hotchpotch/miracl-hf-unified huggingface dataset:
Muma Gee
Muma Gee ( née Uwame; bi 18 November 1978), agbejoro mọ bi Muma Gee ( /m U m ə dʒ Mo / ), afipamo "ṣe rere Gift", ni a Nigerian singer-silẹ, oṣere, businesswoman, njagun onise, tẹlifisiọnu eniyan ati oloselu. A bi i, o dagba, o si gbe ni Port Harcourt . Itọwo akọkọ ti Uwame ti stardom wa nipasẹ orin rẹ "Kade", eyiti o di orin akọle akọle awo-akọkọ akọkọ rẹ, ti a tu silẹ ni ọdun 2006. Ẹyọ ẹlẹgbẹ ti orin ti o tẹle pẹlu Wudi Awa, ti gba awọn iforukọsilẹ marun, pẹlu meji lati Awọn Awards AMEN (Aworan ti o dara julọ ati Aṣọ ti o dara julọ) ati ọkan kọọkan lati Awọn Aṣayan Fidio Orin Orin Nigeria, Awọn Awards Olori, ati Awọn Awards Ohun orin Orin City.,
Bibi ni Port Harcourt, Ipinle Rivers si awọn obi ti Ekpeye ẹgbẹ ti ẹya Igbo, Uwame dagba ni idile Kristiẹni ti o muna, kẹta ti ọmọ mẹfa. Baba rẹ, ti o kopa ninu Oogun ologun, ku nigbati o jẹ ọmọde. Lẹhin iparun baba rẹ, Uwame ni iya rẹ ti dagba. Ni ọjọ mẹrin, o darapọ mọ akọrin agbegbe ni ile ijọsin rẹ, Adventist-ọjọ Adventth . O wa nibẹ pe o bẹrẹ lati mọ talenti orin rẹ ati agbara rẹ. Nigbati o pari eto-ẹkọ alakọbẹrẹ ati ile-ẹkọ giga rẹ ni Ilu Abuja, Uwame forukọsilẹ ni University of Port Harcourt o si gba alefa kan ni Arts Theatre . Ni afikun si ipilẹ ẹkọ imọ-ẹrọ rẹ, o ni ati ṣiṣẹ ni ọpọlọpọ awọn iṣowo miiran pẹlu ile-iṣẹ yiyalo ọkọ ayọkẹlẹ, ile ounjẹ, ṣọọbu telo ati ile iṣọ ẹwa. O tun di apakan ti ibi orin burgeoning ti Port Harcourt, ṣiṣe ni awọn ile-alẹ alẹ ati awọn ifi si inu ilu .
Uwame ngbe ni Port Harcourt pẹlu ọkọ oṣere rẹ, ẹniti o ti ni ayọ pẹlu iyawo lati ọdun 2011. Awọn mejeeji jẹ Kristian olufọkansin ati ko ṣe alabapin ninu igbeyawo Ni o di ọjọ 18 Oṣu Kẹrin ọdun 2014, wọn ni awọn ọmọ meji, ọmọdekunrin ati ọmọbinrin ibeji, eyiti wọn darukọ Chika ati Chisa Eke. Ọmọ rẹ kẹta ati ọmọbirin keji ni oṣu 28, Okwuluoka, ni a bi ni ọjọ kanna bi baba rẹ Prince Eke ni ọjọ 18 Oṣu Kẹjọ ọdun 2016.
Prince Buster
Cecil Bustamente Campbell (24 May 1938 – 8 September 2016), tó gbajúmọ̀ bíi Prince Buster, jẹ́ akọrin, akọ̀wé-orin àti olóòtú ará Jamáíkà. Àwọn orin rẹ̀ ní ìgbà àwọn ọdún 1960 ló ṣe ìpilẹ̀sẹ̀ orin ayéòdeòní ilẹ̀ Jamáíkà.
Uhuru Kenyatta
Uhuru Muigai Kenyatta (ọjọ́ìbí 26 October 1961) ni olóṣèlú, onísòwò, àti Ààrẹ Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kẹ́nyà kẹrin lọ́wọ́lọ́wọ́.
Ààrẹ ilẹ̀ Kẹ́nyà
Ààrẹ Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kẹ́nyà () ni olórí orílẹ̀-èdè àti olórí ìjọba ilẹ̀ Kẹ́nyà.
Ozak Esu
Ozak-Obazi Oluwaseyi Esu tí a bí ní ọjọ́ kẹtàlélógún oṣù kẹrin ọdún 1991 tí ń ṣe ọmọ bíbí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà jẹ́ Electrical Engineer tí ó sì jẹ́ adarí ní Building Research Establishment, Centre for Smart Homes and Buildings (CSHB)]. Ó ti fìgbà kan ṣiṣẹ́ ní Cundall ní Birmingham, níbi tí wọ́n ti ń ṣẹ̀dá ohun ìkọ́lé lóríṣiríṣi.
Ìpínlẹ̀ Kaduna lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà ni a bí Ozak Esu sí. Ó parí A-Level examinations nínú mathematics, physics àti geography ní ìpínlẹ̀ Èkó. Ìṣòro iná ní Nàìjíríà ló mu kẹ́kọ̀ọ́ nípa engineering ní university. Àìríná lò lórílẹ̀-èdè náà ló jẹ́ ó fọkàn sí ẹ̀kọ́ Physics.
Ní ọdún 2008, ó lọ sí UK níbi tí ó ti gboyè bachelor's degree nínú Electronic and Electrical Engineering. Òun ni ààrẹ Nigerian Society. Ó gba ètò ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́ £54,000 fún postgraduate study, ó sì gboyè PhD lọ́dún 2016.
Esu dara pọ̀ mọ́ Cundall Johnston and Partners ní oṣù kọkànlá ọdún 2014 gẹ́gẹ́ bíi onímò ẹ̀rọ tó kọ́ṣẹ́mọṣẹ́ tó sì ń ṣètò PhD ní Loughborough University. Ó ti lọ́wọ́ sí technical design lóríṣiríṣi ó sì ti mójú tó kíkọ́ ilé-ìwé rẹpẹtẹ ní UK láàárín ọdún méjì tí ó fi wà ní ilé-iṣẹ́ náà. Ó wà lára àwọn ọ̀wọ́ tó rí sí design ilé-iṣẹ́ Energy Systems Catapult ní Birmingham, tí ó sì gba àmì-ẹ̀yẹ British Council for Offices ‘Fit Out of Workplace’ Midlands Regional Award lọ́dún 2017. Ní ọdún 2017, wọ́n gbe lọ sípò electrical engineer . Ipò tí ó wà yìí ló rí sí dídarí àti ṣíṣàkóso iṣẹ́ lámèyító, ó sì tún rí sí gbígba àwọn akẹ́kọ̀ọ́ níyànjú..
Ní oṣù kìíní ọdún 2019, Esu dara pọ̀ mọ́ BRE (Building Research Establishment) gẹ́gẹ́ bíi technical lead ní BRE Centre for Smart Homes and Buildings (CSHB).
Ipò tí Esu wà yìí ló rí sí ṣíṣe ìwádìí lóríṣiríṣi lórí àwọn iṣẹ́ tuntun àti pípèsè èròǹgbà fún iṣẹ́. Èyí sì fún láàyè láti mú ìmọ̀ PhD rẹ̀ sójú iṣẹ́.
Ní ọdún 2013, Esu jáwé olúborí fún Inaugural Energy Young Entrepreneur Scheme ("Energy YES") tí ó ń lọ bíi £2,000 nígbà tí ó ń ṣiṣẹ́ pọ̀ pẹ̀lú àwọn èèyàn mẹ́rin mìíràn láti MEGS (Midlands Energy Graduate School). Esu jẹ́ ọ̀kan lára àwọn "The Telegraph’s Top 50 Women in Engineering under 35" tí wọ́n ṣe ní ọjọ́ kẹtàlélógún oṣù kẹfà ọdún 2017. Òun ló gba àmì-ẹ̀yẹ Institution of Engineering and Technology Young Woman Engineer of the Year ní ọdún 2017. Ní oṣù kẹsàn-án ọdún 2017, ó gba àmì-ẹ̀yẹ tí Institution of Engineering and Technology Mike Sargeant Career Achievement Award for Young Professionals ní ìbámu pẹ̀lú àwọn iṣẹ́ rẹ̀ lórí engineering àti technology.
Nike Folayan
Dr Nike Folayan MBE tí a bí ní ọdún 1978 jẹ́ Chartered Engineer àti Telecommunications Engineering Consultant. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olùdásílẹ̀ àti alága fún Association for Black and Minority Ethnic Engineers tí ó ń kéde ethnic diversity nínú ìmọ̀ ẹ̀rọ ní UK.
Folayan gboyè MEng nínú electronic engineering ní University of Kent, ó sì gboyè PhD nínú antenna design ní University of Sheffield.
Lẹ́yìn tó gboyè PhD, ó dara pọ̀ mọ́ Mott MacDonald gẹ́gẹ́ bíi Communications Engineer. Ibí ni ó ti ṣiṣẹ́ lórí radio design lóríṣiríṣi àti àwọn communications systems bíi CCTV àti àwọn ẹ̀rọ agbóhùn sáfẹ́fẹ́. Ó dara pọ̀ mọ́ Parsons Brinckerhoff ní ọdún 2013 níbi tí ó ti ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bíi Systems Integration Consultant. Ó ṣiṣẹ́ lórí àwọn infrastructure projects bíi CrossRail àti ṣíṣàtúnṣe Victoria Station. Ní ọdún 2016, wọ́n gbe lọ ipò Associate Director fún Communications and Control láàárín Railways Division of WSP.
Ní ọdún 2008, Folayan gba àmì-ẹ̀yẹ "Inspiring Leader within the Workplace". Ní ọdún 2012, wọ́n ṣàfihàn Dr Folayan nínú Powerlist: Britain’s 100 most influential people of African and Caribbean heritage. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olùgbàlejò tí ó sọ̀rọ̀ ní Higher Education Academy STEM annual conference lọ́dún 2014. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn trustee ní Engineering Development Trust àti ọmọ ẹgbẹ́ Science Council àti ẹgbẹ́ Transport for London. Ó lọ́wọ́ sí ìtànkálẹ̀ Royal Academy of Engineer's. Ní ọdún 2017, Folayan sọ̀rọ̀ níbi ayẹyẹ Institution of Engineering and Technology's "9 % is Not Enough".
Nike Folayan àti àbúrò rẹ̀ Ollie Folayan ló ṣe ìdásílẹ̀ Association for Black and Minority Ethnic Engineers (AFBE-UK) lọ́dún 2007, wọ́n sì jẹ́ alága ìgbìmọ̀ náà. Lọ́dún 2011, Vince Cable tí ó jẹ́ akọ̀wé fún State for Business, Innovation and Skills nígbà náà fara hàn ní AFBE-UK’s seminar lórí infrastructure ní UK. Ní ọdún 2016, ó darí ètò kan tó rí sí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ láti yunifásítì lóríṣiríṣi ní ìlú London láti kópa nínú àwọn iṣẹ́ lóríṣiríṣi tí ó le ràn wọ́n lọ́wọ́.
Lauryn Hill
Lauryn Noelle Hill (ọjọ́ìbí May 26, 1975) ni akọrin, akọ̀wé-orin, àti olórin rap ará Amẹ́ríkà tó jẹ́ ìkan nínú ọmọ ẹgbẹ́ olórin rap Fugees, àti fún àwo-orin tó dá gbé jáse tó ún jẹ́ "The Miseducation of Lauryn Hill", tó gba ẹ̀bùn ọ̀pọ̀lọpọ̀, tó sì léwájú ọ̀pọ̀ rẹ́kọ́rdù ìtajà àwo-orin. Hill ni ìkan nínú àwọn olórin rap tó lókìkí jùlọ, àti ìkan láàrin àwọn aléwájú orin Neo soul.
Octavia Spencer
Octavia Lenora Spencer (ọjọ́ìbí May 25, 1972) ni òṣeré, olùkọ̀wé àti olóòtú ará Amẹ́ríkà. Spencer ti gba ẹ̀bùn ọ̀pọ̀lọpọ̀ fún idọ́n ìṣerẹ́ rẹ̀, nínú wọn ni Ẹ̀bùn Akádẹ́mì kan, Ẹ̀bùn Golden Globe kan, àti Ẹ̀bùn Ẹgbẹ́ àwọn Òṣeré mẹ́ta.
