hotchpotch/miracl-hf-unified huggingface dataset:
Àkójọ àwọn orílẹ̀-èdè
Afghanístàn - Albáníà - Àlgéríà - Amẹ́ríkà (see Àwọn Ìpínlẹ̀ Aṣọ̀kan ilẹ̀ Amẹ́ríkà) - Àndórà - Àngólà - Ántígúà àti Bàrbúdà - Argẹntínà - Arméníà - Austrálíà - Austríà - Azerbaijan
Bahamas - Bahrain - Bangladesh - Barbados - Belarus - Belgium - Belize - Benin - Bermuda - Bhutan - Bolivia - Bosnia and Herzegovina - Botswana - Brazil - Brunei - Bulgaria - Burkina Faso - Myanmar (formerly Burma) - Burundi
Cape Verde - Chad - Chile - People's Republic of China - Republic of China ("Taiwan") - Colombia - Comoros - Democratic Republic of the Congo (formerly "Zaire") - Republic of the Congo - Costa Rica - Côte d'Ivoire - Croatia - Cuba - Cyprus - Czech Republic
Denmark - Djibouti - Dominica - Dominican Republic
East Timor - Ecuador - Egypt - El Salvador - Equatorial Guinea - Eritrea - Estonia - Ethiopia
Fiji - Finland - France - Faroe Islands
Gabon - The Gambia - Georgia - Germany - Ghana - Greece - Grenada - Guatemala - Guinea - Guinea-Bissau - Guyana
Haiti - Holy See (see Vatican City) - Honduras - Hungary
Iceland - India - Indonesia - Iran - Iraq - Ireland - Israel "(formerly part of Palestine)" - Italy - Ivory Coast (see Côte d'Ivoire)
Jamaica - Japan - Jordan
Kambodia - Kamẹroon - Kanada - Kazakhstan - Kenya - Kiribati - Kuwait - Kyrgyzstan
Laos - Latvia - Lebanon - Lesotho - Liberia - Libya - Liechtenstein - Lithuania - Luxembourg
Masẹdóníà Àríwá - Isle of Man - Madagascar - Malawi - Malaysia - Maldives - Mali - Malta - Marshall Islands - Mauritania - Mauritius - Mexico - Federated States of Micronesia - Moldova - Monaco - Mongolia - Montenegro - Morocco - Mozambique - Myanmar
Namibia - Nauru - Nepal - The Netherlands - New Zealand - Nicaragua - Niger - Naìjírìà - Niue - North Korea - Norway
Oman - Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Ilẹ̀ Áfríkà
Pakistan - Palau - Palestine (see "State of Palestine") - Panama - Papua New Guinea - Paraguay - Peru - Philippines - Poland - Portugal - Puerto Rico
Qatar
Romania - Russia - Rwanda
Saint Kitts and Nevis - Saint Lucia - Saint Vincent and the Grenadines - Samoa - San Marino - São Tomé and Príncipe - Saudi Arabia - Senegal - Serbia - Seychelles - Sierra Leone - Singapore - Slovakia - Slovenia - Solomon Islands - Somalia - South Africa - South Korea - Spain - Sri Lanka - Sudan - Suriname - Swaziland - Sweden - Switzerland - Syria
Taiwan (see Republic of China) - Tajikistan - Tanzania - Thailand - Togo - Tonga - Trinidad and Tobago - Tunisia - Turkey - Turkmenistan - Tuvalu
Uganda - Ukraine - United Arab Emirates - United Kingdom - United States - Uruguay - Uzbekistan
Vanuatu - Vatican City ("Holy See") - Venezuela - Vietnam
Western Sahara
Yemen
Zaire (now Democratic Republic of the Congo) - Zambia - Zimbabwe
Toyin Falola
Tòyìń Òmòyẹ́ńì Fálọ̀là ( á bì nì ọ̀jọ́ kìńì óṣù kiìńì ọ̀dùń 1953 nì ìlù Ibadan). Fálọ̀lá jẹ́ òlùkọ̀táń ọ̀mọ́ ìlẹ̀ Naijiria áti ọ̀jọ̀gbọ̀ń ńìńù ẹ́kọ̀ ìmọ̀ Aláwọ̀dùdù (Afrika). Lọ̀wọ̀lọ̀wọ̀, ò jẹ́ òlùdárí Jácọ̀b átì Frances Sange Monssiker chair ńìpá ìńù rere sì ènìyáń (Humanitarian) èyì tì ò wá nì ìlè -ẹ́kọ̀ gìgá yùńífásìtí Austìń tì ò wá nì ilu Texas. Fálọ̀lá gbá òyè akọ̀kọ́ ti yùńìfásítì (B.A). Ò tùń gbá òyé ìmọ̀ ìjìńlè (Ph.D) ńì ọ́dùń 1981 ńìńù íwé ítáń (History) Ni ílé-ẹ́kọ̀ gìgá yùńìfásítì tì Ọ̀báfẹ́mì tì òwá ńì ílè-ìfílè-òrìlẹ́dẹ̀ Ńáìjìríá. Fálọ̀lá ọ̀mọ̀ ẹ́gbẹ́ ájùmọ̀ṣé tì ò gá jùlọ̀ nìpá iwe itan átì tì ìlé-ẹ́kọ̀ gìgá nìpá ìwé kìkọ̀ sí ẹ́ńìyáń tì òrìlẹ́ èdé Ńáìjírìá . Ìwé tì ò kọ̀já ẹ́gbẹ́rùń káń ńì Fálọ̀lá tì kò titè .
Ìwádì tì Ọ̀jọ̀gbọ̀ń Tòyìń Fálọ̀lá ńì ifẹ̀ sì jù ńì ìtáń áláwọ̀ dùdù látì bì ọ̀dùń 19th cẹ́ńtùrì ńìpà tì ìṣẹ́ ìlẹ́ ékò tì ìlù Ìbádáń; awọ̀ń ágbégbé tì ò ńì ifẹ́ sì pẹ́lù ńì Afrìká, Látì Amérìká átì òrìlẹ́ édé Ámẹ́rìká. Lárá áwọ̀ń ékọ̀ tì Ọ̀jọ̀gbọ̀ń Fálọ̀lá tì kò ńì ìfíháń(Introduction) sì Íṣẹ́báyè (Traditional) Àfrìká, èyì tì á pìlẹ́ ṣé fùń awọ̀ń akẹ́kọ̀ Ni òríṣìrìṣí ìpìńlẹ́ ńìńù ẹ́kọ̀ imọ̀ Áfrìká. Ati èpìstòmòlọ̀gíẹ́s tì Áfrìká.
Fálọ̀lá bẹ́rẹ̀ íṣẹ́ òlùkọ̀ńì rẹ́ ńì Párì ọ̀dùń 1970. Ńìgbátì ó má fì dì ọ̀dùń 1981, Fálọ̀lá tì dì òlùkọ̀ńì ńì ìlè ẹ́kọ̀ gìgá yùńìfásìtí tì ò fìdí kálẹ́ sì ìlé ìfẹ́ ńi ìlẹ́ Ńáíjìríá. Ò daraọ̀ mọ̀ ẹ́ká íkọ̀wé tì òwá ńì yùńìfásítì tì Texas tí ó wá ńí Áùstìń ńì ọ̀dùń 1991. Ò tùń gbá ìṣẹ́ òlùkọ̀ álákọ̀kọ̀ díẹ́ ńì yùńífásítì tí Cámbrídgé nì òrìlè ede Eńgláńdì.
Ọ̀jọ̀gbọ̀ń Fálọ̀lá Ti gba ọ̀rìṣìrìṣì awọ̀ń aye ìbùyíńfùń Ti do ki ta Ati awọ̀ń Amin ẹ́yẹ̀ Ni órìṣìrìṣì agbegbe ni agbaye, lara wọ̀ń Ni ami ẹ́yẹ̀ Ti Lincolń, Amin ẹ́yẹ̀ Ti She iku Áńtá Diòp, Amin ẹ́yẹ̀ Ti Ámístád, Amin ẹ́yẹ̀ ti SIRAS fun ìráńlọ̀wọ̀ ti ò tá yò fùń ìkẹ̀kọ̀ Lori Áfrìká, ami ẹ́yẹ̀ fùń distinguished Africanist, ami ẹ́yẹ̀ Ti Je an Holloway ti ílé ẹ́kọ̀ gìgá fásìtì tì Texas tì ò wá ńì ìlù Austìń fùń òlùkọ̀ńì tì ò dárá jùlọ̀ tí chancellor's Council átì ámì ẹ́yẹ̀ tì táyò lò career Research. Fálọ̀lá tùń gbá hòńórárí ìyì tí dòkìtà lẹ́tá (doctors of letter) látí òwò ìlè ẹ́kọ̀ gìgá fásìtí tì ìkọ̀ṣẹ́ ọ́gbìń ńì ílù ábẹ́okùtá(FUNAAB) ńì ọ̀dùń 2018.  TOFAC
Ńì òrìlẹ́ édé Ńáìgírìá, ápèrò káń wá tì áwọ̀ń ákòjọ̀pọ̀ ẹ́gbẹ́ Ìbádàń Cultural Studies geohp sọ̀ ńì òrùkọ̀ Tòyìń Fálọ̀lá. Ọ̀jọ̀gbọ̀ń Ádémọ̀lá Dasylva ńì òlùdárì ákòjọ̀pọ̀ ẹ́gbẹ̀ yì. Ápérò tì á pé òrùkò rẹ́ ńì Tòyìń Fálọ̀lá International Conference on Africa átì Africa Diaspora (TOFAC) , ńì ò kọ̀kọ̀ wáyé ńì ìlù èkò ńìpásẹ́ Centre for Black African Arts átì Civilization+CBAAC),labè sò álákòsò ágbà, ọ̀jọ̀gbọ̀ń Tùńde Bábáwálé.
