เจ้าพระรามราชปราณีศรีมหาพุทธปริษัท (ศรี รามางกูร)
เจ้าพระรามราชปราณีศรีมหาพุทธปริษัท มีพระนามเต็มว่า พระอาชจญาหลวงเจ้าพระรามราชปราณี ศรีมหาพุทธปริษัท ขัติยวรราชวงศา อุกาสะราชาพนม บ้างออกพระนามว่า อาชญาหลวงกลางน้อยศรีวรมุงคุณ หรือ แสนกางน้อยสีมุงคุร พระนามเดิมว่า ท้าวกลางน้อยหรือท้าวศรี บรรดาศักดิ์เดิมที่ ท้าวศรีวรมุงคุณ ทายาทบุตรหลานนิยมออกพระนามโดยยกย่องว่า เจ้าพ่อขุนโอกาส หรือ ญาปู่หลวงกาง หรือ เจ้าปู่หลวงกางน้อย ทรงเป็นเจ้าเมืองพนม (เมืองธาตุพนม) อันเป็นเมืองกัลปนาหรือเมืองพุทธศาสนานครพระองค์ที่ 2 จากราชวงศ์เวียงจันทน์ เมื่อครั้งธาตุพนมยังเป็นส่วนหนึ่งของราชอาณาจักรศรีสัตนาคนหุตล้านช้างเวียงจันทน์ ก่อนตกเป็นประเทศราชของราชอาณาจักรสยาม ทรงเป็นเจ้าโอกาส (ขุนโอกาส) ผู้ปกครองกองข้าอุปัฏฐากพระมหาธาตุเจ้าพระนม (พระธาตุพนม วัดพระธาตุพนมวรมหาวิหาร) พระองค์ที่ 2 แห่งราชวงศ์เวียงจันทน์ ในตำนานบ้านดงนาคำกล่าวว่า ทรงเป็นผู้รักษาคัมภีร์อุรังคธาตุ (พื้นตำนานพระธาตุพนม) หรือตำนานธาตุหัวอกฉบับลานคำ (ลาวเรียกว่า บั้งจุ้ม) อีกทั้งเป็นผู้อพยพไพร่พลข้าโอกาส (ข้าอุปัฏฐาก) พระธาตุพนมไปก่อตั้งบ้านดงใน บ้านดงนอก และบ้านหมากนาว (บ้านมะนาว) ฝั่งซ้ายแม่น้ำโขง ปัจจุบันคือบ้านหมากนาวในแขวงคำม่วน ประเทศลาว
เจ้าพระรามราชปราณีศรีมหาพุทธปริษัท (ศรี รามางกูร) เป็นพระปัยกาหรือทวดของ ดร. วีรพงษ์ รามางกูร อดีตรองนายกรัฐมนตรี อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง อดีตที่ปรึกษานายกรัฐมนตรี ประธานคณะกรรมการธนาคารแห่งประเทศไทย นายกสมาคมไทย-ลาวเพื่อมิตรภาพ เป็นต้น อนึ่ง ทายาทสายตรงของพระองค์ที่เกิดแต่พระชายาเอกซึ่งมีพระนามว่าอาชญานางบุษดี ล้วนเป็นผู้สืบสกุลรามางกูร (Ramangkura) สายตรง แห่งอำเภอธาตุพนม จังหวัดนครพนม ในภาคอีสานของประเทศไทย และทายาทที่สืบเชื้อสายจากโอรสของพระองค์บางส่วนที่ถือกำเนิดในสกุลรามางกูร ได้อพยพไปตั้งรกราก ณ นครหลวงเวียงจันทน์ ประเทศลาว ภายหลังเปลี่ยนแปลงการเมืองการปกครองในประเทศลาวแล้ว ทายาทในสกุลรามางกูรสายนครหลวงเวียงจันทน์บางส่วนได้อพยพไปพำนักยังประเทศโลกที่ 3 อีกด้วยความในเอกสารปฐมภูมิคัมภีร์ใบลานเรื่อง หนังสืออุลังคนีทาน หรือ พื้นอุลํกาธา สำนวนที่ 1 ไม่ปรากฏศรัทธาสร้าง ต้นฉบับรักษาไว้ ณ หอสมุดแห่งชาติ บ้านเชียงยืน กำแพงนครเวียงจันทน์ เมืองจันทะบูลี หน้าลานที่ 24-26 ออกพระนามของเจ้าพระรามราชปราณีศรีมหาพุทธปริษัท (ศรี รามางกูร) ว่า แสนกางน้อยศรีมุงคุร และกล่าวว่าพระองค์ได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าแต่งตั้งพระยศชั้นเจ้าหัวแสน (พระยศสูงกว่าเจ้าหัวพัน) จากสมเด็จพระเจ้าอุปราชนอง (ครองราชย์ พ.ศ. 2283 -2294) พระมหากษัตริย์แห่งนครเวียงจันทน์ ปรากฏความว่า
