Vũ Luân có những phục_trang giá 20 - 30 triệu đồng / bộ bằng vải mắt gà kết đặt mua từ Mỹ giá 100 USD / m .


Có những bộ_đồ trong liveshow của anh rất độc_đáo , do nhà thiết_kế vẽ mẫu riêng .


Chỉ diễn có vài suất vở Võ Tắc Thiên , không thuộc hàng ngôi_sao giàu_có , Trinh Trinh cũng dám bỏ ra cả chục triệu đồng may đồ riêng cho thật lộng_lẫy , đặc_sắc ...


Còn 15 năm về trước , nổi_tiếng khó_tính , kỹ và đặt may phục_trang nhiều để quay video có nghệ_sĩ Mỹ Châu và Bạch Tuyết .


Chị Yến Phương kể : “ Chị Mỹ Châu luôn yêu_cầu đẹp , sang mà không cầu_kỳ .


Chị Bạch Tuyết thì nói chỗ nhược hình_thể của mình để khắc_phục , yêu_cầu các chi_tiết mẫu phải hoàn_toàn chính_xác , rất khó nhưng cũng rất dễ ” .


Với giới chủ , làm nghề này phải chịu chôn vốn .


Nhìn sơ qui_mô kho đồ ngồn_ngộn của vợ_chồng Công Minh đã thấy ngợp .


Để giữ mối làm_ăn lâu_dài , nơi nào yêu_cầu may đồ cho họ thuê làm vở mới cũng phải đáp_ứng ngay .


Nhưng kinh_phí khách_hàng khoán bao_giờ cũng lỗ ; phần lời là số đồ thu_hồi để cho thuê sau_này .


Một đôi lông trĩ thật ( trong nước không có , phải nhập từ Trung_Quốc ) giá 1 - 2,5 triệu đồng , phải trữ ít_nhất 5 - 7 đôi .


Số nghệ_sĩ đặt may đồ riêng không nhiều , thị_trường chủ_yếu là cho các đoàn hát , đoàn làm phim cải_lương - ca_nhạc - phim_truyện , đài_truyền_hình , các trường sân_khấu , những hội_diễn văn_nghệ , những chương_trình sân_khấu hoá ... thuê .


Thời sân_khấu diễn và video cải_lương thịnh , nghề này sống được .


Giờ cả hai đều eo_sèo , mỗi đêm hát tiền thuê phục_trang cho cả đoàn từ vài chục đến cả trăm bộ chỉ vài trăm ngàn trồi_sụt theo doanh_thu đêm diễn , nghề này càng sống khó .


Chỉ thấy vẻ sung_túc nơi cơ_sở Phượng Nga khi chúng_tôi đến đúng thời_điểm nơi đây có một_số hợp_đồng may đồ Anh_hùng xạ điêu , Thần điêu đại hiệp ... theo đơn đặt_hàng của nghệ_sĩ hải_ngoại ; còn vợ_chồng Công Minh hiện phải sống thêm bằng nghề tay_trái .


Chị Yến Phương - vợ nghệ_sĩ Công Minh - nói mà như thở_dài : “ Làm_ăn thì phải chiều khách , sân_khấu cũng rất cần màu_sắc để có cái cho khán_giả xem , thấy thích_thú , nhưng làm quá_đáng khán_giả sẽ chê_cười , họ chỉ biết mình may phục_trang chứ đâu hiểu được nội_tình .


Nghệ_sĩ nhiều người cứ đòi thêm cái này cái kia , đóng vai tì_nữ mà đòi may trang_phục màu_sắc rực_rỡ , tay bướm quí_phái thì anh Công Minh đành lắc_đầu .


Dù gì ảnh cũng là con bầu Minh Tơ , cũng có hiểu_biết , cần phải giữ lại chút gì cho nghề tổ ! ” .


Chị Nga , chủ cơ_sở phục_trang Phượng Nga , cũng thở ra : “ Phục_trang sân_khấu đang bị hạn_chế vì phía đoàn đầu_tư kinh_phí ít , nghệ_sĩ trẻ có tiền đầu_tư thì lại ít hiểu_biết , chỉ muốn làm theo ý mình .


Tôi rất nể nghệ_sĩ Bạch Tuyết , với những vở lịch_sử Việt như Thái_hậu Dương Vân Nga , đặt tôi may phục_trang , chị biết tường_tận kiểu_mẫu hồi xưa như thế_nào với con rồng thời đó ra_sao , mấy móng , nằm ở đâu ...


Làm_việc với những nghệ_sĩ như_thế tôi thấy rất vui và say_mê ! ” .


Nghệ_sĩ nghèo có_thể cả đời không sở_hữu được một đôi lông trĩ tiền triệu , xài toàn đồ thuê , vuốt gãy phải đền ; hoặc có một đôi xài vài chục năm từ đời cha qua đời con .


Nghệ_sĩ nổi_tiếng có người có đến vài đôi lông trĩ trong nhà , vuốt hay bị gãy , phải thay hoài …


Thế nên mới có chuyện trên sân_khấu “ ngôi_sao ” đóng vai tướng mặc đồ rực_rỡ hơn cả vua ; nghệ_sĩ nổi_tiếng đóng vai Lương Sơn Bá có gia_cảnh thường thôi nhưng mặc đồ đẹp , sang gấp mấy lần Mã Văn Tài con quan thái_thú do nghệ_sĩ dàn bao đóng .


Đi dọc quốc_lộ 25 qua đèo Chư_Sê đến địa_phận xã H’Bông ( huyện Chư_Sê , Gia_Lai ) thấy rất nhiều trại nuôi bò với từng đàn bò ung_dung gặm cỏ dưới tán rừng_phòng_hộ đầu nguồn .


Đó là đàn bò hơn 2.000 con của anh Nguyễn Đình Phúc - người có đàn bò nhiều nhất Gia_Lai , khởi_nghiệp từ tay_trắng nhảy xe lên cao_nguyên với ước_mơ hết đói_nghèo .


Nguyễn Đình Phúc là con_trai thứ hai trong một gia_đình gồm bảy người con quanh_năm đói_nghèo ở Thuỷ_Thanh , Hương_Thuỷ , Thừa_Thiên - Huế .


Năm 1978 , khi anh mới lập gia_đình ở tuổi 25 , mẹ anh cứ thở_dài thương con “ không biết lấy chi mà cho vợ_chồng mi lập_nghiệp ” .


Thấu_hiểu cảnh sống đất_chật_người_đông , khốn_khó trăm bề , lần theo địa_chỉ người chị họ xa , anh đến xã Ia_Blang ( huyện Chư_Sê , Gia_Lai ) .


Thấy đất_đỏ bazan ở đây lúc bấy_giờ còn bỏ_hoang nhiều , anh liền nhảy xe_đò về quê đón vợ .


Đến nơi ngày trước , ngày sau anh đã xoay_trần ra tìm cây về dựng một túp lều tranh che_mưa_che_nắng .


Cật_lực làm_lụng cũng đủ ăn qua_ngày , anh_chị xoay sang nấu rượu nuôi heo .


Đầu năm 1982 , anh bị sốt_rét phải đi nằm viện mấy tháng liền , vợ anh lại phải còng lưng hơn nữa để có cái nuôi chồng .


Thương vợ , một hôm vừa dứt cơn_sốt , anh đem rượu đi bán ở thị_trấn Phú_Bổn ( huyện Ayun_Pa ) , trên đường về không may chiếc xe chở khách đến thị_trấn Phú_Thiện bị hỏng .


Trong lúc đợi xe sửa_chữa , anh xuống xe ngắm nhìn cảnh_vật , đất_đai vùng này rồi lân_la hỏi chuyện mấy chị đang phơi thóc ven đường .


Nghe kể về vùng_đất làm_ruộng nước , năng_suất cao tới 9 - 10 tấn ] ha , anh nghĩ thầm “ làm_ruộng nước vừa đảm_bảo lúa ăn , lại vừa có rơm nuôi bò ” .


Và bước_ngoặt cuộc_đời anh mở ra từ đó .


Anh_chị xin vào làm xã_viên Hợp_tác_xã nông_nghiệp Phú_Thiện suốt ba năm ròng , đến năm 1983 anh mới để dư được bốn thùng phi thóc .


Anh quyết_định đổi ba phi thóc lấy ba con bò địa_phương về nuôi .


Sau một năm , bán số bò đi lấy tiền cộng thêm số vốn tích_cóp lâu_nay , anh mua mười con bò .


Một năm sau bán bò lớn lấy tiền mua thêm bò .


Cứ như_thế , anh nhân đàn bò lên hàng chục , rồi được trăm con .


Sau_này có vốn , hằng năm cứ vào mùa khô anh đi mua bò gầy về vỗ_béo , con nào đẹp để lại nuôi , con nào xấu anh đưa xuống các tỉnh đồng_bằng bán lấy tiền về mua bù con khác .


Đến năm 1999 , đàn bò tăng lên trên 500 con , anh bán đi 300 con thu lãi trên 500 triệu đồng .


Và những năm tiếp_theo , đàn bò của anh duy_trì ở mức gần 1.000 con , mỗi năm thu lãi 600 - 700 triệu đồng .


Khi đàn bò phát_triển lên con_số hàng ngàn , không_thể dừng lại ở vùng lúa Phú_Thiện được nữa , anh chọn xã H’Bông làm điểm tập_kết nuôi bò tập_trung .


Đây là vùng_đất còn rộng ở đầu nguồn lòng hồ thuỷ_lợi Ayun_Hạ , dưới tán rừng thưa là đồng_cỏ xanh tốt quanh_năm .


Đàn bò tăng , anh nghiên_cứu phương_thức “ nuôi rẽ ” - gửi bò trong đồng_bào dân_tộc_thiểu_số , bò đẻ được hai con bê , anh thu về một con .


Đối_với các hộ người Kinh cần sức_kéo , anh giao cho mỗi hộ một cặp bò đực nuôi làm bò kéo và lấy phân , còn bò vẫn là của anh .


Hiện_nay , anh có 27 trại nuôi trên 1.400 con bò trên địa_bàn xã H'Bông , mỗi tháng đóng 500.000 đồng cho xã .


Mỗi hộ nhận nuôi bò từ 60 - 70 con bò , chỉ cần một lao_động chính và một lao_động phụ ở các gia_đình chăn_dắt .


Toàn_bộ chất_thải của bò dùng làm phân_bón , hộ nuôi bò hưởng thu_nhập từ tiền chăn_dắt , cộng với tiền bán phân bò được 32 triệu đồng / năm ; bình_quân một lao_động chính được trên 2 triệu đồng , lao_động phụ thu_nhập 1,5 triệu / tháng .


Đã có 22 hộ nông_dân có thu_nhập trên 32 triệu đồng ] năm và hơn 150 hộ nông_dân có sức_kéo trong sản_xuất từ đàn bò như_thế .


Anh Văn Đình Quang , người đang được anh Phúc giao quản_lý các trại bò ở xã H’Bông , cho biết gia_đình anh quê ở Huế , khi lên H’Bông trước_đây còn phải tính từng bữa cơm sao cho đủ .


Đang lúng_túng không biết làm_sao thì được anh Phúc giúp_đỡ , giao nuôi 50 con bò .


Sau mấy năm anh đã tự góp vốn mua bò , phát_triển cho mình được một đàn 90 con .


Nay gia_đình anh vừa quản_lý tất_cả trại bò ở H’Bông cho anh Phúc , thời_gian còn lại anh phát_triển đàn bò của mình .


Còn ông Ba Vân quê ở Tây_Sơn ( Bình_Định ) kể khóm ông có ba hộ gia_đình đều lâm cảnh vay tiền ngân_hàng làm_ăn , lỗ lớn đã gán nhà thế_chấp vì không có khả_năng trả nợ , cùng bỏ quê lên H’Bông làm_ăn , may gặp anh Phúc cho nhận nuôi mỗi hộ 50 - 70 con bò .


Sau ba năm , các gia_đình không_những trả nợ hết ngân_hàng mà còn được nhận lại nhà_cửa .


Nhiều hộ nuôi bò cho anh Phúc ở Phú_Thiện đều giải_quyết khâu làm đất và vận_chuyển phân_bón , sản_phẩm và có phân_bón cây_trồng .


Năng_suất lúa của những hộ nuôi bò đạt trên 12 tấn ] ha .


Từ năm 2002 đến nay năm nào anh cũng thu lãi trên 1 tỉ đồng .


Ngoài_ra gia_đình anh hằng năm còn thu lãi vài trăm triệu đồng từ buôn_bán hàng nông_sản , thực_phẩm .


“ Ước_mong của tôi là tất_cả người dân nơi đây có_thể khấm_khá được từ bò , chấm_dứt cảnh thiếu ăn như ngày_trước tôi mới lên vùng_đất này .


Đất sẽ không phụ lòng người bỏ công đâu ” - anh Phúc tâm_sự .


Hàng vạn người trẻ tuổi đã sa_chân vào vực sâu ma_tuý , hàng ngàn gia_đình tan_nát , điêu_đứng vì thảm_hoạ khủng_khiếp của heroin , xã_hội mất đi hàng vạn sức_lao_động trong tuổi thanh_xuân , tiêu tốn hàng ngàn tỉ đồng để phòng_chống và cai_nghiện trong cộng_đồng , hàng chục trường , trại được hối_hả dựng lên trong những cánh rừng miền Đông Nam_bộ và Tây_nguyên để cách_ly hàng vạn người trẻ với “ cái_chết_trắng ” .


Sau những cơn đau thắt , oằn mình vật_vã để cai ma_tuý , những người trẻ lỡ_bước sa_chân vào vực sâu đang làm gì , nghĩ gì từ những cánh rừng xa_xôi ... ?


Nhiều gia_đình có con_em nghiện ma_tuý đã quá quen_thuộc với địa_chỉ 463 Nơ Trang Long , Q. Bình_Thạnh , TP. HCM - đó là nơi làm nhiệm_vụ tiếp_nhận quản_lý và chuyển_giao người nghiện cho các cơ_sở cai_nghiện trên rừng .


Khoảnh sân bên ngoài la_liệt các bà , các chị đứng ngồi nhấp_nhổm chờ được thăm_nuôi .


Mảnh sân bên trong cách một hàng_rào lưới B40 thấp_thoáng bóng áo đồng_phục học_viên đang kéo cái ống nước hay xách chồng khay cơm lên các lầu .


Thỉnh_thoảng lại có một chiếc xe thùng trờ tới , một_vài hay có_khi cả mấy chục thanh_niên áo_quần xốc_xếch , mắt còn lờ_đờ được đưa xuống làm thủ_tục kiểm_tra , nhập trại .


Những câu hỏi tuần_tự vang trong sân : Bao_nhiêu tuổi ?


... Sau khi mặc bộ quần_áo đồng_phục , nom các cô cậu tóc vàng , tóc đỏ đã bớt vẻ ngổ_ngáo , bất_cần đời , nhất_là khi nhìn thấy những dãy rào lưới .


Thêm nhiều người trẻ - rường_cột của đất_nước - lại “ nhập trại ” .


Bác_sĩ Phạm Quốc Lương đưa tôi đi qua hai cánh cửa sắt khoá chặt , cả dãy hành_lang dày_đặc chấn_song sắt đến các phòng lưu trị .


Qua chấn_song sắt trên cánh cửa , hàng chục cặp mắt ngước lên nhìn chúng_tôi , vẻ lạnh_lùng đến vô_cảm .


Trong phòng , những người đàn_ông , thanh_niên nằm ngồi ken kín , dáng_điệu uể_oải , mắt dán vào tivi .


Người tựa vào tường , người thõng_thượt chân_tay , người bó_gối rầu_rĩ , ánh mắt thờ_ơ , những con đại_bàng , sư_tử xăm trên vai , trên ngực cũng lộ rõ vẻ mệt_mỏi ... BS Lương bảo đó là những tư_thế đặc_trưng của con_nghiện thiếu thuốc , hầu_hết những người được tập_trung ở đây đều đang trong giai_đoạn cắt_cơn .


Ở phòng bên vọng ra tiếng bình_bịch , rên_la nho_nhỏ , chúng_tôi vội chạy sang xem .


Một thanh_niên đang chúi vào góc phòng , vừa đập đầu vào tường vừa thở hào_hển , mấy người ngồi sát cạnh nghiến răng quay mặt đi .


BS Lương đứng quan_sát một lát , bảo tình_hình vẫn ổn , không cần chích thuốc an_thần .


Những anh_chàng này khi còn ở nhà , khi ở trong môi_trường của mình , mỗi lần vã thuốc là một lần phá_phách , vật_vã , thậm_chí huỷ_hoại cơ_thể , gây áp_lực khủng_khiếp với gia_đình và những người xung_quanh để tìm cách được thoả_mãn cơn nghiện .


Nhưng khi đã đến đây , nhìn quanh ai cũng như mình , biết không_thể đe_doạ để tìm thuốc nên đành thúc_thủ mà chịu_đựng .


Người đập đầu vào tường , người cố trấn_tĩnh bằng tư_thế ngồi_thiền , người bám vào thành cửa chế_ngự cảm_giác “ kiến bò trong xương ” , người lại bẻ cả một hộp nhang trừ muỗi bỏ vào miệng nhai , nuốt ...


Ban_đêm , giờ của những cuộc vui_chơi ngoài đời cũng là lúc trong phòng lưu trị có nhiều người lên_cơn vã thuốc nhất .


“ Nhưng đừng có thấy điệu_bộ của họ như_vậy mà tưởng là đẩy nhẹ cũng ngã .


Trần nhà , tường rào bốn phía đều có lưới B40 , song sắt phủ kín vậy_mà họ vẫn trốn được , chúng_tôi phải căng hết tất_cả giác_quan để cảnh_giác ... ” , BS Lương kể .


Đã có trường_hợp học_viên giật cánh cửa bỏ chạy trong giờ đưa cơm , có trường_hợp rủ nhau phá rào , gây_rối tập_thể ở khu y_tế , có người lại nuốt kim_loại để đòi được đến bệnh_viện tìm phương trốn_chạy ...


Trong phòng cắt_cơn ban_đầu có mấy cô bé nom thật xinh gái .


Bám vào song cửa_sổ , Trang hồn_nhiên kể cho tôi nghe về những đêm “ thăng_hoa ” cùng với thuốc_lắc mới_chỉ cách đây một tuần .


“ Em ôm cặp đi học , nói là sẽ đến nhà bạn học thi rồi kéo nhau đi lắc .