Cleopatra Tawo
Cleopatra Tawo tí orúkọ inagi rẹ jẹ Cleo Tao jẹ́ agbóhùnsáfẹ́fẹ́ lórí rádíiò ni ilé iṣẹ́ Planet Fm 101.1 Fm ni ìlú Uyo ni ìpínlẹ̀ Akwa Ibom. Òun ni atọ́kun ètò " Day Break on Planet àti AutoMania". Kí ó tó darapọ̀ mọ́ Planet Fm, Tawo tí si ṣé pẹ̀lú Rythm Fm 93.7 ni ìlú Portharcourt ni ìpínlẹ̀ Rivers gẹ́gẹ́ bíi atọ́kun fún àwọn ètò bíi "Morning Drive, Afternoon Drive, Sunday at the Rhythm àti Midnight Caller". Tawo kọ́ iṣẹ́ agbejọ́rò kí ó tó padà wá di agbóhùnsáfẹ́fẹ́ ni ọdún 2000. Ó bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣe agbóhùnsáfẹ́fẹ́ ni Rythm Fm 93.7 ni ìlú Portharcourt. Ní ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù kejìlá, ọdún 2005, àwọn agbófinró mú òhun àti Klem Ofuokwu lórí ẹ̀sùn pé wọ́n sọ̀rọ̀ nípa ọ̀nà afárá tí ó bà jẹ́. Wọ́n lọ ọ̀sẹ̀ méjì ní àtìmọ́lé kí wọn tó fí àwọn méjèèjì náà lẹ̀. Ní ọjọ́ kìíní oṣù kejìlá, ọdún 2017 ni ó fi àyè sílẹ̀, ó kú sí ilé ìwòsàn tí University of Uyo Teaching Hospital.
Betty Abah
Betty Abah (bíi ni ọjọ́ kẹfà oṣù kẹta ọdún 1974) jẹ́ oníróyìn, akọ̀wé àti ajíjágbara fún àwọn ọmọdé àti àwọn obìnrin. Òun ni olùdásílẹ̀ àti adarí fún " CEE HOPE" ní ìlú Èkó"."
Wọ́n bí Betty sí ìlú Otukpo ní ìpínlẹ̀ Benue. Ó gboyè nínú ẹ̀kọ́ ìmọ̀ èdè gẹ̀ẹ́sì láti ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of Calabar, ó sì tẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ náà ni University of Lagos.
Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ pẹ̀lú ilé iṣẹ́ tí ó ń ṣe ìwé ìròyìn tí The Voice Newspaper ni ìpínlẹ̀ Benue. Ó ti ṣiṣé pẹlú àwọn ìwé ìròyìn bíi Newswatch, Tell Magazine àti Rocky Mountain news. Ó ti kọ àwọn ìwé bíi "Sound of Broken Chains, Go Tell Our King àti Mother of Multitude". Ó dá ẹgbẹ́ CEE-HOPE kalẹ̀ ni oṣù kejìlá ọdún 2013.
Màlúù
Màlúù takọ tabo ni wọ́n wọ́pọ̀ láàrin àwọn ẹranko ọ̀sìn ilé. Wọ́n jẹ́ ọ̀kan lára ìsọ̀rí ẹbí àwọn ẹranko tí a mọ̀ sí Bovinae, tí wọ́n wọ́pọ̀ ju màlúù kẹ̀tẹ̀ àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
Wọ́n sábà ma ń rè tàbí sin màlúù gẹ́gẹ́ bí ohun ọ̀sìn fún jíjẹ, pípèsè ẹran, fífi awọ rẹ̀ ṣe pànmọ́, ohun tí a lè fi pèsè wàrà, wọ́n ń lò wọ́n fún kíkọ ebè oko, lílo ìgbẹ́ rẹ̀ fún ajílẹ̀, tí ọ̀pọ̀ níní àwọn ẹ̀yà kan ní ilẹ̀ India ma ń sìn ín gẹ́gẹ́ bí òrìṣà tabí ọlọ́run wọn. According to an estimate from 2011, there are 1.4 billion cattle in the world..
Ṣọ̀ún ìlú Ògbómọ̀sọ́
Ṣọ̀ún ìlú Ògbómọ̀sọ́, tàbí Ṣọ̀ún Ògbómọ̀ṣọ́ lásán, jẹ́ orúkọ oyè ọba aládé tí ìlú Ògbómọ̀ṣọ́ ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ọba Ọládùnǹní Oyèwùnmí III ní ó wà lórí ìtẹ́ ṣọ̀ún tí Ògbómọ̀ṣọ́ lọ́wọ́lọ́wọ́. Ó gorí ìtẹ́ àwọn babańlá baba rẹ̀ lọ́jọ́ kẹrìnlélógún oṣù kẹwàá ọdún 1973.
Seyi Shay
Deborah Oluwaseyi Joshua (bíi ni ọjọ́ kọkànlélógún, oṣù kejìlá ọdún 1985) tí orúkọ inagi rẹ jẹ́ Seyi Shay jẹ́ olórin, akọrin àti òṣèré ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó kọ orin tí wọn lò fún Crime Life:Gang Wars ni ọdún 2005. Ní oṣù kọkànlá ní ọdún 2013, ó gbà iṣẹ́ láti ọ̀dọ̀ Etisalat. Ní oṣù keje ọdún 2015, ó darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ olórin Island Records.
Wọ́n bíi Seyi sì ìlú Tottenham ni orílẹ̀ èdè England, àwọn òbí rẹ sì jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ Command High School ni ìpínlè Èkó.. Ó gboyè nínú ìmò òwò ṣíṣe ni ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of East London.
Ó bẹ́ẹ̀rẹ̀ sì ni di gbajúmọ̀ ni ìgbà tí ó darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ olórin tí " No Apology ". Ní ọdún 2006, ó dá ẹgbẹ́ olórin fún àwọn obìnrin tí ó pè ní Boadicea, ẹgbẹ́ náà sì tú ká lẹ́yìn ọdún méjì. Ó darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ olórin " From Above " kí ẹgbẹ́ náà to tú ká. Ó pàdé Sound Sultan ni ọdún 2011 ni London, ìyẹn sì gbá ni ìmọ̀ràn pé kí ó wà sì Nàìjíríà láti lè tú ń bọ̀ tẹ̀ síwájú ní iṣẹ́ orin tí ó ń kọ. Ó kọrin ni ayẹyẹ tí COSON ni ọdún 2013. Ní oṣù kẹjọ ọdún 2013, ó tún kọrin ni orí ètò "Big Brother Africa" àti ní "Star Music Trek" ni ìlú Asaba. Ní oṣù kọkànlá ọdún náà, ó kọrin ni ayẹyẹ tí "Step Up to Vip Lifestyle". Ó ti kọrin ni àwọn ayẹyẹ orin bíi "Harp Rythm Unplugged" àti "Love like A Movie". Seyi tí kọ àwọn orin bíi "Loving Your Way," "No Le Le","Irawo,Killin' Me Softly,Ragga Ragga àti Murda"
Ọba ìlú Èkó
Ọba ìlú Èkó ni atáyéṣe átọwọ́dọ́wọ́ olórí ìlú Èkó ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ọba ìlú Èkó lọ́wọ́lọ́wọ́ ní Ọba Rilwan Akiolu tó dípò Ọba Adeyinka Oyekan kejì tó ṣe aláìsí ní ọdún 2003.
Àmọ̀tẹ́kùn
Àmọ̀tẹ́kùn ("Panthera pardus") ni ìkan nínú àwọn irú ẹranko márùn tó wà láyé nínú ìbátan "Panthera", ìkan nínú àwọn Ẹ̀dá-olóngbò. Ó pọ̀ káà kiri ní agbègbè Ìsàlẹ̀-Sàhárà Áfríkà, ní àwọn agbègbè kan ní apá Ilàòrùn àti Arin Asia, ní ìsàlẹ̀orílẹ̀ India dé apá Gúúsù-ìlàòrùn àti Ìlàòrùn Asia.
Taiye Selasi
Taiye Selasi (bíi ni ọjọ́ kẹji oṣù kọkànlá ọdún 1979) jẹ́ akọ̀wé àti ayàwòrán.
Wọ́n bí Taiye sì ìlú London, òun sì ni àkọ́bí nínú ìbejì tí àwọn òbí rẹ bí. Ìyá rẹ̀, Dr. Juliette Tuakli, jẹ́ oníṣègùn ni orílẹ̀ èdè Ghana, bàbà rẹ, Dr. Lade Wosornu, sì jẹ́ dókítà ni ilẹ̀ Saudi Arabia. Taiye gboyè akẹ́kọ̀ọ́ to tayọ julọ ni Yale University. Ó tẹ̀ síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Nuffield College.
Ní ọdún 2005, ìwé ìròyìn tí " The Lip" ṣe atẹjade iṣẹ́ rẹ̀ tí ó pè àkòrí rẹ̀ ni "Bye-Bye". Ní ọdún 2006, ó kọ ìwé nípa àwọn ọmọbìnrin ni ilẹ̀ Áfríkà, ó sì pe àkòrí rẹ ni "The Sex Lives of African Girls." Ní ọdún 2010, Ann Godoff ra ìwé Taiye tí àkòrí rẹ jẹ " Ghana must Go", ó sì ṣe atẹjade rẹ̀ ni ọdún 2013. Ni ọdún 2013 àti 2014, wọn fi sì àárín àwọn akọ̀wé ọ̀dọ́ tí ó dára jù lọ. Ni ọdún 2012, òun àti David Adjaye jọ ṣètò ilé ìkàwé tí "Gwangju River Reading Room". Ní ọdún 2015, Selasi farahàn sì ayẹyẹ tí wọn má ṣe fún àwọn òn kọ̀wé ni orílẹ̀ èdè Iceland, "Iceland Writers Retreat", ó sì jẹ́ ìkan laarin awọn tó sọ̀rọ̀.
Ìrànwọ́ 1: Báwo lẹ ṣe lè dá àyọkà/ojú-ewé
Ìṣẹ̀dá ojú-ewé ojú-ewé jẹ́ ojú-ìwé tí a lè kà láti ní ìmọ̀,ọgbọ́n àti òye yálà láti kọ́ tàbí ṣe àlékún lórí ohun kan tàbí òmíràn lórí ẹ̀rọ ayélujára.  Àwọn ohun tí a ní lá ti ní ṣáájú kí a tó dá àyọkà kankan ni: Ọ̀nà méjì ni a lè gbà ṣẹ̀dá ojú-ewé sí orí Wikipẹ́día Yorùbá.  Àkọ́kọ́ ni lílo ìlanà Àtọwọ́dá, nígba tí ékejì jẹ́ ìlanà Ògbufọ.
Kí àyọkà wa ó lè jọjú, a ní láti tẹ̀lé àwọn ìlànà ààtò yí: Àpẹẹrẹ: kíní Ewúrẹ́ jẹ́ ẹran ilé. Àpẹẹrẹ kejì Ewúrẹ́ jẹ́ ẹran ilé . A ó ṣàkíyèsí wípé (Ewúrẹ́) àkòrí àyọkà lówúra ju àwọn ọ̀rọ̀ tó kù lọ. Lẹ́yìn èyí, a ó ṣe ìfáàrà sí obun tí ewúrẹ́ jẹ́. Bí a bá tún ní ohun kan mìíràn láti sọ nípa ewúrẹ́ bíi : ""' Ewúrẹ́ gẹ́gẹ́ bí ẹràn ọ̀sìn Ilé, orísi ewúrẹ́ (akọ tabí abo), bí wọ́n ṣe ń bímọ, óúnjẹ tí wọ́n fẹ̀ràn, ìwà wọn àti bẹ́bẹ́ lọ. A ó ṣe àgbékalẹ̀ àwọn amúgbá-lẹ́gbẹ̀ẹ́ àkòrí yí nípa lílo àmì = méjì sápá ọ̀tún méjì sápá òsì báyìí == ==. Àpẹẹrẹ: = = Ewúrẹ́ gẹ́gẹ́ bí ẹran ọ̀sìn ilé = =  Àkíyèsí: a kò sú àwọn àmì yí mọ́ra wọn nítorí kí ó lè yé wa. Bí ẹ bá fẹ́ lo tiyín, kí ẹ sun mọ́ra wọn kí ó lè rí báyí:
Bí a bá fẹ́ kí (Ewúrẹ́ gẹ́gẹ́ bí ẹran ilé) náà ó lówúra, a ó ṣe àmì yẹn ní mẹ́ta lósì === mẹ́ta lọ́tún === .  Báyí ni a ó ṣe fún àwọn amúgbálẹ́gbẹ́ àkòrí tína mẹnu bà lókètó kù.
