hotchpotch/miracl-hf-unified huggingface dataset:
ఛార్మీ కౌర్
ఛార్మి సినీ రంగ ప్రవేశం అనుకోకుండా జరిగింది. ఒక రోజూ ఆమె స్వస్థలం ముంబాయిలో కాకతాళీయంగా ఛార్మిని చూసిన ఒక సినీ పరిశ్రమకు చెందిన వ్యక్తి ఆమె తల్లిదండ్రులను సంప్రదించి నీతోడు కావాలి తెలుగు సినిమాలో నటించే అవకాశం కలుగజేసాడు. అది 2001, అప్పటికి ఛార్మి వయసు 14 సంవత్సరాలు మాత్రమే. అప్పటికి ఆమె ఇంకా స్కూలు చదువుల్లోనే ఉండటం వలన సెలవులలో మాత్రమే నటించే షరతుపై ఆ చిత్రంలో నటించింది.
తొలి తెలుగు చిత్రం అంతగా విజయం సాధించకపోయినప్పటికీ ఛార్మికి వెంటనే కాదల్ కిసు కిసు అనే తమిళ చిత్రంలో నటించే అవకాశం వచ్చింది. ఆ చిత్రం విజయవంతమవ్వటంతో ఆమెకు వెను వెంటనే కాదల్ అళివతిల్లై, ఆహా, ఎత్న అళగు తమిళ చిత్రాల్లో అవకాశాలొచ్చాయి. అవి కూడా చెప్పుకోదగ్గ విజయం సాధించటంతో ఆమె ప్రముఖ తెలుగు దర్శకుడు కృష్ణ వంశీ దృష్టిలో పడింది. కృష్ణవంశీ తన శ్రీ ఆంజనేయం చిత్రం ద్వారా ఛార్మిని తెలుగు తెరకు తిరిగి పరిచయం చేశాడు. ఆ చిత్రం, దాని వెంటనే వచ్చిన నీకే మనసిచ్చాను కూడా పరాజయం పొందినప్పటికీ ఛార్మికి తెలుగులో మంచి గుర్తింపు లభించింది. పుట్టుకతో పంజాబీ అయినప్పటికీ బొద్దుగా, అచ్చ తెలుగు పిల్లలాగ ఉండటం వల్ల అప్పటి నుండి ఆమెకు తెలుగులో విరివిగా అవకాశాలు వచ్చిపడ్డాయి. వాటిని సద్వినియోగం చేసుకుంటూ అనతి కాలంలోనే ఆమె తెలుగులో అగ్ర నాయికగా ఎదిగింది.
2007 డిసెంబరులో విడుదలయిన మంత్ర ఊహించని విజయం సాధించి తెలుగు కథానాయికలలో ఛార్మికి ప్రత్యేక స్థానం కట్టబెట్టింది. సస్పెన్స్, హారర్ ప్రధానాంశాలుగా తెరకెక్కిన ఈ చిత్రంలో ఛార్మి నటనకు ప్రేక్షకుల, విమర్శకుల ప్రశంసలు దక్కాయి.
! సంవత్సరం
! సినిమా పేరు
! పాత్ర పేరు
! ఇతర నటీ నటులు
! దర్శకుడు
! భాష
జైమిని భారతం
జైమిని భారతం వ్యాసుని శిష్యుడైన జైమిని మహర్షి చేత రచించబడింది. ఇందులో కురుక్షేత్ర యుద్ధం తరువాత ధర్మరాజు చేసిన అశ్వమేధ యాగం గురించి అశ్వం దేశం నలుమూల తిరుగునప్పుడు అర్జునుడు, శ్రీకృష్ణుడు ఏవిధంగా అశ్వాన్ని రక్షించి అశ్వమేధ యాగం సమాప్తి చేయించిన విశేషాలు పొందుపరచబడ్డాయి.
దేశాల జాబితా - డేటా ఫైలు
కాలమ్‌లు ఈ క్రమంలో ఉన్నాయి...
జరుగుమల్లి (కోట)
జరుగుమల్లి, శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా, కోట మండలానికి చెందిన గ్రామము..
తిరుమల భూవరాహ స్వామి ఆలయం
తిరుమల శ్రీవారి ఆలయ పుష్కరిణికి వాయువ్య మూలలో తూర్పు ముఖంగా శ్రీవరాహ స్వామి ఆలయం ఉంది. తిరుమలలో వెలసిన తొలి దైవం వరాహ స్వామి, అందువల్లనే వేంకటాచలం వరాహ క్షేత్రంగా ప్రసిద్ధి కెక్కింది.
వైకుంఠం నుండి వచ్చిన శ్రీనివాసునికి ఇక్కడ స్థలాన్ని ఇచ్చినందు న వరాహస్వామికి తొలిదర్షనం, మొదటి అర్చన, మొదటి నివేదన జరిగేట్లు రాగిరేకు పైన వేంకటేశ్వరుడు రాసి ఇచ్చాడు. రాగిరేకుని నేటికీ రూ.3 హారతి టిక్కట్టు కొన్న భక్తులకు హారతి సమయంలో చూపిస్తారు. ఈ తిరుమల క్షేత్రంలో యాత్రికులు భక్తులు మొదట వరాహ స్వామి వారిని దర్షించక పోతే యాత్రా ఫలం దక్కదు అని చెపుతారు.
తి.తి.దే. సైటు నుండి వరాహస్వామి దేవాలయం గురించి
దేశాల జాబితా - ఖండాల ప్రకారం
దేశాల జాబితా - ఖండాల ప్రకారం (List of countries by continent): ఇది ప్రపంచంలోని ఖండాల వారీగా వివిధ దేశాల జాబితా. ప్రతి దేశానికీ ఆ దేశం జాతీయ పతాకం, ఆదేశం పేరు (ఆంగ్ల అకారాది క్రమంలో), రాజధాని నగరం పేరు ఇవ్వబడ్డాయి.
అయితే దాదాపు స్వాతంత్ర్యం కలిగి ఉన్నా గాని గుర్తింపు లేని దేశాలు ఈ జాబితాలో కలుపబడలేదు.
ఐక్య రాజ్య సమితి గణాంకాల విభాగం అనుసరించిన విధానం ఈ జాబితాలోని వర్గీకరణకు వాడబడింది.
కొన్ని దేశాలు భౌగోళిక లేదా చారిత్రిక లేదా రాజకీయ అంశాల కారణంగా ఖండాంతర దేశాలు "'(transcontinental country)" అని పరిగణింప బడుతున్నాయి.
ఓషియానియా అనేది ఒక ఖండం అని స్పష్టంగా చెప్పలేము. భౌగోళికంగా, రాజకీయంగా ఒక కోవకు చెందిన భూభాగాలను ఓషియానియాలో లెక్క వేస్తారు. ఇందులో ముఖ్యమైనవి - ఆస్ట్రేలియా ఖండంలో ఉన్న దేశాలు, పసిఫిక్ మహా సముద్రంలో ఉన్న పెక్కు దేశాలు, దీవులు.అంటార్కిటికాకు సంబంధించిన భూభాగాల గురించిన నిర్ణయాలు [[అంటార్కిటిక్ ఒడంబడిక]] (Antarctic Treaty System) కు అనుగుణంగా ఉంటాయి. దీని ప్రకారం 60° దక్షిణ అక్షాంశానికి దక్షిణంగా ఉన్న భూభాగాలు అన్నీ అంటార్కిటికాకు చెందుతాయి. ఈ రేఖకు కాస్త ఉత్తరాన ఉన్న కొన్ని ఆధారిత ప్రాంతాలు కూడా అంటార్కిటికాకు చెందినట్లుగా పరిగణిస్తారు.
[[Category:ప్రపంచం]]
[[Category:దేశాల జాబితాలు]]
[[en:List of countries by continent]]
[[bm:Diyɛn ka jàmànaw]]
[[zh-min-nan:Kok-ka lia̍t-toaⁿ (Àn-chiàu tāi-lio̍k pâi-lia̍t)]]
[[fr:Liste des pays du monde par continent]]
[[gl:Lista de países por continente]]
[[id:Daftar negara menurut benua]]
[[it:Stati per continente]]
[[nl:Lijst van landen naar continent]]
[[ja:国の一覧 (大陸別)]]
[[pl:Lista państw świata według kontynentów]]
[[pt:Lista de países por continente]]
[[ro:Lista ţărilor după continent]]
[[sl:Seznam držav sveta po celini]]
సతీ తులసి (1936 సినిమా)
సతీ తులసి 1936లో విడుదలైన తెలుగు చలనచిత్రం. చిత్రపు నరసింహారావు దర్శకత్వం వహించిన ఈ చిత్రంలో ఘంటసాల బలరామయ్య, వేమూరి గగ్గయ్య, శ్రీరంజని సీనియర్ నటించారు.
ఘంటసాల బలరామయ్య, వేమూరి గగ్గయ్య, శ్రీరంజని సీనియర్
ధవళేశ్వరం
ధవళేశ్వరం, తూర్పు గోదావరి జిల్లా, రాజమహేంద్రవరం (గ్రామీణ) మండలానికి చెందిన గ్రామము.. ఈ గ్రామము రాజమహేంద్రవరం పట్టణానికి తూర్పు వైపు ఉంది. ఈ గ్రామము చివరిలో కాటన్ దొర నిర్మించిన ఆనకట్ట ఉంది. ఇది కాటన్ దొర గోదావరి నది పై నిర్మించిన నాలుగు ఆనకట్టలలో మొదటిది. దీనిని దాటి వెళ్తే బొబ్బర్లంక, మద్దూర్లంక, విజ్జేశ్వరం అనకట్టలు వస్తాయి. ఈ కాటన్ నిర్మించిన ఆనకట్టలని భారతప్రభుత్వం 1980 సంవత్సరంలో ఆధునికీకరించింది. గోదావరి నది నీటి పారుదల శాఖకు ఇది ముఖ్య కేంద్రం.
రాజమహేంద్రవరం రైలు స్టేషను దాటిన తరువాత ధవళేశ్వరం గ్రామం ప్రారంభం అవుతుంది. ఈ గ్రామానికి తూర్పున బొమ్మూరు గ్రామము, పశ్చిమాన గోదావరి నది, దక్షిణాన వేమగిరి గ్రామాలు ఉన్నాయి. ధవళేశ్వరం ఆనకట్ట మీదుగా వెళితే, పిచ్చుకలంక, బొబ్బర్లంక గ్రామాల మీదుగా విజ్జేశ్వరం వద్ద పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా చేరుకోవచ్చు.
గ్రామంలో అనేక ప్రభుత్వ, ప్రయివేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఉన్నాయి. బాలురకు, బాలికలకు విడివిడిగా ప్రభుత్వ ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి. ఒక ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాల ఉంది.