" (หน้าลานที่ 24) ...สรงกาดไดฮอย 8 ตัวเดีนจยงขึน 13 คำ 2 วัน 2 ปานเซันเจาคุหลวงพรนซเมักไหเจาทัง 4 ทัดานทัง 4 แตงฮกัสาขาโอกาดแลพรราซาอาจยาสมเดดจบุรมมมบุพพิตต พรมหาธนมปโซต (หน้าลานที่ 25) โพสตทีราชเจาสมพรเปันเจาอันเปันพรยุหัวปรซิทธีพรรซาอาจยาซโอวาทจุมดวงนีไสหัวแสนขานอยสีมุงคุรไหพีพักรกัสาซีซุมพินองลุหลานขอยโอกาดทางดงบุรยาไหสวรสงไปไตเหนึทีไดหมุซุมพีนองลุหลานหัสวรสนไปรีซอรยุหวายภุผาดอมพรยาแสนหมึรทีจไดกดิไหแสนคานนอยสีมุงคุรจัดทาวถอดถอรเอาไดดังเกาไผยาถกถอรเอาสพพนํหนองกองขอยลงมาแตจอักอัลนองหนองแกซโปนเมึงวังซยงหุงฮุผาบังไหแสนกางนอยสีมุงคุรตุมปกเอาอัน 1 ไหเดักนอยถืกโอวาดดวงยานํอาจยาเฮาพรองแลนางพรกสัดไปจัดเอาเขาไสเยัยบํไหเอาดอมเขาเวันไวแตเฮาพรองมีอาสไสหัวเขาสีงไดจีงไดจีงรามสีสีเถาเอาขาบถวายเปันราซาสมบัดทาวพรยาแสนหมึร 10 ฮอยนอยไหยแควหานยา (หน้าลานที่ 26) ซำลิผิบาปไหมไสโทดเอานํนีงสีงเขาของเงินคำซางมางัวควายซางมาเสึอผาลุยีงนองสาวสีนาดตาดทองยากดคืซืเฮืนเขาอัน 1 ยาฮืขขบฮยงกินเขาไปเปันปกติเทีน..."
ความในเอกสารปฐมภูมิคัมภีร์ใบลานเรื่อง หนังสืออุลังคนีทาน หรือ อุลังคะนิทาน สำนวนที่ 2 ซึ่งศรัทธาสร้างโดยพ่อเจ้าทิดแดง ต้นฉบับรักษาไว้ ณ หอสมุดแห่งชาติ บ้านเชียงยืน กำแพงนครเวียงจันทน์ เมืองจันทะบูลี หน้าลานที่ 25-27 ออกพระนามของเจ้าพระรามราชปราณีศรีมหาพุทธปริษัท (ศรี รามางกูร) ว่า แสนกางน้อยศรีมุงคุร มีเนื้อความใกล้เคียงกับสำนวนที่ 1 สันนิษฐานว่าทั้ง ๒ ฉบับมีการคัดลอกกันไปมา คัมภีร์ฉบับนี้เมื่อเทียบจุลศักราชแล้วตรงกับสมัยของสมเด็จพระเจ้าอนุวงศ์แห่งเวียงจันทน์ (ครองราชย์ พ.ศ. 2348-2371) ปรากฏความว่า
" (หน้าลานที่ 25) ...สรงกาสไดฮอย 80 ตัวเดีนจยงขึน 13 คำวัน 2 บานเซันเจาคุหลวงพรนซเมักไหเจาดานทัง 4 แตงฮกษาขาโอกาดแลพรยราซอาจจยาสมเดัจจบุรมมบุพพีตต พรมหาธนมปโซตโพสตตทีราชเจาสมเดัดพรเปันเจาองเปันพรยุหัวปรสิทธิพรราซอาจยาซโอวาทจุมดวงนีไสหัวแสนกางนอยสีมุงคุรไหพีพักรกษาซีซุมพีนองลุหลานขอยโอกาดทางดงบุรยาไหสวรสนไปไตเหนีอทีไดหมุซุมพีนองลุหลานหาสวรสนไปรีซอรยุหวายภุผายุดอมทาวพรยาแสน (หน้าลานที่ 26) หมึรทีไดกดีไปแสนกางนอยสีมุงคุรสวรจัดทาวถอดถอรเอามาไวดังเกาไปยาถกถอรเอาสพพนำหนองกองขอยลงมาแตจอัคอัลนองหนองแกซโปนเมีงวังซยงหุงฮุงผาบังไปแสนกางนอยสีมุงคุรตุมปกเอาอัน 