Bí a bá ṣèyí tán, tí a sì fẹ́ fi iṣẹ́ wa pamọ́, a gbọfọ̀ kádí àyọkà wa pẹ́lú ÀWỌN ÌTỌ́KASÍ. A ó kọ ọ̀rọ̀ sínú àmì = bí a ti ṣe fún àwọn tókù. Àpẹẹrẹ
Àtòjọ àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Rùwándà
Àyọkà yìí ṣe àtòjọ orúkọ àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Rùwándà láti ìgbà tí wọ́n dá ipò náà sílẹ̀ ní ọdún 1961 (nígbà Ìjídìde àwọn ará Rùwándà), títí di òní. Gẹ́gẹ́ bí òfin-ìbágbépọ̀ ṣe lànà rẹ̀, iṣẹ́ Ààrẹ ni gẹ́gẹ́bí olórí orílẹ̀-èdè ilẹ̀ Rwanda, ó sì ní agbára aláṣe tó pọ̀. Wọ́n dìbò yan sí ipò ààrẹ yìí fún ọdún méje, Ààrẹ yíò si yan Alákóso Àgbà àti gbogbo àwọn ará Kábínẹ́ẹ̀tì rẹ̀.
Àwọn mẹ́rin ló ti jẹ Ààrẹ ilẹ̀ Rùwándà (láì ka àwọn Adípò Ààrẹ). Ààrẹ lọ́wọ́lọ́wọ́ ni Paul Kagame, láti 24 March 2000.
Adama Barrow
Adama Barrow (ọjọ́ìbí 16 February 1965) ni olóṣèlú ará Gambia àti agbalékọ́ tó jẹ́ Ààrẹ ilẹ̀ Gámbíà kẹta lọ́wọ́lọ́wọ́, lórí àga láti ọdún 2017. Ni Oṣu kọkanla ọdun 2021, Adama Barrow kede ipo oludije rẹ fun idibo Alakoso 2024.
Olórí orílẹ̀-èdè
Olórí orílẹ̀-èdè ni ẹni aráàlú kan tí óún dúró fún orílẹ̀ ìjọba kan lábẹ́ àṣẹ ní ìṣọ̀kan àti lábẹ́ òfin rẹ̀. Bí irú ìjọba àti ìpín àwọn agbára ìjọba orílẹ̀-èdè kọ̀ọ̀kan bá ṣe rí, olórí orílẹ̀-èdè le jẹ́ fún oyè lásán tàbí lẹ́ẹ̀kannáà bíi olórí ìjọba àti ìṣẹ́ míràn.
Wàrà
Wàrà ni ohun mímu funfun olómi tí ó ní èròjà aṣara lóore tí a ma ńnfún láti ẹnu ọmú Màlúù, tí ó sì jẹ́ ìpìlẹ̀ èròjà ìdàgbà-sókè fún ọmọ màlúù tí ó bá ń mumú àti ọmọ ènìyàn pàá pàá, kí wọ́n tó bẹ̀rẹ̀ sí jẹun. Nínú wàrà ni Kolósítírọ́ọ̀mù tí ó jẹ́ èròjà àṣara-lóore gan an sodo sí nígbà tí èyíkéyí ẹranko alégun lẹ́yìn afọ́mọ lọ́mú bá kọ́kọ́ fọ́mọ rẹ̀ lọ́mú. Kólósítírọ́ọ̀mù yí ni ó kún fún èròjà ọmọ ogun ara tí ó ń jáxe láti ara ìyá sí ara ọmọ rẹ́ tó ń mumú láti dáàbò bòó kúrò lọ́wọ́ àrùn àti àìsàn àìfojúrí, ó tún kún fún àwọn èròjà mìíràn tó ń àṣara-lóore. Lára àwọn èròjà tí kolósítírọ́ọ̀mù kó sínú ni : èròjà amára-jọ̀lọ̀ (protein) àti èròjà afára-lókun (lactose).
Mokgweetsi Masisi
Mokgweetsi Eric Keabetswe Masisi (ọjọ́ìbí 21 July 1961) ni Ààrẹ ilẹ̀ Bòtswánà ìkárùn lọ́wọ́lọ́wọ́, láti ọdún 2018. Ó jẹ́ Alákóso Ètò Ẹ̀kọ́ tẹ́lẹ̀ àti Alákóso Ọ̀rọ̀ iṣẹ́ Ààrẹ àti Ìmójútó Ìgboro láti 2011 di 2014. Wọ́n kọ́kọ́ dìbò yàán sí Ilé-aṣòfin ní 2009.
Ààrẹ ilẹ̀ Bòtswánà
Ààrẹ Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Bòtswánà ni olórí orílẹ̀-èdè àti olórí ìjọba ilẹ̀ Bòtswánà, bákanáà ó tún jẹ́ Aláṣẹ Àgbà ilé-ìṣẹ́ ológun, nílànà bí Òfin-ìbágbépọ̀ ilẹ̀ Bòtswánà ṣe sọ. This is a graphical lifespan timeline of presidents of Botswana. The presidents are listed in order of office.
Félix Tshisekedi
Félix Antoine Tshisekedi Tshilombo (; ọjọ́ìbí 13 June 1963) ni olóṣèlú ará Kóngò tó ti jẹ́ Ààrẹ Orílẹ̀-èdè Olómìnira Òṣèlú ilẹ̀ Kóngò láti 25 January 2019.
Betty Shabazz
Betty Shabazz (orúkọ àbísọ Betty Dean Sanders; May 28, 1934 – June 23, 1997), tí a tún mọ̀ bákannáà bíi Betty X, jẹ́ olùkọ́ àti alákitiyan àwọn ẹ̀tọ́ aráàlú ará Amẹ́ríkà. Shabazz ni ìyàwó Malcolm X.
Iwe
Iwe, jẹ́ ẹ̀yà ara kan tí iṣẹ́ rẹ̀ dá lórí lílọ̀  oúnjẹ tí a jẹ nínú tí ó ti dà nínú púpọ̀ ẹranko. Ẹ̀yà ara yí jẹ́ ọ̀kan gbòógì nínú ara.  Iwe rí roboto, tinú tẹ̀yìn rẹ̀ jẹ́ kìkì iṣan tí ó sì ma ń lọ óúnjẹ pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ àwọn òkúta wẹ́wẹ̀wẹ́.
Irì
Irì, erì, enini tabí nini jẹ́ omi kan tí ó ma ń sẹ tàbí kóra jọ sí orí ewé, koríko tàbí ohun kan mìíràn tí ó bá wà ní abẹ́ sánmọ̀ ní òru mọ́jú tàbí lásìkò tí ojú ọjọ́ bá bora.  Ohun tí ìmọ̀ fún múlẹ̀ ni wípé nígbà tí oru tàbí ìgbóná ojú ọjọ́ bá ń bora tí afẹ́fẹ́ tutù ń fẹ́, oru ara àwọn ewéko àti àwọn ohun mìíràn tó ti gbóná jan jan lójú ọjọ́ tẹ̀lẹ̀ yóò ma ṣe oru èyí tí kò láyè láti gbéra gòkè lọ tí wọ́n ń pè ní (evaporation), ìjákulẹ̀ yí ni ó ma ń fàá tí irúfẹ́ oru bẹ́ẹ̀ fi ma ń silẹ̀ sí orí àwọn ewéko gbogbo.Oòrùn kò bá mú dà bí nkan láwọn agbègbè ọ̀ọ̀kan, èyí lè mú kí irì ó dì pọ̀ kó di yìnyín, ní èyí tí wọ́n ń pè ìkórajọ pọ̀ yí ní (frost) Nígb tí ó jẹ́ wípé irì níṣe pẹ̀lú bí ojú-ọjọ́ bá ṣe rí tàbí gbóná sí, ó sábà ma ń sẹ̀ sí ara àwọn nkan bíi ewé, koríko, ojú irin ọkọ̀ ojú-irin, orí tàbí ara ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ àti bẹ̀ẹ́ nẹ̀ẹ́ lọ.
Ewé
Ewé jẹ́ àkójọ pọ̀ orúkọ fún àwọn ẹtúntún igi oríṣríṣi tí a lè fojú rí. Ewé jẹ́ ohun tí ó ma ń sába rí pẹlẹbẹ, ó ma ń ní ilà tẹ́ẹ́rẹ́ láàrin bí ìṣẹ̀dá igi kọ̀ọ̀kan bá ṣe rí ni ewé rẹ̀ ṣe ma ń falà sára. Ewé sábà m ń hù sí ara tabí orí igi lọ́pọ̀ ìgbà, èyí náà tún dá lé irúfẹ́ ìṣẹ̀dá igi kọ̀ọ̀kan. Híhù igi sára ewé ma ń bẹ̀rẹ̀ láti àárin méjì. Apapọ̀ àárin igi ati ewé orí igi ni ó di ẹ̀ka igi. Ewé ma ń dàgba sókè látàrí omi ati ìtanṣán Oòrùn (photosynthesis) tí ó bá tan si ni ó fi ń gbéra sókè. lọ́pọ̀ Ìgbà, gbogbo ewé kọ́ ló ma ń rí bákan náà, ọ̀pọ̀ ma ń dán lára,ọ̀pọ̀ sì ma ń hurun,ọ̀pọ̀ ma ń ní ẹ[[ẹ̀gún lára, nígbà tí ọ̀pọ̀ ma hani lọ́wọ́ . Ohun tí ó ma ń ṣokùn fà àwọ̀ olómi aró gírínì tí ewé ma ń ní ohun tí wọ́n pè ní kílórófì (chlorophyll). Èròjà yí ṣe.pàtàkì fún ìrú gọ́gọ́ ati ìdàgbàsókè ewé àti igi lápapọ̀, nítorí òun ni ó yíra padà sí óúnjẹ fún ewé ẹ́yìn tí ó bá ti gba ìtansán òrùn sára tán.
[[Ẹ̀ka:Àwọn ọ̀gbìn]]
Sánmọ̀
Sánmọ̀ tabí Ojú Ọ̀run jẹ́ gbogbo ohun tí ó wà lókè Ilẹ̀ níbi tí ohun bí Kùrukùru, Oòrùn, Òṣùpá àti àwọn ìràwọ̀ ti ń yọjú wo ilẹ̀ lásìkò ìkọ̀ọ̀kan wọn. Ní inú ìmọ̀ ojú-ọ̀run, sánmọ̀ yí ni wọ́n ń pè ní ahòho, níbi tí oòrun, òṣùpá, àti àwọn ìràwọ̀ ti dàbí ẹni wípé wọ́n ń rọ̀ kiriká ọ̀run fúra rẹ̀,ní ọ̀gangan ilẹ̀. Sánmọ̀ tàbí ojú-_ọ̀run yí náà pín sí ọ̀nà méjì.  Àkọ́kọ́ ni kùrukùru, èyí jẹ́ ìpele akọ́kọ́ àti ohun tí ó bo ojú-ọ̀run gan an fúra rẹ̀. Èkejì ni ahòho ọ̀run, ní i tí àwọn ìràwọ̀,Oòrùn , ati Òṣùpá ti ń yọjú lásìkò wọn gbogbo. Lọ́pọ̀ ìgbà, kùrukùru ojú sánmọ̀ ni ó súnmọ́ ilẹ̀ jùlọ tí ó jẹ́ wípé bí a bá gbójú sókè, oun ni akọ́kọ́ máa rí. Ní ojú mọmọ tàbí ní àsìkò ọ̀sán, ojú sánmọ̀ sába ma ń ní àwọ̀ búlúù tàbí yẹ́lò tí Oòrùn yóò sì tàn kálẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìmọ́lẹ̀ tí a kò fi ní nílò iná tabí ihun kan mìíràn tí a lè fi òye rẹ̀ ríran ju òye ọjọ́ lọ. Bí ó ti di àṣálẹ́, sánmọ̀ yóò dúdú kẹlẹ kẹlẹ, ní èyí tí ilẹ̀ náà yóò dúdú pẹ̀lú nítorí ìmọ́lẹ̀ sánmọ̀ ni ìmọ́lẹ̀ ilẹ̀. Ní àsìkò yí, gbogbo ohun alàyé pátá ni wọn yóò nílò ohun tí ó lè jẹ́ gẹ́gẹ́ bí òye tàbí iná tí yóò ms fi wọ́n mọ̀nà. Àwọn àsìkò yí ni òṣùpá ati àwọn ìràwọ̀ yóò yọ tí wọn yóò sì tànmọ́lẹ̀ sí orí ilẹ̀..