ధవళేశ్వరం గ్రామానికి మంచి రవాణా సదుపాయాలు ఉన్నాయి. ఈ గ్రామం గుండా పదహారవ నంబరు జాతీయ రహదారి పోతున్నది. ఈ రహదారి విశాఖపట్నం, విజయవాడలను కలుపుతుంది. రాజమహేంద్రవరం నుండి కాకినాడ, అమలాపురం మరియు రామచంద్రపురం మొదలైన జిల్లాలోని ప్రధాన పట్టణాలకు పోవు రాష్ట్ర రహదారి ఈ గ్రామం మీదుగా వెళ్తుంది. ధవళేశ్వరం ఆనకట్ట మీదుగా బొబ్బర్లంక మరియు విజ్జేశ్వరం వద్ద పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాను చేరుకోవచ్చు. సమీపంలో రాజమహేంద్రవరంలో రైల్వే స్టేషన్ మరియు విమానాశ్రయం ఉంది.
ఈ గ్రామానికి ఆంజనేయ స్వామి క్షేత్ర పాలకుడు.
ధవళేశ్వరం రాజమహేంద్రవరం పొలి మేర్లలో ఉండడం వల్ల బాగా అభివృద్ధి చెందుతున్నది. గ్రామానికి దగ్గర్లోని రైలు స్టేషను రాజమహేంద్రవరం. రాజమహేంద్రవరం నుండి ఈ గ్రామానికి తరచు బస్సు సదుపాయం ఉంది. గ్రామంలో ఒక బస్సు స్టాండు కూడా ఉంది. తొలి తెలుగు నవలగా పేరుగొన్న రాజశేఖర చరిత్రములో కథా స్థానంగా ధవళేశ్వరం వివరణ ఉంది. కందుకూరి వీరేశలింగం ఈ ఊరిలో నివసించాడు.ధవళేశ్వరంలో ఒక పారిశ్రామిక వాడ ఉంది. చిన్న, మధ్య మరియు భారీ తరహా పరిశ్రమలు ఈ వాడలో ఉన్నాయి.
ముఖ్య పరిశ్రమలు:
ఇతర ముఖ్య కేంద్రాలు
శాటిలైట్ సిటీ
శాటిలైట్ సిటీ, తూర్పు గోదావరి జిల్లా, రాజమండ్రి (గ్రామీణ) మండలానికి చెందిన గ్రామము.. రాజమండ్రి పట్టణములో ఇళ్ళ స్థలాలు లేనివారు రోడ్లని ఆక్రమింకొంటే వారినందరినీ శాటిలైటు సిటీ అని పేరుపెట్టి ఊరి ఆవలకి మార్చారు. నగరానికి శివార్లలో అనుబంధ గ్రామము కాబట్టి ఈ గ్రామానికి శాటిలైటు సిటీ అని పేరు వచ్చింది.
బొబ్బర్లంక (ఆత్రేయపురం)
బొబ్బర్లంక, తూర్పు గోదావరి జిల్లా, ఆత్రేయపురం మండలానికి చెందిన గ్రామము... పిన్ కోడ్
బొబ్బర్లంక, తూర్పు గోదావరి జిల్లా, ఆత్రేయపురం మండలానికి చెందిన గ్రామము. ఈ గ్రామాన్ని కోనసీమ ముఖద్వారంగా చెపుతారు.
రెండు గోదావర్ల మద్య నుండి రావులపాలెం వరకూ గల దారి ద్వారా కోనసీమకు చెంది ఉన్నది. ధవళేశ్వరం మరియు విజ్జేశ్వరం లను కలుపుతూ ఉన్న బ్రిడ్జి మద్య రొడ్ ద్వారా వెళ్ళవచ్చు, 
పిన్ కోడ్: 533 235.
కాతేరు
కాతేరు, తూర్పు గోదావరి జిల్లా, రాజమండ్రి (గ్రామీణ) మండలానికి చెందిన గ్రామము.. కాతేరు గ్రామము. రాజమండ్రి వున్న ఒక చరిత్ర కలిగిన గోదావరి ప్రదేశము.30000 ప్రజలు జనాభా ఉంది. చిత్రాంఘిని చంపి ఈ ప్రదేశములో పాతి పెట్టడం వలన పాతేరు అని అది కాల క్రమేణా కాతేరు అయినది.
హుకుంపేట (రాజమండ్రి గ్రామీణ)
హుకుంపేట, తూర్పు గోదావరి జిల్లా, రాజమండ్రి (గ్రామీణ) మండలానికి చెందిన గ్రామము.
పిడింగొయ్యి
పిడింగొయ్యి, తూర్పు గోదావరి జిల్లా, రాజమండ్రి (గ్రామీణ) మండలానికి చెందిన గ్రామము..
వెంకటనగరం (రాజమండ్రి గ్రామీణ)
వెంకటనగరం, తూర్పు గోదావరి జిల్లా, రాజమండ్రి (గ్రామీణ) మండలానికి చెందిన గ్రామము.
బొమ్మూరు (రాజమండ్రి గ్రామీణ)
బొమ్మూరు, తూర్పు గోదావరి జిల్లా, రాజమండ్రి (గ్రామీణ) మండలానికి చెందిన గ్రామము..
మానవ శరీరము
మానవ శరీరము బాహ్యంగా కనిపించే నిర్మాణము. మానవుని శరీరములో తల, మెడ, మొండెం, రెండు కాళ్ళు మరియు రెండు చేతులు ఉంటాయి. సరాసరి మానవుని పొడవు 1.6 మీటర్లు (5.6 అడుగులు). ఇది వారివారి జన్యువులమీద ఆధారపడి ఉంటుంది.
మానవ శరీరము వివిధరకాలైన వ్యవస్థలు (systems), అంగాలు (organs), కణజాలాలు (tissues) మరియు కణాలు (cells) తో చేయబడివుంది. శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము (anatomy) వీటన్నింటి గురించి తెలియజేస్తుంది. మానవ శరీరము పనిచేసే విధానాల్ని తెలియజేసేది శరీర ధర్మ శాస్త్రము (physiology).
జీవమున్నంత వరకు మానవున్ని 'శరీరము' అని, మరణము తర్వాత 'శవము' అని అంటారు.
వక్షోజం
[[File:Breast anatomy normal scheme.png|thumb|300px|రొమ్ము: యొక్క అడ్డుకోత పటం. [[m:en:mammary gland|స్తన గ్రంధులు]]. 1. [[m:en:Chest wall|ఛాతీ గోడ]] 2. [[m:en:Pectoralis muscle|ఛాతి కండరాలు]]s 3. [[m:en:Lobules|Lobules]] 4. [[m:en:Nipple|చనుమొన]] 5. [[m:en:Areola|స్తన పరివేషం]] 6. [[m:en:Lactiferous duct|పాల వాహిక]] 7. [[m:en:Adipose tissue|ఫాటీ కణజాలం]] 8. [[చర్మము]
[[చర్మము]]లోని ఒక రకమైన [[స్వేద గ్రంధులు]] వక్షోజాలు (Breast) గా పరిణితి చెందాయి. బాలెంతరాలు చంటి పిల్లలకు [[చనుబాలు]] వక్షోజాల నుండే అందిస్తారు. [[తల్లిపాలు]] బిడ్డకు చాలా శ్రేష్టము.
చర్మములో ఉండే ఒక రకమైన స్వేద గ్రంధులు సుడోరిఫెరస్ గ్రందులుగా మార్పు చెంది స్త్రీ లలో వినాళ గ్రంధుల ప్రభావం వల్ల చనుబాలు ఇవ్వడానికి వక్షోజాలుగా మారాయి.
పిల్లలకు పాలివ్వడం వీని ముఖ్యమైన ధర్మం.మహిళలు ఎవరికి వారే తమ రొమ్ములను స్వయంగా పరీక్షించటం అనేది [[రొమ్ము క్యాన్సర్]]ను తొలిదశలోనే వెంటనే గుర్తించటానికి చక్కని మార్గం. క్యాన్సర్ సమస్య వయస్సుతో సంబంధం లేకుండా వస్తుంది, కనుక, అన్ని వయస్సుల మహిళలు తమ రొమ్ముల స్వీయ పరీక్ష ప్రతి నెలా చేయాలి. ప్రతినెలా [[రుతుచక్రం]] తర్వాత ఈ పరీక్ష జరపటం ఉత్తమం, ఎందుకంటే, ఆ సమయంలో రొమ్ములు మృదువుగా ఉండి, గడ్డలు ఏవైనా ఉంటే సులువుగా కనుక్కొనే అవకాశం ఉంటుంది. ముట్లు ఆగిపోయిన (రుతుక్రమం నిలిచిపోయిన) మహిళలు, హిస్టరెక్టమీ (పిల్లల సంచి తొలిగింపు) ఆపరేషన్ జరిగిన మహిళలు, రుతుక్రమం నెలనెలా వరుసగా జరగని మహిళలు, తమకు అనుకూలమైన సమయాన్ని ఎంచుకోవాలి. 
[[Image:Breast self-exam NCI visuals online.jpg|thumb|An pictorial example of breast self-examination in six steps. Steps 1-3 involve inspection of the breast with the arms hanging next to the body, behind the head and in the side. Step 4 is palpation of the breast. Step 5 is palpation of the nipple. Step 6 is palpation of the breast while lying down.]]
దీనికి అవసరమైన సామాగ్రి: ఒక దిండు మరియు ఒక అద్దం. 
రొమ్ములో మార్పులు ఏమైనా ఉన్నదీ లేనిదీ తెసుసుకోవాలి. మొదటి భంగిమలో మీ రెండు చేతులను పైకి ఎత్తండి. రెండో భంగిమలో మీ చేతులను తుంటిపై పెట్టండి. మూడో భంగిమలో మీ రెండు చేతులను స్వేచ్ఛగా మీ ముందు భాగంలో వేలాడేటట్లు వదిలేయండి. ఈ మూడు భంగిమలను అద్దంలో చూస్తూ ఒక్కో రొమ్ములో ఈ క్రింద పేర్కొన్న మార్పులను గమనించండి.
రొమ్ము ఆకారం, సైజు, కుదురు లేదా ఆకృతి, రొమ్ముపైన చర్మం రంగు వివర్ణం కావటం / కంది పోవటం లేదా సొట్టలుపడటం, బొడిపెలు / గడ్డలు, పుండ్లు లేదా చర్మం పొలుసు బారటం, చనుమొనల నుంచి పాలు కారటం లేదా చనుమొనలపై పగుళ్లు ఏర్పడటం, రొమ్ముపై సొట్టలు, కురుపులు లేవటం.
