hotchpotch/miracl-hf-unified huggingface dataset:
ఛాతర్‌పూర్
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 51 జిల్లాలలో ఛాత్తర్‌పూర్ జిల్లా (హిందీ:छतरपुर जिला) ఒకటి. ఛాత్తర్‌పూర్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది.
ఛాతర్‌పూర్ జిల్లా 24.06° & 25.20° ఉత్తర అక్ష్క్షాంశం 78.59° & 80.26° తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది. 
ఛాతర్‌పూర్ జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం, తూర్పు సరిహద్దులో పన్నా జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో దమోహ్ జిల్లా, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో సాగర్ జిల్లా మరియు పశ్చిమ సరిహద్దులో తికమార్గ్ జిల్లా ఉన్నాయి. ఛాతర్‌పూర్ జిల్లా సాగర్ డివిషన్‌లో భాగంగా ఉంది.
భరత స్వాతంత్ర్యం ముందు ప్రస్తుత ఛాతర్‌పూర్ జిల్లా ప్రాంతం బిజవార్, ఛాత్తర్‌పూర్, గౌరిహర్, అలిపురా మరియు లుగాసి రాజాస్థానాలు ఉండేవి.వీటితో చర్కారి మరియు పన్నా మరియు అజైగర్
లలో అధిక భాగం ఉండేది. స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత రాజాస్థానాలు భారత ప్రభుత్వంలో విలీనం అయిన తరువాత ఈ ప్రాంతం విద్యప్రదేశ్‌లో చేర్చబడింది. 1956 నవంబరు 1 న విద్యప్రదేశ్ మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో విలీనం చేయబడింది. ఛాతర్‌పూర్ సమీపంలో ఉన్న నౌగావ్ మధ్యప్రదేశ్ రాజధాని చేయబడింది. 6 మాసాల తరువాత భోపాల్ మధ్యప్రదేశ్ రాజధాని అయింది.
2006 గణాంకాలను అనుసరించి పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో ఛత్తర్‌పూర్ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 24 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి..
2011 గణాంకాలను అనుసరించి జనసంఖ్య 1,474,633. 1991 గణాంకాలను అనుసరించి జనసంఖ్య 1,158,853. 2011-1991 మధ్య జనసంఖ్య అభివృద్ధి 27%.
బుండెలి (దేవనాగరి : बुन्देली or बुंदेली; Urdu: زبان بندیلی), పశ్చిమ హిందీ భాష. దీనిని హిందీ భాషతో చేర్చి ప్రజలలో వాడుకలో ఉంది. జిల్లాలోని ప్రజలలో అనేక భాషలు వాడుకలో ఉన్నాయి. 72.91% హిందీ భాషను పోలి ఉన్న బఘేలి భాష ప్రజలలో అధికంగా వాడుకలో ఉంది. (జర్మన్ భాషతో పోలిస్తే జర్మన్ భాష 60% ఆంగ్లభాషను పోలి ఉంటుంది ) ఈ భాష 7 800 000 మంది భగేల్‌ఖండ్ ప్రజలకు వాడుక భాషగా ఉంది అలాగే ద్రావిడ భాషలలో ఒకటైన భగియా భాష 2,00,000 మంది భగియా మరియు షెడ్యూల్డ్ ప్రజలలో వాడుకగా ఉంది. దీనిని వ్రాయడానికి దేవనగరి లిపిని వాడుతున్నారు
జిల్లాలో ఖజూరహో శిల్పాలు ఉన్నాయి. చండేలా వంశరాజపుత్రులు ఈ ప్రముఖ ఆలయ నిర్మాణం చేసారని భావిస్తున్నారు. జఠాశంకర్, భీంకుండ్,పన్నా నేషనల్ పార్క్, బాంబర్ బైని ఆలయం, లవ్‌కుష్‌నగర్, అర్జున్‌ కుండ్, నాగావ్‌ (నౌగొంగ్).
దేవస్
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 51 జిల్లాలలో దేవస్ జిల్లా (హిందీ:देवास ज़िला) ఒకటి. దేవస్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది.2001లో జిల్లా వైశాల్యం 1,306,617 చ.కి.మీ. జిల్లా వైశాల్యం 1991 నుండి భూభాగం 26% అధికరించబడింది.
దేవస్ జిల్లా దేవస్ రాజాస్థానంలో భాగంగా ఉంటూ వచ్చింది. జిల్లా విద్యపర్వతాలో భాగంగా ఉంది. జిల్లా ఉత్తర భూభాగంలో మాల్వా పీఠభూమి ఉంది. దక్షుణ భూభాగంలో నర్మదా నదీ లోయ ఉంది. మాల్వా పీఠభూమిలో సోయాబీన్ అధికంగా పండించబడుతుంది. జిల్లాలో అదనంగా గోధుమ, సొర్ఘం, బియ్యం మరియు పత్తి అధికంగా పండించబడుతుంది. జిల్లా ఉత్తర సతిహద్దులో సెహొర్ జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో హర్ద జిల్లా మరియు ఖండ్వా జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో ఖర్‌గొన్ జిల్లా మరియు ఇండోర్ జిల్లా మరియు ఉత్తర సరిహద్దులో ఉజ్జయిని జిల్లా ఉన్నాయి. దేవస్ జిల్లా ఉజ్జయిని డివిషన్‌లో భాగంగా ఉంది. పురాణ కాలపు విక్రమాదుత్యుని కాలంలో ఉన్న దేవ్సాల్ రేవత్ రాజపుత్రుల పూర్వీకులు ఈ ప్రాంతానికి చెందిన వారని భావిస్తున్నారు.
దేవస్ జిల్లాలో 6 తాలూకాలు ఉన్నాయి : సొంకాత్చ్ దేవాస్, కన్నోద్, టాంక్-ఖుర్ద్ మరియు ఖతెంగావ్. దేవస్ తాలూకా జిల్లా కేంద్రంగా ఉంది. జిల్లాలోని తాలూకాలను అన్నింటినీ అక్కని రహదారి మార్గాలు అనుసంధానిస్తూ ఉన్నాయి. ఇది బాంబే - ఆగ్రా రహదారి మార్గంలో ఉంది. జిల్లా బ్రాగ్ గేజి రైలు మార్గంతో కూడా చక్కగా అనుసంధినించబడుతూ ఉంది.
జిల్లాలో హిందీ, మాల్వి, బంగ్లా, ఆంగ్లం బరెలి మరియు భిల్ (దేవనాగరి లిపిని వాడుతుంటారు) భాషలను దాదాపు 64,000 మంది ప్రజలు మాట్లాడుతుంటారు.
ధార్
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 51 జిల్లాలలో ధార్ జిల్లా (హిందీ:धार जिला) ఒకటి.చారిత్రాత్మక ధార్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది.జిల్లావైశాల్యం 8,153 చ.కి.మీ. జిల్లా ఇండోర్ డివిషన్‌లో ఉంది. 
2001 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లా జనసంఖ్య 1,740,577. 
జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో రట్లం జిల్లా, ఈశాన్య సరిహద్దులో ఉజ్జయిని జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో ఇండోర్ జిల్లా, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో ఖర్‌గొన్ జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో బర్వాని జిల్లా మరియు పశ్చిమ సరిహద్దులో ఝాబౌ జిల్లా ఉన్నాయి. జిల్లాలోని పితంపూర్ బృహాతర పారిశ్రామిక కేంద్రంగా ఉంది.
విద్యపర్వతావళి జిల్లాలో తూర్పు నుండి పడమరకు ప్రవహిస్తుంది. జిల్లాలోని ఉత్తర భూభాగంలో మాల్వా పీఠభూమి ఉంది. జిల్లా వాయవ్య భూభాగంలో మహీనది దాని ఉపనదుల వాటర్ షెడ్లు ఉన్నాయి, వాయవ్య భుభాగంలో చంబల్ నది వాటర్ షెడ్ ఉంది. చంబల్ నది యమునా నది ద్వారా గంగానదిలో సంగమిస్తుంది. జిల్లా దక్షిణ భూభాగంలో విధ్యపర్వతశ్రేణి అంచున నర్మదానది వాటర్ షెడ్ ఉంది. ఇది జిల్లాకు దక్షిణ సరిహద్దులో ఉంది.
పన్నా
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 51 జిల్లాలలో పన్నజిల్లా ఒకటి. పన్నా పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది.
దేశానికి స్వతంత్రం వచ్చిన తరువాత 1950లో పన్నా జిల్లా రూపొందించబడింది. బ్రిటిష్ ఇండియా లోని రాజాస్థానాలైన పన్నా, జాసో, అజ్‌ఘర్ రాజాస్థానంలో అధికభాగం
మరియు పాల్డియో రాజాస్థానంలో కొంత భాగం కలిపి ఈ జిల్లా రూపొందించబడింది. పన్నా జిల్లా సరికొత్త భారతీయ రాష్ట్రం అయిన విద్యప్రదేశ్‌లో భాగంగా ఉండేది. వింధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో భాగం అయిన తరువాత ఇది 1956 నవంబరు 1 నుండి మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో భాగం అయింది.
పన్నా జిల్లా 23° 45' నుండి 25° 10' డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశం మరియు 79° 45' నుండి 80° 40' డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది. జిల్లా వైశాల్యం 7,135 చ.కి.మీ. జిల్లా గుండా కెన్ నది ప్రవహిస్తుంది. జిల్లాలో పాండవ జలపాతాలు, గథ జలపాతాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో ఉన్న " పన్నా నేషనల్ పార్క్ " పర్యాటక ఆకర్షణగా ఉంది. .
జిల్లాలో ఉన్న వజ్రాల గనులు జిల్లాకు ప్రత్యేక గుర్తింపును తీసుకువస్తున్నాయి. వజ్రాల గనులు పన్నా నగరానికి 80 కి.మీ దూరంలో ఉన్నాయి.
2006 గణాంకాలను అనుసరించి పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో పన్నా జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 24 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.
జిల్లాలోని కమ్యూనిటీ డేవెలెప్మెంటు బ్లాకులు.
. పన్నా జిల్లాలో 5 ఉపవిభాగాలు ఉన్నాయి.పన్నా జిల్లాలో హిందీ భాషతో పాటు లెక్సికల్ భాషను పోలిన బుండెలి భాష 72.91% ప్రజలలో వాడుకలో ఉంది. దీనిని బగేల్‌ఖండ్ ప్రాంతంలో దాదాపు 78,00,000 మంది మాట్లాడుతున్నారు. ద్రవిడ భాషలలో ఒకటైన భరియా భాషను జిల్లాలో 20,000'మంది భరియా ప్రజలలో వాడుకలో ఉంది. భరియా ప్రజలు ద్రావిడ భాషా లిపిని వాడుకుంటారు. వీరు షెడ్యూల్డ్ తెగలకు చెందిన వారు. .
దినోదొరి
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 51 జిల్లాలలో దినోదొరి జిల్లా ఒకటి.దినోదొరి పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. జిల్లా జబల్పూర్ డివిషన్‌లో భాగంగా ఉంది. జిల్లావైశాల్యం 6,128 చ.కి.మీ. ఇది మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర తూర్పు భూభాగంలో చత్తీస్‌ఘడ్ సరిహద్దులో ఉంది. 
జిల్లా తూర్పు సరిహద్దులో మండ్ల జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో ఉమరియ జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో చత్తీస్‌ఘడ్ రాష్ట్రానికి చెందిన బిలాస్‌పూర్ జిల్లా ఉన్నాయి.
జిల్లాలో 7 తాలూకాలు ఉన్నాయి :-దిందోరి, షాపురా, మెహంద్వని, అమర్పుర్, బజగ్, కరంజియ మరియు సమ్నపుర్.
జిల్లాలో నివసిస్తున్న షెడ్యూల్డ్ తెగలకు చెందిన బైగా ప్రజలు 64% ఉన్నారు. వీరిని ఈ ప్రానానికి చెందిన స్థానికులుగా భావిస్తున్నారు.