Ọmú
Ọmú tàbí Ọyàn jẹ́ ọ̀kan pàtàkì nínú ẹ̀yà ara tí ó wà lọ́wọ́ òkè. Lára àwọn obinrin, ó jẹ́ ẹ̀yà tí ó ma ń sun wàrà gẹ́gẹ́ bí óúnjẹ fún àwọw òpónló tí wọ́n ń mumú. Tọkùnrin tobìnrin ní wọ́n ma ń ní ọmú ní àyà wọn. Àmọ́, ní àsìkò ìbàlágà ẹ̀yà ara yí ma ń dàgbà sókè lára abo látàrí èròjà ara tí wọ́n ń pè ní (estrogen) àti (growth hormone). Ọ̀rá tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Subcutaneous fat tí ó níṣe pẹ̀lú ibùsun omi tí ó ma ń jáde ẹnu kókó ọmú, awọ fẹ́lẹ́ yí ni ó ma ń fún ọmú ní àbùdá wọn. Níparí ọmú ṣáájú kókó ọmú ni agbẹ̀du tí wọ́n ń pè  ní alveoli ni omi ọmú ma ń sodo sí tí ó sì ms ń wà ní sẹpẹ́ fún fífà tàbí mímu ìkókó nígbà tí ọmọ bá gbẹnu si.  Lásìkò tí obìnrin bá wà nínú oyún, ọmú ma ń ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ọ̀gọ̀ọ̀rọ̀ èròjà àti ọmọ ogun ara tí wọ́n ń.pè ní (hormone), pàá pàá jùlọ èròjà estrogens, progesterone, àti prolactin, àti àwọn mìíràn bíi lobuloalveolar tí ó ń ṣiṣẹ́ fún ìdàgbàsókè àti ìgbaradì rẹ̀ fún ìfọ́mọlọ́mú lẹ́yìn tí obìrin bá bímọ tán.  Yàtọ̀ sí ṣíṣiṣẹ́ ìfọ́mọlọ́mú àti àwọn èròjà àṣara-lóore tí ó kó sínú, wọ́n tún ka ọmú obìnrin sí àmì ìbálagà obìnrin fún ìbálòpọ̀ láti ṣòwò ọmọ bíbí. Ọ̀pọ̀ àti oríṣríṣi iṣẹ́ ọnà àti àwòrán ti àyé àtijọ́ àti tòde òní ni wọ́n ti ṣàfihàn ọmú nínú iṣẹ́ wọn. Ọ̀pọ̀ ẹ̀yà orílẹ̀-èdè àgbáyé ni wọ́n ka ṣíṣàfihàn ọmú sí ìta gbangba gẹ́gẹ́ ohun ìríra tí kò sì bójú mu ní àwùjọ.
Àdéhùn igi aláwọ̀-ewé
Àdéhùn igi aláwọ̀-ewé ní ìwé àdéhùn ìpẹ̀tùsáwọ̀ ìjà ilẹ̀ tí ó kún fún epo-rọ̀ ì àti afẹ́fẹ́ gáàsì ẹnubodè láàárín orílẹ̀ èdè Cameroon àti Nàìjíríà tí wọ́n ń pè ní Bakassi. 1981, Ìjàkú-akátá àwọn ọmọ-oogun láàárín Nàìjíríà àti Cameroon lọ́dún 1994, àti 1996 wáyé ní Bakassi. Wọ́n gbé aáwọ̀ ìjà yìí lọ sílè ẹjọ́ àgbáyé International Court of Justice, tí ilé-ẹjọ́ sìn dá orílẹ̀-èdè Cameroon láre lọ́jọ́ kẹwàá oṣù kẹwàá ọdún 2002. Lọ́jọ́ Kejìlá oṣù kẹfà ọdún 2006,Ààrẹ-àná orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́ àti Ààrẹ orílẹ̀-èdè Cameroon, Paul Biya, tọwọ́ bọ ìwé-àdéhùn Àdéhùn igi aláwọ̀-ewé lórí kíkó àwọn ọmọ ológun kúrò àti fífi ẹ̀tọ́ ilẹ̀ náà sílẹ̀ fún orílẹ̀ èdè Cameroon. Nínú ìwé àdéhùn náà, Wọ́n fún Nàìjíríà ní gbèdeke ọgọ́ta ọjọ́ láti kó àwọn ọmọ-ogun wọn kúrò, pẹ̀lú àfikún ọgbọ́n ọjọ́ mìíràn, bákan náà, wọ́n fún Nàìjíríà ní àǹfààní láti ṣì ní àwọn olórí ìjọba àti ọlọ́pàá wọn ní Bakassi fún ọdún méjì mìíràn.Ìjọba orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tẹ̀lé àṣẹ ìdájọ́ Ilé-ẹjọ́ àgbáyé International Court of Justice, tí ó dá Cameroon láre kí wọ́n máa bá pàdánù ìrànlọ́wọ́ ìlẹ̀-òkèèrè, wọ́ sìn ló àwọn ọmọ ogun wọn kúrò. Nígbà náà, wọn gbé ìgbìmọ̀ kan tó kún fún aṣojú Nàìjíríà, Cameroon, àjọ àgbáyé UN, Germany, Amẹ́ríkà, Faransé àti orílẹ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì láti ṣàbójútó títẹ̀lé ìwé àdéhùn náà
Lọ́jọ́ kẹtàlá oṣù kẹjọ ọdún 2013, àjọ kéréje lábẹ́ àjọ àgbáyé, UN, tí ó ń rí sí ààbò United Nations Security Council ṣàlàyé pé òun fara mọ́ ìpẹ̀tùsáwọ̀ náà lọ́jọ́ méjì sí ọjọ́ ìfàlélọ́wọ́ ìlẹ̀ Bakassi.
Ọ̀gbàrá
Nínú ìmọ̀ sáyẹ́nsì nípa ilẹ̀, Ọ̀gbàrá jẹ́ wíwọ́ omi àrọ̀dá òjò tí ṣẹ̀ṣẹ̀ rọ̀ tán tí ó sì nń wọ́ yanrìn tàbí iyẹ̀pẹ̀ orí ilẹ̀ lọ bí òun náà ṣe ń wọ́ ruru láti ibìkan sí òmíràn. Àkíyèsí: Ọ̀gbàrá yàtọ̀ sí fífọ́n òjò (kí a má ṣìí gbé síra wọn, torí fífọ́n òjò kìí ṣàngbàrá). Ṣíṣàn ọ̀gbàrá tún jẹ́ ìṣe àdámọ́ ítí láé láé, àwọn ohun tí ó sì ń fa àkóyawọ́ rẹ̀ ni ìṣesí àwùjọ bíi omi, yìnyín, ìdarí afẹ́fẹ́ tàbí atẹ́gùn, àwọn igi, àwọn ẹranko àti ìwà òun ìṣesí àwọn ọmọ ènìyàn.  Látarí àwọn ìṣesí tí a ti mẹ́nu bà lókè yí ni ó ń fà ìpínsísọ̀rí ọ̀gbará sí :    Lóòtọ́ ni wípé ọ̀gbàrá jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀ àdámọ́ ilẹ̀, àmọ́ ìhùwàsí àti ìṣesí ọmọnìyàn náà ń dá kún bí ọ̀gbàrá ṣe ń b nkan jẹ́ ní ìdá 10-40% lágbàáyé. Bí àpẹẹrẹ, oko tí wọn fi ń ṣe nkan ọ̀gbìn ti ó wà ní Appalachian Mountains, ti di ojú odo ọ̀gbará látàrí àkọtúnkọ ikẹ̀ oko náà ti mú kí wíwọ́ ruru ọ̀gbarà lágbègbè yí pẹ̀lú eré tí ó tó ọgọ́rùn ún (100×), tí ó sì ti mú kí ilẹ̀ oko naa jin kòtò gìrìwò.  Wíwọ́ ruru ọ̀gbàrá láwọ̀ọ́jù lórí ikẹ̀ ti mú ìjanbá tó lágbára bá àwọn ilẹ̀, yálà ilẹ̀ ilé tàbí ilẹ̀ oko. Àwọn ìpalára yí ni mímú àdínkù bá ohun ọ̀gbìn ati irè oko, Dídá oko lójú kan ládàá jù (intensive farming) ati ìgégi lulẹ̀ lábaadì (deforestration), kíkọ́ ojú ọ̀nà àti àwọn ìṣesí ọmọnìyàn míìràn tó làmì-laaka lórí ilẹ̀ náà ń ṣokùnfà bí ọ̀gbàrá ṣe ń ṣọṣẹ́ káàkiri àgbáyé. Àmóṣá, oríṣríṣi ọ̀na ni àwọn ènìyàn ń gba lágbáyé láti mú adínkù bá ọṣẹ́ ọ̀gbará tàbí láti dẹ́kun rẹ̀ pátá pátá.
Fally Ipupa
Fally Ipupa N'simba (ọjọ́ìbí December 14, 1977), tó gbajúmọ̀ pẹ̀lú orúkọ ìtàgé rẹ̀ Fally Ipupa, ní akọrin-akọ̀wéorin, oníjó, ọlọ́rẹ, onígìtá àti olóòtú ará Kóngò. Láti ọdún 1999 dé 2006, ó jẹ́ ìkan nínú ẹgbẹ́ olórin Quartier Latin International, tí Koffi Olomidé dásílẹ̀ ní 1986.
Olúṣọlá Ìṣọ̀lá Ògúnṣọlá
Olúṣọlá Ìṣọ̀lá Ògúnṣọlá, tí ọ̀pọ̀ ènìyàn mọ̀ sí Isho Pepper ni wọ́n bí ní ọjọ́ Kẹrìnlá oṣù kọkanlá ọdún 1942 sí ìdílé ọ̀gbẹ́ni Sámúẹ́lì Ògùnṣọlá, ní agbolé Baàlà Dáṣàolú lẹ́yìn Mọ́sálásí Ìta Ìgbẹ̀yìn ládùúgbò Òkè Ìtokú ní ìlú Abẹ́òkúta ní Ìpínlẹ̀ Ògùn.
