คิตะงะวะ อุตะมะโระ
คิตะงะวะ อุตะมะโระ () (ราว ค.ศ. 1753 - 31 ตุลาคม ค.ศ. 1806) เป็นช่างพิมพ์แกะไม้แบบอุกิโยะชาวญี่ปุ่นของคริสต์ศตวรรษที่ 18 ผู้มีความเชี่ยวชาญทางการเขียนภาพศึกษาสตรีแบบที่เรียกว่า “บิจิงะ” นอกจากนั้นก็ยังเขียนภาพธรรมชาติ โดยเฉพาะงานเขียนภาพประกอบของแมลง
งานของอุตะมะโระไปถึงยุโรปราวกลางคริสต์ศตวรรษที่ 19 และกลายเป็นงานที่เป็นที่นิยมกันอย่างแพร่หลายโดยเฉพาะในฝรั่งเศส และเป็นงานที่มีอิทธิพลต่อศิลปะอิมเพรสชันนิสม์ของยุโรป โดยเฉพาะในการเขียนภาพเฉพาะบางส่วนและในการเน้นแสงและเงา เมื่อบรรดาจิตรกรกล่าวถึง “อิทธิพลจากญี่ปุ่น” ก็มักจะหมายถึงอิทธิพลจากงานเขียนของอุตะมะโระ
รายละเอียดของชีวิตของอุตะมะโระมีเพียงจำกัด และเท่าที่มีอยู่แต่ละฉบับก็มีข้อมูลเกี่ยวกับชีวิตและอาชีพที่แตกต่างกันออกไป
หลักฐานหลายหลักฐานอ้างว่าอุตะมะโระถ้าไม่เกิดที่เอะโดะ (โตเกียว) ก็จะเป็นที่เกียวโต หรือไม่ก็โอซะกะ (เมืองหลักสามเมืองของญี่ปุ่น) หรือไม่เช่นนั้นก็ในเมืองที่ห่างไกลออกไปแต่ก็ไม่มีผู้ใดทราบว่าเป็นที่ใด วันปีเกิดที่แท้จริงก็ไม่มีหลักฐานที่แน่นอน แต่ประมาณกันว่าราว ค.ศ. 1753 ความเชื่อกันมานานอีกอันหนึ่งคืออุตะมะโระเกิดที่โยชิวาระซึ่งเป็นบริเวณของสตรีในราชสำนักของเอะโดะ เป็นลูกชายชองเจ้าของร้านน้ำชา แต่ก็ไม่มีหลักฐานสนับสนุนข้อที่ว่านี้
ชื่อเมื่อเกิดของอุตะมะโระคือ “Kitagawa Ichitarō” ต่อมาเมื่อเติบโตขึ้นก็เปลี่ยนชื่อเป็น “Ichitarō Yusuke” ตามธรรมเนียมที่ปฏิบัติกันในขณะนั้น
อุตะมะโระสมรสแต่ก็ไม่มีข้อมูลเกี่ยวกับภรรยาหรือลูก แต่งานเขียนของอุตะมะโระมีภาพของความใกล้ชิดหรือความอ่อนโยนภายในที่อยู่อาศัยของสตรีและเด็กคนเดียวกันอยู่เป็นเวลาหลายปี
โดยทั่วไปแล้วก็เชื่อกันว่าเมื่อยังเป็นเด็กอุตะมะโระก็ไปเป็นลูกศิษย์ของจิตรกรโตริยะมะ เซกิเอ็ง และข้อมูลบางแหล่งเชื่อว่าอุตะมะโระอาจจะเป็นบุตรของโตริยะมะ เซกิเอ็งด้วยก็เป็นได้ แต่ที่ทราบคืออุตะมะโระพำนักอยู่ในบ้านของโตริยะมะ เซกิเอ็งขณะที่เติบโตขึ้นมา และความสัมพันธ์ระหว่างจิตรกรสองคนนี้ก็ดำเนินต่อมาจนกระทั่งเซกิเอ็งเสียชีวิตในปี ค.ศ. 1788 เซกิเอ็งเดิมได้รับการฝึกหัดที่โรงเรียนคาโน แต่เมื่อมีอายุในวัยกลางคนเซกิเอ็งก็หันไปหาการวาดภาพอุกิโยะซึ่งเป็นภาพประเภทหนึ่งของภาพพิมพ์แกะไม้ เซกิเอ็งมีลูกศิษย์หลายคนแต่ก็ไม่มีผู้ใดที่มีชื่อเสียงเป็นที่รู้จัก