2006 గణాంకాలను అనుసరించి పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో దినోదొరి జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. . బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 24 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.
జిల్లాలో వ్యవసాయ ఆధారిత పరిశ్రమలు అధికంగా ఉన్నాయి. జిల్లాలో గోధుమ, వరి, మొక్కజొన్న, కొడొ - కుత్కి, రాంతిల్, ఆవాలు, మసూర్, మాతర్, పప్పుధాన్యాలు, అల్సి, సోయాబీన్ ప్రధానంగా పండించబడుతున్నాయి..దినోదొరి జిల్లాలో పలు భాషలు వాడుకలో ఉన్నాయి. చత్తీస్‌గరి, 72.91% హిందీ భాషను పోలి ఉన్న బఘేలి భాష ప్రజలలో అధికంగా వాడుకలో ఉంది. (జర్మన్ భాషతో పోలిస్తే జర్మన్ భాష 60% ఆంగ్లభాషను పోలి ఉంటుంది ) ఈ భాష 7 800 000 మంది భగేల్‌ఖండ్ ప్రజలకు వాడుక భాషగా ఉంది
దినోదరి జిల్లా " ది ఘుఘుయా ఫాసిల్ నేషనల్ పార్క్ మధ్య ప్రదేశ్ "లో అపురూపమైన వృక్షసంబంధిత అమూల్యమైన శిలాజ సంపద ఉంది. ఈ శిలాజాలు 31 గెనరాకు చెందిన 18 వృక్షకుంటుమాలకు చెందినవని భావిస్తున్నారు . ఈ వృక్షాలు ఈ ప్రాంతంలో జీవ ఆవిర్భావం గురించిన పలు రహస్యాలను వెలువరుస్తున్నాయి. ఈ శిలాజాలు 66 మిలియన్ సంవత్సరాల పూర్వపువని భావిస్తున్నారు. చక్కగా సరంక్షించబడుతున్న ఈ శిలాజాలలో వృక్షాలు, క్లైంబర్స్, పండ్లు మరియు విత్తనాలు కనుగొనబడ్డాయి. వీటిలో పలు ఏకదళబీజ వృక్షాలు ఉన్నాయి. 
66 మిలియన్ సంవత్సరాల పూర్వం నాటివని భావిస్తున్న శిలాజాలు " ఘుఘుయా ఫాసిల్ పార్క్‌లో చక్కగా సంరక్షించబడుతున్నాయి.
దమోహ్
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 51 జిల్లాలలో దామోహ్ జిల్లా (హిందీ:दमोह ज़िला) ఒకటి.దామోహ్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. సాగర్ డివిషన్‌లో భాగంగా ఉంది.
జిల్లాలో చరిత్రప్రాధాన్యత కలిగిన పలు ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. దామోహ్ పట్టణానికి 21కి.మీ దూరంలో గౌరయా నదీ తీరంలో ఉన్న నొహటా పట్టణం చండేలా రాజపుత్రులకు రాజధానిగా ఉండేది..
దామోహ్ పట్టణానికి 6కి.మీ దూరంలో రాజ్నగర్ గ్రామాన్ని ముగలులు స్థాపించారు. చారిత్రాత్మక ప్రాధాన్యత కలిగిన మరొక ప్రాంతం సింఘోర్గర్ కోట. దీనిని రాజ వైన్ బాసన్ స్థాపించాడు. గోండి ప్రజల రాజులు ఈ కోటలో దీర్ఘకాలం నివసించారు. గోండ్ రాజా దలపత్ షా మరియు రాణి దుర్గావతి ఈ కోటలో 15వ శతాబ్దం చివరి వరకు నివసించారు. దలపత్ సింగ్ మరణించిన తరువాత అక్బర్ చక్రవర్తి సేనాధిపతితో రాణి దుర్గావతి సిగ్రాంపూర్ వద్ద యుద్ధం చేసింది.
నర్సింగ్‌గర్ పట్టణం సొనార్ నదీతీరంలో ఉంది. ఇక్కడ షాహ్ తైయాబ్ నిర్మించిన పురాతన కోట ఉంది. నర్సింగ్‌గర్ పట్టణం సమీపంలో ఆదిత్యా బిర్లాగ్రూప్ స్థాపించిన సిమెంటు ఫాక్టరీ ఉంది. 
కుండల్పూర్‌లో పలు ప్రముఖమైన జైన ఆలయాలు ఉన్నాయి. కండలూర్ దామోహ్ పట్టణానికి 58 కి.మీ దూరంలో ఉంది. కండలూర్‌లో 58 జైన ఆలయాలు ఉన్నాయి..2006 గణాంకాలను అనుసరించి పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో దామోహ్ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. . బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 24 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.
http://damoh.nic.in/
గున
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 51 జిల్లాలలో గున జిల్లా (హిందీ:गुना जिला) ఒకటి. గున పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. జిల్లావైశాల్యం 6485 చ.కి.మీ 2011 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లా జనసంఖ్య 12,40,938. 
జిల్లా ఈశాన్య సరిహద్దులో శివ్‌పురి జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో అశోక్‌నగర్ జిల్లా, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో విదీష జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో రాజ్‌ఘర్ జిల్లా మరియు వాయవ్య సరిహద్దులో రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలోని బరన్ జిల్లా మరియు ఝలావర్ జిల్లా ఉన్నాయి.
జిల్లాలో తూర్పు సరిహద్దులో సింధ్ నది ప్రవహిస్తుంది. ఇది అశోక్‌నగర్ మరియు గున జిల్లాల మధ్య సరిహద్దుగా ఉంది. జిల్లా దక్షిణ ప్రాంతం నుండి వాయవ్య దిశలో పర్బతి నది ప్రవహిస్తుంది. 
పర్బతినది గిన మరియు బరన్ జిల్లాల మధ్య సరిహద్దు ఏర్పరుస్తుంది. ఇది మధ్యప్రదేశ్ నుండి రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో ప్రవేశిస్తుంది.
2003 ఆగస్టు 15 న జిల్లా రెండుగా విభజించిన సమయంలో జిల్లా తూర్పు భూభాగాన్న అశోక్‌నగర్ జిల్లా రూపొందించబడింది.
హర్ద
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 51 జిల్లాలలో హర్దా జిల్లా ఒకటి.
హర్దా పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. 1998లో హర్దా జిల్లా రూపొందించబడింది. జిల్లా భోపాల్ డివిషన్‌లో ఉంది.
జిల్లావైశాల్యం 2644 చ.కి.మీ. 2001 గణాంకాలను అనుసరించి జనసాంధ్రత 474,174 చ.కి.మీ. 1991 నుండి జనసంఖ్య అభివృద్ధి 25%. హర్ద జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో సెహోర్ జిల్లా, ఈశాన్య సరిహద్దులో హోషంగాబాద్ జిల్లా, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో బేతుల్ జిల్లా, దక్షిణ మరియు పశ్చిమ సరిహద్దులో ఖండ్వా జిల్లా మరియు వాయవ్య సరిహద్దులో దేవాస్ జిల్లా ఉన్నాయి. 1998లో హోషంగాబాద్ నుండి కొంతభూభాగం వేరుచేసి హర్దా జిల్లా రూపొందించబడింది.
హర్ద జిల్లా నర్మదానదీలోయలో ఉంది. నర్మదానది జిల్లాకు ఉత్తర సరిహద్దులో ఉంది. జిల్లా దక్షిణంగా సప్తపురా పర్వతశ్రేణి వైపుగా ఎగువకు పోతుంది. స్త్రీశిశు హత్య ఆధారంగా నిర్మించిన మాతృభూమి చలనచిత్రం హర్దా జిల్లాలో చిత్రీకరించబడింది.
మధ్యభారతానికి చెందిన యువ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు గురు రాధా కిషన్ జిల్లాలోని బిద్ గ్రామంలో 1925లో జన్మించాడు. గురు రాధా కిషన్ బ్రిటిష్ పోలీస్ అధికారులను బహిరంగంగా ఎదిరించాడు. గురు రాధా కిషన్ భారతీయులను దూషిస్తున్న అధికారిని అనేకమంది ప్రజలముందు చెంపదెబ్బ కొట్టాడు. ఈ సంఘటన ఇండోర్లో నిర్వహించిన భారతీయ స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ ఊరేగింపులో జరిగింది. ఈయన ప్రజల అభిమానాన్ని చూదగొన్న స్వతంత్ర సమరయోధుడు.ఆయన విశ్వసనీయత లోకవిదితం. ఆయన పేదలు మరియు సమాజంలో అణగదొక్కబడిన ప్రజల అభివృద్ధి కొరకు వీరోచితంగా పోరాటం సాగించాడు.
మధ్యప్రదేశ్ గవర్నర్ మొహమ్మద్ సైయిఫ్ కురేష్ ఒక సమావేశంలో గురూజి నిస్వార్ధమైన సామాజిల సేవలను కొనియాడాడు. గురూజి స్వాత్రసమరయోధుల భత్యం, సన్మాన నిధి వంటి ప్రభుత్వం అందించిన ఆర్థిక సహాయాన్ని కూడా నిరాకరించాడు. ఆయనకు ఎటువంటి ఆదాయవనరులు లేనప్పటికీ ప్రభుత్వ గుర్తింపును మరియు సహకారాన్ని నిరాకరించి తన ప్రత్యేకత చాటుకున్నాడు. స్వతంత్ర భారతంలో ఉన్నతాధికార పదవులను అలకరించిన స్వాతంత్ర్య సమరపోరాట వీరులలో గురూజి తనకంటూ ఒక ప్రత్యేకతను నిలుపుకున్నాడు. హర్దా జిల్లాలోని మరొక స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడు వినాయకరావు సహస్రబుదేకు గురూజీతో సత్సంబంధాలు ఉన్నాయి.
గాంధేయవాది స్వతంత్ర సమరయోధుడు మహేష్ దత్ మిశ్రా, హిందూ మహాసభ అధ్యక్షుడు నారాయణరావు రఘునానధరావు కెక్రె, గత మంత్రి మరియు ఆర్.ఎస్.ఎస్ ప్రవారక్ మధుకర్ హర్నె, 
ఎగ్జిక్యూటివ్ డైరెక్టర్ క్లీన్ స్లేట్ ఇంటర్నెట్ డిజైన్ ప్రోగ్రాం మరియు కంసల్టింగ్ ప్రొఫెసర్ ఆఫ్ ఇ.ఇ స్టాంఫోర్డ్ యూనివర్శిటీ గురుదత్తా కూడా హర్దా జిల్లాకు చెందిన వారే.
గత పర్లమెంటు సభ్యుడు స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడు జిల్లా నుండి మొదటిసారిగా మంత్రిపదవిని వహించిన రామేశ్వర్ అగ్నిభోజ్ జిల్లాలోని దళిత కుటుంబానికి చెందిన వాడు. ఆయన జిల్లాలోని 
మసంగావ్‌లో జన్మించి దళితుల అభివృద్ధి కొరకు పాటుపడ్డాడు.
హోషంగాబాద్
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 51 జిల్లాలలో హోషింగాబాద్ జిల్లా ఒకటి. హోషింగాబాద్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది.
జిల్లావైశాల్యం 5408.23 చ.కి.మీ. జిల్లా నర్మదా నదీలోయలో ఉంది. జిల్లా హోషంగాబాద్ డివిషన్‌లో ఉంది.సప్తపురా పర్వతశ్రేణి నుండి నర్మదానదికి ఉపనది అయిన తవనది ప్రవహిస్తుంది.
జిల్లా దక్షిణ దిశలోజన్మించిన తవనది ఉత్తరంగా ప్రవహించి బంద్రాభన్ గ్రామం వద్ద నర్మదానదిలో సంగమిస్తుంది. జిల్లా దక్షిణ భూభాగంలో తవా రిజ్స్ర్వాయర్ ఉంది.
