hotchpotch/miracl-hf-unified huggingface dataset:
Káyọ̀dé Akíntèmi
Káyọ̀dé Akíntèmi tí wọ́n bí ní (June 26, 1965) jẹ́ akọ̀ròyìn , TV presenter, onímọ̀ ní ọ̀rọ̀ tóńlọ (subject matter expert), alámòójútó iṣẹ́ àkànṣe, Olù fúnilámọ̀ràn nípa ICT ( ICT consultant) , ó ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ilé iṣẹ́ Channels TV, gẹ́gẹ́ bí Olóòtú àgbà Àti gẹ́gẹ́ bí Ọ̀gá àgbà fún ẹ̀ka ICT àti alámòójútó iṣẹ́ àkànṣe fún London Borough of Hillingdon.. Ó fi ilé iṣẹ́ amóhùmáwòrán Channels sílẹ̀ ní ọdún 2016 láti lọ dá tirẹ̀ sílẹ̀ tí ó pè ní Plus TV Africa, níbi tí jẹ́ Aláṣẹ àti Olóòtú àgbà fún ìgbé ìròyìn jáde. Káyọ̀dé ló ma ń gbàlejò àwọn ènìyàn lórí ètò tí ó pè ní "Sunrise Saturday", tí ó ma ń gbìnàyá ní orí ìkànì Channels TV. Óun tún ninó ma ń ṣètò "Wake Up Africa",èyí tí ó ma ń wáyé ní gbogbo ọjọ́ Ẹtì láàrín agogo mẹ́fà sí ago mẹ́sàán àárọ̀ (6 a.m and 9.am), lórí ìkànì Rédíò 94.3 FM.
Káyọ̀dé gba ìwé ẹ̀rí Higher National Diploma nínú imọ̀ -ẹ̀ẹ̀kọ́ mass communication àmọ́ tí ó yan broadcast journalism láàyò jùlọ ní ilé-ẹ̀kọ́ Gbogbonìṣe ti Ìpínlẹ̀ Ògùn tínwọ́n ti yí padà sí Moshood Abiola Polytechnic báyí.Lẹ́yìn èyí ni ó gba ìwé-ẹ̀rí postgraduate diploma nínú ìmọ̀ Information technology.Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ìgbóhùn sáfẹ́fẹ́ ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 1980s pẹ̀lú ilé ìgbóhùn sáfẹ́fẹ́ ikẹ̀ Nàìjíríà (Radio Nigeria) gẹ́gẹ́ bí Atọ́kùn fún ètò"Teen and Twenty Beats". Nígbà tí ó di ọdún 1987, Ó dara pọ̀ mọ́ Ogun State Broadcasting Corporation, níbi tí ó ti ṣiṣẹ́ fún ọdún mẹ́ta ṣáájú kí ó tó di òṣìṣẹ́ fún ẹ̀ka-ìmọ̀ ẹ̀kọ́ Mass Communication ní Fásitì Ahmadu Bello ní ọdún 1991. Ó dara pọ̀ mọ́ Ogun State Television gẹ́gẹ́ bí Olórí fún ẹ̀ka ètò Amóhùmáwòrá ní ọdún 1993, Ó ṣẹ̀dá ẹ̀ka ( Independent production company), tí wọ́n pè ní "The Kay Associate" pẹ̀lú Ọmọba kehinde Adeosun, tí ó jẹ́ Alága tẹ́lẹ̀ fún (Promoserve advertisement). Ní ọdún 1994, Ó gbéra lọ sí ìlú London, níbi tí ó ti ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ilé iṣẹ́ BEN Television, tí ó jẹ́ ilé iṣẹ́ ìgbóhùn sáfẹ́fẹ́ ti ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì. Ní oṣù Kẹ́ta ọdún 2011 ó dára pọ̀ mọ́ ikẹ́ iṣẹ́ amóhùnmáwòrán Channels TV gẹ́gẹ́ bí Olótùú Àgbà fún àjọ náà títí di ọdún 2016. Ní ọdún 2013, wọ́n yàn án àmì ẹ̀yẹ Nigerian Broadcasters Merit Awards gẹ́gẹ́ bí "Best Station's Manager of the year", ọ́dún yìí kan náà ni wọ́n fun ilé iṣẹ́ Channels TV ní àmì ẹ̀yẹ gẹ́gẹ́ bí ilé iṣẹ́ amóhùnmáwòrán tí ó dára jùlọ ní ọdun náà. Ní January 2013, Káyọ̀dé bu ẹnu àtẹ́ lu ìròyì ẹlẹ́jẹ̀ kan tí ó ń jà ràìn ràìn wípé àpérò kan tí ilé iṣẹ́ Channels TV gbé kalẹ̀ lórí bí ìgdàgbàsókè ṣe lè débá àwọn Agbófinró Nigerian Police Force ni ìjọba àpapọ̀ Federal Government of Nigeria. Ó sọ àsọ minu ọ̀rọ̀ lórí rẹ̀ wípé ìfòté lé àpèjọ ìjíròrò náà ni ìjọba ri wípé àwọn alẹ́nulọ́rọ̀ nípa ètò àbò ti kópa.
Akíntèmi jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ tí ọ̀jọ̀gbọ́n, ti Royal Television Society àti ti Ilé- ẹkọ Redio . Ó tún jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ ti àwùjọ tí ó wà fún ìṣàkóso Àlàyé ọ̀erọ̀ . àti Ilé- iṣẹ́ Àwọn olùdari .MD/CEO Kayode Akintemi | About Plus TV Africa
Akinọlá Dèkó
Gabriel Akinọlá Dèkó tí wọ́n bí í ọjọ́ kaẹ́dọ́gbọ̀n oṣù Kẹwàá, ọdún 1913( 30-1-1913) tí ó sì kú ní ọjọ́ Kárùún oṣù Kọkànlá , ọdún 1987 ( 5 November 1987).Ni ó jẹ́ oní kọ̀ngílá ìṣẹ́ Ẹ̀kọ́lé àti Mínísítà fún ètò ọ̀ aètò ọ̀gbìn nígbà kan rí apá Ìwọ̀ Oòrùn ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, Ó tún jẹ́ ọ̀rẹ́ tímọ́￼￼ tímọ́ fún Olóyè Awólówọ̀. Gẹ́gẹ́ bí Mínísítà, ó kópa ribiribi nípa mímú ìlọsíwájú bá ètò ìgbnisíṣẹ́ àwọn àṣẹ̀sẹ̀ yọ ọ̀gọ́mọ̀ tí wọ́n kàwé jáde ní Unifásitì tí wọ́n sì nífẹ̀ẹ́ sí iṣẹ́ àgbẹ̀ tí ìjọba yóò ma kọ́ wọn ní iṣẹ́ ọ̀gbìn ní àwọn ìletò tí wọ́n ti kọ́ kalẹ̀ fún iṣẹ́ àkànṣe náà tí ìjọba yóò sì ma fún wọn ní owó ọ̀yà. Àwọn akẹ́ọ̀ọ́ náà yóò ma ṣiṣẹ́ f ọ̀gbìn . Dídá àwọn ìletò wọ́nyí ni wọ́n jẹ́ ètò àyálò láti ọ̀dọ àwọn Israeli . Ètò yí wà fún láti já ọkàn àwọn Ọ̀dọ́-langba kúrò nínú èrò wíwáṣẹ́ lọ sí àwọn ìlú ńlá ńlá tí wọ́n sì yan iṣẹ́ àgbẹ̀ ní pọ̀sìn. Akin Dèkó ni wọ́n bí ní ìlú igbotu, ní Ìpínlẹ̀ Òndó, tí àwọn òbí rẹ̀ sì jẹ́ ọmọ ìlú Ìdànrè ní Ìpínlẹ̀ Òndó kan náà. Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ St Peters,ní Ìpínlẹ̀ Èkó, fún ètò ẹ̀kọ́ Alákùkọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ àti ti ìpele ọlọ́dún mẹ́fà ẹlẹ́ẹ̀kejì, Ó tún lọ sí Government College Ìbàdàn (GCI), Ó sì parí ẹ̀kọ́ kíkà rẹ̀ ní ilé-ẹ̀ ẹ̀kọ́ Yaba Higher College ní Ìpínlẹ̀ Èkó níbi tí ó ti gba ìwé-ẹ̀rí nínú ẹ̀kọ́ Olùkọ́ . Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ Olùkọ́ ní ilé-ẹ̀ọ́ rẹ̀ tí ó ti jáde tẹ́lẹ̀ (Government College, Ìbàdàn) tí ó sì ń kọ́ ni nípa ìmọ̀ ẹ̀rọ àti ṣíṣàmúlò Ìṣirò (mechanics and applied mathematics). Lẹ́yìn ìgbà díẹ̀, ó yan iṣẹ́ ikọ́lé láàyò tí ó sì gb ilé-ẹ̀kọ́ ìkọ́lé Brixton lọ ní ìlú London. Kò pẹ́ púpọ̀ tí ó fi bẹ̀rẹ̀ ilé-iṣẹ́ ìkọ́lé tirẹ̀ náà. Ní ọdún 1950s, ọ̀rẹ́ rẹ̀ ba sọ̀rọ̀ wípé kí ó dara pọ̀ mọ́ òṣèlú ní ọdún 1956, Ó gba imọ̀ràn ọ̀rẹ́ rẹ̀, lọ́gán tí ó sì dara pọ̀ mọ́ òṣèlú ni ó wọlé ìdìbò tí ó sọọ́ di Mínísítà fún ètò Ọ̀gbìn apá Ìwọ̀-Oòrùn ilẹ̀ Nàìjíríà. Akinọlá ni ó ṣe aṣojú fún ilẹ̀ Nàìjíríà níbi àpérò fún Óńjẹ àti Nnkan irè-Oko(Food and Agriculture Organization) ní ilẹ̀ Adúláwọ̀. Wọ́n tún fi ṣe ìgba-kejì Gíwá ilé-ẹ̀kọ́ fún ilé-ẹ̀kọ́ Federal University of Technology, Àkúrẹ́ . Òun náà tún ni igbákejì Gíwá ilé-ẹ̀kọ́ University of Ìbàdàn àti University of Benin.
Afẹ́nifẹ́re
Ẹgbẹ́ Afẹ́nifẹ́re ni ó jẹ́ ẹgbẹ́ tó ó níṣe pẹ̀lú àṣà àti ẹ̀nìn ìbílẹ̀ t orùbá ilẹ̀ Nijiria tí Olóyè Abraham Adésànyà adarí rẹ̀, nígbà tí Olóyè Bọ́lá Ìgè nígbà ayé rẹ̀ sì jẹ́ igbá méjì rẹ̀. Àwọn tí wọ́n tún jọ jẹ́ olùdásílẹ̀ ni Olóyè Ọnàsànyà, Olóyè Ruben Fáṣànràntì, Adégbọ̀nmírè Òkúróunmú Fẹ́mi Gàníyù Dáwódù, Ọláníhún Àjàyí , Olú Fálaè, Adébáyọ̀ Adéfaratì Alhaji Adéyẹmọ àti Ayọ̀ Adébanjọ. Nígbà tí wọ́n dá ẹgbẹ́ òṣèlú Alliance for Democracy kalẹ̀ ní ọdún 1998, wọ́n lo àfojúsùn wọn ẹgbẹ́ Afẹ́nifẹ́re gẹ́gẹ́ bí àfojúsùn ìpolongo ìbò náà.  Lẹ́yìn ti ẹgbẹ́ yí pàdánù ìdíje ìbò dìbò wáyé ní oṣù Kẹ́ta ọdún 2003, àwọn alátakò ọmọ ẹgbẹ́ náà lọ lọ́tọ̀, wọ́n sì dá ẹgbẹ́ AD sílẹ̀, tí wọ́n sì fi Olóyè Bísí Àkàndée￼ ja Alága AD. Ní January 2006, àwọn jàndùkú olóṣèlú kọlu àwọn Akọ́wọ̀ọ́rìn (convoy) adarí ẹgbẹ́ òṣèlú ní ìlú Òṣogbo tí ó jẹ́ Olú-Ìlú Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun .
Ní ọdún 2008, wọ́n dá Afenifere Renewal Group (alias ARG) kalẹ̀ pẹ̀lú àwọn èrò àti ìlépa láti so ẹgbẹ́ Afẹ́nifẹ́re papọ̀ kí ìyapa ó Ma sii mọ́ láàrín wọn, tí yóò sì tún máa jẹ́ ànfàní fún àwọn àgbà ẹgbẹ́ náà láti lè ma bá iṣẹ́ takun takun wọn lọ. Ní oṣù Kọkànlá ọdún 2008, apá kan ẹgbẹ́ AAfẹ́nifẹ́re tí wọ́n fi faction of Afenifere in Ìjẹ̀bú Igbó , ní Ìpínl Ògùn , èyí tí Olóyè Ayọ̀ Bánjọ ń darí rẹ̀, fi Olóyè Reuben Fáṣọ̀nràntì jẹ gẹ́gẹ́ bí Alága ẹgbẹ́ tiwọn. Àwọn àgbà ARG ní èyí tí a ti rí Senator Ọlábíyí Dúrójayé , Olóyè Bísí Àkàndé , Wálé Ọ̀ṣun àti Yínká Òdúmákin fi léde wíé àwọn kò tẹ́wọ́ gba ìyànsípò náà wọlé ní tiwọn.
Ní oṣù Kẹwàá ọdún 2009, agbẹnusọ fún ARG sọ̀rọ̀ nípa ètò yíyọ ìkúnpá lórí epo rọ̀bì lábẹ́lé ní ilẹ̀ Nàìjíríà. Bákan náà ni ẹgbẹ́ náà tún kan sárá sí Olóyè month, the ARG hailed the conviction of Chief Bọ̀dé George àti àwọn márùún mìíràn fún akitiyan wọn láti fòpin sí ìwà àjẹbánu tó ti gbilẹ̀ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà .
Ọ̀pọ̀ ọmọ Yorùbá ni wọ́n rí àwọn alátakò ìjọba lórí èrò wọn gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà tó tọ́ láti yí ìpinu ìjọba pada, tí ó sì ń fún àwọn ọmọ Yorùbá tí wọ́n wà nínú àjọ náà ní ìdánimọ̀ jákèjádò ilẹ̀ Nàìjíríà, ẹ̀wẹ̀ tí ó sì tún jẹ́ ọ̀nà kan láti tọ́jú ẹ̀yà Yorùbá lápapọ̀.
Àwọn kan wà lára àwọn ọmọ Yorùbá tí wọ́n rí ìdásílẹ̀ àwọn ẹgbẹ́ alátakò gẹ́gẹ́ bí ohun tó léwu púpọ̀. Sheik Dr. Abu-Abdullah Adélabú tí ó jẹ́ onímọ̀ ẹ̀sìn Islam ṣàpèjúwe ba ẹgbẹ́ Afẹ́nifẹ́re gẹ́gẹ́ bí àkójọ àwọn ẹlẹ́yà-ò-mẹ̀yà tí wọ́n sì ń lo inọ̀ tara ẹnìkan, oní kèéta, tí wọ́n kò mọ̀ ju ìbàjẹ́ àwọn ẹlẹ́yà tó kú lọ. Ó Se èyí nibi àpérò London Awqaf Africa College, Sheikh Adelabu, yí náà ni ẹni tí ó jẹ́ olùdásílẹ̀ the Awqaf Africa Society ní ìlú Lọ́ndọ̀nù.
Erik Satie
Éric Alfred Leslie Satie to gbajumo bi Erik Satie (; 17 May 1866 – 1 July 1925) je ara Fransi alasopo orin ati olórin.
Nnamdi Kanu
Nnamdi Kanu jẹ́ ajìjàǹgbara ọmọ bíbí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Bìrìtìkó. Òun ni olùdásílẹ̀ àti adarí ẹgbẹ́ ajìjàǹgbara Indigenous People of Biafra (IPOB). Ẹgbẹ́ yìí ló ń jìjàǹgbara òmìnira àti ìdásílè orílè-èdè Biafra . Nnamdi Kanu náà olùdásílẹ̀ ilé-ìṣe rédíò kan tí a mọ̀ sí Radio Biafra tó wà lórílẹ̀-èdè Bìrìtìkó. Ìjọba orílẹ̀-èdè Nàìjíríà fi ṣìnkún òfin ìfipá-dàjọba-bolẹ̀ mú un ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kẹwàá ọdún 2015, wọ́n sì tì í mọ́lé fún ìgbà pípé bí ó tilè jẹ́ pé ọ́pọ̀ ilé-ẹjọ́ dájọ́ pé kí Wọ́n dá a sílẹ̀. Nígbà tí Kanu ń farahàn nílé ẹjọ́, ìṣe ló máa ń múra bíi ọmọ Júù. Ó sọ nílé-ejò pé òun nígbàgbọ́ nínú ẹ̀sìn àwọn Júù, òun sì ń rí ara òun gẹ́gẹ́ bíi ọmọ Júù. Ìjọba orílẹ̀-èdè Nàìjíríà dá a sílè lọ́jọ́ kejìdínlógún oṣù kẹrin ọdún 2017 pẹ̀lú béèlì pé kò gbọ́dọ̀ fi orílẹ̀-èdè Nàìjíríà sílè, ṣùgbọ́n ó sá lọ gba ọ̀nà ẹ̀bùrú sí òkè-òkun.
Owó
Owó ni ohunkóhun tí àwọn ènìyàn kan bá gbà lágbègbè, ìlú tàbí orílẹ̀-èdè wọn láti máa fi ṣe kárakára ọjà tàbí san gbèsè. Ó jẹ́ ohunkóhun tàbí àkọsílẹ̀ tó dájú tí gbogbo ènìyàn gbà láti máa fi san fún ọjà rírà, iṣẹ́ tí a ṣe fúnni tàbí san gbèsè àti owó-orí. Àwọn onímọ̀ ṣàlàyé pàtàkì Owó gẹ́gẹ́ bí ohun tí a fi ń ṣe pàṣípàrọ̀ ọ̀jà, nǹkan-ìdíyelọ́jà, nǹkan-ìdíyelé dúkìaí, àti nǹkan ipààlà iye ọjà. Ohunkóhun tí ó bá lè ṣe àwọn nǹkan wọ̀nyí ni a lè kà sí Owó.
Diahann Carroll
Diahann Carroll (; tí orúkọ àbísọ rẹ̀ ń jẹ́ Carol Diann Johnson; July 17, 1935 – October 4, 2019) jẹ́ òṣèré., akọrin, aláṣọ-oge ati alákitiyan ará Amẹ́ríkà. Ó kọ́kọ́ di ìlúmọ̀ọ́ká láti inú àwọn fíìmù tó ní òṣèré aláwọ̀-dúdú nínú bíi "Carmen Jones" (1954) àti "Porgy and Bess" (1959). Ní ọdún 1962, Carroll gba Ẹ̀bùn Tony bí òṣèré obìnrin tó dára jùlọ, obìnrin aláwọ̀-dúdú àkọ́kọ́,fún ipa rẹ̀ tí ó kó nínú eré orí-ìtàgé Broadway nípa kíkọ orin "No Strings."
Gbàngàn Tafawa Balewa Square
Gbàngàn pápá ìṣeré Tafawa Balewa, (TBS) jẹ́ ilẹ̀-ayẹyẹ tí ó tó sààre ilẹ̀ bí ìwọ̀n èyí tí a àkọ́kọ́ pè ní (Ilé Eré-ìje”) èyí tí ó wà ní Erékùṣù, EÌpínlẹ̀ Èkó .
Ilé Eré-ìje Ìpínlẹ̀ Èkó tí ó ti di TBS báyìí ni ó jẹ́ pápá tí ìfẹṣin sáré ìdárayá tẹ́lẹ́ ní ìlú Èkó tí wọ́n sì ya apá ibì kan sọ́tọ̀ fún eré bọ́ọ́lù aláfẹsẹ̀gbá àti àyè kan fún eré bọ́ọ̀lù ẹlẹ́yin orí ilẹ̀. Wọ́n yan ilẹ̀ náà fún àwọn ìjọba amúnisìn tí ó ń ṣàkóso lórí ilẹ̀ Nàìjíríà tẹ́lẹ̀ nípa àṣẹ Ọba Dosunmu ní ọ̀dún 1859, tí ó sì padà mú ìdàgbàsókè bá agbègbè náà. Pápá náà ni ó ọ̀ Ọ̀gágun Yakubu Gowon wo palẹ̀ tí ó sì yi padà sí gbàgàn Tafawa Balewa Square.Nígbà pápá yí wà l loju iṣẹ́, àwọn ìlà eré-ìje fún àwọn esin tí Ó ń sáré níbẹ̀ tó méje sí mẹ́jọ, tí wọ́n sì gùn tó ibùsọ kan (1 mile).
Ní ọdún 1960, wọ́n tún pápá yí ṣe láti fi sàmì ayẹyẹ òmìnira orílẹ̀-èdè Nàìjíríà , tí wọ́n sì fa àsíá orílẹ̀-èdè Gẹ̀ẹ́sì amúnisìn wálẹ̀.
Gbàngàn TBS tí wọ́n kọ́ ní ọdún 1972 fìdí ti òpópónà Awólọ́wọ̀ Cable Street, ọ̀nà Fọ́ọ̀sì, ọ̀nà Catholic Mistree àti 26-storey independence building.
Ẹnu àbáwọlé gbàgàn yí ni àwọn ère ẹṣin mẹ́rin tí a ṣe ànọ̀ rẹ̀ lọ́jọ̀ pẹ̀lú àwọ̀ funfun báláu, àti àwọ́n éyẹ àṣá méje tí a ṣe ọ̀nà wọn pẹ̀lú àwọ̀ pupa tí wọ́n ń ra bàbà lójú ọ̀run, tí àwọn ìṣeẹ́ ọ̀nà yí sì ń tọ́ka sí àmì Agbára àti Iyì gẹ́gẹ́ bí àkọmọ̀nà orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Àwọn ohun ará ọ̀tọ̀ tí ó jẹ́ mánigbàgbé nì 1(àmì ìrántí Ogun Àgbáyé Àkọ́kọ́ (I). Ogun Àgbáyé Ẹlẹ́kejì II àti àwọn tó fara káṣá nínú Ogun Abẹ̀lé Ilẹ̀ Nàìjíríà , tí ó sì tún dúró fún (the26-storey Independence House), tí wọ́n kọ́ ní ọdún 1963, tí ó sì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ilé tí ó ga jùlọ fún ìgbà pípẹ́ jùlọ ní orẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Gbàngàn yí gba àwọn ènìyàn tí ó tó ẹgbẹ́ẹ̀rún lọ́nà àádọ́ta lẹ́ẹ̀kan ṣoṣo. Àwọn aye bí ibi ìtajà oríṣiríṣi, ilé ońjẹ, àyè Igbóọ́kọ̀ sí, àti ibi tí wọ́n ti ń Ṣé tó ìwé ìrìnà lè sókè òkun.
