Anh Thông tính : giá xác mì đã tăng từ 7.000 đồng bao lên 14.000 đồng bao ; giá cám , giá hèm bia , giá cỏ ... đều tăng .


Thậm_chí mới_đây trong đợt tăng_giá xăng_dầu thì giá xác mì lại tăng một lần nữa .


Ông Nguyễn Văn Mỹ ở ấp 11 cho biết : vì xác mì phải chở từ Tây_Ninh , Bình_Phước về nên họ tính tiền xăng ...


Theo cách tính của anh Thông , cứ mỗi con bò sữa bình_quân mỗi ngày cho 20 ký sữa , trừ hết chi_phí ăn_uống vẫn còn lời 30.000 đồng .


“ Thế nhưng một con bò chỉ cho sữa ổn_định và có chất_lượng trong ba tháng .


Còn những tháng khác cũng phải nuôi nó chứ không_lẽ không cho ăn ? ” .


Để một con bê cái từ lúc lọt_lòng đến khi có_thể gieo tinh ( tinh_trùng ) là hết 16 tháng ; có chửa thêm chín tháng mười ngày nữa , vị_chi khoảng 25 tháng .


Với giá_cả các chi_phí - nhất_là thức_ăn - như hiện_nay thì mỗi tháng con bò ăn hết 600.000 đồng , một năm hết 7 triệu .


Bò sữa là vật_nuôi chủ_lực trong chương_trình “ hai cây - hai con ” mà UBND TP. HCM cổ_động từ nhiều năm nay .


Đàn bò Củ_Chi phát_triển nhanh cũng có tác_động rất lớn từ sự cổ_động này .


Nhiều năm qua , chính sự cổ_động đó đã đưa nhiều hộ nông_dân thoát nghèo và khấm_khá lên .


Nhưng do phát_triển số_lượng “ nóng ” tự_phát , giá con_giống đã tăng quá mức và giờ_đây khi sữa đứng giá , thức_ăn tăng_giá , giá con_giống sụt thê_thảm làm nhiều hộ đầu_tư con_giống ở thời_điểm nóng trở_nên lao_đao , đứng trước bờ vực nợ_nần .


Ba tháng cho sữa tốt nhất , con bò cho được khoảng 6 triệu đồng .


Còn lại mót máy sữa lai_rai trong năm cũng được thêm chút_đỉnh , “ coi như huề hoặc có lời chút_đỉnh ” .


“ Nhưng_mà không tính tiền công chăm_sóc đó nghe ! ” - anh Dương Văn Thông thòng một câu giải_thích .


Giá sữa không theo kịp đà tăng_giá của các loại thức_ăn và chi_phí khác khiến người nuôi bò lao_đao và tìm cách bán_tống_bán_tháo , nhất_là những người nuôi mới được một , hai năm .


Gặp ông Nguyễn Văn Phong ở ấp 3 , xã Hoà_Phú đang cắt cỏ ven tỉnh_lộ 15 vào buổi sáng sớm , ông kể chuyện : “ Tôi thế_chấp cái sổ_đỏ , vay được 15 triệu đồng mua một con bê .


Nay sữa không được_giá mà mọi thứ lại đắt_đỏ .


Sắp tới đây đáo_hạn ngân_hàng không biết lấy gì mà trả ... ” .


Quệt những giọt mồ_hôi đang ròng_ròng trên gương_mặt nặng_trĩu lo_âu , ông Phong tính tới đường cùng : bí quá thì bán bò trả nợ ngân_hàng .


Con bò trước_đây thời hoàng_kim năm 2002 nếu đang chửa phải mua với giá 25 triệu đồng , giờ này chỉ có_thể bán 10 triệu đồng .


Nếu là bò cái không chửa thì chỉ bán bằng giá bò thịt , từ 7,5 - 8 triệu đồng .


Cho_nên phương_án của ông Phong là “ bán cả con kia ” ( ông có hai con ) , “ còn thiếu nữa thì bán thêm cái gì đó để trả nợ ngân_hàng ” .


Anh Thông cho biết Tân_Thạnh_Đông có người bán mười công đất ( một mẫu ) mua được 10 con bò .


Vừa_rồi bò rớt_giá và càng nuôi càng lỗ nên phải bán .


Bán hết mua được hai công đất , coi như mất_trắng .


Ở khắp Tân_Thạnh_Đông người_ta nhong_nhóng rao bán bò .


Nhưng người bán thì nhiều chứ trong tình_hình này thì chẳng ai mua vào làm_gì .


Không chỉ bị bò rớt_giá và các loại giá_cả leo_thang vây khốn , ngay_cả giá sữa và cách mua sữa của các công_ty thu_mua cũng làm người nuôi bò lao_đao .


Theo ông Nuôi , toàn xã Tân_Thạnh_Đông có 11 điểm thu_mua sữa , mỗi ngày thu_mua khoảng 45 tấn .


Giá sữa đưa ra là 3.500 đồng kg nhưng thực_chất khó có ai bán được giá này vì sữa bị hạ giá theo đánh_giá của công_ty là các chỉ_tiêu về chất bơ , chất khô , vi_sinh ... gì đó trong sữa không đạt .


Thường những người tự bán sữa sẽ tự vắt và chở đến điểm .


Điểm thu_mua nhận sữa và đưa về công_ty , sau đó sẽ thông_báo các thông_số kỹ_thuật đã xét_nghiệm và trả tiền .


“ Họ trả bao_nhiêu phải cầm bấy_nhiêu ... ” - ông than .


Dân nuôi bò kể cho chúng_tôi nghe có người bán 100 kg sữa , tới chừng lên nhận tiền được có vài chục ngàn “ vì sữa không đạt chất_lượng ” .


“ Cứu_hộ ” đàn bò ?


Khá bất_ngờ khi anh Dương Văn Thông chỉ vào con bê đực mới đẻ được hai ngày tuổi và nói : ” Bê thui mà mấy quán nhậu ngoài kia bán là mấy con này đó ! ” .


Anh giải_thích bằng một giọng không vui : một con bê cái “ rước ” được ( ý nói bò mẹ đẻ được bê con , cách nói trang_trọng hàm_nghĩa quí_giá ) giờ này có giá 1,5 triệu ( trước_đây thì gấp nhiều lần ) , còn bê đực chỉ có giá 700.000 đồng .


Càng nuôi càng tốn nên người nuôi bò “ tiễn ” ra quán nhậu sớm .


Vẫn theo anh Thông , trong số nhiều người tìm cách bán bò , đa_phần cũng là bán những con có chất_lượng sữa kém trước , còn con cho sữa tốt vẫn cố_gắng giữ lại qua cơn khốn_khó ( mà chưa biết lúc nào mới gượng lại được ) .


Một trong những nguyên_nhân làm con bò kém chất_lượng , cả anh Thông và những người nuôi bò đều lo_lắng : nguồn_gốc và chất_lượng tinh ( tinh_dịch dùng phối giống cho bò cái ) .


Cả xã Tân_Thạnh_Đông với đàn bò trên 6.000 con nhưng chính_thức chỉ có một cán_bộ thú_y chuyên_nghiệp .


Trong khi đó , toàn xã có trên 100 người hành_nghề phối tinh cho bò .


Nhà ở sát vách nhưng anh Thông chọn một người hành_nghề thú_y tên Minh , lấy nguồn tinh từ Công_ty bò sữa ở An_Phú ; còn người chăm_sóc cho đàn bò của ông Nuôi ( kiêm cả phối tinh ) tên Tuấn , là cán_bộ ở Viện Khoa_học nông_nghiệp miền Nam .


Anh Thông và những người nuôi bò lo : khi phối tinh thì người_ta bảo tinh Mỹ , Úc , Canada gì cũng chịu .


Có người thẳng_tính khi bò sinh ra thấy bê xấu , không ưng_ý đã hỏi thẳng : tinh gì mà sao con bò giống con chó quá vậy ?


“ Nhưng dù là bò hay chó , xấu tốt gì cũng phải hai năm sau khi chúng sinh con và cho sữa mới biết ” - Thông nói .


Đã có nhiều người nuôi bò ngậm_đắng_nuốt_cay bán con_giống mà mình chăm_chút nhiều tháng trời với bao mơ_ước ấp_ủ chỉ vì bò người_ta cho 20 - 25 kg sữa ngày , còn bò nhà mình chỉ được 10 kg ngày .


Thoái_hoá giống và lai_tạp giống không kiểm_soát được là một thực_trạng báo_động đang diễn ra ở đàn bò sữa tại đây khi mà người hành_nghề phối tinh không được kiểm_soát .


Ông Thông ao_ước giá thành_phố có điểm cung_cấp tinh để người nuôi bò lựa_chọn , khỏi rơi vào tình_trạng hên - xui làm như thế_này .


Giá thức_ăn cho bò đắt_đỏ , theo ông Nuôi , còn do một vô_lý nữa là qua quá nhiều tầng_nấc trung_gian .


Ông cho biết : 1 kg hèm bia từ Nhà_máy bia Sài_Gòn về được đến xã Tân_Thạnh_Đông phải qua 3 - 4 trung_gian .


Quá bức_xúc , đã có lần ông tổ_chức lên tận nhà_máy nhưng mua tận gốc vẫn không được vì “ họ có đường_dây hết rồi ” .


Đáng nói , theo ông , là qua trung_gian hèm đã bị pha_chế loãng để tăng lợi_nhuận .


Và đó cũng chính là một trong nhiều nguyên_nhân làm bò dễ sinh_bệnh bởi chất_lượng thức_ăn không chuẩn .


Ông đề_nghị thành_phố đã khuyến_khích nuôi bò thì cũng nên có chương_trình hỗ_trợ nông_dân được mua tinh , mua thức_ăn tận gốc , vừa an_toàn vừa giảm giá_thành .


“ Hai cây - Hai con ” ( cây dứa crayen và rau_sạch ; bò sữa và con tôm_sú ) là chủ_trương lớn của thành_phố .


Giờ_đây người dân đang cưỡi trên lưng con bò ngắc_ngứ họ rất cần một lối ra lúc này .


Sau cơn bão số 5 năm 1997 , nữ thuyền_trưởng duy_nhất ở VN Nguyễn Thị Hồng được mọi người biết đến như hình_tượng người phụ_nữ dũng_cảm và tài_đức vì đã có công cứu sống 36 mạng người .


Nhưng trớ_trêu thay , cũng từ ngày ấy công_việc mưu_sinh trên biển của chị gặp muôn_vàn trắc_trở , để cuối_cùng buộc phải rao bán con tàu mang số TG 2032TS và vĩnh_viễn rời bỏ biển_cả .


Một buổi trưa đầu tháng bảy , nghe tin chị Hồng về quê rao bán con tàu của mình , tôi vội xuống đò_ngang qua cù_lao Tân_Long ( thành_phố Mỹ_Tho , Tiền_Giang ) tìm chị .


Đưa tôi ra bờ sông , nơi con tàu đang neo đậu , chị Hồng bảo : “ Nó đã nằm đây từ cuối năm 2001 tới giờ chưa một lần được ra khơi ” .


Con tàu nổi_tiếng một thời bây_giờ đã quá “ già ” vì dãi_dầu mưa_nắng nhiều năm mà không được tu_sửa .


“ Tui đã tìm mọi cách bươn_chải suốt năm năm qua để khỏi nghĩ đến việc bán đi con tàu đầy kỷ_niệm này , nhưng việc gì đến cũng đã đến ” .


Với chị , con tàu này là mái nhà ấm_áp từng đưa chị vượt qua biết_bao con sóng dữ ra khơi thu_mua cá_cơm từ các tàu đánh_cá đem về đất_liền , nó giúp chị được Nhà_nước phong_tặng danh_hiệu “ Anh_hùng lao_động ” vào năm 2000 .


Sau cơn bão số 5 kinh_hoàng năm ấy , con tàu của chị Hồng bị hư_hỏng nặng phải nằm bờ .


Biết rõ chuyện chị Hồng phải đổ xuống biển hàng chục tấn cá vừa mua được để cứu người .


Ngân_hàng Công_thương Tiền_Giang đã khoanh món nợ 100 triệu đồng mà chị đã vay trước đó , đồng_thời cho vay tiếp 70 triệu đồng từ nguồn vốn khắc_phục hậu_quả cơn bão số 5 để chị sửa_chữa lại con tàu .


“ Số tiền ấy chẳng thấm vào đâu nên tui phải huy_động hết tài_sản của gia_đình sửa_chữa nhiều lần , tổng_cộng gần 500 triệu đồng ” - chị Hồng kể .


Vét vốn_liếng sửa tàu xong , chị Hồng lại tiếp_tục cầm lái dong tàu ra khơi mua cá_cơm làm nước_mắm .


Người nữ thuyền_trưởng đầy kinh_nghiệm cảm_nhận được những điều không bình_thường trong chuyến ra khơi đầu_tiên sau cơn bão .


Con tàu của chị nằm chờ cả tháng trời mà cá chẳng đầy khoang .


Chị Hồng kể : “ Trước bão , biển nhiều cá lắm , nhưng lần này rất nhiều tàu ra khơi đánh không có cá .


Có nhiều lúc tàu của tui phải neo ngoài biển ngót 45 ngày mà mua chỉ được vài tấn cá , đành phải quay về ” .


Không tin biển phụ người , chị Hồng quyết_định cùng anh_em thuỷ_thủ tiếp_tục ra khơi .


Có_điều những chuyến đi ấy không một lần như_ý .


Những thuỷ_thủ yêu_mến nữ thuyền_trưởng , yêu_mến chiếc tàu “ nổi_tiếng ” mà họ gắn_bó , nhưng sau những chuyến ra khơi thất_bát , họ buộc phải nói lời chia_tay với chị vì thu_nhập không đủ sống và nhất_là họ không cam_lòng nhìn thấy tài_sản của chị cứ đội nón ra đi .


Thế_là sau nhiều năm cầm_cự với biển_cả một_cách vô_vọng , cuối năm 2001 chị Hồng quyết_định kéo tàu về cù_lao Tân_Long thả neo tạm nghỉ mà lòng đau như dao cắt .


“ Từ năm 2000 khi thấy việc làm_ăn trên biển ngày_càng khó_khăn , mỗi chuyến ra khơi bị lỗ 30 - 40 triệu đồng , tui có ý_định chuyển sang đánh cá_ngừ đại_dương nên có hỏi Quĩ hỗ_trợ phát_triển xin vay vốn nhưng nơi này bảo đã hết tiền .


Không còn cách nào khác tui quyết_định đi tìm một việc gì đó trong ngành thuỷ_sản để làm , nhưng chạy từ địa_phương tới trung_ương chẳng có kết_quả gì ” .


Tháng 7-2000 , chị gõ_cửa xin gặp giám_đốc Sở Thuỷ_sản Tiền_Giang lúc bấy_giờ là ông Tư Minh và nói thật muốn xin việc_làm .


Ông này “ giới_thiệu ” chị sang cảng cá Mỹ_Tho gặp ông Tám Tâm .


Sau khi nghe chị Hồng trình_bày nguyện_vọng được làm bất_cứ việc gì trong ngành thuỷ_sản mà chị đã gắn_bó cả chục năm và muốn đóng_góp con tàu của mình vào công_việc vận_tải của cảng , ông giám_đốc cảng cá lạnh_lùng bảo : “ Bây_giờ các khâu trong cảng đã đủ người hết rồi , không nhận người mới nữa ! ” .


Thấy ở quê nhà không có chỗ cho mình , người nữ thuyền_trưởng anh_hùng ấy tiếp_tục phóng xe_đò lên TP. HCM tìm việc .


“ Nhờ có quen_biết trước , tui tìm gặp anh Phạm Ngọc Hoè - tổng_giám_đốc Tổng_công_ty hải_sản Biển_Đông ( thuộc Bộ Thuỷ_sản ) để xin một việc phù_hợp với mình .


Nơi này không còn biên_chế nên viết giấy giới_thiệu cho tui ra cảng cá Cát_Lở , tỉnh Bà_Rịa - Vũng_Tàu .


Nhưng ra đây người_ta cũng bảo đã hết biên_chế ” .


Liên_tục những năm_tháng sau đó chị nhiều lần gõ_cửa xin việc ở các công_ty thuỷ_sản tại TP. HCM , nhưng ai cũng nghĩ rằng “ anh_hùng lao_động chỉ nói_chơi cho vui ” nên mời uống trà nói_chuyện một lúc rồi ... chia_tay .


Gõ_cửa hết những chỗ quen_biết ở miền Nam mà không ai nhận vào làm_việc , nhân một cuộc hội_nghị ở Hà_Nội năm 2003 , chị đánh_bạo tìm gặp Bộ_trưởng Bộ Thuỷ_sản Tạ Quang Ngọc để trình_bày nguyện_vọng nhỏ_bé của mình .


Chị tâm_sự : “ Không phải tự_nhiên mà tui tìm bộ_trưởng nhờ_cậy như vậy .


Trước đó , khi tui được Nhà_nước phong_tặng danh_hiệu “ Anh_hùng lao_động ” , bộ_trưởng và lãnh_đạo tỉnh Tiền_Giang từng “ giành ” anh_hùng này là của bộ mình , địa_phương mình .


Trong lúc khó_khăn , địa_phương không giúp được thì tui mới hỏi bộ thử xem sao thôi ” .


Bộ_trưởng bảo chị chờ ba tháng nữa ông sẽ trả_lời , nhưng có_lẽ do nhiều việc quá nên ông Ngọc cũng đã quên phắt những gì đã hứa với chị .


“ Sau những lần bôn_ba đi xin việc_làm thất_bại , tui buồn lắm .


Buồn vì địa_phương đã đưa tui lên cao quá làm_chi để bây_giờ tui muốn sống như một ngư_dân bình_thường cũng không được .


Thấy tui ở nhà lâu ngày nhiều người hỏi “ bộ thất_nghiệp rồi hả ?


” ... Mang danh anh_hùng lao_động mà bị thất_nghiệp tui cảm_thấy hổ_thẹn vô_cùng nên tiếp_tục lao ra đường đi xin việc .


Tới giờ này tui cũng không hiểu được tại_sao người_ta không nhận tui vào làm_việc nữa ” .


Và trong lúc mọi người “ quay lưng ” với người nữ thuyền_trưởng , thì vào tháng 4-2004 một doanh_nhân người Áo tên Ernet Stefan sang VN đầu_tư nhà_hàng nổi trên sông Sài_Gòn .