హోషంగాబాద్ జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో రాయ్‌సేన్ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో నర్సింగ్‌పూర్ జిల్లా, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో ఛింద్వారా జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో బేతుల జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో హర్ద జిల్లా మరియు నైరుతీ సరిహద్దులో సెహొర్ జిల్లా. 1998 హోషంగాబాద్ పశ్చిమ భుభాగాన్ని వేరు చేసి హర్దా జీల్లాను రూపొందించారు.
హోషంగాబాద్ జిల్లా నెర్బుద్దా డివిషన్‌లో భాగంగా ఉంది. 1947లో స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత సెంట్రల్ ప్రోవింస్ మరియు బేరర్ ప్రాంతాన్ని మధ్యభారత రాష్ట్రంగా చేసినప్పుడు ఈ భూభాగం అందులో భాగంగా ఉంది. 1956లో మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం రూపొందించినప్పుడు ఈ జిల్లా మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో భాగంగా మారింది
జిల్లాలో భుంజియా భాష జిల్లాలో దాదాపు 7,000 మంది ఆదివాసి ప్రజలలో వాడుకలో ఉంది. .
11 కళాశాలల నుండి, ఏడు పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ కళాశాలలు ఉన్నాయి. సైన్స్ / ఆర్ట్స్ / కామర్స్ లో పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ కోర్సులను క్రింది కళాశాలలు వద్ద అందుబాటులో ఉన్నాయి:
షాజపూర్
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 51 జిల్లాలలో షాజాపూర్ జిల్లా (హిందీ:) ఒకటి. షాజాపూర్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. జిల్లా రాష్ట్రానికి ఉత్తరభాగంలో ఉంది.
32"06' నుండి 24" 19' డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశం మరియు 75" 41' నుండి 77" 02' డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశంలోనూ ఉంది. షాజాపూర్ జిల్లా మాల్వా పీఠభుమిలో భాగంగా ఉంది.
జిల్లా ఉజ్జాయిని డివిషన్‌లో భాగంగా ఉంది. ఉజ్జయిని డివిషన్ 1981లో రఒందించబడింది. 
జిల్లా పశ్చిమ సరిహద్దులో ఉజ్జయిని జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో దేవాస్ జిల్లా మరియు సెషోర్ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో రాజస్థాన్ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజ్‌గర్ జిల్లా మరియు ఉత్తర సరిహద్దులో రాజస్థాన్ రాష్ట్రానికి చెందిన ఝలావర్ జిల్లా ఉన్నాయి.
జిల్లాకేద్రం షాజాపూర్ పేరు జిల్లాకు గుర్తించబడింది. 1640లో ముగల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఇక్కడ ఆగిన కారణంగా ఈ ఊరికి ఈ పేరు వచ్చింది. అసలు పేరు షాజహాన్ అది కాలక్రమేణా షాజాపూర్ అయింది. గ్వాలియర్ రాజాస్థానం రూపొందించిన తరువాత నుండి ఇది జిల్లాగా చేయబడింది.
జిల్లా గతంలో గ్వాలియర్ రాజాస్థానంలో జిల్లాగా ఉండేది. 1947లో గ్వాలియర్ సమైక్య భారతదేశంలో కలిపిన తరువాత షాజాపూర్ జిల్లా మధ్యభారత్ రాష్ట్రంలో విలీనం అయింది. 1956 జనవరి 1 తరువాత మధ్యభారత్ మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో భాగం అయింది.
జిల్లా మొత్తం దక్షిణ పీఠభూమిలో భాగంగా ఉంది. ప్రభాతి నదీతీరంలో సారవంతమైన భూమి ఉంది. జిల్లాలో నల్లరేగడి మట్టి అధికంగా ఉంది. షాజాపూర్ మధ్యప్రదేశ్ మరియు రేవా మైదానంలో భాగంగా ఉంది.
బైజనాథ్ ధాం జిల్లా పశ్చిమ భాగంలో ఉంది. ఇది అగర్- మాల్వా తాలూకాలో అధికభాగం ఆక్రమించుకుని ఉంది. బదాద్ పట్టణానికి పశ్చిమంలో ఉత్తర దక్షిణ దుశలుగా కొండప్రాంతం ఉంది. 
కొండల మధ్య జలప్రావాల కారణంగా భూమి ఊచకోతకు గురైంది. ఈ భూభాగం ఎత్తు సముద్రమట్టానికి 500 - 545 మీ వైవిధ్యం ఉంటుంది. ప్రధానజలప్రవాహాలుగా ధుధలి మరియు కచోలి ఉన్నాయి. చోటీ కాలి సింధ్ నిరంతరంగా ప్రవహిస్తుంటుంది.
జిల్లా మధ్యభాగంలో ఉత్తర దక్షిణాలుగా అగర్- మాల్వా, షాజాపూర్ తాలూకా, సుసెనర్ తాలూకాలో కొంతభూభాగం ఉంది. ఇది మాల్వా పీఠభూమిలో భాగంగా ఉంది. ఈ భూభాగం అంతా పర్వాతావళి ఉంది. భూభాగం ఎత్తు సముద్రమట్టానికి 450-530 మీ వైవిధ్యంలో ఉంటుంది. భూభాగం ఉత్తరంగా ఏటావాలూగా సాగుతుంది. ఈ ఎగువభూమిలో పలు జలప్రవాహాలు జన్మించి తూర్పు దిశగా ప్రవహిస్తూ ఉన్నాయి. వీటిలో లకుందర్ మరియు అహు ప్రధాన ప్రవాహాలు. ఇవి దణిణం నుండి ఉత్తరంగా ప్రవహిస్తున్నాయి. ఈ ప్రవాహాలు లకుందర్ ఎడమ తీరంలో కలిస్తున్నాయి.
అహు నది భుభాగానికి పశ్చిమ సరిహద్దులో ప్రవహిస్తుంది. కొండప్రాంతం అరణ్యంతో కప్పబడి ఉంది.
కాళీ సింధ్ మైదానం జిల్లా ఉత్తర మరియు దక్షిణ తీరాలలో ఉంది. సుసేర్ మరియు షాజాపూర్ తాలూకాల భూభాగాలు మరియు అగార్ తాలూకాలో కొంతభాగం ఆక్రమించి ఉంది. దక్షిణ భాగం కొండప్రాంతం మరియు ఉత్త భూభాగం మైదానంగా ఉంది. భూభాగం ఎత్తు సముద్రమట్టానికి 450-528 మీ వైవిధ్యంలో ఉంటుంది. కొండ ప్రాంతం నుండి పలు జలప్రావాహాలు ఆరంభం ఔతాయి. వీటిలో కాళీ సింధ్ ప్రధానమైనది. ఇది తూర్పుగా ప్రవహిస్తుంది. కాళీ నది ఉపనది లకుందర్ ఉత్తరంగా ప్రవహిస్తుంది. భూభాగం ప్రధాన నది కాంథల్.
జిల్లా తూర్పు భూభాగం ఎగువభూములు షుల్జాపూర్తాలూకా మరియు షాజాపూర్ తాలూకాలోని కొంతభాగం ఉన్నాయి. ఇది మాల్వా భూభాగంలో ఉంది. ఈ ప్రాంతంలో ఉత్తర దక్షిణాలుకా పర్వతశ్రేణి సాగుతూ ఉంటుంది. ఉత్తర భాగంలో దిగువగా ఉంటింది. దక్షిణంలో ఉన్న పర్వత భూభాగం పలు జలప్రవాహాల కారణంగా ఊచకోతకు గురైంది. భూభాగం ఎత్తు సముద్రమట్టానికి 435-507 మీ వైవిధ్యంలో ఉంటుంది. భూభాగం తూర్పు భాగం దిగువగా ఉంటుంది. భూభాగంలో నెవాజ్ మరియు ప్రభాతి నదులు ప్రవహిస్తున్నాయి. రెండు నదులు ఉత్తరంగా ప్రవహిస్తుంటాయి.
సెయోని
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 51 జిల్లాలలో సెయోని జిల్లా (హిందీ:) ఒకటి. సెయోని పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది.
సెయోని జిల్లా సాత్పురా మైదానంలో భాగంగా ఉంది. మైదానంలో వైంగంగా ఉంది. ఇది అధికంగా అరణ్యాలతో కప్పబడి ఉంది.ఈ జిల్లా సారవంతమైన లోయలకు మరియు ప్రకృతి సౌందర్యానికి నిలయమై ఉంది. ఉత్తర మరియు పశ్చిమ భాగంలో లక్ష్నడన్ మరియు సెనోయి జిల్లాలు ఉన్నాయి. 
తూర్పు భూభాగంలో వైంగంగా ముఖద్వారం ఉంది. అలాగే జిల్లా ఆగ్నేయ భూభాగంలో ఇరుకైన రాళ్ళతో నిండిన డొంగర్‌తల్ లోయ ఉంది. సముద్రమట్టానికి లక్ష్నడన్ మరియు సెనోయి మైదానాలు 1800 - 2000 అడుగుల ఎత్తులో ఉన్నాయి. ఇది సారవంతమైన అరణ్య రహితమైన అనుకూల వాతావరణం కలిగిన భూమి. భౌగీళికంగా ఉత్తర సెయోనీ భూభాగంలో కొండలు మరియు దక్షిణ సెయోనీ భూభాగంలో క్రిస్టలైజ్డ్ రాళ్ళు ఉంటాయి. మైదానం మూడింట రెండు వంతులు నల్లరేగడి మట్టితో నిండి ఉంటుంది. దక్షిణ భూభాగంలో గ్నెయిసెస్ క్లిఫ్ట్ మరియు ఇతర మైన శిలలు ఉంటాయి. ఇక్కడి మట్టి సిలిసెయెస్ మరియు పెద్ద ఎత్తున బంకమట్టి ఉంటుంది. జిల్లాలో ప్రవహిస్తున్న ప్రధాన నది వైనగంగా.
సాగర్, థెలి, బింజ మరియు థంవర్ వంటి ఇతర నెర్బుద్ద నది ఉపనదులు మరియు జలప్రవాహాలు ఉన్నాయి. వార్షిక వర్షపాతం 53 అంగుళాలు. ప్రధాన పంటలు గోధుమలు, సజ్జలు, వడ్లు, పప్పుధాన్యాలు, నూనె గింజలు మరియు పత్తి. జిల్లా వైశాల్యం 8,758..
1956 నవంబరు 1 న సెయోని జిల్లా రఒందించబడింది. ఈ ప్రాంతంలో నివసిస్తున్న సెరోనా ప్రజల పేరు జిల్లాపేరుగా నిర్ణయించబడింది.
2006 గణాంకాలను అనుసరించి పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో ... జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న సెయోని రాష్ట్ర 24 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.
జిల్లాలో షెడ్యూల్డ్ కులాలు మరియు షెడ్యూల్డ్ తెగలకు చెందిన ప్రజలు 36% ఉన్నారు. సెనోయి జిల్లాలో గోండు ప్రజలు అధికంగా ఉన్నారు.
. జిల్లాలో బర్గి ప్రజలు కూడా అధికంగా ఉన్నారు.
గోండులు జిల్లాలో 250 జిల్లాలలో ఉన్నారు.
రుద్యార్ద్ కిప్లింగ్స్ " ది జంగిల్ బుక్ " పుస్తకం సెనోయు జిల్లా నేపథ్యంలో వ్రాయబడింది.
షెయోపూర్
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 51 జిల్లాలలో షెయోపూర్ జిల్లా (హిందీ:श्योपुर जिला) ఒకటి. జిల్లా రాష్ట్ర ఉత్తరభూభాగంలో చంబల్ డివిషన్‌లో ఉంది.
షెయోపూర్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. జిల్లావైశాల్యం 6606 చ.కి.మీ. జిల్లాలో బిజయ్పూర్, కరహల్ మరియు బరోడా వంటి ప్రధాన నగరాలు ఉన్నాయి.2001 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లా జనసంఖ్య 559,495..2011 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లా జనసంఖ్య 687,952. జనసంఖ్యా పరంగా షెయోపూర్ జిల్లారాష్ట్రంలో 3 వ స్థానంలో ఉంది. మొదటి 2 స్థానాలలో హర్ద మరియు ఉమరియ జిల్లాలు ఉన్నాయి. మధ్యప్రదేశ్‌లోని 21 గిరిజన జిల్లాలలో ఇది ఒకటి.