1 ไหเดักนอยถึกโอวาดดวงยำนำอาจยาเจาเฮาพรองแลนางพรกสัดไปจัดเอาเขาไสเยัยบํไหเอาดอมเขาเวันไวแตเฮาพรองมีอายาไสหัวเขาสีงไดจีงไดจีงรามสีสีเถาเอาขาบถวายเปันราซสมบัดทาวพรยาแสนหมึรสีบฮอยนอยไหยแกวหานยาซำลีผีบาปไหมไสโทษเอานำนีงสีงเขาของเงินคำซางมางัวควายซางมาเสีอผาลุยีงนางสาวสีนาดตาดทองยาคดขึซึเฮีนเขาอัน 1 ยาฮึขบฮยงกีนเขาสางยาฮีบเขาตีบยายํเลายาขอดสางจอดยาแปงอัน 1 ขอยเขาไดไถยาถอดถอรเอา (หน้าลานที่ 27) ดอมเขาผุฮกษาพรราซอาดยาอันไดนอัพรราซอายายากทำกุงปสีทธิพรลาซอายา ถวายพรสกาสนอัพรยาจีงไหจุมหลังนำไวหันแลกํจีงซำสางวัดหลัง 1 ไวกำเหนีอภุกำพาซึวาวัดสวรสวัรซำไหขาโอกาดไวกับตึมเขัดแดนดีนแตปาหวายเซีมนั้นแกพรมหาธาตุเจาแลวจีงสรเดจจจัเมีอสุเมีง... "
(หน้าลานที่ 25) ...สังกาสได้ฮ้อย 80 ตัว เดือนเจียง ขึ้น 13 ค่ำ วัน 2 บานเซ็น เจ้าครูหลวงพรน (โพน) สะเม็กให้เจ้าด้านทั้ง 4 แต่งรักษาข้าโอกาส แลพระราชอาชญาสมเด็จบุรมมบุพพิตต พระมหาธนมปโชตโพสัตตทิราชเจ้า สมเด็จพระเป็นเจ้าองค์เป็นพระอยู่หัวประสิทธิพระราชอาชญาโอวาทจุ้มดวงนี้ ใส่หัวแสนกางน้อยสีมุงคุร ให้พีพัก (พิทักษ์) รักษาซีซุมพี่น้องลูกหลานข้อยโอกาสทางดงบุร อย่าให้สวนสนไปใต้เหนือ ที่ใดหมู่ซุมพีน้องลูกหลานหากสวนสน ไปลี้ซ่อนอยู่ห้วยภูผาอยู่ดอมท้าวพระยาแสน (หน้าลานที่ 26) หมื่นที่ใดก็ดี ให้แสนกางน้อยสีมุงคุรชวนจัดท้าวถอดถอนเอามาไว้ดังเก่าไป อย่าถกถอนเอาสรรพน้ำหนองกองข้อยลงมาแต่จอกคอก ละนอง หนองแก ซะโปน เมืองวัง เซียงหุ่ง ฮุ่งผาบังไป แสนกางน้อยสีมุงคุรตู้มปกเอา อัน 1 ให้เด็กน้อยถืกโอวาทดวงยำนำอาชญาเจ้าเฮาพระองค์แลนางพระกษัตริย์ ไปจัดเอาข้าวใส่เยียบ่ให้เอาดอมเขา เว้นไว้แต่เฮาพระองค์มีอาญาใส่หัวเขาสิ่งใดจึงได้ จึงฮามสีสีเถ้าเอาขาบถวายเป็นราชสมบัดิท้าวพระยาแสนหมื่นสิบฮ้อยน้อยใหญ่แกล้วหาญ อย่าซ้ำลี้ผีบาปไหมใส่โทษ เอาน้ำนิ่งสิ่งข้าวของเงินคำ ช้างม้างัวควาย ช้างม้าเสื้อผ้า ลูกหญิงนางสาว สีนาดตาดทอง อย่าคดขื่อซื่อเฮือนเขา อัน 1 อย่าฮื้อขบเฮียง กินข้าวสางอย่าฮีบข้าวติบ อย่ายอเล้าอย่าขอดสางจอดยาแปง อัน 1 ข้อยเขาได้ไถ่อย่าถอดถอนเอา (หน้าลานที่ 27) ดอมเขาผู้รักษาพระราชอาชญา อันใดนอกพระราชอาญาอย่ากระทำ กุงประสิทธิพระราชอาญาถวายพระสกาสนอก พระยาจึงให้จุ้มหลั่งน้ำไว้หั้นแล ก็จึงซ้ำสร้างวัดหลัง 1 ไว้ก้ำเหนือภูกำพร้าชื่อว่าวัดสวนสวัน ซ้ำให้ข้าโอกาสไว้ กับตื่มเขตแดนดินแต่ปากห้วยเซือมนั้นแก่พระมหาธาตุเจ้าแล้วจีงเสด็จจากเมือสู่เมือง...
