hotchpotch/miracl-hf-unified huggingface dataset:
Arun HIV/AIDS ni Naijiria
Lasiko 2014 ni Naijiria, HIV wopo laarin awon odo to ti balaga to ti to omo odun 15–49 je ida 3.17%. Ile Naijiria ni o gbe ipo keji ninu awon ti o n semi pelu arun HIV. Arun HIV  di ajakale ti o si po ju ara won lo ni agbegbe si agbegbe. Lawon ipinle kan, titan kale arun, ni o da lori iwa ati isemi ti o le koko, nigba ti awon itankale re ni awon ipinle miiran da lori ibalopo pelu opo eniyan. Awon odo langba ati awon agbalagba ni won si ko si panpe HIV., tawon odomobinrin ati awon abileko lo wopo ju awon okunrin lo.  Opo iwa lo le sokunfa itankale arun naa, lara awon iwa bee ni: Ise asewo (prostitution), eyi ti o wopo laarin olowo ibalopo (itinerant workers), ti o si ti sokunfa itanka arun   ti a n ko nibi ibalopo (STI), iwa ibalopo Ako si Ako (homosexaual) ati iwa ibalopo olopo ero (heterosexual) , ati iwa fifi awon omobinrin sowo eru lo sile okere, iwa aisamojuto ayewo eje ki a to gbaa tabi funi.
Ile Najiria lati asiko isejoba ologun (military rule) ti o gba orile ede naa kan fun odidi odun meji-dinlogun (28 years) lara odun metadin-logofa (57 years) ti orile ede Naijiria ti gba ominira (independence) ni odun 1960. Ofin ti o de ibaje awulo ko fese mule to. Awujo awa ara wa  (Civil society) ko fese mule lasiko isejoba awon ologun ni orile ede Naijiria. Onka omo ile Naijiria nigba naa nira lati mo paa paa nigba akitiyan ati se ijoba awa arawa lati le fese isejoba ile Naijiria mule (Nigerian government) ko ipalara ba ise deede nipa  eto ilera (health care) kaakiri awon agbegbe orile ede naa. Isakoso awon alakale eto leseese lati ori ijoba apapo, ijoba ipinle si ipinle ati ijoba ibile mu isoro wa lopolopo.  Awon ilese eto ilera ti o je ti aladani ni ko ri amojuto dara dara, paa paa julo ni ko ni ibasepo pelu ilese eto ilera ti ijoba nibi ti eko nipa arun HIV ati imojuto awon eniyan ti kere jojo. Itoju ati iranlowo ko to nkan lati owo awon Dokita ati Noosi, nitori  ise ti po ju won lo.ati wipe won ko ni imo ati eko to peye lati pese eto ilera to yanranti fun awon alaisan naa.
Wahab Iyanda Folawiyo
won bi Oloye Wahab (Abdulwahab) Iyanda Folawiyo ni June 16, 1928 , o ku ni  June 6, 2008. o je onisowo omo orile ede Naijiria ti o si je oluran-lowo fun awon eniyan. Ni odun 1957, O da ile ise Yinka Folawiyo & Sons kale, eyi ti  o je ipile fun awon ogooro ile ise ree to ku. Won bi iyanda Wahab Folawiyo ni ipinle Eko si idile Pa Tijani, eni ti o je onisowo pelu, lasiko ijoba amunisin (British colonial era). O lo si ile eko agba ti University of North London ni odun 1951, nibi ti o ti gba oye imo nipa eto imojuto ile ise (Management), ti o si duro lori (Ship Brokerage). O pada sile lati bere ile ise Yinka Folawiyo & Sons, ti o da lori rira lati ati tita oja si oke Okun  (import and export business). Folawiyo tun je eni akoko ti fun Baltic Exchange in London.
Gege bi oluran-lowo awon alaini, o kopa ninu orisirisi idagbasoke awujo ati esin paa paa julo esin (Islam). O ko oniruuru mosalasi kaakiri orile ede Naijiria, ti o fi mo Lagos Central ati Surulere Central mosques ni ipinle Eko pelu   Mosalasi Sultan Bello ni Kaduna. O tun fi ile awon omo alaini ti (Bab Es Salam Home for orphans in Lagos).
Ni tere idaraya, O tun je oluran-lowo fun (Yinka Folawiyo U 15 Athletics Championships and the National Amateur Wrestling Championships). Nipa eto eko, o ra opolopo ojulowo aga ijoko fun iyara iwadi ni ile eko agba ti University of Lagos, o tun da si imo iwadi arun kokoro ajenirun ni ile eko agba ti University of Ibadan. Ni odun 1988,Folawiyo di eni akoko ti o ko ile kan si ile eko agba ri ipinle Eko (University of Lagos) gege bi aladani akoko ti yoo ko ile iwosan  alabode ti o si soo di ile iwosan to nla fun ile eko naa ti won si n ya aworan  X-ray Unit nibe.
Oloye Wahab di ara ile ni kutu kutu ojo Kefa,osu Kefa ofun 2008 (June 6, 2008), ni ile re ti o wa ni Queens Drive, Ikoyi, ni ipinle Eko, nigba ti o di omo odun  metadin-laadorin (79) nigba ti o n reti lati se ayeye ojo ibi aadorin odun laipe. Won si Iyanda ni ilana Musulumi, ni ojo naa ni deede agogo maruun ku iseju meedogunon ( 4:45 p.m.) ni ite nla ti won ma n sin awon asaaju esin Musulumi si. Awon meji pere ni won ti sin si ite naa saaju Folawiyo, awon naa ni Imam Ibrahim Otun and Imam Murah. Awon laami laaka lorile ede Naijiria da giiri lati seye ikeyin fun oloogbe naa lara won ni olori orile ede Naijiria igba naa Aare Olusegun Obasanjo ati igbakeji re Atiku Abubakar, ti awon gomina  gomina ko lo n ka lati ba awon ebi re kedun.
Gladys Knight
Gladys Maria Knight (ojoibi May 28, 1944), to gbajumo bi "Empress of Soul", (Iyaluaye orin Soul)) je akorin, olukoweorin ato osere ara Amerika. O gba Ebun Grammy ni emeje, Knight gbajumo fun awon ayori orin to gbejade ni igba ewadun 1960s ati 1970s, fun ile-ise agbeorinjade Motown ati Buddah Records, pelu egbe olorin re to unje Gladys Knight & the Pips, to ni egbon re Merald "Bubba" Knight ati awon iyekan re Edward Patten ati William Guest bi omo egbe olorin.
Ona marose Eko-Badagry
Opopona marose Agbadarigi je oruko ibile kan ti won fi n pe ona marose naa ninu Trans–West African Coastal Highway. Titi marose naa lo si ipinle Eko, ti o si ja mo ilu Dakar,  Senegal.
Isatunse ona marose naa bere ni pereu ni odun 2010. Nigba ti awon atunse naa ba pari, ona marose Eko yoo di mewaa dipo onibeji meji ti o wa tele, ti awon oko akero  transit line  yoo si tun le rin laisi isoro kan kan. Meji ninu awon ona mewa naa ti ijoba ti ya soto fun oko Akero ipinle Eko  Lagos Bus Rapid Transit System.
Ajodun odun Badagry
Ọdún ìbílẹ̀ Àgbádá-rìgì jẹ́ ayẹyẹ tí wọ́́n ma ń ṣe ní ẹ̀ẹ̀kan ṣoṣo lọ́dun tí ó ma ń wáyé ní ìlú Àgbádá-r̀ig̀i  (Badagry), tí ó jẹ́ ìlú ńlá kan ní ìpínlẹ̀ Èkó, ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Àjọ African Renaissance Foundation (AREFO) ló ma ń ṣ̀agbátẹr̀u ayẹyẹ náà. Àwọn èt̀o inú ayẹyẹ náà má ń fi ip̀o ìlú náà hàn ní àsìk̀o ìkóni lẹ́rú àwón Èèbó (slave trade era). Ayẹyẹ náà má ń jẹ́ ìdàpọ̀ àṣà àjogúnbá ilẹ̀ Adúláwọ̀. Àwọn  elétò má ń mú àṣà ìbílẹ̀ tí àwọn olùfẹ́ràn àṣà jákè jádò àgbáyé ma ń wá láti bá wọn yọ̀ lásìkò ayẹyẹ náà. Èyí tí ó jẹ́ ọ̀kan pàt̀akì nínú àwọn àṣà àti ìṣẹ̀ṣe ilẹ̀ adúláwò tí wọ́n ma ń gbéga níbẹ̀ ni Egúngún, Ijó ìbílẹ̀, iná gbígbé-jẹ àti bẹ̣́̀e bẹ́ẹ̀ lọ. Bákan náà ló tún ma ṣ̀agbékalẹ̀ ìdíje eré bọ́ọ̀lù aláfẹsẹ̀-gbá, àti lílù ilù  Sato, àti ìsàmì ọjọ́ ìjàjà-ǹ-gbara .
Wọ́n dá ayẹyẹ ọdún yìí kalẹ̀ ní ọdún 1999 láti fi ṣe ìrántí ìparí òwò ẹrú tó ti fìgbà kan wáyé rí nínú ìlú náà nígb̀a láé láé.
Ayẹyẹ àjọ̀dún ti ọdún  2015  ni wọ́n pè ní:   ("Toussaint L'Ouverture: The Catalyst for the struggle for liberation of the black"). tó túmọ̀ sí "Akitiyan ìjàjà-ǹ-gbara aláwọ̀ dúdú". Ayẹyẹ náà bẹ̀rẹ̀ ní 20 August tí ó sì wá sópin ní 30 August 2015. Àjọ̀dún ná̀a fi àyè sílẹ̀ fún àwọn ọmọ bíbí ilẹ̀ Àgbádá-rìgì tó wà káà kiri ilẹ̀ adúláwò tó kù láti kópa nínú ayẹyẹ náà àti láti tún rántí ilé bàbá won. Àjọ̀dún tí wọ́n ṣe kẹ́yìn wáyé nínú ọgb̀a ilé ìwẹ́ girama ìlú náà ìyẹn (Badagry Grammar School), Badagry, ipinle Eko, Nàìjíríà.
Orúkọ tí ìlú náà ń jẹ́ lónìí (Badagry)  ni wọ́n fà yọ láti inú iṣẹ́ àwọn ènìyàn ìlú náà.  Lára iṣẹ́ náà ni: iyọ̀ ṣíṣe, ẹja pípa, iṣẹ́ àgbẹ̀. Bákan náà, àwọn mìíràn gbà wípé ìlú náà ni wọ́n fi sọrí ẹnìkan tí ó ń jẹ́ Agbedeh,  ẹni tị ó jẹ́ gbajú-gbajà àgbẹ̀ nílu náà tí orúkọ oko rẹ̀ ń jẹ́ Àgbádá-rìgì, tí àwọn Èèbó amúnisìn padà yí sí (Badagry).
