జాతీయములు - బ, భ
అదృష్టవంతులను అభినందించే భావన. 
సువిశాలమైనది, సుదీర్ఘమైనది
విపరీతంగా తింటూ కూర్చునే వాడు
గతంలో తోలుబొమ్మలాటలు అధిక ప్రచారంలో వున్నప్పుడు... ఆ ఆటలో బంగారక్క... కేతిగాడు అనే రెండు పాత్రలుండేవి. ఆ పాత్రలు... ప్రేక్షకులను విపరీతంగా నవ్వించేవి. హాస్య రసాన్ని పలికించడానికి మారు పేరుగా ఆ పాత్రలు ప్రజల మనస్సులో స్థిర స్థానం సంపాదించాయి. ఆవిదంగా సమాజంలో హాస్య రసాన్ని వ్వక్త పరిచే స్త్రీలను ఆ పాత్ర పేరుతో అనగా ... బంగారక్క... అని పిలవడము పరిపాటైనది. ఇది ఈ జాతీయానికి వున్న వెనకటి కథ.
మత్తులో పిచ్చిగా ప్రవర్తిస్తుంటే ఈమాటను వాడతారు
మితిమీరిన కష్టం, భరించరాని కష్టం
మూర్ఖంగా, మొరటుగా, అనాగరికంగా .శిల్పంగా మారకముందు బండ అందం, ఆకారం లేకుండా మొరటుగా ఎలా ఉందో అలాంటి మొరటు మనిషి .బండగాడు, బండబండగా రాయటం అంటారు.
శిలాసదృశంగా అవటం, రాయిలాగా స్పందన లేకుండా పోవటం.ఎంత కొట్టినా కదలక మెదలక ఉండటం.కళ్ళముందు ఏం జరిగినా స్పందించకుండా ఉండటం
కచ్చితంగా అమలయ్యేది, చెరిపితే పోదు : వీటినే శిలా శాసనాలు అంటారు.
బండిసెల అనగా వడిసెల అని కూడా అంటారు. రెండు దారాల మద్యలో చిన్న వలలాగ వుండి అందులో ఒక రాయి పెట్టి రెండు దారాలను ఒకటిగా పట్టుకొని గిరగిరా తిప్పి ఒకదారాన్ని వదిలితే అందులో పెట్టిన రాయి అతి వేగంగా వెళ్ళి దూరాన పడుతుంది. పొలాల్లో పిట్టలను బెదరగొట్టడానిని ఈ సాధనాన్ని రైతులు వాడుతారు. బండిసెల లోని రాయి అతి వేగంగా పోతుంది. అలా ఎవరైనా వేగంగా పరుగెడుతుంటే ఈ జాతీయాన్ని ఉపయోగిస్తారు.
బండి విరిగి పోయినప్పుడు ఎద్దులను మాత్రమే కాచుకొని రావచ్చుఅని. పని చేయకుండా ఏదో ఒక వంకన తప్పించుకొనే పని దొంగ గురించి
ఊపిరి సలపకుండా కష్టాలలో ఉండటం, వరుసగా బాధలను, ఇబ్బందులను అనుభవించటం,
క్రమశిక్షణ రాహిత్యంతో అడ్డదిడ్డంగా ప్రవర్తించే వారితో ఉన్న ప్రదేశం
పేద ప్రజలు
భగీరథ ప్రయత్నం అనగీ అతి పెద్ద ప్రయత్నం అని అర్థము. భగీరథుడు స్వర్గంలో ఉన్న గంగను భూలోకానికి తేవడానికి చాల ప్రయత్నము చేసి సాధించాడు. అలాంటి పెద్దప్రయత్నాన్ని భగీరథ ప్రయత్నం అని అంటారు.
వేరొకరు చెప్పిన దానికి వంత పాడడం: ఉదా: వాడు చెప్పిందానికి వీడు భజన చేస్తున్నాడు.