ในคัมภีร์ใบลานลาวเรื่องลำอุรังคธาตุ (ລຳອຸຣັງຄະທາຕຸ) ฉบับวัดสีพิมพามุงคุน เมืองสองคอน แขวงสะหวันนะเขด (ວັດສີພິມພາມຸງຄຸນ ເມືອງສອງຄອນ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ) ทั้ง ๓ ผูก ได้กล่าวถึงเรื่องราวของพระองค์ว่าทรงได้รับการสถาปนาโดยเจ้าอนุวงศ์ ดังนี้
...สังกาสได้ฮ้อย ๘๐ ตัว เดือนเจียง ขึ้น ๑๓ ค่ำ วัน ๒ ปางเซ่นเจ้าคูหลวงโพนซะเม็กไห้เจ้าเอาทั้ง ๔ แต่งฮักษาข้าโอกาษ แลพระราซะอาสยาสมเด็ดตัปปะอุดมบุรมมะบุพพิตตะ พระมะหาทะนามะปะโซตโพสัตตาทีราษเจ้าสมเด็ดพระเป็นเจ้าองเป็นเจ้าองเป็นพระอยู่หัว ประสิทธีราซะอาสสาซะโอกาษจุ้มดวงนี้ไส่หัวแสนกางน้อยสีมุคุร ให้พิพักฮักษาพีชซะหมู่ซุมพี่น้องลูกหลานข้อยโอกาษทางดงบุร อย่าไห้สวานเส็นไปไต้เหนือที่ได หมู่ซุมพี่น้องลูกหลานหากสวานเส็นไปลี้ซ่อรอยู่ห้วยฮูภูผา อยู่ดอมท้าวพระยาแสนหมื่รที่ไดกะดี ไห้แสนกางน้อยสีมุงคุรจัดท้าวถอรดาไว้ดังเก่า ไผถกอย่าถกอย่าถอรเอาสัพพะน้ำหนองกองปาข้อยลงมาแต่จอกกอก ระนอง หนองแส สองแคว ซะโปน เมืองวัง เซียงฮ่ม ผาบัง ไห้แสนกางน้อยสีมุงคุรตุ้มฮ่อเอา อัน ๑ ให้เล็กน้อยถือโอวาษดวงหยำนำอาสยาเฮาพระองกระสัดไปจัดเอาเข้าไส่เยีย บ่ไห้เอาดอมเขา เว้นไว้แต่เฮาพระองมีอาษยาไส่หัวเขาสี่งได จีงไห้ลามสีเถ้าเอาขาบถวายเป็นราซะสมบัด ท้าวพระยาแสนหมื่ร สีบน้อยฮ้อยไหย่แก้วหานอย่าซำลิผีบาปไหมไส่โทด เอาน้ำนิ่งสี่งของเงินคำ ซ้างม้างัวควาย เสื้อผ้า ลูกยีงนางสาว สีนาดตาษทอก อย่ากดขี่ซีเฮือนเขา อัน ๑ อย่าฮึขบฮบกีนเข้าสานอย่าฮิบเข้าตีบ อย่ายอหยา อย่าขอดสางจอดอย่าแปง อัน ๑ ข้อยเข้าได้อย่าถอดเอาดอมเขา ผู้ฮักษาพระราซะอาษยาอันไนอันนอกพระราซะอาษยาอย่ากะทำโคบซีงพระราซะอาษยาถวายสะกาษนองพระยาทัง ๕ มีพระยาสีโคดตะบองบุรได้เอาเข้าไปไส่พระพุทธะเจ้า...
...สังกาสได้ฮ้อย ๘๐ ตัว เดือนเจียง ขึ้น ๑๐ ๓ ค่ำ วัน ๒ ปางเซ่นเจ้าคูหลวงโพนซะเม็กไห้เจ้าเอากัง ๔ แต่งไห้ฮักษาข้าโอกาษ แลพระลาซะอาษยาสมเด็ดตัปปะอุดมบุรมมะบุพพิตตะ พระมะหาทะนามะปะโซตพระสัตตาทีราษเจ้าสมเด็ดพระเป็นเจ้าองเป็นเจ้าองเป็นพระอยู่หัว ไปสีทธีพระราซะอาษยาซะโอวาษจุ้มดวงนี้ไส่หัวแสนกางน้อยสีมุงคุร ให้พีพักฮักษาพีชซะหมู่ซุมพี่น้องลูกหลานข้อยโอกาษทางดงบุร อย่าไห้สวานเส็นไปไต้เหนือที่ได หมู่ซุมพี่น้องลูกหลานหากสวานเส็นไปลี้ซ่อรอยู่ห้วยฮูภูผา อยู่ดอมท้าวพระยาแสน (เ) หมื่รที่ไดกะดี ไห้แสนกางน้อยสีมุงคุรจัดท้าวถอรเอามาไว้ดังเก่า ไผอย่าถกอย่าถอดถอรสัพพะน้ำหนองกองปาข้อยลงมาแต่จอกพอก ระนอง หนองแส สองแคว ซะโปน เมืองวัง เซียงฮ่ม ผาบัง ไห้แสนกางน้อยสีมุงคุรตุ้มฮ่อเอา อัน ๑ ให้เล็กน้อยถือโอวาษดวงหยำนำอาษยาเฮาพระองกระสัดไปจัดเอาเข้าไส่เยีย บ่ไห้เอาดอมเขา เว้นไว้แต่เฮาพระองมีอาษยาไส่หัวเขาสี่งได จีงไห้ลามสีเถ้าเอาขาบถวายเป็นราซะสมบัด ท้าวพระยาแสนหมื่รสีบน้อยฮ้อยไหย่แก้วหานอย่าซำลิผิบาปไหมไส่โทด เอาน้ำนีงสี่งของเงินคำ ซ้างม้างัวควาย เสื้อผ้า ลูกยีงนางสาว สีนาดตาษทอง อย่ากดขี่ซีเฮือนเขา อัน ๑ อย่าฮึขบฮบกีนเข้าสานอย่าฮีบเข้าตีบ อย่ายอหยา อย่าขอดสานจอดอย่าแปง อัน ๑ ข้อยเข้าได้อย่าถอดเอาดอมเขา ผู้ฮักษาพระราซะอาสยาอันไนอันนอกพระราซะอาสยาอย่ากะทำโคบซีงพระราซะอาษยาถวายสะกาสนองพระยาทัง ๕ มีพระยาสีโคดตะบุรได้เอาเข้าไปไส่พระพุทธะเจ้า...