Ní àsìkò 18th century Badagry jẹ́ ọnà àrẹ́sẹ̀pa fún àwọn Èèbó tí wọ́n fi ń kó àwọn ẹrú tí wọ́n bá ti rà ránṣẹ́ sí ibi tí wọ́n bá fẹ́ kó wọn lọ. Ibẹ̀ ni ilé tí wọ́n ń pè ní; "Àlọ lámi-lámi" (Point of No Return) tí wọ́n gbẹ́ kànga kan sí tí ó jẹ́ pé ẹrú tí ó bá ti mu nínú omi kànga náà kò tún ní rántí ibi tí ó ti wá mọ́ láé láé. Ní ìparí 18th century, Badagry di ọ̀nà tí wọ́n tún ń kó ẹrú gb̀a láti Portnovo àti Dahomey . Badagry náà tún ni ó jẹ́ àyè kan tí wọ́n ti ma ń dúnàá dúràá lórí iye tí wọ́n fẹ́ ta ẹrú tí wọ́n fi tipá mú nínú ogun abúlé sí abúlé tí ó bá wáyé. Ni ọdún 1983, Olóyè Mobee jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olóyè ilẹ̀ Adúláwọ̀ tó kópa nínú òwò ẹrú lásìkò náà.
Àgbádá-rìgì ní Ilé alájà méjì àkọ́kọ́ (first two-storey building) irú rẹ̀ ní orílẹ̀ èd̀e Nàìjíríà tí wọ́n kọ́ sórí omi Màrínà, wà ní ọdún 1845. Lọ́wọ́ lọ́wọ́́ báyìí, ilé náà kò fi bẹ́ẹ̀ fẹsẹ̀ múlẹ̀ mọ́ látàtàrí wípé ìjọba kùnà láti tọ́jú ilé náà. Àmọ́ ìjọba gómìnà Bábátúnde Fashola ḷ́onà àti dá ògo ilé náà padà ni ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ àkànṣe ọ̀nà márosè tí ó lọ sí ìlú Àgbádá-rìgì .
Àtòjọ àwọn òrìṣà Yorùbá
Àwọn wọ̀nyí ni àwòn Òrìṣà ilẹ̀ Yorùbá.
Ọlọ́run Elédùmarè ní orúkọ mẹ́ta tí Yorùbá má ń pèé, àwọn ni:
Abacavir
Abacavir (ABC) jẹ́ oògùn kòkòrò àjẹsára tí ó ń dáàbò bo àwọn ọmọ ogun ara tí ó sì tún ń pa kòkòrò àìfojúrí HIV/Aids run nínú àgọ́ ara ènìyàn . A lè lo oògùn yí gẹ́gẹ́ bí a ṣe ń lo àwọn oògùn tí ó ń gbógun ti àrùn àìfojúrí HIV/Aids, ba kan náà ni a sí lè da lò lóun nìkan pẹ̀lú ìtọ́ni Dókítà. Wọn a máa fi omi lòó tàbí fi omi pòó mu tí wọ́n sì lè lòó fún ọmọdé tí ó ju oṣù mẹ́rin lọ.
Àgọ́ ara wa kìí lòdì sí oògùn abacavir. Àwọn ohun tí ó lè wáyé láìrò tẹ́lẹ̀ látàrí lilo oògùn yí ni èébì, àìsàn ẹ̀jẹ̀ ríruàìsàn ibà, àti kí ènìyàn Ma lè Mi kanẹ̀. Àwọn ohun mìíràn tí ó tún lè wáyé láìrò tẹ́lẹ̀ látàrí lilo oògùn yí tí ò lè lágbára ni kí àwọn ọmọ ogun ara máa ṣiṣẹ́ ju bí ó ti yẹ lọ, ìjànbá lè ṣe ẹ̀dọ̀ fóóró àti ìdíkù sí pH látàrí ọ̀pọ̀lọpọ̀ lactate. Àyẹ̀wò DNA lè jẹ́ ki a mọ̀ bóya ènìyàn ní àǹfàní tópọ̀ láti ní ààrùn tí ó lè fa ki 9m9 ogun ara máa ṣiṣẹ́ ju bótiyẹ lọ. Abacavir wà lára àwọn oògùn tí ó máa ń pagi dínà ìdàgbàsóke kòkòrò tí ó ma ń pa àwọn ọmọ ogun ara (NRTI), tí wọ́n sì máa ń fa ìdíwọ́ fún DNA láti di RNA, tí èsì rẹ̀ máa ń mún ìpeleke bá kòkòrò apa sójà ara. Nínú ẹ̀yà oògùn NRTI yìí, abacavir jẹ́ carbocyclic nucleoside.
Abacavir di ifihàn nígbangba ní ọdún 1988 tí wọ́n sì fi oùntẹ̀ tẹ̀ẹ́ fún lílò ní orílè ède Àmẹ́ríkà ní ọdùn 1998. Ó jẹ́ ìkan lára àwon oògún tí Àjọ Ìlera Àgbáyé ṣàkójọ ẹ̀ sí oògún tó wúlò jùlọ fún ìlera, oògùn tí ó gbóná ko, tí ó sì wúlò fún ètò ìlera. Ó jẹ́ oògùn tí a lè rí káàkàkiri. Ní bíi ọdún 2014, òṣùwọ̀n owó rẹ̀ lójú pálí ní àwọn ìlú tí ó ń dàgbàsókè kúsí US$ 0.36–0.83 fún ọjọ́ kan. Ní bíi ọdún 2016, òṣùwọ̀n owó rẹ̀ lójú pálí kúsí ni Amẹ́ríkà jẹ́ $70.50 fún oṣù kan . A máa ń ri abacavir rà pẹ̀lú àwọn  oògùn kòkòrò apa sójà ara míràn bíi abacavir/lamivudine/zidovudine, abacavir/dolutegravir/lamivudine, and abacavir/lamivudine.
Awon
Antwan Wiggins tí wọ́n bí ní ọjọ́ Kẹfà oṣù Kẹ́ta ọdún 1980 ( March 6, 1980) ní ìlú Brooklyn. jẹ́ ọ̀kọrin hip hop ọmọ orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà.  Orúkọ tí wọ́n mọ̀ọ́ pẹ̀lú rẹ̀ ni 'Awon'. Ní ọdún 2014, Ó dá ile- iṣẹ́ orin "Don't Sleep" kalẹ̀ pẹ̀lú àjọṣepọ̀ Phoniks. 'Awon'  ti kọrin pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn olórin hip hop ilẹ̀ ̀Amẹ́ríkà bíi:  Little Brother, Common, EPMD, MC Lyte, ati Oddisee.
Sade, Solapur district
Sade jẹ́ abúlé kan ní ìlú Karmala taluka tí Solapur district ní ìpínlẹ̀ Maharashtra, ilẹ̀ India.
Sade tó ìwọ̀n ẹgbẹ̀rún mẹ́ta àti ìgbà àti mẹ́rìndín-láàdọ́rin ( tí ó sì ní ilé ìgbé tí ó tó  1077 lásìkò ìkànìyàn tí ó wáyé ní ọdún 2011 (2011 census of India). Sade ni ó ní iye ènìyàn tí ó tó  4576. Àwọn ọkùnrin ibẹ̀ tó 2315, tí àwọn obìnrin ibẹ̀ sì tó 2261, tí àkójọpọ̀ àwọn ọmọdé láti ọdún mẹ́fà wálẹ̀ jẹ́ 493.
Adeniran Ogunsanya College of Education
Adeniran Ogunsanya College of Education, tí àgékúrú rẹ̀ ń jẹ́ (AOCOED), jé ilé-ẹ̀kó gíga (Higher Education) tí ó wà ní ìlú Ọ̀tọ̀-Àwórì lábẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ Ọ̀jọ́, Ìpínlé̀ Èkó. ilé- ẹ̀kọ́ Adéníran Ògúnsànyà ń ṣètò ìmọ̀ ìkọ́ni gẹ́gẹ́ bí olùkọ́ tí ó sì ń pèsè ìwé ẹ̀rí  'Nigeria Certificate in Education' (NCE) àti ìmọ̀ ìkọ́ni tí ilé-ẹ̀kọ́ àgbà alákọ̀ọ́kọ́ (undergraduate first degree), pẹ̀lú ìbáṣepọ̀ ilé-ẹ̀kọ́ àgbà ti ìpínlẹ̀ ( Èkìtì State University )
Ilé-ẹ̀kọ́ gíga náà ni wọ́n kọ́kọ́ ń pè ní "ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti ìpínlẹ̀ Èkó" (Lagos State College of Education), ni wọ́n dá sílẹ̀ ní ọdún 1958 gẹ́gẹ́ bí ilé-ẹ̀kọ́ àwọn olùkọ́ onípele kẹ́ta, tí wọ́n sì kọ́kọ́ gbà àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí ó tó Àádọ́sàán (90) ní ọdún àkọ́kọ́. Ní ọdún 1982, wọ́n gbé ilé-ẹ̀kọ́ náà kúrò ní Súrùlérè lọ sí Ọ̀tọ̀-Àwórì, látàrí àìtó àwọn ohun amáyé-dẹrùn ìgbà-lódé àti pípọ̀ tí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ń pọ̀ si lọ́dọọdún.
Níyì Adéolókun
Níyì Adéolókun tí wọ́n bí ní ọjọ́ Kẹ́ta oṣù Kọkànlá ọdún 1990 ( 3 November 1990) jẹ́ agbá bọ́ọ̀lù rugby fún  (Irish rugby union). Ó ń gbá fún wọn gẹ́gẹ́ bí onígun  (winger). Adéolókun ló tún ń gbá rugby fún ikọ̀ ( Connacht) ní  Pro14. Ó dara pọ̀ mọ́ Connacht ní ọdún 2014 láti ilé-ẹ̀kọ́ 'Trinity College'. Lásìkò tí ó fi wà pẹ̀lú ilé-ẹ̀kọ́ àgbà ti  (Dublin University), Ó gbá rugby sevens fún ikọ̀ ilé-ẹ̀kọ́ náà.
Wọ́n bí Adéolókun ní ìlú Ìbàdàn,ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà, Ó lọ sí ilẹ̀ Ireland pẹ̀lú àwọn òbí rẹ̀ ní ọ̀dún 2001 nígbà tí ó wà ní ọmọ ọdún mọ́kànlá (age 11). Ó ń ṣe oríṣiríṣi eré ìdárayá nígbà tí ó wà léwe. Ó gbá bọ́ọ̀lù àfẹsẹ̀-gbá fún Gaelic football àti Templeogue Synge Street tí ó sì tún gbá bọ́ọ̀lù fún League of Ireland àti  Shelbourne's tí ọ̀jẹ̀-wẹ́wẹ́ tí ọjọ́ orí wọn kò ju ogún ọdún lọ (under 20). Ó kọ́kọ́ gbá fún  rugby union  gẹ́gẹ́ bí akẹ́kọ̀ ní  De La Salle College ní Churchtown.
