hotchpotch/miracl-hf-unified huggingface dataset:
Jill Levenberg
Jill Levenberg (tí a bí ní 20 Oṣù Kẹẹ̀sán, Ọdún 1977) jẹ́ òṣèrébìnrin ọmọ orílẹ̀-èdè Gúùsù Áfríkà.
Levenberg gbé ní agbègbè Kensington, il̀ú Cape Town. Láti ìgbà tí ó wà ní ọmọ ọdún mẹ́fà ló ti ṣe àkọ́kọ́ eré rẹ̀ lóri ìpele nígbà kan tí ó fí kọrin ní ilé-ìṣeré "Kensington Civic Centre". Ó kópa nínu ọ̀pọ̀lopọ̀ àwọn eré, bẹ́ẹ̀ ló sì tún jẹ́ alápọn nínu ẹgbẹ́ akorin ní àkókò ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ rè. Levenberg lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ gíga "University of Cape Town" níbi tí ó ti gba oyè-ẹ̀kọ́ nínu ìmọ̀ eré ìtàgé àti èdè Gẹ̀ẹ́sì. Levenberg kópa nínu ọ̀pọ̀lopọ̀ àwọn eré bii "Medea", "Blood Brothers" àti "Orpheus in Africa" ní ìbẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀. Ó gba àmì-ẹ̀ye amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ òṣèré tí ó tayọ jùlọ fún ipa rẹ̀ nínu "Orpheus in Africa"
Levenberg kópa gẹ́gẹ́ bi Beulah nínu fíìmù ti ọdún 2015 kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "Abraham". Ní ìbẹ̀rè ọdún 2015, ó ti kópa gẹ́gẹ́ bi Mymoena Samsodien nínu eré tẹlifíṣọ̀nù alátìgbà-dègbà kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "Suidooster". Ní ọdún 2020, Levenberg dá àbá pé kí eré náà tún sọ̀rọ̀ lóri ìlóbìnrin púpọ̀, èyítí ó mú kí AB tí ó jẹ́ ọkọ rẹ̀ nínu eré náà fẹ́ Farah gẹ́gẹ́ bi ìyàwó ẹlẹ́kejì.
Ní ọdún 2018, Levenberg kó ipa Ellen Pakkies nínu eré "Ellen: The Ellen Pakkies Story", èyí tí ó jẹ́ àkọ́kọ́ ipa rẹ̀ nínu sinimá àgbéléwò.
Levenberg jẹ́ olùjàfẹ́tọ̀ọ́ àwọn òṣèré tí ó sì maá n tako ṣíṣe ayédèru fíìmù. Levenberg tún maá n ṣe ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ọ̀fẹ́ nípa eré yógà àti eré orí-ìtàgé fún àwọn ọ̀dọ́ ní ìlú Cape Town. Ó jẹ́ elédè Gẹ̀ẹ́sì, Afrikaans, àti Jẹmánì
Tina Mba
Tina Mba jẹ́ òṣèré orí-ìtàgé ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí wọ́n yàn fún àmì-ẹ̀yẹ òṣèrébìnrin tí ó tayọ níbi ayẹyẹ ẹlẹ́keèje ti Africa Movie Academy Awards
Ní ọdún 2017, Tina kópa nínu àwọn eré bíi "Isoken", "Bariga Suger", "Okafor's Law" àti bẹ́ẹ̀bẹ́ẹ̀ lọ, tí ìwé ìròyìn "pulse" sì ṣe àpèjúwe rẹ̀ bíi “òṣèrébìnrin tí ó dára jù lọ́dún”. Níbi ayẹyẹ Africa Magic Viewers Choice Awards ti ọdún 2017, wọ́n yàán fún àmì-ẹ̀yẹ òṣèrébìnrin tí ó tayọ jùlọ nínu eré aláwàdà. Ó ṣàlàyé wípé òun kò bá ti fẹ́ràn eré orí ìpele ju sinimá àgbéléwò lọ tóbá ṣe wípé owó rẹ̀ pọ̀ dáada. Ní ọdún 2016, ó kópa nínu eré afìfẹ́hàn kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "Ufuoma", èyítí Ikechukwu Onyeka darí. Ní Oṣù Kẹẹ̀wá ọdún 2017, ó tún kópa nínu eré "Omoye", èyítí ó jẹ́ láti lòdì sí ìfipábánilòpọ̀. Ní ọdún 2017 kan náà ló kópa nínu eré "Isoken" ní àjọṣepọ̀ pẹ̀lú Fúnkẹ́ Akíndélé àti Dakore Àkàndé. Ó kó ipa ìyá kan tó n fẹ́ kí ọmọ rẹ̀ obìnrin ṣe ìgbeyàwó ní kíákíá. Ó jẹ́ ọmọ bíbí Ìpínlẹ̀ Ẹnúgu, ó sì ti bí ọmọ méjì.
Gloria Young
Gloria Young (bí ní ọjọ́ kẹrin oṣù kejì ọdún 1967) jẹ́ òṣèré ni orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí ó gbà àmì ẹ̀yẹ Movie Couple of the Year láti ọ̀dọ̀ City People Entertainment Awards ní ọdún 2018.
Wọ́n bí Gloria sí ìpínlẹ̀ Abia. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ Methodist Girls High School ní Yaba ní ìpínlẹ̀ Èkó. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga ni orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà.
Gloria bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ gẹ́gẹ́ bíi oníróyìn. Ó gbajúmọ̀ gẹ́gẹ́ bí òṣèré ní ọdún 2014 lẹ́hìn tí ó kó ipa Doris nínú eré Glamour Girls. Gloria jẹ́ ìyàwó fún Nobert Young, wọ́n sì ti bí ọmọ mẹ́ta.
Princess Peters
Princess Osayomwanbor Peters jẹ́ akọrin ìhìnrere àti òṣèré ni orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.
Wọ́n bí Peters sí ìlú Benin ní Ìpínlẹ̀ Ẹdó. Òun ní ọmọ kẹjọ nínú ọmọ mẹ́wàá tí àwọn òbí rẹ bí. Ó gbà NCE rẹ̀ nínú ìmò Biology àti Integrated Science láti ilé ẹ̀kọ́ gíga tí College of Education ní Benin ní ọdún 2006. Ó tẹ̀ síwájú sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Benson Idahosa University láti gboyè nínú ìmò Mass Communication.
Peters bẹ̀rẹ̀ orin kíkọ nígbà tí ó wà ní ọmọdé. Ó wá ní ẹgbẹ́ akọrin tí àwọn ọmọdé ní ilé ìjọsìn tí àwọn òbí rẹ̀. Ó tí gbé oríṣiríṣi àwọn orin jáde bíi "Kpomwen Ijesu,Urhuese, Ose, àti Ogboviosa".  Ó ṣe eré àkọ́kọ́ rẹ̀ ní ọdún 2014. Òun ni olùdásílẹ̀ ẹgbẹ́ Lifted Hands Initiative àti Princess Peters Foundation èyí tí ó gbé kalẹ̀ láti le máa fi ṣe iranlọwọ fún àwọn aláìní.
Genny Uzoma
Genny Uzoma jẹ́ òṣèré ni orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.
Wọ́n bí Genny sí Ìpínlẹ̀ Ẹnúgu, ìbẹ̀ sì ní o dàgbà sì. Ó jẹ́ ọmọ Ìpínlẹ̀ Ímò. Ó gboyè jáde nínú ìmò òṣèlú láti ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Enugu State University of Science and Technology.
Uzoma bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣe eré nígbà tí ó wà ní ọmọ ọdún méjìdínlógún. Ó gbà àmì ẹ̀yẹ Revelation of The Year láti ọ̀dọ̀ Best of Nollywood Awards ní ọdún 2015. Ní ọdún 2018, wọ́n yàán fún àmì ẹ̀yẹ Most Promising Actress láti ọ̀dọ̀ City People Movie Award.
Uju Okeke
Obianuju Blessing Okeke tí ó gbajúmọ̀ gẹ́gẹ́ bíi Uju Okeke jẹ́ òṣèré ni orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí ó gbajúmọ̀ fún ipa tí ó kó nínú eré Mission to "Nowhere àti The Barrister".  Wọ́n bíi Obianuju sí ìpínlè Anambra. Ó gboyè nínú ìmò eré orí ìtàgé láti ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Yunifásítì Nnamdi Azikiwe. Ní ọdún 2012, ó fẹ́ Melekh, wọ́n sí ṣe ìgbéyàwó wọn ní ilé ìjọsìn ti Saint Barth Anglican Church ní ìpínlẹ̀ Èkó.
Ní ọdún 2006, Okeke kó ipa ọmọ ọ̀dọ̀ nínú eré Mission to Nowhere èyí tí Teco Benson gbé kalẹ̀. Ní ọdún 2017, ó gbà àmì ẹ̀yẹ Next Upcoming Artist láti ọ̀dọ̀ Africa Movie Academy Awards fún ipa tí ó kó nínú eré náà.
Linda Osifo
Linda Osifo (bíi ni ọjọ́ kẹtàdínlọ́gbọ̀n oṣù keje ọdún 1991)jẹ́ òṣèré àti atọkun ètò lórí tẹlẹfíṣọ̀nù ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó gbé ipò kejì nínú ìdíje Miss Nigeria Entertainment ní ọdún 2011, ó sì gbé ipò kẹta níbi ìdíje Miss AfriCanada ní ọdún 2011. Ní ọdún 2015, wọ́n yàán fún àmì ẹ̀yẹ láti ọ̀dọ̀ ELOY Awards fún ipa tí ó kó nínú eré Desperate Housewives Africa. Òun ní olùdásílẹ̀ LAOFFoundation.
Wọ́n bí Linda sí ìlú Benin ní Ìpínlẹ̀ Ẹdó. Òun ní obìnrin àkọ́bí tí àwọn òbí rẹ bí. Ó gboyè nínú ìmò Psychology láti ilé ẹ̀kọ́ gíga tí York University ní ọdún 2013.
Ó bẹ̀rẹ̀ eré ṣíṣe ní ọdún 2012, pẹ̀lú eré Family Secrets, In New Jersey èyí tí Ikechukwu ṣe adarí fún. Lèyín tí ó padà sí ìlú Nàìjíríà ní ọdún 2013, ó farahàn nínú eré King Akubueze. Ó kọ ipa Nínà Fire nínú eré Tinsel. Ní ọdún 2017, ó kó ipa Adesuwa Dakolo nínú eré Fifty àti ipa Noweyhon nínú eré Jemeji. Òun àti Segun Arinze ní atọ́kun fún ètò Give n Take National Jackpot. Ní oṣù kẹfà ọdún 2018, ó wá láàrin àwọn tí ó ṣe ìpolówó fún Campari Make it Red.
Ufuoma McDermott
Ufuoma Stacey McDermott (tí a bí ní 23 Oṣù Kẹẹ̀rin, Ọdún 1981) jẹ́ òṣèrébìnrin, afẹwàṣiṣé, àti olùgbéré-jáde ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
A bí Ejenobor ní Ìlú Benin ṣùgbọ́n àwọn òbí rẹ̀ jẹ́ ẹ̀yà Urhobo tí ó wá láti Ìpínlẹ̀ Dẹ́ltà. Nígbà tí ó wà lọ́mọ ọdún mẹ́je, bàbá rẹ̀ fun ní orúkọ ìnagi tí n ṣe ISIO (èyítí ó túmọ̀ sí “oníràwọ̀” ní èdè Urhobo ). Wọ́n sọ orúkọ rẹ̀ láti fi jọ ti gbajúmọ̀ òṣèrébìnrin kan tí ó maá n ṣe atọ́kùn ètò "The Pot of Life" lóri ìkànnì NTA Benin.