Lára àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí ó ti wáyé tí ó kẹ́ mánigbàgbé ni ayẹ̀yẹ ìgbòmìnira tí ó wáyé ní Ọjọ́ Kíní oṣù Kẹwàá, ọdún 1960 (1-10-1960), tí Olórí Mínísítà nígbà náà Tafawa Balewa, sì bá àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà sọ̀rọ̀. Lára rẹ̀ náà ni ayẹyẹ ọjọ́ Òṣèlú Àwa-Ara wa (Democracy Day), àti àwọn mìíràn bí ìpàgọ́ orin àti ìpàgọ́ àti ìpéjọ pọ̀ àwọn ẹlẹ́sìn gbogbo.
Owó Ẹyọ
Owó Ẹyọ jẹ́ ohun alùmọ́nì tí wón ń lò láyé àtijó gẹ́gẹ́ bí owó láti fi ṣe káràkátà láwùjo Yorùbá àti ilẹ̀ Áfríkà lápapò. Láwùjọ Yorùbá, a máa ń rí owó ẹyọ gẹ́gẹ́ bí àmín ọlà tàbí ajé. Àwọn mìíràn a máa lò ó gẹ́gẹ́ bí ẹgbà-ọrùn tàbí ẹgbà-ọwọ́ láti fi ṣẹṣọ̀ọ́.
A máa ń fi ṣe ẹ̀ṣọ́. Àwọn babaláwo á tún máa lò ó bí ọ̀pẹ̀lẹ̀ fún ifá dídá.
Idowu Philips
Ìdòwú Philips tí orúkọ gbajúmò rẹ̀ ń jẹ́ Iya Rainbow (tí a bí ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹwàá ọdún 1942) jẹ́ gbajúgbajà oṣèrébìnrin ọmọ Nàìjíríà.
Ìjẹ̀bú-Òde ní ìpínlè Ògùn lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà ni a bí Idowu Philips sí. Ó jé akọ́ṣẹ́mọṣẹ́bìnrin elétò ìlera, Nọ̀ọ́sí ní ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀ kí ó tó darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òṣèré olóògbé Hubert Ogunde tí ó kú lọ́dún 1990. Lẹ́yìn ikú ọkọ rẹ̀, Augustine Ayanfemi Philips, ẹni tí ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ tíátà olóògbé Hubert Ogunde fúnra rẹ̀, Iya Rainbow náà darapọ́ mọ́ ẹgbẹ́ náà pẹ̀lú gbogbo ara. Ó ti kópa pàtàkì nínú oríṣiríṣi eré orí ìtàgé àti sinimá àgbéléwò. Lára àwọn eré tó ti kópa pàtàkì ni; Àpáàdì, Ẹrú, Àjẹ́ Nìyà Mi àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Ọmọ márùn-ún ni ó bí.
Ilé Ìtàwé
Ilé Ìtàwé (ti a tun pe ni Ilé Ìtàwé CSS) jẹ́ ile kan ni Erékùsù Èkó, ó wà ni apá Ariwa-ila-oorun Òpópónà Gbòòrò (Broad Street) ni òpópónà Odunlami. Àwọn ilé iṣẹ́ ti o n ya aworan ile ti a npe ni Godwin ati Hopwood Architects ni o ya aworan ile náà.
Samsoni Ọlajuwọn Kokumọ Ọlayide
Samsoni Ọlajuwọn Kokumọ Ọlayide bí ni, Iléṣà, Ìpínlẹ̀ ìwọ̀ oòrùn Nàìjíríà tẹ́lẹ̀: (1928 - 1984),jẹ́ Olùkọ́ àti Ọ̀jọ̀gbọ́n ní ìmọ̀ ọrọ̀ ajé ajẹmọ́-ohun-ọ̀gbìn-ati- ìsìn.
Àwọn òbí rẹ̀ ni Josiah Ogunpooo Ọláyídé (ti ẹgbẹ́ Ògbóni ipele gíga ní Iléṣà) àti Mariam Ọláyídé (Ọmọ Oni - Ìbátan Lisa ti Eti-Ooni ní Ìjẹ̀sà). Ó fẹ́ Theresa Folashade Ọláyídé (ọmọ Ikoli, ọmọ gbajúmọ̀ olóṣèlú, olùfẹ́-orílẹ̀èdè àti oníròyìn Ernest Sessei Ikoli) ní 1961. Ó bí ọmọ mẹ́rin àwọn náà ni Biodun, Tokunbo, Oluwole, àti Olajide
Ọláyídé kẹ́kọ̀ọ́ ní Iléẹ̀kọ́ Alákọ̀bẹ́ẹ̀rẹ̀ Ṣọ́ọ̀sì Àpọ́sítélì (Apostolic Church Primary School) ní Iléṣà àti Kọ́lẹ́jì àwọn olùkọ́ tí ìjọba ní Ìbàdàn kí ó tó tẹ̀síwájú lọ sí Yunifásítì ti ìlú Lọ́ndọ́nnù ní 1955, níbi tí ó ti gba oyè BA nínú ẹ̀kọ́ ọrọ̀ - ajé ní 1957. Ó lọ sí US níbi tí ó ti gba oyè MSc àti òye Ọ̀mọwé ní ẹ̀kọ́ ọrọ̀-ajé ajẹmọ́-ohùn-ọ̀gbìn- àti - ọsìn.
Ó jẹ́ Gíwá láàrin ọdún 1979 sí 1983, wọ́n sì yàn án láti du ipò fún sáà kejì kí ó tó kú lójijì ní March 1984. òǹkọ̀wé àti alákòóso tó gbámúṣe ni. Bákan náà ni ó ti di àwọn ipò bí olùwádìí àti olùdarí mú, púpọ̀ gbajúmọ̀ ní Benin - Owena River Basin Authority, NIFOR, NISER, FAO (Àjọ oúnjẹ àti ajẹmọ́-ọ̀gbìn-àti-ọ̀sìn ní Milan, Ìtàló) àti ẹ̀ka ìṣàkóso ètò ajẹmọ́-ohùn- ọ̀gbìn-àti-ọ̀sìn tí Ìjọba Àpapọ̀ Naijiria (Federal Agricultural Coordinating Units FACU.
Ọláyídé ti gbé ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ àpilẹ̀kọ jáde ní àwọn ìwé àtìgbàdégbà(jọ́nà) tí orílẹ̀èdè àti jọ́nà àgbáyé ajẹmọ́-ìmọ́ báyéṣerí, èyí tí ó gbayì jù ni àpilẹ̀kọ rẹ̀ lórí "Ìṣòro oúnjẹ orílẹ̀èdè Nàìjíríà" tí ó kà ní 1974 tí ó jáde nínú ìwé àtìgbàdégbà (jọ́nà) ti Ibùdó-ìmọ̀ ìwádìí ajẹmọ́ ìbáraẹnigbépọ àti ọrọ̀ ajé tí Orílẹ̀èdè Nàìjíríà - (Nigerian Institute of Social and Economic Research (NISER)). Bákan náà ni ó jẹ́ òǹkọ̀wé ogúnlọ́gọ̀ àwọn ìwé ní ọrọ̀ ajé, àtúpalẹ̀ àti tíọ́rì ọrọ̀-ajé àti ọrọ̀-ajé ajẹ́mọ́-ohun ọ̀gbìn àti ọ̀sìn.
Eniola Ajao
Eniolá Àjàó jẹ ọmọ orilẹ-èdè Nàìjíríà , òṣeré tíátà ni, ìlú Ẹ̀pẹ́ ni ó ti wá , ó sì ti kópa nínú fíìmù tí ó lé ní márùndínlọ́gọ́rin ní iye. A dáa mọ̀ gẹ́gẹ́bí òṣeré nípa bí ó ṣe ma ń fi ọgbọ́n-inú àti òye hàn nígbà tí ó bá ń kópa nínú eré .
Ẹniọlá àti ìbejì rẹ̀ ni àbígbẹ̀yìn nínú àwọn ọmọ mẹ́fà tí àwọn òbí rẹ̀ bí. Nígbàtí o ń dàgbà, Ẹniọlá lọ sí Ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ Máíkẹ́lì Mímọ́ ti Ìjọ Àǹgílíkàn, ati ilé-ẹ̀kọ́ girama tí àwọn Ológun ni ìlú Ẹ̀pẹ́. Gẹgẹbi Ẹniọlá ti sọ ọ́, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó wù ú láti mú orí àwọn òbí rẹ̀ wu, sibẹ̀, ìfẹ́ inú rẹ̀ ni láti jẹ́ òṣèré tíátà lati ìgbà èwe rẹ̀. Ẹniọlá tẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ nígbàtí ó lọ sí Ilé-ẹ̀kọ́ Ìmọ̀-ẹ̀rọ ní Yaba àti Ilé-ìwé -Yunifásítì ìlú Èkó níbi tí ó ti gboyè nínú imọ̀ Ìṣirò. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ọpọ̀lọpọ̀ awuyewuye ti wáyé lórí ìbáṣepọ̀ tí ó wà láàrin Ẹniọlá àti Ọdúnladé Adékọ́lá, Ẹniọlá ṣàlàyé pé kò sí ìbáṣepọ̀ mìíràn láàrin òun àti Ọdúnladé Adékọ́lá lẹ́yìn ti iṣẹ́.
Ibrahim Chatta
Ibrahim Chatta ( tí a bí ní ọjọ́ kẹtàlá oṣù kẹwàá ọdún 1970) jẹ́ gbajúgbajà olùdarí àti òṣèrè sinimá àgbéléwò ọmọ Yorùbá láti Ìpínlẹ̀ Kwara lórílẹ̀ Nàìjíríà .
Ibrahim Chatta kò fi bẹ́ẹ̀ kàwé pùpọ́. Ìpele kẹta ẹ̀kọ́ sẹ́kọ́ńdìrì ní ó ti fi ẹ̀kọ́ kíkà sílẹ̀. Ò wá pápá kẹ́kọ̀ọ́ lóríṣiríṣi nípa ère sinimá àgbéléwò. Kí ó tó di ìlúmọ̀ọ́ká, ọ̀pọ̀ ni iṣẹ́ ló tí ṣe. Àkọsílẹ̀ kan sọ pé ó ti fìgbà kan ṣíṣe apèròsọ́kọ̀.
Ọdúnladé Adékọ́lá
Ọdúnladé Adékọ́lá (tí a bí ní ọjọ́ kọkànlélọ́gbọ́n oṣù Kejìlá ọdún 1976) jẹ́ òṣèrè sinimá àgbéléwò, ọ̀kọrin, olùdarí àti olóòtú sinimá àgbéléwò ọmọ Yorùbá láti Ìpínlẹ̀ Èkìtì lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Àwọn sinimá àgbéléwò tó mú Ọdúnladé Adékọ́lá gbajúmọ̀ ni; Ìṣọ̀lá Dúrójayé, Àṣírí Gómìnà Wa, Adébáyọ̀ Àlàní Abẹ́rẹ́ àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ sinimá àgbéléwò Yorùbá tó pọ̀ jáǹtirẹrẹ.
Ìlú Abẹ́òkúta ní Ìpínlẹ̀ Ògùn ni Ọdúnladé Adékọ́lá ti ṣe kékeré rẹ̀, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ọmọ bíbí Ìpínlẹ̀ Ekiti ní ìlú Ọ̀tun-Ekiti ni.Ọdúnladé Adékọ́lá lọ sí ilé-ìwé akọ́bẹ̀rẹ̀ St. John Primary School, Abẹ́òkúta, ó tẹ̀síwájú lẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ ní St. Peter's College ní Abẹ́òkúta bákan náà. Ibẹ̀ ni ó ti gba ìwé - ẹ̀rí West African School Certificate Examination (WAEC), kí ó tó kàwé gboyè ẹ̀rí Diploma ní ilé ẹ̀kọ́ gíga Moshood Abíọ́lá Polytechnic. Lọ́dún 2018, ó tún kàwé gboyè Bachelors of Business Administration ní Ifáfitì Ìjọba Àpapọ̀ ní Ìpínlẹ̀ Èkó, University of Lagos.
