โรงเรียนไชยาวิทยา
โรงเรียนไชยาวิทยา (อังกฤษ:Chaiyawitthaya School) (อักษรย่อ: ช.ว., C.Y.) เป็นโรงเรียนประจำเภอไชยา จังหวัดจังหวัดสุราษฎร์ธานี ประเภทโรงเรียนมัธยมศึกษาขนาดใหญ่เปิดสอนระดับมัธยมศึกษาตอนต้น และระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย สังกัดสหวิทยาเขตสุราษฎร์ธานีเขต2 สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 11 (ชุมพร สุราษฎร์ธานี) สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ เป็นโรงเรียนที่มีอัตราแข่งขันสูงในจังหวัดสุราษฎร์ธานี ตั้งอยู่ที่ ถนนสันติมิตร บ้านเวียง ตำบลตลาดไชยา อำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี 
โรงเรียนไชยาวิทยา เดิมชื่อ “โรงเรียนไชยา ” สังกัดกองการมัธยมศึกษา (โครงการทดลองอาชีพ) ของกรมสามัญศึกษา ตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2497 ที่วัดเวียง มีนายนุกูล บุญรักษา เป็นผู้รักษาการครูใหญ่ โดยเริ่มสร้างอาคารเรียนที่ถาวรขึ้นในวัดหลงซึ่งเป็นที่สาธารณะ ต่อมามีผู้มีจิตศรัทธาบริจาค 
ที่ดินเพิ่มเติม ได้เนื้อที่ประมาณ 22 ไร่ 31 ตารางวา เมื่อสร้างอาคารเสร็จ ได้ย้ายจากวัดเวียงมาเรียนในบริเวณวัดหลง เรียกกันว่า “โรงเรียน ส.ฎ. 7 ” 
เปิดทำการสอนมาจนถึงปีการศึกษา 2519
ในปีการศึกษา 2518 กรมสามัญศึกษามีนโยบายจัดตั้งโรงเรียนมัธยมประจำอำเภอ โดยตั้งขึ้นใน โรงเรียนไชยา ( ส.ฎ. 7 ) มีนายชำนาญ ศรแผลง 
เป็นอาจารย์ใหญ่
ต่อมาในปี พ.ศ. 2519 ทางราชการได้ยุบรวมโรงเรียนทั้งสองโรงเรียนเข้าด้วยกันและตั้งเป็นโรงเรียนประจำอำเภอ เปลี่ยนชื่อเป็น “โรงเรียนไชยาวิทยา”
เปิดสอนในระดับมัธยมศึกษาตอนต้น กิจการของโรงเรียนได้ขยายเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว มีนักเรียนในเขตบริการเพิ่มขึ้น ในปี พ.ศ. 2523 กรมสามัญศึกษาได้
อนุมัติให้เปิดสอนในระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย
ในปี พ.ศ. 2546 โรงเรียนไชยาวิทยา ได้รับการคัดเลือกจากสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานให้เข้าร่วม โครงการ หนึ่งอำเภอ หนึ่งโรงเรียนในฝัน 
และได้รับการประเมินให้ผ่านเป็น หนึ่งอำเภอ หนึ่งโรงเรียนในฝันในปี 2548
ในปี พ.ศ. 2547 โรงเรียนไชยาวิทยา ได้รับการประเมินภายนอก และผ่านเกณฑ์การประเมินภายนอกของ สม.ศ. ในรอบแรก 
ปัจจุบันโรงเรียนไชยาวิทยา ได้เปิดสอนในระดับช่วงชั้นที่ 3 และช่วงชั้นที่ 4 จัดแผนชั้นเรียน 8 – 8 - 8 / 5 - 5 - 4 รวม 39 ห้องเรียน
พระโพธิสัตว์อวโลติเกศวร
พระอวโลกิเตศวรครึ่งองค์ หมายถึง ความบริสุทธิ์ ความมีปัญญา 
ความเมตตาและความอดทน คือ สุทธิ ปัญญา เมตตา ขันติ 
ซึ่งเป็นคุณธรรมประจำองค์พระอวโลกิเตศวร 