Ejenobor di aládélórí ní 23 Oṣù Kẹẹ̀rin Ọdún 2010 pẹ̀lú fífẹ́ Steven McDermott, ṣùgbọ́n ó yí orúkọ rẹ̀ padà sí Ufuoma McDermott ní 23 Oṣù Kaàrún Ọdún 2014 ní ilé-ẹjọ́ gíga ti ìlú Èkó.
Ó lọ sí Alama Private School ní ìlú Jọs, ìpínlẹ̀ Plateau. Ó tún lọ sí Tunwase Nursery and primary school ní ìlú Ikeja, ní Ìpínlẹ̀ Èkó kí ó tó tún wá lọ sí Molly International Nursery and primary school ní Ajao Estate fún ètò-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀. Lẹ́hìn náà, ó lọ sí Federal Government College, Odogbolu, Ìpínlẹ̀ Ògùn fún ètò-ẹ̀kọ́ girama rẹ̀.
Ufuoma ti gba oyè nínu ìmọ̀ èdè Faransé láti Yunifásítì ìlú Èkó. Ó tún ní oyè gíga nínu ìmọ̀ Ọ̀rọ̀ Ìlú àti Káríayé láti Yunifásítì ìlú Èkó bákan náà.
Ní ọdún 2011, ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ gíga "New York Film Academy" tí ó wà ní ìlú Los Angeles láti kọ́ ẹ̀kọ́ eré ṣíṣe. Ní ọdún 2013, ó gba oyè nínu ìmọ̀ ìṣàkóso àwọn òṣìṣẹ́ láti "London Business School".
Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ eré ìdárayá gẹ́gẹ́ bi afẹwàṣiṣẹ́ ní ọdún 2000 kí ó tó tún wá lọ fún ìdíje ẹwà. Ní ọdún 2002, ó ti kópa nínu àwọn ìdíjẹ méji kan. Ó gbégbá orókè níbi ìdíje ẹwà "Miss Ebony beauty pageant" ṣùgbọ́n ó gba ẹ̀bùn ti "Miss Congeniality" níbi ìdíje ẹlẹ́kejì, ìyẹn ti "Miss Commonwealth".
Ní Oṣù Kejì, Ọdún 2004, Ejenobor pinnu láti máa ṣiṣẹ́ fíìmù. Ó kọ́kọ́ kópa nínu eré Zeb Ejiro kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "The President Must Not Die". Ní Oṣù Kaàrún Ọdún 2005, ó kó àkọ́kọ́ ipa Olú-ẹ̀dá-ìtàn rẹ̀ nínu eré tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "Life and Death".
Ní ọdún 2008, ó kópa gẹ́gẹ́ bi “Lillian Wright” nínu eré tẹlifíṣònù tí àkọ́lé rẹ̀ n ṣe "My Mum and I."
Bayray McNwizu
Eberechukwu Nwizu tí a tún mọ̀ sí Bhaira Mcwizu tàbí Bayray McNwizu jẹ́ òṣèrébìnrin ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. O dí gbajúmò lẹ́hìn tí ó gbégbá orókè níbi ètò Amstel Malta Box Office (AMBO) ẹlékẹẹ̀ta. Ní ọdún 2009, wọ́n yàán fún àmì-ẹ̀yẹ kan ti "Africa Movie Academy Awards".
Rosaline Meurer
Rosaline Ufuoma Meurer (tí a bí ní 15 Oṣú Kejì Ọdún 1992), jẹ́ òṣèrébìnrin àti olùgbéréjáde ọmọ orílẹ-èdè Gámbíà àti Nàìjíríà. Ó gbajúmọ̀ fún ipa rẹ̀ kan tí ó kó ní ọdún 2014 gẹ́gẹ́ bi Kaylah nínu eré tẹlifíṣọ̀nù tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "Oasis"; àti fún ipa tí ó kó nínu eré tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "Merry Men: The Real Yoruba Demons" ti ọdún 2018 gẹ́gẹ́ bi Kẹ́mi Alẹ́ṣinlọ́yẹ́.
Meurer dag̀bà ní orílẹ̀-èdè Gámbíà níbití ó ti ní ètò-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀. Ó ti ní oyè-ẹ̀kọ́ nínu ìmọ̀ ìṣàkóso òwò, ó sì tún kẹ́kọ̀ọ́ bí a ti ṣé n ya àwòrán.
Meurer bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bi afẹwàṣiṣẹ́ ní orílẹ̀-èdè Gámbíà, ṣááju kí ó tó wá sí Nàìjíríà ní ọdún 2009. Desmond Elliot ló gbàá nímọ̀ràn láti máa ṣiṣé eré ìtàgé ní Nàìjíríà. Ó dé sí ìlú Èkó níbi tí ó ti kọ́kọ́ ṣe eré kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "Spellbound" ní ọdún 2009 kí ó tó tún kópa nínu eré "In the Cupboard" ní ọdún 2011.
Ní ọdún 2012, ó tún kó ipa kékeré kan nínu eré "Weekend" "Getaway". Lẹ́hìn kíkópa nínu fíìmù ti 2012 náà, ó dá iṣé eré ṣíṣe rẹ̀ dúró fún ìgbà díẹ̀ láti le ráyẹ̀ tún tẹ̀síwájú nínu ẹ̀kọ́ rẹ̀. Ní ọdún 2014, ó padà sídi iṣẹ́ fíìmù rẹ̀ nígbà tí ó kópa nínu eré tẹlifíṣọ̀nù tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "Oasis." Ní ọdún tí ó tẹ̀le, ó kópa nínu àwọn eré tí àkọ́lé wọn ń ṣe "Damaged Petal", "Red Card" àti "Open Marriage".
Ní ọdún 2017, ó kó ipa olú-ẹ̀dá-ìtàn nínu "eré Our Dirty Little Secret." Ní ọdún kan náà, ó tún kópa nínu àwọn eré bíi "Philip, Polycarp", "The Incredible Father" àti "Pebbles of Love". Ó ṣe agbéréjáde fún ìgbà àkọ́kọ́ rẹ̀ pẹ̀lú eré tí àkólé rẹ̀ jẹ́ "The Therapist's Therapy". Ní ọdún 2018, ó kópa olú-ẹ̀dá-ìtàn gẹ́gẹ́ bi Valerie nínu fíìmù kan tí Eniola Badmus ṣe táa pe àkọ́lé rẹ̀ ní "Karma", bẹ́ẹ̀ ló tún kópa gẹ́gẹ́ bi Kẹ́mi Alẹ́ṣinlọ́yẹ́ nínu eré Ayo Makun kan tí a pe àkọ́lé rẹ̀ ní "Merry Men: The Real Yoruba Demons."
Ní ọjọ Kẹẹ̀dọ́gbọ́n Oṣù Kaàrún Ọdun 2017, Meurer ṣe àtúnṣe sí èrọ omi tí ó wà láàrin ọjà ní ìlú Udu, Ìpínlẹ̀ Dẹ́ltà. Ó tún ti fi owó fún aláboyún kan ní ilé-ìwòsàn "3-H Clinic and Maternity" tó wà ní ìlú Warri, Ìpínlẹ̀ Dẹ́ltà.
Àtòjọ àwọn orílẹ̀-èdè Olómìnira àgbáyé
Èyí ni àtòjọ àwọn orílẹ̀ èdè Olómìnira ní àgbáyé pẹ̀lú àlàyé lórí ipò àti gbajúmọ̀ wọn.
Àpapọ̀ wọn jẹ́ ẹ́fàlénígba (206) tí a lè pín sí abala mẹ́ta tí ó dá lé ìbáṣepọ̀ wọn pẹ̀lú àjọ àgbáyé, United Nations, tí wọ́n jẹ́ 193, àti àwọn yòókù, méjì nínú wọn ṣì wà lábẹ́ ìwòye observer states tí mọ́kànlá (11) kosi lára wọn. Abala "'ipò òmìnira"ló ṣàfihàn àwọn orílẹ̀-èdè tí òmìnira wọn kò ì tí ì dúró ṣinṣin, wọ́n jẹ́ orílẹ̀ èdè 190, àti ipò àwọn mìíràn bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
Ṣíṣe àtòjọ àwọn orílẹ̀ èdè báyìí máa ń ṣòro, nítorí kò sí àwòmọ́ tàbí àmúyẹ kan pàtó láti dá orílẹ̀ èdè Olómìnira mọ̀. Fún àlàyé sí i lórí àwọn àmúyẹ tí a wò láti ṣe àtòjọ àwọn orílẹ̀ èdè wọ̀nyí, ẹ jọ̀wọ́, ẹ wo abala ìsàlẹ̀ yìí "criteria for inclusion". Àwọn orílẹ̀-èdè wọ̀nyí ni a gbàgbọ́ pé wọ́n ní ipò "de facto" gẹ́gẹ́ bí ilẹ̀ Olominira, bí ó ti wù kí ó rí, èyí kì í ṣe ìfọwọ́sí pé wọ́n jẹ ilẹ̀ Olómìnira tí ó bá òfin mu.
Monicazation
Monica Omorodion Swaida (tí ọjọ́ ìbí rẹ̀ jẹ́ 5 Oṣù Kaàrún) tí a mọ̀ sí Monicazation jẹ́ òṣèrébìnrin, akọrin, àti olùgbéréjáde ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Amẹ́ríkà. Ó tún jẹ́ òṣìṣẹ́ ilé-iṣẹ́ Máàdámidófò kan.
Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì ni wọ́n bí Swaida sí ṣùgbọ́n ó dàgbà ní ìlú Warri, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó lọ sí ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ Nana Primary School ní ìlú Warri, àti ilé-ìwé girama Mount Wachusett Community College ní ìlú Massachusetts .
Ní àkókò tí ó wà ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga "University of Massachusetts Lowell", Monica jẹ́ asíwájú àwọn ẹgbẹ́ oníjó ní ilé-ẹ̀kọ́ náà. Ó ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn eré ijó, ó sì tún kọ ewì fún ẹgbẹ́ eré orí-ìtàgé nígbà náà. Ó maá n tẹ́tí sí orin Majek Fashek, ẹnití ó pè ní àwòkọ́ṣe rẹ̀.
Omrorodion bẹ̀rẹ̀ sí ní kọrin láti ọmọ ọdún mẹ́rìnlá. Ó pàdé àwọn ọ̀pọ̀lọpọ̀ òṣìṣẹ́ akọrin bíi Sam Morris àti Majek Fashek, ó sì maá n lọ sí ilé-ìṣeré fún ìdánilẹ́kọ̀ọ́. Ó maá n tẹ̀lé Majek Fashek káàkiri lọ síbi àwọn iṣẹ́ orin rẹ̀. Monicazation ṣe àgbéjáde àkójọ àwọn orin rẹ̀ tí ó pe àkólé rẹ̀ ní Monicazation ní Oṣù Kẹẹ̀sán Ọdún 2014.
Omorodion ti kópa nínu ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn fíìmù gígùn tó fi mọ́ "Affairs of the Heart" ní àjọṣepọ̀ pẹ̀lú Joseph Benjamin àti Stella Damasus ní ọdún 2014. Ní ọdún kan náà, ó tún kópa nínu eré "Burning Love," èyí tí Obed Joe kọ ìtàn rẹ̀. Ó tún ti gbé eré tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "Faces of Love" jáde"," èyí tí ó padà gba àmì-ẹ̀yẹ.