Adéolókun gbá fún Leinster nígbà èwe rẹ̀. Lẹ́yìn tí ó kúrò níbẹ̀, ó dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ De La Salle tí ó jẹ́ ikọ̀ àgbà fụn ilé-ẹ̀kọ́ náà. Ní ọdún 2009,  All-Ireland League nílé ìwé Dublin University bá fìwé pèé lábẹ́ àṣẹ olùdarí bọ́ọ̀lù Rugby ìyẹn Tony Smeeth. Adeólókun gbá bọ́ọ̀lù yíi fún ikọ̀ náà fún ọdún mẹ́rin. Lásìkò tí ó wà níbẹ̀, ikọ̀ nạ́à gba ife ẹ̀yẹ 'All-Ireland Championships' ní tẹ̀lé-ǹ- tẹ̀lé ní ọdún 2011 àti 2012.
Ní oṣù Kárùún ọdún 2014, wọ́n kéde rẹ̀́ wípé Adéolókun fọwọ́ sí ìwé àdéhùn pẹ́̀lú (Connacht) ikọ̀ rẹ̀ tí ó wà yíi tí ó jẹ́ ọlọ́dún kan. Olùkọ́ni Nigel Carolan ni ó tọ́ka rẹ̀ fún ilé-ẹ̀kọ́ náà, lẹ́yìn tí ó ti yege nínú ìdánwò rẹ̀ ní Connacht Eagles, ní oṣù Kẹ́rin ọdún 2014.
Adéolókun fakọyọ fún ikọ̀ rẹ̀ (Connacht) ní ọjọ́ Kẹfà oṣù Kẹ́sàạn ọdún 2014, nígbà tí wọ́n gbá pẹ̀lú ikọ̀  Newport Gwent Dragons nị́bi ìfẹsẹ̀-wọnsẹ̀ ìṣíde òpin ọ̀sè ní 2014–15 Pro12, níbi tí ó tí ṣe ìrànwọ́ fún akẹgbẹ́ rẹ̀ Eoin McKeon . Ọ́ tún gbá bọ́ọ̀lù àkọ́kọ́ rẹ̀ sínú àwọn lẹ́yìn ìfọwọ́ bọ̀wé rẹ̀ nị́gbà tí wọ́n gbá pẹ̀lú ikọ̀ La Rochelle níbi ìdíje 2014–15 Rugby Challenge Cup. Gbogbo bọ́ọ̀lù tí ó gbá nínú ìdíje league jẹ́ mẹsàán tí ti Challenge Cup sì jẹ́ mẹ́rin nínú ìpele ìbẹrẹ̀ ọdún.  Ní oṣù Kọkànlá ọdún 2014, wọ́n kéde rẹ̀ wípé  Ó tún fọwọ́ bọ̀wé àdéhùn míìràn pẹ̀lú ikọ́̀ rè yíi Connacht láti wà pẹ̀lú ikọ̀ náà títí di òpin ọdún  2016–17.
Ní 28 May 2016, (Connacht) gba ife ẹ̀yẹ àkọ́kọ́ irú rẹ̀ nị́  2015–16 Pro12 lẹ́yìn tí wọ́n jạwé olúborí pẹ̀lú ayò 20 sí 10 tako Leinster níbi ìfẹsẹ̀-wọnsẹ̀ tó kẹ́yìn ìdịje náà. tí Adéolókun sì gbá àmì ayò náà wọlé.
November, 2016 Adéolókun gba ìwé ìpè àkọ́kọ́ rẹ̀ láti dara pọ̀ mọ́ ikọ̀ àgba bọ́ọ̀lù àgbà fún ilẹ̀  Ireland. Ó sì fakọ yọ nínú ikọ̀ náà ní ọjọ́ Kejìlá oṣù Kọkànlá ọdún  2016, nígbà tí wọ́n fi rọ́pò akẹgbẹ́ rè Craig Gilroy tako ikọ̀ agbá rugby ilẹ̀ Canada.
Àtòjọ àwọn olórin ilẹ̀ Nàìjíríà
Èyí ni àtòjọ àwọn olórin tó gbajúmọ̀ ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Àwọn tí wọ́n jẹ́ ìlú mọ̀ọ́ká nìkan ni a kó jọ sí abẹ́ ààtò yí. Ẹ lè wo àtòjọ ìpín àwọn orin orílẹ̀ èdè náà ní ẹ̀ka 'Nigerian musical groups'.
Òjó Adé
Òjó Adé ni wọ́n bí ní (October 10, 1959) , Ó jẹ́ olórin, olùkọ orin-ẹ̀mí gósípẹ́ẹ̀lì àti Olùṣọ́ Àgùtàn ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.
Wọ́n bi ní ọjọ́ Kẹ́wàá oṣù Kẹwàá ọdún 1959 (October 10, 1959) ní ìlú Ìkeji-Ilé, ìlú ńlá kan ní  ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun. Ó kẹ́kọ̀ ní ilé-ẹ̀kọ́ St. Judges Anglican Church tí ó wà ní Ìkeji-Ilé ṣáájú kí ó tó darí lọ sílùú Èkó fún ìkọ́ṣẹ́ ọwọ́ Electronics.
Ní ọdún 1987, Ó tún tẹ̀ síwájú láti kẹ́kòọ́ ní ilé-ẹ̀kọ́ Bíbélì (Calvary International Bible College) lábẹ́ àkóso Olùṣọ́ Àgùtàn Rev. Àńjọọ́rìn, tí ó ń ṣiṣẹ́ ìwáàsù àti ìhìn-rere ní ìlú Ìbàdàn .
Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ orin kíkọ rẹ̀ ní ọdún 1977 nígbà tí ó dara pọ̀ mọ́ àwọn akorin ìjọ, ṣùgbọ́n tí ó dá ẹgbẹ́ akọrin tirẹ̀ kalẹ̀ ní ọdún 1979. Ní ọdún 1981, tí ó jẹ́ ọdún méjì lẹ́yìn tí ó dá ẹgbẹ́ akọrin ẹ̀mí tirẹ̀ sílẹ̀, ó kọ orin ẹmí kan jáde tí ó sọọ́ di ìlú-mọ̀ọ́ká tí àkọ́lé rẹ ń jẹ́ '"Jésù Tó Fúnmi"' , tí ó sì tún gbé òmíràn jáde tí ó  tún pè àkọ́lé rẹ̀ ní "Sátạ́nì Kò Sinmi".
Ó wà lára àwọn olórin ẹ̀mí ti ìlànà Krìstẹ́nì tí ó ti lààmì-laaka ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà pẹ̀lú iṣé takun takun rẹ̀.
Wàsíù Àlàbí Pasuma
Wọ́n bí Wasiu Àlàbí Pasuma ní (November 27, 1967) sí Mushin ní ìpínlẹ̀ Èkó, tí bàbá rẹ̀ jẹ́ ọmọ ìpínlẹ̀ Kwárà òun náà ni wọ́n tún ń pè ní "Ògánla". Ó jẹ́ òṣèré, ọ̀kọrin Fújì ó sì jẹ́ ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjìríà.
Pasuma di gbajú-gbajà olórin Fújì ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà nígbà tí ó ṣe àwo orin tó sọọ́ di ìlú-mọ̀ọ́ká tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Recognition" ní ọdún 1993.  Ó ti ṣe àwọn ọ̀pọ̀lọpọ̀ orin pẹ̀lú àwọn oríṣiríṣi olórin bíi: Bola Abimbola àti King Sunny Ade. Bákan náà ni ó ti kópa nínú eré orí-ìtàgé ilẹ̀ Nàìjíríà bíi: "Ìyànjẹ" àti "Aléni báre".
Ní ọjọ́ Kẹfà oṣù Kẹ́jọ ọdún 2015 (Sept.6, 2015), Pasuma gba àmì ẹ̀yẹ olórin ìbílẹ̀ tó dára jùlọ Nigeria Entertainment Awards mọ́ àwọn olórin Gẹ̀ẹ́sì bíi: Ọlámídé, Phyno, Flavor . Wọ́n tún yàán fún àmì ẹ̀yẹ 'olórin tí kìí ṣe olórin ẹ̀sìn Islam , tó kópa tó pọ̀ nínú àwo orin ẹ̀sin  Islam' ní ọ́dún 2016, òun pẹ̀lú King Saheed Òṣùpá, Súlè Àlàó Malaika, Shefiu Àlàó, Taye Currency, àti Muri Thunder.
Alhaji Wasiu Alabi Pasuma ti gbé àwo orin Fújì tó lé ní ọgbọ̀n 30 jáde lạ́ti ọdún 1993 . Àwọn àwo orin rẹ̀ nìwọ̀nyí:
Saheed Balogun
Saheed Balógun ni wọ̣́n bí ní ọjọ́ Karùún oṣu Kejì ọdún 1967 (February 5, 1967)  ní ìpínlẹ̀ Kwara. Ó jẹ́ gbajú-gbajà òṣèré orí-ìtàgé, olùgbéré jáde, adarí eré, àti olùṣe fíímù ilẹ̀ Nàìjíríà.  Wọ́n bí Saheed ní ìpínlẹ̀ Kwara tí ó jẹ́ (North Central Nigeria), ṣùgbọ́n tí ó jẹ́ ọmọ ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́. Níbi tí ó ti kàwé alákọ̀ọ́ bẹ̀rẹ̀ , ìwé girama àti ilé ìwé gíga . Ó kàwé jáde ní ilé-ẹ̀kọ́ 'Kwara State Polytechnic' tí wọ́n ti yí padà sí (Kwara State University). Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ òṣèré rẹ̀ ní ọdún 1978, nígbà tí ó kọ́kọ́ ṣe ètò rẹ̀ kan lórí ẹ̀rọ amóhùn-máwòrán tí ó pè ní "Youth Today" lórí NTA. Ó ṣe sinimá àgbéléwò rẹ̀ àkọ́kọ́ tí àkòrí rẹ̀ ń jẹ́ '"City Girl"' ní ọdún 1989, àmọ́ tí ó sì ti gbé ọ̀pọ̀ sinimá jáde tí ó sì tún ti ṣe adarí fún ọ̀pọ̀ eré orí-ìtàgé mìíràn rẹpẹtẹ.
Ó fẹ́ ìyàwó rẹ̀ tí òun náà jẹ́ òṣèré orí ìtàgé ìyẹn Fathia Balogun ṣùgbọ́n wọ́n ti pínyà báyìí. Ó bí ọmọ ọkùnrin kan Khalid Balógun àti obìnrin kan Aliyah Balógun.
