แผ่นดินไหวในวาน พ.ศ. 2554
แผ่นดินไหวในวาน เป็นแผ่นดินไหวขนาด 7.1 โมเมนต์แมกนิจูด ซึ่งถล่มทางตะวันออกของตุรกีใกล้กับนครวาน เมื่อวันที่ 23 ตุลาคม พ.ศ. 2554 เวลา 13.41 น. ตามเวลาท้องถิ่น มีศูนย์กลางอยู่ลึกใต้ดิน 20 กิโลเมตร ทำให้เกิดการสั่นสะเทือนอย่างหนักทั่วตุรกีตะวันออกส่วนมากและการสั่นเล็กน้อยตลอดบางส่วนของเซาท์คอเคซัสและเลแวนต์ที่อยู่ติดกัน ตามข้อมูลของกรมภัยพิบัติและสถานการณ์ฉุกเฉินของสำนักประธานาธิบดีตุรกีเมื่อวันที่ 30 ตุลาคม แผ่นดินไหวครั้งนี้ทำให้มีผู้เสียชีวิต 604 คน และมีผู้ได้รับบาดเจ็บ 4,152 คน อาคารอย่างน้อย 11,232 หลังได้รับความเสียหายในภูมิภาค ซึ่งในจำนวนนี้ 6,017 หลังพบว่าไม่สามารถอยู่อาศัยได้ บ้านเรือนที่อาศัยอยู่ไม่ได้มากถึง 8,321 หลัง ที่มีประชากรครัวเรือนเฉลี่ยอยู่ที่ครัวเรือนละ 7.6 คน ไร้บ้านในจังหวัด ซึ่งอาจหมายความว่า มีประชาชนอย่างน้อยราว 60,000 คนถูกทิ้งให้ไม่มีที่อยู่อาศัย ส่วนอาคารอีก 5,215 หลังนั้นได้รับความเสียหาย แต่ยังอยู่อาศัยได้
แผ่นดินไหวครั้งนี้เกิดขึ้นเมื่อเวลา 13.41 น. ตามเวลาท้องถิ่น ของวันที่ 23 ตุลาคม พ.ศ. 2554 มีศูนย์กลางอยู่ห่างไปทางเหนือตะวันออกเฉียงเหนือของวาน ประเทศตุรกี ประมาณ 16 กิโลเมตร และมีความลึกจากผิวโลกประเมินไว้ 20 กิโลเมตร ภูมิภาคและส่วนตะวันออกสุดของตุรกีส่วนมากขยายไปยังเขตแดนทางใต้ของเขตการชนกันของแผ่นทวีประหว่างแผ่นอาระเบียและแผ่นยูเรเซีย พ้นขอบเขตตะวันออกของเขตรอยเลื่อนอาร์มีเนียและเอเชียน้อย บางส่วนของการมาบรรจบกันระหว่างแผ่นทั้งสองนี้เกิดขึ้นตามแนวหินคดโค้งและแนวดันเลื่อนขึ้นบิทลิส-ซากรอส (Bitlis-Zagros fold and thrust belt) กลไกการเคลื่อนตัวของแผ่นเปลือกโลกของแผ่นดินไหวชี้การเลื่อนย้อนมุมต่ำเฉียง สอดคล้องกับเทคโทนิคส์ที่คาดไว้ในภูมิภาคนี้
เนื่องจากความเข้มสูงและศูนย์กลางที่อยู่ตื้น แผ่นดินไหวได้ก่อให้เกิดการเคลื่อนไหวของพื้นดินเป็นบริเวณกว้าง การสั่นสะเทือนอย่างรุนแรงวัดค่าได้ระดับ 9 ตามมาตราเมอร์แคลลีในวาน แม้ระดับ 6-8 จะสัมผัสได้ในพื้นที่ที่เล็กกว่าและประชากรน้อยกว่าหลายแห่งรอบจุดศูนย์กลางแผ่นดินไหว แผ่นดินไหวความรุนแรงระดับ 3-5 ยังรู้สึกได้ไหลกว่านั้นทั่วภูมิภาค ไกลถึงประเทศเพื่อนบ้านอย่างอาร์มีเนีย อาเซอร์ไบจาน จอร์เจีย อิหร่าน อิรัก อิสราเอลและซีเรีย
ขนาดของรอยแตกนั้นประเมินไว้ที่ 60 กิโลเมตร x 20 กิโลเมตร สอดคล้องกับการกระจายของอาฟเตอร์ช็อกที่สังเกต บนระนาบรอยเลื่อนแนวตะวันตกตะวันตกเฉียงใต้-ตะวันออกตะวันออกเฉียงเหนือ โดยมีความเอียงลาดราว 35° ความเยื้องราว 2 เมตรประเมินไว้ที่ความลึก 10-15 กิโลเมตร แต่ไม่มีการแตกหักเห็นได้จากพื้นผิวดิน การแตกหักนั้นคงอยู่เป็นเวลาประมาณ 50 วินาที