పరువు తీశాడు అని అర్థం: ఉదా: వాడు నన్ను చిన్న విషయానికి బజారు కీడ్చాడు.
లోడలోడ వూరక సందర్భ శుద్ధి లేకుండా వాగటం
గొప్పలు పోతున్నాడు అని అర్థం: ఉదా: ఏంరో... పెద్ద బడాయి పోతున్నావు, పిలిస్తే పలకడం లేదు.
ఉదా:>..హమ్మయ్య గండం నుంచి గట్టెక్కాను: బతికి పోయాను.
పరువు పోయిందని అర్థం: ఉదా: వాడి బతుకు బజారు పాలైంది.
బతక లేక పోవడం: ఉదా: వారికి సరైన ఆదాయం లేక బతురు బారమైంది
బతుకు భారము కావడమని అర్థం: వాని బతుకు తెల్లారింది అంటుంటారు.
శత్రువులను లోబర్చుకొనే శక్తి ఉన్న వ్యక్తి. బదనిక తీగ వాసన తగిలిన సర్పం తలవంచి తీరుతుందట.
కష్టాల నుండి బయట పడ్డాడని అర్థం: ఉదా: ఇప్పటికి నాకష్టాలన్ని తీరాయి. బయట పడ్డాను.
తిరుగు లేనిది, మార్చడానికి వీలు పడనిదాని బ్రహ్మ రాత అని అంటారు.
అత్యంత ప్రయాసతో కాని వంట బట్టని విద్యను బ్రహ్మ విద్య అని అంటారు.
అతి పెద్దది అనే అర్థములో వాడుతారు.
వాని పని పట్టాలి: ఉదా: వానికి పొగరెక్కువయింది వాని భరతం పట్టాలి.
ఉదా: వాడితో పెట్టుకోకు, వాడి అన్నింటికి బరితెగించాడు.
పనిలోకి దింపటం, కష్టాలలోకి ప్రవేశం. రంగస్థలం (బరి) మీద నటుల నటనను చూసిన ప్రేక్షకులు బాగుందంటూ ఎంత మెచ్చుకొనేవారో, బాగోలేకపోతే అంత తీవ్రంగా విమర్శించే వారు. తన ప్రదర్శన ప్రేక్షకులకు నచ్చితీరాలి. లేకపోతే వారి చీవాట్లు తప్పవు,
పాలు కావాలంటే (గేదె) కు కూడా బానిసలాగా సేవ చేస్తేనే ఆ బర్రె పాలిచ్చేది.
భవిష్యత్తులో సహాయం చెయ్యనని చెప్పి ప్రస్తుతానికి ఎదుటివారిని ప్రలోభపెట్టి లేదా బెదిరించి తమ పని చేయించుకోవటం.
"బలిపశువును చేశారు":: అనవసరంగా ఒకడిని ఇరికించి అన్ని నిందలను అతనికిపైకి తోసెయ్యడం అని అర్థం.
గొప్ప గౌరవం .సన్యాసులు మరణించినప్పుడు వారి భౌతికకాయాన్ని తీసుకువెళ్ళే వాహనాన్ని బ్రహ్మరథం అంటారు. 
ఎవరికీ తెలియనిది
ఆ రాత ఎవరికీ అర్థంకాదు.
విశ్వాసం ఆధారంగా అవతరించిన జాతీయాల్లో ఇదొకటి. మనిషిని సృష్టించేటప్పుడు బ్రహ్మదేవుడు నుదుటి మీద ఆ మనిషికి సంబంధించిన జీవితం ఎలా సాగాలనే విషయాలను రాస్తాడని, పుర్రె మీద ముందు భాగంలో కనిపించే గీతలే ఆ రాతలని కొందరి విశ్వాసం. అయితే ఆ రాత ఎవరికీ అర్థంకాదు. ఈ అర్థంకాక పోవటం అనే దాని ఆధారంగానే బ్రహ్మరాత అనే జాతీయం ప్రయోగంలోకొచ్చింది. కొంతమంది చేతిరాతలు ఎవరికీ అర్థం కావు. అలాంటి రాతలను చూసి వ్యంగ్యధోరణిలో 'ఇదెక్కడి బ్రహ్మరాతరా బాబూ' అని అనటం కనిపిస్తుంది.
