โทกูงาวะ อิเอยาซุ
โทกูงาวะ อิเอยาซุ () คือผู้สถาปนาบะกุฟุ (รัฐบาลทหาร) ที่เมืองเอะโดะ (โตเกียวในปัจจุบัน) และเป็นโชกุนคนแรกจากตระกูลโทกูงาวะที่ปกครองประเทศญี่ปุ่น ตั้งแต่สิ้นสุด ศึกเซะกิงะฮะระและเริ่มต้นยุคเอะโดะ เมื่อปี ค.ศ. 1600 กระทั่งเริ่ม ยุคเมจิ เมื่อปี ค.ศ. 1868
อิเอยาซุได้รับการแต่งตั้งเป็นโชกุนในปี ค.ศ. 1603 และออกจากตำแหน่งในอีกสองปีต่อมา แต่เขาก็ยังมีอิทธิพลเรื่อยมากระทั่งเขาเสียชีวิตลงเมื่อปี ค.ศ. 1616
โทกูงาวะ อิเอยาซุเป็นไดเมียวคนหนึ่งที่สำคัญ เขาปราบปรามคู่แข่งโดยใช้กำลังทหารเข้าจัดการ หลังจากได้รับชัยชนะในสงครามที่เซะกิงะฮะระ อิเอยาซุแต่งตั้งตนเองเป็นโชกุนคนแรกแห่งตระกูลโทกูงาวะซึ่งตระกูลนี้ปกครองญี่ปุ่นจนถึงค.ศ. 1868 ก่อนจะหมดอำนาจลงและพระราชอำนาจก็กลับมาอยู่ที่องค์พระจักรพรรดิอีกครั้ง
โทกูงาวะ อิเอยาซุ เกิดในค.ศ. 1542 ที่ปราสาทโอะกะซะกิ (岡崎城) ในแคว้นมิกะวะ (三河) จังหวัดไอจิในปัจจุบัน มีชื่อว่า ทะเกะชิโยะ (竹千代) อันเป็นชื่อบังคับของบุตรชายคนแรกของตระกูลมะสึไดระ เป็นบุตรชายคนแรกของ มะสึไดระ ฮิโระตะดะ (松平広忠) "ไดเมียว"แห่งแคว้นมิกะวะ และนางโอะได (於大の方) บุตรสาวของ"ไดเมียว"แคว้นข้างเคียง สองปีต่อมาในค.ศ. 1544 นางโอะไดมารดาของทะเกะชิโยะได้หย่าขาดจากฮิโระตะดะผู้เป็นบิดาและกลับไปยังแคว้นเดิมของตน
ในช่วงกลางศตวรรษที่สิบหก สองตระกูลได้แก่ ตระกูลโอะดะ (織田) และตระกูลอิมะงะวะ (Imagawa, 今川) ได้แข่งขันกันขึ้นมามีอำนาจในแถบคันไซ ตระกูลเล็กอย่างตระกูลมะสึไดระจึงต้องเข้าสักฝ่ายหนึ่ง ในค.ศ. 1548 โอะดะ โนะบุฮิเดะ (織田信秀) ได้เข้ารุกรานแคว้นมิกะวะ ทำให้ฮิโระตะดะตัดสินใจนำตระกูลมะสึไดระเข้าสวามิภักดิ์ต่อตระกูลอิมะงะวะซึ่งนำโดย อิมะงะวะ โยะชิโมะโตะ (今川義元) โดยส่งบุตรชายคือทะเกะชิโยะอายุเพียงหกปีไปเป็นตัวประกันที่ปราสาทซุมปุ ( 駿府) ในเมืองชิซุโอะกะ จังหวัดชิซุโอะกะในปัจจุบัน อันเป็นฐานที่มั่นของตระกูลอิมะงะวะ ในค.ศ. 1549 ฮิโระตะดะผู้เป็นบิดาได้เสียชีวิตลง ทะเกะชิโยะจึงต้องสืบทอดตำแหน่งไดเมียวแห่งมิกะวะ และผู้นำตระกูลมะสึไดระ ทั้งที่อายุเพียงเจ็ดปีเท่านั้น และต้องเป็นตัวประกันอยู่ที่ปราสาทซุมปุ