Ông này đã cử hai nhân_viên xuống Mỹ_Tho mời cho được người phụ_nữ đã từng cứu 36 người trong cơn bão số 5 ở biển Kiên_Giang về lái tàu du_lịch Bonsai 1 của ông kèm theo điều_kiện sẽ tu_sửa lại chiếc tàu TG 2032TS nổi_tiếng của chị thành tàu du_lịch hoàn_chỉnh .


Được làm_việc đúng với sở_trường của mình - lái tàu - chị Hồng vui_vẻ nhận_lời .


Thế nhưng , số_phận hẩm_hiu không buông_tha chị .


Bằng thuyền_trưởng đường_biển hạng V và hạng IV của chị chẳng có giá_trị gì khi đứng trong buồng_lái con tàu du_lịch này .


Biết trước yêu_cầu bắt_buộc này , chị đã đăng_ký học lấy bằng thuyền_trưởng đường_sông trước khi bước lên tàu của ông Stefan làm_việc , nhưng mãi đến tháng 12-2004 người_ta mới khai_giảng khoá học .


Trong thời_gian này ông Stefan đã thuê một người khác lái tàu , cho_nên sau khi đã lấy được bằng thuyền_trưởng đường_sông chị vẫn ... thất_nghiệp .


Chuyện_trò với tôi , chị có đề_cập đến một điều mà chị đã giấu kín tới bây_giờ .


Như đã nói , sau bão số 5 chị được ngân_hàng khoanh món nợ 100 triệu đồng và cho vay tiếp để chị được tiếp_tục ra khơi .


Sau nhiều chuyến đi biển thất_bại , chị đã đến Ngân_hàng Công_thương Tiền_Giang chủ_động đề_nghị giao tàu để nơi này thanh_lý trừ nợ .


Chị bảo rất sợ mắc nợ và khi đã mang danh anh_hùng thì càng không_thể mang nợ nhiều .


Ngân_hàng yêu_cầu chị viết giấy nói rõ không phải ngân_hàng xiết_nợ mà chỉ giữ giùm tàu và hai bên cùng kêu bán tàu .


Một thời_gian dài sau đó không bán được tàu vì nghề đánh_bắt ngày_càng khó ăn , nên ngân_hàng bảo chị về nhà xem có gì bán được để trả nợ ( gần 400 triệu đồng ) .


Thế_là căn nhà trong con hẻm nhỏ ở quận 1 , TP. HCM của hai cô cháu chị được rao bán .


Trong lúc khó_khăn ấy , chị có đề_nghị ngân_hàng xem_xét xoá khoản nợ 100 triệu đã khoanh trước đó nhưng nơi này không đồng_ý .


Năm 2003 , nhân một lần ra dự hội_nghị ở Hà_Nội , chị đã gặp và trình_bày chuyện này với thứ_trưởng Bộ Tài_chính lúc bấy_giờ ( bà Băng Tâm ) .


Chị kể : “ Lúc đó chị Băng Tâm nói với tui là chuyện này không lớn và hướng_dẫn tui về làm đơn gửi UBND tỉnh Tiền_Giang , chỉ cần chủ_tịch tỉnh có bút phê đồng_ý và chuyển về Bộ Tài_chính thì nơi này sẽ giải_quyết xoá liền .


Tui làm đơn và qua uỷ_ban tỉnh gặp trực_tiếp chủ_tịch Nguyễn Hữu Chí gửi đơn và nói rõ những gì chị Băng Tâm đã nói .


Anh Chí hứa sẽ xem_xét và sau đó gửi văn_bản thông_báo cho tui biết là ... không được , vì ngân_hàng công_thương không đồng_ý ( ? ) ” .


Rất buồn và hụt_hẫng vì cách đối_xử của địa_phương đối_với mình , nhưng chị vẫn lặng_lẽ gom tiền bán nhà đem trả hết nợ ngân_hàng .


Chị bảo rằng nếu được xoá khoản nợ ấy , có_lẽ chị còn vốn để tiếp_tục ra khơi và biết_đâu sẽ không sa_cơ_thất_thế !


“ Danh_hiệu Anh_hùng lao_động là cái gì đó rất thiêng_liêng đối_với tôi , nhưng cũng đã làm cho cuộc_sống của tôi không_thể trở_lại bình_thường nữa rồi ” .


Trong một góc căn nhà nóng hầm_hập ở khu_phố Tân_Hà , phường Tân_Long của “ đại_gia_đình ” mình , chị đang rao bán chiếc tàu TG 2032TS của mình với giá 200 triệu đồng và chính_thức bỏ nghề đi biển kể từ nay .


Rất kỳ_lạ khi những ghi_chép riêng_tư của một cô gái Việt_cộng lại được những người bên kia chiến_tuyến gìn_giữ như một kỷ_vật thiêng_liêng .


“ Thuỳ Trâm không định viết cho cả thế_giới này đọc , nhưng có_lẽ chính vì_thế mà niềm tin sâu thẳm nơi chị được viết ra một_cách chân_phương , rõ_ràng và tôi đã thấy chị có đủ dũng_cảm để theo_đuổi niềm tin ấy trong trận thử_thách cuối_cùng ... ” .


Trong lá thư gửi cho người mẹ của người đã mất họ viết vậy , ngày 28-5-2005 .


35 năm đã trôi qua , nhưng có một người con_gái như thế vừa bất_ngờ trở_lại ...


Sáng 25-4-2005 , tôi nhận được một cú điện_thoại bất_ngờ .


Đó là điện_thoại gọi đến từ văn_phòng Quaker ( 1 ) Hà_Nội .


Người của văn_phòng báo tin hiện có một người Mỹ đang giữ cuốn nhật_ký của chị_gái tôi - liệt_sĩ Đặng Thuỳ Trâm .


Thời_gian công_tác : năm năm , ba tháng , năm ngày ...


Frederic Whitehurst ( 2 ) và Robert Whitehurst ( 3 ) đã đến với bài nói về nhật_ký của một nữ bác_sĩ Việt_cộng mà Frederic nhận được khi tham_gia chiến_tranh ở VN ...


Ted Engelmann ( 4 ) là một trong những người có_mặt ở hội_thảo .


Ba ngày sau khi hội_thảo kết_thúc , Ted sang VN .


Ở Hà_Nội , anh đã nhờ một người bạn làm ở văn_phòng Quaker Hà_Nội tìm giúp gia_đình bác_sĩ Đặng Ngọc Khuê .


Những nhân_viên ở đây rất nhiệt_tình , lần theo manh_mối ít_ỏi có trong cuốn nhật_ký , họ đã tìm sang tận Đông_Anh , nơi bố tôi làm_việc từ gần 50 năm trước .


Nhưng ở đó , người duy_nhất làm_việc cùng thời với bố tôi cũng đã nghỉ hưu từ năm 2000 .


Bệnh_viện Đông_Anh cử người về tận quê ông để hỏi địa_chỉ gia_đình tôi .


Ông lại chỉ sang Trường đại_học Dược Hà_Nội , nơi mẹ tôi công_tác trước khi về nghỉ hưu từ 20 năm trước .


Cứ như thế , bao trái_tim nhân_hậu đã chuyển_tiếp cho nhau tín_hiệu để cuối_cùng giúp Ted tìm được gia_đình tôi và trao lại chiếc đĩa CD chứa_đựng tâm_huyết của người viết nhật_ký 35 năm về trước .


Những ngày sau đó tôi nhận được rất nhiều thư của hai anh_em Frederic Whitehurst và Robert Whitehurst .


Họ kể về những năm_tháng ở VN và hành_trình bao năm qua họ đã tìm_kiếm gia_đình tôi như thế_nào .


Có những lúc họ tưởng như tuyệt_vọng không_thể nào tìm được gia_đình tôi , đã sợ rằng khi họ chết đi , hai cuốn nhật_ký của chị tôi sẽ nằm trong đống giấy_má bình_thường không ai biết đến , bị quẳng đi , bị mục_nát , bị quên_lãng .


Họ nói với tôi rằng vì không còn hi_vọng tìm được gia_đình tôi , họ đã có ý_định in hai cuốn nhật_ký thành sách để cả thế_giới được biết về một nữ bác_sĩ cộng_sản người Hà_Nội đã sống và đã chết ra sao .


Họ mong rằng từ cuốn sách đó sự_nghiệp y_tế của chị tôi sẽ còn được tiếp_nối ...


Và trong nỗi tuyệt_vọng như thế , họ đã trao_tặng hai cuốn nhật_ký cho Viện lưu_trữ về VN Lubbock tại Trường đại_học Tổng_hợp Texas , để chúng có_thể được gìn_giữ và chăm_chút hơn khả_năng họ có_thể làm được .


Dưới đây là bức thư đầu_tiên của Fred gửi cho tôi :


Tôi đã giữ ký_ức về chị cô , bác_sĩ Đặng Thuỳ Trâm , 35 năm nay .


Tôi đã giữ cuốn nhật_ký của chị ấy suốt 35 năm .


Ted Engelmann - người tôi chỉ mới vừa biết - nói với tôi rằng anh ấy đã đến nhà cô và hiện_nay cô đã nhận được bản copy của hai cuốn nhật_ký cùng những bức ảnh .


Có bao_nhiêu điều tôi phải nói với cô , với gia_đình cô và đặc_biệt là với mẹ cô .


Sau bao_nhiêu năm tìm_kiếm , điều này giống như một giấc mơ và việc tìm ra gia_đình cô khiến tôi bật khóc .


Một người mẹ phải được biết về những ngày_tháng của con gái mình , một đất_nước phải được biết về một người anh_hùng như bác_sĩ Đặng .


Mọi việc dường_như thật thích_hợp , mẹ cô cần phải nhận được những dòng chữ của con gái mình đúng vào dịp kỷ_niệm 30 năm giải_phóng đất_nước bà - 30-4-2005 ... ” .


“ Fred , đừng đốt cuốn sổ này , bản_thân trong nó đã có lửa ”


Fred đã chứng_kiến cảnh “ cả một xóm nhỏ Nhơn_Phước ở miền tây Đức_Phổ bị bom giội tan_hoang không còn một người sống ” ( thư ngày 4-6-2005 ) .


Fred đã nhìn thấy những em nhỏ ở Chu_Lai bị thiêu cháy trong bom_napalm .


Fred đã chứng_kiến viên trung_uý chỉ_huy trực_tiếp của mình gần như mất_trí vì không chịu nổi cảnh các nhân_viên y_tế Mỹ “ đơn_giản cứ nhặt bừa bất_kỳ một cánh_tay , cẳng_chân nào đó lắp vào xác bạn mình cho vào quan_tài gửi về Mỹ ” ( thư ngày 4-6-2005 ) .


Những cảnh chứng_kiến đó đã ám_ảnh Fred trong bao năm nay từ khi rời VN trở về .


Nhưng cũng từ những ngày khốc_liệt đó , Fred đã nhìn thấy cuộc chiến_tranh từ một ánh_sáng hoàn_toàn khác_biệt .


Trong một trận tập_kích vào một “ căn_cứ của Việt_cộng ” , sau khi tiếng súng đã im , đơn_vị của Fred tiến vào và nhận thấy đây là một bệnh_viện nhỏ .


Có rất nhiều lán_trại , nhiều phòng - rõ_ràng là phòng_bệnh , cả một phòng mổ dã_chiến .


Có_vẻ mọi người trong bệnh_viện đã vội_vã đi khỏi ngay trước khi quân Mỹ ập tới và không kịp mang theo tài_liệu .


Theo qui_định của quân_đội Mỹ , mọi tài_liệu của địch thu được trên chiến_trường phải chuyển lại cho bộ_phận quân_báo nghiên_cứu .


Hôm đó Fred thu_nhặt được rất nhiều tài_liệu .


Cùng với thông_dịch_viên người Việt , Fred chọn_lọc các tài_liệu có giá_trị quân_sự , số còn lại họ vứt vào đống lửa để thiêu_huỷ .


Fred đang đốt những tài_liệu loại_bỏ thì thượng_sĩ Nguyễn Trung Hiếu - thông_dịch_viên của đơn_vị - cầm một cuốn sổ nhỏ đến cạnh anh và nói : “ Fred , đừng đốt cuốn sổ này .


Fred chưa hiểu đó là cuốn sổ gì , nhưng vẻ xúc_động của Hiếu và việc Hiếu có_thể kính_trọng cả đối_phương tác_động rất mạnh đến anh , Fred bỏ cuốn sổ vào túi .


Nhiều đêm sau đó Fred và Hiếu cùng nhau đọc cuốn sổ .


Đó là nhật_ký của một Việt_cộng , chính là nữ bác_sĩ đứng đầu cái bệnh_viện nhỏ mà đơn_vị Fred càn vào .


Anh càng tò_mò hơn khi Hiếu cho biết nữ bác_sĩ đó còn rất trẻ , mới 26 tuổi và từ Hà_Nội vào Đức_Phổ công_tác chưa được hai năm .


Rồi như một định_mệnh , mấy tháng sau Fred nhận được cuốn nhật_ký thứ hai của nữ bác_sĩ , cũng do Nguyễn Trung Hiếu đem về .


Những dòng chữ rực lửa khiến Fred vô_cùng xúc_động - mặc_dù anh chỉ được nghe qua lời dịch vội của Nguyễn Trung Hiếu và đó là những dòng chất_chứa căm_thù đối_với quân Mỹ .


Anh không hiểu nổi bắt_nguồn từ đâu mà một người con_gái có_thể nhìn thấy cái đẹp của màu xanh giữa chiến_trường mịt_mù bom_đạn , vì_sao cô ấy có_thể nghe nổi bản giao_hưởng êm_đềm khi quân Mỹ gần như luôn bám sát sau lưng .


Năm 1972 , Fred được rời VN và trở_về Mỹ .


Trong hành_lý của anh có những kỷ_vật nặng_trĩu của chiến_tranh : hai cuốn nhật_ký của nữ bác_sĩ , hơn 50 tấm ảnh chụp những người dân Quảng_Ngãi trong chiếc máy_ảnh Canon bị bắn thủng lấy được trên xác một phóng_viên Việt_cộng , chiếc đục nhỏ rơi bên xác một người thợ_mộc già bị giết_hại .


Cũng từ đó VN trở_thành một nỗi ám_ảnh trong anh .


Mẹ của Fred là một nhà_giáo và là hoạ_sĩ .


Khi Fred cho mẹ xem cuốn nhật_ký , bà đã bảo con trai hãy cẩn_thận , bởi_vì hai cuốn sổ này có_thể thiêu cháy cuộc_đời anh ...


Robert Whitehurst cũng là một cựu_chiến_binh ở chiến_trường VN nhưng chưa từng có_mặt ở chiến_trường Nam_Trung_bộ .


Hai năm hoạt_động ở vùng đồng_bằng sông Cửu_Long khiến Rob đem_lòng yêu_mến miền đất này cùng những con_người VN hiền_hoà , giàu tình_cảm .


VN đã trở_thành một phần đời của Rob vì anh cưới một người con_gái xứ Long_Xuyên .


Anh học tiếng Việt , thích ăn món ăn Việt , thích đem những cây_cỏ VN về Mỹ để trồng , thậm_chí có lần còn cố gửi về Mỹ một chiếc xuồng_ba_lá để vợ đỡ nhớ quê .


Rob được đọc cuốn nhật_ký của bác_sĩ Thuỳ Trâm sau khi từ Mỹ trở_về năm 1972 .


Ngay từ đầu cuốn nhật_ký đã khiến anh sửng_sốt .


Cùng với sự giúp_đỡ của vợ , anh đọc đi đọc lại cuốn nhật_ký , càng đọc anh càng bị lay_động trước những gì diễn ra trong tâm_hồn người con_gái ở bên kia chiến_tuyến .


Thư anh viết : “ Tất_cả những ai từng được chúng_tôi cho xem cuốn nhật_ký ( đã được Rob dịch sang tiếng Anh - TT ) đều xúc_động trước những điều chị cô viết .


Chúng_tôi nghĩ chị không chỉ là một anh_hùng của riêng ai , nghĩa_là mặc_dù những ký_ức của chị rất quí_giá đối_với cô cũng như đối_với chúng_tôi , nhưng sự_nghiệp của chị còn rất có ý_nghĩa với tất_cả mọi người .


Những dòng chữ của chị có một sức kêu_gọi tuyệt_vời .


Mặc_dù chị ở bên kia chiến_tuyến trong cuộc chiến_tranh giữa chúng_ta , nhưng ngay từ đầu những năm 1970 , Fred và tôi đã cảm_thấy chị vô_cùng đáng ngưỡng_mộ , đáng tôn_kính và là một người tốt .


Hi_vọng sau khi đọc những dòng chữ viết từ quá_khứ ấy , cô sẽ đồng_ý với chúng_tôi ... rằng theo một nghĩa nào đó chị là của riêng gia_đình cô , nhưng theo một nghĩa rất quan_trọng chị là của tất_cả chúng_ta ” ( thư ngày 29-4-2005 ) .


Rồi Rob tìm được trên mạng Internet một nơi gọi là Trung_tâm VN ( Vietnam Center ) ở Trường đại_học Tổng_hợp Texas và biết rằng tại đây người_ta vẫn tổ_chức hội_thảo thường_niên về chiến_tranh VN .


Có rất nhiều người tới dự hội_thảo này : các học_giả , các vị đại_sứ , các viên tướng , các cựu_chiến_binh VN của cả hai phía miền Nam và miền Bắc .


Robert động_viên Fred đến dự hội_thảo và nói về cuốn nhật_ký của nữ bác_sĩ .


Cuộc hội_thảo diễn ra như tôi đã nói lúc đầu .


Trong sự xúc_động sâu_sắc , Fred và Rob đưa cho nhiều người đĩa CD chứa bản_sao cuốn nhật_ký của chị tôi , mong rằng giống như trong câu_chuyện cổ_tích tốt_đẹp nọ , cuốn nhật_ký sẽ tìm được về với quê_hương , về với gia_đình người nữ bác_sĩ mà họ ngưỡng_mộ như một anh_hùng .


Ngày_mai bạn sẽ đọc một câu_chuyện khác , trong một bối_cảnh khác của gần 40 năm trước .


Bạn sẽ đọc , để hiểu vì_sao những ghi_chép riêng_tư của một người con_gái lại có_thể tạo nên nỗi xúc_động lớn_lao đến thế nơi những người lính ở chiến_tuyến bên kia ...


