రిత్విక్ ఘటక్
రిత్విక్ ఘటక్ (, "రిత్తిక్ (కుమార్) ఘొటొక్" ; 4 నవంబరు 1925 6 ఫిబ్రవరి 1976) ఒక బెంగాలీ భారతీయ చిత్రనిర్మాత మరియు స్క్రిప్టు రచయిత. భారతీయ చిత్ర దర్శకులలో ఘటక్ స్థాయి సత్యజిత్ రే మరియు మృణాల్ సేన్‌ల స్థాయితో పోల్చదగినది.
రిత్విక్ ఘటక్ తూర్పు బెంగాల్ (ప్రస్తుత బంగ్లాదేశ్) లోని ఢాకాలో జన్మించాడు. ఆకస్మిక ఆపద అయిన 1943 నాటి బెంగాల్ కరువు మొదలుకుని 1947 నాటి బెంగాల్ విభజన పరిణామాలను తప్పించుకునే ప్రయత్నంలో, తూర్పు బెంగాల్ నుండి మిలియన్లాది ఇతర శరణార్ధులు నగరానికి వెల్లువెత్తడానికి ముందు, అతడు, అతడి కుటుంబం పశ్చిమ బెంగాల్ లోని కలకత్తా (ఇప్పటి కోల్‌కతా) కు వలస వచ్చారు. ఈ విధమైన శరణార్ధుల కెరటంతో మమేకం కావడం అతడి ఆచరణను నిర్వచించింది, తర్వాతి కాలంలో దేశాంతర వాసం మరియు సంస్కృతీ పరమైన విభజనకై అభ్యంతరాలను పట్టించుకోని రూపకం, అతడి సృజనాత్మక క్రియలలో మిళితం కావడానికి దోహదపడింది. 1971లో ఇండియాకు మరింత మంది శరణార్ధులు పలాయనమై వచ్చేందుకు దారి తీసిన బంగ్లాదేశ్ స్వేచ్ఛాయుద్ధం, కూడా అతడి కృషి మీద ఇదే విధమైన ప్రభావం కలిగించింది.
1948లో, ఘటక్ తన తొలి నాటకం "కాలొ సాయర్" (ది డార్క్ లేక్) వ్రాసాడు మరియు మైలురాయి వంటి "నబన్న" నాటకం పునరుద్ధరణలో పాల్గొన్నాడు. 1951లో, ఘటక్, ది ఇండియన్ పీపుల్స్ ధియేటర్ అసోసియేషన్ (IPTA) లో చేరాడు. అతడు నాటకాలు వ్రాసి, దర్శకత్వం వహించాడు మరియు వాటిలో నటించాడు, ఇంకా బెర్టోల్ట్ బ్రెహ్ట్ మరియు గోగోల్లను బెంగాలీలోకి అనువదించాడు. 1957లో, అతడు తన చివరి నాటకం "జ్వాల" (ది బర్మింగ్) ని రచించి, దర్శకత్వం వహించాడు.
ఘటక్, నిమాయి ఘోష్ యొక్క "చిన్నముల్" (1950) లో నటుడు, సహాయ దర్శకుడిగా చిత్రపరిశ్రమలోకి ప్రవేశించాడు. "చిన్నముల్" తర్వాత రెండేళ్ళకు ఘటక్ యొక్క తొలి పూర్తి చిత్రం "నాగరిక్" (1952) విడుదలైంది, రెండూ కూడా భారతీయ చిత్రాలకు గుర్తించదగిన భారీ ఆలోచనలను ఇచ్చాయి. ఘటక్ యొక్క తొలి క్రియ ప్రదర్శనాత్మక మరియు సాహిత్యపరమైన పూర్వదృష్టాంతాన్ని ఆకాంక్షిస్తూ, కలిసి ఒక డాక్యుమెంటరీ వాస్తవిక వాదాన్ని, ఒక శైలీకరించిన ప్రదర్శనని తరచుగా జానపద ప్రదర్శనల నుండి రాబట్టటాన్ని మరియు చిత్ర పరికరాలను బ్రెక్‌టియన్‌గా ఉపయోగించటాన్ని తెచ్చాయి.