ในปี ค.ศ. 1775 เมื่ออายุได้ราว 22 ปีอุตะมะโระก็สร้างงานชิ้นสำคัญชิ้นแรกเท่าที่ทราบ เป็นหน้าปกสำหรับละครคะบุกิโดยใช้ชื่อศิลปิน หรือ โก (Art-name) ว่า “โตโยะอะกิ” (Toyoaki) หลังจากนั้นอุตะมะโระก็สร้างงานภาพพิมพ์สำหรับนักแสดงและนักรบ, โปรแกรมละคร และ ภาพอื่นๆ ในทำนองเดียวกัน ต้งแต่ฤดูใบไม้ผลิของปี ค.ศ. 1781 อุตะมะโระก็เปลี่ยน “โก” ใหม่เป็น “อุตะมะโระ” และเริ่มออกแบบภาพพิมพ์แกะไม้ของสตรี แต่งานในระยะแรกไม่ถือว่ามีคุณภาพดีเท่าใดนัก
ระหว่างกลางคริสต์ทศวรรษ 1780 ซึ่งอาจจะราว ค.ศ. 1783 อุตะมะโระก็ไปอยู่กับผู้พิมพ์ที่เพิ่งเริ่มมีชื่อเสียงขึ้นมาสึตะยะ จูซะบุโร เชื่อว่าราวห้าปีและดูเหมือนว่าจะกลายเป็นศิลปินเอกของสำนักพิมพ์ จากหลักฐานก็ดูเหมือนว่าจะผลิตงานอย่างไม่ค่อยสม่ำเสมอนัก ที่เป็นภาพประกอบหนังสือ “เกียวกะ” (kyoka) หรือ “crazy verse” ซึ่งเป็นบทเขียนล้อกวีนิพนธ์คลาสสิกแบบ “วะกะ” (Waka) แต่งานในช่วง ค.ศ. 1790 ถึง ค.ศ. 1792 ไม่มีหลงเหลืออยู่ให้เห็น
ราว ค.ศ. 1791 อุตะมะโระก็เลิกออกแบบงานพิมพ์สำหรับหนังสือ และหันไปตั้งใจเขียนภาพเหมือนสตรีครึ่งตัว แทนที่จะเป็นภาพสตรีเป็นกลุ่มซึ่งนิยมเขียนกันโดยศิลปินอุกิโยะคนอื่นๆ ในปี ค.ศ. 1793 ชื่อเสียงของอุตะมะโระก็เริ่มเป็นที่รู้จัก ความสัมพันธ์กับสำนักพิมพ์กึ่งเฉพาะกับสึตะยะ จูซะบุโรก็มาสิ้นสุดลง และเริ่มผลิตงานชุดหลายชุดที่มีชื่อเสียงที่เป็นภาพวาดของสตรีในแขวงโยะชิวะระทั้งหมด
ในปีต่อๆ มาอุตะมะโระเขียนงานหลายเล่มที่เป็นภาพสัตว์, แมลง และภาพศึกษาธรรมชาติ และ “ชุงกะ” (shunga) หรือ “ภาพยวนอารมณ์ทางเพศ” ภาพประเภท “ชุงกะ” เป็นภาพที่เป็นที่ยอมรับกันในวัฒนธรรมญี่ปุ่นว่าเป็นส่วนหนึ่งของพฤติกรรมของมนุษย์อันเป็นธรรมชาติ และไม่ถือว่าเป็นภาพลามกเช่นในวัฒนธรรมตะวันตก และเป็นภาพที่แพร่หลายในทุกระดับชั้นของสังคมญี่ปุ่น
ในปี ค.ศ. 1797 สึตะยะ จูซะบุโรมาเสียชีวิตลง และดูเหมือนว่าสร้างความสะเทือนใจให้แก่อุตะมะโระที่ต้องมาสูญเสียเพื่อนและผู้สนับสนุนที่รู้จักกันมานาน บางความเห็นกล่าวว่าตั้งแต่บัดนั้นผลงานก็ไม่เคยขึ้นถึงขั้นที่เคยเขียนมาก่อนหน้านั้น