Mới 7 g sáng mà trời nắng như thiêu_đốt , người đi_lại tất_bật , ồn_ào đủ thứ âm_thanh .


Tôi nhanh_chóng nhận ra những “ đồng_nghiệp ” của mình .


Họ ngồi một hàng dài trên những ghế nhựa sát ngay cạnh mấy chiếc ôtô để chờ việc .


Tôi lân_la làm_quen một chị có cái tên thật đàn_ông : Súng .


Chị Súng đang vô_tư gác chân lên ghế , nhẩn_nha nhai ổ bánh_mì nhỏ .


Hôm trước tôi đã gặp các chị để “ xin việc ” nên sáng nay không phải làm thủ_tục “ ra_mắt ” .


Tôi mỉm cười chào các chị và cũng tự chọn cho mình một chỗ ngồi gần đó để chờ_đợi .


Trước khi vào việc , tôi đã kết_thân với chị Hà Thị Lơ , 40 tuổi , nhà ở xóm Vạn_Đò , phường Phú_Bình để học bài nhập_môn : phải nhanh chân mới có việc .


Tôi liền bật dậy chạy theo hai , ba chị nữa , bu lấy chiếc xe ...


Một chiếc từ Truồi mới lên chất kín hàng .


Chị Nguyễn Thị Á , 36 tuổi , trẻ nhất trong nhóm , dáng người to cao , phóng ngay lên xe , nhanh_nhẹn lôi những bao hàng chất đầy xuống sát cửa .


Những người còn lại phụ nhau khiêng ra xe đẩy .


Nặng lắm , 1.000 đ ” - tiếng mặc_cả của chị Lửng dứt_khoát .


Cuộc ngã_giá xong , tôi cùng chị Lửng đẩy hàng sang con đường nhỏ sát bên chợ .


Mùi hoa_quả thối pha với nhiều tạp_chất khác xộc thẳng vào mũi khiến tôi choáng_váng .


Từ 8 g sáng trở đi , xe từ các nơi về nhiều và công_việc cũng dồn_dập hơn .


Ai_nấy đều tất_bật , chạy như con_thoi quanh chợ .


Chủ hàng thuê gì bốc nấy , không phân_biệt loại hàng và trọng_lượng .


Càng về trưa , cái/ nắng càng trở_nên gay_gắt .


Tôi cùng các chị ngồi nghỉ nhờ bóng mấy chiếc ôtô , uống cốc nước chè chờ việc tiếp .


Chị Nguyễn Thị Lợi , 47 tuổi , nhìn tôi ái_ngại , khuyên tôi còn trẻ không nên làm nghề này .


“ Em kiếm cái xe kem hoặc bánh_mì mà bán , chớ làm chi cái việc của đàn_ông , sức không chịu nổi , già_khọm chừ mà thôi ” .


Chị Súng ngồi bên cạnh tôi , tay giở nắm tiền công , bỏ thêm vào đó một tờ 500 đ đã cũ , rồi nhìn tôi : “ Tui năm nay 43 mà giống như bà_già ri ” .


Tôi kéo ghế ngồi lại gần chị Võ Thị Phượng .


Hai chân chị cho lên ghế , tay xoa vết_thương nơi đầu ngón chân cái .


Thấy tôi ái_ngại nhìn vết nứt toác sâu , bụi và đất bẩn bám đầy xung_quanh , chị cười : “ Không can chi mô , vấp hòn đá thôi mà ” .


Tôi định hỏi_han thêm thì một chiếc “ xanh ” vào bến .


Xanh là ám_chỉ màu của chiếc xe chạy hướng Huế - Đông_Hà - Huế .


Họ tự qui_ước như vậy để cho tiện và chỉ có người trong nghề mới hiểu .


Xe này thường nhiều hàng nên tất_cả cùng làm .


Chị Nguyễn Thị Lập , 52 tuổi , cùng tôi trèo lên xe đẩy những thùng hàng to nặng ra sát bậc lên xuống cho mấy chị khác ghé vai vào đỡ .


Bà Nguyễn Thị Rảnh , 62 tuổi , ngang tuổi bà nội tôi , chân chậm_chạp , mắt đã mờ nhiều vẫn cố ghé vai vào những bao hàng nặng_trịch bỏ lên xe đẩy .


Tôi ghé tay vào phụ_giúp bà đẩy chiếc xe đầy hàng .


Giao hàng , bà chủ hàng còn nhờ vần qua vần lại rồi đặt lên bàn cân .


Tôi trả_lời theo sự đồng_ý của bà Rảnh .


6.000 đ tiền công cho bốn bao , mỗi bao nặng 60 kg .


Bà Rảnh gật đầu : “ Rứa cũng được rồi ” .


Chị Lơ tranh_thủ đếm nắm tiền mới rút ra trong túi áo .


“ Từ sáng đến giờ được khá không chị ? ” - tôi hỏi .


“ Mỗi ngày chị kiếm được bao_nhiêu ? ” .


Nhiều hàng thì hai ba chục , mưa thì ít hơn ” .


Nói xong chị Lơ lật_đật đi mua cơm trưa và không quên mua cả phần cơm cho tôi .


Suất ăn 3.000 đ với một tô đầy cơm , ít cá kho và bát canh bí “ toàn_quốc ” .


Hai giờ chiều , các xe_hàng lại về và những công_việc bốc hàng , bỏ hàng hối_hả trở_lại .


Cho đến tầm 7 g 30 tối , khi những chiếc xe cuối_cùng rời bến là lúc chấm_dứt một ngày của đội quân nữ bốc_vác .


Họ ngồi quanh một chiếc nón đựng những đồng_tiền nhàu_nát và đẫm mồ_hôi để chia đều kết_quả lao_động của một ngày .


Mỗi người cầm , đếm lại số tiền vừa chia và trầm_ngâm theo_đuổi những suy_tính , lo_toan riêng .


Trong những lần đến bến_xe Đông_Ba ( Huế ) , một hình_ảnh cứ khiến tôi day_dứt , đó là những người phụ_nữ già có , trẻ có kiếm sống bằng một công_việc nặng_nhọc : bốc_vác .


Nhân những ngày nghỉ học , tôi rời nhà_trọ sinh_viên tìm đến bến_xe bên cạnh khu chợ trung_tâm của thành_phố Huế đi tìm việc , và tôi đã có những ngày mang vác quần_quật với những người bằng tuổi mẹ , thậm_chí bằng tuổi bà nội mình ...


Dưới bóng_điện chiếu từ khu nhà chờ xe , tôi thấy mắt chị Lơ ánh lên niềm vui : “ Hôm ni tiền công cũng tạm .


Lát tui về ghé qua tiệm thuốc_tây mua thuốc cho chồng ” .


“ Tiền công vậy có đủ thuốc_thang không chị ? ” .


“ Mỗi hôm 11.000 đ , nhiều khi không đủ tiền phải đi vay để mua trước rồi đi làm trả dần ” .


Bà Gái ngồi trên chiếc xe đẩy hàng , miệng ngậm điếu thuốc_lá sắp tàn , nhẩm đếm số tiền công .


Tôi kéo ghế lại gần bà hỏi : “ Mệ lớn_tuổi rồi sao không nghỉ ở nhà để con_cháu phụng_dưỡng ? ” .


Bà nhìn tôi chua_xót rồi tâm_sự : “ Không nghỉ được .


Nó bị cụt bàn_tay trái năm tui 53 tuổi .


Nhà mình nghèo quá , ai người_ta chịu ... ” .


Chị Á với chiếc bụng bầu to còn mấy tháng nữa là sinh đang loay_hoay xếp tấm bìa thùng cactông .


Mọi người chọc chị vì “ tài ngụy_trang ” quá khéo với chiếc áo rộng .


Chị cười : “ Lúc mang bầu ai cũng phải làm thế , nếu không có chủ hàng sợ “ dớp ” không dám thuê làm .


Chồng tui chạy xe_thồ nhưng dạo này ế lắm , khách ít mà xăng dầu tốn quá ” .


Rồi chị kể về mấy khoản chi_tiêu từ “ lương ” : “ Chừ về , hai vợ_chồng bỏ ống mỗi người 5.000 đ để có tiền lúc sinh .


Riêng 2.000 đ góp dành sửa xe_thồ lúc hỏng .


Rồi còn 8.000 đ gửi mệ ngoại trông giùm hai đứa đầu cả ngày nữa .


Nhiều khoản cần chi_tiêu mà tiền có bấy_nhiêu ” .


Chị Lập ngồi gần đó , nhìn cậu con trai năm nay vào lớp 6 , nghỉ_hè cùng theo mẹ ra chợ rồi mỉm cười : “ Đến bữa đóng tiền học thì đi vay trước rồi lại làm trả dần .


Quanh_năm cứ nợ rồi trả , nợ rồi trả như rứa ” ...


Tôi rời bến_xe của những người lao_động nghèo khi những chiếc bóng cuối_cùng của đội quân nữ bốc_vác đã trở về với gia_đình của họ .


Tôi là “ lính mới ” , chỉ làm chân phụ việc nhưng cũng được 5.000 đ tiền công .


Cầm tờ bạc 5.000 đ cũ nhàu trên tay , tự_dưng mắt tôi cay_xè .


Và rồi tôi quyết_định giữ nó làm kỷ_niệm ...


Đường về xã Ia_Yeng cắt ngang cánh đồng Ayun_Hạ .


Buôn Kte - ngõ vào Ia_Yeng - sáng loà dưới nắng .


Một thanh_niên đang lơ_đãng ngồi hút thuốc dưới sàn nhà nghe hỏi nhà_mồ của buôn thì tỏ ra ngạc_nhiên : “ Buôn mình không còn nhà_mồ , chỉ có nghĩa_địa thôi ’ .


Ngạc_nhiên tôi hỏi cậu thanh_niên : “ Có còn chôn chung nữa không ?


“ Ồ không , cả xã Ia_Yeng mình bỏ tục chôn chung từ khi có nghĩa_địa rồi .


Việc Nhiêu làm xôn_xao cả cái huyện Ayun_Pa ( Gia_Lai ) , anh không biết à ?


Từ căn nhà của Đinh Nhiêu có_thể thu vào tầm_mắt một mảng lớn của cánh đồng Ayun_Hạ .


Buôn Kte với những căn nhà_sàn bề_thế trắng loá một màu tôn mới .


Tiếng máy tuốt lúa xình_xịch , tiếng xe_máy đan nhau nhộn_nhịp như một thị_tứ nhỏ ...


Thấy tôi chăm_chú quan_sát , Đinh Nhiêu cười : “ Buôn Kte này bây_giờ nhà nào cũng có tivi ; hơn một nửa có xe_máy , xe công_nông , máy tuốt lúa .


Vậy_mà cách đây hơn mười năm , nó là cái buôn khiến tôi phải khổ_sở nhất đấy ! ” .


Tôi ngồi_bệt xuống sàn nhà lặng_lẽ ngắm Đinh Nhiêu .


Nhiêu quả là một người đàn_ông dân_tộc điển_hình : mặt vuông , miệng vuông , làn da nâu bóng chắc_nịch .


Quê tôi ở buôn Kliết_A , bây_giờ thuộc huyện Ia_Pa rồi - Đinh Nhiêu chậm_rãi vào chuyện .


Năm 1982 , sau hơn 10 năm cầm súng đánh giặc , bị_thương ở chiến_trường K Nhiêu mới được xuất_ngũ và theo vợ về buôn Kte này .


Người Ba_Na nhiều tục_lệ không giống người Jrai .


Người Jrai quan_niệm : người sống thế_nào người chết thế ấy .


Ở làng Atâu ( làng người ma ) người_ta cũng đi_lại , uống rượu với nhau , làm chung cái rẫy với nhau .


Người chết cùng một nhà , một họ mà không được nằm chung một hòm thì cũng như con ma lai bị đuổi khỏi làng ...


Nghe thấy đã ghê_ghê nhưng Nhiêu chưa được tường , cho đến một ngày Nhiêu đi đám_ma nhà Ksor H’Mơi ...


Trước đó khoảng mười ngày , nhà H’Mơi đã có một người chết .


Như vậy là cỏ chưa kịp mọc đã phải bới con ma cũ lên !


Trời mưa tầm_tã như có ai nghiêng cái ghè mà trút nước , cả đoàn người bì_bõm lội trong mưa .


Đến nhà mả , Nhiêu hồi_hộp nhìn đám thanh_niên bắt_tay vào việc .


Chỉ chừng mươi phút bới đất , nắp quan_tài đã hiện ra trong vũng nước nhoét_nhoe .


Bởi phải để chôn chung nhiều người nên cái hòm bằng ximăng rất lớn .


Sáu người gò lưng bẩy mà nó vẫn không nhúc_nhích , phải thêm bốn người nữa ...


Cái xác đã trương lên như một hình_nộm bằng cao_su .


Thế này thì không_thể đặt thêm con ma mới .


Ông thầy_cúng quan_sát rồi gọi hai người đàn_ông khác tới .


Họ bỏ dép đứng lên cái xác trương phình và cố sức nhún xuống .


Tuy đã bịt mũi bốn lần khăn , ruột_gan Nhiêu vẫn như có ai xoắn .


Sau_cùng không chịu nổi phải bỏ chạy ...


Phải nghĩ cách mà xoá cho mau hủ_tục này .


Nhiêu hiểu đụng đến nó là chọc vào tín_ngưỡng , tâm_linh người_ta .


Bụng no mà cái đầu lạc_hậu thì cũng vô_nghĩa ...


Nhiêu quyết_định cho dời buôn Kte , bởi đã dời buôn thì phải bỏ mả .


Có người chết không_thể đưa về nhà ma cũ thì phải vào nghĩa_địa .


Ai vào nghĩa_địa thì cấm không được chôn chung .


Thiết_kế đường_sá , chia lô đâu_đó , Nhiêu đi tìm đất làm nghĩa_địa .


Nhiêu nhờ anh_em địa_chính huyện đo_đạc , chia lô cho từng buôn , từng họ ...


Mọi việc phải làm rất bí_mật , xong đâu_đó mới họp buôn bàn chuyện dời nhà ...


Một đêm khuya , Nhiêu lọ_mọ làm một cái lều ngay chỗ đang ở bây_giờ rồi bê ra ít đồ_đạc .


Sáng mọi người đi làm_đồng nhìn thấy đều nhớn_nhác .


Theo phong_tục người Jrai , làng đang yên_ổn mà có người bỏ ra ngoài ở thì Yàng sẽ phạt cả làng ...


Thế_là hôm sau rồi hôm sau nữa chẳng ai bảo ai người_người nối nhau dời nhà như đàn kiến rời ổ .


Ra chỗ mới rõ_ràng là hơn chỗ cũ rất nhiều , có đất thả bò , thả cá ...


Thế nhưng khi biết Nhiêu đã làm ra “ cái làng Atâu mới ” thì người_ta quên hết .


“ Từ thuở ông_bà , người Jrai đã có tục chôn chung .


Nay thằng Nhiêu bày_đặt ra cái nghĩa_địa , bắt con ma ở riêng là trái ý Yàng .


Nó là người Ba_Na sao dám phá lệ người Jrai ?


Hay nó nghĩ làm bí_thư thì muốn bắt người_ta làm gì cũng được ?


Đã thế thì phải kiện cho nó rớt cái bí_thư đi ! ” .


Một đơn kiện lên huyện thấy chưa đã tức , họ làm một đơn nữa kiện lên tỉnh .


Nghe thì nghe nhưng nỗi hậm_hực cứ âm_ỉ trong họ : “ Cứ để đó coi , có con ma chôn vào nghĩa_địa thế_nào Yàng cũng phạt chết thằng Nhiêu ” .


Nhiêu bảo anh_ta : cứ đem vào nghĩa_địa đi , có việc gì Nhiêu sẽ đền_mạng .


Nhưng vừa đúng một tháng sau ngày con Ma Thoa chết thì một sự_việc đau_lòng đã xảy ra : Siu H’Diêm chết !


Siu H’Diêm là con gái đầu của vợ_chồng Nhiêu - giọng ông nghẹn lại - Nó mới tốt_nghiệp sư_phạm tiểu_học , chưa chồng .


Sáng hôm đó ba chị_em ra đồng tát nước .


Đến gần trưa Siu H’Diêm bỗng loạng_choạng như người say rồi ngã úp mặt xuống nước .


Đang buổi trưa , cái tin H’Diêm bỗng_nhiên mà chết lan khắp buôn Kte như lửa cháy tranh khô .


Phải phá nhà nó đi rồi đuổi ra khỏi làng , nếu không cả buôn này rồi cũng bị Yàng phạt chết ” .


30 người nhanh_nhảu nhất lập_tức cầm dao , cầm gậy xông đến .


Vợ Nhiêu gào khóc thảm_thiết , còn hai đứa nhỏ thì sợ_hãi ôm chặt lấy Nhiêu ...


Chẳng hiểu làm_sao mà trước cảnh đó Nhiêu vẫn bình_tĩnh được .


Nhiêu gỡ tay các con bước ra đứng trên cầu_thang nói xuống : “ Bà_con hãy bình_tĩnh nghe Nhiêu này nói rồi muốn giết , muốn phá nhà cũng được .


Nghĩ_lại mà coi đi , xưa_nay Nhiêu làm gì cũng vì cái lợi chung của mọi người .


Đã ai thấy Nhiêu mưu riêng cái gì chưa ?


Việc chôn chung , nếu nó không phải hủ_tục lạc_hậu sao Nhiêu phải chuốc cái khổ vào thân ?


Yàng có phạt thì phạt kẻ xấu , cớ gì lại đi phạt người làm việc tốt ?


Con H’Diêm chết là do bệnh thôi , không tin thì hỏi bác_sĩ .


Nó đã chết thảm thế , bà_con không thương thì_thôi lại còn đòi giết cha nó , phá nhà nó .


Làm con_người mà thế không thấy ác trong bụng à ? ” .


Nhưng không phá được nhà , không đụng được đến Nhiêu , họ lại dùng chiêu khác .


Cả buôn bảo nhau : cứ nhè vào vợ nó mà chửi .


Đi lấy nước thấy : chửi ; ngang qua nhà thấy : chửi ...


Lời chửi trút xuống vợ Nhiêu e còn nhiều hơn mưa giữa mùa .


Đi làm thì_chớ , hễ về đến nhà là bà lại xuống bếp ngồi khóc một_mình .


