భారతదేశ జాతీయ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్
భారత జాతీయ వాటావిపణీ వినిమయము (భారత దేశ స్టాక్ ఎక్స్చేంజ్- ఎన్‌ఎస్‌ఈ ) భారత్‌లోని ముంబైలో ఉన్న స్టాక్‌ ఎక్స్ఛేంజి. గుత్త పెట్టుబడుల విషయంలో ఇది ప్రపంచంలో 9వ అతి పెద్ద స్టాక్‌ ఎక్స్ఛేంజి. రోజువారీ టర్నోవర్‌; ఈక్విటీ, వ్యుత్పన్న లావాదేవీలు (డెరివేటివ్ ట్రేడ్ల) సంఖ్య వంటి విషయాల్లో భారత్‌లోకెల్లా అతి పెద్దది. 2010 డిసెంబరు నాటికి ఎన్‌ఎస్‌ఈకి 1.59 లక్షల కోట్ల మార్కెట్‌ క్యాపిటలైజేషన్‌, 1,552కు పైగా లిస్టింగులున్నాయి. భారత్‌లో మరెన్నో ఇతర ఎక్స్ఛేంజిలున్నా ఎన్‌ఎస్‌ఈ, బాంబే స్టాక్‌ ఎక్స్ఛేంజిలే రెండు అతి ముఖ్యమైన ఎక్చ్ఛేంజిలు. మెజారిటీ షేర్‌ లావాదేవీలు వాటిలోనే జరుగుతుంటాయి. ఎన్‌ఎస్‌ఈ కీలక సూచీ ఎస్‌ అండ్‌ పీ సీఎన్‌ఎక్స్‌ నిఫ్టీ. దీన్ని ఎన్‌ఎస్‌ఈ నిఫ్టీ (నేషనల్‌ స్టాక్‌ ఎక్స్ఛేంజి నిఫ్టీ) గా పిలుస్తారు. ఇది 50 అతి పెద్ద స్టాక్స్‌ను మార్కెట్‌ క్యాపిటలైజేషన్‌ పరంగా కొలిచే తూనిక.
భారత్‌లోని పలు ప్రఖ్యాత ఆర్థిక సంస్థలు, బ్యాంకులు, బీమా సంస్థలు, ఇతర ఆర్థిక మధ్యవర్తిగదార్లు ఎన్‌ఎస్‌ఈకి సంయుక్త సొంతదార్లు. కానీ యాజమాన్యం, నిర్వహణ వేర్వేరుగా కొనసాగుతాయి. ఎన్‌వైఎస్‌ఈ యూరోనెక్స్ట్‌, గోల్డ్‌మ్యాన్‌ శాక్స్ రూపంలో కనీసం రెండు విదేశీ కంపెనీలకు ఎన్‌ఎస్‌ఈలో వాటాలున్నాయి. మొత్తం 2,799గా ఉన్న ఎన్‌ఎస్‌ఈ వీఎస్‌ఏటీ టెర్మినళ్లు దేశవ్యాప్తంగా 1,500 పైగా నగరాలకు అందుబాట్లో ఉన్నాయి. వాటా లావాదేవీల సంఖ్య విషయంలో ఎన్‌ఎస్‌ఈ ప్రపంచంలో మూడో అతి పెద్ద వాటావిపణి. ఇక వృద్ధి విషయానికి వస్తే 16.6 శాతం వృద్ధితో ఎన్‌ఎస్‌ఈ ప్రపంచంలోనే రెండో అతి పెద్ద విపణి.