1998లో మొరెన జిల్లాలోని కొంత భూభాగం వేరు చేసి షెయోపూర్ జిల్లా రూపొందించబడింది.
2006 గణాంకాలను అనుసరించి పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో షెయోపూర్ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది.. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 24 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.
ఝాబౌ
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 51 జిల్లాలలో ఝాభౌ జిల్లా (హిందీ:झाबुआ जिला) ఒకటి. ఝాభౌ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది.
ఝాబౌ జిల్లా మధ్యప్రదేశ్ పశ్చిమ భాగంలో ఉంది. జిల్లా సరిహద్దులో పంచమల్ జిల్లా, గుజరాత్ రాష్ట్రంలోని వదోదరా జిల్లా, రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలోని బన్‌స్వారా జిల్లా, మరియు అలిరాపూర్ జిల్లా, ధార్ జిల్లా మరియు రట్లం జిల్లాలు ఉన్నాయి. జిల్లా వైశాల్యం 3,782 చ.కి.మీ.జిల్లా భూభాగం ఎత్తుపల్లలుగా ఉంటుంది. వార్షిక వర్షపాతం 800 మి.మీ. జిల్లా 5 తాలూకాలు మరియు 6 డెవెలెప్మెంటు బ్లాకులుగా (మండలాలు) విభజించబడి ఉంది.
ఝాబౌ జిల్లా 2008 మేలో 2 జిల్లాలుగా (ఝాభౌ మరియు అలిరాజ్పూర్) విభజించబడింది. 
ఝాబౌ జిల్లా అత్యధిక కరువు బాధిత ప్రాంతంగా గుర్తుంచబడింది. ఝాబౌ జిల్లాలో నిస్సారమైన భూములు అధికంగా ఉన్నాయి. జిల్లాలోని స్త్రీలు చక్కని వెదురు వస్తువులు, బొమ్మలు, పూసల మాలలు మరియు ఇతర వస్తువులు వంటి సంప్రదాయ వస్తులు తయారు చేస్తారు. అలాగే ఇతర గృహాలంకరణ వస్తువులను కూడా తయారు చేస్తుంటారు. పురుషులు టీర్ కంథి, ధనుర్భాణాలు వారి చిహ్నంగా ధరిస్తుంటారు. అది వారి శూరత్వం - స్వీయరక్షణకు గుర్తుగా ఉంటుంది.
2006 గణాంకాలను అనుసరించి పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో ఝాబౌ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. . బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 24 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.
ఝాబౌ జిల్లాలో ఆదివాసి ప్రజలు అధికంగా ఉన్నారు. అందువలన జిల్లాలో నిరక్షరాశ్యత మరియు పేదరికం అధికంగా ఉన్నాయి. జిల్లాలో 50% కంటే అధికంగా దారిద్ర్యరేఖకు దిగువన ఉన్నారు. 
జిల్లాలో భిల్లు మరియు భిలియా ప్రజలు అధికంగా జిల్లా లోతట్టు ప్రాంతంలో నివసిస్తున్నారు.
జిల్లాలో భిల్లు భాషలలో ఒకటైన బరేలి రాథ్వి భాష 64,000 మంది ప్రజలలో వాడుకలో ఉంది. ఈ భాషను వ్రాయడానికి దేవనాగరి లిపిని ఉపయోగిస్తుంటారు.
జిల్లాలో అక్షరాస్యత 36.9%. మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో అక్షరాస్యతాపరంగా ఝాబౌ జిల్లా అత్యంత తక్కువగా ఉంది..
జిల్లా కేంద్రం ఝాబౌ నుండి 8 కి.మీ దూరంలో ఉన్న దియోఝిరి గ్రామంలో పురాతన ఆలయం మరియు ఝిరి (నిరంతర ప్రవాహం ఉన్న సెలయేరు) ఉన్నాయి. సెలయేటి జలాలతో ఒక కుండం ఏర్పడింది. వైశాఖపూర్ణిమ నాడు ఈ ఆలయంలో ఉత్సవం నిర్వహిస్తారు. గ్రిగేరియన్ కేలండర్ అనుసరించి ఈ ఉత్సవం ఏప్రిల్ మాసంలో నిర్వహించబడుతుంది. జిల్లాలోని ఖతివద పెద్ద సైజు మామిడి కాయల ఉత్పత్తికి ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉంది.
కత్ని
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 51 జిల్లాలలో కత్ని జిల్లా (హిందీ:कटनी जिला) ఒకటి. కత్ని పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. జిల్లావైశాల్యం 4949.59 చ.కి.మీ. జిల్లా జబల్పూర్ డివిషన్‌లోఉంది.
2006 గణాంకాలను అనుసరించి పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో కత్ని జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 24 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.
మండ్ల
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 51 జిల్లాలలో మండ్ల జిల్లా (హిందీ:) ఒకటి. మండ్ల పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. జిల్లావైశాల్యం 8771 చ.కి.మీ.2001 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లా జనసంఖ్య 779,414. 
జిల్లాలో 4 తాలూకాలు, 1214 గ్రామాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలోని అధికభాగం నర్మదానది ముఖద్వారంలో ఉంది. జిల్లా మహాకోసల భూభాగంలో ఉంది.
2006 గణాంకాలను అనుసరించి పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో మండ్ల జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. . బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 51 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.
జిల్లాలో ఆస్ట్రోయాసిసియాటిక్ భాష అయిన అగారియా, గోండి భాషలు 72,000 మంది ప్రజలలో వాడుకగా ఉన్నాయి. హిందీ భాషతో పోలికలున్న 
బఘెలీ భాషను కూడా జిల్లాలో వాడుకలో ఉంది. అలాగే బగేల్‌ఖండి భాష 78,00,000 మంది ప్రజలకు వాడుక భాషగా ఉంది.
జిల్లాలో అత్యధికంగా అరణ్యప్రాంతం ఉంది. జిల్లాలో కంహా నేషనల్ పార్క్ మరియు ప్రాజెక్ట్ టైగర్ అభయారణ్యం ఉంది. భారతదేశంలో అత్యధిక సంఖ్యలో పులులు ఉన్న నేషనల్ పార్కుగా దీనికి గుర్తింపు ఉంది. గుడ్ ఇఫ్రాస్టక్చర్ మరియు నిర్వహణకు ఈ పార్క్ పలు జాతీయ అవార్డులను అందుకుంది. ప్రస్తుతం పులుల అభయారణ్యం కంహా మరియు సప్తపురా అరణ్య ప్రాంతం ఒకప్పుడు ఏనుగులు మరియు సింహాల రాజ్యంగా ఉండేది.
మండ్ల అరణ్యాలలో ఔషధ మొక్కలు కూడా అధికంగా ఉన్నాయి. ఘుఘ్రి బ్లాకులో ఉన్న ఆయుర్వేద వైద్యులు మరియు గ్రామవాసులు అటవీప్రాంతంలోని ఔషధాలను వాడుతుంటారు.
మంద్సౌర్
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 51 జిల్లాలలో మంద్సౌర్ జిల్లా (హిందీ:) ఒకటి. మంద్సౌర్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది.
జిల్లాకేంద్రం అయిన మంద్సౌర్ పేరు జిల్లాకు నిర్ణయించబడింది. ఈ పేరుకు మూలం మార్సౌర్. మార్ మరియు సౌర్ (దాసౌర్) అనే రెండు గ్రామాల పేర్లివి. ఈ 2 పట్టణాలు నగరంగా కలిసిపోయాయి.
ఈ నగరాన్ని పూర్వం దాష్‌పూర్ అనేవారు.
జిల్లా వైశాల్యం 9,791 చ.కి.మీ. జిల్లా మాల్వా డివిషన్లో భాగంగా ఉంది.జిలా తూర్పు సరిహద్దులో రాజస్థాన్ రాష్ట్రం, ఉత్తర సరిహద్దులో నీముచ్ జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో రట్లం జిల్లా, 
జిల్లా 230 45' 50"మరియు 250 2' 55", డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశం 740 42' 30" మరియు 750 50' 20" తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది. మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర మధ్యతరహా జిల్లా అయిన మద్సౌర్ జిల్లా 
ఉత్తర దక్షిణాలుగా 142 కి.మీ పొడవు మరియు తూర్పు పడమరలుగా 124 కి.మీ వెడల్పు ఉంది.
ప్రపంచంలో అత్యధిక మొత్తంలో ఓపియం ఉత్పత్తి చేస్తున్న జిల్లాలలో ఇది ఒకటిగా గుర్తింపు కలిగి ఉంది. జిల్లాలో బలపాల పరిశ్రమ కూడా ప్రధానంగా ఉంది. జిల్లాలో కొన్ని ప్రాంతాలలో పవనవిద్యుత్తు కూడా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది.మంద్సౌర్ జిల్లా గొప్ప ఆర్కిటెక్చరల్ మరియు చారిత్రక వారసత్వం కలిగి ఉంది. జిల్లాలో షివ్నా తీరంలో పశుపతినాథ ఆలయం ఉంది. ఇలాంటి శివలింగం నేపాల్ దేశంలో మాత్రమే ఉంది.
జిల్లాలో రాజస్థానీ మరియు హిందీ మిశ్రితమైన మాల్వి భాష వాడుకలో ఉంది.
సెహొర్
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 51 జిల్లాలలో సెహోర్ జిల్లా (హిందీ:) ఒకటి. సెహోర్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. జిల్లా భోపాల్ డివిషన్‌లో భాగంగా ఉండేది.
శివ్‌పురి
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 51 జిల్లాలలో శివ్‌పురి జిల్లా (హిందీ:) ఒకటి. శివ్‌పురి పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. బదర్వాస్, కరేరా, ఖనియాధానా, కొలరాస్, నర్వార్ మరియు పిచోర్.
కాలిసింధ్ నదికి తూర్పున శివ్‌పురి పట్టణానికి 41కి.మీ దూరంలో ఉన్న నర్వార్ పట్టణం చారిత్రక ప్రాధాన్యత కలిగి ఉంది. నర్వార్‌కు చెందిన మెడీవల్ అరణ్యాలకు ఈ ప్రాంతం ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉంది. శివ్‌పురిలో ప్రముఖ మాధవ్ నేషనల్ పార్క్ ఉంది. శివ్‌పురి జిల్లా భౌగోళిక వైవిధ్యం కలిగి ఉంది. జిల్లాలోని సరోవరం చుట్టూ అరణ్యాలు, కొండలు మరియు పసరిక బయళ్ళు ఉన్నాయి. 1918లో నేషనల్ పార్క్ ముఖద్వారానికి సమీపంలో మనియర్ నదీజలాలతో ఏర్పాటు చేయబడిన సఖ్యసాగర్ మరియు మాధవ్ సాగర్ సరోవరాలు నేషనల్ పార్క్ భౌగోళిక 
వైవిధ్యానికి మరియు ప్రకృతి సౌందర్యానికి ప్రతీకగా ఉన్నాయి.
గి.ఎస్ ధిల్లాన్ : 1945లో సంభవించిన చారిత్రక విపత్తులో ప్రాణాలతో బయటపడిన చివరి వ్యక్తిగా గి.ఎస్ ధిల్లాన్‌కు ప్రత్యేకత ఉంది. ఆయన తన మరణాంతం వరకు శివ్‌పురి జిల్లాలోని హోతద్ గ్రామంలో నివసించాడు.
