Vừa_rồi , cháu viết thư cho bà nói , " bác ơi , bây_giờ gia_đình cháu bớt khó_khăn rồi , cháu xin bác dành tiền ấy gửi giúp gia_đình khác khó_khăn hơn " .


Nhưng bà Thuý vẫn gửi tiền , gửi ảnh của bà và viết thư nói rằng : " Hoàng Hương đừng băn_khoăn " .


Hương càng thương bà hơn sau mỗi lần xem lại bức ảnh rất đẹp của bà chụp trước khi chồng mất 2 tháng .


Thế_là giờ ngoài cái xe đầu_tiên đã hỏng Hương cất đi làm kỷ_niệm , Hương còn hai xe_lăn nữa , một của bác Thuý , một của Hội CTĐ tỉnh .


Cả phố này gọi Hương là " cô gái xe_lăn " và rất trân_trọng nghị_lực của Hương .


Mấy năm trước khi lũ_lụt ở miền Trung , Hương đều gửi 20.000 đồng ra MTTQ thị_xã để ủng_hộ .


Mới_rồi khi xem tivi thấy tai_hoạ sóng_thần khủng_khiếp ở một_số nước Đông_Nam_Á , Hương muốn góp ít tiền ủng_hộ mà không ai chịu nhận .


Càng nghe chuyện về Hương , tôi càng thấy Hương có một bộ_óc hoàn_toàn tỉnh_táo , thông_minh , một tấm lòng nhân_ái , yêu_thương quý_trọng mọi người .


Xem phim trên truyền_hình xong , Hương viết nhận_xét hết_sức xác_đáng , khách_quan về những nhân_vật chính .


Ngó thấy những tệ_nạn xã_hội qua tivi , Hương bức_xúc viết ra giấy : " Cánh này không bằng mình , vì họ đã bị tật_nguyền trong tâm_hồn ... " .


Bây_giờ , Hương vẫn băn_khoăn về chuyện em_gái út học xong trung_cấp công_nghệ_thông_tin , chưa có việc_làm .


Trong một bức thư đang viết cho bà Thuý , Hương viết : " Đã lâu rồi cháu không viết thư thăm bác , mong bác thông_cảm cho cháu .


Bác ơi , cháu đang rất buồn vì em cháu không xin được việc_làm .


Ước_vọng của cháu là em cháu có được một công_việc để bố_mẹ cháu đỡ khổ .


Nhưng khó lắm bác ạ , vì ước_mơ chỉ là ước_mơ mà thôi !


Hương là thế , không lo cho mình mà chỉ lo cho những người_thân ; không bi_quan về số_phận mình , lại nao lòng trước số_phận người khác .


Trước khi tôi tạm_biệt ngôi nhà nồng_ấm , thân_tình ấy , Hương đề_nghị tôi chụp cho cả gia_đình cô một bức ảnh .


Tôi rất vui thực_hiện đề_nghị đó và thầm hứa sẽ làm nhiều hơn thế để bày_tỏ lòng cảm_phục một CON_NGƯỜI - cô gái tật_nguyền trên xe_lăn .


Buổi sáng 3-9 , hai giờ trước cuộc thi em lại nhận tin mẹ phát bệnh trở_lại và bố sẽ đưa mẹ vào Huế để mổ u não .


Không_thể trở_về với mẹ lúc ấy nhưng cũng thật khó an lòng để bước vào cuộc thi .


Nhưng ý_nghĩ nếu giành chiến_thắng sẽ khiến mẹ vui hơn và giảm bớt cơn đau đang hành_hạ mẹ đã khiến Hoàng tự_tin bước vào cuộc thi tháng để rồi lập một kỷ_lục chưa từng có trong sáu năm qua ở kỳ thi “ Đường lên đỉnh Olympia ” với 110 điểm / 12 câu hỏi ở phần khởi_động ( kỷ_lục trước đó là 90 điểm / 12 câu hỏi ) .


Giành thắng_lợi cuộc thi tháng vào buổi trưa thì 21 giờ đêm ấy em dự cuộc thi quí và giành luôn hai vòng_nguyệt_quế trong một ngày - lại thêm một kỷ_lục nữa !


Vừa thi xong , hôm sau em đã vội_vã về với mẹ .


Hồ_sơ tham_dự cuộc thi “ Đường lên đỉnh Olympia ” của Hoàng được nhà_trường gửi đi từ rất lâu mà chờ mãi vẫn không thấy gọi .


Đã sắp_sửa bước vào năm_học 12 , vòng thi cũng sắp kết_thúc , nếu không gọi trong năm này nữa xem như hết cơ_hội .


Anh Túc , bố của Hoàng , hỏi thầy Hùng : “ Chuyện đi thi của Hoàng “ trôi đò ” ( hết hi_vọng ) rồi thầy hè ? ” .


Thầy Hùng cũng ậm_ừ : “ Không biết răng mà lâu dữ rứa ” .


Chạy đi hỏi cô Tứ , bí_thư Đoàn trường , cô Tứ cũng đành chờ ... : “ Bao_giờ VTV gửi giấy về mới biết chớ mần răng biết được ? ” .


Dẫu_vậy Hoàng không vì thế mà sao_nhãng .


Với Hoàng , chuyện đọc để thu_nhận kiến_thức , nâng cao khả_năng suy_luận không chỉ dành để đi thi .


Sau bao_nhiêu chờ_đợi rồi thì cái ngày giấy_báo mời Hoàng ra Hà_Nội dự thi cũng đến .


Thật mừng mà cũng thật lo bởi Hoàng phải thi một_mạch bốn trận trong tâm_trạng “ tháng cuối_cùng , quí cuối_cùng ” để rồi vào “ trận cuối_cùng ” !


Thầy Hùng cũng rất tin vào khả_năng của Hoàng nhưng vẫn chưa an_tâm , động_viên Hoàng : “ Em ráng vượt qua cuộc thi tuần là ... được rồi ” .


Nói vậy nhưng vẫn mong Hoàng đủ khả_năng vào đến chung_kết .


Giấy_báo về trường ngày 14-8 , ngày 16-8 đã phải thi .


Cô Phạm Thị Càn - hiệu_phó , đồng_thời là giáo_viên môn vật_lý - cùng thầy Hùng và mấy bạn đi theo cổ_vũ Hoàng tức_tốc lên_đường .


Kết_quả Hoàng đoạt giải nhất cuộc thi tuần với 240 điểm , vượt bạn về thứ nhì 60 điểm là sự động_viên lớn với Hoàng .


Về nhà được hai tuần , Hoàng trở_ra Hà_Nội thi tháng .


Một tuần trước khi ra Hà_Nội dự trận chung_kết năm , mẹ Hoàng đã lên bàn mổ để mổ u não .


Hoàng ngồi bên giường_bệnh của mẹ , không dám nghĩ gì đến cuộc thi quyết_định sắp tới , chỉ cầu cho mẹ qua được cơn hiểm_nghèo .


Hôm chúng_tôi tìm đến bệnh_viện thăm chị Hoa , mẹ Hoàng , chưa thấy ai nằm cấp_cứu trên giường_bệnh nhưng lại có nụ cười tươi như chị .


Chiến_thắng của đứa con trai đã tiếp thêm cho chị rất nhiều sức_lực .


Tôi đưa máy_ảnh lên chụp hình anh Túc đang chăm chị , chị còn đùa : “ Chụp bà_già 80 tuổi làm_gì ! ” ( số_là do mổ u não , đầu tóc chị cạo trọc trông rất già ) .


Buổi chiều đầu_tiên ra đất Bố_Trạch , khi tôi đến nhà , vừa lúc Hoàng theo bố và em_trai vào Bệnh_viện Đồng_Hới thăm mẹ và về quê nội để thăm ông nội .


( Mười mấy năm qua gia_đình sống ở xóm Đồng_Bến này là quê ngoại , còn quê nội của Hoàng ở thôn Tả_Phan , xã Duy_Ninh , huyện Quảng_Ninh - phía nam tỉnh Quảng_Bình ) .


Cả mấy ngày ở đó khi nào đến tìm Hoàng cũng đều nghe em đã vào thăm mẹ ở bệnh_viện .


Sự hiếu_thảo của Hoàng đã khiến những thầy_thuốc ở bệnh_viện cũng dành cho chị sự chăm_sóc đặc_biệt hơn , và còn vì chị là mẹ của cậu học_trò đã mang lại niềm tự_hào cho quê_hương .


Cuộc đón_tiếp “ vô_tiền_khoáng_hậu ” ...


Từ quốc_lộ 1A vào nhà Lê Vũ Hoàng có hai lối để đi , lối nào cũng đang giăng đầy băngrôn “ Hoàng ơi , chiến_thắng ” , “ Hoàng đã khắc tên mình lên đỉnh Olympia ” , “ Chào_mừng Hoàng , nhà vô_địch ” ...


Đã sáu vòng chung_kết “ Đường lên đỉnh Olympia ” nhưng đây là lần đầu_tiên người chiến_thắng đã khiến mọi người xôn_xao đến thế , báo_chí nói nhiều về em đến thế , và người xem tivi cũng cảm_thấy ... sướng đến thế !


Hồ An Phong , phó bí_thư Tỉnh_đoàn Quảng_Bình , người đưa tôi từ Đồng_Hới đi ra tìm nhà Hoàng , bảo : “ Anh ra hôm_nay là còn “ thở ” được đấy , chứ hôm 3-10 , khi em Hoàng và các thầy_cô , bạn_bè đi theo cổ_vũ từ Hà_Nội trở_về lại Quảng_Bình , dân Lý_Hoà nhà nào có ôtô là tự_nguyện dậy từ 5 giờ sáng , đánh xe ra tận đèo Con ở ngoài đất Hà_Tĩnh để đón Hoàng .


Cả đoàn xe rồng_rắn ngập đầy băngrôn , cờ_xí chạy vào đèo Lý_Hoà .


Chặng đường từ đấy đến cầu Lý_Hoà không tài nào đi được bởi bị hàng ngàn người dân vây kín .


Chặng đường 7 km mà đoàn xe đi mất gần ba giờ trong rộn vang những tiếng hoan_hô reo mừng tên Hoàng .


Chiến_thắng của Hoàng đã là một chuyện kỳ_lạ , nhưng tấm lòng người dân dành cho em mới lạ_lùng hơn ” .


Có hơn 5.000 người dân làng Lý_Hoà - một ngôi làng nằm cách nhà của Hoàng đến ... 7 km .


Không phải là dân trong xóm , trong xã của Hoàng nhưng chính niềm hào_hứng với chiến_thắng của cuộc đấu ngày hôm trước được trực_tiếp trên truyền_hình đã khiến dân làng Lý_Hoà nao_nức .


Chị Huệ , một người dân Lý_Hoà đã đón Hoàng vào buổi trưa 3-10 ấy , kể lại : “ Chưa từng có ai mà dân làng tui đi đón như rứa .


Phải nói là quá sướng , kẹt xe , kẹt đường mà không ai kêu_ca , la_hét , chỉ có reo_hò hô tên cháu Hoàng ” .


Và cũng rất lạ_kỳ là mấy hôm_nay ngày nào chị Huệ cũng chạy xe gần chục cây_số lên nhà Hoàng để ngó cái thằng học_trò mà “ thấy sướng cái bụng ” lắm .


Hàng chục bạn trẻ Trường THCS Quách Xuân Kỳ ở thị_trấn cũng đạp xe về để xin anh Hoàng chụp ảnh chung , nhưng Hoàng đi vắng , mấy bạn nhỏ tha_thẩn đi vào đi ra quanh góc_học_tập của Hoàng , sờ vào vòng_nguyệt_quế treo trên phên ván , nhìn ngôi nhà trống_hoác , mưa dột tong_tong trên nền nhà mà xuýt_xoa : “ Răng cực như ri mà eng ( anh ) Hoàng giỏi rứa hè ! ” .


Đã giành suất học_bổng trị_giá 35.000 USD nhưng chuyện đi du_học của Hoàng vẫn chưa_thể tính đến .


Ông Võ Minh Hoài - giám_đốc Công_ty xây_dựng tổng_hợp Trường_Thịnh , chủ khu du_lịch Sun Spa resort - quá cảm_kích và vui_sướng trước thành_tích của em cũng đã tặng 10.000 USD .


Bao_nhiêu tấm lòng trên khắp cả nước đã hướng về Hoàng , nhưng mỗi ngày của em vẫn trĩu_nặng âu_lo .


Mẹ em đã qua hai đợt mổ u não và sức_khoẻ vẫn chưa_thể nói gì được ngoài niềm phấn_chấn trong chị về đứa con yêu .


Hôm ngồi tỉ_tê với Hoàng về những ước_mơ , dự_định , Hoàng bảo : “ Hồi còn bé và cho đến tận bây_giờ em vẫn có một ước_mơ rất ... buồn_cười là mình có được một phòng_thí_nghiệm nho_nhỏ ” .


Hoàng đã tự dùng những đồ đồng_nát , phế_liệu để chế_tạo một con robot tự cầm nhặt được các quả bóng .


Hỏi sao em không theo ngành tự_động_học , Hoàng bảo em chỉ mê ngành điện - điện_tử .


Hoàng cũng từng đoạt giải nhất cuộc thi vẽ tranh của Tỉnh_đoàn Quảng_Bình tổ_chức hồi năm học lớp 9 .


Chặng đường phía trước của em vẫn còn nhiều đỉnh_cao thử_thách nhưng tôi rất tin vào Hoàng khi phần_mềm đầu_tiên được cậu cài vào chiếc máy_tính vừa được tặng là chương_trình học tiếng Anh .


Hoàng đã lập_trình cho tương_lai của mình như thế_nào tôi không biết .


Nhưng chỉ riêng với những gì em đã làm được , đã mang lại cho gia_đình , nhà_trường , thầy_cô , bè_bạn , cho quê_hương nghèo_khó đã là một truyền_kỳ của miền đất này , mà có_lẽ rất nhiều năm sau mọi người sẽ còn nhắc lại .


Riêng với tôi , tôi xin gọi em là một anh_hùng !


Một tình_cảm kỳ_lạ luôn thôi_thúc chúng_tôi tìm gặp được ông để nói về việc ông đã làm cách đây 35 năm , và điều đó không bị quên_lãng .


Đêm 4-9 , cầm số điện_thoại của Mỹ , mã vùng California trong tay , tim đập mạnh .


Tôi nhấn cẩn_thận từng con_số mà mình đã thuộc_lòng .


Không liên_lạc được vì số không đúng , lo quá .


“ Alô ? ” - giọng một người đàn_ông miền Nam .


Linh_cảm mách_bảo đó đúng là người cần tìm .


Ôi trời , hình_như tôi đang ngồi trên máy_bay và bị đột_ngột rớt độ cao .


- Có phải chú Nguyễn Trung Hiếu không ạ ?


Giọng nói của ông trầm và ấm , chậm_rãi nhưng đầy cảnh_giác .


Nhớ lại lời mô_tả của Fred về thân_phận của những người phiên_dịch trong chiến_tranh , tôi hình_dung ra một người đàn_ông thấp , đậm , khuôn_mặt hằn những nếp suy_tư che_giấu ký_ức .


Trong cuộc điện_thoại đầu_tiên ấy , tôi tự giới_thiệu mình là phóng_viên trẻ của báo Tuổi_Trẻ và với tất_cả tình_cảm của mình , tôi kể về hành_trình của cuốn nhật_ký của một người nữ bác_sĩ mà có_lẽ ông còn nhớ .


Ông Hiếu xưng_hô rất lịch_sự , nhưng đáp lại với vẻ đề_phòng , rằng ông có đọc cuốn nhật_ký rất hay từ cách đây mấy chục năm .


“ 35 năm rồi phải không ? ” - ông Hiếu nói một cách chính_xác , rồi như sực nhớ điều gì , ông lại bảo : “ Tôi không nhớ rõ vì đã lâu quá rồi ” .


Tôi bộc_lộ rằng gia_đình người viết cuốn nhật_ký rất biết_ơn ông , người sĩ_quan Mỹ từng làm_việc bên ông cũng đã khóc khi kể về ông và những kỷ_niệm chiến_tranh .


Ông Hiếu nghĩ một thoáng rồi nói : “ Tôi không nhớ tên anh ta ” .


Tôi nhắc lại : “ Ông ta tên là Frederic Whitehurst ” .


Ông Hiếu nói : “ À , tôi nhớ đó là tay Whitehurst ” .


Tôi bảo : “ Chú đã bảo ông ấy giữ lại cuốn nhật_ký , đó là một hành_động dũng_cảm và có_thể chú sẽ gặp nguy_hiểm phải không ? ”


Ông Hiếu lạnh_lùng : “ Chuyện chiến_tranh súng_đạn , tôi không muốn nhắc tới ” .


Tôi thay_đổi cách tiếp_cận , bày_tỏ tình_cảm và niềm vui của mình khi tìm được ông và ngỏ ý muốn gửi cho ông những thư_từ , tài_liệu ở VN như cuốn nhật_ký , những bài báo viết về ông .


Nguyễn Trung Hiếu rất quan_tâm và đồng_ý cho địa_chỉ khu nhà ( nhưng không cho số nhà ) .


Tôi đột_ngột hỏi : “ Chú có nhớ nhà không ? ” .


Ông Hiếu im_lặng một lát , rồi nói : “ Gia_đình tôi không còn ai ở VN .


Những chuyện quá_khứ tạm_thời tôi không muốn nghĩ tới nữa .


Cảm_giác cô_đơn của ông Hiếu lên đến cùng_cực vào đêm 7-9 .


Qua điện_thoại , ông Hiếu nói : “ Với tôi bây_giờ , cuộc_đời không có gì là đáng tin nữa .


Mấy chuyện chính_trị tôi không quan_tâm .


Đến cả tình người , không có gì là đáng tin hết .


Tôi nói chuyện đó với cô , xin_lỗi , như một con_người trần_truồng ra mà nói với nhau đây .


Tôi đọc cho cô nghe hai câu_thơ này : Hôm_qua tôi chết một lần .


Đêm đó về nhà , tôi không ngủ được , nỗi buồn và những câu hỏi về thân_phận chiến_tranh cứ day_dứt trong tôi .


Niềm tin đó dẫn đường cho tôi trong những cuộc điện_thoại lần sau cho_dù có lúc ông tỏ ra xa_lạ và bất_cần .


Mở_đầu câu_chuyện lúc 0 g , ông thường hỏi : “ Thật_ra ở VN muốn gì ? ” .


Tôi trấn_an ông bằng những giọt nước_mắt và nụ cười trong chuyến trở_về VN của Fred , bằng sự quan_tâm của người VN đối_với ông , bằng lòng mong_muốn được nói lời cảm_ơn của người mẹ vừa tìm lại được con gái đã mất .


