hotchpotch/miracl-hf-unified huggingface dataset:
Ibrahim Gambari
Ibrahim Agboola Gambari, CFR tí wọ́n bí ní ọjọ́ Kẹrìnlélógún osu Kẹta, ọdún 1944(24-03-1944) ní ìlú Ìlọrin, ní Ìpínlẹ̀ Kwara, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, jẹ́ olórí àwọn òṣìṣẹ́ (Chief of Staff) aṣẹ̀ṣẹ̀-yàn Ààrẹ Muhammadu Buhari.. Kí ó tó di àsìkò yìí, ó jẹ́ onímọ̀ àti aṣojú orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó ti fi ìgbà kan jẹ Mínísítà fún Iṣẹ́ Òde láàrín ọdún 1984 àti 1985. Bákan náà, ó jẹ́ aṣojú United Nations ( UN) , ti ó si tún jẹ́ akọ̀wé àpapọ̀ Ban Ki-moon yàán gẹ́gẹ́ bí Alága àti agbẹnusọ fún Ìgbìmọ̀ àjọ Adúláwọ̀ nínú àjọ United Nations fún ní àárín Darfur ní ọdún 2010. Òun ni Olùgbani nímọ̀ràn pàtàkì lórí International Compact pẹ̀lú orílẹ̀-èdè Iraq àti àwọn ọ̀rọ̀ mìíràn fún Akọ̀wé-Gbogbogbò ti Àjọ Àgbáyé. Ó ti kọ́kọ́ ṣiṣṣ lábẹ́ Akọ̀wé-Gbogbogbò Àjọ Ìṣọ̀kan Àgbáyé (USG) ní Ẹ̀ka ti Ìṣèlú (DPA). Wọ́n yàán ní oṣù Kẹ̀wá ọdún 2005, ó si bẹ̀rẹ̀ ṣẹ́ naa.
On March 4, 2013, Ibrahim Gambari was named by the Kwara State Governor, AbdulFatah Ahmad, as the pioneer chancellor of the Kwara State University, making him the ceremonial head of the university who presides over convocations to award degrees and diplomas and also supports the vision and mission of the university in all respects, including fundraising, social, economic and academic goals. As a university that continues to gain credence as a community development university with world class standards, the selection of Gambari is expected to give the institution additional international boost and recognition. Gambari is also co-chair of the Albright-Gambari Commission.
Gambari lọ sí Kings College Lagos . Lẹ́yìn náa, Ó lọ sí Ilé-ẹ̀kọ́ ìmọ̀ Okòwò ti Ìlú Lọndọnu níbi ti Ó ti gba B. Sc. (Ẹ̀kọ́ Ìṣòwòeto) (1968) Ti ó si gba dìgírì nínú International Relation. Ó tún gba oyè Ìmọ̀ MA (1970) àti Ph. D. (1974) láti Fásitì Columbia, ní ìlú New York, ní ilẹ̀ Amẹ́ríkà nínú Ìmọ̀-ọ̀rọ̀ Ìṣèlú àti International Relation.
Gambari bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ olùkọ́ rẹ ní ọdún 1969, ní University University of New York ṣáájú Ki ó to ṣiṣẹ́ ní University of Albany . Lẹ́yìn náà, ṣiṣẹ́ olùkọ́ ní University Ahmadu Bello, ní Zaria, Ìpínlẹ̀ Kaduna, Ilé-ẹ̀kọ́ gíga keji tí ó tóbi jùlọ ní ilẹ̀ Afíríkà. Láti ọdún 1986 sí 1989, ó jẹ́ Olùkọ́ Alábẹ̀wò sí àwọn Ilé-ẹ̀kọ́ gíga mẹ́ta ní ìlú Washington, DC : Ile-iwe Johns Hopkins ti Iwadi International, University Georgetown ati Ile-ẹkọ Howard . Ó tún jẹ́ akópa nínú iṣẹ́ ìwadi ní Brookings Institution ní Washington DC àti onímọ̀ ní Bellagio Study, àti Ilé ìwádí Ìmọ̀ Rockefeller ní Ìlú Italia . Wọ́n fun ní oyè ti gba ni ọwọ, o jẹ "honoris causa , tí ó jẹ́ oyè" Dókítà ti Humane lẹ́tà (D.Hum). Litt.) Láti University of Bridgeport . Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ ti Ìgbìmọ̀ Onímọ̀-akọọ́lẹ ti Johns Hopkins University. Ìjọba orílẹ̀ èdè Nàìjíríà fi oyè Commander OF Federal Republic (CFR) da lọ́lá
Soundcity Radio Network
Soundcity Rédíò Network jẹ́ ilé iṣẹ́ asọ̀rọ̀mágbèsì kan ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó ma ń ṣe àtòjọ àwọn orin ovójì tó lààmì laaka jùlọ ní ilẹ̀ Nàìjíríà lábẹ́ àṣe àti alákòóso Alphavision Multimedia tí ó jẹ́ ẹ̀ka Considated Media Associates (CMA). Olú ilé iṣẹ́ wọn wà ní Ìpínl Èkó . Ilé iṣẹ́ yí Ma ń gbóhùn sáfẹ́fẹ́ tí wọ́n sì ma ń ní ọ̀pọ̀ olùgbọ́ tí ó pọ̀ ju láàrín àwọn ọ̀dọ́ langba jákèjádò orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Yíyẹ ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ wọn wo Fún ìgbà ánọ́kọ́ ni ó bẹ̀rẹ̀ ní àárin ọdún 2016, ámọ́ ìṣètò ọlọ́kan ò jọ̀kan bbẹ̀rẹ̀ ní ọjọ́ kejìdínlógún oṣù Keje ọdún 2016 pẹ̀lú Ṣọlá Thompson. Ẹni tí ń ṣiṣẹ́ méjì pọ̀ gẹ́gẹ́ bí adarí ẹ̀ka ètò tí ó sì ń rukọ̀ 'Whats' Up Lagos Show láti ìdájí ní dédé agogo Mẹ́fà ìdájí sí agogo Mẹ́wá àárọ̀ (6-10am) igba akọkọ ati Ibusọ ita gbangba ilu Eko fun Nẹtiwọọki Redio ti o bẹrẹ ni akọkọ mẹẹdogun ọdun 2016 ṣugbọn siseto ati OAPs wa lori afefe ni ọjọ 18th ti Keje 2016 pẹlu Shola Thompson, ẹniti o ṣe ilọpo meji bi oludari eto ati Flo gbigbalejo 'Kini Kini Ifihan ti ilu Eko lati 6AM si 10AM (WAT). Àwọn OAP mìíràn tó tẹ̀le pẹ̀lú igbáẹ́fúnra ẹni láàrín wákàtí mẹ́rin.
Orin ni ó ja ilé iṣẹ́ Soundcity lógún jùlọ, tí wọ́n sì ma ń fi ìròyìnìròyìn ní ìrìnà, eré ìdárayá, gbèé lẹ́sẹ̀.
Ẹ̀yà Àwórì
Ẹ̀yà Àwórì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìran Yorùbá tó sẹ̀ wá láti Ilé-Ifẹ̀. A lè rí àwọn Àwórì ní ìpínlẹ̀ Èkó àti [[Ògùn] .
Babańlá àwọn Àwórì, Ọlọ́fin Ògúnfúnminíre ni ìtàn sọ wípé ó kúrò ní [[Ilé-Ifẹ̀]] , tí ń ṣe orírun àwọn [[Yorùbá]]. Nígbà tí ó fẹ́ rìnrìn àjò náà, [[Odùduwà]] tí ń ṣe Babańlá wọn fún un ní àwo kan, pẹ̀lú àṣẹ wípé kí ó gbé àwo náà sórí omi tó ń ṣàn, àti wípé ibikíbi tí àwo náà bá ti dúró sí, ibẹ̀ ni kí o tẹ̀dó sí. BÍ ó ti bẹ̀rẹ̀ ìrìn-àjò náà, àwo náà kọ́kọ́ dúró sí Olókèméjì, ní ìtòsí [[Abẹ́òkúta]], lẹ́yìn ọjọ́ méje, àwo náà tún bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣàn lọ, ó tún dúró ní abúlé kan tí wọ́n ń pè ní Òkè-ata àti apá àríwá [[Abẹ́òkúta]], Ìṣẹri, fún odidi ọjọ́ méje méje ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Gbogbo ibi tí àwo yìí bá dúró sí ní ara àwọn ọmọlẹ́yìn Ọlọ́fin máa ń tẹ̀dó sí, àwọn tí ibẹ̀ kò bá tẹ́ lọ́rùn a sìn máa bá ìrìn àjò wọn lọ pẹ̀lú ìtọ́sọ́nà àwo náà. Àwo yìí pẹ́ púpò ní Ìṣẹri tó bẹ́ẹ̀ gẹ́ tí Ọlọ́fin fi pàṣẹ fún àwọn ènìyàn rẹ̀ pé kí wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí ní kọ́ ibùgbé wọn. Lẹ́yìn tí èyí ṣẹlẹ̀, àwo yìí tún bẹ̀rẹ̀ ìrìn àjò rẹ̀ kí ó tó wá dúró ní Ìdó ni Ìdúmọtà ní [[ìpínlẹ̀ Èkó]]. Lórí omi odò Ìdúmọtà ni àwo yìí tí yí káàkiri tí ó sì rì lọ́jọ́ kan tí Ọlọ́fin kò sí nílé. Nígbà tí ó dé, ó béèrè ibi tí àwo náà wà, wọ́n sìn sọ fún un pé àwo (náà) tí rì. Ìṣẹ̀lẹ̀ tí ó ṣokùnfà orúkọ àwọn Àwórì nìyí tí wọ́n fi ń pè wọ́n ní Àwórì. [[Ìdúmọtà]] yìí ni Ọlọ́fin àti àwọn ọmọ rẹ̀ yòókù tẹ̀dó sí, kí wọ́n tó tún tàn káàkiri àgbègbè ibi tí àwọn Àwórì ń gbé títí di òní yìí.
Anthony Olúbùnmi Okogie
Anthony Olúbùnmi Okogie (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣù kẹfà ọdún 1936) jẹ́ kádínà ìjọ Kátólíkì àti Bíṣọ́ọ̀bù-àgbà-àná ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Mathew Hassan Kuka
Mathew Hassan Kuka (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kọkànlélọ̀gbọ̀n oṣù kẹjọ ọdún 1952) jẹ́ Bíṣọ́ọ̀bù àgbà tí olu-ìjọ Kátólìkì tí ìpínlẹ̀ ṣókótó
Wọ́n bí Bíṣọ́ọ̀bù Kukah lọ́jọ́ kọkànlélọ̀gbọ̀n oṣù kẹjọ ọdún 1952 ní ìlú Anchuna, tí Ikulu ní ìjọba-ìbílẹ̀ Zangon Kataf ní ìpínlẹ̀ Kaduna lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Kukah bẹ̀rẹ̀ ilé ìwé àkóbẹ̀rẹ̀ ní St. Fidelis Primary School, Zagom, ó tẹ̀ síwájú ní ilé ìwé kékeré ìkẹ́kọ̀ọ́ àwọn àlùfáà ìjọ Kátólìkì ti St. Joseph Minor Seminary, ní ìlú Zaria. Ó kàwé sí I ní St. Augustine Major Seminary Jos, ní ìpínlẹ̀ Plateau, níbi tí ó ti kàwé gboyè ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ nínú ìwòye nǹkan àti ọ̀rọ̀ Ọlọ́run. Kukah gboyè àlùfáà ìjọ Kátólìkì lọ́dún 1976. Ó kàwé gboyè dípólómà nínú ìmọ̀ ẹ̀sìn ní University of Ibadan, bákan náà ní Pontifical Urban University ní ìlú Róòmù lọ́dún 1976. Ó kàwé gboyè dìgírì kejì nínú ìmọ̀ ìpẹ̀tùsáwọ̀ ní University of Bradford, lórílẹ̀ èdè United Kingdom lọ́dún 1980. Kukah kàwé gboyè Ọ̀mọ̀wé (PhD) ní School of Oriental and African Studies (SOAS) ti University of London lọ́dún 1990. At some unspecified point, he studied at the University of Oxford, in Oxford, in Oxfordshire, England, United Kingdom, and also at Harvard University, in Cambridge, Massachusetts, in Greater Boston, in the United States.