గ్వాలియర్ రాజాస్థానంలోని నార్వార్ జిల్లాకు శివ్‌పురి కేంద్రంగా ఉండేది. భరతదేశానికి స్వతంత్రం వచ్చున తరువాత గ్వాలియర్ రాజాస్థానం సమైక్యభారతదేశంతో విలీనం అయింది. స్వాతంత్ర్యం తరువాత ఆగ్నేయంలో ఖనిధానా రాజాస్థానం, ఈశాన్య సరిహద్దులో దతియా రాజాస్థానం మరియు వాయవ్య సరిహద్దులో పూరీ రాజాస్థానాల మధ్య శివ్‌పురి జిల్లా రూపొందించబడింది. స్వతంత్రం తరువాత శివ్‌పురి జిల్లా మధ్యభారతంలో భాగంగా ఉండేది. 1956 తరువాత శివ్‌పురి జిల్లా మధ్యప్రదేశ్‌లో భాగంగా మారింది.
2006 గణాంకాలను అనుసరించి పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో శివ్‌పురి జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. . బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 24 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.
నీముచ్
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 51 జిల్లాలలో నీముచ్ జిల్లా (హిందీ:नीमच जिला) ఒకటి. నీముచ్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. నీముచ్ జిల్లా ఉజ్జయిని డివిషన్‌లో ఉంది. 
2001 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లా జనసంఖ్య 700,000. 
నీముచ్ జిల్లా పశ్చిమ మరియు ఉత్తర సరిహద్దులో రాజస్థాన్ జిల్లా మరియు తూర్పు మరియు దక్షిణ సరిహద్దులో మంద్సౌర్ జిల్లా ఉన్నాయి.
నీముచ్ జిల్లా 1998 జూన్ 30 న రూపొందించబడింది. మునుపటి మంద్సౌర్ జిల్లాలోని మానసా మరియు జవద్ తాలూకాలను వేరుచేసి ఈ జిల్లా రూపొందించబడింది. జిల్లాకేంద్రం నీముచ్ పట్టణం బ్రిటిష్ పాలనా కాలంలో సైనిక కేంద్రంగా ఉండేది. ఇక్కడ " నార్త్ ఇండియా మౌంటెడ్ ఆర్టిల్లరీ మరియు కెవల్రీ హెడ్‌క్వార్టర్ ఉండేది. తరువాత 1939 లో ఇది సెంట్రల్ రిజర్వ్ పోలీస్ ప్రధానకేంద్రంగా మార్చబడింది.
ప్రంచంచంలో అత్యధికంగా ఓపియం ఉత్పత్తి చేస్తున్న ప్రాంతంగా నీముచ్ జిల్లాకు ప్రత్యేకత ఉంది. ఖండియా మహరాజ్ ప్రాంతంగా ఘతికి ప్రత్యేకత ఉంది.
అద్మల్య,
అఘొరియ,
అఖెపుర్,
అక్లి,
అక్య,
అమవలిజగిర్,
అమవలిమహల్,
అంబ,
అంలిఖెద,
అర్న్యబొరన,
అర్న్యచందెల్,
అర్న్యచుదవత్,
అర్న్యకుమర్,
అర్న్యమంగిర్,
అస్పుర,
బదొలి,
బమన్ భర్ది,
బమన్య,
బమొర,
బమొరి,
బన్స్ఖెద,
బన్స్ఖెది,
బర్ఖెద హదా
బర్ఖెద శొంధియ,
బర్ఖెదగుజర్,
బరుఖెద,
బెలరి,
భదక్సనవ్ద,
భద్భదియ,
భద్వ ణిమచ్ | భద్వ,
భగ్వంపుర,
భన్వ్రస,
భత్ఖెద,
భిమఖెది,
భింపుర,
భొల్యవస్,
భొపత్పుర,
బిసల్వస్బమన్య,
బిసల్వస్కలన్,
బిసల్వస్ఖుర్ద్,
బిసల్వస్సొంగిర,
బొర్దియకలన్,
బొర్దియఖుర్ద్,
బొర్ఖెదికలన్,
బొర్ఖెదిఖుర్ద్,
బొర్ఖెదిపంది,
చదొలి,
చైంపుర,
చల్దు,
చంపి,
చంగెర,
చౌథ్ఖెద,
చీతా ఖేడా,
చెంపుర,
చచ్హ్ఖెది,
చ్హయన్,
దలవద,
దల్పత్పుర,
దన్సియ,
దరు,
దసని,
డాబా,
ధమనియ,
ధమనియజగిర్,
ధనెరియకలన్,
ధనెరియఖుర్ద్,
ధొల్పుర,
దిపుఖెది,
దౌఅద్,
దుదర్సి,
దులఖెద,
దుంగలవద,
ఘసుంది,
ఘసుందిజగిర్,
గిర్దొద,
గొపల్పుర,
గుద్ల,
గులబ్ఖెది,
గ్వల్దెవియ,
గ్వల్తలబ్,
హమెరియ,
హన్మంతియపవర్,
హన్మంత్యరఒజి,
హన్మంత్యవ్యస్,
హర్నవద,
హర్వర్,
హింగొరియ,
జగొలి,
జైసింగ్పుర,
జమునియకలన్,
జమునియఖుర్ద్,
జవస,
జావీ,
జెత్పుర,
ఝల్రి,
ఝంఝర్వద,
జిరన్ (ణ్ఫ్),
కచొలి,
కలికొథది,
కల్యఖెది,
కనఖెద,
కనవతి,
కంపుర,
కరదియమహరజ,
కస్బి,
కెలుఖెద,
కెంపురియ,
కేరీ,
ఖదవద,
ఖత్యఖెది,
ఖేడా,
ఖెదదరు,
ఖెర్మల్య,
ఖెతఖెద డొరియ,
ఖెతఖెదచరన్,
కిషంపుర,
కొథది ఈస్త్మురర్,
కొథదిమగర,
కుంచ్దొద్,
లఖ్మి,
లంచ్హ్,
లసుదిహద,
లసుదితన్వర్,
లెవద,
లోల్పుర,
మహుదియ,
మలియ,
మల్ఖెద,
మంగ్రొల్,
మంపుర,
మత్యఖెది,
మెల్కి,
మెల్కిమెవద్,
ముంద్ల,
నర్సింఘ్పుర,
నయంఖెది,
నీమచ్ (ఎం)
నెవద్,
నిల్కంథ్పుర,
నిపనియ,
నిపనియ అబద్,
పల్సొద,
పరసలి,
పవదకలన్,
పవదఖుర్ద్,
పవతి,
పీరన,
పీఠం,
ఫొఫలియ,
పిపల్యబగ్,
పిపల్యచరన్,
పిపల్యగుజర్,
పిపల్యహద,
పిపల్యజగిర్,
పిపల్యమిర్చ,
పిపల్యనథవత్,
ఫిపల్యవ్యస్,
పిప్లొన్,
రబదియ,
రైసింఘ్పుర,
రజ్పురియ,
రంపురియ,
రంపుర,
రతదియ,
రవత్ఖెద,
రయంఖెద,
రెవలిదెవలి,
సగ్రన,
సక్రని,
సక్రనిజగిర్,
సమర్కుంద్,
సంగరియఖెది,
సర్వనియబొర్,
సవల్పుర,
సావన్,
సెదరియ,
సెమలి ఛంద్రవత్,
సెమలిమెవద్,
సెమర్ద,
సిర్ఖెద,
సొకది,
సొనియన,
సుర్జన,
తల్ఖెద,
థదొలి,
థికరియ,
తినక్యఖెది,
ఉగ్రన్,
ఉమహెద,
విషన్య
నర్సింగ్‌పూర్
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 51జిల్లాలలో నర్సింగ్‌పూర్ జిల్లా ఒకటి. నర్సింగ్‌పూర్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది.
జిల్లా వైశాల్యం 5,125.55 చ.కి.మీ. జిల్లా జబల్పూర్ డివిషన్లో భాగంగా ఉంది. జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో దిమోహ్ మరియు సాగర్ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో జబల్పూర్ జిల్లా, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో సెరోని జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో చింధ్వారా జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో హోషంగాబాద్ జిల్లా, వాయవ్య సరిహద్దులో రాయ్‌సేన్ జిల్లా ఉన్నాయి.
జిల్లాకేంద్రంగా నర్సింగ్‌పూర్ పట్టణం ఉంది. జిల్లా నర్మదానదీ ముఖద్వారం వద్ద ఉపస్థితమై ఉంది. జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో విద్యపర్వత శ్రేణి ఉంది. సాత్పురా పర్వతావళి జిల్లా దక్షిణ సరిహద్దుగా ఉంది. జిల్లా 20-0-55 మరియు 23- -0- 15 ఉత్తర అక్షాంశం మరియు 78-0-38 మరియు 79-0-38 తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది. జిల్లా సముద్రమట్టానికి 
359.8 మీటర్ల ఎత్తున ఉంది. .
19వ శతాబ్దం ఆరంభంలో నర్సింగ్‌పూర్ జిల్లా నాగపూర్కు చెందిన మరాఠీ బోంస్లే ఆధీనంలో ఉంది. ఇది గడారియా ఖేడాగా గుర్తించబడింది. 
ఈ ప్రాంతాన్ని ఒక జాట్ నాయకుడు ఆక్రమించుకుని ఇక్కడ ఒక నర్సింహాలయం నిర్మించాడు. తరువాత ఈ ప్రాంతం మధ్య భూభాగాలలో ఒకటైన నర్సింగ్‌పూర్‌గా పిలువబడింది.
1818లో ఈ ప్రాంతం బ్రిటిష్ ఆధీనంలోకి వచ్చింది. బ్రిటిష్ కాలంలో ఇది ఇది నెర్బుడా డివిషన్‌లో భాగంగా ఉండేది. 1947లో దేశానికి స్వతంత్రం వచ్చిన తరువాత ఇది మధ్యభారతంలో ఒక జిల్లాగా తరువత మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో ఒక జిల్లాగా మారింది.
రాజ్‌ఘర్
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 51 జిల్లాలలో రాజ్‌ఘర్ జిల్లా ఒకటి. రాజ్‌ఘర్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. జిల్లావైశాల్యం 6,154 చ.కి.మీ 2011 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లా జనసంఖ్య 1,545,814. జిల్లా మాల్వా రాష్ట్ర ఉత్తర సరిహద్దులో ఉంది.జిల్లా తూర్పు సరిహద్దులో పర్భాతి నది ప్రవహిస్తుంది. పశ్చిమ సరిహద్దులో కాళిసింధ్ నది ప్రవహిస్తుంది. 
జిల్లాలో 7 తాలూకాలు ఉన్నాయి : రాజ్గర్, ఖిల్చిపుర్, జిరపుర్, భీఒర, నర్సింఘ్గర్, సరంగ్పుర్ మరియు పచొరె.
జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో రాజస్థాన్ రాష్ట్రం, వాయవ్య సరిహద్దులో గున జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో భోపాల్ జిల్లా, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో సెహోర్ జిల్లా, దక్షిణ మరియు ఉత్తర సరిహద్దులో షాజాపూర్ జిల్లాలు ఉన్నాయి. జిల్లా భోపాల్ డివిషన్‌లో ఉంది. 1948 మే మాసంలో ఈ జిల్లా రూపొందించబడింది.
గతంలో ఈ ప్రాంతం రాజ్‌ఘర్, నర్సింగ్‌గర్, ఖిల్చిపూర్ రాజాస్థానాలు దేవాస్ జూనియర్ మరియు దేవాస్ సీనియర్ (ప్రస్తుత సరంగ్‌పూర్ తాలూకా) నుండి ఇండోర్‌లోని జిరాపూర్ తాలూకా (ప్రస్తుత ఖిల్చిపూర్ తాలూకా) భూభాగం సేకరించి జిల్లా రూపొందించబడింది.
జిల్లాలో రాజ్‌ఘర్, ఖిల్చిపూర్, కొత్రవిహార్ మరియు నర్సింగ్‌పూర్ పర్యాటక ఆకర్షణలుగా ఉన్నాయి.
2006 గణాంకాలను అనుసరించి పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో రాజ్‌ఘర్ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 24 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.