Beverly Naya
Beverly Naya (tí àbísọ rẹ̀ jẹ́ Beverly Ifunaya Bassey; tí wọ́n bí ní 17 Oṣù Kẹẹ̀rin Ọdún 1989) jẹ́ òṣèrébìnrin ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì. Ó gba àmì-ẹ̀yẹ ti òṣèré tí ó ní ìlérí jùlọ níbi ayẹyẹ "Best of Nollywood Awards" ti ọdún 2010. Ó tún gba àmì-ẹ̀yẹ òṣèrébìnrin tó yára tayọ jùlọ níbi ayẹyẹ "City People Entertainment Awards" ti ọdún 2011.
Ìlú Lọ́ndọ̀nù ni wọ́n bí Beverly sí, ó sì jẹ́ ẹyinjú àwọn òbí rẹ̀. Ó bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣe iṣẹ́ òṣèré nígbà tí ó n kàwé lọ́wọ́ ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga Brunel University ní ọmọ ọdún mẹ́tàdínlógún. Ó kẹ́kọ̀ọ́ kíko ìtàn-eré láti ilé-ẹ̀kọ́ gíga Roehampton University. Ó tọ́ka sí Ramsey Nouah àti Genevieve Nnaji gẹ́gẹ́ bi àwọn àwòkọ́ṣe rẹ̀.
Ó bẹ̀rẹ̀ eré ṣíṣe ní ọmọ ọdún mẹ́tàdínlógún. Ní ọdún 2011, Wọ́n mu gẹ́gẹ́ bi òṣèrébìnrin tó yára tayọ jùlọ níbi ayẹyẹ City People Entertainment Awards. Nígbà tí wọ́n bií léèrè ìdí tí ó fi padà wá sí Nàìjíríà, ó fèsì lédè gẹ̀ẹ́sì báyìí wípé:
""After I graduated from university, I just knew that I wanted to act, I knew I wanted to act, and in London I could shoot a film probably once in a year and that's it. Whereas coming to this industry, I can build a brand as well as shoot films more often and be given a more diverse amount of scripts. So, I decided to come back for that reason""
Abdullahi Burja
Abdullahi Dan Kanajeji, tí a mọ̀ sí Abdullahi Burja, jẹ́ ọba ìlú Kano kẹrìndínlógú. Látàri dídá ìbáṣepọ̀ àti ọ̀nọ̀n okòwò tí ó péye sílẹ̀, Butja ni ó yí ìlú Kano kúrò sí ìlú ìṣòwò tí a mọ Kano àti àwọn ará Kano sí lóde òní Ó jẹ́ ọba Hausa àkọ́kọ́ tí ó tẹríba fún ìlu Bornu tí èyi sì jẹ́ kí àjọṣepọ̀ tí ó dánmọ́ran wà láàrin wọn tí èyí sì jẹ́ kí okòwò wọn gbòòrò láti Gwanja sí Bornu. Ó sì tún jẹ́ ọba àkọ́kọ́ tí ó máa kọ́kọ́ ní ràkúnmí ní gbogbo ilẹ̀ Hausa. Èyí sì fa kí ìṣòwò ẹrú gbòòrò lati Kano sí gúùsù sí Bornu.
Abdullahi Burja nípasẹ̀ Galadima rẹ̀ ṣẹ̀dá àwọn ìleto ẹrú tuntun mọ́kànlélógun, tí ọ̀kọ̀ọ̀kan tó bí ẹgbẹ̀rún àwọn ẹrú tí ó ipín dọ́gba láàrín àwọn ẹrú ọkùnrin àti obìnrin. Díẹ̀ díẹ̀, ìṣòwò ní Ìlú Kano yípadà sí àwọn òwò mííràn.
Fọlákẹ́ Ọ̀náyẹmí
Fọlákẹ́ Oritsegbubemi Ọ̀náyẹmí (tí wọ́n bí lọ́jọ́ kẹrin oṣù kẹwàá ọdún 1964) jẹ́ Ọ̀jọ̀gbọ́n àti olùkọ́ ní University of Ibadan lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Òun ni obìnrin àkọ́kọ́ tó kàwé gboyè Ọ̀mọ̀wé nínú ìmọ̀ Fìlọ́sọ́fì, PhD lábala Classics. ìmọ̀ Classics lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà, bẹ́ẹ̀ náà òun ni obìnrin àkọ́kọ́ tó kàwé gboyè Ọ̀jọ̀gbọ́n nínú ìmọ̀ nílẹ̀ adúláwọ̀ Áfíríkà. Ó jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n nínú àfiwé lítíréṣọ̀ Greco-Roman àti Nàìjíríà, pàápàá jù lọ, àṣà àti ìṣe tó jẹ mọ́ obìnrin láwùjọ.
Fọlákẹ́ Ọ̀náyẹmí kàwé gboyè dìgírì nínú ìmọ̀ Classics ní University of Ibadan lọ́dún 1986, bẹ́ẹ̀ náà ló tẹ̀ síwájú sí í tí ó sìn tún kàwé gboyè dìgírì kejì, followed by an MA lọ́dún 1990, MPhil lọ́dún 1997, àti PhD lọ́dún 2001; Òun ni obìnrin àkọ́kọ́ tó kàwé gboyè Ọ̀mọ̀wé nínú ìmọ̀ Fìlọ́sọ́fì, PhD lábala Classics ní Nàìjíríà, pẹ̀lú àkànṣe ìwé àṣẹ gboyè tí ó pe àkọlé rẹ́ ní "Fear of Women's Beauty in Classical and African/Yoruba Literature". Nígbà ìkàwé gboyè Ọ̀mọ̀wé (PhD), ó àsìkò náà láti ṣe òṣìṣẹ́ àlejò ní Brown University, ní Rhode Island.
Battle of Gurin
Ogun Gurin ṣẹlẹ̀ ní ọjọ́ mokandilogbon, oṣù Kẹ́rín, Ọ́dùn 1916 nigbá Kamẹrúùnù Campaign ni ògun àgbàyè ákọkọ ni Gurin, British Nigeria lèti ààlà pẹ́lù German Kamerun. Ògun naa je ọ́kan ninu akókó to tobi julọ ti Jẹ́mánì fi kọ́lu ileto Britani. O jẹ́ aseyọ́ri fun ifesi Britani si ipa Jẹ́mánì.
Gbaja-Biamila
Gbaja-Biamila tàbí
iàjàbíàmílà
è aọ́kaimilíla le tọka si:
Bauchi Emirate
Bauchi Emirate jẹ́ ẹ̀yà Fulani tíwọ́n sedásilẹ̀
Bauchi Emirate jẹ́ ẹ̀yà Fulani tíwọ́n gbẹ́ kalẹ̀ ní bíi igba odún sẹ́yìn ni ìpínlẹ̀ Bauchi loni, nìlẹ̀ Nigeria, tí olú ìlú rẹ̀ jẹ́ Bauchi . Emirate yìí wà lábẹ́ ìdàabọ̀bọ̀ ìlú Gẹ̀ẹ́ṣi ní àkókò ìjoba amúnisìn.
Kí Ogun Fulani tó bẹ̀rẹ̀ àwon ẹ̀yà kékèkẹ̀ niwọ́n fi ìlù Bauchi sebùgbẹ̀, lára won èdẹ́ Hausa ni wọ́n nso, tíwọ́n sìjẹ́ elẹ́sìn mùsùlùmí. Ogun Fula èyítí Yàkúbù Gerawa enití ó jẹ́ omo ọ̀kán nínú adarí agbègbẹ́ ìlú saaju rẹ̀ tí ó keko ní ìpínlẹ̀ Sókótó labe Usman Dan Fodio. ni ó kówon laarin odún 1809 sí 1818.
Èyí lómúkí wọ́n wà lábẹ́ àṣẹ àti ìdarí Fula títí di ọdún 1902. Nígbàtí ìjoba ilẹ̀ Britiko darí olú ìlú Bauchi laisi wàhálà kankan. Àwon niwọ́n fagilé òwò ẹrú tóti gbilẹ̀ kíwọ́n tógbajoba.. Won sì fi Emir tuntun sípò enití o kú lẹ́yìn osù pépéte tó dépò.
Lọ́dún 1904 Emir miiran tó dípò re sẹ́búra nílànà tilẹ̀ Britiko ó ṣì gbadé.
Àwọn adarí ìÌpínlẹ̀ Bauchi ni wọ́n ma ń jẹ́ Lamido ni
Adubi War
Ogun Àdùbí (tí àwọn èèyàn tún mọ̀ si Rògbòdìyàn Ẹ̀gbá) jẹ́ rògbòdìyàn tó wáyé nínú oṣù kẹfà sí oṣù keje ọdún 1918 ní àwọn ìlú tí ìjọba ilẹ̀ gẹ̀ẹ́sì ń ṣàkoso ní ilẹ̀ Nàijíríà, nítorí àfikún owó orí to wáyé lásìkò náà. Àwọn alákòóso ilẹ̀ gẹ̀ẹ́sì ló gbé ètò owó orí yìí kalẹ́ àti bí wọ́n ṣe ń fipá mú àwọn èèyàn ṣiṣẹ́ lásìkò náà. Lọ́jọ́ keje oṣù kẹfà, làwọn alákòóso ilẹ̀ gẹ̀ẹ́sì mú àwọn àáádọ̀rin olóyè ilẹ̀ Ẹ̀gbá sátìmọ́lé, bẹ́ẹ̀ ni wọ́n sì tún fi òfin lé e pé ẹnikẹ́ni kò gbọdọ̀ fa wàhálà kan, àti pé kí àwọn tó ń tako owó orí tuntun náà yọ̀nda ohun ìjà olóró tí wọn ń lò, kí wọ́n sanwó orí wọ́n, kí wọ́n má sì dìtẹ̀ aṣáájú.
Lọ́jọ́ kọkànlá, àwọn jagun-jagun, tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ dé láti ojú ogun ní apá ìlà-oòrùn ilẹ̀ Áfríkà, ni wọ́n pè, wá paná rògbòdìyàn ọ̀hún, kí àlááfìà lè jọba. Lọ́jọ́ kẹtàlá, oṣù kẹfá náà, àwọn ọlọ̀tẹ̀ ilẹ̀ Ẹ̀gbá fa àwọn irin tí wọ́n ṣe fún rélùwéè ní Agbesi tu nílẹ̀, wọ́n sì já ọkọ̀ ojú irin tó wà lórí eré kúrò lọ́jú ọ̀nà. Àwọn ọlọ̀tẹ̀ yóokù bá àwọn ibùdókọ̀ ọkọ̀ ojú irin to wa ni Wasinmi jẹ́, wọ́n sì tún ṣekúpa aṣojú ilẹ̀ gẹ̀ẹ́sì; Ọba Ọ̀ṣilẹ̀, tó jẹ́ adarí apá àríwá-ìlà-oòrùn nílẹ̀ Ẹ̀gbá, èèyàn dúdú ni Ọ̀ṣilẹ̀ yií. Fún ọ̀sẹ̀ mẹ́ta làwọn ọlọ̀tẹ̀ ilẹ̀ Ẹ̀gbá àti àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ gẹ̀ẹ́sì fi kọjú ìjà sí ara wọn ní Otite, Tappona, Mokoloki ati Lalako ṣùgbọ́n nígbà tó di ọjọ́ kẹwàá, oṣù keje, wọ́n ti paná ìdìtẹ̀ yíi, bẹ́ẹ̀ ni wọ́n sì mú àwọn ọlọ̀tẹ̀ kan sí àtìmọ́lé bó tiẹ̀ jẹ́ pé wọ́n pa àwọn kan nínú wọn dànù.