Adéwálé Àyúbà
Adéwálé Àyúbà (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹfà oṣù karùn-ún ọdún 1966) tí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ ń jẹ́ Mr. Johnson jẹ́ gbajúgbajà olórin Fújì ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.
George Weah
George Weah tí àpèjá orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ George Manneh Oppong Weah (ọjọ́ìbí 1 oṣù kẹwàá ọdún 1966) jẹ́ agbábọ́ọ̀lù-ẹlẹ́sẹ̀ tẹ́lẹ̀ àti olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Liberia. Òun ni Ààrẹ ilẹ̀ Làìbéríà lọ́wọ́́lọ́wọ́. Wọ́n dìbò yàn án lọ́dún 2018. Kí ó tó di Ààrẹ, jẹ́ ọmọ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin-àgbà tí orílẹ̀ èdè náà. Kí ó tó di òṣèlú, ó jẹ́ gbajúgbajà ìlúmọ̀ọ́kà agbábọ́ọ̀lù ṣiṣẹ́. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọkọ̀ agbábọ́ọ̀lù ló ti gba bọ́ọ̀lù fún ní òkè-òkun. Àyè agbábọ́ọ̀lù-sáwọ̀n (Striker) ni ó máa ń wà nínú àwọn ọkọ̀ agbábọ́ọ̀lù tí ó ti ṣiṣẹ́.
Ẹ̀pà
Ẹ̀pà jẹ́ ohun jíjẹ eléso ti a ń rí láti inú ilẹ̀ , tí àwọn ọmọ rẹ̀ sì ma ń wà nínú apó tàbí èpo (pord). Òun àti ẹ̀wà pèlú gbogbo ìran tí wọn bá pín sí jẹ́ ọmọ ìyá kan náà. oríṣiriṣi orúkọ ni àwọn elédè àgbáyé ń pèé.
Igi Àgbọn
Igi àgbọn tí ìnagijẹ rè ń jẹ́ (Cocos nucifera) ní èdè Latin jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ẹbí igi tí ó ń jẹ́ (Arecaceae), tí ó sì njẹ́ ọ̀kan ṣoṣo tí ó ṣẹ́kù nínú àwọn igi ti wọ́ ń pè ní (genus Cocos).
Èso àgbọn wúlò púpọ̀ nítorí ẹgbàá-gbèje ìwòs̀an tí ó sòódó sínú rẹ̀, níbi jíjẹ, mímu omi rẹ̀, lílò rẹ̀ láti fi ṣe oògùn tàbí ìpara àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Àgbọn yàtọ̀ gidi gidi sí àwọn èso tí ó kù nítorí inú àti omi rẹ̀ tí mọ́ kangá. Àgbọn tí ó bá ti gbó kákạ́ ni wọ́n ma ń jẹ tàbí fi ṣe òróró tí a ń lò fún ohun jíjẹ, pàá pàá jùlọ àgbọn gbígbẹ. Eérú tàbí èédú tí wọ́n bá rí kó níbi jíjó kókódu rè ni wọ́n fi ń ṣe àwọn ohun èlò mìíràn.
Omi Àgbọn
Omi Àgbọn ni omi tí ó mọ́ kangá tí a má ń rí nínú àgboṇ tí ó bá ti gbó dára dára. Bí agbọn ṣe ń gbó sí ni ẹran inú àgbọn ma ń yíra padà sí. Omi àgbọn yàtọ̀ sí wàrà (milk) àgbọ́n. Wàrà àgbọn ni wọ́n ma ń rí láti ara rírẹ́ tàbí híha tinú àgbọn pọ̀ mọ́ra wọn tí wọ́n sì fún kí omi inú rẹ̀ ó lè jáde. Omi àgbọn lè ṣeé lò gẹ́gẹ́ bí ohun mímu ìgbafẹ́ ẹlẹ́riùdòdò, ṣíṣe ìwòsàn fún ìgbẹ́ gbuuru, tàbí fífúni lókun lẹ́yìn eré ìdárayá. Pàá pàá jùlọ, ó tún wúlò fún ìtọ́jú àìsàn ẹ̀jẹ̀ ríru àti láti mú ̣ara le kalẹ̀ fún eré ìdárayá.
Kẹ́mi Afọlábí
Kẹ́mi Afọlábí (tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹrin ọdún 1978) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèrébìnrin, oǹkọ̀tàn àti olóòtú sinimá àgbéléwò ọmọ ìpínlẹ̀ Ògùn, ṣùgbọ́n tí àwọn òbí rẹ̀ bí sí ìpínlẹ̀ Èkó lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà.
Kẹ́mi bẹ̀rẹ̀ ìkẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ ní ilé-ìwé A-Z International School àti ilé-ìwé Our Lady of Apostles School, ní ìpínlẹ̀ Èkó lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà fún ẹ̀kọ́ gírámà rẹ̀. Lẹ́yìn èyí, ó kàwé gboyè nípa ìmọ̀ òfin ni ifáfitì ìjọba àpapọ̀ ti ó kalẹ̀ sí ìlú Èkó, the University of Lagos. Lẹ́yìn tó dára pọ̀ mọ́ ìṣe sinimá àgbéléwò, Kẹ́mi tí gba àmìn ẹ̀yẹ tí ilé iṣẹ́ City People ṣe gẹ́gẹ́ bí òṣèrébìnrin tó dára jùlọ lọ́dún 2016, lọ́dún kan náà, ó gba àmìn ẹ̀yẹ gẹ́gẹ́ bí òṣèrébìnrin to gbajúmọ̀ jùlọ láti owó Odua Image Awards. Kẹ́mi Afolábí jẹ́ abilékọ, ó sìn tí bímọ kan péré.
Lateef Adédiméjì
Lateef Adédiméjì (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kìíní oṣù kejì ọdún 1986) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré, oǹkọ̀tàn àti olóòtú sinimá àgbéléwò ọmọ bíbí ìpínlẹ̀ Ògùn ṣùgbọ́n tí wọ́n bí sí ìpínlẹ̀ Èkó lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Lọ́dún 2013 ni ìràwọ̀ rẹ̀ gbòde kan lẹ́yìn látàrí ipa tí ó kó nínú sinimá àgbéléwò kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Kudi Klepto", tí Yéwándé Adékọ̀yà ṣe agbátẹrù rẹ̀. Lateef Adédiméjì tí kópa nínú sinimá àgbéléwò tí ó ti ju ọgọ́rùn-ún lọ lẹ́yìn tí ó ti bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ sinimá àgbéléwò lọ́dún mẹ́ẹ̀ẹ́dógún sẹ́yìn. Ó gbajúmọ̀ tó bẹ́ẹ̀ gẹ́ tí ilé iṣẹ́ ìbánisọ̀rọ̀ Airtel fi fi í ṣe aṣojú wọn.
Gẹ́gẹ́ bí a ti sọ ṣáájú, wọ́n bí Lateef Adédiméjì ní Ọjọ́ kìíní oṣù kejì ọdún 1986 ni ìpínlẹ̀ Èkó lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà, ṣùgbọ́n ọmọ bíbí ìpínlẹ̀ Ògùn ni. O kàwé gboyè dìgírì nínú ìmọ̀ ìwé ìròyìn, ni ifáfitì Yunifásítì Olabisi Onabanjo. Ni ọjọ kejidinlogun oṣù Kejìlá ọdún, 2021, Adedimeji fẹ afesona re , Oyebade Adebimpe ni ìgbéyàwó tí ọ l'arin rìn. Lateef Adedimeji bẹrẹ sí ní se ere ori itage ni ọdún 2007,o sí bẹrẹ ìjọ pẹlu , a gba sí ilé ìwé ìjọ. Lateef Adedimeji jẹ Actor and Screenwriter. Lateef Adedimeji o ti farahàn ni orisiirisii èrè ori itage lati ọmọ ọdún mẹdogun sùgbón o bẹrẹ èrè ni ọdún 2007 nígbàtí o fara hàn lori ero amohun maworan Orisun TV. O bẹrẹ èrè ori itage lati ile iwe akọbẹrẹ started a Yàn láti sójú NGO gẹgẹ bí olufihan àrùn kogboogun HIV/AIDS campaign. Ipá rẹ ní lati sọ nípa àìsàn tí ọ bẹ ninu ìbálòpọ̀ human rights làti má ṣe àwòrán. Awọn ololufẹ rẹ mọ gẹgẹ bí ẹni tó mú iṣẹ rẹ ní okunkundun. O ti ṣe àfihàn pẹlu oríṣiríṣi awọn àgba òṣèré. Ni ọdún 2016, o gba àmì ẹ̀yẹ 2016 Best of Nollywood Awards fun eléré ti ọ da yangan julọ (Yoruba). ni ọdún 2015,a ka mo ará awọn ti ọ yẹ ki o gba àmì ẹ̀yẹ City People Entertainment Awards fún eléré ọdún 2015. Lateef jẹ ẹni tí a má n gbe Gbagi fún Odunlade Adekola nitori won jọ ará wọn àti ìwùwà. O ni anfààní lati ṣiṣẹ pẹlú UNICEF nítori ìwé kíkọ . a fún ní àmì ẹ̀yẹ gẹ́gẹ́ bí ojú nollywood Nollywood maleduring the ENigeria Newspaper Night of Honour on 30 October 2021.
Bukky Wright
Bukky Wright tí orúkọ àbísọ rẹ̀ gangan ń jẹ́ Olúwabùkọ́lá Sekinat Àjọkẹ́ Wright (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kọkànlélọ̀gbọ̀n oṣù kẹta ọdún 1967) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèrébìnrin, olùṣòwò ọmọ bíbí ìlú Abẹ́òkúta ní ìpínlẹ̀ Ògùn lorílẹ̀ èdè Nàìjíríà.
Bukky bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ sinimá àgbéléwò lọ́dún 1996. Láti ìgbà náà ló ti kópa nínú àìmọye sinimá àgbéléwò lédè Yorùbá àti Gẹ̀ẹ́sì. Ó tún kópa nínú eré orí ẹ̀rọ tẹlifíṣọ̀n tí gbajúgbajà onísinimá, Wálé Adénùgà máa ń ṣàfihàn, tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Super Story". Ó ti gba oríṣiríṣi àmìn ẹ̀yẹ lórí ìṣe sinimá àgbéléwò. Yàtọ̀ sí ìṣe tíátà, Bukky Wright tún ní ilé iṣẹ́ aránṣọ ìgbàlódé àti oge ṣíṣe.