Kwara State Polytechnic
Kwara State Polytechnic jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ilé-ẹ̀kọ́ gbogbo-nìṣe ilẹ̀ Nàìjíríà  tí olórí ìjọba ológun ìpínlẹ̀ Kwara tẹ́lẹ̀ Ọ̀gágun  Col. David Bámigbóyè dá sílẹ̀ ní ọdún 1973 ní wọ́n kéde rẹ̀ lẹ́yìn tí wọ́n ti pinu láti dá ilé-ẹ̀kọ́ náà sílẹ̀ sí ìpínlẹ́̀ Kwara lọ́dún 1971. Ilé-ẹ̀kọ́ náà ló wà ní Ìlọrin tí ọ́ jẹ́ olú ìlù ìpínlẹ̀ náà. Ilé-ẹ̀kọ́ náà kọ́kọ́ gba àwón ọgọ́rùún ó lé mẹ́wàá akẹ́kọ̀ọ́ wọlé nígbà àkọ́kọ́ fún sáà ètò ẹ̀kọ́ ọdún náà nígbà tí wọ́n ń pèsè ètò ẹ̀kọ́ National Diploma àti Higher National Diploma fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ wọn gbogbo.
List of Nigerian highlife musicians
Eleyìí ni àtòjọ̀ àwọn olórin Highlife ilẹ̀ Nàìjíríà tí wọ́n gbajúmọ̀ jùlọ ní àtò A - Y. Oríṣiríṣi ẹ̀yà tàbí oníran ìran orin ló wà lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà ni èyí tí a ti rí: orin Fújì, Jùjú , Apala, Wéré àti Highlife. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé Ghana ni orini Highlife ti ṣẹ̀ wá tí ó fi tàn dé gbogbo ilẹ̀ Adúláwọ̀ pàạ́́ pàá jùlọ orilẹ̀ èdè Nàìjíríà.
Àtòjọ̀ àwọn olórin Highlife ilẹ̀ Nàìjíríà
Eleyìí ni àtòjọ̀ àwọn olórin Highlife ilẹ̀ Nàìjíríà tí wọ́n gbajúmọ̀ jùlọ ní àtò A - Y. Oríṣiríṣi ẹ̀yà tàbí oníran ìran orin ló wà lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà ni èyí tí a ti rí: orin Fújì, Jùjú , Apala, Wéré àti Highlife. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé Ghana ni orini Highlife ti ṣẹ̀ wá tí ó fi tàn dé gbogbo ilẹ̀ Adúláwọ̀ pàạ́́ pàá jùlọ orilẹ̀ èdè Nàìjíríà.
Jenny Slate
Jennifer Sarah "Jenny" Slate (March 25, 1982) jẹ́ òṣèré ará Amẹ́ríkà.
Délé Òjó
Delédà Òjó jẹ́ olórin Jùjú ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, tí ọ̀pọ̀ ènìyàn gbà wípé òun ni ó tan ẹ̀yà orin náà kálẹ̀.
Délé Òjó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ orin rẹ̀ ní pẹrẹu nígbà tí ó ṣalábàá-pàdé olórin kan tí ó ń jẹ́ Victor Ọláìyá ẹni tí ó gba Délé sí inú ọmọ ẹgbẹ́ akọrin rẹ̀. Ní ọdún 1961, Òjó dá ẹgbẹ́ òṣèré akọrin tírẹ̀ náà kalẹ̀ tí ó pè ní  "Délé Òjó & His Star Brothers" lẹ́yìn tí Ọláìyá tú ẹgbẹ́ akọrin tirẹ̀ ká . Òjó àti àwọn ọmọ ẹgbẹ́ rẹ̀ bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣe àwọn àwo orin ọlọ́kan- ò- jọ̀kan jáde tí wọ́n sì ń pèé ní elére káà kiri ìlú àti ìpínlẹ̀ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà bí:  Ìpínlẹ̀ Èkìtì, Ìpínlẹ̀ Èkó àti Ìpínlẹ̀ Òṣun. Bákan náà ni ó tún gbé orin rẹ̀ dé ọ̀pọ̀ Ìpínlẹ̀  orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà.
National Democratic Coalition (Nigeria)
National Democratic Coalition (NADECO) ni wọ́n dá sílẹ̀ ní ọjọ́ kẹẹ̀dógún oṣù Karùún ọdún 1994 (May 15, 1994) láti ọwọ́  (broad coalition of Nigerian democrats),  tí ó pè ìjọba ológun tí  Sani Abacha láti kúrò lórí àléfà fún ẹni adìbòyàn  June 12, 1993, ìyẹn M. K. O. Abíọ́lá. Àwọn afẹ̀hónú hàn olóṣèlú náà wá láti apá ìwọ̀ Oòrùn ilẹ̀ Nàìjíríà.  Wọ́n sì jẹ́ kị́ àwọn ènìyàn mọ ìdí tí wọ́n fi gbọ́dọ̀ fajúro sí ìṣèjọba ológun àsìkò náà. Ní June 11, 1994, nípa ìtẹ̀lé àlàkalẹ̀ ẹgbẹ́ òṣèlú NADECO, Abíọ́lá kéde ara rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Ààrẹ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà àti ẹni tó jáwé olúborí nínú ìdìbò June 12, tí ó sì fara ṣoko lẹ́yìn tí ìjọba ológun sì fipá mu tì mọ́lé  ní  June 23.
Ní ọjọ́ kẹtàdín-lógún oṣù Kọkànlá ọdún 1994 (17 November 1994),  àdó olóró dún gbàmù ní Pápákò Òfurufú Èkó  ní àyájọ́ ayẹyé ọdún kan lórí àléfà ọ̀gágun Sani Abasha. Àwọn aṣáájú ẹgbẹ́ òṣèlú NADECO kìlọ̀ pé " "àjálù ní yóò jẹ́ fún gbogbo àgbáyé, bí àwọn ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà bá gbà wípé jàgídì-jàgan ló lè mú kí àwújọ àgbáyé ó dá sọ́rọ̀ náa"̀."
Wálé Ọ̀sun, tí ó jẹ́ fì̀dí hẹẹ́ akọ̀wé àpapọ̀ (acting secretary-general) fún ẹgbẹ́ òṣèlú náà ni wọ́n fi sáhàámọ́ ní ọjọ́ Kọkàndín-lógún oṣù Kárùún ọdún 1995 (May 19, 1995). Wọ́n tún fi páńpẹ́ ọba mú Olóyè Cornelius Adébáyọ̀ lẹ́yin oṣù kan tí àdó olóró kan tún dún ní ìlú Ìlọrin àti àwọn ọmọ ẹgbẹ́ NADECO míràn.  Ní July 1997, ìjọba ológun tún fẹ̀sùn kan ẹgbẹ́ NADECO wípé àwọn ni wọ́n wà nídì jijù àdó olóró  oríṣiríṣi ibùdó àwọn ológun tó ti wáyé , tí ó sì tún sọ ní gbangba wípé àwọn agbọ̀rọ̀dùn ilẹ̀ Amẹ́ríkà kan náà sì tún kún wọ́n lọ́wọ́ lórí ìwà láabi náà. Ẹni tí ó jẹ́ Ọ̀gá àwọn Ọlọ́pàá tẹ́lè, Ibrahim Coomassie, sọ wípé òun fẹ́ fi ọ̀rọ̀ wá aṣojú ilẹ̀ Amẹ́ríkà sí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà àti àwọn òṣìṣẹ́ rẹ̀ lẹ́nu wo .
Ní August 1999, ẹgbẹ́ òṣèlú náà pe ọgágun Sani Abasha lẹ́jọ́ lórí ẹ̀sùn wípé kó wá san owó ìtanràn tí ó tó $20 million fún ìwà ìrẹ́jẹ rẹ̀ lórí ẹgbẹ́ náà, lásìkò ìṣèjọba rẹ̀.
Àwọn àtòjọ ẹgbẹ́ òṣèlú ilẹ̀ Nàìjíríà
Èyí ni àtòjọ àwọn ẹgbẹ́ òṣèlú ilẹ̀ Nàìjíríà.
Unity Party of Nigeria
Unity Party of Nigeria (UPN) ló ti fìgbà kan jẹ́ ẹgbẹ òṣèlú ilẹ̀ Nàìjíríà tẹ́lẹ̀ tó lààmì laaka ní àpá ìwọ̀ Oòrùn ilẹ̀ Nàìjíríà lásìkò ìjọba àwa-arawa ẹlẹ́kejì  (second republic) ní ọdún 1978-1983. Ẹgbẹ́ òṣèlú náà ló dá lórí ipò aṣáájú ológbèé Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀, ẹni tí ó ti fìgbà kan jẹ́ ìlú-mọ̀ọ́ka olóṣèlú ilẹ̀ Nàìjíríà tí ó sì ti dípò ìṣèjọba mú rí lásìkò rẹ̀. Àmọ́, ànìyàn ẹgbẹ́ òṣèlú náà ló dá lórí ìṣèjọba àwùjọ àwa-arawa ló mú yàtọ̀ sí àwọn ẹgbẹ́ òṣèlú tó kù. Ẹgbẹ́ UPN jogún ìmọ̀ wọn láti ẹgbẹ́ òṣèlú àtijọ́ tẹ́lẹ̀ tí  Action Group tí ó sì jẹ́ kí ó di ẹgbẹ́ òṣèlú fún gbogbo àwùjọ́. Òun ló jẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú tí ó ṣe ìgbé-lárugẹ fún ètò ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́ fún gbogbo àwọn akẹ́kọ̀ọ́.
Àríwòye ìjọ́ba ológun tí ọ̀gágun Ólúṣẹ́gun Ọbásanjọ́ ni kí ó dá ẹgbẹ́ òṣèlú tí yóò mú ẹlẹ́yà-mẹyà kúrò lágbo òṣèlú ilẹ̀ Nàìjíríà lásìkò ìjọba àwa-arawa ẹlẹ́kejì. Ẹgbẹ́ òṣèlú UPN àti People's Redemption Party (PRP) ni wọ́n mú àbá tó dára jùlọ nípa dídìbò yàn tí ọdún 1979.
Ẹgbẹ́ òṣèlú Action Congress of Nigeria ni wọ́n gbà wípé ó jẹ́ àrólé fún ìdàpọ̀ àwọn ẹgbẹ́ òṣèlú méjèjì yìí: AG ati UPN.
Monte Águila (Tsile)
Monte Águila jẹ ilu kan ni Tsile.
Ile Ominira
Ilẹ̀ Omínìra  jẹ́ ilé-iṣẹ́ alájà márùndínlọ́gbòn tí wà ní ìwọ̀ oòrùn Tafawa Balewa Square, ní Oníkan ní ìlú Èkó.
Ìjọba orílẹ̀-èdè Britain ní ó ṣe ìdáwọ́lé yìí nípa kí ó lè ìjẹ́rísí òmìnira orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ọdún 1960.
Konkere ti won ti fi agbara kun ni won fi ko ile yi, inu ile yi ni ile olori ise olugbega wa nigba isakoso Babangida, awon eyan de mo bi Ile Olugbega. Ni odun 1993, awon apa kan ninu ile yi jona, lati igba ti isele yi ti sele ni won o toju ile yi daradara.
