รถไฟฟ้าบีทีเอส สายสุขุมวิท
รถไฟฟ้าเฉลิมพระเกียรติ 6 รอบพระชนมพรรษา สาย 1 หรือ รถไฟฟ้าบีทีเอส สายสุขุมวิท หรือ รถไฟฟ้าสายสีเขียวอ่อน เป็นส่วนหนึ่งของแผนแม่บทระบบขนส่งมวลชนทางราง ในกรุงเทพมหานครและปริมณฑล โดยจะครอบคลุมพื้นที่กรุงเทพมหานคร, จังหวัดปทุมธานี และจังหวัดสมุทรปราการ เปิดให้บริการครั้งแรกในปี พ.ศ. 2542 ระยะทาง 17 กิโลเมตร ต่อมาในปี พ.ศ. 2554 ได้เปิดใช้งานส่วนต่อขยาย อ่อนนุช-แบริ่ง พ.ศ. 2560 ได้เปิดใช้งานส่วนต่อขยายไปจนถึงสำโรง และปี พ.ศ. 2561 ได้เปิดใช้งานส่วนต่อขยายไปจนถึงสมุทรปราการ สามารถเชื่อมต่อกับสายสีลม ที่สถานีสยาม
รถไฟฟ้าบีทีเอส สายสุขุมวิท เป็นระบบรถไฟฟ้าที่มีโครงสร้างเป็นทางยกระดับเหนือพื้นดินตลอดโครงการ ดำเนินการโดย บริษัท ระบบขนส่งมวลชนกรุงเทพ จำกัด (มหาชน) หรือ BTSC ซึ่งเป็นบริษัทลูกของกลุ่มบริษัท บีทีเอส กรุ๊ป โฮลดิ้งส์ ที่ได้รับสัมปทานโครงการภายในกรอบระยะเวลา 30 ปีจากกรุงเทพมหานคร และ บริษัท กรุงเทพธนาคม จำกัด ซึ่งเป็นรัฐวิสาหกิจของกรุงเทพมหานคร ซึ่งได้รับสัมปทานโครงการจากกรุงเทพมหานครเช่นเดียวกัน มีแนวเส้นทางเป็นแนวเหนือ-ตะวันออก พาดผ่านพื้นที่สามจังหวัด ได้แก่ กรุงเทพมหานคร, จ.ปทุมธานี และ จ.สมุทรปราการ เริ่มต้นเส้นทางจากบริเวณย่านลำลูกกา จ.ปทุมธานี วิ่งไปตามแนวถนนลำลูกกา จากนั้นเบี่ยงซ้ายเข้าถนนเลียบเส้นทางกับกรมควบคุมการปฏิบัติทางอากาศของกองทัพอากาศ เข้าสู่เขตกรุงเทพมหานคร วิ่งผ่านพื้นที่สำคัญหลายแห่ง อาทิ กองทัพอากาศ, กรมทหารราบที่ 11 รักษาพระองค์, ม.ศรีปทุม, ม.เกษตรศาสตร์ จากนั้นเข้าสู่พื้นที่กรุงเทพมหานครชั้นในที่บริเวณแยกรัชโยธิน วิ่งมาจนถึงปากทางห้าแยกลาดพร้าว ยกระดับข้ามดอนเมืองโทลล์เวย์ เข้าถนนพหลโยธิน ผ่านอนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ เมื่อถึงแยกปทุมวันแนวเส้นทางจะเลี้ยวซ้ายเข้าถนนพระรามที่ 1 และมุ่งตรงไปยังถนนเพลินจิต และถนนสุขุมวิท เพื่อเข้าเขตจังหวัดสมุทรปราการ ผ่านพื้นที่สำคัญของจังหวัดสมุทรปราการอีกหลายแห่ง อาทิ พิพิธภัณฑ์ช้างเอราวัณ, โรงเรียนนายเรือ, ศาลากลางจังหวัดสมุทรปราการ และสิ้นสุดเส้นทางทั้งโครงการที่ย่านบางปู บริเวณสถานตากอากาศบางปู จังหวัดสมุทรปราการ รวมระยะทางทั้งสิ้น 52.65 กิโลเมตร