సమాచార వ్యవస్థలు
సమాచార వ్యవస్థలు (విభాగం) (Information systems) అనేది ఒక నూతన శాస్త్రీయ విభాగాన్ని అభివృద్ధి చేయడానికి బహువిభాగ వ్యాపార ప్రపంచం మరియు అంతర్విభాగ కంప్యూటర్ సైన్స్ రంగాలను అనుసంధానించే ఒక అధ్యయన విభాగంగా చెప్పవచ్చు. ఒక సమాచార వ్యవస్థల విభాగానికి సమాచారం మరియు గణనలు సైద్ధాంతిక పునాదుల మద్దతు ఉంది, దీని వలన అండర్‌గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్థులు ఒక కంప్యూటర్ సైన్స్ విభాగంలో పలు వ్యాపార నమూనాలు అలాగే సంబంధిత క్రమ సూత్ర పద్ధతులను విశ్లేషించే ప్రత్యేకమైన అవకాశాన్ని పొందుతారు. సాధారణంగా, సమాచార వ్యవస్థలు లేదా సర్వసాధారణంగా "ఉత్తరదాయిత్వ" సమాచార వ్యవస్థల్లో డిజిటల్ సమాచారాన్ని సేకరించి, విశ్లేషించడానికి ఉపయోగించే వ్యక్తులు, విధానాలు, డేటా, సాఫ్ట్‌వేర్ మరియు హార్డ్‌వేర్‌లను (స్థాయి ప్రకారం) కలిగి ఉంటాయి. ప్రత్యేకంగా కంప్యూటర్ ఆధారిత సమాచార వ్యవస్థలు అనేవి డేటా (కంప్యూటింగ్)ను సేకరించడానికి, వడపోయడానికి, ప్రాసెస్ చేయడానికి, సృష్టించడానికి & పంపిణీ చేయడానికి వ్యక్తులు మరియు సంస్థలు ఉపయోగించే హార్డ్‌వేర్/సాఫ్ట్‌వేర్ యొక్క పరిపూరకమైన నెట్‌వర్క్‌లుగా చెప్పవచ్చు. నేడు, "కంప్యూటర్" సమాచార వ్యవస్థ (లు) (CIS) అనేవి తరచూ కంప్యూటర్స్ మరియు క్రమసూత్ర పద్ధతుల నియమాలు, వాటి సాఫ్ట్‌వేర్ & హార్డ్‌వేర్ నిర్మాణాలు, వాటి అనువర్తనాలు మరియు సమాజంపై వాటి ప్రభావాలతో సహా, వాటిని అధ్యయనం చేసే కంప్యూటర్ సైన్స్ రంగంలో ఒక విభాగంగా చెప్పవచ్చు. మొత్తంగా, ఒక IS విభాగం సంపూర్ణ నిర్మాణంపై కార్యాచరణను కలిగి ఉంటుంది.
కుడివైపున వెన్ రేఖాచిత్రంలో కనిపిస్తున్న విధంగా, సమాచార వ్యవస్థల చరిత్ర ఇరవై శతాబ్దంలో ఉద్భవించిన కంప్యూటర్ సైన్స్ ఆధునిక విభాగానికి చాలాకాలం ముందు ప్రారంభమైన కంప్యూటర్ సైన్స్ చరిత్రతో సమానంగా ఉంది. సమాచారం మరియు ఆలోచనల ప్రసారం గురించి, ఇప్పటికీ పలు విశ్వసనీయమైన సమాచార వ్యవస్థలు అందుబాటులో ఉన్నాయి, నేడు ఇవి మానవజాతి విధానాలను ప్రోత్సహించడానికి, డేటా సరళతను నిర్ధారించడానికి మరియు మొత్తం విధానంలో సామాజిక ప్రభావం & సామర్థ్యాన్ని మెరుగుపర్చడానికి నిరంతరంగా నవీకరించబడుతున్నాయి. సాధారణంగా, సమాచార వ్యవస్థలు అనేవి సంస్థల్లో ప్రత్యేకంగా వాణిజ్య సంస్థల్లో సమాచారాన్ని ప్రాసెస్ చేయడానికి మరియు ఆధునిక సమాజంతో ప్రయోజనాలను పంచుకోవడానికి ఉద్దేశించినవి.
సిల్వెర్ మరియు పలువురు (1995) (IS) పై రెండు వీక్షణలను మరియు సాఫ్ట్‌వేర్, హార్డ్‌వేర్, డేటా, వ్యక్తులు మరియు విధానాలతో సహా IS-కేంద్రీకృత వీక్షణను అందించారు. రెండవ నిర్వహణ వీక్షణలో వ్యక్తులు, వ్యాపార విధానాలు మరియు సమాచార వ్యవస్థలు ఉన్నాయి.