...สังกาษได้ฮ้อย ๘๐ ตัว เดือนเจียง ขึ้น ๑๓ ค่ำ วัน ๒ ปางเซ่นเจ้าคูหลวงโพนซะเม็กไห้เอาเจ้าเอาทั้ง ๔ แต่งไห้ฮักษาข้าโอกาด แลพระลาซะอาษยาสมเด็ดตัสสะอุดมบุรมมะบุพพิตตะ พระมะหาทะนามะปะโซตพระสัตตะทีราษเจ้าสมเด็ดพระเป็นเจ้าองเป็นเจ้าองเป็นพระอยู่หัว ประสีทธิราซะอาษยาโอวาดจุ้มดวงนี้ไส่หัวแสนกางน้อยสีมุงคุร ให้พีพักฮักษาพีซะหมู่ซุมพี่น้องลูกหลานข้อยโอกาษทางดงบุร อย่าไห้สวรเส็นไปไต้เหนือที่ได หมู่ซุมพี่น้องลูกหลานหากสวรเส็นไปลี้ซ่อรอยู่หว้ายฮูภูผา อยู่ดอมท้าวพระยาแสน (เ) หมื่รที่ไดกะดี ไห้แสนกางน้อยสีมุงคุรจัดท้าวถอดเอามาไว้ดังเก่า ไผอย่าถกอย่าถอดสัพพะน้ำหนองกองปาข้อยลงมาแต่จอกพอก ระนอง หนองแส สองแกว ซะโปน เมืองวัง เซียงฮ่ม ผาบัง ไห้แสนกางน้อยสีมุงคุรตุ้มต่อฮ่อเอา อัน ๑ ให้เล็กน้อยถือโอวาษดวงหยำนำอาษยาเฮาพระองกระสัดไปจัดเอาเข้าไส่เยีย บ่ไห้เอาดอมเขา เว้นแต่เฮาพระองมีอาษยาไส่หัวเขาสี่งได จีงไห้ลามสีเถ้าเอาขาบถวายเป็นราซะสมบัด ท้าวพระยาแสน (เ) หมื่รสีบฮ้อยน้อยไหย่แก้วหานอย่าซำลิผีบาปไหมไส่โทด เอาน้ำนีงสี่งของเงินคำ ซ้างม้างัวควย เสื้อผ้า ลูกยีงนางสาว สีนาดตาดทอง อย่ากดขี่ซีเฮือนเขา อัน ๑ อย่าฮึขบฮบกีนเข้าสานอย่าฮีบเข้าตีบ อย่ายอหยา อย่าขอดสานจอดอย่าแปง อัน ๑ ข้อยเข้าได้อย่าถอดเอาดอมเขา ผู้ฮักษาพระลาซะอาษยาอันไนอันนอกพระราซะอาษยาอย่ากะทำโคบซีงพระลาซะอาษยาถวยสะกาษนองพระยาทัง ๕ มีพระยาสีโคดตะบุรได้เอาเข้าไปไส่พระพุทธะเจ้า...
ในใบลานเรื่องหนังสืออุลังกาทาตุ ฉบับวัดซาตะกะทานะวันมิโก บ้านนาต้าย เมืองจำพอน แขวงสะหวันนะเขด สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว หน้าลานที่ 23 บรรทัดที่ 1-4 และหน้าลานที่ 24 บรรทัดที่ 1-4 ตรงกับรัชสมัยสมเด็จพระเจ้าอุปราชนอง (ครองราชย์ พ.ศ. 2283-2294) พระมหากษัตริย์แห่งนครเวียงจันทน์ ปรากฏความว่า
"...ทางใด พระยาทาง ๒ มาพ้อมเจ้าโอกาด ใด้ฮ้อย ๘ ตัว เดือนเจียง ขึ้น ๑๓ ค่ำ วัน ๒ ปางเซ่นเจ้าคูหลวงโพนซะเม็กให้เจ้าเอาทัง ๔ ตนไห้ฮักสาข้าโอกาดแล พระรัชจะอาสาสมเด็ดตัสสะอุดดมบุรมมะบุพพัตตะ พระมะหาทะนามะปะโซตสัตตะทิราดเจ้า สมเด็ดพระเป็นเจ้าองเป็นพระอยู่หัวประสีทธีพระระซาอาสาโอวาดกาดจุ้มดวงนี้ใส่หัวแสนกางน้อยปะสิมุงคุร ให้พิพักฮักสาพี่น้องหมู่ซุมพี่น้องลูกหลานข้อยโอกาดทางดงบุรอย่าให้สวานเส็นไปไต้เหนือที่ได หมู่ซุมพี่พี่น้องลูกหลานหากสวานเส็นไปลี้ซ่อรอยู่ห้วยภูผาอยู่ดอมท้าวพระยาแสนหมื่รที่ไดกะดี ไห้แสนกางน้อยสีมุงคุรจัดถอดถอรเอามาไว้ดังเก่า ไผอย่าถกถอดสัพพะน้ำหนองกองปากอมปาถะข้าลงมาแต่จองพอก นอง หนองแก้ว ซะโปน เมืองวัง เซียงฮ่ม