นับเป็นเส้นทางระบบขนส่งมวลชนที่ยาวที่สุดในกรุงเทพมหานคร แนวเส้นทางจะเน้นขนส่งผู้โดยสารจากชานเมืองทั้งฝั่งเหนือและฝั่งตะวันออกให้เข้าสู่พื้นที่ใจกลางกรุงเทพมหานคร พื้นที่ท่องเที่ยว, สถานบันเทิง และเขตเศรษฐกิจชั้นในตามแนวถนนสุขุมวิทได้อย่างรวดเร็วแนวเส้นทางเป็นเส้นทางยกระดับทั้งโครงการ มีจุดเริ่มต้นจากสถานีหมอชิต บริเวณจุดตัดรถไฟฟ้ามหานคร สายเฉลิมรัชมงคล มุ่งตรงไปทางทิศใต้ตามแนวถนนพหลโยธิน จากนั้นหักโค้งผ่านอนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ ผ่านจุดตัดรถไฟฟ้าเชื่อมท่าอากาศยานสุวรรณภูมิ และทางรถไฟสายตะวันออกที่สถานีพญาไท และเลี้ยวซ้ายเข้าถนนพระรามที่ 1 บริเวณแยกปทุมวันเชื่อมต่อกับ รถไฟฟ้าบีทีเอส สายสีลม ที่สถานีสยาม จากนั้นมุ่งตรงไปยังถนนเพลินจิต และถนนสุขุมวิท เข้าสู่พื้นที่เศรษฐกิจตามแนวถนนสุขุมวิท จากนั้นข้ามคลองพระโขนงเข้าสู่พื้นที่ชานเมืองฝั่งตะวันออก ลอดใต้ทางพิเศษบูรพาวิถี เข้าสู่สถานีบางนา และมุ่งหน้าตรงเข้าสู่จังหวัดสมุทรปราการ ที่สถานีสำโรง จากนั้นวิ่งต่อไปตามแนวถนนสุขุมวิท ข้ามถนนกาญจนาภิเษกฝั่งใต้ (ทางพิเศษบางพลี-สุขสวัสดิ์) แล้วมุ่งหน้าไปทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ตามแนวถนนสุขุมวิท และสิ้นสุดเส้นทางทั้งระบบที่สถานีเคหะฯ รวมระยะทางทั้งสิ้น 37.02 กิโลเมตร นับเป็นเส้นทางรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนที่ยาวที่สุดในกรุงเทพมหานครและปริมณฑล
ภายในปี พ.ศ. 2562 - พ.ศ. 2563 แนวเส้นทางจะขยายจากปลายสายทางที่สถานีหมอชิต ตามแนวถนนพหลโยธิน ข้ามทางยกระดับอุตราภิมุข เข้าสู่สถานีห้าแยกลาดพร้าว และมุ่งหน้าต่อไปยังจังหวัดปทุมธานี เพื่อสิ้นสุดเส้นทางทั้งโครงการที่สถานีคูคต รวมระยะทาง 19 กิโลเมตร
ผู้โดยสารสามารถเปลี่ยนเส้นทางไปยังเส้นทางอื่นๆ ในระบบขนส่งมวลชนกรุงเทพมหานคร ได้ที่สถานีดังต่อไปนี้
ผู้โดยสารสามารถเปลี่ยนไปใช้รถไฟฟ้ามหานครได้ที่
ผู้โดยสารสามารถเปลี่ยนไปใช้รถไฟฟ้าเชื่อมท่าอากาศยานสุวรรณภูมิหรือแอร์พอร์ทลิงก์ ได้ที่ สถานีพญาไท โดยทางการรถไฟแห่งประเทศไทยได้สร้างทางเชื่อมต่อโดยตรงจากสถานีพญาไทของโครงการแอร์พอร์ทลิงก์มายังสถานีพญาไทของรถไฟฟ้าบีทีเอส ซึ่งสถานีรถไฟฟ้าบีทีเอสได้ติดตั้งประตูเครื่องตรวจตั๋วโดยสารอัตโนมัติเพิ่มเติมบริเวณกลางสถานี ทำให้พื้นที่ที่ผ่านเครื่องตรวจตั๋วโดยสารแล้ว (paid area) ถูกแบ่งออกเป็น 2 ส่วนในลักษณะเดียวกันกับสถานีสยาม เพื่อเพิ่มความสะดวกสำหรับผู้ที่จะต่อรถเดินทางไปยังสนามบินสุวรรณภูมิ