ในค.ศ. 1556 ทะเกะชิโยะได้เข้าพิธี "เง็มปุกุ" และได้แต่งงานกับนางซึกิยะมะ (築山殿) หลานสาวของอิมะงะวะ โยะชิโมะโตะ พร้อมทั้งได้รับชื่อของผู้ใหญ่ว่า มะสึไดระ โมะโตะยะซุ (松平元康) และได้รับการปล่อยตัวให้กลับไปยังปราสาทโอะกะซะกิเพื่อปกครองแคว้นมิกะวะต่อไปในฐานะข้ารับใช้ของตระกูลอิมะงะวะ โมะโตะยะซุจับศึกครั้งแรกมีหน้าที่ส่งเสบียงเมื่อคราวที่โอะดะ โนะบุนะงะ (織田信長) ยกทัพเข้าล้อมปราสาทเทะระเบะ (寺部城) ในค.ศ. 1558 แต่ถูกทัพของโนะบุนะงะตีแตกไป ปรากฏว่าในค.ศ. 1560 อิมะงะวะ โยะชิโมะโตะ ได้ถูกทัพของโอะดะ โนะบุนะงะสังหารไปในยุทธการโอะเกะฮะซะมะ (Okehazama-no-tatakai, 桶狭間の戦い)
เมื่ออิมะงะวะ โยะชิโมะโตะ เสียชีวิตไปนั้นทำให้อำนาจของตระกูลอิมะงะวะเสื่อมลง โมะโตะยะซุจึงผันตนเองเปลี่ยนฝ่ายย้ายไปเป็นข้ารับใช้ของโอะดะ โนะบุนะงะ โดยในค.ศ. 1563 ได้ให้บุตรชายของตนคือ มะสึไดระ โนะบุยะซุ (松平信康) แต่งงานกับท่านหญิงโทะกุ (徳姫) บุตรสาวของโอะดะ โนะบุนะงะ ในค.ศ. 1564 โมะโตะยะซุได้ทำการปรามปรามกองทัพพระสงฆ์นักรบที่เรียกว่า อิกโก-อิกกิ (一向一揆) ในแคว้นมิกะวะ ซึ่งเป็นกลุ่มของพระสงฆ์และชาวบ้านที่ยึดมั่นในพระพุทธศาสนามหายานนิกายแดนบริสุทธิ์และต่อต้านการปกครองของซะมุไร ในยุทธการอะซุกิซะกะ (小豆坂の戦い) ในค.ศ. 1567 โมะโตะยะซุได้เปลี่ยนชื่อและชื่อตระกูลของตนเองเป็น โทกูงาวะ อิเอยาซุ ในค.ศ. 1569 ได้เอาชนะอิมะงะวะ อุจิซะเนะ (今川氏真) บุตรชายของอิมะงะวะ โยะชิโมะโตะ ในการล้อมปราสาทคะเกะงะวะ และในค.ศ. 1570 ได้ร่วมกับโอะดะ โนะบุนะงะในการต่อสู้กับตระกูลอะซะอิ (浅井) และอะซะกุระ (朝倉) ในยุทธการอะเนะงะวะ (姉川の戦い) ซึ่งชัยชนะในครั้งนี้ทำให้โอะดะ โนะบุนะงะ มีอำนาจเหนือแถบคันไซอย่างสมบูรณ์
เมื่อรวบรวมอำนาจในแถบคันไซได้อย่างเป็นปึกแผ่นแล้ว โอะดะ โนะบุนะงะ ได้เบนความสนใจไปยังแถบคันโตในทางตะวันออก ซึ่งในขณะนั้นตระกูลทะเกะดะ (武田) กำลังเรืองอำนาจ มีทะเกะดะ ชิงเง็น (武田信玄) และทะเกะดะ กะสึโยะริ (武田勝頼) บุตรชาย เป็นผู้นำ ในค.ศ. 1572 ทะเคะดะ ชิงเง็น ได้ยกทัพเข้าบุกแคว้นโทโตมิ (遠江) อันเป็นดินแดนของตระกูลโทกูงาวะ ในยุทธการมิกะตะงะฮะระ (三方ヶ原の戦い) จังหวัดชิซุโอะกะในปัจจุบัน แม้จะได้รับกำลังเสริมจากโอะดะ โนะบุนะงะ แต่การสู้รบในครั้งนี้เป็นความพ่ายแพ้ครั้งที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของอิเอยาซุ จนต้องหลบหนีออกจากสมรภูมิพร้อมกำลังพลเพียงหยิบมือ แต่โชคดีที่ในปีต่อทะเกะดะ ชิงเง็น ได้เสียชีวิตลงในค.