hotchpotch/miracl-hf-unified huggingface dataset:
సుపావుల్
బీహార్ రాష్ట్ర 38 జిల్లాలలో సుపాపుల్ జిల్లా (హిందీ:सुपौल जिला) ఒకటి. సుపాపుల్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. సుపాపుల్ జిల్లా ... డివిషన్‌లో భాగంగా ఉంది.
జిల్లావైశాల్యం 2410 చ.కి.మీ. 1991 మార్చి 14 న సహస్రా జిల్లా నుండి కొంత భూభాగం వేరుచేసి ఈ జిల్లా రూపొందించబడింది.
సుపాపుల్ జిల్లా వైశాల్యం 2425 చ.కి.మీ. ఇది అంటార్కిటా లోని అంవర్ ద్వీప వైశాల్యనికి సమానం.
జిల్లా సరిహద్దులో నేపాల్దేశం, సరిహద్దులో అరారియాజిల్లా, సరిహద్దులో సహర్సా జిల్లా, మాధెపురా జిల్లా మరియు పశ్చిమ సరిహద్దులో మధుబని జిల్లా ఉన్నాయి.
జిల్లాలో ప్రవహిస్తున్న కోషినది కారణంగా జిల్లాలో తరచుగా వరదలు సంభవిస్తుంటాయి. అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి గడించిన డిజైనర్ గోవిద్‌సింగ్‌కు ఇది స్వస్థలం.
ప్రస్తుతం సుపాపుల్ జిల్లాలో ఉన్న అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందిన " బివ్హ ఇంటర్నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ హెల్త్ & సైంస్ " కారణంగా జిల్లాప్రత్యేకంఘాఆ గుర్తించబడుతుంది. జిల్లాలోని పిప్రాబజార్ వద్ద హార్ష్ హార్డ్‌వేర్ సంస్థ ఉంది., ఒకే ప్రాకారంలో కె.జి. నుండి పి.జి. వరకు 1500 ప్రోగ్రాములను అందిస్తున్న ఏకైక విద్యాసంస్థగా ఇది గుర్తించబడుతుంది.
జిల్లాలో వ్యవసాయం ప్రధానవృత్తిగా ఉంది. 2006 గణాంకాలను అనుసరించి పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో సుపాపుల్ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న బీహార్ రాష్ట్ర 36 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.
2012 డిసెంబరు " బివ్హ ఇంటర్నేషనల్ చైల్డ్ ఫండ్ " సుపాపుల్ జిల్లాలోని కోషి డివిషన్‌ విద్యాభివృద్ధికి నిధిసహాయం చేస్తుంది. వ్యవసాయాభివృద్ధికి భివ్హ ఇంటర్నేషనల్ స్కూల్, బివ్హ రూరల్ డెవెలెప్మెంటు ఫండ్, నేషనల్ బ్యాంక్, ఎన్,ఎ,బి,ఎ,ఆర్,డి & వరల్డ్ బ్యాంక్ ఉన్నాయి.. సుపాపుల్ జిల్లాలోని సింరాహ్ బజార్ వద్ద బివ్హ కార్పొరేషన్ దినసరి 1,00,000లీ పాలను ఉత్పత్తి చేస్తున్న డైరీ ఫాం స్థాపించింది.
సుపాపుల్ జిల్లాలో ప్రఖ్యాత ఆధ్యాత్మిక ప్రదేశం" దుర్గా స్థాన్ " ఉంది. ఇది జిల్లా కేంద్రానికి 10 కి.మీ దూరంలో ఉంది.
వేనరాజు
వేనరాజు జ్ఞానపీఠ్ పురస్కార గ్రహీత, కవిసమ్రాట్ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ వ్రాసిన నాటకం. ఈ నాటిక గొప్ప సంచలనానికి, వివాదాలకూ కేంద్రబిందువైంది.
వేనరాజు నాటకాన్ని 1930 దశకంలో రచించి ప్రదర్శనలు జరిపారు. ఈ నాటకం వివాదాలకు మూలభూతమై త్రిపురనేని రామస్వామి ఖూనీ నాటక రచనను ప్రేరేపించింది. 2006లో గ్రంథకర్త కుమారుడు విశ్వనాథ పావని శాస్త్రి సంపాదకత్వంలో పునర్ముద్రణ పొందింది. బెల్లంకొండ కనకాంబా రాఘవరాయ దంపతులకు వేనరాజు నాటకాన్ని విశ్వనాథ సత్యనారాయణ అంకితం చేశారు.
వేనరాజు నాటకానికి వేదాల్లో, భాగవతంలో ప్రస్తావనకు వచ్చే నాస్తికుడైన వేనుడు, అతని ప్రత్యర్థి ఆస్తికుడు ఐన గౌతముల కథను ఇతివృత్తంగా స్వీకరించారు. వేనుడు క్షత్రియుడు, రాజు, నాస్తికుడు. నాటకంలో విశ్వనాథ సత్యనారాయణ వేనరాజు పాత్రను కౄరుడైన పాలకునిగా, వేదధర్మంపై అక్కసుతో దారుణ కృత్యాలు చేసే వ్యక్తిగా చిత్రీకరించారు. గౌతమ మహర్షితో వేనుడికి వైరం ప్రబలి తుదకు వేనుణ్ణి గౌతముడు తపశ్శక్తితో సంహరించడం ప్రధాన ఇతివృత్తంగా పేర్కొనవచ్చు.
వేనరాజు నాటకంలోని ముఖ్యపాత్రలు ఇవి:
వేనరాజు నాటకానికి ప్రతిగా ప్రముఖ హేతువాది త్రిపురనేని రామస్వామి ఖూనీ నాటకాన్ని రచించారు. విశ్వనాథ వారు మద్రాసులో వేనరాజు నాటికను ప్రదర్శించారు అప్పట్లో ఆ నాటిక పైన చాలా రభస జరిగింది దానితో విశ్వనాథ వారు చాలా కలత చెందారు. గూడవల్లి రామబ్రహ్మం గురించిన ప్రస్తావనలో ఈ ప్రదర్శనవల్ల విశ్వనాథ సత్యనారాయణ ఎంతగా బాధ పడ్డారంటే వారి బాధని చూసిన చాలా మంది అయన ఆ వ్యాకులతతోనే సముద్రంలోకి దూకి చచ్చిపోతారని అనుకున్నారని ప్రస్తావించారు.. ఈ గొడవ జరిగిన మూడో రోజున మానసిక సాంత్వన కోసం విశ్వనాథ వారు రామబ్రహ్మం గారిని కలవటానికి వెళ్లారు.
ఖూనీ
ఖూనీ ప్రముఖ హేతువాది, కవిరాజు త్రిపురనేని రామస్వామి రచించిన నాటకం. విశ్వనాథ సత్యనారాయణ నాస్తికత్వాన్ని నిరసిస్తూ రాసిన వేనరాజు నాటకాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ రాసిన నాటకం ఖూనీ.
1935 ప్రాంతంలో జ్ఞానపీఠ్ పురస్కార గ్రహీత, కవిసమ్రాట్ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ రచించిన వేనరాజు నాటకాన్ని నిరసిస్తూ కవిరాజు త్రిపురనేని రామస్వామి ఖూనీ రాశారు. నాటకం ఆగస్టు 1, 1935న సూతాశ్రమము, తెనాలి ద్వారా తొలి ముద్రణ పొందింది. వేదాల్లో, భాగవతంలో నాస్తికుడైన వేనరాజుకీ, గౌతముడికీ మధ్య జరిగే సంఘర్షణను ఇతివృత్తంగా విశ్వనాథ వారు నాస్తికత్వాన్ని నిరసిస్తూ, మతం, ధర్మం, న్యాయం అన్న నైతిక దృక్పథం లేని రాజు ఎంతటి దారుణాలకు తెగబడతాడన్న కోణంలో వేనరాజును రచించారు. ఈ దృక్పథాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ నాస్తికుడైన వేనరాజును కథానాయకునిగా, బ్రాహ్మణుడు గౌతముడిని ప్రతికథానాయకునిగా ఎంచి చిత్రీకరించారు త్రిపురనేని రామస్వామి. ఒకనాడు తన స్నేహితుడు నండూరి శేషాచార్యుల ఇంటికి ఉబుసుపోకకు పోగా అక్కడ మేజాబల్ల మీద విశ్వనాథ వారు రచించిన వేనరాజు నాటకం వ్రాతప్రతి వుంటే చదవడం ప్రారంభించినట్టు, ఆయనను అడిగి ఇంటికి తీసుకువెళ్లి నాటకం పూర్తిచేసి వేనుడంతటి దుర్మార్గుడా అని ఆశ్చర్యపోయి భాగవత కథను చదవగా ఆ అనుమానం పటాపంచలైనట్టు, ఆ విధంగా ఈ నాటకం వ్రాసే ప్రేరణ విశ్వనాథ సత్యనారాయణే కలిగించినట్టు త్రిపురనేని రామస్వామి స్వయంగా వ్రాసుకొన్నారు.
విశ్వనాథ రచించిన వేనరాజులోని మౌలిక కథాంశాన్ని స్వీకరించి వేరే దృక్కోణంతో రచించిన నాటకమిది. ఈ నాటిక మొదలు యజ్ఞాల గురించిన చర్చతో. వేనుడు గౌతముడిని యజ్ఞ యాగాదులు లోక కళ్యాణము కొరకే అని రుజువు పరచమంటాడు. తన పూర్వికులు పూర్వాచార పరాయణులు అయినంత మాత్రాన తానూ కూడా వారికి లాగే యజ్ఞాలు చేయాలనీ లేదనీ, యజ్ఞాలలో జరిగే జీవ హింసకు తాను వ్యతిరేకి ననీ అంటాడు వేనుడు. “భగవంతుడంటే ఎవడు? నా రాజ్యంలో నాకు ఎపుడూ కనపడలేదే? అయన ఉద్యోగమేమి?” అని సూటిగా అడుగుతాడు వేనుడు. ఈ విషయంపై గౌతముడికీ వేనుడికి వాగ్వివాదము అవుతుంది. సైన్యాధిపతి దృష్ట వర్మ మరియు గౌతముడు కలిసి వైదిక ధర్మ విరోధి అయిన వేనుడి పాలన అంతమవ్వాలనీ అతని కుమారుడైన పృథు కుమారుడిని రాజు చేయాలనీ తీర్మానిస్తారు.
ఈ విషయాలన్నీ ముందుగానే తెలిసినా కూడా వేనుడు నింపాదిగా తన తల్లితో తాను ప్రజలని అభ్యుదయ పథాన తీసుకొని వెళ్ళటానికి ఎంతో తాపత్రయ పడ్డాననీ అయినను ప్రజలు మేల్కొన లేదనీ వారు మునుల చేతిలో కీలు బొమ్మలైనారనీ అంటాడు. ఇంత తెలిసి కూడా తాను ఎవరి పైనా యుద్ధము చెయననీ ఆత్మ రక్షణ కోసం కూడా ప్రతి దాడి చేయననీ, తన కార్యము ముగిసినదనీ తాను చావుకి సిద్ధమనీ అంటాడు తన తల్లితో. తన తదనంతరం ఏ బుద్ధుడో అవతరించి ఈ ప్రజలను బాగు చేస్తాడు అని ఆశ వ్యక్తం చేస్తాడు వేనుడు.
చివరి ఘట్టంలో వేనుడిని చంపేసాక స్వామి హత్య చేసిన సైన్యాధిపతి దృష్ట వర్మ పితృ హత్య చేసిన పృథు కుమారుడికి మధ్యన పశ్చాత్తాపంతో నిండిన ఒక సంభాషణ జరుగుతుంది. స్వామి హత్య చేసిన బాధతో దృష్ట వర్మకు పిచ్చి పడుతుంది. ఎక్కడ తమ కుట్ర బయట పెడతాడో అని గౌతముడి ఆజ్ఞ మేరకు పృథు కుమారుడు దృష్ట వర్మను హతమారుస్తాడు.
దంతేవాడ
దంతేవాడ జిల్లా, ఛత్తీస్‌ఘడ్ రాష్ట్రంలోని దక్షిణాత్య జిల్లా. ఇది బస్తర్ విభాగంలో భాగం. జిల్లాను దక్షిణ బస్తర్ జిల్లా అని కూడా వ్యవహరిస్తారు. దంతేవాడ పట్టణం జిల్లా కేంద్రం. 1998 వరకు దంతేవాడ జిల్లా, బస్తరు జిల్లాలో ఒక తాలూకాగా ఉండేది.