పలు రకాల సమాచార వ్యవస్థలు అందుబాటులో ఉన్నాయి, ఉదాహరణకు, లావాదేవీ ప్రాసెసింగ్ వ్యవస్థలు, కార్యాలయ వ్యవస్థలు, నిర్ణయ సహాయక వ్యవస్థలు, విజ్ఞాన నిర్వహణ వ్యవస్థలు, డేటాబేస్ నిర్వహణ వ్యవస్థలు మరియు కార్యాలయ సమాచార వ్యవస్థలు. సమాచార వ్యవస్థల్లో చాలా క్లిష్టమైన అంశంగా సమాచార సాంకేతికతలను చెప్పవచ్చు, సాధారణంగా వీటిని మానవ మెదడుల నిర్వహించలేని విధులను చేయడానికి మానవులను అనుమతించడానికి రూపొందించారు, వీటిలో: భారీ మొత్తంలో సమాచారం, క్లిష్టమైన గణనలను నిర్వహించడానికి మరియు ఒకేసారి పలు విధానాలను నియంత్రించడం ఉంటాయి.
సమాచార సాంకేతికతలు అనేవి చాలా ముఖ్యమైనవి మరియు కార్యనిర్వాహక వర్గానికి అందుబాటులో ఉన్న సున్నితమైన వనరుగా చెప్పవచ్చు. పలు సంస్థలు చీఫ్ ఎగ్జిక్యూటివ్ ఆఫీసర్ (CEO), చీఫ్ ఫైనాన్షియల్ ఆఫీసర్ (CFO), చీఫ్ ఆపరేటింగ్ ఆఫీసర్ (COO) మరియు చీఫ్ టెక్నికల్ ఆఫీసర్ (CTO)లతో సహా కార్యనిర్వాహక వర్గంపై చీఫ్ ఇన్ఫర్మేషన్ ఆఫీసర్ (CIO) స్థానాన్ని సృష్టంచాయి. CTO ఒక CIO వలె కూడా వ్యవహరిస్తాడు మరియు CIO, CTOగా కూడా వ్యవహరించవచ్చు. ఒక సంస్థలో సమాచార భద్రతను నిర్వహించే చీఫ్ ఇన్ఫర్మేషన్ సెక్యూరిటీ ఆఫీసర్ (CISO) సాధారణంగా CIOకి రిపోర్టు చేస్తాడు.
దీనికి సంబంధించి, సమాచార వ్యవస్థ నిపుణులు మరియు అనుబంధిత వ్యక్తులు ఏదైనా సంస్థలో భారీ-స్థాయి వ్యాపార నమూనాలను అమలు చేయడానికి శక్తివంతమైన విశ్లేషణ మరియు క్లిష్టమైన ఆలోచనా నైపుణ్యాలను కలిగి ఉంటారు. అయితే ఒక సంస్థలోని సమస్యలను పరిష్కరించడం అనేది ఒక సాధారణ పనిగా చెప్పవచ్చు, IS నిపుణులు నైతిక నియమాలను ఉల్లఘించకుండా ప్రోగ్రామ్‌బుల్ సాంకేతికత ప్రక్రియ ద్వారా ఈ పరిష్కారాలను స్వయంచాలకం చేసే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటారు. తుది ఫలితంగా, IS నిపుణులు సంస్థ పనితీరును మెరుగుపరిచే సాంకేతిక పరిష్కారాలను అమలు చేయడానికి ఒక విస్తృత వ్యాపారం మరియు వాస్తవిక ప్రపంచ దృష్టిని కలిగి ఉండాలి.
కంప్యూటర్ భద్రతలో, ఒక సమాచార వ్యవస్థను క్రింది విభాగాలచే వివరిస్తారు:
సిల్వెర్ మొదలైనవారు సమాచార వ్యవస్థలను క్రింది విధంగా నిర్వచించారు:
సమాచార వ్యవస్థలను సంస్థ యొక్క కార్యసాధకత మరియు సామర్థ్యాన్ని మెరుగుపరిచడానికి ఒక సంస్థలో అమలు చేస్తారు. సమాచార వ్యవస్థల సామర్థ్యాలు మరియు సంస్థ, దాని కార్యాలయ వ్యవస్థలు, దానిలో వ్యక్తులు మరియు దాని అభివృద్ధి మరియు అమలు చేసే పద్ధతుల విధానాలు ఫలితం ఎంతవరకు లభిస్తుందనేది నిర్ణయిస్తాయి.