Àwọn eèyàn tó tó ẹgbẹ̀ta làwọn ọmọ ogun ṣekúpa, nínú wọn náà ní aṣojú ilẹ̀ gẹ̀ẹ́sì, Ọba Ọ̀ṣilẹ̀, bó tiẹ̀ jẹ́ pé ó ṣeé ṣe kó jẹ́ ọ̀rọ̀ ilẹ̀ tó fàjà lásìkò náà ṣùgbọ́n tí kò jẹ mọ́ ọ̀rọ̀ owó orí tún pẹ̀lú ohun tó fà á tí ọ̀pọ̀ eèyàn fi pàdánù ẹ̀mí wọn. Ìṣẹ̀lẹ̀ yíi ló mú kí wọ́n fagilé òmìnira ilẹ̀ Ẹ̀gbá lọ́dún 1918, tí wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ ìfipámúnisìn láwọn agbègbè náà; bẹ́ẹ̀ ni wọ́n sí tún sọ gbígba owó orí di ọdún 1925. Àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ gẹ̀ẹ́sì tí wọ́n paná ọ̀tẹ̀ yíi ni wọ́n tún fi àmì-ẹ̀yẹ Africa General Service Medal dá lọ́lá.
Idris Alooma
Idrís Àlóómà, Idris ibn 'Àlí (Àlóómà), ẹni tí a tún lè pè ní "Ídríss Àlòòmà" ó tún jẹ́ "Mai" óbá àwọn Kanem-Bornu Empire, tí à lè rí ní àgbébgé Chad, Kamẹrúùnù, Nìjẹ̀r àtí Nàìjíríà(orílẹ̀-èdè olómìnira). Bí àgbékale oro- oruko ré sé rí ní yin "Idris Alawma" tabi "Alauma". Labe isakoso Alooma, kanem-Bile oba ka o di ilu alagbara ju lo
Mai) à
ọ
won pe ni Mai obtí o wà ní àgBegbe Empi, kamẹrúùnù, Nìgèr aNàìjíríà(ìlu olómi ní rà wa).
Ebube Nwagbo
Ebube Nwagbo jẹ́ òṣèrébìnrin ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó tún jẹ́ olùdákoòwò.
Nwagbo wá láti Umuchu, ní ìjọba agbègbè Aguata Local Government Area, Ìpínlẹ̀ Anámbra, ṣùgbọ́n ó dàgbà ní ìlú Warrí, Ìpínlẹ̀ Dẹ́ltà. Ó jẹ́ ewé àkọ́já ti àwọn òbí rẹ̀. Ó kẹ́kọ̀ọ́ ìmọ̀ Ìgbéròyìn síta ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga Yunifásítì Nnamdi Azikiwe.
Ó bèrè eré ṣíṣe rẹ̀ ní ọdún 2003 nígbà tó wà lọ́mọ ogún ọdún.
Queen Nwokoye
Queen Nwokoye (tí a bí ní 11 Oṣù Kẹẹ̀jọ, Ọdún 1982) jẹ́ òṣèrébìnrin ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó gbajúmọ̀ fún kíkó ipa olú-ẹ̀dá-ìtàn nínu eré kan ti ọdún 2014 tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "Chetanna", èyítí ó ṣokùn fa tí wọ́n fi yàán fún àmì-ẹ̀yẹ "Òṣèrébìnrin tó dára jùlọ" níbi ayẹyẹ "Africa Movie Academy Awards" .
Ìpínlẹ̀ Èkó ni wọ́n bí Nwokoye sí, ṣùgbọ́n àwọn òbí rẹ̀ wá láti Ìpínlẹ̀ Anámbra. Ó bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ Air Force Primary School. Ó sì tún parí ẹ̀kọ́ girama rẹ̀ ní Queen's College ti ìlú Enúgu ṣááju kí ó tó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ gíga Yunifásítì Nnamdi Azikiwe ní ìlú Awka, Ìpínlẹ̀ Anámbra níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ ìmọ̀ àwùjọ. Ó dàgbà pẹ̀lú ìpinnu láti di amòfin.
Láti ìgbà tí ó ti ṣe àkọ́kọ́ eré rẹ̀ ní ọdún 2004, Nwokoye ti ṣe bẹ́ẹ̀ kópa nínu ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn fíìmù ti Nàìjíríà, tó sì tún gba aẁọn àmì-ẹ̀yẹ lóríṣiríṣiNwokoye ti ṣe ìgbeyàwó pẹ̀lú Ọ̀gbẹ́ni Uzoma, ó sì ti bí àwọn ọmọ ìbejì okùnrin àti ọmọbìnrin kan.
Ngozi Nwosu
Wọ́n bí Ngozi Nwosu ní Ọjọ́ Kínní, Oṣù Kẹẹ̀jọ Ọdún 1963. Ó jẹ́ gbajúgbajà òṣèrébìnrin àti olùgbéréjáde ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ eré ṣíṣe rẹ̀ pẹ̀lú ṣíṣe eré èdè Yorùbá ṣááju kí ó tó wá kópa nínu eré èdè ígbò kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "Living in Bondage".
Nwosu jẹ́ ọmọ bíbí ìlú Arochukwu ní Ìpínlẹ̀ Abíá. ó dàgbà ní ìlú Èkó níbi tí wọ́n bi sí. Ó pàdánù bàbá rẹ̀ ní àkókò Ogun Abẹ́lé Nàìjíríà. Ó gbọ́ èdè Gẹ̀ésì, Yorùbá, àti Ígbò dáada. Ó ní ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ rẹ̀ ní St Paul Anglican School, Idi Oro. Lẹ́hìn náà, ó lọ sí Maryland Comprehensive High School ní ìlú Ìkẹjà, Ìpínlẹ̀ Èkó. Ó gba àwọn ìdánilẹ́kọ̀ọ́ fún iṣẹ́ òṣèré rẹ̀ lábẹ Reverend Fabian Oko ní ilé-ìṣeré "Royal Theatre Art Club School."
Ó ṣàìsàn ní ọdún 2012, ṣùgbọ́n ó gba ìtọ́jú ní ilẹ̀ òkèrè nípasẹ̀ ìrànlọ́wọ́ ìjọba àti àwọn ilé-iṣẹ́ míràn.
Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ òṣèré rẹ̀ ní àkókò ìgbà tí ó wà ní ilé-ìwé. Ó ti kópa gẹ̀gẹ̀ bi “Madam V boot” nínu eré tẹlifíṣọ̀nù tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "Ripples". Ó tún ti kópa gẹ́gẹ́ bi "Peace" nínu eré tẹlifíṣọ̀nù aláwàdà kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "Fuji House of Commotion" (èyí tíAmaka Igwe gbé kalẹ̀). Òun ni ìyàwó kẹẹ̀ta ti Olóyè Fújì nínu eré náà. Ní ọdún 2018, ó kópa gẹ́gẹ́ bi "Ene" nínu fíìmù "Sade". Ó tún ti ṣe olóòtú àwọn eré bíi "Evil Passion", "Stainless" àti ètò rédíò kan tí n ṣe "Onga".
Emma Nyra
Emma Chukwugoziam Obi (tí a bí ní 18 Oṣù Keèje, Ọdún 1988) tí a mọ̀ sí Emma Nyra jẹ́ òṣèrébìnrin, akọrin, àti afẹwàṣiṣẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Amẹ́ríkà.
Emma Nyra ni a bí tó sì dàgbà ní agbègbè Tyler ní ìlú Texas, orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Ó ní ètò-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ rẹ̀ ní ìlú yìí bákan náà, níbẹ̀ ló sì tún ti gba oyè-ẹ̀kọ́ nígbà tí ó fi lọ sí Texas Southern University tó sì kẹ́kọ̀ọ́ ìmọ̀ ìsàkóso Ìlera. Ní ọdún 2012, ó gbéra wá sí Nàìjíríà láti lépa iṣẹ́ orin àti afẹwàṣiṣẹ́.
Emma Nyra ṣe àgbéjáde àwọn àkọ́kọ́ orin rẹ̀ tí àkólé wọn ń ṣe "Do It" àti "Everything I Do" ní ọdún 2011 ní àkókò tí ó wà ní Amẹ́ríkà. Lẹ́hìn tí ó padà sí Nàìjíríà ní ọdún 2012, ó bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣiṣẹ́ pẹ̀lu D'Tunes àti Iyanya, àwọn tí ó ti pàdé ní ọdún 2010 ní Amẹ́ríkà.
Ní ọdún 2013, Emma Nyra gba àmì-ẹ̀yẹ òṣèré tí ó ní ìlérí jùlọ níbi ayẹyẹ "Nigeria Entertainment Awards". Ó ti wá ṣiṣẹ́ pẹ̀lú àwọn òṣèré akọrin bíi Davido, Patoranking, Olu Maintain àti àwọn míràn. Àkọ́kọ́ àkójọpọ̀ àwọn orin rẹ̀ tí ó pe àkólé rẹ̀ ní "Emma Nyra Hot Like Fiya Vol. 1" kò tíì jẹ́ gbígbéjáde.
Yàtọ̀ sí orin kíkọ, Emma Nyra tún jẹ́ òṣèré. Ó ti kópa nínu àwọn fíìmù mẹ́ta tí àkọ́lé wọn ń jẹ́ "American Driver", "Rebound" àti "The Re-Union".
Uzee Usman
Uzee Usman Adéyẹmí tí wọ́n bí ní ọjó Kọkànlá oṣù Kọkànlá ọdún 1986, jẹ́ Òṣèré orí-ìtàgé àti sinimá, olùgbéré-jáde, adarí eré, òun ni ó gbé eré tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Oga Abuja" jáde. Ó jẹ́ òṣèré tí ó ní agbáea láti máa kópa nínú agbo Nollywood àti Kanywood lápapọ̀ láì fara gbọ́n ibìkan. Akitiyan yí sì ti fun ní ànfaní láti gba àwọn Amì-ẹ̀yẹ iríṣiríṣi bíi amì-ẹ̀yẹ" Young Entrepreneur of the Year" níọdún 2016 níbi ayẹyẹ "National Heritage Award".
Usman ni ó jẹ́ ọmọ bíbí Ìpínlẹ̀ Kwara, àmọ́ wọ́n tọ dàgbà ní Ìpínlẹ̀ Kàdúná, Ó ti kàwé gboyè nínú ẹ̀kọ́ ìmò nípa ìṣèlú àti ìmó̀ nípa èdè Gẹ̀ẹ́sì ní ilé-ẹ̀kọ́ Yunifásitì Àbújá àti Yunifásitì Jos ṣáájú kí ó tó lọ sí orílẹ̀-èdè South Africa láti tún lọ kọ́ ìmọ̀ síwájú si.
Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí aṣara-lóge ní ọdún 2003, tí ó sì tún bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ eré ṣíṣe ní àárín ọdún 2013. Ó ti gbé àwọn eré ọlọ́kan-ò-jọ̀kan eré tí ó ti gba àmì-ẹ̀yẹ jáde ní abẹ́ ilé-iṣẹ́ Kannywood àti Nollywood pẹ̀lú.including "Oga Abuja", which won Best Hausa Movie of the Year at the 2013 City People Entertainment Awards; Ọ̀kan lára àwọn eré rẹ̀ tí ó gba àmì-ẹ̀yẹ "Sinimá àgbéléwò tí ó dára jùlọ" ní agbo Kannywood ní ọdún 2014 níbi ayẹyẹ "City People Entertainment Awards", tí wọ́n sì tún yàn fún àmì-ẹ̀yẹ "Eré tí àwòrán rẹ̀ dára jùlọ" níbi ayẹyẹ 2014 Nigeria Entertainment Awards ni "Maja". _
Susan Kelechi Watson
Susan Kelechi Watson tí ó jẹ́ òṣèré Amẹ́ríkà àti ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ni wọ́n bí ní ọjọ́ Kọkànlá oṣù Kọkànlá ọdún 1981. Ó di lààmì-laaka látàrí ipa rẹ̀ tí ó ma ń kó ní orí àwọn eré orí ẹ̀rọ amóhùnmáwòrán "Louie" àti ipa tí ó kó gẹ́gẹ́ bí ẹ̀dá-ìtàn "Beth Pearson" nínú eré "This Is Us". Wọ́n yàn án fún àmì-ẹ̀yẹ Critics' Choice Television Award for Best Supporting Actress in a Drama Series .