ศ. 1573 ในค.ศ. 1575 กะสึโยะริบุตรชายได้ยกทัพมาล้อมปราสาทนะงะชิโนะ (長篠) ในแคว้นมิกะวะ (จังหวัดไอจิ) ซึ่งดูแลป้องกันโดยโอะกุไดระ ซะดะมะซะ (奥平貞昌) ทั้งอิเอยาซุและโอะดะ โนะบุนะงะต่างส่งทัพของตนเข้ากอบกู้ปราสาทอย่างเต็มที่ จนกระทั่งประสบชัยชนะสามารถขับทัพของตระกูลทะเกะดะออกไปได้
กล่าวถึงนางซึกิยะมะ ภรรยาของอิเอยาซุ มักจะมีปัญหาขัดแย้งกับลูกสะใภ้อยู่เสมอ คือท่านหญิงโทะกุ ภรรยาของโนะบุยะซุ จนกระทั่งในปี 1579 ท่านหญิงโทะกุทนไม่ได้จึงเขียนจดหมายฟ้องโอะดะ โนะบุนะงะ บิดาของตน ว่านางซึกิยะมะ ซึ่งเป็นคนจากตระกูลอิมะงะวะ ได้ติดต่อและสมคบคิดกับทะเคะดะ กะสึโยะริ ในการทรยศหักหลังท่านโอดะ เมื่อทราบเรื่องอิเอยาซุได้มีคำสั่งให้กักขังนางสึกิยะมะภรรยาเอกของตนไว้ ต่อมาไม่นานจึงมีคำสั่งจากโอะดะ โนะบุนะงะ ให้โนะบุยะซุ บุตรชายคนโตของอิเอยาซุ กระทำการ"เซ็ปปุกุ" และประหารชีวิตนางสึกิยะมะ ในข้อหาทรยศสมคบคิดกับตระกูลทะเกะดะ อิเอยาซุจึงจำต้องสั่งประหารชีวิตภรรยาและบุตรชายของตนไป แต่ในปีเดียวกันนั้นเอง นางไซโง (西郷の局) ภรรยาน้อยคนโปรดของอิเอยาซุ ได้ให้กำเนิดบุตรชายคนที่สาม คือ นะกะมะรุ หรือภายหลังคือ โทกูงาวะ ฮิเดะตะดะ (徳川秀忠)
ในค.ศ. 1582 ทัพผสมของตระกูลโอดะและตระกูลโทกูงาวะ เอาชนะทัพของทะเกะดะ คะซึโยะริได้ ในยุทธการเท็มโมะกุซัน (天目山の戦い) จังหวัดยะมะนะชิในปัจจุบัน คะซึโยะริได้กระทำการ"เซ็ปปุกุ"หลังจากที่พ่ายแพ้ เป็นอวสานของตระกูลทะเกะดะ
ในค.ศ. 1582 โอะดะ โนะบุนะงะ ถูกลอบสังหารที่วัดฮนโน (Honnō-ji, 本能寺) โดยอะเกะชิ มิสึฮิเดะ (明智光秀) ในเวลานั้นอิเอยาซุพำนักอยู่ที่บริเวณใกล้กับเมืองโอซะกะในปัจจุบัน พร้อมกับกำลังพลเพียงน้อยนิด เกรงว่าตนจะถูกลอบสังหารจึงได้เดินทางอย่างหลบซ่อนกลับไปยังปราสาทโอะกะซะกิ เมื่อถึงแคว้นของตนแล้วก็ได้ทราบข่าวว่า ฮะชิบะ ฮิเดะโยะชิ (羽柴秀吉 ภายหลังคือ โทะโยะโตะมิ ฮิเดะโยะชิ) ได้ทำการสังหารอะเกะจิ มิสึฮิเดะ ไปเสียแล้ว และได้ทำการยึดอำนาจเพื่อขึ้นปกครองญี่ปุ่น แต่อิเอยาซุในฐานะที่เป็นข้ารับใช้คนสำคัญของโอะดะ โนะบุนะงะ และมีกำลังพลมาก