2011 జనగణన ప్రకారం ఛత్తీస్‌ఘడ్ రాష్ట్రంలోని 18 జిల్లాలో కెల్లా, నారాయణపూర్ మరియు బీజాపూర్ జిల్లాల తర్వాత దంతేవాడ మూడవ అత్యల్ప జనాభా కలిగిన జిల్లా.
శ్రీనాధుడి కాశీఖండంలో వేమారెడ్డి జైత్రయాత్రను వర్ణించే పద్యంలో దంతెవాడ ప్రస్తావనలు ఉన్నాయి. బారహ దొంతి మన్నెం రాజులు, కోయరాజులతో పాటుగా వేమారెడ్డికి మోకరిల్లుతూంటారని రాసివుంది. అందులోని దొంతి దంతెవాడ పట్టణమేనని పరిశోధకులు పేర్కొన్నారు. రెడ్డిరాజుల కాలంలో దంతెవాడలోని రాజ్యం వేమారెడ్డికి సామంతరాజ్యంగా ఉండేదని తెలుస్తోంది.
స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వం ఈ జిల్లా బస్తర్ సంస్థానంలో భాగంగా ఉండేది. 1947లో స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత బస్తర్ పాలకులు సంస్థానాన్ని భారతదేశంలో విలీనం చేశారు. సంస్థానం అప్పటి మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని బస్తర్ జిల్లాలో భాగమైంది. 1999లో బస్తర్ జిల్లాను మూడుగా విడదీసి బస్తర్, దంతేవాడ మరియు కంకేర్ జిల్లాలను ఏర్పరచారు. 2000 సంవత్సరంలో దంతేవాడతో పాటు మధ్యప్రదేశ్ లోని పదహారు జిల్లాలతో ఛత్తీస్‌ఘడ్ అనే కొత్త రాష్ట్రం ఏర్పడింది. 2007లో దంతేవాడలోని నాలుగు తాలూకాలు (బీజాపూర్, బైరాంఘర్, ఉసూర్ మరియు భోపాలపట్నం) విడదీసి బీజాపూర్ జిల్లాను ఏర్పరచారు. 2012లో దంతేవాడ జిల్లాలోని మరో మూడు తాలూకాలు (ఛింద్‌ఘర్, సుక్మా మరియు కొంతా) తాలూకాలతో మరో కొత్త జిల్లా సుక్మా జిల్లాను ఏర్పరచారు.
దంతేవాడ జిల్లా మొత్తం విస్తీర్ణం 3,410.50 చ.కి.మీ. జిల్లాకు ఉత్తరాన మరియు ఈశాన్యాన బస్తర్ జిల్లా, తూర్పున ఒడిశా రాష్ట్రానికి చెందిన మల్కనగిరి జిల్లా, దక్షిణా మరియు నైఋతిన ఆంధ్రప్రదేశ్ కు చెందిన ఖమ్మం జిల్లా సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. పశ్చిమ సరిహద్దుగా ఇంద్రావతి నది ఉంది. ఇంద్రావతి నదికి అవతరి ఒడ్డున ఆంధ్రప్రదేశ్ కు చెందిన కరీంనగర్ జిల్లా మరియు మహారాష్ట్రకు చెందిన గఢచిరోలి జిల్లాలు ఉన్నాయి.
దంతేవాడ జిల్లా నాలుగు తాలుకాలు విభజించబడి ఉంది. ఒక్కొక్క తాలూకా ఒక డెవలప్మెంట్ బ్లాక్ (అభివృద్ధి ?) గా కూడా పరిగణింపబడుతున్నవి. దంతేవాడ జిల్లాలో మొత్తం 114 గ్రామపంచాయితీలు ఉన్నవి జిల్లాలోని నాలుగు తాలూకాలు:
ధమ్తారి
చత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్రం లోని 27 జిల్లాలలో ధమార్తి జిల్లా ఒకటి. జిల్లాకేంద్రంగా ధమార్తి పట్టణం ఉంది. సముద్రమట్టానికి 305 మీటర్ల ఎత్తులో ఉన్న ధమార్తి జిల్లా వైశాల్యం 2029 చ.కి.మీ. 
జిల్లా తూర్పు సరిహద్దులో సాత్పురా పర్వతశ్రేణులు ఉన్నాయి. ఈ పర్వతావళిని షివాపహాడ్ అంటారు. జిల్లా ఉత్తర అక్షాంశంలో 20-27 డిగ్రీలు మరియు తూర్పు రేఖాంశంలో 81-33 డిగ్రీలలో ఉంది.
ధమార్తి జిల్లాలో ప్రవహిస్తున్న నదులలో ప్రధానమైనది మహానది. ఈ నదికి ఇప్పటికీ కంకన్నది, చిత్రోత్పల, నీలోత్పల, మందవాహిని, జైరత్ మొదలైన పేర్లు ఉన్నాయి. ఈ నదికి సెందూరు, పైరీ, సొందూరు, జొయన్, ఖరన్ మరియు షివ్నాథ్ మొదలైన ఉపనదులు ఉన్నాయి. ఈ నదుల కారణంగా సస్యశ్యామలం అయింది. జిల్లాలో వరి ప్రధానపంటగా ఉంది. మద్యభారతంలో ప్రవహిస్తున్న నదులలో ప్రధానమైనది మహానది. మహానది సిహవా పర్వతాలలో జనించి తూర్పుగా ప్రవహించి బంగాళాఖాతం సముద్రంలో సంగమిస్తుంది.ధమార్తి జిల్లాలో 136 రైస్ మిల్లులు ఉన్నాయి.
రవిశంకర్ సాగర్ ఆనకట్ట (గంగ్రెల్ ఆనకట్ట) 570 చ.కి.కీ వ్యవసాయభూములకు నీటిని అందిస్తుంది. అలాగే ఇది రాష్ట్ర రాజధాని రాయ్‌పూర్ మరియు ప్రజలకు మరియు రాయ్‌పూర్‌కు 11 కి.మీ దూరంలో ఉన్న భిలాయ్ స్టీల్ ప్లాంటుకు సురక్షిత త్రాగునీటిని అందించే ప్రధాన వనరుగా ఉంది. ఇక్కడ 10 మె.వా మరియు 1.2మె.వా విద్యుత్తును ఉత్పత్తిచేసే పవర్ ప్లాంట్లు ఉన్నాయి. 
ధమార్తి జిల్లా 20°42' ఉ డిగ్రీలు ఉత్తర అక్షాంశం మరియు 81°33' డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది. ధమార్తి జిల్లా రాయ్‌పూర్ జిల్లా భూభాగం నుండి కొంత భూభాగం వేరుచేసి 1998 జనవరి 6 న రూపొందించబడింది. రాయ్‌పూర్ జిల్లా 3 జిల్లాలుగా విడదీయబడింది : రాయ్‌పూర్, మహాసముంద్ మరియు ధమ్తారి.
దుర్గ్
చత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్రం లోని 27 జిల్లాలలో దుర్గ్ జిల్లా ఒకటి. జిల్లాకేంద్రంగా దుర్గ్ పట్టణం ఉంది. 2000లో ఈ జిల్లా ఏర్పాటు చేయబడే వరకు ఈ ప్రాంతం మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో భాగంగా ఉంటూ వచ్చింది. జిల్లా వైశాల్యం 8,537. 1991లో ఈ ప్రాంతం జనసంఖ్య 2, 397,134. అందులో 12.4% షెడ్యూల్డ్ తెగల ప్రజలు ఉన్నారు. 2011 గణాంకాలను అనుసరించి రాష్ట్రంలో అత్యధిక జనసాంధ్రత కలిగిన జిల్లాలలో రెండవ స్థానంలో ఉన్నట్లు దుర్గ్ గుర్తింపు పొందింది. రాయ్‌పూర్ జిల్లా మొదటి స్థానంలో ఉంది.
జిల్లాలో పలు అధ్యాత్మిక కేంద్రాలు ఉన్నాయి:
జిల్లాలోని వర్నాక్యులర్ ప్రజలు భరియా (ద్రావిడ భాషలలో ఒకటి) ను భారియా, షెడ్యూల్డ్ తెగలకు చెందిన 2,00,000 మంది ప్రజలు మాట్లాడుతున్నారు. ఈ భాషను వ్రాయడానికి దేవనాగరి లిపిని ఉపయోగిస్తున్నారు.
జష్‌పూర్
చత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్రం లోని 27 జిల్లాలలో జాస్‌పూర్ జిల్లా ఒకటి. జిల్లాకేంద్రంగా జాస్‌పూర్ పట్టణం ఉంది. జిల్లా సరిహద్దులలో జార్ఖండ్ మరియు ఒడిషా రాష్ట్రాలు ఉన్నాయి. ఈ జిల్లా ప్రస్తుతం రెడ్ కార్పెట్‌లో భాగంగా ఉంది. జాస్‌పుర్ పట్టణంలో ప్రముఖ సేవాసంస్థ, అఖిల భారత వనవాసి కళ్యాణ ఆశ్రమ కేంద్ర కార్యాలయాన్ని స్థాపించారు. ఇది దేశవ్యాప్తంగా అనేక శాఖలతో గిరిజనుల సర్వతోముఖాభివృద్ధికి కృషిచేస్తోంది.
బ్రిటిష్ రాజ్ పాలనా సమయంలో " ఈస్టర్న్ స్టేట్ ఏజంసీకి " జాస్‌పూర్ పట్టణం జాస్‌పూర్ రాజసంస్థానానికి రాజధానిగా ఉండేది.
జిల్లా ఉత్తర దక్షిణాల పొడవు 150 కి.మీ. అలాగే తూర్పు మరియు పడమర వెడల్పు 85 కి.మీ. జిల్లా వైశాల్యం 6,205చ.కి.మీ. జిల్లా 22° 17′ మరియు 23° 15′ డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశం మరియు 
83° 30′ మరియు 84° 24′ తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది.
జాతీయరహదారి 78లో జిల్లాలోని ప్రధాన పట్టణాలు (ఎగువ భూములలో లోడం, ఘోలెంగ్ మరియు జాస్‌పూర్ మరియు కుంకురి, బందర్చువాన్, కంసబెల్, లడెగ్ మరియు పత్తలగొయన్) ఉన్నాయి.
జిల్లా లోని నిచ్ఘత్ ప్రాంతంలోని కున్‌కురి అత్యంత వేడి ప్రదేశం. అలాగే ఎగువ పర్వతభూభాగంలో ఉన్న పంద్రపతి జిల్లాలో అత్యంత చల్లని ప్రదేశం. 
ఇది అరణ్యప్రాంతంలో ఉంది. రాయ్‌ఘర్ మరియు అంబికాపూర్‌ల లేక జాస్‌పూర్ మధ్య ఇది కూడలి ప్రాంతం.
కోర్బా
చత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్రం లోని 27 జిల్లాలలో కోర్బా జిల్లా ఒకటి. జిల్లాకేంద్రంగా కోర్బాపట్టణం ఉంది.
కోర్బా జిల్లా రాష్ట్రంలోని ఉత్తర రాతినేలలలో ఉంటుంది. జిల్లాలో అత్యధిక ప్రాంతం సాత్పురా కొండలలోని మైకల్ పర్వతశ్రేణులలోని పీఠభూములలో ఉంది. జిల్లాలో ఎగువ, దిగువ మరియు బహిరంగ మైదానాలు అధికంగా ఉన్నాయి. బహిరంగ మైదానాలలో అతి పెద్ద ప్రాంతం పాసన్ సమీపంలో ఉంది. హాస్డియో నది 3 ఉపనదులతో ( గజెచొరై, టాన్ మరియు అహిరం) జిల్లాలో ప్రవహిస్తుంది. నదీతీరాలలో అక్కడక్కడా అరణ్యాలు ఉన్నాయి. పర్వతాలలో ప్రధానమైనది కరేలా కొండలు ఎత్తు సముద్రమట్టానికి 3253 మీ. కత్ఘోరా ఉత్తరంలో హస్డియో మరియు గాజ్ లోయలు 
క్రమంగా ఉత్తరాన ఉన్న సుర్గుజా జిల్లాలో కలుస్తుంది. టాన్ మరియు చొరై నదులు తూర్పు మరియు పడమరలుగా ఎదురెదురు దిశలలో హస్డియో నదితో సంగమిస్తున్నాయి. ఉత్తర నదీతీరంలో 
గురుద్వారీ కొండలు, జంటా కొండలు, మాతిన్ కొండలు మరియు ఢజగ్ కొండలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో కోర్బా జిల్లాలో గెవ్రా ప్రాంతం (ఆసియాలో ఇది అతిపెద్ద బొగ్గుగని), కుస్ముండ ప్రాంతం మరియు దిప్క ప్రాంతంలో బొగ్గుగనులు ఉన్నాయి. ఎన్.టి.పి.సి, సి.ఎస్.ఇ.బి ఈస్ట్-వెస్ట్ మరియు బాల్కో అల్యూమినియం ప్లాంట్లు కూడా ఈ జిల్లాలో ఉన్నాయి.