Won bi Waston ni ilu Brooklyn ní ọjọ́ Kọkànlá oṣù Kọkànlá ọdún 1981.Nígbà tí wọ́n bí àwọn òbí rẹ̀ mèjèjì náà sí orílẹ̀-èdè Jàmàíkà. Orúkọ rẹ̀ "Kelechi" tí Watson's ń jẹ́ ṣàfihàn rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọmọ bíbí ẹ̀yà Ìgbò ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, tí ó túmọ̀ sí "Olúwa ṣeun". Watson obtained a Bachelor of Fine Arts degree from Howard University and a Master of Fine Arts degree from the Tisch School of the Arts Graduate Acting Program.
Watson ti ń kópa ní orí eré àtìgbàdégbà "Louie" láti ọdún 2012 títí di ọdún 2014. Ó tún ń kópa nínú "NCIS", "The Following", àti "The Blacklist". Ó tún kópa nínú eré oníṣe ti American Airlines Theatre ní ìlú New York, eŕe tí ọ̀gbẹ́ni Richard Greenberg kọ tí ọ pe àkòrí rẹ̀ ní "A Naked Girl on the Appian Way" ni odun 2005. Ó ti ń kópa lórí eré oníṣe onípele àtìgbàdégbà ti "This Is Us" náà gẹ́gẹ́ bí ẹ̀dá-ìtàn Beth Pearson.
Waston tún pẹ̀lú Tom Hanks kópa nínú eré tí Fred Rogers gbé jáde tí àkòrí rẹ̀ ń jẹ́ "A Beautiful Day in the Neighborhood" ní ọdún 2019.
Bob-Manuel Udokwu
Bob-Manuel Obidimma Udokwu tí wọ́n bí ní ọjọ́ Kejìdínlógún oṣù Kẹrin, jẹ́ òṣèré, adarí eré, olùgbéréjáde àti olóṣèlú ọmo orílẹ̀-èdè NàìjíríàOun ni o gba ami-eye ti "Lifetime Achievement" ni odun 2014 nibi ayeye 10th Africa Movie Academy Awards. Wọ́n tún yàn án fún àmì-ẹ̀yẹ ti "Òṣèrékùnrin amúgbálẹ́gbẹ́ tí ó peregedé jùlọ" ní bi ayẹyẹ àmì-ẹ̀yẹ ti 2013 Nollywood Movies Awards fún ipa ribi ribi tí ó kó nínú eré "Adésuwà".
Wọ́n bí Obidimma ní ìlú Nkwelle-Ogidi, ní agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ àríwá "Idemmili" ní Ìpínlẹ̀ Anambra, ní orílẹ-èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọmọ ẹ̀yà Igbo pẹ̀lú.
Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ti St. Peters, tí ó wà ní Coal Camp ní Ìpínlẹ̀ Enugu, nígbà tí ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ girama rẹ̀ ní Oraukwu Grammer School ni ìpínlẹ̀ kan náà, ṣáájú kí ó tó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ Fásitì ti ìlú Port Harcourt ní Ìpínlẹ̀ Rivers. Ó kẹkọ̀ọ́ gboyè àkọ́kọ́ nínú ìmọ̀ "Eré Oníṣe", Ó sì gboyè ẹlẹ́kejì nínú ìmọ̀ "Ìṣèlú" ní ilé-ẹ́̀kọ́ Fásitì ti Ìpínlẹ̀ Èkó.
Ó ṣe ìgbéyàwó pẹ̀lú arábìnrin Cassandra Udokwu, tí wọ́n sì bímọ méjì fúnra wọn. Ó sọ ọmọ rẹ̀ ọkùnrin ní "Garvey Udokwu" ní ìfisọrí ọ̀gá rẹ̀ nínú ìṣèlú Marcus Garvey.
Àdéhùn Àbùrí
Wọ́n ṣe Àdéhùn Àbùrí lọ́dún 1967 níbi ìpàdé kan tí ó wáyé láàárín àwọn aṣojú olórí ìṣèjọba ológun ti ìjọba Àpapọ̀ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà àti àwọn aṣojú olórí àwọn ènìyàn ní apá ìlà-oòrùn Nàìjíríà tí Ajagun Colonel Odumegwu Ojukwu darí. Wọ́n pe ìpàdé yìí láti wá ọ̀nà àbáyọ ìkẹyìn kí ogun abẹ́lé, Biafra máà bẹ́ sílẹ̀ nígbà náà. Ìpàdé yìí wáyé lọ́jọ́ kẹrin àti karùn-ún oṣù kìíní ọdún 1967.
Àbúrì jẹ́ ìlú kan lápá ìlà oòrùn lórílẹ̀-èdè Ghana, wọ́n yan ìlú yìí fún ìpàdé àlàáfíà náà nítorí àbò olórí àwọn aṣojú ìlà oòrùn Nàìjíríà, Odimegwu Ojukwu, tí ó jẹ́ Gómìnà nibẹ nígbà náà kò dájú láwọn ẹkùn àríwá àti ìwọ oòrùn Nàìjíríà nígbà rògbòdìyàn náàÀwọn wọ̀nyí ni aṣojú kọ̀ọ̀kan níbi ìpàdé Àbúrí:
Àwọn yòókù ni:
Ebele Okaro
Ebele Okaro Onyiuke jẹ́ òṣèrébìnrin àti olùgbéréjáde ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà
Wọ́n bí Okaro ní ìlú Lọ́ndònù, wọ́n sì tọ dàgbà ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní Ìpínlẹ̀ Enugu. Ó ti bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣeré orí-ìtàgé láti ìgbà tí ó ti wà ní ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ " Santa Maria Primary School". ti ́ó sì tẹ̀ síwájú nínú eré rẹ̀ ní ilé-ẹ̀kọ́ Nsukka's Queen of the Holy Rosary Secondary School. Lẹ́yìn tí ó parí, ó wọ ilé-ẹ̀kọ́ gíga Yunifásitì Calabar láti kọ́ nípa ìmọ̀ ìkọ́ni. Okaro dara pọ̀ mọ́ àwọn eléré oníṣe orí ìtàgé lẹ́yin tí ó kàwé gboyè tán. Her mother was a full-time television producer and her father was an engineer who had great interest in arts and literature.
Lẹ́yìn tí ó jáde Fásitì tán, tí ó sì ṣe àgùnbánirọ̀ rẹ̀ tạn ní ilé-iṣẹ́ amóhùn-máwòrán NTA, ibẹ̀ ni ó ti bẹ̀rẹ̀ sí ní ìfẹ́ sí ṣíṣe iṣẹ́ lórí ẹ̀rọ amóhùn-máwòrán  Ní ọdún 2014, Ebele Okaro Onyiuke gbé eré kan jáde tí ó pè ní "Musical Whispers", eré tí ó ké gbàjarè fún ìtọ́jú àwọn ọmọ tí wọ́n ní àìsànautism. It features other prominent Nigerian actors and actresses, most notably Chioma Chukwuka and Kalu Ikeagwu. Látàrí eré yí, wọ́n fun ní àlàjẹ́ "Mama of Nollywood".
Ó lọ́kọ sí ìdílé Onyiuke.
Òun ni ó gba àmì-ẹ̀yẹ ti African Magic Viewers Choice Award In 2017, her performance in "4-1 Love" won Okaro the for Best Supporting Actress. She was nominated for her rolei the movie 'Smash' at 2020 Africa Magic Viewers' Choice Awards for Best Actress in a Comedy (Movie/TV Series).
Mary Njoku
Mary Nnena Njoku (bí ní ọjọ́ ogún, oṣù kẹta ọdún 1985) jẹ́ òṣèré àti adarí fún ilé iṣẹ́ ROK Studios ni orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Óun ni ó gbé eré Thy Will be Done àti Husband of Lagos jáde, ó sì ṣe adarí fún eré Single Ladies àti Festac Town.
Mary Njoku jẹ́ ọmọ kẹfà nínú àwọn ọmọ mẹ́jo tí àwọn òbí rẹ bí. Wọ́n bí sí ìlú Amuwo Odofin ní Ìpínlẹ̀ Èkó. Ó jẹ́ ọmọ Nsukka ní Ìpínlẹ̀ Ẹnúgu. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ Amuwo Odofin High School. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Lagos State University níbi tí ó tí gboyè nínú ìmò èdè gẹ̀ẹ́sì. Njoku darapọ̀ mọ́ Nollywood ní ọdún 2003, nígbà tí ó wà ní ọmọ ọdún mẹ́tadínlógún .
Njoku kópa nínú eré Home Sickness ní ọdún 2004, èyí sì ni eré tí ó má kọ́kọ́ ṣe. Ó di gbajúmọ̀ lẹ́yìn tí ó kópa nínú eré Blackberry Babes ní ọdún 2011. Láàrin ọdún 2011 àti 2013, ó dá iRoktv kalẹ̀. Ní ọdún 2018, ó gbé eré rẹ̀ kalẹ̀ tí ó pè ní Nwanyioma.
Mary Njoku ṣe ìgbéyàwó pẹ̀lú Jason Njoku ní ọjọ́ kẹjidínlógún oṣù kẹjọ ọdún 2012. Ó ti bí ọmọ mẹ́ta.
Makida Moka
Makida Moka jẹ́́ òṣèré àti mọ́dẹ́lì ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí a bí sí orílẹ̀ èdè Egypt..
Ní ọdún 2015, ó kópa nínú eré Code of Silence. Ní ọdún 2016, ipa tí ó kó nínú eré Taste of Love jẹ́ kí wọ́n yàán fún àmì ẹ̀yẹ òṣèré to dára jù lọ láti ọ̀dọ̀ Nigerian Broadcasters Merit Awards. Ní ọdún 2017, ó kó ipa Melanie nínú eré Inspector K. Ó kópa nínú eré Banana Island Ghost gẹ́gẹ́ bí Indian Ninja. Ó jẹ́ àmbásẹ́dọ̀ fún ilé iṣẹ́ Frankie and Co.
Mabel Oboh
Mabel Akomu Oboh tí a mọ̀ sí Mabel Oboh tí wọ́n bí ní 18 Oṣù Kẹẹ̀rin, Ọdún 1964 jẹ́ òṣèrébìnnrin, atọ́kùn ètò orí tẹlifíṣọ̀nù àti agbéréjáde ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Òun ni olùdásílẹ̀ Mabel Oboh Centre for Save our Stars (MOCSOS). Ó jẹ́ àkọ́kọ́ ẹni tí yóó dánìkan gbé eré tẹlifíṣọ̀nù jáde pẹ̀lú eré rẹ̀ tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "Victims", tí ó jẹ́ gbígbé jáde lóri ìkànnì Nigerian Television Authority (NTA)"."
Mabel wá láti Ìpínlẹ̀ Ẹdó ṣùgbọ́n ìlú Èkó ni àwọn òbí rẹ̀ bi sí. Ó gboyè ẹ̀kọ́ nínu ìmọ̀ nípa òràn dídá láti ilé-ẹ̀kọ́ gíga "Buckinghamshire New University."