Không biết_bao lần Nhiêu phải cầm tay bà ấy an_ủi : “ Vợ_chồng mình là đảng_viên nên ráng mà chịu vậy .


Cứ để họ chửi , thế_nào rồi cũng có ngày họ tỉnh ra thôi ” .


Quả_nhiên là cứ chửi mà không thấy vợ_chồng Nhiêu phản_ứng cũng đâm chán .


Quan_trọng hơn là một thời_gian dài trong buôn , trong xã không xảy ra chuyện gì bất_thường .


Các buôn khác sau thời_gian nghe_ngóng lại đưa người chết vào nghĩa_địa chôn trước .


Đinh Nhiêu nở một nụ cười mãn_nguyện như chính những việc khó_khăn ấy ông mới xong hôm_qua , hôm_kia đây ...


Gió từ cánh đồng Ayun_Hạ vẫn miên_man thổi mang theo mùi rạ rơm nồng_ấm .


Trong hương_vị rượu_cần tôi uống cũng nghe thoang_thoảng mùi rơm của hạt gạo đầu mùa ...


Dù đã dự_kiến trước nhưng khi tình_huống xảy ra vẫn có những cái lận_đận vất_vả vô_cùng .


Sáng nay theo tinh_thần cuộc họp ban lãnh_đạo bệnh_xá đêm qua , toàn_bộ số thương_binh nặng và đi_lại khó_khăn chuyển sang trường Đảng vì thấy địch có khả_năng lùng_sục vào bệnh_xá .


Chưa đến 6 giờ mình giục anh_em chuyển thương_binh đi rồi cũng tay_xách_nách_mang theo anh_em .


Khiêng lên khỏi dốc trường Đảng , mồ_hôi ai_nấy chảy dài trên mặt nhưng không_thể chần_chừ nghỉ cho ráo mồ_hôi được , mình đành động_viên anh_em quay lại khiêng nốt ba ca thương còn lại ở sau .


Chưa đầy một giờ ba_mươi phút sau , mấy loạt súng nổ gần bên tai , mình nghĩ thầm chắc địch đã đến trạm trực nên quay vào báo cho thương_bệnh_binh chuẩn_bị tư_thế .


Chưa kịp làm gì thì anh_em du_kích dân_tộc hốt_hoảng chạy vào báo địch đã vào đến máng nước rồi và tất_cả nhân_dân hối_hả chạy .


Tất_cả lực_lượng khiêng thương_binh đều chưa về đây , nhìn lại còn năm cas phải khiêng mà chỉ có mình , Tám và mấy đứa học_sinh đợt I đang chuẩn_bị đi về .


“ Không_thể bỏ thương_binh được , phải cố_gắng hết_sức mình khiêng thương_binh , các đồng_chí ạ ! ” .


Mình nói mà lòng thấy băn_khoăn khi trước mặt mình chỉ là mấy đứa thiếu_nhi gầy_ốm , mảnh_khảnh .


Tình_thế nguy_nan , Tám và Quảng hớt_hải chạy đến báo tin địch đã vào đến suối nước chỗ tắm rồi .


Mấy cas thương được chuyển đi , còn lại Kiệm - một thương_binh cố_định gãy xương đùi .


Không biết làm_sao mình gọi Lý - con_bé học_sinh - lại cùng khiêng .


Kiệm lớn xác , nặng quá hai chị_em không_thể nào nhấc lên được .


Ráng hết_sức cũng chỉ lôi được Kiệm ra khỏi nhà được một khúc , mình đành bỏ đó đi gọi anh_em đến chuyển giùm .


May quá lại gặp Minh , Cơ - hai đứa vừa thở vừa báo tin địch đã bắn chết đồng_chí Vận - thương_binh .


Mấy chị_em khiêng Kiệm chạy xuống hố trốn tạm một nơi .


Một giờ sau mới tập_trung đông_đủ được số thương_binh lại , chỉ thiếu một_mình Vận , còn cán_bộ thì vắng chín đồng_chí .


Mệt , đói run chân nhưng mình và các đồng_chí vẫn vô_cùng bình_tĩnh .


Dù_sao cũng đã trưởng_thành rồi qua mấy năm ác_liệt .


Hai năm tròn rồi đó , cũng vào tháng tư , cũng giữa mùa trăng mình về nhận công_tác tại Đức_Phổ giữa lúc bệnh_xá đã tan_tành sau một cuộc oanh_tạc .


Bây_giờ lại tháng tư ... nắng tháng tư ở miền Nam chói_chang .


Và nỗi căm_thù cũng nóng_bỏng như ánh nắng mùa hè đó .


Chiều nay đứng trên một đỉnh núi cao nhìn về khu_vực bệnh_xá cũ thấy khói bốc lên nghi_ngút mà mình rưng_rưng nước_mắt .


Vẫn là những ngày căng_thẳng , địch đổ quân sát bên nhà .


Chúng la_hét , chặt cây ầm_ĩ cả khu rừng .


Đang công_tác ở Phổ_Cường , nghe báo tin mình lặng người lo_lắng , chén cơm bưng trong tay không sao ăn tiếp được nữa .


Vừa xây_dựng được mấy bữa lại lo chạy , bao_giờ mới tiếp_tục được nhiệm_vụ ... ( không rõ chữ ) ?


Có cách nào chứ không_lẽ bó_tay chạy dài mãi sao ?


Địch triển_khai thêm , không_thể ở đó được nữa , đêm nay đa_số cán_bộ và thương_binh dẫn nhau chạy xuống Phổ_Cường .


Tối không trông rõ mặt người nhưng có_lẽ ai cũng cảm_thấy rất đầy_đủ những nét đau_buồn trên khuôn_mặt từng cán_bộ và thương_binh .


Mình lo đi liên_hệ giải_quyết công_tác đến khuya mới về , thương_binh đã đi ăn cơm xong , nằm ngổn_ngang trên thềm nhà Đáng , một_vài người đã ngủ , số còn lại khẽ rên vì vết_thương đau nhức .


Còn lại trên đó ba cas cố_định chưa có người khiêng , một_số cán_bộ lãnh_đạo còn trên đó , mình cần trở_về .


Trở về lúc này thật gay_go , không hiểu địch nằm ở đâu .


Nhưng biết làm_sao , yêu_cầu công_tác đòi_hỏi mình phải trở_về , dù chết cũng phải đi .


Thuận ngồi lặng_thinh bên mình , em không nói một lời nào , mãi đến lúc chia_tay em mới nói một câu ngắn : “ Chị làm_sao chứ em lo quá đi ... ” và mình thì không nói hết một câu : “ Chị gửi balô cho em , trong đó có quyển sổ ... ” , muốn nói tiếp rằng nếu chị không về nữa thì em giữ quyển sổ đó và sau_này gửi về gia_đình .


Trong ánh trăng mờ hai chị_em đều đọc được trong đôi mắt người_thân của mình một nỗi buồn ly_biệt .


Em đi rồi và mọi người khác cũng đã đi hết , còn một_mình trên chiếc thềm vắng nhà chị Tính , không hiểu sao nước_mắt bỗng tràn trên đôi má của mình .


Đừng chứ , hãy dũng_cảm kiên_cường trong mọi tình_huống , hãy giữ mãi nụ cười trên môi dù trăm_nghìn_vạn khó_khăn nguy_hiểm đang đe_doạ quanh Thuỳ .


“ ... Khi rời Hà_Nội để dấn_thân vào cuộc_chiến , Thuỳ ( Trâm ) chưa biết chiến_tranh là thế_nào .


Hơn ba năm ở Đức_Phổ , những điều chị viết trong nhật_ký đã thay_đổi , chị đã trưởng_thành .


Những điều chị học được càng củng_cố vững_chắc thêm lòng quyết_tâm đã được gia_đình nuôi_dưỡng từ nhỏ .


Chị học được những điều mà tất_cả chúng_ta đều cần phải học ...


Những bài_học về danh_dự , những bài_học về lòng trắc_ẩn , tinh_thần trách_nhiệm , những bài_học về sự tận_tụy với lý_tưởng , và những bài_học mà chị đã nêu lên một tấm gương về tình_yêu đối_với mọi người , với cái đẹp và với con_người ...


Cho đến lúc này , tôi là người đã đọc_đi_đọc_lại hai cuốn nhật_ký ấy nhiều hơn ai hết .


Trước_đây tôi đã nói với bà và giờ_đây tôi xin nói lại : tôi không hề thấy trong đó có bất_cứ điều gì khiến bà hay một ai khác phải khó xử .


Những lời bày_tỏ về tình_yêu của chị cũng như những lời gọi tha_thiết hướng về gia_đình khiến bất_cứ ai từng được đọc qua đều phải xúc_động .


Con_số các trận đánh và sự chăm_sóc của chị đối_với các thương_binh làm chúng_ta trở_nên xoàng_xĩnh ... ” ( thư ngày 28-5-2005 , Robert Whitehurst ) .


Sáng nay người_ta đem đến cho mình một thương_binh toàn_thân bị lân_tinh đốt cháy .


Đến với mình sau cả giờ đồng_hồ kể từ lúc bị nạn mà khói vẫn còn nghi_ngút cháy trên người nạn_nhân .


Một tai_nạn rủi_ro làm quả pháo lân_tinh nổ khiến cậu bị bỏng nặng .


Không ai còn nhận ra cậu bé xinh trai mọi ngày nữa .


Đôi mắt đen vui cười hôm_nay chỉ còn là hai hốc nhỏ , mi mắt đã chín vàng , khói lân_tinh vẫn còn bốc lên khét_lẹt .


Trông cậu ta giống như đem thui vàng trong lò ra .


Mình đứng lặng người trước cảnh đau_lòng đó .


Mẹ cậu khóc mếu_máo , hai bàn_tay run_rẩy sờ khắp người con , từng mảng da bong ra , cong lên như miếng bánh_tráng .


Em_gái và chị_gái cậu vừa săn_sóc cậu mà nước_mắt ròng_ròng chảy , còn một người con_gái thì sững_sờ ngồi cạnh cậu , đôi mắt dịu_hiền đờ_đẫn lo_âu , từng lọn tóc đen bết mồ_hôi dính trên đôi má đỏ_bừng vì xúc_động và vì mệt .


Từ ( tên cô gái đó ) là người_yêu của Khánh ( tên cậu bé đó ) .


Nghe nói cần có serum truyền , Từ đã lội sông đi mua ngay .


Nước sông đang lên , không biết bơi nhưng Từ vẫn băng qua sông , tình_yêu đã giúp Từ sức_mạnh .


Bây_giờ Từ ngồi đó cạnh Khánh lặng_yên , nhẫn_nại .


Vẻ đau_khổ hằn lên trên vầng trán ngây_thơ của cô gái xinh_đẹp - nhìn cô mình muốn viết một bài thơ về tội_ác của chiến_tranh , tội_ác đã bóp_chết triệu tình_yêu trong_sáng , bóp_chết triệu hạnh_phúc của con_người nhưng mình không viết được .


Ngòi_bút của mình không sao viết hết dù đây là một trường_hợp mà mình đã thấy bằng tất_cả giác_quan và tình_cảm của mình .


Mười_hai giờ khuya , anh Kỷ từ cánh Nam ra báo cho mình một tin đau_xót : địch đã tập_kích vào bệnh_xá một_cách hết_sức bất_ngờ .


Liên đã bị chúng bắn chết trong lúc dẫn thương_binh chạy .


Anh_em thương_binh không hiểu ai còn ai mất …


Trong ba tháng trời , bốn lần bệnh_xá bị đánh_phá .


Liên ơi , hôm nào tạm_biệt Thuỳ ( Trâm ) , Liên còn hôn Thuỳ và dặn_đi_dặn_lại rằng Thuỳ phải cảnh_giác , nhưng hôm_nay người ngã xuống trước lại là Liên , cô gái xinh_xắn và xuất_sắc trong công_tác , cô gái cưng của bệnh_xá không còn nữa .


Liên ơi , còn sống ngày nào Thuỳ thề sẽ trả_thù cho Liên , cho Lý và cho cả triệu người đã ngã xuống trong cuộc chiến_đấu sinh_tử này .


Lần đầu_tiên đào huyệt chôn một người đồng_đội , những nhát cuốc của mình bổ xuống đá làm toé lửa như nỗi căm_thù đang bốc cháy trong lòng mình .


Hôm_qua trong lúc đi cảnh_giới về gặp địch , Thành đã bị chúng bắn chết ngã ngay tại suối trước ngõ vào nhà mình , và anh Xuất bị chúng bắn bị_thương rồi hạ tàu_bay chở đi .


Chiếc quần của anh chúng rọc nát còn vứt lại một bên ...


Chưa đầy ba tháng cơ_quan mất ba người !


Huyệt đào chưa xong mọi người đã khiêng Thành về .


Qua một ngày rồi mà máu vẫn còn chảy ướt đỏ tấm drap quấn quanh Thành .


Mình nhìn không rõ mặt Thành lắm , chỉ thấy đôi mắt đã nhắm và nước_da nhợt_nhạt .


Lúc sống Thành có nhiều nhược_điểm làm mình không ưa , nhưng bây_giờ khi khoả đất lấp lên thân_hình người đồng_đội ấy mình không cầm được nước_mắt .


Vậy đó , hãy ráng mà đùm_bọc thương_yêu nhau khi còn sống , chứ khi đã chết rồi có khóc thương cũng chỉ là những giọt nước_mắt nhỏ trên nấm đất vô_tri_vô_giác mà thôi .


Một ngày Hà_Nội chớm vào hè 2005 , bác_sĩ Phạm Ngọc Đông ở khoa kết - giác_mạc ( Bệnh_viện Mắt T.Ư ) bất_ngờ nhận được email từ một phụ_nữ xa_lạ ở Hoa_Kỳ .


Thư viết : “ Tôi là Lisa Black , con gái tôi là Lindsay Black đã mất tháng 10-2004 và đã hiến tặng giác_mạc cho hai người_bệnh ở VN .


Thông_qua ông Thomas Good ở Viện Nghiên_cứu mắt Lion , tôi được biết một trong hai người nhận được giác_mạc của con tôi là bà Đỗ Thị Thuận .


Còn giác_mạc thứ hai , tôi tin nó đã được hiến tặng một người đàn_ông ở Sài_Gòn ...


Tôi rất muốn viết một bức thư cho bà Thuận để kể về con gái tôi và gửi cho bà ấy một bức ảnh của nó ... ” .


Kể từ hơn một năm nay , thông_qua ông Thomas Good , Bệnh_viện Mắt T.Ư đã nhận hơn 100 giác_mạc được hiến tặng từ Hoa_Kỳ .


PGS - TS Hoàng Minh Châu , trưởng khoa kết - giác_mạc , sẽ không bao_giờ quên những ngày khó_khăn đã qua với bệnh_nhân của chị .


“ Chúng_ta có_thể ghép được giác_mạc , cứu được đôi mắt cho nhiều người_bệnh từ những năm 1950 , nhưng nhiều năm qua không có nguồn giác_mạc để ghép mặc_dù chúng_tôi đã chạy tới chạy lui , giật_gấu_vá_vai từ nhiều nguồn ” - chị Châu kể .


So với các loại tạng khác , lấy giác_mạc dễ_dàng hơn và ít gây tranh_cãi về mặt pháp_lý .


Bởi với ghép thận thì thận cho phải càng tươi càng tốt , nhưng với ghép giác_mạc , giác_mạc cho có_thể được lấy từ người đã chết 6 g đồng_hồ , thậm_chí 12 - 14 giờ .


Thế nhưng với quan_niệm của người Á_Đông , trong nhiều năm qua hầu_như chưa có người VN nào hiến tặng giác_mạc của mình cứu người sau khi chết ( với các tạng khác cũng rất hiếm khi ) bởi ai cũng quan_niệm “ chết phải toàn thây ” .


Nhưng theo chị Minh Châu , đây là chỉ tính những trường_hợp lên được đến bệnh_viện .


Còn lại trước_đây không có nguồn giác_mạc , các tuyến phát_hiện bệnh_nhân nhưng cũng không dám gửi lên .


Biết tình_hình này , từ năm 1998 một người Mỹ là Thomas Good đã có dự_kiến quyên_góp giác_mạc từ các ngân_hàng giác_mạc tại Mỹ tặng những người không may_mắn ở VN .


Trăn_trở mãi , đến 2004 ông mới tìm được đường : gửi giác_mạc được hiến tặng đến Tokyo qua Hãng Hàng_không Nhật_Bản - JAL ( vì lý_do đến Tokyo , giác_mạc hiến tặng sẽ được bảo_quản lại và Hãng Hàng_không Nhật_Bản cũng miễn_phí các kiện hàng đặc_biệt này ) , trước khi gửi qua VN Airlines đến VN .


Bằng con đường nói trên , trong hơn một năm qua đợt nhiều nhất đã có 18 giác_mạc , đợt ít có 4 - 5 giác_mạc của những người Mỹ có tấm lòng thật vĩ_đại đến được VN , đem lại ánh_sáng cho những người_bệnh ở đất_nước này .


Là một trong những người VN hiếm_hoi được tới thăm “ ngân_hàng mắt ” ở Mỹ , bác_sĩ Hoàng Minh Châu nói suốt đời chị sẽ không bao_giờ quên những câu_chuyện xúc_động được mắt thấy , tai nghe từ chính những người đã hiến tặng giác_mạc cho người_bệnh , trong đó có những người_bệnh VN .


Đó là câu_chuyện của một bà mẹ có con trai 10 tuổi đã qua_đời sau một tai_nạn giao_thông .


Đau_đớn nhưng bà mẹ đã tự đấu_tranh rồi quyết_định hiến tặng giác_mạc của con trai cho ngân_hàng và trở_thành tình_nguyện_viên vận_động mọi người hiến tặng giác_mạc sau khi chết , cứu những người còn sống thoát khỏi mù_loà .


Một ngày , bác_sĩ Châu nói_chuyện với hai y_tá người Mỹ và một người trong đó có nguyện_vọng nhưng không_thể hiến giác_mạc vì lý_do bệnh_lý .


“ Bà ấy rất ấm_ức về chuyện đó và ngạc_nhiên tại_sao chúng_ta không có giác_mạc để ghép cho người_bệnh ” - chị nói .


Nhu_cầu được ghép giác_mạc : có ; khả_năng thực_hiện kỹ_thuật : có , nhưng giác_mạc để ghép thì không .