పలువురు IS నిపుణులు సమాచార వ్యవస్థల స్వభావం మరియు ఆధారాలను చర్చించారు, ఇది తన మూలాలను కంప్యూటర్ సైన్స్, ఇంజినీరింగ్, గణితశాస్త్రం, నిర్వాహక శాస్త్రం, సైబర్నాటిక్స్ మరియు ఇతరాలు వంటి ఇతర సంబంధిత విభాగాల్లో కలిగి ఉంది.
కంప్యూటర్ సైన్స్ వలె, ఇతర విభాగాలను కూడా IS యొక్క సంబంధిత విభాగాలు మరియు ఆధార విభాగాలు రెండింటి వలె భావిస్తారు. కాని, ఈ విభాగాలు పాక్షికంగా మాత్రమే దీనితో అనుకూలంగా ఉంటాయి, ఈ విభాగాలు ఇప్పటికీ వారి కార్యాచరణల్లో విధి, అవసరం మరియు పద్ధతులచే వేరుగా ఉంటాయి.
ఒక విస్తృత పరిధిలో, సమాచార వ్యవస్థలు (IS) అనే పదం సమాజం మరియు సంస్థల్లో సమాచారాన్ని మరియు దాని అనుబంధిత సాంకేతికతలను సేకరించడం, ప్రాసెసింగ్, నిల్వ, పంపిణీ మరియు వినియోగంలో ఉపయోగించే ఏదైనా వ్యూహాత్మక, నిర్వాహక మరియు కార్యాచరణ విధులను సూచించే ఒక శాస్త్రీయ అధ్యయన రంగంగా చెప్పవచ్చు. సమాచార వ్యవస్థలు అనే పదం పరిశ్రమలు, ప్రభుత్వ సంస్థలు మరియు స్వచ్ఛంద సంస్థల్లో IS విజ్ఞానాన్ని వర్తింపచేసే ఒక సంస్థ విధిని వివరించడానికి కూడా ఉపయోగిస్తారు. "వ్యవస్థలు" తరచూ క్రమసూత్ర పద్ధతులు మరియు సాంకేతికతల మధ్య పరస్పర చర్యను సూచిస్తుంది. ఈ పరిస్పర చర్య సంస్థ పరిధుల్లో లేదా చుట్టూ సంభవించవచ్చు. ఒక సమాచార వ్యవస్థ అనేది సంస్థ ఉపయోగించే సాంకేతికత కాకుండా, సంస్థ ఏ విధంగా సాంకేతికతతో పరస్పర చర్య చేస్తుందో మరియు సాంకేతికత ప్రక్రియ సంస్థ యొక్క వ్యాపార విధానాల్లో ఎలా పనిచేస్తుందో కూడా సూచిస్తుంది. సమాచార వ్యవస్థలు అనేవి ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ (IT)కి విరుద్ధంగా ఉంటాయి, ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీలో ప్రాసెస్ చేసే విభాగాలతో పరస్పర చర్యలను నిర్వహించే సమాచార సాంకేతిక విభాగాన్ని కలిగి ఉండే సమాచార వ్యవస్థ ఉంటుంది.
1980ల్లో పాఠ్యపుస్తకాల్లో కనిపించే సమాచార వ్యవస్థల 'సాంప్రదాయిక' అభిప్రాయం ప్రకారం, సంస్థల్లో క్రమపద్ధతిని ప్రతిబింబించే వ్యవస్థల పిరమిడ్‌గా చెప్పవచ్చు, సాధారణంగా పిరమిడ్ దిగువ భాగంలో లావాదేవీ ప్రాసెసింగ్ వ్యవస్థలు, దానిపైన నిర్వాహక సమాచార వ్యవస్థలు, నిర్ణయ మద్దతు వ్యవస్థలు మరియు అగ్ర భాగంలో కార్యనిర్వాహక సమాచార వ్యవస్థలుతో ముగుస్తుంది.
అయితే, నూతన సమాచార సాంకేతిక ప్రక్రియలు అభివృద్ధి కావడం వలన, సమాచార వ్యవస్థల నూతన వర్గీకరణలు ఉద్భవించాయి, వాటిలో కొన్ని దీర్ఘకాలం పాటు పిరమిడ్‌లో కొనసాగలేకపోయాయ. ఉదాహరణకు ఇటువంటి వ్యవస్థల్లో కొన్ని క్రింద పేర్కొన్నబడ్డాయి:సమాచార వ్యవస్థల్లో పని చేయడానికి పలు రకాలు రంగాలు ఉన్నాయి:
సమాచార వ్యవస్థల విభాగంలో పలు వైవిధ్యమైన ఉపాధి అవకాశాలు ఉన్నాయి. "ప్రత్యేకమైన సాంకేతిక పరిజ్ఞానం మరియు మంచి సంభాషణ నైపుణ్యాలు గల వ్యక్తులు ఉత్తమ అవకాశాలను చేజిక్కించుకుంటారు. నిర్వాహక నైపుణ్యాలు మరియు వ్యాపార పద్ధతులు మరియు నియమాలపై మంచి అవగాహన ఉన్న వ్యక్తులు అద్భుతమైన అవకాశాలను పొందుతారు, ఎందుకంటే సంస్థలు వాటి ఆదాయాలను నిర్వహించడానికి సాంకేతికప్రక్రియ ఉపయోగించాలని భావిస్తున్నాయి."
