โรงเรียนมหาวชิราวุธ
โรงเรียนมหาวชิราวุธ จังหวัดสงขลา ในพระอุปถัมภ์สมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี (ชื่อภาษาอังกฤษ: Mahavajiravudh Songkhla School) (อักษรย่อ: ม.ว., M.V.) (สุภาษิตประจำโรงเรียน: รฺกขาม อตฺตโน สาธุ (รัก - ขา - มะ - อัด - ตะ - โน - สา - ทุง) แปลว่า " พึงรักษาความดีของตนไว้ (ประดุจเกลือรักษาความเค็ม) "
) เป็นโรงเรียนมัธยมศึกษาขนาดใหญ่พิเศษ สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ รหัสสถานศึกษา 03900101(เดิม) , 1003900101 (ใหม่) มีเนื้อที่ 45 ไร่ 2 งาน 99.9 ตารางวา เปิดสอนในระดับมัธยมศึกษา มีประวัติความเป็นมาและชื่อเสียงเกียรติยศที่สั่งสมมายาวนานจนถึงปัจจุบันกว่า 118 ปี เป็นโรงเรียนหลวงแห่งแรกในภาคใต้ เป็นโรงเรียนประจำจังหวัดสงขลา โดยมีกุลบุตร - กุลธิดา ในพื้นที่จังหวัดสงขลาและพื้นที่ใกล้เคียง มาศึกษาเล่าเรียนกันเป็นจำนวนมาก
ผู้ริเริ่มก่อตั้งโรงเรียนคือ มหาอำมาตย์นายก เจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม) ขณะท่านมีบรรดาศักดิ์เป็น " พระยาสุขุมนัยวินิต " ข้าหลวงเทศาภิบาลสำเร็จการมณฑลนครศรีธรรมราช และเป็นพระอาจารย์ของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 โดยในเดือนมกราคม พุทธศักราช 2439 ในวาระโอกาสวันพระราชสมภพพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ขณะยังทรงดำรงพระอิสริยยศเป็นสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราวุธ สยามมกุฎราชกุมาร เจ้าพระยายมราชได้ขอพระราชทานพระนามของพระองค์ในขณะนั้นมาเป็นนามของโรงเรียน ว่าโรงเรียน "มหาวชิราวุธ" ปัจจุบันเป็นสถานศึกษาที่มีชื่อเสียงของภาคใต้ และลูกมหาวชิราวุธทุกคนที่สำเร็จการศึกษาจากสถาบันแห่งนี้ ต่างมีความรักภาคภูมิใจในสถาบัน และภูมิใจใน ตราวชิราวุธ อันเป็นลัญจกรประจำพระองค์ของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งเป็นตราสัญลักษณ์อันเป็นมิ่งมงคลยิ่งของสถาบัน
ตราประจำโรงเรียนเป็นพระราชลัญจกรประจำพระองค์ของ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 6 มีลักษณะเป็นตราวชิระ ประดับรัศมี 21 แฉก มีอักษรย่อ ม.ว.(มหาวชิราวุธ) ประดับข้างซ้าย-ขวา ด้านล่างปรากฏสุภาษิตประจำโรงเรียนว่า "รกฺขาม อตฺตโน สาธุ"
ผู้ก่อตั้งโรงเรียนนี้คือ มหาอำมาตย์นายก เจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม) อดีตผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล, อดีตอภิรัฐมนตรี, อดีตเสนาบดีกระทรวงนครบาล, อดีตเสนาบดีกระทรวงโยธาธิการ ซึ่งท่านเป็นผู้ควบคุมการก่อสร้าง การประปานครหลวง การไฟฟ้ามหานคร ถนนและสะพานในกรุงเทพมหานครเกือบทั้งหมด