Có những cháu bé bị bệnh và cần ghép từ năm 9 tuổi , nay đã ngoài 20 tuổi nhưng vẫn phải chờ .


Song_song với dự_án “ ngân_hàng mắt ” , Orbis cũng vừa cam_kết hỗ_trợ Bộ Y_tế hoàn_thiện pháp_lệnh về hiến ghép mô tạng , dự_kiến vào tháng mười này .


Có luật nhưng các bác_sĩ vẫn chưa hết lo_lắng : “ Vấn_đề là ý_thức người dân , làm_sao để mỗi người VN đều thấy được sự đau_khổ của những người không may bị mù_loà và tự_nguyện hiến tặng một phần nhỏ thân_thể mình sau khi chết để cứu họ ” - bác_sĩ Đông nói .


Nhưng chúng_tôi - những người viết bài này - tin rằng có ngân_hàng sẽ có người hiến tặng , bởi tại VN vừa_qua đã có người “ mở_đường ” : tình_nguyện hiến thận , gan cho những cháu bé không may mắc bệnh hiểm_nghèo .


Thật khó mà kể hết nỗi vui_sướng của những người được ghép giác_mạc và sáng mắt trở_lại .


Bác_sĩ Đông kể rằng chị Thuận vốn mắc một bệnh rất hiếm gặp , nếu không có giác_mạc để ghép thì chị sẽ vĩnh_viễn mất đi đôi mắt của mình trong khi chị mới 36 tuổi , còn nửa cuộc_đời dằng_dặc phía trước .


Trong bức thư phúc_đáp bà Lisa , bác_sĩ Đông đã gửi kèm hai bức ảnh chị Thuận trước và sau ghép để bà thấy “ từ nay chị chỉ có niềm vui và hạnh_phúc ” .


Tại khoa kết - giác_mạc , chúng_tôi gặp ba bệnh_nhân chờ xuất_viện sau ghép giác_mạc .


Một trong số đó là một người đàn_ông bị loét giác_mạc đến từ Vĩnh_Phúc .


Lần trước , khi xuống Hà_Nội khám mắt , con ông phải dìu bố đi từng bước , nếu không có giác_mạc để ghép ông sẽ bị mù .


Nhưng nhờ có những tấm lòng từ nước Mỹ , ông đã tự đi_lại được .


“ Ngày_mai tôi sẽ về Vĩnh_Phúc , lần này tôi tự đi với đôi mắt của mình ” - ông nói thật tự_tin .


Bạn đã từng cùng con gái , con trai hoặc các cháu nhỏ trong nhà chơi trò bịt_mắt_bắt_dê ?


Hay gặp một đêm tối mà nhà bạn mất điện ?


Chỉ một lúc thôi nhưng bạn sẽ thấy ánh_sáng , sự “ nhìn - thấy ” quí_giá đến mức nào .


Và với những người_bệnh may_mắn được nhận món quà quí_giá này , ánh_sáng đã làm thay_đổi cuộc_đời họ , đem lại cho họ cuộc_sống bình_thường , như chúng_ta .


Còn các bác_sĩ , sau mọi vất_vả đã phải trải qua họ nói thật giản_dị : “ Chúng_tôi sẽ làm mọi việc để mỗi ngày sống với con_người là một ngày hạnh_phúc ” .


Tôi cũng thật hạnh_phúc vì được sống giữa những con_người như vậy .


“ Cha cháu hi_sinh lúc cháu mới sáu tháng tuổi .


Mỗi khi kể cho cháu nghe về cha , mẹ lại khóc .


Cháu thấm_thía nỗi đau_xót mất cha nhưng lòng đầy tự_hào ... ” .


Trên sân_khấu cô bé Phạm Đơn Thương nghẹn_ngào kể về cha , còn bên dưới hội_trường Thống_Nhất TP. HCM buổi sáng 20-7-2005 những tiếng nấc , giọt nước_mắt cứ lăn trào .


Cha của Thương - liệt_sĩ Phạm Văn Chiến - không phải ngã xuống trong chiến_tranh mà ngay trong thời_bình ( ngày 20-2-1993 ) khi cùng đồng_đội truy bắt tội_phạm .


Không chỉ là sự nỗ_lực vượt qua khó_khăn , 280 gương_mặt tiêu_biểu về dự hội_nghị biểu_dương các thế_hệ con liệt_sĩ , con thương_binh tiêu_biểu toàn_quốc ( do Bộ LĐ - TB & XH , báo Nhân_Dân và UBND TP. HCM tổ_chức ) còn có chung nỗi đau ...


Trần Châu Thanh - học_sinh lớp 12 chuyên toán Trường THPT Bến_Tre - phải tạm rời ghế ra ngoài hành_lang vì không sao cầm được nước_mắt : “ Ba mình là thương_binh nặng , sức_khoẻ rất kém , nhưng mình còn cha , còn may_mắn hơn Thương ... ” .


Ông Hoàng Trung Hải - giám_đốc Công_ty Dịch_vụ viễn_thông Vinaphone - khi biết mẹ Đơn Thương là giáo_viên , gia_đình còn nhiều khó_khăn , đã tặng ngay sổ tiết_kiệm 10 triệu đồng cho Đơn Thương .


Bảy năm liền Đơn Thương đều học xuất_sắc , biết phụ_giúp mẹ việc nhà , chi xài tiết_kiệm .


Thương nhớ có lần mẹ nói : “ Mẹ như con chim thoát nạn sợ cành cây cong .


Mất cha con , mẹ chỉ còn con , nên con đi đâu về muộn là mẹ thường hay nghĩ quẩn ” .


Như Nguyễn Chí Tiện - một trong ba học_sinh giỏi nhất của Trường THPT Gò_Công_Đông , tỉnh Tiền_Giang .


Cha hi_sinh từ lúc Tiện còn rất nhỏ , nhưng con đường đến đại_học thì đầy cam_go .


Học_kỳ đầu_tiên , Tiện túi_bụi chạy chỗ này dạy kèm , chỗ kia xin bán hàng , sau đó lại căng_thẳng với những con_số , cái chữ ... Quĩ_tín_dụng SV đã giúp Tiện kịp_thời giảm bớt lo_âu kinh_tế .


Học_kỳ sau , điểm_số của Tiện đã tăng vọt .


Vượt lên cái khó , nhiều bạn còn biết san_sẻ giúp_đỡ bạn học tốt .


Mỵ Duy Linh ( tỉnh Thanh_Hoá ) hiện là SV khoa kỹ_sư tài_năng Trường ĐH Bách_khoa Hà_Nội từng là học_sinh giỏi cấp tỉnh và quốc_gia .


Bố là thương_binh , Linh cũng đầy vẻ nhiệt_huyết của “ con nhà lính ” .


Đến với hội_nghị bạn khoác trên người chiếc áo xanh tình_nguyện của ĐH Bách_khoa Hà_Nội với chút tiết_lộ : “ Mình vừa tham_gia xong đợt Tiếp_sức đến trường ở bến_xe Giáp_Bát đấy ” .


Nhưng hội_nghị còn xúc_động khi biết trong bảy năm học phổ_thông Duy Linh còn giúp bạn nghèo Hoàng Vũ Tân bằng cách nhịn quà sáng mua sách , vở cho bạn , kèm bạn những môn yếu , động_viên những lúc bạn có ý_định bỏ học đi làm ...


Hay Đơn Thương vừa là bạn vừa là thầy kèm hai bạn Phúc và Thuỳ Linh học yếu hay nghịch_ngợm của lớp .


“ Dù kết_quả học_tập của các bạn chưa thật cao nhưng đã có rất nhiều tiến_bộ ” - Đơn Thương tiết_lộ .


Bên cạnh những bạn nhỏ vai mang khăn_quàng_đỏ hồn_nhiên , còn là những bậc đàn_anh đàn_chị .


Mậu_Thân năm 1968 , Nguyễn Thành Tâm mất đi người cha , mẹ vừa bị vết_thương tinh_thần vừa bị đòn_roi của địch tra_tấn khiến sức_khoẻ suy_sụp .


Lần đầu_tiên rời làng quê hẻo_lánh đến TP. HCM là trường_hợp của rất nhiều đại_biểu .


Lê Gia Khánh 14 tuổi - “ ở tuốt trong rẫy thôn 10 , thị_trấn Đắk_Hà , tỉnh Kontum ” .


Cha Khánh là thương_binh , để “ đi thành_phố ” , mẹ phải mượn bàn_ủi về ủi bộ_đồ thẳng_thớm , cha mua cho Khánh đôi dép mới ( hai năm mới được thay dép mới ) , chị thì xếp đồ vào giỏ ...


Ba_mẹ cũng chưa từng biết TP nên dặn_dò con rất kỹ : “ Thấy cái gì đẹp về nhớ kể cho cả nhà nghe ” .


Mẹ còn mượn 200.000 đồng cho Khánh làm lộ_phí , nhưng Khánh cho biết : “ Em sẽ cố_gắng không sử_dụng số tiền này , để nguyên về cho mẹ ” .


Tâm cứ thế miệt_mài cống_hiến cho đời bằng những việc_làm thiết_thực .


“ Có những lúc tôi tự hỏi động_cơ nào giúp mình vượt qua những thử_thách .


Thì câu trả_lời là không_thể nào ngoảnh mặt làm_ngơ khi nhìn thấy những mảnh đời bất_hạnh ” .


Còn anh Trần Phi Hùng , hiện là phó_giám_đốc Sở Công_nghiệp tỉnh Quảng_Nam , là học_sinh miền Nam ra Bắc học , một ngày anh nhận được tin cả cha lẫn mẹ đều không còn nữa .


Lưu Xuân Khuyến ( 28 tuổi ) , chủ cơ_sở gốm Làng_Ngòi thôn Tân_Ninh , xã Tư_Mại , huyện Yên_Dũng , tỉnh Bắc_Giang , ra trường với tấm bằng cử_nhân nghệ_thuật chuyên_ngành gốm trang_trí , Khuyến đã đi rất nhiều làng gốm truyền_thống trong nước để học_hỏi và đúc_kết kinh_nghiệm từ chính những người thợ_thủ_công .


Có xí_nghiệp mời Khuyến ở lại với lương cao nhưng anh quyết_định cùng vợ ( học chung ngành ) vay vốn lập xưởng tạo một phong_cách gốm riêng ở làng_nghề Phù_Lãng ( Bắc_Ninh ) .


Thành_công , xuất cả hàng đi nước_ngoài , Khuyến lại nảy ra ý_tưởng đem xưởng về quê vừa phát_triển kinh_tế cho quê nhà , vừa chăm_sóc người cha là thương_binh nặng .


Phải vay vốn tiếp_tục và quyết_định xây lò mới đi đến thành_công ” .


Trong đó , còn có rất nhiều người đã nối_nghiệp của cha_ông : nghiệp lính .


Thượng_tá Nguyễn Trọng Nghĩa ( 43 tuổi ) - trưởng_phòng tuyên_huấn Cục Chính_trị quân_khu 7 - nhớ lại : “ Năm tuổi mất cha , 6 tuổi mất mẹ , anh_chị_em chẵn được chia về nội , lẻ về ngoại nuôi .


Cô không chịu , chính_quyền cũng không chịu vì chưa đủ tuổi , gia_đình lại có quá nhiều người hi_sinh .


Nhưng mình thì cương_quyết , làm đơn thuyết_phục gia_đình ký cam_kết ” .


Anh nói bằng tất_cả nỗi tự_hào của một người lựa_chọn đúng ...


Những nỗi đau không bao_giờ quên nhưng đã lắng lại , biến thành niềm tin , hành_động .


Từng ngày qua và ngày mai một thế_hệ đang đi về đích của chính mình ...


Vẫn là những ngày công_tác dồn_dập , khó_khăn vẫn đến từng giờ từng ngày , vậy_mà sao lòng mình lại thấy ấm_áp niềm tin .


Phải_chăng nụ cười trên đôi môi còn thoáng nét đau_buồn của người học_sinh trẻ ấy làm mình dịu đi mọi suy_nghĩ về riêng_tư ?


Phải_chăng vì tiếng hát lạc giọng vẫn vang lên khi lòng người trai ấy vẫn đang rớm máu vì hai cái tang đè nặng trên ngực , đã là một lời nhắc_nhở mình hãy học_tập tinh_thần lạc_quan kỳ_diệu đó .


Vâng , tôi xin học_tập và học_tập không ngừng để giữ vững niềm tin cách_mạng mà các đồng_chí đã dạy tôi bằng cuộc_sống chiến_đấu kiên_cường của các đồng_chí .


Và mình đã vui , lời ca lại cất lên sau những giờ lao_động mệt_nhọc .


Lòng sung_sướng biết_bao khi thấy rằng có rất nhiều đôi mắt nhìn mình cảm_thông thương_yêu mến_phục .


Đó là đôi mắt của những học_sinh mong_đợi mình lên_lớp .


Đó là đôi mắt của các bệnh_nhân mong mình đến bệnh phòng ...


Vậy là đủ rồi Thuỳ ạ , đừng đòi_hỏi cao hơn nữa .


Cả Đức_Phổ này đã dành cho mình một tình thương_yêu trìu_mến .


Chị Hai về mang tin_buồn : anh Dũng đã chết vì bị Mỹ bắt sống và giết tại chỗ .


Không_lẽ quyển sổ nhỏ này cứ ghi tiếp mãi những trang đầy máu hay sao .


Hãy ghi đi , ghi cho đầy_đủ tất_cả những máu_xương , mồ_hôi_nước_mắt của đồng_bào ta đã đổ 20 năm nay .


Và ở những ngày cuối của cuộc đấu_tranh sinh_tử này , mỗi sự hi_sinh càng đáng ghi đáng nhớ nhiều hơn nữa .


Vì đã bao_nhiêu năm rồi ta chiến_đấu hi_sinh và niềm hi_vọng đã như một ngọn đèn rực sáng trước mắt , ở cuối đoạn đường , hôm_nay gần đến đích thì ta ngã xuống ...


Buổi chiều hôm ấy 26-1-1967 mình rời Phổ_Hiệp ra đi .


Sân nhà Thường đông_nghịt những người đến tiễn_đưa mình .


Xúc_động làm mình lúng_túng , chẳng biết làm gì , mình ngồi xuống cạnh mẹ Thường bốc củ bỏ vào thúng .


Lúc ngẩng lên mình bỗng sửng_sốt vì một đôi mắt đăm_đăm nhìn mình , đôi mắt đen to rất hiền , long_lanh nước_mắt .


Đôi mắt nhìn mình buồn vô_hạn và tràn_ngập một tình thương_yêu thiết_tha .


Thư Frederic Whitehurst gửi Đặng Kim Trâm


Hôm_nay tôi đọc thư cô viết về những bức ảnh đó ( ảnh những người ở Đức_Phổ đã được phóng_viên ảnh Văn Giá chụp năm 1970 , nay còn sống ở địa_phương - K._T. ) và tôi lại có cái cảm_giác cũ .


Thật là kỳ_lạ vì những người đó vẫn muốn gặp tôi .


Chúng_tôi cần phải nói_chuyện với nhau cả về chiến_tranh , nếu không sẽ là có tội .


Chúng_ta cần phải biết về những trận đánh , những khái_niệm và những cảm_giác .


Khi những người bình_thường nghe theo chính_phủ ( Mỹ ) đi đánh nhau với những con_người bình_thường khác thì đó là vì họ không có đủ thông_tin , không có đủ khái_niệm .


Khi những người lính Mỹ đi tới một đất_nước xa_xôi như thế để đánh nhau với người Việt_Nam , không một ai trong họ biết về đối_thủ của mình và rồi sẽ có bao_nhiêu người chết .


Nhưng các bạn không bao_giờ phải đặt câu hỏi trong đầu bởi_vì các bạn chiến_đấu để bảo_vệ , chiến_đấu vì tự_do .


Những gì người Mỹ xa nhà có_thể lấy được từ VN có đáng phải làm cho máu đổ nhiều đến thế không ?


Tôi biết Đức_Phổ là nơi giống với thiên_đường nhất trên trái_đất này .


Nhưng các tướng_lĩnh không đánh nhau vì một nơi giống với thiên_đường .


Họ đánh nhau vì dầu_mỏ , vì những tài_nguyên thiên_nhiên , vì đất_đai , vì những thứ mà chúng_ta chẳng_bao_giờ cần đến cả .


FRED Mình quen Khiêm trong những ngày ác_liệt của mùa khô 1967 khi mình về công_tác tại Phổ_Khánh .


Người giáo_viên trẻ ấy đã đến với mình bằng cả tình thương_mến và cảm_phục rất chân_thành .


Tâm_hồn những đứa đã qua thời học_sinh có những nét dễ cảm_thông nhau .


Những ngày nằm dưới công_sự mình kể cho Khiêm nghe về Pavel và Ruồi_Trâu , về những bài thơ mình yêu thích .


Anh viết tên em thành liệt_sĩ Bên những hàng bia trắng giữa đồng Nhớ nhau anh gọi : em , đồng_chí Một tấm lòng trong vạn tấm lòng .


Khiêm cũng rất thích bài Núi_Đôi , Quê_hương .


Rồi Khiêm kể cho mình nghe cuộc_đời học_sinh vào_tù_ra_tội của Khiêm .


Khiêm đã ở tù ba năm , đi khắp nhà_lao tỉnh , Huế ...


Bọn giặc đánh_đập nhiều lần làm Khiêm gầy_yếu .


Mới_đầu chỉ là thân với nhau , nhưng sau mình trở nên thân với Khiêm bằng một tình bạn rất_đỗi trong_trắng và chân_thành .


Từ buổi xa Khiêm đến nay gần một năm rồi nhưng mình vẫn cảm_thấy có một đôi mắt đen buồn , long_lanh nước_mắt đang nhìn mình trong buổi chia_tay .


Ai có ngờ lần chia_tay đó lại là vĩnh_biệt .


Trong một buổi đi càn , giặc Mỹ đã tìm thấy công_sự của Khiêm .


Chúng mở nắp công_sự , Khiêm vọt lên dùng quả lựu_đạn duy_nhất trong tay quăng vào lũ giặc .


Khiêm chạy được một đoạn nhưng quả lựu_đạn chó_chết đã câm , bọn giặc chồm dậy đuổi theo Khiêm và đến băm nát người Khiêm .


Khiêm chết rồi , đôi mắt đen dịu_hiền giờ_đây mở trừng căm_giận .


Mái_tóc đen xanh của Khiêm giờ_đây đẫm máu và bụi cát .


