ครุยวิทยฐานะในสหรัฐ
ครุยวิทยฐานะอเมริกัน ( ออกเสียง ริ'เกเลีย) หรือ ครุยวิทยฐานะในสหรัฐอเมริกา เป็นเครื่องแต่งกายสำหรับแสดงวิทยฐานะในสหรัฐอเมริกา มีลักษณะที่สำคัญคือ ตอนหน้าอกปิดทึบซ่อนเครื่องแต่งกายที่สวมไว้ภายในสนิท (ยกเว้นปริญญาดุษฎีบัณฑิตของมหาวิทยาลัยสแตนฟอร์ด ที่ใช้เสื้อเปิดอก แบบบเดียวกับครุยวิทยฐานะในสหราชอาณาจักร) ครุยวิทยฐานะอเมริกันถือเป็นครุยวิทยฐานะที่เห็นได้เจนตาที่สุดในประเทศไทย (นิยมเรียกว่า ครุยแบบตะวันตก หรือ เสื้อคลุมวิทยฐานะ) รองลงมาจากครุยวิทยฐานะแบบไทย
โดยทั่วไป ระดับปริญญาตรี นิยมใช้เสื้อคลุมอย่างง่าย แขนเสื้อเป็นแขนปลายตัดเฉียงหรือตัดตรงก็ได้ ไม่มีผ้าคลุมไหล่ โดยอาจจะมีพู่สี (tassel) หรือผ้าพาดบ่า (stole)สีตามคณะหรือมหาวิทยาลัยกำหนดประดับตามสมควร ที่สาบบ่าและไหล่ทำเป็นจีบ ระดับปริญญาโทนิยมใช้เสื้อคลุมแขนยาวเสมอชายเสื้อ เจาะช่องตรงกลางให้แขนของผู้สวมสอดออกมาได้ ประกอบด้วยผ้าคลุมไหล่ขนาดไม่ใหญ่มากนัก ระดับปริญญาเอกนิยมใช้เสื้อคลุมสีสดใสแขนยาวเสมอข้อมือ ประดับแถบกำมะหยี่ที่แขนจำนวนสามแถบ ประกอบผ้าคลุมไหล่ขนาดใหญ่ ผู้มีตำแหน่งในสภามหาวิทยาลัยอาจสวมครุยปริญญาเอกได้ตามความเหมาะสม
ผ้าคลุมไหล่เป็นเครื่องแสดงฐานะปริญญาโทและเอก หากจำแนกตามวิธีการจำแนกครุยวิทยฐานะของโกรฟ (Groves classification system) แล้วจะได้ว่าเป็นรูปทรงชนิดง่าย s5 คือตอนหลังเป็นเพียงแถบผ้าทำเป็นบ่วงทรงรีประดับตกแต่งอย่างง่าย ๆ เท่านั้น ตอนหน้าเป็นรูปบั้งคล้ายกรองคอของตัวละครโขน ด้านนอกนิยมใช้ผ้าหรือวัสดุแบบเดียวกับตัวเสื้อ ด้านในนิยมใช้ผ้าต่วน คือ ผ้ามันสะท้อนแสงทำเป็นสีต่าง ๆ ที่ขอบประดับด้วยแถบผ้าตามสมควร ความยาวของผ้าคลุมไหล่ขึ้นกับระดับการศึกษา ยิ่งสูงก็ยิ่งใช้ผ้าคล้องคอที่ทิ้งตัวยาว
บัณฑิตอาจสวมผ้าคลุมไหล่ก่อนเข้าพิธี หรือไปสวมในพิธีก็ได้ แล้วแต่กำหนดการของมหาวิทยาลัย
นอกเหนือจากเสื้อและผ้าคลุมไหล่แล้ว บัณฑิตมักจะสวมหมวกด้วย โดยปริญญาตรีและโทจะสวมหมวกแผ่นสี่เหลี่ยมจัตุรัส (mortarboard) พร้อมพู่ทรงยาวสีตามที่คณะหรือมหาวิทยาลัยกำหนด ติดปลายเส้นด้ายที่ห้อยจากกลางกระหม่อม เพื่อให้บัณฑิตเด็ดไปเป็นที่ระลึก ส่วนปริญญาเอกจะสวมหมวกทรงหกหรือแปดเหลี่ยม (tam) ประดับพู่สีหรือพู่ทองทรงเดียวกับปริญญาตรีและโท