Sàbúrì Bíòbákú
Sàbúrì Oladeni Bíòbákú (1918 - 2001) jẹ́ Ọ̀mọ̀wé ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà. Bíòbákú jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ̀n nínú ìmọ̀ Ìtàn Samuel Johnson nínú ìwádìí ọ̀rọ̀ -ìtàn Yorùbá.
Adiele Afigbo
Adiele Eberechukwu Afigbo (born 22 November 1937 — 9 March 2009) je ojogbon onimo Itan omo ile Naijiria lati eya igbo.
Orílẹ̀-èdè Olómìnira Òṣèlú ilẹ̀ Kóngò
Orílẹ̀-èdè Olómìnira Tòṣèlúaráìlú ilẹ̀ Kóngò je orile-ede ni Apa Arin Afrika.
Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò
Orílẹ̀-èdè Olómìnira Ilẹ̀ Kongo je orile-ede ni Arin Afrika.
Tsad
Chad (, "Tshād"), fun ibise gege bi orile-ede Olominira ile Chad, je orile-ede tileyika ni arin Afrika. O ni bode pelu Libya ni ariwa, Sudan ni ilaorun, orile-ede Arin Afrika Olominira ni guusu, Kameroon ati Naijiria si guusuiwoorun, ati Nijer si iwoorun. Nitori ijinna re si okun ati asale to gbabe ka, Tsad je mimo bi "Okan Kiku Afrika" ("Dead Heart of Africa").
Magic Johnson
Earvin "Magic" Johnson, Jr. (ọjọ́ìbí 14 Oṣù Kẹjọ, 1959) je agba boolu basketi to ti feyinti omo ile Amerika.
Mikaẹli Gọrbatsẹf
Mikaẹli Sẹrgeyefits Gọrbatsẹf ("Mikhail Sergeyevich Gorbachev", "Михаи́л Серге́евич Горбачёв") (ojoibi 2 March 1931) je olori orile-ede USSR lati odun 1988 titi de 1991.
Lituéníà
Lithuéníà tabi Lituéníà (Lit.: "Lietuva") ...
Theuns Jordaan
Theuns Jordaan (ojo ibi 10 January, 1971 - Oṣu kọkanla ọjọ 17, ọdun 2021) je olorin omo ile Guusu Afrika.
Christiaan Bakkes
Christiaan Mathys Bakkes (* Vredenburg, 3 August, 1965) je olùkọ̀wé ọmọ ilẹ̀ Guusu Afrika.
Mae Jemison
Mae Carol Jemison (ọjọ́ìbí 17 October, 1956) jẹ́ oníwòsàn àti arìnlófurufú fún NASA ará ilẹ̀ Amẹ́ríkà. Òhun ni obìnrin aláwòdúdú àkọ́kọ́ tó rinàjò lọ sí inú òfurufú nígbà tó rinàjò lọ pẹ̀lú Ọkọ̀-ayára Òfurufú Endeavour ní September 12, 1992.
Harold Bloom
Harold Bloom (July 11, 1930 si October 14, 2019) je olukowe omo ile Amerika.
O je aláríwisí lítírèso ile Amerika ti o je gbàjumò fun àséyorí re ni síse ítúnmo itan lítírèso àtí fun ísedà lítírèso.
Die nínù àwon íse re ti o je gbàjumò ni, The Anxiety of Influence (1973), The Western Canon (1994) and How to Read and Why (2000).
Ọya
Ọya je Òrìṣà Yoruba.
Marlon Brando
Marlon Brando (April 3, 1924 – July 1, 2004) jẹ́ òṣèré filmu àti ìtàgé ọmọ orílẹ̀-èdè Amẹrika
Bruce Lee
Bruce Lee (27 November, 1940 - 20 July, 1973) je osere filmu ni Hong Kong omo Shaina-Amerika.
Họ́ng Kọng
Hong Kong je agbegbe pataki ni orile-ede Ṣaina.
Aretha Franklin
Aretha Louise Franklin (March 25, 1942August 16, 2018) je akorin, akowe-orin, osere, ateduuru, ati alakitiyan eto araalu ara Amerika. Franklin bere si ni korin lati kekere ninu egbe akorin gospel ni ijo New Bethel Baptist Church ni Detroit, Michigan, nibi ti baba re C. L. Franklin ti je oluso-agutan. Nigba to di omo odun 18, o bere si ni korin to gbode. Awon orin re to gbajumo bi "Respect", "Chain of Fools", "Think", "(You Make Me Feel Like) A Natural Woman", "I Never Loved a Man (The Way I Love You)", ati "I Say a Little Prayer", so di akorin agba lagbaye, eyi to je ki o gbajumo bi "Queen of Soul".
Jimi Hendrix
James Marshall "Jimi" Hẹndriksi (ibi Johnny Allen Hendrix; November 27, 1942 – September 18, 1970) je olorin, onigita ati akorin omo ile Amerika.
Ológbò
Ológbò tabi Ológìnní ("Felis catus") je eran osin lati ebi ọ̀gínní ("felidae").
Húngárì
Húngárì (; ), lonibise bi Orileominira Hungari (Hungarian: "Magyar Köztársaság" ), je orile-ede kan tileyika ni Arin Gbongan Europe. O budo sinu Iwolejo Pannoni o si ni bode mo Slovakia ni ariwa, Ukraine ati Romania ni ilaorun, Serbia ati Croatia ni guusu, Slovenia ni guusuiwoorun ati Austria ni iwoorun. Oluilu ati ilu totobijulo re ni Budapest. Hungary je orile-ede omo egbe Isokan Europe, NATO, OECD, ati Egbe Visegrád. Ede onibise ibe ni ede Hungari, to je ikan ninu awon ede Ural be sini o je ee to gbalejulo ti ki se ede Indo-Europe ni Europe.
Following a Celtic (after c. 450 BC) and a Roman (9 AD – c. 430 AD) period, the foundation of Hungary was laid in the late 9th century by the Hungarian ruler Árpád, whose great-grandson Saint Stephen I was crowned with a crown sent from Rome by the pope in 1000 AD. The Kingdom of Hungary lasted for 946 years, and at various points was regarded as one of the cultural centers of the Western world. After about 150 years of partial Ottoman occupation (1541–1699), Hungary was integrated into the Habsburg Monarchy, and later constituted half of the Austro-Hungarian dual monarchy (1867–1918). A great power until the end of World War I, Hungary lost over 70% of its territory, along with one third of its population of Hungarian ethnicity, and all sea ports under the Treaty of Trianon, the terms of which have been considered excessively harsh by many in Hungary. The kingdom was succeeded by a Communist era (1947–1989) during which Hungary gained widespread international attention regarding the Revolution of 1956 and the unilateral move of opening its border with Austria in 1989, thus accelerating the collapse of the Eastern Bloc. The present form of government is a parliamentary republic, which was established in 1989. Today, Hungary is a high-income economy and a regional leader in some regards.
Hungary is one of the thirty most popular tourist destinations of the world, attracting 8.6 million tourists per year (2007). The country is home to the largest thermal water cave system and the second largest thermal lake in the world (Lake Hévíz), the largest lake in Central Europe (Lake Balaton), and the largest natural grasslands in Europe (Hortobágy).
Gùyánà
Gùyánà ( ), lonibise bi Orílẹ̀-èdè Olómìnira Aláfọwọ́sowọ́pọ̀ ilẹ̀ Gùyánà, je orile-ede alase ni etiomi apaariwa ni Guusu Amerika. Asa re je ko jo awon Eledegeesi Karibeani be sini o je ikan ninu awon orile-ede Karibeani die ti ko je erekusu. Agbajo Karibeani (CARICOM), ti Guyana je omoegbe, ni ibudo isese re ni oluilu Guyana, Georgetown.
Guyana tele je ibiamusin Holandi ati fun ogorun meji odun ti Ileoba Asokan. It is the only state of the Commonwealth of Nations on mainland South America and the only state in South America where English is the official language. Guyana achieved independence from the United Kingdom on 26 May 1966 and became a republic on 23 February 1970. In 2008, the country joined the Union of South American Nations as a founding member.