Lắc rồi thì tìm chỗ ngủ cho đến khi nào cái mặt hết “ ngu ” mới dám về nhà ” .


Hỏi tiền đâu mua thuốc_lắc , Trang vẫn rất hồn_nhiên : “ Tiền mẹ cho .


Mẹ thương em , cho em nhiều tiền lắm , đâu có biết em mua xì_ke , thuốc_lắc gì đâu ... ” .


Trang đã bị tạm giữ trong một “ động lắc ” ở đường Bùi Viện ngay ngày đáng_ra phải thi tốt_nghiệp THPT .


Thế nhưng Trang chỉ rướm nước_mắt khi chợt nhớ ra mình đang ở đâu .


Em không muốn đi Đắc_Lắc , Bình_Phước ... ” - đó là điều cô bé quan_tâm lúc này .


Chỉ trong sáu tháng đầu năm 2005 , riêng trạm trung_chuyển đã chuyển đến các trường cai_nghiện của thành_phố 2.640 học_viên .


51% trong số đó có độ tuổi 18 - 25 , 30% đã tốt_nghiệp THPT . Những con_số lạnh_lùng nhưng đó là những mất_mát quá lớn của cá_nhân , của gia_đình , xã_hội ...


Theo quy_định của thành_phố , những người nghiện ma_tuý bắt_buộc phải đưa đi các trường - trung_tâm chữa bệnh - giáo_dục - lao_động xã_hội : người đã được cai_nghiện tại gia_đình , cộng_đồng mà vẫn tái_nghiện ; người đã được giáo_dục nhiều lần tại địa_phương ( xã , phường , thị_trấn ... ) mà vẫn nghiện ; người không có nơi cư_trú nhất_định ...


Người đàn_ông đăm_chiêu đọc bản “ hợp_đồng cai_nghiện ” của Trung_tâm Xanh ( 301 Trần Hưng Đạo , Q. 1 , TP. HCM ) , mục thứ 3 khiến ông phải đọc_đi_đọc_lại tới bốn lần .


Đọc chưa đủ , ông còn hỏi_đi_hỏi_lại các bác_sĩ , tư_vấn viên rồi ... khất : “ Tôi về tham_khảo lại ý_kiến gia_đình đã , cả nhà đồng_ý , tôi sẽ đưa con_trai tới ” .


Mục 3 trong bản hợp_đồng của Trung_tâm Xanh ghi : “ Khi đang được điều_trị với Naltrexone , nếu bệnh_nhân cố_tình sử_dụng lại chất ma_tuý và tìm_kiếm khoái_cảm bằng cách tăng liều sẽ có nguy_cơ bị quá liều , gây nguy_hiểm và có_thể dẫn đến tử_vong ” .


Một tuần sau ông quay lại , dẫn theo cậu con_trai , cả hai cha_con cùng ký vào bản hợp_đồng và bắt_đầu nhập trại .


Và như một kịch_bản quen_thuộc , cậu đã gặp_gỡ với chất bột trắng trong một dịp sinh_nhật bạn và trở_thành con_nghiện từ đó .


Ông bố kể về tia sét đã đánh trúng gia_đình mình khi phát_hiện nguyên_nhân cậu con_trai học_hành sút_kém , hay đóng chặt cửa phòng cả ngày và liên_tục tìm cách xin tiền .


Tiếp đó là những ngày cả nhà như sống trong cơn động_đất khi ông đóng_cửa cai_nghiện cho con tại nhà .


Nghe nói đến liệu_pháp Naltrexone “ nhẹ_nhàng hơn ” nên ông tìm đến Trung_tâm Xanh .


“ Tôi đã được tư_vấn về tác_dụng đối_kháng của Naltrexone , về nguy_cơ sốc quá liều nếu cố_ý dùng heroin .


Cháu có quyết_tâm cai_nghiện , nhưng thật_tình cũng khó mà yên_tâm .


Ở Toà_án TP. HCM , trong khi tất_cả mọi người đều ngán_ngẩm với các phiên_toà xử tội_phạm “ mua_bán ma_tuý ” , thỉnh_thoảng tôi lại gặp một người đàn_ông .


Ông cắm_cúi ghi_ghi , chép_chép các chi_tiết của vụ án , có_khi lại mượn một bản cáo_trạng để photo .


Tưởng ông là nhà_báo , tôi hỏi thì ông trả_lời : “ Tôi mang về cho đứa con_trai ” .


“ Nó đang học ĐH Luật , nghe lời bạn_bè rủ_rê mà trở_thành nghiện ma_tuý .


Trước hôm lên trường , tôi hay dẫn nó lên đây nghe xử án ma_tuý , nay tôi ghi_chép lại mang lên cho nó đọc để củng_cố quyết_tâm cai_nghiện ... ” .


Ông đặc_biệt chú_ý đến những vụ án có sự xuất_hiện của cái chết .


Có hôm ông hoảng_hốt đưa cho tôi xem một bản cáo_trạng : bị_cáo là hai vợ_chồng , cả hai đều nghiện .


Không tiền mua thuốc , chồng chở vợ đi cướp , rồi đi giết người .


Vợ chết vì bệnh AIDS trong trại_giam , chồng ra toà lãnh án tử_hình ...


“ Thật khủng_khiếp , đi nghe toà riết tôi hay gặp ác_mộng .


Nhưng tôi vẫn phải đến , mang những bài_học này cho con tôi , các bạn của nó .


Chúng nhất_quyết phải cai_nghiện , nhất_quyết không_thể tái_nghiện , nếu không chúng sẽ chết ... ” .


Người cha nói , quyết_liệt một niềm tin ...


Tôi đã nghe nhiều chuyện ly_kì về " làng Holywood " ở cực nam tổ_quốc , từ bà bán cá , đứa trẻ chăn trâu , cụ già bệnh_tật ốm_yếu lụm_khụm ... cũng được tham_gia đóng phim_truyền_hình , có người vì_thế cũng nổi_tiếng như_ai với những vai diễn phụ , vai quần_chúng ...


Thì nay , tôi lại nghe về chuyện " làng việt_dã " ở cận nam Thanh_Hoá , những kì_tích do người làng lập được cũng không kém phần hấp_dẫn và có ý_nghĩa dân_sinh , từ một ông_già mê thể_dục thể_thao đã vực dậy phong_trào " làng chạy " , làng việt_dã ...


Từ phía cuối đường làng Phú_Sơn ( xã Các_Sơn - Tĩnh_Gia - Thanh_Hoá ) , nhà ông " Lớc việt_dã " bỗng loé ánh điện sáng loè , xoá tan màn sương đêm lạnh_lẽo .


Ông Lớc , dáng người ngắn củn , mặc bộ_đồ thể_thao , mồm ngậm chiếc còi nhôm thổi tuýt_tuýt náo cả xóm , rồi ông hô một , hai ... chạy vòng_quanh xóm ...


Đã thành_lệ , sau tiếng còi lệnh của ông Lớc , tiếng chó làng sủa râm_ran , cả làng sáng điện .


Bọn trẻ_con ới gọi nhau xông_xáo bật ra khỏi giường , rồi cánh thanh_niên , người già , sức nào chạy nấy , nối_đuôi nhau theo bước chạy đều của ông Lớc , dọc con đường_tỉnh_lộ 12 ...


Đúng 4 h kém 5 , dù trời mưa , rét , nắng_nóng ... từ hơn một năm nay , nhịp_độ của làng chạy vẫn đảm_bảo làm cả xứ Thanh khâm_phục .


Có độ , làng mới chạy thử , trong cái đám người nhô_nhố , chân_tay ngoe_nguẩy , người nào mạnh , người ấy chạy trước , hết tốc , hết_hơi rồi thì thở hổn_hển .


Người nào người ấy rũ ra mà ốm , sợ quá , đành bỏ_dở giữa_chừng , phong_trào lắng xuống .


Nhưng ông Lớc lại bắt_mạch đúng cái điểm thiếu khoa_học của người làng .


Ông Lớc tự nghĩ ra phương_pháp rồi dạy cách chạy cho mọi người : Thở đều , hít bằng mũi , thở ra bằng miệng , đều_đều , chạy theo quy_tắc tăng dần , dài dần về quãng đường ... Cũng phải nói thêm , làng Phú_Sơn có 1.870 nhân_khẩu , chủ_yếu là công_chức nhà_nước , lao_động trí_óc nhiều hơn , việc đảm_bảo đúng giờ để dậy tập thể_thao là một khó_khăn .


Nên mới có chuyện , có cô cậu ngủ liều , bố_mẹ xua dậy thì phải dậy nhưng , lần cửa trước , ra cửa sau , chờ mọi người trong gia_đình chạy nhập vào đường chạy của làng là lại tót lên giường ngủ .


Lại có thầy_giáo tên Q. , dáng người ẻo_lả thư_sinh , gầy teo_tóp , chạy đến buổi thứ ba , cách xa làng 3 cây_số , người khác quay lại ; còn anh cứ ngồi giữa đường kêu_trời , rồi la lên là có đem tôi về không ?


Lại có chuyện hài thế này , tên T. ở làng bên là tên trộm vặt có tiếng .


Hắn hay " ăn_sương " trong khu_vực xã huyện lân_cận .


Mờ sáng hôm đó , hắn vừa đến đầu làng Phú_Sơn , đang xách mấy con gà vừa " chôm " được , đang hí_hởn đắc_thắng .


Chợt hắn nghe tiếng còi tuýt , tiếng người hô , bước chạy thình_thịch , chó cắn dữ_dội ... như làng đang đuổi trộm , lại thấy mấy bà hàng_xáo dưới xuôi lên mua lúa quẳng xe , la toáng lên , tưởng làng đuổi trộm .


T. hoảng_hốt , mặt_mày cắt không ra giọt máu , vội quẳng gà đi và nhảy xuống mương ngâm mình tránh tai_hoạ .


Nhưng khổ , T. ngâm đến gần sáng mà trên mặt_đường người vẫn một , hai chạy đều .


Thế_là tên trộm " lòi " cái người phốp_pháp ra , lập_tức cả làng đổ_xô đến bắt hắn .


Đến bây_giờ , vụ bắt trộm tình_cờ đó được cả người xứ Thanh kể như chuyện hài mỗi khi nhắc về làng chạy nổi_tiếng .


Ông " Lớc việt_dã " và những lá đơn kì_lạ


Ông " Lớc việt_dã " - người làng gọi thế - tên thật là Đậu Văn Lớc , 59 tuổi .


Về làng muốn góp_phần xây làng thêm phần tốt_đẹp .


Thế_là nghĩ_đi_nghĩ_lại , ngoài phong_trào thành_lập hội liên_gia liên bích , giúp nhau vượt khó vươn lên , lập hội khuyến_học của làng , xây_dựng mô_hình cả làng cùng học_tập .


Để có sức_khoẻ , có tinh_thần , ông lấy đội bóng_chuyền , vốn nổi_tiếng Nam_Thanh ra , làm mô_hình .


Chả_là , trong đội bóng_chuyền của làng , có người đã đi thi_đấu ở tỉnh , được chọn vào đội_tuyển , thi_đấu khắp Bắc - Nam .


Anh_em hăng_hái lắm , nâng cao thể_lực bằng cách chạy tập vào mờ sáng .


Ông Lớc thấy thế liền vận_động cả làng , mọi lứa tuổi , cùng học_tập theo cách chạy ấy , thế_là thành làng chạy_việt_dã nổi_đình_nổi_đám như bây_giờ .


Khi kết_thúc bài viết này , tôi lại có một so_sánh nho_nhỏ : Ở trung_tâm thể_thao quốc_gia hay ở một câu_lạc_bộ nào đó , việc " chạy " tập thể_lực của vận_động_viên đã làm người hâm_mộ cả nước quan_tâm quá nhiều .


Vậy thì tại_sao , ở cái làng quê bé_nhỏ , nơi người dân dù vất_vả lo_toan cuộc_sống vẫn " mê chạy " như_thế lại không được tôn_vinh , học_tập kinh_nghiệm ?


Phong_trào chạy ở cái làng này mà nhân rộng ra xã_hội , thì còn gì bằng - một phong_trào thể_thao lành_mạnh và bổ_ích biết_bao ?


Ngồi nghe ông kể chuyện chạy của làng đến cười_ra_nước_mắt .


Đã một dạo , vì một_số người nhác chạy , phao tin rằng ông Lớc có tội với chính_quyền , đã phát_động người làng " chạy tán_loạn " , coi như là tuyên_truyền ý_đồ cá_nhân .


Mới nghe qua , ông cũng giật_mình , nhưng vì phong_trào thể_dục thể_thao của làng mà ông cứ hô_hào bà_con chạy với niềm tin " cây_ngay_không_sợ_chết_đứng " .


Có người còn bảo , ông sắp bị công_an bắt , ông Lớc đâm_ra sợ .


Thế_là , mỗi khi , ông cứ chạy ra ngõ là ngó trước nhìn sau xem có ai đến bắt quả_tang mình đang " cầm_đầu " làng đi chạy .


Rồi suy_nghĩ thế_nào , ông đem chiếc còi của mình đến nhà anh Phương - công_an thôn và " giải_trình " :


- Tui ( tôi ) biết là có tội với các anh , với chính_quyền .


Nhưng vì bà_con ham chạy quá , tui biết làm răng được !


- Tui biết , có người nói cho tui biết .


Đảng_uỷ , chính_quyền không cảm_ơn bác thì thui , làm cho làng , cho nước được như_thế là một đóng_góp quý_giá đấy chứ .


Anh Phương đưa trả ông Lớc chiếc còi , và rối_rít :


- Nghe nói uỷ_ban huyện - xã sắp tặng bằng khen cho bác vì đóng_góp cho làng_xã , cho thôn .


Lại còn chuyện bác phải đi tập_huấn kinh_nghiệm thể_thao cho huyện .


- Đã_đành , nhưng tui làm mà không báo , không xin phép chính_quyền cứ thấy khó_chịu như rứa !


Nghe nói , về sau ông " trả_thù " những người phao tin_vịt bằng một văn_bản lạ_kì .


Rằng trong cuộc họp làng , ông đã đề_xuất , bất_kì ai " bỏ chạy " một hôm , không tham_gia phong_trào một hôm ( trừ lí_do chính_đáng ) là phải nộp cho làng 5.000 đ để sung vào quỹ khuyến_học .


Đối_với người chưa tham_gia , muốn hoà_đồng , phải tuân theo nguyên_tắc , phải viết đơn tình_nguyện , hứa_hẹn đủ " lệ " .


Để lá đơn có hiệu_lực , ông còn " đẻ " ra một độc_chiêu , muốn xin được vào làng chạy , phải có chữ_kí và dấu đỏ của chủ_tịch xã hẳn_hoi .


Nói ra thì ai cũng cười , nhưng nghĩ_đi_nghĩ_lại , đấy cũng là việc có_ích , các đồng_chí lãnh_đạo xã chấp_nhận ủng_hộ và chuyện xung_quanh những lá đơn lạ đó làm người_ta xì_xào tán_thưởng .


Rồi các làng các xã bên cũng học theo cách làm của ông " Lớc việt_dã " .


Đồng_chí Phạm Hữu Năm - Phó_Chủ_tịch xã , cũng là người làng , thường_xuyên sâu_sát với phong_trào chạy của làng , cho biết : Chính_quyền làng_xã cảm_ơn bác Lớc đã phát_động phong_trào chạy thể_dục , nâng cao thể_lực và tinh_thần cho mọi người dân , không_những thế , noi theo bác Lớc , các cấp các tổ - phường xã_hội cũng cho ra_đời và nâng cao hơn nữa những hoạt_động có_ích như : Khuyến_học , thành_lập thư_viện sách_báo cho thôn , học_tập kinh_nghiệm làm_ăn , nuôi con tốt , dạy con ngoan ...


Được biết rằng , nhờ ông " Lớc việt_dã " mọi lứa tuổi noi theo , các em sinh_viên đại_học về làng mở lớp dạy thêm miễn_phí như cô_giáo Thịnh , cô_giáo Diệp ... Từ công_tác từ_thiện quyên_góp quỹ vì người nghèo , ủng_hộ đồng_bào bị lũ_lụt , thiên_tai , bao_giờ tinh_thần của làng cũng đứng đầu tỉnh_thành .


Đến nâng cao ý_thức xây_dựng quê_hương , con_cháu có học_hàm , học_vị ở xa , có_khi ở tít tận bên tây , bên Nga , nghe thấy tin về ông Lớc việt_dã , nghe tin làng mình khấm_khá , cũng viết thư , gửi tiền về ủng_hộ động_viên quê_hương ngày_càng tốt_đẹp .


Nhưng nói như ông Lớc , cái quý nhất là thấy lớp người tuổi_trẻ học_sinh nâng cao ý_chí vươn lên học_tập làm_sao mà không mừng , khi bản_lĩnh được tôi_luyện từ phong_trào thể_thao , mỗi năm , số con_em của làng vào đại_học từ 5 đến 8 em .


Ở Trung_tâm trung_chuyển Bình_Triệu , tôi đã phải nổi gai_ốc trước hàng chục cặp mắt chăm_chắm nhìn mình qua chấn_song sắt , tôi đã day_dứt trước những cặp mắt thờ_ơ đến gần như vô_cảm ngay trước tương_lai của chính họ .


Ngày_mai họ sẽ được chuyển đi lên những cánh rừng để làm lại cuộc_đời ...


Trung_tâm ( TT ) Trọng_Điểm , 5 g 30 sáng đã nghe những tiếng kẻng vang_vọng từ đội này sang đội khác .


Trời còn tối_mò , mờ sương , lạnh nhưng không ai được phép ngủ tiếp .


Các phòng đều đã sáng đèn , ồn_ã tiếng nước chảy , tiếng nói_chuyện .


Sau bài thể_dục buổi sáng , từng đoàn học_viên đồng_phục tề_chỉnh , xếp_hàng vào lớp_học , vác cuốc ra rẫy trồng điều hay vào xưởng may , xưởng mộc .


Vào trường , không còn những “ cuộc vui suốt sáng , trận cười thâu đêm ” nữa , mọi sinh_hoạt của học_viên đều phải tuân theo thời_biểu đã được định sẵn , không được sai_lệch , không được có biểu_hiện cá_nhân .


Lặng_lẽ có_lẽ là một tính_cách hiếm thấy nơi những con_người đã một thời “ quậy tưng ” cả nhà cả xóm này , nhưng lại là nét thường gặp ở hầu_hết các học_viên trong trường cai_nghiện .