Mabel bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ òṣèré rẹ̀ lágbo eré ìdárayá ní ìbẹ̀rẹ̀ àwọn ọdún 1980. Ó jẹ́ ẹ̀kejì obìnrin tí yóó kọ́kọ́ dánìkan ṣe adarí eré àti olùgbéréjáde pẹ̀lú ṣíṣe eré rẹ̀ tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ Victims. Ní ọdún 2000, ó jẹ́ obìnrin àkọ́kọ́ tí. yóó gbàlejò lóri ètò tẹlifiṣọ̀nù pẹ̀lú ètọ̀ tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "Chat with Mabel" tí wọ́n gbé sáfẹ́fẹ́ lóri ìkànnì NTA.
Ó darapọ̀ mọ́ ilé-iṣẹ́ NTA ní àwọn ọdún 1990 gẹ́gẹ́ bi olùgbéròyìn ṣááju kí ó tó ṣiṣẹ́ pẹ̀lú Aajọ Agbaye. Lẹ́hìn náà ni ó darapọ̀ mọ́ ilé-iṣẹ́ aṣojú Britani ní orílẹ̀-èdè Pólàndì.
Lọ́wọ́lọ́wọ́, Mabel jẹ́ alágbàsọ fún ẹgbẹ́ òṣèlú African Democratic Congress (ADC).
Ó gbégbá ìbò ní ọdún 2020 fún ti ètò ìdìbò Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ẹdó.
Ó jẹ́ olùdásílẹ̀ Mabel Oboh Centre for Save our Stars (MOCSOS), léte láti ṣe ìrànlọ́wọ́ fún ìlera àwọn òṣèré Nàìjíríà.
Ó ti bí àwọn ọmọkùnrin mẹ́ta, orúkọ ọkọ rẹ̀ náà sì ń ṣe Michael Ini Udoh.
Shafkat Bose Adewoyin
Shafkat Bọ́sẹ̀ Adéwoyin tí ó papò dà ní 23 Oṣù Kẹfà, Ọdún 2020 jẹ́ òṣèré Nollywood ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó gbajúmọ̀ jùlọ fún ipa rẹ̀ gẹ́gẹ́ bi Madam Tinubu nínu eré tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "Efunroye Tinubu" . Adéwoyin kópa nínu àwọn eré orí ìpele bíi "ORÍ" . Ó tún ti kópa gẹ́gẹ́ bi “Mama Oni” pẹ̀lú àjọṣepọ̀ Adebayo Salami nínu eré Fúnkẹ́ Akíndélé kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "Omo Ghetto."
Bọ́sẹ̀ ṣaláìsí ní Ọjọ́ Kẹtàlélógún, Oṣù Kẹfà Ọdún 2020.
Chigul
Chioma Omeruah, tí a mọ̀ orúkọ ìnagi rẹ̀ sí Chigul, jẹ́ apanilẹ́rìn-ín, akọrin, àti òṣèré ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó gbajúmọ̀ fún àwọn ipa apanilẹ́rìn-ín rẹ̀ tí ó maá n sábà ṣe ní gbogbo ìgbá
Wọ́n bí Omeruah sí ìlú Èkó. Òun ni àbílé kejì nínu àwọn ọmọ mẹ́rin ti àwọn òbí rẹ̀. Bàbá rẹ̀ ni Samson Omeruah.
Ó lọ sí ilé-ìwé girama méjì kan ní ìlú Jọs àti ní ìlú ìkẹjà, ó sì tún lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ gíga Yunifásítì Ìpínlẹ̀ Ábíá fún oṣù mẹ́ta, sááju kí ó tó lọ sí ilé-ẹ̀kọ̀ gíga "Delaware State University" níbití ó ti kẹ́kọ̀ọ́ ìmọ̀ nípa òfin tó de àwọn ìwà òdaràn. Nítorí àìṣedédé rẹ̀ nínu ẹ̀kọ́ náà, ó padà tún kẹ́kọ̀ọ́ èdè Faransé láti ilé-ìwé "Delaware State University" bákan náà. Ó padà sí Nàìjíríà lẹ́hìn tí ó ti lo ọdún méjìlá ní ilẹ̀ Amẹ́ríkà
Ó kọ́kọ́ di akọrin lábẹ orúkọ C-Flow ṣùgbọ́n orúkọ Chigul bo ti tẹ́lẹ̀ mọ́lẹ̀ lẹ́hìn kíkó àwọn ipa apanilẹ́rìn-ín rẹ̀ nínu àwọn eré. Àkọ́lé àkọ́kọ́ orin rẹ̀ tí ó kọ ni "Kilode", èyí tí ó ṣe pẹ̀lú gbígbohùn rẹ̀ sílẹ̀ tí ó sì pín fún àwọn òrẹ́ rẹ̀. Ó tí kópa nínu eré Nollywood kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "Road to Yesterday".
Claire Edun
Claire Edun, tí a mọ̀ sí Òyìnbó Princess, jẹ́ òṣèré Nollywood ọmọ Ilẹ̀-gẹ̀ẹ́sì. Ó gbajúmọ̀ fún sísọ èdè píjìnì ti Nàìjíríà, èyí tí ó padà ṣokùn fa ipa tí ó kó nínu eré tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "Authentic Tentative Marriage" "(ATM)" ní ọdún 2016, tí olùdarí eré náà n ṣe Lancelot Imasuen.
Edun ni ẹni tí a bí sí ọwọ́ àwọn òbí tí wọ́n jẹ́ ará Brítànì, ó sì ní ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀ náà níbẹ̀. Ṣùgbọ́n nígbà tí ó fi rí iṣẹ́ kan gẹ́gẹ́ bi òṣìṣẹ́ ọkọ̀ òfurufú, èyí tí ó fun ní ànfàní láti káàkiri àgbáyé, ó bẹ̀rè sí ní fẹ́ràn ilẹ̀ Áfríká, pàápàá jùlọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó di ìlúmọ̀ọ́ká ní ọdún 2015 lẹ́hìn tí ó fi fídíò ara rẹ̀ hàn lóri ẹ̀rọ ayárabíàṣá Faceebook níbi tí ó ti ń sọ èdè píjìnì ti Nàìjíríà pẹ̀lú ìrọ̀rùn. Èyí ni olùdarí eré Lancelot Imasuen rí tí ó fi fun ní ipa nínu eré tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "(ATM) Authentic Tentative Marriage". Ó kó ipa gẹ́gẹ́ bi ọmọbìnrin òyìnbó tí ó wá sí Nàìjíríà láti fẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà kan tí ó n wá láti gbé ní ilẹ̀ Brítànì.
Kehinde Fadipe
Kẹ́hìndé Fádípẹ̀ (tí a bí ní 17 Oṣù kẹfà, Ọdún 1983) jẹ́ òṣèrèbínrin ní Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì tí a bí sí ọwọ́ àwọn òbí tí n ṣe ará orílẹ̀-èdè Nàìjíríà
Wọ́n bí Kẹ́hìndé Fádípẹ̀ ní Ilé-ìwòsàn St Mary tí ó wà ní ìlú Lọ́ndọ̀nù ní ọdún 1983. Ó kọ́kọ́ gba oyè-ẹ̀kọ́ nínu ìmọ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sí ṣááju kí ó tó gba oyè gíga láti Royal Academy of Dramatic Art ní ọdún 2009.
Àkọ́kọ́ ipa rẹ̀ tí ó ṣe gbòógì wáyé ní ọdún 2009 nígbà tí ó fi kópa nínu eré kan tí a pe àkọ́lé rẹ̀ ní "Ruined", èyítí ó gba àmì-ẹ̀yẹ ti Pulitzer. Ní ọdún 2011 ó kópa nínu eré. tẹlifíṣọ̀nù kan tí BBC gbé kalẹ̀ tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "The Body Farm," èyí tí ó dá lóri ìwé kan tí Patricia Cornwell kọ ní ọdún 1994. Ó darapọ̀ mọ́ àwọn olùkópa lóri abala ẹ̀kẹẹ̀ta eré Misfits níbití ó ti kópa gẹ́gẹ́ bi Melissa.
Ní ọdún 2013, ó ṣe ìgbeyàwó pẹ̀lú Wole Olufunwa, èyí tí wọ́n ṣe fídíò rẹ̀ tí ìkànnì Channels TV Metrofile gbé sáfẹ́fẹ́. Ó ti ní àwọn ọmọ méjì
Agbowa-ikosi
Àgbọ́wá-Ìkòsì jẹ́ ìlú ìṣẹ̀mbáyé kan ní ìpínlẹ̀ Èkó ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Lára ohun tó ṣe iyebíye nípa ìlú yìí ni pé; ojú-ọ̀nà wọn ló jẹ́ èkejì nínú àwọn ojú pópó tí wọ́n lo ọ̀dà tó dára jù láti fi tẹ́ ẹ.
Agbègbè kan ti wọ́n ń pè ní Egunbaṣewo ní Àgbọ́wá-Ìkòsì ti ṣẹ̀ wá. A pín ìlú náà sí àwọn agbègbè tó pọ̀, bíi;(Itún); Aledo, Oríwù, Àgbọ́wá, Kòsómi ati Ẹhindi. Olórí Itún ló n ṣàkóso ọ̀kọ̀ọ̀kan nínú àwọn agbègbè wọ̀nyí, àti pé Olórí Ìlú gan-an ni agbègbè kọ̀ọ̀kan maá ń pe adarí wọn. Ìgbà tó yá ni wọ́n sọ ipò aṣáájú yìí di Baálẹ̀ àti Ọba.
Lọ́dún 1956, Aláyélúwà, Ọba Edward Aláúsá Thomas OLÚFUWÀ ni wọ́n gbé adé lé lórí, gẹ́gẹ́ bíi ọba àkọ́kọ́ nílùú Àgbọ́wá-Ìkòsì, láti agboolé Ògúntólú-Olúfuwà. Àwọn agboolé márùn-ún ni wọ́n ṣàdéhùn pé áwọn yóò máa jọba nílùú ọ̀hún. Ṣùgbọ́n Baálẹ̀ ló n ṣàkóóso àwọn ìgbèríko tó yí i ká, bíi; Ìkòsì, IGBENE, Oko-Ito, Òkè-Olisa, Gbẹ̀rígbẹ̀ àtàwọn yóokù. Gbogbo àwọn baálẹ̀ náà ni wọ́n maá n waá jábọ̀ fún Ọba Àgbọ́wá-Ìkòsì, (ìyẹn Abọ́wá tìlúu Àgbọ́wá-Ìkòsì). Àwọn olóyè kan náà wà tí wọn n ṣiṣẹ́ pẹ̀lú Abọ́wá, ṣùgbọ́n ìpele-ìpele la tò wọ́n sí. Fún àpẹẹrẹ, Olóyè Olísà, oùn ni igbákejì Ọba. Bẹ́ẹ̀ ni Olóyè Àró, Olúwo, Ọ̀dọ̀fin àti Balógun.