ఘటక్ యొక్క తొలి వాణిజ్యపరమైన చిత్రం విడుదల "అజాంట్రిక్" (1958), ఒక వినోద-నాటకం గల సైన్స్ ఊహాకల్పనల ఇతివృత్తంతో కూడిన చిత్రం. అది నిర్జీవమైన ఒక వస్తువును వర్ణించే తొలి భారతీయ చిత్రాలలో ఒకటి, ఈ విషయంలో ఒక వాహనం, ఈ కథలో ఒక పాత్రగా ఉంటుంది.
స్ర్కిప్ట్ రచయితగా ఘటక్ యొక్క గొప్ప వాణిజ్యపరమైన సఫలత, "మధుమతి" (1958), ఇది పునర్జన్మ యొక్క ఇతివృత్తాలతో కూడిన తొలి చిత్రాలలో ఒకటి. అది మరొక బెంగాలీ చిత్ర నిర్మాత బిమల్ రాయ్ చేత దర్శకత్వం వహించబడిన ఒక హిందీ చిత్రం. ఘటక్‌కు ఈ చిత్రం, ఫిల్మ్‌ ఫేర్ ఉత్తమ కథ అవార్డుకు తొలిసారి ప్రతిపాదింపబడిన కీర్తిని సంపాదించి పెట్టింది.
రిత్విక్ ఘటక్ ఎనిమిది పూర్తి నిడివి గల చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించాడు. ఉత్తమ చిత్రాలుగా పేరుగాంచిన అతడి చిత్రాలు, "మేఘ్ ఢాకా తార" ("ది క్లౌడ్-క్యాప్‌డ్ స్టార్ " ) (1960), "కోమల్ గంధర్" ("ఇ-ఫ్లాట్" ) (1961), మరియు "సుబర్ణరేఖ" ("గోల్డెన్ లైనింగ్ " ) (1962), కలకత్తా పై ఆధారపడిన మరియు శరణార్ధుల పరిస్థితిని సంభోదిస్తున్న ఒక ట్రయాలజి, అది వివాదాస్పదంగా ఋజువయ్యింది మరియు "కోమల్ గాంధార్" ("ఇ-ఫ్లాట్" ) మరియు "సుబర్ణరేఖ" ల యొక్క వాణిజ్య వైఫల్యం అతణ్ణి 1960ల మిగిలిన కాలమంతా కథా చిత్రాల నిర్మాణానికి దూరం చేసింది. ఆ మూడు చిత్రాలలో, అతడు ప్రాథమికమైన మరియు ఆ సమయానికి కఠినమైన వాస్తవిక కథలను వాడాడు, వాటిపై అతడు దృశ్య మరియు శ్రవణ సంబంధ ప్రత్యేక పదావళి యొక్క ఒక సాంద్రతర అణచివేత ద్వారా పురాణ గాథల నమూనాల శ్రేణిని, ప్రత్యేకించి "మదర్ డెలివర్" యొక్క శ్రేణిని అంతర్లిఖించాడు.
1966లో ఘటక్ క్లుప్తంగా పూనాకు వెళ్ళాడు, అక్కడతడు ఫిల్మ్ అండ్ టెలివిజన్ ఇన్‌ స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇండియా (FTII) లో పాఠాలు బోధించాడు. FTIIలో అతడి ఏడాదిలో, విద్యార్థి చిత్రాలు viz., "ఫియర్/భయం" మరియు "రెండిజ్వియస్/సంకేత స్థలం" రెండింటిని నిర్మించటంలో పాల్గొన్నాడు.