Hỏi gì trả_lời nấy , mấy cô gái cứ cắm_cúi xuống cái máy_may , rổ hạt điều , thoáng cười nhẹ khi tôi hỏi về cuộc_sống tập_thể .


“ Đông người thì cũng thường_xuyên cười_nói , ca_hát , đánh cầu_lông , cũng có tivi , karaoke ... nhưng ở đây đâu thể_nào gọi là vui được .


Mình làm mình chịu thôi ” , một cô bé còn rất trẻ lạnh_lùng đáp .


Mấy cậu con_trai ngẩng lên khỏi bàn_máy buông một câu đùa : “ Ngoài đời , mấy ngã tư còn đèn_xanh đèn_đỏ không chị ? ” .


Không có tiếng cười nào sau câu đùa ấy cả , câu_chuyện bỗng đi vào ngõ_cụt .


Ừ , cuộc_sống ở đây làm_sao mà vui được khi tứ_phía đều là những tường rào , song sắt , bảo_vệ canh_gác , khám_xét chặt_chẽ mỗi khi ra_vào .


Trên tường phòng sinh_hoạt đội ở TT Nhị_Xuân tôi thấy có một câu khẩu_hiệu : “ Xử_lý đúng là tốt .


Nhưng để không phải xử_lý còn tốt hơn nhiều ” .


Tôi gặp một cô gái nằm sấp trên giường , bặm môi viết trong lúc những người khác giặt quần_áo , lau nhà .


Hỏi mãi , cô mới hé môi cho biết không phải mình viết thư về nhà mà là đang ... chép phạt vì đã vi_phạm kỷ_luật .


Hình_thức chép phạt 20 lần một bản tự kiểm với một người mới học hết lớp 2 quả là nặng_nề .


Các giáo_dục_viên cho biết họ phải mất nhiều thời_gian suy_nghĩ khi định ra hình_thức xử_lý kỷ_luật với từng người khi có vi_phạm .


Để tất_cả những người đã từng quan_niệm “ vui_chơi bất_cần thân_thể ” này luôn lễ_phép “ chào thầy , chào cô ” , tự_giác tuân theo một kỷ_luật , lại là kỷ_luật sắt , quả không hề đơn_giản .


Đạt , một trong những học_viên thuộc vào hàng “ xịn ” nhất của TT Nhị_Xuân , học giỏi và không bao_giờ vi_phạm kỷ_luật , tâm_sự rằng nếu bây_giờ được về nhà , em sẽ “ lớn ” hơn những người bạn cùng tuổi 20 với mình nhiều lắm .


“ Vì em đã biết được tới hai cuộc_sống : một là phá hỏng những gì tốt_đẹp , hai là làm lại từng chút từ số_âm ” .


Thấy tôi hơi ngạc_nhiên trước câu triết_lý , Đạt lại ... “ triết_lý ” tiếp : “ Thật mà , em đã học được rất nhiều ở đây chứ không chỉ là cai_nghiện .


Nhưng ... giá_như đừng nghiện , đừng phải đi cai_nghiện thì tốt hơn .


Từ bé em mong_ước trở_thành kiến_trúc_sư , nhưng biết bao_giờ mới được đến trường đây ... ” .


“ Không để thời_gian trống , không để học_viên có thời_gian suy_nghĩ , mơ_tưởng về ma_tuý ... ” đó là nguyên_tắc ở tất_cả các trường cai_nghiện .


Lịch học_tập , sinh_hoạt vì_thế ken kín suốt ngày , suốt tuần .


Hết giờ học , lao_động thì đến sinh_hoạt chung , tập thể_thao , văn_nghệ .


Cao Chí Long có cái đầu_đinh và đôi mắt rất lì , nhưng trong hơn ba năm cai_nghiện tại Nhị_Xuân đã lấy được bằng tốt_nghiệp THPT , chứng_chỉ kỹ_thuật_viên tin_học và chứng_chỉ Aptech .


Long bảo như_vậy là còn thua xa cô em_gái ở nhà vừa_mới lấy bằng đại_học ngành công_nghệ_thông_tin .


“ Nhưng_mà nếu ba năm rồi em không vào đây , không cai_nghiện chắc giờ đã mắc bệnh AIDS , chắc vẫn còn mù tin_học và vẫn cứ là một đứa đã bỏ học từ lớp 11 ” , Long nói rất thật lòng .


Ở các TT Đức_Hạnh , Trọng_Điểm , tôi được mấy anh giáo_dục_viên cho phép lang_thang từ ngoài rẫy vào đến khu ở , từ lớp_học văn_hoá đến các xưởng làm_việc .


Tôi để_ý nhiều đến những cánh_tay của học_viên .


Có cánh_tay vằn_vện hình xăm trổ , có cánh_tay vẫn còn rất rõ những u cục mang dấu kim tiêm .


Những cánh_tay như_vậy đang gồng lên cầm cây_bút viết từng chữ trong lớp_học , tỉ_mẩn từng đường kim mũi chỉ trong xưởng thợ , hăm_hở vác trên rẫy về bó mụt măng , rổ rau xanh , cắt gọt rửa từng cái lá bổ_sung vào bữa ăn chiều ...


“ Có lúc tôi đã quên rằng để trồng được một cọng rau là khó biết_bao ” , Thanh - anh_chàng vừa được bà ngoại thăm_nuôi khi sáng - trầm_ngâm bảo .


Thanh đã có cả một tuổi thiếu_niên sáng đi học , chiều phụ bà bán trái_cây , rau_quả ở chợ .


Rồi Thanh làm_quen với ma_tuý , đốt thành khói mỗi lần cả một gánh rau của bà ...


Mái lá , cột gỗ , từng không_gian hình_tròn , vuông , chữ_nhật ngăn_cách và nối nhau bằng những thảm cỏ , hình_thức y_như mấy quán cà_phê sân vườn ở Sài_Gòn .


Được trang_bị tivi , đầu_video , thực_đơn giải_khát dán trên bàn , CLB sẽ là chỗ giao_lưu giữa các học_viên nam_nữ .


Tối , cũng đèn màu nhấp_nháy , nhạc , phim , từng nhóm rì_rầm trò_chuyện .


Phải phấn_đấu , phải đăng_ký và chịu sự kiểm_tra mới được đi giao_lưu như_vậy nên gương_mặt ai cũng rạng vui .


Hiện đang có 6.208 học_viên đang học văn_hoá , 1.855 học_viên đang theo học các nghề phổ_thông .


Tham_dự một buổi sinh_hoạt , thảo_luận về giá_trị sống ở đội 7 , TT Nhị_Xuân , tôi cũng học được nhiều điều cho mình .


Câu_chuyện được đọc hôm_nay kể về một thanh_niên đi khắp nơi tìm hạnh_phúc .


Giữa những thanh_niên tuổi 20 mà những câu trả_lời thu được thật đáng ngạc_nhiên : hạnh_phúc là khi ta sống vui_vẻ , thanh_thản ; hạnh_phúc là gia_đình bình_yên ... Có một định_nghĩa chưa đọc dứt câu đã khiến cả phòng ồ lên tán_thưởng : hạnh_phúc là được về nhà .


Tôi giật_mình , ừ , hạnh_phúc quả là đơn_sơ .


Với những người tôi đang nói_chuyện đây thì còn hạnh_phúc nào hơn thế nữa .


Tôi nghe họ kể về mình , những câu_chuyện dễ đoán trước .


Những buồn vui chợt đi , chợt đến của tuổi mới lớn ; những rủ_rê , mời_gọi của bạn_bè và thế_là ... đi .


Đi thâu đêm suốt sáng , cứ về nhà là thấy buồn , là lại đi .


Đến giờ thì ... Niềm hãnh_diện lớn nhất mà một học_viên cai_nghiện có_thể khoe với khách lạ là : “ Tôi mới được về phép ” .


Để có được ba ngày phép về thăm nhà , các học_viên phải đạt được vô_số điều_kiện : ở giai_đoạn hậu cai , kết_quả học_tập , lao_động tốt , chấp_hành kỷ_luật tốt ... và còn phải vượt lên hàng chục người khác cũng tốt như_thế .


Anh_em trong phòng , trong đội , các giáo_dục_viên trực_tiếp quản_lý phải bỏ_phiếu kín để bầu_chọn người xứng_đáng được hưởng phép .


S. nói_chuyện rất hay : “ Tất_cả những gì chúng_tôi nỗ_lực ở đây là để được về nhà , lấy lại danh_dự bản_thân , niềm tin của gia_đình .


Vào trường rồi đứa nào cũng thấy thấm_thía , biết mình được nhiều , mất nhiều .


Hồi đó tôi đi cai_nghiện mỗi lần vài tuần , mấy tháng , cảm_giác thèm thuốc chưa kịp quên , mặc_cảm chưa kịp mất nên ... tái_nghiện .


Lần này ở đây mấy chục tháng đã quá sợ rồi .


Cuộc_sống tốt nhưng tự_do thì mất , cơ_hội làm lại cuộc_đời , làm cho cha_mẹ vui_lòng một_chút cũng mòn_mỏi dần ... Tôi thề rằng không bao_giờ có lần cai_nghiện sau nữa ... ” .


Mấy anh giáo_dục_viên bảo một đặc_điểm của những người nghiện ma_tuý là nói_chuyện rất hay , rất ngọt_ngào để đạt được mục_đích , nhưng tôi tin rằng S. đã nói rất thật lòng .


Nguyện_vọng của hầu_hết học_viên mà tôi tiếp_xúc là : được hồi gia !


Nguyện_vọng thật chính_đáng và rất thật như những bài_học mà học_viên cai_nghiện đang ngày_đêm “ tụng , niệm ” : lao_động mới là cuộc_sống ; tự_do mới là giá_trị ; hạnh_phúc chính là về nhà ...


Cái chết thật kinh_khủng với kiếp người .


Nhưng kinh_khủng hơn cả là cái chết được biết trước , được phán_quyết .


Có kẻ cuồng_loạn trước khi chết thì cũng có người lặng_lẽ trầm_uất chờ_đợi nó , như chấp_nhận một kết_quả tất_yếu của tội_lỗi đã làm .


Mọi mô_tả hầu_như bất_lực nếu ai đó một lần chứng_kiến niềm vui tột_cùng của tử_tù biết đơn xin ân_giảm án chết được chấp_thuận .


Lúc đó , mặt_trời như cũng mọc lúc nửa_đêm ...


Tuy tất_cả đều có cùng kết_thúc , nhưng không phải tử_tù nào cũng sống những ngày chờ_đợi giống nhau .


Đời quản_giáo của thượng_uý Thắng không_thể quên được Vinh , một tử_tù trẻ_măng , có mẹ làm giáo_viên , một lần về quê đã phạm_tội hiếp_dâm rồi bóp_cổ nạn_nhân .


Những lần được mẹ vào thăm , nó chỉ gục mặt khóc .


Bà mẹ cũng khóc , không thốt nổi lời nào .


Hành_động duy_nhất mà nó có_thể làm nổi lúc này là dập đầu lạy xin mẹ tha_thứ .


Bởi sự_thật chỉ có trái_tim của một người mẹ mới có_thể tha_thứ cho những đứa con tội_lỗi như thế_này !


Là một tử_tù trẻ hiếm_hoi không viết đơn xin giảm án , nó lặng_lẽ trầm_uất chờ_đợi ngày đền_tội .


Quản_giáo ngạc_nhiên hỏi : “ Sao anh không viết , không thử xem số_phận của mình như thế_nào ? ” .


Nó gục mặt trả_lời như đay_nghiến với chính bản_thân mình : “ Những ngày ngồi trong đây em mới thật_sự hiểu có những cái sống còn đau_đớn hơn cả cái chết mà quan_toà đã phán_xét cho tội_lỗi của em .


Cứ chợp mắt là em lại thấy đôi mắt nạn_nhân của mình , gương_mặt đau_khổ của mẹ em .


Nếu may_mắn được ân_giảm , được sống , em cũng không còn dám ngửa mặt nhìn ai nữa ... ” .


Tiếp_cận với nhiều tử_tù , quản_giáo Thắng hiểu rất rõ tâm_trạng chờ_đợi cái chết của họ .


Đó là sự hối_tiếc , cắn_rứt đến chảy cả máu mắt vì tội_ác không còn cơ_hội sửa_chữa .


Đó là nỗi dằn_vặt , đau_khổ trước bao điều còn dở_dang , trước cha_mẹ , vợ_con ở lại .


Nhiều tử_tù nhớ cha_mẹ quá cứ ngày_ngày dập đầu xuống đất thống_thiết xin tạ tội .


Trong khi có kẻ thương con đến mức nhổ tóc của mình để bện búp_bê , thậm_chí nhịn cả phần cơm để nặn hình đứa con mà mình đã sinh ra nhưng không đủ tư_cách làm người để nuôi_nấng .


Thậm_chí có tên mới học được vài chữ cắn đôi đã ra giang_hồ , bình_thường tay dao tay súng , không bao_giờ ngó đến cuốn sách nào , nhưng những ngày chờ chết đã cắm_cúi làm thơ .


Những câu_thơ thô_kệch , không vần không điệu , nhưng được rứt ra từ tim gan sâu thẳm .


Hằng ngày , tử_tù Vinh rất ít nói , gương_mặt trầm_uất giấu hết xúc_cảm vào trong .


Nhưng quản_giáo Thắng hiểu nó đang đau_khổ xé lòng .


Đêm xuống , nó thức trắng , trừng_trừng mắt nhìn vào bức tường lặng_ngắt .


Những ngày chuẩn_bị ra pháp_trường , nó mới mở_miệng bộc_bạch cũng đã từng mơ_mộng hình_bóng một người con_gái để làm người_yêu , để làm vợ , vậy_mà chính tay nó xé toạc đi tất_cả .


Nó là con thú chứ không phải là người nữa !


Giở lại hồ_sơ , những bản_án đã đưa_đẩy nhiều số_phận vào đây , thượng_uý Thắng nhiều khi rợn người không tin rằng trên cõi_đời này lại có những con_người , những tội_ác ghê_tởm như_thế .


Thật lòng , nhiều lúc không kìm nổi anh đã nổi_giận , mong_muốn nhanh_chóng loại_bỏ vĩnh_viễn những kẻ nửa người nửa thú đó ra khỏi xã_hội , chứ đưa vào đây làm_gì cho mất_công , mất_sức người khác .


Nhưng khi đối_diện với họ , tận_mắt chứng_kiến những việc cuối_cùng họ làm , lặng nghe những tiếng_nói xuất_phát từ tận ruột_gan con_người chuẩn_bị phải chết , lòng anh tự_nhiên lắng lại .


Thậm_chí anh còn nuối_tiếc , xót_xa cho họ .


Nhiều người tóc đã mênh_mang mây trắng , cuộc_đời đã trả gần xong lại mắc sai_lầm .


Nhiều kẻ tóc_xanh láng mượt , tương_lai tất_cả còn ở phía trước lại gây những tội_lỗi mà loài_người không_thể dung_thứ .


Nhưng phát đạn tử_hình đã là bản_án cao nhất .


Vậy thì , họ cần phải được giúp_đỡ , phải được sống đàng_hoàng , phải được làm người dù chỉ là những ngày cuối_cùng .


Có rất nhiều điều mà các tử_tù trong lúc cô_đơn , bức_bối hay tâm_sự , hỏi_han quản_giáo .


Thắng nhớ nhất là câu hỏi xoáy vào tim của tử_tù Tăng Minh Phụng : “ Anh nói thật đi .


Nhìn thật sâu vào mắt người tử_tù , Thắng nhẹ_nhàng nhưng rành_rọt từng tiếng : “ Anh phạm_tội với pháp_luật , chứ không phạm_tội với tôi .


Pháp_luật đã xét_xử , đã đưa anh vào đây .


Còn tôi chỉ là người thực_thi pháp_luật .


Là doanh_nghiệp tên_tuổi một thời , dám đột_phá nhiều thứ , rồi phạm_tội kinh_tế nghiêm_trọng , Minh Phụng lần_lượt bị kết hai án tử_hình .


Tóc tử_tù này bạc trắng đi theo từng ngày ngồi trong tù chiêm_nghiệm bao điều đúng_sai , được_mất của cuộc_đời .


Có lần Minh Phụng buồn_buồn tâm_sự với quản_giáo Thắng rằng đời mình xem như là xong .


Cái ông ta day_dứt nặng_nề là người mẹ_già và những đứa con .


Cha bị tử_hình , mẹ ở tù , chỉ sợ chúng sẽ hư .


Mỗi tháng một lần các con được phép vào thăm cha , Minh Phụng dành hết thời_gian để kể lại những chiêm_nghiệm phải trả_giá cả sinh_mệnh mình .


Ông khuyên các con cố_gắng học_hành , sống đùm_bọc lẫn nhau và nhất_là không được hỗn_láo với người_lớn .


Một đứa đang đi học ngân_ngấn nước_mắt than với cha rằng đang gặp khó_khăn vì qui_định mới không cho học_sinh đi xe_máy .


Minh Phụng chỉ nhẹ_nhàng khuyên : “ Vì không tuân_thủ pháp_luật nên cha phải như thế_này .


Con sống cần có trước có sau , cần biết chấp_hành qui_định , luật_pháp .


Học_sinh không được sử_dụng xe_máy thì con nên đi xe_đạp , hay đi bộ cũng được mà ... ” .


Những đứa con gục đầu khóc nức_nở , Minh Phụng phải quay mặt đi để giấu giọt nước_mắt từ tận_cùng đau_khổ .


Đã từng ngồi trong những chiếc xe_hơi đời_mới , đã từng uể_oải trước thừa_mứa món_ngon_vật_lạ mà người nghèo mơ cũng không dám , Minh Phụng không ngờ có ngày này .


Nhưng những đứa con có_lẽ còn bất_ngờ hơn cả cha ...


Những ngày biết đơn xin ân_giảm án tử_hình bị bác , Minh Phụng trầm_uất , suy_sụp hẳn , nhưng vẫn cư_xử rất đàng_hoàng với quản_giáo và bạn tù .


Quà thăm_nuôi , ông ta chia_sẻ cho những bạn tù có hoàn_cảnh khó_khăn , không người thăm_nuôi .


Trước những tử_tù yếu_đuối , bấn_loạn , Minh Phụng cũng tìm cách trấn_an .