కోరియా
చత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్రంలోని 27 జిల్లాలలో కోరియా జిల్లా ఒకటి. చత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్రంలో ఈ జిల్లా వాయవ్యంలో ఉంది. జిల్లా కేంద్రంగా బైకుంటపూర్ ఉంది.
16వ శతాబ్దం నుండి ఈ ప్రాంతం ఉనికిలో ఉంది. బ్రిటిష్ ఎంపైర్ ఇన్ ఇండియాలో కోరియా రాజాస్థానంగా ఉంది. కోరియా జిల్లా ప్రాంతంలో ఉన్న మరొక రాజాస్థానం చంగ్‌భకర్. 1947 ఇండియాకు స్వతంత్రం వచ్చిన తరువాత కోరియా మరియు చంగ్‌భకర్ పాలకులు 1948 జనవరి 1 నుండి సమైక్యభారతంలో మిశ్రితం కావడానికి అంగీకరించారు. తరువాత ఇవి మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని సుర్గుజా జిల్లాలో భాగం అయ్యాయి. 1998 మే 25 నుండి కోరియా జిల్లా ఉనికిలోకి వచ్చింది. సుర్గుజా జిల్లాలో కొంతభాగం వేరుచేసి ఈ జిల్లా రూపొందించబడింది. 2000 జనవరి 1 న చత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్రం ఏర్పడిన తరువాత ఇది చత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్రంలో భాగం అయింది. ప్రస్తుతం ఇది " రెడ్ కార్పెట్ "లో భాగం అయింది.
కోరియా జిల్లా 22°56′ మరియు 23°48′ డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశంలో మరియు 81°56′ మరియు 82°47′ డిగ్రీల తూర్పు రేఖంశంలో ఉంది. జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని సిద్ది, దక్షిణ సరిహద్దులో బిలాస్‌పూర్, మరియు కోర్బా, తూర్పు సరిహద్దులో సుర్గుజా మరియు పశ్చిమ సరిహద్దులో మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని అనుప్పూర్ జిల్లాలు ఉన్నాయి.
జిల్లా వైశాల్యం 5977. జిల్లాలో 59.9% అరణ్యప్రాంతాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో విస్తారంగా కొండప్రాంతాలు ఉన్నాయి. దిగువన ఉన్న మైదానభూములు సముద్రమట్టానికి 550 మీ ఎత్తు ఉంది. 
సోనాహత్ పీఠభూమి ఎత్తు 755 మీ. జిల్లాలో ఎత్తైన 1027 మీ ఎత్తైన శిఖరం దేవ్‌గర్ శిఖరం. వాతావరణం మైల్డ్‌గా ఉటుంది. మితమైన వర్షం, తక్కువ ఉష్ణోగ్రత కలిగిన వేసవి భరించగలిగిన 
చలితో శీతాకాలాలు ఉంటాయి.
కోరియా జిల్లా 5 ఉపవిభాగాలుగా విభజించబడింది.: బైకుంటపూర్, భరత్పూర్, చిర్మిరి, మానేంద్రగర్ మరియు సోనాగర్. 5 తాలూకాలు మరియు 5 బ్లాకులు ఉన్నాయి: భరత్పూర్, ఖద్గవన్, మనేంద్రగర్ మరియు సోనాహత్ మరియు చిర్మిరి ముంసిపల్ కార్పొరేషన్. జిల్లాలో 653 గ్రామాలు, 5 జనపద్, 236 గ్రామపంచాయితీలు, 2 నగర పంచాయితీలు, 3 పురపాలకాలు ఉన్నాయి..
కోరియా ప్రాంత పూర్వీకప్రజలలో కోల్, గోండి, భూయింహర్లు (పాండో) ప్రజలు ప్రధానంగా ఉన్నారు. కోరియా జిల్లాకు నిరంతరంగా వలసలు జరుగుతూనే ఉన్నాయి. 
వలస ప్రజలలో చెవర, రాజ్వార్లు, సాహ్, అహిర్, గ్వాలాస్, ఒరయోన్, గడారియా, కోయిర్, బర్గాహ్, బశోధ్స్, ముస్లిములు, కహరాస్, కుంబి, కెవాత్లు, గుప్తాలు, జైస్వల్, షెడ్యూల్ కులాలు, అగర్వాల్ మరియు పనిక ప్రజలు అధికం.
జిల్లాలో కోరియా భాష వాడుకలో ఉంది. బెంగాలీ, మరియు హిందీ మాట్లాడే ప్రజలు 72.91% ఉన్నారు. (compared to 60% for German and English) బగేల్ ఖండ్‌లో 7-8 లక్షలమంది మాట్లాడుతుంటారు.
కోరియా జిల్లాలో కర్మా, సలియా మరియు సుగ సంప్రదాయ నృత్యాలు వైద్యమైన పండుగ సందర్భాలలో ప్రదర్శినబడుతుంటాయి. దీపావళి, దసరా మరియు హోళీ సందర్భాలలో ఈ నృత్యాలు ప్రదర్శించబడుతూ ఉంటాయి. గంగా దసరా, చర్తా, నవఖై మరియు సుర్హుల్ వంటి పండుగలు కూడా జిల్లాలలో ఆచరించబడుతున్న ఇతర పండుగలో ముఖ్యమైనవి.
జిల్లాలోని ప్రధాన పర్యాటక ప్రాంతాలు.
మహాసముంద్
చత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్ర 27 జిలలలో మహాసముంద్ జిల్లా ఒకటి. జిల్లా కేంద్రగా మహాసముంద్ జిల్లా ఉంది.
మహాసముంద్ జిల్లా వైశాల్యం 3902.39. ఇది చత్తిస్‌గఢ్ రాష్ట్రంలో తూర్పు మధ్యభాగంలో ఉంది. జిల్లా 20°47' నుండి 21°31'30" డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశం మరియు 82°00' నుండి 83°15'45 డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశం వద్ద ఉంది.జిల్లా సరిహాదులలో రాయగఢ్, రాయ్‌పూర్, మరియు ఒడిషా రాష్ట్రం లోని నౌపరా మరియు బర్గర్ జిల్లాలు ఉన్నాయి
జిల్లాలోని బాగ్బహ్రా, బస్న మరియు పిథ్హొర భూభాగంలో గ్రానైట్ గనులు ఉన్నాయి. ఇక్కడ రాళ్ళు ప్రధానంగా ఉన్న లైంస్టోన్ పొరలు, షాలె, ఇసుకరాయి ఉన్నాయి.నియో-గ్రానైట్, డోలరైట్ మరియు క్వార్ట్జ్ కూడా జిల్లాలో లభిస్తున్నాయి. జిల్లాలో విస్తారంగా గనులు త్రవ్వకానికి అవకాశం ఉంది.
మహాసముంద్ జిల్లాలో మూశు జాతీయ రహదారులున్నాయి. అవి. 1.జాతీయ రహదారి. సంఖ్య 6. 2. జాతీయ రహదారి. సంఖ్య 217. 3. జాతీయ రహదారి. సంఖ్య 216, మహాసముంద్ నుండి సరాయి పాలి... ఒడిషా వరకు నాలుగు వరసల జాతీయ రహదారు నిర్మాణములో ఉంది.
ఈస్ట్ కోస్ట్ రైల్వే జోన్‌లో మహాసముంద్ రైల్వేస్టేషను ప్రధానమైనవాటిలో ఒకటి. మహాసముంద్ స్టేషను రాయ్‌పూర్, దుర్గ్, నాగపూర్, ముంబై, ఢిల్లీ, భోపాల్, గ్వాలియర్, సంబల్పూర్, తితిలగర్, విశాఖపట్టణం, తిరుపతి, పూరి, బిలాసపూర్, కోర్బా, జోధ్‌పూర్, అజ్మీర్, అహమ్మదాబాదు మొదలైన నగరాలతో చక్కగా అనుసంధానమై ఉన్నాయి.
మహాసముంద్ జిల్లాలో గిరిజన ప్రజలశాతం 28.9%. గిరిజనులు భుజ్ల, బింఝ్వర్, హల్బ, కమర్, కంవర్, ఖరై, ముండ, పర్ధి, బహలియ, సౌర్, సహరియ, సోనర్, సంవర మరియు ఖవర్
మహాసముంద్ జిల్లా 5 తాలూకాలు ఉన్నాయి: మహాసముంద్ నగరం, సరైపలి, బగ్బహ్ర, పితోరా, బసన. వీటి నుండి 12 పోలీస్ స్టేషన్లు 5 ఔట్ పోస్టులు ఎర్పాటుచెయ్యబడ్డాయి.
పోలీసు స్టేషన్లు:
రాయగఢ్
చత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్రంలోని 27 జిల్లాలలో రాయగఢ్ జిల్లా ఒకటి. రాయగఢ్ పట్టణం జిల్లా కేంద్రంగా ఉంది. జీల్లాలో చత్తీస్గరీ, హిందీ మరియు ఒరియా భాషలు వాడుకలో ఉన్నాయి. జిల్లా రైల్వే మరియు పారిశ్రమిక అభివృద్ధిపరచబడిన తరువాత జిల్లాలో చక్కని అభివృద్ధి కొనసాగింది. బెంగాలీ, తెలుగు, మరాఠీ, బీహారీ మరియు ఇతర సంప్రదాయాలకు చెందిన ప్రజలు నివసిస్తున్నారు. 
రాయగఢ్, శక్తి, సారంగర్, ఉదయపూర్ మరియు జోష్ పూర్ రాజాస్థానాలు ఒకటిగా కలవడం వలన ఈ జిల్లా ఆవిర్భవించింది. ప్రస్తుతం ఈ జోష్పూర్ ప్రత్యేక జిల్లాగా ఉంది. శక్తి ప్రస్తుతం రాయగఢ్ జిల్లాలో భాగంగా లేదు. చత్తిస్‌గఢ్‌లో రాయగఢ్ జిల్లా పారిశ్రామికంగా శరవేగంతో ముందుకు పోతుంది. భారతదేశంలో పురాతనమైన జనపనార మిల్లు ఇక్కడ ఉంది. భారతదేశంలోని అధికంగా స్టీలు ఉతపత్తి చేస్తున్న పరిశ్రమలు ఈ జిల్లాలలో ఉన్నాయి. జిల్లాలో జె.ఎస్.పి.ఎల్, ఎం.ఎస్.పి, మొనెట్ స్టీల్ మరియు ఇతర స్టీలు మరియు పవర్ ప్లాంట్లు ఉన్నాయి.రాయగఢ్ పరిశ్రమలు ఒకరోజుకు 20,000 టన్నుల బొగ్గును ఉతత్తి చేస్తుంది.
జిల్లాలో అసురి (ఇది ఆస్ట్రో ఆసియాటిక్ భాష) ను దాదాపు 17,000 మంది మాట్లాడుతూ ఉన్నారు.
రాజనందగావ్
చత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్ర 27 జిల్లాలలో రాజనందగావ్ జిల్లా ఒకటి. రాజనందగావ్ జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది.
1973 జనవరి 26న రాజనందగావ్ జిల్లా దుర్గ్ జిల్లాలోని కొంతభూభాగం వేరుచేసి రూపొందించబడింది.1998లో ఈ జిల్లా నుండి కబీర్ధాం జిల్లా రూపొందించబడింది. 
. ఇది ప్రస్తుతం రెడ్ కార్పెట్‌లో భాగంగా ఉంది.
జిల్లా వైశాల్యం 8222చ.కి.మీ.జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో కబీర్ధాం జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో దుర్గ్, దక్షిణ సరిహద్దులో బస్తర్, పశ్చిమ సరిహద్దులో మహారాష్ట్ర లోని గడ్‌ఛిరోలి మరియు భందర మరియు మధ్యప్రదేశ్ లోని బాలాఘాట్ జిల్లాలు ఉన్నాయి.లింకు పేరు
జిల్లాలోని తాలుకా కేంద్రమైన డోంగర్గర్ ప్రత్యేక పర్యాటక కేంద్రం మరియు ప్రముఖ యాత్రాస్థలంగా కూడా ఉంది. ఈ పట్టణంలోని 1600 అడుగిల ఎత్తైన కొండమీద ప్రబల బంబ్లేశ్వరీ ఆలయం ఉంది. ఈ ఆలయానికి 0.5 కి.మీ దూరంలో నేలమట్టం మీద మరొక ఆలయం ఉంది. దీనిని చోటీ బంబ్లేశ్వరీ ఆలయం అంటారు. నవరాత్రి మరియు చైత్ర మాసాల సమయంలో ఈ ఆలయానికి చత్తీస్‌గఢ్ మరియు వెలుపలి ప్రాంతాల నుండి వేలాది భక్తులు వస్తుంటారు. నవరాత్రి ఉత్సవాలు 24 గంటలూ పూజలు నిర్వహించబడుతూ ఉంటాయి.