Historically, the region known as "Guiana" or "Guyana" comprised the large shield landmass north of the Amazon River and east of the Orinoco River known as the "Land of many waters". Historical Guyana consists of three Dutch colonies: Essequibo, Demerara and Berbice. Modern Guyana is bordered by Suriname to the east; by Brazil to the south and southwest; by Venezuela to the west; and by the Atlantic Ocean to the north.
At , Guyana is the third-smallest independent state on the mainland of South America after Uruguay and Suriname. Its population is approximately 770,000.
Àwọn Erékùṣù Wúndíá ti Amẹ́ríkà
Àwọn Erékùsù Wúndíá ti Amẹ́ríkà je akopo awon erékùsù ni Karibeani ti won je ohun ini orile-ede Amerika. Won je apa kan larin Àwọn Erékùsù Wúndíá.
Agbègbè Apáìlàoòrùn Nàìjíríà
Agbègbè Apáìwọ̀òrùn Nàìjíríà fi igba kan je apa iselu ijoba ipinle ni Naijiria ti oluilu re wa ni Enugu.
Agbègbè Apáàríwá Nàìjíríà
Agbègbè Apáàríwá Nàìjíríà fi igba kan je apa iselu ijoba ipinle Naijiria.
Genevieve Nnaji
Genevieve Nnaji (, (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹta oṣù karùn-ún ọdún 1979) jẹ́ ọmọ ìlú Mbaise ní Ìpínlè Ímò, lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà, jẹ́ òṣeré sinima-agbelewo ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà. Ní ọdún 2005, ó gba ẹ̀bùn "Akedẹ́mì sinimá-àgbéléwò ilẹ̀ Áfíríkà" gẹ́gẹ́ bí Òṣeré-bìnrin tó dárajùlọ.
Ìlú Èkó ni Genevieve Nnaji dàgbà sí. Òun ni àbílékẹrin ọmọ nínú àwọn ọmọ méjọ tí òbí rẹ̀ bí, ọ̀mọ̀wé sì ni àwọn òbí rẹ̀. Bàbá rẹ̀ siṣẹ́ gẹ́gẹ́ bíi onímọ̀ iṣẹ́-ẹ̀rọ (engineer) nígbàtí ìyá rẹ̀ sì jẹ́ olùkọ́. Ò lọ sí ilé ẹ̀kọ́ Methodist Girls College ní ìlú Yaba, lẹ́yìn rẹ̀ ó wọlé sí ilé-ẹ̀kọ́ Fàsítì ìlú Èkó. Níbẹ̀ lówà tó ti bẹ̀rẹ̀ sí ń ṣiṣẹ́ díẹ̀ díẹ̀ gẹ́gẹ́ bíi òṣèré ni Nollywood.
Nnaji bẹ̀rẹ̀ ìṣèré rẹ̀ láti ọmọdé ninu eré tẹlifísọ̀n "Ripples" nígbà tójẹ́ ọmọ ọdún méjọ. Ó tún ṣe ìpolówó ọjà bíi méèló kan nínú èyí tó jẹ́ fún Pronto àti ọṣẹ ìfọsọ Omo. Ní 2004 ó di aṣojú fún ọsẹ ìwẹ̀ Lux, ìbáṣe ìgbọ̀wọ́ tọ́ fa èrè ínlá wá fun.
Ni 1998 nígbà tójẹ́ ọmọ ọdún 19 wọn ṣe àmúhàn rẹ̀ sí àwọn olólùfẹ́ sinima-agbelewo ni Nàìjíríà pẹ̀lú filmu tó ún jẹ́ "Most Wanted". Lẹ́yìn rẹ̀ ó tún ṣe àwọn sinima-agbelewo bíi "Last Party, Mark of the Beast" àti "Ijele". Ó ti kópa nínúu filmu tó tó 80 ni Nollywood.
Nnaji ti gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀bùn fún iṣẹ́ rẹ̀. Ìkan nínú wọn jẹ́ gẹ́gẹ́ bíi òṣèré obìnrin tó dárajùlọ fún 2001 ní City People Awards, ó sì tún gba ẹ̀yẹ gẹ́gẹ́ bíi Òṣèré-bìnrin tó dára jùlọ ní 2005 nínú àwọn Ẹ̀bùn Akadẹ́mì sinima-agbelewo ilẹ̀ Áfríkà.
Ní 2004, ó tọwọ́ bọ̀wé pẹ̀lú ilé ìṣẹ́ àwo-orin ilẹ̀ Ghana, "EKB Records" láti gbé àwo-orin àkọ́kọ́ rẹ̀ jáde tó ún jẹ́ "One Logologo Line", àdàlú orin "R&B", "Hip-Hop" àti "Urban".
Ní 2008 ni ó ṣí ilé ìránsọ rẹ̀ tó ún jẹ́ "St. Genevieve", èyí tó ún ṣọrẹ ìdámẹ́ẹ̀wá èrè rẹ̀.
Ní Nollywood, Genevieve Nnaji jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn tí owó iṣẹ́ wọn pọ̀jùlọ.
100 (nọ́mbà)
Ọgọ́rùún (100) je nọ́mbà àdábá to tele ókandinlọgọ́rùún (99) ti o si siwaju ókanlelọgọ́rùún (101).
Kwasi Wiredu
Kwasi Wiredu (1931-2022) je ikan pataki ninu awon onimoye ile Afrika. A bi ni Kumasi ni Ghana.
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Nàìjíríà
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Nàìjíríà ni asa dudu pelu ila funfun meji ti won tenu po bi Y. Awon wonyi duro fun odo nla meji ni Naijiria: Odò Benue ati Odò Niger.
Stella Obasanjo
Stella Obasanjo (14 November 1945 – 23 October 2005) ni Iyaafin Akoko ile Naijiria lati 1999 titi di ojo iku re ni 23 osu kewa, 2005. Ohun ni iyawo aare totikoja Olusegun Obasanjo.
Erékùṣù Norfolk
Erékùsù Nọ́rúfọ́lkì
Ọ̀rúndún 21k
Ọ̀rúndún 21k (Ọ̀rúndún kọkànlélógún) ni orundun lowolowo bayi fun Igba towopo gege bi Kalenda Gregory. O bere ni ojo 1 Osu Kinni odun 2001 yio si pari ni ojo 31 Osu Kejila odun 2100.
Sùrìnámù
Sùrìnámù tabi Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Sùrìnámù je orile-ede ni apa ariwa Gúúsù Amẹ́ríkà.
Surinamu budo lari Gùyánà Fránsì ni ilaoorun ati Guyana ni iwoorun. Ni apaguusu o ni bode pelu Brasil, Okun Atlantiki ni o ni ni apa ariwa.
Mósè
Ninu Bibeli Mósè ni asiwaju esin, amuofinwa ati woli.
Yunifásítì ìlú Èkó
Yunifásítì ìlú Èkó (University of Lagos tàbí Unilag) jẹ́ yunifásítì ìjọba àpapò ni Naijiria tó bùdó si ilu Èkó.  UNILAG a da silẹ ni ọdún 1962, ọdún méjì lẹyìn òmìnira Naijiria independence of Nigeria láti ọwó awọn Britain. O jẹ ọkan lára àwọn yunifásítì márùn ti a da le ni orile-ede Naijiria, ti a mo sí "first generation universities". Eni Njoku ni a Yàn gẹgẹ bí alàkóso akọkọ ni yunifásítì ní ọdún 1962, èyí tí ọ ṣe titi di ọdún 1965 ti a sì ni ipò pada pẹlú Saburi Biobaku. sibẹsibẹ, nítorí àwọn àríyànjiyàn nipa bi a se Yàn sí ipò , ọgbẹni Kayode Adams gún saburi pa , akẹkọ ti ọ gbagbo pe àyàn saburi nitori ẹyà ti ọ sí bójú mu.
From 2017 Títí di ojo òní , igbakeji olori ni ọjọgbọn Oluwatoyin Ogundipe.ni ọdún 2019, Telifisonu BBC sọrọ nípa "female reporters were sexually harassed, propositioned and put under pressure by senior lecturers at the institutions – all the while wearing secret cameras".
Yunifásítì tí gbé oríṣiríṣi ọjọgbọn jade ọmọ ilẹ ìwé tí ọ yanranti, onimọ siyensi, olóṣèlú, amofin, awọn oniṣowo nla , akọwe, awọn eléré ìdárayá, awọn ọba, imọ-ẹrọ,ti ìlú Nàìjíríà awọn òye gbogbo , àti àwọn akẹkọ ile iwe miran pẹlu . Ni oṣù kẹsán ọdún 2020, ọkan lára àwọn nobel laureate ati ọkan lára Pulitzer prize laureate ni won ka gege bi ọmọ ilẹ iwe yunifásítì ìlú Èkó , ọmọ ilẹ ìwé, oluko, tabi oṣiṣẹ.
