สมาน กุนัน
นาวาตรี สมาน กุนัน (ชื่อเล่น: แซม, อั๋น; 23 ธันวาคม พ.ศ. 2523 – 6 กรกฎาคม พ.ศ. 2561) หรือเป็นที่รู้จักในชื่อ จ่าแซม เป็นอดีตทหารประจำหน่วยบัญชาการสงครามพิเศษทางเรือ กองเรือยุทธการ ภายหลังลาออกจากราชการมาปฏิบัติงานเป็นเจ้าหน้าที่ตระเวนระงับเหตุฝ่ายรักษาความปลอดภัย (รปภ.) ท่าอากาศยานสุวรรณภูมิ บริษัท ท่าอากาศยานไทย จำกัด (มหาชน) เสียชีวิตจากเหตุการณ์ปฏิบัติการค้นหาและกู้ภัยถ้ำหลวง จนได้รับสมญานามว่า วีรบุรุษถ้ำหลวง
สมาน กุนัน เกิดเมื่อวันที่ 23 ธันวาคม พ.ศ. 2523 ที่อำเภอจตุรพักตรพิมาน จังหวัดร้อยเอ็ด เป็นบุตรของนายวิชัย กับนางสำราญ กุนัน สำเร็จการศึกษาจากโรงเรียนชุมพลทหารเรือ และสำเร็จหลักสูตรนักเรียนทำลายใต้น้ำจู่โจม รุ่น 30 เข้ารับราชการที่หน่วยบัญชาการสงครามพิเศษทางเรือ กองเรือยุทธการจนได้ครองชั้นยศ “จ่าเอก” ก่อนจะลาออกจากราชการมาปฏิบัติงานเป็นเจ้าหน้าที่ตระเวนระงับเหตุฝ่ายรักษาความปลอดภัย (รปภ.) ท่าอากาศสุวรรณภูมิ บริษัท ท่าอากาศยานไทย จำกัด (มหาชน) เมื่อปี พ.ศ. 2549
ด้านชีวิตส่วนตัว สมรสกับ นางวลีพร กุนัน นอกจากนี้ เขายังเปิดฟาร์มไก่งวง ที่อำเภอจตุรพักตรพิมาน จังหวัดร้อยเอ็ด เพื่อจำหน่ายลูกไก่งวง และพันธุ์ไก่งวง
สมาน กุนัน ยังเป็นทั้งนักไตรกีฬา, นักวิ่งเทรลที่รู้จักกันดี และนักจักรยานสังกัดทีม Nich-100Plus ทีมจักรยานสมัครเล่นที่มีชื่อเสียงของประเทศไทย ผู้เข้าแข่งขันในหลายรายการ ซึ่งถือเป็นนักกีฬาที่มีความสามารถสูง โดยได้รับเหรียญรางวัลต่าง ๆ เป็นจำนวนมาก สมาน กุนัน เคยคว้าแชมป์โอเวอร์วอล หรือ การแข่งขันกีฬาผจญภัย รายการ "ดิไอบิสเกาะสมุย โทรฟี่ 2110 "ครั้งที่ 2 ซึ่งเป็นการแข่งขันวิ่ง ว่ายน้ำ พายเรือคายัค ระยะทาง 43.45 กิโลเมตร และปั่นจักรยาน จากผู้เข้าร่วมการแข่งขัน 103 ทีม จึงนับได้ว่าจ่าแซมเป็นนักกีฬาที่แข็งแรงมากที่สุดคนหนึ่ง
นอกจากนี้ สมาน กุนัน ยังเป็นผู้ฝึกสอนการปั่นจักรยาน กิจกรรมค่ายเสือปั่น 01 ของการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย รวมถึงเคยสอนเทคนิคการใช้อุปกรณ์เทรลรันนิงผ่านรายการ"เสน่ห์กีฬา" ที่ดำเนินรายการโดยเซลีน่า วีสมันน์