Olúṣọlá gẹ́gẹ́ bí àbígbẹ̀yìn nínú ọmọ mẹ́rin tí àwọn òbí rẹ̀ bí, abúlé Olókuta, ní ẹ̀bá Aláhọ̀ tó wà ní ìjọba ìbílẹ̀ Olúyọ̀lé nílú Ìbàdàn ló ti lo ìgbà èwe rẹ̀, bákan náà ló lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ti Christ School, ti ìlú Olókúta. Lẹ́yì ìwé mẹ́fà, ó padà sí Abẹ́òkúta níbi tí ó i bẹ̀rẹ̀ ilé-ẹ̀kọ́ Abeokuta Grammar School, ilé-ẹ̀kọ́ yí náà ló wà tí ó ti ń ṣe ṣàfihàn ìfẹ́ rẹ̀ sí eré tíáà. Lásìkò tí a ń wí yìí, ọ̀pọ̀ ènìyàn ló kórìíra iṣẹ́ yí nítorí wípé wọ́n ka àwọn tí wọ́n ń ṣiṣẹ́ yí sí alágbe lásán. Fúndí èyí, inírúurú ìpèníjà ló dijú kọ Olúṣọlá nídí iṣẹ́ tí ó yàn láàyò, débi wípé àwọn ẹbí òun ọ̀rẹ́ ló kẹ̀yìn si àyà fi ìyá rẹ̀ Abigail ló ṣúgbàá rẹ̀, tí ó sì fẹ̀yìn pọ̀n ọ́n kí ó lè ṣorí ire.  Olúṣọlá dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òṣèré tí gbajú-gbajà òṣèré Akin Ògúngbè dá sílẹ̀ ní ìlú Abẹ́òkúta ní ọdún 1959, lẹ́yìn tí ó parí ilé-ẹ̀kọ́ girama rẹ̀.  Ó kúrò lọ́dọ̀ ọ̀ gá rẹ̀ lọ́dún 1965, láti lọ dá ẹgbẹ́ òṣèré tíátà tirẹ̀ sílẹ̀, tí ó sì ma ń kọrin, lùlù pẹ̀lú ijó bí ó bá fẹ́ bẹ̀rẹ̀, láàrín àti ìparí eré rẹ̀. Olúṣọlá jẹ́ ọ̀kan lára àwọn òṣèré tíátà tó kọ́kọ́ ṣeré lórí ẹ̀rọ amóhùnmáwòrán tí ó sì kẹ́gbẹ́ pẹ̀lú àwọ gbajúmọ̀ òṣèré bíi:  Lára àwọn tí wọ́n jọ kọ́ iṣẹ́ tíátà lọ́dọ̀ ọ̀gá rẹ̀ Akin Ògúngbè ni: Jimoh Aliu, Charles Olúmọ (Agbako), Afọlábí Afọláyan (Jagua), Fẹ́mi Adéyẹmọ (Bàbá ń gbá life). Olúṣọlá ma ń ṣe eré pàá pàá jùlọ àwọn eré tí a lè rí kà lákà gbádùn nínú àwọn ìwé eré oníṣe, tabí eré onítàn bí:
Bákan náà ni ó jẹ́ òṣèré tíátà ẹlẹ́kẹrin tó ya eré sinimá àgbéléwà lẹ́yín tí Hubert Ogunde, jẹ́ ẹni akọ́kọ́ tó kọ́kọ́ ṣe bẹ́ẹ̀, eyi to gbe lọ si orílẹ̀-èdè United Kingdom
Olúṣọlá jẹ́ ọ̀kan pàtàkì lára àwọn àgbà ọ̀jẹ̀ òṣèré tíátà tó dá ẹgbẹ́ ANTP sílẹ̀ lọ́dún 1976. Òun ni akọ̀wé owó àkọ́kọ́ fún ẹgbẹ́ náà ní ọdún 1976 sí 1989.
Lára àwọn tí Olúṣọlá kọ́ ní iṣẹ́ ni: Samson Elúwọlé (Jinadu Ewele), Adéníyì Òrofó (Ewéjókó) àti Gbọ́lágadé Adédèjì (Àró Oní fìla gogoro). Ṣọlá fẹ́ ìyàwó tí ó tó Márùn ún tí wọ́n sì ń ba á ṣeré kiri gbogbo ibi tó bá ń lọ. Bákan náà ló fàwọn ọmọ sáyé lọ̀. Àwọn ìyàwó rẹ̀ ni: Ó kú ní ọjọ́ Kejìdínlọ́gbọ̀n oṣù Kejìlá, ọdún 1992, ní ọmọ àádọ́ta ọdún, lẹ́yìn àìsàn ránpẹ́.  Kí Ọlọ́run ó dẹlẹ̀ fun.
Mùhọ́mádù
Mùhọ́mádù tàbí Muhammad (, ; c. 570 CE – 8 June 632 CE) jẹ́ olórí ẹ̀sìn, àwùjọ, àti olóṣẹ̀lú Áràbù àti olúdásílẹ̀ ẹ̀sìn Ìmàle.
Molade Okoya-Thomas
Molade Alexander Okoya-Thomas FCNA, MFR, OFR, KSS (8 June 1935 – 2 February 2015) jẹ́ onísòwò àti ọlọ́rẹ ará Nàìjíríà.
Keegan de Lancie
John Keegan de Lancie (October 31, 1984) jẹ́ òṣèré ará Amẹ́ríkà.
Ìjọba ìbílẹ̀ Ọdẹ́dá
Ọdẹ́dá jẹ́ Ìjọba Ìbílẹ̀ àti ìletò kan ní Ìpínlẹ̀ Ògùn, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Olú ilé-iṣẹ́ Ìjọba ìbílẹ̀ yí wà ní A5 highway. Ìjọba ìbílẹ̀ yí ní ibùsọ tí ó 1,560 km² tí àwọn olùgbé ibẹ̀ sì tó 109,449 gẹ́gẹ́ bí étò ìkànìyàn ti ọdún 2006 ṣe fi lọ́ọ́lẹ̀. Ìjọba ìbílẹ̀ yí súnmọ́ Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ pẹ́kípẹ́kí, tí ó sì pààlà pẹ̀lú Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ní ìlú Alọ̀gì.
Nọ́mbà ìfiránṣẹ́ (postal code) ìjọba ìbílẹ̀ yí 110.
Ìjọba Ìbílẹ̀
Ìjọba Ìbílẹ̀ jẹ́ ìpele ìjọba ẹlẹ́kẹta àti irúfẹ́ ìjọba tí ó jẹ́ ti àwa-ara-wa lẹ́sẹ̀ kùkú ti ó wà ní abẹ́ ìjọba Ìpínlẹ̀ ní orílẹ̀-èdè kọ̀ọ̀kan lábẹ́ ìlànà ìṣèlú àwa-ara-wa. Ìjọba ìbílẹ̀ ma ń ṣiṣẹ́ lábẹ́ òfin àti àlàkalẹ̀ òfin orílẹ̀-èdè bí àwọn aṣòfin (legistlatives) àti àwọn amòfin (Judiciary) ṣe gbe kalẹ̀ ní orílẹ̀-èdè kọ̀ọ̀kan. Nínú ìlànà étò Ìjọba Àpapọ̀ (Federal State), ìjọba ìbílẹ̀ ló sába ma ń wà ní ipò kẹta nínú étò ìṣèlú.
Ẹ̀wẹ̀ àgbékalẹ̀ étò Ìjọba ìbílẹ̀ yàtọ̀ síra wọn ní orílẹ̀-èdè sí orílẹ̀-èdè ní agbáyé.  Ìpínsísọ̀rí ìjọba lábẹ́ ìjọba apapọ̀ (Federal Government) lábẹ́ ìjọba àwa-ara-wa (Democrcy), ṣe pàtàkì. Ìlànà ìṣèlú lábẹ́ ìjọba Àpapọ̀ pín sí ọ̀nà Mèta.
Miss Grand International
Miss Grand International jẹ idije ẹwa kariaye fun awọn obinrin alailẹgbẹ. Ti ipilẹṣẹ ni Tháílàndì ni ọdun 2013.
Ni ọdun 2019, keje iru rẹ to waye nilu Caracas Fenesuela lọjọ 25, oṣu Kẹwa, Omidan Valentina Figuera, to jẹ́ aṣoju orilẹede Fenesuela lo jawe olubori nibi eto naa. Orilẹ-ede ọgọta lo kopa ninu idije naa.
Tógò ati Benin ko darapọ mọ idije naa. Nàìjíríà bẹrẹ si kopa ninu idije naa lati ọdun 2014.
Bọtini awọ
Àwọn Ìgbèríko ilẹ̀ Bùrúndì
Bùrúndì jẹ́ pípín sí ìgbèríko méjìdínlógún, ìkọ̀ọ̀kan wọn ní orúkọ ọlúìlú rẹ̀ àyàfi fún Bujumbura Rural. Ìgbèríko tó tuntun jùlọ ní Rumonge, tí wọ́n dásílẹ̀ ní 26 March 2015 láti àrin àwọn ìjùmọ̀pọ̀ márùn tó jẹ́ ti àwọn ìgbèríko Bujumbura Rural àti Bururi.
John Obi Mikel
John Obi Mikel jẹ́ agbábọ́ọ̀lù-ẹlẹ́sẹ̀ ará Nàìjíríà
Yakubu Aiyegbeni
Yakubu Aiyegbeni jẹ́ agbábọ́ọ̀lù-ẹlẹ́sẹ̀ ará Nàìjíríà
John Magufuli
John Pombe Magufuli (ọjọ́ìbí 29 October 1959), ni olóṣèlú ará Tànsáníà àti Ààrẹ 5k ilẹ̀ Tànsáníà, lórí àga láti ọdún 2015. Magufuli tún ni alága Southern African Development Community.
Ààrẹ ilẹ̀ Tànsáníà
Ààrẹ Orílẹ̀-èdè Olómìnira Ìṣọ̀kan ilẹ̀ Tànsáníà () ni olórí orílẹ̀-èdè àti olórí ìjọba ilẹ̀ Tànsáníà. The president leads the executive branch of the Government of Tanzania and is the commander-in-chief of the armed forces.
Kìrúndì
Kirundi, tí a mọ̀ bákanáà bíi Rundi, ni èdè Bàntú tó jẹ́ èdè àwọn ènìyàn mílíọ́nù 9 ní Burundi àti ní apá Tanzania àti Democratic Republic of the Congo, àti ní Uganda.
Ìyanṣẹ́-lódì
Ìyanṣẹ́-lódì, tabí Ìfẹ̀hónú hàn àwọn òṣìṣẹ́ , tabí Ìdágunlá, jẹ́ ìyanṣẹ́ ní pọ̀sìn tabí ìdáṣẹ́ dúró àwọn òṣìṣẹ́ lẹ́nu iṣẹ́ òjọ́ wọn. Ìyanṣẹ́-lódì sábà ma ń wáyé láti fi ṣe ìfẹ̀hónú-hàn àwọn òṣìṣẹ́ ilé-iṣẹ́ tako ìwà, ìgbésẹ̀ tàbí àṣẹ tí kò tẹ́ àwọn òṣìṣẹ́ lọ́rùn tí àwọn aláṣẹ ilé-iṣẹ́ kan yálà ti Ìjọba tàbí àdáni gbé kalẹ̀ fún àwọn òṣìṣẹ́ láti tẹ̀lé láì mú ìtàpórógan dání. Ìgbésẹ̀ ìlo Ìyanṣẹ́-lódì bẹ̀rẹ̀ sí ní di irinṣẹ́ ìfẹ̀hónú-hàn lágbàyé nígbà tí ìdàgbà-sókè bẹ̀dẹ̀ sí ń dé sí àwọn ilé-iṣẹ́ ńlá ńlá, pàá pàá jùlọ àwọn ilé-iṣẹ́ ìwakùsà. Lọ́pọ̀ àwọn orílẹ̀-èdè nígbà náá fòfin de Ìyanṣẹ́-lódì àwọn òṣìṣẹ́ nítorí wọ́n rí Ìyanṣẹ́-lódì yí gẹ́gẹ́ bi ohun àìtọ́ sí étò ọrọ̀-ajé orílẹ̀-èdè wọn, àti nítorí wípé ìjọba tàbí àwọn onílé iṣẹ́ aládàáni ní agbára ju àwọn òṣìṣẹ́ lọ. Díẹ̀ lára àwọn orílẹ̀-èdè aláwọ̀ funfun ló fọ́wọ́ sí lílo Ìyanṣẹ́-lódì àwọn òṣìṣẹ́ láti fi jìjà-n-gbara lọ́wọ́ ìfipá múni ṣe iṣẹ́ àwọn oníṣẹ́ gbogbo ní ìparí ọ̀rùndú Mọ́kàndínlógún (19th or early 20th centuries).  Àwọn òṣìṣẹ́ ma ń lo Ìyanṣẹ́-lódì láti fi yí àṣẹ àti ìpinu àwọn agbani-síṣẹ́ tabí ìjọba padà lórí ìgbésẹ̀ tàbí àṣẹ tí wọ́n bá pa tí kò sì bá àwọn òṣìṣẹ́ lára mu. Lópọ̀ ìgbà, wón ma ń lo Ìyanṣẹ́-lódì láti fi ba ìṣèjọba aláṣẹ tàbí ẹgbẹ́ òṣèlú tó wà lórí àléfà lọ́wọ́ jẹ́, bí ìpinu àti ìgbésẹ̀ ìṣèjọba bẹ́ẹ̀ bá tako ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn.
