కాటమరాజు కొమ్ము కథలు
కాటమరాజు కథలను ఎక్కువగా కొమ్ములవారు పాడుతూ వుంటారనీ, వీరు మాదిగలలో ఒక తెగ అనీ, కథాస్థానమైన కనిగిరి సీమలో కొమ్ములవారే కాక, గొల్లలలో పూజ గొల్లలు కూడా ఈ కథను పాడుతున్నారనీ, అంతేగాక కందుకూరు తాలూకాలో "పికిలి " వారనే వారు పాడుతున్నారని, వీరు కూడా గొల్లలేననీ, అలాగే విశాఖపట్టణం ప్రాంతాలలో పొడపోతుల వారనే వారు, కాటమరాజు కథలను గానం చేస్తున్నారనీ వీరి కులమేదో తెలియదనీ. అలాగే రాయలసీమ ప్రాంతంలో భట్టువారు (మాదిగలు) ఎఱ్ఱ గొల్లలూ, తెలంగాణాలో ఎఱ్ఱ గొల్లలూ, మందుచ్చు వారూ, బీరన్నలవారూ, యాదవ కథలను చెపుతూ వుంటారనీ, కనిగిరి సీమలో కాటమరాజు కథలను పాడే పూజ గొల్లలను యాచకులు అని పిలుస్తూ వుంటారనీ వీరినే తెలంగాణాలో తెర చీరభక్తులని పిలుస్తారనీ పంపాద్రి కథను రచించిన మల్లయ్య కవి, కృత్యవతరణికలో తెర చీర భక్తులను స్మరించాడనీ కాటమరాజు కథల గ్రంథంలో 28 వ సూచికలో డా: తంగిరాల సుబ్బారావు, డా: చన్న ప్రగడ తిరుపతి రావు గార్లు ఉదహరించారు.
ఈ కాటమరాజు కధాచక్రమున 32 కధలు కలవు. వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి గారు పరిష్కరించిన కాటమరాజు కధను మొదటగా 1953లో మదరాసు ప్రభుత్వ ప్రాచ్యలిఖిత గ్రంధాలయమువారు ప్రకతించియున్నారు. ఇందులో కల వీరగాధలు:
కాటమరాజు కథలు, కథా ప్రసక్తి, శాసా ప్రమాణంగా ఉంది. కాటమరాజుకు నల్లసిద్దికీ జరిగిన యుద్ధాన్ని గూర్చి మెకంజీ స్థానిక చరిత్రలు పద్దెనిమిదవ సంపుటంలో విపులంగా ఉంది. కాటమరాజుకు పెద్ద గోవుల మంద వుండేది. ఆ మందను మేపటానికి పాలకొండ, నల్ల మల అడవుల్లో మేతకు తోలుకు పోయేవారు. వర్షాలు లేక పోవటం వల్ల మేత లేక నెల్లూరు మండలానికి వచ్చి నల్ల సిద్ధి చోళ మహారాజునకు "పుల్లరిగా" తమ మందలోని కోడె దూడల్ని ఇచ్చేటట్లు ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నట్లు స్థానిక చరిత్రలో ఉంది.
1. నెల్లూరు సీమలో కూడా మేత కరువు రావటం వల్ల నెల్లూరు రాజ్యంలో పంట పొలాన్నీ కూడా కాటమరాజు ఆలమందను మేప సాగాడు. ఇది నల్ల సిద్ధికి కోప కారణమైంది.
2. అడవుల్లో వున్న క్రూర మృగాల్ని యాదవులు వేటాడటం వల్లను మందల్ని విస్తారంగా ఆడవుల్లో ప్రవేశపెట్టటం వల్ల మృగ సంతతి నశించింది. అది కూడా ద్వేషానికి కారణమైంది.
3. ఇది కాక మనుమసిద్ధి రాజు ఉంపుడుకత్తె పెంపుడు చిలుకను కాటమరాజు తండ్రి పోలుర్రాజు బాణంతో కొట్టి చంపటం వల్ల సిద్ధి తన మనుషులతో కాటమరాజు ఆవుల మందల్ని చంపించాడు. దానితో కాటమరాజు పుల్లరి ఇవ్వటం మానేశాడు. అందువల్ల ఇరువురి మధ్య యుద్ధం జరిగింది.