Oke Ila
Òkè-Ìlá Òràngún (tí a ma n gé kúrú sí Òkè-Ìlá) jẹ́ ìlú àdàyé bá ní ìhà gúsù-iwọ̀ oòrùn ilè Nàijíríà tí o ti fi ìgbà kan jẹ́ olú-ìlú Igbomina-Yoruba tí a n fi orúko kan an naa pe. Oba Adédòkun Abólárìn ní Ọ̀ràngún ti Òkè Ìlá.
Òkè Ìlá
Òkè-Ìlá Òràngún (tí a ma n gé kúrú sí Òkè-Ìlá) jẹ́ ìlú àdàyé bá ní ìhà gúsù-iwọ̀ oòrùn orílẹ̀-èdè Nàíjíríà tí o ti fi ìgbà kan jẹ́ olú-ìlú ẹ̀yà àwọn Igbomina-Yoruba tí a n fi orúko kan an naa pe.
Òkè-Ìlá jẹ́ ọ̀kan l'ára àwọn ìlú tí o wa ní ìpínlẹ̀ Ọṣun, ní orílẹ̀-èdè Nàíjíríà. Òkè-Ìlá wa ni apá ìhà àríwá ilà-oòrùn ilẹ̀ Yoruba ni gúsù-iwọ̀-oòrùn orílẹ̀-èdè Nàíjíríà. Òkè-Ìlá ní ìlú kan tí o sunmọ, èyí ti ìtàn sọ fún wa pé ìbátan rẹ ni, tí a n pe ni Ìlá Òràngún. Ìlá Òràngún wa ní ìwọn kìlómítà méjìlá (maili meje ati aabọ) si ìhà ariwa-ilà-oòrùn, àwọn ọ̀gbun ti o ti ìhà ariwa wá si pin wọn si ìsọ̀rí-ìsọ̀rí ti a mọ si Òkè-Ìlá.
Òkè-Ìlá Òràngún ni olú-ìlú fún ìjọba ìbílẹ̀ Ìfẹ́dayọ̀ ní ìpínlè Ọṣun. Olú Ilé-ìṣẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ Ìfẹ́dayọ̀ wa ni ìhà ariwa etí ìlú náà. Àmójútó iṣe'jọba àwọn ilu mejeeji yi, ati ti àwọn ìlú kéréje-kéréje pẹlu àwọn igberiko ti o yi wọn ka ni on ti olú Ilé-ìṣẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ Ìfẹ́dayọ̀ jade wa.
Àwo̩n Ò̩jò̩gbò̩n Nínú Èdè àti Lítírés̩ò̩ Yorùbá
Àwo̩n Ò̩jò̩gbò̩n Nínú Èdè àti Lítírés̩ò̩ Yorùbá Professors of the Yorùbá Linguistics, Language, Literature & Culture S/N Oruko Yunifasiti 1. Emeritus Professor Adeboye Babalola University of Lagos 2. Emeritus Professor Ayo Bamgbose University of Ibadan 3. Professor Oladele Awobuluyi Adekunle Ajasin University 4. Professor Sope Oyelaran Obafemi Awolowo University 5. Professor Wande Abimbola Obafemi Awolowo University 6. Professor Olatunde Olatunji University of Ibadan 7. Professor Akinwumi Isola Obafemi Awolowo University 8. Professor Kola Owolabi University of Ibadan 9. Professor Adegboyega Alaba University of Lagos 10. Professor Afolabi Olabimtan University of Lagos 11. Professor Bade Ajuwon Obafemi Awolowo University 12. Professor T. M. Ilesanmi Obafemi Awolowo University 13. Professor (Mrs.) Olutoye University of Lagos 14. Professor Adebisi Ogunsina University of Ilorin 15. Professor L. Olufemi Adewole Obafemi Awolowo University 16 Professor Rotimi Badejo University of Maiduguri 17. Professor Adedotun Ogundeji University of Ibadan 18. Professor Yinka Folorunso Lagos State University 19. Professor Goke Akinlabi University of Ibadan 20. Professor Bade Ajayi University of Ilorin 21. Professor Olabode University of Ibadan 22. Professor Sola Adebajo Ogun State Univeristy Ago-Iwoye 23. Professor S. O. Oyetade University of Ibadan 24. Professor (Mrs.) Oluyemisi Adebowale Adekunle Ajasin University Akungba 25. Professor Olusola Olateju University of Ibadan 26. Professor Jibola Abiodun Ekiti State University Ado-Ekiti 27. Professor Tunde Akinyemi University of Florida 28. Professor (Mrs.) Arinpe Adejumo University of Ibadan 29. Professor Francis Oyebade Adekunle Ajasin University Akungba 30. Professor Duro Adeleke University of Ibadan 31. Professor (Mrs.) Laide Sheba Obafemi Awolowo University 32. Professor Taiwo Olunlade Lagos State University 33. Professor O̩ladiipo Ajiboye University of Lagos 34. Professor Oye Taiwo University of Ibadan 35. Professor Lere Adeyemi University of Ilorin 36. Professor Harrison Adeniyi Lagos State University 37. Professor Felix Abidemi Fabunmi Obafemi Awolowo University 38. Professor George Olusola Ajibade Obafemi Awolowo University 39.  40.
Tosin Lawson
Tosin Lawson jẹ́ onímọ̀ nipa oge àti olùdásílẹ̀ ilé iṣẹ́ tí wọ́n ń pè ní African design. Tosin kàwé gboyè àkọ́kọ́ ní Unifásítì ti Nottingham nibi tí ó ti kọ́ nípa ìmọ̀ bí a ṣe lè pèlò nka. Ó jẹ́ ìkan lára àwọn tí ó ń gbé oge ìbílẹ̀ larugẹ. Iṣẹ́ àkọ́kọ́ tí ó kọ́kọ́ ṣe ni ẹ̀gbà ọrùn tí a fi àǹkárá ṣe ṣẹ̀ṣọ́ sí. Iṣẹ́ Tosin ni ṣe pẹ̀lú bí a ṣe lè fi ankara ṣẹ̀ṣọ́ àti bí a ṣe tún ṣe lè fi ṣe àwọn ohun èlò míràn bíì àpamọ́n, bàtà àti ègbà ọrùn.
Lere Paimo
Lér̀e Pàímọ́, OFR ni wọ́n bí ní oṣu November, ọdún 1939. Ó jẹ́ ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà àti òṣèré orí-ìtàgé, olù-kọ̀tàn eré orí-ìtàgé àti adarí eré orí-ìtàgé.
Wọ́n bí Lérè Pàímọ́ ní ọdùn  1939 ní ìlú Ògbómọ̀sọ́, tí ó jẹ́ ìlú ńlá kan ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, ilẹ̀ Nàìjíríà.
Ó bẹ̀rẹ̀ ere orí-̀tàgé ní ọdún  1960 nígbà tí ó dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òṣèré Oyin Adéjọbí, iye egbe osere ti Pa Oyin Adejobi  dá sílẹ̀ ṣáájú kí ó tó tún dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òṣèré lẹ́yìn Dúró Ládípọ̀ ní bi tí ó ti kópa nínú eré ""Ọbamoro""  gẹ́gẹ́ bí  "Olóyè Basà".  Ó di ìlú mọ̀ọ́kà nígbà tí ó kópa gẹ́gẹ́ bí olú ẹ̀dá ìtàn nínú eré ìtàgé Ògbórí Ẹlẹ́mọ̀ṣó gẹ́gẹ́ bí " Ṣ̀oún Ogunọlá" , eré yìí ni ó sọọ́ di gbajú-gbajà òṣèré orí-ìtàgé ní àwùjọ àwọn òṣèré Yorùbá . lẹ́yìn èyí, ó ti kópa nínú onírúurú eré sinimá lóríṣi riṣi, bakan naa ni ó ti gbé eré oríṣi ríṣi jáde tí ó sì tún ti darí ọ̀pọ̀ eré tí ó di sininmá àgbélé wò lóǹìi ní ilẹ̀ Nàìjíríà. . Ní ọdún 2005, Ààrẹ Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́ fi àmì ẹ̀yẹ ìdáni lọ́là ti orílẹ̀ èdè Nàìjíríà kan dáa lọ́lá tí àkòrí rẹ̀ ń jẹ́  Member of the Federal Republic fún iṣé takun tatun rẹ̀ ní àwùjọ àwọn òṣèré ilẹ̀ Nàìjíŕíà òun pẹ̀lú elòmíràn tí ó ń jẹ́ Zeb Ejiro . Ní May  2013,wọ́n jábò rẹ̀ wípé ọ̀gḅ́eni Lérè Pàímọ́ ní àrùn rọpá-rọsè kékéré kan tí ó sì ti gbádùn lẹ́yìn àìsàn adánigúnlẹ̀ ọ̀hún . Ní oṣù April 2014,Ó jẹ ẹ̀bùn Mílíọ́nù kan Náírà nínú ìdíje orí ẹ̀rọ àgbélé-wò tí a mọ̀ sí "Who Wants To Be A Millionaire"
National Arts Theatre
Kiko gbangan  National Arts Theatre ni won bere nigba aye ologun ti olori ogagun  Yakubu Gowon ti won si pari re ni igba aye ogaun  Olusegun Obasanjo. Aworan ita gbangan naa ni won ko bi fila ologun. O ni aye ijoko ti o le gba egberun marun eniyan leekan soso pelu pepe itage, ti o si tun aye nla meji otooto fun ere itage meji lai dira won lowo bi ere ba n lo, ti won si fi ohun elo igba-lode ti o le se ogbufo ede mejo papo leekan naa fun awon ti won ba gbo ede naa. Okan ni eyi je ninu awon ohun miiran ti o wa ni gbangan naa.
Awon Kongila ara ile Bulgaria ni won ba orile ede Naijiria ko gbangan naa ti won si dara si ti o fi fe jo Palace of Culture and Sports ti ile Varna, ni ilu Bulgaria ( 1968), Amo gbogan National Arts Theatre ti ilu Eko tobi ju afara pe yi lo.
Ni odun 2010, Aare igba naa, ogbeni  Olusegun Obasanjo kede re lati so gbangan nla naa di ti aladani. Eleyi ni o da idaru-dapo sile laarin awon osere amuluudun omo ile Naijiria ati awon akoni onkowo bii Wole Soyinka ko jale lati je ki Aare naa se bee. Ni ogbonjo 30 osu December 2014, won fi lede wipe won ti ta gbangan naa fun awon ajo ti won wa ni ile Dubai ni ogoji Milionu Dollar ($40million), ti won si so wipe won yoo so gbangan naa di ile itaja fun awon arinrin ajo, paa paa julo awon arinrin ajo lo soke.
Nigeria Advance Party
Egbe oselu  Nigeria Advance Party (NAP) ni won da sile ni asiko isejoba awa arawa  elekeji  (Second Nigerian Republic) ni ile Naijiria ti o si foruko sile fun eto idibo odun 1983. Eni ti o je olori egbe oselu naa ni  Tunji Braithwaite, ti o je agbejoro. Won faye gba egbe naa lati fa oludupo ti yoo kopa ninu eto idiboyan odun 1983. Awon ti won korajo po sinu egbe  naa ni won je eniyan apa ariwa orile ede Naijiria ti won duro lori atutnto eto isejoba awa arawa ile Naijiria.