Étò Ìkànìyàn
Étò Ìkànìyàn ni ìgbésẹ̀ kan tí a fi ń ṣe àkọsílẹ̀ iye ènìyàn tí wọ́n ń gbé ní ìletò, Ìlú Ìpínlẹ̀ tabí orílẹ̀-èdè kan nípa kíka àwọn ènìyàn ní orí-ò-jorí ní ojúlé sí ojúlé. Gẹ́gẹ́ bí àjọ àgbáyé ṣe làá kalẹ̀, étò ìkànìyàn gbọ́dọ̀ ma wáyé ní orílẹ̀-èdè kọ̀ọ̀kan láàrín ọdún Mẹ́wàá síra wọn. Étò ìkànìyàn gbọ́dọ̀ ṣàfihàn àkọsílẹ̀ iye ọkùnrin, obìnrin, ọmọdé àti àgbà pẹ̀lú iye ọjọ́ orí wọn lásìkò ìkànìyàn. Bákan náà, ó gbọ̀dọ̀ ṣe àkọsílẹ̀ iye ilé, ati iye ìdílé tí ó wà nínú ìlìlú tàbí ìletò tí ó wà láàrín Ìpínlẹ̀ àti orílẹ̀-èdè kọ̀ọ̀kan.
Saint Ann's Bay
Saint Ann's Bay ni ìlú kan ní Jamáíkà, ibẹ̀ ni olùìlú Saint Ann Parish. Iye àwọn ènìyàn ibẹ̀ tó 13,671 ní ọdún 2009.
Floyd Lloyd àti Burning Spear tk wọ́n jẹ́ olórin, àti Marcus Garvey wá láti ibẹ̀.
Ìwà Ìfipá báni-lòpọ̀
Ìwà ìfipá báni-lòpọ̀ tabí Ìbáni lòpọ̀ lọ́nà àìtọ́ jẹ́ ìfipá múni láti bá ṣe àṣepọ̀ yálà láti ọwọ́ akọ (ọkùnrin)tàbí abo (Obìnrin) nígbà tí ẹni tí a fipá mú kọ̀ láti jọ̀wọ́ ara rẹ̀ fún ìbálòpọ̀ lásìkò tí a fẹ́ ba ṣeré lọ́kọ-láy. Ìwà Ìfipá báni-lòpọ̀ yí lè wáyé nípa fífi agbára múni tàbí lílo ipò àṣẹ fúni láti báni-lòpọ̀ lọ́nà àìtọ́, nígbà tí ẹni tí a fẹ́ fi agbára mú kò bá ní ọ̀nà tí ó lè fi dáàbò bo ara rẹ̀ lásìkò náà, tàbí kí ẹni tí a fẹ́ hùwà kò tọ́ sí ó kéré jọjọ lọ́jọ́ orí.  Ẹ̀sùn ìwà ìfipá báni-lòpọ̀ àti ìfìyà-jẹni lórí ìwà kò tọ́ yí yàtọ̀ sí ara wọn ní orílẹ̀-èdè sí orílẹ̀-èdè ní agbáyé. Lápapọ̀, iye àwọn ènìyàn tí a fi ẹ̀sùn ìwà ìfipá báni-lòpọ̀ tí wọ́n ṣe àkọsílẹ̀ rẹ̀ ní ọdún 2008 jẹ́ ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́eùn ún (100,000 people), láti 0.2 ní Azerbaijan sí 92.9 ní ìlú Botswana ati 6.3 ní ìlú Lithuania gẹ́gẹ́ bí ìdá méjì (median) ìṣẹ̀lẹ̀ yí lágbàyé Nínú akójọ àkọsílẹ̀ nípa ìwà ìfipá báni-lòpọ̀ lágbàyé, ọkùnrin ló sábà ma ń hùwà kò tọ́ yí sí obìnrin jùlọ. Ìwà ìfipá báni-lòpọ̀ láti ọwọ́ àrè tàbí àlejò kò fi bẹ́ẹ̀ wọ́pọ̀ nínú àwọn ẹ̀sùn yí, bí kò ṣe láti ọ̀dọ̀ àwọn alábàágbé tàbí aládùúgbò ẹni tí a mọ̀ dára dára. Ìwà ìfipá báni-lòpọ̀ akọ sákọ tàbí abo sábo àti ìfipá báni-lòpọ̀ tinú ọgbà ẹ̀wọ̀n náà jẹ́ ọ̀kan gbòógì nínú ìlànà ìfipá báni-lòpọ̀ tó wọ́pọ̀ jùlọ tí wọ́n.ṣe àkọsílẹ̀ ẹ̀sùn rẹ̀ jùlọ lágbàyé. Ìwà ìfipá báni-lòpọ̀ẹlẹẹ́wẹ̀ẹ́ ni ọ̀nà lílo ogun àti ìsọni dohun èlò ìbálòpọ̀ (sexual slavery). Àwọn ìlànà wọ̀nyí ló ma ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí ogun, ìjà, tàbí ìdárú-dàpọ̀ bá bẹ́ sílẹ̀ nílú kan tabi orílẹ̀-èdè kan. Àwọn ìhùwàsí yí làwọn àsìkò tí a mẹ́nu bà yí ni wọ́n ń pè ní ìwà ọ̀danràn tako ọmọnìyàn (crime against humanity) àti Ọ̀ràn ogun (war crime). Púpọ̀ èyàn tí wọ́n ti fipá bá lòpọ̀ lè ní ìpèníjà ọpọlọ tàbí kí wọ́n dojú kọ ìṣòro àrùn ọpọlọ lẹ́yìn ìṣẹ̀lẹ̀ náà. Ẹ̀wẹ̀, ìpalára tó lágbara lè ṣẹlẹ̀ sí ẹni a fipá bà lòpọ̀, lẹ́yìn kí ó lóyún. Àwọn arùn ìàfojúrí tí a lè kó látara ìbálòpọ̀ lè gbabẹ̀ wọlé sí ẹni náà lára, ẹni a fipá bá lòpọ̀ tún lè ma kojú ìdókùkù-lajà láti ọwọ́ ẹni tí ó hùwà àìtọ́ yí síi, tàbí kí àwọn ẹbí ọ̀daràn ó tú ma lérí sí ẹni nà pàá pàá jùlọ nínú àṣà ilẹ̀ ibòmíràn.
Gẹ́gẹ́ bí a ṣe mọ̀ wípé ìwà ìfipá báni-lòpọ̀ ń kó ìpalára bá wa ní àwọn àwùjọ wa gbogbo, ìjí gìrì sí ìdẹ́kun ìwà ọ̀daran yí ṣe pàtàkì. Ìjí gìrì yí lè dá lórí àwọn ìlàna ìsàlẹ̀ yí:
Kòtò daminù
Kòtò daninù jẹ́ ọ̀nà kan tí a ma ń gbà láti fi yọ, lé, tàbí darí omi tàbí ọ̀gbàrá kúrò níbi tí ó bá ti pọ̀nù sí láti ibìkan sí òmíran.
Egbògi Alábùkún
Egbògi Alábùkún jẹ́ oògùn tí olóògbé Jacob Ṣógbóyèga Odùlatẹ̀ ṣàwárí rẹ̀ ní ọdún 1981, lásìkò tí ìmúnisìn àwọn Gẹ̀ẹ́sì ilẹ̀ Britain lágbara gidi. Oògùn yí . Púpọ̀ nínú àwọn èlò oògùn yí ni wọ́n kó jọ láti ìlú Liverpool. Awọn ohun èlò tí wọ́n fi se egbògi Alábùkún oníyẹ̀fun ni Lára àwọn ohun tí wọ́n ma ń lo egbògi yí fún ni: Ìmọ̀ ìwádí ìjìnlẹ̀ ní oògùn ati egbògi sọ wípé Alábùkún ma ń dèna ìfúnpọ̀ tàbí dídìpọ̀ ẹ̀jẹ̀ ní agọ́ ara. Ó tun ń ṣiṣẹ́ fún ara ríro, ó sì ma ń jẹ́ kí ẹni tí ó bá lòó ó mí sókè sódò dára dára. Wọ́n fi kun wípé bí a bá si egbògi yí lò, ó lè fa àwọn àìsàn wọ̀nyín nínú ara.: Egbògi yí gbajúmọ̀ tó bẹ́ẹ̀ tí ó ṣì fi wà lórí àtẹ láti nkan bí ọgọ́rún ùn ọdún sẹ́yìn tí tí di òní. Àwọn orílẹ̀-èdè bí Nàìjíríà, Benin Cameroon, Ghana àti àwọn agbègbè kọ̀ọ̀kan ní ilẹ̀ Europe náà ni wọ́n ti ń lo egbògi yí.
Abdelmadjid Tebboune
Abdelmadjid Tebboune (; ọjọ́ìbí 17 November 1945) ni olóṣèlú ará Algeria tó jẹ́ lọ́wọ́lọ́wọ́ pé òhun ni Ààrẹ ilẹ̀ Algeria láti December 2019. Ó rọ́pò Ààrẹ Abdelaziz Bouteflika àti Arọ́pò Olórí Orílẹ̀-èdè tẹ́lẹ̀ Abdelkader Bensalah. Tẹ́ltẹ́lẹ̀, òhun ló jẹ́ Alákósò Àgbà ilẹ̀ Algeria láti May 2017 di August 2017. Bákannáà, ó tún jẹ́ tẹ́lẹ̀ Alákóso Ètò Ilé láti 2001 di 2002 fún ọdún kan àti ní ẹ̀kan si láti 2012 di 2017 fún ọdún 5.
Ààrẹ ilẹ̀ Àlgéríà
Ààrẹ Orílẹ̀-èdè Olómìnira Òṣèlú àwọn Ènìyàn ilẹ̀ Àlgéríà ni olórí orílẹ̀-èdè àti aláṣẹ àgbà ilẹ̀ Algeria, ati aláṣe pátápátá ilé-ìṣẹ́ ológun Algerian People's National Armed Forces.
Jacob Ṣógbóyèga Odùlatẹ̀
olóyè Jacob Ṣógbóyèga Odùlatẹ̀ (1884–1962), tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Blessed Jacob jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà pharmacist, olùdásílẹ̀, alápilẹ̀kọ, oníṣòwòàti olùdásílẹ̀ egbògi Alábùkún.
A bí Jacob nínú ìdílé olórogún ní ìlú Ìkòròdú, sínú ẹbí alàgbà Odùlatẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Èkó ní ọdún 1884. Bàba bàá rẹ̀ ni olóyè Odùkànmádé tí ó wá láti inú ẹbí Sẹnlú tí ó jẹ́ ẹ̀ka mọ̀lẹ́bí Ranodu tí ó jẹ́ ìdílé ọba nílú Ìmọ̀ta, ìlú tí ó súnmọ́ Ìkòròdú pẹ́kí pẹ́kí Nígbà tí ó wà ní dédé ọmọ ọdún Mẹ́rìnlá, ó fẹsẹ̀ rìn lọ sílú Abẹ́òkúta ní Ìpínlẹ̀ Ògùn, tí ìrìn náà sì gbàá ní odidi oṣù mẹ́ta gbáko kí tó dé Abẹ́òkúta. Lásìkò tí ó wà ní Abẹ́òkúta, ó ṣalábàá-pàdé onímọ̀ ìpo oògùn tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Dókítà Ṣapará, tí ó sì bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ṣẹ́ ìmọ̀ ìpo oògùn láti ọ̀dọ̀ rẹ̀. Láìpẹ́, Jacob dá ilé iṣẹ́ ìpo oògùn tirẹ̀ tí ó pè ní egbògi Alábùkún, níbi tí ó ti ń po oríṣiríṣi oògùn àtinúdá tirẹ̀..
Terry McMillan
Terry McMillan (ọjọ́ìbí October 18, 1951) jẹ́ olùkọ̀wé ará Amẹ́ríkà.
