อาชิกางะ ทากาอูจิ
อะชิกะงะ ทะกะอุจิ (,) เป็น โชกุน คนแรกแห่ง รัฐบาลโชกุนอะชิกะงะ
ทะกะอุจิ เกิดเมื่อวันที่ 18 สิงหาคม ค.ศ. 1305 เป็นบุตรชายที่สองของ อะชิกะงะ ซะดะอุจิ () ซึ่งเป็น"โกะเกะนิง" () หรือซะมุไรซึ่งทำงานรับใช้รัฐบาลโชกุนคะมะกุระ กับนางอุเอะซุงิ คิโยะโกะ () ซึ่งเป็นภรรยาน้อยของซะดะอุจิ ทะกะอุจิเกิดที่แคว้นทัมบะ อันเป็นบ้านเกิดของมารดา เดิมชื่อว่า ยูทาโร่ () ยูทาโร่มีพี่ชายต่างมารดาชื่อว่า อะชิกะงะ ทะกะโชะชิ () ซึ่งเป็นบุตรชายคนโตของซะดะอุจิซึ่งเกิดกับภรรยาเอก แต่ทะกะโยะชิเสียชีวิตเมื่อค.ศ. 1317 ยูทาโร่จึงขึ้นมาเป็นผู้สืบทอดตระกูลอะชิกะงะแทนที่พี่ชาย นอกจากนี้ทะกะอุจิยังมีน้องชายร่วมมารดากันชื่อว่า อะชิกะงะ ทะดะโยะชิ () ค.ศ. 1319 ยูทาโร่ผ่านพิธี"เง็มปุกุ" ได้รับชื่อว่า ทะกะอุจิ (高氏 ต่อมาเปลี่ยนตัวอักษรจาก 高 เป็น 尊 อ่านว่า ทะกะ เช่นเดิม เนื่องจากตรงกับพระนามของพระจักรพรรดิโกะ-ไดโงะ)
ตระกูลอะชิกะงะสืบเชื้อสายมาจาก ตระกูลเซวะเง็งจิ () เช่นเดียวกับมินะโมะโตะ โนะ โยะริโตะโมะ ปฐมโชกุนแห่งรัฐบาลคะมะกุระ บรรพบุรุษของตระกูลอะชิกะงะตั้งรกรากที่เมืองอะชิกะงะ ในแคว้นชิโมะซึเกะ จังหวัดโทะชิงิในปัจจุบัน
การล่มสลายของรัฐบาลคะมะกุระ การฟื้นฟูอำนาจของราชสำนักเมืองเคียวโตะ และการขึ้นสู่อำนาจของทะกะอุจิ ถูกกล่าวถึงอย่างละเอียดในวรรณกรรมเรื่อง "ไทเฮกิ" () ปี ค.ศ. 1331 ซะดะอุจิผู้เป็นบิดาเสียชีวิต ทะกะอุจิจึงขึ้นดำรงตำแหน่งผู้นำตระกูลอะชิกะงะต่อจากบิดา ในปีเดียวกันนั้น พระจักรพรรดิโกะ-ไดโงะทรงวางแผนยึดอำนาจคืนจากรัฐบาลคะมะกุระกลับมาสู่ราชสำนักเกียวโต แต่ทว่าแผนการกลับรั่วไหล รัฐบาลคะมะกุระจึงปลดพระจักรพรรดิโกะ-ไดโงะออกจากราชสมบัติ เนรเทศพระจักรพรรดิไปประทับยังเกาะโอะกิ และตั้งพระจักรพรรดิโคงงขึ้นเป็นจักรพรรดิองค์ใหม่แทน พระโอรสของพระจักรพรรดิโกะ-ไดโงะ คือ เจ้าชายโมะรินะงะ () และซะมุไร คุซุโนะกิ มะซะชิเงะ () ยังคงทำสงครามเพื่อล้มการปกครองของตระกูลโฮโจอันมีศูนย์กลางอยู่ที่เมืองคะมะกุระต่อไป เรียกว่า สงครามปีเก็งโก () ซะมุไรจำนวนมากซึ่งไม่พอใจการปกครองเผด็จการของตระกูลโฮโจจึงมาเข้ากับฝ่ายจักรพรรดิ