Yẹmí Ṣódìímú
Yẹmí Ṣódìímú ni wọ́n bí ní Kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù Kínní, ọdún 1960 ( January 29, 1960) ní ìlú Abẹ́òkúta ní orílẹ̀-èdè a Nàìjíríà jẹ́ eléré orí ìtàgé, Atọ́kùn Ètò, Olùdarí àti Olùgbéré jáde. Wọ́n bi ní ìlú Abẹ́òkúta, tí ó jẹ́ Olú ìlú Ìpínlẹ̀ Ògùn ní apá Ìwọ̀ Oòrùn orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.Ó lo ìgbà èwe rẹ̀ ní ìlú Abẹ́òkúta í Ààfin Ọba Aláké ilẹ̀ Ẹ̀gbá ní bi tí ó ti ní àwòfín nípa àṣà Yorùbá. Ó lè sí ilé-ẹ̀kọ́ kọ́wbáfẹ́mi Awólọ́wọ́ University níbi tí ó ri gba ìwé ẹ̀rí Bachelor of Arts (B.A.) , nínú ìmọ̀ ọ̀nà ìṣeré Ìtàgé ( dramatic art￼￼) , lẹ́yìn èyí ni ó tẹ̀ síwájú ní Fásitì Ìpínlẹ̀ Èkó níbi tí ó ti gba ìwé ẹ̀rí Master of Arts (M.A.) nínú ìmọ̀ Mass communication. Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ òṣèré rẹ̀ ní ọdún 1976, tí ó aì kópa tó lààmì laka nínú eré orí ìtàgé tí àkòrí rẹ̀ ń jẹ́ " Village Head Master". Ó di ìlúmọ̀ọ́ká pẹ̀lú ipa rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Olú ẹ̀dá ìtàn, ó tún jẹ́ Olú ẹ̀ ẹ̀dá ìtàn nínú eré orí ìtàgé tí àkòrí rẹ̀ ń jẹ́  lekú gẹ́gè bí "Àjàní" nínú eré yí. Túndé Kèlání ṣe adarí rẹ̀
Ṣọlá Kòsọ́kọ́
Ṣọlá Kòsọ́kọ́-Abíná (tí a bí ní ọjọ́ keje oṣù Kínní ọdún born 1976), jẹ́ oṣèrébìnrin àti olùdarí sinimá àgbéléwò ọmọ Yorùbá lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó jé ọmọ bíbí àgbà òṣèrè Jídé Kòsọ́kọ́.
Ṣọlá Kòsọ́kọ́ jẹ́ ó ọmọbabìnrin Ìsàlẹ̀ Èkó. Ní Ìbẹ̀rẹ̀ ayé rẹ̀, ó lọ sí ilé-ìwé àkọ́bẹ̀rẹ̀ Methodist Primary School, Yaba ní ìpínlè Èkó. Yaba kan náà ló ti kàwé sẹ́kọ́ńdìrì kí ó tó tẹ̀ síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní Ifáfitì Olábísí Ọ̀nábánjọ níbi tí ó ti kàwé gboyè nípa ìmò àyíká (sociology). Bí ó tilè jẹ́ pé ìdílé ọba ni Ṣọlá Kòsọ́kọ́ tí wá, bàbá rẹ̀, Jídé Kòsọ́kọ́ jẹ́ gbajúgbajà òṣèrè sinimá àgbéléwò, èyí rán án lọ́wọ́ lọ́pọ̀lọpọ̀ nígbà tí ó dára pọ̀ mọ́ iṣẹ́ tíátà ní kété tí ó parí ẹ̀kọ́ sẹ́kọ́ńdìrì kí ó tó di ìlúmọ̀ọ́kà lọ́dún 1999 nínú sinimá àgbéléwò kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Ọmọ Olórííre" Ó gùnlé orúkọ tí bàbá rẹ̀ ti ní pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ bàbá rẹ̀.Ó fẹ́ ọkọ rẹ̀, Abíọ́dún Abíná ní ọdún 2012, wọ́n sì bímọ méjì
Làmídì Adédibú
Olóyè Làmídì Aríyíbí Àkànjí Adédibú ni a bí ní ọjọ́ Kẹrìndínlógún oṣù Kẹwàá, ọdún1927 (24-10-1927 sí 11-6-2008) jẹ́ alẹ́nulọ́ agbara alẹ́nulọ́rọ̀, apàṣẹ-wàá ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ , ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà . Olóyè Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́ ṣàpèjúwe rẹ̀ bí “bàbá" fún ẹgbẹ́ òṣèlú "PDP".  A bí Olóyè Adédibú ní agbègbè Ọjà Ọba ní ìlú Ìbàdàn. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ oyè láti ìdílé Ọba Olúpòyí.  Adédibú dara pọ̀ mọ́ ìṣèlú ní ọdún 1950, nígbà tí ó di ọmọ ẹgbẹ́ Peole's Party, tí ó sì dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òṣèlti Action Group lábẹ́ Olóyè Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀ . Lẹ́yìn náà, ó dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òṣèlú National Party of Nigeria (NPN) , ẹgbẹ́ tí ọ̀gbẹ́ni Àdìsá Akinloyè àti Richard Akínjíde . Ó di onípò pàtàkì nínú òṣèlú ilẹ̀ Nàìjíríà ní àkókò ìjọba ológun Ọ̀Ọ̀gágun Ibrahim Babangida, lákòókò yí ni ẹgbẹ́ òṣèlú NPN lo ànfàní ètò ìdìbò ojúmitó (Open ballot) láti ṣe màdàrú. Ọ̀nà tí a lè gba ṣàpèjúwe ìlànà òṣèlú tirẹ̀ ni lílo àwọn ọmọ gànfé , àti fífi ipá mú ọmọ ayo rẹ̀ tàbí alátakò rẹ̀ ṣe oun tí ó bá fẹ́ tí ó sì ma ń mú jàgídí-jàgan lọ́wọ́ lọ́pọ̀ ìgbà.
A gbọ́ wípé kò fẹ́rẹ̀ sí olóṣèlú kan tí ó goróyè ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ tí kò gbàṣẹ gbòntẹ̀ Adédibú kí ó tó dépò àṣẹ. Èyí ló fàá tí wọ́n fi ń pèé ní Òpómúléró òṣèlú ilẹ̀ Ìbàdàn . Wọ́n yan ọmọ rẹ̀ kan , Kamorudeen Adékúnlé Adédibú , gẹ́gẹ́ bí Aṣojú -ṣòfin sílé Aṣòfin àgbà fún ẹkùn Ọ̀yọ́ South ní oṣùKẹ́rin ọdún 2007 . Senator Teslim fọlárìn , í wọ́n dìbò yàn sílé Aṣòfin àgbà gẹ́gẹ́ bí Senator fún ẹkùn Àrin-gbùngbùn Ọ̀yọ́ (Oyo Central) ni ó jẹ́ ọ̀kan lára ọmọ lẹ́yìn Adédibú .Ẹ̀wẹ̀, Olóyè Rasheed Ládọjà tí ó jẹ Gómìnà ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ní oṣù Karùún ọdún 2003, náà tún jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ ẹ̀kọ́ṣẹ́ lẹ́yìn rẹ̀. Àmọ́ òun àti Adédibú padà di oje ọrọ́ àti ojú tí wọn kìí fẹ́ rí ara wọn lórí tani yòó yàn sí.àwọn ipò Kọmíṣọ́nà ní ọdún 2004.
Adédibú kú ní ọjọ́ Kọkànlá oṣù Kẹfà, ọdún 2008 sí ilé ìwòsàn University College tí ó wà ní ìlú Ìbàdàn , nígbà tí ó wà ní ipò Ẹ̀karún ti ilẹ̀ Ìbàdàn gẹ́gẹ́ bí ipò tí ẹbí rẹ̀ wà sí ti Olúbàdàn ti Ilẹ̀ Ìbàdàn.
Ìpín Àgbádárìgì (Badagry)
Ìpín Àgbádárìgì ni ìpín kan lára ẹ̀ka tí ọ́ ń ṣe àkóso ní Ìpínlẹ̀ Èkó ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Ìpín Àgbádárìgì kópa tó lọ́ọrìn nígbà tí a bá ń ṣe àgbéyẹ̀wò nínú ìtàn ilẹ̀ Olómìnira Nàìjíríà àti Europe. Gẹ́gẹ́ bí Àgbádárìgì ṣe jẹ́ agbègbè tí wọ́n ti kó ẹrú tí ó pọ̀ jùlọ nínú iṣẹ́ Òwò Ẹrú lágbàáyé, ṣáájú ìjẹ gàba àwọn Èèbó Amúnisìn. Ìpín Àgbádárìgì tún jẹ́ ibi tí àwọn Èèbó Aláwọ̀ fundun ti kọ́kọ́ polongo ẹ̀sìn Krístẹ́nì ní ikẹ̀ Nàìjíríà ní ọdún 1842. Wọ́n kọ́ ilé alágbèékà síbẹ̀ láti fi ṣebìrántí Agia Cenotaph.
Ìpín Àgbádárìgì ní Ìjọba Ìbílẹ̀ mẹ́rin :Àwọn Ẹ̀ka Àqórì :
Mowo, Badagry
Mowó jẹ́ ìlú kan ní Àgbádárígí, Ìpínlẹ̀ Èkó , ní apá Ìwọ̀ Oòrùn ilẹ̀ Nàìjíríà.  Ìlú náà kò jìnà púpọ̀ sí agbègbè ìloro ibodè  Sẹ̀mẹ̀. Kò ju ìwọ̀n kìlómítà diẹ̀ lè. Àwọn tí wọ́n tó ìdá 78,897, àwọn olùgbé tí ó ń gbé níbẹ̀ lọ.  Púpọ̀ nínú àwọn olùgbé ìlú yí ni wọ́n jẹ́ olùṣòwò àti olùtajà tí wọ́n sì ma ń lè láti ra àwọn Ọjà títà wọn ní Sẹ̀mẹ̀. Agbọ́ wípé àwọn ilé tí wọ́n tó ìdá ọgọ́fà (600) tí ó wà ní orí ilẹ̀ tí ó tó àádóje (65) hẹ́kítà ni ilé-iṣẹ́ àjọ Ọlọ́pàá ilẹ̀ Nàìjíríà bì wo lulẹ̀ láti lè kọ́ ilégbèé àwọn Ọlọ́pàá sí ní ọdún 2013 .
Adé Olúfẹkọ́
Adé Olúfẹkọ́ (orúkọ ìbí Adé Àbáyọ̀mí Olúfẹkọ́; ọjọ́ìbí, 1980), jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n tí ìmọ̀ rẹ̀ jinlẹ̀, eniti Ise re ni imo Eda tayo ni igbimo awon to n pero lori komasi eyi ti o le jeki oro aje lo dede. Adé Olúfẹkọ́ je Olukeko ti o ko eko lori imo Tẹknọ́lọ́jì lati Orile ede Amẹ́ríkà, o tun je oludari ise ati alapero kakiri agbala aiye, omo bibi Ìjẹ̀bú. Ikorita ibiti imo re ni orisirise iriri imo de ni o je ki o da pinnu ni odun 2007 lati da ile ise "wiwo ajọṣepọ" (Visual Collaborative), ibiyi je oju apejo fun awon oniimo eniyan ati isedasile . O je Oga patatata ninu awon ti o seto ilodede idari ni Apejo yi . O tun je konsultanti ni imo ti o to eniyan si ona to pe ni IBM.