Lásìkò ogun, ìlú Àgbọ́wá-Ìkòsì ni olú agbègbè ìjọba Ìkòsì, èyí tí wọ́n pè ní Ìkòsì District Council. Ibẹ̀ ni ibùdó tí àwọn eèyàn n farapamọ́ sí, pàápàá lati Ìmọ̀ta, Ìbẹ̀fun, Ọ̀tà ati Òwu. Àgọ́-Ìmọ̀ta làwọn ará Ìmọ̀ta farapamọ́ sí ní tiwọn, àwọn ará Ìbẹ̀fun farapamọ́ sí Àgọ́-Ìbẹ̀fun, àwọn ti Ọ̀tà farapamọ́ sí Àgọ́-Ọ̀tà bẹ́ẹ̀ làwọn ara Òwu farapamọ́ sí Àgọ́-Òwu. Gbogbo àwọn ogúnléendé yìí ló padà sí ìgbèríko wọn lẹ́yìn ogun. Ṣùgbọ́n àwọn kan dúró, wọn kò padà, àfi àwọn ará Òwu (Jagun-jagun ni ọ̀pọ̀ wọn), ṣùgbọ́n wọ́n ṣèlérí fún àwọn ará Agbọ́wá-Ìkòsì pé àwọn kò ní yọ wọ́n lẹ́nu rárá.
Kilómítà márùndínlógójì, ni ìhà àríwá agbègbè Ẹ̀pẹ́ ní ìlú Àgbọ́wá-Ìkòsì wa, ó tún wà ní àríwá lẹ́bàá odò títí dé ibi tó fi lọọ fi ẹ̀gbẹ́ k'ẹ̀gbẹ́ pẹ̀lú odò ọ̀sà l'Ékòó àti odò Ìkòròdú, ọ̀pọ̀ àwọn ọmọ ìlú àtàwọn àlejò ni wọ́n jọ n gbé pọ̀ nínú ìlú Àgbọ́wá-Ìkòsì.
Lára àwọn ìlú tó súnmọ́ Àgbọ́wá-Ìkòsì ni: Ọ̀tà-Ìkòsì, Òkun Ìkòsì, Òrúgbó-Ìddó, Ìgbálú, ÌGBẸ́NẸ́, Òkè-Olísà, Gbẹ̀rígbẹ̀, Òkò-Ito, Ìmọ̀pé, Ìmọ̀ta, Odò Àyándelú Adó-Ìkòsì, Òwu, Ìgánké àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
Àgbọ́wá-Ìkòsì ni àkọ́kọ́ nínú àwọn ìlú tó wà lágbègbè Ẹ̀pẹ́ àti ilẹ̀ Ìjẹ̀bú tó ya ọjọ́ kan sọ́tọ̀ lati máa ṣayẹyẹ ìlú náà ati ọjọ́ tí wọ́n fi n rántí àwọn ọmọ ìlú. Ọjọ́ náà ni wọ́n n pè ní Ọjọ́ Àgbọ́wá, ẹgbẹ́ àwọn ọmọ ìlú tí wọ̀n pé ní Àgbọ́wá Development Association (ADA)ló n ṣagbátẹrù rẹ̀.
Àwọn mẹ́rin ló ti jọba ìlú Àgbọ́wá-Ìkòsì:
Ọba Eeward Aláúsá Thomas OLÚFUWÀ wà lórí ìtẹ́ láti ọdún 1956 sí 1972
Ọba Ahmed Kọ́láwọlé Hassan wà lórí ìtẹ́ láti ọdún 1973 sí 2006
Ọba Akinlolú Bọ́lájí Joseph Odùmẹ́ẹ́rù náà wà lórí ìtẹ́ láti ọdún  2007 sí 2012
Olóyè Shakirudeen Odùfowórà, Oùn ni adelé láti ọdún 2012 títí di àkókò yìí
Ọ̀pọ̀ àwọn ọmọ ìlú Àgbọ́wá-Ìkòsì ni wọ́n jẹ́ àgbẹ̀ tí àwọn kan sì n ṣiṣẹ́ apẹja, bó tiẹ̀ jẹ́ pé wọ́n tún fi àwọn òwò pẹ́pẹ̀pẹ́ mi in kún un.
Ẹ̀sìn Krìstẹ́nì, mùsùlùmí àti tí àbáláyé làwọn ọmọ́ Àgbọ́wá-Ìkòsì maá n ṣe jù.
Àwọn Obìnrin Akọ̀yà ìlú Abẹ́òkúta
Àwọn obìnrin ajìjà-n-gbara tàbí Àwọn Obìnrin Akọ̀yà Ìlú Abẹ́òkúta ti ọdún 1940, jẹ́ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ tó múnádóko, tó sì ní já fún ẹ̀tọ́ àwon obìnrin ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Àwọn egbé Obìnrin Abẹ́òkúta fi ẹ̀hónú wọn hàn sí ètó ìṣèjọba amúnisìn àwọn Gẹ̀ẹ́sì, ẹgbẹ́ yí lòdì sí kí àwọn obìnrin má a san owó-orí ní Ìlẹ̀ Nàìjíríà.
Àwọn obìnrin Ìlú Abẹ́òkúta yìí gbàgbọ́ pé lábẹ́ ìjọba amúnisìn, àwon ètó ọrọ̀ aje wọn kò tẹ̀síwájú, lákòókò tí owó-orí tí ìjọba ń gbà tún pọ̀ sí i.
Bákań nàa, àwọn ẹgbẹ́ obìnrin yìí sọ wí pé kò yẹ rárá kí wọ́n má a san owó-orí lọ́tọ̀, ní wọ̀n ìgbà tí àwọn ọkọ wọn ti ní san-án. Síwájú sí i, ó yẹ kí àwọn obìnrin náà lẹ́tọ̀ọ́ láti ṣe aṣojú ní ìṣèjọba agbègbè.
Gẹ́gẹ́bí èròńgbà wọn, ìjọba gba àbádòfin kí wọ́n fún àwọn obìnrin láyè láti kópa. Wọ́n sì fún àwọn mẹ́rin láyè láti ṣe aṣojú ìjọba ní agbegbe. Òpin sí débá kí obìnrin má a san owó-óri ní Ìlú ẹ̀gbá áti ilẹ́ Nàìjííríà.
Ìlú Abẹ́òkúta jẹ́ Ìlú tí àwọn ẹ̀yà Yorùbá ń gbé, tí ó sì wà ní gúúsù ìwọ̀-oòrùn Nàìjíríà.
Ní ọdún 1830 ni wọ́n dá Ìlú Abẹ́òkúta sílẹ̀, tí àwọn Ẹ̀gbá àti Òwu jẹ́ olùgbé àkọ́kọ́ lórí ilẹ̀ náà.
Ní ọdún 1850, tí ètó ìjọba amúnisìn ti Ilu Gẹ̀ẹ́sì bẹ̀rẹ̀ láti fa ìṣàkóso rẹ̀ sí Ìlú Abẹ́òkúta àti àwọn àdéhùn pẹ̀lú àwon omo bíbí Ègbá. Ìwé Àdéhùn yìí ló fàyè gba àwọn gbogbo Ìlú Ègbá lápapọ́ ki ìbáṣepọ tó dán mọ́rán le wà lórí ètò ọrọ̀ ajé wọn láti ileto kan si miran ati ibodè ikan dè miíràn. Kí ààlà ati ètò ọrọ̀ ajé wọn pẹ̀lú Ìlú Èkó fún ìgbáradì ètò òmìnìra túnbọ́ rọrùn láti leè bọ́ lọ́wọ́ ìṣèjọba amúnisìn ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì.
Àdéhùn yìí ti fún àwọn èèyàn Ègbá ní òmìnìra tó ní órí ètòlorọ̀ eto-ọrọ tiwọn, ṣùgbọ́n ní ìkẹhìn, ìjọba Gẹ̀ẹ́sì wá ọ̀nà láti làjà ní ètò àdáṣe lẹ́hìn ìdààmú olóṣèlú kan ní ọdún 1897. Ìjọba Gẹ̀ẹ́sì bẹ̀ẹ̀rẹ̀ àtúntò ètò òṣèlú
Ìlú náà, eléyìí ló ṣokùnfà dídá ijọba Egba United (EUG) sílẹ̀. Ṣáájú sì ètò tuntun, àwọn ìgbìmọ̀ agbègbè ní àdéhùn pẹ̀lú pé ó kéré jù, obìnrin kan gbọ́dọ̀ wà lára àwọn aṣoju. EUG, lára àṣà wọn tẹ́lẹ̀rí, Ọkùnrin nìkan ni wọ́n fi ń ṣe aṣojú kí iṣẹ́ ìdàgbàsòkè àti ètò amáyédẹrùn bẹ̀rè ní Ìlú Abéòkúta. EUG ṣe àwọn iṣẹ́ àkànṣe àti ìdàgbàsókè ohun amáyédẹrùn, bí i ètò ọrọ́-ajé, ṣíṣe àwọn ojú ọ̀nà, àti dókòwò pẹ̀lù ilẹ̀ Òkèèrè, nípa ká fi àwọn n
kaní iiòkó,o, e-pupa, obì,aà ati aṣàdìrẹ.n. íi ipariọdúnn 1800s,Ìlú Aéòkúuta tidi Ìlú ńlá tó lókìkí tó sì gbàjúmọ̀ lórí ètò ọrọ̀ ajé láàrín àwọn Ìlú míràn íio àìjíríàaàati éewọ́n dádúró bí Ìlú tó ti gba òmìnìiratirẹ̀.
Arewa
Arewa jẹ́ ọ̀rọ̀ Hausa tí ó jẹ mọ́ ede gẹẹsi "ariwa." Ó jẹ yọ lati òrò Hausa èyí tí o túmọ̀ si ariwa. Lákójọpọ̀, a ma fí n ṣe adayanri ipò oloselu, lati ìgbà ti Ilẹ̀ Kálìfù Sókótó ti ṣubu. "Kasar Arewa" tumo si ile ariwa, Arewacin Najeriya si tumo si Nothern Nigeria. A maa n lo wan ni ile Hausa lati ṣapejuwe itan ilẹ naa, eyi ti o wa loke Odò Niger.Lilo "Arewa" ninu oro... ti wọpọ l
laarin awọn nikariwa u Akiri ju awọn ilana hmadutBello A ti o gbe kale: aropo Caliphate Sokoto ; irajọba Ọlni ọrun fun agbegbe naa; gbogbo agbaye ti ẹtọ rẹ si suzerainty ; ati ni asọtẹlẹ diẹ sii ṣugbọn ko ni agbara ti o kere si, imọran ti ilu Hausa kan ti yoo pẹlu gbogbo awọn agbọrọsọ Hausa ni iha iwọ-oorun Iwọ-oorun Afirika edeiadugbo kọwe ti o gbajumọ - 'Ariwa kan, Eniyan kan'. Ninu itan-akọọlẹ ti Nigeria ni pataki, a maa n lo lati tọka si pre-1967 Northern Region, Nigeria . Ni Niger, o ni itumọ kan ni pato: animist kekere ti iṣaaju ti ijọba ti o jẹ gaba lori afonifoji "Dallol Maouri", ti a mọ si abinibi "Maouri" / "Mawri" ni aṣa Hausa. Ni orilẹ-ede Naijiria, a ti so awọn ilu kan ni “ "Arewa" ” ni igba atijọ, ṣaaju ijọba ilu Gẹẹsi .