విదిశా
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 51 జిల్లాలలో విదిశా జిల్లా (హిందీ:) ఒకటి. విదిశా పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది.
విదిశా జిల్లా ఈశాన్య సరిహద్దులో అశోక్‌నగర్ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో సాగర్ జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో రాయ్‌సేన్ జిల్లా, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో భోపాల్ జిల్లా మరియు ఈశాన్య సరిహద్దులో గున జిల్లా ఉన్నాయి.
విదిశా జిల్లా విద్యాచల పీఠభూమిలో ప్రధాన వింధ్యపర్వత శ్రేణిలో ఉంది. జిల్లాలో వింధ్ యపీఠభూమి ఉత్తర దక్షిణాలుగా విస్తరించి ఉంది. ఈ పర్వత శ్రేణి నుండి పలు నదులు జన్మించి ప్రవహిస్తున్నాయి. వీటిలో బెత్వా, బినా మరియు సింధ్ నదులు ప్రధానమైనవి. వింధ్యపర్వత శ్రేణిలో జన్మించిన నదులు మాల్వా పీఠభూమి వైపు ప్రవహిస్తున్నాయి. 
జిల్లా 23 - 0 నుండి 20’ మరియు 24 - 0 నుండి 22' ఉత్తర అక్షాంశం మరియు 77 - 0 నుండి 16’ మరియు 78 - 0 నుండి 18’ డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది. జిల్లా వైశాల్యం 7,371 చ.కి.మీ
జిల్లాలో చారిత్రక నగరమైన బెస్నగర్ మరియు సాంచి బౌద్ధ స్తూపం ఉన్నాయి.
1904లో ఏర్పాటు చేసిన భిలాస జిల్లాలో గ్వాలియర్ రాజాస్థానంలోని విదీష తాలూకాగా మరియు బసోడా తాలూకా ఉండేవి. 1947లో భారతదేశానికి స్వతంత్రం వచ్చిన తరువాత మునుపటి గ్వాలియర్ రాజాస్థానం 1948లో రూపొందించబడిన మధ్యభారతం రాష్ట్రంలో భాగంగా మారింది. 1949లో భిలాస జిల్లాతో చిన్న కురువై రాజాస్థానం చేర్చబడింది. 1956లో 
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం రూపొందించిన తరువాత విదీష జిల్లా ప్రస్తుత రూపానికి చేరుకుంది. భోపాల్ రాజాస్థానం (1949-56) మరియు సిరొన్ తాలూకా, రాజస్థాన్ రాజాస్థానంలో కొంత భాగం పురాతన తోంక్ రాజాస్థానంలోని కొంత భాగం చేర్చి మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం రూపొందించబడింది. సిరోని తాలూకా మరియు భోపాల్ రాజాస్థానంలోని పిక్లోన్ పరగణాలు విదీష జిల్లాకు కలుపబడ్డాయి.
ఖర్‌గొన్
ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర 71 జిల్లాలలో ఖర్‌గొన్ జిల్లా (హిందీ:खरगोन ज़िला) ఒకటి (ఇది గతంలో పశ్చిమ నిమర్ (హిందీ : पश्चिम निमाड़ ज़िला) అని పిలువబడింది) . ఖర్‌గొన్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. ఖర్‌గొన్ జిల్లా ఇండోర్ డివిషన్‌లోని నిమర్ రీజియన్‌లో భాగంగా ఉంది.
జిల్లాకు దీర్ఘకాల చరిత్ర ఉంది. పురాతన కాలంలో మహిష్మతి (ప్రస్తుత మహేశ్వరి) సాంరాజ్యానికి చెందిన హైహయులు ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించారు. మధ్యయుగ ఆరంభంలో ఈ ప్రాంతం పరమర వంశస్థుల ఆధీనంలో ఉంది. మద్యయుగ చివరి కాలంలో ఈ ప్రాంతం మండూకు చెందిన మాల్వా సుల్తానేట్‌లో భాగంగా ఉంది. 1531లో ఈ ప్రాంతం గుజరాత్ సుల్తాన్ బహదూర్ షాహ్ ఆధీనంలోకి చేరింది. 1562లో అక్బర్ మాల్వా సామ్రాజ్యంతో ఈ ప్రాంతం కూడా ముగల్ సామ్రాజ్యంలో విలీనం చేయబడింది. 1740లో పేష్వా నాయకత్వంలో ఈ ప్రాంతం మరాఠీల వశం అయింది. 1778లో పేష్వా ఈ ప్రాంతాన్ని ఇండోర్‌కు చెందిన హోల్కర్లకు మరియు గ్వాలియర్‌కు చెందిన పాంవార్లకు ఈ ప్రాంతం విభజించి ఇవ్వబడింది. స్వాతంత్ర్యం తరువాత ఈ ప్రాంతం స్వతంత్ర భారతంలో విలీనం చేయబడింది. స్వాతంత్ర్యం తరువాత ఈ ప్రాంతం ముద్యభారత్ లోని పశ్చిమ నిమర్ జిల్లాలో భాగంగా ఉండేది. ఖర్‌గొన్ జిల్లా నెర్బుధా డివిషన్‌లోభాగంగా ఉండేది. 
1956 నవంబరు1 ఈ జిల్లా కొత్తగా రూపొందించిన మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో భాగంగా మారింది. 1998 మే 25న పశ్చిమ నిమర్ జిల్లాను ఖర్‌గోన్ మరియు బర్వాని జిల్లాలుగా విభజించారు.
జిల్లా వైశాల్యం 8030 చ.కి.మీ. 21°22' డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశం మరియు 22°35' డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది. 
జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులలో మహారాష్ట్ర రాష్ట్రం లోని ధార్ జిల్లా, ఇండోర్ జిల్లా మరియు దేవాస్ జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులలో ఖంద్వా జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులలో బురహన్పూర్ జిల్లా మరియు పశ్చిమ సరిహద్దులలో బర్వాని జిల్లా ఉన్నాయి. ఈ నగరాన్ని రాకుమారి దీపాలి పాలించింది.
2006 గణాంకాలను అనుసరించి పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో ఖర్‌గొన్ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. . బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర .. జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.బరేలి పాల్యా భాషను నిమడి ప్రాంతంలో మాట్లాడుతుంటారు. 
బరేలి మరియు భిల్ భాషలు జిల్లాలో 10,000 ప్రజలలో వాడుకలో ఉంది. మరొక బిల్ భాష అయిన బరేలి రాత్వి భాష జిల్లాలో 64,000 మంది ప్రజలకు వాడుక భాషగా ఉంది. ఈ భాష వ్రాయడానికి దేవనాగరలిపిని వాడుతుంటారు. మరొక భిల్లు భాష భిలై 1,50,000 మంది ప్రజలకు వాడుకలో ఉంది.
రట్లం
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 51 జిల్లాలలో రట్లం జిల్లా (హిందీ:) ఒకటి. రట్లం పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది.
రట్లం జిల్లా వైశాల్యం 4,861. ఉత్తర సరిహద్దులో మంద్సౌర్ జిల్లా, వాయవ్య సరిహద్దులో రాజస్థాన్ రాష్ట్రానికి చెందిన ఝలావర్ జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో ఉజ్జయిని జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో ధార్ జిల్లా, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో ఝాబౌ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో రాజస్థాన్ రాష్ట్రనికి చెందిన చత్తౌర్‌గర్ జిల్లా ఉన్నాయి.
2001 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లాలో 5 తాలూకాలు, 9 పట్టణాలు మరియు 1063 గ్రామాలు ఉన్నాయి. జిల్లా ఉజ్జయిని డివిషన్‌లో ఉంది..
1947లో దేశానికి స్వతంత్రం వచ్చిన తరువాత రాయ్‌సేన్ జిల్లా రూపొందించబడింది. రట్లం రాజాస్థానం, జయోరారాజాస్థానం, సైలనా రాజాస్థానం, పిప్లోడా రాజాస్థానం మరియు దేవాస్ జూనియర్, దేవాస్ సీనియర్ మరియు గ్వాలియర్ రాజాస్థానం అలాగే పంథ్ - పిప్లోడా ప్రొవిస్‌లో కొంత భూభాగాలను కలిపి మధ్యభారతం రాష్ట్రం రూపొందించబడింది. 1956లో మధ్యభారతం మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో విలీనం చేయబడింది.
రాయ్‌సేన్
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 51 జిల్లాలలో రాయ్‌సెన్ జిల్లా ఒకటి. రాయ్‌సేన్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. జిల్లా భోపాల్ డివిషన్‌లో ఉంది.
రాయ్‌సెన్ జిల్లాలో ఉన్న బ్రహ్మాండమైన కోట పేరును కోటకు నిర్ణయించారు. ఈ కోటను శాండ్ హిల్ మీద నిర్మించబడింది. పర్వతపాదాల వద్ద పట్టణం నిర్మించబడింది. కోట పేరు పూర్వం రాజవసిని మరియు రాజశయన్ అని ఉండేదని అదే పేరు కాలక్రమంగా రాయ్‌సేన్ అయిందని భావిస్తున్నారు.
జిల్లా 22 47' నుండి 23 33' డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశం మరియు 7721' నుండి 78 49' డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది. జిల్లా పశ్చిమ సరిహద్దులో సెహొర్ జిల్లా, ఉత్తర సరిహద్దులో సాగర్ జిల్లా, ఈశాన్య మరియు తూర్పు సరిహద్దులో నర్సింగ్‌పూర్ జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో హోషంగాబాద్ జిల్లా, సరిహద్దులో సెహొర్ జిల్లా ఉన్నాయి. జిల్లా వైశాల్యం 8,395 చ.కి.మీ.
జిల్లాలో 8 తాలూకాలు ఉన్నాయి : రాయ్సేన్, గొహర్గంజ్,బేగంగంజ్, గైరాత్‌గంజ్, సిల్వాని,బరేలి, ఉదైపురా మరియు బడీ.
1950 మే 5 న రాయ్‌సేన్ జిల్లా రూపొందించబడింది. . రాయ్‌సేన్ జిల్లా గతంలో భోపాల్ రాస్థానంలో భాగంగా ఉండేది.
జిల్లాలో యునెస్కో చేత ప్రపంచ వారసత్వ సంపదగా ప్రకటించబడిన " సాంచి బౌద్ధ స్థూపం " ఉంది. జిల్లాలో మరొక యునెస్కో చేత ప్రపంచ వారసత్వ సంపదగా ప్రకటించబడిన" భీంబెత్క రాక్ షెల్టర్ " కూడా ఉంది.రాయ్‌సేన్ పట్టణం భోపాల్ నగరానికి 45 కి.మీ దూరంలో ఉంది. జిల్లా చక్కగా జాతీయరహదారి -86 కు అనుసంధానితమై ఉంది. జాతీయరహదారి -12 కూడా జిల్లా గుండా పయనిస్తుంది.
అగార్
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 51 జిల్లాలలో అగార్ జిల్లా ఒకటి. అగార్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. ఇది ఒక పురపాలంకంగా ఉంది. 2013లో షాజాపూర్ జిల్లా నుండి కొంత భూభాగం వేరుచేసి ఈ జిల్లా రూపొందించబడింది. ఈ జిల్లా ఇండోర్ మరియు కోట (రాజస్థాన్) జిల్లాలతో జాతీయరహదారి -27 లో ఉంది. దేశానికి స్వతత్రం వచ్చిన సమయం నుండి ఇది అనుకూలమైన వాతావరణం మరియు పుష్కలంగా నీరు లభిస్తున్న కారణంగా కంటోన్మెంటుగా ఉండేది.