ఎడమ వైపు రొమ్ముకు కుడి చెయ్యిని, కుడివైపు రొమ్ముకు ఎడమ చెయ్యిని ఉపయోగించండి.
వక్షోజాలు అనేక వ్యాదులతో ఇబ్బంది పడవచ్చు. వాటిలో ముఖ్యమైనవి వక్షోజాలు గాయపడడం, చనుబాలు ఎక్కువగా స్రవించడం వల్ల లేక చనుబాలు ఎక్కువ సేపు నిలచి ఉండడం (బ్రెస్ట్ ఎన్ గార్జమెంట్), వినాళ గ్రంధులకు సంబంధించిన వ్యాధులు, ఇన్ ఫేక్టన్స్, ఆటోఇమ్మున్ జబ్బులు
వక్షోజాలలో చనుబాలు ఎక్కువగా స్రవించందం వల్ల తరచు సూక్ష్మజీవుల వల్ల ఇన్ పెక్టన్ బారి పడుతుంటే వినాళ గంధ్రులకు సంబంధించిన జబ్బులకు కూడా పరీక్షలు చేయవలసి వస్తుంది.[[వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము]]
[[es:Pecho]]
[[ln:Ntólo]]
[[pl:Sutek]]
మొండెం
మానవ శరీరంలో ఛాతీ మరియు ఉదరములను 'మొండెం' అంటారు. ఇది మెడ నుండి కాళ్ళు, చేతుల మధ్య ఉంటుంది.
మన శరీరంలో అతి ముఖ్యమైన భాగాలు ఇక్కడ ఉంచబడ్డాయి. అవి గుండె, ఊపిరితిత్తులు, జీర్ణ వ్యవస్థ, మూత్రవ్యవస్థ మొదలైనవి.
కన్ను
కన్ను (Eye) కాంతిని గుర్తించి నేత్ర నరాల ద్వారా మెదడుకు సమాచారాన్ని అందించే అవయవం. ఇవి మానవులలో ముఖ్యమైన జ్ఞానేంద్రియం. మానవునికి ముఖంలో రెండువైపులా అమర్చబడి ఉంటాయి. ఇవి మనుషులలో కెమెరా వలె పనిచేసి, బాహ్య రూపాల్ని రంగులతో సహా ఉన్నది ఉన్నట్లుగా మెదడుకి పంపుతాయి.
వివిధ జీవులలో నిర్మాణాత్మకంగా పది వేరువేరు డిజైన్లలో కళ్ళుంటాయి. వీనిలో 96% జంతు జాతులలో ఇది చాలా క్లిష్టంగా ఉంటుంది. ప్రతిబింబాన్ని స్పస్టంగా చూపించే కళ్ళు నిడేరియా, మొలస్కా, కార్డేటా, అనెలిడా మరియు ఆర్థ్రోపోడా జీవులలో కనిపిస్తాయి.
జీవులన్నింటిలోకెల్లా సరళమైన కళ్ళు సూక్ష్మజీవులలో ఉంటాయి. ఇవి పరిసరాలలో కాంతి ఉనికి గుర్తించి వెలుగు చీకటి ల మధ్య భేదాన్ని మాత్రమే తెలియజేస్తాయి. వీటి ఆధారంగా జీవ వలయాలు (Circadian rhythm) నిర్దేశించబడతాయి. క్లిష్టమైన జీవులలోని కళ్ళు రెటినాలోని కణాల ద్వారా సమాచారం మెదడుకు చేరుతుంది.
కన్ను నిర్మాణం లో 3 పొరలు ఉంటాయి అవి 
1.బయటి పొర(ధృడస్తరం) ఇది మొదటి పొర.
2.మధ్య పొర(రక్త పటలం) దీనిలో అనేక రక్త నాళాలుంటాయి.
3.లోపలి పొర(నేత్ర పటలం)దీనినే రెటీనా అంటారు. దీనినే కంటిలో జ్ఞానభాగం అంటారు.
కళ్ళు మెదడు కంటే ముందే ప్రమాదాన్ని పసిగడితాయని తేలింది. అంటే, మెదడు సాయం లేకుండానే కళ్లలోని కొన్ని కణాలు ప్రమాదాన్ని పసిగడతాయని వెల్లడైంది.ఈ కణాలు మెదడు సాయం లేకుండానే ప్రమాదం గురించి హెచ్చరిస్తాయని స్విట్జర్లాండ్‌లోని బయోమెడికల్ రిసెర్చి ఇన్‌స్టిట్యూట్ పరిశోధకులు చెబుతున్నారు. పరిణామక్రమంలో శత్రువుల నుంచి తప్పించుకోవడానికి ఈ తరహా వ్యవస్థ కళ్లలో అభివృద్ధి చెంది ఉండవచ్చని వారి అంచనా.http://www.andhrajyothy.com/mainshow.asp?qry=/2009/sep/14national9
'ఆర్గస్ 2' గా పిలిచే బయోనిక్ కన్ను(Bionic eye) ని అమెరికాలోని 'సెకండ్ సైట్' రూపొందించింది. ఇది కళ్లద్దాలపై అమర్చిన కెమెరా, వీడియో ప్రాసెసర్ల సాయంతో పనిచేస్తుంది. వీటి నుంచి అందిన దృశ్యాలను కంటి బయట ఓ సూక్ష్మమైన రిసీవర్ గ్రహించి సన్నని తీగ ద్వారా రెటీనా మీది ఎలక్ట్రోడ్ల సముదాయానికి పంపుతుంది. అప్పుడు ఎలక్ట్రోడ్లు ప్రేరేపణ పొంది దృశ్యనాడి ద్వారా ఆ సమాచారాన్ని మెదడుకు అందిస్తాయి. దాంతో దృశ్యాలు కనబడతాయి.
కళ్ళు మనిషికి చాల ప్రధానమైనవి. అంధకారమైన జీవితము ఊహించడానికి కూడా సాహసించరు. కళ్ళను మనము జాగ్రత్తగా కాపాడుకోవాలి.
చదివేటపుడు
టెలివిజన్ చూస్తున్నప్పుడు
కంప్యూటర్ తో పనిచేస్తున్నపుడు
బండి నడిపేటప్పుడు
కొన్ని కంటి వ్యాయామాలు
ప్రస్తుతం మనదేశంలో 12 లక్షల మందికి కార్నియాలు (నల్లగుడ్డ) అవసరం. వీరితోపాటు ప్రతి సంవత్సరం మరో 40 నుంచి 50 వేల మందికి అదనంగా అవసరం వస్తోంది. కంటిలో అన్ని భాగాలు బాగా ఉండి కేవలం నల్లగుడ్డు దెబ్బతిని అంధత్వం వచ్చిన వారికి నేత్రదానం ద్వారా సేకరించిన కార్నియాలు అమర్చుతారు. తర్వాత వారు అందరిలా చూడగలుగుతారు. నేత్రదానం చేయడానికి ఆసక్తి ఉన్న వారు ప్రభుత్వ సమగ్ర వైద్యశాలకు ఫోన్‌ చేస్తే వారే అక్కడకు వచ్చి నేత్రాలను సేకరిస్తారు. వాటిని అవసరమైన వారికి శస్త్రచికిత్స ద్వారా ఏర్పాటు చేస్తారు. ఈ విధానం అంతా పైసా ఖర్చులేకుండా ఉచితంగా చేస్తారు. సేకరించిన నేత్రాలు తమ దగ్గర ఉన్న జాబితాలోని వ్యక్తులకు సరిపడకపోతే ఇతర ఐ బ్యాంకులకు పంపిస్తారు. కార్నియా ఆరోగ్యంగా ఉన్న ప్రతి ఒక్కరూ నేత్రదానం చేయవచ్చు. ఎలాంటి వయో పరిమితి లేదు. కంటి శుక్లాల ఆపరేషన్‌ చేయించుకొన్నవారు, రక్తపోటు ఉన్నవారు, మధుమేహ వ్యాధిగ్రస్థులు, కళ్ళజోడు పెట్టుకొనేవారు, ఉబ్బసం వ్యాధి ఉన్నవారు కూడా చేయవచ్చు. హెచ్‌.ఐ.వి., ఎయిడ్స్‌తో జీవిస్తున్న వారు, పచ్చకామెర్లుకు గురైన వారు, రేబీస్‌(కుక్కకాటు వలన) వ్యాధిగ్రస్తులు, బ్లడ్‌ క్యాన్సర్‌ ఉన్నవారు, మెదడువాపు జబ్బు ఉన్న వారు, కార్నియల్‌ మచ్చలు, రెటినోబ్లాస్టోమా ఉన్నవారు నేత్రదానం చేయకూడదు.
మెడ
తల నుండి మొండెంను వేరుచేసే భాగాన్ని మెడ (Neck) అంటారు. ఇది దవడ ఎముక నుండి ఛాతీ పైభాగం వరకు ఉంటుంది.
స్వరపేటిక మరియు థైరాయిడ్ గ్రంథులు ఇక్కడి ముఖ్య భాగాలు.
మెడ నొప్పి అనేది ఒక సాధారణమైన సమస్య.
ఛాతీ
వక్షస్థలం, రొమ్ము లేదా ఛాతీ (Chest) మానవుని శరీరంలో మొండెం పైభాగంలో మెడకి క్రిందుగా ఉంటుంది. దీనిలో అతిముఖ్యమైన గుండె మరియు ఊపిరితిత్తులు ఒక ఎముకలగూటిలో భద్రపరచబడ్డాయి. అన్నవాహిక వీటికి వెనుకగా పోతుంది. ఈ ఎముకల గూడు పక్కటెముకలు, వెన్నెముకలు మరియు భుజములతో తయారుచేయబడింది. డయాఫ్రమ్ అను కండరంద్వారా ఇది ఉదరమునుండి వేరుచేయబడింది.
వక్షోజము or వక్షోరుహము vakshō-jamu n. అనగా A woman's breast. స్తనము.[[వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము]]
ఉదరము
ఉదరము లేదా కడుపు (Abdomen) మొండెంలోని క్రిందిభాగం. ఇది ఛాతీకి కటిభాగానికి మధ్యలో ఉంటుంది. దీనిని పొట్ట అని కూడా అంటారు. పొట్ట అంటే గర్భం అని కూడా ఒక అర్థం ఉంది. ఇంకో అర్థంలో పొట్ట రావడం అంటే ఉదరం ఉబ్బి ఒక అనారోగాన్ని సూచించడానికి కూడా వాడతారు. స్థూల కాయం వలన కొవ్వు చేరి పొట్ట ఉబ్బినట్లు కనిపిస్తుంది. ఉదరంలో జీర్ణవ్యవస్థ, మూత్రవ్యవస్థ, మరికొన్ని ఇతర అవయవాలున్నాయి. కాలేయము ఛాతీ క్రిందగా కుడివైపున ఉంటుంది. ఉదరవితానము (డయాఫ్రమ్) అనే కండరం ఛాతీ నుండి దీన్ని వేరుచేస్తుంది. ఉదర కుహరం (Abdominal cavity) ఉదరంలోని వివిధ అవయావాలను కప్పుతూ సీరస్ పొర ఉంటుంది. దీనిలో కొంత ఉదర ద్రవం (Abdominal fluid) ఉండి పేగులవంటివి రాపిడి లేకుండా వీలు కల్పిస్తాయి.