ఒక బాంగ్లా దేశీయ చిత్ర నిర్మాత 1973లో పురాణ గాథ "టిటాష్ ఏక్తి నదిర్ నామ్" ("ఎ రివర్ కాల్డ్ టిటస్" ) కి పెట్టుబడి పెట్టినప్పుడు, 1970ల్లో మాత్రమే ఘటక్ చిత్ర నిర్మాణానికి తిరిగి వచ్చాడు, అతిగా మద్యం సేవించడం మరియు తదనంతర వ్యాధుల కారణంగా అనారోగ్యానికి గురికావటంతో చిత్ర నిర్మాణం అతడికి కష్టమైంది. అతడి చివరి చిత్రం ఆత్మకథాత్మక "జుక్తి టక్కో ఆర్ గప్పొ" ("రీజన్, డిబేట్ అండ్ స్టోరీ/కారణం చర్చ మరియు కథ" ) (1974), అందులో అతడు నీల్‌కాంత (నీల్‌కాంత్) అనే ప్రధాన పాత్రని పోషించాడు. అతడి ఖాతాలో అసంఖ్యాకమైన అసంపూర్ణ కథాచిత్రాలు ఇంకా లఘుచిత్రాలు కూడా ఉన్నాయి.
ఘటక్ యొక్క తండ్రి సురేష్ చంద్ర ఘటక్ జిల్లా న్యాయమూర్తి మరియు కవి, నాటక రచయిత; అతడి తల్లి పేరు ఇందుబాలా దేవి. వారికతడు 11వ మరియు చివరి బిడ్డడు. అతడి అన్న మనీష్ ఘటక్ ఆ కాలం నాటి తీవ్రవాద రచయిత, మరియు ఆంగ్ల ఆచార్యుడు ఇంకా సామాజిక కార్యకర్త. అతడు IPTA ఆ కాలం నాటి ప్రదర్శన విప్లవంలో తీవ్రంగా పాల్గొన్న వాడు, తర్వాతి కాలంలో ఉత్తర బెంగాల్‌లో తెభాగ ఆందోళనలో నాయకత్వం చేపట్టాడు. మనీష్ ఘటక్ యొక్క కుమార్తె మహాశ్వేతా దేవి రచయిత్రి మరియు క్రియాశీలి. ఘటక్ భార్య సురమ పాఠశాల ఉపాధ్యాయిని మరియు అతడి కుమారుడు రితబన్ చిత్ర నిర్మాత.
(1976 ఫిబ్రవరి) లో అతడి మరణ సమయానికి, ఘటక్ యొక్క ప్రాథమిక ముద్ర పూర్వ విద్యార్థుల ద్వారా కొనసాగుతున్నట్లు కనబడింది. విద్యార్థులు మణి కౌల్, జాన్ అబ్రహం, ఇంకా ప్రత్యేకంగా కుమార్ సహానీలు ఘటక్ ఆలోచనలనీ మరియు సిద్ధాంతాలనీ కొనసాగించారు, వాటిని అతడి పుస్తకం "సినిమా అండ్ ఐ" ద్వారా భారతీయ కళాత్మక చిత్రం యొక్క ప్రధాన స్రవంతిలోకి మరింతగా విస్తృత పరచారు. FTIIలో అతడి ఇతర విద్యార్థులలో పేరొందిన చిత్ర నిర్మాతలు సయీద్ అక్తర్ మీర్జా మరియు ఆదూర్ గోపాల కృష్ణన్‌/1}లు ఉన్నారు.
ఘటక్ పూర్తిగా భారతీయ వాణిజ్య చిత్రం ప్రపంచానికి బయట నిలిచాడు. వాణిజ్య చిత్రాల మూలకాలలో ఒక్కటి కూడా (పాటలు, నాట్యాలు, అద్భుత నాటకీయత, అగ్ర నటీనటులు/తారలు, భారీతనం) అతడి కృషిలో అంశాలు కాలేదు. అతడు విద్యార్థులు చేతా, మరియు మేధావుల చేతా గుర్తించబడ్డాడు గానీ, చౌకబారు ప్రేక్షకుల చేత కాదు. అతడి విద్యార్థులు కూడా చిత్ర కళలోనూ లేదా స్వతంత్ర చిత్ర సంప్రదాయంలోనూ పనిచేసే ధోరణి కలిగి ఉన్నారు.