Láti jẹ ile ẹkọ tó Dára jù lọ nínú títà yo knowledge , character ati ìṣe humanity. Láti ṣe ibùgbé tí ọ dara fún eko, ìwé kika, Iwadi ati ìdàgbàsókè, níbití oṣiṣẹ ati akẹkọ yì o ni Ajosepo to do Moran láti kojú elegbe won ni gbogbo àgbáyé
Nollywood
Nollywood ni oruko ise aapon filmu ni Naijiria, isewa odun meji lo bere si ni dagba diedie.
Ramsey Nouah
Ramsey Tokunbo Nouah, (ojoibi 16 July 1973) je osere omo Naijiria to gbajumo ni Nollywood.
Àwọn Erékùṣù Kókósì
Àwọn Erékùsù Kókósì tabi Awon Erekusu Keeling je agbegbe orile-ede Australia
Ikenne
Ikenne jẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ògùn, orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó tóbi tó 144 km² tí àwọn ènìyàn tó ń gbé nínú rẹ̀ sí jẹ́118,735 látàrí ètò ìkànìyàn ti ọdún 2006.
Àdírẹ́sì ìfìwéránṣẹ́ jẹ́ 121.̀
Èdè Efe
Èdè Efe tabi èdè Ewe (tabi efegbe) je ede Niger-Kongo ti won n lo ni Ghana, Togo ati Benin.
Èdè olóhùn ní èdè yìí orísìí àmì òhun merin ni wọn ń fi ń pe e. Ni abe Ẹbi Niger Congo ni èdè yìí wa.
Mílíọ̀nù mẹta ni iye àwọn tí ń sọ èdè yìí. (3 Million).
Dimeji Bankole
Oladimeji Saburi Bankole (ojoibi November 14, 1969) je oloselu omo ile Naijiria ati lowolowo Agbenuso ile Asoju ile Naijiria ni Ile-igbimo Asofin Naijiria
Lech Wałęsa
Lech Walesa (; ojoibi 29 September 1943) je oloselu omo orile-ede Polandi, alakitiyan tele fun egbe irepo onisowo ati eto omo eniyan. O gba Ebun Nobel fun iwa alafia ni 1983, o si je Aare ile Polandi lati 1990 titi di 1995.
Rio de Janeiro
Rio de Janeiro ("Odo January", ; ) je oluilu Ipinle Rio de Janeiro, ilu to tobijulo keji ni ile Brasil ati agbegbe ilu to tobijulo keta ni Guusu Amerika. Rio de Janeiro ti je oluilu Brasil fun bi ogorun meji lati 1763 titi di 1822 ni igba imunisin awon ara Portugal, ati nigbati Brasil di ominira ni 1822 titi di 1960. O tun je oluilu ti tele fun Ile-Oba Portugal (1808–1821). O gbajumo gege bi "Rio" ni soki, alaje re ni "A Cidade Maravilhosa", tabi "Ilu Alara".
Ìpínlẹ̀ Kàtsínà
Ìpínlẹ̀ Kàtsínà je ikan ninu awon Ipinle 36 ni orile-ede Naijiria.
David Mark
David Alechenu Bonaventure Mark (bíi ní Oṣù kẹrin Ọdún 1948) jẹ́ ológun tí ó ti fẹ̀hìntì àti olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí wọ́n dìbò yàn wọlé gẹ́gẹ́ bí aṣojú Ìpínlẹ̀ Benue ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà ti ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó jẹ́ aṣojú ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin lẹ́yìn tí ó wọlé látàrí ètò ìdìbò ti oṣù kẹrin ọdún 2007 lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú People's Democratic Party. Ó jẹ́ ààrẹ ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin.
Idris Kutigi
Idris Legbo Kutigi (ojoibi 31 December, 1939) je agbejoro ati adajo omo ile Naijiria lati ilu Kutigi, ni Ipinle Niger. Ohun ni Onidajo Agba fun Ile Ejo Togajulo ile Naijiria lati 30 January, 2007 titi di oni.
Delhi Titun
New Delhi (, , ) je oluilu ile India. With a total area of 42.7 km, New Delhi is situated within the metropolis of Delhi and serves as the seat of the Government of India and the Government of the National Capital Territory of Delhi (NCT).
Látfíà
Látfíà (), lonibise bi Orile-ede Olominira ile Látfíà () je orile-ede ni agbegbe Baltiki ni Apaariwa Europe. O ni bode ni ariwa mo Estonia (343 km), ni guusu mo Lithuania (588 km), ni ilaorun mo Rosia (276 km), ati ni guusuilaorun mo Belarus (141 km). Niwaju Omi-okun Baltiki ni iwoorun ni Swidin wa. Agbegbe Látfíà borile to to o si ni ojuoju tutu kakiri odun.
George Papandreou
Georgios A. Papandreou (, ; ojoibi 16 June 1952), je pipe bi George ati kukuru bi Γιώργος ("Yórgos", ) je oloselu omo ile Griisi ati Alakoso Agba ile Griisi (Prime minister) lati 5 October, 2009 de 11 November 2011.
Addis Ababa
Addis Ababaje ilu ni Afrika ati oluilu orile-ede Ethiopia.
Algiers
Algiers je oluilu orile-ede Algeria.
Edgar Allan Poe
Edgar Allan Poe (January 19, 1809 – October 7, 1849) je olukowe, akoewi, olootu ati oluyewo iwe kiko omo ile Amerika.
Bàbátúnjí Olówòfóyèkú
Babatunji Olowofoyeku (May 21, 1917 - March 26, 2003)
Ademola Dasylva
Ademola Omobewaji Dasylva jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n lítíréṣò ilẹ̀ Áfíríkà, eré ìtàgé, ewì kíko àti ìtàn ibílẹ̀ ní Yunifasiti ilu Ibadan.
0 (nọ́mbà)
0 (Òdo),
0.999...
Ninu Mathimatiiki 0.999... ( a tun le ko bayi formula_1 tabi formula_2) je nọ́mbà tóúnyípo to dọ́gba pére mo nomba 1. Lede miran ami-idamo «0,999...» ati «1» duro fun nomba gidi kanna.
Ìṣedọ́gba
Nínú mathimatiiki ìṣedọ́gba jẹ́ ìdọ́gba tó so ọ̀pọ̀iye mímọ̀rí pọ̀ mọ́ ọ̀pọ̀iye àìmọ̀rí tí à únwá. Ojútùú fún ìṣedọ́gba tó ní iye àìmọ̀rí "n" yíò jẹ́ ọ̀pọ̀ "n" tó mú kí ìṣedọ́gba náà ó jẹ́ òọ́tọ́.
Ouagadougou
Ouagadougou je oluilu orile-ede Burkina Faso .
Yamoussoukro
Yamoussoukro je oluilu orile-ede Côte d'Ivoire. Awon olugbe ni be to 200,659 ni 2005 o budo si ariwa Abidjan.
Àsìá ilẹ̀ Benin
Àsìá ilẹ̀ Benin je awo ewe, awo oorun ati awo pupa.
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Benin
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Benin
Ìlú Djibouti
Ìlú Djibouti ni oluilu orile-ede Djibouti.
Bẹ̀lárùs
Belarus, ( ; , ), lonibise bi Orile-ede Olominira ile Belarus, je orile-ede ayikanule ni Apailaorun Europa, to ni bode bi owo-ago pelu Rosia ni ariwailaorun, Ukrein ni guusu, Poland ni iwoorun, ati Lithuania ati Latvia si ariwaiwoorun. Oluilu re ni Minsk; awon ilu re pataki miran tun ni Brest, Grodno (Hrodna), Gomel (Homiel), Mogilev (Mahilyow) ati Vitebsk (Viciebsk). Idalogorun ogoji re lo je igbo aginju, be sini apa okowo re to tobijulo ni ise agbe ati ise elero.
Bùlgáríà
Bulgaria (; , Bălgariya, ), tabi Orile-ede Olominira ile Bulgaria (, , ), je orile-ede ni guusu-apailaorun Europe.
Tsílè
Olominira ile Tsílè je orile-ede ni Guusu Amerika
Tsẹ́kì Olómìnira
Tsẹ́kì Olómìnira (Tsẹ́kíà; ; , , short form "Česko" ) je orile-ede ni Arin Europe. O ni bode mo Poland ni ariwailaorun, Jemani ni iwoorun ati ariwaiwoorun, Austria ni guusu ati Slovakia ni ilaorun. Orile-ede Tseki Olominira ti je omo egbe NATO lati 1999 ati Isokan Europe lati 2004. Bakanna o tun je omo egbe Agbajo fun Abo ati Ifowosowopo ni Europe (OSCE).
Guinea Alágedeméjì
Guinea Agedeméjìayé tabi Orile-ede Olominira ile Guinea Agedemejiaye je orile-ede ni Arin Afrika.
