พระยาพิจารณาปฤชามาตย์ (สุหร่าย วัชราภัย)
มหาอำมาตย์โท พระยาพิจารณาปฤชามาตย์ มานวธรรมศาสตร์สุปรีชา (สุหร่าย วัชราภัย) ป.ม. ท.จ.ว. ท.ช. (26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2412 - 25 กันยายน พ.ศ. 2470) องคมนตรี กรรมการศาลฎีกา กรรมการเนติบัณฑิตยสภา ในพระบรมราชูปถัมภ์
พระยาพิจารณาปฤชามาตย์ฯ เกิดในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อวันศุกร์ที่ 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2412 ที่บ้านเดิม ริมถนนสีลม จังหวัดพระนคร เป็นบุตรหลวงอุปการโกษากร (เวท วัชราภัย) มารดาของท่านคือ ท่านปั้น ณ สงขลา ธิดาเจ้าพระยาวิเชียรคีรี (เม่น ณ สงขลา) ผู้สำเร็จราชการเมืองสงขลา ลำดับที่ 6 มีพี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน 7 คน ดังนี้
พระยาพิจารณาปฤชามาตย์เป็นสมาชิกในสกุลสูงศักดิ์ ทั้งบิดาและมารดา นับทางฝ่ายบิดาพระยาพิจารณาปฤชามาตย์สืบสายมาจาก เจ้าพระยาสุรบดินทร์สุรินทรฦาไชย (บุญมี) พระญาติในสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชและเจ้าขรัวเงิน พระบิดาของสมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินี สมเด็จพระอัครมเหสีในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย สมเด็จพระราชมารดาในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวและพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว นับทางฝ่ายมารดาเป็นหลานเจ้าพระยาวิเชียรคีรี (เม่น ณ สงขลา) และเป็นเหลนท้าวทรงกันดาล (สี) มารดาของเจ้าจอมมารดาแพ ในรัชกาลที่ 4 ผู้เป็นพระมารดาของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงพรหมวรานุรักษ์และสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส และยังเป็นหลานเจ้าจอมกุหลาบ ในรัชกาลที่ 4 ดังนั้นพระยาพิจารณาปฤชามาตย์ฯ จึงมีเครือญาติ กว้างขวาง จนถึงเจ้านาย เป็นต้นว่าพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ารพีพัฒนศักดิ์ กรมหลวงราชบุรีดิเรกฤทธิ์ก็ทรงนับว่าเป็นพระญาติ ดังที่สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดิศวรกุมาร กรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงกล่าวถึงพระยาพิจารณาปฤชามาตย์ฯ ไว้ในหนังสืองานพระราชทานเพลิงศพของท่าน ในฐานะที่ทรงเป็นนายกราชบัณฑิตยสภาไว้ว่า
ในด้านคุณวุฒิของพระยาพิจารณาปฤชามาตย์ฯ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดิศวรกุมาร กรมพระยาดำรงราชานุภาพยังทรงกล่าวไว้อีกว่า
และทรงบรรยายถึงอุปนิสัยของพระยาพิจารณาปฤชามาตย์ ว่าเป็นผู้มีคุณธรรม สุภาพ ไม่ถือตัว เป็นที่รักใคร่ของผู้คุ้นเคย ไว้ดังนี้
พระยาพิจารณาปฤชามาตย์ ถึงแก่อสัญกรรมด้วยโรคลำไส้พิการเรื้อรัง เมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2470 เวลา 20.00 น. ณ บ้านหลวงอุปการโกษากร ถนนสีลม จังหวัดพระนคร สิริอายุได้ 58 ปี ได้รับพระราชทานน้ำหลวงอาบศพ มีประโคมปี่ กลองชนะ และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานโกศประกอบศพตั้งบนชั้นประดับกระจก 2 ชั้น มีฉัตรเบญจา ตั้ง 4 คัน เป็นเกียรติยศ
พระยาพิจารณาปฤชามาตย์ฯ ได้เริ่มศึกษาที่โรงเรียนหลวงสอนภาษาอังกฤษ ณ สวนนันทอุทยาน พระราชวังนันทอุทยาน ตั้งแต่อายุได้ 9 ขวบ เรียนภาษาไทยตลอดหลักสูตรซึ่งสอนในสมัยนั้น ภ
เมื่ออายุสมควรได้ถวายตัวเปนมหาดเล็กวิเศษตามประเพณีที่เปนบุตรข้าราชการตระกูลสูง แล้วเข้าเรียนภาษาบาลีในมหามกุฎราชวิทยาลัย จนอุปสมบทเปนพระภิกษุในสำนักสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ณ วัดบวรนิเวศวิหาร ได้ปริญญาชั้นนักเรียนตรีพิเศษ
เมื่อลาสิกขาแล้ว ได้รับพระราชทานสัญญาบัตรเป็นที่นายรองเล่ห์อาวุธ มหาดเล็ก โปรดฯ ให้ไปมีตำแหน่งราชการในกระทรวงพระคลังมหาสมบัติชั่วคราว ในระหว่างนั้น เมื่อ พ.ศ. 2416 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ให้ได้เลื่อนบรรดาศักดิ์ขึ้น เป็นนายเสนองานประพาส หุ้มแพร แล้วกลับไปรับราชการในกรมมหาดเล็กตามเดิม ต่อนั้นมาไม่นาน ในสมัยที่พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้ารพีพัฒนศักดิ์เป็นเสนาบดีกระทรวงยุติธรรม ทรงเริ่มจัดการสอนกฎหมาย พระยาพิจารณาปฤชามาตย์ฯ ก็ได้โอกาสเข้าศึกษาวิชากฎหมาย สามารถสอบวิชากฎหมายได้เป็นเนติบัณฑิตสยามรุ่นแรก เมื่อพ.ศ. 2441 พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้ารพีพัฒนศักดิ์ จึงกราบบังคมทูลขอพระบรมราชานุญาติ ขอนายเสนองานประพาสไปรับราชการใน กระทรวงยุติธรรม ได้เป็นตำแหน่งเลขานุการเสนาบดีกระทรวงยุติธรรมเป็นตำแหน่งแรก ต่อมาได้เลื่อนตำแหน่ง และยศบรรดาศักดิ์สูงขึ้นโดยลำดับดังนี้
พ.ศ. 2442 เป็นปลัดกรมอัยการ แล้วไปเป็น อธิบดีผู้พิพากษาศาลมณฑลภูเก็ต
พ.ศ. 2443 ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น พระศิริศาสตร์ประสิทธิ์
พ.ศ. 2445 ได้เป็นอธิบดีผู้พิพากษาศาลมณฑลอยุธยา
พ.ศ. 2449 เป็นผู้พิพากษาศาลอุทธรณ์ข้าหลวงพิเศษ
พ.ศ. 2452 เป็นผู้พิพากษาศาลอุทธรณ์กรุงเทพฯ
พ.ศ. 2454 ได้รับพระราชทานยศเป็น มหาอำมาตย์ตรี
พ.ศ. 2455 ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น พระยาพิจารณาปฤชามาตย์ มานวธรรมศาสตรสุปฤชา
พ.ศ. 2460 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นองคมนตรี และไปเป็นกรรมการศาลฎีกา
พ.ศ. 2567 ได้รับพระราชทานยศเป็น มหาอำมาตย์โท
ได้เรียบเรียงหนังสือกฎหมายขึ้น ใช้เป็นบทเรียนของผู้ศึกษาวิชากฎหมายและทนายความ คือ
และยังมีหนังสือคำอธิบายหลักกฎหมาย ซึ่งรวบรวมตีพิมพ์โดยขุนศรีบุพพรรณเขตร (อิ่ม) ดังนี้
ด้านครอบครัว พระยาพิจารณาปฤชามาตย์ มานวธรรมศาสตร์สุปรีชา สมรสกับคุณอบ ปันยารชุน คุณหญิงบุนนาค ยุกตะนันท์ คุณจำรัส ภัทรนาวิก และ คุณหญิงจำเริญ พิจารณาปฤชามาตย์ (จำเริญ ภัทรนาวิก วัชราภัย) มีบุตรธิดา 14 คน ดังนี้
พระยาพิจารณาปฤชามาตย์ มีบุตร-ธิดากับคุณอบ ปันยารชุน 2 คน ดังนี้
พระยาพิจารณาปฤชามาตย์ มีธิดากับคุณหญิงบุนนาค ยุกตะนันท์ 1 คน ดังนี้
พระยาพิจารณาปฤชามาตย์ มีธิดากับคุณจำรัส ภัทรนาวิก 2 คน ดังนี้
พระยาพิจารณาปฤชามาตย์ มีบุตร-ธิดากับคุณหญิงพิจารณาปฤชามาตย์ น้องสาวคุณจำรัส ภัทรนาวิก 9 คน ดังนี้
พระยาพิจารณาปฤชามาตย์ มานวธรรมศาสตร์สุปรีชา เป็นผู้รับพระราชทานนามสกุล "วัชราภัย" () โดยเป็นนามสกุลพระราชทานลำดับที่ 186 มีบันทึกดังนี้