చాలా గొప్పగా, ఎంతో పెద్దగా, అన్నిటికంటే ఉత్తమంగా . 
ఎవరికీ సాధ్యం కాని పనిని చేసి ఘన విజయం సాధించటం
ఓ విషయాన్ని ప్రకటించటం వల్ల ఉన్నట్టుండి కలిగిన మార్పు
ఎంతో కాలంగా రహస్యంగా దాచి వుంచిన పెద్ద విషయాన్ని ఉన్నట్టుండి బయట పెట్టడం.
చేసిందేమీ లేకపోయినా గొప్పగా ప్రచారం చేయటం, ఉన్నదాని కన్నా పెచ్చుగా చెప్పుకోవటం డప్పు కొట్టుకోవటం, డప్పు కొట్టటం
అనుకూల పరిస్థితులు ఏర్పరచడం
తుపాకీ రాముడు, పిట్టలదొర, గొప్పలు చెప్పే వారు
నిర్మలమైన మనస్సుతో, నిష్కల్మషమైన బుద్ధితో చెప్పే మాటలు
అత్యంత స్వార్థముగా ప్రవర్థించే వారిని గురించి ఈ మాటను వాడుతారు. పులి ఈనినప్పుడు చాల ఆకలితో వుంటుండి. ఆకలికి తాళలేక తన పిల్లలనే తాను తింటుంది. ఇది అత్యంత స్వార్థపూరితమైన పని. ఆ విధంగా ప్రవర్థించే వారిని గురించి ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు.
కాలం కలిసిరాక పోవటం, కష్ట కాలంలో మరిన్ని కష్టాలు సంక్రమించటం . బిచ్చపు కూడు కూడా తిననివ్వకుండా శని అడ్డుపడటం 
బిచ్చమెత్తుకొని తినటం కంటే పేదరికం ఏముంటుంది?గోచి కన్నా దరిద్రం లేదు .
ఆశాభంగం .అనుకొన్న దానికి భిన్నంగా జరగటం.అనుకోని విధంగా వూహలు, అంచనాలు తారుమారవటం.గర్భవతి కడుపులో పెరుగుతున్నది బిడ్డ కాదని, గడ్డ అని తెలిసి బాధపడ్డట్టు
మూలిగే నక్కమీద తాటిపండు పడటం. ఒక కష్టం నుండి తప్పించుకోబోతూ మరో కష్టానికి గురవటం. బిల్వం అంటే మారేడు, ఖల్వాటం అంటే బట్టతల . బట్టతల వ్యక్తి మండుటెండలో నడుస్తూ నెత్తిమాడుతూ ఉంటే ఓ మారేడు చెట్టు కింద నీడలోకి చేరాడు. అంతలోనే ఓ మారేడు కాయ బట్టతల ఉన్నవాడి నెత్తిన పడిందట. అటు ఎండదెబ్బ, ఇటు మారేడు కాయ దెబ్బ .
యాచకులు ధనహీనుల్ని లెక్కచేయరు. భిక్షను భారీగా ఇచ్చే వారినే బిచ్చగాళ్ళు లెక్క చేస్తుంటారు.
వివరణ: పశువులకు ప్రత్యేకమైన ఆహారంగా వేరు శనగ పిండి, రుబ్బిన ఉలవ పిండి, బెల్లం కలిపి బుట్టిలోవేసి పెడ్తారు. దానిని బుట్టి మేత అంటారు. దానినే మనుషులకు ఆపాదించి ఎవరికైనా మంచి ఆహారం అందు తుంటే వాని గురించి ఈమాటను వాడతారు: ఉదా: వానికి బుట్టి మేత బాగా అందు తున్నట్టుంది కొంచెం వళ్లు చేసింది.