ในสมัยนั้น เจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม) ยังดำรงตำแหน่งเป็น พระยาสุขุมนัยวินิต ข้าหลวงเทศาภิบาลสำเร็จการมณฑลนครศรีธรรมราช ท่านเป็นผู้ที่รักและสนใจในเรื่องการศึกษามาก เนื่องจากเคยเป็นพระอาจารย์ถวายวิชาพระเจ้าลูกยาเธอฯ ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว หลายพระองค์ เช่น พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ากิติยากรวรลักษณ์ กรมพระจันทบุรีนฤนาถ, พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ารพีพัฒนศักดิ์ กรมหลวงราชบุรีดิเรกฤทธิ์, พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประวิตรวัฒโนดม กรมหลวงปราจิณกิติบดี, พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาภากรเกียรติวงศ์ กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์, พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจิรประวัติวรเดช กรมหลวงนครไชยศรีสุรเดชเป็นต้น โดยท่านเริ่มจัดตั้งโรงเรียนชั่วคราวขึ้นก่อนที่ ศาลาการเปรียญวัดดอนแย้ ตำบลบ่อยาง อำเภอเมือง จังหวัดสงขลา เมื่อวันที่ 27 ตุลาคม พ.ศ. 2439มีนักเรียนจำนวน 12 คน
ครั้นถึงวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2439 พระยาสุขุมนัยวินิต และ พระยาวิเชียรศีรี (ชม ณ สงขลา) ผู้ว่าราชการเมืองสงขลา ขณะนั้น ร่วมจัดงานเฉลิมพระชนมพรรษาสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชเจ้าฟ้ามหาวชิราวุธ สยามกุฎราชกุมาร พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ขึ้นเป็นการพิเศษ ในโอกาสนี้พระยาสุขุมนัยวินิตได้อัญเชิญพระบรมฉายาลักษณ์สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ ซึ่งได้รับพระราชทานมาแต่ประเทศอังกฤษ ประดิษฐานไว้บนแท่นบูชาเพื่อให้ข้าราชการพ่อค้าประชาชมชาวสงขลาได้เคารพสักการะและถวายพระพรชัย
อาศัยโอกาสอันเป็นมหามงคลนี้ พระยาสุขุมนัยวินิต ได้จัดให้มีการเรี่ยไรเงินเพื่อสร้างโรงเรียนที่เป็นหลักฐานขึ้น โดยมีโครงการจะสร้างที่บริเวณวัดนาถม (บริเวณโรงเรียนวิเชียรชมในปัจจุบัน) ซึ่งมี ชัยภูมิและมีบริเวณกว้างขวาง (19 ไร่ 45.7 ตารางวา) ได้เงินมา 3,940 บาท
เนื่องจากเจ้าพระยายมราชเล็งเห็นว่า สถานที่เรียนในวัดมัชฌิมาวาส ไม่กว้างขวางพอที่จะขยับขยายเป็นโรงเรียนหลวงขนาดใหญ่ในอนาคตได้ ควรจะมีอาคารเรียนและบริเวณที่กว้างขวางกว่า คือที่วัดนาถมตามที่วางโครงการไว้แต่เดิม ฉะนั้นในปี พ.ศ. 2447 จึงจัดการเรี่ยไรเงินสมทบทุนอีกครั้งหนึ่งสร้างอาคารที่วัดนาถม สำเร็จในปี 2448
แต่ในปลายปี 2447 สถานีตำรวจภูธรที่ริมคลองขวาง ซึ่งเรียกกันในครั้งนั้นว่า "โรงพักพลตระเวน" เกิดว่างลง เพราะโรงพักใหม่ที่แหลมทรายสร้างเสร็จ เจ้าพระยายมราชเห็นเป็นสถานที่เหมาะกว่าที่เดิมจึงย้ายโรงเรียนจากวัดมัชฌิมาวาสมาอยู่ที่โรงพักแห่งนี้ในปี 2448 ซึ่งบริเวณนี้มีเนื้อที่ 1 ไร่ 2 งาน