Monkaen Kaenkoon
Monkaen Kaenkoon je olorin omo orile-ede Tháílàndì.
Tai Orathai
Tai Orathai je olorin omo orile-ede Tháílàndì.
Cory Booker
Cory Anthony Booker jẹ oloselu Orilẹ Amẹrika kan, oṣiṣẹ igbimọ fun New Jersey. O jẹ ọmọ ẹgbẹ ti Democratic Party. Arakunrin rẹ ni "Cary Booker II", ati pe baba rẹ jẹ "Cary Booker". Ni ọdun 1969, awọn obi rẹ ja lile lodi si ẹlẹyamẹya nipa tẹnumọ lati ra ile kan ni agbegbe nibiti a ko gba eniyan dudu. He is a friend of Kirsten Gillibrand.
Ni ọjọ 1 ọjọ Kínní, Ọdun 2019, o kede pe oun yoo ṣiṣẹ fun idibo Alakoso Amẹrika 2020. Jimmy Carter nireti pe o ṣiṣẹ fun Alakoso.
Ajíbọ́lá Bàṣírù
Surajudeen Ajíbọ́lá Bàṣírù (Ph.D) tí a bí ní ọjọ́ Kínní oṣù Keje, ọdún 1972 ( 1-07-1972) jẹ́ ọmọ ilé Aṣojú-ṣòfin Àgbà tí ó ń ṣojú fún Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun ní ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó tún fígbà kan tẹ́lẹ̀ jẹ́ Kọmíṣánà ní abẹ́ Ministry of Regional Integration & Special Duties ní oṣù Kẹjọ ọdún 2010 sí oṣù Kọkànlá ọdún 2014. Ó ti fìgbà kan ṣiṣẹ́ Olùkọ́ ní Ilé-ẹ̀kọ́ gíga Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun ní oṣù Kọkànlá, ọdún 2014 sí oṣù Kárùún 2017.
Ajíbọ́lá Bàṣíru lè sile-ákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ Salvation Army tí ó wà ní Oke-Fíà ìlú Òṣogbo, Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun , ní ọdún 1983. Lẹ́yìn èyí ni ó lè sí ilé-ẹ̀kọ́ Girama Láro ní Òke-Fíà yí kan náà, níbi tí ó ti gba ìwé-ẹ̀rí WASC / GCE O'Level ní ọdún 1988.
Ajíbọ́lá Bàṣírù wọlé sí Ilé- Ẹ̀kọ́ ti Ìlọrin láti ọ́ nípa èdè Lárúbáwá àti ìwádí ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ nínú ẹ̀sìn Islam, Ṣùgbọ́n ó kúnà ní ìpele ẹ̀kọ́ ọdún kẹta rẹ̀, Ó wọ ilé-ẹ̀kọ́ University of Lagos, ní Àkọkà, Yábàá, láti kẹ́kọ́ inọ̀ ofin tí ó sì gba oyè ìmọ̀-ẹ̀ ẹ̀kọ́ LLB (Hons) Bachelor of Law ní ọdún 1994-2000.
Ó lè sí ilé-ẹ̀kọ́ ìmọ̀ ofin ti ilẹ̀ Nàìjíríà tí ó wà ní Bwari, Abuja, FCT. (2001-2002) tí ó sì gba ìwé ẹ̀rí Second Class, Upper Division láti ọdún 2005 sí 2006. Ó tún lè sí ilé-ẹ̀kọ́ Fásitì Ìlú Èkó láti gba LLM (Masters of Law) tí ó jẹ́ ẹ̀kọ́ nípa Secured Credit Transactions; Planning & Compulsory Acquistion ; Law of gbè Sea and Comparative Company Law. Ní ọdún 2016, Ó gba oye ìmọ̀ Ọ̀mọ̀wé (PHD) nínú ìmọ̀ Property Law, ní ẹ̀ka ikẹ́kọ̀ọ́ inọ̀ Òfin ní Fásitì Ìlú Èkó Awọn iṣowo Awọn Gbese Ipamọ; Gbigba A.
Dokita Surajudeen Ajíbọ́lá Bàṣírù tí ń ṣojú fún ẹkùn Àárín gbùngbùn Ọ̀ṣun ni ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress (APC). Ó ti wà nínú ẹgbẹ́ yí lásìkò tí orúkọ ẹgbẹ́ náà wà ní Alliance for Democracy (AD), ṣáájú kí wọ́n tó ṣàyípadà orúkọ sí Action Congress of Nigeria (ACN) kí ó tó wá di All Progressive Congress (APC). Ó ti fìgbà kan jẹ́ Kọmíṣánà lábẹ́ ìjọba Ọ̀gbẹ́ni Rauf Arẹ́gbẹ́ṣọlá .
Tam David-West
Tamunoemi Sokari David-West tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Tam David-West (ni a bí ní Ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹjọ ọdún 1936 tí ó sì kú ní ọjọ́ kọkànlá oṣù kọkànlá ọdún 2019) jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n àti mínísítà-ana. Ọ̀jọ̀gbọ́n yìí ṣaláìsí ní ọjọ́ kọkànlá oṣù kọkànlá ọdún 2019. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn ló dárò ikú rẹ̀, pàápàá jùlọ Ààre Muhammadu Buhari
A bí Ọ̀jọ̀gbọ́n Tam David-West ní Buguma, Kalabari ní ìpínlè Rivers lórílẹ̀ - èdè Nàìjíríà. Ó kàwé gboyè ní Ifáfitì ìlú Ìbàdàn (University of Ibadan) lọ́dún 1956 sí 1958, Ifáfitì Michigan State University lókè-òkun lọ́dún 1958–1960, ó kàwé gboyè MSc degree ní Yale University lọ́dún 1960–1962, lọ́dún 1964 sì 1966, ó kàwé gboyè Ọ̀mọ́wé (PhD degree) ní McGill University.
Ọdún Ọlọ́jọ́
Ọdún Ọlọ́jọ́ jẹ́ ọdún ìbílẹ̀ kan pàtàkì tí wọ́n máa ń ṣe ní Ilé-Ifẹ̀ ní ìpínlè Ọ̀ṣun lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọdún tí wọ́n máa ń ṣe ní Ilé-Ifẹ̀ láti ṣe ìrántí ọjọ́ akọ́dá ayé, èyí ni ọjọ́ tí Olódùmarè kọ́kọ́ dá ilé-ayé. Ìgbàgbọ́ àwọn tí wọ́n ń ṣodún Ọlọ́jọ́ ni pé, o jẹ́ ọdún tí wọ́n fi ń bọ Olódùmarè..
Ilé-Ifẹ̀ tí ó jẹ́ orísun Yorùbá ni ọdún yìí tí gbajúmọ̀ jùlọ, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé káàkiri àgbáyé níbi tí àwọn ọmọ Yorùbá bá wà ní wọ́n tí máa ń ṣe Ọdún Ọlọ́jọ́.
Oṣù kẹwàá ni wọ́n máa ń ṣe Ọdún Ọlọ́jọ́
Aṣọ Ẹbí
Aṣọ Ẹbí nílẹ̀ Yorùbá jẹ́ aṣọ́ ẹgbẹ́jọdá tí wọ́n ń lò nígbà ayẹyẹ tàbí ọdún . Wọ́n máa ń lo aṣọ ẹbí fún oríṣiríṣi ayẹyẹ bíi ; ìsìnkú àgbà, ìkọ̀mọjáde, ìṣílé, ìgbọ̀mìnira lẹ́nu isẹ tàbí onírúurú ayẹyẹ mìíràn.
Gbogbo ọjọ́ ayẹyẹ tàbí ìgbà ọdún ni a lè dá aṣọ ẹbí. Àwọn orísirísi ayẹyẹ tàbí ọdún tí a lè dá aṣọ ẹbí nìwọ̀nyí; ayẹyẹ òkú àgbà, ìkọ̀mọjáde, ìgbéyàwó, ìṣílé tuntun, ìgbọ̀mìnira, ayẹyẹ àbọ̀dé Mẹ̀ká, ayẹyẹ Wòlímọ̀. Bákan náà, Yorùbá á máa lo aṣọ ẹbí nígbà onírúurú ọdún.
Aṣọ ẹbí máa ń jẹ́ ọ̀nà láti fìfẹ́ àti ìṣọ̀kan hàn nígbà ayẹyẹ tàbí ọdún tí wọ́n dáṣọ ẹbí.
Láyé àtijó, aṣọ bíi ofì, sányán, kàm̀pálà, àrán, kenté àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ ni wọ́n máa ń dá gẹ́gẹ́ bí aṣọ ẹbí. Ṣùgbọ́n lóde
o, oríṣiríṣi aṣọ àsìkò ni a tún lè dá gẹ́gẹ́ bí aṣọ ẹbí. Àwọn aṣọ àsìkò bíi, àǹkàrá, léèsì lóríṣiríṣi, àtíkù, gínnì, sàtínnì àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. òní
Ìṣọ̀lá Oyènúsì
Ìṣọ̀lá Oyènúsì tí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ ń jẹ́ Dọ́kítà Oyènúsì (Dr. Oyènúsì) jẹ́ ògbóǹtarìgì adigunjalè tó fìgbà kan yọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà lẹ́nu kí ọwọ́ ṣìnkún òfin tó tẹ̀ ẹ́. Iṣẹ́ adigunjalè tó yàn láàyò jẹ́ kó di ìlúmọ̀ọ́kà lọ́dún 1970s. Nígbà ayé adigunjalè rẹ̀, Oyènúsì gbajúmọ̀ nínú dídigunjalè ilé ìfowópamọ́, àwọn ilé ìṣe ńláńlá àti ìdigunjalè gba ọkọ̀-ayọ́kẹ́lẹ́. Ọrọ́ rẹ̀ dàbí "Àjànàkú kọjá, mo rí nǹkan fìrí, bá a bá rérin, ká gbà pé a rí erin", ó jẹ́ adigunjalè tí gbogbo ènìyàn bẹ̀rù lọ́pọ̀lọpọ̀, kódà, àwọn agbófinró bẹ̀rù rẹ̀ gidigidi.
Àkọsílẹ̀ ìtàn kan sọ pé Oyènúsì kò kàwé gboyè dókítà rárá, ìṣe lo dédé sọ ara rẹ̀ ni orúkọ Ìnagijẹ òun. Oǹkọ̀wé náà jẹ́rìí pé, Oyènúsì fún ara rẹ̀ jẹ́wọ́ èyí lẹ́yìn tí owó ṣìnkún òfin báà kí wọ́n tó pa á. Ó ní Oyènúsì jẹ́wọ́ pé òun kò kàwé rárá nítorí àwọn òbí òun kò lowo lọ́wọ́ láti rán òun, ìdí nìyí tí òun fi yan iṣẹ́ adigunjalè láàyò.
Ìṣọ̀lá Oyènúsì bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ adigunjalè nígbà tí ó ń wá owó láti fún olólùfẹ́bìnrin rẹ̀. Lásìkò yìí, ó fẹ̀ẹ́ tálákà ju èkúté ṣọ́ọ̀ṣì lọ. Èyí ló mú un digun jalè gba ọkọ̀-ayọ́kẹ́lẹ́ àkọ́kọ́ rẹ̀ tí ó tà ní irínwó náírà (N400), tí ó sì lówó náà fún ọ̀rẹ́bìnrin rẹ̀ náà.