Anthony Joshua
Anthony Olúwafẹ́mi Ọláṣeéní Jóṣúà (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dógún oṣù kẹwàá odun1989) jẹ́ gbajúmọ̀ Ajẹ̀ṣẹ́ ọmọ bíbí ṣagámù ni ìpínlẹ̀ Ògùn orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ṣùgbọ́n tí ó ń ṣojú orílẹ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì gẹ́gẹ́ bí ajẹ̀ṣẹ́. Òun ni Ajẹ̀ṣẹ́, Ẹlẹ́ṣẹ̀ẹ́ (Afẹ̀ṣẹ́ kù bí-òjò) tó lágbára jùlọ ni àgbáyé lọ́wọ́́lọ́wọ́ báyìí látàrí àmìn-ẹ̀yẹ Ajẹ̀ṣẹ́ tí IBF, WBO, àti IBO tí ó ti gbà láti ọdún 2016 sí 2019. Lọ́jọ́ keje, oṣù Kejìlá ọdún 2019, ó na ẹlẹ́ṣẹ̀ẹ́ ẹgbẹ́ rẹ̀, Andy Ruiz Jr nínú ìjàdíje tí ó wáyé lórílẹ̀ èdè Saudi Arabia . Andy Ruiz Jr tí kọ́kọ́ nà án lóṣù karùn-ún ọdún 2019, tí ó sì gba gbogbo bẹ́líìtì àmìn ẹ̀yẹ rẹ̀. Ṣùgbọ́n gbogbo bẹ́líìtì àmìn ẹ̀yẹ yìí ni Anthony Joshua gbà padà báyìí.
Bákan náà, òun ni alámì ẹ̀yẹ tí British and Commonwealth Heavyweight láti ọdún 2014 sí 2016.
Pẹ́pẹ́yẹ
Pẹ́pẹ́yẹ jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ẹyẹ omi abẹ̀mí tí ó lè gbé ní orílẹ̀ àti nínú omi. Oríṣiríṣi ọ̀nà ni Pẹ́pẹ́yẹ pín sí nínú ẹbí wọ́n tí ó ń jẹ́ Anatidae; ọ̀pọ̀lọpọ̀ Pẹ́pẹ́yẹ ni wọ́n lè gbe ní inú omi iró àti omi iyọ̀. kan wà tí wọ́n. Pẹ́pẹ́yẹ ní akọ bẹ́ẹ̀ ni wọ́n ní abo. Pẹ́pẹ́yẹ jẹ́ ẹyẹ tí ó gùn lọ́rùn, ẹnu wọn ṣe sọọrọ, Orí wọn rí gbungbu, ara rẹ̀ wú lọ́tún lósì,tí ó si mu kí ara rẹ̀ rí roboto diẹ̀. Ẹsẹ̀ rẹ̀ rí pàlàbà, ọmọ ìka ẹsẹ̀ mẹ́ta péré ni ò ní, awọ yíyi tẹ́ẹ́rẹ́ kan ni ó so àwọn ọmọ ìka mẹ́tẹ̀ta náà pọ̀ mọ́ra wọn; tí ó si jẹ́ kí ó rí bí àjẹ̀. Ohun tí ó sọ pẹ́pẹ́yẹ di ẹyẹ ni fífò tí Òun náà lè fò bí àwọn ẹyẹ tí ó kù nínú igbó tí Won ń gbe orí igi.==Ónjẹ̀ rẹ̀== Ko sí irúfẹ́ ónjẹ tí pẹ́pẹ́yẹ kìí jẹ àmọ́ ó fẹ́ràn koríko tàbí èpò,ẹja wẹẹrẹ,kòkòrò, ekòló àti bẹ́ẹ bẹ́ẹ lè.
Kòkó
Èso Kòkó tàbí Kòkó (), ni wọ́n tún ń dà pè ní ẹ̀wà kòkó (), ni ohun ọ̀gbìn kan tí ó so sí ara igi tí ìrísí rẹ̀ fẹ́ fara pẹ́ èso Igi Obì. Orúkọ èso yí wá láti inú èdè Spain tí wọ́n pé ní: "cacao", tí àwọn náà mú orúkọ yí láti inú ọ̀rọ̀ "Nahuatl". Ọ̀rọ̀ "cacahautil" yí wọ́n tún ṣe àgbélẹ̀rọ rẹ̀ láti inú gbólóhùn "Mije-Sokean" tí ìpìlẹ̀ rẹ̀ jẹ́ kakawa. Igi tàbí èso Kòkó ni ó jẹ́ ti àwọn ènìyàn Amazon Basin. Àwọn ènìyàn Olmecs àti Mokaya rí wọ́n jẹ́ (Mexico and Central America). Ní n kan bí ẹgbẹ̀rin ọdún (4,000 years) sẹ́yìn, ni wọ́n ti ń jẹ tàbí mu tí wọ́n si ń fi pèsè ohun jíjẹ aládìídùn láàrín àwọn Yutacan pàá pàá jùlọ àwọn Maya.
Ní ọdún 2017, iye kòkó tí wọ́n pẹ̀sè láapapọ̀ jẹ́ 5.2 million tonnes, tí orílẹ̀-èdè Ivory Coast léwájú pẹ̀lú ìdá 38%. Àwọn mìíràn orílẹ̀-èdè tí wọ́n tún pèsè kòkó tún ni: Ghana (17%) àti Indonesia (13%).
Kunle Afolayan
Kunle Afolayan (tí wọ́n bí ní ọjọ́ ọgbọ̀n oṣù kẹsàn-án ọdún 1974) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré, olóòtú àti olùdarí sinimá-àgbéléwò ọmọ bíbí Yorùbá, ní Ìgbómìnà láti ìpínlẹ̀ Kwara lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Bàbá rẹ̀ ni gbajúgbajà òṣèré sinimá àgbéléwò nígbà kan rí, ṣùgbọ́n tí ó ti di olóògbé, Adeyemi Afolayan, tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Ade Love
Kúnlé jẹ́ ọmọ bíbí Ìgbómìnà pọ́ńbélé láti ìpínlẹ̀ Kwara gẹ́gẹ́ bí a ti sọ ṣáájú. Gbajúgbajà òṣèré sinimá àgbéléwò àná ni bàbá rẹ̀ Ade Love. Kúnlé kàwé gboyè nínú ìmọ̀ ìsúná ọ̀rọ̀-ajé. Ó ṣiṣẹ́ nílé ìfowópamọ́ fún ìgbà díẹ̀ kí ó tó dára pọ̀ mọ́ ìṣe sinimá àgbéléwò ṣíṣe lọ́dún 2015. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó ti ń kópa ní ìwọ̀nba kí ó tó di àkókò yìí. Kúnlé máa ń kópa nínú sinimá àgbéléwò lédè Yorùbá àti Gẹ̀ẹ́sì. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ni sinimá-àgbéléwò tí ó ti kópa tó ṣòódó. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ sìn ni àmìn ẹ̀yẹ tí ó gbà gẹ́gẹ́ bí eléré tíátà.
Gabriel Afolayan
Gabriel Afolayan (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kìíní oṣù kẹta ọdún 1980) tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí G-Fresh lágbo orin jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré sinimá àgbéléwò àti akọrin ìgbàlódé.  . Tẹ̀gbọ́n-tàbúrò ni Gabriel àti Kunle Afolayan. Àgbà eléré tíátà nì Adeyemi Afolayan, tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Ade Love nígbà ayé rẹ̀ ní bàbá wọn.
Muhammad Nami
Muhammad Nami jẹ́ Alága aṣẹ̀ṣẹ̀yàn fún àjọ ìjọba-àpapò lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà tó ń ṣe kòkárí fún owó-orí gbígbà, FIRS. Lọ́jọ́ kẹsàn-án oṣù Kejìlá ọdún 2019 ni Ààrẹ Muhammadu Buhari ṣẹ̀ṣẹ̀ fi orúkọ rẹ̀ ránṣẹ́ sí ilé-ìgbìmọ̀-aṣòfin-àgbà fún ìfọwọ́sí. Nami ni yóò rọ́pò Babátúndé Fowler, tí ó jẹ́ Alága àjọ Federal Inland Revenue Service, FIRS, ṣùgbọ́n tí fẹ̀híntì lọ́jọ́ kẹsàn-án oṣù Kejìlá ọdún 2019.
Ọ̀gbẹ́ni Nami jẹ́ gbajúgbajà onímọ̀ nípa owó-orí. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ni ile iṣẹ́ àti ìjọba lóríṣiríṣi tí Nami tí ṣiṣẹ́ ṣíṣe kòkárí àti ìgbaninímọ̀ràn lórí owó-orí fun. Muhammad Nami kàwé gboyè dìgírì nínú ìmò àyíká (Sociology) ní ifáfitì Bayero University ní ìlú Kano lọ́dún 1991 àti Ahmadu Bello University ní ìlú, Zaria lọ́dún 1991, níbi tí ó ti gba dìgírì kejì, Masters of Business lọ́dún 2004. Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Chattered Institute of Taxation of Nigeria, Institute of Debt Recovery Practitioners of Nigeria àti Associate Member of Nigerian Institute of Management (Chartered) pelui Association of National Accountants of Nigeria.
Babátúndé Fowler
Ọ̀mọ̀wé Babátúndé Fowler (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ Kejìlá oṣù kẹjọ ọdún 1956) jẹ́ akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ ètò nípa kòkárí owó-orí àti òṣìṣẹ́ ìjọba. Ó ti fìgbà kan jẹ́ Alága yányán fún ilé iṣẹ́ ìjọba ìpínlẹ̀ Èkó (Lagos State Internal Revenue Service, LIRS) àti ti ìjọba àpapọ̀ (Federal Inland Revenue Service, FIRS) tí ó ń ṣe kòkárí owó-orí gbígbà. Lọ́jọ́ kẹsàn-án oṣù Kejìlá ọdún 2019 ní Ààrẹ Muhammadu Buhari yan Ọ̀gbẹ́ni Muhammad Nami sí ipò náà nígbà tí sáà Fowler parí.
Federal Inland Revenue Service
Federal Inland Revenue Service tí apèkúrú rẹ̀ ń jẹ́ FIRS jẹ́ ilé-iṣẹ́ ìjọba àpapọ̀ tí ó ń ṣe kòkárí ètò owó-orí àti gbígbà rẹ̀. Ọ̀gbẹ́ni Muhammad Nami ni Alága-aṣẹ̀ṣẹ̀yàn fún ilé iṣẹ́ agbowó-orí yìí. Ààrẹ Muhammadu Buhari kéde yíyàn rẹ̀ lọ́jọ́ Kẹsàn-án oṣù Kejìlá ọdún 2019. Ẹni tí ó wà nípò Alága ilé iṣẹ́ yìí títí di ọjọ́ yìí ni Ọ̀gbẹ́ni Babátúndé Fowler, tí sáà rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Alága ilé iṣẹ́ agbowó-orí parí lọ́jọ́ kẹsàn-án oṣù Kejìlá ọdún 2019.
Wọ́n dá ilé-iṣẹ́ agbowó-orí yìí sílẹ̀ ní apá àríwá orílẹ̀-èdè Nàìjíríà lọ́dún 1902 nígbà tí Òyìnbó Amúmisìn Sir Fredrick Lugard ń ṣe àkóso orílẹ̀ èdè Nàìjíríà ní agbègbè náà. Èyí ṣẹlẹ̀ kí ìdarapọ̀ tó wáyé láàárín apá àríwá àti gúsù (Amalgamation of Northern and Southern Nigeria) orílẹ̀ èdè Nàìjíríà lọ́dún 1914. Ní àsìkò yìí, ilẹ̀ iṣẹ́ yìí wà lábẹ́ ìṣàkóso ìjọba orílẹ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì, nítorí àwọn ló ń mú wá sìn nígbà náà, oríṣiríṣi àtúnṣe ló sìn wáyé lórí ilẹ̀-iṣẹ́ owó orí gbígbà yìí, Ṣùgbọ́n lọ́dún 1943, ìjọba Amúmisìn orílẹ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì ṣòfin tuntun láti jẹ́ kí ilé iṣẹ́ yìí dá dúró fún ara rẹ̀ lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà, wọ́n sìn fún un ní orúkọ tuntun tí wọ́n pè ní Federal Board of Inland Revenue. Lẹ́yìn èyí onírúurú àtúnṣe ló tún ti wáyé lórí ilẹ̀ ìṣe owó orí gbígbà yìí. Nígbà tí ó di ọdún 2007 lábẹ́ ìṣàkóso ìjọba Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́ ni wọ́n sọ ọ́ ni orúkọ Federal Inland Revenue Service yìí. Oríṣiríṣi àtúnṣe àti àgbéyẹ̀wò ló sìn ti wáyé lórí ilẹ́-iṣẹ́ agbowó-orí yìí títí di àsìkò tí a wà yìí.