ถึงปี 2464 ปริมาณนักเรียนมากขึ้นถึงประมาณ 100 คน ต้องไปสร้างอาคารเรียนขึ้นอีกหลังหนึ่งที่ปลายถนนสะเดา (ฟากซึ่งตั้งที่ว่าการอำเภอในปัจจุบัน) ทำการย้ายนักเรียน ม.4-6 ไปเรียนที่อาคารเรียนหลังใหม่นี้ เริ่มสอนตามหลักสูตรใหม่ของกระทรวงศึกษาธิการในปีนั้น
ปี 2467 ได้ทดลองเปิดสอนชั้นมัธยมปีที่ 7 และ ปี 2469 เปิดสอนชั้นมัธยมปีที่ 8 เป็นครั้งแรก
ถึงปี 2472 โอนอาคารเรียนที่วัดนาถมทั้งหมดให้โรงเรียนประชาบาล (ปัจจุบันคือ โรงเรียนวิเชียรชม) ต้องรับนักเรียนชั้นมัธยมปีที่ 1-3 ไปอยู่ด้วย จึงต้องสร้างอาคารเรียนที่ฝั่งตรงข้ามกับอาคารเรียนที่ปลายถนนสะเดาขึ้นอีก 2 หลัง
และในที่สุด "มหาวชิราวุธ" ก็มาปักหลักมั่นคงในสถานที่ปัจจุบัน ซึ่งมีเนื้อที่ 45 ไร่ 2 งาน 99.9 ตารางวา
ทางคณะสงฆ์วัดนาคปรก ตลาดพลู เขตภาษีเจริญ กรุงเทพมหานคร กับคณะกรรมการกองทุนพระสุเมธาธิบดีซึ่งมี พระครูสังฆกิจวิสุทธิ์ พระครูสมุห์เศรษฐกิจ สมาหิโต และ พระครูศรีพัฒนคุณ ได้พิจารณาใคร่ครวญเห็นว่าสมควรที่จะหล่อพระพุทธรูปไว้ ประดิษฐานประจำสถานศึกษาซึ่งมีการเรียนการสอนพระพุทธศาสนาดีเด่นอย่างจริงจังและจริงใจ อันเป็นมรรควิธีหนึ่งที่จะเป็นสื่อเข้าใจถึงหลักพุทธธรรม สำหรับการพัฒนา
เยาวชนผู้กำลังเจริญวัย ให้เข้าใกล้พระพุทธองค์ ตั้งแต่อายุยังน้อยตาม คตินิยมที่ว่า "สามัคคีร่วมชาติ พุทธศาสน์รวมใจ" จึงได้ประกอบพิธีหล่อพระพุทธรูปขึ้น 9 องค์ เป็นพระพุทธรูปปางลีลา 25 พุทธศตวรรษ เพื่อมอบให้แก่สถานศึกษา 9 แห่งและได้ทำพิธีเททองหล่อพระพุทธรูป เมื่อวันที่ 19 มิถุนายน 2533 เสร็จแล้วส่งไปยังสถานศึกษาต่างๆ 9 แห่งดังนี้
พระพุทธรูปเดินทางมาถึงโรงเรียนมหาวชิราวุธจังหวัดสงขลา ในเดือนตุลาคม 2533 โรงเรียนจึงได้จัดเตรียมการหาฤกษ์ยามสำหรับทำพิธีเบิกเนตรและรับมอบอย่างใจจดใจจ่อ จนในที่สุดมหาฤกษ์ แห่งการทำพิธีกรรมก็มาถึงคือในวันศุกร์ที่ 14 ธันวาคม 2533 โรงเรียนจึงได้จัดงานพิธีการพิธีสงฆ์ มีการแสดงมหรสพอย่างยิ่งใหญ่สมเกียรติ เป็นความภาคภูมิใจแห่งการฉลองสมโภชพระพุทธรูปประจำโรงเรียน
คณะกรรมการบริหารโรงเรียน ได้ร่วมกันคิดพิจารณาในที่สุดจึงลงมติพร้อมใจกันถวายนามพระพุทธรูปองค์นี้ว่า "พระพุทธาธิบดีศรีมหาวชิราวุธ" ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2533 เป็นต้นมา
ปัจจุบันโรงเรียนได้ประดิษฐานพระพุทธรูปไว้ที่บริเวณสนามหน้าอาคารโสตทัศนศึกษา เพื่อให้เป็นศิริมงคล และ เป็นที่เคารพสักการะแห่งชาวมหาวชิราวุธและทุก ๆ คนตลอดไป