కొమ్ముల వారనే వారు గంగ దర్శనానికి సంబంధించిన మాదిగలు. వీరు తాము జాంబవంతుని తెగకు సంబంధించిన వారమని చెప్పుకుంటూ వుంటారు. వీరినే చిత్తూరు జిల్లాలో బట్టువారని పిలుస్తారు. కొమ్ముల వారు యాదవుల్ని యాచిస్తారు. వారి గోత్రాలను చెపుతూ కాటమరాజు కథల్నీ, విష్ణు భాగవతమనే నామాంతరం గల కంసుడు కథను వీరు చెపుతారు. వీరి ప్రదర్శనలో వీరణాన్నీ తిత్తినీ' తాళాల్నీ' కొమ్ముల్నీ ఉపయోగిస్తారు. కాటమరాజుకు సంబంధించిన కథలన్నీ వీరి దగ్గర తాళపత్ర గ్రంథరూపంలోనూ కంఠస్థంగానూ ఉన్నాయి. యాదవులకు గంగ ఆరాధ్య దైవం. గంగ జాతర్లలో కొమ్ములను గావుపట్టి ఊదుతారు. తానకముల్ని పాడటం, కాటమరాజు కథలను చెపుతూ వుంటారు. కాటమరాజు సైన్యంలో ప్రత్యేకంగాగోసంది దళం వున్నట్లు వీర గాథలలో చెప్పబడింది. దాని నాయకుడు బీరినీడు. ఈతను మాతంగి వీరుడు. ఈతని సంగతి గుడారు ఏ ప్రదేశంలో కథను చెప్పలనుకున్నారో ఆ ప్రదేశంలో పెద్దగుడారం వేస్తారు. ఆ గుడారం లోపల గోడలకు యాదవుల కైవశమైన గంగ, కాటమరాజు కథలోని ప్రధాన ఘట్టాలను రంగుల్లో చిత్రించబడిన పెద్ద పెద్ద గుడ్డలను అతికిస్తారు. ఈ గుడ్డలకు తెర చీరలని పేరు. ఈ తెర చీరలను బట్టే ఈ గాథాకారులకు "తెరచీర " భక్తులని పేరు.
కొమ్ము అంటే ఇత్తడితో చేయబడిన కొమ్ము లాగా వంకరగా తిరిగి వుండే గొట్టాన్ని కొమ్ము అని పిలుస్తారు. కథను ప్రారంభించే ముందూ, గోత్రాలను చెప్పే ముందూ, తానకములు పాడుతూ వున్నప్పుడూ ఈ కొమ్ముల్ని వుత్తేజంతో ఊదుతారు. ఈ కొమ్ముల ధ్వని శంఖారావం మాదిరిగా వుద్రేకాన్ని కలిగిస్తుంది. కొమ్ముల శబ్దం వూరందరికీ వినబడుతుంది, ఈ నాదాన్ని విన్న వెంటనే ఎక్కడివారు అక్కడికి చేరుకుంటారు. కొమ్ము ధ్వని పిలుపు లాంటిది . కొమ్ములను ఊదే వారవటం వల్ల వీరిని కొమ్ముల వారని పిలవటం అలవాటై పోయింది.
అంకమ్మ కథల్లోనూ, పల్నాటి వీర కథలలోనూ ఉపయోగించే పంబ జోడు వంటివే ఈ వీరణాలు. ఇవి రెండుగా వుంటాయి. ఇకటి వేప చెక్కతో గాని, రేలచెక్కతో గాని చేయబడతాయి. రెండవది ఇత్తడితో తయారు చేస్తారు. రెంటి యొక్క శబ్దంలోనూ వైవిధ్యముంటుంది. కొయ్యతో చేయబడిన వీరణ శబ్దానికీ, ఇత్తడితో చేయబడిన శబ్దానికి వ్వతాసముండి, రెండు శబ్దాల కలయిక, కథకు సరి జోడుగా వుంటుంది.
ఎఱ్ఱ గడ్డ పాటి పోట్లాలో పాల్గొన్న ఒంటి కొమ్ము బొల్లావు యొక్క బొమ్మ ఇది. దీనిని చెక్కతో గానీ, ఇత్తడితో గానీ తయారు చేస్తారు. తానకములు పాడు నప్పుడు దీనిని నెత్తిపై పెట్టుకుని శివమెత్తినట్లు గంతులు వేస్తారు.
వీద్రాడు అంటే వీరత్రాడు. తిరుపతమ్మ దేవర పెట్టి ముందు దేవర పాత్రధారి తాడును ఝుళిపించటం మనకు తెలుసు. ఈ వీరద్రాడు పల్నాటి యుద్ధంలో బ్రహ్మనాయుడు జరిపిన శివనందుల కోట యుద్ధంలో యాదవులతనికి తోడ్పడ్డారట. అందువల్ల యాదవులకు శివనందుల కోటలో లభించిన గుడారు, వీర త్రాళ్ళు, గంగ, పోతురాజుల విగ్రహాలు బహూకరించారట. తానకాలు పాడేటప్పుడు, శివమెత్తి గంతులు వేసే వారు. వీర త్రాళ్ళతో కాళ్ళమీదా, చేతుల మీదా కొట్టుకుంటారు. ఈ వీరత్రాళ్ళు మూడు ముళ్ళతో వుండే బారిడేసి పగ్గాలు.
ఎఱ్ఱ గడ్డ పాటి పోల్రులో యాదవులు ఒరిగారనే వార్తను దొన కొండకు తెచ్చిన వాడు బసవ దేవుడు. ఈ బసవ దేవుని విగ్రహాన్ని కూడా గాథా కారులు దగ్గరుంచుకుని పూజిస్తారు.