జిల్లా పశ్చిమ భాగంలో అగార్ పీఠభూమి ఉంది. ఇది అగార్ జిల్లాలో అధిక భాభాగాన్ని ఆక్రమించి ఉంది. జిల్లా పశ్చిమ భూభాగంలో బంద్ వద్ద పర్వత భూభాగం అధికంగా ఉంది. జిల్లా ఉత్తర దక్షిణాలుగా చెదురుమదురుగా కొండలు గుట్టలు కనిపిస్తూ ఉంటాయి. జిల్లా మధ్యలో ఉన్న కొండలు మురుగునీటి కాలువల నిర్మాణానికి ఆటకంగా ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతపు భూభాగం సముద్రమట్టానికి 500 - 540 మీటర్ల ఎత్తున ఉండి ఉత్తరంగా ఏటవాలుగా ఉంది.
దూధలీ మరియు కచోల్ సెలఏర్లు జిల్లా పశ్చిమ భూభాగం నుండి తూర్పుగా ప్రవహిస్తున్నాయి. జిల్లా పశ్చిమ భూభాగంలో నిరంతరంగా ప్రవహిస్తున్న చోటీ కాలి సింధ్ పశ్చిమం నుండి ఉత్తరదిశలో ప్రవహిస్తుంది.
10వ శతాబ్దంలో అగార్ మాల్వా పరమర రాజాస్థానానికి రాజధానిగా ఉంటూ ఉండేది. తరువాత మొగలుల కాలంలో మండు రాజధానిగా ఉన్న సమయంలో ఈ ప్రాంతం ప్రముఖ పర్యాటక కేంద్రంగా మారింది. మిగిలిన ప్రాంతాలకంటే ఇక్కడ వేసవి ఉష్ణోగ్రత స్వల్పంగా ఉన్నందున ఈ ప్రాంతం మొగలులకు వేసవి విడిదిగా మారింది. సింధియా రాజ్యంలో ఇది ఒక డివిషన్‌గా ఉండేది. ఇందులో కొన్ని ప్రాంతాలు ఇప్పటికీ ఉనికిలో ఉన్నాయి. వీటిలో కొన్ని సి టీ కోర్ట్ మరియు కొన్ని ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు నడుపబడుతున్నాయి. 1956 వరకు మధ్యభారతంలో ఉన్న ఈ భూభాగం తరువాత మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 51వ జిల్లాగా అవతరుంచింది.
బలవంత్ సింగ్ యాదవ్ మరియు దివంగత శ్రీ రాంభౌ జీ శర్మ (20/12/1932 - 08/11/2014).
2011 గణాంకాలను అనుసరించి, జిల్లా జనసంఖ్య 67%. పురుషుల జనసంఖ్య 58%, స్త్రీల సంఖ్య 42%, 6 సంవత్సరాల లోపు పిల్లల జనసంఖ్య 16%.
అగార్ మాల్వా ఒక పర్యాటక కేంద్రంగా ఉంది. నగరంలో మోతీ సాగర్ (బాబాతలాబ్) మరియు రత్నసాగర్ (రతోడియా తలాబ్) అనే రెండు సరోవరాలు ఉన్నాయి. ఈ సరోవరాల నుండి నగరానికి అవసరమైన నీటిలో అధికశాతం లభిస్తుంది. జిల్లాలో ప్రవహిస్తున్న కైలాష్ నది మీద పర్సుఖేరి ఆనకట్ట నిర్మించబడింది. అదనంగా జిల్లాలో పిప్లియా మరియు తిల్లర్ ఆనకట్టకున్నిర్మించబడ్డాయి. జిల్లాలోని గుఫా బర్దా వద్ద తుల్జాభవాని మనిదిరం, కెవడా స్వామి (కాలి భైరవ్ మదిరం), కమల్ కుండ్, గణేశ్ ఆలయం (ఎన్.ఆర్ బాబా తలాబ్) మరియు బాడే గణేశ్‌జీ ఆలయం, రణచోడ్ ఆలయం మరియు గోపాల్ మందిరం, శ్రీ రాణి సతి దాద్జి ఆలయం, చిత్తరంజన్ ఆలయం ఉన్నాయి. హవేలీ అనే కృష్ణ మందిరాన్ని 400 సంవత్సరాల క్రితం హిందూ కాయస్థా కుటుంబం నిర్మించిందని భావిస్తున్నారు. ఈ ప్రాంతంలో ఈ ఆలయం అత్యంత ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉంది.అగార్ భూమి అత్యధికంగా ఎర్రమట్టితో నిండి ఉంది. అగార్‌లో ఇలాంటి మట్టి ఉందని భావిస్తున్నారు. అగార్ మాల్వాలో పురాతనమైన రావి వృక్షాలు అధికంగా కనిపిస్తుంటాయి.
అలిరాజ్పూర్
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 51]] జిల్లాలలో అలిరాజ్పూర్ జిల్లా (హిందీ:अलीराजपुर जिला) ఒకటి. 2008 మే 17న ఝాభౌ జిల్లా నుండి కొంత భూభాగం (అలిరాజ్పూర్, జోబాట్ మరియు భబ్రా) వేరుచేసి ఈ జిల్లా రూపొందించబడింది. అలిరాజ్పూర్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. 2011 గంణాంకాలను అనుసరించి జిల్లావైశాల్యం 728,677. చ.కి.మీ
జిల్లా కేంద్రం అలిరాజ్పూర్ కారణంగా జిల్లాకు ఈ పేరు వచ్చింది. ఈ భూభాగం మునుపటి అలిరాజ్పూర్ రాజాస్థానంగా ఉండేది. అలిరాజ్పూర్ రాజాస్థానానికి ముందు అలి రాజధానిగా ఉండేది. ఆనంద్ డియో 1437లో స్థాపించిన అలిరాజ్పూర్ రాజాస్థానానికి అలి పట్టణంలో కోట నిర్మించబడింది. తరవాత రాజాస్థానానికి రాజధాని రాజ్‌పూర్‌కు మార్చబడింది. రెండు రాజధానుల పేరు అలి రాజ్పూర్ పేర్లను సమైక్యంగా జిల్లాకు నామకరణం చేయబడింది.
1947లో భారతదేశ స్వాతంత్ర్యానికి ముందు అలిరాజ్‌పూర్ భోపవర్ అజెంసీలో భాగంగా ఉండేది. భోపవర్ ఏజెంసీ " సెంట్రల్ ఇండియా అజెంసీ"లో భాగంగా ఉండేది. భోపవర్ ఏజెంసీని 1437లో స్థాపించబడింది. స్వతంత్రం వచ్చిన తరువాత ఇది సమైక్య భారత దేశంలో విలీనం చేయబడింది. 1948లో ఈ భూభాగం మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో భాగంగా మారింది.
అనుప్పుర్
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 51 జిల్లాలలో అనుప్పూర్ జిల్లా ఒకటి. జిల్లా వైశాల్యం 667,155 చ.కి.మీ. 2001 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లాలో షెడ్యూల్డ్ తెగలకు చెందిన ప్రజలు 48,376 ఉన్నారు. 
జిల్లా తూర్పు సరిహద్దులో చత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్రానికి చెందిన కొరియా జిల్లా, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో చత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్రానికి చెందిన బిలాస్‌పూర్ జిల్లా, నైరుతీ సరిహద్దులో దినోదొరి జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో ఉమరియ జిల్లా మరియు ఉత్తర మరియు ఈశాన్య సరిహద్దులో షాదోల్ జిల్లా ఉన్నాయి. అనుప్పుర్ పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది.
జిల్లాలో అమర్కంటక్ వద్ద జవహర్ నవోదయ విద్యాలయ పాఠశాల ఉంది. జిల్లాలో నర్మదానది, సోన్ నది ప్రవహిస్తున్నాయి. 2003 ఆగస్టు 15న షహ్‌డోల్ జిల్లాలోని కొంత భూభాగం వేరుచేసి అనుప్పూర్ జిల్లా రూపొందించబడింది. జిల్లా షహ్‌డోల్ డివిషన్‌లో భాగంగా ఉంది. అనుప్పూర్ జిల్లాలో అధికంగా కొండలు మరియు అరణ్యాలు ఉన్నాయి. అమర్కంటకు లోని మైకల్ కొండలలో జనించిన నర్మాద నది జిల్లా గుండా ప్రవహిస్తుంది. దీనికి సమూపంలో సన్ నది ప్రవహిస్తుంది.
వర్నాక్యులర్లు బెంగాలీ భాషతో అనుప్పూర్ (ఇది 72-91% హిందీ భాషను పోలి ఉంటుంది) భాషలను మాట్లాడుతుంటారు. 
ఈ భాషలను జిల్లాలోని బేగల్‌ఖండ్ భూభాగంలో 7- 8,00,000
బురహ్‌పుర్
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 51 జిల్లాలలో బురహ్‌పూర్ జిల్లా ఒకటి. బురహ్‌పూర్ పట్టణం జిల్లా కేంద్రంగా ఉంది.
బురహ్‌పూర్ జిల్లా 2003 ఆగస్టు 15 న ఖండ్వా జిల్లా లోని దక్షిణ భూభాగం వేరుచేసి రూపొందించబడింది. జిల్లాలో తూర్పు మరియు పడమరలుగా తపి నది ప్రవహిస్తుంది. జిల్లా ఉత్తరంలో ఉన్న ఖండ్వా జిల్లాను సప్తపురా పర్వతావళి వేరుచేస్తుంది. ఈ పర్వతావళిని నర్మదా నదీ లోయ మరియు తపతి నదీలోయ విడదీస్తూ. బురహ్‌పురా జిల్లా మరియు ఖండ్వా జిల్లాలను అనుసంధానిస్తున్న సప్తపురా పాస్ అసిర్ఘర్ అరణ్యాలు దక్షిణ భారతం మరియు ఉత్తరభారతాలను అనుసంధానిస్తున్న ప్రధాన మార్గాలలో ఒకటిగా భావించబడుతుంది. దీనిని " దక్కన్ కీ "గా భావిస్తుంటారు.జిల్లాలో ప్రధానంగా దావుదీ బొహ్రా సమూహానికి చెందిన ప్రజలు అధికంగా ఉన్నారు. జిల్లాలో పవిత్రమైనదీ మరియు అతి విశాలైనదీ అయిన " దర్గా ఈ హకిమీ " మదీదు ఉంది. పాత బురహ్‌పూర్ ద్వారబంధాలతో కోటను తలపింపజేస్తూ ఉంటుంది.
సింగ్రౌలి
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 51 జిల్లాలలో సిగ్రౌలి జిల్లా (హిందీ:सिंगरौली जिला) ఒకటి.
సింగ్రైలి జిల్లా 2008 మే 24న రూపొందించబడింది. జిలాకేంద్రంగా వైధాన్ పట్టణం ఉంది. సిద్ది జిల్లా నుండి 3 తాలూకాలాను (సింగ్రౌలి, దియోసర్ మరియు చిత్రాంగి) వేరుచేసి ఈ జిల్లా రూపొందించబడింది.
సింగ్రౌలి జిల్లా వైశాల్యం 5672 చ.కి.మీ.1961లో పొరుగున ఉన్న ఉత్తర్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో ఉన్న సోనాబధ్ర వద్ద రిహండ్ నది మీద రిహండ్ ఆనకట్ట నిర్మించబడింది. 
తరువాత ఈ ప్రంతంలో గోవింద్ బల్లభ్ పంత్ సాగర్ సరోవర ప్రాంతంలో మద్యప్రదేశ్ మరియు ఉత్తర్ ప్రదేశ్ సమైక్య భూభాగంలో విస్తారమైన బొగ్గు నిల్వలు కనుగొనబడ్డాయి. 
జిల్లాలో " నార్తెన్ కోయిల్ ఫీల్డ్ ప్రధాన వ్యాపారంగా ఉంది. కంపనీ ప్రధాన కార్యాలయం సింగ్రౌలిలో ఉంది. ఈ కంపనీ ప్రపంచంలోని అతి పెద్ద బొగ్గు ఉత్పత్తి దారి అయిన " కోయిల్ ఇండియాలో 
ప్రధాన భాగంగా ఉంది. 