Chúng_tôi chia_sẻ những gì về cuộc_sống hiện_tại ở Mỹ , ở VN , chuyện công_việc , gia_đình .


Tôi thu_thập từng bài thơ , bài báo mà tôi cho rằng ông quan_tâm và đọc cho ông nghe qua điện_thoại , gợi lại dần_dần những câu_chuyện quá_khứ để tránh tổn_thương cho ông .


Cho đến một ngày , ông bảo : “ Tôi ở đây 20 năm rồi mà không có bạn_bè .


Có cô như một người bạn ở VN gọi tới , tôi rất cảm_kích .


Dần_dần tôi sẽ kể cho cô nghe những câu_chuyện buồn ” .


Tôi lái xe về nhà với một niềm lạc_quan mới được nhen_nhóm , bắt_tay vào viết cho ông lá thư đầu_tiên bày_tỏ niềm tin trước sức_sống mãnh_liệt của tình người và kết_thúc có_hậu sẽ đến với những tấm lòng thiện .


Sau đó tôi gửi lá thư ấy tới địa_chỉ đầy_đủ mà ông vừa cho tôi .


Tôi biết mình sắp bắt_đầu cuộc hành_trình mới ...


Ban biên_tập Tuổi_Trẻ quyết_định cử nữ phóng_viên Uyên Ly sang Mỹ .


Nhưng một ngày trước khi Uyên Ly lên máy_bay , Nguyễn Trung Hiếu từ_chối : “ Tôi không muốn gặp cô .


Tôi mến cô , nhưng tôi sợ người_ta sẽ “ bụp ” cô ... ” .


Nữ phóng_viên Uyên Ly vẫn lên máy_bay và bắt_đầu bước đi trên “ cây cầu bắc qua dòng sông cay_đắng ” ( lời Fred ) .


Người tình_nguyện đi tìm tung_tích Nguyễn Trung Hiếu .


Gần cuối tháng tám , thầy dạy thời phổ_thông của tôi từ Đức_Phổ ( Quảng_Ngãi ) vào TP. HCM .


Nhóm bạn chúng_tôi gặp thầy , uống vài ly bia .


Giữa_chừng có anh bạn nhắc đến nhật_ký Đặng Thuỳ Trâm .


Nhân đó thầy nói anh Cao Viết Hạnh , phó Ban tuyên_giáo Huyện_uỷ Đức_Phổ , là người biết ít_nhiều về ông Nguyễn Trung Hiếu .


Vợ ông Hiếu là bạn học cùng lớp anh Hạnh , thuộc dạng xinh gái , nhà ở xã Phổ_Ninh , cách huyện_lỵ chừng 1 km .


Sau năm 1975 , toàn_bộ gia_đình bên vợ ông Hiếu chuyển đi Pleiku .


Nghe_nói vợ ông Hiếu bị tai_nạn đã mất .


Anh Hạnh nói : “ Nhưng mình chỉ biết đến đây ” .


Những ngày sau đó , anh Hạnh tiếp_tục quần đảo ở thôn Vĩnh_Bình , xã Phổ_Ninh .


Anh đi tìm những người bà_con với ông Lê Thành ( cha vợ ông Hiếu ) để dò manh_mối .


Có đêm anh phải ra Mộ_Đức ( cách Đức_Phổ hơn 10 km ) nhưng điều cần tìm là ông Hiếu ở đâu vẫn chưa biết .


Qua điện_thoại , anh bảo tôi : “ Mình phải quyết_tâm tìm ra ! ” .


Anh đáp : “ Mình đã tính đến chuyện này nhưng khổ_nỗi chẳng ai rõ địa_chỉ gia_đình ông Lê Thành ở Pleiku ” .


Những ngày sau đó , thỉnh_thoảng anh phải bứt ra khỏi cơ_quan , phải về nhà hơi khuya .


Vài năm trước , ông Hiếu cho con về Phổ_Ninh xây mồ_mả dòng_họ .


Anh than : “ Vậy_mà chẳng ai chịu hỏi và ghi lại địa_chỉ ông Hiếu ” .


Anh đã gặp những người bạn cùng làm thông_dịch_viên với ông Hiếu .


Bây_giờ họ làm_ăn cũng khá và nhờ anh nói với Tuổi_Trẻ làm_sao mời ông Hiếu về VN .


Điều quan_trọng nhất : số nhà , điện_thoại , email của ông Hiếu vẫn chưa ai rõ .


Nghĩ rằng đã hết hi_vọng tìm_kiếm , ngày 3-9 tôi ra Đà_Nẵng thăm bạn_bè .


Khoảng 21 g , đang ngồi uống bia với bạn gần bờ biển , tôi nhận được cú điện_thoại từ anh Hạnh .


Anh nhấn giọng : “ Nghe đây , mình vừa tìm được số điện_thoại của ông Hiếu ” .


Tôi tỉnh bia , vội chạy ra ngoài quán , lấy thẻ lên máy_bay ra ghi tạm số điện_thoại ông Hiếu .


Hôm sau , tôi hỏi anh Hạnh nhờ đâu tìm ra số điện_thoại ông Hiếu .


Anh chỉ nói : “ Chuyện dài , miễn_là số đó chính_xác và mình muốn chuyển ngay nó đến Tuổi_Trẻ ! ” .


Nghề thổi thuỷ_tinh đã có từ khá lâu ở xã Thống_Nhất ( Thường_Tín , Hà_Tây ) .


Trải qua năm_tháng , nghề này đã dần mai_một .


Thay vào đó , dân ở đây phần_lớn xoay sang làm ống_tiêm y_tế - một nghề đầy nhọc_nhằn mà thu_nhập chẳng được là bao .


Đi từ Hà_Nội theo đường I cũ khoảng 30 km là tới xã Thống_Nhất .


Ở đây trước_kia có làng Giáp_Long chuyên nghề thổi thuỷ_tinh .


Những năm 60 , nghề này là nghề chính của người dân trong làng .


Ông Tạ Văn Minh , một người dân sống lâu_đời ở đây cho hay : “ Thời trước , đồ_dùng gia_công thuỷ_tinh Thống_Nhất nổi_tiếng khắp nơi .


Chúng_tôi làm tất_cả từ những đồ_dùng đơn_giản như bóng_đèn , chai , lọ , ly , cốc , nắp phích ... đến những vật trang_trí cầu_kì , yêu_cầu sự kiên_nhẫn , tỉ_mỉ như những con_giống để trưng_bày ” .


Ông Minh nhớ lại , cả xã có làng Giáp_Long là nơi phát_triển nhất trong toàn xã về sản_xuất đồ_dùng thuỷ_tinh .


Sản_phẩm của xã chủ_yếu được đặt mua từ Hà_Nội , rồi từ đó mới chuyển đi mọi miền trong nước .


Những năm 1990 , hàng_hoá từ bên ngoài ùa vào thị_trường Việt_Nam .


Các lò thuỷ_tinh cứ thế tắt dần , tắt dần ...


Hình_ảnh những lò thổi thuỷ_tinh suốt ngày nóng hầm_hập , bề_bộn những đống nguyên_liệu thuỷ_tinh và dãy chai lọ thành_phẩm chỉ còn trong quá_khứ .


Ông Minh còn nhớ , ngày còn nhỏ , ông thường lang_thang vào các lò thổi , nhặt_nhạnh những viên thuỷ_tinh óng_ánh đủ màu_sắc đem về chơi .


Ngày ấy , cả làng luôn tấp_nập người ra kẻ vào , thu_mua sản_phẩm .


Nhưng giờ thì tất_cả chỉ còn là vang bóng .


Đánh_cược cuộc_sống với lửa , khói , bụi ...


Chẳng còn nghề thổi thuỷ_tinh , dân_làng làng Giáp_Long xoay sang nghề làm ống_tiêm , ống thuốc y_tế .


Không còn các lò kéo thuỷ_tinh nên nguyên_liệu làm ra ống_tiêm được người dân mua ở Thái_Bình .


Công_việc vất_vả , nhưng thu_nhập của những công_nhân này chỉ đạt khoảng 300.000 đ / tháng .


Trong cái nóng hầm_hập , tôi theo ông Minh vào xưởng sản_xuất ống_tiêm của gia_đình ông .


Tiếng_là xưởng , nhưng căn nhà cấp 4 chỉ rộng chừng trên 30 m² , hơn chục con_người đang ra_sức làm ống_tiêm gia_công .


Từng ống thuỷ_tinh dài hàng mét , được cắt bằng những ngọn đèn khò phì_phò lửa , sau đó vuốt dài và đốt đầu ống .


Người nào cũng thoăn_thoắt xoay ống , cắt ống rất lành_nghề .


Anh Bình - một người thợ khá lâu năm trong nghề - vừa vuốt mồ_hôi trên mặt vừa tiếp_chuyện : “ Làm nghề này chỉ phải học khoảng 2 tháng là cùng , nhưng vất_vả lắm .


Mùa đông còn đỡ , chứ mùa hè thì nóng kinh khiếp .


Anh thấy , hơn chục cái đèn đốt , nóng hầm_hập thế_này mà không được dùng quạt .


Nếu có gió là ngọn lửa đổi hướng , không_thể làm được ” .


Đống ống_tiêm anh Bình làm được đã cao_vút , ước_chừng phải được vài cân .


Tôi tiện tay cầm thử một chiếc nhưng lập_tức phải buông chiếc ống ra .


Chiếc ống_tiêm rơi xuống nền nhà vỡ tan .


Trong phút_chốc , hai ngón tay tôi phồng rộp .


Anh Bình cười : “ Anh không quen đâu , đừng sờ vào nóng lắm .


Đầu ngón tay ai cũng chai lại , mất hết cảm_giác .


Nếu không thì không_thể làm được nghề này ” .


Xưởng ông Minh có gần 20 đèn đốt , dưới nền nhà ngập_ngụa rác thuỷ_tinh .


Bước chân tới đâu , thuỷ_tinh vỡ kêu rào_rào tới đó .


Tôi chỉ đi một đoạn mà đã sởn gai_ốc ớn ngại .


Đám thợ trong xưởng ông phần_lớn đều đi chân_đất cho mát .


Rời nhà ông Minh , tôi sang nhà ông Lương Văn Khả - người được giới_thiệu là đã có 20 năm trong nghề làm ống_tiêm .


Ông Khả không có nhà , chỉ có anh con trai tên Khoa .


Anh Khoa nói : “ Bố tôi vào nghề thuỷ_tinh từ những năm nghề phát_triển rầm_rộ .


Làng_nghề lụi tàn nhưng ông chẳng bỏ nghề mà vẫn tiếp_tục quay sang làm ống_tiêm .


Giờ thì trong nhà luôn có từ 10 - 30 người lao_động .


Nói_chung , người lao_động còn vất_vả lắm ” .


Đám thợ trong nhà anh Khoa cho biết , lương được trả theo sản_phẩm .


Mỗi tháng bình_quân một người thu_nhập được từ 300 - 400 nghìn đồng .


Những người lành_nghề và rất chăm_chỉ , thì cũng chỉ đạt tới 600 nghìn đồng / tháng .


Cả xã Thống_Nhất bây_giờ có gần chục hộ theo_đuổi nghề sản_xuất thuỷ_tinh , mỗi hộ có vài chục nhân_công .


Vất_vả , thu_nhập chẳng được bao_nhiêu , nhưng vì cuộc_sống , những xưởng sản_xuất ở đây vẫn đỏ_đèn đều_đặn hàng ngày .


“ Thời_buổi đồ thuỷ_tinh y_tế không còn được ưa_chuộng như xưa , đang dần được thay_thế bằng vỉ thuốc , sản_phẩm nhựa ...


Không biết tôi còn trụ được với nghề này bao_lâu nữa ” - ông Minh lo_lắng .


Chàng trai một chân chống nạng gỗ lội bùn đi trước .


Giáo_sư Goro Nakamura vác máy_ảnh theo sau .


Đường vào những ngôi làng heo_hút rải quanh đồi Sạc_Ly , huyện Sa_Thầy ( Kontum ) nhão_nhoét bùn đất_đỏ bazan .


Nhưng mưa bão , sình_lầy không ngăn được bước chân họ .


Đó là những người làm phim của Hãng truyền_hình Asahi ( Nhật_Bản ) theo chân Đức ( cặp song_sinh dính liền Việt - Đức ) về nơi chôn_nhau_cắt_rốn của anh .


Khi biết Đức cùng đoàn làm phim năm người ( trong đó có một nhà_báo 65 tuổi ) muốn đến Mo_Ray - một xã xa_xôi và nghèo_khó , các cán_bộ uỷ_ban dân_số huyện cứ lắc_đầu : không có phương_tiện nào vào được .


Các anh cho biết bình_thường đi bằng xe_máy cũng phải mất một ngày , đó là chưa kể còn phải có sức để cõng xe những khi qua suối ...


Cuối_cùng , đoàn đến xã Rờ_Kơi , cách trung_tâm huyện chỉ 17 km .


Tuy_vậy vài cán_bộ huyện nhìn đôi nạng nặng_trĩu và những giọt mồ_hôi lăn trên mặt Đức vẫn lo_lắng khuyên Đức ở lại .


Nhưng mắt anh lại hướng về đỉnh Chư_Mom_Ray xanh ngút_ngàn rồi nhìn sang thung_lũng , những dãy đồi Sạc_Ly trơ_trọi , những mái nhà xơ_xác hiện ra , anh cương_quyết : “ Không , cho mình đi với ... ” .


Bảy tay_lái “ liều_mạng ” được huy_động ngay .


Để trấn_an mọi người , Đức xếp nạng ngồi ngay_ngắn sau yên xe .


Bác_sĩ Phương Tần - mẹ nuôi Đức - lần đầu_tiên đặt_chân đến nơi heo_hút này cũng quyết_định đi theo con .


Tiếp_theo là ba “ ông_già ” người Nhật : một giáo_sư kiêm nhiếp_ảnh_gia kiêm cố_vấn , một quay_phim , một đạo_diễn ...


Mấy chiếc Dream Trung_Quốc như những con tuấn_mã già cứ rền ì_ì .


Đường rộng thênh_thang , nhưng để đi được xe sau phải chạy lên rãnh đường bánh_xe của xe trước .


Giáo_sư Goro vẫn đầu đội nón lá , hai vai mang hai máy_ảnh .


“ Ông_già ” quay_phim ghì lấy máy quay .


Ấy vậy nhưng cứ đến những đoạn lầy , ông nhảy xuống bùn tranh_thủ bấm những đoạn phim “ kỷ_niệm ” .


Trước_mắt chúng_tôi là những ngôi nhà gỗ mục hướng lưng tựa vào đồi Sạc_Ly trần_trụi .


Ngôi làng mà theo nữ hộ_sinh Trần Thị Thu Hương - Trung_tâm Y_tế huyện Sa_Thầy : “ Cũng như nhiều làng khác , 10 năm về trước nơi đây có nhiều bà mẹ sinh ra quái_thai .


Có những ca sinh ra chỉ có đầu không tay không chân , có người mẹ đẻ ra một cục tròn_vo như cái trứng rồi mang về chôn .


Thường thì những đứa trẻ này không sống được ” .


Quệt vội những giọt mồ_hôi , Đức chăm_chú chống nạng hỏi_thăm ...


Đó là bà Y Tiêng ( 60 tuổi ) , dân_tộc H‘Lăng , thôn K'Ram , ngồi chống cằm giữ cháu .


Đứa cháu ngớ_ngẩn nằm vật trên sàn gỗ đầy nắng .


Bằng tuổi ấy người_ta đã biết đi rẫy , riêng cô bé cứ đờ_đẫn nhìn vào không_trung .


Suốt đời bà Y Tiêng chỉ biết làm rẫy và chứng_kiến những đứa bé trong làng sinh ra rồi chết , có đứa quặt_quẹo lớn lên .


Đó là ngôi nhà vách nứa hở tênh_hênh , đôi chỗ còn vá_chằng_vá_đụp bằng những tờ báo cũ của bà Đàm Thị Nguyệt ( 52 tuổi ) .


Hằng ngày bà hết lên rẫy , quảy gánh mắm đi bán đến chăm_sóc đứa con dở_sống_dở_chết .


15 tuổi , Nguyễn Đàm Thanh vẫn tiểu_tiện một chỗ , chân_tay loằng_khoằng bẻ ngược lên đầu , mẹ phải đút ăn .


Nhà chị còn có đứa con gái bị ngọng , nói không thành tiếng ...


Nửa_đêm 25-2-1981 , có hai đứa bé lọt_lòng trong sự bàng_hoàng của các y_tá bệnh_xá Sa_Thầy : hai đầu , bụng dính liền , hai chân , chung một hậu_môn ...


Ngày ấy không ai nghĩ “ con ma của núi_rừng ” kia có_thể sống ...


Nhưng gần 25 năm sau , một trong hai đứa trẻ ( Việt - Đức ) dính liền ấy đã trở_về quê_hương .


Và lần này , anh và đoàn làm phim trở_về vì sự thôi_thúc của câu hỏi vì_sao Việt - Đức “ bất_thành nhân_dạng ” ?


Đó là những đôi chân không đi được , những đôi tay không cầm_nắm được , những cái miệng vui cũng cười mà buồn cũng cười .


Và những nụ cười vô_cảm ấy đã khiến nhiều người trong đoàn bật khóc ...


Cầu_mong ông trời ban cho những người tàn_tật ở quê tôi điều kỳ_diệu ! ” .


Điều kỳ_diệu ấy là gì , Đức lẳng_lặng thở_dài .


Chúng_tôi lội xuống những dòng suối - nguồn nước uống bao đời nay của đồng_bào .


Con suối vô_tri không biết nói nhưng có những con_số lại biết nói : từ 1975 đến nay , người_ta đã phát_hiện 135 thùng hoá_chất nằm rải_rác ở các xã Mo_Ray , Rờ_Kơi , Sa_Nhơn , Sa_Nghĩa , Ya_Ly , Ya_Xiêr .


Cựu nữ hộ_sinh ở xã Sa_Nghĩa - nơi gia_đình Đức từng sống - ngậm_ngùi : “ Tôi làm ở đây từ 1976 - 1987 , cứ 10 bé ở xã sinh ra thì có năm bé bị dị_dạng hoặc chết .


Đạo_diễn Hitoshi Kihara lần giở những trang sổ chi_chít tên những đứa trẻ tàn_tật : “ Mười năm trước tôi đã sang VN làm một chương_trình về nỗi đau thời hậu_chiến .


Đây là chương_trình đặc_biệt ( mỗi năm Đài Asahi làm bốn chương_trình đặc_biệt ) .