ผา ๘ บัง ให้แสนกางน้อยสิมูงคูรร์ตุรเอาอัน ๑ ให้เล็กน้อยถะโอวาดดวงหยำนามอาษยาเฮาพระองแลนางกระสัดใปถอดเอาเข้าใส่เยีย บํ่ให้เอานำเขาเวนไว้แต่เฮาพระองมีอาษยาใส่หัวเขาสิ่งใด จีงให้ลางสิเถ้าเอาขาบถวายเป็นราซะสมบัด ท้าวพระยาแสนหมื่รสิบฮ้อยน้อยใหย่แก้วหานอย่าซำริผิบาปใหมใส่โทดเอาน้ำนีงสิ่งของ ทอง เงิน คำ ซ้าง ม้า งัว ควาย เสื้อ ผ้า ลูกยีง นางสาว สีนาด ตาดทอง อย่ากดขี่ซีเฮือนเขา อัน ๑ อย่าฮื้อขบฮบกินเข้าสาน อย่าฮิบเข้าติบ อย่ายอหยา อย่าสางจอด อย่าแปง อัน ๑ ข้อยเขาใด้อย่าถอดถอรเอาดอมเขาผู้ฮักษาพระระซาอาษยา อันไนอันนอกพระราซะอาษยาอย่ากะทำพรัยซึ่งพระราซะอาษยาถวาย สังกลาดนองพระยาทัง ๕ มีพระยาสีโคดตะบองใด้เอาเข้าใปใส่บาดพระพุทธะเจ้ายามนั้น คันจุตติไปเกิดเมืองฮ้อยเอ็ดมาเกิดเป็นพระยาสุมีตตาธาในเมืองมะรูกขะนะคอร พระยาปัสเสนจุตติมาเกิดเป็นบุลีอว่ายลว่าย คันจุตติเกิดเป็นจันทะภานีด..."
ในใบลานเรื่องอุลังกะทาดตุนีทาน (อุลังคะธาตุนิทาน) ฉบับวัดอับเปวันนัง บ้านบกท่ง เมืองจำพอน แขวงสะหวันนะเขด ประเทศสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว หน้าลานที่ 24-26 ปรากฏความว่า
"...ไปไต้เหนือทางไดไห้พระยาทัง ๒ มาคอบเจ้าโอกาด ได้ ๕ ฮ้อย ๘ ตัว เดือนเจียง ขึ้น ๑๓ ค่ำ วัน ๒ ปางเซ่นเจ้าคูหลวงโพนซะเม็กไห้เจ้าเอาทัง ๔ แต่งไห้ฮักสาข้าโอกากาดแล พระลาซะอาดยาสมเด็ดตัสสะอุดมบุรมมะบุพพิตตะ พระมะหาทาดนามมาปะโชตะสัตตะทีราดเจ้า สมเด็ดพระเป็นเจ้าอันเป็นพระอยู่หัวประซีทิพระราซะอาดยาโอวาดจุ้มดวงนี้ไส่หัวแสนกางน้อยสีมุงคุร ไห้พีพักฮักสาพีชซะหมู่ซุมพี่น้องลูกแลหลานข้อยโอกาดทานเดิมบุรอย่าไห้สวานเสียไปไต้เหนือที่ได หมู่ซุมพี่น้องลูกหลานหากสวานเสียไปลี้ซ่อรอยู่ห้วยฮูภูผาอยู่ดอมท้าวพระยาแสนหมื่รที่ไดกะดี ไห้แสนกางน้อยสีมุงคุรจัดซ้อรถอรเอามาไว้ดังเก่า ไผอย่าถกถอดสัพพะน้ำหนองกองปาข้าลีนมาแต่จอกพอก ระนอง หนองสองแคว ซะโปน เมืองวัง เซียงฮ่ม ผาบัง ไห้แสนกางน้อยสีมุงคุรตู้มฮ่อเอา อัน ๑ ไห้เล็กน้อยถือดวงหยำนำอาดยาเฮาพระองและนางกระสัดไปจัดเอาเข้าไส่เยียบ่ได้ไห้เอาดอมเขา เวนไว้แต่เฮาพระองมีอาดยาไส่หัวเขาสิ่งไดจิงได้ ไห้รามสีเถ้าเอาขาบถวายเป็นราซะสมบัด ท้าวพระยาแสนหมื่รสีบน้อยฮ้อยไหย่แก้วหานอย่าซารีผีบาปไหมไส่โทด เอาน้ำนีสีของเงินคำ ซ้างม้างัวควาย เสื้อผ้าลูกยีงนางสาว สีนาดตาดทอง ผาคดขื่อซื้อเฮือนเขา อัน ๑ อย่าฮื้อขบฮบกีนเข้าสาน อย่าฮีบเข้าตีบ อย่ายอหยาหยาดขอด สานจอดอย่าแปง อัน ๑ ข้อยเขาอย่าถอดถอรเอาดอมเขาผู้ฮักสาพระราซะอาดมะยาอันอยู่ไนอันนอกพระราซะอาดยา อย่ากะทำโคบซีงพระระซะนะอาสยาถวายสังกาส..."