ครุยวิทยฐานะอเมริกันต่างจากครุยวิทยฐานะอังกฤษตรงที่ครุยแบบอังกฤษ ตอนหน้าอกจะเปิดออกเสมอ โดยมักจะพับส่วนที่เคยเชื่อมต่อกันให้แบะออก และประดับด้วยแถบผ้าไหมหรือสำรดตามสมควร แต่แบบอเมริกันจะปิดตอนหน้าอกเสมอ แม้ว่าในระเบียบจะระบุไว้ว่าอาจเปิดตอนหน้าอกออกได้บ้าง ทั้งนี้ยังพอมีข้อยกเว้นคือ มหาวิทยาลัยสแตนฟอร์ด (เฉพาะระดับปริญญาเอก)
ผ้าคลุมไหล่หรือคล้องคอ แบบอเมริกันนิยมใช้ทรงอย่างง่าย คือตอนหลังเป็นแผ่นผ้าทรงรูปลิ้่นทิ้งตัวไปด้านหลัง ตอนหน้ามีขนาดใหญ่ดุจกรองคอของตัวละคร แต่แบบอังกฤษมีได้หลายแบบ ทั้งแบบเป็นถุงทิ้งตัวไปด้านหลังชั้นเดียว หรือถุงสองชั้นพร้อมแผ่นรอง บ้างก็มีลักษณะเป็นแบบลิ้น ตอนหน้าของผ้าคล้องคอมีขนาดเล็กสำหรับใช้สวมลงใต้เนกไทหรือกลัดไว้ที่เสื้อแอ นอกจากนี้ ครุยแบบอังกฤษทุกระดับไม่ประดับแถบกำมะหยี่ปลายตัดเพื่อระบุระดับการศึกษา แต่ครุยแบบอเมริกันจะมีการประดับเฉพาะในระดับปริญญาเอก
ระดับปริญญาตรีและโท ทั้งแบบอังกฤษและอเมริกันต่างใช้หมวกทรงสี่เหลี่่ยมจัตุรัส แต่พู่ของแบบอังกฤษจะเป็นเส้นไหมหลายเส้นกระจุกที่ปุ่มกลมกลางกระหม่อม ไม่เหมือนแบบอเมริกันดังที่ได้กล่าวมาแล้ว ส่วนในระดับปริญญาเอก ในอังกฤษอาจใช้หมวกทรงกลมมีปีกและเอวที่เรียกว่า tudor bonnet ที่เอวหมวกมีเส้นไหมกลมรัดโดยรอบแล้วทิ้งปลายเป็นพู่ไป แต่ในสหรัฐอเมริกาจะใช้หมวกทรงหกหรือแปดเหลี่ยมพร้อมพู่
แม้ครุยวิทยฐานะอเมริกันจะเป็นที่นิยมในประเทศไทย (แม้อากาศร้อน) ก็ตาม แต่ครุยวิทยฐานะแบบอเมริกันดั้งเดิมได้ถูกปรับเปลี่ยนไปทั้งสิ้น ทั้งการสวมผ้าคล้องคอในระดับปริญญาตรี (เช่นมหาวิทยาลัยมหิดล มหาวิทยาลัยราชภัฏบางแห่ง มหาวิทยาลัยรามคำแหง) และการประดับแถบกำมะหยี่ที่แขนในระดับต่ำกว่าปริญญาเอก คงเหลือแต่มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์เท่านั้นที่คงใช้ครุยวิทยฐานะแบบอเมริกันแท้อยู่ แม้ว่าจะต่างไปจากการใช้ในปัจจุบันบ้างก็ตาม กล่าวคือ ระดับปริญญาตรีใช้เสื้อคลุมอย่างเดียวมีพู่สีตามคณะคล้องรอบคอเสื้อ (แต่บางมหาวิทยาลัยในสหรัฐฯ นิยมใช้ผ้าพาดบ่าสีต่าง ๆ หรืออาจจะไม่มีผ้าพาดบ่าเลยก็ได้) ระดับปริญญาโทใช้เสื้อคลุมแขนยาวปลายตัน มีช่องสอดมือตรงกลาง พร้อมผ้าคลุมไหล่ ระดับปริญญาเอกใช้เสื้อคลุมแขนยาวพร้อมแถบกำมะหยี่ หมวกที่ใช้เป็นหมวกทรงสี่เหลี่ยมพร้อมพู่ทรงยาวทุกระดับ (แต่ในสหรัฐฯ นิยมใช้หมวกทรงหกหรือแปดเหลี่ยมกับปริญญาเอก)