Lần này trở_về chúng_tôi muốn ghi lại sự khác_biệt của mười năm .


Đức là một trường_hợp cụ_thể trên đất_nước này .


Tôi có ấn_tượng về những con_người VN dù khuyết_tật nhưng đã cố làm cho cuộc_sống có giá_trị .


Những gì tôi thấy , học được ở VN hôm_nay , tôi sẽ chia_sẻ với khán_giả Nhật ” .


Còn trên đôi giày của giáo_sư Goro Nakamura vẫn còn dính đầy bùn đất_đỏ Tây_nguyên .


“ Chàng phóng_viên ” 65 tuổi với mái đầu bạc_phơ này đã từng chụp ảnh khi hai anh_em Việt - Đức mới 10 ngày tuổi .


Rồi có những bức ảnh trên bàn mổ trở_thành tư_liệu quí_giá cho ngành y_học VN .


Những bức ảnh ghi lại những giây_phút đầu_tiên hai anh_em được tách rời , rồi cảnh Đức chơi đá bóng với một chân ...


Và có_lẽ lần này trở_lại VN , ông quay lại Bệnh_viện Từ_Dũ TP. HCM - nơi gia_đình Đức đang sống - chụp cảnh anh kỹ_thuật_viên tin_học Đức say_sưa bên máy_tính .


Và ông cũng ghi lại những khoảnh_khắc Đức đi chơi bên người_yêu và bạn_bè .


Từ 1976 đến nay , với hai chiếc máy_ảnh trên vai , nhà_báo này đã rong_ruổi từ Hà_Nội đến mũi Cà_Mau để tìm_hiểu về chất_độc da_cam .


Nhưng đây là lần đầu ông về tận rừng_núi quê_hương của Đức .


“ Tận_mắt nhìn khi đặt_chân đến những làng xa_xôi tôi mới hiểu nỗi đau nặng_nề hơn tôi tưởng ” .


Ông cho biết đầu năm 2006 , ông sẽ triển_lãm bộ ảnh về nạn_nhân chất_độc da_cam VN tại New_York .


“ Đó là một thực_tế khủng_khiếp mà tôi đã thấy .


Và tôi có trách_nhiệm đưa hình_ảnh ấy đến mọi người ” .


Lịch_trình chuyến đi Mỹ của gia_đình chị Đặng Thuỳ Trâm đã được chuẩn_bị kỹ_lưỡng .


Nguyện_vọng cao nhất của người mẹ là được ôm cuốn nhật_ký của con gái vào lòng , nguyện_vọng thứ hai là tìm gặp người phiên_dịch năm xưa .


Còn với tôi , địa_chỉ và số điện_thoại của ông Nguyễn Trung Hiếu tôi đã nằm_lòng .


Ý_kiến bạn_đọc về hành_trình tìm Nguyễn Trung Hiếu .


Đã đến lúc cần phải cho Fred và gia_đình biết rằng tôi đã liên_lạc được với ông Hiếu .


Ông Hiếu nhận_lời nhưng vẫn dè_chừng : “ Để coi họ nói sao ! ” .


Ngày 21-9 , ông Hiếu kể rằng Fred và chị Kim Trâm đã gọi cho ông .


Hai cuộc điện_thoại ấy đã gợi cho ông rất nhiều tình_cảm về quê_hương .


Tôi ngỏ ý rằng báo Tuổi_Trẻ và rất nhiều người bạn khác nữa sẵn_lòng mời ông về VN .


Ông Hiếu từ_chối với lý_do đơn_giản là không muốn về , ẩn_chứa đằng sau đó là những băn_khoăn mà ông chưa tiện bày_tỏ .


Tôi cũng kể với ông rằng gia_đình chị Thuỳ Trâm đang sửa_soạn đi Mỹ và hi_vọng sẽ được gặp ông để tỏ lòng cảm_tạ , ông nói sẽ suy_nghĩ về việc đó .


Những ngày này hình_như ông đang gặp phải những phản_ứng tiêu_cực , ông dè_dặt : “ Hoá_ra chuyện về cuốn nhật_ký lớn lắm .


Tôi biết sách bán được mấy trăm ngàn bản rồi .


Bây_giờ chuyện gia_đình cô Kim và cuốn nhật_ký ở bên này ai cũng biết hết .


Gia_đình muốn đến gặp thì tôi cũng welcome ( chào_đón - PV ) thôi , nhưng khi gia_đình cô Kim ra khỏi nhà là tôi có chuyện liền ” .


Gần kề ngày đến Mỹ , giữa những cuộc trò_chuyện tôi luôn nhắc lại những lời mời và nguyện_vọng được gặp ông Hiếu .


Ngày 27-9 , ông thổ_lộ nỗi lo và những suy_nghĩ có phần day_dứt : “ Tôi sẽ về VN không_biết_chừng , nhưng về VN rồi trở_lại Mỹ sao đây ? ...


Không nên gặp tôi ở đây vì tôi còn có gia_đình , tôi sợ bị người_ta gây phiền_nhiễu ” .


Đêm 2-10 , một ngày trước khi tôi bay đến Mỹ , ông Hiếu nói : “ Tôi không muốn gặp cô .


Tôi mến cô và muốn giúp cô , nhưng nếu cô đến , tôi sợ người_ta sẽ “ bụp ” cô ” .


Dù chưa biết thực_hư sẽ ra sao , cảm_giác bất_lực bỗng xâm_chiếm tâm_trí tôi .


Tôi viết cho người bạn mới một bức thư buồn_bã : “ Cháu sẽ không làm những gì mà cháu không yên_tâm , đặc_biệt là khi việc_làm của mình có_thể ảnh_hưởng đến người khác ...


Qua các cuộc trò_chuyện từ điện_thoại , chắc_hẳn chú nhận ra sự chân_thành của cháu .


Nhưng sự chân_thành ấy đã vướng những rào_cản quá_khứ ...


Sức_mạnh tinh_thần vượt qua năm_tháng chính là tình người , mà sao người đến với nhau khó quá .


Khi đặt dấu_chấm_than , tôi nghĩ : “ Ừ nhỉ , vì_sao người lại không được gặp người ?


Robert ( anh_trai của Fred ) nói lời của chị Thuỳ là cây cầu bắc qua dòng sông cay_đắng .


Nhưng làm_sao để bắc những cây cầu ... ” .


Uyên Ly , tôi đang hỏi một cô gái nhỏ_bé , rằng khi nào tôi sẽ ngừng xao_động đây ?


Được tin về Hiếu , những giọt nước_mắt tưởng như đã khô nay lại rơi .


Dù_cho ta có quên được chúng trong một thời_gian , chúng vẫn quay trở_lại và mang theo nước_mắt .


Đó không phải là ám_ảnh , mà chính là những kỷ_niệm nay đã trở_thành một phần của tâm_hồn không_thể lãng_quên .


Liệu có ổn không khi tôi gọi cho anh ta ?


Tôi không muốn làm Hiếu tổn_thương nhưng tôi rất muốn nói_chuyện với anh .


Anh là một người rất tốt và can_đảm , một người lính trung_thực .


Hãy cho tôi biết ý cô về chuyện tôi gọi điện cho Hiếu .


Tin_tức và hình_ảnh về chuyến đi của gia_đình chị Thuỳ Trâm được truyền đi khắp thế_giới .


Nhà ông Hiếu không có Internet nhưng tin_tức đổ tới qua tivi , báo_chí địa_phương và qua câu_chuyện của những người xung_quanh .


Gia_đình chị Thuỳ Trâm và chúng_tôi cùng thống_nhất giải_pháp mời ông Hiếu tới Washington DC , như_vậy sẽ tránh được những mối lo mà ông Hiếu từng nhắc tới , đồng_thời cũng tránh sự quan_tâm của báo_chí lúc_nào cũng bao_vây lấy gia_đình trong thời_gian ở Texas và Bethel , North Carolina .


Đầu giờ chiều thứ_năm , ngày 6-10 , lòng tôi như tan ra khi nghe người đàn_ông này khóc qua điện_thoại .


Chuyến đi của gia_đình đã có tác_động mạnh tới ông .


Ông Hiếu nói mấy hôm_nay ông không ngủ được vì day_dứt trước tấm lòng của gia_đình chị Thuỳ Trâm đối_với mình mà mình lại không_thể đáp lại .


Ông nói như một người có lỗi cần được thể_tất .


Ông Hiếu hứa sẽ ghi_nhớ tấm lòng của gia_đình Thuỳ Trâm , của Fred , của báo Tuổi_Trẻ , của phía VN suốt đời và nói xa_xôi về những khó_khăn mà mình gặp phải ...


Ông Hiếu đã khóc , những tình_cảm đang giày_vò ông .


Đến North_Carolina , Fred , chị Hiền Trâm và tôi thay nhau gọi điện cho ông Hiếu nhiều lần để khơi_gợi tình_cảm sẵn có trong ông .


Sáng thứ_bảy ( 8-10 ) , Fred động_viên ông Hiếu : “ Hiếu à , ông nên gặp mẹ và các em_gái tôi .


Ông hãy suy_nghĩ và sau đó gọi cho tôi biết nhé ” .


Chiều thứ_bảy ( 8-10 ) , ông Hiếu nói với tôi bằng một giọng rất lạ : “ Cô Uyên Ly , 10 g sáng_mai tôi sẽ gọi vào số điện_thoại của Fred để nói_chuyện với cô ” .


Cả buổi sáng trôi qua , tôi quanh_quẩn bên Fred , tai căng ra đón tiếng điện_thoại .


Thứ_hai ( 10-10 ) , chúng_tôi khởi_hành đi Washington DC bằng ôtô .


Tôi bắt_đầu lên kế_hoạch : “ Ở đó có đường_bay thẳng đến Cali ... ” .


Bỗng trong bữa ăn trưa dọc đường , chị Hiền Trâm thông_báo với mọi người : đêm qua ông Hiếu đã ngỏ ý muốn mời gia_đình tới nhà_riêng của ông .


Như_vậy , nỗi lo không an_toàn cho ông và cho cả chúng_tôi khi đến gặp ông đã được giải_toả phần_nào .


Gia_đình nhất_trí cử chị Hiền Trâm và chị Phương Trâm đi tới Cali cùng tôi .


Chị Kim Trâm và bác Doãn Ngọc Trâm tiếp_tục đi thẳng tới New_York theo lịch_trình đã sắp sẵn .


Chuyến bay nội_địa dài nhất nước Mỹ đưa chúng_tôi đến với người phiên_dịch năm xưa .


Sáng 11-10 , tôi phấn_khởi gọi cho ông Hiếu từ sân_bay Cali : “ Cháu và gia_đình đã tới nơi ” .


Ông Hiếu trả_lời , giọng đầy hoảng_hốt : “ Ba giờ sáng nay có người gọi đến nhà tôi chửi_bới , doạ_dẫm .


Người đó nói biết hết việc tôi đang làm .


Trên Internet hình_như người_ta cũng đang chửi tôi .


Việc gặp cô và gia_đình chắc phải coi lại xem sao đã ” .


Chiếc balô trên vai tôi bỗng trở_nên nặng_trĩu ...


Nỗi mệt_nhọc về tinh_thần đè nặng lên các cơ_bắp nhão ra sau chuyến bay dài .


Mười_lăm rồi 20 phút trôi qua , chị thuyết_phục và nhắc lại với ông về lời mời hôm trước , nhưng ông Hiếu vẫn khẳng_định chưa_thể gặp được .


Rồi ông nói ông bận đi đón con và nhắn chị gọi lại vào đầu giờ chiều , sau khi lũ trẻ đi học về .


Trên taxi từ sân_bay về khách_sạn , chúng_tôi mải suy_nghĩ và thất_vọng đến_nỗi không nói với nhau lời nào .


Một giờ chiều , 2 giờ chiều ... 2 giờ 30 chiều ...


Chị Hiền Trâm , chị Phương Trâm và tôi thay nhau bấm số .


Những tiếng chuông điện_thoại réo lên vô_vọng .


Tôi biết mình phải làm gì : đến thẳng nhà ông với tất_cả trái_tim mình !


Để tránh những rắc_rối có_thể xảy đến như lời ông Hiếu đã nói , hai chị Hiền Trâm và Phương Trâm sẽ chờ tôi ở khách_sạn .


Lúc đó là 3 giờ chiều 11-10 , tôi kiểm_tra phương_tiện nghề_nghiệp , để lại chiếc túi có logo Tuổi_Trẻ tại phòng khách_sạn , thuê taxi thẳng tới địa_chỉ cần tìm .


Con đường 30 dặm nối hai thành_phố hun_hút dài , người lái_xe đưa tôi đi qua những dãy trúc_đào và tường_vi thắm đỏ , qua những dãy núi hùng_vĩ ...


Băng qua con đường dài hun_hút , cô phóng_viên trẻ đang hướng tới một địa_chỉ duy_nhất , tìm gặp một người đã trở_nên quen_thuộc với chính cô , kể từ cuộc trò_chuyện đầu_tiên ngày 4-9 ...


Cuộc gặp_mặt đã được chuẩn_bị nhưng vẫn đầy những bất_ngờ .


Xe dừng trước khu căn_hộ cho thuê khá đẹp .


Tôi để lại hai lời nhắn , rồi tiến đến bên chiếc cổng sắt kềnh_càng có khoá_số .


Ý_kiến bạn_đọc về hành_trình tìm Nguyễn Trung Hiếu .


Tôi bấm chuông gọi người điều_hành khu nhà , nói là bạn từ xa đến thăm Nguyễn Trung Hiếu , nhờ ông chỉ_dẫn giùm .


Người điều_hành từ_chối , nói đó là việc của tôi .


Loay_hoay một lát trước những dãy số và tên những vị chủ nhà viết tắt , tôi bấm gọi cái tên “ Nguyen T. ” .


Một cái tên “ Nguyen T. ” khác , cánh cửa nặng_nề không chịu hé .


Bỗng một thanh_niên da đen đi tới , anh điềm_nhiên nhấn phím , tôi dõi theo , lẩm_nhẩm 91 ...


Anh nhoẻn cười , cánh cửa mở_rộng : “ Cô có muốn vào không ? ” .


Chân bước lần theo những con_số thứ_tự xuất_hiện theo từng cánh cửa .


Tưởng như có cả một dàn trống trong lồng_ngực .


Tiếng trẻ_con hỏi vọng ra : “ Who ’s that ? ” .


Đã nhiều lần tôi trò_chuyện với ông Hiếu trong sự vang_vọng của thứ âm_thanh trong_veo này .


Cửa hé mở , lộ ra hai khuôn_mặt châu Á nhỏ_xíu nghiêng_nghiêng rất giống nhau .


Tôi thở ra , tạm_biệt hai đứa trẻ rồi ra ngoài ngồi chờ bên bồn hoa trong khuôn_viên khu nhà , điện_thoại thông_báo tình_hình cho chị Hiền Trâm và chị Phương Trâm , chờ tiếng chân chú Hiếu .


Những đứa trẻ da đen , da trắng , da vàng đang chơi_đùa rộn_rã .


Một người đàn_ông châu Á nhìn tôi ngắm lũ trẻ , vẻ mặt thân_thiện .


Một phụ_nữ da đen dắt theo đứa trẻ lũn_cũn tập đi mỉm cười chào tôi .


Cảm_giác không an_toàn biến mất trong tôi .


18 g , rồi 18 g 30 , một người đàn_ông mập , chậm_rãi ôm túi đồ bước lên cầu_thang .


Qua những gì ông Hiếu tả về gia_đình , tôi biết chắc_chắn đó là ông .


Thấy tôi xuất_hiện trước khung cửa , ông Hiếu nhận ra tôi lập_tức bởi tôi đã gửi ảnh cho ông kèm theo bức thư đầu_tiên .


Sau lời chào , ông hỏi ngay : “ Cô đi taxi tới đây à ?


Tôi nói tôi đi một_mình , còn hai chị Hiền Trâm và Phương Trâm đang ở khách_sạn mong tin tôi .


Một cô bé lũn_cũn tới gần khoanh_tay chào .


Đó là Alisa , cô con_gái 2 tuổi mà ông Hiếu từng kể .


Từ nhà ông Hiếu , tôi điện về mời hai chị Hiền Trâm và Phương Trâm tới .


Ông Nguyễn Trung Hiếu : “ Thật không_thể tưởng_tượng được là cuốn nhật_ký còn đến bây_giờ .


Hồi đầu nghe báo_chí , người xung_quanh nói về nó , tôi thấy e_sợ vì nghĩ có_khi mình bị liên_lụy bởi đó là tài_liệu chiến_tranh , theo qui_định thì không được giữ lại .


Tôi ngày ấy trẻ lắm , có biết luật_lệ gì đâu , thấy hay thì bảo Fred vậy thôi .


Hai_mươi năm nay tôi sống không có bạn_bè vì người_ta nghi tôi làm_việc cho tình_báo .


Điều này thì thanh_minh với ai được bởi_vì đúng là tôi đã từng làm thông_dịch_viên cho tình_báo Mỹ .


Cuộc_sống của tôi bị thu_hẹp , không giao_du với ai .


Lúc nãy , trước khi mấy cô đến , khi tôi đi đón bà_xã gặp mấy người trong hãng .


Trước_đây họ lạnh_nhạt với tôi , nay bỗng_dưng trở_nên thân_mật , tươi_cười , hỏi khi nào tôi về VN ...


Tôi rất muốn đi thăm lại quê_hương , thăm bạn_bè , thăm những nơi chốn cũ , chắc_chắn tôi sẽ tới Hà_Nội , và đó sẽ là lần đầu_tiên trong đời ” .


Ông Hiếu đợi sẵn tại vỉa_hè đón khách quí .


Hai em_gái của chị Đặng Thuỳ Trâm vui_mừng rạng_rỡ khi gặp người phiên_dịch Nguyễn Trung Hiếu .


Cuốn nhật_ký sau hơn 35 năm thất_lạc , nay lại được trao tận tay người phiên_dịch năm xưa như một món quà tặng , trên có chữ_ký trân_trọng của gia_đình .


Ông Hiếu đưa tay đón_nhận , từ_tốn đặt cuốn sách ngay_ngắn trên bàn .


Phương Trâm chỉ vào tấm ảnh : “ Chị tôi đây này ” .


Ông Hiếu nhìn tấm ảnh rất lâu và nói : “ Cô Trâm đối_với tôi là một thánh_nhân ” .


Khi cầm nó trên tay , tôi thấy cuốn sổ nhỏ rất bắt_mắt .


Người viết chỉ viết cho riêng mình đọc , nhưng những tư_tưởng trong đó rất mạnh_mẽ và tình_cảm .