ผู้โดยสารสามารถเปลี่ยนไปใช้รถไฟฟ้าเส้นทางสายรองอื่นๆ ได้ที่
ผู้ให้บริการรถไฟฟ้า บีทีเอส เคยให้บริการรถโดยสารรับส่งในสถานที่สำคัญบางสถานี หรือที่เรียกว่ารถชัตเทิลบัส (Shuttle Bus) 5 สายดังนี้
โดยบริการรถรับส่งนี้ไม่คิดค่าโดยสาร แต่จำเป็นต้องใช้คูปองซึ่งขอรับได้จากเจ้าหน้าที่จำหน่ายบัตรโดยสารที่สถานี เวลาให้บริการคือ 6.30-22.30 น
ปัจจุบันได้ยกเลิกบริการดังกล่าวทุกเส้นทางแล้วตั้งแต่วันที่ 31 สิงหาคม พ.ศ. 2549
นอกจากนี้ยังมีเอกชนให้บริการรถรับส่งจากสถานีรถไฟฟ้าบีทีเอสใกล้เคียงไปยังสถานที่ แต่ละฝ่ายให้บริการอยู่ โดยปัจจุบันมีดังนี้
โดยบริการดังกล่าวไม่เสียค่าบริการ ยกเว้นเส้นทางหมอชิต-อิมแพ็ค เมืองทองธานีจะเก็บค่าโดยสาร 25 บาทต่อเที่ยว เนื่องจากเส้นทางหลักต้องผ่านทางด่วน
ในบางสถานีผู้โดยสารสามารถเดินจากสถานีไปยังอาคารต่างๆ ในบริเวณใกล้เคียงได้ดังนี้เส้นทางช่วงหมอชิต-แบริ่ง จะใช้ศูนย์ซ่อมบำรุงใหญ่หมอชิต (ที่ทำการ บริษัท ระบบขนส่งมวลชนกรุงเทพ จำกัด (มหาชน) ในปัจจุบัน) ร่วมกับสายสีเขียวเข้ม ช่วงแบริ่ง-สมุทรปราการ จะใช้ศูนย์ซ่อมบำรุงสมุทรปราการ (บางปิ้ง) และช่วงหมอชิต-คูคต จะใช้ศูนย์ซ่อมบำรุงคูคต ระบบเดินรถทั้งระบบมีศูนย์ควบคุมการเดินรถกลางอยู่ที่ศูนย์ซ่อมบำรุงใหญ่หมอชิต
จุดจอดแล้วจร (park and ride) โดยจะมีอาคารจอดรถ 3 แห่งที่ สถานีคูคต (สถานีต้นทาง) สถานีแยก คปอ. และสถานีเคหะฯ (สถานีปลายทาง) ส่วนบริเวณสถานีหมอชิต (เข้าศูนย์ซ่อมบำรุงใหญ่) จะเป็นลานจอดรถ
มีทั้งหมด 55 สถานี เป็นสถานียกระดับทั้งหมด
สถานีมีความยาวประมาณ 150 เมตร มีประตูชานชาลา (platform screen door) ความสูงแบบ Half-Height ในบางสถานี ออกแบบให้หลบเลี่ยงสาธารณูปโภคใต้ดินและบนดิน และรักษาสภาพผิวจราจรบนถนนมากที่สุด และมีเสายึดสถานีอยู่บริเวณเกาะกลางถนนรถรุ่น ซีเมนส์ โมดูลาร์ เมโทร ที่ประกอบขึ้นเป็นรถ 1 ขบวนมีทั้งหมด 3 แบบคือ