Taló jẹ́ gbéná wojú ẹkùn Oyènúsì nígbà tí ó ń digun jalè. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀mí ló tọwọ́ rẹ̀ bọ́. Ọ̀pọ̀ lọ ti pá ni ìfọnnáfọṣu, ọ̀pọ̀ ló pa lẹ́kún bákan náà. Ògbójú olè tí gbogbo ènìyàn ń sá fún ni Oyènúsì. Kódà, ọlọ́pàá fúnra wọn bẹ̀rù rẹ̀. Ayeta rẹ̀ gbóná débi pé ìbọn ọlọ́pàá, bí ó tilẹ̀ wù kó lágbára tó, kì í rán án. Olè Oyènúsì gbówọ́ tó bẹ́ẹ̀ gé tí àwọn agbófinrò fi ń sá fún un. Òun ni ọ̀dájú àti ògbójú olè àkókò tí òkìkí rẹ̀ kàn káàkiri ilẹ̀ Káàárọ̀-o-jíire àti orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Yorùbá bọ̀, wọ́n ní "ìgbà ò lọ bí òréré, ayé ò lọ bí ọ̀pá ìbọn", lẹ́yìn ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìyànjú, ọwọ́ bá Oyènúsì nígbà tí ó lọ digun jalè lọ́jọ́ kan pẹ̀lú àwọn ẹgbẹ́ adigunjalè rẹ̀ mẹ́fà mìíràn. Ọjọ́ burúkú èṣù gbomi mú lọjọ́ náà. Oyènúsì pa kọ́sítébù ọlọ́pàá kan nígbà tí òun àti àwọn ẹgbẹ́ rẹ̀ fijà pẹ́ta pẹ̀lú àwọn ọlọ́pàá. Ṣùgbọ́n, èwe sunko, ọwọ́ àwọn ọlọ́pàá sì tẹ̀ ẹ́. Lẹ́yìn ìgbẹ́jọ́, ilé ẹjọ́ dájọ́ ikú fún Oyènúsì àti àwọn ẹmẹ̀wà rẹ̀ lọ́dún 1971. Ìta gbangba ni wọ́n tí pa wọ́n ní ìlú Èkó.
Ibrahim Ọláńrewájú Láyọdé
Ibrahim Ọláńrewájú Láyọdé (ni a bí ní Ọjọ́ kẹwàá oṣù kọkànlá ọdún 1973)tí ìnagijẹ rẹ̀ ń jẹ́ OIL jẹ́ òṣèlú ọmọ Yorùbá láti ìlú Badagry, ní ìpínlẹ̀ Èkó lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn méjì tó ń ṣojú ìjọba-ìbílẹ̀ Badagry nílé ìgbìmọ̀ aṣòfin Ìpínlẹ̀ Èkó. Sáà ẹ̀kẹ́rin ló ń lórí àléfà gẹ́gẹ́ bí aṣojú ẹkùn kìíní Àgbádárìgì nílé ìgbìmọ̀ aṣòfin Ìpínlẹ̀ Èkó.
Ẹkún Ìyàwó
Ẹkún Ìyàwó jẹ́ ewì-àbáláyé nílẹ̀ Yorùbá. Ó jẹ́ ẹkún tí omidan tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ fẹ́ lọlé ọkọ máa ń sún láti dárò bí ó ṣe fẹ́ filé àwọn òbí rẹ̀ sílẹ̀ lọlé ọkọ àti láti súre fún wọn fún titọ́ ọ dàgbà di àkókò náà. Ẹkún Ìyàwó jẹ́ pàtàkì àṣeyẹ nínú àṣà ìgbéyàwó láwùjọ ọmọ Oòduà.
Nílẹ̀ Yorùbá, alẹ́ ìgbéyàwó ku ọ̀la ni ìyàwó tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ fẹ́ lọlé ọkọ máa sun Ẹkùn Ìyàwó
Ìyàwó tí ó ń lọlé ọkọ, àwọn wọn ẹbí àti ọ̀rẹ́ rẹ̀ ló máa ń kópa níbi ayẹyẹ Ẹkún Ìyàwó. Lóòótọ́, omidan tó ń lọlé ọkọ ni Olú-ẹ̀dá Ẹkún Ìyàwó, àmọ́ àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀ máa ń gbè é lẹ́yìn, wọ́n á máa yẹ́ ẹ sí nígbà tí ó bá ń sun ẹkún yìí. Àwọn òbí rẹ̀ á sì máa rọ̀ ọ́ nígbà tí ó bá ń dárò wọn nínú ẹkún yìí.
Bookshop House
Bookshop House tí wọ́n tún dá pè ní ( CSS Bookshop)  ni ó jẹ́ ilé kan ní Ìpínlẹ̀ Èkó ní agbègbè Lagos Island tí ó bẹ wà ní Broad street ní òpópónà Ọdúnlámì. Ọ̀gbẹ́ni Godwin and Hopwood Architects ni ó ya àwòrán ilé náà.
Abiodun Olujimi
Ab́iọ́dún Christine Olújìmí jẹ́ olósèlú Nàìjíríà, a bi ní ọjọ́ kẹẹ̀dọ́gbọ̀n oṣù kejìlá, ọdún 1958. Ó jẹ́ ọmọ ilé ìgbìmọ̀ asòfin orílẹ̀ Ẹ̀dẹ̀ Nàìjíríà, tí ó sojú fún agbègbè Gúúsù Ẹ̀kìtì àti olórí ìpín kékeré ọmọ ilé ìgbìmọ̀ asòfin ní Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ ti àjọ ìbáraenisọ̀rọ̀ ti orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.
A bí ní Òmùò Ẹ̀kìtì ní Ìpínlẹ̀ Èkìtì, Ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀ bẹ̀rẹ̀ ní Ilé ìwé Àpóstélì ti obìnrin ní ìlú Ìbádán, Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, Ó tún tẹ̀síwájú lọ sí Ilé ẹ̀kọ́ Oníròyìn ti Nàìjíríà láti gba dípọ̀n ni ọdún 1976. Bíọ́dún Olújìmí tún kàwé jáde gboyè dìgirì ní ìmọ̀ Sáyẹ́ǹsì Òsèlú àti oyè dìgírì gíga ní ètò ìbátan àti ọjà títà ní Ilé ẹ̀kọ́ gíga ti Àbújà.
Isẹ́ Bíọ́dún gégé bí agbóhùn sáfẹ́fẹ́ àti ońiróyìn gbèé, bótilẹ̀ jẹ́ pé kìí ṣe isẹ́ tí ó wùú láti ṣe. Gẹ́gẹ́ bíi oníròyìn, ó ṣiṣẹ́ ní ilé ìwé ìròyìn Tribune, Ilé iṣẹ́ ̀ibáraenisọ̀rọ̀ àti if̀ìwéráńṣẹ́ ti Nà̀ijíríà, Ilé iṣẹ́ Telifísàn ti Nàìjíríà Ilé iṣẹ́ irin ní ìpínlẹ̀ Delta, Ovwian Aladja, Rífílẹ́sì, Tẹlifísàn DBN àti alákóso ti Tẹlifísàn DBN lati 1993-1997.
Ó darapọ̀ mọ́ ọkọ rẹ̀ nínú òsèlù ní ọdún 1997 gẹ́gẹ́ bií akọ̀wé àgbáyé ti ìjoba àpapọ̀ ti NCPN, Ó kọjá lọ sínú ẹgbẹ́ APC , ẹgbẹ́ onígbálẹ̀ lẹ́yìn tí ẹgbẹ́ titẹ́lẹ̀ parun, ó tún jẹ akọ̀wé àpapò fún egbẹ́ APC.
Ní ọdún 2002, ó darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ aláburadà (PDP) leyíi tí ó bẹ̀rẹ̀ àseyorí rẹ̀ nínú òsèlú. Ọdún 2003 ni wọ́n yàn àn gẹ́gẹ́ bií Olùrànlọ́wọ́ sí Gòmìnà ìpínlẹ̀ Ẹ̀kìtì, láti ibẹ̀ wọ́n dìbò yan gẹ́gẹ́ bí omo ilé ìgbìmọ̀ asòfin àpapò. Ó di igbákejì Gómìnà pèlú Gómìnà Ayò Fáyose ní ọdún 2005. Olùjìmí dé ipò giga nínú òsèlú, láti ipò `komísáńná tí ó wà fún iṣẹ́ àti ohun amú ayé derùn àti ọ̀gá àgbà olùdárí. O díje fún ipò sénétò ti o n sojú fún ẹkùn gúúsu Èkì̀tì ní ilé ìgbìmọ̀ asòfin lábé asìá ẹ̀gbẹẹ alábùradà.
Abíọdún Olújìmì jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn olósèlú tí ó ní ìrírí jùlo ní orílè èdè Nàíjíríá.
Ẹgbẹ́ alábùradì (PDP) ẹ̀ka ti Ẹ̀kìtì yà án sí ipò adarí ẹgbẹ́, ní ọdún 2018 láti jẹ́ kí ẹgbẹ́ náà gbaradì fún ìdìbò ọdùn 2019. Ojomoyele, Rotimi. “ A dúró tí Olújìmí gẹ́gẹ́ bíi adarí wà ní Ìlú Ẹ̀kìtì fùn egbé a~lábúràdà (PDP)” Iwe Ìròyìn Fàngàdì ti Nàìjíríà, Nàìjíríà. Gba ní ỌjỌ́ kokànlá,osù keta, Ọdún2019.
Nínú ìdìbò gbogbo gbòò ti ọdún 2019, ó fi ìdí rẹmi gẹ́gẹ́ bíi asojú fún gúúsù Ẹ̀kìtì fún ẹgbẹ́ APC. Síbẹ̀síbẹ̀, Ilé ẹjọ́ kotẹ́milọ́rùn polongo rẹ̀ gẹ́gẹ́ bíi ẹni tí ó jáwé olúborí asojú gúúsù Ẹ̀kìtì ní ilé ìgbìmọ̀ asòfin. Nítorínáà, Adarí ilé ìgbìmọ̀ asòfin búra fún un ní ọjọ́ kẹrìnlá, osù kọkànlá ọdún 2019.
Dino Mélayé
Dino Melaye (tí a bí ní Ọjọ́ kìíní oṣù kìíní ọdún 1974) jẹ́ Sínétọ̀ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Òun ni ọmọ ẹgbẹ́ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà tó ń ṣojú ẹkùn ìdìbò apá ìwọ̀-oòrùn ìpínlẹ̀ Kogí lọ́wọ́́lọ́wọ́ lábẹ́ àsíyá Peoples Democratic Party kí ilé-ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn to da ìbò tí ó gbé e wọlé nù, tí ó sìn pàṣẹ kí àtúndì ìbò wáyé láàárín òun àti Sínètọ̀ Smart Adéyẹmí tí ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress lọ́dún 2019, ìdì ìdìbò náà ni wọ́n ṣì ń kó lọ́ wọ́lọ́wọ́ ní ìpínlẹ̀ Kogí.
A bí Daniel Dino Mélayé ní ìpínlẹ̀ Kánò, lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó lọ sí ilé-ìwé girama Command and Air-force Secondary School, ní ìlú Kàdúná. Ó tẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ilé-ìwé Ifáfitì ti Ahmadu Bello University, Zaria níbi tí ó ti kẹ̀kọ̀ọ́ nípa ìmọ̀ àyíká (Geography) lọ́dún 2000. Nígbà ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní Ifáfitì, ó jẹ́ olùdarí àwọn ẹgbẹ́ akẹ́kọ̀ọ́. Lẹ́yìn èyí, wọ́n yàn án ní akọ̀wé ẹgbẹ́ African Youth Council, bákan náà, ó tú jẹ akọ̀wé ẹgbẹ́ Commonwealth Youth Council. Ààrẹ ìgbà kan, Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́ yàn án sínú ìgbìmọ̀ agbani nímọ̀ràn tí Presidential Advisory Council on Youths nígbà tí ó ń ṣe ìjọba.