Tôi yêu văn_chương miền Bắc nên tôi nhớ trong cuốn nhật_ký có mấy câu trong bài thơ Núi Đôi .


Tôi định giữ cuốn nhật_ký lại để dịch nhưng trình_độ của tôi không đủ , công_việc lại nhiều nên tôi bảo Fred giữ lại , đừng quẳng vào lửa .


Không ngờ Fred nghe theo tôi và giữ nó lại cho đến hàng chục năm sau ” .


Chị Phương Trâm bảo : “ Đó là bởi_vì anh đã nói một câu rất hay , anh bảo cuốn nhật_ký đó đã có lửa rồi .


Anh là người có tâm_hồn nên cuốn nhật_ký mới còn đến bây_giờ .


Mẹ tôi rất cảm_ơn anh về điều đó và khi nào có dịp mời anh đến chơi nhà chúng_tôi ở Hà_Nội .


Một điều ngạc_nhiên thú_vị là ông Hiếu đã vượt qua nỗi sợ do chứng_bệnh dị ảnh để vui_vẻ chụp ảnh lưu_niệm với chúng_tôi .


Từ ngày đi lính đến nay , ông không chụp tấm ảnh nào trừ một tấm chụp chung với gia_đình ở Mỹ .


Những bức ảnh tôi chụp ông là những bức mà người ngoài gia_đình ông khó thể có được .


Ông Hiếu lái xe đưa chúng_tôi về tận khách_sạn cách đó hơn 30 dặm , và bên tách cà_phê chúng_tôi lại tiếp_tục nghe ông nói say_sưa ...


Đã rất lâu rồi ông không có người chia_sẻ ...


Một ngày sau cuộc gặp_gỡ này , tôi lại điện_thoại cho ông để hỏi_thăm tình_hình .


Ông nói mọi việc đều “ êm ” , từ hôm chúng_tôi đến , gia_đình ông Hiếu không bị ai làm_phiền .


Cũng có một quê_hương xa_ngái trong nỗi nhớ của người lưu_lạc .


Ở đó còn có một mẹ_già và một người em đau_ốm .


Ở đó cũng còn mãi những ám_ảnh của một thời chinh_chiến , những xác_chết bạn_bè ...


Trong câu_chuyện của mình , người thông_dịch_viên Nguyễn Trung Hiếu đã nhắc tới một bài thơ .


Ông bảo ông yêu văn_chương miền Bắc nên còn nhớ trong cuốn nhật_ký có mấy câu của bài Núi Đôi - bài thơ yêu thích của chị Thuỳ Trâm và đồng_đội chị .


35 năm đã trôi qua , nhiều chuyện của quá_khứ người lính cũ đã lãng_quên , cuốn nhật_ký ghi_chép những gì ông cũng không nhớ rõ , nhưng những dòng thơ cháy_bỏng tình_yêu đôi_lứa và da_diết tình làng nghĩa xóm ấy thì ông lại nhớ không quên ...


Tuổi_Trẻ , nhân dịp này , xin đăng lại nguyên_văn bài thơ .


Bảy năm về trước em mười_bảy Anh mới đôi_mươi trẻ nhất làng Xuân_Dục , Đoài_Đông hai cánh lúa Bữa thì em tới bữa anh sang .


Lối ta đi giữa hai sườn núi Đôi ngọn nên làng gọi núi Đôi Em vẫn đùa anh sao khéo thế Núi chồng , núi vợ đứng song đôi .


Bỗng cuối mùa chiêm quân giặc tới Ngõ chùa cháy đỏ những thân cau Mới ngỏ lời thôi đành lỗi hẹn Đâu ngờ từ đó mất tin nhau .


Anh vào bộ_đội lên Đông_Bắc Chiến_đấu quên mình năm lại năm Mỗi bận dân_công về lại hỏi Ai người Xuân_Dục Núi Đôi chăng .


Anh nghĩ quê ta giặc chiếm rồi Trăm nghìn căm_uất bao_giờ nguôi Mỗi tin súng nổ vùng đai địch Sương trắng người đi lại nhớ người .


Đồng_đội có nhau thường nhắc_nhở Trung_du làng_nước vẫn chờ_trông Núi Đôi bốt dựng kề ba xóm Em vẫn đi về những bến sông .


Náo_nức bao_nhiêu ngày trở_lại Lệnh trên ngừng_bắn anh về xuôi Hành_quân qua tắt đường sang huyện Anh ghé thăm nhà thăm núi Đôi .


Mới đến đầu ao tin sét đánh Giặc giết em rồi , dưới gốc thông Giữa đêm bộ_đội vây đồn Thứa Em sống trung_thành , chết thuỷ_chung .


Anh ngước nhìn lên hai dốc núi Hàng thông , bờ cỏ , con đường quen Nắng lụi bỗng_dưng mờ bóng khói Núi vẫn đôi mà anh mất em .


Dân chợ Phù_Linh ai cũng bảo Em còn trẻ lắm , nhất làng trong Mấy năm cô ấy làm du_kích Không hiểu vì_sao chẳng lấy chồng .


Từ núi qua thôn đường nghẽn lối Xuân_Dục Đoài_Đông cỏ ngút đầy Sân biến thành ao nhà đổ chái Ngổn_ngang bờ_bụi cánh dơi bay ,


Cha_mẹ dìu nhau về nhận đất Tóc bạc thương từ mỗi gốc cau Nứa gianh nửa mái lều che tạm Sương nắng khuấy dần chuyện xót_đau .


Anh nghe có tiếng người qua chợ Ta gắng mùa sau lúa sẽ nhiều Ruộng thấm mồ_hôi từng nhát cuốc Làng ta rồi đẹp biết_bao_nhiêu .


Nhưng núi còn kia anh vẫn nhớ Oán_thù còn đó anh còn đây Ở đâu cô gái làng Xuân_Dục Đã chết vì dân giữa đất này ?


Ai viết tên em thành liệt_sĩ Bên những hàng bia trắng giữa đồng Nhớ nhau anh gọi em , đồng_chí Một tấm lòng trong vạn tấm lòng .


Anh đi bộ_đội sao trên mũ Mãi_mãi là sao sáng dẫn đường Em sẽ là hoa trên đỉnh núi Bốn mùa thơm mãi cánh hoa thơm .


Chuyện thứ nhất : lập sản_nghiệp từ hũ yaourt .


Với tôi , yaourt của chị ngon nhất Nha_Trang .


Mà chắc đối_với nhiều người dân Nha_Trang cũng thế .


Bởi chỉ trừ những ngày mưa dầm_dề , chiều nào quán 82 Nguyễn Trãi của chị cũng đông chật khách tới ăn hoặc mua đem về .


Ăn yaourt mà khách phải lóng_ngóng chờ ghế quả là chuyện ít thấy .


“ Yaourt 82 ” có cái vị béo , thơm , không quá ngọt , không quá chua ... , đặc_biệt nhất là đạt được độ dẻo quánh , ăn tới hết hũ vẫn không tan chảy .


Có đủ loại : mềm cho người già , dẻo cho người trẻ , thích sự trung_dung , và đông đá “ cho mấy đứa choai_choai ” khoái nhai rôm_rốp .


Đó là phân_tích của bà chủ quán yaourt , có pha đôi_chút ý_định muốn chọc_ghẹo tôi khi thấy tôi thích ăn loại yaourt đông đá .


Có_thể nói yaourt là món dễ làm nhất , ai làm chẳng được nhưng làm yaourt mà gây_dựng được cả sản_nghiệp , làm yaourt mà có tiền gửi ngược sang nuôi con ở Mỹ như chị là chuyện độc_đáo .


Lại có sinh_viên tìm đến chị để thu_thập thông_tin làm đề_tài tốt_nghiệp về men yaourt .


Nghe nói đề_tài được chấm điểm tối_đa kia đấy .


Đâu sau 1975 , sau khi cưới chừng sáu tháng , một hôm lúc chị đang lui_cui trong bếp , anh bước vào , bảo chị lên nhà trên “ khất với nó một tiếng ” .


Chẳng_là bên anh có nợ một người bạn 200.000 đồng ( tương_đương 20 cây vàng ) .


Chị nổi_giận , cơn giận phần_nào có chất_chứa những ẩn_ức khác nữa ngoài chuyện nợ_nần này , chị ngọt_nhạt với ông khách : “ Chuyện nợ_nần xảy ra trước khi tôi về với ông Biên , tôi không biết gì .


Tiền ai mượn nấy trả , ông cứ ông ấy mà đòi ... ” .


Người đàn_ông nhỏ_nhẹ : “ Dạ , em cũng biết vậy nên đâu dám gặp chị , chỉ to_nhỏ với ảnh thôi ” .


Giữa năm_ngoái , anh Biên thấy người suy_yếu dần do những biến_chứng của bệnh tiểu_đường .


Anh bàn với chị tìm lại người bạn năm xưa tên Phan .


Trong lòng anh bấy_lâu_nay canh_cánh món nợ cũ , nhưng ngần ấy năm trôi qua , biết người bạn lưu_lạc phương nào .


Anh đã tìm_kiếm trên mạng , biết được thông_tin ban_đầu rằng họ_đạo của người bạn năm xưa hiện ở Gia_Kiệm , Đồng_Nai .


Lúc này anh Biên đã nằm liệt trên giường_bệnh rồi .


Thật_tình lúc đầu chị định nhờ đăng báo , nhưng có người bạn chí_cốt của anh Biên , bàn để đích_thân anh ấy đi tìm .


“ Gặp nhà_thờ nào cũng lủi vô hỏi , không có , lại đi nữa .


Người dân ở đó rất nhiệt_tình , đưa tới nhà năm , sáu người tên Phan , nhưng đều không phải là bạn anh Biên .


Lúc trời gần tối , nghe tin ở xóm bên có một người tên Phan nhưng đã dọn về Lâm_Đồng , còn người em ở đó , tôi vội tìm tới ” - người bạn tốt_bụng kể .


Người em gọi điện_thoại lên Lâm_Đồng cho hai người nói_chuyện với nhau .


Lần này đúng là ông Phan , người cần tìm .


Ông Phan khi ấy mới biết tin ông Biên bệnh nặng và có điều muốn nói cùng ông .


Nhưng thật_ra vào lúc ấy đã có tin ông Biên qua_đời .


Gặp lại ông Phan ở đám_tang , chị nhận_xét ông này “ hiền như cha_xứ ” .


Hơn_nữa , ông cũng đã rất tin gia_đình chị , đưa số tiền lớn mà không giữ một giấy_tờ gì .


Nên chị quyết_định sẽ gửi tiền cho ông .


Lúc này người bạn chí_cốt của anh Biên cũng tiết_lộ với chị là cả chục năm nay , anh Biên gom_góp tiền gửi anh cất giùm để trả món nợ này , được khoảng mười cây vàng .


Chị bảo tôi với giọng thường_lệ mỗi khi nói về anh Biên - tuồng_như trách_móc nhưng hàm_chứa tình_thương : “ Cô xem đó , ổng cất_giấu tiền riêng ! ” .


Chuyện thứ ba : tiết_kiệm và rộng_rãi , chấp và khoan_dung .


Thương ai cái gì cũng rút_ruột ra cho , đã không ưa ai đụng mặt không thèm nhìn .


Chị đi chùa , học giáo_lý , đi làm_phước , cúng dường , cho tiền từ_thiện .


Tự nhận mình là người tốt nhưng không bỏ được chữ “ chấp ” .


Chị không thiện_cảm với một người em chồng .


Nhưng vì biết anh Biên thương em , thương cháu nên khi anh bệnh , có ý_muốn gặp cháu , chị đã nhờ anh Hớn đi tìm .


Chị có hứa sẽ cho cháu tiền để mua xe_gắn_máy .


Trước quan_tài anh , chị khấn lớn : “ Ông sống_khôn_thác_thiêng , chứng cho lòng_thành của tôi .


Tôi đã tìm được ông Phan chủ_nợ , trả tiền mà ông nợ trước khi cưới tôi .


Tôi với mẹ nó có chuyện , nhưng nó trẻ_thơ đầu_xanh vô_tội ...


Đây là tôi cho cháu tiền như đã hứa , nhưng cho là cho đứt , về sau không còn dính_líu gì nữa ” .


Mấy tháng sau , người em chồng kiện chị ra toà , đòi quyền_lợi trong căn nhà .


Chị chứng_minh được nguồn_gốc nhà là của riêng vợ_chồng chị nên thắng kiện .


Đi ăn tiệm đãi khách còn một cuốn chả_giò chị cũng gói đem về .


Nhưng mỗi năm vài lần đi đóng_góp cho các nơi như bệnh_viện tâm_thần , bệnh_viện lao , phong , nhà nuôi người già , trẻ mồ_côi ... chục triệu không tiếc .


Một năm đổ lại đây chị khoe là đã “ đi làm_việc ” , có lương đàng_hoàng , mỗi tuần năm ngày , ngày ba tiếng cho cơ_sở chữa bệnh từ_thiện .


Khoản lương tháng ba trăm ngàn này chị đem cúng dường hoặc cho từ_thiện .


Chị cũng chẳng muốn đi , chỉ vì các con lôi_kéo quá .


Tôi chọc : “ Bên đó không có chùa Việt cho chị đi đâu ” .


Chị cười : “ Có , tôi đi rồi , sinh_hoạt hội_hiếc cả rồi ” .


Chị bảo đã có tâm_nguyện giúp người thì qua Mỹ hay ở đây cũng vậy , miễn kiếm được tiền gửi về là được .


Chị bảo đã cho in , phát hàng trăm bản chỉ cách làm .


Tôi hỏi_vặn : “ Công_thức ai chẳng biết , nhưng cái người_ta cần là bí_quyết kìa ” .


Chị cũng đùa lại : “ Có người hỏi tôi sao cũng làm như tôi chỉ nhưng không được như vậy .


Tôi cười , nói tại vì khi làm tôi có đọc câu thần_chú “ xin cho con bán đắt hàng để còn giúp người nghèo , người bất_hạnh ” , cho_nên yaourt tôi mới được ngon ” .


Từ xứ người , “ đồ hiệu siêu giả ” đó bay vào VN ...


Cách nay hơn 10 năm , Dũng là một “ tay to ” chuyên làm bảo_kê hàng từ Đông_Hưng sang Móng_Cái .


Vướng vào cờ_bạc , thất_bát , Dũng dạt về Hà_Nội lay_lắt sống bằng đủ thứ nghề .


Cái biệt_danh “ trắm_cỏ ” cũng từ thời_kỳ bệ_rạc , lay_lắt này mà ra .


Sau đó một “ soái ” nhớ đến tình_xưa_nghĩa_cũ , lại cần một người vừa thạo tiếng Quảng_Đông vừa sõi tiếng_phổ_thông đã dang tay thu Dũng về dưới_trướng , chuyên làm nhiệm_vụ sang Bắc_Kinh đóng hàng đánh sang Đông_Âu .


Tàu đưa chúng_tôi đến ga Nam_Ninh , vừa dừng chân ngồi xuống chiếc ghế hàng giải_khát , cô bán hàng đã cười rất tươi rồi thẽ_thọt bằng tiếng Việt rất sõi : “ Có mua ba số Singapore không ?


Dũng quay sang xổ một tràng tiếng Quảng_Đông khiến cô bán hàng cười_xoà : “ Ba số Quảng_Châu thì có !


Nhiều ông VN sang đây đi du_lịch tưởng rẻ cứ cắm_đầu_cắm_cổ mua lấy_được ” .


Tầm 8 giờ tối , tôi theo chân Dũng đi điểm mặt dân đánh hàng .


Chiếc taxi đưa chúng_tôi đến khu khách_sạn Lâm_Viên .


Ngay dưới tầng một , Lệ_Viên quán ồn_ã tiếng nói_cười , toàn tiếng Việt .


Giọng Bắc_Ninh có , Bắc_Giang có ... nhưng phần_lớn là dân Hà_Nội .


Dân đánh hàng đi ngả này chủ_yếu thiên về quần_áo , mỹ_phẩm và không được liệt vào hàng đại_gia , tức_là không có khả_năng chi_phối được thị_trường .


Như tốp khách hôm_nay ở đây chủ_yếu đánh hàng cặp , túi_xách , quần_áo rẻ_tiền và quần_áo sida .


Theo lời Dũng , quán ăn này là nơi tụ_hội của gần như toàn_bộ dân làm_ăn VN sang Nam_Ninh và Quảng_Châu đánh hàng theo ngả Lạng_Sơn .


Thông_thường dân đánh hàng xuống tàu Nam_Ninh là về ngay quán này nghỉ_ngơi , ăn cơm rồi 9 g 30 tối lên ôtô chạy một đêm là đến Quảng_Châu .


Trung_Quốc là “ điểm_nóng ” toàn_cầu về nạn sao_chép và làm hàng giả .


( Nguồn : International Herald Tribune ) Trung_tâm “ xẻ ” hàng nhái .


Chợ Dân_Tộc ở Nam_Ninh bề_thế , cao bốn tầng và mặt_bằng rộng hàng ngàn mét_vuông trùm lên mặt_tiền của cả hai khu_phố , chuyên bán_buôn các mặt_hàng từ đồ điện_tử cho tới quần_áo , giày_dép ...


Tiếng_là bán_buôn nhưng chợ Dân_Tộc chủ_yếu làm nhiệm_vụ “ xẻ ” những chuyến hàng lớn từ Quảng_Châu về .


Đi qua tầng một bày la_liệt hàng điện_tử , chúng_tôi lên tầng hai chuyên bán quần_áo .


Một góc chợ sáng bừng lên với các quầy hàng được thiết_kế hiện_đại , đèn sáng_choang .


Quần_áo thì có Levi’s , Nike , Adidas , Converse , Puma ...


Giày thì đủ các thương_hiệu lớn Adidas , Nike , Converse , Puma , thậm_chí có cả hàng chuyên_dụng của Timberland ...


Rồi thắt_lưng bạt chuyên_dụng của Tough , bình đựng nước dùng trong thể_thao của Nikkor ...


Dũng mỉm cười trước vẻ mặt đờ_đẫn của tôi : “ Siêu nhái đấy !


Để chứng_minh , Dũng lôi ra một đôi giày Converse , phân_tích cho tôi xem từng chi_tiết của hàng siêu nhái .


Quả_thật không_thể phân_biệt nổi điểm khác_biệt nào giữa đôi giày này với đôi giày tôi đã từng mua tại đại_lý của Converse ở Hà_Nội với giá 550.000 đ .


Sau một hồi mặc_cả , chúng_tôi quyết_định mua đôi giày đó với giá vẻn_vẹn 58 tệ ( tương_đương 120.000 đ ) , trong khi giá chính_thức in trên mác là 225 tệ !