ఊపిరితిత్తులు
ఊపిరితిత్తులు (Lungs) శ్వాసవ్యవస్థకు మూలాధారాలు. ప్రాణవాయువు (Oxygen) ను బయటి వాతావరణంనుండి గ్రహించి బొగ్గుపులుసు వాయువు (Carbon dioxide) ను మనశరీరంనుండి బయటకు పంపించడం వీని ముఖ్యమైన పని. ఛాతీలో ఇవి గుండెకు ఇరువైపులా ప్రక్కటెముకలతో రక్షించబడి ఉంటాయి.
ఊపిరి తిత్తులు గాలిని-శ్వాసించు వెన్నెముక గల జీవులలో శ్వాసక్రియ కొరకు ప్రధాన అంగములు (భూ మరియు వాయు చరాలలో ఇవి ప్రధానం. జలచరాలలో మొప్పల ద్వారా నీటిలోని ఆక్సిజన్ ను గ్రహింపబడుతుంది) . ఈ ఊపిరి తిత్తులు శరీరంలోని రొమ్ముభాగంలో గుండెకు ఇరువైపులా అమర్చబడివుంటాయి. వీటి ప్రధాన కార్యక్రమం భూవాతావతరణములోగల ఆక్సిజన్ను గ్రహించి రక్తములో చేరవేస్తాయి, మరియు రక్తమునందలి కార్బన్ డై ఆక్సైడును వాతావరణములోకి చేరవేస్తాయి.
మెదడు
మానవునిలో మెదడు (Brain) తలభాగంలో కపాళంచే రక్షించబడి ఉంటుంది. జ్ఞానేంద్రియాలన్నింటికి ఇది ముఖ్యమైన కేంద్రం.మెదడుకు తనంతట తానే సొంతంగా మరమ్మతులు చేసుకోగలిగే సామర్థ్యం ఉందని తేలింది. సెరిబ్రల్‌ కార్టెక్స్‌ ప్రాంతంలో నాడీకణాలు గాయాలకు తగినట్లుగా తమ ఆకృతిని సైతం మార్చుకుని పునరుత్తేజం పొందుతున్నట్లు గుర్తించారు. మెదడుకి ఎం చెయ్యాలో ఆలోచించడం, నిర్ణయాలు తీసుకోవడం, గత విషయాలు గుర్తు పెట్టుకోవడం వంటి లక్షణాలు ఉంటాయి. అయితే పురుషులకు జ్ఞాపక శక్తికంటే తెలివితేటలు ఎక్కువగా ఉంటాయని, స్త్రీలకు తెలివితేటలకంటే జ్ఞాపకశక్తి ఎక్కువగా ఉంటుందని, పురుషులు స్త్రీల కంటే తెలివైనవారని తాజా పరిశోధనల్లో తేలింది. దీనికి కారణం మెదడులో న్యూరాన్ల నిర్మాణంలో తేడాయే అని తేలింది. 1999 నుండి 2005 వరకూ రిచర్డ్ లిన్ నిర్వహించిన మెటా స్టడీలో సగటు తెలివితేటలు స్త్రీలకంటే పురుషుల్లో 3 - 5 పాయింట్లు ఎక్కువని తేలింది. 17, 18 సంవత్సరాల వయసు గల బాలురలో తెలివితేటలు 3.63 పాయింట్లు ఎక్కువ ఉన్నట్లు జాక్సన్ మరియు రస్టన్ అను శాస్త్ర వేత్తలు తేల్చారు.
నోరు
నోరు, మూతి లేదా ముఖద్వారము (ఆంగ్లం: Mouth) మనిషి ముఖంలో మధ్యక్రిందభాగంలో ఉంటుంది. దీని ముందుభాగంలో రెండు పెదవులు నోరు తెరవడానికి లేదా మూయడానికి అనువుగా ఏర్పాటుచేయబడ్డాయి. వెనుకభాగం గొంతుతో కలుస్తుంది. నోటి లోపక కదులుతూ నాలుక ఉంటుంది. నోటి కుహరపు పైభాగాన్ని అంగిలి (Palate) అంటారు.
జీర్ణప్రక్రియ నోటినుండే మొదలౌతుంది. ఇక్కడే ఆహారం చిన్నచిన్నముక్కలుగా చేయబడి లాలాజలంతో కలుస్తుంది.
ఇదే కాకుండా మాటలాడడానికి, ద్రవపదార్ధాలు త్రాగడానికి, సిగరెట్లు త్రాగడానికి, గాలిపీల్చుకోవడానికి మరియు ముద్దు పెట్టుకోవడానికి ఉపయోగపడుతుంది.
మనిషి నోటిలో ఇంచుమించుగా 100 మి.లీ. ద్రవం పడుతుంది.
తెలుగు భాషలో నోరు పదానికి వివిధ ప్రయోగాలున్నాయి. నోరు అనగా The mouth. నక్త్రము, ముఖద్వారము అని అర్ధము. G. నోటి, నోరి, నోట. బహువచనం: నోళ్లు. ఉదా: నోట with the mouth. నోరు ముయ్యి hold your tongue. నోరులేని dumb, unable to talk. నోరు లేనివాడు a simpleton. నోరుకొట్టు to strike on the mouth, i.e., to silence, check, rebuke; to deprive of one's rights or enjoyment, to plunder, spoil. నోరుకాచు to watch one's lips, to keep a secret. నోరుకట్టు to restrain the appetite. నోటిలో ఆడుచున్నది I have it at the tip of my tongue. వాని నోరు మంచిది కాదు he is a foul mouthed fellow. పెద్ద నోరు చేయు to talk loud or abusively. నోరుపడిన speechless. నోటికి వచ్చినట్టు తిట్టెను he gave them all the abuse that he could think of. నా నోట్లో మన్నుకొట్టినాడు he cast earth in my mouth, i.e., he destroyed my hopes or prospects. నోటిపేద foolish, ignorant, senseless. నోటిమాట a mere word of mouth. నోరుమెంగ అనగా A dumb man. మూగవాడు. నోరూరు (నోరు+ఊరు) v. n. To water (as the mouth). To desire, అపేక్షించు. ఉదా: నా నోరూరుచున్నది my mouth waters. వానితో నీవు యేల నోరు చేసుకొంటావు why do you quarrel with him? నోరెత్తు v. n. To raise the voice, cry, speak. To try to speak, మాట్లాడ యత్నించు. నోరాడు (నోరు+ఆడు.) v. n. To utter. వానికి ఎటుల నోరాడెనో I can't think how his mouth could utter such words. "చెయ్యప్పులనుచు నిచ్చినవారు కటువుగా నడుగ నుంకించి నోరాడకరుగ."
నోటిలో మూడు జతల లాలాజల గ్రంథులున్నాయి. అవి 
వీటిలో పెరోటిడ్ గ్రంథులు చెవి దగ్గరగా ఉంటాయి. అథోజిహ్విక, అథో జంభికా గ్రంథులు నాలుక క్రిందకు తెరుచుకుంటాయి. ఈ గ్రంథుల నుంచి లాలాజలం విడుదలౌతుంది. లాలాజలంలో ఎక్కువగా నీరు, కొద్దిగా లవణాలు, ఎమైలేజ్, టయొలిన్ అనే ఎంజైమ్ లు ఉంటాయి. ఈ ఎంజైమ్ లు ఆహారంలోని పిండిపదార్థాన్ని డెక్స్ట్రిన్, మాల్టోజ్ అనే చక్కెరలుగా మారుస్తుంది. డెక్స్ట్రిన్ కూడా చివరకు మాల్టోజ్ గానే మారుతుంది. ఆహారంలోని పిండి పదార్థం నోట్లోనే పాక్షికంగా జీర్ణమవుతుంది. ఆహారం నోటి నుంచి గ్రసని ద్వారా ఆహార నాళంలోకి ప్రవేశిస్తుంది. గ్రసనిలో ఉన్న కొండనాలుక ఆహారం వాయునాళం లోకి పోకుండా కాపాడుతుంది. ఆహార వాహికలో స్రవించే శ్లేష్మం వల్ల ఆహారం సులువుగా కదులుతుంది. ఆహార వాహికలోని కండరాలు ఏర్పరిచే అలల వంటి సంకోచ కదలికలను పెరిస్టాటిక్ చలనాలు అంటారు. ఇవి అనియంత్రితమైనవి.
చెవి
చెవి లేదా కర్ణం (Ear) జంతుజాతులలో శబ్దాల్ని గ్రహించే జ్ఞానేంద్రియం. మనిషికి రెండు చెవులు తలకి ప్రక్కగా ఉంటాయి. చెవులు వినడానికే కాకుండా, శరీరపు సమతాస్థితి ని గ్రహించడానికి తోడ్పడుతాయి.
తెలుగు భాషలో చెవి పదానికి వివిధ ప్రయోగాలున్నాయి. చెవి నామవాచకంగా An ear. A key అని అర్ధాలున్నాయి. ఉదా: మాట చెవిని పెట్టు to give ear to, to hearken. చెవులు గడియలు పడ్డవి his ears were ringing through faintness. పత్రము యొక్క చెవి the tip or margin of a written bond. పత్రపు చెవి చించు to cancel a bond by tearing the leaf so as to disengage it from the cord on which palm leaf volumes are strung. చెవికొన or చెవికొణక the tip of the ear. చెవిటి (చెవి+అవిటి) adj. విశేషణంగా Deaf. n. A deaf man. బథిరుడు అని అర్ధం. ఉదా: చెవిటి వ్యవహారము an unspeakable or unutterable iniquity, lit. one which makes one story one's ears. చెవిటిమూగ n. A deaf mute. చెవుడును మూగతనమును గలవాడు. చెవినిల్లు గట్టుకొని చెప్పు to reiterate a precept, as though keeping ti always dwelling in the ear. ఉదా: "నిచ్చలు చెవినిలల్లు గట్టుకొని చాటితి నన్నుగణింప వైతి పెన్బలియుని తోడి పోరిది." చెవియాకు లేదా చెవ్వాకు n. An ear ornament ఒక రకమైన చెవికి ధరించే ఆభరణం. చెవికట్టు n. The iron ring on an axle tree. చెవుడు (చెవి + అవుడు) n. Deafness. (The inflected form is చెవిటి.) చెవుడుపడు v. n. To become deaf. చెవుడుపరుచు to deafen. చెవులపిల్లి n. The black-naped Hare, Lepus nigricollis. (F.B.I.) కుందేలు. చెవులపోతు n. A buck hare కుందేలు, శశకము.