ในระบบรถไฟฟ้าบีทีเอสที่ให้บริการในสายสุขุมวิทปัจจุบัน มีเพียงแค่ A-Car และ C-Car เท่านั้น โดยใน 1 ขบวนจะมี A-Car อยู่ที่หัวและท้ายขบวนจำนวน 2 ตู้ และมี C-Car อยู่กลางขบวนรถ 2 ตู้ สามารถต่อพ่วงเพิ่มได้สูงสุดถึง 6 ตู้ต่อ 1 ขบวน มีความยาวอยู่ที่ 85.30 เมตร และมีความกว้าง 3.20 เมตร มีประตูเลื่อนกว้าง 1.40 เมตร จำนวน 24 บานต่อ 1 ขบวน (แบบ 3 ตู้ต่อ 1 ขบวน) หรือ 32 บานต่อ 1 ขบวน (แบบ 4 ตู้ต่อ 1 ขบวน) ตัวถังรถทำจากเหล็กปลอดสนิม ติดตั้งระบบปรับอากาศ พร้อมหน้าต่างชนิดกันแสง รถไฟฟ้าสามารถขับเคลื่อนได้โดยใช้แรงดันไฟฟ้า 750 Vdc โดยรับจากรางส่งที่ 3
ความจุผู้โดยสารต่อรถไฟฟ้า 1 ขบวน
เพื่อเป็นการรองรับจำนวนผู้โดยสารที่เพิ่มมากขึ้นถึง 900,000 คนต่อเที่ยววัน รวมถึงเป็นการเตรียมการเดินรถในส่วนต่อขยายแบริ่ง-สมุทรปราการ และหมอชิต-สะพานใหม่-คูคต บีทีเอสซีจึงทำการสั่งซื้อขบวนรถเพิ่ม 46 ขบวน 184 ตู้ แบบต่อพ่วง 4 ตู้/ขบวน จากทั้งหมดสองโรงงาน มูลค่าการลงทุนกว่าหมื่นล้านบาท โดยเงินลงทุนส่วนหนึ่งมาจากกองทุนรวมโครงสร้างพื้นฐานระบบขนส่งมวลชนทางราง บีทีเอสโกรท และส่วนหนึ่งได้มาจากเงินกู้จากสถาบันการเงินในประเทศ ซึ่งทั้งสองโรงงานมีรายละเอียดการสั่งซื้อดังนี้
โดยทั้งสองรุ่นมีรายละเอียดการประกอบและชิ้นส่วนที่ได้มาตรฐาน รองรับเทคโนโลยีสมัยใหม่ และมีการติดตั้งกล้องวงจรปิดภายในขบวนรถไฟฟ้าเพื่อความปลอดภัย ซึ่งจะเริ่มจัดส่งมายังประเทศไทยในปี พ.ศ. 2561 โดยขบวนรถของซีเมนส์ จะถูกจัดส่งและทำการทดสอบการวิ่งโดยจะจอดไว้ที่ศูนย์ซ่อมบำรุงสมุทรปราการ และจะพร้อมให้บริการทั้งหมดพร้อมกับการเสร็จสิ้นด้านงานระบบรถไฟฟ้าของส่วนต่อขยายสายสีเขียวช่วง แบริ่ง-สมุทรปราการ ในปี พ.ศ. 2561 ในขณะที่ขบวนรถของฉางชุน (CRRC) จะพร้อมให้บริการทั้งหมดพร้อมกับการเสร็จสิ้นด้านงานระบบรถไฟฟ้าของส่วนต่อขยายสายสีเขียวช่วง หมอชิต-สะพานใหม่-คูคต ในปี พ.ศ. 2562
“การเวนคืนที่ดิน” จะเวนคืนที่ดิน เฉพาะที่จำเป็นที่ใช้ในการก่อสร้างโครงการฯ เพื่อจัดทำทางขึ้น-ลงของสถานีต่างๆ อาคารจอดรถ ศูนย์ซ่อมบำรุงรักษา และสิ่งจำเป็นอื่น ๆ เท่านั้น โดยต้องเป็นไปตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ เพื่อกิจการขนส่งมวลชน พ.ศ. 2540 ที่จะกำหนดราคาเวนคืนที่ดิน และค่าทดแทนภาระในอสังหาริมทรัพย์ที่เป็นธรรม โดยจะมีการตั้ง คณะกรรมการเพื่อพิจารณาราคาที่ดิน โดยพิจารณาจากปัจจัยต่างๆ เช่น ทำเลที่ตั้งของที่ดิน, ราคาประเมินของกรมที่ดิน, รวมทั้งราคาซื้อขายในบริเวณนั้น เป็นต้น