సత్యజిత్ రే వంటి ఇతర నియో-రియలిస్టిక్ దర్శకులు వారి జీవిత కాలంలో ఇండియా బయట ప్రేక్షకులను సృష్టించుకోవటంలో కృతకృత్యులు కాగా, ఘటక్ అంతటి అదృష్టానికి నోచుకోలేక పోయాడు. అతడు జీవించి ఉండగా, అతడి చిత్ర్రాలు ఇండియా లోపల ప్రాథమిక ప్రశంసలు పొందాయి. సత్యజిత్ రే, తన సహచరుణ్ణి వృద్ధిలోకి తెచ్చేందుకు చేయగలిగినంత కృషి చేసాడు గానీ, రే యొక్క కరుణాపూరిత ప్రశంస ఘటక్‌కు అంతర్జాతీయ కీర్తిని కట్టబెట్టలేకపోయింది. ఉదాహరణకి, ఘటక్ యొక్క "నాగరిక్" (1952) బెంగాలీ కళాత్మక చిత్రాలకు బహుశః తొలి ఉదాహరణ అయి ఉంది, రే తీసిన "పధేర్ పాంచాలీ" చిత్రం కంటే మూడేళ్లకు ముందే రూపొందిన ఈ సినిమా, ఘటక్ మరణానంతరం 1977లో గానీ విడుదల కాలేదు, అతడి తొలి వాణిజ్య విడుదల "అజాంత్రిక్" (1958) కూడా, హెర్బీ చిత్రాలకు చాలా సంవత్సరాల ముందే, నిర్జీవ వస్తువులని పాత్రలుగా చిత్రించిన తొలి భారతీయ చిత్రాలలో ఒకటి, ఈ చిత్రానికి సంబంధించి వాహనం కథలో ఒక పాత్రగా ఉంటుంది. ఘటక్ తీసిన "బరి థేకె పాలియే" (1958), ఫ్రాన్సియోస్ ట్రఫ్ఫౌట్ యొక్క తర్వాతి చిత్రం "ది 400 బ్లోస్" (1959) ఒకే విధమైన కథా వస్తువు కలిగి ఉన్నా, ఘటక్ యొక్క చిత్రం పేరు ప్రసిద్ధులు లేక పడి ఉండగా, ట్రఫ్ఫౌట్ యొక్క చిత్రం మిక్కిలి ప్రసిద్ధి చెందిన ఫ్రెంచి న్యూవేవ్ చిత్రాలలో ఒకటిగా పరిణమించింది. ఘటక్ తుది చిత్రాలలో ఒకటి "ఎ రివర్ నేమ్‌డ్ టిటస్" (1973) ని హైపర్ లింకు ఫార్మాట్లో ఉన్న తొలి చిత్రాలలో ఒకటిగా చెప్పాలి, అది అంతర్గత సంబంధాలు గల కథల శ్రేణిలో అనేక పాత్రల విశేషాలతో కూర్చిన చిత్రం. దీని తర్వాత రెండేళ్ళకు రాబర్ట్ ఆల్ట్‌మాన్ చిత్రం "నాష్‌విల్లె" (1975) విడుదలైంది.