ఏదైనా రహస్యం మెల్లగా బహిర్గతం కావటం 
బుడుబుంగ నల్లటి రంగులో ఉండే పక్షి. నీళ్ళలోని చేపలను పట్టుకొని తింటూ బతుకుతుంటుంది ఇది. దీని ప్రత్యేకత ఏమిటంటే నీళ్ళ లోపలికి మునిగి చేపలను పట్టుకొని మళ్ళీ కొంత దూరంలో పైకి తేలుతుంటుంది. ఇలా ఆహారం కోసం నీళ్ళల్లోకి మునగటం, మళ్ళీ మరో చోట పైకి తేలటం. కొంతమంది పొద్దున లేచింది మొదలు ఇల్లిల్లూ పట్టుకు తిరుగుతుంటారు. తమకు కావలసినవన్నీ ఆ ఇళ్ళలోనే గడుపుకొని పోతుంటారు. ఏ గృహంలో ఉన్నాడో అని తెలుసుకొని వెళ్ళే లోపు మరో ఇంటికి వెళుతుంటాడు. అలాంటి వాడిని బుడుబుంగ లాంటివాడు అంటారు.
తప్పు చేయటం, పొరబడటం .అడుసు తొక్కనేల కాలు కడుగ నేల ?
దోషాలను అంటకట్టటం;;;; ఎదుటివాడిపై నిందలు వేయటం: 
దోషులవ్వటం
తప్పు, పొరపాటు నీతిమాలిన పని అనే వాటికి సూచిక
లేని నిందలను ఇతరులపై మోపడమని అర్థం: ఉదా:/. ..." ప్రతి పక్షాలు మాపై బురద చల్లే కార్యక్రమం చేస్తున్నారు". అని అంటారు.
స్థిరంగా నిలవదు. చివరిదాకా నిలబడని వాడు, మధ్యలోనే తప్పించుకొని పోయి పని చేయకుండా మోసం చేసేవాడు
కోపంగా వున్నాడని అర్థం: ఉదా: వాడు ఈ చిన్న మాటకే బుస కొడుతున్నాడు.
కోపాన్ని ప్రదర్శించడం
ప్రస్తుత కాలానికి అనుగుణంగా లేని విషయాలు, కాలదోషం పట్టిన ప్రమాద హేతువులు
వృధా ప్రయాస అని అర్థం.
ప్రయోజనం లేని పని.బూడిదలో పోసిన పన్నీరు
వ్రతం చెడ్డా ఫలితం దక్కాలి. అడ్డంకులు, అవాంతరాలు, అవమానాలు లెక్కచేయకుండా కావాల్సిన దాన్ని సాధించుకోటం
ఇలాంటిదె మరోమాట;"కులం చెడ్డా... సుఖం దక్కింది."
అరచేతిలో వైకుంఠం చూపినట్టు, ఏమీ లేకపోయినా అంతా ఉన్నది అని ధ్వనింపచేసేలా ప్రవర్తించే తీరు
కదలకుండా... మెదలకుండా. ఉదా: ఏరా బెల్లంకొట్టిన గుండ్రాయిలా అలా వుండిపోయావేం?
కంగారు పెట్టించాడు. ఉదా: ఈ కాస్త దానికే అలా బెంబేలు పడితే ఎలా?
అన్యాయంగా ఆర్జించటం, ఆహారాన్ని ఓ క్రమపద్ధతి ప్రకారం తినకుండా ఎక్కువెక్కువ తీసుకొని అందరికంటే ముందే అంతా తినెయ్యాలన్న ఆత్రంతో తినటం, అందరిలా సక్రమంగా కాక అక్రమంగా అంతా ఆర్జించాలనుకోవటం
జీవితం తారు మారైంది: ఉదా: వాడు వ్యాపారంలో బొక్క బోర్ల పడ్డాడు.