Bósníà àti Hẹrjẹgòfínà
Bósníà àti Hẹrjẹgòfínà ( or ; Bosnian, Croatian, Serbian Latin: "Bosna i Hercegovina"; Bosnian and Serbian Cyrillic: Босна и Херцеговина) je orile-ede ni Guu-Apailaorun Europe, ni Peninsula Balkani. O ni bode mo Kroatia ni ariwa, iwoorun ati guusu, Serbia ni ilaorun, ati Montenegro si guusuilaorun, Bosnia ati Herzegovina (bakanna: Bosnia-Herzegovina/Bosnia ati Hercegovina) je ku di ko je ayikanule, ayafi fun ebado Omi-okun Adriatiki, ni ilu Neum. Abenu orile-ede na je kiki okegiga ni arin ati si guusu, ilegiga ni ariwaiwoorun, ati ile pelebe ni ariwa ilaorun. Ninu na tu ni ibi jeografi totobiju to ni ojuojo orile iloworo, to ni igba orun gbigbona ati igba otutu to ni yinyin. Eti apaguusu re ni ojuojo Mediteraneani ati ojuile pelebe.
Máltà
Máltà , tabi Orile-ede Olominira ile Malta () je orile-ede ni Europe.
Nẹ́dálándì
Nẹ́dálándì tabi Awon Orile-ede Apaisale (Hóllàndì) je orile-ede ni apa ariwaiwoorun Europe ati apa kan ni Ile-Oba awon Orile-ede Isale ("Koninkrijk der Nederlanden").
Púẹ́rtò Ríkò
Púẹ́rtò Ríkò (ede Spein for "Rich Port"), fun ise ijoba bi Kajola ile Puerto Riko (Commonwealth of Puerto Rico) (, "Free Associated State of Puerto Rico") ati nigbakan bi Porto Riko, je agbegbe aikorapo ile Orile-ede Amerika to budo si ariwa-ilaorun Omi-okun Karibeani.
Paragúáì
Paragúáì (US , UK ), officially the Republic of Paraguay ( , Guaraní: "Tetã Paraguái" ), is a landlocked country in South America. It is bordered by Argentina to the south and southwest, Brazil to the east and northeast, and Bolivia to the northwest. Paraguay lies on both banks of the Paraguay River, which runs through the center of the country from north to south. Due to its central location in South America, it is sometimes referred to as "Corazón de América", or the "Heart of America".
The Guaraní have been living in Paraguay since before the arrival of Europeans in the 16th century, when Paraguay became part of the Spanish colonial empire. Following independence from Spain in 1811, Paraguay was ruled by a series of dictators who followed isolationist and protectionist policies. This development was truncated by the disastrous Paraguayan War (1864–1870) in which the country lost 60% to 70% of its population and large amounts of territory. During a large part of the 20th century, Paraguay was ruled by Alfredo Stroessner, who led one of South America's longest lived military dictatorships. In 1989 Stroessner was toppled and free elections were celebrated in 1993. In 1994 Paraguay joined Argentina, Brazil and Uruguay to found Mercosur.
As of 2009 the population was estimated at 6.3 million. The capital and largest city is Asunción. The official languages are Spanish and Guaraní, both being widely spoken in the country, with around 92% of the general population speaking Spanish and 98% speaking Guaraní.
Though it remains one of the region's poorest and least-developed countries, in 2010, Paraguay's economy grew by 14.5%, the largest economic expansion in Latin America, and the third fastest in the world after Qatar and Singapore. By 2011, economic growth slowed but remained high, at 6.4%.
Fenesuela
Venezuela tabi Orile-ede Olominira Bolifari ile Venezuela je orile-ede ni eti odo apa ariwa Guusu Amerika.
Trínídád àti Tòbágò
Orile-ede Olominira ile Trinidad ati Tobago je orile-ede ni Guusu Amerika.
Kùwéìtì
Orílẹ̀-èdè Kùwéìtì (, ) je Ile-Emiri Arabu aladani to ni bode mo Saudi Arabia ni guusu ati Irak ni ariwa ati iwoorun. Ijinna to pojulo lati ariwa de guusu je 200 km (120 mi) ati lati ilaoorun de iwoorun je 170 km (120 mi). Iposieniyan re je 2.889 legbegberun ati agbegbe 18,098 km².
Montenegro
Montenegro (/ˌmɒntᵻˈneɪɡroʊ/ MON-tən-AYG-roh" or /ˌmɒntᵻˈniːɡroʊ/ MON-tən-EEG-roh" or /ˌmɒntᵻˈnɛɡroʊ/ "MON-tən-EG-roh"; Montenegrin: "Crna Gora" / Црна Гора [t͡sr̩̂ːnaː ɡɔ̌ra], túmọ̀ sí  "Black Mountain") jẹ́ orílẹ̀ èdè ní  Southeastern Europe. Ó ní ààlà ní Òkun Adria sí gúúsù-ìwọ̀oòrùn àti ààlà lẹgbẹ́ Croatia sí ìwọ̀oòrùn, Bosnia and Herzegovina sí gúúsù ìwọ̀oòrùn, Serbia sí gúúsù ìlàoòrùn, àti Albania si gúúsù-ìlàoòrùn. Ó jẹ́ ìpínlẹ̀ àti ìlú tó tóbi jùlọ ní ìlú Podgorica, nígbà tí  Cetinje sì di  "Prijestonica", tí ó túmọ̀ sí Royal Capital City tẹ́lẹ̀.
Àwọn Ẹ́mírétì Árábù Aṣọ̀kan
Àwọn Ẹ́mírétì Árábù Aṣọ̀kan je orílẹ̀-èdè ìjọba àpapọ̀ to ni Emireti 7 wonyi:
Kòréà Gúúsù
Kòréà Gúúsù, fun onibise gege bi Orile-ede Olominira ile Korea (ROK) (, ), je orile-ede ni Ilaorun Asia, to budo si ilaji apaguusu Korean Peninsula. O ni bode mo Saina ni iwoorun, Japan ni ilaorun, ati Ariwa Korea ni ariwa. Oluilu re ni Seoul. Guusu Korea dubule si agbegbe ojuojo lilowooro pelu awon oke. Agbegbe bo itobi to je 100,032 ilopo awon kilomita mole, o si ni iye eniyan to ju egbegberun 50 lo.
Sloféníà
Sloféníà tabi Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Sloféníà je orile-ede ni Europe.
Kóstá Rikà
Kóstá Rikà (), lonibise o je Orile-ede Olominira ile Kosta Rika( tabi "", ) je orile-ede ni Arin Amerika, o ni bode mo Nicaragua ni Ariwa, Panama ni ilaorun ati guusu, mo Okun Pasifik ni iwoorun ati guusu ati mo Omi-okun Karibeani ni ilaorun.
Kosta Rika, to tumosi "Eti Odo Olora", ti pa constitutionally ise ologun re re pelu ilana-ibagbepo ni 1949. Ohun nikan ni orile-ede Amerika Latini to wa ni akojo awon orile-ede 22 oseluarailu pipejulo. Kosta Rika lemolemo ti wa larin awon orile-ede Amerika Latini to gaju nipa Atoka Idagbasoke Eniyan, o si wa ni ipo 54th lagbaye ni odun 2007. O wa ni ipo keta lagbaye, ati akoko ni gbogbo Amerika, nipa Atoka Bi Ayika Se Wa ni 2010.
Ni 2007 ijoba Kosta Rikan sekede eto fun Kosta Rika lati di orile-ede ti ko lo karbon ni 2021. Gege bi New Economics Foundation se so, Kosta Rika gba ipo kinni ninu Atoka Planeti Adunnu beesi ni o je orile-ede "alawoewe julo" lagbaye.
Ki Columbus o to wa ibe ri awon omo abinibi ile Kosta Rika je apa were part of the Agbegbe Arin kariaye to budo si awon agbegbe idasa Mesoamerika ati Andes. Eyi ti je siodotun lati kopo ipa agbegbe Isthmo-Colombian. Ibi yi ni awon asa abinibi Mesoamerika ati Guusu Amerika ti pade. Apa ariwaiwoorun orile-ede yi, Peninsula Nikoya, ni o je ibi guusujulo fun ipa asa Nahuatl nigbati awon olubori ara Spein de be ni orunddun kerindinlogun. Arin ati apaguusu orile-ede ni ipa Chibcha. Sibesibe, awon eniyan atilewa ti kopa lori asa Costa Rican odeoni niye to kere, nitoripe opolopo ninu won ku lowo awon arun bi smallpox ati idamu latowo awon alamusin ara spein.
Ùsbẹ̀kìstán
Usbekistan tabi Orile-ede Olominira ile Usbekistan je orile-ede ni Arin Asia.
Turkmẹ́nìstán
Turkmenistan tabi Orile-ede Olominira ile Turkmenistan (), mimo bakanna bi Turkmenia, ) je orile-ede ni Alaari Asia.