వాణిజ్యపరంగా ఘటక్ ఏకైక పెద్ద సాఫల్యం హిందీ చిత్రం "మధుమతి" (1958), దీనికతడు స్క్రీన్ ప్లే వ్రాసాడు. ఆ చిత్రం పునర్జన్మ ఇతివృత్తం గల తొలి చిత్రాలలో ఒకటి, తర్వాతి కాలంలో భారతీయ చిత్రాలు, భారతీయ దూరదర్శన్ మరియు బహుశః ప్రపంచ చిత్రాలలో కూడా పునర్జన్మ ఇతివృత్తం గల చిత్రాలకు అది స్ఫూర్తి దాతగా నిలిచిందని చెప్పబడుతోంది. బహుశః అది అమెరికన్ చిత్రం "ది రీ ఇన్కర్నేషన్ ఆఫ్ పీటర్ ప్రౌడ్" (1975) మరియు హిందీ చిత్రం "కర్జ్" (1980) లకు స్ఫూర్తిదాతగా నిలిచింది, అవి రెండూ కూడా పునర్జన్మ గురించి చెప్పబడి, తమ సంస్కృతిలో ప్రభావశీలంగా ఉండిపోయాయి. ప్రత్యేకించి "కర్జ్" పలుమార్లు పునర్నిర్మితమైంది; కన్నడ చిత్రం "యుగ పురుష" (1989), తమిళ చిత్రం "ఎనక్కుల్ ఒరువన్" (1984), మరియు మరింత తాజాగా బాలీవుడ్ చిత్రం "కర్‌జ్‌జ్" (2008) లు. "కర్జ్" మరియు "ది రీఇన్‌కర్నేషన్ ఆఫ్ పీటర్ ప్రౌడ్"లు అమెరికన్ చిత్రం "ఛాన్సెస్ ఆర్" (1989) కు స్ఫూర్తినిచ్చి ఉండొచ్చు. "మధుమతి" నుండి స్ఫూర్తి పొందిన మరింత తాజా చిత్రం బాలీవుడ్‌లో విజయం పొందిన "ఓం శాంతి ఓం" 2007; అది కీర్తిశేషురాలైన బిమల్ రాయ్ కుమార్తె రింకీ భట్టాచార్య, ఆ చిత్రం యొక్క భావ చౌర్యాన్ని నిందించడానికి, ఇంకా చిత్ర నిర్మాతలపై చట్టపరమైన చర్య గురించి హెచ్చరించడానికీ దారి తీసింది.
దర్శకుడిగా ఘటక్ కృషి తర్వాతి కాలపు బెంగాలీ చిత్ర పరిశ్రమ మరియు ఇతర ప్రాంతాల నిర్మాతలతో సహా పెక్కుమంది భారతీయ చిత్రనిర్మాతలపై ప్రభావం చూపింది. ఉదాహరణకు, మీరా నాయర్ తాను చిత్రనిర్మాత కావడానికి ఘటక్, అదే విధంగా రే కారకులని ఉదహరిస్తుంది. దర్శకుడిగా ఘటక్ ప్రభావం భారతదేశాన్ని దాటి వ్యాప్తి చెందడం మొదలైంది; 1990ల ప్రారంభంలో ఘటక్ చిత్రాలను పునరుద్ధరించే పధకం చేపట్టారు, అంతర్జాతీయ ప్రదర్శనలు (మరియు తదనంతర డీవీడీల విడుదల), ఆలస్యంగానైనా ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రేక్షకులని సృష్టించింది. ఏషియన్ ఫిల్మ్ పత్రిక "సినీ మాయ", 1998లో నిర్వహించిన విమర్శకులు చేసిన ఎంపిక ఆల్-టైమ్ గ్రేటెస్ట్ ఫిల్మ్లో, "సుబర్ణ రేఖ"కు జాబితాలో 11వ స్థానం లభించింది. 2002లో సర్వకాల గొప్ప చిత్రాలకై విమర్శకులు, దర్శకులు చేసిన ఎంపిక "సైట్ & సౌండ్"లో "మేఘె ఢాకా తార"కు జాబితాలో #231వ స్థానం, మరియు "కోమల్ గంధర్"కు #346వ స్థానం లభించింది. 2007లో, బ్రిటిష్ ఫిల్మ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ నిర్వహించిన ప్రేక్షకులు మరియు దర్శకులు చేసిన 10 ఉత్తమ బంగ్లాదేశ్ చిత్ర్రాలు ఎంపికలో "ఎ రివర్ నేమ్‌డ్ టిటస్"కు అగ్రస్థానం లభించింది.