సకశేరుకాలలో, ముఖ్యంగా క్షీరదాలలో చెవి నిర్మాణం క్లిష్టంగా ఉంటుంది. చెవిలో బాహ్య చెవి లేదా వెలుపలి చెవి, మధ్య చెవి మరియు లోపలి చెవి అని మూడు భాగాలుంటాయి.
కొన్ని చేపలలోను, ఉభయచరాలలోను, చాలా సరీసృపాలలోను వెలుపలి చెవి లోపిస్తుంది. మానవ చెవి గుర్తించలేని కొన్ని శబ్దాలను కొన్ని జంతువులు గుర్తిస్తాయి. ఉదాహరణకు అల్ట్రాసోనిక్ శబ్దాలు. ఒక్కో జంతువుకు ఒక్కోరకం శబ్దాలను గ్రహించగల శక్తి ఉంటుంది. 
మానవుని చెవి ఒక నిర్ణీత పరిధిలోని శబ్దాలను మాత్రమే వినగలుగుతుంది. అంతకు మించిన పెద్ద పెద్ద శబ్దాలను విన్నపుడు కర్ణభేరి పగిలిపోవచ్చు. నీళ్ళు ఎక్కువగా లోపలికి వెళ్ళడం వల్ల కూడా చెవి లోపలి భాగం దెబ్బతినే అవకాశం ఉంది. చెవి బాగా శుభ్రం చేయకపోవడం వల్ల గులిమి చేరి నొప్పి వేసే అవకాశం ఉంది.
భుజము
మానవుని శరీరంలోని రెండు భుజాలు (Shoulders) చేతుల్ని మొండెంతో కలుపుతాయి. మూడు కీళ్ళు, మూడు ఎముకలు మరియు కండరాలతో ఇది ఒక క్లిష్టమైన భాగం. మన చేతులు అన్ని కోణాలలో తిరగడానికి భుజమే కారణం.
తెలుగు భాష ప్రకారంగా భుజము [ bhujamu ] bhujamu. [Skt.] n. The shoulder, the arm. భుజంగ భుక్కు bhujanga-bhukku. n. The snake-eater, i.e., a peacock, నెమలి. భుజగము, భుజంగము or భుజంగమము bhujagamu. n. A snake. పాము. భుజంగుడు bhujanguḍu. n. A libertine, a lover. భుజంగ ఏవజానీతె భుజగ చరణం సఖే the feet of a snake and the tricks of a lecher, are known to himself alone. "పగరాజుల భుజంగు బ్రహ్మినాయడు" Pal. 291. Brahmi Náyak who hast dishonoured all his foemen. భుజకీర్తి bhuja-kīrti. n. A certain ornament for the arm. బాహుపురి. భుజాంతరము the breast chest. రొమ్ము. Balaram. v. 71. భుజ శిరస్సు bhujasirassu. n. The shoulder, మూపు.
మూపు [ mūpu ] mūpu. [Tel.] n. The shoulder. భుజము. "కుడి మాపుపై చిన్ని గొడుగు చెన్నొదవ డాపల గమండలుదండములు వెలుంగ." Padma. vii. 176. "నీవలమూపులావు. మునునేలవహించిన నాగకూర్మగోత్రావనిభృద్ది శాకరుల కారయనూరట పట్టుగాదె." M. IV. ii. 191. మూపురము mūpuramu. n. A bull's hump. ఎద్దు యొక్క భుజ శిరము, కుకుదము.
అన్నవాహిక
అన్నవాహిక (Esophagus) ఒక కండరాలతో చేయబడిన నాళము. ఇది ఆహారాన్ని గొంతు నుండి జీర్ణకోశానికి చేర్చుతుంది.
ఇది ఇంచుమించు 25 సెం.మీ. పొడవుంటుంది. దీని చివరిభాగం ఉదరంలో ఉంటుంది.
అన్నవాహికలోని ముఖ్యమైన భాగాలు:
అన్నవాహిక మానవుని జీర్ణవ్యవస్థలోని మొట్టమొదటి భాగము. మనం భుజించిన ఆహారం నోటిలో నుండి క్రిందికి జారి మ్రింగుట ద్వారా ఫారింక్స్ లోనికి ఆ తర్వాత అన్నవాహికలోనికి ప్రవేశిస్తుంది. అన్నవాహిక ద్వారా కదలిన ఆహారం జీర్ణకోశం చేరుతుంది. మనం ఆహారాన్ని మ్రింగినప్పుడు ఎపిగ్లాటిస్ వెనుకకు గొంతును కప్పివుంచుతుంది. అందువలన ఆహారం శ్వాసమార్గాలలోకి ప్రవేశించకుండా నిరోధించబడుతుంది. అదే సమయంలో అన్నవాహిక ముందుభాగంలోని కండరాలు వ్యాకోచించి, ఆహారం అందులోనికి ప్రవేశించడానికి అవకాశాన్ని కల్పిస్తుంది. అన్నవాహిక కండరాల సంకోచ వ్యాకోచాల మూలంగా ఆహారం క్రమంగా క్రిందికి కదలుతుంది. ఆ సమయంలోనే అన్నవాహిక క్రిందభాగంలోని కండరాలు వ్యాకోచించి ఆహారం అన్నకోశంలోని ప్రవేశించడానికి తోడ్పడుతుంది.
జీర్ణకోశం చాలా గాఢమైన ఆమ్లాలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. జీర్ణకోశపు స్రావాలలో హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లంతో పాటు, పొటాషియం క్లోరైడు మరియు సోడియం క్లోరైడు లవణాలు ఆహారం జీర్ణం కావడానికి ఉపకరిస్తాయి. అన్నవాహిక క్రింది భాగంలోని కండరాలు సంకోచించడం వలన ఈ జీర్ణకోశ స్రావాలు వెనుకకు తిరిగి ప్రవేశించకుండా నిరోధించబడతాయి. ఇదే కాకుండా ఆ ప్రాంతంలోని తీవ్రమైన కోణం మరియు డయాఫ్రం కండరాలు కూడా ఇందులో కొంత పాత్ర పోషిస్తాయి.
పిత్తాశయము
పిత్తకోశం లేదా పిత్తాశయం (Gall bladder) పైత్యరసాన్ని నిలువచేస్తుంది. బేరిపండు ఆకారములో ఉన్న ఈ అవయవము 50 మి.లీ. వరకు పైత్యరసాన్ని నిలువ ఉంచుకొని జీర్ణక్రియకు అవసరమయినప్పుడు చిన్న ప్రేగులోనికి విడుదలచేస్తుంది.
మానవులలో పిత్తాశయము దాదాపు 10-12 సెంటీమీటర్లు పొడవుగా ముదురు ఆకుపచ్చ రంగులో కనిపిస్తుంది. పిత్తాశయానికి ఈ రంగు కణజాలాల వళ్ళకాక అందులో నిలువవున్న పైత్యరసం వల్ల కలుగుతున్నది. పైత్యరసవాహిక పిత్తాశయాన్ని ఒకవైపు కాలేయముతోనూ మరోపైపు ఆంత్రమూలముతోనూ కలుపుతున్నది.
పిత్తాశయం మూడు భాగాలుగా విభజించబడింది: ఫండస్, బాడీ, అండ్ నెక్. పిత్తాశయం చివర గుండ్రని బాగాన్ని ఫండస్ అంటారు. బాడీ పిత్తాశయం గుంటలో పడి, కాలేయంతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. మెడ భాగం సన్నగా ఉండి సిస్టిక్ వాహిక అనే పిత్త వృక్షం భాగంతో కలిసిపోతుంది. సిస్టిక్ వాహిక హెపాటిక్ వాహికతో కలిసి సాధారణ పిత్త వాహిక మారుతుంది. పిత్తాశయం మెడ మరియు సిస్టిక్ వాహిక కలయిక వద్ద, పిత్తాశయం గోడ శ్లేష్మ మడతని ఏర్పాటు చేస్తుంది దీనిని హార్ట్మన్ సంచి అంటారు, ఇక్కడ గాల్‌స్టోన్స్ ఇరుక్కుపోతాయి. పిత్తాశయంలో రాళ్లు ఏర్పడడం అత్యంత సాధారణ పిత్తాశయ సమస్య. పిత్త రసము కొలెస్ట్రాల్తో నిండిపోతే పిత్తాశయ రాళ్లు ఏర్పడతాయి. చాలా రాళ్లు బిలియరీ సిస్టమ్ తో వెళ్ళిపోతాయి, కొన్ని రాళ్లు మాత్రమే ఇరుక్కుపోయి పొట్ట నొప్పి వంటి లక్షణాలను చూపిస్తాయి. రాళ్లు పిత్తాశయంకి అడ్డుగా ఉంటే కోలేసైస్టిటిస్ అనే మంట వస్తుంది. ఒకవేళ రాళ్లు బిలియరీ సిస్టమ్ లో ఉండిపోతే కామెర్లు వస్తాయి. రాళ్లు క్లోమ వాహికకి అడ్డుగా ఉంటే పాంక్రియాటైటిస్ (క్లోమము గ్రంథీకి వాపు) వస్తుంది. పిత్తాశయంలో రాళ్లు తరచుగా వస్తుంటే శస్త్రచికిత్స చేసి వాటిని తీసివేస్తారు."విభాగపు మూలాలు",
ఇవి పిత్తాశయం, పైత్యరస నాళాలలో ఎక్కడైనా తయారుకావచ్చును. వీని మూలంగా పైత్యరసం చిన్నప్రేగులోనికి పోవడం పూర్తిగా గాని, పాక్షికంగా గాని ఆగిపోయి పచ్చకామెర్లు వస్తుంది. క్లోమరస వాహికకు అడ్డం పడుట వలన క్లోమము వాచిపోవచ్చును. ఈ రాళ్లు వివిధ రంగులలో, పరిమాణాలలో ఉంటాయి.