Filipínì
Filipínì tabi Àwọn Filipini ( ), fun onibise bi orile-ede Olominira ile awon Filipini (), je orile-ede kan ni Guusuilaorun Asia ni apaiwoorun Okun Pasifiki. Si ariwa re niwaju Luzon Strait ni Taiwan wa. Ni iwoorun niwaju Omi Okun Guusu Saina ni Vietnam wa. Omi Okun Sulu ni guusuiwoorun wa larin re ati erekusu Borneo, be si ni ni guusu ni Omi Okun Selebes pinniya kuro si awon erekusu Indonesia miran. O bode mo Omi Okun Filipini ni ilaorun. Oluilu re wa ni Manila.
Kòréà Àríwá
Ariwa Korea tabi Orile-ede Olominira Ara Oloselu ile Korea
Lúksẹ́mbọ̀rg
Lúksẹ́mbọ̀rg ( ), lonibise bi Dutsi Agba ile Lúksẹ́mbọ̀rg (, , ), je orile-ede ayikanule ni apaiworun Europe, o ni bode mo Belgium, France, ati Germany. Lúksẹ́mbọ̀rg ni olugbe to ju ilaji egbegberun eniyan lo ninu aala to to 2,586 Kilomita ilopomeji (999 sq mi).
Nikarágúà
Nikaragua () tibise Olominira ile Nikaragua (, ), jẹ́ orílẹ̀-èdè Olómìnira toselu aṣojú ni Àárín Amẹ́ríkà.
Orílẹ̀òmìnira Dómíníkì
Orílẹ̀òmìnira Dómíníkì (, ) je orile-ede ni erekusu Hispaniola.
El Salfador
El Salfador tabi Orile-ede Olominira ile El Salfador (itumo ni ede spanisi je "Orile-ede Olominira Olugbala") je orile-ede ni Arin Amerika.
Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Ṣáínà
Taiwan tabi Orile-ede Olominira ile Ṣaina je orile-ede ni Ásíà.
Àkójọ àwọn ìpínlẹ̀ Nàìjíríà bíi agbègbè
Àkójọ àwọn Ìpínlẹ̀ Nàìjíríà bíi agbègbè wọn.
Àkójọ àwọn ìpínlẹ̀ Nàìjíríà bíi ìpọ̀síènìyàn
The following table presents a listing of Nigeria's 36 states ranked in order of their total population based on preliminary 2006 Census figures.
Àkójọ àwọn ìpínlẹ̀ Nàìjíríà bíi ọjọ́ ìdásílẹ̀
The following table presents a listing of Nigeria's states and the dates of their creation.
Àkójọ àwọn ìpínlẹ̀ Nàìjíríà bíi Gbogbo Ìpawó Orílẹ̀-èdè
The following table presents a listing of Nigeria's 36 states ranked in order of their total GDP (PPP) in 2007.
Àwọn Ilé-iṣẹ́ Ológun Nàìjíríà
Àwọn Ilé-iṣẹ́ Ológun ilẹ̀ Nàìjíríà tàbí Àwọn Ilé-iṣẹ́ Jagunjagun Nàìjíríà ní àwọn ilé-iṣẹ́ jagunjagun Orílẹ̀-èdè Olómìnira Ìjọba Àpapọ̀ Nàìjíríà, ó sì ní ẹ̀ka ilé-iṣẹ́ meta.
Ìgba Òṣèlú Àkọ́kọ́ Nàìjíríà
Ìgba Òṣèlú Àkọ́kọ́ Nàìjíríà sele larin odun 1960 titi de 1966.
George Walker Bush
George Walker Bush
Ìṣiṣẹ́àbínimọ́
Ìṣiṣẹ́àbínimọ́ tabi Gẹ̀nẹ́tíkì (lati Èdè Gíríìkì aye atijo, γενετικός genetikos, γένεσις genesis, “ibere”) gegebi apa eko baoloji, je sayensi awon abimo, ijogun, ati iyasorisi larin awon adiarajo alaaye.
Ìṣiṣẹ́àbínimọ́ da lori idimu ati imuse oniakinkinni awon abinimo, pelu iwa abinimo ninu ahamo tabi adirajo (f.a. ilagbaralori ati isiseabinimoju), pelu ogun latodo obi si omo, ati pelu ipinkari, iyasoto ati iyipada larin awon olugbe. Nitoripe awon abinibi wa ninu gbogbo awon adirajo alaaye, isiseabinibi se lo lati se akomo gbogbo awon sistemu alaaye, latori awon eran ati bakteria, de ori awon ogbin (agaga awon eso oko) ati awon eran osin, de ori awon eniyan (bi ninu isiseabinibi oniwosan).
Baktéríà
Baktéríà (; "ìkan": Bakterio) je idipo ninla awon ohun elemintintinni prokarioti ti won ni ahamo eyokan. Gigun won je mitatintinni, idasi bakteria je orisirisi, lati roboto de opa de ilo. Bakteria wa nibi gbogbo ni ile-aye, won wu ninu erupe, omi kikan gbigbona, idoti,omi, ati jinjin ninu ile aye, bakanna ninu elo elemin, ati ninu ara awon ogbin ati eranko. 40 legbegberun ahamo bakteria ninu erupe gramu kan be sini egbegberun kan ahamo bakteria lo wa ninu omi; lapapo egbegberunkesan marun (5×10) bakteria lowa ni aye ti won sedajo opo isupoalaaye ni agbaye.
Ọ̀dà
Ọ̀dà je adapo sisan, to le e so di sisan tabi to le e lemo.
Kalifọ́rníà
Ipinle Kalifonia
Montana
Ipinle Montana () je ikan ninu awon ipile 50 ni orile-ede Amerika.
New Jersey
Ipinle New Jersey je ikan ninu awon ipinle 50 ni orile-ede Amerika.
New York (Ìpínlẹ̀)
Ìpínlẹ̀ New York je ikan ninu awon ipinle aadota ni orile-ede Amerika.
Àríwá Carolina
Ipinle Ariwa Karolina je ipinle ni Orile-ede Amerika.
Ohio
Ohio is a Midwestern state of the United States. The 34th largest state by area in the U.S., it is the 7th-most populous with nearly 11.5 million residents. Oluilu ipinle Ohio ni Columbus.
Erékùṣù Rhode
Rhode Island je ikan ninu awon ipinle 50 ni orile-ede Amrika.
Gúúsù Carolina
South Carolina
Gúúsù Dakota
South Dakota je ipinle kan ni agbegbe Arin-iwoorun orile-ede Amerika.
Firginia
Ajoni ile Virginia ("Commonwealth of Virginia") tabi Virginia () je ipinle ni orile-ede Amerika.
Washington (Ìpínlẹ̀)
Ipinle Washington je ikan ninu awon ipinle 50 ni orile-ede Amerika
Ìwọ̀orùn Firginia
West Virginia
Wisconsin
Wisconsin je ikan ninu awon ipinle 50 ni orile-ede Amerika.
New York
New York ni alabugbe julo ni oriile-ede Amerika ati gbongan Agbegbe Ilu New York, ikan ninu awon agbegbe ilu alagugbe julo ni agbaye.
Àwọn Ògóni
Àwọn Ògóni je eya eniyan ni Naijiria
Ọmọ Ibibio
Àwọn Ibibio tabi Àwọn ọmọ Ibiobio (bakanna bi Moko nigba oko eru) je eya eniyan ni apaguusuilaorun Naijiria.
Ìran Isoko
Ìran Isoko
Janet Jackson
Janet Damita Jo Jackson (ojoibi 18 May, 1966) je olorin omo ile Amerika. Ohun si tun ni àbúrò Michael Jackson.
Charles Soludo
Charles Chukwuma Soludo (ojoibi 28 July, 1960) je ojogbon imo isuna, ohun si ni Gomina ati Alaga igbimo awon oludari Ile Ifowopamo Ijoba ile Naijiria lati 29 May, 2004 titi di 29 May, 2009. Ni ojo kesan osu kokanla odun 2021, Soludo to n soju egbe All Progressives Grande Alliance ni won kede gege bi olubori ninu ibo gomina ipinle Anambra ni odun 2021, ti o si bori awon to sunmo re lati egbe PDP ati APC, Valentine Ozigbo ati Emmanuel Nnamdi Uba.
Hydrogen
Háídrójìn tabi Hídrójìn (, ) je elimenti kemika to ni nomba atomu 1. O je sisoju fun latowo ami-idamo H. Pelu iwuwo atomu iye ( fun Hydrogen-1), hydrogen ni apilese kemika tofuyejulo ati tolopojulo, o je bi 75 % gbogbo isupo apilese Agbalaaye. Awon irawo ninu telentele olori je ni pataki kiki haidojin ni iwa plasma re. Ki haidrojin o da wa fun ra ara re ni Aye sowon gan.