Tôi lấy một chiếc quần_bò Levi’s 502 “ hàng đẹp ” xuống xem , đầy_đủ nhãn_mác như một chiếc quần chính_hiệu , chất vải quần cũng không hề có sự khác_biệt nếu chỉ vuốt bằng tay và thử dựng_đứng quần , rồi mua với giá 80 tệ ( 160.000 đ ) .


Dũng nói hàng này mà về VN rồi đưa vào shop hẳn được “ hét ” với giá “ đứt cổ ” .


Hơn 30 gian_hàng san_sát , gian nào cũng đầy_ắp hàng nhái .


Chúng_tôi gặp lại ba cặp vợ_chồng tối hôm_qua ở Lệ_Viên quán cũng đang lúi_húi đi “ nhặt ” đồ .


Đi theo một lúc , tôi thấy mỗi đôi lấy một_vài chiếc áo nỉ Puma , một lố giày thể_thao và vài chiếc áo thể_thao của đội Arsenal và Manchester United .


Họ vui cười vì mua được hàng “ nhái xịn ” mà giá rẻ .


Bên cạnh cửa_hiệu của các hãng danh_tiếng , những cửa_hàng nhỏ của tư_nhân cũng chen đầy .


Vào cửa_hàng mỹ_phẩm Di_Hoa_Cung , tôi không_thể nào tin được những gì đang bày ở đây lại là hàng giả .


Hàng trăm loại dầu gội đầu , kem dưỡng da , sữa tắm , bộ trang_điểm , nước_hoa bày chật các ngăn tủ với đủ xuất_xứ , đủ các thương_hiệu nổi_tiếng của Nhật , Mỹ , Hàn_Quốc , Pháp , Đức ...


Dũng kéo tôi tới ngăn nước_hoa , chỉ vào chai CK_One_Summer , tôi bất_ngờ vì đây là loại nước_hoa mới nhất của Calvin Klein dành riêng cho mùa hè năm nay mà bây_giờ đã có hàng giả .


Cô bán hàng trả_lời với cái giá cũng bất_ngờ là 260 tệ !


Các tour du_lịch Nam_Ninh ngắn ngày với khẩu_hiệu “ Đến thiên_đường mua_sắm ” được các công_ty du_lịch liên_tiếp tổ_chức với các mức giá từ 85 - 99 USD cho một tour ba ngày hoặc bốn ngày ba đêm .


Tiếp_theo là hàng_loạt thương_hiệu nổi_tiếng khác cũng là nạn_nhân như Chanel No5 , Lolita Lampicka , 212 , BLV Absolute ...


Tất_cả “ đồ siêu nhái ” này đều được làm tới mức rất khó phân_biệt với đồ thật , từ mùi đặc_trưng , chữ nhũ bắn trên lọ nước_hoa , độ tơi của tia nước_hoa khi xịt ra cho đến vỏ hộp hai lớp với đầy_đủ mã_vạch .


Xuôi xuống mạn Hưng_Ninh_Tây , chúng_tôi vào một_vài cửa_hàng chuyên bán hàng lấy ra từ chợ Dân_Tộc .


Trong cửa_hàng Sunny và Hỉ_Hoan , cũng vẫn những đôi giày ấy , vẫn những bộ quần_áo ấy , dưới ánh đèn_điện và cách bài_trí chuyên_nghiệp chúng trở_nên lộng_lẫy và bắt_mắt hơn nhiều .


Một đôi Nike trong chợ chỉ hơn trăm tệ , tại đây ghi giá 280 tệ .


Một chiếc áo nỉ dài tay đóng mác Puma ghi giá 250 tệ .


Khác với những cửa_hàng khác , hệ_thống cửa_hàng Like lại chuyên tập_trung những mặt_hàng dành cho dân “ phủi ” .


Cái tên cửa_hàng có vẻ cũng đã thấy “ nhái_nhái ” , cái logo dưới tên cửa_hàng cũng làm một vệt phết lên trông từa_tựa logo của Nike , bên trong đủ các loại quần_áo hip_hop , quần_áo , giày , mũ chuyên dành cho dân du_lịch bụi ...


Sau khi đi thêm mấy cửa_hàng lớn bán mỹ_phẩm “ siêu giả ” như Thảo_Tư_Hành , Nhuận_Sắc , chui vào chợ Tân_Hoà_Bình để tìm_hiểu các loại túi và ví “ siêu giả ” nhái của Louis Vuitton , Gucci ... và các cửa_hàng chuyên làm tem , nhãn_mác theo bất_kỳ mẫu nào được đặt , chúng_tôi về khách_sạn , đầu_gối như muốn rời ra .


Mỗi lần trò_chuyện với ông là một lần tôi phải ghé_vai đẩy cánh cửa tâm_hồn ông mở_rộng thêm một_chút .


Phải mất một thời_gian khá dài , ông Hiếu mới chịu chia_sẻ những góc u_buồn của cuộc_đời ông .


Mỗi lần được nghe một câu_chuyện ông kể là một lần câu hỏi về thân_phận chiến_tranh lại day_dứt trong tôi .


Khi tới thăm gia_đình Fred ở North_Carolina , chúng_tôi thật_sự vui_mừng khi Fred tìm cách động_viên Nguyễn Trung Hiếu đồng_ý gặp gia_đình chị Thuỳ Trâm và tôi , nhưng thoáng e_ngại vẫn hiện trên khuôn_mặt Fred .


Vào buổi sáng 11-10 trên đường tới Washington , tôi tiết_lộ với Fred rằng tôi sẽ gặp Nguyễn Trung Hiếu bởi_vì tôi tin cuộc gặp ấy sẽ khiến con_người hiểu nhau và xích lại gần nhau hơn .


Fred vừa lái xe vừa suy_nghĩ khá lâu , và nói : “ Cô có muốn tôi gọi cho Hiếu bây_giờ không ? ” .


Chiều 11-10 , Fred nhận được điện_thoại từ Nguyễn Trung Hiếu nói đã sẵn_lòng gặp chúng_tôi .


Fred dặn : “ Cô nhớ kể chi_tiết cuộc gặp Hiếu cho tôi qua email nhé ” .


Robert , anh_trai của Fred , luôn ở bên cạnh chúng_tôi , chăm_sóc chúng_tôi tận_tình và trò_chuyện rất nhiều , nhưng hầu_như không bày_tỏ ý_kiến khi biết chúng_tôi sẽ gặp Nguyễn Trung Hiếu .


Sau khi biết chúng_tôi đã tới nhà ông Hiếu , Robert mới nói : “ Đó là cuộc gặp_gỡ quan_trọng đối_với tất_cả chúng_ta ” .


Sau khi nghe tôi đọc qua điện_thoại lá thư của Thủ_tướng Phan Văn Khải gửi báo Tuổi_Trẻ , ông Hiếu im_lặng rất lâu .


Ba ngày sau , qua điện_thoại ông nói với tôi phía Nhà_nước đã có tấm lòng như vậy đối_với ông , ông rất cảm_ơn .


Rồi ông cởi_mở kể về những kỷ_niệm quê_hương .


Ông nói nhiều đêm ông khó ngủ vì nhớ quá .


Ông chỉ đường về quê : “ Từ Trà_Vinh đi qua huyện Cầu_Ngang là tới Bến Giá ” .


Dù gia_đình chuyển tới Sài_Gòn từ khi chưa đầy 10 tuổi , nhưng ông vẫn nhớ những giồng cát trồng dưa_hấu , da_dẻ người đàn_ông Bến Giá đen_đúa vì hàng trăm gánh nước tưới dưa mỗi ngày .


Người dân giản_dị chất_phác đến_nỗi đi chân_đất dự đám_cưới , “ chỉ biết làm mỗi hai việc là nhậu và bắt cá lên ăn ” .


Bến Giá có cốm dẹp làm món gì cũng ngon , có chợ nhỏ độc_đáo họp lúc nửa_đêm về sáng dành cho người dân trao_đổi những sản_vật gia_đình .


Rời quê do chiến_sự , cả nhà ông thất_thểu đi bộ hơn 30 km tới Cầu_Ngang , bắt xe đi Sài_Gòn và bắt_đầu cuộc_sống mới .


Ba làm nghề hớt_tóc dạo , mẹ làm nghề bán bánh dạo , Hiếu được gửi đi học Trường dòng Nguyễn Duy Khang , một trường dành cho trẻ_em nghèo nằm gần cô_nhi_viện Gò_Vấp .


Cậu học_sinh Trường Nguyễn Duy Khang ngày_xưa vẫn còn nhớ cha Tiên mù tốt_bụng , nhớ con đường đi đến nhà_thờ , nhớ đám bạn tinh_quái chờ đến ngày mưa để hò nhau kìm lại những chiếc taxi sùng_sục muốn thoát khỏi vũng nước sâu .


Hiếu vẫn nhớ và muốn tới thăm cô bạn gái ở Thị_Nghè từng chung bước trên con đường đến trường ... và nhớ má , nhớ quay_quắt .


Khi tôi trò_chuyện với ông Hiếu qua điện_thoại , mỗi lần tôi hỏi_thăm má là ông gạt phắt đi như phải bỏng .


Mãi cho đến hôm gặp được ông ở nhà_riêng , ông mới chịu cởi_mở : “ Ba tôi mất năm 1962 , khi tôi mới 13 tuổi .


Tôi lớn lên rồi đi xa nhà , tôi là con_cả , lẽ_ra phải ở gần bên má để phụng_dưỡng mới_phải ” .


Hiện_nay bà đang sống ở Sóc_Trăng cùng với gia_đình người con trai thứ bệnh nặng vì uống quá nhiều rượu , việc chăm_sóc bà do con dâu lo_liệu .


Trong giai_đoạn khó_khăn nhất của cuộc_đời , người con_trai xa nhà từng viết cho má mấy câu_thơ : Trên tay má tách trà nóng_hổi / Có trăng làm đường sóng_sánh trôi / Trăng pha nỗi nhớ sao buồn quá / Biết đến bao_giờ mới phôi_pha .


18 tuổi , học trường dòng chưa xong thì Nguyễn Trung Hiếu bị bắt lính .


Vì được học tiếng Pháp từ trong trường nên Hiếu được cho là có năng_khiếu ngoại_ngữ và được cử đi học tiếng Anh tại trường sinh_ngữ quân_đội và sẵn_sàng chờ để được “ bốc ” đi làm phiên_dịch khi cần_thiết .


Nguyễn Trung Hiếu từng thoát chết một_cách thần_kỳ .


Ông Hiếu kể : “ Hồi tôi 18 tuổi , tôi được ngủ trong căn phòng 4 x 10 m có giường nệm nên ngủ rất say .


Một sáng tỉnh dậy , thấy quanh chỗ mình nằm la_liệt mảnh đạn , tôi đếm được hơn 100 mảnh mà mình vẫn không sao .


Thì_ra đêm trước có pháo_kích , mọi người cùng đơn_vị đi ẩn_náu hết cả , riêng mình tôi ngủ say quá không hề biết .


Nhưng chiến_tranh không tha cho những người bạn của Hiếu .


Người bạn đầu_tiên của ông đã chết sau một trận đánh .


Hôm ấy ông Hiếu được “ bốc ” đi làm thông_dịch .


Vì vốn ngoại_ngữ còn non , nên một người lính nói được cả tiếng Pháp lẫn tiếng Anh được giao đi cùng với Hiếu .


Xong nhiệm_vụ trở_về căn_cứ , Hiếu không thấy bạn mình đâu liền chạy đi hỏi viên đại_uý .


Lạnh_lùng , viên đại_uý chỉ tay vào chiếc bao bọc xác gần đó .


Chàng trai ngoan_đạo chưa đầy 19 tuổi chết sững trong nỗi khiếp_đảm .


Cũng gần đây , ông Hiếu mới chịu kể câu_chuyện về người bạn mà ông mang ơn suốt đời .


Người đó tên là Đức , cũng từng là thông_dịch_viên cho đơn_vị của Frederic Whitehurst .


Đức có cá_tính mạnh , rất thẳng_thắn và thông_minh , có đủ bản_lĩnh để tranh_luận với chỉ_huy trong nhiều trường_hợp .


Đối_với Nguyễn Trung Hiếu , Đức vừa là anh_trai , vừa là thầy dạy_học , vừa là bạn .


Vào một buổi chiều định_mệnh , thông_dịch_viên Đức tình_nguyện đi hành_quân thay vào vị_trí của Hiếu để tạo cơ_hội cho bạn mình đi chơi với người_yêu ( sau_này trở_thành vợ ) từ xa tới thăm , và mãi_mãi Đức không còn quay trở về được nữa ...


Nhiều người thông_dịch cùng thời với Nguyễn Trung Hiếu cũng đã chết trong khi thực_hiện nhiệm_vụ tại chiến_trường hoặc trên đường hành_quân .


Hiếu bảo nghề của ông ngày ấy long_đong như đào - kép cải_lương , người_ta bảo gì thì làm nấy .


Mỗi tháng một lần , ai đó từ phía quân_đội Sài_Gòn đến trả lương cho ông , còn phía Mỹ cấp_phát cho ông trang_phục , vũ_khí , ăn_ở .


Tài_liệu chiến_tranh cần được dịch sang tiếng Anh được chuyển tới trong hai trường_hợp .


Trong trường_hợp thông_thường , ông và những thông_dịch_viên khác làm_việc với những tài_liệu từ các nơi chuyển về căn_cứ .


Trong trường_hợp khẩn_cấp , những thông_dịch_viên được “ bốc ” tới nơi xảy ra giao_tranh để dịch tại_chỗ .


Cuốn nhật_ký Đặng Thuỳ Trâm rơi vào tay ông Hiếu trong trường_hợp thứ nhất .


Ông bảo : “ Nhật_ký chiến_trường rất nhiều , theo tôi , phải đến 40% lính miền Bắc viết nhật_ký .


Hồi tôi mới đọc cuốn nhật_ký của cô Trâm , tôi thấy hay quá đi .


Nhưng quá lâu rồi nên không nhớ rõ chi_tiết cô viết gì ” .


Sau khi sư_đoàn Americal gây ra vụ thảm_sát Mỹ_Lai - vết nhơ trong lịch_sử quân_đội Mỹ ( đã được đổi tên thành sư_đoàn 23 bộ_binh Hoa_Kỳ ) - rút về nước , Nguyễn Trung Hiếu được điều_chuyển sang đơn_vị 40 truyền tin , một đơn_vị tình_báo nhưng Nguyễn Trung Hiếu mãi sau_này mới được biết .


Bộ_phận này cần có một_số người sang Mỹ để học về chống xe_tăng và hoả_tiễn , Hiếu có ngoại_ngữ nên lọt qua kỳ kiểm_tra và được đi học cho đến năm 1973 thì về nước .


Sau năm 1975 , đây là quãng thời_gian đầy khó_khăn trong cuộc_đời của ông Hiếu .


Chúng_tôi đã đến và gặp những mảnh đời khát chữ đến nao lòng .


Trên đường về U_Minh , đến Lâm_ngư_trường U_Minh III ( xã Khánh_An , huyện U_Minh ) , chúng_tôi tìm ra ngay một xóm dân_cư khát chữ đến đau_lòng : xóm dân_cư nằm trên kênh T27 , tiểu_khu I , Lâm_ngư_trường U_Minh III , huyện U_Minh ( còn gọi dân_cư tập_đoàn 6 B Lâm_ngư_trường U_Minh III ) .


Ông tập_đoàn_trưởng Nguyễn Minh Bàn - Tư Bàn - mặt buồn_rượi khi nghe chúng_tôi hỏi chuyện học_hành của con_em : “ Cả tập_đoàn có 53 hộ , số trẻ trong độ tuổi học_sinh có đến trên trăm .


Nhưng kiểm lại không được một nửa đến trường , hầu_hết đều phải bỏ học ngay khi chưa xong cấp I .


Trong đó , không thiếu những nhà có vài_ba đứa bị mù_chữ hoàn_toàn ” .


Quả là khó có_thể tin được thời_buổi này lại còn có những vùng quê như_thế , nhưng lại là chuyện thật .


Ông Danh Văn Khá có sáu con thì năm đã dốt_đặc_cán_mai .


Ông cười chua_chát kể : “ Bốn đứa đầu là Nhện , Hùm , Đèo , Út đều dốt .


Sang đứa thứ năm tôi thấy chắc dốt nữa nên đặt trước cho nó cái tên Bùi Kiệm .


Nói thiệt , nhà chỉ có con Diễm là được học thôi .


Nó được học là nhờ các anh_chị nó đã lớn , tiếp vợ_chồng tôi chạy cái ăn ” .


Về PCGD THCS : 76/89 xã , phường , thị_trấn đạt chuẩn PCGD THCS .


Trong đó , huyện U_Minh có 7/7 xã , phường , thị_trấn đều đạt chuẩn PCGD THCS ” .


( Báo_cáo của ngành giáo_dục và đào_tạo Cà_Mau ) Ông Trần Văn Tuấn có bốn đứa từ 17 tuổi trở_xuống , cũng đã thôi học ngay ở lớp 1 , 2 .


Hay gia_đình ông Trương Văn Canh cũng vậy , với đàn con : Ấu , Bưởi , Thì , Dư , Lúa , Vàng , Quý chỉ có Quý đang học lớp 1 , còn lại đều bỏ học ở lớp 1 , 2 , có đứa còn chẳng biết chữ nào ...


Đến ấp 7 , xã Khánh_Hội , huyện U_Minh , nơi có chợ Khánh_Hội sầm_uất không thua chợ huyện , chúng_tôi cũng rất dễ_dàng tìm được hàng mấy chục đứa trẻ thất_học , bỏ học chỉ trong non một cây_số đường thôn .


Chị Phạm Thị Dung , 39 tuổi , ở xóm 4 , ấp 7 , Khánh_Hội ngậm_ngùi : “ Nghèo_túng quá , bốn đứa con lớn của tui đã thôi học hết rồi , mà nói vậy thôi chứ có đứa nào đi học đâu mà bảo thôi .


Đứa thứ năm là Nguyễn Ái Trân , 10 tuổi mà chỉ mới được vào lớp 1 năm nay .


Nhưng chắc nó cũng phải nghỉ học thôi vì quá tuổi ai cho thi .


Còn hai đứa nhỏ nữa là Nguyễn Thị Châu Đoan , Nguyễn Thị Kiều Trang thì khó_khăn quá , học_hành sao được - nước_mắt lưng tròng , chị Dung bảo - Vợ_chồng tôi lại chẳng có được công ruộng nào , đời tụi nó cũng sẽ như tôi ” .