కాటమ రాజు కథలను గానం చేసే టప్పుడు వీరణాలనే కాక, వారి శ్రుతి కొరకు తోలు తిత్తిని, లయకు తాళాలను ఉపయోగిస్తారు. ఇందులో ప్రధాన కథకుడు నిలువు టంగీ పన్నెండు మూరల తలపాగా, కాళ్ళకు గజ్జెలు, నడుముకు నటికట్టు, చేతిలో పిడి గుడ్డ మాత్రం వుంటాయి.గంగ తర్కం పాడే టప్పుడు, ఒకరు గంగ వేషాన్నీ, పరి ఒకరు కాటమ రాజు వేషాన్నీ ధరించి ఎదురెదురుగా నిలబడి, చేతిలో కత్తి పట్టుకుని, ఆ కత్తి చివర ఒక నిమ్మ పండును గుచ్చి కాళ్ళలు గజ్జెలు కట్టుకుని, గంతులు వేస్తూ, కత్తిని త్రిప్పుతూ, రెండు పాత్రలూ వాదించు కుంటూ నటిస్తారు. ప్రధాన కథకుడుతో పాటు వంతలు పాడువారు ముగ్గు రుంటారు. వీరిలో ఒకడు కత్తిని పడతాడు. రెండవ వాడు వీరణాలను వాయిస్తాడు. మూడవవాడు తాళం వేస్తాడు. ఈ ముగ్గురి లోనూ ఇద్దరు కథకు వంతగా ఊ కొడతారు. కాటమ రాజు కథకులు పాడే పాట ఈ క్రింది విధంగా వుంటుంది.గంగను కొలిచేరూ, ఏరువ
గంగను కొలిచేరూ
ఆకసాన సళ్ళాడు తురగా
గంగను కొలిచేరు, పాలేటి
గంగను కొలిచేరు.
కనక రాళ్ళ బోటి మీద
కనక వర్షమూ ఆవుకు
కనక వర్షమూ.
ఉద్దాగేరి ముద్దాపసుపు
ఆవుకొచ్చెనూ
బొల్లావు కొచ్చెను
ఆవు ఆవు ఆవు ఆవు ఆవు జగడమే
బొల్లావు జగడమే
సువ్వి సువ్వన్నలార, సువ్వన్నలార
సువ్వన్న పాపమ్మ వేయన్న పాడు
మచ్చరతారుడే మా ఆవులన్న
హెచ్చుగా దక్షిణాది ఆవుల మేపు
పచ్చొడ్లు నేదంచి పాలెసరబెట్టి
పాయకానే జూతు పాలేటి త్రోవ
కట్ట మీదంగళ్ళు గంగ రేగుల్లు
ఘనమైన గుడి వాడు గంగ పుట్టిల్లు.ఇలా సాగుతుంది పాట. మనుమ సిద్ధి రాజుకో, నల్లసిద్ధి రాజుకో, వారి రాజ్యంలో కాటమ రాజు అవుల మందల్ని మేపుకున్నదుకు పుల్లరి ఇవ్వక పోవటం వల్ల చెలరేగిన వివాదం యుద్ధంగా మారింది. ఆ యుద్ధంలో అటు రాజులూ, ఇటు యాదవ సామంత రాజులూ పాల్గొని ఎందరో వీర మరణం చెందారు. వారి యొక్క కథలు 32 వెలువడ్డాయి. వాటి సారాంశమే ఈ చరిత్ర. అయితే కాటమ రాజుకీ, నెల్లూరు మనుమసిద్ధికీ యుద్ధం జరిగినట్లు ముప్పై రెండు కథలలోనూ ఏ ఒక్క కథలోనూ మనుమ సిద్ధి ప్రసక్తి లేదు. అయితే కాటమ రాజుతో పోరిన రాజు నల్లసిద్ధి రాజు అతని సామంతులు, పాపసిద్ధి, ఎఱ్ఱ సిద్ధి, కొండిక సిద్ధి, కొమర సిద్ధి మొదలైన రాజులని వీర గాథలలో ఉంది. కాటమ రాజుతో పోరాడింది మనుమ సిద్ధి తోనో నల్లసిద్ధి తోనో అనే విషయం చారిత్రికులు నిర్ణయించాలి.
విశాఖపట్టణ ప్రాంతంలో యాదవులకు గురువులుగా చెప్పబడే ఒక ప్రత్యేకమైన తెగ ఉంది. వీరిని పొడపోతుల వారు అని పిలుస్తారు. వీరు కొమ్ములవారి వంటి వారేమో తెలియదు. కాని యాదవ కులానికి చెందిన వారు మాత్రం కారు, యాజకులు గాను, గురువులు గాను వున్న వీరిని యాదవులు ఎక్కువగా గౌరవిస్తారు. ఈ పొడపోతుల వారు, యాదవులకు గోత్రాలు చెప్పి, కాటమరాజు కథల్ని పాడతారు. ఈ పొడపోతుల వారు తూర్పు గోదావరి మండలంలో కూడా ఉన్నారు.