ในใบลานเรื่องพื้นทาตุพระนม (พื้นธาตุพนม) สำนวนวัดใหม่สุวันนะพูมาราม บ้านป่าขาม เมืองหลวงพระบาง แขวงหลวงพระบาง ประเทศสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว หน้าลานที่ 23-25 ปรากฏความว่า
"(หน้าลานที่ ๒๓)...ไปไต้เมือเหนือทางไดไห้พระยาทั้ง ๒ มาคอบเจ้าโอกาด สังกลาดได้ฮ้อย ๘ ตัว ปีเดือนเจียง ขึ้น ๓ ค่ำ วัน ๒ ปางเซ่นเจ้าคูหลวงโพซะเม็กไห้เจ้าด้านทั้ง ๔ แต่ไห้ลักสาข้าโอกาดแล พระราซาอาษยาสมเด็สตัปปะอุดมบุรมมะบุพพีตตะ พระมะหาทะนามะปะโซตกระสัตตาทีราชซะเจ้า สมเด็สพระเป็นเจ้าองเป็นพระอยู่หัวประสีทธิพระราชซะอาษาพระราซะโอวาดจุ้มดวงนี้ไส่หัวแสนกางน้อยสีมุงคุร ไห้พีพักฮักษาพีชซะหมู่ซุมพี่น้อยลูก (หน้าลานที่ ๒๔) หลานข้อยโอกาดทางดงบุรอย่าไห้สวานเส็นไปไต้เมือเหนือที่ได หมู่ซุมพี่น้อยลูกหลานหากสวานเส็นไปลี้ซ่อรอยู่ห้วยฮูภูผาอยู่ดอมท้าวพระยาแสนหมื่รที่ไดกะดี ไห้แสนกางน้อยมุงคุรสะวัดจัดท้าวถอดถอรเอามาไว้ดังเก่า ไผอย่าถกถอดเอาสัพพะน้ำหนองกองข้อยลงมาแต่จอกพอก ละนอง ๆ แคว ซะโปน เมืองวัง เซียงฮุง ผาบัง ไห้แสนกางน้อยสีมุงคุรตู้มปกพกพันเอา อัน ๑ ไห้เด็กน้อยถือโอวาดดวงหยำนำอาษยาเฮาพระองแลนางพระไปจัดเอาเข้าไส่เยียบ่ไห้เอาดอมเขา เว้นไว้แต่เฮาพระองมีอาษาไส่หัวเขาสิ่งไดจิงไห้รามสีเถ้าเอาขาบถวายเป็นราซะสมบัด ท้าวพระยาแสนหมื่รสีบฮ้อยน้อยไหย่แก้วหานอย่าซำลิผิบาปลังไหมเอาน้ำนีงซีงของงอคำ ซ้างม้า งัวควาย เสื้อผ้า ลูกยีง นางซาว สีนาด ตาดทอง อย่ากดขื่อซื่อเฮือนเขา อัน ๑ อย่าฮื้อขบฮบกีนเข้าสาน อย่าฮีบเข้าตีบ อย่ายอเหล้า หย่าขอดสาน (หน้าลานที่ ๒๕) จอดอย่าแปง อัน ๑ ข้อยเขาได้ไถ่อย่าได้ถอดถอรเอาดอมเจ้าผู้ฮักษาพระราซะอาษยาอันไดนอกพระราอาษยาอย่าได้กะทำ คุงปะสิทธีพระราซะอาษยาถวายสังกลาดนอก..."
สืบเนื่องจากจารึกของวัดพระธาตุพนม 3 ดังกล่าวมาข้างต้นซึ่งออกพระนามของเจ้าพระรามราชปราณีศรีมหาพุทธปริษัท (ศรี รามางกูร) ว่า ขุนโอกาส ใน พ.ศ. 2441 (จ.ศ. 1259) เอเจียน แอร์มอนิเย นักเดินทางชาวฝรั่งเศส ได้เดินทางมาถึงเมืองธาตุพนมและทำการสอบถามถึงเชื้อสายของขุนโอกาส (ขุนโอกลาษ) เมืองธาตุพนมกับชาวบ้าน ได้รับคำตอบว่าขุนโอกาสเมืองธาตุพนมซึ่งได้ทำการบูรณะปฏิสังขรณ์พระธาตุพนมพร้อมกับเจ้าพระยาหลวงเมืองจันทน์ตามจารึกผูกพัทสีมาวัดพระธาตุพนมนั้น ต่างเป็นอนุชาของเจ้าเมืองบังมุกซึ่งสืบเชื้อสายจากราชวงศ์ล้านช้าง ดังปรากฏในบันทึกว่า "...ที่ด้านตะวันออกมีกุฏิของพระสงฆ์ และวิหารจำนวนมาก เสาทำด้วยอิฐ หลังคามุงด้วยดินขอ วิหารหลังหนึ่งในจำนวนที่มีนั้น อ้างว่าสร้างโดยเจ้าอนุจากนครเวียงจันทน์ ซึ่งพังทลายไปครึ่งหนึ่งแล้ว วิหารลงรักปิดทอง มีจิตรกรรมและประติมากรรมที่ประตูวิหารทั้ง ๓ ด้าน อีกหลังหนึ่งนั้นไม่สวยเท่าวิหารที่กล่าวมา ได้รับการดูแลรักษาเป็นอย่างดี มีจารึกภาษาลาวเขียนย้ำสามครั้ง บอกว่า เจ้าเมืองบังมุก พร้อมด้วยอนุชาทั้ง ๒ ซึ่งมียศศักดิ์เหมือนกัน ได้มาสร้างวิหารบูชาพระธาตุ..."