Yẹmí ṣóladé
Yẹmí ṣóladé (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kọkànlélọ̀gbọ̀n oṣù kìíní ọdún 1960) jẹ́ gbajúmọ̀ àti arẹwà ọmọkùnrin òṣèré sinimá àgbéléwò ọmọ bíbí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.
Gẹ́gẹ́ bí a ti sọ ṣáájú, wọ́n bí Yẹmí ṣóladé lọ́jọ́ kọkànlélọ̀gbọ̀n oṣù kìíní ọdún 1960 sí ìlú Èkó lorílẹ̀-èdè Nàìjíríà . Nígbà èwe rẹ̀, ó kàwé ní St. Thomas Aquilla Primary School àti Birch Freeman Secondary school, ní Sùúrùlélrè, ní ìpínlẹ̀ Èkó lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Lẹ́yìn èyí, Yemi fò gẹ̀ẹ̀rẹ̀, ó dèrọ̀ ìlú Ọba níbi tí ó ti tẹ̀ síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ tí ó sìn gba ìwé ẹ̀rí A Level ni ilé-ìwé gíga Tyhill College ní ìlú Coventry lorílẹ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì. Lẹ́yìn èyí, ó tún padà sí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ó sìn tẹ̀ síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní Oyo State College of Arts and Science, OSCAS. Lẹ́yìn náà ó tún kẹ́kọ̀ọ́ gboyè sí i nínú iṣẹ́ tíátà ní Obafemi Awolowo University (OAU), ní Ilé-Ifẹ̀ ní ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun.
Yọ̀mí Fash-Láńsò
Yọ̀mí Fash-Láńsò (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ keje oṣù kẹfà ọdún 1968) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré ọmọ bíbí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.
Yọ̀mí Fash-Láńsò kàwé gboyè dìgírì nínú imọ̀ nípa okowò ní ifáfitì ìjọba àpapọ̀ tí ó wà ní ìpínlẹ̀ Èkó, University of Lagos. Gẹ́gẹ́ bí a ti mọ̀ pé Yọ̀mí di gbajúmọ̀ òṣèré ìlúmọ̀ọ́kà ní sinimá àgbéléwò èdè Yorùbá, ọ̀pọ̀lọpọ̀ ní àmìn ẹ̀yẹ tí ó ti gbà.
Jayé Kútì
Jayé Kútì (tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹwàá oṣù keje, ṣùgbọ́n tí kò jẹ́ kí ọdún rẹ̀ hànde) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèrébìnrin sinimá àgbéléwò àti oníṣòwò ọmọ bíbí yewa, ayétòrò ní Ẹ̀gbádò Ìlaròó ní ìpínlẹ̀ Ògùn lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ìròyìn tí kò fẹsẹ̀ múlẹ̀ kan gbòde nígbà kan pé ìyàwó gbajúmọ̀ olórin Fújì, Alhaji Wàsíù Àlàbí Pàsúmà, ṣùgbọ́n èyí jìnnà sí òótọ́.
Lóòótọ́ ọmọ Yorùbá pọ́ńbélé ni Jayé Kútì, ṣùgbọ́n òkè-oya ní ìlú Kánò ni wọ́n bí i sì, ó sìn bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ kíkà rẹ̀ ní Sunshine Nursery and Primary school, ní ìlú Kánò. Ó tẹ̀ síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní Federal Polytechnic, Ìlaròó, ìpínlẹ̀ Ògùn níbi tí ó ti gba ìwé ẹ̀rí nínú Secretarial Administration. Ó tún kàwé ní ifáfitì, University of Lagos, tí ó sìn gba ìwé-ẹ̀rí ìmọ̀ èdè òyìnbó (English Language). Jayé bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ sinimá àgbéléwò rẹ̀ nígbà tí ó dara pọ̀ mọ́ eré orí ẹ̀rọ tẹlifíṣàn lédè òyìnbó pẹ̀lú gbajúgbajà òṣèré sinimá àgbéléwò, Adébáyọ̀ Sàlámì, tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Ọ̀gá Bello. Sinimá àgbéléwò tó mú un gbajúmọ̀ ní àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Jayéọlá Ni Mò Ń Jẹ́".
Jayé Kútì fúnra rẹ̀ tako ìròyìn ẹlẹ́jẹ̀ tí ó tàn káàkiri pé ìyàwó gbajúgbajà olórin Fújì Alhaji Àlàbí Pàsúmà lòun
Dẹ̀jọ Túnfúlù
Túndé Mákindé Tòkunbọ̀ tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Dẹ̀jọ Túnfúlù jẹ́ gbajúgbajà òṣèré orí ìtàgé tí a bí ní ojọ́ Kẹtàlélọ́gbọ̀n oṣù Karùnún ọdún 1969 (31-05-1969), sí ìdílé ọ̀gbẹ́ni Abbas Mákindé ní ìlú Abẹ́òkúta.
10 Hygiea
10 Hygiea (àmì-ìdámọ̀ , ) jẹ́ pálánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Túndé Kèlání
Túndé Kèlání ni wọ́n bí ní ọjọ́ Kẹrìndínlọ́gbọ̀n oṣù Kejì, ọdún 1948 (born 26 February 1948),jẹ́ gbajú gbajà olùgbéré jáde,ayàwòrán, adarí eré àti Onímọ̀ nípa Sinimá ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ ni TK. Ohun tí TK mọ̀ọ́ṣe ju ni kí ó gbe eré tí ó polongo àṣà àti ìṣe Yorùbá tí ó nítàn tí ó fẹsẹ̀ múlẹ̀ nínú, àkọsílẹ̀, ẹ̀kọ́, àti ìmóríwú, tí ó si tún ń dà ní lára ya nínú àṣà Yorùbá jáde nílẹ̀ Nàìjíríà Yorùbá.
Tk tún ma ń gbìyànjú nínú ọ̀pọ̀ eré orí ìtàgé tí ó ba gbé jáde láti ṣàmúlò àṣàyàn èdè Yorùbá yó dángájíá láàrín ìtàn eré aládùn rẹ̀ fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún. Bí àpẹrẹ, nínú sinimá : "Kò ṣé Gbé", "Ólekú", "Thunder Bolt (Ẹdun Àrá)", "The Narrow Path", "White Handkerchief", "Màámi" àti"Dazzling Mirage".
Nígbà èwe rẹ̀, wọ́n mu lọ sí Abẹ́òkúta, láti máa gbé pẹ̀lú àwọn òbí òbí rẹ̀. Àwọn ọgbọ́n , ìmọ̀ Òun òye tí ó rí kójọ láti ọ̀dọ̀ àwọn òbí óbí rẹ̀ tí wọ́n kún fọ́fọ́ nibi àṣà Òun ìṣe Yorùbá yí àti ìrírí rẹ̀ nínú ẹ̀kọ́ ìmọ̀ tí ó ní London Film School nibi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ ni ó fun ní ànfàní láti wà ń ipò tí ó wà lónìí.
Tọ́lá Ọládòkun
Ọwọ́mitọ́lá Oládòkun tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Ìka lọmọ Ejò jẹ́ gbajú gbajà òṣèré orí-ìtàgé Yorùbá, ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Wọ́n bi ní ìlú Ìgàngàn tí ó jẹ ọ̀ was ọ̀kan lára àwọn ìlú Ìbàràpá méjèèjé ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́.Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ àti ti Girama ní Ilé-Ẹ̀kọ́ Methodist Primary School tí ó wà ní Ìlú Ìgàngàn.
Adébáyọ̀ Tìjání
Adébáyọ̀ Tìjání (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣù kẹta ọdún 1975) jẹ́ gbajúgbajà olóòtú, olùdarí àti òṣèré sinimá àgbéléwò ọmọ bíbí agbolé alubàtá ní ìlú Ọ̀yọ́ lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ọdún 2002 Adébáyọ̀ Tìjání ti kọ, tí ó sìn ṣe olóòtú sinimá àgbéléwò rẹ̀ tí ó pe àkọ́lé rẹ̀ ní "Dúrósinmí". Lẹ́yìn èyí, onírúurú sinimá àgbéléwò ló tún ti ṣe olóòtú rẹ̀, tí òun náà sìn kópa pàtàkì nínú wọn. Adébáyọ̀ Tìjání ni owó rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olùdarí sinimá-àgbéléwò wọ́n jù láàárín àwọn sàwáwù rẹ̀. https://nigerianfinder.com/adebayo-tijani-biography-career-movies-more/
Iṣu Ewùrà
Iṣu Ewùrà tàbí Abo Iṣu tí wọ́n pè ní Dioscorea alata jẹ́ ẹ̀yà iṣu tí ó yatọ̀ sí àwọn ẹ̀yà iṣu tókù nípa fífà bí ilá tí óa ń fà nígbà tí wọ́n bá rin-ín. Ó sábà ma ń ní awọ̀ olómi aró sí lavender nígbà tí wọ́n bá haá làì tii bẹẹ́. Àwọn Yorùbá ma ń fi iṣu yí dárà oríṣiríṣi bí kí wọ́n fi se àsáró, díndín ọ̀jọ̀jọ̀, díndín jẹ, tàbí sísè jẹ lásán, àmọ́ wọn kìí fi gúnyán jẹ bí ti akọ iṣu.
Àsáró
Àsáró jẹ́ orúkọ àpapọ̀ fún irúfẹ́ oúnjẹ tí a sè pẹ̀lú àwọn èròjà oríṣiríṣi sè papọ̀ lẹ́ẹ̀kan náà. Oríṣiríṣi àsáró lò wà nílẹ̀ Yorùbá, àsáró iṣu, àsáróànàmọ́, àsáró kókò àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.Èyíkéyìí nínú àsáró tí wọ́n bá sè ni wọ́n máa ń kó ohun èròjà onírúurú papọ̀ láti fi pèsè oúnjẹ aládìídùn yìí. Àsáró jẹ́ oúnjẹ tí ọ̀pọ̀ àwọn ènìyàn ilẹ̀ Adúláwọ̀ pàá pàá jùlọ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà máa ń jẹ sùn lálẹ́ tàbí ní ọwọ́ ìrọ̀lẹ́ gẹ́gẹ́ bí oúnjẹ ọ̀sán tàbí bí ìpanu lásán ṣáájú oúnjẹ gidi.  Pípèsè àsáró yàtọ̀ síra wọn ní ìlú sí ìlú àti agbègbè sí agbègbè. Lára àwọn èròjà rẹ̀ ni: iṣu, ànàmọ́, kókò, ẹja, epo tàbí òróró, ata èyíkéyìí, edé, iyọ̀, ẹ̀fọ́ èyíkéyìí, ẹ̀dọ̀ màlúù, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
Babátúndé Omídínà
Babátúndé Omídínà tí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ ń jẹ́ Bàba Sùwé (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣù kẹjọ ọdún 1958 jẹ́ gbajúgbajà òṣèré sinimá àgbéléwò ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ òṣèré aláwàdà, ipa àwàdà ni ó sìn máa ń kó nínú sinimá tàbí eré orí ìtàgé tí ó bá ti kópa. Eré orí ẹ̀rọ tẹlifíṣọ̀n kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Ẹ̀rín Kèékèé" ni ìràwọ̀ rẹ̀ tí bú jáde, nínú eré yìí ni orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ yìí tí jẹyọ. Ọjọ́ kejìlélógún, oṣù Belu (Nòfẹ́mbà) ọdún un 2021 ni Bàbá Sùwé dágbére fáyé.