ในปฏิบัติการค้นหาและกู้ภัยถ้ำหลวง สมาน กุนัน รับภารกิจเมื่อวันที่ 5 กรกฎาคม พ.ศ. 2561 ให้ลำเลียงขวดอากาศจากโถงสามไปวางตามจุดต่าง ๆ ณ บริเวณสามแยกในถ้ำ โดยเริ่มดำน้ำในถ้ำตั้งแต่เวลา 20:37 น. วันที่ 5 กรกฎาคม หลังเสร็จภารกิจได้ดำน้ำกลับแต่หมดสติในน้ำ ระหว่างนั้นคู่ดำน้ำที่ไปด้วยกันได้ปฐมพยาบาล (CPR) แต่ไม่ได้สติ จึงนำกลับมายังโถงสาม เพื่อปฐมพยาบาลอีกครั้ง แต่ไม่ได้ผล สมาน กุนัน เสียชีวิต ณ เวลาประมาณ 01:00 น. วันที่ 6 กรกฎาคม พ.ศ. 2561 มีผู้คนยกย่องสมาน กุนัน เป็นจำนวนมาก และให้สมญานามเขาว่า "จ่าแซม วีรบุรุษถ้ำหลวง" ต่อมา เวลาประมาณ 12.00 น. ของวันที่ 6 กรกฎาคม พ.ศ. 2561 ดร.นิตินัย ศิริสมรรถการ กรรมการผู้อำนวยการใหญ่ บริษัท การท่าอากาศยานไทย จำกัด (มหาชน) ได้เดินทางไปที่โรงพยาบาลค่ายพญาเม็งรายมหาราช จังหวัดเชียงรายเพื่อรับศพ ต่อมามีพิธีเคลื่อนย้ายศพจากท่าอากาศยานแม่ฟ้าหลวง เชียงราย ไปยังท่าอากาศยานนานาชาติอู่ตะเภา (ระยอง–พัทยา) เพื่อรับพระราชทานน้ำหลวงอาบศพ โดยมีพลเรือเอก นริส ประทุมสุวรรณ ดร.นิตินัย ศิริสมรรถการ เข้าร่วมพิธีดังกล่าว โดยพิธีน้ำหลวงอาบศพจัดขึ้นที่วัดสัตหีบ เวลา 19.30 น.โดยมี นายภัครธรณ์ เทียนไชย ผู้ว่าราชการจังหวัดชลบุรี เข้าร่วมในพิธี
วันที่ 7 กรกฎาคม พ.ศ. 2561 เวลา 11.30 น. มีพิธีรับศพมาที่ท่าอากาศยานร้อยเอ็ด โดยมีครอบครัวและญาติมารอรับศพพร้อมทหารทำความเคารพและประชาชนส่วนหนึ่งมารอรับศพ ก่อนเคลื่อนย้ายไปที่ วัดหนองคู อ.จตุรพัตรพิมาน จ.ร้อยเอ็ด วันที่ 8 กรกฎาคม พ.ศ. 2561 เวลา 18.30 น. พลตำรวจโท สกลเขต จันทรา กรมวังผู้ใหญ่เป็นประธานในพิธีสวดอภิธรรมศพ โดย ดร.นิตินัย ศิริสมรรถการ นายเลิศบุศย์ กองทอง รองผู้ว่าราชการจังหวัดร้อยเอ็ด นายธรรมนูญ แจ่มใส นายอำเภอจตุรพักตรพิมาน เข้าร่วมพิธีสวดอภิธรรมศพ
วันที่ 14 กรกฎาคม 2561 มีพิธีพระราชทานเพลิงศพ นาวาตรี สมาน กุนัน ณ วัดหนองคู อำเภอจตุรพักตรพิมาน จังหวัดร้อยเอ็ด โดยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ พลเอก สุรยุทธ์ จุลานนท์ องคมนตรี เป็นประธานในพิธี โดยมี พลเอก อนุพงษ์ เผ่าจินดา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย นายณรงค์ศักดิ์ โอสถธนากร ผู้ว่าราชการจังหวัดพะเยา พลเรือตรี อาภากร อยู่คงแก้ว ผู้บัญชาการหน่วยสงครามพิเศษทางเรือ นายฉัตรชัย พรหมเลิศ ปลัดกระทรวงมหาดไทย นาย เลิศบุศย์ กองทอง รองผู้ว่าราชการจังหวัดร้อยเอ็ด ดร.ตวง อันทะไชย ประธานกรรมาธิการการศึกษาและการกีฬา สมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ พลเรือเอก นริส ประทุมสุวรรณ เข้าร่วมในพิธี
สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร พระราชทานยศ นาวาตรี และเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้นที่ 1 ประถมาภรณ์ช้างเผือก ให้แก่สมาน กุนัน เป็นกรณีพิเศษ หลังจากที่เขาเสียชีวิตในเหตุการณ์ถ้ำหลวง
สมาน กุนัน ยังได้รับการไว้อาลัยในระดับนานาประเทศ ทั้งสื่อเดลีเมล์ของสหราชอาณาจักร ที่แสดงความขอบคุณและระบุว่าเขาจะได้รับการจดจำตลอดไป ส่วนที่ประเทศอินเดีย ได้มีการก่อทรายเป็นรูปนาวาตรีสมาน เพื่อเป็นการไว้อาลัย รวมถึงอิเกร์ กาซิยัส อดีตผู้รักษาประตูทีมชาติสเปน ได้ลงรูปจ่าเอกสมาน พร้อมแสดงการเชิดชูผ่านอินสตาแกรม
ในวันที่ 12 กรกฎาคม พ.ศ. 2561 ได้มีการวิ่งแข่งการกุศล ที่จังหวัดพะเยา เพื่อหาทุนช่วยเหลือครอบครัวนาวาตรีสมาน ซึ่งรายการนี้มีผู้เข้าแข่งขันประมาณ 500–700 คน และทำยอดบริจาคกว่า 2 แสนบาท
ส่วนในวันที่ 25 กรกฎาคม พ.ศ. 2561 ได้มีพิธีอุปสมบทนักฟุตบอลเยาวชน พร้อมด้วยผู้ช่วยผู้ฝึกสอนทีมหมูป่าอะคาเดมี เพื่ออุทิศแก่นาวาตรีสมาน ที่วัดพระธาตุดอยตุง จังหวัดเชียงราย เป็นเวลา 9 วัน ยกเว้นเด็กชายอดุลย์ ที่นับถือศาสนาคริสต์ แต่ได้ขอพรพระเจ้าให้แก่นาวาตรีสมาน ตามความเชื่อทางศาสนาของตน รวมถึงได้เดินทางมาร่วมงานอุปสมบทในภายหลัง
และในวันที่ 26 กรกรฎาคม ของปีเดียวกัน มีการแข่งฟุตบอลนัดพิเศษเพื่อหารายได้ช่วยเหลือครอบครัวนาวาตรีสมาน ณ สนามราชมังคลากีฬาสถาน ซึ่งรายการนี้มีทีมที่เข้าร่วมถึง 6 ทีม ได้แก่ คาราวาน, การกีฬาแห่งประเทศไทย, นักเรียนนายเรือ, หน่วยบัญชาการสงครามพิเศษทางเรือ กองเรือยุทธการ, แมงปอล้อคลื่น และสถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์
สมาน กุนัน เคยเป็นอดีตเพื่อนร่วมชั้นเรียนกับภรรยาของไมเคิล สก็อตต์ ผู้บริหารเพียวฟลิกซ์ ซึ่งเป็นบริษัทผลิตภาพยนตร์ ที่เตรียมจัดสร้างปฏิบัติการค้นหาและกู้ภัยถ้ำหลวงในฉบับภาพยนตร์ฮอลลีวูด
เฉลิมชัย โฆษิตพิพัฒน์ ผู้สร้างศิลปะวัดร่องขุ่น ชักชวนศิลปินชาวเชียงรายประมาณ 300 คน จัดกิจกรรมศิลปะเพื่อเทิดทูนเกียรติประวัติของสมาน กุนัน และได้ขออนุญาตจากกรมอุทยานแห่งชาติ เพื่อสร้างอนุสรณ์สถานเหตุการณ์นี้ในพื้นที่วนอุทยานถ้ำหลวง–ขุนน้ำนางนอน ประกอบไปด้วยสร้างรูปปั้นขนาด 1.5 เท่าตัวจริงของสมาน และศาลาเอนกประสงค์เพื่อจัดแสดงนิทรรศการ ภาพถ่าย ข้อมูล และงานศิลปะที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ถ้ำหลวง รวมถึงเป็นที่พักสำหรับนักท่องเที่ยว โดยใช้งบประมาณส่วนตัวทั้งหมด
(ได้รับพระราชทานเป็นกรณีพิเศษเนื่องด้วยคุณงามความดีอันเป็นที่ประจักษ์)