నేషనల్‌ స్టాక్‌ ఎక్స్ఛేంజి ఆఫ్‌ ఇండియాను భారత ప్రభుత్వం తరఫున పలు ప్రఖ్యాత ఆర్థిక సంస్థలు సంవర్ధన (ప్రమోట్) చేశాయి. 1992 నవంబరులో పన్ను చెల్లింపు కంపెనీగా ఇది ఏర్పాటైంది. 1993 ఏప్రిల్‌లో దీన్ని ప్రతిభూతి ఒప్పందాలు (సెక్యూరిటీస్‌ కాంట్రాక్ట్స్‌) (నియంత్రణ) చట్టం, 1956 ప్రక్రారం వాటా విపణిగా గుర్తించారు. టోకు వికలన విపణి (డెబిట్‌ మార్కెట్‌) (డబ్ల్యూడీఎం) లో 1994 జూన్‌లో కార్యకలాపాలు మొదలు పెట్టింది. ఎన్‌ఎస్‌ఈ మూలధన విపణి (ఈక్విటీలు) విభాగం 1994 నవంబరులో కార్యకలాపాలు మొదలు పెట్టింది. వ్యుత్పన్నముల (డెరివేటివ్) ‌ విభాగంలో కార్యకలాపాలు 2000 జూన్‌లో మొదలయ్యాయి.
భారత క్యాపిటల్‌, ఆర్థిక మార్కెట్ల ఆధునికీకరణ ప్రయత్నాల్లో ఎన్‌ఎస్‌ఈ ముందంజలో నిలిచింది. ఈ క్రమంలో ఎన్‌ఎస్‌ఈ తొలిసారిగా చేపట్టిన కార్యకలాపాలు:ప్రస్తుతం ఎన్‌ఎస్‌ఈ మూలధన విపణిలో కింది ముఖ్య విభాగాలున్నాయి:
అమెరికా డాలర్ భారత రూపాయి మారకంలో భావి ముద్రా విత్తాలను ఎన్‌ఎస్‌ఈ మొదలు పెట్టడంతో 2008 ఆగస్టులో భారత్‌లో ముద్రా-వ్యుత్పన్నాలు (కరెన్సీ డెరివేటివ్స్) రంగప్రవేశం చేశాయి. ప్రస్తుతం యూరో, పౌండ్‌, యెన్‌లలో కూడా ముద్రా భావి విత్తాలను ఎన్‌ఎస్‌ఈ మొదలు పెట్టింది. భారత్‌లో భావి వడ్డీ రేటులను (ఇంటెరెస్ట్ రేట్ ఫ్యూచర్స్) కూడా ఎన్‌ఎస్‌ఈ నే 2009 ఆగస్టు 31న మొదటిసారిగా ప్రారంభించింది. అంటే, ముద్రా భావి విత్తాలను మొదలు పెట్టిన తర్వాత సరిగ్గా ఏడాదికి!
సెబీ-ఆర్‌బీఐ కమిటీ సిఫార్సుల మేరకు 2009 ఆగస్టులో భావి వడ్డీ రేటులకు అనుమతులు పొందిన తొలి భారత వినిమయవిపణిగా ఎన్‌ఎస్‌ఈ అవతరించింది. 7 శాతం పదేళ్ల సీఓఐ బాండ్‌ (నేషనల్‌) ను త్రైమాసిక పక్వతా ప్రాతిపదిక (క్వార్టర్లీ మెచ్యూరిటీ బేసిస్) న భావి విత్త ఒప్పందాలు మొదలయ్యాయి.
సాధారణంగా ఎన్‌ఎస్‌ఈలో శని, ఆదివారాలు, ఎక్స్ఛేంజి (లేదా భారత ప్రభుత్వం) ప్రకటించిన అధికారిక సెలవు దినాలు మినహా ప్రతిరోజూ భారత కాలమానం ప్రకారం ఉదయం 9.15కు ట్రేడింగ్‌ మొదలవుతుంది. మధ్యాహ్నం 3.30 దాకా కొసాగుతుంది. పనివేళలలో బీఎస్‌ఈ (బాంబే స్టాక్‌ ఎక్స్ఛేంజి) తో కలిసి ఉదయం 9.00 నుంచి సాయంత్రం 5.00కు మార్చాలని ఎన్‌ఎస్‌ఈ యోచిస్తోంది.