Won fi egbe naa loole ni ojo Ketala osu Kewaa odun 1978 (13 October 1978)  ni ilu Ibadan. Awon adari egbe naa gbe igbese ti o nipon lori eto eko ofe, sugbon ti won pada yi ipinu won pada wipe ki eto eko ile eko alakoobere ati ile eko agba Fasiti (Universities) gbogbo o je ofe fun teru tomo.  Egbe naa duro lori wipe awon yato awon si dara ju awon egbe oselu ti o ti koko wa ni asiko isejoba awa arawa  first republic alakooko lo.
Laarin odun meji akoko ti won da egbe nan kale ni ile olominira Naijiria foju wina isejoba ologun ti ogagun  Olusegun Obasanjo je eni ti o keyin olori ologun orile ede naa nigba ti o gbejoba kale fun alagbada ki won le dibo odun 1983. Tunji Braithwaite ti o je oju lowo omo ipinle Eko ni o fese re mule wipe ijoba awa arawa ko le se aseyori bi ko ba se atunto ki o si fopin si iwa ajebanu. Lara awon laami laaka alenu-loro ti o fara mo aba Tunji Braithwaite yi ni ojogbon Wole Soyinka, ati  Fela Anikulapo Kuti, eni ti awon omo ogun ile seku pa iya re ti won si ba ile re (Kalakuta Republic) je lasiko ijoba ologun ti ogagun  Obasanjo je ogagun orile ede Naijiria
Ni December 1978,meta lara egbe ti kii se ti ijoba dara po mo egbe oselu naa. Awon egbe naa ni: Ajo awon ayale gbe ati ajo osise (Nigeria Tenants and Labour Congress) ile Naijiria, ti ogbeni  I.H. Igali, je olori won. Ajo  (Nigeria Social Democratic Congress),ti ogbeni Balali Dauda je olori won, ati Ajo (Youth Force Alliance), ti ogbeni Olayinka Olabiwonu je olori won. Sugbon, won fagile iforuko sile won leyin osu meji ti won ti foruko sile sodo ajo eleto idibo, latari aini iranlowo to lati odo awon eniyan labele (grass-root support).
Egbe oselu yii ti  Tunji Braithwaite je okan lara awon mefa ti o dupo dije su ipo Aare labe asia egbe oselu naa ni odun 1983. Awon eniyan dibo yan Shehu Shagari ti o je omo ebge oselu  National Party of Nigeria (NPN) sipo Aare  nigba ti o jawe olubori pelu ami ibo ti o to  45%.
Ni  7 December 2012, egbe oselu (NAP) je okan lara awon egbe oselu mejidinlogbo ti won yoo tun oruko fi sile labe ajo eleto idibo  INEC fun eeto ipolongo ibo odun  2015.
Ijora, Lagos
Ijora je okan lara awon agbegbe ilu  Eko, ni orile ede Naijiria.
Ijora je ile ira omi (swampy and water-logged)  ti awon ti won n bo lati Lagos Island ko ni le de ibugbe won, aya fi ki won wo oko oju omi. Idasile ibudoko oko oju irin The establishment of a railway terminus si Ido ti o je ileto kan ti o wa ni itosi Ijora ni ni odun 1919 ni o so Ijora di pataki, eyi ni o mu ki Ijoba Amunisin da ilese Eedu si Ijora lati le ma ko Eedu fun awon oko oju irin ile Naijiria. Ni odun 1923, ijoba da ile ise ti o n yi Ooru pada si ina mana mana si Ijora lati le ma pese ina eletiriki fun awon oko oju irin ati awon agbegbe ti o sun mo Ijora lapapo. Ni odun 1960, ajo ti o n ri si eto ile kiko (town planning authority) ni ipinle Eko ati ijoba apapo  pinu lati ya ile kan soto fun akojopo ile ise, ti won si tun gbale die si leyin igba naa ni Ijora.
Awon akojopo ile ise ni won n lo fun ile ise bii: K Maroun, Incar cars ati West African Cold Storage. Ibudo (wharf) Ijora naa ni o tun je ibi ti won n ko eja pamo si.
Awon ilu ti o sun mo Ijora ni : Ijora Oloye, Ijora-Badia ati Ijora Olopa. Opo lara awon adugbo yi ni o je wipe ero ti po ju ti opo awon ti o si n gbe ibe je mekunu. Awon afurasi iko aserubalu  Boko Haram kan ni won ri gbamu ni Ijora Oloye ni odun 2013 ati ni odun 2016.
Ijora-Olopa ni o je ibi ti won ti n ta awon ounje inu yinyin tutu (frozen foods) ni ipinle Eko.
Ijora-Badia je okan lara awon adugbo ipinle Eko ti ko dagba soke sugbon ti o ni ero pupo. Opo lara awon ti won koko gbe agbegbe  Ijora-Badia ni won je Ameke (resettlers) lati abule Oluwole  Nigba ti ijoba gba adugbo yi fun kiko Gbongan isere  National Theatre ti o wa ni Iganmu ni opo eniyan ko wa si itosi ile ise oko oju irin.
Kiko afara Eko Bridge ti o tun je afara elekeji ti o gun ju ni o bere lati Ijora ti o si ja po mo Lagos Island. Opopona Ijora ni o je okan pataki ti won n gba lo si ebute  Apapa. Nigba ti titi marose ti Oshodi si Apapa gba Ijora koja.
Dida ti won da akojopo ile-ise kale si Ijaora ni o sokun fa dida ile ise ti o n pon oti elerin-dodo(Seven Up) si agbegbe naa. Ijora paa paa tun sunmo ile ise akojopo ti o wa ni Iganmu ati ibudoko reluwee ti o wa ni Iddo .
Àtòjọ àwọn ilé-ìfowópamọ́sí ilẹ̀ Nàìjíríà
Eyi ni atojo awon ile ifowo-pamo ile Naijiria ti won tun gbonte idanimo agbaye, ni tele n tele:Eyi ni atojo awon ile ifowo-apmo ile Naijiria ti won tun gbonte idanimo Ijoba ile Naijiria, ni tele n tele:Eyi ni atojo awon ile ifowo-apmo ile Naijiria ti won tun gbonte idanimo Ijoba ipinle ni ile Naijiria, ni tele n tele: Ile ifowo-pamo ti kii gba ele lori owo ti o ba yani ni Ile Naijiria ni sise n tele:Eyi ni atojo awon ile ifowo-apmo olokowo ile Naijiria  ni tele n tele:
Àtòjọ àwọn ilé-ìfowópamọ́sí ilẹ̀ Ẹ́gíptì
Eyi ni atojo awon ile ifowo-apmo olokowo ile Egypt ni tele n tele in
Shola Allyson
Shola Allyson-Obaniyi, je omo orile ede Naijiria ti o je akorin emi (soul) ati  (folk), o si tun je oluko orin. O di gbaju gbaja akorin pelu orin re kan ti o pe ni""Eji Owuro" "ni odun (2003), ti orin re yi tun je orin ti won lo ninu sinima agbelewo kan ti oruko re naa n je " "Eji Owuro"." Leyin ti o gbe awo re yi jade, awon awo orin miiran ti o tele ni:" "Gbe Je F'ori"" , ""Im'oore"".  Ninu awo orin re "Eji Owuro" yi ni a ti ri awon ese orin bii: "Obinrin Ni Mi", "Aseye", "Isinmi", ati bee bee lo. Yato si wipe Shoila je olorin , o tun je akoni lohun orin "voice coach", olugbani  nimoran.
Won bi Shola Allyson ni ilu Ikorodu, ni ipinle Eko ni ibere odun 1970. O lo si ile-iwe alakoobere Anglican , ti ilu Ikorodu, leyin eyi ni o te siwaju ni ile-iwe Girama Shams-el-deen, ni ilu Ikorod fun ipele eko eleekeji. Leyin eyi ni o lo si ile-iwe Gbogbonise  ti ijoba  (Technical College) ni Agidingbi Ikeja, ni bi ti o ti ko nipa imo okowo  (Business Studies) ti o si gba iwe eri  (NBTE).
Ni odun 1997, o wo ile-iwe Polytechnic, Ibadan ti o si ko nipa imo Ayinike Orin (Music Technology), ti o da lori bi a se n lo ohun ninu orin. Ibe ni o ti ni iwe eri (HND) Higher National Diploma pelu ipo ti o ga julo.
Arabinrin Shola Allyson bere igboke-gbodo ise orin re ni opin odun 1980s, nigba ti o wa ni omo odun Metala (13 yrs). Leyin eyi ni o di elegbe to yanranti leyin awon olorin ilu-mooka bi: Yinka Ayefele, Gbenga Adeboye, Wasiu Alabi (Pasuma), Akande Abass (Obesere) ati olorin rege (Daddy Showkey). Iwonba afani ti o ri lati se awo orin tire akoko jade iyen ""Eji Owuro"" waye nigba ti o pade orakunrin kan ti o mu iwe eto ere ori-itage kan dani ninu oko akero, ti okunrin naa si ba Sola takuroso lori ere nise ori-itage ti won sese se laseyori ti akole re n je ""Orekelewa"" (You at a distance). Bayi ni okunrin naa se pe Sola Allyson lati wa korin fun ere naa, ti orin re si sokunfa bi won se yi akole ere naa pada si ""Eji Owuro"" (The morning Dew). Nigba ti sinima  "Eji Owuro" jade tan, ile ise ti o ya aworan sinima naa pinu lati gbe awo orin jade pelu akole sinima yii iye ""Eji Owuro"". Aseyori nla gbaa ni awo orin yii je fun ile ise ati olorin funra re "Shola Allyson" ti o si so Sola di ilu-mooka olorin ni awujo awon korin korin.
Shola Allyson se igbeyawo ninu osu Erena, odun 2003 (March 2003). O pade olowo ori re arakunrin, Toyin Obaniyi ninuy egbe akorin ijo won. Won si bi awon omo meta fura won: Ayobami, Mopelola and Obafunmiwo.
Gani Adams
Otunba Ganiyu Adams t́i a tún mọ̀ sí "Gani Adams", ni wọ́n bí ní ọgbọ̀n ọ́jọ́  oṣù kẹẹ̀rin ọdún 1970). O jẹ́ ajìjàngbara àti Àrẹ Ọ̀nàkakaǹfò.
Nestlé
Nestlé S.A. (; /ˈnɛsleɪ, ˈnɛsəl, ˈnɛsli/, tì a mó télè si: /ˈnɛsəlz/) jẹ́ ilé-iṣẹ̀ aṣońjẹ ti orílè-èdè Swiss, tí olú-iléesé wọn wà ní Vevey, Vaud, Switzerland. Ó jẹ́ ilé-iṣẹ́ asońje tí ó tóbi jùlo ní àgbáyé bí a bá fi òṣùwòn owó pípa wolé àti awon òṣùẁòn mìíràn láti ọdún 2014.