Lẹ́yìn tí Nigeria gba òmìnira, àwọ́n èyàn kan maá n lo "Arewa" láti ṣe apejúwe ilẹ̀ Hausa: isúnkì "arewacin nijeriya". Púpọ̀ lára ílẹ́ ariwa wà ní ìṣọ̀kan ìṣèlú nÍ ẹ̀yà naa, èléyí tí ó ní ẹ
ẹ́à
ẹ́à ṣàyaṣeya orisióijẹ́ ilé uú oìlú le fun ilẹẹ hauẹ́lẹ̀meṣùejọ́ tilẹ kalifu sokoto ̀ Kìgbá ẹrú àtí oto Caliphateuo caliphate ni lábẹ́ íjọ̀ à iẹẹothern nigeria protectorate labe ijoba geesi.  Awon ara Ekun ariwa ni ile Nigeria, gegebiAlapejọ Arewa, Apejọ Arewa Media ti o wa ni Kaduna,eyi Ile jọmọ ati Ile Igbimọ Arewa ati Arewa People's congress jẹ apẹẹrẹ ti eyi. Awọn ẹgbẹ wọnyi ko ṣagbero ominira lati orilẹ-ede Naijiria, wọn si dojukọ iṣọkan aṣa ti agbegbe Hausa – Fulani eyiti o jẹ ọpọ julọ ni ariwa orilẹ-ede naa. A ti fi ẹsun kan Arewa pe o faagun iselu ijọba ati ti aṣa lati mu ipinlẹ apapo.
Abeokuta Grammar School
Ilé-Ẹ̀kọ́ Girama, Abẹ́òkúta jẹ́ ilé - ẹ̀kọ́ gíga ní ìlú Abẹ́òkúta, Ìpínlẹ̀ Ògùn, Nàìjíríà. Agbègbè Ìdí-Aba ní Abẹ́òkúta ni ó wà báyìí. Wọ́n sábà máa ń pè é ní Ilé-Ẹ̀kọ́ Gírámà àkọ́kọ́ ní Nàìjíríà, gbogbo àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè láti apá Nàìjíríà, Iwọ̀-oòrùn Áfíríkà, Gúúsù-Ilẹ̀ Áfíríkà, Yúróòpù, àti ní Éṣíyà ni wọ́n ń lọ síbẹ̀
Àjọ Ṣọ́ọ̀sì Anglican Agbègbè Abẹ́òkúta ni wọ́n dá ilé-ẹ̀kọ́ náà sílẹ̀ ní ọdún 1908. Àwọn èèyàn jàkànjàkàn ni wọ́n lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ náà bẹ̀rẹ̀ láti orí àwọn olóṣèlú Nàìjíríà àti àwọn oníṣẹ́-ọnà, bákan náà ni olùkọ́ àti olóṣèlú ajàfẹ́ẹ̀tọ́ Fúnmiláyọ̀ Ransome-Kútì àti ọmọ rẹ̀, olórin Fẹlá Aníkúlápò-Kutì.
Ní ìlànà ìmọ̀-ẹ̀kọ́, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ Ilé Ẹ̀kọ́ Girama Abẹ́òkúta lọ fún ìdánwò ní Royal College Preceptors ní 1909 tí wọ́n sì jókòó fún Ìdánwò Cambridge abẹ́lé ní 1911. Ó di ilé-ẹ̀kọ́ takọ-tabo ní 1914 nígbà tí wọ́n gba àwọn obìnrin. Ní 1939, ilé-ẹ̀kọ́ kó àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lọ fún Ìdánwò Ilé-ẹ̀kọ́ Cambridge, ní ọdún 1996  ìjọba Nàìjíríà sún ipò rẹ̀ sókè sí Ilé-Ẹ̀kọ́ Aláwòkọ́ṣe.
Ẹgbẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ mẹ́ta láti Ilé Ẹ̀kọ́ Gírámà Abẹ́òkúta ní Ìpínlẹ̀ Ògùn jáwé olúborí orílẹ̀èdè níbi ipele Ètò-amúùlúdùn àti Èrò - tuntun ní Ìdíje Diamond lásìkò Ayẹyẹ National Pitch Event ní ọdún 2019. Ó wáyé ní Àjọ ìdàgbàsókè ọ̀dọ́ tí ìyára-ìkàwé Ààrẹ Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́Ìtàn Ile-eko naa ni ipilẹ ni ọdun 1908 nipasẹ Igbimọ Ijo Agbegbe ti Abeokuta (Anglicans).
Ni ẹkọ, awọn ọmọ ile-eko ti Ile-iwe Girama Abeokuta wọ inu idanwo nipasẹ Royal College of Preceptors ni ọdun 1909 wọn si joko fun Ayẹwo Agbegbe b9 jí kambiriji ni ọdun 1911. O di ile-iṣẹ adalu ni ọdun 1914 pẹlu gbigba awọn ọmọbirin. Ni ọdun 1939, ilé-ẹ̀kọ́ gbekalẹ awọn ọmọ ile-eko fun Idanwo Ijẹrisi Ile-eko kambiriji ati ni ọdun 1996 ni igbega si ipo Ile-eko awokose nipasẹ ijọba Naijiria.
AGSOBA jẹ ajọṣepọ ti awọn ọmọ ile-eko arugbo (ọmọkunrin ati ọmọdebinrin) ti Ile-iwe Girama Abeokuta ati pe o jẹ ẹgbẹ awọn ọmọ ile-iwe ti o dagba julọ ni Nàìjíríà Ti o jẹ olori nipasẹ ẹgbẹ ti orilẹ-ede ti a mọ ni Igbimọ Alakos gbogbogboo pẹlu olu-ilu rẹ ni Abeokuta, ajọṣepọ naa n ṣiṣẹ nipasẹ awọn ẹka ni gbogbo orilẹ-ede Naijiria ati ni agbaye.
Fatima Faloye
Fatima Faloye tí wọ́n bí ní agbègbè Harlem ní ìlú New York jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Bárbádọ̀s. Ó kọ́ ẹ̀kọ́ ní ilé-ìwé Dalton School ní ìlú New York àti ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga New York University. Faloye gba àmì-ẹ̀yẹ ti "NAACP Image Award for Outstanding Supporting Actress in a Drama Series" ní ọdún 1996 fún ipa rẹ̀ gẹ́gẹ́ bi Chantel Tierney nínu eré "New York Undercover". Faloye tún ti ní àwọn ipa nínu eré tẹlifíṣọ̀nù tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "Law & Order". Ó tún ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ olùgbéréjáde tó sì ti gbé ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn fíìmù oníṣókí kan jáde.
Ílú Baakun
Gẹ́gẹ́ bí ìtàn, àṣà àti ìṣé, Baakun jẹ́ ìlú àtijọ́ ní Ilẹ Yoruba, ati ọkan ninu awọn ibugbe akọkọ ni ilù Ife ni ilé- Ife ni ilù Nàjiria . Awọn oniwe-lọwọlọwọ monarch ni awoôn Jàndùkú Abiọ́dún Olúgbénga Ògúndìran.
Wọ́n dá ilu Bàkún silẹ nipàsẹ ọmọ ọbà òlúòpọ ni ọrúndún kànkànlá. Àṣà àti iṣé sọfún wá wipé òlúópọ kúro ni ọfá- ilé làti dà ààyé tirẹ silẹ nibi ti ó súmọ ipétùmódù ni ilè- ife.
iṣẹ niỌmọ ọbà ince Oluopo ni ib ọrundun 11th . Itan ipinle ti o losi lati Offa-Ile lati fi idi ara rẹ pinpin ni ibi kan gan sunmo si Ipetumodu . Gẹgẹbi ode nla, Oọdẹ̀ àpérine awọn ami ni ọpọàmiọ awọn ibiti o ti ṣaja. O nifé ọ̀dẹ.kikọ awọn ahere ati llè kèkèkè
ẹ awọn oriṣa rẹ bii Ogun at Òrisa Ogiyanṣà awọn aaye wọnyààyè wọnyiye pẹ̀ẹ̀rẹ ati o ṣetoyi ni afiò,ó,i Oke Oko .ÒOènÒkówọn aala pẹlu awọn eniyan Akanle ati Lasole. Ni apa ila-oorun wọn ni odo ti a mọ ni Eri Oosi.èèrsoọpọ Eri Oogi pẹlu Isasa Elekiri ati Oluponna tun wa ni agbegbe Oluopo.
Nigbati Oluopo pade Ọmọ-binrin ọba kan lati agba ilè Oni Ilarẹ ni ilè-ifẹ, ẹniti o jẹ ònibàrà Oluopo tẹlẹ. O ma n ra awọn ẹrán igbẹ̀ lati ọwọ̀ Oluopo. Lẹyinà, wọn di ọrẹ ati lọkọlaya nikẹyin. Igbeyawo naa ni ibukun pẹlu awọn ọmọ mẹta, Agbangudu, Larele, ati Akintayo. Nigbati awọn ọmọ yi dàgbá, àwọn ọmọ wọ̀nyi pinya lọsi áàyé òriṣiriṣi. Agbangudu lọsi Èdu, Làrélé lọsi Àpómu, Akintayo lọsi ilu Ibadan ti awọn ọmọ ọmọ rẹ̀di Òlubàdàn ni igbati wọnbẹ ni áyé. Ni ayika ahere Oluopo ni ọpọlọpọ awọn igi kekere ti wọn pe ni Ookun. Awọn meji ni ọpọlọpọ ti wọn ṣe akopọ iṣupọ ti o nipọn pupọ ti a mọ ni Iba. Awọn orukọ meji wọnyi, Iba ati Ookun, ni Oluopo ati gbogbo awọn alabara rẹ ṣajọpọ pẹlu awọn ti nkọja lọ lati darukọ ibugbe rẹ bi Iba Ookun (iṣupọ ti awọn igi-igi ti o nipọn) ati eyiti o di Baakun nigbamii bi o ti mọ loni.
Oluopo ti n fun awọn ege ilẹ diẹ funọn eniyan fun ogbin ni agbegbe rẹ . Ohun akiyesi laarin awon eniyan yii ni Oluode Ogunwole Olojoarere, Oosa ti Ipetumodu nigba yen. Agbegbe ti won fun Ogunwole ni a mo si Apata Ogunwole. Ọkan ninu awọn awon omo omo wà Vincent Olaniyan ti o tun nigbamii ti o waye ni akoôwe akọle ti Oosa Apetumodu laarin 1940 ati 1969.
GoLẹhin ogun abẹle, Oluopo pada si ilẹ oko rẹ ni Tafia. Lakoko ti o nlọ lati Baakun ni Ipetumodu, o mu awọn ọrẹ diẹ lọ o si fun wọn ni awọn ilẹ fun iṣẹ-ogbin. Awọn ti o mu lọ pẹlu Ọmọ-alade Olakanmi Okoro Giesi, ti o di Ọba Apetumodu nigbamii ti o jọba laarin 1848-1866. Awọn miiran ni Adegbanro, Akingbile, Aroje baba Mojalawo.
Afua Osei
Afua Osei jẹ́ oníṣòwò , olùdókòówó ati agbọ̀rọ̀sọ ati Olùdásílẹ̀ She Leads Africa, ilé-iṣẹ́ ìgbóhùnjáde fún àwọn obìnrin Afirika ẹgbẹ̀rún ọdún.
A bí sí ìlú Washington, DC, Osei lo ìgbà èwe rẹ́ ní Ìpínlẹ̀ Prince George, Maryland . Osei kọ̀ ní ímọ́-ẹ́kọ́ òsèlú Ilé-ẹ̀kọ́ Allegheny. Òhun sí jẹ́ ẹni àkọ́kọ́ tí o kọ́ ẹ̀kọ́ nípa àwọn èyan dúdú. O gba ẹbun Ọlukọ fun Olùkọ́ni ati Ìmọ́-ọ̀rọ̀ Òsèlú ní Ray Smock fún ìlérí ní òṣèlú agbègbé ati ìpínlẹ̀.
Ni ọdun 2013, ó parí ilé-ìwé gíga ni Ilé-ẹ̀kọ́ ti Chicago ati Harris School of Studies Policy Public pẹ̀lú Ọ̀gá nì Isakoso Iṣowo ati Titunto si ti Afihan Ilu .