Dino Melaye tí jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ aṣojú-ṣòfin (House of Representatives), níbi tí ó ti ṣojú ẹkùn ìdìbò Kabba/Ijumu ti ìpínlẹ̀ Kogí. Lọ́dún 2015, wọ́n dibò yàn án gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ aṣòfin-àgbà (Senate) tó ń ṣojú ẹkùn ìdìbò ìwọ-oòrùn Kogí lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress. Dino Mélayé jẹ́ ọ̀kan gbòógì lára àwọn tí wọ́n ṣe atìlẹ́yìn fún Bùkọ́là Sàràkí tí ó jẹ Ààrẹ ilẹ̀ ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ẹgbẹ́ wọn, All Progressives Congress kò fọwọ́ sí í. Ní ọdún 2019, Dino Mélayé àti Bùkọ́là Sàràkí pẹ̀lú àwọn sọ̀ǹgbè wọn fi ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress sílẹ̀, wọ́n sì dára pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òṣèlú People's Democratic Party. Òun àti Sàràkí jọ díje lẹ̀gbẹ́ PDP, Sàràkí kò wọlé ṣùgbọ́n Mélayé wọlé kí ilé-ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn tó da ìbò rẹ̀ nù, tí ó sìn pàṣẹ kí fún àtúndì ìbò náà pẹ̀lú Smart Adeyemi tí ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress.
Àṣà Ìsọmọlórúkọ Nílẹ̀ Yorùbá
Àṣà Ìsọmọlórúkọ Nílẹ̀ Yorùbá ́ jẹ ọ̀nà tí wọ́n ń gbà láti sọ ọmọ tuntun lórúkọ. Láyé àtijó, ọjọ́ keje ní Yorùbá máa ń sọmọbìrin lórúko, tí wọ́n sì máa ń sọmọkùnrin lórúkọ lọ́jọ́ kẹsàn-án. Ṣùgbọ́n, ẹ̀sìn àjèjì kiriyó àti ìmàle tí yí èyí padà, ọjọ́ kẹjọ là ń sọmọ lórúkọ nílẹ̀ Yorùbá lóde òní. Oríṣiríṣi orúkọ ni Yorùbá máa ń sọmọ. Yòóbá ní orúkọ àmútọ̀runwá àti orúkọ àbísọ. Orúkọ àbísọ ni àwọn orúkọ Yorùbá tí wọ́n máa ń sọmọ tí ó yàtọ̀ sí orúkọ àmútọ̀runwá. Àpẹẹrẹ orúkọ àbísọ Yorùbá ni: Babátúndé, Olúwaṣẹ́gún, Ìyabọ̀, Abídèmí, Àbẹ̀bí, Fọlọ́rúnṣọ́, Akinọlá, Ìgbẹ́kẹ̀lé, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Ìṣẹ̀lẹ̀ tàbí àsikò tí wọ́n bá bímọ sí nígbà mìíràn ló máa ń ṣe atọnà irú orúkọ tí wọ́n yóò sọ ọmọ tí wọ́n bá bí ní àkókò náà. Babátúndé jẹ́ ọmọkùnrin tí bàbá òbí rẹ̀ kan bá kú lásìkò tí wọ́n bí i SÍ, Ìyábọ̀ tàbí Yétúndé ni orúkọ ọmọbìnrin tí ìyá àwọn òbí rẹ̀ kan kú lásìkò tí wọ́n bí i, Abíọ́nà ni ọmọ tí wọ́n bá bí sí ọ̀nà, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
Èyí ni àwọn orúkọ tí Yorùbá máa ń sọ ọmọ nípa wíwo àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí ó bá rọ̀ mọ́ ìbí ọmọ tuntun òun. Bí àpẹẹrẹ, Yorùbá á máa sọ ọmọ méjì tí ìyá kan náà bí lọ́jọ́ kan náà ni Táyéwò àti Kẹ́hìndé, Ọmọ tí wọ́n bá bí lẹ́yìn ìbejì á máa jẹ́, Ìdòwú tàbí Àlàbá, Ọmọ tí wọ́n bá bí ti o bá fi apòkọ́rùn á máa jẹ́ Àìná, Ọmọ oníka mẹ́fà á máa jẹ́ Ìgè, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
Láyé àtijó, bí wọ́n bá bímọ nílẹ̀ Yorùbá, àwọn òbí ọmọ náà a lọ dáfá láti wo àkọsẹ̀jayé rẹ̀. . Àkọsẹ̀jayé ni wíwo bí ọjọ́-iwájú ọmọ tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ bí yóò ti rí. Ìgbàgbọ́ Yorùbá ni pé, nípa àkọsẹ̀jayé wíwò, wọn yóò mọ bí wọn yóò ṣe tọ́ ọmọ náà ní àtọ́yè.
Bùkọ́là Sàràkí
Olubukola Abubakar Saraki (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù Kejìlá ọdún 1962) jẹ́ òṣèlú àti Ààrẹ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà orílẹ̀ èdè Nàìjíríà láti ìpínlẹ̀ Kwara. Ó ti fìgbà kan jẹ gómìnà ìpínlẹ̀ Kwara fún ọdún mẹ́jọ gbáko, bẹ̀rẹ̀ lọ́dún 2003 di 2011 lábẹ́ àsíyá ẹgbẹ́ òṣèlú People's Democratic Party, PDP. Ní kété tí ó fipò gómìnà sílẹ̀ lọ́dún 2011, wọ́n dibò yàn án sì ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà láti ṣojú ẹkùn ìdìbò àárín-gbùngbùn Ìpínlẹ̀ Kwara, bákan náà lọ́dún 2015,ó tún wọlé lẹ́ẹ̀kejì ṣùgbọ́n lábẹ́ àsíyá ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress, APC. Ó pàdánù ìdìbò láti padà sí ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà ni ẹ̀kẹta lọ́dún 2019, nígbàtí ó digbá-dagbọ̀n rẹ̀ kúrò ní APC, tí ó sì padà sí PDP, ègbé òṣèlú rẹ̀ àná. Lásìkò yìí náà, ó díje dípò Ààrẹ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú PDP, ṣùgbọ́n, ìdìbò abẹ́lé kò gbè ẹ. Igbá-kejì Ààrẹ-àná, Atiku Abubakar ni ẹgbẹ́ PDP fà kalẹ̀.
Wọ́n bí Bùkọ́lá Sàràkí lọ́dún 1962 ní orílè èdè Bìrìtìkó (United Kingdom). Àgbà òṣèlú àti Sínétọ̀ ni bàbá tó bí i lọ́mọ, Olúṣọlá Sàràkí lọ́dún 1979 sí 1983. Florence Morẹ́nikẹ̀ Sàràkí lórúkọ Ìyá rẹ̀. Ìdílé atàpátadìde pọ́ńbélé ló ti wá. Ní ìbẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ kíkà rẹ̀, ó lọ sí Corona School, ní Victoria Island, Ìlú Èkó, ní ìlú Èkó kí ó tó tẹ̀síwájú ní ilé-ìwé gíga ti King's College, ní ìlú Èkó bákan náà lọ́dún 1973 sí 1978. Lẹ́yìn èyí, ó tún tẹ̀síwájú ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ilé-ìwé Cheltenham College ní orílè-èdè United Kingdom lọ́dún 1979 to 1981, ibẹ̀ ló ti gba ìwé-ẹ̀rí ẹ̀kọ́ gíga rẹ̀. Ó tẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ síi ní London Hospital Medical College of the University of London lọ́dún 1982 sí 1987, níbi tí ó ti gba ìwé ẹ̀rí dókítà àṣẹ wòsàn M.B.B.S (London).
Toyin Sàràkí ni orúkọ ìyàwó Bukola Saraki. Ọmọ mẹ́rin ni wọ́n bí fún ara wọn. Ní sáà rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí gómìnà ìpínlẹ̀ Kwara, wọ́n fi í joyè Tùràkí tí gbogbo àwọn Fúlàní. Lẹ́yìn ìgbà díẹ̀, Ọba ìlú Ìlọrin tún fi í joyè Waziri tí gbogbo Ìlọrin, oyè Waziri dàbí òye Ààrẹ-ìlú, (Prime Minister). Bàbá rẹ̀, Olúṣọlá Sàràkí ló joyè náà kí Bùkọ̀lá Sàràkí tó jẹ ẹ́. Bákan náà, Olúbàdàn tí ìlú Ìbàdàn, Oba Sálíù Adétúnjí tún fi í joyè Ajagùnnà tí ìlú Ìbàdàn lọ́dún 2017.
David Lyon (olóṣèlú)
David Lyon (tí wọ́n bí ní ogún jọ oṣù Kejìlá ọdún 1970) jẹ́ olùṣòwọ àti olóṣèlú ọmọ ìpínlẹ̀ Bayelsa lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó yàtọ̀ sí David Lyon ọmọ ti orílẹ̀ èdè West Indies tí ó jẹ́ gbajúmọ̀ olùṣòwò àti òṣèlú bákan náà. David Lyon tí à ń sọ̀rọ̀ rẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ wọlé gẹ́gẹ́ bí gómìnà-aṣẹ̀ṣẹ̀-yàn ní ìpínlẹ̀ Bayelsa lábẹ́ àṣẹ ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress. Ó borí akẹgbẹ́ rẹ̀ tí ẹgbẹ́ òṣèlú People’s Democratic Party, Duoye Diri.
David Lyon Perewonrimi jẹ́ olùdarí àti Aláṣẹ ilé-iṣẹ́ àdáni àbó, Darlon Security and Guard, ní ìpínlẹ̀ Bayelsa. Ó jẹ́ ọmọ bíbí ẹbí Olodiana ni ìjọba ìbílẹ̀ Southern Ijaw ni ìpínlẹ̀ Bayelsa. Ó jẹ́ gbajúmọ̀ olówó àti olùṣowò, ṣùgbọ́n wọn kò fi bẹ́ẹ̀ mọ̀ ọ́n lágbo òṣèlú. Lọ́dún 2011 ni ó kọ́kọ́ díje dupò fún ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin Ìpínlẹ̀ Bayelsa ní ẹkùn ìdìbò kẹrin ti Gúsù Ijaw lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú People's Democratic Party ṣùgbọ́n kò wọlé Lẹ́yìn náà, ó dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress lọ́dún 2015.in 2011. Lọ́dún 2019, ẹgbẹ́ APC fà á kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí adíje dupó fún gómìnà ìpínlẹ̀ Bayelsa. Ó sì borí nínú ìdìbò tó wáyé ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kọkànlá ọdún 2019. Àjọ elétò ìdìbò lorílẹ̀-èdè Nàìjíríà kéde rẹ̀ lọ́jọ́ kejidinlogun oṣù kọkànlá ọdún 2019 pé òun ló wọlé. Ó wọlé pẹ̀lú àmín ìbò 352,552, akẹgbẹ́ rẹ̀ tí ẹgbẹ́ òṣèlú PDP ní àmìn ìbò 143,172.
David Lyon ni Gómìnà àkọ́kọ́ nínú ẹgbẹ́-òṣèlú alátakò tí yóò jẹ gómìnà ní ìpínlẹ̀ Bayelsa, ẹgbẹ́ òṣèlú PDP ní ó tí ń wọlé gẹ́gẹ́ bíi gómìnà ìpínlẹ̀ náà láti ọdún 1999 tí òṣèlú àwarawa ti fẹsẹ̀ múlẹ̀ padà lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà.