కపాలం
కపాలం (లాటిన్: Cranium, స్పానిష్: Cráneo, ఫ్రెంచ్: Crâne, ఆంగ్లం Skull, జర్మన్: Schädel) తలలో ఎముకలతో చేసిన అవయవం. ఇది జ్ఞానేంద్రియాలను భద్రంగా ఉంచుతుంది. మనిషి ముఖానికి ఒక నిశ్చితమైన ఆకారాన్నిచ్చేది కపాలం. కపాలంలో 26 ఎముకలుంటాయి. అవి ఒకదానితో ఒకటి అతి దగ్గరగా ఏర్పాటుచేయబడ్డాయి. వీటిమధ్య అతి తక్కువ కదలిక మాత్రమే సాధ్యం.
మానవ పుర్రె ఒక bony నిర్మాణం, అస్థిపంజరంలో భాగంగా ఉంది, మానవ తలలో మరియు ఇది ముఖ భాగం యొక్క నిర్మాణాలను మద్దతు ఇస్తుంది. మానవులలో, వయోజన పుర్రె సాధారణంగా 22 ఎముకలు రూపొందించబడింది. దవడ ఎముక తప్ప, పుర్రె ఎముకల యొక్క అన్ని, కుట్లు కలిసి కలుస్తాయి bony అస్థీకరణము ద్వారా ఏర్పడే synarthrodial (కదలలేని) కీళ్ళు, Sharpey యొక్క ఫైబర్స్ కొన్ని వశ్యత అనుమతించడం తో.
మెదడును కప్పియున్న కపాల కుహరము (మెదడు కేసు) ఎనిమిది ఎముకలు రూపం, మెదడు మరియు మెదడు మూల పరిసర ఎముక ఒక రక్షణ వాల్ట్. పద్నాలుగు ఎముకలు splanchnocranium రూపం, ఇది ముఖం మద్దతు ఎముకలు కలిగి ఉంది. స్వల్పకాల ఎముకలు లోపల పొదిగిన మధ్య చెవి ఆరు శ్రవణ మధ్య చెవిలో అస్థికలు ఉన్నాయి. స్వర పేటిక మద్దతు కంఠాస్థి ఎముక, సాధారణంగా పుర్రె భాగంగా లేదు. ఇది పుర్రె ఇతర ఎముకలుతో ఉచ్చరించు లేదు.
నాలుక
నాలుక (Tongue) పూర్తిగా కండరాలతో చేయబడిన నోటిలోని భాగం. ఇది ఆహారాన్ని నమలడం మరియు మింగడంలో ఉపకరిస్తుంది. దీనివల్లనే మనకు రుచి తెలుస్తుంది. లాలాజలం దీన్ని ఎప్పుడూ తడిగా ఉంచుతుంది. మనం మాట్లాడడానికి కూడా ఇది సహకరిస్తుంది. ఇది నోటి అడుగుభాగంలో క్రింది పళ్ళ నుండి గొంతు వరకు వ్యాపించింది.
చిన్న ప్రేగు
ప్రేగులలో ఇది జీర్ణకోశం మరియు పెద్ద ప్రేగుల మధ్య ఉంటుంది. జీర్ణక్రియ మరియు శోషణము చాలా వరకు ఇక్కడే జరుగుతుంది. ఇది 4-7 మీటర్లు పొడుగుంటుంది. దీన్ని మూడు భాగాలుగా చేయవచ్చు. 1. డుయోడినం (Duodenum), 2. జెజునం (Jejunum) మరియు 3. ఇలియం (Ileum). చిన్న ప్రేగు, పెద్ద ప్రేగు కలిసే సంగమమును 'ఇలియో-సీకల్ సంగమము' అంటారు.
జీర్ణకోశం
జీర్ణకోశం లేదా జీర్ణాశయం (Stomach) ఉదరములో ఆహారం చేరు మొదటి భాగము. ఇది అన్నవాహిక చిన్న ప్రేగుల మధ్య ఉంటుంది. జీర్ణక్రియలో రెండవభాగం ఇక్కడ జరుగుతుంది. ఇక్కడ జఠర రసము మరియు కొన్ని ఎంజైమ్లు ఆహారంతో కలుస్తాయి. ఖాళీకడుపుతో ఉన్నప్పుడు 50 మి.లీ. సామర్థ్యం ఉన్న జీర్ణకోశం పూర్తి భోజనం తర్వాత నీరుతో కలిసి 3.5 లీటర్లు వరకు సాగుతుంది.
పెద్ద ప్రేగు
పెద్ద ప్రేగు (Large intestine) జీర్ణ వ్యవస్థలో చివరిభాగం. జీర్ణక్రియతర్వాత భాగంనుండి నీరు, విటమిన్లను తిరిగి శరీరంలోనికి పీల్చుకొని మిగిలిన జీర్ణంకాని వ్యర్థపదార్ధాల్ని బయటకు పంపించడం దీని పని. దీనికి 12-25 గంటలు పడుతుంది. పెద్ద ప్రేగు ఇంచుమించు 1.5 మీటర్ల పొడుగుంటుంది.
పెద్ద ప్రేగులో 700 రకాలైన బాక్టీరియాలుంటాయి.
గర్భాశయము
గర్భాశయం లేదా గర్భకోశం (Uterus) స్త్రీ జననేంద్రియ వ్యవస్థలో అతి ముఖ్యమైన భాగం. ఇది కటి ప్రదేశం మధ్యభాగంలో మూత్రాశయంకు పెద్ద ప్రేగుకు మధ్యలో ఉంటుంది.
స్త్రీ గర్భం దాల్చిన తర్వాత ఫలదీకరణం చెందిన అండం ఇక్కడ పిండంగా మారి తొమ్మిదినెలలో దినదినాభివృద్ధిచెందిన శిశువు చివరికి పురుడు సమయంలో దీని బలమైన కండరాల ద్వారా బయటకు పంపించబడుతుంది.
ఇది కటి ప్రదేశం మధ్యభాగంలో మూత్రాశయం మరియు పురీష నాళం లకు మధ్యలో ఉంటుంది.
ఇది పియర్ ఆకారంలో ఉండే కండరాలతో చేయబడిన అవయవం.
గర్భాశయాన్ని మూడు భాగాలుగా పేర్కొంటారు. ఫండస్, బాడీ మరియు సెర్విక్స్.గర్భాశయంలోని నాలుగు పొరలు లోపలి నుండి బయటకి:
The uterus is primarily supported by the pelvic diaphragm and the urogenital diaphragm. Secondarily, it is supported by ligaments and the peritoneum (broad ligament of uterus)
It is held in place by several peritoneal ligaments, of which the following are the most important (there are two of each):
Other named ligaments near the uterus, i.e. the broad ligament, the round ligament, the suspensory ligament of the ovary, the infundibulopelvic ligament, have no role in the support of the uterus.
గర్భాశయం సాధారణంగా రెండు ప్రదేశాలలో ముందుకు వంగి ఉంటుంది. దీనిని "anteflexed" మరియు "anteverted." అంటారు. గర్భాశయం యోనితో చేయబడిన వంపు మొదటిది, ఫండస్ భాగం బాడీతో చేయబడిన వంపు రెండవది.
పాలగుమ్మి సాయినాథ్
పాలగుమ్మి సాయినాథ్ (1957 - ) భారతదేశంలో పేరు గాంచిన జర్నలిస్టు లలో ఒకరు, జర్నలిజం విభాగంలో 2007వ సంవత్సరపు రామన్ మెగసెసె అవార్డు గ్రహీత. జర్నలిస్టు అని పిలిపించుకునే కన్నా, 'పల్లె రిపోర్టరు' లేదా 'రిపోర్టరు' అని పిలువబడటాన్ని ఇష్టపడతారు. పల్లె రైతులు, పేదరికం వంటి విషయాలను వెలుగులోనికి తీసుకురావడానికి ఎంతో కృషి చేసారు, చేస్తున్నారు. గత పధ్నాలుగు సంవత్సరాలుగా ఆయన సంవత్సరానికి 270-300 రోజులు పల్లెల్లో గడుపుతున్నారు. హిందూ పత్రికలో గ్రామీణ వ్యవహారల ఎడిటర్‌గా ఉద్యోగాన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. ఈయన చేసిన పనిని మెచ్చి నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత అమర్త్యా సేన్ "ఆకలి, కరువుల వంటి విషయాలపై నేడు ప్రపంచం లోని ఉత్తమ పరిశోధకులలో ఒకరు" అని ప్రశంచించారు.
సాయినాథ్ ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పేరొందిన కుటుంబం నుండి వచ్చిన వాడు. మాజీ రాష్ట్రపతి వి.వి. గిరి మనవడు. సాయినాథ్ 1957లో మద్రాసులో జన్మించాడు. మద్రాసులోని లయోలా కాలేజ్లో విద్యాభ్యాసం చేసాడు. సామాజిక రుగ్మతలు, రాజకీయ కోణాలకు సంబంధించిన ఆసక్తి అతనికి కాలేజీ విద్యార్థిగా ఉండగానే మొదలయ్యింది. ఢిల్లీలోని జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయంలో చదువుతున్నప్పుడు అతను విద్యార్థి రాజకీయాలలో పాల్గొన్నాడు. అక్కడి నుండి చరిత్రలో పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేషన్ పూర్తి చేసి 1980లొ యునైటెడ్ న్యూస్ ఆఫ్ ఇండియాలో జర్నలిస్టుగా ఉద్యోగజీవితాన్ని ప్రారంభించి ఆ వార్తాసంస్థ యొక్క అత్యుత్తమ అవార్డును అందుకున్నాడు. ఆ తరువాత రూసీ కరాంజియా యొక్క బ్లిజ్ట్ వారపత్రికలో పనిచేశాడు. ముంబాయి నుండి ప్రచురితమయ్యే ఈ ప్రముఖ భారతీయ టాబ్లాయిడ్ వారపత్రికకు ఆరు లక్షల సర్క్యులేషన్ ఉంది. బ్లిట్జ్లో విదేశీవ్యవహారాల సంపాదకుడిగా చేరిన సాయినాథ్, అదే పత్రికలో పదేళ్ల పాటు ప్రధాన ఉప సంపాదకుడిగా పనిచేశాడు. గత పాతిక సంవత్సరాలుగా ముంబాయిలోని సోఫియా కళాశాలకు చెందిన సోఫియా పాలిటెక్నిక్లో సామాజిక సమాచారప్రసార మాధ్యమాల కోర్సును భోధిస్తూ వచ్చాడు. మరియు చెన్నైలోని ఆసియా జర్నలిజం కళాశాలలో బోధిస్తూ నవతరం పాత్రికేయ విద్యార్థులను ఉత్తేజితుల్ని చేస్తున్నాడు.