Cái cuộc_đời mà ông ta trăn_trở nếu được lặp lại một lần nữa thì chỉ xin làm người đạp xích_lô để được sống lặng_lẽ nhưng bình_yên lo cho cha_mẹ và vợ_con ...


Bốn giờ sáng một ngày tháng 7-2003 , Minh Phụng đang lơ_mơ trong giấc_ngủ mệt_mỏi thì tiếng khoá buồng giam lách_cách mở ra .


Bữa cơm cuối_cùng có xôi , gà được bày lên , nhưng Minh Phụng không_thể nuốt trôi .


Ông ta run_run viết lá thư đẫm nước_mắt cuối_cùng cho con , rồi lê bước lên chiếc xe bít_bùng có bạn tử_tù Phạm Nhật Hồng chờ sẵn ...


Tử_tù Nguyễn Đăng Đức có kiến_thức khá sâu_sắc , giỏi tiếng Anh .


Những ngày ngồi biệt giam , ông ta chỉ trầm_ngâm nhìn sợi chỉ sinh_mệnh trên bàn_tay mình .


Hoạ_hoằn lắm Đức mới mở_miệng , nhưng chỉ là những lời độc_thoại rời_rạc bằng tiếng Việt , tiếng Anh .


Không được biết chính_xác ngày ra pháp_trường , nhưng ông ta hình_như linh_tính .


Gần đến ngày chết , Đức tâm_sự với quản_giáo Thắng sở_dĩ ông ta phải vào đây vì đi xét_nghiệm phát_hiện nhiễm HIV .


Trời_đất như sụp_đổ , Đức mua thuốc_ngủ cho gia_đình cùng uống .


Những đêm cuối_cùng , Đức thức trắng , hết rì_rầm tâm_sự với bức tường , với chiếc bóng chính mình , với oan_hồn trong mắt ông ta ... rồi lại phủ_phục xuống nền buồng giam cầu_xin vợ_con tha_thứ ...


Thời_gian của một tử_tù tồn_tại ở buồng biệt giam thường ngắn_ngủi , nhưng đời quản_giáo lại rất dài , có lúc căng_thẳng , mệt_mỏi .


Ngày nối ngày , họ lặng_lẽ tiếp_nhận những tử_tù mới , để dù muốn hay không cũng phải vui_buồn với đau_khổ của kiếp người .


Trại tạm giam Chí_Hoà có rất nhiều qui_định , Thắng phải thực_thi .


Ngoài nhiệm_vụ , anh còn phải gần_gũi với các tử_tù , để hiểu họ , giúp họ giảm bớt lo_lắng , sống cho ra sống những ngày cuối_cùng .


Hơn_nữa , anh còn cố_gắng gieo cho họ niềm hi_vọng .


Bởi theo qui_định , họ vẫn còn một cơ_hội sống khi đặt bút viết đơn xin ân_giảm án chết ...


Các tử_tù như Tân , Ngọc ... đã nhảy_cẫng lên và thét to đến mức như vỡ tung cả buồng giam khi bất_ngờ được thông_báo đơn xin ân_giảm đã được Chủ_tịch nước chấp_thuận .


Họ cúi lạy trời_đất , cúi lạy Chủ_tịch nước , và hôn cả quản_giáo .


Họ mừng như được sống lại một cuộc_đời mới .


Và tự_nhiên lúc ấy , Thắng cũng thấy lòng nhẹ_nhàng đến lạ .


Những bước tường bêtông hằn sâu bao hình_bóng tử_tù như không còn xám_xịt và lạnh_lẽo vô_hồn .


Về nhà , vợ làm cùng trại tạm giam hiểu tâm_trạng chồng .


Nhưng đứa con mới học lớp 8 thấy mặt bố tươi_tỉnh khác với vẻ trầm_ngâm nặng_nề thường_ngày , cứ ngạc_nhiên mãi .


Không_thể kể công_việc đặc_biệt của mình , anh chỉ cười_cười : “ Đêm qua , khi con ngủ , mặt_trời đã mọc lúc nửa_đêm đấy con à ! ” .


Bây_giờ , quản_giáo Thắng vẫn chưa già với tuổi 40 , nhưng công_việc nặng_nề đã hằn trên trán nhiều nếp nhăn sớm .


Anh có niềm tin tội_ác phải bị trừng_phạt , để đảm_bảo bình_yên cho xã_hội .


Nhưng anh cũng có ước_mơ đến một lúc_nào đó sẽ không còn trọng_tội , để không còn những buồng biệt giam tử_tù nữa .


Và khi ấy , anh sẽ có_thể nở nụ cười thật tươi với con_cái mình ...


Mấy bà mẹ tranh_thủ lên xe giữ chỗ , còn những ông bố đăm_chiêu nhìn đồng_hồ , mấy em bé đi theo vẫn còn thiếp ngủ trên vai mẹ .


Dễ nhận ra sự bồn_chồn , sốt_ruột của các bà , các ông trong lúc chờ giờ khởi_hành ...


Khác với không_khí râm_ran thường thấy trên những chuyến xe đi xa , không_khí trên chiếc xe tôi đi nhờ lên Trung_tâm Trọng_Điểm thật đặc_biệt .


Rất nhiều gương_mặt già_nua , đăm_chiêu , hằn những nét khắc_khổ và đượm vẻ héo_hắt ; rất nhiều những ánh nhìn mông_lung và mệt_mỏi .


Bên ngoài trời sáng dần , con đường cứ dài mãi ra nhưng mọi người trong xe vẫn không có_vẻ muốn bắt_chuyện .


Thấy tôi bồn_chồn , quay xuống quay lên , một bà ngồi cạnh bảo : “ Có gì mà hỏi , cô .


Tôi đi thăm cháu ngoại , mẹ nó bệnh tim không đi được xe .


Mấy ông , bà kia thăm con , mấy chị phụ_nữ thăm chồng , mấy đứa nhỏ mới nghỉ_hè đi thăm cha .


Chẳng cần hỏi cũng biết những gì xảy ra khi trong nhà có một người nghiện .


Một chị ngồi trên nghe tiếng quay xuống : “ Tôi đi thăm con_gái .


Có con_gái nghiện còn khổ hơn con_trai .


Nó không mang đồ nhà đi bán , không đập phá đòi tiền mua thuốc , nhưng lại hay làm chuyện dại_dột .


Gần nhà tôi có một bà còn khổ hơn , bà có tới ba đứa con_trai phải lên trường ... ” .


Mọi người lại im_lặng , mấy câu vắn_tắt đã đủ để diễn_tả nỗi đau .


Hàng ghế dưới có tiếng lao_xao , mọi người hỏi nhau xem có ai mang bông , băng .


Một ông lão đi thăm con , sáng 4 g chạy xe_máy từ Hóc_Môn xuống Bình_Thạnh đón xe của trường đã bị bọn côn_đồ giật giỏ , xô té ngã .


Đau_đớn nhưng ông vẫn gượng dậy , đến tập_trung đúng giờ .


Chân_tay trầy_xước , mặt bị rách một mảng da , xe qua đoạn đường xóc làm vết_thương của ông lại chảy máu .


Cầm miếng băng rịt trên mặt , ông lầm_bầm : “ Không đi thăm nó thì đâu có té , đâu có bị giật đồ .


Không biết mấy thằng nhỏ đó con_cái nhà ai , có nghiện_ngập không ... ” .


Rừng điều , vườn tiêu nối_tiếp rừng cao_su , đoạn đường_nhựa phẳng_phiu nối với đoạn đang làm dở , gập_ghềnh đá và bụi tung mù_mịt .


Trong xe , mọi người mệt_mỏi tựa vào ghế lơ_mơ với nhiều tư_thế .


Thỉnh_thoảng giật_mình mở_mắt , mấy bà lại quay sang người ngồi cạnh : “ Tới đâu rồi ? ” .


9 g sáng , còn khoảng 30 km nữa theo lịch_trình , cả xe đã dậy hết .


Mấy chị sửa lại cái áo cho con , mấy bà lục_soạn lại giỏ quà , thường là áo lạnh , áo gối .


Bà lão bên cạnh nói một_mình thành tiếng : “ Giờ ở đó tụi nó đã ngồi chờ rồi .


Có người đến thăm , được nghỉ lao_động nhưng tụi nó vẫn dậy sớm , sốt_ruột lắm đó ” .


Đoàn bà nội , bà ngoại , cha , mẹ , anh_em , vợ_con tất_tả theo nhau xách túi , xách giỏ , cầm sổ thăm_nuôi sẵn trên tay , thành_thạo vào thẳng khu kiểm_tra .


Đồ cá_nhân gửi lại , giày phải thay , quần_áo mang vào cho học_viên phải kiểm_tra kỹ ...


Mọi người đứng , ngồi nhấp_nhổm chờ , vừa kiên_nhẫn , vừa sốt_ruột .


Một phút bây_giờ với họ cũng quí , vì những đứa con , đứa cháu , vì chồng và cha của họ đã chờ lâu lắm ở trong kia ...


Phòng thăm_nuôi kiêm căngtin trở_nên chật_chội vì những ánh mắt của học_viên ngóng ra phía cửa .


Tiếng kéo ghế , tiếng reo mừng , vẫy_gọi rộn lên khi những thân_nhân đầu_tiên băng qua khoảng sân rộng .


Mấy đứa bé luôn nhanh mắt , nhanh chân nhất .


Vừa thoáng ngơ_ngác nhìn quanh đã thấy mấy cậu bé hớn_hở lao đến nhào vào lòng cha , dù trong bộ_đồ đồng_phục , mọi học_viên đều có_vẻ nhang_nhác như nhau .


Vài phút chộn_rộn qua đi , khi từng nhóm gia_đình đã ổn_định được chỗ ngồi thì không_khí nhanh_chóng lắng lại , những câu_chuyện bắt_đầu .


T. , một thanh_niên có nước_da trắng xanh và gương_mặt buồn_buồn , ngồi ở đầu cái bàn dài , đưa mấy ngón tay vuốt lên cánh_tay bà lão ngồi bên cạnh : “ Đường_sá xa_xôi , ngoại lên thăm con chi cho cực .


Mà ... cũng lâu lắm rồi con không thấy ngoại , con tưởng quên mất gương_mặt của ngoại ... ” .


Cậu bé Sơn 9 tuổi hớn_hở reo lên khi nhận được món quà sinh_nhật sớm của cha : một con rồng được uốn bằng dây kẽm và kết chỉ màu xanh đỏ khá đẹp .


Sơn cười toe khoe với tôi , giọng rất người_lớn : “ Mọi năm ở nhà ba mua tặng con đồ_chơi , game điện_tử .


Nhưng_mà ... ba bảo cái đầu rồng khó làm lắm nên ba phải nhờ mấy chú giúp ” ...


Những câu_chuyện giữa con_trai , con_gái với cha_mẹ , giữa chồng với vợ cứ thủ_thỉ mãi như_thế .


Chưa kịp hết ngạc_nhiên về sự xuất_hiện của Co-op ở nơi đây , tôi đã thấy Sơn một tay khư_khư ôm con rồng , tay xách cái làn nhựa , mẩu giấy “ đặt_hàng ” của cha , hăm_hở kiễng_chân lên quầy hàng chọn_lựa .


Theo sau Sơn là mấy bà , mấy ông tôi đã gặp ở trên xe , tay ai cũng cầm một mảnh giấy ghi những mặt_hàng cần mua mà các học_viên là con , cháu của họ vừa hí_hoáy viết vội .


Trà Thái_Nguyên , mì gói , cá hộp , thịt hộp , dầu_gội , sữa tắm và cả keo vuốt tóc ...


Bà ngoại của T. xách một giỏ nặng , vừa đứng chờ tính tiền vừa phân_bua : “ Mấy tháng rồi tôi mới lên thăm nó , bán trái_cây ở chợ chẳng dư được mấy đồng .


Lần này , trước khi đi phải vay nóng 1 triệu đồng .


Nó ở đây , mất tự_do , xa gia_đình , thôi_thì chiều nó .


Cần cái gì thì tôi mua cái nấy , có những thứ chẳng bao_giờ mình dám dùng ... ” .


Bà_cụ ngồi cạnh tôi trên xe cũng thanh_toán một giỏ hàng trị_giá hơn 500.000 đ , là hơn hai tháng tiền lãi từ cái tủ thuốc_lá đặt trước nhà bà .


Sơn chọn một giỏ to , đặt phịch xuống , chạy vào gọi mẹ ra tính tiền .


Hai mẹ con lẩm_nhẩm kiểm_tra , Sơn thắc_mắc : “ Ba kêu mua tới ba chai dầu_gội , ba chai sữa tắm , chi dữ vậy má ? ” .


Chị chỉ mỉm cười hiền_lành và thận_trọng rút xấp tiền được cất cẩn_thận trong ví ra ...


Mấy bà mẹ lo_lắng khi nghe con kể bị ho , bị lạnh , thấy mấy vết bầm do cạo_gió trên cổ đã vội_vã dẫn đi gặp bác_sĩ .


Lát sau đã thấy mấy bà cầm toa thuốc tất_tả đi đóng tiền , rồi quay lại lấy thuốc , bắt con_trai uống liều đầu_tiên ngay trước mặt mới an_tâm ...


Thoáng chốc hai giờ thăm_nuôi đã hết , đến giờ về .


Trong những câu_chuyện rì_rầm , tôi nghe rõ những tính_toán cho công_việc tiếp_tục ngày_mai , những sắp_đặt tiếp_theo cho chuyến đi thăm tháng tới .


Một lát , mọi người đều đã mệt_mỏi , nhanh_chóng dựa hẳn vào lưng ghế ngủ , trên gương_mặt mỗi người những nếp hằn như giãn ra đôi_chút ...


Lá thư của ông Vũ Đình Hồng ( Q. 4 , TP. HCM ) đến tay chúng_tôi : “ Tôi có ba con , một gái , hai trai .


Tôi làm nghề xây_dựng , hay đi các công_trình xa nhà .


Tôi cố_gắng lo cho các con ăn_học đầy_đủ , nhưng chẳng may hai đứa con tôi vướng vào ma_tuý .


Tôi đã bỏ các công_trình xa , về làm tại nhà để tìm cách giữ con .


Rồi tôi nhận được quyết_định của UBND thành_phố .


Trong vòng 10 ngày , đứa con_trai lớn đã được đưa vào Trung_tâm Đức_Hạnh , con_gái lớn vào Trung_tâm Trọng_Điểm .


Gặp tôi , ông Hồng kể về những ngày ông đã phải dùng xích sắt xích chân con vào chân giường .


“ Tôi rất cương_quyết , các con tôi cũng quyết_tâm .


Chúng_tôi “ cai sống ” , không giảm liều , không thuốc thay_thế gì cả ... ” .


Hơn hai tháng , các con của ông Hồng đã nghe lời cha mà cai_nghiện , lời hứa đoạn_tuyệt với ma_tuý được mỗi người tự viết ra giấy và treo ở đầu giường .


“ Từ đó đến nay , tôi đã đếm từng ngày .


Tháng nào hai vợ_chồng cũng thay nhau lên thăm con , hai đứa ở hai trường khác nhau ... ” .


Ông Hồng không chỉ đếm ngày để chờ con .


Tôi đã chuẩn_bị sẵn việc_làm cho các con để chờ ngày chúng về làm lại cuộc_đời .


Những điều_kiện để hồi gia với người sau cai và gia_đình , chúng_tôi đảm_bảo đáp_ứng đủ .


Nhưng sở lại yêu_cầu thêm xác_nhận nơi cư_trú không còn ma_tuý nữa ... Điều này quả là không phải trách_nhiệm của cha_con tôi và cũng khó thành hiện_thực .


Tương_lai của các con tôi , của bao_nhiêu thanh_niên khác chẳng_lẽ phải dừng lại ở trường cai_nghiện ?


Tôi mong điều_kiện này được UBND thành_phố xem_xét lại ... ” .


Trong khi đó , những học_viên ở bên trong hàng_rào , những cha , mẹ , vợ_con , bà ngoại , bà nội ở ngoài hàng_rào vẫn nhẩm đếm từng ngày , từng tháng ...


Vượt cầu Bính theo con đường 10 trải nhựa láng_bóng chừng 8 km , xã An_Lư ( Thuỷ_Nguyên , Hải_Phòng ) hiện ra tựa một khu_phố phồn_hoa với chợ_búa sầm_uất và những biệt_thự bề_thế sáng màu sơn .


Từ một_vài chiếc thuyền sông , trải qua bao gian_nan , nay An_Lư trở_thành xã có đội tàu vận_tải lớn nhất_nhì trong nước với hàng trăm chiếc tàu_biển của hơn 50 doanh_nghiệp vận_tải biển tư_nhân .


Đến năm 1995 , hàng Trung_Quốc cạn , họ đã nâng_cấp , đóng mới tàu lên mức trọng_tải 700 - 900 tấn / tàu để chạy tuyến Bắc - Nam .


Và đến nay , đội tàu của An_Lư đang bắt_đầu thêm một lần “ lột_xác ” nữa .


“ Hiện_tại có gần chục công_ty ( của An_Lư ) đang tự nâng_cấp , làm thiết_kế , đóng tàu có trọng_tải lớn từ 3.000 - 5.000 tấn để vươn ra làm_chủ tuyến Đông_Nam_Á và Bắc_Á ” - ông Bùi Thanh Bản , giám_đốc Công_ty Hoàng Đạt , chủ_tịch Hiệp_hội Vận_tải biển An_Lư , cho biết .


Ông Nin vẫn còn nhớ như in những bước trầm một thời chưa xa của nghề sông_nước truyền đời đối_với người dân An_Lư .


Mấy chục năm trước cả xã chỉ có hơn chục con thuyền gỗ thô_sơ , chuyên_chở vôi từ Hải_Phòng lên mạn ngược rồi chở cát xuôi về .


Nhiều người bằng lứa với ông lúc đó đã theo cha rong_ruổi thuyền hàng xuôi_ngược khắp nơi .


Nhưng những người con An_Lư vẫn đau_đáu khát_vọng giữ nghề , không chịu bó_tay nhìn cảnh làng_nghề “ chết chìm ” .


Đi tiên_phong phải kể đến ông Bùi Thanh Bản ( hiện là giám_đốc Công_ty Hoàng Đạt ) là người An_Lư đầu_tiên thành_lập công_ty vận_tải tư_nhân , mạnh_dạn bỏ vốn sắm tàu lớn chạy tuyến biển .


Sau đó , nhiều xã_viên khác cũng hợp nhau lại thành từng nhóm , chung vốn tậu tàu chạy tuyến biển .


