గొండా
ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర 72 జిల్లాలలో గొండా జిల్లా ఒకటి. గొండా పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. గొండా జిల్లా దేవీపటన్ డివిషన్‌లో భాగంగా ఉంది.
జిల్లావైశాల్యం 3404 చ.కి.మీ.
ప్రస్తుత గొండా జిల్లా ప్రాంతం పురాతన కోసలరాజ్యంలో భాగంగా ఉండేది. రాముని తరువాత సూర్యవంశానికి చెందిన కోసలరాజ్యం గంగానది ప్రాతిపదికగా విభజించబడుంది. గంగానదికి ఉత్తరతీరాన ఉన్న రాజ్యాన్ని లవుడు శరవస్తిని రాజధానిగా చేసుకుని పాలించాడు. బౌద్ధులకాలంలో శరవస్తి సమృద్ధిగా ఉండేది. మహాపరినిర్వాణ సమయంలో బుద్ధుడు శరవస్తి నగరానికి 21 మార్లు విజయం చేసాడు. సమీపకాలంలో సాగించిన పరిశోధనలో శరవస్తి నగరంలో చాలా ప్రాంతాలలో ఆరంభకాల బుద్ధిజం సంబంధిత ఆధారాలు లభించాయి.
మధ్యయుగంలో ముస్లిములు మొదటి సారిగ ఈ ప్రాంతం మీద దండయాత్ర చేసారు.11 వ శతాబ్దంలో ముస్లిములు సయ్యద్ సలార్ మసూద్ నాయకత్వంలో ముందుగా ఘాఘ్రా నదికి ఉత్తర భూభాగం మీద దండయాత్ర చేసారు. గొండా సమీపప్రాంతంలో ఉన్న రాజులంతా ఏకమై సయ్యద్ దండయాత్రను ఎదుర్కొన్నారు. 13వ శతాబ్ధపు చివరి భాగంలో గొండాభూభాగం ముస్లిం పాలకుల చేత బహ్‌రైచ్ రాజ్యంలో విలీనం చెయ్యబడింది. తరువాత గొండా స్వతంత్రంగా పాలించబడలేదు. తరువాత తుగ్లక్ ప్రవేశించే వరకు గొండా ప్రాంతం గురించిన సమాచారం లభించలేదు.
1394లో జిల్లా ప్రాంతం షరాక్వి సామ్రాజ్యంలో (ఖ్వాజ మాలిక్ సర్వార్) భాగం అయింది. 1394లో జౌంపూర్ రాజధానిగా చేసుకుని ఖ్వాజ మాలిక్ సర్వార్ షరాక్వి సామ్రాజ్యం స్థాపించాడు. 
అక్బర్ కాలం వరకు ఆరంభకాల గొండా ప్రాంత చరిత్ర ప్రాతీయ రాజవంశాలతో ముడిపడి ఉంది. ఆరంభకాలం చాలావతకు ఈ ప్రాంతాన్ని స్థానికులైన డొంబాలు, తరు గిరిజనులు, భార్, పాసి మొదలైన వారు పాలించారు. అక్బర్ కాలంలో (1556-1605) ముహల్ సామ్రాజ్యంలో భాగంగా జిల్లా రూపొందింది.
1856లో ఈస్ట్ ఇండియా కంపనీ గొండా ప్రాంతాన్ని అవధ్ భూభాగంనికి విలీనం చేసింది. గొండా- బహ్‌రైచ్ కమీషనర్‌షిప్ ఆధ్వర్యంలో గొండా జిల్లా రూపొందించబడింది. అయినప్పటికీ సరిహద్దుల విషయంలో గొండా రాజా వివాదం తీసుకువచ్చి గొండా కోటను వదిలి జిల్లా అధికారిని కలిసి సమాలోచనలు సాగించాడు. మహాత్మాగాంధీ నాయకత్వంలో సాగించిన సహాయనిరాకరణోధ్యమంలో ఈ జిల్లాకు చెందిన ప్రజలు ఉత్సాహంగా పాల్గొన్నాడు. 1929 అక్టోబరు 9న మహాత్మా గాంధీ జవహర్లాల్ నెహ్రూతో గొండాను సందర్శించాడు.