ยังเป็นอุปสรรคขัดขวางการเถลิงอำนาจของฮะชิบะ ฮิเดะโยะชิ จนกระทั่งเมื่อโอดะ โนะบุกะสึ (織田信雄) บุตรชายคนที่สองของโอะดะ โนะบุนะงะ ซึ่งไม่พอใจการยึดอำนาจของฮิเดะโยะชิและต้องการที่จะสืบทอดตระกูลโอดะ จึงได้มาขอความช่วยเหลือจากอิเอยาซุ ไดเมียวผู้ยิ่งใหญ่ทั้งสองจึงสู้รบกันในยุทธการโคะมะกิและนะงะกุเตะ (小牧・長久手の戦い) ในค.ศ. 1584 แต่ไม่ปรากฏมีผู้แพ้ชนะเสียทีทั้งสองฝ่ายจึงเจรจาสงบศึก โดยที่ตระกูลโทกูงาวะยอมที่จะเป็นพันธมิตรของฮิเดะโยะชิ และฮิเดะโยะชิได้ส่งน้องสาวของตนคือ ท่านหญิงอะซะฮี (朝日姫) มาเป็นภรรยาเอกคนใหม่ของอิเอยาซุ
ทั้งโทะโยะโตะมิ ฮิเดะโยะชิ และโทกูงาวะ อิเอยาซุ ต่างหวาดระแวงกันตลอดมา โดยเฉพาะในคราวสงครามกับตระกูลโฮโจ (Hōjō, 北条) ในค.ศ. 1590 ในแถบคันโต อิเอยาซุได้เคยเป็นพันธมิตรกับโฮโจ อุจิมะซะ (Hōjō Ujimasa, 北条氏政) เมื่อครั้งสงครามกับตระกูลทะเคะดะ และได้ยกบุตรสาวของตนคือ ท่านหญิงโทะกุ (Toku-hime, 督姫) ให้ไปแต่งงานกับโฮโจ อุจินะโอะ (Hōjō Ujinao, 北条氏直) ทายาทของโฮโจ อุจิมาซะ ฮิเดะโยะชิทราบความจริงข้อนี้เป็นอย่างดี และแม้จะขอทัพตระกูลโทกูงาวะเป็นกำลังสำคัญแต่ก็มีความหวาดระแวงอย่างมาก จึงร้องขอให้อิเอยาซุส่งบุตรชายคือ นะกะมะรุ มาเป็นตัวประกันที่ปราสาทโอซะกะ การล้อมปราสาทโอะดะวะระ (小田原征伐) ของตระกูลโฮโจ จังหวัดคะนะงะวะในปัจจุบัน จบลงด้วยชัยชนะของฝ่ายโทะโยะโตะมิ และโฮโจ อุจิมะซะได้กระทำการ"เซ็ปปุกุ" ชัยชนะในครั้งนี้ทำให้ฮิเดะโยะชิเข้าควบคุมแถบคันโตได้อย่างสมบูรณ์ หลังจากศึกในครั้งนี้ฮิเดะโยะชิได้ตอบแทนอิเอยาซุ ด้วยการขับตระกูลโทกูงาวะออกจากแคว้นมิกะวะ อันเป็นฐานที่มั่นของตระกูลโทกูงาวะมาเกือบหนึ่งร้อยปี และมอบดินแดนทางแถบคันโตอันห่างไกลและกันดารที่เคยเป็นของตระกูลโฮโจให้ปกครอง อิเอยาซุจึงได้เลือกปราสาทเอะโดะ เป็นฐานที่มั่นใหม่ของตระกูลโทกูงาวะ
อิเอยาซุยังได้หลีกเลี่ยง ที่จะส่งกองทัพของตนเข้าร่วมการรุกรานอาณาจักรโชซ็อน (การรุกรานเกาหลีของญี่ปุ่น (พ.ศ. 2135-2141)) ของฮิเดะโยะชิในค.ศ. 1592 เป็นรักษากำลังทหารของตนเอง ไม่ให้เสียไปกับสงครามที่ไม่คุ้มค่า