Ilu Mowo
Ilu Mowo je ilu kan ni ijoba ibile Agbadarigi ni ipinle Eko. Lowolowo bayii, kosi ojulowo Baale ni ilu Mowo, nitori faakaja awon omo oye
Badagry
Àgbádárìgì tí a kọ́kọ́ mọ̀ sí Gbagle láti ìbèrè jẹ́ ìlú ẹ̀bádò àti ìjoba ìbílè ní ipínlè Èkó, lórílẹ̀-èdè Nàìjíría. Àgbádárìgì gúnwà láàárín Ìlú Èkó àti orílẹ̣̀-èdè Olómìnira Benin. Èyí jásí wípé, Ó tún jẹ́ ìlú alálà Nàìjíría àti orílẹ̣̀-èdè Olómìnira Benin ni Sèmè.. Gẹ́gẹ́bí àkọsílẹ̀ ètò ìkànìyàn ọdún 2006, àpapọ̀ iye enìyàn tó wà ní Àgbádárìgì jẹ́ 241,093.
Àgbádárìgì jẹ́ ìlú tí a tẹ̀dó si ẹ̀bádò ìwọ̀-òorùn Nàìjíría. Ó jẹ́ ìlú tó pàlà pẹ̀lú Gulf of Guinea làgbègbè gúsú. Ó wọn ìwọ̀n máìlì mẹ́tàdínlógójì (43) ní apá gúsú ìwọ̀-òorùn ti ìlú Èkó, bákan náà ó wọn ìwọ̀n máìlì mẹ́jìdínlọ́gbọ̀n (32) ní apá ìwọ̀-òorùn ní ìlú Sẹ̀mẹ̀ tí ó pàlà pẹlú orílẹ̣̀-èdè Olómìnira Benin. Gẹ́gẹ́bí erékùsù Èkó, Àgbádárìgì jẹ́ ìlú tí a tẹ̀dó sí etí omi, nítorí ìdí èyí, àyè wà láti rìnrìn-àjò gbojú omi láti Èkó sí Ìlú Porto Novo. Àlàfo tó wà láàárín òkun àti ọ̀sà dá lórí ẹ̀bádò, ní Àgbádárìgì, ó tó máìlì kan sí ara wọn. Jíjìnà àwọn òdò wònyí máa ń dá lórí irú àsìkò tí a bá wà, ó máa ń jìnnà bíi ìwọ̀n mítà mẹ́ta bí òdò kuń dẹ́nu, Ṣùgbọ́n lásìkò ọ̀gbẹḷẹ̀, ó máa ń jìnnà bíi ìwọ̀n mítà ẹyọ kan. Onírúurú ọ̀pọ̀ ẹja ló wà nínú àwọn òdò wọ̀nyí, lára àwọn ẹja tó wà nínú òdò Àgbádárìgì ni; ọ̀bọ̀kún, èpìà, àrọ̀, kókà, bongá at pompano. Omi inú àwọn odò Àgbádárìgì máa níyọ̀ nínú ní àwọn àsìkò kan, bẹ́ẹ̀ kìí níyọ̀ láwọn àsìkò mìíràn, ìṣàn omi láti apá iwọ́-oòrùn ìlú náà àti odò Yewa ló máa ń ṣàn sinu odò Àgbádárìgì.
Mọ́remí Ájàṣoro
Mọ́remí Àjàsorò, jẹ́ akọnibìnrin kan gbòógì tó sì gbajúmọ̀ nínú ìtàn àwọn Yorùbá lápá ìwọ̀-oòrùn Áfíríkà. Móremí fẹ ọ̀kan lára ẹbí Oduduwa, ti ìtàn àdáyébá sọ pé ó jẹ́ babańlá àwọn Yorùbá.
Mọ́remí jẹ́ Olorì Ọba ìlú Ilé-Ifẹ̀, Omobíbí Ìlú Ọ̀fà, ó jẹ́ aḳonibìnrin tó gbajúmò ní séńtúrì méjìlá sẹ́yìn,  Lásìkò tí ó jẹ́ ayaba Ilé-Ifè yìí ní Ilé-Ifè àti ẹ̀yà tí ó wà ní ìtòsí wọn, tí wọ́n mọ̀ nígbà náà sí ará Igbó ń jagun lọ́wọ́lọ́wọ́. Àwọn ọ̀jọ̀gbọ́n kò fẹsẹ̀ rẹ̀ múlẹ̀ pé àwọn ará Ìgbò yìí ní ìbáṣepọ̀ kankan pẹ̀lú ẹ̀ya Ìgbò tí wọ́n jẹ́ gbòógì ni orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ní àkókò náà, opọ̀lọpọ̀ àwọn ọmọ Ilé-Ifè ni àwọn ará Ìgbò yìí kó lẹ́rú lọ, nítorí ìdí èyí, gbogbo ẹ̀yà Yorùbá kórìíra wọn, wọ́n sí kà wọ́n sí ọ̀tá
Bí Mọ́remí jẹ́ akonibìnrin bẹ́ẹ̀  gẹ́gẹ́ ló rẹwà lópòlopò, kí ó ba lè yọ àwọn ènìyàn rẹ̀ lọ́wọ́ ìṣòro tó ń dojúko wọ́n, ó pinnu láti ṣe ìrúbọ yìówù tó nílò sí Òrìṣà Esimirin kí ó ba lè mọ àṣírí agbára àwọn Ọ̀tá tó ń fogun ja ilé-ifè
Lásìkò tí à ń sọ̀rọ̀ rẹ̀ yìí, àwọn jagunjagun Ìgbò kó Mọ́remí mọ́gun lọ sí ilẹ̀ wọ̀n, ṣùgbọ́n nítorí ẹwà àwòtúnwò tí Mọ́remí ní, Ọba àwọn Ìgbò fẹ́ e gẹ́gẹ́ Olorì. ó sìn sọ ọ́ di ààyò láàaríń àwọn ayaba tó kù. Lẹ́yìn tí Mọ́remí lo ète Obìnrin láti mọ àṣírí agbára ọkọ rẹ̀ àti àwọn jagunjagun rẹ̀ tán, ó sá padà sí Ilé-Ifẹ̀, ó sìn tú àṣírí wọn fún àwọn Yorùbá, tí wọ́n sì lò ó láti ṣẹ́gun Ìgbò.
Lẹ́yiǹ ogun tí àwọn Yorùbá gba ara wọn lẹ̀ lọ́wọ́ àwọn Ìgbò, Mọ́remí padà sọ́dọ̀ ọkọ rẹ̀ àárọ̀, t́í́ ń ṣe Ọba Ọ̀ràmíyàn ti Ilé-fẹ̀, tí ó sìn tún jọba Oyo lẹ́yìn ìgbá náà, lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, Kábíyèsí dá Mọ́remí lọ́lá nípa sísọ ọ́ di aàyò Olorí àti ̣Ọmọba bakan ná. Láti lè mú májẹ̀mú rẹ̀ kí ó tó riǹrìn àjò lọ sí ìlẹ̀ ̀gbò sẹ fún Orìṣà Esimirin, kété Ọba Ọ̀ràmíyàn dá ipo rẹ̀ padà gẹ́gẹ́ bí Ọmọba, Mọ́remí ṣe bí akọni, o sifi ọmọkùnrin re rubọ si ojúbọ Esimirin gẹ́gé bi májẹ̀mú.
Mary Slessor
Mary Mitchell Slessor (Ọjọ́ kejì oṣù kejìlá ọdún 1848 si ọjọ́ kẹtàlá oṣù kínní ọdún 1915) jẹ ajihinrere si orílẹ̀-èdè Naijiria lati ilu Scotland. Ní kété tí o dé orílẹ̀-èdè Naijiria, Slessor bẹ̀rẹ̀ si kọ èdè Efik, ti o jẹ́ èdè ìbílẹ̀ níbẹ̀. Nítorí ìmò ti o ni nipa èdè ìbílẹ̀ yi ati ìsẹ̀dá rẹ gẹ́gẹ́ bi ẹni ti o nígbo'yà, Slessor rí ojú rere àwon ará ìlú náà o si rọrùn fun un lati tan ẹsin ọmọ lẹyin Kristi ka ti o si tun ni anfani lati ṣe agbatẹru ẹtọ àwon obìnrin àti àmójútó àwon ọmọde ni ilẹ̀ náà. Ohun ti o sọ ọ di gbajúgbajà ni bi o ṣe da aṣa pípa àwon ọmọ-ọwọ ti o jẹ ìbejì duro laarin àwon ẹ̀yà  Ibibio, ni apa gúsù-ìlà-oòrùn orílẹ̀-èdè Naijiria.
Ida S. Scudder
Dr. Ida Sophia Scudder (Ọjọ́ kẹsan oṣù kejìlá ọdún 1870 si ọjọ kẹta-lé-lógún oṣù karun ọdún 1960) jẹ ìran kẹta àwon ajínhìnrere oníwòsàn lati ilẹ India ti a n pe ni Reformed Church in America. O fi aye rẹ jin fun gbígba àwon obìnrin ilẹ̀ India kuro ninu ìpọ́njú ati gbígbógun ti àwon àrùn bi buboniki, oní'gbá-méjì àti ẹ̀tẹ̀. Ni ọdun 1918, o bẹrẹ ilé ìwòsàn ti a ti nkọni ni agbègbè Asia, eyini ni, Christian Medical College & Hospital, ni adugbo Vellore, ni ilẹ India.
Priscilla Studd
Priscilla "Scilla" Studd (saájú ọdún 1887 si ọdún 1929, Omidan Priscilla Livingstone Stewart) jẹ́ ajíhìnrere ni ijọ alátẹnumó-ọmọ lẹ́yìn Krístì, o si jẹ ìyàwó ọ̀gbẹni Charles Studd.
A bi i ni Lisburn, l'ẹba Belfast, ni ìlú Ireland, (eleyi ti o ti di apá ariwa ilẹ̀ Ireland l'ode oni) Priscilla Stewart gúnlẹ̀ ni ìlú Shanghai ni ọdún 1887 gẹ́gẹ́ bi ọ̀kan lára àwon ọgọrun ajíhìnrere ti iṣẹ́ iranṣẹ aarin gbungbun ilẹ China o si jẹ ọkan làra àwon ọ̀wọ́ ti o pọ jù ti o de papọ. Alaye fi idi rẹ múlẹ̀ wípé o fi ìwòjú ati ìṣe han gẹ́gẹ́ bi ọmọ ilẹ̀ Ireland pẹ̀lú ojú rẹ ti o jẹ aláwọ̀ buluu ati irun rẹ ti o jẹ alawọ omi wúrà. Lẹ́yìn ti o ti gbé́ fun ìgbà diẹ ni Shanghai, òun pẹ̀lú àwon obìnrin mẹta miran lọ bere si ṣe iṣẹ́ ni ilu Ta-Ku-Tang.