อวโลกิเตศวรองค์ที่กล่าวถึงนี้ คือพระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวรสำริด สมัยศรีวิชัย ขนาดใหญ่เท่าตัวคน ชำรุดเหลือเพียงครึ่งท่อน มี ๒ กร สูง ๑๑๔ เซนติเมตร ได้ชื่อว่าเป็นประติมากรรมชิ้นที่งดงามที่สุดในสมัยศรีวิชัย (อายุระหว่างพุทธศตวรรษที่ ๑๓-๑๘) สภาพเดิมก่อนที่จะได้พบนั้นถูกทิ้งอยู่ในบริเวณสนามหญ้าหน้ากำแพงวัดพระบรมธาตุไชยา เนื่องจากคนรุ่นหลังไม่ทราบว่าเป็นประติมากรรมในพระพุทธศาสนา เมื่อเห็นว่ามิใช่พระพุทธรูปและอยู่ในสภาพชำรุดหักพังเพียงครึ่งองค์จึงไม่มีผู้สนใจ จนกระทั่งสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ เสด็จมาที่วัดนี้เมื่อปี พ.ศ. ๒๔๔๘ จึงได้อัญเชิญไปไว้ที่พระราชวังดุสิต กรุงเทพมหานคร ต่อมาเมื่อมีการจัดตั้งพิพิธภัณฑสถานสำหรับพระนคร เมื่อปี พ.ศ. ๒๔๖๙ ในสมัยรัชกาลที่ ๗ จึงได้นำไปจัดตั้งแสดงเป็นศิลปะชิ้นสำคัญประจำพิพิธภัณฑ์สืบมา
ตามความเชื่อของศาสนาพุทธลัทธิมหายาน นิยมสร้างรูปพระโพธิสัตว์เป็นที่เคารพบูชา เพราะเชื่อกันว่าพระโพธิสัตว์มีหน้าที่ช่วยเหลือ เป็นผู้ให้แสงสว่าง และผู้สอนพระธรรม แต่ก็ยังมีลักษณะทางโลกประกอบด้วย การสร้างสมัยแรก ๆ เกิดขึ้นในประเทศอินเดีย นิยมสร้างให้มีลักษณะเป็นแบบกษัตริย์ ต่อมาได้สร้างให้มีลักษณะเป็นนักบวชมากขึ้น มีแต่ชฎามงกุฎเท่านั้นที่เหมือนกัน จากนั้นได้มีวิวัฒนาการในเรื่องเครื่องประดับตกแต่งมากขึ้น มี ๒ กรบ้าง ๔ กรบ้าง วิธีสังเกตว่าเป็นพระโพธิสัตว์จากพระพุทธรูปองค์เล็กเหนือศิวาภรณ์และถือดอกบัว ส่วนพระโพธิสัตว์ศรีอริยเมตไตรยจะมีสถูปหรือเจดีย์องค์เล็ ก ๆ เหนือศิวาภรณ์และถือดอกบัว
ในเมืองไทยได้พบพระโพธิสัตว์จำนวนมากที่ภาคใต้ มีทั้งขนาดเล็กจนถึงขนาดใหญ่เท่าคนจริง มีทั้งประทับนั่งและประทับยืน มี ๒ กร และ ๔ กร ที่พบมาก ได้แก่ อำเภอเมือง จังหวัดยะลา อำเภอสทิงพระ จังหวัดสงขลา อำเภอเมืองและอำเภอท่าศาลา จังหวัดนครศรีธรรมราช และอำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี โดยเฉพาะประติมากรรมชิ้นเอกล้วนพบที่อำเภอไชยาทั้งสิ้น ส่วนใหญ่เป็นประติมากรรมที่ได้รับอิทธิพลจากศิลปะอินเดีย ซึ่งแพร่หลายเข้ามาพร้อมกับการเผยแพร่พระพุทธศาสนา มีทั้งที่เป็นศิลปะสมัยคุปตะ (พุทธศตวรรษที่ ๙-๑๓) และสมัยปาละ (พุทธศตวรรษที่ ๑๔-๑๗) นอกจากนี้ ยังมีลักษณะคล้ายคลึงกันกับชิ้นที่พบในเกาะชวาภาคกลาง ซึ่งได้รับอิทธิพลมาจากศิลปะอินเดียเช่นเดียวกัน
พระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวรองค์ที่พบที่พระบรมธาตุไชยา ได้ชื่อว่าเป็นประติมากรรมที่งดงามที่สุดในศิลปะสมัยศรีวิชัย มีอายุประมาณพุทธศตวรรษที่ ๑๔ แม้จะชำรุดและเหลือเพียงครึ่งองค์ แต่ก็ยังคงมีร่องรอยความงดงามปรากฏอยู่ในท่าเอียงสะโพก หรือตริภังค์ นุ่งห่มลำตัวท่อนบนด้วยหนังกวาง มีรูปช้างและกวางอยู่ที่พระอังสาซ้าย มีลักษณะแบบเดียวกับยุวราช ตกแต่งด้วยเครื่องประดับอย่างงดงามคล้ายกับศิลปะในราชวงศ์ไศเลนทร์ของชวาภาคกลางในประเทศอินโดนีเซีย พระพักตร์แสดงให้เห็นถึงความรู้สึกที่อ่อนโยน สมดังพระนาม “พระผู้เป็นเจ้าผู้คอยดูแลคุ้มครองมวลสรรพชีวิตด้วยพระเมตตาจากเบื้องบน”
พระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวรองค์จริง แม้จะถูกเก็บรักษาไว้ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร แต่ก็ได้จำลององค์เหมือนจริงทุกอย่างไว้ในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี สำหรับผู้สนใจจะชมพร้อมกับโบราณสถานและโบราณวัตถุเป็นจำนวนมาก ซึ่งอยู่ในบริเวณใกล้เคียงกัน
โรงเรียนไชยาวิทยา เป็นโรงเรียนมัธยมศึกษาขนาดใหญ่ เปิดสอนในระดับมัธยมศึกษาดังนี้
-ศิลป์คำนวณ
-ศิลป์ทั่วไป
นอกจากนี้ยังมีโบราณสถานอยู่ตั้งทางด้านหน้าของโรงเรียน คือ โบราณสถานวัดหลง ที่สันนิษฐานว่าสร้างขึ้นพร้อมกับวัดพระบรมธาตุไชยาราชวรวิหาร
"มาลาบูชาคุณ" คือ การแสดงออกถึงความเป็นผู้อ่อนน้อมถ่อมตนและมีความกตัญญู กตัญญูต่อพระศาสนา พระรัตนตรัย คือ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ สิ่งใดเราเคยล่วงเกินพระรัตนตรัย อาจจะล่วงเกินด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจ เราก็ขออโหสิกรรม และกระทำการบูชาคุณพระรัตนตรัย ได้เป็นที่พึ่ง ที่ยึดเหนี่ยวให้แก่เรา
กฎแห่งความเป็นธรรม คือ กฎแห่งกรรมว่าทำดีย่อมได้ดี ทำชั่วย่อมได้รับผลแห่งกรรมชั่ว นี้คือคุณของพระรัตนตรัย ใครผู้ประพฤติปฏิบัติตาม ก็จะมีความเจริญ เราก็เคารพบูชา นอกจากบูชาคุณพระรัตนตรัย แล้วเราก็บูชาคุณของมารดา บิดา ตอบแทนบุญคุณมารดา บิดา ต้องบูชาคุณมารดา บิดา แล้วก็บูชาคุณที่สามคือ ที่เราได้ถวายพานที่สาม คุณของพระมหากษัตริย์ พระมหากษัตริย์ทุกพระองค์ทรงเป็นจอมทัพไทย เป็นแม่ทัพไทย พระมหากษัตริย์ทุกพระองค์ ตั้งแต่โบราณกาลทรง ปกป้องผืนแผ่นดิน จนถึงทุกวันนี้ มาเป็นสยามประเทศ จนเป็นไทยทุกวันนี้ เราจึงต้อง เคารพบูชาคุณของพระมหากษัตริย์ 
ตอบแทนบุญคุณ และต้องบูชาคุณของครูบาอาจารย์ เกิดเป็นคนต้องมีความกตัญญู กตัญญู คือรู้คุณ กตเวที คือรู้แล้วต้องตอบแทนคุณ สรุปว่า เราต้องมีความกตัญญูต่อ หนึ่ง คือ ต่อบุคคลต่อบุคคล คือ ต่อมารดา บิดา ต่อครูบาอาจารย์ ต่อผู้มีพระคุณ นี่คือกตัญญูต่อบุคคลสองคือ ต้องกตัญญูต่อวัตถุสิ่งของ ข้าวของเครื่องใช้ที่เราได้ใช้สอย
โดยทางโรงเรียนจะจัดขึ้นในทุกๆวันสำคัญเช่นวันครู วันพ่อวันแม่ โดยพิธีจะจัดขึ้นกลางสนามของโรงเรียน มีผู้นำท่องกลอนมาลาบูชาคุณ
โรงเรียนไชยาวิทยาได้มีการจัดกรีฑาสีนักเรียนมาตั้งแต่ พ.ศ. 2553 โดยจะเป็นการคัดตัวนักกีฬาเพื่อเข้าแข่งใน กรีฑานักเรียนนักศึกษาของอำเภอและของจังหวัดต่อไปด้วย จึงจัดให้มีสีหลายสีเพื่อทำให้มีตัวเลือกในการคัดตัวนักกีฬามากขึ้นโดยนักเรียนแต่ละคนจะไม่มีสีประจำตัวจะต้องให้ตัวแทนห้องมาจับฉลากเพื่อแบ่งกลุ่มสีใหม่ทุกปีจึงทำให้ชื่อคณะสีของแต่ละสีเปลี่ยนไปทุกปี โดยสีที่จะมีการจับฉลากแบ่งกันทุกปีแต่จะไม่มีสีฟ้าและขาวเพราะเป็นสีประจำโรงเรียน ประกอบด้วย