Fẹ́mi Adébáyọ̀
Fẹ́mi Adébáyọ̀ (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kọkànlélọ̀gbọ̀n oṣù Kejìlá ọdún 1973) jẹ́ amòfin, gbajúmọ̀ òṣèré, olóòtú àti olùdarí sinimá àgbéléwò ọmọ bíbí Ìlọrin ni ìpínlẹ̀ Kwara. Bákan náà Fẹ́mi Adébáyọ̀, títí di ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù karùn-ún ọdún 2019 jẹ́ Olùdámọ̀ràn Pàtàki lórí àṣà, ìrìn-afẹ́ àti iṣẹ́-ọ̀nà fún Gómìnà ìpínlẹ̀ Kwara àná, Abdulfatai Ahmed. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ gbajúgbajà òṣèré sinimá àgbéléwò, Adébáyọ̀ Sàlámì, tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Ọ̀gá Bello.
Iyán
Iyán jẹ́ ọ̀kan lára àwọn oúnjẹ ilẹ̀ Yorùbá tó gbajúmọ̀ jùlọ. Iṣu funfun ló dára jù fún iyán gúngún. A lè fi iyán jẹ Ọ̀bẹ̀ ẹ̀fọ́, ègúsí tàbí ilá. Gbogbo ilẹ̀ Yorùbá ni wọ́n tí máa ń jẹ iyán ṣùgbọ́n iyán jíjẹ wọ́pọ̀ jùlọ láàárín àwọn Ìjẹ̀ṣà, Oǹdó àti Èkìtì.
Iṣu ni ọba èròjà tí wọ́n máa ń fi gúnyán. Lẹ́yìn iṣu, a nílò odó, ó orí-odó àti omi.Yorùbá bọ̀, wọ́n ní, "Iyán loúnjẹ, ọ̀kà logùn, àìrí rárá là ń jẹ̀kọ" Yorùbá gbádùn iyán púpọ̀, oríṣiríṣi ọbẹ̀ ni wọ́n fi ń jẹ iyán. Àwọn ni;
Sunday Ọmọbọ́láńlé
Sunday Ọmọbọ́láńlé tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Papi Luwe (ni wọ́n bí ní Ọjọ́ kìíní oṣù kẹwàá ọdún 1954) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré aláwàdà, olóòtú, oǹkọ̀tàn àti olùdarí sinimá àgbéléwò ọmọ bíbí ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ láti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. . Ìyàwó rẹ̀ ni gbajúgbajà òṣèrébìnrin sinimá àgbéléwò, Peju Ogunmola, bẹ́ẹ̀ náà ọmọkùnrin rẹ̀, Súnkànmí Ọmọbọ́láńlé jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré tíátà.
Péjú Ògúnmọ́lá
Péjú Ògúnmọ́lá tí ó jẹ́ ọmọ ọdún mẹ́tàlélọ́gọ́ta jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèrébìnrin, oǹkọ̀tàn, olóòtú àti olùdarí sinimá-àgbéléwò ọmọ bíbí Yorùbá láti orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Bàbá rẹ̀ ni Kọ́lá Ògúnmọ́lá, gbajúgbajà òṣèré tíátà tí ó ti di olóògbé. Ọkọ rẹ̀ ní òṣèré aláwàdà sinimá àgbéléwò, Sunday Ọmọbọ́láńlé, tí gbó ènìyàn mọ̀ sí Papi Luwe . Òun ló dípò ìyá fún Súnkànmí Ọmọbọ́láńlé, tí ó jẹ́ ọmọ ọkọ rẹ̀ àti òṣèré sinimá àgbéléwò bákan náà.
Súnkànmí Ọmọbọ́láńlé
Súnkànmí Ọmọbọ́láńlé (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kìíní oṣù kẹta ọdún 1981) jẹ́ gbajúgbajà òṣèré àti olùdarí sinimá-àgbéléwò ọmọ bíbí ìlú Ìlọrà ni ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Súnkànmí jẹ́ ọmọ bíbí inú gbajúmọ̀ òṣèré aláwàdà tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Papi Luwe.
Súnkànmí bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ kíkà ni Nigerian Military School, nígbẹ̀yìn, ó kàwé gboyè nínú ìmọ̀ ètò okoòwò ní Ifáfitì Ọlábísí Ọnàbáńjọ. Lọ́dún 2011, ó fẹ́ aya rẹ̀ tí ó ń jẹ́ Abímbọ́lá Bákàrè. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ sinimá àgbéléwò ni Súnkànmí tí darí tí ó sìn kópa.
Markaz Agége
Markaz Agége jẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ ẹ̀sin Mùsùlùmí àti Lárúbáwá tí ó fìdí kalẹ̀ sí Ìlú Agége ní ìpínlẹ̀ Èkó. Wọ́n kọ́kọ́ dá Ilé-ẹ̀kọ́ yí sileẹ̀ ní ọdún 1952, ní ìlú Abẹ́òkúta ní ìpínlẹ̀ Ògùn, ṣáájú kí wọ́n gbe wá sí ìlú Agége lábẹ́ àṣẹ Olùdásílẹ̀ sílẹ̀ rẹ̀ olóògbé Sheik Adam Abdulahi Al-Ilory ní ọdún 1954. Ilé-ẹ̀kọ́ yí kìí ṣàtìlẹyìn, tàbí ṣe ìgbélárugẹ fún ẹgbẹ́ òṣèlú tàbí olóṣèlú kan kan bí ó ti wulẹ̀ kí ó mọ.  Èrò ọkàn Olùdásílẹ̀ Ilé-ẹ̀kọ́ yí ni láti mú ìdàgbàsókè, ìṣe àmúyẹ Ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ tí ó sòódó sínú ẹ̀sìn Islam, títan ìmọ́lẹ̀ ẹ̀sìn Mùsùlùmí káàkiri orílẹ̀-èdè àgbáyé, kíkọ́ àti kíkópa awọn akẹ́kọ̀ọ́ ẹ̀sìn àti èdè Lárúbáwá nínú ìdíje, ìpéjọpọ̀(confrences), àti ìṣèwádí ìmọ̀ ní àwùjọ àgbáyé pátá. Ẹ̀Wẹ̀, wọ́n tún lérò láti kọ́ àwọn ènìyàn àwùjọ ní ìmọ nípa ẹ̀sìn Mùsùlùmí, kí wọ́n si ṣí wọn lójú nípa ohun tí ó ta kókó tàbí rújú nínú ẹ̀sìn náà fún àwọn ènìyàn ẹlẹ́sìn Mùsùlùmí kárí, pàá pàá jùlọ láti lè kọ́n nípa ètò Ìṣèlú, ọrọ̀-aje, ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn, ìgbé ayé lọ́kọ-láyà àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ ní ìlànà ẹ̀sìn Islam, nípa ṣiṣẹ́ ìṣítí ìta gbangba àtìgbà dégbà.  Ilé-ẹ̀kọ́ yí ń ṣàmúlò ìlànà ẹ̀kọ́ ti àwọn Gẹ́ẹ̀sì nínú ìkọ́ni àti ìkẹ́kọ̀ọ́. Oríṣiríṣi iyàrá ìkẹ́kọ̀ọ́ ni wọ́n ní tí wọ́n fi ń lọmọ pẹ̀lú àwọn Olùkọ.
Fẹ́mi Branch
Fẹ́mi Babáfẹ́mi Branch ni wọ́n bí ní ọjọ́ Kẹrìnlá oṣù Karùn ún, ọdún 1970 (14-5-1970). Jẹ́ òṣèré Orí-ìtàgé, Yorùbá àti Gẹ̀ẹ́sì,olùkọ̀tàn àti akọ ewì àpilẹ̀kọ , adarí eré àti olùgbéré-jáde ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà .
Wọ́n bí Fẹ́mi ní ìlú Ṣàgámù ní ìpínlẹ̀ Ìpínlẹ̀ Ògùn, sínú ẹbí Ọ̀ṣúnkọ̀yà ní ọdún 1970. Ṣùgbọ́n wọ́n ṣẹ̀ wá láti ìlú Odòṣẹ̀ńbora ní agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Ilá Oòrùn Ìjẹ̀bú.  Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ́ Satellite Town ní agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Amúwó Ọ̀dọ̀fin,ní Ìpìlẹ̀ Èkó, ṣáájù kí ó tó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ Girama Airforce ní Ìkejà. Lẹ́yìn èyí ni ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ Ifáfitì Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀ níbití ó ti ó ti gba ìwé ẹ̀rí akọ́kọ́ nínú ìmọ Eré Oníṣe.
Wólíì Àrólé
Wólíì Àrólé Eni tí orúkọ àbísọ rẹ̀ ń jẹ́ Olúwatóyìn Báyégùn ni wọ́n bí ní Ìlú Ìkàrẹ́-Àkókó ní ìpínlẹ̀ Òndó. Jẹ́ òṣèré Orí ìtàgé àti adẹ́rínpòṣónú ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà. Olúwatóyìn lọ sí Ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ yi Olápàdé Àgòrò tí ó wà ní Àpáta ní ìlú Ìbàdàn, tí ó si lọ sí Ilé-ẹ̀kọ́ Girama Government College. Bákan náà ni ó lọ sí Ilé-ẹ̀kọ́ Ifáfitì Obáfẹ́mi Awólọ́wọ́ níbi tí ó ti gba ìwé ẹ̀rí nínú ìmọ̀ Psycology.
Alángbá
Alángbá jẹ́ ọ̀kan lára ẹbí lángbá tí ẹ̀yà wọn tó 300 níye. Irúfẹ́ Alángbá yí wọ́pọ̀ ní ilẹ̀ Adúláwọ̀, Éṣíà, Australia, àti diẹ̀ ní agbègbè Southern Europe. Ọ̀pọ̀ nínú àwọn alángbá yí ni wọ́n ma ń pè (dragon) nítorí ìrísí wọn.  ó fara jọ Ọ̀gà, ṣùgbọ́n tí kìí yí àwọ̀ padà bí Ọ̀gà Ìwádìí sáyẹ́nsì fihàn pé ó tó oríṣi ẹgbẹ̀rún mẹ́fà Ọ̀gà ló wà káàkiri gbogbo àgbáyé.
Ìrun wítìrí
Ìrun wítìrí ninu ẹ̀sìn Islam jẹ́ ẹ̀ka kán nínú àwọn èlé ìrun (Nafila), ó jẹ́ ìrun kán tì a ma n kí ní alaalẹ́, lẹ́yìn ìrun Ishai. Àtí pé ó jẹ́ ìrun ẹyọ̀ọ̀kan tí afí n parí ìrun ojúmọ́, lẹ́yìn Shafuhi. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn Suhhan tí ó pọn dandan, tí àwọn Onímọ̀ nínú ẹ̀sìn Islam fọwọ́ sí. Ìrun wítìrí ni ó gbọ́dọ̀ kẹ́yìn gbogbo ìrun ojúmọ́ ní alaalẹ́.