Rồi “ canh_bạc ” của cả làng , cả xã thắng lớn do hàng_hoá tuyến Trung_Quốc có nhiều , giá cước lại cao , chẳng bao_lâu người An_Lư trả dần được nợ , đầu_tư nâng_cấp hoặc đóng tàu mới .


Chính ông Bản là người đầu_tiên trong số các chủ tàu An_Lư vận_chuyển phân_bón sang Indonesia , Công_ty Hưng_Phát của ông Bùi Văn Tiến cũng đưa tàu 3.500 tấn vào khai_thác tuyến vận_tải này …


Hiện_tại trong 10 chiếc tàu thuộc Công_ty Hoàng Đạt thì có đến ba chiếc tham_gia vận_tải tuyến Đông_Nam_Á và Bắc_Á .


Nhiều chủ tàu khác người An_Lư cũng không chịu an_phận trong “ ao nhà ” .


Để thực_hiện ước_mơ ra biển lớn , người An_Lư không chỉ đổ tiền để đóng những con tàu to hơn , họ còn đang thực_hiện chiến_lược đào_tạo nhân_lực khá bài_bản .


Ông Nguyễn Huy Hồng , chủ_tịch xã An_Lư , cho biết : “ Hiện_nay , đội tàu của An_Lư đang giải_quyết việc_làm cho 3.000 trong số 5.000 lao_động của toàn xã với thu_nhập bình_quân hơn 1 triệu đồng / người / tháng .


Phong - cháu của ông Nin , vừa lấy bằng cử_nhân tin_học , hiện đang học quản_trị kinh_doanh - nói rằng thế_hệ trẻ An_Lư có rất nhiều người đi học ở các trường đại_học , cao_đẳng và trung_cấp .


Và sau_này họ sẽ trở_về làm_việc trong những đội tàu , trường_học , trạm_xá ... của An_Lư .


Một ngày tháng 7-2005 , có ba phụ_nữ tuổi trạc 60 , hai người Mỹ , một người Việt , gặp_gỡ trong niềm vui và nước_mắt hội_ngộ tại ngôi nhà nhỏ cuối làng Nghi_Tàm ở Hà_Nội .


Họ là Jane Barton - giám_đốc quản_lý Bệnh_viện Washington ; Sophie Quinn - tiến_sĩ VN học , giám_đốc Trung_tâm Nghiên_cứu về triết_học , văn_hoá và xã_hội VN tại Trường ĐH Temple ; và Nguyễn Thị Mai - người đến từ Quảng_Nam .


Để có cuộc trùng_phùng này , họ đã có 30 năm xa_cách và một quãng đời ý_nghĩa trong chiến_tranh .


Năm 1971 , trung_tâm chỉnh_hình của Tổ_chức Quaker đặt tại khuôn_viên một bệnh_viện ở Quảng_Ngãi tiếp_nhận một phụ_nữ vừa bị_thương mất hai chân , vết rách dài trên bụng , không có thông_tin cá_nhân gì ngoài cái tên Nguyễn Thị Mai .


Đó là đảng_viên Nguyễn Thị Mai , 30 tuổi , cán_bộ tuyên_truyền của Ban Tuyên_huấn tỉnh Quảng_Nam , trên đường đi lấy tin qua núi Hòn_Tàu gặp phải ổ mìn của Mỹ .


Một mối quan_hệ chân_tình và bền_vững đã nảy_sinh từ những ngày ấy .


Về sau , nữ bác_sĩ Jane được chị Mai đặt cho cái tên Việt trìu_mến là chị Anh , còn chồng Jane là Dũng , như đất quê_hương Quảng_Nam anh_dũng của chị Mai .


Về sau Jane hiểu tất_cả , song chị vẫn tin , tin vào một con_người khát_vọng tự_do như chị Mai .


Ngày Mai hoàn_toàn khỏi bệnh , chị được đề_nghị ở lại giúp_việc cho trung_tâm chỉnh_hình .


“ Công_việc của chúng_tôi hồi ấy đơn_thuần là làm từ_thiện , vả_lại tôi cũng đã được nghe Mai kể về “ phía bên kia ” nhiều rồi .


Tôi lo một người phụ_nữ yếu_ớt như_thế nếu phải ra đường thì sẽ ra sao , nên vẫn can_đảm mời Mai ở lại ” , Jane kể lại .


Ban_ngày , chị Mai làm nhiệm_vụ ký giấy xuất kho những đồ_dùng từ_thiện mà Quaker quyên_góp được từ khắp nơi như xà_bông dùng dở , áo_quần cũ , khăn , chăn đắp ... cho bệnh_nhân có nhu_cầu .


Chiều đến , chị về nghỉ trong khu nhà rộng_lớn của Tổ_chức Quaker .


Không chỉ có Jane hiểu mà Sophie Quinn , giám_sát viên Tổ_chức Quaker tại Sài_Gòn , cũng lây lòng cảm_phục .


Qua những lần từ Sài_Gòn về Quảng_Ngãi kiểm_tra công_việc , Sophie và Jane thường trò_chuyện với Mai , cảm_nhận ngọn lửa sống và niềm tin mãnh_liệt từ người phụ_nữ VN này .


Rồi đến lúc họ cũng phải tạm_biệt nhau .


Jane về nước năm 1973 sau khi Hiệp_định Paris được ký_kết .


Mai chuyển về trung_tâm chỉnh_hình của Quaker tại Qui_Nhơn , làm_việc tại đó cho đến khi miền Nam giải_phóng .


Mai và Sophie còn qua_lại thăm nhau cho đến năm 1976 thì Sophie về nước .


Ngay sau khi về nước , vợ_chồng Jane viết thư cho chị Mai , Sophie cũng gửi thư cho chị Mai nhiều nhưng tất_cả thư không đến được tay người nhận bởi_vì Mai không phải là tên thật .


Chị Mai cũng gửi thư nhiều lần cho Jane và Sophie , nhưng cả hai đã thay_đổi chỗ ở .


Hai mươi năm dài của những lá thư không người nhận , cho đến khi lá thư viết năm 1995 cho Jane quay lại địa_chỉ người gửi , chị Mai không còn hi_vọng gặp lại những người bạn của mình nữa .


Jane kể : “ Năm 1976 tôi sinh con_gái đầu , đặt tên là Mai .


Ngọn lửa trong tâm_hồn đẹp_đẽ của chị đã luôn là nguồn năng_lượng tiếp_sức cho tôi trên con đường đấu_tranh chống lại cuộc_chiến của Mỹ ở VN .


Tôi đi đến nhiều quốc_gia , xuất_hiện trên truyền_hình , radio , viết báo ... để đòi lại hoà_bình ” .


Chị Mai không bao_giờ quên được nhiều hôm đến bữa ăn tối , trời mưa to , nhà ăn ở xa trung_tâm chỉnh_hình , chị không biết phải làm thế_nào .


Vợ_chồng bác_sĩ Jane đến , người vợ cầm ô che cho chị khỏi ướt , đi theo chồng ghé_vai dìu chị đến nhà_ăn .


Nỗi xúc_động về tình người cứ dâng lên mãi .


Thời_gian sau , khi đã trở_thành bạn_bè , cứ mỗi kỳ nghỉ_phép , mặc cho chị Mai chối_từ vì sợ làm_phiền hai người bạn , vợ_chồng bác_sĩ vẫn dìu chị vào ôtô chở đi thưởng_ngoạn cảnh đẹp Huế , Sài_Gòn .


Mỗi khi gặp bậc_tam_cấp , hai vợ_chồng khiêng chị lên .


Tình_cảm năm nào đã thôi_thúc chị về thăm lại VN .


Jane nhờ một công_ty du_lịch ở Củ_Chi tìm giúp song không hi_vọng nhiều lắm .


Bỗng một ngày chị nhận được điện_thoại từ công_ty rằng chị Mai hẹn gặp chị ở sảnh khách_sạn Quảng_Ngãi .


“ Tôi thậm_chí còn không tin vào tai mình .


Chúng_tôi ôm chặt nhau mà nước_mắt chảy mãi ” , Jane xúc_động .


Một năm sau đó , Sophie xuất_hiện trước cửa nhà Mai ở thị_xã Tam_Kỳ , Quảng_Nam .


Đến lượt chị Mai không cầm nổi nước_mắt .


Sophie giờ_đây đã trở_thành một nhà nghiên_cứu về VN , chị có dịp đến VN vài lần nhưng vẫn không biết tìm chị Mai ở đâu vì không sao lần ra tên thật .


Qua chị Mai , Jane và Sophie cũng đã liên_lạc được với nhau .


Họ hẹn gặp nhau vào cuối tháng 6-2005 để được hội_ngộ sau hơn 30 năm xa_cách .


Cuộc trùng_phùng của ba người phụ_nữ , hai Mỹ , một Việt ấy đã diễn ra ở nhà của chị Mai , và sau đó là ở Hà_Nội , nơi chị Mai mơ_ước được đến thăm một lần trong đời .


Con_cái của những người phụ_nữ ấy cũng đã trở_thành bạn của nhau .


Tháng mười hai năm nay , Mai - con của chị Anh ( Jane ) - sẽ sang VN để gặp bạn Thuý ( con chị Mai ) .


Hai cô gái xinh_đẹp cùng tuổi nhau ( sinh năm 1976 ) sẽ còn tiếp_nối tình bạn bền_bỉ của cha_mẹ họ .


Và sắp tới , Jane và Sophie sẽ cùng viết một cuốn sách về cuộc_đời Nguyễn Thị Mai , cái tên gắn_bó với họ , chứ không phải là Khưu Thị Hồng , từng mang bí_danh Thu Thuỷ , kết_nạp Đảng năm 1970 , Huân_chương Kháng_chiến chống Mỹ hạng nhất , Huân_chương Kháng_chiến hạng nhì , Huy_chương Kháng_chiến hạng nhất .


Trong thâm_tâm của Jane và Sophie , cái tên Nguyễn Thị Mai và hình_ảnh của một phụ_nữ VN nhỏ_bé mà tràn_đầy nghị_lực đã là một phần trong cuộc_đời của họ , không_thể chia_xa .


Tôi biết , tôi hiểu hơn ai hết về tác_hại của ma_tuý .


Cơn nghiện đến , chẳng còn lý_lẽ nào lọt vào tai tôi nữa .


Tự chân tôi cứ đi tìm thuốc , tự tay tôi cứ cầm lấy ống_tiêm ... ” - một người nghiện đã nói với tôi như_vậy .


Khi những người nghiện không còn ý_chí , nghị_lực để chống lại ma_lực thì rất cần một ngoại_lực , một trái_tim hỗ_trợ từ phía bên ngoài ... mà không ai khác hơn , gần_gũi hơn là những giáo_dục_viên ( GDV ) , tình_nguyện_viên ...


“ Tương_lai các bạn bắt_đầu từ nơi đây ... ”


Không có gì quí hơn sự tự_do , nhưng sát bên cạnh những người đang ngày_đêm đau_đáu nỗi mất tự_do thì lại có những người đã tặng cả tự_do của mình cho họ .


Tôi giật_mình nhận ra điều đó khi đi một vòng quanh các trung_tâm cai_nghiện ma_tuý .


Tôi đã phải xin ít_nhất ba chữ_ký trong giấy giới_thiệu , trình giấy_tờ hai ba lượt mới lọt được vào cổng Trung_tâm Nhị_Xuân .


Nhưng những nhiêu_khê ấy chỉ diễn ra trong lần thứ nhất để gọi_là làm_quen .


Còn với GDV trong các đội , mỗi lần ra_vào cổng của họ là một lần đi xin chữ_ký , một lần trình_bày lý_do và nhấp_nhổm nhìn đồng_hồ để về trường đúng giờ .


“ Tụi tôi chẳng lỗi_lầm gì , chẳng bị ngăn_cấm gì nhưng cũng như các học_viên không được ra ngoài , không được hút thuốc , đi về đúng giờ ... ” - anh Dương Thanh Hải , GDV đội 7 , Trung_tâm Nhị_Xuân , bảo vậy .


Tất_cả chỉ nhằm bảo_đảm hệ_số an_toàn cho việc cai_nghiện của học_viên , ai cũng hiểu thế nên ai cũng vui_vẻ chịu_đựng , ăn_ở trong trường , cũng giường cá_nhân , thùng mì gói ... Những ngày lễ tết , sau khi xét_duyệt điều_kiện để giải_quyết cho một_số học_viên về phép thăm gia_đình thì cũng là lúc GDV phải cấm trại 100% .


Tất_cả lao vào tổ_chức các buổi vui_chơi , liên_hoan , giao_lưu cho học_viên và cả cho mình để nguôi nỗi nhớ nhà .


Anh Nguyễn Hữu Quí , đội_trưởng đội 7 , có một cuốn sổ ghi_chép rất rõ_ràng , chi_tiết từng câu từng chữ mà anh đã và sẽ phát_biểu trong buổi chào cờ sáng thứ_hai của toàn đội .


Ngoài những nhận_xét công_việc , sinh_hoạt trong tuần , bản ghi_chép nào cũng thấy lặp_đi_lặp_lại một câu : “ Các GDV chúng_tôi chỉ có chưa đầy 10 người còn các bạn thì hơn 200 .


Tương_lai của các bạn phải được làm lại ở đây , từ chính ý_chí , quyết_tâm và trước_hết là tính kỷ_luật của các bạn mỗi ngày ... ” .


Kêu_gọi sự tự_giác nhưng mọi giác_quan của GDV vẫn phải căng lên để đón bắt từng biểu_hiện bất_thường trong tâm_lý , hành_động của học_viên .


Một người có tư_tưởng dao_động lập_tức được mời lên phòng tư_vấn , hỏi_han , lắng_nghe , giải_thích cho đến khi nào tự tay ký vào nhật_ký tư_vấn : “ Tôi đã thấy yên_tâm ” .


Một hành_vi giấu thuốc_tây , thuốc_lá đều phải được xử_lý nghiêm_khắc , có_khi ngay với chính người mà các GDV đã thân_thiết , tin_tưởng và coi như anh_em .


Thỉnh_thoảng vẫn có những vụ trốn trường .


Khi đó , những “ cảnh_sát điều_tra ” như anh Hải , anh Bình lại dầm mình cả đêm , cả ngày trong rừng tràm , cương_quyết giành_giật với sức hút của ma_tuý để cứu lấy một con_người ... “ Có ai lại không cay_đắng khi công_việc của mình chẳng thu được thành_quả gì cụ_thể , tốt_đẹp .


Nên chúng_tôi nhất_quyết phải cứu lấy những học_viên của mình ” , các anh khẳng_định như_thế .


Trong những ngày sống với các học_viên cai_nghiện giữa núi_rừng Bình_Phước , các học_viên nói với tôi rằng họ rất buồn khi phải xa thành_phố , phải gián_đoạn những kế_hoạch tương_lai , họ đang đếm từng ngày , từng tháng đợi ngày về .


Tôi lại nghĩ đến những GDV , những cán_bộ của trường , họ cũng tính thời_gian làm_việc của mình bằng đơn_vị tháng và không hề chờ một ngày về .


Ai có gia_đình ở thành_phố , mỗi tháng được về nhà bốn ngày , những ai ở tỉnh xa thì ... đến cuối năm mới tính .


Tối , mấy anh rủ ra ngoài uống cà_phê , tôi gật đầu mà quên mất là đang ở giữa rừng .


Để đi uống một ly cà_phê , mấy anh mất hơn 15 phút đi ... xin chữ_ký ban giám_đốc và thêm 45 phút nữa để vượt hơn 30 km đường giữa hai bên rừng tối như mực .


Đặc_quyền để phân_biệt với học_viên chỉ có vậy .


“ Xa nên lâu lắm mấy anh_em mới rủ nhau đi để xả stress , cứ lang_thang , loanh_quanh mấy con đường rừng rồi về ...


Đã lên đây rồi phải chấp_nhận ” - anh Hồng , trưởng_phòng giáo_dục - tư_vấn Trung_tâm Trọng_Điểm , kể .


Cũng có nghĩa là mọi cơ_hội để học thêm hay để kiếm người_yêu cũng xa_vời_vợi như_thế .


Không hẹn mà gặp , mấy anh GDV ở Trung_tâm Nhị_Xuân và Trung_tâm Trọng_Điểm cùng đưa cho tôi xem phiếu nhận lương của mình .


Cả lương , cả phụ_cấp cộng lại được hơn 1 triệu đồng ; trừ tiền ăn , tiền công_đoàn , tiền BHXH , tiền nhà tình_thương ... còn lại vài trăm ngàn .


Học_viên thì có tiền ăn do Nhà_nước cấp .


Mà ở đây bốn bề tường vây thì cũng không có nhu_cầu xài tiền đâu ... ” , mấy anh cười .


Trong Trung_tâm Trọng_Điểm có một khu_vực đặc_biệt : khu D , dành riêng cho những học_viên nhiễm AIDS ở giai_đoạn cuối .


Bệnh_nhân nằm thở_dốc trên giường , bệnh_nhân ngồi co gập người dọc hành_lang , ánh mắt lờ_đờ , thân_hình teo_tóp ...


Sự sống đang dần_dần rời khỏi họ , nhưng tinh_thần của mỗi người thì lại ngày_một đầy lên .


“ Nhờ các xơ , nhờ các y_bác_sĩ ... ” , bất_kỳ bệnh_nhân nào cũng sẵn_sàng bắt_đầu câu_chuyện về những ngày cuối đời mình như_vậy .


Tấm lòng và sự hi_sinh của họ có_thể cảm được qua câu_chuyện của bệnh_nhân A.Q. : “ Tôi khó thở , đau miệng , môi thì sưng_vù , tứa máu , không_thể ăn gì được .


Thế rồi họ vẫn cứ đứng đó và khuyên_nhủ .


Họ nói rằng mạng sống tôi là quí , một ngày cũng quí .


Tôi cần phải ăn , ăn là đưa sự sống vào người .


Mọi người sẽ giúp_đỡ tôi , tôi ăn cũng là giúp_đỡ mọi người .


Họ nói , nói mãi , tới nỗi tôi thấy ù cả tai , thấy mình không_thể không vâng lời .


Bữa_nay A.Q. đã tự ngồi lên , tự xúc cơm ăn được .