దుర్మార్గుల మధ్య సజ్జనుడు, అందవిహీనుల మధ్య అందగాడు
ఇదొక ఊత పదం:
బొటన వేలి కింద పెట్టుకోవటం, అధీనంలో ఉంచుకోవటం
బాగా కన్నీరు పెట్టడం, దుఃఖం పెల్లుబుకి కన్నీరు బొట్లుబొట్లుగా రాల్చటం
ప్రత్యేకంగా పిలవడం గౌరవంగా ఆహ్వానించడం
లోకజ్ఞానం లేనివాడు, అమాయకుడు, లోకం పోకడ తెలియనివాడు
సంపూర్ణంగా, అధికంగా, బాగా . ఒకేచోట చేరి ఉండటాన్నిబొత్తుగా, బొత్తిగా ఉండటం అంటారు.
పూర్తిగా అని అర్తం: ఉదా:... "వాడు ఈ మధ్యన బొత్తిగా ఏ పని చేయడం లేదు" అంటారు.
బయటకు పొక్కటం అందరికీ తెలిసిపోవటం
చూడముచ్చటగా తీర్చిదిద్దటం.
2.26 బొమ్మలాట రామాయణం
అవాస్తవం, ఆధారం లేనిది, నమ్మశక్యం కానిది . ప్రామాణికతలేని విషయాలు
దరిద్ర స్థితి. లోపల ఏమీ లేకుండా ఖాళీగా ఉన్న మట్టి వంటపాత్రను బోకె అంటారు. కేవలం ఖాళీ మట్టి పాత్రల కోసమే కొట్లాట' అని
ఏమాత్రం ఉపయోగంలేని వాటిగురించి పెద్ద పోట్లాటకు సిద్దమైతే ఈ మాటను వాడతారు.
పుట్టుకతోనే ధనవంతులు. బాగా ధనవంతుల ఇంట్లో పుట్టిన బిడ్డ
అసలు సాధ్యం కాని పని . బోడిగుండు మీద, మోకాలి మీద కేశాలు ఉండవు. ఆ రెండిటికీ ముడివేయాలని చేసే ప్రయత్నం ఫలించదు.
కష్టాల మీద కష్టాలు
అనామకుడు 'శతకోటి లింగాల్లో ఓ బోడిలింగం. శివలింగాలు నునుపుగా ఒకేలా ఉంటాయి. వాటికి ఒక్కో దానికి ప్రత్యేకమైన గుర్తులేమి ఉండవు. ఓ చోట ఉన్న ఎన్నెన్నో శివలింగాల్లో ఒక శివలింగాన్ని ఎవరైనా తీసుకెళ్ళినా పెద్దగా నష్టం ఏమీ ఉండదు.
ఎలాంటి వారినైనా కాచి కాపాడుతూ ఎవరడిగినా కాదనని వాడు
సాధ్యమైన దానిని కూడా ప్రయత్నం పూర్వకంగా సాధించడం అంటే ఎంత కష్టమైన పనినైనా పట్టువిడవకుండా సాధించడం
పొగడ్త ఏదో ఒక స్వార్ధాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని విపరీతంగా పొగడటం. ఆ సందర్భంలో ఈ మాటను ఉపయోగిస్తారు.
విపరీతంగా వేధించటం, బాధించటం . 
పర్యవేక్షణ సరిగా లేనిపాలన .నామ మాత్రపు రాజు పాలన వల్ల సరైన పర్యవేక్షణ ఉండదనే భావం. ఆపద్ధర్మ పరిపాలన
సాధించాలి/ అంతు చూడాలి అనే అర్థంలో కూడా వాడతారు.: ఉదా:... "ఎలాగైనా వాని భరతం పట్టాలి" అని అంటారు.