Con trai lớn của chị , Nguyễn Văn Tâm , 19 tuổi , nghe mẹ nói thế , bỏ chạy ra hè .


Chị Dung nghẹn_ngào hơn : “ Thằng Tâm mới học hết lớp 4 đã phải thôi để theo cha ra mé biển bắt cua , cá .


Cách nhà chị Dung vài ranh đất là nhà ông Nguyễn Văn Dũng - một gia_đình sáu người thì cả sáu đều không một ai viết được tên mình , kể_cả hai đứa nhỏ ở tuổi 13 và 16 .


Vợ ông Dũng kể : “ Sinh đứa nào ra cũng tính cho đi học hết ấy chứ .


Nhưng túng_thiếu mãi , lại chẳng làm được khai_sinh cho đứa nào ( vì không có hộ_khẩu , dù tạm_trú tại đây đã 19 năm ) ... nhiều cái khó quá nên thôi ” .


Ông Mười Đợt , trưởng xóm , lắc_đầu : “ Thôi_thôi , chuyện học ở đây tệ lắm !


Tôi tính sơ_sơ cũng có đến 30 - 40 đứa trong độ tuổi 7 - 17 , 18 hiện không còn đi học nữa .


Ở cửa_biển sông Ông_Đốc , huyện Trần Văn Thời , số trẻ thất_học vẫn không được thống_kê .


Chính_quyền địa_phương bảo không có trẻ dốt , chỉ có một_số trẻ học dở_dang ở cấp I .


Nhưng khi chúng_tôi ghé ngẫu_nhiên vài gia_đình của dân để hỏi_thăm thì có rất nhiều trẻ mù_chữ , thất_học sớm .


Ngay như ông Huỳnh Văn Hằng ( Ba Hằng ) , tổ_trưởng tổ 11 , khóm 1 , thị_trấn Sông_Đốc , huyện Trần Văn Thời là người có cuộc_sống tương_đối mẫu_mực ở xóm Đê_Trung_Ương , các con ông có tiếng là được học_hành nhiều hơn con_em ở xóm Đê_Trung_Ương với gần 300 hộ này , 12 đứa con thì hết 11 đứa được đi học , chỉ có một đứa là Huỳnh Thị Loan không đi học vì bệnh_tật .


Vợ ông Hằng thú_thật : “ Nói thật , không có đứa nào vượt quá lớp 5 ” .


Ông Lý Văn Sua , trưởng khóm 2 , phường 8 , TP Cà_Mau khẳng_định : “ Với những người tạm_trú trên địa_bàn , chúng_tôi chỉ có trách_nhiệm quản_lý về mặt an_ninh ” .


Trong khi thực_tế việc làm hộ_khẩu , KT 3 đầy khó_khăn .


Có những người tạm_trú đến 20 năm vẫn chẳng làm được cái giấy KT 3 , còn ở địa_phương họ thì chính_quyền địa_phương đã xoá hộ_khẩu họ từ lâu .


Sang bên kia cửa sông Ông_Đốc ( khóm 6 , thị_trấn Sông_Đốc ) khi gặp ba người đàn_ông đang ngồi trò_chuyện bên ấm trà , chúng_tôi ghé vào hỏi_han ngay chuyện học_hành của con_em họ .


Thật bất_ngờ , hai trong ba người này có đến 4 - 5 đứa con từ độ tuổi 23 trở_xuống thất_học .


Ông chủ nhà tên Hữu Phong cho biết : “ Tui có bốn đứa lại đều thôi học ở lớp 4 .


Ông Hận cười méo_mó : “ Các con tui được vậy là quí rồi đó , các ông cứ thử đi dài_dài trong xóm hỏi xem , hàng tá đứa 13 , 14 , 15 tuổi ... thậm_chí không biết một chữ bẻ đôi ” .


Tưởng là chuyện trẻ_em bỏ học sớm , thất_học chỉ có ở vùng_sâu , vùng_xa , nào_ngờ ngay tại thành_phố Cà_Mau - trung_tâm văn_hoá , thương_mại lớn nhất tỉnh - vẫn có những đứa trẻ , những xóm dân_cư đói chữ đến xót lòng .


Tại khóm 2 , phường 8 , TP Cà_Mau có một xóm dân_cư nằm ven sông Gành_Hào , cạnh đường Trương Phùng Xuân .


Xóm chưa có tên , nhưng căn_cứ vào cách kiếm sống của bà_con , người_ta hay gọi là xóm Lặn .


Xóm được hình_thành hơn chục năm nay , tập_trung mấy_mươi mảnh đời cơ_cực từ khắp_nơi đổ về .


Họ không có chữ , chẳng có nghề , sống bằng cách lặn sông , mò của rớt , của rơi ...


Bà Nguyễn Thị Mừng ở ngay giữa xóm , có năm con , bốn đứa đã mù_chữ .


Chỉ có Út Ly , 14 tuổi là học được lớp 5 , song cũng đã phải bỏ học theo mẹ kiếm tiền từ năm_ngoái .


Cạnh bên là anh Lê Văn Vũ , có hai con trai ở tuổi 12 và 14 cũng vừa nghỉ học ở lớp 5 và 6 , theo cha_mẹ bán vé_số .


Nhìn mấy dãy bằng khen học_sinh xuất_sắc , học_sinh tiên_tiến của hai con dán ở vách nhà , anh Vũ rớt nước_mắt : “ Tụi nó học giỏi và ngoan lắm .


Nhưng chú thấy rồi , cảnh nhà thế_này làm_sao cho chúng học được .


Cả xóm số trẻ thất_học và bỏ học giữa_chừng kiểu vậy lên đến cả chục em ” .


Sáng qua dòng sông nhỏ / Thân_thương có ý lo / Hỏi tôi người năm trước / Còn yêu_dấu đợi_chờ / Cám_ơn anh Trà_Buông / Yêu_thương như cải_lương / Phấn_son và nước_mắt / Lau khô là hết tuồng .


Đoạn thơ buồn ấy được Nguyễn Trung Hiếu sáng_tác trong tâm_trạng lo_lắng về số_phận gia_đình trước những bất_trắc xảy đến .


“ Anh Trà_Buông ” chính là dòng sông Trà_Buông ở kế bên trại_cải_tạo A20 , Xuân_Phước , Phú_Khánh , đã trở_thành người bạn lặng_lẽ chuyên_chở những tâm_sự của Nguyễn Trung Hiếu trong tám năm , từ 1975 - 1983 .


Đoạn thơ ấy ứng với thời_gian vài tháng trước những ngày cuối_cùng trong trại , ông được tin vợ mình đã mất để lại ba đứa con nhỏ cho mẹ_già cưu_mang .


Tai_nạn xảy đến với người vợ đầu_tiên vào năm 1983 trên đoạn đường Pleiku - Buôn_Ma_Thuột .


Chiếc ôtô mà vợ ông đi nhờ mất phanh khi tuột_dốc ...


Ông tưởng như điên lên được vì mất_mát .


Ông Hiếu kể : “ Tôi nhớ cán_bộ quản_giáo tên Lâm .


Cán_bộ Lâm phụ_trách tổ đan rổ_rá chúng_tôi , nhưng chưa bao_giờ ông bắt chúng_tôi làm_việc quá qui_định để lấy tiền bỏ túi riêng .


Ngày ra trại , tôi nói với ông : Trại_viên mà khen cán_bộ thì không biết có nên không , nhưng tôi quả_tình muốn khen tài_đức của cán_bộ ” .


“ Cán_bộ Lâm giờ này không biết còn sống hay không , nhưng ở tuổi ông có_lẽ là còn sống .


Nếu về VN , tôi hi_vọng sẽ được gặp ông để nói rằng tôi rất phục ông , và những người tốt như ông đã đem lại cho chúng_tôi niềm tin vào con_người trong những năm_tháng khó_khăn ” - ông Hiếu nói .


Ra trại , Nguyễn Trung Hiếu chia_sẻ cuộc_sống với mẹ_già và ba đứa con lít_nhít ở Sài_Gòn , bốn em_gái của ông đều đã sang Mỹ từ năm 1975 , em kế ông lại say_xỉn tối_ngày .


Ông rơi vào một hoàn_cảnh kỳ_lạ mà ông kể lại bằng giọng châm_biếm : các cô gái tìm cách săn_đuổi một người đàn_ông mới ra trại chỉ nặng có 41 kg và sẵn_sàng phó_thác đời mình cho ông ta chỉ vì cho rằng ông ta sẽ đi vượt_biên .


Sau một dịp tình_cờ gặp người đạp xích_lô nhận làm môi_giới , một đêm trời tối bít_bùng đầu năm 1984 , Hiếu dắt theo cậu con trai nhỏ tám tuổi bước lên chiếc thuyền mong_manh cùng với 84 phận người .


Nguyễn Trung Hiếu kể rằng vào ngày thứ hai trên thuyền , người cha ôm con trai mệt_lử vì say sóng , những câu_chuyện về những chiếc thuyền đi mãi không tới bờ cứ lan_truyền từ người này sang người khác trong nỗi sợ_hãi tăng dần .


Đêm buông xuống , tưởng như trời chưa bao_giờ tăm_tối đến thế , bỗng chiếc thuyền không_thể tiến lên được nữa .


“ Vướng phải rong_biển rồi ! " , người thuyền_trưởng kêu lên .


Đám rong biển quấn chặt chân_vịt và bánh_lái .


Thuyền đã vướng phải đám rong khổng_lồ mà người_ta thường nói đó là đám rong tử_thần , ít có chiếc thuyền nào vướng phải nó mà sống_sót nếu không có tàu_biển đi qua cứu_hộ .


Không còn cách nào khác , ông Hiếu và những người đàn_ông khác cầm dao lao xuống mặt_nước , gỡ từng cánh_tay rong biển vấn_vít , hối_hả cứu lấy mạng sống của những con_người đang hoảng_loạn phía trên .


Sau nhiều giờ đồng_hồ , chiếc thuyền đã thoát khỏi vùng tử_thần và tiến về phía trước .


Thuyền đi được khoảng 10 phút , bỗng xuất_hiện một dải đất mờ xa phía chân_trời : đảo của người Việt di_tản ở Indonesia , đảo Côcu .


Một trò_đùa của tự_nhiên đã dẫn_dắt con thuyền tới đúng nơi cần đến mà không bị lạc giữa hơn 3.000 hòn đảo lớn_nhỏ .


Nguyễn Trung Hiếu và con trai đặt_chân lên đất_liền , chuẩn_bị giấy_tờ hợp_thức_hoá , sau đó chuyển sang đảo Galăng đợi_chờ và được chuyển tới Singapore bằng máy_bay .


Ngày 23-1-1985 , sau chín tháng kể từ ngày chiếc thuyền nhỏ rời Cần_Thơ , hai cha con ngơ_ngác đặt_chân lên nước Mỹ .


Không bao_lâu sau , mẹ ông dắt theo hai đứa cháu nhỏ xuống thuyền vượt biển , họ cùng gặp lại nhau trên đất Mỹ .


Học lại từ đầu , làm lại từ đầu , Nguyễn Trung Hiếu được xếp vào khoá đào_tạo kiến_thức căn_bản để xin việc_làm .


Môn tiếng Anh , rồi môn toán ông đều cố_gắng vượt qua , nhưng các môn khoa_học_tự_nhiên khác nằm ngoài khả_năng của ông .


Nguyễn Trung Hiếu bỏ_dở khoá học sau hai năm rưỡi và đi tìm việc_làm .


Ông bắt_đầu sự_nghiệp bằng công_việc sắp_xếp các kệ hàng_hoá và kiểm hàng trong một hãng sản_xuất con chip cho các thiết_bị điện_tử của Hi_Lạp , nơi có rất nhiều nhân_công người Việt đang làm_việc .


Ông được cất_nhắc lên chức_vụ cao hơn , bắt_đầu làm_quen và yêu một cô gái trẻ xinh_đẹp làm cùng hãng và nghĩ tới việc ổn_định cuộc_sống tương_lai .


Với ý_nghĩ làm_sao để bắt_đầu một gia_đình mới thật đàng_hoàng , Nguyễn Trung Hiếu dốc hết số tiền có được đầu_tư vào cổ_phiếu với hi_vọng khoản thu may_mắn từ canh_bạc lớn trong đời sẽ mang lại cho ông sự sung_túc .


Bao_nhiêu hồi_hộp , bao_nhiêu mong_chờ , chỉ sau một đêm toàn_bộ số tiền 400.000 USD biến thành mớ giấy vụn .


Nguyễn Trung Hiếu rơi vào chiếc hố sâu không đáy của cuộc_đời .


Ông chỉ thiếu nước chui xuống đất khi các chủ_nợ thi nhau réo gọi tới hãng ông làm_việc .


Nhiều người nhìn ông với con mắt thương_hại và rẻ_rúng khiến ông tự_ti , mặc_cảm và hoang_mang hơn bao_giờ hết .


Ông kể nếu không có bạn gái ( giờ đã thành vợ ) chia_sẻ khó_khăn này , có_lẽ ông đã tìm cách chạy trốn khỏi cuộc_đời mãi_mãi .


Cô dùng toàn_bộ số tiền dành_dụm được để trả nợ cho ông và sau đó họ làm đám_cưới khi ông không còn một xu dính túi .


Đó là cả một sự hi_sinh lớn_lao mà mỗi khi nhắc tới ông đều dành cho vợ mình những từ_ngữ trân_trọng và nể phục nhất .


Ông là một người tận_tụy vì gia_đình , có_lẽ cũng vì thế .


Vợ ông trụ lại được và cô trở_thành người đảm_bảo về kinh_tế cho gia_đình .


Nguyễn Trung Hiếu hối_hả đi học nghề sửa_chữa nhà_cửa .


Một năm tám tháng sau ông thất_nghiệp do một vụ kiện tai_nạn lao_động giữa trưởng nhóm bốn công_nhân có ông là thành_viên với chủ hãng xây_dựng .


Trưởng nhóm thua , cả nhóm bị tống ra đường .


Lần thứ tư trong đời ông đánh mất những đảm_bảo cho cuộc_sống và thất_nghiệp hơn một năm nay .


Trong thời_gian này , ông tiếp_tục học và vừa lấy chứng_chỉ ngành bảo_vệ , hiện đang tìm cơ_hội xin việc_làm .


Căn_hộ gia_đình ông đang ở dù đã được chính_quyền sở_tại hỗ_trợ , giá thuê lên tới trên 1.000 USD mỗi tháng .


Ông Hiếu chưa dám cho con gái nhỏ đi nhà_trẻ khi chưa có việc_làm .


Tất_cả những câu_chuyện trên đây , Nguyễn Trung Hiếu kể với tôi dần_dần qua nhiều cuộc trò_chuyện và tôi hiểu ông đã can_đảm vượt qua rất nhiều mặc_cảm .


Hồi mới tiếp_xúc với tôi , ông nói công_việc của ông thất_thường , mãi tới sau_này ông mới nói thật là mình thất_nghiệp .


Fred từng có lần viết thư cho tôi : “ Xin đừng công_bố việc Hiếu bị thất_nghiệp , bởi_vì Hiếu là bạn của tôi ” .


Nhưng Nguyễn Trung Hiếu đã cho phép tôi kể những câu_chuyện này , và với tấm lòng của những người bạn , chúng_tôi muốn giúp ông , rất nhiều người muốn giúp ông , chỉ cần chúng_ta tin_tưởng lẫn nhau ...


Vừa tìm được đến nhà , chị Phúc đã tất_tả dẫn chúng_tôi băng qua những cánh rừng cao_su để vào chỗ định_cư của những người “ ma_lai ” mà chị vừa nhọc công đưa từ rừng sâu về .


Nhìn người phụ_nữ bé_nhỏ cứ cười bằng cả môi cả mắt , tôi ngờ_ngợ về những chuyện đã nghe về chị : người nữ Anh_hùng lực_lượng_vũ_trang 20 tuổi , người phó bí_thư đảng_uỷ đã vực dậy xã Iavê ( huyện Chư_Prông , tỉnh Gia_Lai ) , người cán_bộ đã chiếm được lòng tin và tình_cảm đồng_bào dân_tộc , từ già_làng đến người bị coi là “ ma_lai ” ...


Với những người dân_tộc Tây_nguyên , cái đáng sợ nhất không phải là chết mà là bị đuổi khỏi làng .


Vậy_mà tai_hoạ đó đã đổ ụp xuống đầu mấy anh_chị_em , vợ_chồng nhà Kpuih Vêl vào một buổi sáng đẹp trời .


Nhà_cửa bị phá tan_hoang , heo gà bị giết , người bị đuổi , mẹ bồng con , chồng dẫn vợ , em theo chị , mấy người trong nhà Vêl lếch_thếch dẫn nhau vào rừng .


Không chết được , họ phải sống , cô_đơn , lầm_lũi như cái cây bị nhổ khỏi đất chờ ngày được minh_oan .


Ngày ấy đến bằng sự xuất_hiện của chị Nguyễn Thị Phúc , phó bí_thư đảng_uỷ xã Iavê .


Người phụ_nữ bé_nhỏ vừa nghe nói đến làng “ ma_lai ” , đến 14 con_người bị bỏ quên trong rừng đã lặn_lội sâu tít vào mấy căn nhà chơ_vơ dưới chân núi Chư_Gông , kiên_nhẫn ngồi chờ ở bậc thang , tự_tin rót nước từ trái bầu khô ra uống , xắn quần đi bộ ra rẫy nói_chuyện với “ ma_lai ” .


Mang mấy củ khoai , trái chuối chín ra mời cán_bộ Phúc , chị không_những ăn ngon_lành mà_còn chảy nước_mắt nữa , khoé mắt già_nua của Kpuih Vêl cũng phải ậng nước .


Nhưng giải_thích cho những người bị làng coi là “ ma_lai ” thì dễ , thuyết_phục được già_làng , trưởng bản , thuyết_phục được những người hai_mươi năm trước đã cầm dao đến chặt nhà Kpuih Vêl mới là chuyện khó .


Họp đảng_uỷ , họp uỷ_ban , họp dân vận_động , giải_thích , năm lần bảy lượt thì những cái đầu cứng nhất cũng phải gật “ Cái gì sai thì sửa thôi ” .


Mừng quá , nhưng chị Phúc vẫn còn phải chạy ngược chạy xuôi : chuẩn_bị kinh_phí di_dời , chuẩn_bị đất làm rẫy , chuẩn_bị gỗ , ván , tôn cất nhà ...


Mất gần hai năm , đến đầu 2005 thì năm hộ dân với 14 con_người cô_đơn mới dời được từ núi Chư_Gông về HLang_Ngol , lễ ăn_mừng tốn cả chục ghè rượu .