Hílíọ̀mù
Hílíọ̀mù, Hélíọ̀m, tabi Helium (, ) ni ẹ́límẹ̀ntì kẹ́míkà tó ní nọ́mbà átọ́mù 2 àti iwuwo atomu to je 4.002602, àmì ìdámọ̀ rẹ̀ ni He. O je efuufu oniatomukan, alaigbera, aláìláwọ̀, alailoorun, alainitowo, ati alailewu to siwaju ẹgbẹ́ ẹ̀fúùfù abíire ninu tabili asiko. Awon ojuami ìhó àti ìyọ́ rẹ̀ je awon ti won kerejulo larin awon ẹ́límẹ̀ntì, o si wa pere gege bi efuufu ayafi nigba to ba wa nipo lounloun. Leyin hydrogen, ohun ni elimenti keji to pojulo ni agbalaaye, o si je bi 24% gbogbo akojo elimenti ninu galaksi wa.
Èdè iṣẹ́ọba
Èdè isẹ́ọba orile-ede kan je ede ti won fun ni aye pataki orile-ede na.
Lítíọ̀mù
Lítíọ̀mù (, ) ni metali múlọ́múlọ́ fàdákà-funfun to wa ni ẹgbẹ́ mẹ́tàlì álkálì ti awon ẹ́límẹ̀ntì kẹ́míkà. Àmì-ìdámọ̀ rẹ̀ ni Li, tó sì ní nọ́mbà átọ̀mù 3. Labe awon ipo opagun o je ide tofuyejulo ati apilese alaralile kiki die julo. Bi gbogbo awon ide alkali, lithium je adarapomora gidigidi, o si le gbana. Nitori idi eyi, inu epo alumoni lo ma unje fifipamosi. Nigba toba je gige, lithium ri bi luster onide, sugbon ti afefe tutu ba fe si oju re yio je kiakia to a dull silvery gray, then black, tarnish. Because of its high reactivity, lithium never occurs free in nature, and instead, only appears in compounds, usually ionic ones. Lithium occurs in a number of pegmatitic minerals, but is also commonly obtained from brines and clays. On a commercial scale, lithium is isolated electrolytically from a mixture of lithium chloride and potassium chloride.
Bórọ̀nù
Bórọ̀nù ni ẹ́límẹ̀ntì kẹ́míkà kan tó ní àmì-ìdámọ̀ B àti nọ́mbà átọ̀mù 5. Nítorípé bórọ̀nù jẹ́ dídá pátápátá pẹ̀lu ìtúká ìrànká kọ́smíkì tí kò sì jẹ́ pẹ̀lù núkléùkíkódájọpọ̀ oníràwọ̀, kò fi bẹ́ẹ̀ pọ̀ ní inú sístẹ́mù òrùn àti nínú ìgbẹ́lẹ̀ Ayé. Bórọ̀nù wọ́jọ ní Ayé pẹ̀lu ìtúsómi àwọn àdàpọ̀ rẹ̀ tí wọ́n wọ́pọ̀, èyun ùn àwọn àlùmọ́nì bóràtì. Àwọn wọ̀nyí únjẹ́ wíwà láti inú ilẹ̀ ní ilé-iṣẹ́ gẹ́gẹ́bí ìṣágbẹ, bíi bóráksì àti kẹ́rnítì.
Bórọ̀nú, tó jẹ́ títòpọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ mẹ́tálọ́ìdì, tí kò darapọ̀ bíi kẹ́míkà kò sí ní Ilé-Ayé. Ní ilé-iṣẹ́, ó ṣòro látí dá bórọ̀nù ògidì nítorípé oúndá èròjà míràn tí wọ́n ní kárbọ́nù tàbí àwọn ẹ́límẹ̀ntí míràn díẹ̀ nínú. Orísi àwọn àllótrópù bórọ̀nù lówà: bórọ̀nù amorphous boron is a brown powder and crystalline boron is black, extremely hard (about 9.5 on the Mohs scale), and a poor conductor at room temperature. Elemental boron is used as a dopant in the semiconductor industry.
Ọ́ksíjìn
Ọ́ksíjìn ( ) je elimenti kemika to ni nomba atomu 8 ati ti ami-idamo re je O. Oruko re wa lati gbongbo oro ede Griiki ὀξύς (oksis) (ikan, to je "shamu shamu", tountoka si ikan lenu awon ikan) ati -γενής (-jenis) (olupese, olumuwa), nitoripe nigba isoloruko re won ro pe gbogbo ikan gbodo ni oksijin ninu.
Ni igbonasi ati itemo opagun, atomu meji apilese na undipo lati da oksijinmeji kan (dioxygen), efuufu oniatomumeji alailawo, alailoorun, alainitowo to ni afida .
Oksijin je ikan ninu adipo kalkojin lori tabili alakoko, be sini o je apilese alaiseonide highly adarapo gidigidi to unda that readily forms adapo kiakia (agaga awon oloksijin) pelu gbogbo awon apilese yioku. Gegebi isupo re, oksijin ni apilese jantirerejulo keta ni agbalaye leyin haidrojin ati heliom ati apilese tojantirere julo gegebi isupo ninu Earth's crust, o je bi idaji isupo crust. Oksijin adawa je adarapo ni kemika julo lati han ni Aye laisi igbese afimoledapo awon iseelemin alaaye, ti won unlo okun imole orun lati se oksijin alapilese lati inu omi. alapilese sese bere si pejo ninu afefeojuorun leyin ihanjade iyiarada awon iseelemin wonyi, ni bi odun 2.5 billion seyin. Efuufu oksijin oniatomumeji lo je 20.8% itobiaye afefe.
Nitori pe ohun ni opo isupo omi, oksijin na tun ni opo isupo awon iseelemin alaaye (fun apere, bi meji ninu idameta isupo ara omo eniyan). Gbogbo akosoto ninla awon igbonwo onilepo ninu awon iseelemin alaaye, bi proteins, karboniolomi, ati ora, ni oksijin ninu, bo se je bakanna fun awon adapo alailemin ninla ti won je ike, eyin ati egun awon eranko. Oksijin alapilese unje sise latowo cyanobacteria, algae ati awon ogbin, o si unje lilo ninu imin alahamo fun gbogbo emin tosoro. Oksijin se ipalara si awon iseelemin alailoafefe dandanundandan, ti won je iruida emin atetekose to gbale ni Aye ko to o dipe bere sini pejo ninu afefeojuorun. Iruida miran (allotrope) oksijin, osoni (), seranlowo lati da abo bo igbeojuorun lowo (biosphere) iranka onipupagan pelu ipele osoni ojuibiloke giga, sugbon o je idoti nitosi ojuode nibi ti o ti je eso abe smog. At even higher low earth orbit altitudes atomic oxygen is a significant presence and a cause of erosion for spacecraft. Ní ìgbọ́násí àti ìfúnpá ọ̀págún, ọ́ksíjìn jẹ́ ẹ̀fúùfù aláìláwọ̀, aláìlóòórùn pẹ̀lú àfidá oníhóró , níbi tí àwọn átọ́mù ọ́ksíjìn méjéjì jẹ́ dídìpọ̀ lólóògùn mọ́ ara wọn pẹ̀lú ìtòpọ̀ ẹlẹ́ktrónì oníbẹta ayípo. Ìdìpọ̀ yìí ní ìtòrò ìdìpọ̀ méjì, bẹ́sìni ìjúwe rẹ̀ ṣe é pè bíi ìdìpọ̀ ẹ̀mejì tàbí bíi ìsopọ̀ ìdìpọ̀ ẹlẹ́ktrónì ìkan-méjì àti two ìdìpọ̀ ẹlẹ́ktrónì méjì-mẹ́ta.
Ọ́ksíjìn ìbẹta (ó yàtọ́ sí òsónì, ) ni ipò oríilẹ̀ hóró . Ìtòpọ̀ ẹlẹ́ktrónì hóró rẹ̀ ní ẹlẹ́ktrónì méjì alánìníkejì tí wọ́n jókòó ona-àyípo oníhóró adíbàjẹ́ méjì.
Fluorínì
Fluorínì (, , tabi ) je apilese kemika pelu nomba atomu 9, to je sisoju pelu ami-idamo F. Fluorin da ide eyokan po mo ara re to ba wa bi apilese, eyi unfa owon F alatomumeji. F (fluorin) je efuufu pipon brown rodonrondon to undarapomora kiakia, onimojele. Fluorin alapilese ni o je eyi toun darapomora bi kemika ati alodiafinagbe julo larin gbogbo awon apilese. Fun apere, yio tete "jo" awon haidrokarbon nina ni igbonasi inuyara, ni iyato si bi awon haidrokarbon se un gbanaje pelu oksijin, to gbodo ni afikun okun pelu isana. Nitorie, fluorin owon lewu gidi, be ju awon halojin yiowu bi efuufu klorin onimajele lo.