భారీ సంస్థల్లో సమాచార సాంకేతిక విభాగాలు ఒక వ్యాపారం లేదా కార్పొరేషన్ సంస్థలోని సమాచార సాంకేతికప్రక్రియ అభివృద్ధి, వినియోగం మరియు అనువర్తనాలపై బలమైన ప్రభావాన్ని చూపిస్తాయి. 
సమాచార వ్యవస్థలను అభివృద్ధి చేసి ఉపయోగించడానికి పలు పద్ధతులు మరియు విధానాలను ఉపయోగిస్తారు. పలు డెవలపర్లు రంగంలోకి దిగి, సిస్టమ్ డెవలప్‌మెంట్ లైఫ్ సైకిల్ (SDLC) వంటి బాగా అభివృద్ధి చెందిన విధానాన్ని ఉపయోగిస్తున్నారు, ఈ విధానాన్ని వరుసలో సంభవించే దశల ద్వారా ఒక సమాచార వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేయడానికి క్రమ పద్ధతిగా చెప్పవచ్చు. 
ఒక సమాచార వ్యవస్థను సంస్థలో అభివృద్ధి చేయవచ్చు లేదా బయట సంస్థకు ఇవ్వవచ్చు. దీనిని నిర్దిష్ట భాగాలు లేదా మొత్తం వ్యవస్థను మరొక సంస్థకు ఇవ్వడం ద్వారా కూడా రూపొందించవచ్చు. నిర్దిష్ట సందర్భంగా అభివృద్ధి జట్టును ప్రపంచవ్యాప్తంగా పంపిణీ చేయడాన్ని (ఆఫ్‌షోరింగ్, గ్లోబల్ ఇన్ఫర్మేషన్ సిస్టమ్) చెప్పవచ్చు.
ఒక కంప్యూటర్ ఆధారిత సమాచార సిస్టమ్, లాంగెఫోర్స్ యొక్క ఒక నిర్వచనాన్ని అనుసరిస్తుంది, అది: 
ఇది ఒక సాధారణ సమాచార వ్యవస్థల రూపకల్పన గణిత శాస్త్ర కార్యక్రమంగా సూత్రీకరించవచ్చు
భౌగోళిక సమాచార వ్యవస్థలు
భూభాగ సమాచార వ్యవస్థలు మరియు 
విపత్తు సమాచార వ్యవస్థలు అనేవి కూడా అభివృద్ధి చెందుతున్న సమాచార వ్యవస్థలుగా చెప్పవచ్చు, కాని వాటిని ఎక్కువగా ప్రాదేశిక సమాచార వ్యవస్థలుగా సూచిస్తారు. 
వ్యవస్థ అభివృద్ధి దశలవారీగా జరుగుతుంది, వాటిలో ఇవి ఉంటాయి:
సమాచార వ్యవస్థల అభివృద్ధి పద్ధతులు లేదా ISDM అనేది వ్యవస్థ విశ్లేషకులు సంస్థ యొక్క అవసరాలను సరైన సమాచార వ్యవస్థలు వలె మార్చడానికి సహాయంగా ఆలోచనలు, విధానాలు, సాంకేతికప్రక్రియలు మరియు ఉపకరణాల ఒక సాధన సామగ్రిగా చెప్పవచ్చు;
ఒక ISDM :-
'...సమాచార వ్యవస్థలను అభివృద్ధి చేసేవారికి సిద్ధాంతాలు, దశలు, పద్ధతులు, నియమాలు, ఉపాయాలు, సాధనాలు, సిద్ధాంతీకరణ, నిర్వహణ మరియు శిక్షణను సిఫార్సు చేస్తుంది". (అవిసన్ మరియు ఫిట్జెరల్డ్, 1988)
సమాచార వ్యవస్థల పరిశోధన అనేది సాధారణంగా వ్యక్తులు, సమూహాలు మరియు సంస్థల నడవడికపై సమాచార వ్యవస్థల ప్రభావాలను అధ్యయనంలో అంతర్భాగంగా పేర్కొనవచ్చు. . హెవ్నెర్ మొదలైనవారు (2004) ISలోని పరిశోధనను రెండు శాస్త్రీయ విధానాలు వలె వర్గీకరించారు, వీటిలో "మానవుని లేదా సంస్థ నడవడికను వివరించే లేదా ఊహించే సిద్ధాంతాలను అభివృద్ధి చేసే మరియు ధ్రువీకరించే" ప్రవర్తనా శాస్త్రం మరియు "నూతన మరియు సృజనాత్మక నిర్మాణాలను రూపొందించడం ద్వారా మానవ మరియు సంస్థ సామర్థ్యాల పరిధులను విస్తరించే" రూపకల్పన శాస్త్రాలు ఉన్నాయి.