Aláùsá Ìkẹjà
Aláùsá jẹ́ àdúgbò tí ó gbòrò jùlọ ní àárín ìlú Ìkẹjà ní ìpínlẹ̀ Èkó.Ibẹ̀ ni olú ilé-iṣẹ́ ìjọba àti Ọ́físì Gómìnà ìpínlẹ̀ Èkó wà, tí ó sì jẹ́ ibùjókòó ọ̀pọ̀lọpọ̀ ilé-iṣẹ́ ní ìlú Èkó.Lára àwọn ilé-iṣẹ́ tó lààmì laaka tí ó f7ìdí kalẹ̀ sí Aláùsá ni Ilé-iṣẹ́ Cadbury Nigeria Plc, ibẹ̀ náà tún ni gbàgàn ìgbafẹ́ MKO Abíọ́lá wà.
Ìpájà
Ìpájà jẹ́ ìlú kan tí ó kalẹ̀ sí Ìlú Èkó ní abẹ́ àṣẹ ìjọba ìbílẹ̀ Alímọ̀ṣọ́.Ìlú náà tobi púpọ̀ tí ósì fi àyè gba ọ̀gọ̀rọ̀ ènìyàn tí wọ́n jẹ́ olùgbé yálà ọmọ ìlú tàbí ààrè. Oríṣiríṣi ilé ìgbafẹ́ àti ìtura ló wà ní ìlú náà pẹ̀lú.
Sányẹ̀rì
Ọláníyì Mikail Àfọ̀njá, tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Sányẹ̀rì jẹ́ Òṣèré orí-ìtàgé, adẹ́rínpòṣónú, Olùgbéré jáde ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà. Wọ́n bí Oláníyì Àfọ̀njá ní ìpìlẹ̀ Ọ̀yọ́, tí ó si jẹ́ akọ́bí ẹbí rẹ̀. Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ St. Micheal ní Oke-Ìbò àti Ilé-ẹ̀kọ́ ní ilé-ẹ̀kọ́ Girama Durbar ní ìpínlẹ̀ [Ọ̀yọ́]] kan náà.
Yínká Quadri
Alhaji Àkàní Ọláyínká Quadri tí wọ́n bí ní ọjọ́ Kẹfà oṣù Kọkànl, ọdún 1959 ( 6-9-1959). jẹ́ òṣèré orí-ìtàgé, Olùgbéré jáde àti adarí eré ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Wọ́n bi tí ó sì dàgbà sí àdúgbò Lagos Island ní ìpínlẹ̀ Èkó. Àmọ́ tí ọ́ jẹ́ baba àti Ìyá rẹ̀ wá láti ìlú Òró ní ìpínlẹ̀ẹ̀ Kwárà. Òun ni wọ́n fi jẹ oyè Àgbà Akin ti Ìlú Òró. Òun ni Olùdásílẹ̀ Ilé-ẹ̀kọ́ tí ó ń kọ́ni ní eré oníṣe tí wọ́n pè ní (Ọdúnfá Caucus) tí ó kalẹ̀ sí Ìlú Èbúté Mẹ́ta ní ìpínlẹ̀ Èkó.  Wọ́n bí yínká nínú ẹbí kòlàkò-ṣagbe tí àwọn òbí rẹ̀ sì jẹ́ ọmọ bíbí ìlú Ìgbómìnà-Owóméje ní ìpínlẹ̀ Kwara. Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ti St. Catoliic, tí ó wà ní Ìdúmàgbò, Ilé-ẹ̀kọ́ Girama tí ó wà ní Èbúté Ọlọ́fin ní Ìpínlẹ̀ Èkó kan náà.
Yínká bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ eré orí-ìtàgé ní ọdún 1976, Òun àti Taiwo Ọláyínká àti àwọn mìíràn tí wọ́n jọ bẹ̀rẹ̀ eré nígbà náà lábẹ́ Ilé iṣẹ́ ìgbéré-jáde Àfòpiná lẹ́yìn tí wọn Ko lè tẹ̀ síwájú nínú ẹ̀kọ́ wọn mọ́. Yínká ti kópa nínú eré oníṣe orí ìtàgé tí ó ju àádọ́rùún lọ, àti eré àtìgbà-dégbà ọlọ́sọọ̀sẹ̀ tí oríṣiríṣi, àmọ́ èyí tí ó gbajúmọ̀ jùlọ niAgbódórogun.
Fásitì Anchor
Ifáfitì Anchor jẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ Fásitì tí aládàáni tí ó jẹ́ ti ìjọ Deeper Christian Life Ministry. Ilé-ẹ̀kọ́ náà wà ní agbègbè kan ní ìlú Ayọ̀bọ́, Ìpájà ní Ìpínlẹ̀ Èkó,ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
=Àwọn Ìtọ́kasí==
Ibojì Òkú
Ibojì Òkú tàbíItẹ̀ Òkú jẹ́ ibi tí wọ́n ń sin àwọn ènìyàn tí ó ti kú tàbí papò dà sí. Wọ́n ṣẹ̀dá ọ̀rọ̀-orúkọ yí"Ibojì" láti inú( èdè Gíríkì , tí ó túmọ̀ sí "ibùsùn") tí ó túmọ̀ sí wípé ìwọ̀nba ilẹ̀ tí wọ́n yà sọ́tọ̀ yí ni wọ́n ṣàdáyanrí fún sín sin àwọn aláìsí sí. Wọ́n sábà ma ń lo àwọn gbólóhùn wọ̀nyí "Ibojì Òkú tàbí Itẹ̀ Òkú", àmọ́ ṣá, nínú èdè Gẹ̀ẹ́sì, Ibojì sábà ma ń jẹ́ apá ilẹ̀ kan tí wọ́n yà sọ́tọ̀ nínú Ilé Ìjọsìn láti máa fi sin àwọn Páítọ̀, Àlùfáà, àti Díkìnì, ìjọ sí.
Báyọ̀ Ọmọ́boríowó
Báyọ̀ Ọmọ́boríowó (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹtàlá oṣù karùn-ún ọdún 1978) jẹ́ ayawòrán-kọròyìn ọmọ bíbí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Òun ni ayàwòrán àgbà fún Ààrẹ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà lọ́wọ́́lọ́wọ́, Muhammadu Buhari.
Ọmọ bíbí ìlú Èkó ni Báyọ̀ Ọmọ́boríowó. Kódà, Muṣin, ní ìlú Èkó lo tí dàgbà. Báyọ̀ kàwé gboyè dìgírì nínú ìmọ̀ Applied Chemistry ní ifáfitì tí ìjọba àpapọ̀ tí ó wà ní ìpínlẹ̀ Èkó, University of Lagos.
Enoch Adébóyè
Pastor Enoch Adéjàré Adébóyè, ęni tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kejì oṣù kẹta (oşù Ęrénà) ọdún 1942, jẹ́ òjíṣẹ̀ Ọlọ́run ọmọ bíbí Ifẹ̀wàrà ni ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Òun ni Pásítọ̀-àgbà yànyàn ati Olùdarí ìjọ oníràpadà, tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Ìjo Ìràpadà Ti Krístì (The Redeemed Christian Church of God).
Wọ́n bí Òjíṣẹ́ Ọlọ́run àgbà yìí, Enoch Adéjàré Adébóyè ní Ọjọ́ kejì oṣù kẹta (oşù Ęrénà) ọdún 1942 ni Ifẹ̀wàrà ni ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ìlú Ifẹ̀wàrà wà ní ìtòsí Ilé-Ifè. Ó kàwé gb'oyè dìgírì àkọ́kọ́ nínú ìmọ̀ ìṣirò/Matimátììkì (Mathematics) ní Ilé Èkó Gíga Ifáfitì ìjọba àpapọ̀ tí ó wà ní Ìpínlẹ̀ Èkó (The University of Lagos) l'ọ́dún 1967. Ṣíwájú àkókò yìí, ó ti kọ́kọ́ lọ sí Ilé Èkó Gíga Ifáfitì Nàìjíríà (The University of Nigeria, UNN) ní ìlú Nsukka ṣùgbọ́n Ogun Biafra kò jẹ́ kó kàwé gboyè níbẹ̀. Ó fẹ́ aya rẹ̀, Folúkẹ̀ Adéníkẹ̀ẹ́ l'ọ́dún 1967 bákan náà, wọ́n sì bímọ mẹ́rin. Lọ́dún 1969, ó kàwé gb'oyè dìgírì kejì (Master Degree) nínú ìmọ̀ ìşowó-şàn-omi àti àwon ohun tó jo omi (hydrodynamics) láti Ilé Èkó Gíga Ifáfitì Ìpínlẹ̀ Èkó (University of Lagos) bákan ná à. Ó dára pọ̀ mọ́ Ìjọ Ìràpadà, the Redeemed Christian Church of God l'ọ́dún 1973, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣiṣẹ́ Ọlọ́run gẹ́gẹ́ bí Oǹgbufọ̀ fún Pásítọ̀ ìjọ náà nígbà náà tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Pásítọ̀ Josiah Olúfẹ́mi Akíndayọ̀mi. Lọ́dún 1975, ó tẹ̀ síwájú nínú ẹ̀kọ́, ó sì kàwé gb'oyè Ọ̀mọ̀wé (Ph.D.) nínú Àmúlò o Matimátíìkì (Applied Mathematics) láti Ilé Èkó Gíga Ifáfitì Ìpínlẹ̀ Èkó (University of Lagos) kan ná a (University of Lagos). Ó sì tún padà gb'oyè ọ̀jọ̀gbọ́n (Professor) nínú ìmọ̀ ìṣirọ̀ ni Ilé Èkó Gíga Ifáfitì Ìpínlẹ̀ Èkó (University of Lagos) òhún pèlú.
Bàtà
Bàtà jẹ́ ohun tí ọmọ ènìyàn ma ń wọ̀ sí ẹsẹ̀ láti lè fi rìn ati láti dáàbòbò ẹsẹ̀ láì sí ìṣòro.  Wọ́n ma ń lo bàtà yálà lásìkò ẹ̀rùn tàbí òjò. Wọ́n ń lo bàtà láti fi ṣe iṣẹ́ èyíkéyí, ṣe eré ìdárayá, ṣe ìdáàbòbò ara àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.  Láì Ko sí bàtà láyé Òde òní, ó lè ṣòro fún ọmọnìyàn láti ṣe ohunkóhun dára dára bí wọn Ko bá wọ bàtà sí ẹsẹ̀.
TESCOM Ìpínlẹ̀ Èkó
TESCOM Ìpínlẹ̀ Èkó tí ó túnọ̀ sí Teaching Service Commission, jẹ́ àjọ tí ó ń rí sí ètò ìgbanisíṣẹ́ Olùkọ́ ní ìpínlẹ̀ Èkó, ni ó ti fìgbà kan wà lábẹ́ ìṣàkóso Post- Primary Teaching Service Commission (PP- TESCOM) pẹ̀lú oríṣiríṣi àwọn adarí láti ọdún 2004 ṣáájú kí wọ́n tó dá Teachers’ Establishment and Pensions Office (TEPO) sílẹ̀ láti ara (PP-TESCOM) ní ọdún 2005, pẹ̀lú ìbámu ìlànà àti òfin tó làá kalẹ̀ lábẹ́ ìṣàtúntò òfin tó de ètò ẹ̀kọ́ tó dá ẹ̀ka ìṣàkóso ètò ẹ̀kọ́ sílẹ̀ẹ̀ ní ìpínlẹ̀ Èkó ní ọdún 2005, tí ó si fi Tutor General àti Permanent Secretary ṣe adarí fún ẹ̀ka kọ̀ọ̀kan.Èyí wáyé lábẹ́ ìṣàkóso Gómìnà Bọ́lá Ahmed Tinubu tí ó ti fìgbà kan jẹ́ Gómìnà ìpínle Èkó rí.  Ojúṣe TESCOM ni láti ma ṣe ètò ìdánilẹ́kọ̀ọ́ nípa bí a ṣe ń darí, àti bí a ṣe ń ṣàkósó ohun gbogbo fún àwọn Olùkọ́ tí ipò wọn ti tó àkàsọ̀ Kẹtàlélọ́gbọ̀n (Grade Level 13) àti àwọn tí ipò wọn ti ju bẹ́ẹ̀ lọ láti ri wípé ìdánilójú wà wípé wọn yòó lè ṣàkóso, ṣàmúlò ohun tí wọ́n bá ní níkàá wọ́ wọn.  Ìgbìmọ̀ àwọn olùkọ́ àgbà àti kékeré tí Won tún jẹ́ òṣìṣẹ́ lábẹ́ àjọ yí ni wọ́n ma ń dára àjọ TESCOM.