Hiệu_quả công_việc của những tình_nguyện viên có_thể đọc rõ qua bệnh_án của T. : từ những triệu_chứng rất quen_thuộc trong những ngày cuối_cùng của bệnh AIDS như nấm lưỡi , hạch mủ , zona , sốt , khó thở ... mà bây_giờ T. đã dần hồi_phục , đã có_thể ngồi rành_rọt kể chuyện của mình cho khách lạ .


Trong bệnh_án của T. còn ghi_nhận ba lần chuyển viện xuống Bệnh_viện Bệnh nhiệt_đới trong cơn nguy_kịch và một trang do tự tay T. ghi khi đã không còn hi_vọng : “ Tôi xin không được chuyển viện .


Buổi chiều đến khu D , tôi được chứng_kiến cảnh các tu_sĩ chia nhau người nấu cơm , người đút cháo , người xoa lưng cho bệnh_nhân bằng bàn_tay trần .


Ngoài sân , một tu_sĩ khác ngồi tỉ_mẩn dạy bệnh_nhân xâu hạt cườm ...


Họ đã nguyện dâng cuộc_đời mình cho việc xoa_dịu những nỗi đau của con_người và làm_việc đó với tất_cả tâm_lực : đấu_tranh cắt bỏ song sắt ô vuông trước cửa các phòng bệnh , bù thêm tiền để đổi loại gạo ngon hơn cho bệnh_nhân , tự tay chọn món , nấu_ăn , làm yaourt , tự tay đút cho người_bệnh từng viên thuốc , thìa cháo ...


Tu_sĩ Tố Nga kể mãi về những xót_xa khi theo nguyên_tắc , bệnh_xá phải trả bệnh_nhân về đội một_khi đã được chữa_trị hồi_phục , nuôi_dưỡng béo khoẻ , để rồi sau đó ít_lâu lại thấy họ được chuyển trở_lại với tình_trạng cũ ... “ Biết làm_sao được , đã mắc bệnh này kể như ngọn đèn trước gió .


Có bình_phong che_chắn kỹ_càng thì còn lửa cháy , bỏ bình_phong ra thì ... ” .


Cả tập_thể y_bác_sĩ đang ngày_đêm mong_chờ một hành_lang_pháp_lý để khu D được công_nhận là một bệnh_viện điều_trị AIDS , mà lợi_ích trước nhất là tránh được cho bệnh_nhân những chuyến xe cấp_cứu xuyên rừng hàng trăm kilômet chỉ vì thiếu một thủ_tục pháp_lý ...


Tình_nguyện làm bình_phong che ngọn lửa cho bệnh_nhân AIDS cũng có nghĩa là đón gió tạt ngay vào chính mình .


Thầy Hiền đã bị rách ngón tay , chảy máu khi đang nhổ răng cho bệnh_nhân ; y_sĩ Thịnh bị kim đâm vào tay ; anh Hồng tươm máu cùng học_viên khi lao_động ; anh Túc ngã chảy máu chân khi rượt bắt một học_viên bỏ trốn ...


Đã có nhiều GDV , tình_nguyện viên bị tai_nạn trong khi làm nhiệm_vụ với học_viên và đã chuyển bệnh AIDS , có người đang trong giai_đoạn ủ_bệnh , có người đã chết .


Xét_nghiệm , uống thuốc , phản_ứng thuốc , sốt cao , sụt cân , căng_thẳng ... nhưng câu_chuyện của các anh , các chị kể về những nguy_hiểm sát cạnh mình nghe cứ nhẹ như_không , chẳng hề có ý_định bỏ_cuộc .


“ Đã làm nghề này , đã lên đây rồi phải chấp_nhận ... ” , tôi lại nghe nhắc lại câu nói ấy , tấm bình_phong mỏng_manh của chính những người đang lấy mình ra làm bình_phong .


Cùng với khu D , Trung_tâm Trọng_Điểm đang xây_dựng một ... lò thiêu .


Nhiều bệnh_nhân mà tôi trò_chuyện đã biết rằng có một cuộc_sống khác , khác rất nhiều với cuộc_đời họ đã sống .


“ Ở đây chúng_tôi như được sinh ra lần thứ hai , nhưng lại không sống thêm một lần nữa được ... ” , họ tiếc , họ xót .


Rời khỏi khu D , rời khỏi các trung_tâm cai_nghiện , tôi cứ miên_man nghĩ mãi về những sự lựa_chọn , những cách mà người_ta sử_dụng cuộc_đời mình .


Có những lựa_chọn khác nhau đến trái_ngược và có những trái_ngược lại được đặt sát cạnh nhau đến thế .


Sài_Gòn mùa hè năng_động cũng níu chân SV xa xứ ở lại mưu_sinh kiếm sống .


Họ có_mặt ở khắp nơi , làm cần_mẫn , năng_nổ và chuyên_nghiệp như đã vào đời từ lâu lắm .


Đã ba mùa hè liên_tiếp , Văn Cường ( sinh_viên ĐH Nông_lâm ) vẫn “ ở lì ” trong miền Nam .


Dù ba_mẹ viết thư giục về mãi , mỗi năm Cường chỉ về nhà ( Hà_Nam ) một lần vào dịp tết .


Vừa thi xong , Cường xin vào làm trong một cơ_sở sản_xuất thức_ăn gia_súc của trại thực_nghiệm ĐH Nông_lâm .


Hôm gặp lại Cường , tôi không nhận ra vì anh_chàng “ ngụy_trang ” bằng cái khẩu_trang to_tướng dày hai , ba lớp .


Một ngày Cường làm bảy tiếng , mỗi tiếng được 7.000 đ , tính ra mỗi ngày trừ tiền ăn cũng được hơn 30.000 đ .


Hầu_như anh_chàng “ ôm sô ” tất_cả các khâu : sàng cám , cân , đóng bịch , dồn hàng vào bao ... Cường bảo có ngày hàng về nhiều quá phải tăng ca đến 8 g tối mới “ mò mặt ” về phòng trọ - cái phòng trọ vẻn_vẹn gần 10 m² chứa ba “ tên ” SV mà “ chỉ cần dựng chiếc xe_đạp và kê thêm cái bàn học là chật_ních , chỉ đủ chỗ lách vào giường ! ” .


Được một người bạn giới_thiệu , tôi đến gặp Sơn ( ĐH Mở - bán_công , Q. 3 ) khi Sơn vừa đi làm về .


Có_vẻ hơi ngại_ngần khi nói_chuyện với tôi trong bộ_đồ còn “ vương_vấn ” mùi sơn hăng_hắc , Sơn cho biết mình là con út trong một gia_đình có bảy anh_chị_em .


Chàng SV quê Bác ( Nghệ_An ) khá hiền và ít nói , cứ cười khi tôi hỏi_thăm về công_việc .


Sáng 7 g đã vọt qua Q. 6 , đến 5 g chiều mới mò về phòng trọ ở Q. Phú_Nhuận .


Có ngày tăng ca phải tới 8 , 9 giờ tối .


Sơn cho biết : “ Mình pha sơn nước , loại PU đó .


Phải có kinh_nghiệm làm_việc và độ tinh_nhạy của con mắt thì màu sơn mới chuẩn .


Mới_đầu đâu làm được , lâu rồi học_hỏi cũng quen , bây_giờ mấy anh cùng nhóm cho rằng tay_nghề của mình đã có_thể kiếm sống đủ ngày ba bữa ” .


Sơn cho biết đã đi làm công_việc này hơn ba mùa hè , hè làm thì vô năm đủ tiền đóng học_phí một kỳ , học_phí kỳ còn lại Sơn “ chạy_sô ” thêm nghề khác .


Gặp cô bạn Hà_Tĩnh Bùi Thị Hà ( ĐH KHXH & NV TP. HCM ) đang bán xôi trước cổng Khu_chế_xuất Linh_Trung , tôi ngạc_nhiên : “ Ủa , hè sao không về nhà ? ” .


Hà cười nhỏ_nhẹ : “ Có năm nào về đâu ” .


Hà kể trước_đây mỗi ngày nấu bán được 14 - 15 kg nếp , gần đây bảo_vệ đuổi dữ quá nên chỉ dám nấu 6 - 7 kg , bán tới 7 g 30 là hết veo , mỗi ngày lời cũng được 30.000 đ .


Tôi định hỏi tiếp thì một tốp công_nhân ào tới mua làm Hà gói không kịp .


Có người đợi lâu quá , bỏ sang hàng khác .


Chợt những người bán hàng rong nháo_nhào chạy , tôi ngơ_ngác chưa kịp hiểu chuyện gì thì Hà đã nhanh_chóng bê “ gia_tài ” của mình là thau xôi với chiếc ghế nhựa , vừa nhớn_nhác tìm đường chạy vừa nói như hét : “ Bảo_vệ tới đó ! ” .


Khi đã bình_yên trở_lại , Hà đặt thau xôi xuống , kể : “ Mình còn đi làm thêm ở nhà_hàng nữa đó .


Làm ngày chủ_nhật thôi , nhưng được 70.000 đ .


SV mà , không làm thêm thì ... chết đói ! ” .


Có những giọt mồ_hôi và cả những dòng nước_mắt .


Nhưng rồi tất_cả khó_khăn , bỡ_ngỡ cũng vượt qua để họ có_thể đủ sinh_sống , góp chút công_sức giúp cha_mẹ bớt nhọc_nhằn , vất_vả hơn nơi quê nhà khốn_khó .


Dương Thị Thanh Hương - quê Bình_Định , SV năm 4 ĐH dân_lập Kỹ_thuật công_nghệ - là một trong rất ít nữ giám_sát ( supervisor ) của Trường Anh ngữ quốc_tế SITC ( Q. Bình_Thạnh ) .


Mùa hè , Hương quản_lý “ đám ” SV năng_động ( gần 50 người ) làm tại đây .


Bù lại , thu_nhập của Hương cũng “ kha_khá ” , không_những tự trang_trải , hằng tháng Hương còn đều_đều gửi tiền về quê giúp hai em ăn_học .


Nhiều bạn còn dành_dụm tiền để hè này đi học thêm ngoại_ngữ , tin_học ... , “ để ra trường có cái bằng đi làm chớ .


SV không nói nổi một câu tiếng Anh thì xấu_hổ lắm ” .


Tôi hỏi : “ Mùa hè không về nhà có nhớ không ? ” .


Nhưng dần_dần cũng phải quen ” , tâm_sự của Diễm Hương cũng là tâm_sự của nhiều bạn .


Nhưng nỗi_niềm của người con xa xứ không_thể giấu được sau những nụ cười , những đôi mắt đượm buồn , phảng_phất những ưu_tư trăn_trở .


Xuân Nghị thổ_lộ : “ Ai bảo mình không nhớ nhà ?


Con_trai mà , có nhớ thì cũng giữ trong lòng thôi .


Mình thích sống ở thành_phố này vì có nhiều cơ_hội thăng_tiến , có_thể phát_triển được khả_năng kinh_doanh và hiện_tại mình đang có những mối quan_hệ rất tốt .


Có những khu phòng trọ SV tôi đi qua ban_ngày vắng_hoe vì SV ngược_xuôi tìm việc , song đêm về điện sáng_trưng , rộn_ràng !


Cái không_khí chộn_rộn lúc chập_tối ấy được một lát đã chìm vào bóng đêm yên_lặng cùng giấc_ngủ an_lành sau một ngày bươn_chải .


Minh Quân - SV năm 1 ĐH Luật - kể : “ Nhiều đêm về mệt quá , chẳng tắm_táp ăn_uống gì hết , “ lết ” lên giường đánh một giấc .


Sáng dậy cuống_cuồng đi làm vì trễ giờ ! ” .


Nhìn những khuôn_mặt già_dặn , rám nắng , những bàn_tay chai_sần , những dáng đi vội_vã , tôi cảm_thấy trước_mắt họ là những ngày_mai hứa_hẹn đón chờ …


Hơn 90.000 người VN đã sang Đài_Loan ( ĐL ) làm_việc , chỉ riêng năm 2004 đã có 37.000 người và sáu tháng đầu năm 2005 cũng đã có 15.759 người đi ĐL , chiếm hơn 50% số lao_động VN ra nước_ngoài làm_việc .


Một thị_trường xuất_khẩu lao_động được xem là tiềm_năng nhất nhưng cũng rủi_ro và bèo_bọt nhất , vì có gần 74.000 người sang xứ người để giúp_việc nhà , chăm_sóc người_bệnh ...


Những con_số lạnh_lùng có nói hết những thăng_trầm của phận làm_thuê trên đất lạ ?


Ba năm liền mấy vuông tôm nhà Kim Ngân , 34 tuổi , ở huyện Vĩnh_Châu , Sóc_Trăng thất mùa , tôm chết .


Tiền_của đều “ đội nón ” ra đi , lại thêm mấy trăm triệu nợ_nần chồng_chất .


Có người mách_bảo : đi lao_động ở ĐL đi , chỉ hai năm có hơn 100 triệu là cái chắc .


Ngân nhẩm tính và chấp_nhận lên_đường ...


Gặp tôi chị Ngân vui lắm , cười_nói suốt .


Tôi khá bất_ngờ khi chị mời tôi ở lại dùng cơm với gia_đình chủ ( ở Giai_Lí , huyện Đài_Nam ) .


Mâm cơm được dọn lên khá tươm_tất với bốn món được trình_bày đẹp_mắt .


Bà chủ vui_vẻ cho biết : “ Hồi mới qua A Dỉn ( tên của Ngân theo tiếng Hoa ) chẳng biết nấu gì đâu , vậy_mà bây_giờ nấu_ăn ngon vậy đó ” .


Gần 10 g đêm , tạm xong việc nhà , Ngân và tôi ngồi trò_chuyện .


Chị kể thời_gian mới sang vất_vả lắm , vừa dọn_dẹp căn nhà ba tầng , sân vườn , lo cơm_nước cho gia_đình , vừa phải đi làm , may nệm , ghế da cho xưởng may của gia_đình chủ : “ 5 g sáng phải dậy , dọn_dẹp , đi chợ , dắt chó đi dạo , làm đồ ăn sáng ... 7 g đến xưởng làm tối_mặt_tối_mũi đến 5 g chiều về nhà làm cơm , lại dọn_dẹp ... và hàng_loạt công_việc không tên đến 10 g tối mới đi ngủ ... ” .


Hai năm làm_việc , Ngân hầu_như chỉ lặng_lẽ như chiếc bóng , chỉ biết dành_dụm tiền gửi về nhà để trả bớt số nợ của gia_đình , chị bảo chẳng dám mua gì cho mình ngoài mấy cái áo lạnh để_dành mặc mùa đông .


Ở phía chung_cư đối_diện , tôi gặp chị Xuân Mai , 43 tuổi , quê ở Trường_Lộc , Can_Lộc , Hà_Tĩnh , mới qua được bốn tháng .


Trông chị Mai gầy_guộc , mặt hốc_hác , hai hốc mắt sâu trũng và còn hằn vết thâm .


Chị bảo mấy tháng liền không ngủ được , mất gần 5 kg vì phải thức đêm trông ông chủ nhà 70 tuổi bị liệt nửa người .


Chị Mai đã để_dành được 8.000 đài_tệ ( khoảng 4 triệu đồng ) , cũng đã trả được một phần món nợ 25 triệu lo thủ_tục sang ĐL .


Công_việc của chị Mai chỉ là chăm_sóc người_bệnh , mọi việc khác trong nhà đã có một người Philippines đảm_nhiệm ... So với chị Ngân , công_việc của chị Mai có_vẻ thoải_mái hơn , mỗi tháng bà chủ còn cho thêm 1.000 đài_tệ .


Chị Mai cho biết : “ Tuy có cực , đêm gần như thức trắng vì ông_già chẳng ngủ được , ngày cũng chẳng dám ngủ , nhưng đỡ hơn làm_ruộng bên nhà nhiều lắm ... ” .


Không phải ai đi lao_động cũng may_mắn như chị Ngân , chị Mai .


Hôm tôi lên Văn_phòng quản_lý lao_động VN tại Đài_Bắc tình_cờ gặp Giang ( tên thật của chị được thay_đổi ) , 29 tuổi , quê ở Bắc_Giang , với cánh_tay phải bó bột trắng_muốt .


Cách đó hơn một tuần trong lúc đưa bà chủ đi khám bệnh Giang bị xe đụng gãy tay , trớ_trêu thay đó cũng chính là cánh_tay đã gãy năm trước khi chị vừa sang và bị người khách của chủ cũ hãm_hiếp và đánh gãy !


Giọng Giang run_run kể : “ Tôi sang làm giúp_việc nhà cho một bà chủ ở huyện Bình_Đông , mới được gần hai tuần thì có bạn trai của bà chủ đến chơi , bà chủ bảo tôi cùng đi với hắn ra chợ mua đồ , không ngờ tên này chở tôi về nhà hắn và hãm_hiếp , lúc tôi chống_cự hắn lôi trở_vào và đánh gãy tay ... ” .


Giang cố chạy về tới nhà kêu cứu với bà chủ , không_những không cứu người , bà chủ còn đuổi Giang ra khỏi nhà !


Do không nắm vững thông_tin , luật_pháp và cũng không biết bấu_víu vào đâu , chị phó_thác số_phận cho công_ty môi_giới .


Cô phiên_dịch của công_ty này bảo chị ký nợ mượn tiền về VN để xin được đổi chủ .


Hai lần qua_lại Giang nợ hơn 40 triệu , vậy_mà công_việc chỗ mới có tốt_lành hơn đâu .


Công_việc mới là dọn_dẹp nhà và chăm_sóc một ông cụ hơn 90 tuổi nằm liệt_giường , “ đêm nào mà lỡ chợp mắt là bà chủ vào cầm dép đánh tới_tấp vào mặt , nhục lắm anh ơi !


... ” - Giang nấc lên tức_tưởi ngay tại Văn_phòng quản_lý lao_động VN ...


Giữa hàng chục cỗ máy dệt đang chạy hết công_suất , không_khí dưới xưởng nóng hầm_hập , đầy bụi vải , Hằng Nga - cô gái 22 tuổi người Hà_Tĩnh - lắc_đầu ngao_ngán : “ Hết ba năm hợp_đồng là em về thôi , không làm nữa đâu , tưởng lương cao , nhưng đã hai năm rưỡi mà chẳng dành_dụm được gì nhiều , trong khi sức_khoẻ ngày_càng yếu hơn , em sụt mất bốn ký hơn ... ” .


Hằng Nga ký hợp_đồng chỉ có hai năm , nhưng hai năm trôi qua mà số tiền gần 4.000 USD bỏ ra để “ chạy ” giấy sang ĐL vẫn chưa đủ trả nên phải ở lại làm để góp đủ tiền trả nợ ...