సుర్గుజా
చత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్ర 27 జిల్లాలలో సుర్గుజా (सरगुजा) జిల్లా ఒకటి. అంబికాపూర్ జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. జిల్లా సరిహద్దులలో ఉత్తర ప్రదేశ్ మరియు జార్ఖండ్, దక్షిణ సరిహద్దులో వింద్యపరత్వం 
శ్రేణిలోని బగెల్ఖండ్ ప్రాంతం ఉంది.
శ్రీరాముడు 14 సంవత్సరాల కాలంలో అరణ్యవాస సమయంలో ఈ ప్రాంతానికి వచ్చాడని పురాణకథనాలు వివరిస్తున్నాయి. రామారణ మహాకావ్యంతో సంబంధం ఉన్న పలు ప్రాంతాలు ఈ జిల్లాలో ఉన్నాయి. రామచంద్రుని విజయం తరువత్త జిల్లాలోని పలు ప్రాంతాలకు రాంగర్, సీతా-భెంగ్రా మరియు లక్ష్మణ్‌గర్ వంటి పేర్లు వచ్చాయని భావిస్తున్నారు. 
మౌర్య సామ్రాజ్యం కాలంలో ఈ ప్రాంతాన్ని నందరాజుల చేత పాలించబడింది. క్రీ.పూ 1820 లో ఈ ప్రాంతం చిన్నచిన్న రాజాస్థానాలుగా విభజించబడింది. తరువాత రక్షల్ రాజవంశానికి చెందిన 
రాజపుత్రరాజు ప్రస్తుత జార్ఖండ్ ప్రాంతం మీద దండయాత్ర సాగించి ఈ ప్రాతం మీద ఆధిక్యత సాధించాడు. 1820లో అమరసింగ్ మహారాజుగా సింహాసనాధిష్టుడు అయ్యాడు. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వకాలంలో సుర్గుజా ప్రాంతం రాజాస్థానంగా ఉంది. ఈ జిల్లా ప్రస్తుతం రెడ్ కార్పెట్‌లో భాగంగా ఉంది..
జిల్లా 23°37'25" నుండి 24°6'17" డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశం మరియు 81°34'40" నుండి 84°4'40" డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశం వద్ద ఉంది. జిల్లా వైశాల్యం 16359చ.కి.మీ.
. సుర్గుజా జిల్లాలోని ఎగువభూములు చిన్న " టేబుల్ లాండ్స్ " లతో కూడిన " ప్యాట్ ఫార్మేషన్"కి చెందినవి. జిల్లాలోని ది మైంపాట్, ది జరంగ్ పాట్, ది జొంకా పాట్, ది జమిరా పాట్ మరియు ది లాహ్సన్‌పాట్ ప్రధానమైనవి. ఈ ప్రాంతపు సరాసరి ఎత్తు 600 మీ. జిల్లాలో మైలాన్ శిఖరం ఎత్తు 1226 మీ, జాం శిఖరం ఎత్తు 1166మీ, పార్తా ఘర్సా శిఖరం ఎత్తు 1159 మీ, కందాదర శిఖరం ఎత్తు 1149 మీ, చుటై శిఖరం ఎత్తు 1131 మీ మరియు కారో శిఖరం ఎత్తు 1105 మీ. శిఖరాలతో పలు శిఖరాలు ఉన్నాయి. జిల్లా వాయవ్యప్రాంతం కొండలతో నిండి ఉంది. రిహాండ్ నది మరియు దాని ఉపనదులు ప్రవహిస్తున్న మద్య సుర్గుజాలో దిగువభూములు ఉన్నాయి. జిల్లాలో భూభాగం 3 భాగాలుగా విభజించబడింది. తూర్పున శ్రీనగర్ వద్ద పాట్నా మరియు కర్గవాన్‌కు చెందిన దిగువభూములు, రెండవ వరుసలో సోనాహత్ వద్ద ఎగువభూములు మరియు మూడవ స్థాయిలో సోనాహత్ తరువాత ఎత్తైన శిఖరాలు ఉన్నాయి. 
శీతాకాలంలో కనిష్ఠ ఉషోగ్రత 5 డి సెల్షియస్ ఉంటుంది.
జిల్లాలో అత్యధికంగా గిరిజన ప్రజలు ఉన్నారు. అతిపురాతన స్థానికులలో పాండో మరియు కొర్వ జాతి ప్రజలు ఇప్పటికీ అరణ్యాలలో నివసిస్తున్నారు. పాండో ప్రజలు తమను తాము పాండవుల సంతతికి చెందినవారమని భావిస్తున్నారు. కొర్వా ప్రజలు తమను తాము కౌరవ సంప్రదాయానికి చెందిన వారమని భావిస్తున్నారు.
జిల్లాలో అధికంగా భరియా భాష వాడుకలో ఉంది. వర్నాకులర్ భాషను దాదాపు 2,00,000 మంది (భరియా జాతి ప్రజలు) మరియు షెడ్యూల్డ్ ప్రజలు మాట్లాడుతున్నారు. ఈ భాషను దేవనాగర లిపిలో వ్రాస్తున్నారు.
వన్యమృగాల జీవన శైలిని చిత్రించే మైక్ పాండే చిత్రీకరించిన " ది లాస్ట్ మైగ్రేషన్ " చిత్రం సుర్గుజాలో చిత్రీకరించబడింది. సోనాభాయి అనే మహిళ గిరిజన మరియు జానపద శైలిలో తయారుచేస్తున్న బంకమట్టి శిల్పాలు జిల్లాలో ప్రాముఖ్యత సంతరించుకున్నాయి.
Dr.Sanjay Alung-Chhattisgarh ki Riyaste/Princely stastes aur Jamindariyaa (Vaibhav Prakashan, Raipur1, ISBN 81-89244-96-5)
Dr.Sanjay Alung-Chhattisgarh ki Janjaatiyaa/Tribes aur Jatiyaa/Castes (Mansi publication, Delhi6, ISBN 978-81-89559-32-8)
అమ్రేలి
రాజస్థాన్ రాష్ట్ర 33 జిల్లాలలో అంరేలి జిల్లా (హిందీ: અમરેલી જિલ્લો) ఒకటి. అమ్రేలి పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. జిల్లావైశాల్యం 6,760 చ.కి.మీ. 2001 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లా జనసంఖ్య 1,393,918. ఇందులో నగరప్రాంత జనసంఖ్య 22.45% . అమ్రేలి జిల్లా లోని సౌరాష్ట్రా నుండి యు.ఎస్.ఎలో నివసిస్తున్న ఎన్.ఆర్.ఐలు అధికంగా ఉన్నారు. 
జిల్లాలో యోగిమహరాజ్, దన్‌బాపు, సన్యాసి ములదాస్, సన్యాసి భొజల్రాంబాపా, సన్యాసి ముక్తానద స్వామి, ఇంద్రజాలికుడు కె.లాల్. జవర్చంద్ మెహగహని (బగసర), డాక్టర్.జీవరాజ్ మెహతా మొదలైన ప్రముఖులు ఉన్నారు. అమ్రేలి జిల్లాలో " గిర్ నేషనల్ ఫారెస్ట్ శాక్చ్యురీ " ఉంది. ప్రస్తుతం ఇది విద్యాకేంద్రంగా కూడా అభివృద్ధి చెందుతుంది.
అంరేలి జిల్లా కేంద్రం అంరేలి పేరుతో జిల్లా ఏర్పాటు చేయబడింది. కి.శ 534 నుండి ఈ జిల్లా ఉనికిలో ఉంది. గతంలో ఇది అనుమాంజీ తరువాత అమరావతి పేర్లతో పిలువబడింది. అంరేలి సంస్కృత నామం అమరవల్లి.
ఆరంభంలో అమరేలి ఒక చిన్న గ్రామం. ఈ ప్రాంతానికి పురాతన చరిత్ర ఉంది. ఈ ప్రాంతం పలు రాజ్యాలు మరియు సాంరాజ్యాలలో భాగంగా ఉంది. మరాఠీలు ఈ ప్రాంతానికి వచ్చి స్థిరపడిన తరువాత 1780లో ఈ ప్రాతం వరకు తమభూభాగాన్ని విస్తరించారు. ఖతియార్ ద్వీపకల్పం మీద ఇతర పాలకులు పన్నులు విధించడం వలన కథియార్లు తమకు స్వంత రాజ్యం స్థాపించుకుని అమ్రేలీని తమకు రాజధానిని చేసుకున్నారు. ఇందులో ద్వారకా మండలం కూడా అంతర్భాగంగా ఉంది. ఈప్రాంతానికి విఠల్‌రావును దివానుగా (1801-1820 వరకు) చేసారు. తరువాత అంరేలి అభివృద్ధి మరియు సుసంపన్నత అధికం అయింది. విఠల్‌రావు అమ్రేలి సమీపంలో ఉన్న అరణ్యప్రాంతాన్ని వ్యవసాయభూములుగా మార్చాడు. విఠల్‌రావు నాగనాథ్ మహాదేవ్ ఆలయం నిర్మించాడు. 1886లో గైక్వాడ్ పాలనలో అంరేలిలో మొదటి సారిగా ఉచిత మరియు నిర్భంధ విద్యావిధానం అమలుచేయబడింది. 18 శతాబ్దం నుండి 1959 వరకు ద్వారకా మరియు ఒఖమండల్ ప్రాంతాలు గైక్వాడ్ - అంరేలి రాజ్యంలో భాగంగా ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ 1959లో ఈ రెండు నగరాలు జామ్నగర్ జిల్లాలో కలుపబడ్డాయి. స్వాతంత్ర్యం తరువాత జిల్లా బాంబే రాజ్యంలో భాగంగా మారింది. భరతభూభాల పునర్నిర్మాణం తరువాత ఇది గుజరాత్ రాష్ట్రంలో భాగం అయింది.
అంరేలి జిల్లా పారిశ్రామిక నేపథ్యం కలిగిన ప్రదేశం. జిల్లా అంతటా ఆయిల్ మిల్లులు విస్తరించి ఉన్నాయి. బగసరా తాలూకాలో వజ్రాలను సానపెట్టే పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. సాబర్ కుండ్ల తాలూకా 
తూకం మిషన్లకు మరియు ఇతర యంత్రాలకు పేరుపొందింది. రజులా మరియు జఫ్రాబాదు తాలూకాలలో చేపల పరిశ్రమలు అధికంగా ఉన్నాయి. అంరేలిలో 6 " గుజరాత్ ఇండస్ట్రియల్ డెవెలెప్మెంటు కార్పొరేషన్లు " ఉన్నాయి. జిల్లాలో ఒక ఇండస్ట్రియల్ ఎస్టేట్ ఆఫ్ స్టేట్ గవర్నమెంటు ఉంది. జిల్లాలో 4822 చిన్నతరహా పరిశ్రమలు, 5 మధ్యతరహా పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. 
జిల్లాలో పరిశ్రమలకు 4947.35 లక్షలు పెట్టుబడి పెట్టబడింది. ఈ పరిశ్రమలలో 16,640 మంది పనిచేస్తున్నారు. అంరేలి ఆర్థికరంగం ప్రధానంగా వ్యవసాయం మీద ఆధారపడి ఉంది. బగసరా నగరంలో బంగారు కవరింగ్ నగలు మరియు సవరకుండల వజ్రాల తూకం మిషన్ల తయారీ పరిశ్రమ ఉంది. జిల్లాలో పిపావవ్, జఫ్రాబాద్ మరియు విక్టర్ పోర్ట్స్ ఉన్నాయి. జిల్లాలో వ్యవసాయ ఆధారిత యంత్రాలు కూడా జిల్లాలో అధికరిస్తున్నాయి.
జిల్లాలో 11 తాలూకాలు ఉన్నాయి.
అంరేలి జిల్లాలో ప్రముఖ ఆలయాలలో నాగనాథ్ ఆలయం, గాయత్రి ఆలయం మరియు ష్రీనాథ్‌జీ హవేలీ మొదలైన ప్రధాన ఆలయాలు ఉన్నాయి. అంరేలి జిల్లాలో ఇతర పర్యాటక ఆకర్షణలు తులషిష్యాం, ఉన (గుజరాత్), సరకేష్వర్ మహాదేవ్, బలన (జఫరాబాద్), దెల్వాడ, హొలి- ధరన్ నానా విశ్వధర్, ఒకుని - ధర్, హనుమాన్ గడ, సతధర్, గలధర- ఖొదియార్ ఆనకట్ట మరియు కంకై మొదలైన ప్రదేశాలు ఉన్నాయి.