ในค.ศ. 1598 "ไทโค" โทะโยะโตะมิ ฮิเดะโยะชิ ถึงแก่อสัญกรรมด้วยความชราภาพ เหลือบุตรชายคือ โทะโยะโตะมิ ฮิเดะโยะริ (豊臣秀頼) อายุเพียงห้าปี สืบทอดตระกูลโทะโยะโตะมิต่อมา ก่อนจะถึงแก่อสัญกรรมฮิเดะโยะชิผู้ซึ่งเกรงว่าบุตรชายของตนอายุน้อยจะถูกบรรดาไดเมียวผู้ทรงกำลังแก่งแย่งอำนาจไป ถึงได้แต่งตั้งให้ไดเมียวที่มีกำลังมากที่สุดจำนวนห้าคนเป็น ผู้อาวุโสทั้งห้า หรือ "โกะไทโร" (五大老) เป็นผู้สำเร็จราชการแทน ประกอบด้วย โทกูงาวะ อิเอยาซุ, มะเอะดะ โทะชิอิเอะ (前田利家), โมริ เทะรุโมะโตะ (毛利輝元), อุเอะซุงิ คะงะกะสึ (上杉景勝) และอุกิตะ ฮิเดะอิเอะ (宇喜多秀家) และฮิเดะโยะชิยังให้"โงะไทโร"กระทำการสัตย์สาบานว่าจะคอยช่วยเหลือฮิเดะโยะริบุตรชายของตนจนกว่าจะเติบใหญ่
อย่างไรก็ตามเมื่อ"ไทโค"ฮิเดะโยะชิถึงแก่อสัญกรรมไปแล้ว เกิดความระแวงสงสัยและการคาดการณ์ว่าอิเอยาซุจะยึดอำนาจขึ้นเป็นผู้ปกครองญี่ปุ่นเสียเอง จึงเกิดกลุ่มขุนนางตระกูลโทะโยะโตะมิที่ต่อต้านอำนาจของอิเอยาซุ นำโดยอิชิดะ มิสึนะริ (Ishida Mitsunari, 石田三成) คนรับใช้คนสนิทของ"ไทโค"ฮิเดะโยะชิ ฝ่ายอิเอยาซุไม่รอช้าได้จัดเตรียมเสาะแสวงหาพันธมิตรต่างๆไว้ล่วงหน้าก่อนแล้ว ในค.ศ. 1599 มะเอะดะ โทะชิอิเอะ ขุนนางที่อาวุโสที่สุดใน"โงะไทโร"ซึ่งคอยเป็นผู้ไกล่เกลี่ยได้ถึงแก่อสัญกรรมลง ทำให้บรรดาขุนนางซะมุไรในญี่ปุ่นแบ่งออกเป็นสองฝ่ายอย่างชัดเจน คือ ในค.ศ. 1600 อุเอะซุงิ คะงะกะสึ ได้แสดงความกระด้างกระเดื่องต่ออิเอยาซุอย่างชัดเจน โดยการซะสมกำลังพลและสร้างป้อมปราการโดยไม่ได้รับอนุญาต อิเอยาซุจึงยกทัพหมายจะปราบตระกูลอุเอะซุงิ แต่ในเวลาเดียวกันนั้นเองได้ทราบข่าวว่ามิสึนะริมีความเคลื่อนไหวในแถบคันไซ ยึดปราสาทฟุชิมิ ในนครเคียวโตะอันเป็นศูนย์การปกครองของโทะโยะโตะมิ ทำให้อิเอยาซุเปลี่ยนใจยกทัพไปทางตะวันตกเพื่อเข้ายึดปราสาทโอซะกะอันเป็นที่อยู่ของโทะโยะโตะมิ ฮิเดะโยะริ โดยอิเอยาซุเดินทัพมาตามเส้นทางโทไก (東海道) เลียบมาตามชายฝั่งทางด้านใต้ของเกาะฮอนชู และให้ฮิเดะตะดะทายาทของตนเดินทัพไปตามเส้นทางนะกะเซ็น (Nakasen-dō, 中山道) เพื่อไปสมทบกันที่โอซะกะ แต่มิสึนะริทราบข่าวการยกทัพของอิเอยาซุ จึงได้ยกทัพออกจากเคียวโตะมาพบกับทัพของอิเอยาซุที่ทุ่งเซะกิงะฮะระ (関ヶ原) ในจังหวัดกิฟุในปัจจุบัน