Abayomi Olonisakin
Abayomi Gabriel Olonisakin jẹ́ ọ̀gágun ní ilé-iṣẹ́ Jagunjagun orí-ilẹ̀ Nàìjíríà. Lọ́wọ́lọ́wọ́ Ọ̀gágun Olonisakin ni Ọ̀gá àwọn Ọmọṣẹ́ Ológun ilẹ̀ Nàìjíríà, Ààrẹ Muhammadu Buhari ló yàn sípò yìí ní ojọ́ 13 Osù Keje 2015.
Ọ̀gá àwọn Ọmọṣẹ́ Ológun Nàìjíríà
Ọ̀gá àwọn Ọmọṣẹ́ Ológun Nàìjíríà tàbí Ọ̀gá Ilé-iṣẹ́ Ológun Nàìjíríà ("Chief of Defence Staff", "CDS" ní èdè gẹ̀ẹ́sì) ni ọmọṣẹ́ ológun tí ipò rẹ̀ gajùlọ ní àrin àwọn Ilé-iṣẹ́ Ológun Nàìjíríà àti olóri gbogbo àwọn Ilé-iṣẹ́ Ológun Nàìjíríà. Ipò yìí jẹ́ fún ọ̀gá ológun tí Ààrẹ ilẹ̀ Nàìjíríà yàn. Wọ́n dá ipò yìí sílẹ̀ fún ìgbà àkọ́kọ́ lábẹ́ òfin-ìbágbépọ̀ Nàìjíríà ọdún 1979.
Ọ̀gá àwọn Ọmọṣẹ́ Ológun Nàìjíríà únjíṣẹ́ tààrà fún Ààrẹ ilẹ̀ Nàìjíríà bótitìlẹ́jẹ́pé ìmọ́jútó àwọn Ilé-iṣẹ́ Ológun Nàìjíríà wà lábẹ́ Alákóso Ètò Àbò. Iṣẹ́ àti làákání Ọ̀gá àwọn Ọmọṣẹ́ Ológun Nàìjíríà ni láti dá àti ṣe àwọn iṣe àti ètò fún Àbò Orílẹ̀-èdè àti láti ríi pé àwọn Ilé-iṣẹ́ Ológun wà ní ìmúrasílẹ̀.
'Ọ̀gá Ilé-iṣẹ́ Ológun Nàìjíríà úngba ìrànlọ́wọ́ látọwọ́ àwọn Ọ̀gá Ilé-iṣẹ́ Ológun kọ̀ọ̀kan yìókù:
Chief Defence staff Nigeria
Egungun
Egungun tàbí egun tàbí eegun ni ìfun inú ara líle tó ṣe àpapọ̀ gbogbo egungun-ara àwọn ẹranko elégungun. Àwọn egun únṣe àbò fún orísi àwọn ìfun inú ara, wọ́n únṣẹ̀dá àwọn ìhámọ́ ẹ̀jẹ̀ pupa àti ìhámọ́ ẹ̀jẹ̀ funfun tí wọ́n jẹ́ àkóónú ẹ̀jẹ̀, wọ́n únṣe ìkópamọ́ àwọn ohun amọ́ralókun, wọ́n únṣe ọ̀nà-ìkọ́ àti ìmúdúró fún ara, wọ́n sì úngba ìmúrìn ní àyè.  Àwọn egun wà bíi orísirísi.
Ékọ́ ìmọ̀ ìpoògùn
Ẹ̀kọ́ ìmọ̀ ìpoògùn jẹ́ ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ nípa ìléra (health science) tí ó rọ̀ mọ́ ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ nípa ìṣègùn (medical science), pẹ́lú ìmọ̀ nípa ìpo kẹ́míkà (chemistry) mọ́ra wọn. Ẹ̀kó yí dá lórí ìṣàwárí ìpèsè, ìṣàkóso,dídànù, lílò ati bí oògùn náà yóò ṣe bára mu. Fífi iṣẹ́ ẹ̀kọ́ ìmọ̀ ìpoògùn ṣiṣẹ́ gba í ènìyàn ó nímọ̀ tó lọ́ọ̀rìn nínú ìṣègùn, bí àwọn èròjà inú oògùn ṣe ń ṣiṣẹ́, ìpalára tí ó lè mú wá, ìbáṣepọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú àìsàn tí a fẹ́ lòó fún, lílọ bíbọ rẹ̀ nínú ẹẹ̀jẹ̀, àgọ́ ara àti ìjàmbá tí oògw náà lè fà bí kò bá tó tàbí pọ̀jù. Ẹ̀wẹ̀, ẹ̀kọ́ yí tún nílò kí ènìyàn mọ̀ nípa (pathology). Lára àwọn ẹ̀ka ẹ̀kọ́ ìmọ̀ ìpoògùn bíi clinical pharmacists, ma ń nílò kí ènìyàn ó mọ̀ nípa ìmọ̀ mìíràn bí àpẹẹrẹ́ 'ìgbéyẹ̀wọ̀ àwọn èsì àbájáde láti inú láàbù'.
Àwọn ohun tí ó jẹ ẹ̀kọ́ ìmọ̀ yí lógún ni: Fúndí èyí, àwọn onímò nípa ìmọ̀ ìpoògùn i a lè ṣàpèjúwe wọn gẹ́gẹ́ bí akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ nípa oògùn, tí wọ́n sì tún jẹ́ ẹni akókọ́ tí ó ń ṣètọ́jú aláìsàn pẹ́lú pípèsè oògùn, ati bí a ṣe.lè.lòó tí yóò múni lára dá.  Ibi tí a ti ń ta tàbí ra oògùn ni a mọ̀ sí ilé oògùn (pharmacy) tabí (chemist). Lọ́pọ̀ ìgbà ni a ma ń ṣalábàá-pàdé àwọn nkan mìíràn tó yatọ̀ sí oògùn pàdé.nílé oògùn bíi : ọṣẹ, ìpara, ìparun, àwọn ìṣeré ọmọdé, ìwé ìròyì.àti bbl.
Ọ̀nà mẹ́ta ọtọ̀ọ̀tọ̀ ni a lè pín ìmọ̀ nípa ìpoògùn sí, àwọn ni: Àlà tàbí ìyàtọ̀ tí ó wà láàrín àwọn ìpínṣísọ̀rí yí sí àwọn ẹ̀ka ìmọ̀ tó kù bíi biochemistry kò fi bẹ́ẹ̀ pọ̀ púpọ̀. Kódà, ìwònubọ̀nú ma ń wáyé láàrín ẹ̀kọ́ ìmọ̀ ìpoògùn àti àwọn ẹ̀ka ìmọ̀ sáyẹ́nsì tó kù lòpọ̀ ìgbà láti lè gbé àwọn àṣàyàn oògùn kọ̀ọ̀kan jáde. Ẹ̀ka ìmọ̀  Pharmacology ni a ma ń kà sí ìpísísọ̀rí kẹrin ẹ̀mnínú ẹ̀kọ́ ìmọ̀ ìpoògùn. Lóòtọ́, ìmọ̀ pharmacology ṣe pàtàkì nínú ìkẹ́kọ̀ọ́ nípa ẹ̀kọ́ ìmọ̀ ìpoògùn (pharmacy), amọ́ òun kọ́ ni ó gbé ẹ̀kọ́ ìmọ̀ ìpoògùn ró. Ìlànà tí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ nípa pharmacy ati pharmacology yóò gbà kẹ́kọ̀ọ́ lórí àwọn iṣẹ́ wọ̀nyí yóò sì yàtọ̀ síra wọn.  Pharmacoinformatics náà tún jẹ́ ọ̀kan pàtàkì nínú ẹ̀ka ìmọ̀ ìpoògùn tí ó níṣe pẹ̀lú ìṣàwárí ìlànà tí a lè fi gbé oògùn kalẹ̀, gbe jáde tí yóò sì ṣiṣẹ́ tí a fẹ́ àti bí a ṣe lè ṣe ìtọ́jú oògùn náà kí ó má ba bàjẹ́.  Pharmacogenomics tún dá lé ìkẹ́kòọ́ nípa ìbáṣepọ̀ àwọn légbé-n-légbé inú omi, iṣan àti ẹ̀jẹ̀ ara àti ìṣesí àwọn légbé-n-légbé yí sí àwọn oògùn tí wọ́n pèsè lẹ́yìn tí wọ́n lòó tán nínú àgọ́ ara.
Akòpe
Isé akòpe jéòkan lára isé ilè Yorùbá. Nínú Isé yìí bákan náà ni a ti máa n gba ògùrò tàbí emu.
Ọpọlọ ènìyàn
Ọpọlọ ènìyàn ni ẹ̀yà ara tí ó wà nínú orí ọmọnìyàn tí ó sì jẹ́ ọ̀gangan irinṣẹ́ tí ó ń ṣàkóso gbogbo iṣan inú ara ènìyàn pátá pátá, pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ egungun ẹ̀yìn.
Ọpọlọ pín sí orísi ọ̀nà mẹ́ta: Ọpọlọ ni ohun tí ó ń ṣàkóso ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìṣesí àgọ́ ara, nípa ṣíse ìgbésẹ̀, sísopọ̀ àti ìṣàkóso gbogbo ohun tí ó bá ń ṣe gba inú àgọ́ ara kọjá lásìkò kan. Ó ma ń ṣe ìpinu lórí ohun-kóhun tó ṣẹ̀lẹ̀ sí ènìyàn, tí yóò sì jẹ́ kí gbogbo ara ó mọ ohun tí ó ń ṣẹlẹ̀ lọ́wó lọ́wọ́. Inú egungun agbárí ẹ̀nìyan ni ọpọlọ wà ní orí ènìyàn.
Sẹ̀ríbúrọ́ọ́mù ni ó jẹ́ ìpín ọpọlọ tí ó tóbi jùlọ nínú àwọn ìpín ọpọlọ ọmọnìyàn. Sẹ̀ríbúrọ́ọ̀mù yí náà tún wá pín sí oríṣi méjì, àwọn ni:  Èyíkeyì nínú àwọn ìpín ọpọlọ yí ni wọ́n so pọ̀ pẹ̀lú  commissural nerve tracts, tí ó jẹ́ corpus callosum.
Ẹ̀ka ẹ̀kọ́ tí ó níṣe pẹ̀lú ìkẹ́kọ̀ọ́ nípa ọpọlọ ni wọ́n ń pè ní neuroanatomy, nígbà tí ìkẹ́kọ̀ọ́ nípa bí ọpọlọ ṣe ń ṣiṣẹ́ ni wọ́n ń pè ní neuroscience. Oríṣiríṣi ìlànà ni wọ́n ń gbà kẹ́kọ̀ọ́ àtibṣe ìwádí nípa ọpọlọ, lára rẹ̀ ni Specimens láti ara àwọn ẹranko ni examined microscopically.
Ààrẹ ilẹ̀ Àngólà
Ààrẹ ilẹ̀ Àngólà () ni olórí orílẹ̀-èdè àti olórí ìjọba ní orílẹ̀-èdè Àngólà. Gẹ́gẹ́ bí òfin-ìbágbépọ̀ tí wọ́n gbàtọ́ ní ọdún 2010 ṣe sọ, ipò alákóso àgbà jẹ́ píparẹ́; agbára aláṣẹ bọ́ sí ọwọ́ áárẹ.
Ìgbà ẹ̀mejì fún ọdún márùún ní ààrẹ le fi wà ní ipò.
Ní Osù Kínní ọdún 2010 ni Iléìgbìmọ̀ Aṣòfin fọwọ́sí òfin-ìbágbépọ̀ tuntun, lábẹ́ òfin yìí, olórí ẹgbẹ́ ọ̀ṣèlú tó ní iye ìjókòó tó pọ̀ jùlọ ní iléaṣòfin ni yíò di ààrẹ, kò ní jẹ́ dídìbòyàn tààrà látọwọ́ àwọn aráàlú.
João Lourenço ni Ààrẹ ilẹ̀ Àngólà lọ́wọ́lọ́wọ́, ó bọ́ sí orí ipò ní 26 September 2017.