బనస్ కాంతా
గుజరాత్ రాష్ట్ర 33 జిల్లాలలో బనస్‌కాంతా జిల్లా ఒకటి. పాలన్‌పూర్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ( జిల్లాలో పెద్ద నగరంగా) ఉంది. ఇది గుజరాత్ రాష్ట్ర ఈశాన్య భూభాగంలో ఉంది. ఆదవల్లీ పర్వతావళిలో ఉన్న మౌంట్ అబూ నుండి ప్రవహిస్తున్న పశ్చిమ బనాస్ నది ఈ జిల్లాలో ప్రవహిస్తున్నందున ఈ జిల్లాకు ఈ పేరు వచ్చింది. ఈ నది ఇక్కడి నుండి కచ్ వైపు ప్రవహిస్తుంది. జిల్లాలో ఉన్న అంబాజీ ఆలయం మరియు బలరాం ఆలయం అనేకమంది యాత్రీకులను ఆకర్షిస్తూ ఉంది.
2001 గణాంకాలను అనుసరించిబనస్‌కాంతా జనసంఖ్య 2,504,244. వీరిలో నగరంలో నివసిస్తున్నవారు 11%. జిలా వైశాల్యం 10,751. రాష్ట్రంలో వైశాల్యపరంగా పరగా రండవ స్థానంలో ఉంది. జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో రాజస్థాన్ రాష్ట్రం, తూర్పు సరిహద్దులో సబర్‌కాంతా జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో కచ్ జిల్లా దక్షిణ సరిహద్దులో పఠాన్ జిల్లా మరియు మహెసనా ఉన్నాయి.
జిల్లా ఆర్థికరంగం ప్రధానంగా వ్యవసాయం మరియు రెడీమేడ్ ఆహార తయారీ, పర్యాటకం, వస్త్రాల తయారీ మరియు ఖనిజాలు మీద ఆధారపడిన పరిశ్రమలు, సెరామిక్ తయారీ ఉంది. 
పారిశ్రామిక పెట్టుబడులు 57% ఆహారతయారీ పరిశ్రమలలో, 17.67% కూరగాయల ఉత్పత్తి రంగలో ఉన్నాయి. గత 2 దశాబ్ధాలుగా ఈ జిల్లా టమేటా ఉత్పత్తిలో మొదటి స్థానంలో ఉంది. 
జిల్లాలో బజ్రి, మొక్కజొన్న, పొగాకు, ఆముదపు గింజలు, జొన్నలు మొదలైనవి పండించబడుతున్నాయి. జిల్లాలో లైంస్టోన్, పాలరాయి, గ్రానైట్, బిల్డింగ్ రాళ్ళు మరియు చైనా క్లే మొదలైన ఖనిజాలు లభ్యమౌతున్నాయి. రాష్ట్రంలో పాలరాయి ఉతత్తులో 99.3%, లైంస్టోన్ ఉతపత్తిలో 15% ఈ జిల్లాలో ఔతుంది. జిల్లాలో ఉన్న సెంట్రల్ కో ఆపరేటివ్ బ్యాంక్ గుజరాత్ రాష్ట్రంలో 
ప్రధానమైన కో ఆపరేటివ్ బ్యాంక్ లలో ఒకటిగా గురించబడుతుంది. జిల్లాలో ప్రధానంగా సజ్జలు అధికంగా పండించబడుతున్నాయి.జిల్లాలో అగ్రికల్చరల్ యూనివర్శిటీ, సరదార్ క్రుషినగర్ దంతెవాడ అగ్రికల్చరల్ యూనివర్శిటీ, సరదార్ క్రుషినగర్ వంటి వంటి విద్యాసంస్థలు ఉన్నాయి. 
2006 గణాంకాలను అనుసరించి పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో బనస్‌కాంతా జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న గుజరాత్ రాష్ట్ర 6 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.
జిల్లాలో 12 తాలూకాలు ఉన్నాయి.జిల్లాకేంద్రంగా పలంపూర్ ఉంది. ఇది జిల్లాలో పెద్ద నగరంగా ఉంది.
బనస్కాంతా జిల్లాలో 9 అసెంబ్లీ నియోజక వర్గాలు మరుయు ఒక పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గం ఉంది.
9 అసెంబ్లీ నియోజక వర్గాలు.
జిల్లాలోని పాలంపూర్ మరియు దీస నగరాలు రాష్ట్రంలోని ఇతర ప్రధాన నగరాలతో చక్కగా అనుసంధానించబడి ఉన్నాయి. .పాలన్‌పూర్ జంక్షన్ జిల్లాలో పెద్దదిగానూ మరియు ప్రధానమైనదిగానూ ఉంది. ఇది జిల్లాను ముంబై - అహమ్మదాబాదు - జైపూర్ - ఢిల్లీ వంటి దేశంలోని ప్రధాన నగరాలతో అనుసంధానం చేస్తూ ఉంది. ఇక్కడ నుండి జిల్లాలోని దీసా, డియోదర్, ధనెరా మరియు భభర్‌లకు చేరుకోవచ్చు..
భారూచ్
గుజరాత్ రాష్ట్ర 33 జిల్లాలలో భారూచ్ జిల్లా (గుజరాతీ:ભરૂચ) ఒకటి. భారూచ్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. జిల్లా జనసంఖ్యా పరంగా బోస్టన్ నగర జనసంఖ్యతో సమానం. 
జిల్లా గుజరాత్ రాష్ట్ర దక్షిణ భూభాగంలో పశ్చిమ తీరంలో ఉంది. నర్మదానది జిల్లాలో నుండి గల్ఫ్ ఆఫ్ ఖంబాత్‌లో సంగమిస్తుంది. నర్మదానది జిల్లాను ఉత్రర మరియు మధ్య భారతీయ రాజ్యాలతో అనుసంధానం చేస్తుంది.
జిల్లాలో ఉన్న భారూచ్ నగరం మరియు పరిసర ప్రాంతాలు పురాతనకాల నౌకానిర్మాణ కేంద్రం మరియు నౌకాశ్రయంగా ఉండేది. ఇక్కడ నుండి గ్రీకు, పర్షియన్ మరియు రోం రాజ్యాలకు వ్యాపార సంబంధాలు ఉండేవి. వర్షాకాలంలో దేశంలోని తూర్పు భాగం నుండి సుగంధద్రవ్యాలు మరియు సిల్క్ ఇక్కడకు వచ్చి చేరడానికి నదీ ప్రవాహాలు అనుకూలంగా ఉండేవి.
జిల్లాలో ఉన్న తాలూకాలు :- బారుచ్, అంక్లేశ్వర్, హాన్సన్, జంబుసర్, ఝగదీ, అమొదె, గుజరాత్, వాలియా మరియు వాగ్ర.
జిల్లాలో ముస్లిములు 57% ఉన్నారు. హిందువులు అల్పసంఖ్యాకులుగా ఉన్నారు. వొహారా పఠేల్ ముస్లిం ప్రజలకు ఇది స్వస్థలం.
దాహొద్
గుజరాత్ రాష్ట్ర 33 జిల్లాలలో దాహేద్ జిల్లా ఒకటి. దాహేద్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. జిల్లావైశాల్యం 3,642.జిల్లా పశ్చిమ భారత భూభాగంలో ఉంది.
2001 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లా జనసంఖ్య 21,26,558. జనసాంధ్రత 583 (చ.కి.మీ). గతంలో ఈ ప్రాంతం పంచ్‌మహల్స్ జిల్లాలో భాగంగా ఉండేది.
1997 అక్టోబరు 2 న పంచ్‌మహల్స్ జిల్లా నుండి కొంత భూభాగం వేరుచేసి ఈ జిల్లా రూపొందించబడింది.
జిల్లాలో గతకాలపు రెండు బిర్లా (దేవ్‌గఢ్) సంజెలి మరియు రాజాస్థానాలు ఉన్నాయి. అదనంగా సునత్ రాజాస్థానంలోని (రాంపూర్) ఫతేపూర్ తాలూకా. వీటితో పూర్వపు రంచ్‌మహల్స్‌కు చెందిన రెండు దాహోద్ మరియు ఝాలోద్ రాజమహల్స్ ఉన్నాయి. 2001 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లాలోని 8.99% ప్రజలు నగరాలలో నివసిస్తున్నారు. 
జిల్లా పశ్చిమ పశ్చిమ సరిహద్దులో పంచ్‌మహల్స్ జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో చోటా ఉదయపుర్ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో ఝాబౌ జిల్లా, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని అలిరాజ్పూర్ జిల్లా మరియు ఉత్తర మరియు ఈశాన్య సరిహద్దులో రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలోని బన్‌స్వార జిల్లాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో అధికంగా గ్రామీణ ప్రజలు ఉన్నారు. వీరిలో అధికంగా గిరిజనప్రజలు ఉన్నారు. గిరిజనులలో అధికులు భిల్లులు ఉన్నారు. దావూదీ " భోరా సెక్ట్ ఆఫ్ ముస్లింస్ ఇండియా "లో దాహేద్ జసంఖ్యాపరంగా రెండవ స్థానంలో ఉంది.
జిల్లాలోని తాలూకాలు :- 
అసలైన పేరు దోహద్. తరువాత ఇది దాహేద్‌గా రూపాంతరం చెందింది. ఇక్కడ ఉన్న దాహేద్ కోటలోని మసీదులో ఔరంగజేబు జన్మించాడని భావిస్తున్నారు. 1963లో ఇక్కడ పాలిటెక్నిక్ కాలేజి నిర్మించబడింది. దీనిని గత ప్రధానమంత్రి మొరార్జీ దేశాయ్ స్థాపించాడు. ఇప్పుడిక్కడ ప్రభుత్వ డిగ్రీ కాలేజ్ మరియు ఇంజనీరింగ్ కాలేజ్ స్థాపించబడ్డాయి.
2006 గణాంకాలను అనుసరించి పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో దాహేద్ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న గుజరాత్ రాష్ట్ర 6 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.
డాంగ్స్
గుజరాత్ రాష్ట్ర 33 జిల్లాలలో డాంగ్స్ జిల్లా (హిందీ:) ఒకటి. ఆహ్వా పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. జిల్లావైశాల్యం 1,764. 2001 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లా జనసంఖ్య 226,769. 2011 గణాంకాలను అనుసరించి గుజరాత్ రాష్ట్ర జిల్లాలలో జనసంఖ్యాపరంగా డాంగ్ జిల్లా అత్యల్ప జనసంఖ్య కలిగిన జిల్లాలలో ... గుర్తించబడింది. జిల్లా నుండి కొంత భూభాగం వేరుచేసి ఈ జిల్లా రూపొందించబడింది..
ప్లానింగ్ కమిషన్ నివేదికలను అనుసరించి డాగ్స్ జిల్లా అత్యంత వెనెబడిన జిల్లాగా గుర్తించబడుతుంది. జిల్లా సపుతర మరియు వాఘై గ్రామాలు ప్రధానమైనవిగా భావిస్తున్నారు.
స్వాతంత్ర్యానికి ముందు డాంగ్‌కు సంబంధించిన 5 గిరిజన రాజులకు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి మధ్య పలు యుద్ధాలు జరిగాయి. డాంగ్ చరిత్రను అనుసరించి లష్కారియా అంబా వద్ద జరిగిన యుద్ధం పెద్దదిదిగా భావించబడింది. ఈ యుద్ధంలో గత డాంగ్ గిరిజనరాజులు కలిసి ఈ ప్రాంతాన్ని బ్రిటిష్ నుండి రక్షించారు. బ్రిటిష్‌వారు దెబ్బతిని గిరిజన రాజులతో రాజీకి కుదుర్చుకున్నారు.
1842 కురుచుకున్న ఒప్పందం తరువాత బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఈ ప్రాంతంలోని అరణ్యంలో సహజసంపదను ఉచితంగా వాడుకోవడం ప్రారంభించారు. అంతకు ముందు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఇలా వాడుకోవడానికి గిరిజన ప్రభువులకు 3,000 వెండినాణ్యాలు కప్పం ఇస్తూ వచ్చారు. ఈ రాజులు ప్రస్తుతం భారతప్రభుత్వం నుండి రాజభరణం అందుకుంటున్నారు. 1970లో రాజభరణాలు రద్దు చేయబడినప్పటికీ వీరికి మాత్రం భరణం ఇపాటికీ అందించబడుతుంది. రాజభరణం రాజకుటుంబాల ప్రధాన ఆదాయపు వనరుగా ఉంది. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ ఒప్పందాన్ని భారతప్రభుత్వం రద్దు చేసింది. ప్రతిసంవత్సరం గిరిజన రాజులు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం నుండి కప్పం అందికోవడానికి అలంకృత రథాలలో గిరిజన నృత్యబృందాలతో అహ్వా వద్ద సమావేశమౌతారు. పురాతన భారతీయ శిశాసనాలలో డాంగ్‌ను దండ్ అరణ్యక (వెదురు అరణ్యం) అని పిలిచేవారు.