ในสมรภูมิ อิเอยาซุได้เกลี้ยกล่อมให้ขุนพลฝ่ายทัพตะวันตกคนหนึ่ง ชื่อว่า โคะบะยะกะวะ ฮิเดะอะกิ (小早川秀秋) ทรยศเปลี่ยนฝ่ายมาเข้ากับฝ่ายตะวันออก ทำให้ทัพฝ่ายตะวันตกต้องพ่ายแพ้ในการรบที่เซะกิงะฮะระ อิชิดะ มิสึนะริ ถูกจับกุมตัวได้และถูกประหารชีวิต
ยุทธการเซะกิงะฮะระเป็นยุทธการที่มีความสำคัญที่สุด และเป็นการสู้รบระหว่างซะมุไรอย่างมหึมาครั้งสุดท้าย ในประวัติศาสตร์ญี่ปุ่น ชัยชนะยุทธการเซะกิงะฮะระ มีอำนาจเหนือญี่ปุ่นอย่างเบ็ดเสร็จ ปราศจากไดเมียวผู้ใดที่สามารถต่อต้านอำนาจ
เนื่องจากโทกูงาวะ อิเอยาซุ สามารถอ้างการสืบเชื้อสายไปถึงตระกูลมินะโมะโตะของพระจักรพรรดิเซวะ หรือ เซวะ เก็นจิ (清和源氏) ได้ จึงเข้าข่ายมีสิทธิ์สามารถดำรงตำแหน่งโชกุนได้ ในค.ศ. 1603 โทกูงาวะ อิเอยาซุ จึงได้รับการแต่งตั้งจากราชสำนักเคียวโตะ ให้ดำรงตำแหน่งเซอิไทโชกุน (征夷大将軍) เป็นปฐมโชกุนแห่งตระกูลโทกูงาวะ หรือเอะโดะบะกุฟุ (江戸幕府) อันจะปกครองประเทศญี่ปุ่นไปอีกประมาณสองร้อยห้าสิบปี โดยมีศูนย์กลางการปกครองอยู่ที่นครเอะโดะหรือโตเกียวในปัจจุบัน
อิเอยาซุได้อ้างอำนาจการปกครองเหนือไดเมียวทั้งหมดที่เหลืออยู่ในญี่ปุ่น โดยให้ไดเมียวเหล่านั้นมากระทำสัตย์สาบาทเป็นข้ารับใช้ของบะกุฟุ โดยอิเอยาซุได้จำแนกไดเมียวออกเป็นสองกลุ่ม ได้แก่ ไดเมียว"ฟุได" (Fudai, 譜代) คือไดเมียวที่เป็นข้ารับใช้เก่าแก่ของตระกูลโทกูงาวะมาแต่สมัยเซ็งโงะกุ หรือตระกูลที่เข้ามาเป็นข้ารับใช้ของตระกูลโทกูงาวะก่อนยุทธการเซะกิงะฮะระ และไดเมียว"โทะซะมะ" (外様) คือไดเมียวที่ไม่ได้เป็นข้ารับใช้ของตระกูลโทกูงาวะ หรือเข้ามาเป็นข้ารับใช้ของตระกูลโทกูงาวะหลังยุทธการเซะกิงะฮะระ โชกุนอิเอยาซุได้มอบดินแดนแคว้นๆต่างๆให้ไดเมียวเหล่านี้ไปปกครอง เรียกว่า "ฮัน" (藩) โดยโชกุนอิเอยาซุได้มอบ"ฮัน"ในจุดยุทธศาสตร์สำคัญให้ไดเมียวจากตระกูลโทกูงาวะหรือไดเมียว"ฟุได"ไปปกครอง ส่วนไดเมียว"โทะซะมะ"นั้น ก็คือเจ้าครองแคว้นไดเมียวทั้งหลายในสมัยเซ็งโงะกุ ซึ่งมีอาณาเขตกว้างใหญ่อยู่ก่อนแล้ว
ในช่วงต้นศตวรรษที่สิบเจ็ด ได้มีชาติตะวันตกชาติใหม่มาติดต่อขอทำการค้ากับญี่ปุ่น ได้แก่ฮอลันดาและอังกฤษ ซึ่งมาถึงเมืองนางาซากิในค.ศ. 1600 โดยโชกุนอิเอยาซุได้ให้นายวิลเลียม อดัมส์ (William Adams) ชาวอังกฤษต่อเรือแบบตะวันตกให้แก่ญี่ปุ่นเป็นลำแรกจนสำเร็จในค.