సాయినాథ్ గారి ఘాటు జర్నలిజం ఎంతో మంది విమర్శకులను తయారుచేసి ఉండవలసింది, కానీ ఎందుకో అతనిపై విమర్శలు చెప్పుకోదగివంత లేవు. ఎన్ని తప్పులను ఎత్తి చూపినా అతని వృత్తి గౌరవానికి ఎవరూ అడ్డుచెప్పడం చూడలేదు. ఔట్‌లుక్ పత్రికలో సుర్జిత్ ఎస్. భల్లా అనే ఆయన విమర్శ ఒక్కటి కొంత చెప్పుకోవచ్చును.
జర్నలిజం, సాహిత్యం మరియు కమ్యూనికేషన్ రంగాలలో నోబెల్ పురస్కారానికి దీటుగా పరిగణించబడే రామన్ మెగసెసె పురస్కారాన్ని 2007లో గెలుచుకున్న ఒకే ఒక్క భారతీయుడు.
వెన్నుపాము
వెన్నుపాము (Spinal cord) నాడీ వ్యవస్థ (Nervous system)లో కేంద్ర నాడీమండలానికి చెందిన భాగం.
ఇది సన్నగా, పొడవుగా, ఒక గొట్టం మాదిరిగా ఉంటుంది. ఇది మెదడు నుండి సందేశాల్ని మన శరీరమంతటికి మరియు బాహ్య శరీరంనుండి మెదడుకీ తీసుకొనిపోతుంది. ఇది వెన్నెముక లతో పూర్తిగా రక్షించబడుతుంది. దీనిని 5 విభాగాలుగా విభజించవచ్చు. దీనినుండి 31 జతల నరాలు వస్తాయి.
వెన్నెముక
మనుషుల వెన్నెముకలో 33 వెన్నుపూసలు (Vertebrae) శరీరం వెనకభాగంలో మెడనుండి పిరుదుల వరకు ఒకదానిపై ఒకటి అమర్చబడి ఉంటాయి.
క
హల్లులలో కంఠ్య శ్వాస అల్పప్రాణ (Unaspirated voiceless velar plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [k]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [k].
స్థానం: మృదు తాలువు (velum)
కరణం: జిహ్వమూలము (tongue root)
సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), శ్వాసం (voiceless)
విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)
క, కా, కి, కీ, కు, కూ, కౌ, కె, కే, కై, కొ, కో, కౌ, కం, కః
గ
హల్లులలో కంఠ్య నాద అల్పప్రాణ (Unaspirated voiced velar plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [g]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [g].
స్థానం: మృదు తాలువు (velum)
కరణం: జిహ్వమూలము (tongue root)
సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), నాద (voiced)
విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)
గ, గా, గి, గీ, గు, గూ, గె, గే, గై, గొ, గో, గౌ, గం, గః
ఖ
హల్లులలో కంఠ్య శ్వాస మహాప్రాణ (Aspirated voiceless velar plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [kʰ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [kh].
స్థానం: మృదు తాలువు (velum)
కరణం: జిహ్వమూలము (tongue root)
సామాన్య ప్రయత్నం: మహాప్రాణ (aspirated), శ్వాసం (voiceless)
విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)
ఖ, ఖా, ఖి, ఖీ, ఖు, ఖూ, ఖె, ఖే, ఖై, ఖొ, ఖో, ఖౌ, ఖం, ఖః
ఙ
అనునాసికాలలో కంఠ్య నాద అల్పప్రాణ (velar nasal) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [ŋ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [ṅ].
స్థానం: మృదు తాలువు (velum)
కరణం: జిహ్వమూలము (tongue root)
సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), నాద (voiced)
విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
నిర్గమనం: నాసికావివరం (nasal cavity)
ఘ
హల్లులలో కంఠ్య నాద మహాప్రాణ (Aspirated voiced velar plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [gʰ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [gh].
స్థానం: మృదు తాలువు (velum)
కరణం: జిహ్వమూలము (tongue root)
సామాన్య ప్రయత్నం: మహాప్రాణ (aspirated), నాద (voiced)
విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)
ఘ, ఘా, ఘి, ఘీ, ఘు, ఘూ, ఘె, ఘే, ఘై, ఘొ, ఘో, ఘౌ, ఘం, ఘః
ఞ
అనునాసికాలలో తాలవ్య నాద అల్పప్రాణ (palatal nasal) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [ɲ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [ñ].
స్థానం: కఠిన తాలువు (hard palate)
కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip)
సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), నాద (voiced)
విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
నిర్గమనం: నాసికావివరం (nasal cavity)
ఝ
హల్లులలో తాలవ్య నాద మహాప్రాణ (aspirated voiced palatal plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [ɟʰ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [jh].
స్థానం: కఠిన తాలువు (hard palate)
కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip)
సామాన్య ప్రయత్నం: మహాప్రాణ (aspirated), నాద (voiced)
విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)
ఝ, ఝా, ఝి, ఝీ, ఝు, ఝూ, ఝె, ఝే, ఝై, ఝొ, ఝో, ఝౌ, ఝం, ఝః
జ
హల్లులలో తాలవ్య నాద అల్పప్రాణ (Unaspirated voiced palatal plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [ɟ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [j].
స్థానం: కఠిన తాలువు (hard palate)
కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip)
సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), శ్వాసం (voiced)
విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)
అచ్చ తెలుగు పదాలలో తాలవ్యాచ్చుల ముందు తాలవ్య జ గా కంఠ్యాచ్చుల ముందు దంత్య జ గా పలుకుతాం. రెండు సమీప ధ్వనులు Complementary Distribution లో ఉండే వాటిని సవర్ణాలుగానే (allophones) తప్ప, వేర్వేరు వర్ణాలుగా పరిగణించరు. అయితే, సంస్కృత పదాలను పలికేటప్పుడు మాత్రం కొంతమంది శిష్టులు కంఠ్యాచ్చుల ముందుకూడా వీటిని తాలవ్య జ గా పలకడం వినిపిస్తుంది కాబట్టి దంత్య జ ను ప్రత్యేక వర్ణంగా గుర్తించాలని వాదించవచ్చు.
జ, జా, జి, జీ, జు, జూ, జె, జే, జై, జొ, జో, జౌ, జం, జః
ఛ
హల్లులలో తాలవ్య శ్వాస మహాప్రాణ (aspirated voiceless palatal plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [cʰ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [ch].
స్థానం: కఠిన తాలువు (hard palate)
కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip)
సామాన్య ప్రయత్నం: మహాప్రాణ (aspirated), శ్వాసం (voiceless)
విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)
ఛ, ఛా, ఛి, ఛీ, ఛు, ఛూ, ఛె, ఛే, ఛై, ఛొ, ఛో, ఛౌ, ఛం, ఛః
చ
హల్లులలో తాలవ్య శ్వాస అల్పప్రాణ (Unaspirated voiceless palatal plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [c]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [c]
స్థానం: కఠిన తాలువు (hard palate)
కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip)
సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), శ్వాసం (voiceless)
విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)
అచ్చ తెలుగు పదాలలో తాలవ్యాచ్చుల ముందు తాలవ్య చ (ఉదా:చిలక, చేప), కంఠ్యాచ్చుల ముందు దంత్య చ (ఉదా:చదువు, చుక్క, చొప్ప) ను పలుకుతాం. భాషాశాస్త్ర పరిభాషలో దీనిని Complementary Distribution అని అంటారు. రెండు సమీప ధ్వనులు Complementary Distribution లో ఉండే వాటిని సవర్ణాలుగానే (allophones) తప్ప, వేర్వేరు వర్ణాలుగా పరిగణించరు. అయితే, సంస్కృత పదాలను పలికేటప్పుడు మాత్రం కొంతమంది శిష్టులు కంఠ్యాచ్చుల ముందుకూడా వీటిని తాలవ్య చగా పలకడం వినిపిస్తుంది (ఉదా: చక్రం, చూడామణి, చోద్యము) కాబట్టి దంత్య చను ప్రత్యేక వర్ణంగా గుర్తించాలని వాదించవచ్చు.
చ, చా, చి, చీ, చు, చూ, చె, చే, చై, చొ, చో, చౌ, చం, చః
ట
హల్లులలో మూర్ధన్య శ్వాస అల్పప్రాణ (Unaspirated voiceless retroflex plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [ʈ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [ṭ].
స్థానం: మూర్ధం (hard palate)
కరణం: మడత వేసిన నాలిక కొన (tip of the tongue curled up)
సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), శ్వాసం (voiceless)
విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)
ట, టా, టి, టీ, టు, టూ, టె, టే, టై, టొ, టో, టౌ, టం, టః
ఠ
హల్లులలో మూర్ధన్య శ్వాస మహాప్రాణ (aspirated voiceless retroflex plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [ʈʰ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [ṭh].
స్థానం: మూర్ధం (hard palate)
కరణం: మడత వేసిన నాలిక కొన (tip of the tongue curled up)
సామాన్య ప్రయత్నం: మహాప్రాణ (aspirated), శ్వాసం (voiceless)
విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)
ఠ, ఠా, ఠి, ఠీ, ఠు, ఠూ, ఠె, ఠే, ఠై, ఠొ, ఠో, ఠౌ, ఠం, ఠః
డ
హల్లులలో మూర్ధన్య నాద అల్పప్రాణ (Unaspirated voiced retroflex plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [ɖ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [ḍ].
స్థానం: మూర్ధం (hard palate)
కరణం: మడత వేసిన నాలిక కొన (tip of the tongue curled up)
సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), నాదం (voiced)
విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)
డ, డా, డి, డీ, డు, డూ, డె, డే, డై, డొ, డో, డౌ, డం, డః
ఢ
హల్లులలో మూర్ధన్య నాద మహాప్రాణ (aspirated voiced retroflex plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [ɖʰ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [ḍh].
స్థానం: మూర్ధం (hard palate)
కరణం: మడత వేసిన నాలిక కొన (tip of the tongue curled up)
సామాన్య ప్రయత్నం: మహాప్రాణ (aspirated), నాదం (voiced)
విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)
ఢ, ఢా, ఢి, ఢీ, ఢు, ఢూ, ఢె, ఢే, ఢై, ఢొ, ఢో, ఢౌ, ఢం, ఢః
ణ
అనునాసికాలలో మూర్ధన్య నాద అల్పప్రాణ (retroflex nasal) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [ɳ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [ṇ].
స్థానం: మూర్ధం (hard palate)
కరణం: మడత వేసిన నాలిక కొన (tip of the tongue curled up)
సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), నాద (voiced)
విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
నిర్గమనం: నాసికావివరం (nasal cavity)
న
అనునాసికాలలో దంత్య నాద అల్పప్రాణ (dental nasal) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [n/n̪]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [n].