Nẹ́ọ̀nù
Nẹ́ọ̀nù ni ẹ́límẹ̀ntì kẹ́míkà kan tó ní àmí-ìdámọ̀ Ne àti nọ́mbà átọ̀mù 10. Ó wà nínú ẹgbẹ́ 18 (àwọn ẹ̀fúùfù abíire) lórí tábìlì ìdásìkò àwọn ẹ́límẹ̀ntì. Lábẹ́ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ déédé nẹ́ọ̀nù jẹ́ ẹ́fúùfù oníátọ̀mùkan aláìláwọ̀, aláìlóòórùn, ó jẹ́ ìdá méjì nínú mẹ́ta ìjẹ́kíki afẹ́fẹ́. Ó jé wíwárí (papọ̀ mọ́ kríptónì àti ksẹ́nọ́nù) ní 1898 gẹ́gẹ́bí ìkan nínú àwọn ẹ́límẹ̀ntì àìgbéra tósọ̀wọ́n tó ṣẹ́kù nínú afẹ́fẹ́ gbígbẹ, lẹ́yìn tí nítrójìn, ọ́ksíjìn, árgọ̀nù àti dìọ́ksídì kárbọ̀nù ti jẹ́ yíyọ kúrò. Nẹ́ọ̀nù ni ó jẹ́ èkejì nínú àwọn ẹ̀fúùfù àṣọ̀wọ́n mẹ́tẹ̀ẹ̀ta tó jẹ́ wíwárí, ó sí jẹ́ dídámọ̀ kíákíá bíi ẹ́límẹ̀ntì tuntun nítorí ìgbàjá-àwọ̀ ìtúsíta pupa rẹ̀. Orúkọ rẹ̀ wá láti ọ̀rọ̀ èdè Grííkì tó túmọ̀sí "ohun tuntun." Nẹ́ọ̀nù jẹ́ aláìgbéra bíi kẹ́míkà, kò sì lè dá àdàpọ̀ kẹ́míkà aláìní-àgbérù.
During cosmic nucleogenesis of the elements, large amounts of neon are built up from the alpha-capture fusion process in stars. Although neon is a very common element in the universe and solar system (it is fifth in cosmic abundance after hydrogen, helium, oxygen and carbon), it is very rare on Earth. It composes about 18.2 ppm of air by volume (this is about the same as the molecular or mole fraction), and a smaller fraction in the crust. The reason for neon's relative scarcity on Earth and the inner (terrestrial) planets, is that neon forms no compounds to fix it to solids, and is highly volatile, therefore escaping from the planetesimals under the warmth of the newly-ignited Sun in the early Solar System. Even the atmosphere of Jupiter is somewhat depleted of neon, presumably for this reason.
Neon gives a distinct reddish-orange glow when used in either low-voltage neon glow lamps or in high-voltage discharge tubes or neon advertising signs. The red emission line from neon is also responsible for the well known red light of helium-neon lasers. Neon is used in a few plasma tube and refrigerant applications but has few other commercial uses. It is commercially extracted by the fractional distillation of liquid air. It is considerably more expensive than helium, since air is its only source.
Sódíọ̀mù
Sódíọ̀mù jẹ́ ẹ́límẹ̀ntì kẹ́míkà kan tó ní àmí-ìdámọ̀ Na (láti ) lórí tábìlì ìdásìkò àwọn ẹ́límẹ̀ntì àti nọ́mbà átọ̀mù 11. O je metali riro, alawo fadaka funfun to untete sedarapo, beesini o je ikan ninu awon metali alkali; Isotopu re nikan to fesemule ni Na. Metali yi ko da wa fun ra ara re nikan ni idaye, sugbon be o wa ni adapo; o koko je pipinsoto latowo Humphry Davy ni 1807 pelu elektrolisisi haidroksidi sodiumu. Sodiomu ni elimenti ikefa to gbale julo ninu ipele-igbele Aye, o si wa ninu opo awon alumoni bi feldspar, sodalaiti ati iyo okuta. Opo awon iyo sodiomu ni won je yiyo somi daada, be sini sodiomu won ti je yiyo jade latowo omi to fi je pe kloridi ati sodiomu ni awon elimenti to wopo ni wuwo ninu awon omi okun Ile-Aye.
Magnésíọ̀mù
Magnésíọ̀mù (, ) je apilese kemika pelu ami-idamo Mg, nomba atomu 12 ati nomba isodoksijini wiwopo +2. O je onide alkalini inu ile ati apilese pipo repete julo kejo ninu igbele Aye, ninbi to ti je bi 2% fun iposi, ati ikesan ni gbogbo Agbalaaye ti a mo.
Sílíkọ́nù
Sílíkọ́nù, tí èdè ìperí rẹ̀ ń jẹ́ tetravalent metalloid, ni ó jẹ́ kẹ́míkà tí ó bí àmì Si tí atomic number rẹ̀ jẹ́ mẹ́rìnlá. Sílíkọ́nù kìí sábà á gbéra tó àwọn èròjà inú rẹ̀ bíi "analog carbon". Wọ́n ṣàwárí sílíkọ́nù fún ìgbà àkọ́kọ́ ní ọdún 1823, wọ́n sì fun ní orúkọ rẹ̀ "Sílíkọ́nù" ní ọdún 1808 láti ara (flang , flints), àti -ium , ọ̀rọ̀ tí gbẹ̀yìn yí ninú orúkọ rẹ̀ ni ó ń túmọ̀ wípé ẹ̀yà irin ni. Lẹ́yìn èyí, wọ́n fun ní orúkọ Gẹ̀ẹ́sì rẹ̀ ní ọdún 1817. Sílíkọ́nù yí ni ó ṣìkẹ́jọ nínú àwọn ohun àmúṣọrọ̀ àlùmọ́nì jùlọ lágbàáyé, amọ́ kò wọ́pọ̀ láti rí. Àwọn ayè tí a ti lè ṣe alábala-pàdé rẹ̀ ni àwọn bíi: eruku, iyẹ̀pẹ̀ ,planetoid àti inú àwọn ìgbàjà ahòho sánmọ̀ (planets). Ó ma ń wà gẹ́gẹ́ bí silixon dioxide tàbí silicates, nígbà tí ó jẹ́ wípé ìdá àádọ́rùn orí ilẹ̀ àgbáyé ni ó ní èròjà silicates minerals tí ó sì mú kí sílíkọ́nù ó ya mùrá ní orí-ilẹ̀ ayé lẹ́yìn afẹ́fẹ́ oxygen. Púpọ̀ nínú àwọn tí wọ́n ń ṣe àmúlò sílíkọ́nù ni wọn kìí sábà ń yàá-sọ́tọ̀ kúrò lára àwọn èròjà ilẹ̀ tí ó ba wá ṣáájú kí wọ́n tó lòó, . Lára àwọn ohun tí wọ́n ma ń lo sílíkọ́nù fún ni pípèsè ohun ìkọ́lé bíi amọ̀, iyẹ̀fun sílíkọ́nù fún bíríkì ìkọ́lé. Wọ́n tún ma ń po èròjà sílíkọ́nù mọ́ iyẹ̀fun símẹ́ntì láti fi ṣe kọnkéré ilé. Sílíkọ́nù tún ma ń ní àwọ̀ funfun bíi ceramic. Àwọn èròjà inú sílíkọ́nù ayé òde-òní ni silicon carbide tí ó ní agbára láti di sẹ̀rámíìkì tí ó nípọn gidi.
Sílíkọ́nù ṣe pàtàkì nínú ìsesí ilẹ̀ àti ewéko, bí ó tilẹ̀ jẹ́ wípé ìwọ̀nba diẹ̀ nínú èròjà sílíkọ́nù ni àwọn ẹranko nílò.  Bákan náà ni ìgbì àti ìdì omi bí omi òkun nílò sílíkọ́nù láti lara jọ, pàá pàá jùlọ àwọ ewéko orí omi.
Fósfórù
Fósfórù ni ẹ́límẹ̀ntì kẹ́míkà kan tó ní àmì-ìdámọ̀ P àti nọ́mbà átọ̀mù 15. Elimenti to je alaije-metali afagbarapupodimu to wa ninu egbe nitrojin, fosforu gegebi alumoni unwa ni ipoaye isodioksidi bo se ye, gegebi inorganic awon okuta fosfati alainiorgani. Elimenti fosforu wa ni ida meji pataki—fosforu funfun ati fosforu pupa—sugbon nitori isedarapo giga re, fosforu ko da wa bi elimenti lori Aye.
The first form of elemental phosphorus to be produced (white phosphorus, in 1669) emits a faint glow upon exposure to oxygen – hence its name given from Greek mythology, meaning "light-bearer" (Latin "Lucifer"), referring to the "Morning Star", the planet Venus. The term "phosphorescence", meaning glow after illumination, originally derives from this property of phosphorus, although this word has since been used for a different physical process that produces a glow. The glow of phosphorus itself originates from oxidation of the white (but not red) phosphorus— a process now termed chemiluminescence.