ศ. 1604 นับแต่นั้นมาโชกุนอิเอยาซุจึงอนุญาตให้พ่อค้าต่างๆล่องเรือสำเภาแบบตะวันตกไปค้าขายยังอาณาจักรต่างๆในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เรียกว่า เรือตราแดง (朱印船) โชกุนอิเอยาซุดำเนินนโยบายเป็นมิตรกับฮอลันดาและอังกฤษ ในขณะเดียวกันก็พยายามที่จะขับไล่มิชชันนารีชาวโปรตุเกสและสเปนอันเป็นคู่แข่งการค้าของฮอลันดา ขับไล่และปราบปรามชาวคาทอลิก
ในค.ศ. 1605 โชกุนอิเอยาซุได้สละตำแหน่งโชกุนให้แก่โทกูงาวะ ฮิเดะตะดะ บุตรชายที่เป็นทายาทของตน โดยที่อำนาจการปกครองที่แท้จริงยังคงอยู่ที่อิเอยาซุ เปลี่ยนมาดำรงตำแหน่งเป็น"โอโงโช" (大御所) หรือโชกุนผู้สละตำแหน่ง และย้ายมาพำนักที่ปราสาทซุมปุ (อันเป็นปราสาทที่อิเอยาซุเคยพำนักเมื่อครั้งเป็นตัวประกันของตระกูลอิมะงะวะ) โดยการยกให้โชกุนฮิเดะตะดะบริหารปกครองอยู่ที่นครเอะโดะ ทำให้"โอโงโช"อิเอยาซุสามารถจัดการกับการค้าขายกับชาติตะวันตกได้ ในค.ศ. 1609 "โอโงโช"อิเอยาซุออกประกาศอนุญาต ให้บริษัทอินเดียตะวันออกของฮอลันดา เข้ามาตั้งสถานีการค้าที่เมืองท่าฮิระโดะ นอกชายฝั่งเมืองท่านางาซากิ อันเป็นจุดเริ่มต้นของการค้าขายระหว่างญี่ปุ่นกับฮอลันดาไปอีกสองร้อยห้าสิบปี (ชาวฮอลันดายังคงอยู่ที่ฮิระโดะจนกระทั่งถูกย้ายออกไปที่เกาะเดะจิมะในสมัยของโชกุนโทกูงาวะ อิเอะมิสึ)
ในค.ศ. 1614 เกิดข่าวลือว่าโทะโยะโตะมิ ฮิเดะโยะริ บุตรชายของโทะโยะโตะมิ ฮิเดะโยะชิ ซึ่งได้เติบใหญ่อยู่ที่ปราสาทโอซะกะ ได้วางแผนกับมารดาของตนคือ นางโยะโดะ (淀殿) ซ่องซุมกำลังคนเพื่อที่จะฟื้นฟูตระกูลโทะโยะโตะมิให้กลับมาปกครองญี่ปุ่นอีกครั้ง ในค.ศ. 1615 โอโงโชอิเอยาซุร่วมกับโชกุนฮิเดะตะดะ ยกทัพขนาดมหึมาไปทำการล้อมปราสาทโอซะกะ ในฤดูใบไม้ร่วงและฤดูหนาว จนกระทั่งฝ่ายโทะโยะโตะมิพ่ายแพ้ ฮิเดะโยะริกระทำการ"เซ็ปปุกุ"เสียชีวิต โดยท่านหญิงเซ็ง (千姫) ภรรยาของฮิเดะโยะริผู้ซึ่งเป็นหลานสาวของอิเอยาซุได้รับการช่วยเหลือออกมาก่อน
"โอโงโช"โทกูงาวะ อิเอยาซุ ถึงแก่อสัญกรรมในค.ศ. 1616 ที่ปราสาทซุนปุ อายุ 73 ปี หลังจากที่ถึงแก่อสัญกรรมแล้วโทกูงาวะ อิเอยาซุ ได้รับการยกย่องให้เป็นเทพเจ้า มีชื่อว่า "โทโช ไดงนเง็น" ( 東照大権現) เป็นพระโพธิสัตว์ที่ลงมาโปรดสัตว์บนโลกมนุษย์ มีศาลเจ้าคือ ศาลเจ้านิกโกโทโช ในเมืองนิกโก จังหวัดโทะชิงิในปัจจุบัน