2006 గణాంకాలను అనుసరించి పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో డాంగ్స్ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. . బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న గుజరాత్ రాష్ట్ర 33 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.
గాంధీనగర్
గుజరాత్ రాష్ట్ర 33 జిల్లాలలో గాంధీనగర్ జిల్లా ఒకటి. గాంధీనగర్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. జిల్లావైశాల్యం 649 చ.కి.మీ. 1964లో గాంధీనగర్ జిల్లా ఏర్పాటు చేయబడింది. 
2001 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లా జనసంఖ్య 1,334,455. .
జిల్లా ఈశాన్య సరిహద్దులో సబర్‌ కాంతా జిల్లా మరియు ఆరవల్లి జిల్లా, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో ఖేడా జిల్లా, నైరుతీ సరిహద్దులో అహమ్మదాబాదు జిల్లా, వాయవ్య సరిహద్దులో మహెసనా జిల్లా ఉన్నాయి.
జిల్లా సర్ఖెజ్ - గాంధీనగర్ రథారిమార్గం మరియు అహమ్మదాబాదు- వదోదరా రహదారులతో అనుసంధానమై ఉంది. ఇవి గుజరాత్ మధ్యభాగంలో వాణిజ్యకూడళ్ళుగా ఉన్నాయి.
గాంధీనగర్ నగరం పంజాబు రాష్ట్ర చండీగఢ్ నగరంలా చక్కాగా ప్రణాళికాబద్ధంగా నిర్మించబడింది. ఇది ఒకచదరపు మీ వైశాల్యం ఉన్న 30 విభాగాలుగా ఉంది. ఒక్కో విభాగంలో ఒక్కోక ప్రాథమిక పాఠశాల, ఒక మాధ్యమిక పాఠశాల, ఉన్నత పాఠశాల, ఒక మెడుకల్ డిస్పెంసరీ మరియు ఒక నిర్వహణా కార్యాలయం ఉంటుంది.
గాంధీనగర్ సమీపంలో ఐ.టి సంస్థలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో టాటా కంసల్టెంసీ, సైబేజ్ వంటి సంస్థలు ఉన్నాయి. ఇంఫోసిటీలో పలు కపనీలు కార్యాలయాలు ఆరభిస్తున్నాయి. జిల్లాలో క్రీడాకారులు కూడా అధికంగా ఉన్నారు. జిల్లాలో ప్రధాన ఆలయ సమూహం అయిన అక్షరధాం ఉంది.
గాంధీనగర్‌లో పలు విద్యాసంస్థలు ఉన్నాయి. దీరూభాయ్ అంబానీ ఇంస్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఐ.సి.టి, ఎంటర్‌ప్రీనర్‌షిప్ డెవెలెప్మెంట్ ఇంస్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇండియా, ఇండియన్ ప్లాస్మా రీసెర్చ్ ఇంస్టిట్యూట్ మరియు గుజరాత్ లా యూనివర్శిటీ ఉన్నాయి. గాంధీనగర్ విద్యావిధానం గుజరాత్‌లో ప్రథమ స్థానంలో ఉంది. అక్షరాస్యత 87.11%. గాంధీ నగర్ గుజరాత్ హృదయంగా ప్రస్తుతించబడుతుంది.
2001లో జిల్లా అక్షరాస్యత 76.5% ఉంది. 2011 నాటికి అక్షరాస్యత దాదాపు 10% అభివృద్ధి చెందింది.
జామ్‌నగర్
గుజరాత్ రాష్ట్ర 33 జిల్లాలలో జమ్‌నగర్ జిల్లా (హిందీ:) ఒకటి. జామ్‌నగర్పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది.
జిల్లాలో పలు బృహత్తర పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. వీటిలో రిలయన్స్ మరియు ఎస్సార్ సంస్థలు ప్రధానమైనవి. జిల్లా గల్ఫ్ ఆఫ్ కచ్ దక్షిణ భూభాగంలో ఉంది.
జిల్లాలోని పయాటక ఆకర్షణలలో " మేరిన్ నేషనల్ పార్క్ మరియు " ఖిజదియా బర్డ్ శాక్చ్యురీ " పక్షులశరణాలయం ప్రధానమైనవి.
ఖేడా
గుజరాత్ రాష్ట్ర 33 జిల్లాలలో ఖేడా జిల్లా (గుజరాత్: ખેડા જિલ્લો) ఒకటి. నాడియా పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది.
డాకర్ డాకొర్‌లో " రణచోర్ క్రిష్ణ " ఆలయం ఉంది. జిల్లాలో వద్తల్, బొచసన్ మరియు నడియాద్ వంటి ఆలయప్రధాన పట్టణాలు ఉన్నాయి. 
1980లో శిలాజశాస్త్రవేత్తలు జిల్లాలోని బలాసినోర్ వద్ద నిర్వహించిన క్రమానుగతమైన జియోగ్రాఫికల్ సర్వేలో ఈప్రాంతంలో జురాసిక్ ఎముకలు మరియు శిలాజాలను కనుగొన్నారు. ఈ శిలాజాలు సమీపంలోని గ్రామాలలో ఆసక్తిని రేకెత్తించింది. అనేకమంది గ్రామీణులు శిలాజ గ్రుడ్లను వారి గృహాలలో ఉంచి పూజించడం మొదలు పెట్టారు. తతువాత జరిగిన యథార్థ పరిశోధనలలో లభించిన డైనోజర్ గుడ్లు, ఎముకలు, అష్తిపంజరం ప్రస్తుతం కొలకత్తా మ్యూజియంలో భధ్రపరచబడి ఉన్నాయి. ఇవి ప్రస్తుతం పలు శస్త్రవేత్తల బృందాలను మరియు పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తున్నాయి.
బలాసినొర్‌లో లభించిన డైనోసర్ శరీరభాగాలను కలిపి చూసిన శాస్త్రఙలు ప్రంపన్ంలో డైనాసర్లు అత్యధికంగా నివసించిన ప్రాంతాలలో గుజరాత్ ఒకటని విశ్వసిస్తున్నారు. ఇక్కడ కనీసం 13 జాతుల డైనోసర్లు నివసించాయని విశ్వసిస్తున్నారు. ఇవి 100 మిలియన్ల నాటివని సుమారు 66 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం అవి పూర్తిగా అంతరించాయని భావిస్తున్నారు. ఇక్కడ ఉన్న మెత్తటి మట్టి గ్రుడ్లను జంతువుల నుండి రక్షించిందని భావిస్తున్నారు. అందువలన ఈప్రాంతంలో సురక్షితమైన గ్రుడ్ల శిలాజాలు లభించాయి. ఫ్రాన్స్‌లోని ఎయిక్స్ భూభాగంలో లభించిన డైనోసర్ గ్రుడ్ల శిలాజాలు తరువాత గుజరాత్‌లో లభించిన డైనోసర్ గ్రుడ్ల శిలాజాలు ప్రపంచంలో ఉత్తమమైనవని భావిస్తున్నారు.
మహెసనా
గుజరాత్ రాష్ట్ర 33 జిల్లాలలో మహెసనా జిల్లా (గుజరాతీ:મહેસાણા જિલ્લો) ఒకటి. మహెసనా పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. 2001 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లా జనసంఖ్య 1,837,892.
జిల్లాలో 600 గ్రామాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో 22.40% ప్రజలు నగరాలలో నివసిస్తున్నారు.
మహెసనా జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో బనస్ కాంతా జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో సరిహద్దులో పఠాన్ జిల్లా మరియు సురేంద్రనగర్ జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో గాంధీనగర్ జిల్లా మరియు అహమ్మదాబాదు జిల్లా మరియు దక్షిణ సరిహద్దులో సబర్ కాంతా జిల్లాలు ఉన్నాయి.
ప్రధాన పట్టణాలు : విజపూర్, బహుచరజి, మొదెర, ఉంఝా, వాద్నగర్, కలోల్ (మెహసానా), కడి, (భారతదేశం) విస్నగర్, ఖెర్వ (గుజరాతీ :ખેરવા), జొతన మరియు ఖదల్పుర్, సంగంపుర్ (, కాంచన్పూఱ్ (కొచ్వ) ).
జిల్లాలో లోతేశ్వర్ వంటి " సింధూనాగరికతకు" చెందిన పలు ప్రాంతాలు ఉన్నాయి.
చారిత్రకంగా జిల్లాలోని భూభాగాలను వేరు చేసి ఇతర జిల్లాలు రఒందించబడ్డాయి.జిల్లాలో ప్రధానంగా సజ్జలు, జొన్నలు, జిలకర, పత్తి మరియు నూనె గింజలు (అముదాలు, ఆవాలు మరియు పత్తి), కూరగాయలు, మిరపకాయలు, పెసలు, గొవర్ మొదలైన పంటలు పండించబడుతుంటాయి.నవసారి జిల్లా 5 తాలుకాలు విభజించబడింది:మెహసానా 9 పైగా ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలు ఉన్నాయి.మెహసానా జిల్లాలో ఐదు పైగా ఫార్మసీ కళాశాలలు ఉన్నాయి,
నవ్‌సారి
గుజరాత్ రాష్ట్ర 33 జిల్లాలలో నవ్‌సారి జిల్లా ఒకటి. నవ్‌సారి పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. జిల్లావైశాల్యం 2,211 చ.కి.మీ. 2001 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లా జనసంఖ్య 1,229,250
దుధియా తలాయో గతంలో ఒక సరోవరం. ప్రస్తుతం ఇది ప్రధాన షాపింగ్ కేంద్రంగా మార్చబడింది. దుధియా తలాయో సమీపంలో ప్రబల నేత్రచికిత్సాలయం ఉంది. దుధియా తలాయో 1970లో నిర్మించబడింది. దుధియా తలాయో మీద " ఆషాపూరీ ఆలయం " నిర్మించబడింది. దుధియా తలాయో కొంతభాగం " జి.ఎన్ టాటా మెమోరియల్ ట్రస్ట్ "కు ఇవ్వబడింది. వారు ఈ సరసును పూడ్చి ఇక్కడ ఒక అందమైన అడిటోరియం నిర్మించారు. ఇక్కడ సభలు మరియు కళాప్రదర్శనలు నిర్వహించబడుతున్నాయి. దీనిని టాటా మెమోరియల్ హాల్ అని పిలువబడుతుంది.
నవ్సారిలో పెద్దసంఖ్యలో జొరోయాస్ట్రియన్ సముదాయానికి చెందిన ప్రజలు ఉన్నారు. నవసారి జిల్లా 5 తాలుకాలు విభజించబడింది: నగరం
రాజకోట్
గుజరాత్ రాష్ట్ర 33 జిల్లాలలో రాజకోట్ జిల్లా (గుజరాతీ: રાજકોટ જિલ્લો) ఒకటి. రాజకోట్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. రాష్ట్రంలోని అభివృద్ధి చెందిన జిల్లాలలో ఇది మూడవ స్థానంలో ఉంది. 
జిల్లా వైశాల్యం 11203 చ.కి.మీ.
రాజకోట్ జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో మోర్బి జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో సురేంద్రనగర్ జిల్లా మరియు బోతాద్ జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో జునాగఢ్ జిల్లా మరియు అమ్రేలి జిల్లా, మరియు పశ్చిమ సరిహద్దులో పోర్‌బందర్ జిల్లా మరియు జునాగఢ్ జిల్లాలు ఉన్నాయి.
జిల్లాకేంద్రం రాజకోట్ నగరం పేరు మీదుగా జిల్లా రూపొందించబడింది. 1610లో రాజకోట్ రాజ్యస్థాపనలో భాగస్వామ్యం వహించిన సంధి పేరుతో రాజకోట్ నగరం స్థాపించబడింది.