“ผู้ถูกเวนคืน” ถือว่าเป็น “ผู้เสียสละ” จะจัดทำชื่อไปติดประกาศเกียรติคุณ ณ สถานีปลายทาง ที่ห้าแยกลาดพร้าว และคูคตด้วยใน พ.ศ. 2559 กรุงเทพมหานครได้มีการลงนามในสัญญาว่าด้วยความเข้าใจกับ การรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย เพื่อให้การให้บริการรถไฟฟ้าสายสีเขียวเป็นของกรุงเทพมหานครแต่เพียงผู้เดียว และเพื่อให้เกิดการบริหารในรูปแบบหนึ่งสายหนึ่งผู้ให้บริการ ตามนโยบายของนายกรัฐมนตรี แต่เนื่องจากงบประมาณในการก่อสร้างทั้งหมดอยู่ที่ 6 หมื่นล้านบาท โดยไม่รวมดอกเบี้ยเงินกู้ซึ่งจะเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องทุกปี รวมถึงกรุงเทพมหานครแสดงเจตจำนงค์ในการขอชำระค่างานก่อสร้างตั้งแต่ พ.ศ. 2572 เป็นต้นไป ซึ่งจะทำให้เงินที่ต้องชำระรวมดอกเบี้ยขึ้นสูงถึงแสนล้านบาท ประกอบกับกรุงเทพมหานครไม่สามารถจัดสรรงบประมาณสำหรับการรับโอนโครงการได้ทันตามกำหนดการที่ รฟม. และกระทรวงคมนาคมได้กำหนดไว้ ในสมัย อัศวิน ขวัญเมือง เป็นผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร จึงมีแนวคิดที่จะให้เอกชนมารับผิดชอบภาระหนี้สินก้อนนี่แทนกรุงเทพมหานครโดยการนำโครงการเข้ากระบวนการสรรหาเอกชนเข้ามาดำเนินการในรูปแบบของสัญญาการร่วมลงทุนระหว่างภาครัฐกับเอกชน หรือ PPP แทน
โดยในร่างสัญญาดังกล่าว กรุงเทพมหานครจะมอบสิทธิ์การบริหารให้กับเอกชนเป็นระยะเวลา 40 ปี โดยเอกชนต้องรับผิดชอบหน้าที่ในการบริหารโครงการทั้งหมดสองระยะดังนี้อนึ่ง กรุงเทพมหานคร ได้จัดการประชุมสอบถามความเห็นไปยังเอกชนที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ บริษัท ระบบขนส่งมวลชนกรุงเทพ จำกัด (มหาชน)​ หรือ บีทีเอสซี บริษัท บีทีเอส กรุ๊ป โฮลดิ้งส์ จำกัด (มหาชน) หรือบีทีเอสกรุ๊ป บริษัท ทางด่วนและรถไฟฟ้ากรุงเทพ จำกัด (มหาชน) หรือบีอีเอ็ม บริษัท รถไฟฟ้า ร.ฟ.ท. จำกัด และ บริษัท ทางยกระดับดอนเมือง จำกัด เป็นที่เรียบร้อยแล้ว เสียงจากเอกชนส่วนใหญ่เห็นตรงกันว่าควรให้กลุ่มบีทีเอสเป็นผู้รับสัมปทานแต่เพียงผู้เดียว เนื่องจากการมอบโครงการให้เอกชนรายอื่นเข้ามาบริหาร เกรงว่าจะเกิดความเสี่ยงต่อการดำเนินการ และอาจทำให้การดำเนินการในอนาคตมีปัญหาตามมา