Sổ công_tác của chị Phúc ngoài những công_việc cần làm thấy ghi_chú đầy những điểm cần tháo_gỡ .


Ở các làng thuộc xã Iavê này , dấu_ấn của Phúc đã sâu_đậm lắm .


Những rẫy cà_phê , tiêu là do Phúc phổ_biến kỹ_thuật , đề_nghị huyện cấp_vốn cho trồng ; Điện sáng , đường_nhựa là do Phúc xin dự_án , kế_hoạch ; Việc ăn chín , uống sôi , sử_dụng đũa , bát , làm chuồng trâu , bò cho đến bỏ tục chôn chung trong cuộc_sống đồng_bào cũng là do Phúc vận_động ...


Trước đó , cán_bộ cơ_sở trình_độ quá kém , vốn đầu_tư của nhà_nước không có người quản_lý nên Iavê là xã đói_kém nhất huyện Chư_Prông .


Đến hôm_nay chị Phúc vẫn còn rùng_mình khi kể về những ngày đầu_tiên đến cùng ăn , cùng ở tại nhà đồng_bào .


Ruột bò , mắm nhái muối không rửa , không lọc chấm tro tranh , quí lắm đồng_bào mới mời , Phúc nhắm mắt , nín thở nuốt .


Những đám_tang , Phúc gần chết_giấc khi thấy người_ta đào mồ của người vừa chết lên để chôn người mới vào ...


Chị Phúc đã vận_dụng hết trí_lực để học tiếng Jrai , rồi vận_dụng hết vốn tiếng Jrai để có_thể xưng con , xưng em , xưng chị với mọi người , để giải_thích , chỉ cho ra sự ô_nhiễm , bệnh_tật từ những hủ_tục .


Nhưng căng_thẳng nhất vẫn là những ngày tháng 2-2001 .


Cương_vị phó_bí_thư đảng_uỷ , Phúc trực 24 / 24 ở uỷ_ban xã , ăn không được , ngủ không xong , “ cũng chẳng hiểu là đồng_bào đang bàn_tính chuyện gì , chỉ thấy mình lạc_lõng , căng_thẳng , ruột_gan rối_như_tơ_vò ... ” .


Làm_sao mà Đê_Ga chỉ rao_giảng “ theo đạo để trồng lúa lúa tốt , nuôi bò đẻ nhiều ” mà dân lại tin theo ?


Phúc chỉ_đạo các ban_ngành vào cuộc dân_vận : phải nắm thật vững cộng_đồng , bắt_đầu từ già_làng , phải lấp cho đầy những khoảng trống của hy_vọng , tin_tưởng , yêu_thương đã bỏ lỡ trong lòng dân .


Vài ngày , những người theo Tin_lành Đê_Ga đã ra xin_lỗi già_làng ...


“ Giờ thì đỡ lắm rồi ” , chị Phúc cười .


Khắp xã Iavê , đi đến đâu cũng nghe người_ta nói “ Đợi ý_kiến chị Phúc , chờ ý_kiến chị Phúc ... ” .


Tiếng “ Phúc ơi ” trở_thành tiếng cửa_miệng của cả gia_đình Kpuih Vêh .


Hết gạo , hết dầu - “ Phúc ơi ” ; ra trạm_xá khám bệnh , đợi Phúc dẫn đi ; kỳ giáp_hạt xã trợ_giúp gạo , chờ Phúc đến bảo ăn mới chịu đổ vào nồi ...


Nghe khối_lượng công_việc chị đã làm , thấy dấu_ấn chị in vào vùng_đất này , cứ tưởng chị là người sinh ra , lớn lên tại đây .


Nhưng không , Nguyễn Thị Phúc mới đến đây chưa đầy 10 năm , sau khi đã cống_hiến tất_cả sinh_lực của mình cho sự_nghiệp cách_mạng ở nơi chôn_nhau_cắt_rốn ngoài Bình_Định .


Nhiều người dân Bình_Định vẫn còn nhớ tấm gương và những câu_chuyện của Anh_hùng LLVT Nguyễn Thị Phúc : hoạt_động cách_mạng từ nhỏ , Phúc được phong anh_hùng năm 1973 khi mới 20 tuổi , sau khi tham_gia 52 trận đánh , hoá_trang làm giao_liên , đội_viên đặc_công , trừ_gian diệt ác , gài lựu_đạn trên xe_tăng ...


Nhưng câu_chuyện với chị Phúc về cái thời hào_hùng ấy lại không phải là những chiến_công mà là những ký_ức về cha_mẹ .


Khi mẹ chết , Phúc mới vừa 8 tuổi , từ đó cô bé phải thay mẹ nhai cơm , mớm nước cho ba đứa em_trai để cha rảnh tay đi làm cách_mạng .


14 tuổi , Phúc được chọn đưa ra Bắc học , nhưng vừa lên đến chỗ tập_trung thì nghe tin ba bị địch bắt .


Chị Phúc còn nhớ rõ lòng mình khi ấy ngổn_ngang ra sao .


Ra Bắc , được hưởng yên_bình , được học_tập , nhưng còn những nhớ_thương ?


Tổ_chức bảo cứ học thành tài rồi về Nam , nhưng khi đó biết có còn được gặp ba , các em , các anh , các chú ?


Phúc nghĩ mãi rồi quyết_định cứ sống_chết ở đây , khi nào hết giặc thì đi học .


“ Ngày dài thăm_thẳm , tối một đội xuất_phát , rạng sáng về chỉ còn có mấy người ” , chị Phúc rướm nước_mắt kể lại .


Phúc đã từng cạn nước_mắt khóc đồng_đội , nhưng lần nước_mắt “ đổ như suối ” lại là một câu_chuyện khác .


Lần ấy Phúc phải hoá_trang vào nội_thành , phải có mấy bộ_đồ thật điệu , nhưng lại không có tiền .


Phúc chỉ còn trong tay chiếc nhẫn một chỉ vàng của mẹ để lại cho cha , rồi cha truyền tay Phúc trước khi đi thoát_ly .


Chiếc nhẫn ấy Phúc không_thể làm mất , nhưng cũng không_thể không bán để thực_hiện nhiệm_vụ .


Suy_tính mãi , khóc mãi rồi Phúc lấy ra tờ giấy , cây bút , vẽ vòng_tròn hình chiếc nhẫn vào giấy rồi ... cất đi , còn nhẫn thì đem bán .


Hoà_bình rồi Phúc quyết thực_hiện lời hứa .


Vừa lập gia_đình , sinh con vừa học bổ_túc rồi thi đại_học , học đến năm thứ 3 ĐH Kinh_tế TP. HCM thì chị bỏ_cuộc .


Những ngày_tháng ấy thiếu_đói , ăn bo_bo , khoai , sắn khô chị không sợ , nhưng đứa con nhỏ gầy xanh làm chị không_thể yên_tâm đến giảng_đường .


Ôm con về Bình_Định , chị lại dùng những kiến_thức đã học được lao vào công_tác ở tỉnh_đoàn rồi Hội Liên_hiệp phụ_nữ Bình_Định .


Đến 1993 , vì bị bệnh tim , Phúc xin nghỉ hưu sớm , dự_định dành thời_gian làm kinh_tế gia_đình , lo cho tương_lai hai đứa con trai .


Chị lên Gia_Lai , đến Iavê xin cấp đất rừng , khai_hoang trồng cà_phê .


Việc riêng chưa lo được đến đâu thì những khó nghèo , lạc_hậu của đồng_bào dân_tộc ở xã Iavê đã lại đập vào mắt , xoáy vào trái_tim cộng_sản của chị .


30 năm tuổi Đảng chưa từ_chối nhiệm_vụ nào , thế_là Phúc lại lao vào những công_việc chung ...


Hỏi chuyện làm kinh_tế gia_đình , chị Phúc cười vang , khoát tay xung_quanh .


Căn nhà_cấp_4 , sàn xi_măng nóng hực chỉ có mỗi một cái giường .


Chuồng bò , 150 nọc tiêu , 1.500 gốc cà_phê thu_hoạch chỉ đủ trả tiền nhân_công vì chủ_nhân bận đi làm việc xã_hội .


Chị Phúc lại tự khất “ 5 năm nữa vậy , lớp trẻ ở xã Iavê này vững_vàng hơn , khi đó mình yên_tâm lo việc riêng được rồi ” ...


Đó là một phiên chợ kỳ_lạ : hiện ra rồi biến mất trong vài giờ ngắn_ngủi mỗi cuối tuần tại trung_tâm thủ_đô Berlin , nước Đức .


Lạ_lùng hơn , phiên chợ chỉ bán những kỷ_vật của những thời xa_xưa từ nhiều vùng_đất khác nhau trên thế_giới .


Vài giờ một tuần cũng đủ thời_gian cho người_ta không chỉ mua_bán mà_còn là dịp để hồi niệm ...


Khu chợ nằm sát ga xe_điện Tiergaten , cách ga trung_tâm Berlin một bến .


Một đoạn vỉa_hè rộng hơn 2.000 m² nhộn_nhịp người qua kẻ lại trước những gian_hàng dựng tạm_bợ và bày đầy hàng_hoá .


Ngay lối vào là gian_hàng thuỷ_tinh , bán những lọ hoa chạm_trổ công_phu , óng_ánh trong nắng không đề giá và những chiếc cốc sứt quai giá 50 xu .


Đối_diện là hàng thảm len , chẳng biết từ Indonesia hay từ Baghdad , nhưng bà bán hàng có cặp kính to ơi là to bảo “ hàng tốt lắm , hiếm lắm ... ” .


Ông cụ tóc nâu của gian_hàng tủ_sách kế bên chỉ tay vào tấm thảm bé nhất và bảo : “ Nó dễ chừng trăm tuổi rồi đấy .


Ông_già vui_tính lúi_húi lôi từ trong góc gian_hàng ngổn_ngang kệ sách , tủ gỗ và những đồ mộc linh_tinh của mình ra một chiếc rương gỗ .


Nó xù_xì với những đai bằng thiếc gỉ sét và toát lên một cái gì đó rất ma_quái .


350 euro , tức_là 7 triệu đồng cho một cái rương cũ không phải là cái giá quá đắt nếu nó tìm đúng chủ_nhân của mình .


Tôi tiếc_rẻ nói rằng hành_lý của mình không cho phép mang những vật cồng_kềnh thế_này .


Người_ta còn mang về được những pho tượng nặng mấy tấn kia kìa ” .


Tôi đã cố tìm một_chút gì đó mang hình_ảnh VN trong phiên chợ ở Berlin nhưng không tìm thấy .


Cho đến một ngày giữa tháng mười , tại một phiên chợ tương_tự ở Chemnitz , tôi gặp những người thành_công trong việc đi tìm quá_khứ Việt .


Đó là vợ_chồng bác_sĩ Nguyễn Minh Bình , những người đang sở_hữu những bưu_ảnh VN những năm 1900 .


Hình_ảnh những gia_đình nhà giàu ngày_xưa với con tem của chính_quyền thuộc_địa , những cô gái mặc áo yếm tắm biển ở Sầm_Sơn hay dòng thư gửi từ Sài_Gòn sang Pháp đã nhoè mực là những tài_sản vô_giá mà họ đang lưu_giữ .


Anh Bình nói : “ Tôi hạnh_phúc vì đã bước_đầu thành_công trong việc tìm lại những dấu_ấn VN đang bị lưu_lạc trong thế_giới mênh_mông của kỷ_niệm ... ” .


Theo hướng tay ông chỉ , tôi tìm đến gian_hàng bán tượng .


Một chú sư_tử bằng đồng oai_vệ đứng nghiêm trên bục , cao dễ đến hơn 2 m và không biết nặng bao_nhiêu .


Kề bên là những tượng rắn hổ_mang , tượng khoả_thân và hàng_hàng_lớp_lớp tượng lớn_nhỏ mang đủ màu_sắc của các nền văn_hoá khác nhau .


Tôi đứng tần_ngần trước gian_hàng bằng gỗ tạm của hai ông cụ người Nga đang ngậm tẩu thuốc dài sọc đánh cờ_vua .


Gian_hàng của hai ông cụ bán những bức tranh thuộc nhiều trường_phái hội_hoạ khác nhau , chúng đều rất cũ và nhiều chỗ còn bị mối ăn mất vài chi_tiết .


Nằm khuất trong góc chợ là gian_hàng mà nhóm bạn của tôi gọi đùa là “ nhà lưu_niệm Xô_viết ” .


Những ngọn cờ mang khẩu_hiệu “ Vô_sản tất_cả các nước trên thế_giới đoàn_kết lại ” , rồi các loại cờ , huy_hiệu , mũ nón , búa liềm bằng sắt to_đùng và chân_dung các lãnh_tụ một thời của Liên_Xô cũng đều hiện_diện nơi đây .


Ông bán hàng to_kềnh với bộ râu hung_hung đỏ chìa ra cho tôi chiếc mũ lông của Hồng_quân : “ 50 euro thôi người anh_em ạ ” , “ Đắt quá ” , “ Thế muốn bao_nhiêu ? ” , “ Thôi ạ ” , “ 30 euro chịu không ? ” .


Tôi cảm_ơn và quay đi , vẫn còn nghe tiếng chặc_lưỡi kéo_dài của ông bán hàng ...


Anh Phạm Võ Hà Thông - hoạ_sĩ chuyên thiết_kế quảng_cáo sống tại Berlin - mời tôi về nhà và chỉ cặp sừng hươu trên tường : cặp sừng cực đẹp được đặt lên một mảnh gỗ chạm_trổ công_phu .


Chưa đến 10 euro , tôi mua được ở phiên chợ quá_khứ đấy ! ” .


Anh Thông nói những người bán hàng ở đây thường là người già và họ muốn bán giá nào cũng được , chỉ cần thích mình và biết mình thích món hàng thì giá_cả không thành vấn_đề .


Theo anh Thông , người già ở Đức thường sống một_mình và sống với những kỷ_vật của riêng mình mang về từ những chuyến du_lịch hay những tặng_vật của cả một đời .


Khi họ qua_đời , con_cái họ lại không muốn giữ những thứ xưa cũ này , còn ngôi nhà phải trả lại cho nhà_nước .


Thế_là tất_cả mọi thứ trong nhà đều được bán_tống_bán_tháo cho những người chuyên buôn_bán vật_dụng linh_tinh với giá gần như cho không .


Và những món hàng này từ khắp các vùng miền của nước Đức tập_trung về đây , phân_loại và bắt_đầu một cuộc hành_trình mới .


Và đó cũng là lý_do để nhiều người già với cái sở_thích đi lục tung những gian_hàng trong chợ mỗi khi có dịp , vì có_thể bất_chợt một lúc nào đó người_ta tìm thấy kỷ_niệm của mình ...


Và kỷ_niệm đó hiện_diện trong ánh mắt ngời sáng của Peter , một du_khách người Anh , khi nhìn thấy một hộp đựng thuốc_lá bằng sắt đã gỉ sét .


“ Nó có xuất_xứ từ Cuba , dùng để đựng loại xì_gà thơm ngon nhất mà ngày còn sống một người anh_em của tôi rất thích .


Tôi muốn mua nó để lưu_giữ như một hình_ảnh của anh ấy ” - anh giải_thích khi tôi hỏi_thăm về cái hộp thuốc bình_thường phải mua với giá 15 euro .


Anh bán hàng nheo mắt đầy hứng_thú : “ Anh bạn châu Á muốn có một hộp như thế_này không ? ” .


Kỷ_niệm cũng hiện_diện trong những thùng cactông chứa những bức ảnh úa màu .


Một phụ_nữ trung_niên cẩn_thận xem từng tấm ảnh một với ánh mắt rất đăm_chiêu .


Chị đang tìm một_vài bức ảnh của gia_đình mình những ngày còn bé với một hi_vọng tràn_trề : “ Một người bạn của tôi đã tìm được ảnh của mình rồi đấy , sao tôi lại không_thể may_mắn như cô ấy ? ” .


Hoà vào dòng người mua_mua_bán_bán là những kỷ_niệm , những cảm_xúc khác nhau của những con_người khác nhau .


Có một điều rất thật mà tôi cảm_nhận được suốt nhiều tuần_lễ lang_thang ở đây : nhiều , rất nhiều người đang muốn dành một khoảnh_khắc để tìm về chút quá_khứ và có những quá_khứ không bao_giờ tan biến theo nhịp sống hôm_nay của họ ...


Bạn đã đi đến đoạn cuối của cuộc hành_trình đi tìm người phiên_dịch năm xưa , cũng là đoạn cuối có_hậu xoay quanh cuốn nhật_ký thời_chiến của chị Đặng Thuỳ Trâm .


Những câu_chuyện lúc 0 giờ vượt qua nửa vòng Trái_đất cũng đã tạm khép lại một hành_trình thật_ra dài đã 35 năm .


Bắc qua dòng sông cay_đắng , những ghi_chép của chị Thuỳ Trâm đã như một cây cầu , nối những đoàn_tụ , cảm_thông và chia_sẻ ...


Nguyễn Trung Hiếu , Nguyễn Trung Hiếu , tên ông đang reo vui trong tâm_trí tôi .


Tôi đã nghe người đàn_ông này khóc , giờ thì đến lượt tôi khóc - những giọt nước_mắt hạnh_phúc và cảm_động khi nghe ông nói cảm_ơn trong cuộc trò_chuyện lúc 0 giờ ngày 20-10 ...


Dù đã cân_nhắc cẩn_thận , nhưng mối lo cho gia_đình ông Nguyễn Trung Hiếu sẽ gặp chuyện chẳng lành sau chuyến thăm của gia_đình chị Thuỳ Trâm và tôi vẫn khiến chúng_tôi luôn bồn_chồn .


Một ngày sau cuộc gặp , tôi gọi điện cho Nguyễn Trung Hiếu , ông nói tình_hình vẫn yên_ổn .


Tôi lên_đường về VN với câu hỏi : còn những ngày sau , ngày sau nữa thì sao ?


Tôi lại điện hỏi_thăm ông khi về tới nhà , ông nói những bài báo rất được quan_tâm và ngày nào những người Việt ở hãng và vợ ông cũng download về cho ông cùng đọc .


Nguyễn Trung Hiếu nói nhiều người tỏ ra rất hứng_thú với câu_chuyện về ông , có người động_viên , ủng_hộ ông , thậm_chí có người ganh_tị .


Đêm qua tôi lại hỏi_thăm ông , nói với ông rằng hành_trình của cuốn nhật_ký đang được khép lại trên mặt báo nhưng sẽ tiếp_tục mở ra những mối thân_tình , rồi bỗng nhớ ra rằng tôi vẫn chưa hỏi cảm_nghĩ của ông sau chuyến thăm khá đường_đột của tôi và gia_đình chị Thuỳ Trâm .