జిల్లా 23°08' North latitude and 20º58' ఉత్తర అక్షాంశం మరియు 71º40' తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది. జిల్లాలో అనుకూలమైన వాతావరణం ఉంటుంది. మార్చి నుండి జూన్ వరకు వేసవి ఉంటుంది. వేవి ఉష్ణోగ్రతలు 20 డిగ్రీల సెంటీగ్రేడ్ నుండి 40 డిగ్రీల సెంటీగ్రేడ్ వరకు ఉంటుంది. జూలై నుండి సెప్టెంబరు వరకు వర్షాలు కురుస్తుంటాయి. సరాసరి వార్షిక వర్షపాతం 550 మి.మీ.
అక్టోబరు నుండి ఫిబ్రవరి వరకు శీతాకాలం ఉంటుంది.
2001 గణాంకాలను అనుసరించి 3,169,881. వీరిలో నగరప్రాంతంలో నివసించిన ప్రజలు 51.29% . అక్షరాస్యత 74.85%.
గడిపాడు.
సురేంద్రనగర్
గుజరాత్ రాష్ట్ర 33 జిల్లాలలో సురేంద్రనగర్ జిల్లా ఒకటి. జిల్లా జనసంఖ్య 1.7 మిలియన్లు. సురేద్రనగర్‌ను పూర్వం ఝలావద్ అని పిలిచే వారు. ఝలా రాజపుత్రులు సురేంద్రనగర్ జిల్లా ప్రాంతంలోని పలు రాజాస్థానాలను పాలించారు. వల్వాద్‌తో కూడిన సురేంద్రనగర్ 400,000 మంది నివసిస్తున్నారు. హైటెక్ బంగళాలకు ఈ నగరం కేంద్రంగా ఉంది.
జిల్లా వైశాల్యం 10489 చ.కి.మీ. 2001 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లా జనసంఖ్య 1,515,148. జనసంఖ్యలో 26% నగరాలలో నివసిస్తున్నారు.
జిల్లాలోని ఇతర నగరాలు : ధ్రంగద్ర, హల్వద్, వధ్వన్, లింబ్ది, చుదా, లఖ్తర్, కతొసన్ రాజ్, ములి (గుజరాత్), సయ్ల, థంగద్, మరియు తర్నెతర్.
బ్రిటిష్ కాలంలో సురేంద్రనగర్ కాలనీ హిల్‌స్టేషన్‌గా ఉండేది. ఇక్కడి పొడి వాతావరణం భౌతిక మరియు మానసిక బాధలకు నుండి విముక్తి కలిగిస్తుంది. సురేంద్రనగర్ పొడి వాతావరణం 
క్షయ వ్యాధి నివారణకు సహకారం అందిస్తుంది. 
గుజరాత్ రాష్ట్రంలో అభివృద్ధి చెందిన జిల్లాలలో సురేంద్రనగర్ జిల్లా రెండవస్థానంలో ఉంది. జిల్లాలో అధికస్థాయిలో విద్యాకేంద్రాలు ఉన్నాయి. గుజరాత్ రాష్టపత్రికలలో అనేకం సురేంద్రనగర్‌లో ప్రచురితమౌతున్నాయి.
జిల్లాలో కాంఫెక్షనరీ, పాటరీ, ఫార్మాస్యూటికల్స్, ఇంజనీరింగ్ ఫ్లాస్టిక్స్ మరియు ఉప్పు ఉత్పత్తి చిన్నతరహా మరియు మధ్యతరాహా పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో వధవన్ ప్రధాన వ్యాపార కూడలిగా ఉంది. వధ్వన్ వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల ప్రొసెసింగ్ కేంద్రం, పత్తి, ఉప్పు, ఫార్మాస్యూటికల్స్, కెమికల్స్ మరియు ఫ్లాస్టిక్స్, టెక్స్టైల్ బియరింగ్స్, సెరామిక్స్ మరియు శానిటరీ వేర్ మొదలైన వ్యాపారాలకు కేంద్రంగా ఉంది.
దేశానికి అవసరమైన ఉప్పులో 25% సురేంద్రనగర్‌లో ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది.జిల్లాలో మైళ్ళ పొడవున ఉప్పునీటి సరసులు ఉన్నాయి. ప్రత్యేకంగా కరగోడా ప్రాంతంలో ఇవి అధికంగా ఉన్నాయి. జింజువాడా ఎడారి ప్రాంతంలో నాణ్యమైన ఉప్పు ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది.
దేశంలో పత్తి మరియు కాటన్ జిన్నింగ్ పతిశ్రమలకు సురేంద్రనగర్ కేంద్రంగా ఉంది. జిల్లాలో జిన్నింగ్ మరియు ప్రెసింగ్ యూనిట్లు అధికసంఖ్యలో ఉన్నాయి. అధికస్థాయిలో పత్తి ఉత్పత్తి చేయబడుతున్న ప్రాంతాలలో ఇది ఒకటిగా గుర్తించబడుతుంది. శంకర్ కాటన్ వరల్డ్. సురేంద్రనగర్ కాటన్ ఆయిల్ మరియు ఆయిల్ సీడ్స్ అసోసియేషన్ లిమిటెడ్ అంతర్జాతీయ ప్రాధాన్యత కలిగి ఉన్నాయి. 1964లో ఇక్కడ కాటన్ ఫ్యూచర్ ట్రేడింగ్ ఎక్స్‌చేంజ్ స్థాపించబడింది. సురేంద్రనగర్ నగరం వస్త్రాల తయారీకి మరియు వస్త్రాల విక్రయానికీ (ప్రధానంగా చీరలకు ) ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది.
జిల్లాలో అధికంగా జైనులు ఉన్నారు. నగరకేంద్రంలో ప్రధాన జైనఆలయం ఉంది. తరువాత స్థానంలో బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు మరియు పఠేల్ ప్రజలు ఉన్నారు. 
గుర్తించతగినంతగా భర్వద్ మరియు రాబరీ ప్రజలు ఉన్నారు.
జిల్లాలో అనేక సాంస్కృతిక సంస్థలు ఉన్నాయి
పురాతన కాలంలో జునాగఢ్ రాజు చౌడసమా వధ్వన్ రాకుమారి రణక్‌దేవి అందానికి ముగ్ధుడయ్యాడు. వధ్వన్ రాకుమారి రణక్‌దేవి కొరకు వధ్వన్ మీద యుద్ధం చేసాడు. రాకుమారి నగరం విడిచి భొగావో నదికి వెళ్ళి నదిలో మునిగి ప్రాణాలు వదిలింది. ఆమె ప్రాణం వదలడానికి ముందు నదిని శపించుంది. శాపకారణంగా నదిలో నీరు ఇంకిపోయిందని ఈ నది సంవత్సరానికి ఒకరిని బలి తీసుకుంటుందని ఇక్కడి ప్రజలు విశ్వసిస్తున్నారు. వధ్వలోని భిగ్వద నదీతీరంలో రాకుమారి రణక్‌దేవికి ఆలయం నిర్మించబడింది.ఖు.ఎం.ఆర్.దర్ది విద్యాలయ, అనింద్ర. 
శ్రీ శారదా పాఠశాల - జొరవర్నగర్
భివాని
హర్యానా రాష్ట్ర 21 జిల్లాలలో భివాని జిల్లా ఒకటి. భివాని జిల్లా 1972 డిసెంబరు 22 న రూపొందించబడింది. జిల్లా వైశాల్యం 5140 చ.కి.మీ. 28.05 నుండి 29.05 డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశం మరియు 75.26 నుండి 76.28 డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది. జిల్లాలో 442 గ్రామాలు ఉన్నాయి. జనసంఖ్య 1,425,022. భివాని పట్టణం (ఢిల్లీ నుండి 12 కి, మీ ) జిల్లా కేంద్రంగా ఉంది. జిల్లాలో 
శివాని, చర్ఖి దాద్రి, లోహరు, తొషం మరియు భివాని ఖెరా. . 2011 గణాంకాలను అనుసరించి హర్యానా రాష్ట్రంలో అత్యధిక జనసంఖ్య కలిగిన జిల్లాలలో భివాని జిల్లా మూడవ స్థానంలో ఉంది.
జిల్లా కేంద్రం పేరు జిల్లాకు నిర్ణయించబడింది. భివాని నగరాన్ని రాజపుత్రుడు నిర్మించి నగరానికి ఆయన భార్య భాని పేరును నిర్ణయించాడు. భాని తరువాత భియాని ఆతరువాత భివాని అయింది. 
జిల్లాలోని మిటాతై గ్రామంలో 1968-73 మరియు 1980-86 మద్య నిర్వహించిన త్రవ్వకాలలో హరప్పన్ ముందు కాలం మరియు హరప్పన్ (సింధూ లోయ నాగరికత) సంబంధిత ఆధారాలు లభించాయి. భివానికి 10కి.మీ దూరంలో ఉన్న నౌరంగాబాద్ గ్రామం సమీపంలో ప్రాథమిక త్రవ్వకాలు సాగించిన సమయంలో 2500 సంవత్సరాలకు పూర్వం నాటి నాణ్యాలు, పనిముట్లు, జల్లెడ, బొమ్మలు, శిల్పాలు మొదలైనవి లభించాయి. పురావస్తు నిపుణులు నాణ్యాలు, నాణ్యపు అచ్చులు, శిల్పాలు మరియు నివాసగృహాల డిజైన్లు ఇక్కడ ఒకప్పుడు పట్టణం (కుషాన్, గుప్త మరియు యుధేయ) ఉందని తెలియజేస్తున్నాయి. అయిన్- ఇ - అక్బారి గ్రంథంలో భివాని నగర ప్రస్తావన ఉంది. మొఘల్ సాంరాజ్యకాలంలో భివాని ప్రముఖ వాణిజ్యకేంద్రంగా ఉండేది. భివాని జిల్లాలోని నాలుగు ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలు ఉన్నాయి:
భివానిలో ఎం.కె. హాస్పిటల్ మల్టీ స్పెషాలిటీ హాస్పిటల్ ఉంది. ఇందులో హెలికాప్టర్ అంబులెన్స్ సౌకర్యం ఉంది. భవిష్యత్తులో ఇక్కడ వైద్య కళాశాల స్థాపించే యోచన ఉంది.
భివాని జిల్లాలో పలు ఆలయం ఉన్నాయి. ఇది చోటా కాశీ అని ప్రస్తుతించబడుతుంది. జిల్లాలో హరిహరాలయం ఉంది. 2003లో ఈ శివాలయానికి ప్రాణప్రతిష్ఠ జరిగింది. భివానీకి 27కి.మీ దూరంలో ఉన్న రనిలాలో జైన మందిరం ఉంది. దేవ్సర్ ధాం వద్ద దుర్గామాత ఆలయం ఉంది. అంతేకాక శివుడు ప్రధాన దైవంగా జోగివాలా మందిర్ ఉంది. దినోడ్ వద్ద నక్షత్ర ఆకారంలో నిర్మించబడిన నక్షత్రాలయం ఉంది. ధరెయు గ్రామంలో ప్రముఖ శ్యామ మందిరం ఉంది.
భారతీయ బాక్సింగ్ రంగంలో భివాని ప్రధానకేంద్రంగా అభివృద్ధిచెందింది. భివాని నగరం నుండి నలుగురు బాక్సర్లు బీజింగ్ ఒలింపిక్ క్రీడలలో పాల్గొన్నారు. భివానీలో ఉన్న ఎస్.ఎ.ఐ. బాక్సింగ్ హాస్టల్‌లో శిక్షణపొందిన వారే. వారిలో అహిల్ కుమార్, విజేందర్ కుమార్ మరియు జితేందర్ కుమార్ (ఫ్లై వెయిట్ బాక్సర్) వారు ప్రాతినిథ్యం వహించిన క్రీడలలో క్వార్టర్ ఫైనల్ వరకూ చేరుకున్నారు. విజేంద్రకుమార్ మాత్రం సెమీఫైనల్ వరకు చేరుకుని సమ్మర్ ఒలింపిక్స్‌లో భారతదేశానికి మొదటిసారిగా బాక్సుంగ్‌లో కాంశ్యపతకం సాధించాడు. 2010 సి.డబల్యూ.జి క్రీడలలో భీవానిలోని దినోడ్ గ్రామానికి చెందిన పరమజిత్ సమోటా భారతదేశానికి బంగారుపతకం సాధించాడు. ముంబయి ఇంటర్నేషనల్ క్రీడలలో భారతదేశం తరఫున భివానీకి చెందిన సంగం సోని కరాటే క్రీడలో బంగారుపతకం సాధించాడు.