Ọdún Egúngún
Ayẹyẹ ọdún Egúngún jẹ́ ayẹyẹ àjọyọ̀ ilẹ̀ Yorùbá, bákan náà ni ó jẹ́ ohun àṣà àdáyé bá àtìran-díran àqọn Yorùbá. Wọ́n nígbàgbọ́ wípé ọdún yí ma ń mú ìdàgbàsókè, ìrẹ́pọ̀, ìfẹ́ àti ìrú gọ́gọ́ ètò ọrọ̀ ajé si ní àwùjọ. Gbogo ilẹ̀ Yorùbá ni wọ́n si ma ń ṣayẹyẹ ọdún Egúngún, láì fi tẹ̀sìn òun ẹ̀yà kan kan ṣe. Egúngún jẹ́ awo àṣírí láàrín àwọn Ọ̀jẹ̀ (Masqurade custodians), ní ilẹ̀ Yorùbá. Ó sì jẹ́ ohun àjogúnbá ní ìdílé Ọlọ́jẹ̀. Ṣíṣọdún Egúngún jẹ́ ohun pàtàkì lásìkò rẹ̀, iyì ibẹ̀ ni ijọó, ìlú, àti ìwúre nígbà tí àwọn ọmọ Ọ̀jẹ̀ wẹ́wẹ́ yóò kó pàṣán lọ́wọ́ láti fi kó patiẹ lẹ̀yín èyí kéyìí Egúngún tí wọ́n bá tẹ̀lé.
Àjọ elétò ìdìbò lorílẹ̀-èdè Nàìjíríà
Àjọ elétò ìdìbò lorílẹ̀-èdè Nàìjíríà ni a dá sílẹ̀ ní ọdún 1998. Ìjọba àpapọ̀ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà da a sílẹ̀ láti mójú tó ètò ìdìbò gbogbo lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà.
Ìdásílẹ̀ àjọ yìí bẹ̀rẹ̀ kí Nàìjíríà tó gba omìnira. Wọ́n dáa sílẹ̀ láti ṣètò ìdìbò lọ́dún 1959 wọ́n pè é ní lédè gẹ̀ẹ́sì ní Electoral Commission. Lọ́dún 1960, lẹ́yìn òmìnira, wọ́n tún dá àjò elétò ìdìbò mìíràn silẹ̀ tí wọ́n pè ni Federal Electoral Commission (FEDECO). Fẹ̀dẹ́kò (FEDECO) yìí ló ṣe ètò ìdìbò lẹ́yìn òmìnira orílẹ̀ èdè Nàìjíríà sí àwọn ipò ìjọba àpapọ̀ àti àwọn ìjọba ẹlẹ́kùnjẹkùn tí Nàìjíríà ní nígbà náà lọ́dún 1964 àti 1965. Àwọn ìjọba ológun tí wọ́n fipá gba ìjọba lọ́dún 1966 ni wọ́n tú àjọ ìdìbò FEDECO ká. Lọ́dún 1978, ìjọba ológun tí Ààrẹ Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́ dá àjò elétò ìdìbò mìíràn sílẹ̀ tí wọ́n pè ní Federal Electoral Commission, (FEC). Àjọ yìí ni ó ṣètò ìdìbò tí ó gbé Alhaji Shehu Shangari wọlé gẹ́gẹ́ bí Ààrẹ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà lọ́dún 1979. Àjọ tuntun yìí ló tún ṣètò ìdìbò lọ́dún 1983. Nígbà tí ó di oṣù kejìlá ọdún 1995, ìjọba ológun Sani Abacha dá àjọ elétò ìdìbò mìíràn sílẹ̀ tí ó pè ní National Electoral Commission of Nigeria, àjọ yìí ló ṣètò ìdìbò lásìkò náà, ṣùgbọ́n àwọn tí wọ́n wọlé ìbò kò ṣe ìbúra sípò kí Sani Abacha tó kú lọ́dún 1998. Ní kété tí ìjọba ológun Abdulsalam Abubakar gba ìjọba, ó tú àjò ìdìbò yìí ká, ó sì ṣe àtúnda àjọ elétò ìdìbò mìíràn tí ó pè ní Independent National Electoral Commission (INEC). Àjọ ìdìbò INEC yìí ló ṣètò ìdìbò ní fún àwọn adíje lọ́dún 1999, tí wọ́n sì búra wọlé fún wọn ní ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n, oṣù karùn-ún ọdún 1999, èyí tí ń ṣe ètò ìṣèjọba àwarawa ẹlẹ́kẹrin. Àjọ elétò ìdìbò INEC yìí ló sì ń ṣètò ìdìbò lorílẹ̀ èdè Nàìjíríà títi di báyìí.
Sálíù Adétúnjí
Ọba Sálíù Adétúnjí (tí a bí ní Ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹjọ ọdún 1928 - Oṣu Kẹta Ọjọ 2, Ọdun 2022) jẹ́ ọba aládé lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Òun ni Olúbàdàn tí ìlú Ìbàdàn lọ́wọ́́lọ́wọ́. Ó gorí ìtẹ́ gẹ́gẹ́ bí Olúbàdàn ókànlélógójì lọ́jọ́ kẹrin oṣù kẹta ọdún 2016.
Wọ́n bí Kábíyèsì Sálíù Adétúnjí, Olúbàdàn tí ìlú Ìbàdàn lọ́jọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹjọ ọdún 1928. Orúkọ bàbá àti ìyá rẹ̀ ni Rájí Oláyíwọlá àti Sùwébátù Àmọ̀pé. Iṣẹ́ owó oríṣiríṣi ni Ọba Sálíù kọ́ ni ìbẹ̀rẹ̀ ayé rẹ̀ kí ó tó wà faramọ́ iṣẹ́ ìránṣọ, èyí ló mú un dèrò ìlú Èkó. Lẹ̀yìn ìṣe ìránṣọ, ọba Sálíù tún dá iṣẹ́ akáhùn-orin sílẹ̀ lọ́dún 1960. Ó pe ilé iṣẹ́ akáhùn-orin rẹ̀ ní Bàbálájé Records. Iṣẹ́ yìí ló mú un gbajúmọ̀ débi pé òun ló ká ohùn orin àwọn gbajúgbajà àwọn olórin fújì bíi; Dáúdà Epo-àkàrà, King Wàsíù Àyìndé Marshal. Òun ni Balógun ìlú Ìbàdàn kí ó tó di Olúbàdàn tí ìlú Ìbàdàn lọ́dún 2016.
Victoria Island, Lagos
Victoria Island (VI) tí a lè ṣògbufọ̀ lédè Yorùbá sì Erékùṣù Victoria jẹ́ àgbègbè tó gbajúmọ̀ nílùú Èkó ní ìjọba-ìbílẹ̀ Etí-osà, ní ìpínlẹ̀ Èkó lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ àgbègbè tí omi ọ̀sà àti òkun yíká, àwọn olówó àti gbajúmọ̀ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà lo ń gbé tàbí ní dúkìá ní ìbẹ̀. Erékùṣù Victoria fẹ̀gbẹ́kẹ̀gbẹ́ pẹ̀lú Erékùṣù Ẹ̀kọ́, Ìkòyí àti Lẹ̀kí. Victoria Island ni a lè pè ní olú-ìlú okowò àti ìsúnná-owó nílùú Èkó nítorí ọ̀pọ̀lọpọ̀ olú-ilé-ìṣe ló tẹ̀dó síbẹ̀.
Overland Airways
Overland Airways ó jẹ́ ilé iṣẹ́ pápákọ̀ òfurufú tí ó fìsí kalẹ̀ sí ìlú an airline based in Ìkẹjà, Ìpínlẹ̀ Èkó. Olú ilé iṣẹ́ wọn wà ní pápákọ̀ Òfurufú Murtala Muhammed International Airport, ní Ìkẹjà, tí wọ́n si ní ẹ̀ka sí pápákọ̀ Òfurufú Nnamdi Azikiwe International Airport, ní ìlú Àbújá.
Ilé iṣẹ́ bààlúù yí bẹ̀rbẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ní ọdún 2002, pẹ̀lú àwọn òṣìṣẹ́ tí wọ́n tó 194 níye. Ní ọdún 2007 ni ìjọba orílẹ̀-èdè Nàìjíríà fún gbgbogbo ilé iṣẹ́ bàlúù àpérò ní gbèdéke di Ọgbọ̀njọ́ oṣù Kẹ́rin ọdún 2007 , kí wọ́n ṣàlékún ìgbáyé-gbádùngbádùn èrò tí wọ́n jẹ́ oníbàárà wọn nípa lílo bíbíọ̀ ọkọ̀ Òfurufú layeọ̀ àti aláfíà, bí bẹ́ẹ̀kọ́, kí wọ́n kógbá wọlé. Ilé iṣẹ́ yí bọ̀wọ̀ fún Òfin ìjọba tí ó ń rí sí ìgbòkègbodò ìrìnà afẹ́fẹ́ lábẹ́ àjọ Nigerian Civil Aviation Authority (NCAA)gẹ́gẹ́ bí wọ́n ti pàá kalẹ̀ , ìjọba sì fòntẹ̀ lùú gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára ilé iṣẹ́ pápákọ̀ Òfurufú tí yóò ma ṣiṣẹ́ nílẹ̀ Nàìjíríà.
Àwọn ibùdó rẹ̀ lábẹ́lé tí ó ń ná ni ns:The Overland Airways fleet includes the following aircraft:
Wọ́nnsọ wípé Ọkọ̀ Overland Airways ATR 72-202 ni ó gbiná ní ọjọ́ Kejìlá oṣù Kẹwàá ọdún 2018, látàrí ìná tí ó ṣẹ́yọ lásìkò tí wọ́n ṣàtúnṣe sí Ọkọ̀ náà ní pápákọ̀ Òfurufú Murtala Muhammed International Airport. Ohun tí ó ṣokùnfà iná náà kò yé ẹnikẹ́ni. Àmọ́, qọ́n ṣì ń ṣè wádí lọ́wọ́ lóríbrẹ̀. Ẹ̀wẹ̀, ẹnikẹ́ni kò fara pa nínú ìjàmbá iná náà. .
Àtòjọ àwọn ilé iṣẹ́ Asọ̀rọ̀-mágbèsì ilẹ̀ Nàìjíríà
Èyí ni àtòjọ àwọn ilé iṣẹ́ Asọ̀rọ̀-mágbèsì ilẹ̀ Nàìjíríà, pẹ̀lú ìpínlẹ̀ tí wọ́n wà lápapọ̀ pẹ̀lú Asọ̀rọ̀-mágbèsì orí ẹ̀rọ ayélukára.Áàpù ASKiNG RADiO wà lori Google Play Store àti Apple Store. Àwọn Áàpù yí ni ó jẹ́ ti oníròyìn BBC kan ọgbẹ́ni King James Yiye, ẹni tí ó ti gba àmì ẹ̀yẹ ìgb́ohùn - sáfẹ́fẹ́ tí ó sì tún ti ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ilẹ̀ Nẹ́dáláǹdì rí. ASKiNG RADiO App is available for download on Google Play Store and Apple App Store. Owned by International Award Winning Broadcast Journalist KiNG JAMES YiYE who has also worked for the BBC and Radio Netherlands Worldwide
ASKiNG RADiO App wa fun igbasilẹ lori itaja itaja Google Play ati itaja itaja Apple App. Ohun ini nipasẹ Oniroyin AamiEye Gbigba kariaye kariaye kariaye KiNG JAMES YiYE ti o tun ṣiṣẹ fun BBC ati Redio Netherlands Worldwide 97.8 MOMENT FM (Federal polytechnic Oko)