స్లావాటోర్ మార్చి మరియు గెరాల్డ్ స్మిత్‌లు సమాచార సాంకేతికత యొక్క వేర్వేరు కారకాలను పరిశోధించడానికి ఒక నమూనాను అందించారు, దీనిలో పరిశోధనలోని అవుట్‌పుట్‌లు మరియు ఈ పరిశోధనను నిర్వహించడానికి చర్యలను (పరిశోధన కార్యాచరణలు) కూడా పేర్కొన్నారు. వారు అవుట్‌పుట్‌లను క్రింది విధంగా పేర్కొన్నారు:అలాగే పరిశోధన కార్యాచరణల్లో క్రింది ఉంటాయి:
సమాచార వ్యవస్థలను ఒక విభాగం వలె 30 సంవత్సరాలుగా పరిశోధించబడతున్నాయి , IS పరిశోధన యొక్క ప్రధాన అంశం లేదా గుర్తింపు అనేది ఇప్పటికీ వంటి నిపుణుల చర్చించడానికి ఒక అంశంగా ఎంచుకున్నారు. ఈ చర్చలో రెండు ప్రధాన అంశాలు ఉన్నాయి: IS పరిశోధనలో ప్రధాన అంశం వలె IT నిర్మాణంలో ఒక నిశిత వీక్షణ మరియు ఒక యాదృచ్ఛిక పరిశోధన అంశంలో పొందుపర్చిన IT యొక్క సామాజిక మరియు సాంకేతిక కారకాల మధ్య పరస్పర చర్యలపై దృష్టి సారించిన ఒక విశాలమైన వీక్షణగా చెప్పవచ్చు. చే అందిన ఒక మూడవ వీక్షణ IT నిర్మాణం మరియు దాని అంశాలు రెండింటికి ఒక సంతులిత సావధానత కోసం IS నిపుణులను ఆహ్వానిస్తుంది.
సమాచార వ్యవస్థలు ఒక అనువర్తిత రంగం కాబట్టి పారిశ్రామిక అభ్యాసకులు తక్షణమే ఆచరణలో తీసుకునిరాగల్గిన పరిష్కారాలను రూపొందించడానికి సమాచార వ్యవస్థల పరిశోధనను ప్రోత్సహిస్తారు. అయితే, ఎల్లప్పుడూ ఆ విధంగా ఉండదు. తరచూ సమాచార వ్యవస్థల పరిశోధకులు, అభ్యాసకులు ఊహించిన దాని కంటే మరింత విపులంగా ప్రవర్తనా సమస్యలను విశ్లేషిస్తారు. దీని వలన సమాచార వ్యవస్థల పరిశోధన ఫలితాలు అర్ధం చేసుకోవడానికి క్లిష్టంగా మారతాయి మరియు విమర్శలకు గురవుతాయి.
ఒక సమాచార వ్యవస్థను దాని ప్రభావాలు గురించి కాకుండా, దానినే అర్థం చేసుకోవడానికి, EATPUT వంటి సమాచార వ్యవస్థల నమూనాలను ఉపయోగిస్తారు.
సమాచార వ్యవస్థల పరిశోధనలో ముఖ్యమైన ప్రచురిత కథనాలుగా మేనేజ్‌మెంట్ ఇన్ఫర్మేషన్ సిస్టమ్ క్వార్టర్లీ, ఇన్ఫర్మేషన్ సిస్టమ్స్ రీసెర్చ్, జర్నల్ ఆఫ్ అసోసియేషన్ ఫర్ ఇన్ఫర్మేషన్ సిస్టమ్స్ మరియు కమ్యూనికేషన్స్ ఆఫ్ ది అసోసియేషన్ ఫర్ ఇన్ఫర్మేషన్ సిస్టమ్ జర్నల్‌లను చెప్పవచ్చు