భివాని ప్రముఖ రాజకీయనాయకుడు సాంఘిక సంస్కర్త చౌదరి స్వస్థలం. హర్యానా ముఖ్యమంత్రి, రక్షణ మంత్రి, పార్లమెంటు సభ్యుడు, అసెంబ్లీ సభ్యుడు, హర్యానా అసెంబ్లీ స్పీకర్ మరియు హర్యానా క్యాబినెట్ మంత్రి వంటి పదవులను అలంకరించిన బంసీ లాల్ స్వస్థలం భివాని. బంస్లీ లాల్ ఆదర్శ్ మహిళా (హర్యానా రాష్ట్ర ఉత్తమ మహిళాకాలేజ్ అవార్డ్ గ్రహీత), వైష్ ఎజ్యుకేషంస్ ఇన్శ్టిట్యూట్ (పి.జి కాలేజ్, స్కూల్స్), నేచుర్ క్యూర్ హాస్పిటల్ (ప్రకృతి చికిత్సాలయం) స్థాపించాడు.
Kari dharni
Goripur
Dhareru
గుర్‌గావ్
హర్యానా రాష్ట్ర 21 జిల్లాలలో గుర్‌గావ్ జిల్లా (హిందీ: गुड़गाँव ज़िला); (పాలీ:ਗੂੜਗਾਓਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ) ఒకటి. గుర్‌గావ్ పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది. జిల్లా జనసంఖ్య 1,660,289. వీరిలో హిందువులు 1,026,542, ముస్లిములు 617,918 (37.21%), సిక్కులు 6,672 ఉన్నారు. హర్యానా రాష్ట్ర దక్షిణ ప్రాంత జిల్లాలలో గుర్‌గావ్ జిల్లా ఒకటి.
జిల్లాలో ఆరావళి పర్వతాలలోని పలు చిన్న పర్వతశ్రేణులు ఉన్నాయి.
గుర్‌గావ్ జిల్లాలోని గుర్‌గావ్ నగరం, మనెసర్ మరియు రోజ్క మెయో ప్రాంతాలలో పలు పరిశ్రమలు మరియు కార్యాలయాలు ఉన్నాయి.
హిస్సార్
హర్యానా రాష్ట్ర 21 జిల్లాలలో హిస్సార్ జిల్లా ఒకటి. హిస్సార్ నగరం జిల్లకు కేంద్రంగా ఉంది. హిస్సార్ విభాగంలో ఈ జిల్లా భాగంగా ఉంది. జిల్లా పాలనా బాధ్యతలను కమీషనర్ వహిస్తున్నాడు. జిల్లా పునర్విభజన జరిగేవరకు హర్యానా రాష్ట్రంలో హిస్సార్ జిల్లా వైశాల్యంలో మొదటి స్థానంలో ఉంది. 1966లో హిస్సార్ జిల్లా నుండి కొంతభాగం వేరిచేసి జింద్జిల్లా ఏర్పాటుచేయబడింది. 1974లో జిల్లాలోని భివాని మరియు లోహరు భాగాలు భివాని జిల్లా ఏర్పాటు చేయబడుంది. హిసార్ జిల్లా అదనంగా విభజించబడి సిర్సా జిల్లా ఏర్పాటుచేయబడింది. తరువాత ఫతేబాద్ జిల్లా ఏర్పాటుచేయబడింది. .
హిస్సార్ డివిషనల్ ప్రధానకార్యాలయం మరియు పోలీస్ రేంజ్ ప్రధానకార్యాలయం హిస్సార్ నగరంలో ఉంది. బి.ఎస్.ఎఫ్ బెటాలియన్ ప్రధానకార్యాలయం మరియు కమాండో ఫోర్స్ కూడా హిస్సార్ నగరంలో ఉనాయి. ఈ కార్యలయ నిర్వహణకొరకు నగరంలో 1980లో 5 అనతస్థుల భవనం నిర్మించి ప్రధానకార్యాకయాలు బదిలీ చేయబడ్డాయి.తరువాత సరికొత్త జ్యుడీషనరీ కాన్లెక్స్ నిర్మించబడింది. ఈ జ్యుడీషనరీ కాన్లెక్స్ హర్యానాలో అతిపెద్దదిగా గురించబడుతుంది. హిస్సార్ జిల్లా ప్రధానకార్యాలయం దేశంలో అతిపెద్దదిగా గుర్తించబడుతుంది.
గత 3 శతాబ్దాలుగా హిస్సార్ పలు ప్రముఖులకు జన్మనిచ్చింది. సర్దార్ ఇషారీ సింగ్. సరదార్ హర్జీ రాం, రాయ్ బహదూర్, సరదార్ నౌ నిహాల్ సింగ్ (స్వాతంత్ర్యానికి ముందు హిస్సార్ గౌరవ మెజిస్ట్రేట్) వంటి ప్రముఖులు ఈ జిల్లాలో జన్మించినవారే. హిస్సార్‌జిల్లాలో చారిత్రక ప్రాముఖ్యత కలిగిన గుజారీ మహల్ ఈ జిల్లాలోనే ఉంది. పంజాబు మొదటి ముఖ్యమంత్రి డాక్టర్ గోపీచంద్ భార్గవ్, జిండల్ ఇండస్ట్రీ గతచైర్‌పర్సన్ ఒ.పి జిండల్, సుభాష్ చంద్ర (జీ నెట్‌వర్క్ చైర్మన్) ఈ జిల్లావాసులే. ఈ యన ఇండియన్ క్రికెట్ లీగ్ చైర్మన్‌గా పనిచేసాడు. హిస్సార్ 
నగరం గాల్వనైజ్డ్ ఇనుము ఉత్పత్తిలో దేశంలో ప్రథమస్థానంలో ఉంది. భారతదేశంలోని సింధునాగరికత సంస్కృతికి చెందిన 5 నగరాలలో హిస్సార్ నగరం ఒకటి.సింధునాగరికత గురించిన పోటీ ప్రశ్నలలో మరియు గొర్రెల మందలు అధింకంగా కలిగి ఉన్న జనరల్ నాలెడ్జ్ పుస్తకంలో ఈ జిల్లాలోని బంవాలి పట్టణం పేరు చోటు చేసుకుంది. ఈ జిల్లా హర్యానా రాష్ట్రంలో జసంఖ్యలో రెండవ స్థానంలో ఉంది. మొదటి స్థానంలో ఫరీదాబాద్ జిల్లా ఉంది.జిల్లాలో ప్రజలు అత్యధికంగా వాడుకలో ఉన్న భాష హిరయంవి. జిల్లాలో ప్రధానంగా జట్, బిష్నోయీలు, Bishnois]], బ్రాహ్మణ, సైనీలు, బనియా (కుల), గుజ్జర్లు, Ahirs, రాజపుత్రులు, కుంహర్లు, అరోరాలు, చార్మర్, మరియు బాల్మీకీలు. ప్రజలలో జాట్ ప్రజలు అధికంగా ఉన్నారు. వీరిలో దేశవాలూలు మరియు బగ్రీలు అని రెండు తెగలు ఉన్నాయి. బిష్నోయీలు రాజస్థాన్ నుండి వలస వచ్చిన ప్రజలు. జిల్లాలో గౌర్ మరియు బియాలు అనే రెండు వర్గాలకు చెందిన బ్రాహ్మణులు ఉన్నారు. అరోరాలలో అధికులు 1947లో దేశ విభజన తరువాత పశ్చిమ పంజాబు నుండి వలస వచ్చిన ప్రజలు. బనియాలు అగర్వాల్, ఓస్వాల్ మరియు మహేశ్వరీలుగా విడివడ్డారు. అగర్వాల్ ప్రజలు అగ్రొహ వశీయులు. అగ్రొహ పట్టణం నుండి వచ్చిన వారికి భక్తి అధికం. ఓస్వాల్, మహేశ్వరీలు రాజస్థాన్ నుండి వలస వచ్చిన ప్రజలు. హిస్సార్ జిల్లాలోని గుజార్ ప్రజలు రాజస్థా నుండి వచ్చి స్థిరపడిన ప్రజలు.
హిస్సార్ జిల్లా పునర్విభజన జరిగే వరకు హిస్సార్ నగరం జిల్లకు దీర్ఘకాలం కేంద్రంగా ఉంది. 1966లో జింద్ జిల్లా ఏర్పాటు చేయబడిన సమయంలో జిల్లాలోని కొన్నభాగాలు జింద్ జిల్లాకు మార్చబడ్డాయి. 1974లో భివాని మరియు లోహరి తాలూకాలు భివాని జిల్లాకు మార్చబడ్డాయి. సిర్సా జిల్లా ఏర్పాటు చేయబడిన తరువాత జిల్లాలోని మరికొంత భూభాగం సిర్సా జిల్లాలో చేర్చబడింది.
ఝజ్జర్
హర్యానా రాష్ట్ర 21 జిల్లాలలో జజ్జర్ జిల్లా ఒకటి. 1997 జూలై 15న రోహ్‌తక్ జిల్లాలోని కొంతభాగం వేరుచేసి జజ్జర్ జిల్లా రూపొందించబడింది. జిల్లా కేంద్రంగా జజ్జర్ పట్టణం ఉంది. 
జిల్లాలో అదనంగా జిల్లాలో బహదూర్గర్ మరియు బెరి వంటి నగరాలు ఉన్నాయి. బహదూర్గర్‌ను రాతి జాట్స్ స్థాపించారు. బహదూర్గర్ ఒకప్పుడు షరఫాబాద్ అని పిలువబడింది. ఇది ఢిల్లీ నుండి 29కి.మీ దూరంలో ఉంది. ఇది పారిశ్రామిక కేంద్రంగా అభివృద్ధిచేయబడింది.
జజ్జర్ జిల్లా 1,890 చ.కి.మీ, 2001 గణాంకాలను అనుసరించి జంసంఖ్య 7,09,000.జిల్లాలో 2 పారిశ్రామిక ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. వాటిలో 2408 ప్లాట్లు ఉన్నాయి. సెరామిక్స్, గ్లాస్, కెమికల్స్, 
ఇంజనీరింగ్, ఎలెక్ట్రికల్, ఎలెక్ట్రానిక్స్ పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. వీటిలో 48 బృహత్తర మరియు మద్యతరహా పరిశ్రమలు, 213 చిన్న తరహా పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. పారిశ్రమిక సంస్థల కొరకు 
పెట్టుబడి 3,400 మిలియమ్ల. అలాగే ప్రదేశ వైశాల్యం 8,248 చ.కి.మీ. మొత్తం వ్యవసాయభూమి వైశాల్యం 670చ.కి.మీ.
3 వ కారణం ఈ ప్రాంతంలో జజ్జర్ జలాశయం ఉన్న కారణంగా కూడా ఈ పేరు వచ్చింది.
జిల్లాలో అత్యధికంగా జాట్ జాతికి చెందిన ప్రజలు ఉన్నారు. తరువాత గుర్తించతగినంత బ్రాహ్మణులు ఉన్నారు. అహ్రీలు అధికంగా ఒక గ్రామం అంతా ఉంది.2011 గణాంకాలను అనుసరించి ఝజ్జర్ జిల్లా స్త్రీ: పురుష నిష్పత్తి 774:1000 ఉంటుంది. జజ్ఝర్‌లో 2 గ్రామాలలో స్త్రీ:పురుష నిష్పత్తి (378:1000 మరియు 444:1000 ) తక్కువగా ఉంటుంది. ఝాజ్జర్ తల్లితండ్రులు చట్టవిరుద్ధంగా రిజిస్టర్డ్ క్లినిక్స్‌లో ఉదయకాలం అల్ట్రాసౌండ్ పరీక్షచేయించి గర్భశిశువు ఆడపిల్ల అయితే అబార్షన్ చేయించుకుంటారు. ఇది తలుసుకోవడానికి వారు ఒక రహస్య సంకేత్ పదాన్ని (లడ్డూ అంటే మగబిడ్డ మరియు జిలేబీ అంటే ఆడపిల్ల) వాడుతుంటారు అని అర్ధం. 2000 డిసెంబరు 31 నాటికి జజ్జర్ జిల్లాలో 1818 కుటీరపరిశ్రలు నమోదై ఉన్నాయి. ఈ పరిశ్రమలకు మొత్తంగా పెట్టుబడి 9550.01 లక్షలు. ఈ పరిశ్రమలు మొత్తంగా 12153 మందికి ఉపాధి కలిగిస్తుంది. ఇవి మొత్తంగా రైలు మార్గంతో అనుసంధానించబడతాయి.
జిల్లాలో 35 బృహత్తర మరియు మద్యతరహా పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. బెరి గ్రామంలో ఒకప్పుడు బర్గుజార్ వంశీయ రాజపుత్రులు ఉన్నారు. వారు ముస్లిం మతాన్ని స్వీకరించిన తరువాత (బహుశా బ్రిటిష్ కాలంలో) నూనె ఉత్పత్తిని వృత్తిగా స్వీకరించారు. వీరిని బెరీ తెలీ (నూనె)కుటుంబం అంటారు.