స్థానం: దంత (dental) లేదా దంతమూలీయ (alveolar)
కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip)
సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), నాద (voiced)
విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
నిర్గమనం: నాసికావివరం (nasal cavity)
న, నా, ని, నీ, ను, నూ, నె, నే, నై, నొ, నో, నౌ, నం, నః
ధ
హల్లులలో దంత్య నాద మహాప్రాణ (aspirated voiced dental plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [dʰ/d̪ʰ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [dh].
స్థానం: దంత (dental) దంతమూలీయ (alveolar)
కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip)
సామాన్య ప్రయత్నం: మహాప్రాణ (aspirated), నాద (voiced)
విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)
ధ, ధా, ధి, ధీ, ధు, ధూ, ధె, ధే, ధై, ధొ, ధో, ధౌ, ధం, ధః
ద
హల్లులలో దంత్య నాద అల్పప్రాణ (Unaspirated voiceless dental plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [d/d̪]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [d].
స్థానం: దంత (dental) దంతమూలీయ (alveolar)
కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip)
సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), నాద (voiceless)
విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)
ద, దా, ది, దీ, దు, దూ, దె, దే, దై, దొ, దో, దౌ, దం, దః
థ
హల్లులలో దంత్య శ్వాస మహాప్రాణ (aspirated voiceless dental plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [tʰ/t̪ʰ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [th].
స్థానం: దంత (dental) లేదా దంతమూలీయ (alveolar)
కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip)
సామాన్య ప్రయత్నం: మహాప్రాణ (aspirated), శ్వాసం (voiceless)
విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)
థ, థా, థి, థీ, థు, థూ, థె, థే, థై, థొ, థో, ధౌ, థం, థః
త
హల్లులలో దంత్య శ్వాస అల్పప్రాణ (Unaspirated voiceless dental plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [t/t̪]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [t].
స్థానం: దంత (dental) లేదా దంతమూలీయ (alveolar)
కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip)
సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), శ్వాసం (voiceless)
విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)
త, తా, తి, తీ, తు, తూ, తె, తే, తై, తో తో, తౌ, తం, తః
మ
అనునాసికాలలో ఓష్ఠ్య నాద అల్పప్రాణ (Bilabial nasal) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [m]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [m].
స్థానం: కింది పెదవి (lower lip)
కరణం: పై పెదవి (upper lip)
సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), నాద (voiced)
విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
నిర్గమనం: నాసికావివరం (nasal cavity)
మ, మా, మి, మీ, ము, మూ, మె, మే, మై, మొ, మో, మౌ, మం, మః
ప
హల్లులలో ఓష్ఠ్య శ్వాస అల్పప్రాణ (unaspirated voiceless bilabial plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [p]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [p].
స్థానం: కింది పెదవి (lower lip)
కరణం: పై పెదవి (upper lip)
సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), శ్వాసం (voiceless)
విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)
ప, పా, పి, పీ, పు, పూ, పె, పే, పై, పొ, పో, పౌ, పం, పః
ఫ
హల్లులలో ఓష్ఠ్య శ్వాస మహాప్రాణ (aspirated voiceless bilabial plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [pʰ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [ph].
స్థానం: కింది పెదవి (lower lip)
కరణం: పై పెదవి (upper lip)
సామాన్య ప్రయత్నం: మహాప్రాణ (unaspirated), శ్వాసం (voiceless)
విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)
ఫ, fa ధ్వనుల ఉచ్చారణలో కొంత అయోమయం ఉంది. fa-వర్ణం సంస్కృత తెలుగు భాషల వర్ణమాలలలో లేదు. ఓనమాలు నేర్చుకొనేటప్పుడు ప, ఫ, బ, భ అంటూ ఫ-కారాన్ని అల్ప ప-కారానికి మహాప్రాణంగానే పలుకుతారు. ఉచ్చారణా లక్షణాలను బట్టి "ఫ" ఓష్ఠ్య స్పర్శం, శ్వాసం, మహాప్రాణం (bilabial stop, voiceless, aspirated) అయితే, "fa" దంతోష్ఠ్య ఉష్మం (labiodental fricative). అంటే, ఫ-ధ్వని రెండు పెదవులను వాడుతూ మహాప్రాణంగా పలికితే, fa-ధ్వని కింది పెదవి, పై దంతాలను ఉపయోగిస్తూ ఊష్మం (fricative) గా పలుకుతారు. అయితే, విద్యావంతులు కాని తెలుగు వారు ఈ రెండు ధ్వనులను సవర్ణాలుగానే (allophones) పలుకుతారు. ఫణిని faణిగానూ, coffeeని కాఫీ (kaaphii) గానూ పలకడం సర్వసామాన్యం. కన్నడ, హిందీ భాషలలో ఈ ధ్వనిని సూచించడానికి ప్రత్యేక లిపిసంకేతం ఉంది. फणी (ఫణీ) काफ़ी (kaafii) అంటూ fa-ధ్వనిని సూచిస్తూ ఫ-సంకేతానికి కింద దేవనాగరిలో ఒక చుక్క, కన్నడ లిపిలో రెండు చుక్కలు పెడతారు.
ఫ, ఫా, ఫి, ఫీ, ఫు, ఫూ, ఫె, ఫే, ఫై, ఫొ, ఫో, ఫౌ, ఫం, ఫః
బ
హల్లులలో ఓష్ఠ్య నాద అల్పప్రాణ (unaspirated voiced bilabial plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [b]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [b].
స్థానం: కింది పెదవి (lower lip)
కరణం: పై పెదవి (upper lip)
సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), నాద (voiced)
విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)
బ, బా, బి, బీ, బు, బూ, బె, బే, బై, బొ, బో, బౌ, బం, బః
భ
హల్లులలో ఓష్ఠ్య నాద మహాప్రాణ (aspirated voiced bilabial plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [bʱ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [bh].
స్థానం: కింది పెదవి (lower lip)
కరణం: పై పెదవి (upper lip)
సామాన్య ప్రయత్నం: మహాప్రాణ (aspirated), నాద (voiced)
విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)
భ, భా, భి, భీ, భు, భూ, భె, భే, భై, భొ, భో, భౌ, భం, భః
య
అంతస్థాలలో తాలవ్య శ్వాస అల్పప్రాణ (Unaspirated voiced palatal approximant) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [j]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [y].
స్థానం: కఠిన తాలువు (hard palate)
కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip)
సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), శ్వాసం (voiceless)
విశేష ప్రయత్నం: అంతస్థ (approximant)
నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)
య, యా, యి, యీ, యు, యూ, యొ, యే, యై, యొ, యో, యౌ, యం, యః
ర
అంతస్థాలలో దంతమూలీయ నాద అల్పప్రాణ (alveolar flap) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [ɾ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [r].
స్థానం: దంతమూలీయ (alveolar)
కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip)
సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), నాదం (voiced)
విశేష ప్రయత్నం: అంతస్థ (approximant - actually flap)
నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)
ర, రా, రి, రీ, రు, రూ, రె, రే, రై, రొ, రో, రౌ, రం, రః
ల
అంతస్థాలలో దంతమూలీయ పార్శ్విక అల్పప్రాణ (Alveolar lateral approximant) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [l]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [l].
స్థానం: దంతమూలీయ (alveolar)
కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip)
సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), నాదం (voiced)
విశేష ప్రయత్నం: అంతస్థ (approximant), పార్శ్విక (lateral)
నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)
ల, లా, లి, లీ, లు, లూ, లె, లే, లై, లో, లో, లౌ, లం, లః
వ
అంతస్థాలలో కంఠ్యోష్ఠ్య నాద అల్పప్రాణ (Voiced labial-velar approximant) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [w]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [v].
స్థానం: మృదు తాలువు (velum)
కరణం: జిహ్వమూలము (tongue root), ఓష్ఠ్యాలు
సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), శ్వాసం (voiceless)
విశేష ప్రయత్నం: అంతస్థ (approximant)
నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)
వ, వా, వి, వీ, వు, వూ, వె, వే, వై, వొ, వో, వౌ, వం, వః
శ
హల్లులలో తాలవ్య శ్వాస ఊష్మ (voiceless palatal fricative) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [ç]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [ś].
స్థానం: కఠిన తాలువు (hard palate)
కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip)
సామాన్య ప్రయత్నం: మహాప్రాణ (aspirated), శ్వాసం (voiceless)
విశేష ప్రయత్నం: ఊష్మం (fricative)
నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)
ఆధునిక తెలుగు ఉచ్చారణలో ఈ ధ్వనిని తెలంగాణాలో /ష/ ద్వనికి సవర్ణంగా, కోస్తా ప్రాంతాలలో /స/ ధ్వనికి సవర్ణంగా పలకడం గమనించవచ్చు.
శ, శా, శి, శీ, శు, శూ, శె, శే, శై, శొ, శో, శౌ, శం, శః
ష
హల్లులలో మూర్ధన్య శ్వాస ఊష్మ (voiceless retroflex fricative) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [ʂ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [ṣ].
స్థానం: మూర్ధం (cerebral)
కరణం: మడత వేసిన నాలిక కొన (tip of the tongue curled up)
సామాన్య ప్రయత్నం: శ్వాసం (voiceless)
విశేష ప్రయత్నం: ఊష్మం (fricative)
నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)
ఆధునిక తెలుగు ఉచ్చారణలో దీనిని ఆంగ్ల [∫] ధ్వనికి సమీపంగా దంతమూలీయోత్తర ఊష్మం (Voiceless postalveolar fricative) గా పలకడం కద్దు.
ష, షా, షి, షీ, షు, షూ, షె, షే, షై, షొ, షో, షౌ, షం, షః
స
హల్లులలో దంత్య శ్వాస ఊష్మ (voiceless alveolar fricative) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [s]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [s].
స్థానం: దంత (dental) లేదా దంతమూలీయ (alveolar)
కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip)
సామాన్య ప్రయత్నం: మహాప్రాణ (aspirated), శ్వాసం (voiceless)
విశేష ప్రయత్నం: ఊష్మం (fricative)
నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)
స, సా, సి, సీ, సు, సూ, సె, సే, సై, సొ, సో, సౌ, సం, సః
ళ
అంతస్థాలలో మూర్ధన్య పార్శ్విక అల్పప్రాణ (retroflex lateral approximant) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [ɭ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [ḷ].
స్థానం: మూర్ధం (hard palate)
కరణం: మడత వేసిన నాలిక కొన (tip of the tongue curled up)
సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), నాదం (voiced)
విశేష ప్రయత్నం: అంతస్థ (approximant), పార్శ్విక (lateral)
నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)