เกิดอาฟเตอร์ช็อก 1,561 ครั้งที่มีขนาดสูงกว่า 2.0 โมเมนต์แมกนิจูด จนถึงวันที่ 30 ตุลาคม อาฟเตอร์ช็อกขนาดสูงสุดเกิดขึ้นเมื่อเวลา 11.45 น. ตามเวลาท้องถิ่น ของวันที่ 23 ตุลาคม โดยวัดความรุนแรงได้ระดับ 5.7 ตามมาตราเมอร์แคลลี และวัดขนาดได้ 6.0 จำนวนอาฟเตอร์ช็อกที่รายงานแบ่งตามขนาดได้ดังนี้ ขนาด 2.0-3.0 จำนวน 556 ครั้ง ,ขนาด 3.1-4.0 จำนวน 832 ครั้ง ,ขนาด 4.1-5.0 จำนวน 108 ครั้ง ขนาด 5.1-6.0 จำนวน 7 ครั้ง
แผ่นดินไหวและอาฟเตอร์ช็อกนั้นมีผลกระทบต่อตุรกีตะวันออกส่วนมาก ทำลายอาคารหลายร้อยหลังและฝังร่างเหยื่ออีกหลายคนใต้เศษซากอาคารนั้น Erciş เมืองใกล้กับวาน ได้รับผลกระทบหนักที่สุดจากการสั่นสะเทือนอย่างรุนแรง มีอาคารถูกทำลายอย่างน้อย 55 หลัง มีผู้เสียชีวิต 45 คน และได้รับบาดเจ็บ 156 คนในเมืองเดียว อาคารส่วนใหญ่พังลงตามถนนสายหลังของเมืองและเป็นอาคารที่อยู่อาศัย ทำให้เป็นไปได้ที่ยอดผู้เสียชีวิตจะสูงกว่านี้ ในหมู่บ้านขนาดเล็กกว่าโดยรอบจุดศูนย์กลางแผ่นดินไหว แรงสั่นสะเทือนได้พังบ้านอิฐเกือบทุกหลัง
ใจกลางนครวาน มีประชากรยืนยันว่าเสียชีวิตแล้วอย่างน้อย 100 คน และอาคาร 970 หลังพังทั้งในและรอบนคร มีนักโทษประมาณ 200 หลบหนีออกมาได้หลังกำแพงเรือนจำพังลงจากการสั่นสะเทือน ซึ่งสามารถตามจับกลับมาได้อย่างรวดเร็ว 50 คน
ยี่สิบสี่ชั่วโมงหลังแผ่นดินไหวหลัก ยอดผู้เสียชีวิตอยู่ที่ 264 คน แต่ตัวเลขประเมินนั้นมีหลากหลายไปจนถึงหลักพัน รายงานข่าวหลายรายงานเสนอว่ามีผู้ได้รับบาดเจ็บมากถึง 2,300 คน และอีกหลายคนยังติดอยู่ใต้ซากปรักหักพัง จนถึงวันที่ 25 ตุลาคม ความพยายามกู้ภัยและช่วยเหลือยังดำเนินต่อไป เชื่อว่าประชาชนมากถึง 40,000 คนไร้บ้านเนื่องจากอาคารที่พังหรือได้รับความเสียหายจำนวนมาก รายงานล่าสุดเสนอว่ายอดผู้เสียชีวิตทะลุ 604 คน และประเมินว่าอาคาร 2,200 หลังได้รับความเสียหายหรือถูกทำลายในพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบ
วันที่ 10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2554 มีรายงานว่า เกิดเหตุแผ่นดินไหวขึ้นเมื่อเวลา 21.23 น. ตามเวลาท้องถิ่น มีศูนย์กลางอยู่ในเขตเอเดรมิต จังหวัดวาน ทางตะวันออกของตุรกี วัดขนาดได้ 5.6 เจ้าหน้าที่กู้ภัยเร่งเดินทางไปช่วยเหลือผู้ประสบภัย หลังพบว่ามีโรงแรมขนาดความสูง 6 ชั้นในเมืองพังถล่ม แต่ยังไม่แน่ชัดว่ามีผู้ที่ติดอยู่ภายในมากน้อยเพียงใด และมีผู้ได้รับบาดเจ็บหรือไม่ ขณะที่มีรายงานว่ามีอาคารอีกหลายแห่งพังถล่มลงมาเช่นกันและมีผู้เสียชีวิต 7 ราย