ในเอกสารประวัติเจ้าราชครูหลวงโพนสะเม็ก (ท่านเจ้าราชครูขี้หอม) ซึ่งเรียบเรียงโดยพระเทพรัตนโมลี เจ้าอาวาสวัดพระธาตุพนม ออกพระนามของเจ้าพระรามราชปราณีศรีมหาพุทธปริษัท (ศรี รามางกูร) ว่า แสนกลางน้อยศรีมงคล ความว่า
" "...ตามคำให้การของชาวบ้านดงนาคำ อยู่ในประเทศลาวตรงข้ามกับธาตุพนม ซึ่งได้บอกกันสืบต่อๆ มาจากบรรพบุรุษว่า เมื่อสร้างยอดพระธาตุเสร็จแล้ว เจ้าราชครูหลวงโพนสะเม็ก ได้สั่งให้หัวหน้าข้าโอกาสทั้ง 3 คน คือ แสนกลางน้อยศรีมงคล แสนพนม และแสนนาม พาครัวลูกหลานบ่าวไพร่อพยพจากบ้านธาตุพนมไปตั้งภูมิลำเนาอยู่แถวดงนาคำลึกจากฝั่งโขงเข้าไปในฝั่งซ้ายแม่น้ำโขงเขตประเทศลาว ก่อนไปเจ้าราชครูฯ ให้โอวาทว่า "สูเจ้าจุ่งลูกหลานญาติพี่น้องจุ้มเจื้อเชื้อแนวไปสร้างบ้านแปงเฮือน เฮ็ดไฮ่ใส่นาอยู่แถวดงนาคำบ่อนดินดำน้ำซุ่มพุ้น ที่นั้นมีผลหมากไม้บ่ไฮ้บ่อึด มียอดบุ่นยอดหวายเผิ่งมิ้มของป่าของดงก็มาก ที่สร้างแปงไฮ่นาก็กว้างบ่อึดบ่อยาก ให้เคารพยำแยงคุณแก้ว 3 ประการ อย่าได้ประมาท ให้เอาบั้งจุ้มพระธาตุพนม (ตำนาน) เป็นที่ไหว้สักการะบูชาพิทักษ์ฮักษาอย่าขาด เพื่อให้เป็นเนื้อหนังอุปกรณ์แก่พระชินธาตุเจ้าตามเฒ่าแก่บูฮาณมา ก็หากจักวุฒิสวัสดิ์แก่สูเจ้าทั้งหลายทุกเมื่อหั่นแลฯ" ดังนี้ "
"ตำนานพระธาตุพนมที่ชาวดงนาคำได้ไว้นั้น เล่ากันว่าเป็นฉบับดั้งเดิมและละเอียดถูกต้องกว่าฉบับอื่นๆ จารึกลงในลานทองบรรจุหีบศิลาอย่างดี ต้องเปลี่ยนวาระกันสักการะบูชาบ้านเรือนละ 3 วัน เวียนกันไป ถือขลังและศักดิ์สิทธิ์จนเข้ากระดูกดำใครไปขอดูก็มิได้ เขาว่าเจ้าเก่านายหลังเขามาพวกเขาจึงจะเอาตำนานนั้นให้ พวกเราก็จะได้ดิบได้ดีเพราะได้สั่งความกันไว้แต่สมัยก่อนโน้น และบอกลักษณะเจ้าเก่าที่จะมานั้นว่า ต้องพิสูจน์โดยการเอาน้ำใส่โอ (ขัน) ใหญ่และให้เหยียบดู ถ้าน้ำไม่ล้นโอก็ใช่ มันเป็นแบบหาหนวดกับเต่าหาเขากับกระต่าย ตายแล้วตายอีกก็คงไม่พบ จึงเป็นการยากที่คนภายนอกจะรู้เคล็ดลับกับเขา"
"บ้านเหล่านี้สันนิษฐานว่าเจ้าราชครูหลวงโพนสะเม็กจะสั่งย้ายภายหลัง เมื่อบ้านธาตุพนมแตกครั้งที่สองที่ได้นำเอาข้าโอกาสชาวธาตุลงไปจำปาศักดิ์ตามตำนานพระธาตุพนม...ข้าพเจ้าพระเทพรัตนโมลี เจ้าวัดพระธาตุพนม ซึ่งถือว่าเป็นศิษย์ชั้นเหลนสืบสายมาหลายชั้น ได้เขียนประวัตินี่ขึ้นสองครั้งแล้ว แต่พลความคนละอย่าง ใจความผิดกันบ้างถูกกันบ้าง เพราะอาศัยตำราที่ค้นหลายฉบับ และความเข้าใจในตำนานประวัติศาสตร์ผิดจากแต่แรก หวังจะเทิดทูนบุรพาจารย์ผู้มีคุณแก่ชาติศาสนาอันล้ำลึก ถ้าผิดพลาดบกพร่องขออย่าเป็นบาปกรรม ถ้าเกิดประโยชน์โดยประการใด ขอถวายสมมาบูชาแด่พระคุณท่านโดยเคารพ..." "