గొండా స్వాతంత్ర్య సమరంలో కీలకపాత్ర వహించింది. జిల్లాలోని అనేక మంది ప్రజలు స్వాతంత్ర్య సమరంలో చురుకుగా పాల్గొన్నారు. మాహారాజా దేవి బక్షా సింగ్ (నేపాల్‌కు పారిపోయాడు) స్వాతంత్ర్య సమరంలో పాల్గొన్న యోధులలో ఒకరు. చంద్రశేఖర్ ఆజాద్ ఈ జిల్లాలో కొంతకాలం ఆశ్రయం పొందాడు. రాజేద్ర లాహ్రి ఖైదుచేయబడి గొండా జైలులో ఉరితీయబడ్డాడు. భారతదేశ 5వ అధ్యక్షుడు " ఫక్రుద్దీన్ అలి అహమ్మద్ " గొండా జిల్లాలోని గవర్నమెంటు హై స్కూలులో విద్యాభ్యాసం చేసాడు.
గొండా జిల్లాలోని మాధోపూర్ ప్రాంతంలో 13 మంది ప్రజలను డెవ్యూటీ సూపరింటెడెంటుతో సహా ఎంకౌటర్‌లో చంపినందుకు 3 పోలీసులకు కాపిటల్ పనిష్మెంటు విధించిన తరుణంలో వార్తలలో కేంద్రంగా మారింది.
జిల్లా 26° 47' నుండి 27° 20' ఉత్తర అక్షాంశం మరియు 81° 30' నుండి 82° 46' రేఖంశంలో ఉంది.సరయూ మరియు ఘాఘ్రా నది జిల్లా గుండా ప్రవహిస్తున్నాయి. ఈ నదులు తీసుకువస్తున్న 
సారవంతమైన మట్టి జిల్లాను తారై భూభాగంలో ఫలవంతమైన భూమిగా మారుస్తూ ఉంది. 
గొండా భూభాగాన్ని అభివృద్ధి చేయడంలో నదులు ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. జిల్లాలో ప్రవహిస్తున్న నదులలో ప్రధానమైనది ఘాఘ్రా. జిల్లాలో ఘాఘ్రానది సరయు, కౌరియాలా మరియు చౌక్యా మరియు ఇతర ఉపనదుల జలాలతో ప్రవహిస్తుంది. ఘాఘ్రా నది జిల్లా పశ్చిమ సరిహద్దులో ప్రవహించి దక్షిణ సరిహద్దులో ప్రవహిస్తూ ఉంది. విశాలమైన ప్రదేశంలో ప్రవహిస్తూ ఘాఘ్రా నది ప్రవాహమార్గాన్ని ప్రతి సంవత్సరం కొంత మార్చుకుంటూ ఉంటుంది. నదీతీరంలోని భూమి వర్షాలకు కోతకు గురౌతూ ఉంటుంది. అందువలన జిల్లా వైశాల్యం అప్పుడప్పుడూ మారుతూ ఉంటుంది. జిల్లాలో ప్రవహిస్తున్న ప్రధాన నదులలో బహ్‌రైచ్ జిల్లాలో జన్మించిన సరయు నది ఒకటి. సరయూ నది గోండా జిల్లాలో ఘాఘ్రానదిలో సంగమిస్తూ ఉంది. జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో 
కువనో నది మరొక చిన్న సెలయేరుతో కలిసి ప్రవహిస్తుంది. సెయేర్లకంటే పెద్దవిగా ఉన్న మంవార్, చండై మరియు తెర్హి నదులు కూడా జిల్లాలో ప్రవహిస్తున్నాయి.
జిల్లాలో బంకి, కొడార్, అరంగ, పార్వతి మరియు పత్రి మొదలైన సరోవరాలు ఉన్నాయి.
జిల్లా మొత్తం ఉత్పత్తి {సంవత్సరం తప్పిపోయిన 
గోండా అన్ని కళాశాలలు ఫైజాబాద్ యూనివర్సిటీకి అనుసంధానించబడి ఉన్నాయి.గొండా జిల్లాలో 15 అల్లోపతి వైద్యశాలలు, 27 ఆయుర్వేదిక్ వైద్యశాలలు, 11 హోమియోపతి వైద్యశాలలు, 2 యునాని వైద్యశాలలు, 66 ప్రభుత్వ ప్రైమరీ ఆరోగ్యకేంద్రాలు ఉన్నాయి.
గొండా దేశంలో వెనుకబడిన జిల్లాలలో ఒకటి. భ్రూణహత్యా జిల్లాల (100) లో గొండా ఒకటి.
Gonda is one of the most backward districts of the India in public health parameters. Gonda is one of the districts in the list of top 100 districts in order of Infant Mortality Rate in 2011 census data. It also comes in top 57 districts with highest Maternal Mortality Rate