సింగ్రౌలి కోయిల్ ఫీల్డ్ 2 భాగాలుగా ఉంది. 312 చ.కి.మీ వైశాల్యంలో మొహర్ ఉప విభాగం మరియు 1890 చ.కి.మీ వైశాల్యంలో సిగ్రౌలీ మెయిన్ బేసిన్ ఉన్నాయి. 
మొహర్ ఉప విభాగం ప్రధాన భాగం మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని సింగ్రౌలి జిల్లాలోనూ స్వల్పంగా ఉత్తర్‌ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని సోనెబధ్రా జిల్లాలోనూ ఉంది.సింగ్రౌలి ప్రధాన బేసిన్ కోయిల్ ఫీల్డ్ 
పశ్చిమ భాగంలో ఉంది. ఇందులో చాలా భాగం ఇంకా వెలికి తీయబడలేదు. ప్రస్తుత గని త్రవ్వకాలు మరియు భవిష్యత్తు ప్రణాళికలు సింగ్రౌలి ప్రధాన బేసిన్ మీద ఆధారపడి ఉంది.
ఈ బొగ్గు గనుల నుండి లిగ్నైట్ రూపంలో ఖనిజం లభిస్తుంది. హెవీ ఎర్త్ మూవుంగ్ మిషన్లకు ఈ బొగ్గు గనులు కేంద్రంగా ఉన్నాయి.
త్రవాకాలను జి.ఎస్.ఐ/ఎన్.సి.డి.సి/సి.ఎం.పి.డి.సి సంస్థలు ఈ ప్రాంతంలో విస్తారమైన విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేస్తున్నాయి. గోవింద్ వల్లభ్ పంత్ సాగర్ జలాశయం ఈ సంస్థకు అవసరమైన నిటిని అందిస్తుంది. ఇది ఈ ప్రాంతంలో " హై కెపాసిటీ పితెడ్ పవర్ ప్లాంట్ "కు అనుకూలంగా ఉంది. ఎన్.సి.ఎల్ అందించే బొగ్గు సరఫరా సంస్థ ఎం.టి.పిసి సంస్థకు చెందిన పితెడ్ ప్లాంటు నుండి 11000 మె.టన్నుల విద్యుత్తు ఉతపత్తిని సుసాధ్యం చేయడనికి మరియు హిండాల్కో సంస్థకు చెందిన యి.పి.ఆర్.వి.యు.ఎన్.ఎల్ మరియు రేణుపవర్ విభాగానికి అవసరమైన ముడి సరుకును అందిస్తూ సహకరిస్తుంది. ఈ ప్రాంతం ప్రస్తుతం భారతదేశ విద్యుదుత్పత్తి కేంద్రంగా ప్రత్యేకత సంతరించుకుంది. మొత్తం 13295 మెట్రిక్ టన్నుల బొగ్గు ఉత్పత్తుకి సహకరించడమే కాక ఎన్.సి.ఎల్ 
సంస్థ రాజస్థాన్ రాజ్య విద్యుత్తు ఉత్పాదన నిగం, డి.వి.బి మరియు హర్యానా పవర్ జనరేషన్ కార్పొరేషన్ సంస్థలకు కూడా బొగ్గు సరఫరా చేస్తుంది. 
ఎన్.సి.ఎల్ ఎన్.సి.ఎల్ పర్యావరణ కాలుష్య నివారణా విధానాలను అనుసరిస్తున్న సంస్థగా ఐ.ఎస్.ఒ నుండి గుర్తించబడుతుంది. 
ఈ సంస్థ కార్యకలాపాల వలన సమస్యలను ఎదుర్కొంటున్న గిరిన ప్రజల విద్యాభివృద్ధి, ఆరోగ్య సమస్యల నివారణ మరియు స్వయం ఉపాధి పధకాలకు సహకరిస్తూ ఈ సంస్థ ప్రాతీయ ప్రజల జీవన స్థాయి అభివృద్ధికి దోహదం చేస్తుంది.
సింగ్రౌలి నగరానికి 8కి.మీ దూరంలో జింగురుదాస్ హనుమాన్ మందిర్ మరియు 15 కి.మీ దూరంలో జ్వాలాముఖి ఆలయం ఉన్నాయి. నగరానికి 15 కి.మీ దూరంలో విద్యానగర్ సమీపంలో గాయత్రీ మందిరం, శివాలయం ఉన్నాయి. నగరానికి 15 కి.మీ దూరంలో ప్రముఖ జగన్నాథ ఆలయం ఉంది. దుర్గాపూజ మరియు దీపావళి పూజలు ప్రజలు ఉత్సాహంగా జరుపుకుంటారు. హనుమాన్ మందిరంలో భారీగా మేళా నిర్వహించబడుతుంది. వైధాన్ వద్ద విశాలమైన నూరి మసీదు ఉంది.
చెన్నారెడ్డిపల్లె(పొదలకూరు)
"చెన్నారెడ్డిపల్లె(పొదలకూరు) " నెల్లూరు జిల్లా పొదలకూరు మండలానికి చెందిన గ్రామం.[1] ఈనాడు నెల్లూరు/సర్వేపల్లి; 2014,ఫిబ్రవరి-26; 2వ పేజీ.
అరియాలూర్
అరియలూరు తమిళనాడు జిల్లాలలో ఒకటి. అరియలూరులో జిల్లా ప్రధానకార్యాలయాలు ఉన్నాయి. జిల్లా వైశాల్యం 1,949.31 చదరపు కిలోమీటర్లు. అలాగే 2011 గణాంకాలను అనుసరించి జనసంఖ్య 7,52,481. 2001 జనవరి 1 ద్రావిడ మున్నేట్ర కళగం ప్రభుత్వం పెరంబలూరు జిల్లా నుండి అరియాలూరును వేరుచేసి జిల్లాగా రూపొందించబడింది. అయినప్పటికీ 2002లో మార్చి 31 లో తిరిగి ఆల్ ఇండియా అణ్ణా ద్రావిడ మున్నేట్ర కళగం ప్రభుత్వకాలంలో ఆర్ధికపరిస్థితితులను కారణం చూపుతూ దానిని తిరిగి పెరంబలూరుతో మిళితం చేయబడింది. 2007 నవంబరు 23న తిరిగి జిల్లాగా అవతరించింది. అప్పటి తమిళనాడు " రూరల్ డెవలప్మెంట్ & లోకల్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ " మంత్రి అయిన " ఎం.కె స్టాలిన్ ఆధ్వర్యంలో అరియలూరు " ఐ.టి.ఐ ప్లేగ్రౌండ్ " లో ప్రారంభోత్సవ ఉత్సవం జరిగింది.
అరియకూరు జిల్లాకు జిల్లా ఉత్తర మరియు ఈశాన్య సరిహద్దులలో కడలూరుజిల్లా ఉంది. తూర్పు సరి హద్దులలో నాగపట్నంజిల్లా ఉంది. అలాగే దక్షిణ మరియు ఆగ్నేయ సరిహద్దులలో తంజావూరు జిల్లా ఉంది. వాయవ్య సరిహద్దులలో తిరుచిరాపల్లిజిల్లా ఉంది. పడమర సరిహద్దులలో పెరంబలూరుజిల్లా ఉంది. జిల్లామొత్తంలో 16 పోలీస్ స్టేషన్లు ఉన్నాయి. అరియలూరు 
సిమెంటు పరిశ్రమలకు ప్రసిద్ధి. [[బిర్లా] సిమెంట్, [[డాల్మియా]] సిమెంట్, సఖి సిమెంట్, ది తమిళనాడు సిమెంట్, చెట్టినాడు సిమెంట్ మొదలైన ప్రముఖ సిమెంటు తయారీ పరిశ్రమలు జిల్లా ప్రాంతంలో ఉన్నాయి. ఇక్కడకు సమీపంలో ప్రఖ్యాత " గంగై కొండ చోళపురం " ఉంది. ఈ ఊరిలో రాజేంద్రచోళుడు చేత నిర్మించబడిన ఆలయం ఉంది.అరియలూరుకు 5కిలోమీటర్ల దూరంలో కలియపెతుమాళ్ ఆలయం ఉంది. రాజరాజ చోళుని కుమారుడైన రాజేద్రచోళుడు [[తంజావూరు]]లో నిర్మించిన ప్రసిద్ధి చెందిన బృహదీశ్వరాలయం నిర్మించాడు.
[[2011]] అరియలూరు జిల్లా జనసంఖ్య 752,481. ఇది [[గయ]]జిల్లా లేక అమెరికాలోని అలాస్కా రాష్ట్ర జసంఖ్యకు దాదాపు సమంగా ఉంది. భారతదేశ జిల్లాలలో (640) జనసంఖ్యా పరంగా అరియలూరు 491 స్థానంలో ఉంది. జిల్లా జనసాంధ్రత చదరపు కిలోమీటరుకు 387 నివాసితులు ఉన్నారు. 2001-2011 జిల్లాలో జనసఖ్య 8.19% వృద్ధి చెందినది. జిల్లాలో స్త్రీ పురుష నిష్పత్తి 1016:1000. అక్షరాస్యత శాతం 71.99%.
[[వర్గం:అరియాలూర్ జిల్లా]]
[[వర్గం:తమిళనాడు]]
కడలూర్
కడలూరు () తమిళనాడు జిల్లాలలో ఒకటి. కడలూరు నగరం జిల్లాకు ప్రధానకేంద్రంగా ఉంది. జిల్లాలోని మరుంగూర్ గ్రామంలో పురాతన సమాధుల త్రవ్వకాలలో మొదటిసారిగా క్రీ.పూ 1వ శతాబ్ధానికి చెందిన భ్రాహ్మీ భాషాకు చెందిన శిలాశాసనాలు లభించాయి.
కడలూరు జిల్లా వైశాల్యం 3,564 చదరపు కిలోమీటర్లు. కడలూరు జిల్లాకు ఉత్తరదిశలో విళుపురంజిల్లా, తూర్పున బంగాళాఖాతం, దక్షిణదిశలో నాగపట్టణంజిల్లా అలాగే పడమర దిశలో పెరంబలూర్జిల్లాలు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.
2006లో పంచాయితీ మంత్రిత్వశాఖ 640 భారతదేశ జిల్లాలలో 250 జిల్లాలు వెనుకబడిన జిల్లలుగాగుర్తించింది. వీటిలో కడలూరు జిల్లా ఒకటి. అలాగే 30 తమిళనాడు జిల్లాలలో 6 జిల్లాలను వెనుకబడిన జిల్లాలలో ఒకటిగా గుర్తించబడిన " బ్యాక్ వర్డ్ రీజియన్ గ్రాంట్ ఫండ్ " (బి.ఆర్.జి.ఎఫ్) నుండి నిధులను అందుకుంటుంది. 
2011 గణాంకాలను అనుసరించి కడలూరు జిల్లా జనసంఖ్య 2,600,880.
జనసంఖ్యా పరంగా కడలూరు దాదాపు కువైత్ జనసంఖ్యకు
లేక అమెరికా లోని నెవాడాకు సమానంగా ఉంది.. భారతదేశంలోని 640 జిల్లాలలో కడలూరు జనసంఖ్యాపరంగా 158వ స్థానంలో ఉంది. కడలూరు జిల్లా జనసాంధ్రత చదరపు కిలోమీటరుకు 702. 
2001-2011 మధ్య కడలూరు జిల్లా జనసంఖ్య 13.8% వృద్ధిచెందింది. కడలూరు జిల్లా లోని స్త్రీపురుష నిష్పత్తి 984:1000., 
అలాగే నగరప్రాంత అక్షరాస్యత శాతం 79.04%. 2001లో జిల్లా జనసంఖ్య 22,85,395 ఉంది. జిల్లా 33.01% నగరీకరణ చేయబడి ఉంది.
కడలూర్ జిల్లాలో 7 తాలూకాలు, 13 మండలాలు, 5 పురపాలకాలు, 18 పంచాయితీలు ఉన్నాయి.
కడలూరు జిల్లాలో క్రింది నగరాలలో కలిగి:
కడలూరు జిల్లా పనస మరియు జీడిపప్పు పంటలకు ప్రసిద్ధిచెందింది.