ในปี ค.ศ. 1804 เมื่ออยู่ในจุดที่ประสบความสำเร็จสูงสุดอุตะมะโระประสบกับปัญหาทางกฎหมายเมื่อไปพิมพ์งานที่เกี่ยวกับนวนิยายอิงประวัติศาสตร์ที่ต้องห้ามชื่อ “ฮิเดะโยะชิและเมียน้อยห้าคน” ซึ่งเป็นภาพของโทะโยะโตะมิ ฮิเดะโยะชิ (ค.ศ. 1536-ค.ศ. 1598) ผู้เป็นไดเมียวคนสำคัญกับภรรยาและเมียน้อย อุตะมะโระถูกกล่าวหาว่าดูหมิ่นความมีเกียรติยศของฮิเดะโยะชิ และถูกลงโทษให้ใส่กุญแจมืออยู่ห้าสิบวัน (บ้างก็ว่าถูกจำขัง) หลักฐานบางแหล่งกล่าวว่าประสบการณ์นี้มีผลกระทบกระเทือนทางอารมณ์ต่ออุตะมะโระเป็นอันมากและเป็นการสิ้นสุดอาชีพในฐานะศิลปิน
เพียงสองปีหลังจากนั้นอุตะมะโระก็เสียชีวิตเมื่อวันที่ 20 เดือนเก้าของปี ค.ศ. 1806 (ปฏิทินจันทรคติ) ที่ตรงกับวันที่ 31 ตุลาคมเมื่อมีอายุได้ 53 ปีที่เอะโดะ
หลังจากที่อุตะมะโระเสียชีวิตไปแล้วโคอิคะวะ ชุงโช (Koikawa Shunchō) ผู้เป็นลูกศิษย์ก็ดำเนินการผลิตภาพพิมพ์ตามแบบของอาจารย์ต่อมา และใช้ “โก” อุตะมะโระเช่นเดียวกับอาจารย์จนกระทั่งปี ค.ศ. 1820 ภาพเขียนที่ผลิตในช่วงสิบสี่ปีนี้ที่เหมือนกับว่าอุตะมะโระยังคงสร้างงานด้วยตนเองอยู่ ในปัจจุบันเรียกว่า “อุตะมะโระ 2” หลังจากช่วงนั้นแล้วโคอิคะวะ ชุงโชเปลี่ยน“โก” เป็น “คิตะกะวะ เทะสึโกะโร” (Kitagawa Tetsugorō) และผลิตงานภาพใต้ชื่อใหม่
อุตะมะโระสร้างงานไว้กว่าสองพันชิ้นระหว่างที่ยังมีชีวิตอยู่ และงานจิตรกรรม “สึริโมะโนะ” (Surimono) และหนังสือประกอบภาพอีกหลายเล่ม และงานพิมพ์ประเภทเดียวกันอื่นๆ
ในบรรดางานเขียนที่มีชื่อเสียงก็ได้แก่ชุด “ภาพศึกษาสีหน้าสตรีสิบภาพ”, “รวมภาพสตรีผู้มีความงดงามของยุค”, “หัวเรื่องรักและกวีนิพนธ์คลาสสิก” (บางครั้งก็เรียกว่า “สตรีตกหลุมรัก” ซึ่งรวมภาพเช่น “เผยรัก” (Revealed Love) หรือ “ระทมรัก” (Pensive Love)) และ “สิบสองชั่วโมงในย่านสำราญ”
อุตะมะโระเป็นศิลปินอุกิโยะคนเดียวที่มีชื่อเสียงไปทั่วประเทศในขณะที่ยังมีชีวิตอยู่ ความงามอัญเชิญชวนของงานเขียนของอุตะมะโระถือกันโดยทั่วไปว่าเป็นงานที่ประณีตที่สุดและเป็นงาน “บิจิงะ” ที่สะเทือนอารมณ์ที่สุดในบรรดางานอุกิโยะด้วยกันทั้งหมด อุตะมะโระมีความสามารถในการจับอารมณ์และบุคลิกอันซ่อนเร้นและความเปลี่ยนแปลงของอารมณ์ของสตรีไม่ว่าจะเป็นชนชั้นใด หรืออายุเท่าใด หรือในสถานการณ์ใด ชื่อเสียงของอุตะมะโระไม่ได้ลดถอยลงตั้งแต่บัดนั้น งานของอุตะมะโระเป็นที่รู้จักกันไปทั่วโลก และถือกันว่าเป็นหนึ่งในบรรดาศิลปินอุกิโยะผู้มีความสำคัญที่สุดห้าหกคน