จนกระทั่งในค.ศ. 1333 องค์อดีตจักรพรรดิโกะ-ไดโงะเสด็จหลบหนีจากเกาะโอะกิมาได้ รัฐบาลคะมะกุระจึงส่งทะกะอุจิ ยกทัพจากภูมิภาคคันโตไปต่อสู้กับทัพฝ่ายพระจักรพรรดิ แต่ทว่าระหว่างที่เดินทัพนั้น ทะกะอุจิได้รับพระราชสาสน์ลับจากอดีตพระจักรพรรดิ เชื้อเชิญให้เข้าร่วมกับฝ่ายของพระองค์เพื่อล้มรัฐบาลโชกุน ทะกะอุจิแปรพักตร์ไปเข้ากับฝ่ายจักรพรรดิ นำทัพเข้ายึดเมืองเกียวโตและถวายให้แก่พระจักรพรรดิโกะ-ไดโงะ และปีเดียวกัน นิตตะ โยะชิซะดะ () ยกทัพเข้ายึดเมืองคะมะกุระได้ โฮโจ ทะกะโตะกิ () ผู้นำตระกูลโฮโจคนสุดท้าย ทำการ"เซ็ปปุกุ"เสียชีวิต เป็นอวสานแห่งตระกูลโฮโจและรัฐบาลโชกุนคะมะกุระ
เหตุผลที่ทะกะอุจิแปรพักตร์ไปเข้ากับฝ่ายพระจักรพรรดินั้นไม่ปรากฏชัด ในวรรณกรรมเรื่องไทเฮกิกล่าวว่า ทะกะอุจิมีความน้อยเนื้อต่ำใจที่ตระกูลอะชิกะงะ ซึ่งสืบเชื้อสายมาจากตระกูลมินะโมะโตะ กลับต้องตกอยู่ใต้อำนาจของตระกูลโฮโจ ซึ่งสืบเชื้อสายมาจากตระกูลไทระ
จักรพรรดิโกะ-ไดโงทรงจัดตั้งการปกครองขึ้นที่เมืองเกียวโต เป็นการปกครองโดยองค์จักรพรรดิโดยตรง เรียกว่า การฟื้นฟูเค็มมุ (Kemmu Restoration) ทำให้เหล่าซะมุไรไม่พอใจที่อำนาจการปกครองญี่ปุ่นจะไปตกอยู่แก่ขุนนางและราชสำนักอีกครั้ง ทะกะอุจิปรารถนาที่จะดำรงตำแหน่งเป็น"เซอิไทโชงุง" () แต่พระจักรพรรดิโกะ-ไดโงะกลับแต่งตั้งพระโอรสของพระองค์เอง คือเจ้าชายโมะรินะกะ เป็น"เซอิไทโชงุง" ในค.ศ. 1334 อะชิกะงะ ทะดะโยะชิ ผู้เป็นน้องชายของทะกะอุจิ ได้เดินทางไปทางตะวันออกไปยังเมืองคะมะกุระและจัดตั้งการปกครองขึ้นที่นั่น เพื่อแสดงให้เห็นว่าชนชั้นซะมุไรยังคงต้องการรัฐบาลโชกุน ฝ่ายทะกะอุจิจึงสร้างข้อกล่าวหาว่าเจ้าชายโชกุนโมะรินะงะทรงก่อการกบฏต่อพระบิดา จึงทำการจับองค์ชายโมะรินะงะไปกุมขังไว้ที่เมืองคะมะกุระ ในค.ศ. 1335 โฮโจ โทะกิยุกิ () บุตรชายของโฮโจ ทะกะโตะกิ ก่อกบฏขึ้นที่เมืองคะมะกุระเพื่อคืนอำนาจให้แก่ตระกูลโฮโจ สามารถขับไล่ทะดะโยะชิออกจากคะมะกุระ ทะดะโยะชิทำการปลงพระชนม์เจ้าชายโมะรินะงะก่อนที่จะหลบหนีออกจากเมืองคะมะกุระ ทะกะอุจิจึงยกทัพจากเมืองเกียวโตไปปราบกบฏที่เมืองคะมะกุระ และยึคะมะกุระคืนได้สำเร็จได้สำเร็จ
เมื่อปราบกบฎของตระกูลโฮโจได้แล้ว ทะกะอุจิกลับปักหลักอยู่ที่เมืองคะมะกุระไม่กลับนครเกียวโต และสั่งสมกองกำลังของตน จักรพรรดิโกะ-ไดโงจึงทรงประกาศให้ทะกะอุจิเป็นกบฎ และส่งนิตตะ โยะชิซะดะ ยกทัพจากเกียวโตไปต่อกรทะกะอุจิที่เมืองคะมะกุระแต่พบกับความพ่ายแพ้ ทะกะอุจิจึงยกทัพกลับไปทางตะวันตกเพื่อเข้ายึดเมืองเกียวโตแต่พ่ายแพ้ต่อคุซุโนะกิ มะซะชิเงะ และคิตะบะตะเกะ อะกิอิเอะ () ขุนพลซะมุไรผู้ภักดีต่อฝ่ายราชสำนัก ทำให้ทะกะอุจิไม่สามารถเข้ายึดเมืองเกียวโตได้ ทะกะอุจิหลบหนีไปยังเกาะคีวชู แต่ไม่นานก็สามารถรวบรวมกำลังพลจากคีวชู ยกทัพเข้าบุกยึดเมืองเกียวโตในยุทธการมินะโตะงะวะ () ในค.