Những hạt cát của quê_hương quyện vào mái_tóc của người thanh_niên anh_dũng .


Chiếc áo Ninfan màu xám giờ_đây rách_nát và loang_lổ máu .


Chiếc áo ấy Khiêm đã mặc hôm đầu_tiên gặp mình , cũng chiếc áo ấy Khiêm đã cùng Thuỳ len_lỏi trên những con đường nhỏ hẹp đầy gai lưỡi hùm ...


Và cũng chiếc áo ấy một đêm trăng đẹp từ Phổ_Khánh trở về , gió lạnh từ biển thổi vào làm Khiêm khẽ run .


Thuỳ đã đưa chiếc áo của Quế cho Khiêm mặc , trên nền áo xám giản_dị nổi_bật màu đỏ đậm_đà như lời_nói Khiêm hôm ấy : “ Thuỳ ơi !


Trên đời này trừ ba_má , Khiêm không thương ai hơn Thuỳ kể_cả người_yêu Khiêm ” .


Nghe tin mình bàng_hoàng không tin là sự_thật .


Khi đã chắc_chắn mình không khóc , có phần bình_thản nữa .


Mình khóc một_mình bên ngọn đèn khuya , những giọt nước_mắt mằn_mặn chảy dài trên mặt rồi rơi xuống lăn trên vạt áo mình .


Khiêm ơi , có cách nào nghe được lời Thuỳ nói một lần nữa hay không ?


Hãy nghe đây lời hứa trả_thù cho Khiêm là hứa bằng đau_thương xé ruột , bằng căm_thù bầm gan và lời hứa bằng cả thương_nhớ không bao_giờ phai_nhạt .


Nghe chăng Khiêm , người bạn bất_tử trong lòng tôi !


Hôm_nay là ngày_sinh của ba , mình nhớ lại ngày đó giữa bom rơi đạn nổ , mới hôm_qua một tràng pháo bất_ngờ đã giết chết năm người và làm bị_thương hai người .


Mình cũng nằm trong làn đạn lửa của những trái pháo cực nặng ấy .


Mọi người còn chưa qua cái ngạc_nhiên lo_sợ , vậy_mà mình vẫn như xưa_nay , nhớ_thương lo_lắng và suy_tư đè nặng trong lòng .


Ba_má và các em yêu_thương ở ngoài đó làm_sao thấy hết được cuộc_sống ở đây .


Con cũng là một trong muôn nghìn người đó , con sống , chiến_đấu và nghĩ rằng mình sẽ ngã xuống vì ngày_mai của dân_tộc .


Ngày_mai trong tiếng ca khải_hoàn sẽ không có con đâu .


Con tự_hào vì đã dâng trọn đời mình cho Tổ_quốc .


Dĩ_nhiên con cũng cay_đắng vì không được sống tiếp cuộc_sống hoà_bình hạnh_phúc mà mọi người trong đó có con đã đổ máu_xương để giành lại .


Nhưng có gì đâu , hàng triệu người như con đã ngã xuống mà chưa hề được hưởng trọn lấy một ngày hạnh_phúc .


Những con bò_cạp đen_nhánh , càng tua_tủa , lông xù_xì làm nao lòng các vị thực_khách .


Cái gì hiếm , lạ mới quý nên giá_cả của một đĩa bò_cạp chiên độ chục con làm không ít thực_khách như tôi đây phải giật_mình : trên 100.000 đồng …


“ Cái hang nào mà bên trên bị khoét rộng ra là hang “ tụi nó ” đấy !


” - Cậu bé Dư cầm chiếc cuốc nhỏ giáng mạnh xuống cái hang mới phát_hiện và sau chưa đầy nửa phút đào_bới , đã thấy hai chú bò_cạp đá đen_nhánh bằng hai ngón tay chụm lại quơ_quơ càng và giương chiếc đuôi cong nhọn_hoắt lên đe_doạ …


Thú_thực , khi ông bạn rủ đi ăn bò_cạp ở khu sân_bay ( quận Tân_Bình ) , tôi chỉ định đi xem “ nó ” như thế_nào chứ chưa dám bỏ thứ côn_trùng độc đó vào miệng .


Thứ này ăn vô là đảm_bảo “ ông ăn bà khen ” à nghen ! ” .


Dù quyết_tâm , nhưng nghĩ đến cái giống vừa độc vừa đen_trùi_trũi gớm_ghiếc đó là tôi lại thấy ghê_ghê trong người .


” - Vừa suy_nghĩ tôi vừa liếc mắt nhìn một lượt các bàn bên cạnh và cả ... ông bạn ngồi kế .


Gắp đại một con bỏ miệng , cảm_nhận đầu_tiên khi răng cắn vào con côn_trùng cực độc này là béo_béo , bùi_bùi pha vị ngòn_ngọt .


Cái “ áo_giáp ” của nó nhai giòn_rụm , tan ra trong miệng .


Anh bạn ở Tân_Phú ( Đồng_Nai ) gọi điện kêu : “ Ông lên đây đi !


Quẳng vội bộ_đồ vào ba_lô , tôi thẳng tiến lên núi_rừng Tân_Phú .


Hỏi sao gọi “ bù_kẹp ” , anh cười : “ Dân miền Tây gọi con bò_cạp là bù_kẹp .


Mai ông vào trong vùng Năm_Rưỡi mà xem người_ta bắt bù_kẹp thế_nào ! ” .


Hỏi đường xong_xuôi , nai_nịt gọn_gàng đúng chất dân đi rừng , tôi vù xe vào vùng Năm_Rưỡi ( nằm trên địa_bàn Phú_Lộc - xã vùng_đệm của Vườn_quốc_gia Nam_Cát_Tiên ) .


Tôi quen cậu bé Dư khi hỏi đường vào nhà ông Năm Hưng - Trưởng ấp .


Hỏi cậu bé về bò_cạp , cậu nghi_ngờ : “ Chú muốn mua à ? ” .


Và tôi đã thành_công khi thuyết_phục được cậu cho tôi đi theo ... xách xô xem cậu đào bù_kẹp .


Cậu Dư giở lu cho tôi xem đám bò_cạp mà mấy ngày nay cậu bắt được .


Một đống đen_sì , con nào con nấy lớn hơn cả con tôm_càng lúc_nhúc dưới đáy lu khiến tim tôi muốn nhảy_vọt ra ngoài .


Dù đã ăn nó rồi , nhưng nhìn thấy đám bò_cạp còn sống này thực_sự thần_kinh tôi cũng không còn được vững cho lắm .


Dư ra sau nhà vác theo một cái xô nhựa , hai cái kẹp sắt và một cái sạc-lai nhỏ ( cái cuốc để làm rẫy ở miền núi ) .


Chúng_tôi lên rẫy giữa cái nắng trưa hè gay_gắt .


Vòng qua mấy ruộng lúa , rẫy bắp và cây_ăn_trái đang vào mùa , Dư kêu tôi dừng lại và bắt_đầu quan_sát .


Lật từng tảng đá , lôi từng túm cỏ dại lên , Dư chỉ cho tôi cách để nhận_biết hang nào là hang bò_cạp , hang nào là hang rắn , hang dế : “ Hang bù_kẹp thì dẹp , hang rắn thì lớn và láng , hang dế thì nhỏ ” …


Chỉ một lỗ hang áng bằng hai ngón tay cái , Dư khẳng_định với tôi : “ Hang này chắc_chắn có một “ đôi ” ở trong đó ! ” .


Sau 4 nhát cuốc , cậu dùng tay bới đất lên .


Sau lớp đất cứng phía trên là lớp đất xốp và rất tơi .


Dùng tay móc cho ra lỗ hang , Dư kêu : “ Thấy chưa ? Một cặp lớn đây ! ” .


Dư móc chiếc kẹp sắt vào lôi ra một chú bò_cạp đen_trũi , bóng nhẫy .


Con vật bị chiếc kẹp sắt giữ chặt , chỉ giơ được mỗi cặp càng và chiếc đuôi nhọn_hoắt lên đe_doạ .


Thấy tôi ghé sát mặt để “ ngắm ” con vật , Dư cầm đưa xa ra kêu : “ Chú đừng nhìn gần vì có_thể nó phun độc từ đuôi vào mắt .


Rất độc và sưng cả tuần_lễ đó , nhức lắm ! ” .


Bỏ “ chiến_lợi_phẩm ” đầu_tiên vào chiếc xô , cậu bé lại sục chiếc kẹp sắt xuống cái hang vừa đào lên và lôi lên thêm một con mập_mạp hơn con lúc nãy .


Dư giải_thích : “ Con này là con cái đang có bầu .


Con cái thì càng và đuôi nhỏ hơn con đực ” .


Xong hang thứ nhất , Dư quay qua bên cạnh và bắt_gặp ngay chiếc hang thứ hai .


Đào cái hang này lên khá khó_khăn vì mắc phải một_số hòn đá nhỏ .


ở hang này chỉ có một chú bò_cạp đang “ phòng không ” nhưng khá lớn .


Chúng không ăn mấy thứ dơ_bẩn mà chỉ hút chất của mấy thứ côn_trùng như cuốn_chiếu , bọ_rầy ... nên ăn ngon và bổ_dưỡng lắm ” .


Dư cũng như rất nhiều người dân ở Phú_Lộc này từ lúc nhỏ_xíu đã quen với loài bù_kẹp đá này .


Có “ đầu_ra ” , người dân nơi đây đổ lên rẫy , lên núi để săn chúng đem bán .


“ Mỗi ngày tranh_thủ ngoài giờ học đi đào cũng kiếm được chừng 10 - 20 ngàn đồng .


ở vùng này như vậy là cũng khá lắm rồi .


Ngày Chủ_nhật hè này có ngày đào được cả ký_lô , mua gạo ăn được cả tuần ” - Dư khoe .


Chừng 3 tiếng đồng_hồ , cậu bé đã đào được hơn 20 con .


Dư lắc_lắc chiếc xô : “ Chừng này khoảng 3 lạng .


” “ Để vậy không sợ nó chết sao ? ” - Tôi hỏi .


Cậu bé cười : “ Làm_sao chết được , chú để cả tuần nó cũng chưa chắc đã chết nữa ! ” .


Trời đã bắt_đầu kéo mây đen chuyển mưa .


Dư cho biết giá mua hơn một năm trước_đây là khoảng 2.000 đ con .


Chia_tay cậu bé , tôi cũng không quên mua số bò_cạp mình cùng cậu đi săn suốt buổi trưa dù_rằng đưa về thành_phố cũng không biết để làm gì .


Cậu bé chỉ cho tôi chỗ thu_mua bò_cạp duy_nhất tại đây : “ Ngay ngã ba , gần trụ_sở uỷ_ban xã , có treo tấm bảng lớn lắm ! ” .


Tại những nơi này , lượng người đi bắt và “ sản_lượng ” khá cao nên việc thu_mua khá nhộn_nhịp .


Theo một nông_dân ở ấp 4 xã Phú_Tân , hiện trong ấp có gần chục hộ cả nhà cùng đi đào bò_cạp để bán .


Tại các ấp khác tình_hình cũng tương_tự .


Anh Nguyễn Văn D. ( ấp 5 , Tà_Lài ) cho biết phong_trào bắt bò_cạp rộ lên từ năm_ngoái , khi cà_phê mất_giá chỉ còn chừng 5.000 đồng kg mà chẳng ai mua .


Lúc đó có người đến hỏi mua bò_cạp giá 40 - 50 ngàn đồng kg .


Không chỉ người dân trong xã mà người dân từ nhiều xã ven đó cũng đổ_xô sang đây để đi đào .


Đi cùng với đó là tình_trạng nhiều rẫy vườn trồng bắp và cây_ăn_trái bị những người đi bắt bò_cạp làm hư_hại khiến nhiều chủ vườn khốn_đốn , phải kêu lên chính_quyền .


“ Nhiều người bắt quá , đến giờ bù_kẹp càng lúc càng ít đi .


Trước đào chút_xíu được cả ký , giờ đào cả ngày chưa được nửa ký ” - Bác Năm ở ấp 6 ( Phú_Lộc , Tân_Phú ) lắc_đầu nói .


Nhiều nông_dân cho biết bò_cạp núi là loài côn_trùng có lợi vì chúng ăn các loại cuốn_chiếu , bọ_rầy phá_hoại cây_trồng …


Việc bò_cạp bị săn_bắt nhiều sẽ làm ảnh_hưởng lớn đến mùa_màng .


Theo đà này , không biết mai này núi_rừng Tân_Phú ( Định_Quán ) bò_cạp có còn không ?


Họ là ba anh_em tật_nguyền và cả ba đều bị chất_độc da_cam cướp đi đôi chân lành_lặn , chỉ còn ba thân người động cựa , suốt ngày di_chuyển bằng đôi tay trên hai miếng gỗ tựa như ba củ khoai_lang đang lăn_lóc trên cát .


Mấy chục năm qua , họ vẫn sống , đã sống , sống đúng nghĩa cao_cả nhất .


Nhưng trước khi làm được như vậy , ba anh_em họ đã từng nhiều lần quấn lấy nhau như ba con giun_đất bên bờ sông Kiến_Giang toan_tính một cái chết để thoát cảnh tàn_tật , nghèo_túng , cô_độc và bế_tắc .


" Nhiều lần toan chết nhưng răng bọn em vẫn không chết được " - chị Phan Thị Bi ngơ_ngác kể .


Lần mô định chết em cũng hét lên , em không muốn chết , sống cực mấy cũng được , nhưng em không muốn chết " - anh Phan Thanh Giản tiếp_lời .


" Tui là anh hai đứa nó , chính tui muốn đưa hai đứa em cùng lăn xuống sông Kiến_Giang chết cho xong , nhưng lại chính tôi dùng miệng cắn cổ áo hai đứa em mình , kéo vào nhà , không_thể chết như rứa được , phải sống thôi anh nờ ... " - anh Gianh tâm_sự ...


" Trong triệu thứ bạc , bạc chi là bạc không tiêu ? ... "


Bà Nguyễn Thị Bích , mẹ của ba người con tật_nguyền run_run thắp nén hương trước bàn_thờ chồng , sụt_sịt khóc và kể_lể , nhưng không phải bà kể cho tôi nghe mà như đang phụng_phịu với chồng mình : " Tui là tui hận cái đêm tháng_chạp nớ .


Làng Xuân_Hồi xã Liên_Thuỷ ni ai không biết ông hát hay .


Huyện Lệ_Thuỷ lại có nhiều làn_điệu dân_ca hay như rứa , ông lại hát hay như rứa , có đứa con_gái mô trong làng mà không ưng ông , răng ông lại ưng tui , lại đến trước ngõ nhà tui , ông hát , ông cưa kéo tui .


" Chứ thiếp hỏi_thăm chàng ... Trong ngàn thứ bắp , bắp chi là bắp không rang ?


Trong vạn thứ than , than chi là than không quạt ?


Trong triệu thứ bạc , bạc chi là bạc không tiêu ? ... " .


Ông đáp : " Thiếp hỏi thì chàng xin thưa ( ... ) .


Trong ngàn thứ bắp , lắp_bắp mồm , lắp_bắp miệng là bắp không rang .


Trong vạn thứ than , than_thở thở_than là than không quạt .


Trong triệu thứ bạc , bạc_tình bạc_nghĩa là bạc không tiêu ... " .


Ông về , cho tui liền ba đứa con , cả ba đứa tật_nguyền , còi_cọc .


Rứa mà ông không thương chi , khi ba đứa con còn bé thơ như rứa mà ông lại bệnh nặng , ông rời bỏ mẹ con tôi .


Nhiều đêm , ôm ba giọt máu què cụt vô tay mình , tui bế_tắc , tui cũng muốn chết theo ông .


Chết như rứa là bạc_tình bạc_nghĩa với ông .


Hèn_chi lại có câu đối_đáp : " Bạc_tình bạc_nghĩa là bạc không tiêu ... " .


Hơn 40 năm , bà Bích gập lưng xuống ruộng , nhặt_nhạnh từng hạt lúa củ khoai chỉ mong lo đủ ngày hai bữa cơm nuôi những đứa con tàn_tật .


Ngày quăng_quật trên ruộng , tối , bà và con thuyền nhỏ , với vài tay lưới , xé đêm ra thả lưới , kiếm từng con cá , bán được đồng nào mua gạo đồng đó , không đủ tiền mua gạo thì mua khoai sắn , muối tương .


Mái_tóc một thời tốt_tươi , dài chấm gót của bà , qua từng năm_tháng cực_nhọc , rơi_rụng hết trên sông_nước Kiến_Giang .


Nhưng bù lại , những đứa con tật_nguyền của bà đã lớn_khôn và thành người_lớn tự lúc_nào ...


Đã đến tuổi gần_đất_xa_trời , vẫn trong cảnh khổ , nhưng nhìn ba đứa con lúc này , bà yên_lòng mà nói với chồng rằng , bà đã không phụ lòng ông , đã không bạc_tình bạc_nghĩa với ông ...


" Bác Khải ơi , hãy cho cháu một cái xe_lăn ... "


Trong ba anh_em thì Phan Thanh Giản quyết_chí hơn cả .


Biết chữ rồi , anh về dạy lại cho anh và chị của mình .


Thôi_thì đủ cách : Làm nón , đan lưới , nuôi gà , nuôi lợn , giữ trẻ thuê .


Phải quăng_quật nhiều năm như vậy thì Giản mới tìm cho mình được một nghề phù_hợp : Cắt tóc .


" Em nhớ , lần đầu cắt tóc cho anh Bình .


Mình bị teo chân , phải nhờ anh Bình bế đặt lên cái ghế thật cao .


Anh Bình nói : " Tau thương mi , tau liều cho mi cắt tóc để mọi người khỏi mặc_cảm , họ cũng sẽ đến cho mi cắt tóc " .


Em cố cắt cho thật đẹp nhưng càng cố thì cái đầu tóc anh Bình cứ méo_mó , nham_nhở .


Anh Bình soi gương , la lên oai_oái nhưng vẫn trả tiền rồi ba_chân_bốn_cẳng phóng về thị_xã cắt lại .


Anh Gianh cười : " Tau cũng tật_nguyền như mi , cứ cắt đi , xấu đẹp chi cũng được , miễn_là mi thạo nghề " .


Mấy tháng liền em cứ lấy đầu tóc của anh_em làm thí_nghiệm .


Khách trong xóm , trong thôn , trong làng .