Bodija
Bódìjà ni àdúgbò kan ní ìlú Ìbàdàn, ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́. Àdúgbò yí di gbajú gbajà pẹ̀lú ilé ìgbé alákọ̀ọ́pọ̀ tí wọ́n kọ́ síbẹ̀ láàrín ìgboro ìlú ìbàdàn lẹ́yìn ìgbòmìnira ilẹ̀ Nàìjíríà ní ọdún 1960. Irúfẹ́ ilé ìgbé méjì ni ó wà ní àdúgbò náà, àkọ́kọ́ ni bódìjà ayé àtijọ́ àti bódìjà tìgbàlódé, bẹ́è sì ni ó tún jẹ́ ilé ìgbé fún ọ̀pọ̀lopọ̀ ilé ìwé tí ó wà ní agbègbè náà. Bákan nàá ni àdúgbò yí tún ní ọjà ńlá kan tí tẹrú tọmọ ń ná ìyẹn: Ọjà Bódìjà èyí tí ó jẹ́ ọ̀kan pàtàkì lára ọjà tí ó tóbi jùlọ ní ìgboro Ìbàdàn.
Àtòjọ àwọn ìwé ìròyìn olójoojúmọ́ ilẹ̀ Ǹàijíríà
Àtòjọ àwọn ìwé ìròyìn olójoojúmọ́ ilẹ̀ Ǹàijíríà, Àtòjọ yìí dá lórí àwọn ìròyìn abẹlé àti ti ok̀èrè tí wọ́n ń tẹ̀ jáde lójoojúmọ́ jákè jádò ilẹ̀ Nàìjíríà.
Adéyẹyè Ẹnitàn Ògúnwúsì
Ọ́ba Adéyeyè Enitàn Ògúnwúsì jẹ́ Ọba tó gbajúmọ̀ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Òun ni Kábíyèsí tó wà lórí ìtẹ́ Oòni ti ìlú Ilé-Ifẹ̀ lọ́wọ́lọ́wọ́ ní ilẹ̀ Yorùbá. Láti ọduń 2015 ni ó ti gorí ìtẹ́ àwon babańlá rẹ̀.
Ọba Ògúnwùsì bẹ̀rẹ̀ ilé-ìwé alákọ̀óbẹ̀rẹ̀ ni Ṣubúọ́lá Memorial Nursery and Primary School, Ìbàdàn àti Ìbàdàn District Council, Akobo, Ìbàdàn.  Lẹ́yìn èyí, ó lọ sí Loyola College, Ìbàdàn ati St. Peters Secondary School, Ilé-Ifẹ̀ níbi tí ó ti gba sabuké (ìwé-èrí) ẹ̀kọ́ onípèlé kejì. Ó tẹ̀ síwájú ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní The Polytechnic, Ìbàdàn, níbi tí ó ti gboyè ẹ̀kó-gíga àkọ́kọ́ nínú  ímọ̀ ìṣirò owó.
Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Institute of Chartered Accountants of Nigeria. Ótún jẹ́ Associate Accounting Technician. Kábíyèsí Ògúnwùsì jẹ́ ògidì The Institute of Directors. Ótún jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ the Global Real Estate Institute. Ó gba ópọ̀lọpọ̀ àmìn èyẹ ìdánilólá Dókítà ní Ẹ̀ka-Ẹ̀kọ́ Ìṣètò Àwùjọ (Public Administration) láti the University of Nigeria, Nsukka, baḱan náà irú àmìn èyẹ yìí ní ẹ̀ka ẹ̀kọ́ Ìmọ̀ Òfin (Law) ní Igbinedion University.
Ọba Ògúnwùsì jẹ́ Bàbá-ìsàlẹ̀ Ifáfitì (Chancellor) the University of Nigeria, Nsukka.
Láàárín ọpọ̀lọpọ̀ ọmọ oyè tí Ọba tọ́ sí ní Ilé-Ifẹ̀ ni a ti yan Ọọ̀ni Adéyẹyè Ògúnwúsì ní ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọn Oṣù kẹwàá Ọdún 2015. Ó gba Ọ̀pa àṣe ní ọjó keje oṣù kejìlá, ọdún 2015. Ọọ̀ni Ògúnwúsì, gẹ́gé bí a ti júwe rẹ̀ jẹ́  ògbóǹtarìgì olùṣòwò  tí ó lè ṣe ohun tí ọpọ̀lọpọ̀ kò lè dojúko. Ó jẹ́ olórí gbogbo ẹlẹ́sìn ìbílẹ̀ tí a fún lágbạra láti ṣe ìrúbo sí Olódùmarè àti àwọn orìṣà lórúko gbogbo ìran Yorùbá ní àgbaye ní ìgbà Ọdún Olójó.
Ogbono soup
Ọbẹ̀ Ọ̀gbọ̀nọ̀ (, Yorùbá: "Àpọ̀n") jẹ́ ọbẹ̀ kan ní ilẹ̀  Nàìjíríà tí wọ́n ń sè pẹ̀lú èso àpọ̀n gbị́́gbẹ (the local name for Irvingia seeds), àti àwọn ǹ kan óṇ́jẹ ìbílẹ̀ mìíràn. Àpọ̀n lílọ̀ náà má ń fún ọbẹ̀ ní àwọ̀ dúdú. Yàtọ̀ sí kúrú Àpọ̀n yìí, wọ́n tún ma ń fi omi, epo, ata gígún, ẹran àti àwọn ohun tó lè mú ọbẹ̀ dùn si. Wọ́n tún lè fi àwọn ẹ̀fọ́ bíi:  ẹ̀fọ́ gbúre, ẹ̀fọ́ ewúro, ẹ̀fọ́ ṣọkọ tàbí tẹ̀tẹ̀. Wọ́n tún lè fi ilá, tìmọ́ọ̀tì, àlùbọ́sà àti irú si kì ò lè dùn dára dára. Bạ́kan náà, àwọn ẹran bí: Ògúnfe, ẹran adìyẹ, ẹran àgbò, edé, ẹran ìgbẹ́, ni wọ́n tún lè fi gbé ọbẹ̀ náà là́rugẹ. Wọ́n lè jẹ ọbẹ̀ náà pẹ̀lú Fùfú, Ẹ̀bà, Iyán, Sẹ̀mò́, Túwó, Àpárán, Àmàlà Láfún tàbị́ Gbódo àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Ṣùgbọ́n wọ́n kìí fi jẹ óúnjẹ bi Búrẹ́dì, ìrẹsì, ẹ̀wà, nítorí yíyọ̀ tàbí fífà tì ò ma ń fà bí ọbẹ̀Ilá.
Ọbẹ̀ Ọ̀gbọ̀nọ̀
Ọbẹ̀ Ọ̀gbọ̀nọ̀ (, Yorùbá: "Àpọ̀n") jẹ́ ọbẹ̀ kan ní ilẹ̀  Nàìjíríà tí wọ́n ń sè pẹ̀lú èso àpọ̀n gbị́gbẹ (the local name for Irvingia seeds), àti àwọn ǹ kan óṇ́jẹ ìbílẹ̀ mìíràn. Àpọ̀n lílọ̀ náà má ń fún ọbẹ̀ ní àwọ̀ dúdú. Yàtọ̀ sí kúrú Àpọ̀n yìí, wọ́n tún ma ń fi omi, epo, ata gígún, ẹran àti àwọn ohun tó lè mú ọbẹ̀ dùn si. Wọ́n tún lè fi àwọn ẹ̀fọ́ bíi:  ẹ̀fọ́ gbúre, ẹ̀fọ́ ewúro, ẹ̀fọ́ ṣọkọ tàbí tẹ̀tẹ̀. Wọ́n tún lè fi ilá, tìmọ́ọ̀tì, àlùbọ́sà àti irú si kì ò lè dùn dára dára. Bạ́kan náà, àwọn ẹran bí: Ògúnfe, ẹran adìyẹ, ẹran àgbò, edé, ẹran ìgbẹ́, ni wọ́n tún lè fi gbé ọbẹ̀ náà là́rugẹ. Wọ́n lè jẹ ọbẹ̀ náà pẹ̀lú Fùfú, Ẹ̀bà, Iyán, Sẹ̀mò́, Túwó, Àpárán, Àmàlà Láfún tàbị́ Gbódo àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Ṣùgbọ́n wọ́n kìí fi jẹ óúnjẹ bi Búrẹ́dì, ìrẹsì, ẹ̀wà, nítorí yíyọ̀ tàbí fífà tì ò ma ń fà bí ọbẹ̀Ilá.
Lamidi Adeyemi III
A bí Aláàfin Ọ̀yọ́, Ọba Làmídì Ọláyíwọlá Adéyẹmí III ní ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dógún oṣù kẹwàá, ọdún 1938. Ó jẹ́ Ọba tó wà lórí ìtẹ́ Aláàfin lọ́wọ́lọ́wọ́ ní ìlú Ọ̀yọ́.
Ẹ̀rìn-Ilé
Ẹ̀rìn-Ilé jẹ́ ìlú kan ní apá àrin gbùngbùn Gúsù ní ìpínlẹ̀ Kwárà, ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà..
Mòjé College of education ni ó jẹ́ ilé ẹ̀kọ́ tí ó ń kọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ nímọ̀ ìkọ́ni tí ó je ti ìjọba ní ó kalẹ̀ sí ìlú Ẹ̀rìn-ilé. Ilé ẹ̀kọ́ náà ni ó ń kọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ nípa ìmọ̀ ìkó́ni, èdè, ìmọ̀ ẹ̀rọ, ìmọ̀ ọnà àti ìmọ̀ bí a ti ṣe ń  to àwùjọ.
Oríṣiŕiṣi ìjà ìgboro ló ti wáyé láàrín Ọ̀fà pẹ̀lú Ẹ̀rìn-ilé lórí ọ̀rọ̀ ilẹ̀ láti ǹ kan bí ọdún 1973, tí ilé ẹjọ́ àgbà sì ti dá ẹjọ́ ọ̀rọ̀ náà. Àmọ́ ní ọdún 2013, ọ̀rọ̀ tún bẹ́yìn yọ nígbà ìlú méjèjì kọlu ara wọn tí wọ́n ti ilé ẹ̀kọ́ gbogbo-nìṣe (Federala Polytechninc, Ọ̀fà) pa àti àwọn ilé ìtajà, ilé ìjọsìn àti àwọn ilé iṣẹ́ ìjọba gbogbo ni kò ṣiṣẹ́ látàrí ìjà ìgboro tí ó wáyé ní ọdún náà. Adìyẹ bà lókùn tán, ara kò rọ okùn Ọ̀fà, bẹ́ẹ̀ lara kò rọ adìyẹ Ẹ̀rìn-ilé lọ̀rọ̀ náà.