ศ. 1336 คุซุโนะกิ มะซะชิเงะ กระทำการเซ็ปปุกุเสียชีวิต ทัพของทะกะอุจิเข้ายึดเมืองเกียวโต ตั้งจักรพรรดิโคเมียวขึ้นเป็นจักรพรรดิองค์ใหม่ของพระราชวงศ์ฝ่ายเหนือ จักรพรรดิโกะ-ไดโงพร้อมทั้งขุนพลซะมุไรเช่น นิตตะ โยะชิซะดะ และคิตะบะตะเกะ อะกิอิเอะ หลบหนีไปทางใต้และตั้งราชสำนักขึ้นใหม่ที่เมืองโยะชิโนะ () เป็นพระราชวงศ์ฝ่ายใต้ สิ้นสุดการปกครองของจักรพรรดิในสมัยการฟื้นฟูเค็มมุ และเป็นจุดเริ่มต้นของสมัยราชวงศ์เหนือใต้ () อะชิกะงะ ทะกะอุจิ ได้รับการแต่งตั้งให้เป็น"เซอิไทโชกุน"เมื่อค.ศ. 1338 เป็นจุดเริ่มต้นของรัฐบาลโชกุนมุโระมะชิ
โชกุนอะชิกะงะ ทะกะอุจิ ปกครองญี่ปุ่นร่วมกับอะชิกะงะ ทะดะโยะชิ ผู้เป็นน้องชาย อยู่เป็นเวลาประมาณยี่สิบปี โดยโชกุนทะกะอุจิดูแลเรื่องการทหารในขณะที่ทะดะโยะชิดูแลเรื่องการปกครอง จนกระทั่งในค.ศ. 1350 เกิดความขัดแย้งระหว่างทะดะโยะชิกับสองพี่น้องตระกูลโค ซึ่งเป็นขุนพลคนสนิทซึ่งโชกุนทะกะอุจิให้ความไว้วางใจ ได้แก่ โค โนะ โมะโระนะโอะ () และ โค โนะ โมะโระยะซุ () โชกุนทะกะอุจิได้แต่งตั้งให้โมะโระนะโอะเป็น"ชิซึจิ" () หรือผู้แทนโชกุน สร้างความไม่พอใจแก่ทะดะโยะชิ ซึ่งได้วางแผนลอบสังหารโมะโระนะโอะแต่ไม่สำเร็จ โชกุนทะกะอุจิทราบเรื่องจึงโกรธน้องชายของตนเองมาก ขับไล่ทะดะโยะชิออกจากรัฐบาล โดยให้บุตรชายของตนคือ อะชิกะงะ โยะชิอะกิระ () เข้ามาดูและเรื่องการปกครองแทน ทะดะโยะชิออกบวชเป็นพระภิกษุได้หนึ่งปีจนในค.ศ. 1351 จึงเข้าสวามิภักดิ์กับพระราชวงศ์ฝ่ายใต้ที่เมืองโยะชิโนะ ซึ่งในขณะนั้นมีจักรพรรดิโกะ-มุระกะมิทรงปกครองอยู่ เรียกว่า "สงครามปีคันโน" () ทะดะโยะชิยกทัพของฝ่ายใต้เข้าบุกยึดเมืองเกียวโต สังหารสองพี่น้องตระกูลโคในที่รบ ทะกะอุจิและทะดะโยะชิสองพี่น้องจึงเจรจาสงบศึกกัน โดยทะดะโยะชิแปรพักตร์กลับมาเข้ากับฝ่ายรัฐบาลโชกุน โดยที่ทะดะโยะชิเดินทางไปจัดตั้งการปกครองของตนเองขึ้นที่เมืองคะมะกุระในค.ศ. 1351 ทะดะโยะชิเสียชีวิตอย่างกระทันหัน โดยถูกทะกะอุจิพี่ชายวางยาพิษสังหารในปีค.ศ. 1352
ทะกะอุจิ ถึงแก่อสัญกรรมเมื่อวันที่ 6 มิถุนายน ค.ศ. 1358 หลังจากดำรงตำแหน่งนานถึง 20 ปีโดย อะชิกะงะ โยะชิอะกิระ บุตรชายได้ดำรงตำแหน่งโชกุนสืบต่อ