Nhiều nữ lao_động ở đây cũng có cùng tâm_trạng như Hằng Nga ...


Câu_chuyện của những người “ đào_thoát ” !


Có một thực_trạng đau_lòng trong cộng_đồng “ làm_thuê ” người Việt ở ĐL là số_lượng lao_động bỏ trốn hiện đang ở tình_trạng báo_động .


Nguyễn Thị Th , 26 tuổi , quê ở Hà_Tây , kể : theo hợp_đồng , tôi làm_việc ở một nhà_máy sản_xuất linh_kiện máy_tính ở Cao_Hùng , thời_gian chỉ tám tiếng / ngày , nhưng sang đến nơi phải làm đến 16 tiếng / ngày , thêm vào đó là các khoản tiền bắt_buộc phải trả cho cả hai phía công_ty môi_giới , tiền bị trừ nhiều hơn , có tháng thu_nhập chỉ hơn 7.000 đài_tệ ...


Th , cùng ba người bạn bỏ trốn với hai_bàn_tay_trắng .


Tìm được một chỗ làm mà đa_số đều là lao_động bỏ trốn , nhưng làm chưa được đầy tháng , Th bị tai_nạn .


“ Hôm đó , đang chuẩn_bị lấy sản_phẩm ra thì chiếc khuôn sắt rất nặng bỗng_nhiên rơi xuống , tay tôi bị kẹt trong đó rất lâu vì máy quá cũ_kỹ , ông chủ lại sợ cảnh_sát phát_hiện thuê lao_động bất_hợp_pháp , đến khi tôi ngất_xỉu vì máu ra quá nhiều mới được đưa đi bệnh_viện ... ” .


Bàn tay_trái của Th đã bị hoại_tử và phải cắt đi gần như toàn_bộ ...


Tôi gặp Tùng trong một quán ăn VN ở Đào_Viên .


Quê Thanh_Hoá , 26 tuổi , giờ_đây Tùng sống trong nỗi lo_sợ bị cảnh_sát ĐL bắt .


Tùng nói_thẳng : “ Đi xuất_khẩu lao_động mà như đi tù vậy .


Mỗi ngày họ mở cửa cho tụi tôi sáu lần trong đó có ba lần đưa cơm vào và ba lần đi vệ_sinh .


Đi làm mỗi ngày đến 12 g đêm mới về , phòng bốn người ở nhưng lúc_nào cũng sáu người chen_chúc ... ” .


Tùng trốn ra ngoài làm phụ hồ cho gia_đình chồng của một cô_dâu VN với mức phí môi_giới là 5.000 đài_tệ .


Tháng đầu Tùng được trả tiền đàng_hoàng với mức lương 18.000 đài_tệ nhưng tháng thứ hai rồi thứ ba ông chủ cứ khất mãi cho đến một hôm chủ bảo phải chuyển đi gấp vì cảnh_sát đã phát_hiện .


Ngay trong đêm đó Tùng bị “ sang_tay ” cho một chủ mới mà không được trả một đồng chi_phí nào ... Cho đến giờ Tùng đã bị “ bán ” qua tới ông chủ thứ mấy thì chính anh cũng không còn nhớ .


Hôm tôi lang_thang ở bệnh_viện TP Tân_Trúc tình_cờ gặp chị Nguyễn Thị Vân , 51 tuổi , quê Thái_Bình , giúp_việc cho một gia_đình ở huyện Tân_Trúc đã gần ba năm .


Chị đau_lòng kể lại cho tôi nghe về cái chết tức_tưởi của đứa con gái của mình cách đây ba tháng .


Cô gái xấu_số đó tên Nguyễn Thị Nhung , 26 tuổi , cũng đi làm giúp_việc gia_đình ở Chiayi qua công_ty xuất_nhập_khẩu một tỉnh phía Bắc .


Nhung ký giấy vay nợ công_ty 3.800 USD cho các chi_phí giấy_tờ , thủ_tục , vé máy_bay , đào_tạo để sang ĐL làm_việc .


Làm được năm tháng đầu lương chỉ được nhận vài ngàn đài_tệ , nghe lời bạn_bè Nhung trốn ra ngoài ... , hai tháng liền chuyển đi làm hết chỗ này đến chỗ kia mà không có một cắc tiền_lương .


Tối 13-3-2005 , cảnh_sát ĐL ập vào kiểm_tra lao_động bỏ trốn , mấy chục người lao_động VN hoảng_sợ chạy trốn .


Nhung sợ quá cùng các lao_động trốn ra ngoài lan_can , chẳng biết chen_lấn thế_nào mà rơi từ tầng sáu xuống chết ngay tại_chỗ .


Giọng chị Vân chùng xuống , chị không cầm được nước_mắt : “ Nó chết hơn ba tháng rồi mà vẫn nằm trong nhà_xác của bệnh_viện vì phải đợi cảnh_sát ĐL khám_nghiệm tử_thi và làm thủ_tục mới lấy đi thiêu được ... ” .


Tôi tìm đến trại tạm giam các lao_động nước_ngoài của TP Đài_Bắc nằm trên tầng chín của toà nhà Sở Cảnh_sát ngoại_vụ Đài_Bắc cao 10 tầng .


Hôm tôi đến , trại đang tạm giữ 28 lao_động VN , trong đó có 20 lao_động nữ , người bị tạm giữ lâu nhất là 6 tháng và ít_nhất cũng một tuần .


Nhìn từ bên ngoài , sau cửa sắt có các song sắt to_đùng và một lớp cửa_kính khu tạm giam được phân_chia rõ_rệt hai bên nam và nữ .


Tôi theo ông Hoàng , cán_bộ cảnh_sát trại tạm giam , xuống phòng thẩm_vấn hai lao_động bỏ trốn ở tầng 8 .


Họ được mặc quần_áo bình_thường và khoác thêm một cái áo màu vàng có dòng chữ màu xanh ghi “ Trại tạm giam lao_động nước_ngoài ” .


Cô gái tên Trần Thị Tr , 23 tuổi , quê xã Thanh_Hải , huyện Lục_Ngạn , Bắc_Giang , sang từ cuối tháng 2-2004 , làm được ba tháng thì bỏ ra ngoài .


Anh thanh_niên tên Phạm Văn Ch , 25 tuổi , quê xã Đỗ_Động , huyện Thanh_Oai , Hà_Tây .


Ch cho biết : “ Em trốn ra ngoài vì lương trong nhà_máy trả quá ít , công_ty môi_giới chèn_ép chi thêm các khoản chi_phí rất vô_lý mà công_việc lại nặng_nhọc nên không chỉ có em mà rất nhiều người đã bỏ trốn , lương làm chui bên ngoài không cao , khoảng 15.000 đài_tệ , nhưng được_cái không bị trừ chi_phí ... ” .


Cô gái nói : “ Em làm giúp_việc nhà , vất_vả mà chủ lại hay đánh_đập , hành_hạ nên em bỏ trốn ... ” .


Điều ngạc_nhiên là cả hai đều không biết một địa_chỉ nào của cơ_quan quản_lý lao_động VN ở ĐL và ngay sau khi “ đào_thoát ” đã có hẳn một “ đường_dây ” lo cho chỗ làm khác ...


Anh Tô Minh Bân - người đầu_tiên tôi gặp ở làng chài Vạn_Mỹ ( xã Giang_Bình , thị_xã Đông_Hưng , tỉnh Quảng_Tây , Trung_Quốc ) , cách biên_giới 25 km - cứ nắm chặt tay tôi sau lời giới_thiệu , anh lập_cập nói : “ Mình cũng là người Kinh mà , cả nhà mình đều nói được tiếng Việt đấy ! ” .


Nói xong , anh kêu đứa con gái lớn đang lúi_húi trong quầy hàng ra chào khách : “ Linh ơi , có khách từ Việt_Nam sang đây_này ” .


Anh Bân cho hay hầu_hết cư_dân trên đảo Vạn_Mỹ là người gốc Hải_Phòng , định_cư tại vùng_đất này được khoảng 9 - 10 đời .


“ Tổ_tiên tôi là người gốc Đồ_Sơn ( Hải_Phòng ) , định_cư từ thế_kỷ 17 , theo gia_phả tính đến đời tôi là đời thứ chín - Sau tuần trà nước , anh Bân bộc_bạch - Những người như tôi trên đảo Vạn_Mỹ có đến 8.000 người .


Người Trung_Hoa gọi chúng_tôi là Kinh_tộc , là một trong những dân_tộc_thiểu_số ít người nhất của đại_lục rộng_lớn này ” .


Cùng anh Bân , tôi lượn một vòng xe_máy đi các ngõ_ngách của làng trên đảo .


Cũng giống như bất_cứ làng quê nào trên đất VN , Vạn_Mỹ cũng có đình , chùa , có cây đa ...


Điều bất_ngờ và thú_vị nhất là trong giao_tiếp hầu_như ai cũng nói được tiếng Việt và ... tiêu tiền Việt .


Dừng xe ở một quán nước ven đường , tôi thấy lạ vì có bán cả thuốc_lá Vinataba .


Khi trả tiền , cô chủ quán có đôi mắt hai mí lúng_liếng nói bằng tiếng Việt khá sõi : “ Không có tiền Trung à ?


Anh trả bằng tiền Việt cũng được , 11.000 một bao thuốc à ! ” .


Cụ Dương Lễ Thư , nguyên là trưởng_thôn Vạn_Mỹ , năm nay đã ngoại thất tuần , chỉ tay về phía biển : “ Cháu có nhìn thấy dải xanh mờ_mờ kia không ? ” .


Chúng_ta liền nhau mà , biển liền biển , núi liền núi , sông liền sông mà , có xa_cách gì đâu ” .


Cụ Thư cho hay từ khi hai nước mở_cửa thông_thương biên_giới , mấy năm trước còn khoẻ năm nào cụ cũng về Đồ_Sơn thăm mồ_mả tổ_tiên và xem chọi trâu .


Cụ Thư giải_thích : “ Phong_tục không khác gì bên VN đâu , ở đây cũng thắp hương ngày rằm , mồng 1 .


Cháu còn ở đây dài ngày , đến ngày 9 tháng âm_lịch này xem lễ rước thần biển giống như lễ rước thần biển ở bên Móng_Cái ” .


Trong lúc trò_chuyện , anh Tô Minh Bân cứ nhắc_đi_nhắc_lại câu_chuyện về người anh_trai của mình là Tô Minh Đức đã từng sang VN đánh Mỹ năm 1966 với đầy vẻ tự_hào .


“ Anh mình bây_giờ làm cán_bộ ngân_hàng trên cảng Phòng_Thành ( Đông_Hưng , Trung_Quốc ) , làm to đấy vì trước_đây là bộ_đội mà , là công_dân Trung_Quốc mà tham_gia đánh Mỹ nên anh Đức được đồng_nghiệp và dân_làng nể_trọng ” - anh Bân nói .


Mỗi năm thu_hút hàng vạn người từ phương Bắc xuống nghỉ_hè rồi thuận đường sang VN du_lịch và cả khách VN sang đây tắm biển .


Với ý_thức luôn hướng về quê_cha_đất_tổ , các gia_đình ở Vạn_Mỹ đều dạy con_em tiếng Việt .


Cụ Dương Lễ Thư nói : “ Các cháu đi học thì nói tiếng Trung , về nhà xưng_hô với cha_mẹ đều nói tiếng Việt ” .


Bên cạnh đó , cánh thanh_niên đi buôn_bán ở cửa_khẩu còn biết hát cả những bài hát VN .


Dương Lễ Lợi , cháu_đích_tôn của cụ Dương Lễ Thư , năm nay 27 tuổi , người làm “ thông_ngôn ” hướng_dẫn khách du_lịch sang VN , sau khi uống hết hai chai bia Ly_Tuyền đã không ngại_ngần hát tặng tôi bài hát Đêm Trường_Sơn nhớ Bác bằng hai thứ tiếng Việt - Trung với giọng trầm ấm như ca_sĩ Trọng Tấn .


Lợi bảo : “ Em biết hát là do sang VN đi hát karaoke ! ” .


Chị Vũ Thu Phương , người bán tạp_hoá phục_vụ khách du_lịch tại bãi_tắm Vạn_Mỹ , “ khoe ” trước khi vợ_chồng chị mở quầy hàng này chị đã sang VN đi đến các bãi biển như Đồ_Sơn ( Hải_Phòng ) , Sầm_Sơn ( Thanh_Hoá ) , Cửa_Lò ( Nghệ_An ) ... để học_hỏi cách làm_ăn .


“ Hai năm trước sang bãi biển Đồ_Sơn , thấy người_ta chạy môtô nước , tôi về bàn với chồng đầu_tư mua chiếc máy đó , bọn trẻ bên này thích lắm .


Tại khu cổng vào của bãi_tắm Vạn_Mỹ , qui_định của bãi cũng được ghi bằng ba thứ tiếng Anh , Trung và Việt .


Bên trong bãi_tắm , có những gian_hàng bày_bán thức_ăn , hoa_quả đậm chất Việt như ngô , dứa ... và những người bán hàng đều mặc trang_phục như những chàng trai , cô gái nông_thôn miền quê VN .


Anh Bân cho hay từ khi thông_thương hai nước , dân Vạn_Mỹ vốn có ưu_thế thạo tiếng Việt nên làng có nhiều chàng trai , cô gái đi làm “ thông_ngôn ” .


Gia_đình nào có vốn thì buôn hàng về VN .


Hiện_nay gia_đình làm_ăn khấm_khá đã mở một quầy hàng ở bãi biển Vạn_Mỹ để đón khách du_lịch .


Hằng ngày anh Bân cùng con gái Tô Linh kinh_doanh tại cửa_hàng trên bãi biển này .


“ Còn vợ tôi vẫn ngược_xuôi qua_lại cửa_khẩu buôn_bán hằng ngày làm_ăn với thương_nhân VN ” - anh Bân nói .


Trên đảo Vạn_Mỹ hôm_nay vẫn còn một bộ_phận dân_cư sinh_sống bằng nghề chài_lưới và những ngư_cụ cũng như các con thuyền của họ được đóng theo kiểu những ngư_cụ , tàu_thuyền của ngư_dân duyên_hải vùng đông bắc VN .


Coi tôi là khách du_lịch từ VN sang nên những người dân Kinh_tộc Vạn_Mỹ đón_tiếp khá chu_đáo .


Anh Tô Minh Bân nói : “ Khi về VN nhớ giới_thiệu mọi người sang đây chơi nhé , hàng_hoá Trung_Quốc luôn rẻ và bãi biển Vạn_Mỹ rất đẹp , người Kinh_tộc Vạn_Mỹ rất hiếu_khách ... ” .


Từ trung_tâm thành_phố Đài_Bắc , mất gần 30 phút đi về hướng ngọn núi Dương_Minh , tôi tìm đến nhà chủ của chị Đặng Thị Hoà , lao_động VN đoạt giải_thưởng “ Lao_động ưu_tú ” của TP Đài_Bắc năm 2005 do đích_thân ngài thị_trưởng trao_tặng .


Đó là ngôi nhà của giáo_sư Vương nằm trên vách núi , ẩn mình giữa rừng cây ...


Người giúp_việc nhà được nhận bằng khen của ngài thị_trưởng .


Đặng Thị Hoà , năm nay 29 tuổi , quê ở xã Yên_Sơn , huyện Hữu_Lũng , tỉnh Lạng_Sơn , “ xa và hẻo_lánh lắm ... quê thuần nông nên không ai khá lên được , nhiều người đã tha_phương_cầu_thực ... ” .


Cách đây hai năm Hoà được hội nông_dân ở địa_phương giới_thiệu một suất sang ĐL làm_việc .


Hoà bàn với chồng và đăng_ký đi , hi_vọng một cuộc đổi_đời , chí_ít thì cũng mua được mảnh đất cho có chốn nương_thân và lo cho hai đứa con đi học .


Người_ta “ hi_sinh đời bố , củng_cố đời con ” bằng danh_vọng , tiền_bạc , chức_quyền , còn với cô gái vùng_xa này điều đó chỉ có_thể thực_hiện bằng sức_lao_động của chính mình .


Dốc hết tiền nhà , Hoà cầm 15 triệu đồng lên Hà_Nội : 2 triệu đồng đóng tiền học , còn lại là tiền lo giấy_tờ thủ_tục .


Gần nửa năm đầu làm_việc nơi đất khách , Hoà chỉ biết nuốt nước_mắt vào trong vì nhớ nhà , nhớ hai đứa con gái bé_nhỏ một lên chín , một chỉ mới sáu tuổi .


Chỗ ngủ của Hoà ở bên cạnh bà_cụ để tiện chăm_sóc , nhiều đêm Hoà phải thức suốt để hút đàm , rồi giúp bà hô_hấp ...


Những đêm thức cùng bà_cụ , Hoà tranh_thủ viết nhật_ký .


Sau hai năm , những cuốn nhật_ký chất đầy tâm_sự của Hoà giờ nằm chồng_chất ở cuối giường .


Hoà đưa cho tôi xem hai cuốn , tràn_ngập những lời chị tâm_sự với con , nhiều nỗi buồn vui và cảm_xúc khi tết đến không có người_thân bên cạnh ...


Hoà bảo thời_gian đầu mặc_cảm lắm , ở trong nhà người_ta mà không biết một chữ tiếng Hoa , chủ không phàn_nàn gì nhưng tự_nhiên thấy áy_náy vô_cùng .


Ông_bà chủ nhà động_viên bằng cách mua sách , vở tập viết cho Hoà .


Ngày nghỉ , nhà chủ lâu_lâu cũng cho Hoà tự_do đi chơi , nhưng chị ít khi đi chơi , ở nhà làm_việc xong thì lấy đất về trồng cây .


Ngoài sân vườn nhà GS Vương , giờ_đây Hoà đã trồng được mấy khóm hoa , rồi thì giàn khổ_qua , mấy luống cà_chua ...


Thời_gian gặp các bạn VN cạnh nhà nói_chuyện cũng ít nên bây_giờ Hoà đã có_thể nói_chuyện một_cách lưu_loát như một người ĐL thực_thụ .


Hai năm làm_việc , tất_cả những khoản lương , thưởng của nhà chủ đều được chị gửi về quê nhà .