Nguyễn Trung Hiếu nói với tôi bằng một giọng trầm_lắng tình_cảm : “ Tôi cảm_ơn cô và gia_đình cô Trâm .


Cô và gia_đình cô Trâm tới thăm làm tôi rất xúc_động .


Đã có những người đi qua nhịp cầu đến với tôi , nỗi đau_khổ và đắng_cay rớt đi mất , chỉ còn niềm thương giữa con_người với con_người ... ” .


Chú Hiếu ơi , chú từng làm nhói tim cháu bằng những câu_thơ không lối_thoát , còn bây_giờ chú khiến cháu nghẹn_ngào trong nỗi xúc_động ngập_tràn .


Gia_đình ông vẫn bình_yên , còn chúng_tôi ( gia_đình Fred , gia_đình chị Thuỳ Trâm , Nguyễn Trung Hiếu và báo Tuổi_Trẻ ) đã cùng nhau bắc được cây cầu giữa những trái_tim .


Đã hoá_giải được rồi , những rào_cản , những mối âu_lo ...


Giờ thì đến lượt tôi khóc - những giọt nước_mắt hạnh_phúc của niềm tin được củng_cố lăn dài trên má .


Đã 2 giờ sáng rồi , những âm_sắc e_dè trong giọng nói quen_thuộc của Nguyễn Trung Hiếu đã biến mất hoàn_toàn .


Nguyễn Trung Hiếu hứa nếu gặp lại chúng_tôi ở Mỹ , ông sẽ lái xe vòng_vòng chở chúng_tôi đi tham_quan .


Chúng_tôi sẽ không phải sợ_sệt và bí_mật tới gặp ông như trước nữa .


Tôi sẽ được nói tiếng Việt thoải_mái mà không lo chuyện chẳng lành .


Còn nếu ông về VN , ông sẽ tới Hà_Nội thăm chúng_tôi .


Cây cầu mảnh_dẻ bắc qua dòng sông cay_đắng .


Trở về quê nhà , chị Kim Trâm viết cho tôi : “ Vậy_là chúng_tôi đã đến nước Mỹ , mẹ tôi đã ôm cuốn nhật_ký có thật của chị tôi vào ngực - sát nơi tim - và khóc .


Tôi cảm_thấy dường_như chị Thuỳ hiện về trong giây_phút ấy , chị vuốt_ve đôi vai đang run lên của mẹ .


Lê Công Khanh , người cựu_binh miền Nam năm xưa đứng bên cạnh , hai tay anh quàng lấy vai mẹ tôi , mắt anh nhoà lệ .


Hai chị của tôi đã gặp được Nguyễn Trung Hiếu .


Họ đã ngồi nói_chuyện với nhau thâu đêm , nỗi nhớ quê của anh trào ra không sao dứt được .


Hơn một_phần_ba thế_kỷ đau_buồn đã trôi qua , giờ_đây quãng đường để anh về với quê_hương đã vơi đi quá nửa .


Còn nửa vòng trái_đất phải đi , nhưng chúng_tôi đã được nhìn vào mắt nhau , nói với nhau những lời ân_tình trĩu_nặng .


Hai người mẹ ngồi bên nhau , bùi_ngùi nhắc lại những năm_tháng đau_buồn - người thì chôn chặt trong tim hình_ảnh đứa con gái yêu nằm lại nơi chiến_trường , người thì thắt ruột nhìn con trai mình bị giày_vò bởi ký_ức khủng_khiếp về chiến_tranh .


Fred trốn vào đứng khóc một_mình trong góc bếp .


Nước_mắt làm nhẹ lòng , nước_mắt của tình_yêu ...


Tạm_biệt nước Mỹ , chúng_tôi đã gặp những người Mỹ nhân_hậu , những người Mỹ xa_lạ đã trở_thành đồng_cảm với nước_mắt của mẹ tôi .


Tôi đã thấy cây cầu ấy , cây cầu mảnh_dẻ bắc qua dòng sông cay_đắng ... ” .


Nhiều dòng sông cay_đắng vẫn còn trong ký_ức của hàng ngàn người Việt xa quê .


Lên máy_bay trở_về quê_hương dấu_yêu , tôi và gia_đình chị Thuỳ Trâm mang theo nhiều suy_nghĩ về hai người vợ : vợ Nguyễn Trung Hiếu và vợ của Robert , anh_trai Fred .


Những người đàn_ông trong gia_đình họ đã can_đảm vượt qua quá_khứ , còn hai người phụ_nữ ấy chưa sẵn_sàng để vượt qua và tỏ ra e_dè trước chuyến viếng_thăm của những người đồng_hương dường_như gợi lại cảm_giác ngậm_ngùi tha_phương .


Chiến_tranh đã đem họ đi xa khỏi nơi chôn_nhau_cắt_rốn .


Ba_mươi năm sau , vẫn còn đó những thân_phận chiến_tranh .


Mẹ Trâm đã nhận người từng là kẻ_thù của con gái mình làm con_nuôi , bà đã mở ra một con đường hoá_giải thần_diệu của tình người , con_cháu bà đang bắc những nhịp cầu , mong rằng những cây cầu sẽ lại nối_tiếp những cây cầu , và những thân_phận chiến_tranh sẽ tìm thấy sự bình_yên mãi_mãi .


Xin cảm_ơn Nguyễn Trung Hiếu , người bạn can_đảm của chúng_tôi , đã nói những lời tự đáy lòng trong cuộc trò_chuyện kéo_dài đến 5 giờ sáng qua :


“ Từ lâu tôi đã nghĩ người VN thì dù ở đâu cũng là bà_con mình , mong sao xoá_bỏ những khổ_đau để có được một VN thanh_bình thật_sự trong lòng người .


Ý_chí , lòng dũng_cảm , sự chân_thành của người VN sẽ thuyết_phục được cả thế_giới nhìn về một VN không còn súng_đạn nữa mà nhìn về một VN với lòng nhiệt_tình của cô Trâm .


Tôi hạnh_phúc vì được là một cạnh trong tam_giác Nhật_ký - Fred - Tôi .


Cô Trâm cũng như chị của tôi , nhiệt_tình của cô đã truyền qua người đọc , giúp con_người trở_nên tốt hơn .


Cuốn nhật_ký của cô Trâm đã bắc những nhịp cầu đến với những con_người , tôi mong sẽ có thêm nhiều người đi qua những nhịp cầu .


Cho_dù còn đó sự xa_cách , chúng_ta hãy sống thật lòng với người khác , để cho tình người vượt qua ranh_giới .


Tôi mong ngọn lửa nhiệt_huyết của cô Trâm sẽ nung_nấu được tinh_thần thanh_niên , đốt cháy những thói_hư_tật_xấu để làm những việc có_ích ” .


Trong những ngày này , linh_hồn của chị Thuỳ Trâm mới thật_sự đến với người phiên_dịch Nguyễn Trung Hiếu qua cuốn nhật_ký ông vừa được tặng .


Ông đang nghiền_ngẫm cuốn sách đến lần thứ hai với tất_cả hào_hứng để tìm lại ký_ức vốn xa mờ về người nữ bác_sĩ và giật_mình trước kỷ_niệm hiển_hiện trước_mắt .


Ông đã tiết_lộ một tình_tiết thú_vị liên_quan đến bài thơ Núi Đôi : khi cuốn nhật_ký lọt vào tay Nguyễn Trung Hiếu , một mảnh giấy rời chép nguyên_văn bài thơ Núi Đôi được kẹp giữa những trang viết .


Nguyễn Trung Hiếu mê_mẩn những câu_thơ và đã đánh_liều giữ nó lại cho mình trước khi đưa cho Fred cuốn sổ nhỏ .


Tiếc là đến giờ ông không còn giữ được trang giấy viết tay mà ông cho đó là của người bạn tên Minh mà chị Thuỳ Trâm nhắc tới trong nhật_ký đã chép tặng chị .


Một câu_chuyện thứ hai khiến Nguyễn Trung Hiếu rùng_mình trước khả_năng ghi_chép chính_xác của chị Thuỳ Trâm .


Trang nhật_ký chị viết ngày 19-3-1969 ( trang 135 ) về trận đánh Đức_Phổ đã nhắc lại cho Nguyễn Trung Hiếu biết đích_xác đó là ngày ngôi nhà ông thuê để “ nghi_binh ” bị quân giải_phóng mật phục và sau đó bị đốt .


Ông nói : “ Đọc nhật_ký của cô Trâm , tôi phát_hiện ra cô Trâm và tôi tới Đức_Phổ gần như cùng thời_gian , cô tới vào tháng ba , tôi tới tháng tư năm 1967 .


Tất_cả những gì cô Trâm viết đều chính_xác đến phát sợ .


Tôi như thấy lại tất_cả khung_cảnh ngày ấy .


Rồi Nguyễn Trung Hiếu trầm_ngâm : “ Cuốn nhật_ký này quả là có sức_mạnh , sẽ không gì có_thể cản nổi ngọn lửa của nó , nó sẽ đi vào lịch_sử ” .


Họ làm_việc cật_lực trong cô_đơn , buồn_tẻ suốt cả năm trời giữa biển khơi để ở nhà , những người_thân của họ nhận 1,8 - 2,7 triệu đồng / tháng ...


Để kiếm được số tiền_lương khiêm_tốn này , họ phải vượt qua những rủi_ro , tai_nạn luôn xảy ra và vẫn rình_rập họ mỗi ngày .


Trên tàu có bốn thuyền_viên VN tuổi_đời từ 24-28 .


Tàu bị giam đến 17-9-2005 thì được thả sau khi đã trình_báo các thủ_tục cần_thiết .


Trước đó hơn hai tháng , tàu Trung_Nghĩa 218 , có bốn thuyền_viên VN trên tàu , bị hải_tặc bắt_giữ tại cảng Kismayu , Somalia trong lúc đang cập cảng ở đây xin giấy_phép đánh_cá .


Đến giờ bốn thuyền_viên này vẫn nằm trong tay bọn hải_tặc và không biết đến khi nào mới được trả tự_do .


Một ngày đầu mùa bão năm 1996 , những đám mây xám_xịt , nặng_nề vây kín vùng trời_biển bình_yên Cửa_Lò ( Nghệ_An ) như báo_hiệu những trận cuồng_phong sắp trút xuống vùng_biển yên_ả này .


Hàng trăm tàu cá nằm tránh bão nghiêng_ngả , chao_đảo trong cảng cá .


Những ngư_dân vùng_biển Cửa_Lò buồn_bã ngồi nhà nhìn mây vần_vũ , lòng họ cũng chao_đảo theo từng nhịp nghiêng_ngả của các con tàu .


Chàng ngư_dân 23 tuổi Hoàng Sơn Hải ( phường Thu_Thuỷ , Cửa_Lò ) nhìn cha và hai người anh đang ngồi_bó_gối , bụng đói_meo , ngồi ôm gối rít thuốc_lào thẫn_thờ nhìn cơn mưa ngày_càng nặng hạt .


Trong bếp , bà mẹ già và đứa em chuẩn_bị bữa cơm trưa , bữa cơm duy_nhất trong ngày vì cả nhà chẳng ai có_thể ra biển được .


Ngoài_trời mưa như trút nước , trong căn nhà nhỏ chừng 15 m² / năm bố con cũng không_thể ngồi yên , cứ nhấp_nhổm , xê chỗ nọ dịch chỗ kia vì mưa dột , gió lùa .


Rồi bữa cơm duy_nhất của gia_đình cũng được dọn ra .


“ Tôi vẫn còn nhớ rõ mồn_một bữa trưa hôm đó , nó in sâu vào tâm_trí tôi cho đến bây_giờ .


Chỉ có nồi cơm , đĩa cá khô và bát nước_mắm .


Mà cơm nào có ra cơm : trên sống , dưới khê , tứ_bề cháo nát ...


Cơm có rồi , đói rã ruột mà nuốt không trôi ... ” - Hải bần_thần ngồi nhớ lại cái ngày cơ_cực hơn chín năm trước .


Bữa cơm đó , người mẹ già của Hải không_thể nấu chín nổi nồi cơm dù bà vốn rất tảo_tần , khéo_léo bếp_núc .


Mái bếp vốn đã dột_nát không_thể chắn nổi mưa bão , nồi cơm gần chín thì nước trên mái tranh lại đổ ào xuống tắt ngúm , khói mù_mịt ...


Cả đêm đó Hải không_thể ngủ được , “ tự_nhiên cái cảm_giác tủi_nhục cứ dâng lên nghèn_nghẹn nơi cuống_họng ” .


Trong lòng anh cũng vần_vũ một cơn bão dữ_dội không kém cơn bão ngoài_trời .


Vì_sao mình không_thể có cơm ăn mỗi ngày , vì_sao mình không có chỗ nằm khô_ráo , vì_sao và vì_sao ...


Những câu hỏi cứ dồn_dập trong lòng chàng ngư_dân 23 tuổi .


Cách nhà Hải hơn 50 km , ở Cương_Gián ( Nghi_Xuân , Hà_Tĩnh ) , một tình_cảnh khác cũng không hơn gì anh , dù nó diễn ra sau đó ba năm .


Nguyễn Xuân An ( sinh 1975 ) , con lớn trong gia_đình ngư_dân nghèo chỉ có hai anh_em trai .


Lấy vợ xong hai vợ_chồng không có nổi chỗ mà ngủ ” .


Ngôi nhà tranh ba gian bé tí trống_tuếch_trống_toác chỉ có hai cái giường , bộ bàn_ghế , chẳng_nhẽ đôi vợ_chồng trẻ lại giành chỗ nằm với bố_mẹ và đứa em nhỏ .


Cũng may , người hàng_xóm tốt_bụng cho An mượn gần 200 m² đất đang bỏ không để vợ_chồng anh ở tạm , “ bay cứ ở , nếu khoái cái nhà này thì cố mà kiếm đủ 150 triệu , tao nhượng luôn cho ” .


Nhiều ngày thuyết_phục mẹ_cha , rồi thủ_thỉ hằng đêm với người vợ trẻ đang mang thai năm tháng , An đã quyết_định : đi xuất_khẩu lao_động , đánh_cá thuê kiếm tiền trả tiền đất , nuôi con .


Dân những vùng_biển này vẫn gọi những người như Hải , An là “ đi biển ” ( để phân_biệt với những người “ đi bờ ” : đi xuất_khẩu lao_động , làm_việc trên bờ ) .


Với ngư_dân Nghi_Xuân , Cửa_Lò có một thời_gian dài “ nhà_nhà đi biển ” , họ xem việc đi biển như một cứu_cánh thoát nghèo .


“ Đi biển ” chi_phí ban_đầu thấp mà công_việc thì nặng_nhọc , khó_khăn và lương chẳng được cao .


“ Nhưng đi làm cực mà kiếm được thêm đồng_tiền còn hơn bó_gối ngồi ở nhà ” - Hải tâm_tình .


Lên Hà_Nội , cùng bao người thất_nghiệp bám_trụ ở “ chợ_người Giảng_Võ ” kiếm việc , vất_vả là thế nhưng Hải cũng chỉ “ làm được đồng nào , xào ngay đồng đấy ” .


Gần ba tháng ở Hà_Nội , túi Hải vẫn rỗng_không .


Rồi một lần nghe_lỏm được câu_chuyện các công_ty tuyển lao_động đưa ra nước_ngoài làm_việc , trong đó có đi đánh cá thuê , Hải mừng như bắt được vàng .


“ Đến tận nơi hỏi , người_ta bảo phải nộp tiền đặt_cọc , lệ_phí , vé máy_bay ... ngót 10 triệu đồng , nghe xong mà sởn da_gà ” .


Đêm nằm vỉa_hè Hà_Nội đếm sao trời , chàng trai xứ Nghệ miên_man với những toan_tính mới .


Trở_về nhà , Hải trình_bày “ toan_tính ” với cha .


Mặt người cha gần 60 tuổi , đen sạm vì nắng gió biển khơi trắng_bệch thất_thần , “ bay tưởng là 100.000 đồng hả , làm gì để có 10 triệu cho mày hả con ? ” .


Hải vẫn quyết_tâm “ đi biển ” , hai cha con bàn_tính việc đi gõ_cửa từng nhà người_thân , kể_cả những người bà_con xa và hàng_xóm .


Rồi cũng đủ 10 triệu cho anh lên Hà_Nội làm thủ_tục .


“ Cầm tiền đưa người_ta , tôi tiếc đứt_ruột , nhưng cứ nghĩ đến cảnh túng_bấn nhà mình , nghĩ đến bữa cơm giữa trưa bão_bùng năm đó , tôi lại càng quyết_tâm hơn ” .


Sau gần hai tháng học giáo_dục định_hướng tại trung_tâm xuất_khẩu thuyền_viên ( Công_ty Hợp_tác lao_động nước_ngoài - LOD , thuộc Bộ GTVT ) , một ngày cuối thu năm 1996 , Hải cùng gần chục lao_động khác lên máy_bay đến Hàn_Quốc , với bao tâm_trạng háo_hức , lo_âu , buồn vui lẫn_lộn ...


Với Nguyễn Xuân An , việc chật_vật tổ_chức đám_cưới đã là một việc không dễ_dàng nhưng vất_vả hơn là việc phải vay cho được 15 triệu đồng để có_thể “ lên_đường ” .


Cả nhà , mỗi người mỗi ngả “ chạy_vạy tứ_tung ” vay nóng , vay nguội làm_sao cốt đủ tiền cho An .


Nhưng chuyến đi biển đầu_tiên của An không như An nghĩ .


Bảy tháng , An và mọi người không một lần được vào đất_liền , không hề nhận được tin_tức quê nhà , không biết vợ_con mình ra sao .


Mỗi ngày trên tàu cứ dài như một tháng .


Nhưng rồi An và biết_bao_nhiêu người khác cũng chẳng có thời_gian mà nghĩ_ngợi nhiều .


“ Công_việc bận_rộn , vất_vả khiến họ không có lúc ngơi_nghỉ .


Và nếu có , cứ buông tay lưới là lăn ra ngủ rồi .


Bảy tháng sau ngày lên tàu , anh mới cập cảng một lần duy_nhất trong hai năm đi biển .


Niềm vui khôn tả khi thấy bờ , thấy con_người , cảnh_vật cây_cối vẫn không xua nổi nỗi nhớ nhà .


An lao ra quầy điện_thoại gọi về nhà và niềm vui của anh như nhân gấp_bội bên những người cùng cảnh đi biển : vợ đẻ rồi , con_trai , nó đã được gần bảy tháng tuổi ...