .


Ở đó có một " gia_đình " thứ hai mà ông gắn_bó như ruột_thịt : Trung_tâm Nghiên_cứu thực_nghiệm đa_dạng_sinh_học Hoà_An ( thuộc Trường ĐH Cần_Thơ ) .


Nơi đây được mệnh_danh là vùng_đất ngập nước thứ hai còn sót lại ở Đông Nam Á sau Tràm_Chim ở huyện Tam_Nông ( Đồng_Tháp ) .


Khu làm_việc của trung_tâm là dãy nhà cấp bốn nằm sát mép rừng tràm .


Phòng ngủ là những chiếc giường tầng kê sát nhau thành dãy dài như ký_túc_xá sinh_viên .


Cả " lính " và " quan " - giám_đốc tiến_sĩ Dương Văn Ni - đều ngủ chung trong đó .


Đêm nằm có_thể nghe rõ tiếng côn_trùng kêu , tiếng mưa rơi trên lá .


Sáng_sớm tiếng chim hót líu_lo , tiếng gà gáy tận góc rừng vọng lại ...


Một khu rừng tràm , một cánh đồng cỏ_năn hoang_sơ , một khu bảo_vệ động_vật hoang_dã , một hệ_thống đê_bao và kênh_mương khép_kín , một khu bảo_tồn các loại cây thực_vật bản_địa , một khu nghiên_cứu hệ_thống canh_tác theo mô_hình VACB ( vườn , ao , chuồng , biogas ) và các trại thực_nghiệm dành cho sinh_viên ...


Đó là tất_cả những gì đang có trong vùng_đất ngập nước rộng 112 ha này , vốn trước_kia là cánh đồng " chết " hoang_hoá chỉ có cỏ_năn , nước phèn và đất bạc_màu .


Lúc đó dân trong vùng đa_số nghèo_đói , thiếu ăn , kiếm sống chủ_yếu bằng nghề bắt cá , hái rau , làm_mướn .


Ông bắt_đầu nghĩ đến phương_cách làm_sao để người dân sống ổn_định , không lệ_thuộc mà chủ_động quản_lý thiên_nhiên để sinh ra nguồn lợi nuôi sống mình .


Muốn vậy , điểm mấu_chốt là phải quản_lý được nguồn nước .


Ông lý_luận : " Nguồn nước tốt sẽ có nhiều loại rau_cỏ mọc , cá tép sinh_sôi nảy_nở , cây_cối tốt_tươi " ...


Trong khi quanh vùng ai cũng đào kênh xả phèn xuống ruộng cho thoát ra sông rạch thì ông lại dẫn phèn vô ... rừng tràm .


Quá_trình nghiên_cứu đất phèn , ông phát_hiện cây tràm có khả_năng giảm độ chua của nước phèn rất cao .


Ông cho làm đê_bao vòng ngoài , xẻ kênh bên trong .


Nước phèn ô_nhiễm , đủ thứ tạp_chất từ đồng_ruộng quanh vùng xả xuống ông đều cho dẫn vô rừng tràm bằng hệ_thống máy_bơm tự_động .


Ông nói : " Chúng_ta có sẵn hệ_thống " máy lọc phèn " chính là những bộ rễ cây tràm dày_đặc của cả hệ_sinh_thái rừng tràm " .


Sau một thời_gian " lọc " , ông cho nước trở_ra kênh_rạch .


Người nghèo quanh vùng tha_hồ tắm_giặt , bơm tưới cho cây trái .


Điều làm nhiều người ngạc_nhiên là bên trong khu bảo_tồn ông Ni cứ để cho cỏ_lác hoang_dại thi nhau mọc um_tùm trên mặt_nước .


Ông cho biết bên dưới lớp cỏ hoang_dại ấy là nơi trú_ngụ cho các loài tôm_cá sinh_sôi nảy_nở .


Theo ông , với tốc_độ phát_triển ruộng lúa tới mức chóng_mặt hiện_nay , vài năm nữa ĐBSCL sẽ không còn chỗ nào là đất ngập nước nữa .


Trong khi trên thế_giới , những vùng_đất quí hơn vàng như thế_này chỉ còn đếm trên đầu ngón tay .


Nó giống như loài quí_hiếm có tên trong sách_đỏ .