Orílẹ̀-èdè olómìnira onímàle
Orílẹ̀-èdè olómìnira onímàle ni ilẹ̀ aládàáni kan tí ó únlo àwọn òfin onímàle fún ìjọba, ó sì yàtọ̀ sí ilẹ̀ọba onímàle. Fún lílò ní orúkọ, àwọn orílẹ̀-èdè mẹ́rin ló jẹ́ orílẹ̀-èdè olómìnira onímàle. Àwọn wọ̀nyí ni Afghanistan, Iran, Mauritania and Pakistan. Pakistan ló kọ́kọ́ lo orúkọ yìí ní 1956 lábẹ́ òfin-ìbágbepọ̀; Mauritania bẹ̀rẹ̀ sí ní lòó ní 28 November 1958; Iran bẹ̀rẹ̀ sí ní lòó lẹ́yìn Ìjídìde àwọn ará Ìránì 1979 tó gbàjọba lọ́wọ́ Pahlavi dynasty; àti Afghanistan bẹ̀rẹ̀ sí ní lòó ní 2004 lẹ́yìn ìwólulẹ̀ ìjọba Tàlìbánì.
Ààrẹ ilẹ̀ Afghanístàn
Ààrẹ Orílẹ̀-èdè Olómìnira Onímàle ilẹ̀ Afghanístàn ni olórí orílẹ̀-èdè àti olórí ìjọba ilẹ̀ Afghanístàn. Ààrẹ lọ́wọ́lọ́wọ́ ni Ashraf Ghani.
Kí wọn ó tó ṣe ìdásílẹ̀ ipò ààrẹ Orílẹ̀-èdè Olómìnira Onímàle ilẹ̀ Afghanístàn ní 2004, Afghanístàn tilẹ̀ ti jẹ́ Orílẹ̀-èdè olómìnira onímàle láti àrin ọdún 1973 àti 1992 àti láti ọdún 2001 ṣíwájú. Kí ó tó di ọdún 1973, ibẹ̀ jẹ́ mímọ̀ bíi ilẹ̀ọba. Ní àrin ọdún 1992 àti 2001, nígbà ogun abẹ́lé, Afghanístàn jẹ́ mímọ́ bíi Orílẹ̀-èdè Onímàle ilẹ̀ Afghanístàn, àti lẹ́yìn náà bíi Ẹ́míráti Onímàle ilẹ̀ Afghanístàn.
Edi Rama
Edvin "Edi" Rama (ọjọ́ìbí 4 July 1964) ni olóṣèlú, akun-àwòrán, olùkòwé, apolongo, olùkọ́ tẹ́lẹ̀, àti agbábọ́ọ́lù-alápẹ̀rẹ̀ ará Albáníà, òhun ni ẹni 33k lọ́wọ́lọ́wọ́ tó wà ní ipò Alákóso Àgbà ilẹ̀ Albáníà (láti 13 September 2013) àti Alákóso Ọ̀rọ̀ Òkèrè (láti 21 January 2019). Rama ló tún jẹ́ alága Ẹgbẹ́ Sósíálístì ilẹ̀ Albáníà láti 2005.
Kó tó di Alákóso Àgbà, Rama ti wà ní àwọn ipò míràn. Wọ́n yàn sí ipò Alákóso Ètò Àṣà, Ọ̀dọ́ àti Eré-ìdárayá ní ọdún 1998, ipò tó wà títí di ọdún 2000.
Lẹ́yìn náà wọ́n dìbò yàn bíi Olórí ìlú Tíránà ní 2000, wọ́n sì tún túnyàn ní 2003 àti 2007. In 2013, the coalition of center-left parties led by Edi Rama won the 2013 parliamentary election, defeating the center-right coalition of Democratic Party of Albania's incumbent Prime Minister, Sali Berisha. He was elected as prime minister for a second term in the 2017 election.
Ìgbẹ́ Ènìyàn
Ìgbẹ́ Ènìyàn tàbí Imí jẹ́ àwọn ohun óúnjẹ tí a jẹ tí ó dà àmọ́ tì kò dà tán nínú ikùn tàbí agbẹ̀du ènìyàn. Ìgbẹ́ ma ń ní àwọn èròjà àìfojúrí tí wọ́n ń pè ní (bacteria), (biliribin) ati díẹ̀ (epithelial) nínú àwon sẹ́ẹ̀lì tí wọ́n ti kú, lẹ̀yìn tí yóò sì jáde láti ẹnu ihò-ìdí, tí a ó sì ma pèé ní Ìgbẹ́ nígbà tí a bá yàá sílẹ̀ tán  Ìgbẹ́ ọmọnìyàn ma ń fara jọ imí tàbí ìgbẹ́ àwọn ẹranko mìíràn pẹ̀lú ìrísí wọn pẹ̀lú àwọ̀, líle tàbí rírọ̀ ní ìbámu pẹ̀lú ohun tí wọ́n bá jẹ. Ìgbẹ́ ọmọnìyàn ma ń sábà ní ohun bí ikun tabí kẹ̀lẹ̀bẹ̀ tàbí omi lára láti lè jẹ́ kí ó rọrùn bí bá fẹ́ jáde lẹnu ihò-ídí. Wọ́n sàbà m ń lo ìbẹ̀rẹ̀ púpọ̀ jùlọ nínú àwọn àkọsílẹ̀ oríṣiríṣi. Imí àti ìtọ̀ ma ń sábà ń ní à kọ́wọ̀ọ́-rìn lásìkò tí a bá fẹ́ ṣe gá, àwọn méjèjì yí ni wọ́n jẹ́ ẹ̀gbin ọmọnìyàn tó lágbára jùlọ.
Ohùn
Ohùn ènìyàn ni ó jẹ́ ìró kan tí ọmọnìyàn má ń gbé jáde láti inú tán áná ọ̀nà ọ̀fun, gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ̀ tabí orin, ẹ̀rín, ẹkún ariwo ati ìbòsí (screaming), àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Ohùn ènìyàn jẹ́ ohun tí ó jẹ́bàdámọ́ ọmọnìyàn, tí ó níṣe pẹ̀lú ìfúnpọ̀ àti fífẹ̀ kẹ̀lẹ̀ ọ̀fun ènìyàn nígba tí wọ́n bá fẹ́ gbé ìró kan tàbí òmíràn jáde. Lára àwọn irúfẹ́ ìró mìíràn tí ohùn tún lè gbé jáde ni ìfé àti ìsọ-wúyẹ́.
Tẹlifóònù
Tẹlifóònù ni ẹ̀rọ ìbánisọ̀rọ̀-jíjìnnà kan tó úngba àwọn olùṣeúnkan méjì tàbí púpọ̀ ní àyè láti sọ̀rọ̀ sí ara wọn tààrà nígbà tí wọ́n bá jìnnà sí ara wọn. Tẹlifóònù únsiṣẹ́ nípa yíyí ohùn, àgàgà ohùn ènìyàn, sí àwọn àmì ìṣiṣẹ́ ẹ̀rọ-oníná tí wọ́n ṣe é gbé pẹ̀lú wáyà, àti àwọn ọ̀nà ìbánisọ̀rọ̀ míràn, lọ sí orí tẹlifóònù míràn tí yíò ṣe àtúngbéjáde ohùn náà fún ẹni tó úngbọ́ọ nìbòmíràn. Ìtumọ̀ tẹlifóònù jáde láti ("tẹli", "ọ̀ọ́kán") àti φωνή ("fóònù", "ohùn"), lápapọ̀ tí wọ́n túmọ̀ sí "ohùn ọ̀ọ́kán" ("distant voice"). A tún le pèé lásán ní fóònù.
Ní ọdún 1876, Alexander Graham Bell ló kọ́kọ́ gba ìwé àṣẹ ìdọ́gbọ́n ní Amẹ́ríkà fún ẹ̀rọ kan tó gbé ohùn ènìyàn jáde kedere. Ẹ̀rọ yìí gba àtúnṣe lọ́wọ́ àwọn ọ̀pọ̀ ènìyàn míràn, nítorí bẹ́ẹ̀ ó di ohun ìlò dandan fún ìkòwò, ìjọba, àti àwọn agbolé.
Ẹ̀rọ tẹlifóònù ní gbohùngbohùn kan ("ẹ̀rọ ìfiránṣẹ́"', "transmitter") láti fi sọ̀rọ̀ àti ẹ̀rọ ìgbọ́ràn ("ẹ̀rọ olùgbà", "receiver") láti fi gbé ohùn jáde. Bákannáà, tẹlifóònù tún ní "ago" tó ún polongo ìpè tẹlifóònù tó únbọ̀, ó tún ní ẹ̀rọ ayíwọ́ tàbí bọ́tìnì láti fi tẹ nọ́mbà tẹlifóònù fún ìpè tẹlifóònù míràn. Ẹ̀rọ ìgbọ́ràn àti ẹ̀rọ ìfiránṣẹ́ wà papọ̀ nínú tẹlifóònù kannáà tí a gbé sí etí àti ẹnu nígbà tí a bá ún sọ̀rọ̀. Ẹ̀rọ ìfiránṣẹ́ ún yí ohùn sí àmi ẹ̀rọ-oníná tó únjẹ́ fífi ránṣẹ́ látorí ìsopọ̀mọ́ra tẹlifóònù sí tẹlifóònù tó úngba ìpè, níbi tó ti únyí àmì náà sí ohùn tó ṣe é gbọ́ létí pẹ̀lu ẹ̀rọ ìgbọ́ràn tàbí nígbà míràn pẹ̀lú ẹ̀rọ asọ̀rọ̀pariwo. Àwọn tẹlifóònù jẹ́ àwọn ẹ̀rọ duplex, tó túmọ́si pé wọ́n ún gba ìgbéránṣẹ́ lọ àti bọ̀ ní ẹ̀kannáà.
Ìfé
Ìfé ni lílo ṣíṣu ẹnu pọ̀ roboto láti lè jẹ́ kí afẹfẹ́ tàbí èémí tí ó ń bọ̀ láti káà ọ̀fun ó ráyè gbà kọjá, tabw kí á fa afẹ́fẹ́ láti ìta wọ inú ẹ ẹnu kí ó lè mú ìró kan tàbí òmíràn tí a fẹ́ jáde láì lo fèrè. Èémí tàbí afẹ́fẹ́ tí a fà tàbí fẹ́ yí ni ètè tàbí ahọ́n ma ń darí ré kí ó lè mú ìró tí bá fẹ́ jáde. .
Orúkọ ìdílé
Orúkọ ìdílé tàbí orúkọ àpèlé ni apá kan nínú gbogbo orúkọ ènìyàn tó tọ́ka sí ìdílé oní tọ̀ hún (tàbí ẹ̀yà, tàbí àwùjọ oní tọ̀ hún, gẹ́gẹ́ bí àsà wọn).
Veliko Tarnovo
Veliko Tarnovo (, ) ni oluilu ati ilu titobijulo (1185-1393).
Adéwálé Ẹlẹ́ṣọ̀ọ́
Adéwálé Ẹlẹ́ṣọ̀ọ́ tí orúkọ àbísọ rẹ̀ gangan jẹ́ Adéwálé Adéoyè tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹwàá oṣù kìíní ọdún 1959 jẹ́ gbajúmọ̀ aláwàdà àti ọ̀ṣẹ̀rè sinimá-àgbéléwò lédè Yorùbá ọmọ bíbí ìlú Ìkirun ní ní ìjọba ìbílẹ̀ Ìfẹ́lódùn ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ni eré sinimá-àgbéléwò tí ó ti kópa. Ó ti tó ọdún mẹ́rìndínlógójì (36) tí Adéwálé Ẹlẹ́ṣọ̀ọ́ ti bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ sinimá-àgbéléwò.
Bí Adéwálé Ẹlẹ́ṣọ̀ọ́ ṣe jẹ́ gbajúmọ̀ ọ̀ṣẹ̀rè, bẹ́ẹ̀ náà ló ń ṣe òṣèlú.
Kerry Washington
Kerry Marisa Washington (ọjọ́-ìbí January 31, 1977) jẹ́ olóòtú, olùdarí àti Òṣeré sinimá àgbéléwò ọmọ orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Ó di gbajúmọ́ látàrí ipa tó kó gẹ́gẹ́ bí ẹ̀dá-ìtàn  "Olivia Pope" nínú eré orí ẹ̀rọ tẹlifíṣàn kan tí àkọlé rẹ̀ ń jẹ́ "Scandal" (2012–2018).