కొత్త పనివేళల విషయంలో సిస్టమ్‌ తనిఖీలు ఇప్పుడు కొనసాగుతున్నాయి. కొత్తగా ప్రతిపాదించిన ఈ పనివేళలపై అభిప్రాయాలు, సలహాలు, ఫీడ్‌బ్యాక్‌లను ఎన్‌ఎస్‌ఈ దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న బ్రోకర్ల నుంచి ఆహ్వానించింది. ఎలాగైనా ఆసియాలోకెల్లా అతి సుదీర్ఘమైన పనివేళలను ప్రవేశపెట్టాలని భావించింది. కానీ మధ్యవర్తుల నుంచి వచ్చిన గట్టి ప్రతిఘటన కారణంగా చివరికి 2009 నవంబరు 18న ఆ ప్రతిపాదనను విరమించుకుంది.
2009 డిసెంబరు 18 నుంచి పనివేళల ప్రారంభాన్ని ఉదయం 9.00 గంటలుగా మార్చనున్నట్టు 2009 డిసెంబరు 16న ఎన్‌ఎస్‌ఈ ప్రకటించింది. కాబట్టి దానిమేరకు ఎన్‌ఎస్‌ఈ పనివేళలు భారత కాలమానం ప్రకారం ఉదయం 9.00 నుంచి సాయంత్రం 3.30గా ఉండాల్సింది.
అయితే, మధ్యవర్తుల నుంచి వచ్చిన గట్టి ప్రతిఘటన కారణంగా కొత్త ప్రకటనను 2010 జనవరి 4 దాకా వాయిదా వేయాలని 2009 డిసెంబరు 17న ఎన్‌ఎస్‌ఈ నిర్ణయించుకుంది.
2010 జనవరి 4 నుంచి ఎన్‌ఎస్‌ఈ కొత్త పనివేళలు భారత కాలమానం ప్రకారం ఉదయం 9.00 నుంచి మధ్యాహ్నం 3.30.ఇండియా ఇండెక్స్‌ సర్వీసెస్‌ అండ్‌ ప్రాడక్ట్స్‌ లిమిటెడ్‌ (ఐఐఎస్‌ఎల్‌) పేరుతో సూచీ సేవల సంస్థను ఎన్‌ఎస్‌ఈ ప్రారంభించింది. దీని ప్రకారం ఈ కింద పేర్కొన్న పలు సూచీలను ప్రవేశపెట్టింది:ఎన్‌ఎస్‌ఈలో ఎన్నో ఎక్స్ఛేంజి ట్రేడెడ్‌ ఫండ్లున్నాయి. ఇవి సాధారణంగా సూచీ ఫండ్లు, గోల్డ్‌ ఈటీఎఫ్‌లు. ఎన్‌ఎస్‌ఈలోని కొన్ని ప్రఖ్యాత ఈటీఎఫ్‌లు:
ఎన్‌ఎస్‌ఈ ఆన్‌లైన్‌ పరీక్షలు, సర్టిఫికేషన్లు కూడా నిర్వహిస్తుంది. ఈ కార్యక్రమాల కింద ఎన్‌ఎస్‌ఈ సర్టిఫికేషన్‌ ఇన్‌ ఫైనాన్షియల్‌ మార్కెట్స్‌ (ఎన్‌సీఎఫ్‌ఎం) ఉంది. ఇది ప్రస్తుతం 19 మాడ్యూళ్లలో అందుబాటులో ఉంది. ఆర్థిక, క్యాపిటల్‌ మార్కెట్లకు సంబంధించిన వివిధ విభాగాలను ఇది కవర్‌ చేస్తుంది. ఎన్‌ఎస్‌ఈ శాఖలు దేశవ్యాప్తంగా ఉన్నాయి. వీటిని కూడా చూడండి