Có tiền rồi , em muốn làm răng để có một chuyến đi thật xa , đi được quanh làng .


Cả đời em chỉ loanh_quanh trong sân nhà , làm răng ra khỏi được vườn nhà mình ?


Tự_dưng em liều lên , viết thư cho bác Thủ_tướng Phan Văn Khải .


Trong thư em nói rằng , bác Khải ơi , cháu bị thương_tật liệt chân , khổ lắm , không đi mô được hết , bác là Thủ_tướng , bác cho cháu cái xe_lăn được không ?


Em đề ngoài bì_thư : " Cháu Phan Thanh Giản , làng Xuân_Hồi , xã Liên_Thuỷ , huyện Lệ_Thuỷ , tỉnh Quảng_Bình .


Kính gửi bác Phan Văn Khải Thủ_tướng ở Hà_Nội " .


Rồi bác Khải gửi thư trả_lời , lại đề_nghị Hội Chữ_thập_Đỏ tặng cho em chiếc xe_lăn .


Có xe_lăn , em đi_lại trong làng , trong thôn , biết nhiều người , " tiếp_thị " nghề cắt tóc của mình , " khuyến_mãi " cả giá_cả , rứa là đông khách anh ạ .


Rứa là ở ngoài nớ bác Khải không biết mô , nhờ bác mà em có được đôi chân đấy .


Mấy lần nghe tin bác Khải vô thăm Quảng_Bình , em tính đến thăm bác , cảm_ơn bác , nhưng đi lên thị_xã Đồng_Hới gần 50 cây_số xa quá , em thôi .


Có nghề , có thu_nhập , tiền em cắt tóc góp vào cho mẹ mua gạo , mua cá mắm .


Anh không tin anh cứ hỏi nhiều thanh_niên trong xã thì biết .


Nhiều anh lấy được vợ đẹp vẫn phải mang ơn em đó .


Vì em làm thơ tình hộ họ để họ mang thơ đi tán gái .


Họ nói chính họ làm bài thơ này để tặng cho nàng .


Ví_dụ như bài ni : Chia_tay em trên dòng sông xóm vắng Trăng mùa thu bàng_bạc cuối chân_trời Sương rơi ướt trên từng thảm cỏ Bóng em nhoà hun_hút vào đêm ...


Mấy lần em định làm một_số bài thơ tố_cáo Mỹ rải chất_độc da_cam , làm khổ bao người rồi bỏ vô bì_thư gửi thẳng cho Tổng_thống Mỹ .


" Nếu anh_em tui có được vài triệu thì biết_tay ... "


Ngồi nói_chuyện mãi với mấy anh_em họ , kể tới kể lui vẫn là chuyện khổ .


Chị Bi nói : " Bây_chừ trong nhà tui vẫn bữa cơm , bữa cháo thôi , vẫn có chút thức_ăn mắm ruốc , muối_vừng , nhưng so với trước_đây là quá sướng rồi .


Bây_chừ , mỗi tháng ba anh_chị_em được trợ_cấp khoảng 400 ngàn , rứa là quá sướng " .


Anh Giản thắc_mắc : " Chính_sách chi rất lạ .


Cả ba anh_em nhà tui đều bị tật_nguyền vì nhiễm chất_độc da_cam .


Nhưng chỉ có tui và chị Bi là được hưởng chính_sách trợ_cấp cho người bị chất_độc da_cam , còn anh Gianh lại được hưởng chính_sách trợ_cấp người nghèo .


Anh Gianh nói : " Ba anh_em phân_công nhau , thằng Giản cắt tóc , con Bi nuôi gà , nuôi lợn , giúp mẹ nấu_nướng .


Chị Bi thở_dài : " Tui mà có được vài triệu bạc thì biết_tay " .


Tôi ngạc_nhiên : " Vài triệu bạc thì làm được gì mà chị doạ ghê thế ? " .


Nếu có vài triệu bạc , tui nuôi được cả trại lợn , rồi cho nó đẻ , rồi lại bán , rồi cho nó đẻ , rồi lại bán , quanh_năm suốt tháng như rứa , biết_tay ... " .


Anh Gianh nhìn tôi : " Nói thiệt , bây_chừ thì cả ba anh_em tui đã tự sống được rồi , không còn bi_quan , không còn bế_tắc như trước nữa .


Rứa là anh_em tui đã tự sống , đã thắng được số_phận tật_nguyền .


Chứ như chục năm trước , nghĩ lại thấy sợ , mấy lần anh_em lết ra bờ sông , tính_chuyện ... chết ! " .


Họ ngồi quây bên tôi , thấp tè , thân_thể bệt xuống sàn nhà nhưng hình_như ngọn lửa sống đang cháy rực trong từng đôi mắt .


Tôi quay_quắt bởi ước_ao của chị Bi : " Nếu tui có được vài triệu bạc , biết_tay ... " .


Bạn_đọc yêu_dấu ơi , có nghe lời chị Bi " doạ " chúng_ta không ?


Tôi đã nhìn chị Bi mà không cầm được nước_mắt khi nghe chị Bi ước_ao và " doạ " đời như vậy ...


Rừng chiều sau một cơn mưa , những lá cây xanh trong trước ánh nắng , mỏng_mảnh xanh gầy như bàn_tay một cô gái cấm_cung .


Cả khu nhà bệnh_nhân im_lặng , bên khu nhân_viên cũng chỉ nghe thấy tiếng Hường rì_rầm trò_chuyện với ai .


Một nỗi nhớ mênh_mang bao_trùm quanh mình .


Nhớ ba , nhớ má , nhớ những người vừa ra đi ... và nhớ cả một người bệnh_nhân đang chờ mình đến với anh nữa .


Bên trong nỗi nhớ hình_như có một nỗi buồn sâu_kín , thầm_lặng nhưng rất nặng_nề .


Dù_sao vết_thương lòng vẫn đang rỉ máu , dù mình có muốn lấy công_việc , lấy mọi nỗi nhớ khác để lên trên nó vẫn trỗi dậy xót_xa vô_cùng .


Hãy quên đi mà tìm lại niềm hi_vọng mới_mẻ xanh tốt trong_lành hơn .


Hãy lấy niềm tự_hào mà quên đi thất_vọng .


Một bài thơ làm tặng cho mình , bài thơ của một thương_binh đang nằm viện , xuất_phát từ lòng mến_thương cảm_phục đối_với một người bác_sĩ đã chăm_sóc anh và mọi bệnh_nhân khác một_cách tận_tình .


Anh ta tìm_hiểu kỹ về mình và viết bài thơ tặng mình .


Bài thơ tràn_ngập niềm mến_yêu chân_thành và nỗi đau_xót trước mối tình tan_vỡ của mình .


Anh ta nói lên những lời_nói xót_xa cay_đắng của một cô gái bị người_yêu phụ_bạc .


Đây mới là điều đáng buồn nhất trong quan_hệ với M. .


Mọi người đều trách M. , đều thương mình , nhưng mình xót_xa biết_bao_nhiêu khi thấy người_ta thương mình bằng một tình_thương có cả sự thương_hại nữa !


Dù anh Thiết , dù Hào , Nghinh ... ai_ai đi_nữa đã cảm_thương san_sẻ với mình , mình vẫn không muốn .


Một_mình đã đủ giải_quyết rồi , một_mình đủ sức chôn sâu cả chín năm thương_yêu hi_vọng ấy xuống tận đáy đất sâu rồi - mảnh đất tâm_hồn mình vẫn màu_mỡ , vẫn đủ sức để gieo lên đó một mùa hoa tươi đẹp được kia_mà .


Hỡi tất_cả mọi người , không cần tưới lên mảnh đất ấy những giọt lệ xót_thương đâu .


Hoa thơm phải được tưới bằng nước mát trong_lành .


Hôm_nay đọc lại những lá thư từ ngoài Bắc , thư của Thái , của Phương , của cậu Hiền ... bỗng_dưng mình buồn vô_kể .


Ngoài ấy ai cũng mong mình hạnh_phúc , ai cũng tưởng mình hạnh_phúc khi gặp lại M ...


Hạnh_phúc trong tình_yêu đã không đến với mình .


Mình không_thể hiểu được sau_này sẽ ra sao , mình sẽ yêu ai , người đó như thế_nào , liệu trong mình có còn được cái sôi_nổi tha_thiết yêu_thương nữa hay không ?


Hãy nhìn lại đi , bên cạnh Thuỳ có bao_nhiêu đồng_chí , bao_nhiêu thanh_niên đã cống_hiến tuổi_trẻ của họ cho cách_mạng , họ ngã xuống chưa hề được hưởng hạnh_phúc .


Đừng nhìn ra Bắc , hãy nhìn ở đây , ở mảnh đất còn nóng_bỏng đạn bom đau_thương và lửa_khói này .


Thư Frederic Whitehurst gửi Đặng Kim Trâm .


Đó không phải một lời khoa_trương mà hoàn_toàn là sự_thật .


Anh Robert và tôi đã nghĩ rằng nếu không tìm được gia_đình chị thì chúng_tôi sẽ xuất_bản một cuốn sách về chị Thuỳ và gia_đình em - nếu còn sống - sẽ biết về chị .


Thuỳ Trâm quá đặc_biệt và quá nhiều điều em kể cho chúng_tôi ngay cũng như chúng_tôi kể cho gia_đình em khiến điều đó càng trở_nên rất rõ nét .


Vì_thế ý_tưởng của em về một cuốn sách cũng trùng giống ý_tưởng của chúng_tôi .


... Thuỳ đã cho chúng_ta mọi hi_vọng về tương_lai .


Cô gái có_thể nhận thấy vẻ đẹp ngay giữa cuộc chiến_tranh đó quá đặc_biệt , không_thể bị giấu kín mà không cho mọi người cùng biết ...


... Tôi đã nhượng quyền_sở_hữu của mình đối_với hai quyển nhật_ký này cho bảo_tàng , vì_thế tôi không_thể quyết_định về tương_lai của chúng nữa nhưng tôi muốn mẹ các bạn phải được sờ thấy những dòng chữ đó , sờ thấy những trang giấy và cảm_nhận được tình_yêu trong hai cuốn sách đó .


Tôi sẽ rất vinh_dự nếu được trả tiền mời mẹ các bạn đến để cầm hai quyển nhật_ký , hoặc là Kim hoặc Hiền hoặc Hồ Nam đều được .


Tôi không giàu nhưng cũng không quá nghèo đến mức gia_đình tôi phải phản_đối mong_muốn đó .


Từ rất lâu rồi tôi vẫn nghĩ nếu_như cuốn sách được xuất_bản , hoặc người_ta làm phim về nó thì tôi sẽ dùng số tiền bán sách để thiết_lập một_số giường_bệnh tại Hà_Nội .


Lúc ở Texas tôi nói với mọi người rằng đó có_thể là ý_tưởng của tôi nhưng ý_tưởng đó sinh ra từ khi tôi nhìn thấy những đứa trẻ bị đốt cháy ở Quảng_Ngãi bao_nhiêu năm về trước .


Tôi biết điều này giống như chuyện cổ_tích , nhưng chuyện cổ_tích cũng có_thể trở_thành sự_thật .


Thêm một tuổi_đời , thêm một năm lửa_khói trên chiến_trường miền Nam gian_khổ .


Chúc Thuỳ vững bước trên con đường vinh_quang mà Th đã chọn .


Th ơi , Th. không buồn khi lễ kỷ_niệm sinh_nhật của Th chỉ có lá rừng ướt_đẫm trong mưa dào_dạt khẽ nói với Th những lời thân_mến .


Th không buồn khi bản_nhạc mừng Th. hôm_nay chỉ có dòng suối ào_ào tuôn nước về xuôi .


Và căn phòng mà Th đang ngồi để ghi lên trang vở đời của mình thêm một trang mới chính là chiếc hầm chật_chội ướt_át này .


Th không buồn vì sau_này mở lại những trang sổ này Th sẽ tự_hào về những năm tuổi_trẻ của mình .


Ở đây Th. không có những giây_phút ấm_áp giữa bạn_bè bên lọ hoa nhỏ với những bông hồng thơm_ngát để trên bàn .


Ở đây Th không có cái hạnh_phúc đi cạnh người_yêu trên con đường vắng khi ánh chiều tím dần trong buổi hoàng_hôn .


Ở đây Th thiếu nhiều nhưng cũng rất đầy_đủ .


Cho_nên Th hãy cười đi , hãy vui đi khi vở đời mở sang một trang mới đầy vinh_quang , đẹp_đẽ .


Tám năm về trước dưới rặng cây trên con đường cũ mình tiễn M. đi Nam , không một lời hứa_hẹn , không một giọt nước_mắt trong buổi chia_tay để rồi suốt năm năm sau mình dành trọn tình_yêu thiết_tha chung_thuỷ cho người giải_phóng_quân ấy .


Và mình đã lên_đường vào Nam theo tiếng gọi của Tổ_quốc và tình_yêu .


Ai cũng tưởng rằng hạnh_phúc đó không có gì sánh được .


Khi xa nhau mình đã thiết_tha thầm gọi tên M. trong từng giây từng phút nhưng khi gặp nhau mình đã để cho lòng tự_ái ngự_trị lên trên tình_yêu .


M. không phải là của riêng mình , đành_rằng M. chỉ dành tình_yêu cao nhất cho Đảng , cho nhân_dân , nhưng nếu để cho mình quá ít yêu_thương thì ... không_thể đáp_ứng với trái_tim sôi_nổi yêu_thương của mình .


Mình không hề đòi_hỏi phải gần nhau , phải cưới nhau mà chỉ mong rằng dù giữa bom rơi đạn nổ , giữa lửa_khói chiến_trường tình_yêu vẫn sáng_ngời rực_rỡ .


M. đã không làm được như vậy và mình đã bắt con tim mình phải quên đi những gì đã nuôi sống nó trong hơn mười năm nay .


Bây_giờ M. ra đi không gặp Thuỳ , như lá thư M. viết lại : “ Sự sống của tình_yêu không cần sự có_mặt của nhau , dù ở Nam hay Bắc , dù là gần nhau hay cách ngàn dặm đường nắng_mưa cát bỏng ...


Ở đâu anh cũng vẫn là anh của tám năm qua và nhiều năm nữa để mà yêu em tha_thiết .


Hãy sống với nhau như một người thân_yêu nhất trên đời .


Quyền quyết_định là hoàn_toàn do em ... ” .


Ở đây mình cũng sẽ dành trọn cuộc_sống cho chiến_đấu và công_tác - không_thể nào có tình_yêu được và M. ở đó chắc cũng không_thể nào có được một tình_yêu chân_chính khi nghĩ đến ai khác ngoài mình .


Cuộc_đời đã dành cho ta một đoạn đường như vậy thì hãy ráng mà đi , bao_giờ gặp lại nhau hãy nói tiếp đến tương_lai .


Gửi theo M. ngàn vạn nhớ_thương , tình nhớ_thương của một người bạn và một người đồng_chí .


Phải_chăng vì đây là thời_gian cuối_cùng anh có_thể đến thăm em trước lúc lên_đường , nhưng thời_gian ấy đã trôi đi và như vậy là không gặp anh trước khi chia_tay .


Chia_tay - những cuộc chia_tay trên mảnh đất khói_lửa này ai mà biết được ngày gặp lại như thế_nào , có hay_là không có .


Nhưng nỗi buồn còn vì lá thư của mẹ , lá thư ngắn_ngủi , có giấu nỗi đau_buồn và thương_nhớ nhưng nỗi đau_buồn ấy vẫn toát lên dù chỉ trong một_vài chữ mẹ chưa cân_nhắc kỹ trước khi viết .


Mẹ yêu ơi , con hiểu lòng mẹ héo_hon đau_xót khi con của mẹ còn phải lăn mình trong lửa_đạn , những lá thư của con , của các em gửi đến mẹ chỉ nói lên một phần vạn sự gian_khổ ác_liệt vậy_mà mẹ đã lo_lắng như vậy .


Nếu_như mẹ biết được con và các em đã trải qua những ngày ác_liệt như thế_này thì mẹ sẽ nói sao ?


Mẹ yêu ơi , nếu_như con của mẹ có phải ngã xuống vì ngày_mai thắng_lợi thì mẹ hãy khóc ít thôi mà hãy tự_hào vì các con đã sống xứng_đáng .


Dĩ_nhiên lòng con bao_giờ cũng ao_ước được trở_về với mẹ với ba , với miền Bắc ngàn vạn yêu_thương .


Không màu , không mùi , không vị , cũng không thấy hay sờ được ... vậy_mà lại bán được .


Và người dân thì không phải đợi đến khi vào bệnh_viện mới được thở oxy sạch , tinh_khiết mà có_thể mua về cho cả nhà cùng thở .


Một loại_hình tuy không mới ở nước_ngoài nhưng lại đang " hot " ở VN .


Đi nghỉ trưa sẵn tiện thở tí oxy sạch cho khoẻ không ?


Oxy shop đầu_tiên ở TP đó nha " - nhỏ bạn thân vỗ vai sau khi " căng da bụng " vì chầu cơm trưa văn_phòng .


Chọn hai ghế salon cạnh nhau , chị nhân_viên bước đến niềm_nở tư_vấn rồi hướng_dẫn chúng_tôi đặt ống thở vào mũi .


Chị nhẹ_nhàng mở van của cái bình màu xanh ngay sau lưng , cái đồng_hồ đo chỉ mức 5 : " vậy vừa chưa em , có người thích mạnh có người lại thích nhẹ .


Chị để mức trung_bình cho em làm_quen nha " .


Một làn khí mát lạnh theo hai lỗ nhỏ dẫn vào mũi , xuống tận phổi .


" Trên thế_giới " dịch_vụ này có từ rất lâu rồi .


Ở Trung_Quốc , Nhật_Bản , Thái_Lan , ngay cả Singapore nổi_tiếng là TP trong_sạch nhất thế_giới ... cũng sớm có dịch_vụ này .


Người_ta làm ở nhiều nơi như nhà_ga , sân_bay , trong siêu_thị , quán bar , ở dọc đường hay trên núi có vô_số những " oxy shop " phục_vụ người_dân .


Còn ở VN đây đúng là " oxy shop " đầu_tiên - anh Huỳnh Ngọc Minh , phó_chủ_tịch Liên_đoàn Cử_tạ thể_hình TP. HCM , dí_dỏm nhận_định .


nhưng lạm_dụng sẽ không tốt , chức_năng lọc khí của phổi sẽ " lười_biếng " hoạt_động , dẫn đến tình_trạng ức_chế thần_kinh hô_hấp .