Ọdẹ
Ọdẹ ni orúkọ tí a ń pe àwọn àkàndá ènìyàn kan tí wọ́n yan iṣẹ́ pípa ẹranko ìgbẹ́ ,dídẹ Odò, pípa ẹyẹ oríṣiríṣi lọ́pọ̀ ìgbà.  Ní àwùjọ Yorùbá láyé àtijọ́, Ọdẹ ṣiṣẹ́ jẹ́ iṣẹ́ abiyì láàrín tí ọ̀pọ̀ àwọn Òbí ma ń fẹ́ kí àwọn ọmọ wọn ó kọ́ gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ ọwọ́ àti iṣẹ́ òòjọ́. Gẹ́gẹ́ bí ìgbàgbọ́ Yorùbá, wípé iṣẹ́ ni oògùn ìṣẹ́, wọ́n ma ń pọọ́n ní dandan fún ara wọn láti ní iṣẹ́ lọ́wọ́. Ọdẹ ṣíṣe tún jẹ́ iṣẹ́ ìdílé àwọn ẹbí kan tí wọ́n si ma ń jẹ́ orúkọ tí ó jọ mọ́ iṣẹ́ yí. Wọn a máa jẹ́ Ọdẹ́jìnmí,Ọdẹ́wálé, Ọdẹ́gbèmí àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Ẹ̀wẹ̀, àwọn Ọdẹ náà tún ma ń ṣọ́de òru léte àti dáàbò bo ìlú, ẹ̀mí, àti dúkìá pátá. Lọ́pọ̀ ìgbà, àwọn ògbójú Ọdẹ ni wọ́n ma ń lọ sójú ogun láti dábò bo ìlú wọn.
Lára àwọn ọ̀nà tí iṣẹ́ Ọdẹ pin sí ni:
Omi Ọ̀sà
Omi Ọ̀sà tàbí Omi Iró jẹ́ omi alagba-lúgbú tí ó dúdú lójú tàbí ní ìrísí. Omi òsà jẹ́ omi tí ẹnìkan kò mọ ibi tí ó ti ṣàn tàbí ṣẹ̀ wá. Ko Kò fẹ́rẹ̀ síbi tí omi yí kò ṣán dé lórílẹ̀ àgbáyé. Oríṣiríṣi ẹja àti ẹran omi lò ń gbé nínú omi náà.
Paul Adefarasin
Paul Adefarasin ni a bi ojo karùnlelọgún Oṣu Kini Ọdun 1963 jẹ iranṣẹ Kristiẹni ati olukọ tẹlifisiọnu. Oun ni oludari House On The Rock Church. House on the Rock church je olugbalejo "The Experience" Orin ihinrere Paul Adefarasin ni abi ni 25 osu Kini Ọdun 1963 si Joseph Adefarasin. Adajọ ile-ẹjọ giga ti orilẹ-ede Naijiria lati ilu Ìjẹ̀bú ode, ati Hilda Adefarasin ti oje Olugbeja ẹtọ awọn obinrin lati ilu ẹ̀kọ́. Paul Adefarasin dàgbà ni Nigeria ati orile-ede Amẹrika
Adefarasin lọ si Ile-iwe St Saviour ni Ikoyi ati Ile-ẹkọ Igbobi niYaba, ni Èkó. Oka iwe ni unifasiti miami ibi tí ó gba Apon tí fàáji. O ṣe adaṣe ni Florida ṣaaju ki o to pada si orilẹ-ede Naijiria O kẹkọ ni International Bible Institute of London nibi ti o ti gba Iwe-ẹkọ kan ni Ile-iṣẹ Kristiẹni.
Adefarasin ti kọwe, iwe ti otiko ju 20 lo awọn iwe kekere Christian iwuri ati orisun iwuri fún ọpọlọpọ.distributors.
Ni Oṣu Keje 1995, Adefarasin fẹ Ifeanyi Adefarasin, ayaba ẹwa tẹlẹ. Won ni omo Meta
Odò ìṣàn Ikogòsì
Odò ìṣàn Ikogòsì jẹ́ ọgbà kan tí àwọn olùbẹ̀wò sí ibi ìgbafẹ́ ma ń lọ láti fúnra wọn ní ìsinmi àti ìgbafẹ́. Odò ìṣàn Ikogòsì yí wà ní ìlú Ẹ̀rìjiyàn ní ìpínlẹ̀ Èkìtì ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Nínú ọgbà ìgbafẹ́ yí, ó jẹ́ ohun ìyàlẹ́nu wípé omi Lílèọ́ wọ́rọ́ àti omi tútù ti pàdé tí wọn kò si díra wọn lọ́wọ́. Èyí mú kí ọ̀gọ̀ọ̀rọ̀ ènìyàn ó fẹ́ láti máa lọ gbàgànẹ́ níbi tí ó jẹ́ ayéẹ̀ mánigbàgbé.
Crawford University
Wọ́n dá ilé-ẹ̀kọ́ yí sílẹ̀ ní ọdún 2005, nípa sẹ̀ ọ̀gbẹ́ni Paul Akazue, tí ó jẹ́ adarí àti igbá kẹta nínú iṣẹ́ ìgbàgbọ́ ti Apostolic jákè ja do ilẹ̀ Adúláwọ̀ nígbà náà. Olùṣọ́ Paul Akazue ni Olùdásílẹ̀ àti Alákòóso pátá pátá akọ́kọ́ fún ilé-ẹ̀kọ́ náà ṣáájú kí ó to papò dà ní oṣù Karùún ọdún 2010.
Òjó Arówóṣafẹ́
Òjó Arówóṣafẹ́ tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Fádèyí Olóró (ni wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dógún oṣù kẹsàn-án ọdún 1957) jẹ́ ọmọ bíbí Ìgbàrà odò ní ìpínlẹ̀ Èkìtì lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Fádèyí Olóró bẹ̀rẹ̀ ìkẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ ni St. Pauls Catholic Primary School, Ìgbàrà Odò, ní ìpínlẹ̀ Èkìtì. Ó tẹ̀ síwájú ní Timmy Agbale Grammar School, ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ayéjọ́un ṣùgbọ́n tí ó wà ní ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun báyìí. Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tíátà ṣíṣe ní ọdún 1977. Ìràwọ̀ rẹ̀ tàn nígbà tí ó kópa gẹ́gẹ́ bí Fádèyí Olóró nínú eré orí tẹlifíṣàn kan ní 1986 tí wọ́n pé àkọ́lé rẹ̀ ní Àrélù. Nínú eré yìí ni orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ Fádèyí Olóró tí jẹ jáde.
Ọjà Oṣòdì
Ọjà Oṣòdì jẹ́ Ọjà tí ó wà ní apá kan ní ìlú Oṣòdì ní àárín ìgboro located in Oshodi, a suburb of Èkó, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọjà tí ó tobi gidi láàrín Èkó. Nígbà kan rí, ìjọba Ìpínlẹ̀ Èkó sọ wípé àwọn ìwà búburú oríṣiríṣi bí ìlọ́ni-lọ́wọ́ gbà, olè jíjà, àpò rírẹ́ àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Ìdí nìyí tí ìjọba fi gbé ìgbésíẹ̀ bí wọ́n ṣe da ọjà náà wó. ni ó sòódó sí inú ọjà náà wó.. Ìjọba tún ọjà náà kọ́ ní oṣù Kínni ọdún 2016.
Ọjà Jànkara
Ọjà Jànkara jẹ́ ọjà tí ó tóbi jùlọ ní ìpínlẹ̀ Èkó tí wọ́n ti ń ta oríṣríṣi ohun èlò bí aṣọ, Ìlẹ̀kẹ̀,ẹ̀gbà ọrùn, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
Áńtàr Láníyan
Áńtàr Láníyan tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n oṣù karùn-ún) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré, olùdarí àti olóòtú sinimá àgbéléwò ọmọ bíbí ìlú Òṣogbo ní ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun lorílẹ̀ èdè Nàìjíríà.
Áńtàr Láníyan jẹ́ ọmọ Yorùbá pọ́nńbélé ti ilu Òṣogbo, Olú-ìlú ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó bẹ̀rẹ̀ ìkẹ́kọ̀ọ́ ni Baptist secondary school ní ìlú Èkó kó tó tẹ̀ síwájú ní ifáfitì, the University of Ìbàdàn , ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ níbi tí ó ti kàwé gboyè dìgírì nínú iṣẹ́ tíátà.
Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tíátà lọ́dún 1981. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ní sinimá àgbéléwò tí ó ti kópa pàtàkì láti ìgbà náà. Gbajúmọ̀ lára àwọn sinimá-àgbéléwò náà ni, ṣàǹgó. Kódà, gẹ́gẹ́ bí olùdarí sinimá àgbéléwò, òun ló dárí sinimá tí wọ́n máa ń ṣe àfihàn rẹ̀ lórí ẹ̀rọ tẹlifíṣàn, tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Super Story", tí gbajúmọ̀ olóòtú sinimá àgbéléwò, Wálé Adénúgà ṣe olóòtú fún lọ́dún 2000. Bákan náà òun ló dárí sinimá àgbéléwò, OH Father, OH Daughter" àti "This Life", gbogbo rẹ̀ lédè Gẹ̀ẹ́sì. Àìmọye sinimá àgbéléwò lédè Yorùbá ní Áńtàr Láníyan tí kópa gẹ́gẹ́ bí òṣèré àti Adarí-sinimá.
Racheal Onígà
Racheal Onígà (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ ketalelogun oṣù karùn-ún ọdún 1957) jẹ gbajúmọ̀ òṣèrébìnrin ọmọ bíbí ìlú Eku ní ìpínlẹ̀ Delta lorílẹ̀ èdè Nàìjíríà . Bí ó ṣe gbajúmọ̀ nínú eré sinimá àgbéléwò èdè Yorùbá, bẹ́ẹ̀ náà ló dáńtọ́ nínú sinimá àgbéléwò èdè Gẹ̀ẹ́sì.
Bọ́láńlé Nínálowó
Bọ́láńlé Nínálowó tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Ní ó (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ keje oṣù karùn-ún ọdún 1980) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré sinimá àgbéléwò àti onímọ̀ Ìsirò-owó ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ṣùgbọ́n tí ó ń gbé ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Bí ó ṣe ń ṣeré tíátà, bẹ́ẹ̀ náà ló jẹ́ akọrin.