Từ những đồng_lương mồ_hôi_nước_mắt đó , chồng chị đã tậu được một miếng đất “ tầm_tầm 30 triệu ” ở gần phố huyện , lại còn mua được một chiếc xe công_nông để chở vật_liệu xây_dựng thuê cho bà_con quanh vùng .


Ấy vậy_mà Hoà vẫn còn một sổ tiết_kiệm khoảng 40 triệu nữa !


Hoà tâm_sự : “ Sắp hết hợp_đồng nhưng tôi vẫn muốn ký thêm và ở lại làm_việc bên này .


Đó cũng là ý_muốn của gia_đình GS Vương , họ rất quí tôi , luôn xem tôi như người trong gia_tộc vậy ! ” .


Hoà bảo hết năm nay sẽ về thăm nhà và làm thủ_tục để có_thể tiếp_tục sang làm_việc cho gia_đình ông_bà Vương trong ba năm tới .


Bài_toán “ làm_thuê ” của Hoà cũng khá chi_li : sau khi đã hết hạn hợp_đồng , sang năm thứ ba mặc_dù vẫn phải đóng cho công_ty môi_giới ĐL 1.500 đài_tệ mỗi tháng và công_ty VN 8,3% lương của mỗi tháng nhưng cô vẫn còn 13.700 đài_tệ ( hơn 400 USD ) .


Sau ba năm làm_việc ở nhà ông_bà Vương , Hoà có_thể ký hợp_đồng làm_việc trực_tiếp với chủ với mức lương 15.840 đài_tệ / tháng và chỉ phải đóng một_ít thuế theo luật của ĐL qui_định .


“ Làm thêm ba năm sẽ nhớ nhà lắm đây nhưng bù lại tôi sẽ có thêm một số vốn cũng không nhỏ ... !


Hơn_nữa , tôi sẽ còn học được nhiều thứ nữa trong gia_đình của GS Vương .


Chắc chồng và các con cũng sẽ ủng_hộ thôi anh nhỉ ? ” , Hoà hỏi mà không đợi tôi trả_lời .


Để chọn được danh_hiệu này , Cục Lao_công TP Đài_Bắc gửi bảng câu hỏi bình_chọn về chủ nhà , sau đó họ sẽ đến kiểm_tra và tự đánh_giá lại lần nữa .


Năm nay số lao_động người nước_ngoài được tuyên_dương là năm người , trong đó có hai lao_động VN là Trần Thị Hoà ( sinh 1975 , do Công_ty Servico Hà_Nội đưa sang và Công_ty Đại_Tiệp của ĐL tiếp_nhận ) và Đặng Thị Hoà ( sinh 1976 , do Công_ty Colaco đưa sang và Công_ty Việt_Mậu tiếp_nhận ) .


Hai lao_động trên của VN đã được thị_trưởng Đài_Bắc tặng bằng khen và số tiền thưởng là 3.200 đài_tệ ( tương_đương 100 USD ) .


GS Vương tỏ ra hãnh_diện khi nhắc tới Hoà , ông bảo : “ Cô ấy giỏi lắm , ngoài việc bảo_đảm cho sức_khoẻ của bà_cụ mẹ tôi , các công_việc bếp_núc , dọn_dẹp , trang_trí nhà_cửa , trồng cây ... đều do cô ấy làm hết .


A Hửa ( tên của Hoà theo cách gọi tiếng Hoa ) đã làm đẹp thêm ngôi nhà của tôi , mọi người trong nhà đều yêu_thương cô ấy và coi cô ấy như người trong gia_đình ” .


GS Vương bảo vị_trí , đồ_đạc trong nhà A Hửa rành còn hơn mọi người trong gia_đình .


Ông bảo trước_đây một_số người ĐL có ác_cảm với những người giúp_việc vì đã có một_số trường_hợp người giúp_việc lấy cắp đồ_đạc rồi bỏ trốn .


Từ khi có Hoà định_kiến đó đã được thay_đổi : “ Cô ấy như một người quản_gia của chúng_tôi , chăm_sóc mọi chuyện .


Cô ấy giỏi lắm và rất chịu_khó học_hỏi ” .


Đích_thân ông_bà Vương dạy tiếng Hoa cho Hoà , bây_giờ cô đã đọc được một_số sách tiếng Hoa .


“ Nhiều khi tôi thấy cô ấy học tiếng Hoa còn nhanh hơn cả du_học_sinh sang đây học tiếng Hoa ” - GS Vương vẫn không tiếc lời dành cho người giúp_việc của mình .


Ông kể có một lần cả nhà đi vắng , một người bạn gọi điện đến tìm ông_bà chủ , chị Hoà trả_lời điện_thoại và hỏi xem bạn ông có cần nhắn gì để chị ghi lại .


Người bạn của ông Vương sau_này kể lại với ông đã hết_sức kinh_ngạc khi biết người giúp_việc nước_ngoài còn biết viết cả chữ Hoa ... !


“ Kiếm tiền thì dễ nhưng vừa kiếm tiền vừa học_hỏi để mở_rộng tầm hiểu_biết là một điều khó .


Tính kiên_nhẫn , vượt lên của cô ấy đã thuyết_phục không chỉ gia_đình tôi mà cả đối_với hàng_xóm quanh đây , mà đa_phần là người trí_thức ” - ông Vương lại hào_hứng nói về Hoà .


Mấy người hàng_xóm thấy gia_đình ông có người giúp_việc người VN giỏi , ngoan nên cũng nhờ người tìm thuê lao_động VN .


Giờ_đây xung_quanh nhà GS Vương đã có thêm bốn người VN nữa giúp_việc nhà .


Hoà lại có thêm việc , thời_gian rảnh chị sang các nhà bên cạnh giúp_đỡ các bạn đồng_hương giải_quyết các khó_khăn về ngôn_ngữ hay chia_sẻ những kinh_nghiệm .


Ông Vương khoe một “ sáng_kiến ” của Hoà : “ Thấy tôi phải thuê người về quét sơn lại nhà với giá đắt quá , hơn 20.000 đài_tệ , A Hửa bảo để cô ấy tranh_thủ thời_gian rảnh sơn lại .


Cô ấy đã làm thật và kết_quả như anh thấy đấy , ngôi nhà đẹp hẳn lên ! ” .


Món quà mà GS Vương tặng_thưởng cô giúp_việc bé_nhỏ của mình sau khi sơn phết ngôi nhà thật bất_ngờ : một máy_vi_tính xách tay hiệu Apple mà con trai ông đã từng dùng và dạy cô cách lên mạng , check mail để liên_lạc với mọi người , với cả bên quê nhà qua mạng Internet !


GS Vương cũng rất tâm_lý , ông thỉnh_thoảng quay các đoạn phim A Hửa sinh_hoạt trong gia_đình thế_nào , tặng Hoà để chị gửi về VN cho gia_đình xem đỡ nhớ .


Nói đoạn ông Vương cho tôi xem mấy đĩa VCD mà ông đã quay : cả nhà tổ_chức sinh_nhật cho Hoà , Hoà cùng gia_đình đi chơi toà nhà 101 tầng ở Đài_Bắc , Hoà đang trồng cây , chăm_sóc góc vườn nhỏ của mình ...


Trong tất_cả những đoạn phim đó tôi thích nhất đoạn Hoà tham_gia một cuộc thi nấu_ăn dành cho những người lao_động nước_ngoài hồi năm_ngoái .


Những thí_sinh khác có đến 3 - 4 người phụ trong khi Hoà chỉ một_mình vật_lộn với đống vật_liệu , tay thoăn_thoắt nấu món ăn .


Cuối buổi Hoà đoạt giải an_ủi cho hai món ăn truyền_thống của người ĐL : chả đầu sư_tử và cá xốt chua_ngọt cùng với 1.000 đài_tệ .


Hoà bảo hồi mới qua đâu có biết nấu_nướng gì , các món Hoa chị nấu trong cuộc thi đều do bà chủ nhà chỉ dạy , Hoà chỉ chịu_khó ghi lại trong một cuốn sổ và thường_xuyên xem nó mà thôi .


“ Cả nhà tôi đều rất muốn A Hửa ở lại làm mãi cho gia_đình , cô ấy là người giỏi và siêng_năng nhất mà từ trước giờ gia_đình chúng_tôi có được .


Vợ_chồng chúng_tôi đều là giáo_sư ở hai trường đại_học lớn nên nếu A Hửa sang đây làm_việc và mang cả con sang thì chúng_tôi có_thể xin được học_bổng cho con của A Hửa .


Còn ăn_ở thì nhà của chúng_tôi ” - GS Vương bày_tỏ khi chia_tay với tôi ...


Nguyễn Đức Hải bị toà sơ_thẩm Toà_án nhân_dân TP. HCM tuyên_án tử_hình vì tội “ giết người ” , “ cướp tài_sản ” .


Khoảnh_khắc đưa tay vào còng và quay lưng theo anh công_an dẫn_giải , bước chân đi , ánh mắt của Hải dừng lại nơi hàng ghế của mẹ và vợ .


Cáo_trạng : “ Sau khi xem bóng_đá ở quán cà_phê gần nhà , Hải đi mua một balô và một con dao lê Thái_Lan , quay về nhà lấy thêm một áo thun rồi chạy xe đến nhà một người quen là bạn đồng_hương của mẹ mình .


Vào rồi ra , rồi lại quay vào , Hải gửi xe ở một tiệm rửa xe , đến gõ cửa nhà .


Sau câu_chuyện vu_vơ , Hải hỏi vay 100.000 đ .


Bà chủ nhà lên lầu lấy tiền đưa cho Hải , tay cầm chùm chìa_khoá tiễn Hải ra cửa .


Bất_ngờ , Hải quay lại cầm dao đâm thẳng vào bụng bà .


Nạn_nhân kêu yếu_ớt : “ Hải , có gì thì nói ... ” .


Một thanh_niên trong nhà chạy ra ôm giữ , Hải lại đâm rồi bỏ chạy ... Hai người chết trên đường đi cấp_cứu ” .


Ba con_người , ba cuộc_sống đã phải mất đi , mà lý_do thì lại bắt_đầu từ một thú_vui .


Hải khai : “ Tôi thường sang quán nước gần nhà để uống cà_phê và xem tivi .


Vài lần , chủ quán rủ cá_độ để có hứng_thú khi xem đá banh .


Lúc đầu chỉ vài chục ngàn , sau lên vài trăm rồi vài triệu .


Sau giải Euro 2004 tôi thua hơn 20 triệu .


Giải Copa America diễn ra được vài ngày tôi đã thua 15 triệu .


Quẫn_trí , bỗng_nhiên tôi nảy ra ý_định cướp tiền ... ” .


Sau_này , khi vào trại_giam , Hải mới nghĩ ra rằng mình có_thể giải_quyết món nợ ấy bằng nhiều cách , như bán xe_máy chẳng_hạn .


Còn khoảng thời_gian đi mua dao , những phút loanh_quanh trong mấy con hẻm xung_quanh nhà nạn_nhân thì Hải lại chỉ nghĩ đến chuyện đi cướp ...


Hải nhất_mực khai mình không cố_ý giết người , không nghĩ tới hậu_quả xảy ra .


Anh ta đã mang theo một con dao , đã chuẩn_bị sẵn áo để thay kia_mà .


Nhưng tình_trạng quẫn_trí vẫn lại có logic của nó .


Hải chọn nhà người quen để cướp của vì nghĩ họ có tiền , nhưng trong nhà có bao_nhiêu người , tiền để ở đâu , làm thế_nào để cướp được lại không hề nghĩ đến .


Ngồi trong nhà nạn_nhân , một năm sau vụ án với tất_cả đồ_đạc , nội_thất vẫn y_nguyên , không thay_đổi , tôi cứ nghĩ về những phút kinh_hoàng đã xảy ra .


Nhà có hai lớp cửa , phòng trong đặt máy thêu và có nhiều người_làm , khu xóm nhà_cửa san_sát ... rõ_ràng không phải nơi có_thể cướp được tiền .


Hải đã nhiều lần đưa mẹ đến đây nhưng bản_thân thì chỉ dựng xe chờ ở cửa .


Tôi nhớ phiên_toà xử Bùi Trọng Linh mấy năm trước .


Linh là một học_sinh lớp 12 , vì thua cháy_túi với máy đánh_bạc tự_động mà đã dám cầm dao cắt cổ người cho thuê máy .


Các bạn của Linh ngồi nghe xét_xử với vẻ mặt ngơ_ngác và hãi_hùng .


Những người ngồi nghe xót_xa nghĩ về cái máy đánh_bạc , cuộc_sống đã mất của nạn_nhân , cuộc_đời đang mất của Linh .


18 tuổi , mức án 18 năm tù và ám_ảnh giết người là những gì Linh phải trả cho thú_vui của mình .


“ Nếu hắn là một kẻ_cướp chuyên_nghiệp , có điều_nghiên trước thì chưa chắc đã dám đến đây , chưa chắc bà nhà tôi đã phải uổng mạng ... ” , ông chủ nhà ngậm_ngùi .


Mấy người bà_con từ Huế vào kể lại cái hôm xóm_làng xôn_xao nghe tin dữ : “ Tụi tui nghe mà không tin .


Người nhà ni bị giết , người nhà tê lại là thủ_phạm .


Chẳng đâu xa_lạ , toàn người làng , người xóm với nhau .


Mẹ của Hải và bà chủ nhà mà Hải đã giết lại là bạn thân , người trước kẻ sau cùng từ Huế vào Sài_Gòn lập_nghiệp .


Bà sẵn_sàng cho vay_mượn tiền hàng trong những lúc gia_đình Hải khó_khăn .


Chiếc xe của Hải đi cũng do chồng bà đứng_tên mua giúp ...


Bao_nhiêu tình_nghĩa như thế nhưng bi_kịch vẫn cứ xảy ra .


Một tập đơn xin giảm án dày_đặc chữ_ký của những người hàng_xóm , những người từng cười_nói với Hải , từng được Hải giúp_đỡ khi tối_lửa_tắt_đèn , những cô_giáo nhà_trẻ mà Hải mang con đến gửi mỗi sáng .


Tất_cả những lời tốt_đẹp không_thể cứu Hải khỏi mức án tử_hình nhưng cứu cho những ánh nhìn khiếp_sợ từ đám đông hướng về kẻ giết người .


Thì_ra những lời giải_thích của Hải là sự_thật , thì_ra những lời đẫm nước_mắt của vợ , của mẹ dành cho Hải là có thật .


Cờ_bạc không chỉ là “ bác thằng bần ” , cờ_bạc còn là nguyên_nhân của tội_phạm .


Dù đã nghe những lời thống_thiết của gia_đình , dù đã có đơn bãi_nại của một trong số hai gia_đình nạn_nhân , dù tất_cả những người quen_biết đều chỉ nhớ về những điều tốt_đẹp , nhưng những người tham_dự phiên_toà đều hiểu hi_vọng giảm án là vô_vọng .


Tội_ác phải bị trả_giá , có những bài_học mà học_phí phải trả là vô_cùng .


Mẹ và vợ của Hải đã bất_tỉnh tại chỗ khi nghe tin con mình phạm_tội , hành_vi kinh_hoàng cũng chỉ diễn ra trong khoảnh_khắc , nhưng Hải không bỗng_chốc mà thành kẻ giết người .


Những điều_kiện của tội_phạm đã hình_thành từ trước đó , từ phút giây họ tìm thấy niềm vui trong trò_chơi đánh_bạc , rồi những ngày đam_mê theo thú đỏ_đen , để cho mình bị cuốn theo những tỉ_lệ cá_cược và vòng quay may_rủi .


Hằng tháng , lịch xét_xử của toà_án vẫn ken dày những vụ “ tổ_chức đánh_bạc ” .


Hỏi cả những người đang say_mê trong cuộc_chơi lẫn những bị_can , bị_cáo đều chỉ một câu trả_lời : “ Để cho vui ” !


Bao_nhiêu người trong số họ đã và sẽ tự tay mình gây ra tội_phạm , để lại đằng sau bước chân đi đến vành_móng_ngựa những đau_đớn , nước_mắt ?


Lẽ_ra như những năm trước , với sự_kiện đàn bò ở nhà đẻ ra hai cô bê cái thì ông Võ Văn Nuôi đã kéo vài két bia , kêu cả chục chiến_hữu trong “ hội nuôi bò ” về nhà làm một chầu tuý_luý càn_khôn .


Năm 2003 , cứ một cô bê cái lọt_lòng là coi như cầm_chắc 15 - 20 triệu bạc .


Nhưng giờ này thì ông Nuôi ủ_ê , bê đực bê cái gì cũng thế .


Đến con bò cái chửa gần đẻ cũng chỉ bán được với giá 8 - 10 triệu đồng .


Chưa bao_giờ người nuôi bò sữa chúng_tôi lao_đao như lúc này ... ” - ông than .


Không chỉ ông Nuôi , hàng ngàn hộ dân nuôi bò sữa ở xã Tân_Thạnh_Đông ( huyện Củ_Chi , TP. HCM ) đều ủ_dột như thế khi nói về con bò .


Tân_Thạnh_Đông là xã có đàn bò sữa nhiều nhất huyện , trên 6.200 con .


Củ_Chi là huyện có đàn bò sữa nhiều nhất nước .


Mười năm qua người dân ở đây thoát nghèo và khá lên nhờ con bò sữa , nay cũng đang ngắc_ngoải với con bò sữa khi vây quanh “ sự_nghiệp nuôi bò ” là đầy_rẫy những khó_khăn mà nhiều người trong số họ đã phải bán_tống_bán_tháo con bò để trả nợ .


Ông Nuôi là một trong hai hộ nuôi bò sữa đầu_tiên ở xã , từ năm 1990 .


Đến năm 1992 thì ông gầy thêm được một con nữa .


Đến nay đàn bò trong chuồng ông lúc nào cũng trên 40 con , trong đó 15 con cho sữa thường_xuyên .


Căn nhà ông xây , con_cái dựng_vợ_gả_chồng ... , tất_thảy đều nhờ những dòng sữa bò .


“ Những năm 2000 - 2003 là thời hoàng_kim của bò sữa - Rít một hơi thuốc_lá , ông hân_hoan nhớ lại - Lúc đó mỗi ký sữa mình lời được hơn nửa ký .


Cái “ te_tua ” của ông Nuôi được anh Dương Văn Thông , một người hàng_xóm , cũng nuôi chục con bò , phân_tích trong bức_xúc : “ Giá_cả mọi thứ đều lên vùn_vụt nhưng giá sữa thì mười năm nay chỉ lên có 300 đồng kg ” .