అపూర్వమైన, రుచికరమైన, ఆనందకరమైన విందు
భల్లూకము అంటే ఎలుగుబంటి. ఎలుగుబంటి ఏదైనా పట్టుకుంటే నిలువుగా నిలిచి గట్టిగా కౌగలించుకుని చంపటానికి ప్రయత్నిస్తుంది. అలాగే ఎవరేం చెప్పినా వినకుండా తన పట్టుదల వదలని వ్యక్తి పట్టుదలను భల్లూకపు పట్టు అంటారు.
తమంతా తాముగా నష్టపోయేవారు.ఎవరినో నష్ట పరచాలనుకొని తమను తామే నష్టపరచుకొనే వారు. ఆసందర్భంలో ఈ మాటను వాడుతారు.
తనను తానే నష్టపరచుకొనే చెయ్యి
అవసరం కోసం, స్వార్ధం కోసం సంబంధాన్ని కలుపుకోవటం
ఆరోపణలు చేయటం
అధికంగా ఆగ్రహించడం, విపరీతంగా కోపగించుకోవడం
భయపెట్టే మాటలు
చనువుతో ప్రవర్తించటం
గుమ్మడి కాయల దొంగెవరో...? అంటే తన భుజంపై గుమ్మడి కాయ వున్నదేమోనని భుజాలు తడుముకున్నాడట
అధికంగా ఆగ్రహించడం, విపరీతంగా కోపగించుకోవడం
బాధ్యతలు స్వీకరించడం
తనకు తానుగా గొప్పలు చెప్పుకోవటం
గుమ్మడికాయల దొంగ ఎవరంటే భుజాలు తడుముకున్నాడట. ఈసామెతను తలపిస్తుంది ఈ మాట. సామాన్యంగ సామెతలను చెప్పేటప్పుడు పూర్తి సామెతను చెప్పకుండా సగం సామెతను మాత్రమే చెప్పి వూరకుంటారు. మిగతాది అందరికి తెలిసిందే... మిగతా సామెతను ఊహించుకోవలసినదే. ఆ విధంగా చెప్పడంతో... పూర్తి సామెత చెప్పినదానికంటే ఎక్కువ భావన కలుగుతుంది. ఆ సగం సామెత జతీయం లాగ వుంటుంది. ఇక్కడ చెప్పిన జాతీయం అలాంటిదె. తన భుజాన దొంగలించిన గుమ్మడి కాయ వున్నదేమోనని భుజాలు చరుచు కోవడండం. పైన చెప్పిన వివరణ అనగా... తనకు తానుగా గొప్పలు చెప్పుకోవటం... అనే అర్థం రావాలంటే... జబ్బలు చరుచు కోవడం... అని అంటే బాగా సరిపోతుంది.
సమర్థించడం జాగ్రత్తగా కాపాడుతూ ముందుకు తీసుకు వెళ్ళడం
పూర్తి బాధ్యత వహించడం
బరువు, బాధ్యతల్ని అప్పగించటం 
శౌర్యాన్ని ప్రదర్శించకపోవటం, ప్రతాపాన్ని తగ్గించుకొని బతకటం, మెత్తమెత్తగా ఉండటం
చిన్న విషయాన్ని పెద్దదిగా ఊహించటం
బాగా గౌరవించటం
నిరుపయోగమైన మనిషి: ఉదా: వాడి పుట్టుకే భూమికి భారం. ఉపయోగం లేని వాడు
అంతులేని దూరం, ఎంత దూరమో
ఎవరిని లెక్క చేయని వాడు: ఉదా: వానికి పెద్దల యడ భయము భక్తి లేవు. ఎవరిని లెక్క చేయడు.
చెప్పిన పని చేయని వాడు, మాట వినని వాడు.. ఉదా: వాడు నామాటను భే ఖాతరు చేశాడు.