A bí Nínálowó sí ìlú Ìkòròdú ni ìpínlẹ̀ Èkó lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Kí óó dèrò ìlú-ọba ó kàwé àkóbẹ̀rẹ̀ àti sẹ̀kọ̀ndìrì rẹ̀ ní ìlú Èkó.
Gẹ́gẹ́ bí a ṣe sọ síwájú, Nínálowó jẹ́ onímọ̀ Ìsirò-owó, nítorí ìdí èyí, ó kọ́kọ́ ṣíṣe ni ilé-ìfowópamọ́ gẹ́gẹ́ bí Aṣèṣirò-owó (Accountant) fún ìgbà díẹ̀ ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà kí ó tó dára pọ̀ mọ́ ìṣe eré sinimá àgbéléwò ṣíṣe lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Bákan náà, nígbà tí ó padà sí Nàìjíríà, ó tún bá ilé-ìfowópamọ́ Guaranty Trust Bank ṣíṣe kí ó tó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tíátà. Nínálowó kò fi bẹ́ẹ̀ rọ́wọ́ mú nígbà tí ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ sinimá àgbéléwò gẹ́gẹ́ bí olóòtú, ṣùgbọ́n lọ́dún 2014, ní ó ṣẹ̀ṣẹ̀ wá di gbajúmọ̀ nídìí ìṣe sinimá àgbéléwò.
Zeb Éjiró
Zeb Éjiró jẹ́ gbajúgbajà olóòtú àti olùdarí sinimá-àgbéléwò ọmọ bíbí Ìsókó ní ìpínlẹ̀ Delta lorílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ẹbí rẹ̀ ni gbajúgbajà olóòtú àti olùdarí sinimá-àgbéléwò tí wọ́n ń pè ní Chico Ejiro Lọ́dún 2005, Zeb gba àmìn ẹ̀yẹ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà Order of the Federal Republic pẹ̀lú gbajúmọ̀ òṣèré sinimá àgbéléwò Lérè Pàímọ́ fún akitiyan wọn fún ìdàgbàsókè sinimá àgbéléwò lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà .
Lérè Pàímọ́
Lérè Pàímọ́, OFR (tí wọ́n bí ní oṣù kọkànlá ọdún 1939) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré, olùdarí àti olóòtú sinimá àgbéléwò ọmọ bíbí ìlú Ògbómọ̀ṣọ́, ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà.
Lizzy Àńjọọ́rìn
Lizzy Àńjọọ́rìn tí orúkọ rẹ̀ gangan ń jẹ́ Elizabeth Ìbùkúnolúwa Àńjọọ́rìn (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹrin oṣù kẹrin) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèrébìnrin, olùdarí àti olóòtú sinimá àgbéléwò ọmọ bíbí ìjọba ìbílẹ̀ Àgbádárìgì ni ìpínlẹ̀ Èkó lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Lizzy jẹ́ oníṣòwò bákan náà.
Lẹ́yìn tí ó di òṣèré sinimá àgbéléwò, ó ti ṣe olóòtú sinimá àgbéléwò mẹ́fà fúnra rẹ̀. Àwọn sinimá-àgbéléwò náà ni
Bákan náà, ó ti kópa nínú sinimá àgbéléwò kan bii;
Ẹ̀gbà Ọrùn
Ẹ̀gbà Ọrùn jẹ́ ohun tí àwọn ènìyàn ọkùnrin àti obìnrin lń lòbláti fi ṣe ọ̀ṣọ́ ara. Àwọn ènìyàn sábà ma ń lòó níbi àwọn ayẹyẹ bíb: ayẹyẹ, ẹ̀sìn, or ìsìnkú, ìkómọ àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Ó tún wà fún ṣíse àdáyanrí tàbí ìyàtọ̀ láàrín olówó àti tálíkà láàrín àwùjọ. Ọ̀pọ̀ nínú àwọn ẹ̀gbà ọrùn wọ̀nyí ni wọ́n fi ohun èlò oníyebíye ṣe.  Papòọ̀ nínú àwọn ẹ̀gbà ọrùn yí ni wọ́n ma ń ṣe pẹ̀lú ìlẹ̀kẹ̀ yálà iyùn sẹ̀gi, tàbí àko àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Àwọn ẹ̀gbà ọrùn míràn ni wọ́n di góólù, ìdẹ, bàbà àti àwọn òkúta oníyebíye mìíràn ṣe.
Kamaru Usman
Kamaru Usman (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kọkànlá oṣù karùn-ún ọdún 1987) jẹ́ gbajúmọ̀ Ajẹ̀ṣẹ́-gídígbò (mixed martial artist) ọmọ bíbí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà àti Amẹ́ríkà tí ó ń jẹ̀ṣẹ́ ònígídígbò jẹun lórílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà.
Kàmárù ti díje lọ́pọ̀ ìgbà nínú ìdíje ìjà-ẹ̀ṣẹ́ ònígídígbò tí Ultimate Fighting Championship (UFC). Kódà, òun ni olùborí nínú ìdíje ìjà ẹ̀ṣẹ́-onígídígbò tí ìdíje ókànlélógún. Títí di ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù Kejìlá ọdún 2019, Kamaru Usman ni ó wà nípò kẹjọ nínú ìmúsípò àwọn ajẹ̀ṣẹ́ onígídígbò lágbàáyé.
Ọmọ bíbí ìlú Auchi ní ìpínlẹ̀ Edo lorílẹ̀ èdè Nàìjíríà ni Kamaru Usman. Ajagun-fẹ̀yìntì ni bàbá rẹ̀. Àwọn òbí rẹ̀ mú un lọ sí òkè-òkun, lórílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà nígbà tí ó wà lọ́mọ ọdún mẹ́jọ. Ó bẹ̀rẹ̀ sí ní nìjàkadì ní ilé ìwé gírámà ti Bowie High School ní Ìlú Arlington, ní ìpínlẹ̀ Texas lorílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà. Nítorí pé òyìnbó akọ́ni-mọ̀ọ́njà kò lè pe orúkọ rẹ̀ gan dá geere, ló bá kúkú sọ Kamaru Usman ní "Marthy", èyí sìn ní orúkọ tí wọ́n ń pè é nígbà náà. Ní àkókò yìí, ọ̀pọ̀ àṣeyọrí ní Usman ṣe kí ó tó tẹ̀ síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní kọ́lẹ́ẹ̀jì. Jon Jones wà lára àwọn tí Usman bá jàjàkadì kí ó tó lọ sí kọ́lẹ́ẹ̀jì. Ní kọ́lẹ́ẹ̀jì, Usman díje ìjàkadì ní ilu Iowa ní William Penn University fún ọdún kan gbáko, ìgbà náà ló tó pegedé láti ṣojú orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà nínú ìdíje NAIA fún ti ọdún 2007. Lẹ́yìn èyí, ó kúrò ní kọ́lẹ́ẹ̀jì náà lọ sí University of Nebraska ní Karney (UNK), ó sìn ràn wọ́n lọ́wọ́ láti gba àmìn-ẹ̀yẹ àkókò lọ́dú 2008. Fún odidi ọdún mẹta gbáko, Usman ni ó gbà àmìn-ẹ̀yẹ ti NCAA Division II All-American
Ayẹyẹ Ìsìnkú
Ayẹyẹ Ìsìnkú jẹ́ ọ̀nà ìṣe ẹ̀yẹ, ètùtù tàbí ìṣípà ẹni tí ó di olóògbé (kú). Yorùbá gbàgbọ́ wípé ikú kìí ṣe òpin ìrìn-àjò ẹ̀dá bí kò ṣe ìrín-àjò kúrò ní ipò alààyè sí ipò àìrí, àti wípé ikú jẹ́ ìtẹ̀síwájú nínú ìṣẹ̀mí lásán àmọ́ ní àyè ọ̀tọ̀.
Yorùbá bọ̀ wọ́n ní: "Orúkọ rere, ó sàn ju Wúrà Òun Fàdákà lọ". Gẹ́gẹ́ bí àṣamọ̀ yí ti wi, àwọn Yorùbá kúndùn láti ṣètọ́jú orúkọ kí wọ́n si dáàbòbò orúkọ náà kí ó ma bàjẹ́. Àwọn ọmọ àti ọmọmọ pẹ̀lú ẹbí Òun ojúlùmọ̀ lò ma ń ṣàjọyọ̀ lórí ìṣẹ̀mí ayé gidi tí Òkú lò ṣáájú kí ó tó tẹ́rí gbaṣọ. Àjọyọ̀ yí kìí ṣe láti ṣe yègèdè tàbí yẹ̀yẹ́ ẹni wọn tó lọ, bí kò ṣe láti ṣàfihàn ohun rere àti orúkọ rere tí Òkú fi sílẹ̀ẹ̀ lọ. Pàá pàá jùlọ, láti fi àsìkò ikẹ́dùn òun ayẹyẹ so gbogbo mọ̀lẹ́bí òkú papọ̀ kí wọ́n le wà ní ìṣọ̀kan nínú ìṣe wọn gbogbo. Ayẹyẹ ìsìnkú ti bẹ̀rẹ̀ láti ọjọ́ tí òkú bá ti kú. Àwọn mọ̀lẹ́bí yóò ma dín àkàrà, dín mọ́sà fún àwọn tí wón bá wá bá wọn kẹ́dùn ẹni wọn tó lọ láti àárọ̀ tí tí di ìrọ̀lẹ́. Èyí ma ń wáyé lọ́pọ̀ ìgbà fún ọjọ́ mẹ́ta tàbí méje. Èyí dúró fún sàráà (Sacrifice) fún òkú wọn. Mímú ọjọ́ ìṣàjọyọ̀ ìsìnkú ma ń dá lè bí ẹbí kọ̀ọ̀kan bá ṣe fẹnu kò sí. Púpọ̀ nínú ẹbí ni wọ́n sábà ma ń yan isán tàbí ìtàdógún láàyò lọ́pọ̀ ìgbà fún ayẹyẹ àṣekágbá ìsìnkú láyé àtijọ́. Ṣùgbọ́n láyé òde òní, àwọn ẹbí òkú sábà ma ń fi ọjọ́ gbọọrọ tàbí ọdún sílẹ̀ẹ̀ ṣáájú kí wọ́n tó ṣe àṣekágbá òkú wọn. Ìdí èyí ni láti lérò, àti láti wá ohun tí wọn yóò fi bọ́ àwọn èrò tó bá wá síbi ayẹyẹ náà. Ẹ̀wẹ̀, ṣíṣayẹyẹ yí kò ní ṣe kò ní ṣe pẹ̀lú ẹ̀sin, ó kan jẹ́ wípé ẹ̀sìn kọ̀ọ̀kan ni ó ní ìgbésẹ̀ àti ìlànà tí wọ́n ń tọ̀ lórí irú ayẹyẹ bẹ́ẹ̀ ni. Àmọ́ nínú gbogbo ẹ̀sìn tó gbajúmọ̀ nílẹ̀ Nàìjíríà tí a mọ̀, gbogbo wọn ni wọ́n ń ṣe òkú. Oríṣiríṣi ọ̀nà si ni àwọn ẹ̀yà tókù náà ma ń gbà ṣe ìsìnkú wọn. Ó kan jẹ́ wípé ti ẹ̀yà Yorùbá ń ìka ni a gbé yẹ̀wọ̀ lásán ni.  Lára àwọn ohun tí wọ́n fi ń ṣayẹyẹ ìsìnkú ni: Óuńjẹ àti ohun mímu oríṣiríṣi tí ẹnu ń jẹ. Pípeléré tí yóò kọrin , lùlù fijó dá wọn lára ya. Gbàgàn ìgbalejò àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
= Oríṣiríṣi Òkú Sínsi Ní Ilè Yorùbá =