Tốt nhất nên đến bác_sĩ để được tư_vấn , hướng_dẫn .


Anh là người " phát_pháo " ra loại dịch_vụ lạ_đời này từ 3 - 4 năm trước , sau những chuyến công_tác nước_ngoài và " thấy rất cần ở VN " .


Ý_tưởng không thành vì khi đó bình oxy chỉ dành cho ... người bệnh nặng trong bệnh_viện .


Ngay khi có thông_tin về Công_ty Lá_Xanh sẽ bán oxy tinh_khiết ra ngoài , anh đã liên_hệ và thành_lập " oxy shop " đầu_tiên của TP này .


Hiện " oxy shop " ở Trung_tâm TDTT Phú_Thọ chỉ có hai phòng ( một phòng dành riêng cho nữ ) với khoảng 20 ghế .


Một suất thở ( 20 - 30 phút ) , kèm ly nước trái_cây mát_lạnh có giá 20.000 đồng ( nếu khách đã có dây thở được giảm 5.000 đồng ) .


Non sáu tháng trở_lại đây , ở TP. HCM và Hà_Nội mới rầm_rộ phong_trào mua oxy sạch về nhà thở .


Tại TP. HCM hiện có khoảng 20 công_ty sản_xuất oxy nhưng đa_số lại phục_vụ công_nghiệp và y_tế , chưa có loại dành cho dân_dụng .


Giá oxy 99,9% tương_đối rẻ , 10 lít nén ( khoảng 1.500 lít oxy ) giá 35.000 đồng , 14 lít nén : 45.000 đồng , 40 lít nén : 70.000 đồng ( bình chứa có_thể thuê hoặc mua hẳn với giá 1,5 - 1,9 triệu đồng ) .


Những bình nhỏ hơn từ 2 - 3 - 4 - 6 lít phải mua luôn trọn bộ ( gồm vali , bình , ống , đồng_hồ .... ) với giá 120 - 150 USD ( xài hết thì mang tới nạp lại ) tiện_lợi khi phải di_huyển đường xa , mang theo đi du_lịch ...


Trung_bình một lần thở 30 phút hết khoảng 90 lít chưa đến 2.000 đồng .


" Ông_già tôi bị suyễn , mỗi lần lên cơn vô bệnh_viện cấp_cứu cũng chỉ cho thở oxy vài mươi phút rồi về .


Chúng_tôi liên_hệ bệnh_viện không được nên ra cửa_hàng bán dụng_cụ y_khoa thuê một bình để ở nhà cho tiện nhưng không yên_tâm vì chẳng biết họ bơm oxy chất_lượng thế_nào .


Bây_giờ thì khác , có tem niêm_yết , có nơi xuất_xứ , bảo_hành nên yên_tâm hơn nhiều " - anh Vũ Hữu Tuấn ( Q. Phú_Nhuận ) cho biết .


Phần_lớn khách_hàng sử_dụng oxy hiện_nay lại không hề có bệnh_tật gì ( khác hẳn với quan_niệm " chỉ có người bệnh nặng mới thở oxy " như từ trước tới nay ) .


Sau khi ký nhận bình oxy 40 lít ( cỡ lớn nhất ) , chị Đỗ Thị Ngọc Hương ( 28 tuổi , ở Q. Gò_Vấp ) cho biết : " Bố_mẹ chồng đều đã trên 70 , chồng làm trong ngành cao_su thường_xuyên hít thở trong khí độc , còn tôi buôn_bán cả ngày ngoài chợ cũng hít bao_nhiêu là khói bụi .


Mỗi ngày chỉ " thở " 200 phút trong bữa cơm tối , ông_bà già cần nhiều hơn thì cho ống vào mũi hít riêng .


Chẳng tốn bao_nhiêu mà ai cũng thấy nhẹ_nhõm người .


Tôi ấp_ủ ý_định viết về anh Đinh Minh Tăng từ rất lâu , nhưng cứ mỗi dịp gặp anh để viết , anh lại gạt đi rồi bảo : " Thì mình cũng chỉ làm một công_việc bình_thường , có gì ghê_gớm đâu , nhà_báo cứ viết về hàng vạn liệt_sĩ trẻ ở trên nghĩa_trang kia ... " .


Cách nay mấy hôm , một đồng_nghiệp ở Hà_Nội nhờ tôi lên NTLS Đường 9 tìm mộ một người anh , hỏi_thăm anh Đinh Minh Tăng , chị Tú Anh ở ban quản_trang nói : " Anh Tăng bị suy thận nặng , đang định chạy thận nhân_tạo ở Bệnh_viện Trung_ương Huế nhưng không có tiền , hiện nằm ở nhà uống thuốc_nam cầm_cự với bệnh_tật , nhưng xem_ra cũng nguy_nan lắm ! " .


Sợ không có cơ_hội chờ nhân_vật của mình " cho_phép " để viết , từ Đông_Hà tôi chạy ra Vĩnh_Linh thăm anh .


Anh Tăng đang nằm bệnh , gương_mặt và cả thân_hình phù_nề lên vì bệnh thận và nhiều bệnh khác .


Mười năm ở lính , năm 1981 anh Tăng chuyển ngành về NTLS Trường_Sơn khi ấy mới vừa xây_dựng xong .


Ai đã đến NTLS Trường_Sơn những năm ấy mới biết : cả một vùng đồi_núi mênh_mông đầu nguồn sông Bến_Hải rợn_ngợp gió Lào , cây dại .


Khu_vực NTLS Trường_Sơn như một ốc_đảo xanh_mát nhờ những hàng thông vừa kịp lên xanh , hàng_hàng mộ_bia tăm_tắp , những phù_điêu , nhà bia , tượng ... giữa sắc tím hoa sim , hoa mua .


Con đường lên đây quá gian_nan , những quãng qua nông_trường cao_su , đất bazan ngập bụi mùa_hè và bùn đỏ_quạch dày bết vào mùa mưa .


Vợ_con ở Nông_trường Bến_Hải , cách chưa đầy hai_chục cây_số nhưng lâu_lâu anh mới về được , nhiều cái tết anh không ở nhà .


Xa dân , xa chợ_búa , phương_tiện đi_lại không có nên gian_nan không_thể tính hết .


Những năm qua NTLS Trường_Sơn đã được đầu_tư lớn để nâng_cấp , đường Hồ_Chí_Minh chạy ngang qua , trở_thành một địa_chỉ hành_hương , nhiều người trở_lại vẫn hỏi_thăm anh Tăng , song anh đã về làm trưởng ban quản_trang NTLS Đường 9 , một NTLS quốc_gia ở phía tây thị_xã Đông_Hà , qui_mô cũng lớn như NTLS Trường_Sơn .


Mười_bảy năm anh Tăng làm ở NTLS Trường_Sơn và tám năm nay ở NTLS Đường 9 , cũng là tròn một_phần_tư thế_kỷ sống với những nấm_mồ liệt_sĩ , chỉ vài năm nữa về hưu nhưng căn_bệnh quái_ác đã quật_ngã anh .


Anh Tăng kể có lần đang đêm ba cô_gái người Hà_Nội vào đánh_thức các anh trong ban quản_trang dậy .


Họ bảo gia_đình có bốn người con , anh_trai cả đã hi_sinh , bà mẹ già của ba cô bảo họ phải đi tìm bằng_được mộ người anh để đưa bà cụ đi thăm mộ .


Ba chị_em tìm khắp nơi từ Nam ra Trung , hết các NTLS mà không thấy , bà_mẹ đã gần đất xa trời suốt ngày chỉ một lời khẩn_cầu như thế , các cô bảo việc tìm mộ anh_trai vẫn cứ tiếp_tục , nhưng để mẹ thanh_thản những ngày cuối đời , họ xin các anh cho họ dùng phấn ghi tên người anh_trai lên một mộ_bia vô_danh để mẹ lên viếng , khi đưa mẹ về Hà_Nội , các anh có_thể xoá tấm bia ...


Nghe họ nói , cả ban quản_trang không ai cầm được nước_mắt .


Hôm ra thăm anh , nhà vắng_vẻ , anh kể chị Linh vợ anh gần 50 tuổi rồi , đang đi hái tiêu thuê theo thời_vụ , qua vụ tiêu lại xoay_xở việc khác .


Con gái đầu đang học ở Trường cao_đẳng Sư_phạm , con trai Đinh Xuân Cường vừa học xong lớp 8 nhưng đã biết nhảy xe_đò ra tận Hải_Dương , Nam_Định , Nghệ_An cắt thuốc_nam ở các ông lang về chữa bệnh cho bố .


Tôi hỏi : " Sao anh không vào Huế chạy thận nhân_tạo , anh có bảo_hiểm y_tế mà ? " .


Anh Tăng lắc_đầu kể bài_toán nghe nhói lòng : lương 900.000 đồng / tháng chi_tiêu cho cả gia_đình , trong khi một lần chạy thận nhân_tạo tốn 700.000 đồng , mỗi tuần chạy hai đến ba lần , rồi tiền xe_cộ , ăn_ở , thuốc_men bồi_dưỡng .


" Thành_ra vẫn chưa dám đi , chỉ trông nhờ vào thuốc_nam , bao_giờ không_thể cầm_cự nổi thì ... " , anh Tăng bỏ_lửng câu nói .


Tôi nhìn ra mảnh vườn nhỏ của anh rồi nhìn vào căn nhà tuềnh_toàng , cả gia_sản này nếu có bán đi nữa cũng không đủ cho anh chạy thận nhân_tạo vài tuần .


Trên mặt bàn gỗ trong nhà anh phủ một tấm kính , dưới mặt kính là những tấm hình được anh Tăng giữ như một niềm vui nho_nhỏ , đấy là hình chụp anh cùng các vị lãnh_đạo , thân_nhân và du_khách về thăm NTLS Trường_Sơn và NTLS Đường 9 .


Tôi cũng muốn tin như thế cho anh Tăng , hương_hồn của những liệt_sĩ trên cả hai nghĩa_trang quốc_gia có_thể độ_trì cho anh - người suốt đời chăm_sóc những nấm_mồ liệt_sĩ - qua cái đận hiểm_nghèo này .


Bây_giờ là tháng bảy , tháng bảy ở Quảng_Trị , nhiều người vẫn gọi đây là đất thiêng !


Mình cắt đứt câu_chuyện bằng sự im_lặng .


Trong bóng_tối mình vẫn nhận thấy sự băn_khoăn của hai bệnh_nhân đang nói_chuyện với mình .


Hình_như họ thấy được cái im_lặng nặng_nề đẫm nước_mắt ấy của mình .


Họ thương mình một_cách chân_thành thắm_thiết , nhưng họ càng nói mình càng thấy khổ_đau .


Ai mà trả_lời được hở hai bạn mến_thương .


Cái im_lặng nặng_nề của tôi cũng nói được với các bạn nhiều về sự bế_tắc đó .


Nào phải mình không thiết_tha , nhưng càng thiết_tha chỉ càng thấy khổ_đau mà thôi .


Mấy hôm_nay rất buồn , ngày_ngày những lá thư , những lời_nói , những hành_động tỏ lòng thương_mến thiết_tha vẫn đến với mình .


Nhưng chính những tình_thương ấy lại là những mồi lửa châm vào một đống củi đã khô từ lâu .


Rất nhiều chuyện đau_đầu hằng ngày vẫn xảy ra quanh mình .


Thì đã tự_nhủ rằng không_thể đòi_hỏi ở đâu chỉ có toàn người tốt kia_mà , đã khẳng_định " đời phải qua dông_tố nhưng chớ có cúi đầu trước dông_tố " , mà thật_ra dông_tố đến với mình vẫn là những cơn dông của ngày cuối hè , nhẹ_nhàng âm_ỉ mà thôi .


Hãy vui lên đi , vui lên với những nụ_cười trìu_mến của những bệnh_nhân đã dành cho mình .


Vui lên với những tình_thương chân_thật mà đa_số cán_bộ trong huyện , trong tỉnh , trong khu quen_biết đã dành cho mình .


Vậy là được rồi , Thuỳ ơi , đừng đòi_hỏi nữa .


Lời kể của đại_tá Nguyễn Đức Thắng , thuyền_trưởng con tàu không số , Anh_hùng Lực_lượng vũ_trang nhân_dân : Tôi muốn nói với các anh về cái bệnh_xá huyện Đức_Phổ , tỉnh Quảng_Ngãi .


Các anh hiểu thế nào là một cái bệnh_xá huyện trong chiến_tranh , ở miền Nam hồi bấy_giờ không ?


Riêng tôi , thật_ra đến lúc đó , có dịp trôi_dạt vô đó , tôi mới hiểu .


Nhưng một cái bệnh_xá huyện thì không_thể lánh đi đâu được cả , đơn_giản chỉ vì nó là một cái bệnh_xá .


Nó phải có_mặt ở đó bất_cứ lúc_nào , trụ bám ở đó , vì thương_binh , vì những người dân bị_thương , cả bị bệnh nữa , bất_cứ lúc nào .


Mà Đức_Phổ lúc bấy_giờ là một trong những huyện ác_liệt nhất ở chiến_trường Khu 5 .


Sư_đoàn không_vận số 1 Mỹ quần nát ở đó , rồi lữ 196 Mỹ , sư_dù 101 Mỹ , có thời_gian cả bọn sư 25 Anh_Cả_Đỏ Mỹ cũng ra đó .


Rồi Rồng_Xanh , Bạch_Mã Nam_Triều_Tiên , rồi sư 2 , sư 22 , sư 23 ngụy , thuỷ_quân_lục_chiến , quân dù ngụy chẳng thằng nào thiếu mặt ở đấy .


B52 dầm nát một vùng bán_sơn_địa ngang_dọc chỉ vài chục cây_số ...


Mà trên cái vùng đất ghê_gớm , suốt hàng chục năm trời vẫn tồn_tại , trụ_bám một cái bệnh_xá huyện nhỏ_nhoi , vô_danh , gan_lì , bất_khuất .


Và người chỉ_huy bệnh_xá ấy là một cô_gái , một cô bác_sĩ trẻ người Hà_Nội .


Rất tiếc tôi rất có lỗi , tôi không hỏi địa_chỉ gia_đình chị ở Hà_Nội , phố nào , số nhà bao_nhiêu .


Nghe nói chị có người_yêu vào chiến_trường trước mấy năm , đúng chiến_trường Quảng_Ngãi , cho_nên khi tốt_nghiệp trường y chị xung_phong vào Nam ngay .


Không biết vì_sao vào chiến_trường rồi hai anh_chị lại không khăng_khít với nhau nữa .


Và chị chỉ_huy cái bệnh_xá ấy , trụ bám đến gan_lì , bền_bỉ suốt mấy năm trời trên vùng đất hẹp đã bị đánh nát như băm ấy ... cho đến ngày chị hi_sinh ...


Chị không nói gì nhưng biết chúng_tôi là dân đường_mòn bí_mật biển_Đông và coi chúng_tôi là những người anh_hùng .


Chị bảo : - Các anh phải ở lại đây đã , chưa được đi đâu hết .


Rồi bồi_dưỡng cho lại_sức để còn leo Trường_Sơn .


Bệnh_xá đói , chị Trâm và các nhân_viên của chị cũng đói .


Nhưng chúng_tôi vẫn được nuôi rất chu_đáo .


Chúng_tôi ở lại chỗ chị Trâm đúng một tháng rồi bắt liên_lạc , theo đường_dây dọc Trường_Sơn trở_ra Bắc ...


Đâu phải chỉ có một nỗi buồn của vết_thương rỉ máu của con tim đó đâu ?


Những sự thiếu công_bằng vẫn còn trong xã_hội , vẫn diễn ra hằng ngày ; vẫn có những con sâu , con mọt đang gặm dần danh_dự của Đảng , những con sâu_mọt ấy nếu không bị diệt đi nó sẽ đục_khoét dần lòng tin_yêu với Đảng .


Rất buồn mình chưa được đứng trong hàng_ngũ của Đảng để đấu_tranh cho đến_cùng .


Công_việc bận_rộn làm mình quên đi những chuyện bực_bội nhưng rồi nó vẫn lại đâm nhói vào suy_nghĩ như những cây gai nhức_nhối .


Tại_sao khi ta là kẻ đúng , khi ta là số đông mà không đấu_tranh được với một số nhỏ , để số người đó gây khó_khăn trở_ngại cho tập_thể ?


Nhiệm_vụ của ta là phải đấu_tranh cho lẽ_phải .


Mà đã đấu_tranh thì phải bỏ sức_lực , phải suy_nghĩ và phải hi_sinh quyền_lợi cá_nhân , có khi là cả cuộc_đời mình , cho lẽ_phải chiến_thắng .


Khi đã giác_ngộ quyền_lợi giai_cấp của Đảng thì suốt đời Thuỳ sẽ gắn_bó với sự_nghiệp ấy !


Th. sẽ đau_xót khi sự_nghiệp ấy bị tổn_thương , Th. sẽ sướng vui khi sự_nghiệp ấy lớn_mạnh - Có gì đâu nữa hở Th. ?


Đừng trách Th. nghe nếu_như Th. cứ ghi vào nhật_ký những dòng tâm_sự nặng_trĩu đau_buồn .


Tiếng súng chiến_thắng đang nổ giòn khắp chiến_trường Nam Bắc .


Nhưng trên mảnh đất Đức_Phổ này vẫn còn nặng những đau_thương , ngày từng ngày máu vẫn rơi , xương vẫn đổ .


Điều đáng buồn nhất là trong những hi_sinh gian_khổ ấy , Th. chưa thấy được sự công_bằng , sự trung_thực .


Chưa có một sự đấu_tranh để thắng được những cái ti_tiện , đớn_hèn cứ xảy ra làm sứt_mẻ danh_dự của hai chữ đảng_viên và làm mòn_mỏi niềm vui say công_tác của mọi người trong bệnh_xá .


Cả mùa khô ác_liệt không một lúc nào mình thấy bi_quan , mình luôn cười trong gian_khổ vậy_mà bây_giờ mình đau_khổ quá đi .


Kẻ_thù phi_nghĩa không sợ , mà sợ những nọc_độc của kẻ_thù còn rớt lại trong đồng_chí của mình .


Viết đơn vào Đảng , niềm vui thì ít mà bực_dọc thì nhiều .