สมาคมคาร์โบนารี
คาร์โบนารี หรือคาร์โบนีเรีย (Carboneria) เป็นชื่อสมาคมลับของชาวอิตาลีซึ่งยึดหลักอุดมการณ์เสรีนิยมสนับสนุนระบอบการปกครองแบบสาธารณรัฐและเน้นความรักชาติ สมาคมนี้เริ่มต้นจากขบวนการต่อต้านการปกครองฝรั่งเศสในรัฐเนเปิลส์ระหว่างสงครามนโปเลียน (Napoleonic Wars ค.ศ.1803-1815) และต่อมาดำเนินกิจกรรมทางการเมืองเพื่อต่อต้านระบบอนุรักษนิยมตลอดจนอำนาจและอิทธิพลของจักรวรรดิออสเตรียในคาบสมุทรอิตาลี เพื่อบรรลุจุดมุ่งหมายในการรวมชาติ
คาร์โบนารีเป็นคำในภาษาอิตาลีแปลว่าคนเผาถ่าน โดยสมาคมได้จัดการชุมนุมครั้งแรกขึ้นทางตอนใต้ของคาบสมุทรอิตาลีประมาณต้นคริสต์ศตวรรษที่ 19 และต่อมาก็ขยายบทบาทไปทางตอนเหนือสู่แคว้นมาร์เชส (Marches) และโรมัญญา (Romagna) ใน ค.ศ.1814 ผู้ที่จะเข้าเป็นสมาชิกจะต้องผ่านพิธีกรรมและมีการใช้สัญลักษณ์ต่างๆ ที่สลับซับซ้อน ตลอดจนใช้คำพูดที่เป็นรหัสในการติดต่อสื่อสารกัน สมาชิกส่วนใหญ่มาจากชนชั้นขุนนาง ข้าราชการ และเจ้าของที่ดินรายย่อย หลัง ค.ศ.1815 สมาคมฯขยายตัวอย่างรวดเร็ว เพราะกลุ่มชนชั้นกลางที่ได้รับผลประโยชน์ทางการค้าและอิทธิพลทางการเมืองระหว่างที่อยู่ใต้การปกครองของฝรั่งเศสไม่พอใจกับสภาพทางการเมือง
ที่เป็นผลจากข้อตกลงของการประชุมใหญ่แห่งเวียนนา (Congress of Vienna) โดยเฉพาะหลักการการชดใช้แก่ผู้ชนะ (Compensation for the Victors) และหลักการการสืบสันตติวงศ์ (Legitimacy)
หลักการดังกล่าวทั้ง 2 เปิดโอกาสให้จักรวรรดิออสเตรียได้กลับมามีอำนาจเหนือรัฐต่างๆในตอนเหนือของคาบสมุทรอิตาลีอีกครั้งหนึ่ง และทำให้เจ้าผู้ครองรัฐ
ซึ่งสูญเสียราชบัลลังก์ในระหว่างสงครามได้กลับมาปกครองรัฐในอิตาลีหลายรัซ เช่น เนเปิลส์ (Naples) โมดีนา (Modena) ปีดมอนต์ (Piedmont) รวมทั้งอาณาจักรพระสันตะปาปาด้วย
ในเดือนมีนาคม ค.ศ.1821 พวกคาร์โบนารีพยายามก่อการปฏิวัติในรัฐปีดมอนต์เพราะต้องการขับพระเจ้าวิคเตอร์ เอ็มมานูเอลที่ 1 (Victor Emmanuel I) ออกจากบัลลังก์ และให้พระญาติของพระองค์คือเจ้าชายชาลส์ อัลเบิร์ต (Charles Albert) ขึ้นครองราชย์แทน แม้เจ้าชายเจ้าชายชาลส์ อัลเบิร์ต จะทรงยินยอมพระราชทานรัฐธรรมนูญแก่พวกปฏิวัติ แต่ผู้แทนประเทษศมหาอำนาจจากกลุ่มพันธไมตรีอันศักดิ์สิทธิ์ที่เข้าร่วมในการประชุมใหญ่แห่งไลบัค ได้ลงมติส่งกองทัพออสเตรียมาปราบการปฏิวัติ และปราบได้หมดในวันที่ 8 เมษายน ค.ศ.1821 เจ้าชายชาลส์ เฟลิกซ์ (Charles Felix) พระอนุชาของพระเจ้าวิกเตอร์ เอมมานูเอลที่ 1 ได้รับการสถาปนาให้เป็นกษัตริย์พระองค์ใหม่
และในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ.1831 พวกคาร์โบนารีได้ทำการลุกฮือในรัฐโมดีนาและปาร์มา (Parma) โดยได้รับแรงดลใจมาจากผลสำเร็จของการปฏิวัติฝรั่งเศส ค.ศ.1830 โดยได้เตรียมการประสานการก่อการ กับพวกคาร์โบนารีในรัฐอื่นๆ เพื่อปลดปล่อยดินแดนตอนเหนือของอิตาลีให้หลุดพ้นจากอำนาจของออสเตรีย ในเวลาเดียวกันก็เกิดการลุกฮือขึ้นในแคว้นโบโลญญา (Bologna) ของรัฐสันตปาปา พวกคาร์โบนารีสามารถปิดล้อมรัฐสันตปาปา ออสเตรียจึงได้ส่งกองทัพเข้าปราบปรามอีกครั้งในเดือนมกราคม ค.ศ.1832
ความล้มเหลวหลายครั้งของสมาคมแสดงถึงความอ่อนแออันเนื่องมาจากขาดผู้นำที่มีความสามารถผนึกอุดมการณ์และกำลังของสมาชิก
ให้เป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน ทำให้สมาชิกเกิดความผิดหวัง ดังนั้น ชาวเจนัวชื่อ จูเซปเป มาซซินี (Giuseppe Mazzini) ซึ่งเคยเป็นหนึ่งในสมาชิกสมาคมคาร์โบนารีแต่เห็นว่าสมาคมมีลักษณะเป็ฯพวกเจ้าขุนมูลนาย ทั้งอุทิศพลังและเวลาให้กับพิธีกรรม การรักษาความลับต่างๆ มากเกินไป จึงสถาปนาขบวนการอิตาลีหนุ่ม (Young Italy) ขึ้นในปี ค.ศ.1831 สมาชิกของสมาคมฯจำนวนมากจึงหันมาสังกัดขบวนการอิตาลีหนุ่ม สมาคมคาร์โบนารีจึงค่อยๆสลายตัวลงในที่สุด แม้ว่าสมาคมคาร์โบนารีจะไม่สามารถบรรลุจุดมุ่งหมาย แต่การเคลื่อนไหวของสมาคมฯ ก็นับว่าเป็นขั้นแรกของความพยายามในการรวมชาติของชาวอิตาลี