รายพระนามผู้ปกครองบาวาเรีย
รายพระนามผู้ปกครองบาวาเรีย () บาวาเรียปกครองโดยประมุขทั้งที่มีตำแหน่งเป็นดยุกและเป็นพระมหากษัตริย์ ราชอาณาจักรได้รับการรวมหรือการถูกแบ่งตลอดมาในประวัติศาสตร์ของหลายราชวงศ์ที่ปกครอง แต่ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1949 บาวาเรียก็เป็นรัฐหนึ่งของประเทศเยอรมนี
ราวปี ค.ศ. 548 พระมหากษัตริย์แห่งชนแฟรงค์มอบบริเวณบาวาเรียให้อยู่ภายใต้การปกครองของดยุก — อาจจะเป็นดยุกชาวแฟรงค์หรืออาจจะเป็นผู้ที่เลือกมาจากตระกูลผู้นำในท้องถิ่น — ผู้ที่ตามหน้าที่แล้วก็จะเป็นข้าหลวงประจำภูมิภาคแทนพระมหากษัตริย์แฟรงค์ ดยุกคนแรกเท่าที่ทราบคือการิวอลด์ หรือ การิบอลด์ที่ 1 แห่งบาวาเรียผู้เป็นผู้มีอิทธิพลของตระกูลอกิโลล์ฟิงผู้มีอำนาจ ซึ่งเป็นการเริ่มการปกครองของตระกูลนี้ต่อมาจนถึงปี ค.ศ. 788
พระมหากษัตริย์ (ต่อมาพระจักรพรรดิ) ของชนแฟรงค์เข้ามามีอำนาจเหนือบาวาเรียด้วยพระองค์เอง โดยตั้งให้บาวาเรียอยู่ภายใต้การปกครองของข้าหลวงที่มิได้สืบตระกูลและข้าราชการ หลุยส์เดอะไพอัสแบ่งจักรวรรดิระหว่างพระราชโอรสและการแบ่งเป็นการแบ่งอย่างถาวรหลังจากการเสด็จสวรรคตในปี ค.ศ. 840 ประมุขชาวแฟรงค์ปกครองบาวาเรียเป็นส่วนหนึ่งของดินแดนของตนเอง
ลุทโพลด์ผู้ก่อตั้งราชวงศ์ลุทโพลดิงมิได้เป็นดยุกแห่งบาวาเรีย แต่เป็นมากราฟแห่งคารินเทียภายใต้สมเด็จพระเจ้าหลุยส์เดอะไชล์ดแห่งบาวาเรีย อำนาจของแฟรงค์ขณะนั้นเริ่มเสื่อมลงในบริเวณบาวาเรียเพราะการโจมตีโดยชาวฮังการีซึ่งเป็นผลทำให้ผู้มีอำนาจในท้องถิ่นมีอิสระเพิ่มมากขึ้น จนอาร์นุล์ฟลูกของลุทโพลด์สามารถตั้งตนขึ้นเป็นดยุกในปี ค.ศ. 911 และได้รับการยอมรับโดยพระมหากษัตริย์เยอรมันเฮนรีเดอะเฟาว์เลอร์ในปี ค.ศ. 920
ในช่วงระหว่าง ค.ศ. 947 จนถึง ค.ศ. 1070 พระมหากษัตริย์เยอรมันก็มอบการปกครองของบาวาเรียให้แก่บุคคลต่าง ๆ ที่รวมทั้งตนเองโดยมิให้มีการสืบการปกครองโดยไม่ให้ตระกูลใดตระกูลหนึ่งมีอำนาจปกครองบาวาเรียโดยเด็ดขาด ฉะนั้นบาวาเรียจึงสลับการปกครองไปมาระหว่างราชวงศ์ต่าง ๆ ที่มิได้เกี่ยวข้องกันเช่นราชวงศ์ออทโทเนียน และ ราชวงศ์ซาเลียน
ในปี ค.ศ. 1070, สมเด็จพระจักรพรรดิไฮนริคที่ 4 แห่งโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ทรงปลด ออทโทแห่งนอร์ไฮม์ผู้ครองบาวาเรียอยู่ในขณะนั้น และหันไปยกดัชชีแห่งบาวาเรียให้กับเวลฟ สมาชิกของตระกูลอิตาลี-บาวาเรียจากตระกูลเอสเต แต่ต่อมาเวล์ฟก็มีปากมีเสียงกับจักรพรรดิไฮนริคและถูกยึดอำนาจการปกครองบาวาเรียไปสิบเก้าปี ระหว่างนั้นบาวาเรียก็ปกครองโดยราชบัลลังก์เยอรมัน เวล์ฟได้บาวาเรียคืนในปี ค.ศ. 1096 และสืบการปกครองต่อมาโดยเวล์ฟที่ 2 และเฮนรีที่ 9 — เฮนรีสืบโดยบุตรชายเฮนรีที่ 10 ผู้นอกจากจะปกครองบาวาเรียแล้วก็ยังเป็นดยุกแห่งแซกโซนีด้วย
ในปี ค.ศ. 1180 เฮนรีที่ 12 และ สมเด็จพระจักรพรรดิฟรีดริชที่ 1 แห่งโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ มีเรื่องบาดหมางกัน จักรพรรดิฟรีดริชจึงทรงปลดเฮนรีและยกบาวาเรียให้กับออทโทแห่งราชวงศ์วิทเทลส์บัค จากนั้นบาวาเรียก็ตกอยู่ในมือของสาขาต่าง ๆ ของราชวงศ์วิทเทลส์บัคมาจนกระทั่งสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง
ในปี ค.ศ. 1253 ออทโทที่ 2 เสียชีวิต บาวาเรียก็ถูกแบ่งระหว่างบุตรชายของออทโท เฮนรีเป็นดยุกแห่งบาวาเรียใต้ และหลุยส์บาวาเรียเหนือ จนกระทั่งมาถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 16 ดินแดนบาวาเรียก็ถูกแบ่งไปมาระหว่างพี่ ๆ น้อง ๆ ซึ่งทำให้ยากต่อการเรียงลำดับดยุกผู้ครองบาวาเรียได้อย่างถูกต้อง
ในบาวาเรียใต้ หลังจากสมัยของเฮนรีที่ 13 บาวาเรียใต้ก็ถูกแบ่งระหว่างลูกชายสามคน ออทโทที่ 3 หลุยส์ที่ 3 และสตีเฟนที่ 1 ปกครองร่วมกัน ผู้สืบครองต่อจากออทโทที่ 3 คือบุตรชาย เฮนรีที่ 15 ผู้สืบครองต่อจากสตีเฟนที่ 1 คือบุตรชายออทโทที่ 4 และ เฮนรีที่ 14 และลูกของเฮนรีที่ 14 คือจอห์นที่ 1
ในบาวาเรียเหนือ หลุยส์ที่ 2 สืบต่อโดยลูกชายรูดอล์ฟที่ 1 และหลุยส์ที่ 4 หลุยส์ได้รับเลือกให้เป็นพระมหากษัตริย์เยอรมันในปี ค.ศ. 1314 หลังจากจอห์นที่ 1 เสียชีวิตในปี ค.ศ. 1340 หลุยส์ที่ 4 ก็รวมอาณาจักรบาวาเรีย
ดยุกแห่งบาวาเรียมีตำแหน่งเป็นเคานท์พาเลไทน์แห่งไรน์ด้วย ในปี ค.ศ. 1329 หลุยส์ที่ 4 ทรงยกพาเลทิเนทแห่งไรน์ที่รวมทั้งพาเลทิเนทเหนือให้แก่ลูกของรูดอล์ฟที่ 1 พาเลทิเนทเหนือกลับมารวมกับบาวาเรียอีกครั้งในปี ค.ศ. 1623 และพาเลทิเนทใต้ในปี ค.ศ. 1777
ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1349 จนถึง ค.ศ. 1503 บาวาเรียก็ถูกแบ่งแยกเป็นครั้งที่สอง ในปี ค.ศ. 1349 ลูกหกคนของลุดวิกที่ 4 แบ่งบาวาเรียออกเป็นบาวาเรียเหนือ (Upper Bavaria) และ บาวาเรียใต้ (Lower Bavaria) ในปี ค.ศ. 1353 บาวาเรียใต้แบ่งเป็นบาวาเรีย-แลนด์ชุท และ บาวาเรีย-สเตราบิง ในปี ค.ศ. 1363 บาวาเรียเหนือก็ถูกแบ่งระหว่างบาวาเรีย-แลนด์ชุท และบาวาเรีย-สเตราบิง หลังจากการเสียชีวิตของสเตฟานที่ 2 ในปี ค.ศ. 1392 บาวาเรีย-แลนด์ชุทก็แบ่งออกเป็นสามดัชชีสามอาณาจักร โยฮันน์ที่ 2 ดยุกแห่งบาวาเรียได้บาวาเรีย-มิวนิค, เฟรเดอริค ดยุกแห่งบาวาเรีย-แลนด์ชุทได้บาวาเรีย-แลนด์ชุทส่วนที่ย่อยออกไป และสเตฟานที่ 3 ดยุกแห่งบาวาเรียได้บาวาเรีย-อิงโกลชตัท
หลังจากสงครามแลนด์ชุท (ค.ศ. 1503–ค.ศ. 1505) ดยุกแห่งบาวาเรีย-มิวนิคอัลเบร็คท์ที่ 4ก็กลายเป็นผู้ครองบาวาเรีย ในปี ค.ศ. 1506 อัลเบร็คท์ออกประกาศว่าดัชชีควรจะผ่านต่อไปยังบุตรคนหัวปีตามกฎสิทธิของบุตรคนแรก (primogeniture)
ในปี ค.ศ. 1623 แม็กซิมิเลียนที่ 1 ดยุกแห่งบาวาเรีย ก็ได้รับตำแหน่งพรินซ์อีเล็คเตอร์ () แห่งไรน์แลนด์พาลาติเนท
ในปี ค.ศ. 1805 ภายใต้สนธิสัญญาสันติภาพเพรสบวร์ก (Peace of Pressburg) ระหว่าง ฝรั่งเศสของนโปเลียน และ จักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ ดัชชีหลายอาณาจักรได้รับเลื่อนฐานะขึ้นเป็นราชอาณาจักร ประมุขจากราชวงศ์วิทเทลส์บัคแห่งบาวาเรียได้รับตำแหน่ง "พระมหากษัตริย์แห่งบาวาเรีย" ตั้งแต่ ค.ศ. 1806 จนถึง ค.ศ. 1918. พรินซ์อีเล็คเตอร์แห่งบาวาเรีย แม็กซิมิเลียนที่ 4 โจเซฟขึ้นครองราชสมบัติเป็นปฐมกษัตริย์แห่งบาวาเรียสมเด็จพระเจ้าแม็กซิมิเลียนที่ 1 แห่งบาวาเรีย เมื่อวันที่ 1 มกราคม ค.ศ. 1806
ในปี ค.ศ. 1918 เมื่อสงครามโลกครั้งที่หนึ่งสิ้นสุดลง ในการปฏิวัติเยอรมัน — บาวาเรียก็กลายเป็นสาธารณรัฐประชาธิปไตยภายใต้สาธารณรัฐไวมาร์