โรงเรียนมหาวชิราวุธ จังหวัดสงขลา ในพระอุปถัมภ์ สมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี เป็นโรงเรียนหนึ่งที่มีส่วนเกี่ยวเนื่องกับพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์หลายพระองค์ กล่าวคือ ฯ พณ ฯ ท่านพลเอกเปรม ติณสูลานนท์ มอบเงินส่วนตัวของท่าน จำนวน 500,000 บาท ในนามของสกุล "ติณสูลานนท์ " ให้กับโรงเรียน โดยมีวัตถุประสงค์ที่จะให้ทุนเริ่มต้น ในการจัดสร้างอาคารหอสมุดโรงเรียนมหาวชิราวุธสงขลา จังหวัดสงขลา และได้มอบให้สมาคมนักเรียนเก่า รับผิดชอบเกี่ยวกับการประสานงานก่อสร้าง ตามที่ท่านได้ดำริเอาไว้ ซึ่งในการจัดสร้างหอสมุดครั้งนี้ นอกจากจะเป็นการแสดงถึงความมีมุทิตาจิตและความกตัญญูของท่าน ในฐานะของนักเรียนเก่าที่มีต่อโรงเรียนแล้ว ยังก่อให้เกิดประโยชน์ต่อสังคมและประเทศชาติ นับเป็นตัวอย่างที่ดีควรแก่การยกย่องสรรเสริญ
อาคารหอสมุดที่จัดสร้างในครั้งนี้ มีรูปแบบที่สง่างามยิ่ง เป็นอาคาร 3 ชั้น ขนาด 36 x 23 เมตร กำหนดสถานที่ก่อสร้างไว้ด้านหลัง ของพระบรมราชานุสาวรีย์ ล้นเกล้า ฯ รัชกาลที่ 6 เป็นอาคารอเนกประสงค์ โดยที่ ฯ พณ ฯ ท่านพลเอกเปรม ติณสูลานนท์ เป็นประธานประกอบพิธีวางศิลาฤกษ์อาคารหอสมุดหลังนี้ เมื่อวันที่ 26 สิงหาคม พ.ศ. 2528 < ซึ่งเป็นวันคล้ายวันเกิดของท่าน >
เริ่มต้นก่อสร้างเมื่อวันที่ 5 มกราคม พ.ศ. 2530 เสร็จในเดือนเมษายน ในปีเดียวกัน มีผู้ร่วมสบทบทุนในการสร้างอาคารหลังนี้ รวมเป็นเงินทั้งสิ้น 23,071,640 บาท โดยมีบริษัท ช.ช้าง จำกัด เป็นผู้รับเหมางานในครั้งนี้ ค่าใช้จ่ายเบื้องต้นในการสร้างราคาถึง 13,783,132 บาท แต่บริษัทต้องการสมทบทุนในการสร้างด้วย จึงคิดเพียงแค่ 10,000,000 ล้านบาท แต่เมื่อรวมค่าวัสดุครุภัณฑ์ภายในแล้ว เป็นเงินที่ใช้ในการก่อสร้างรวมทั้งสิ้น 17,000,000 บาท เพราะอาคารหลังนี้ใช้วัสดุก่อสร้างอย่างดี และเน้นเรื่องการประณีตสวยงาม อาคารหลังนี้เมื่อสร้างเสร็จแล้ว ก็เด่นตระการตา มีผู้มาขอเข้าชมก่อนวันทำพิธีเปิดเป็นจำนวนมาก และเมื่อได้เข้าไปสัมผัสภายใน ทุกคนจะบอกว่า"ข้างในสวยกว่าที่เห็นข้างนอกอีก"
ปัจจุบันมีผู้มาใช้บริการรวมทั้งสิ้นประมาณ 400-500 คน เนื่องจากทางหอสมุดได้เปิดทำการเพิ่มขึ้น เพื่อให้ผู้ที่ต้องการมาใช้สะดวกและสบายมากยิ่งขึ้น สมดังที่ ฯ พณ ฯ ท่านพลเอกเปรม ติณสูลานนท์ ได้ตั้งปณิธานเอาไว้ ในปัจจุบันอาคารหลังนี้ก็ยังคงความวิจิตรตระการตา ประดุจดังวันวาน ไม่ว่าจะมองจากภายในหรือภายนอก อาคารหลังนี้ก็ยังคงเป็นสิ่งที่เชิดหน้าชูตา และเป็นที่ภาคภูมิใจของชาวมหาวชิราวุธสงขลาทั้งปวง ที่ร่วมจิตร่วมใจกันเป็นพลังมหาศาล เพื่อก่อให้เกิดอาคารอันโอ่อ่าสง่างามหลังนี้ขึ้น และที่สำคัญอาคารหลังนี้มิได้ใช้งบประมาณจัดสรรของแผ่นดินแต่ประการใด หากแต่เกิดจากจิตศรัทธาและความร่วมมือร่วมใจอันหล่อหลอมกันเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกัน