ఇస్మాయిల్ మర్చెంట్
ఇస్మాయిల్ మర్చెంట్ (1936 డిసెంబరు 25 - 2005 మే 25) భారత దేశంలో జన్మించిన సినీ నిర్మాత, సుదీర్ఘ కాలంలో మర్చెంట్ ఐవరీ ప్రొడక్షన్స్‌తో అనుబంధం కలిగి ఉన్న వ్యక్తిగా బాగా సుపరిచితం అయ్యారు, ఇందులో దర్శకుడు (మర్చెంట్ యొక్క దీర్ఘకాలిక వృత్తిగత మరియు వ్యక్తిగత భాగస్వామి) జేమ్స్‌ ఐవరీ మరియు స్క్రీన్‌ రచయిత రూత్‌ ప్రావెర్‌ జాబ్‌వాలతో ఈయన అనుబంధం కలిగి ఉన్నారు. వీరి సినిమాలు ఆరు అకాడమీ పురస్కారాలను గెలుచుకున్నాయి.
మర్చెంట్ హాలీవుడ్‌లో 40 ఏళ్లకు పైగా స్వతంత్ర నిర్మాతగా విజయవంతమయ్యారు. ఆయన బలం ఆయన ప్రాజెక్టులే. ముఖ్యంగా ఆయన కాలంనాటి వ్యక్తులతో పోలిస్తే కొన్ని మిలియన్‌ డాలర్ల తక్కువ ఖర్చుతో సినిమాలు నిర్మించిన సామర్థ్యం ఆయన సొంతం.
ఇస్మాయిల్‌ నూర్‌మహమ్మద్‌ అబ్దుల్‌ రెహ్మాన్‌ గా బోంబేలో జన్నించారు. ఈయన హజ్రా (నీ మెమన్‌) మరియు ముంబైలో బట్టల పంపిణీదారు నూర్‌మహమ్మద్‌ హాజీ అబ్దుల్‌ రెహ్మాన్‌ల సంతానం. ఆయన గుజరాతీ మరియు ఉర్దూ నేర్చుకుంటూ పెరిగారు. పాఠశాలలో అరబిక్‌ మరియు ఆంగ్లం‌ నేర్చుకున్నారు. ఆయనకు 11 ఏళ్ల వయసులో, వారి కుంటుంబం 1947లో జరిగినభారత విభజనలో చిక్కుకుంది. ఆయన తండ్రి ముస్లిం లీగ్‌కు అధ్యక్షుడు, మరియు పాకిస్థాన్‌కు వలస వెళ్లడానికి తిరస్కరించారు. మర్చెంట్ తర్వాత తన జ్ఞాపకాలను గుర్తు చేసుకుంటూ పెద్దవయసులో ఆ "వధ మరియు దోపిడి"ని వివరించారు.
ఆయన ముంబైలోని సెయింట్‌ జేవియర్‌ కళాశాలలో విద్యను అభ్యసించారు. మరియు సినిమాల మీద ప్రేమను ఇక్కడే పెంచుకున్నారు.
22 ఏళ్ల వయసులో యునైటెడ్‌ స్టేట్స్‌లోని న్యూయార్క్‌ విశ్వవిద్యాలయానికి పయనమయ్యారు. అక్కడ MBA చదువుకున్నారు. యునైటెడ్‌ నేషన్స్‌లో సందేశకుడిగా పనిచేసి తనని తాను పోషించుకున్నారు. ఈ అవకాశాన్ని ఆయన చక్కగా ఉపయోగించుకుని భారత ప్రతినిధులు తన సినిమాల ప్రాజెక్ట్‌లకు ఆర్థిక సహకారం అందించేలా చూసుకున్నారు. ఆ అనుభవాన్ని ఆయన వివరిస్తూ "నేను ఎవరి వల్లా, దేనికి భయపడలేదు" అని చెప్పారు.
1961లో "ది క్రియేషన్ ఆఫ్ ఉమన్" అనే లఘు చిత్రాన్ని నిర్మించారు. ఇది కేన్స్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించబడింది మరియు అకాడమి పురస్కారానికి నామినేషన్ పొందింది.
1961లో మర్చెంట్ మరియు దర్శకుడు ఐవరీ కలిసి సినిమా నిర్మాణ కంపెనీ "మర్చెంట్ ఐవరీ ప్రొడక్షన్స్‌"ను స్థాపించారు. అతను మర్చెంట్ ఐవరీకి సుదీర్ఘ కాలం జీవిత భాగస్వామి కూడా. వారి వృత్తిపరమైన, రొమాంటిక్‌ భాగస్వామ్యం 1960ల ఆరంభంలో మొదలై, 2005లో ఆయన మరణించే వరకు కొనసాగింది. వీరి భాగస్వామ్యానికి గిన్నిస్‌ బుక్‌ ప్రపంచ రికార్డులలో, స్వతంత్ర సినిమా చరిత్రలో సుదీర్ఘ కాలం కొనసాగిన భాగస్వామ్యంగా రికార్డు లభించింది. 2005లో మర్చెంట్ మరణించే వరకు, వారు 40 సినిమాలు నిర్మించారు. ఇందులో అనేక పురస్కారాలు గెలుచుకున్నవి కూడా ఉన్నాయి. నవలా రచయిత రూత్‌ ప్రావెర్‌ జాబ్‌వాల‌ వీరి నిర్మాణాల్లోని అనేక సినిమాలకు స్క్రీన్‌ రచయిత‌గా వ్యవహరించారు.
1963లో MIP తొలిసారి తన నిర్మాణాన్ని "ది హౌస్‌హోల్డర్‌"తో ప్రారంభించింది. ఇది జాబ్‌వాల నవల ఆధారంగా (ఆమె దీనికి స్క్రీన్‌ప్లే రాశారు) నిర్మించారు. ఇది అమెరికన్‌ స్టూడియో, కొలంబియా పిక్చర్స్‌లో అంతర్జాతీయంగా పంపిణీ చేయడబడ్డ తొలి భారతీయ నిర్మాణ చిత్రం. ఏదేమైనా, 1970ల వరకు వీరి భాగస్వామ్యం "విజయవంతమైన సూత్రం, నెమ్మదిగా కదిలే ముక్కలుగా ఉంది... మర్చెంట్ ఐవరీ వారి శ్రద్ధను సెట్స్‌మీద పెట్టి పేదరికాన్ని తొలగించే విధంగా రూపొందిచే వరకు" పోలేదు. వీరి తొలి విజయం హెన్రీ జేమ్స్‌ నుంచి జాబ్‌వాలా తీసుకున్న "ది యూరోపియన్స్‌" రూపంలో వచ్చింది.
నిర్మాణానికి అదనంగా, మర్చెంట్ అనేక సినిమాలను మరియు రెండు టెలివిజన్‌ ఫీచర్స్‌ను తీశారు. టెలివిజన్‌ కొరకు, "మహాత్మా అండ్‌ ది మ్యాడ్ బోయ్" ‌ అనే చిన్న ఫీచర్‌ను తీశారు మరియు పూర్తి స్థాయి టెలివిజన్‌ ఫీచర్‌గా "ది కర్టెశాన్స్‌ ఆఫ్‌ బోంబే"ను బ్రిటన్‌ యొక్క చానెల్‌ ఫోర్‌ కొరకు రూపొందించారు. మర్చెంట్ తన తొలి దర్శకత్వ అరంగేట్రాన్ని 1993లో "ఇన్ కస్టడీతో" చేశారు. ఇది అనితా దేశాయ్‌ నవల ఆధారంగా రూపొందింది. ఇందులోబాలీవుడ్‌ నటుడు శశికపూర్‌ నటించారు. దీనిని భారత్‌లోని భోపాల్‌లో నిర్మించారు, భారత ప్రభుత్వం అందించే జాతీయ అవార్డులను ఈ సినిమా సంపాదించింది. ఉత్తమ ప్రొడక్షన్‌ డిజైన్‌తో పాటు ప్రధాన పాత్రలో నటనకు శశికపూర్‌కు ప్రత్యేక అవార్డు లభించింది. తన రెండో దర్శకత్వ ఫీచర్‌, ది ప్రొప్రైటర్‌. ఇందులో జేన్‌ మోరీయూ, సీన్‌ యంగ్‌, జీన్‌-పియర్‌ అమోంట్‌ మరియు క్రిస్టోఫర్‌ కేజ్‌నోవ్‌ నటించారు. దీనిని పారిస్‌లో చిత్రీకరించారు.
ఐవరీ మరియు జాబ్‌వాలాతో తన భాగస్వామ్యం పై మర్చెంట్ ఇలా వ్యాఖ్యానించారు: "మర్చెంట్ ఐవరీలో మేం ఒక వినూత్న పెళ్లి చేసుకున్నాం... నేను ఒక భారతీయ ముస్లిం, రూత్‌ ఒక జర్మన్‌ జ్యూ మరియు జిమ్‌ ఒక అమెరికన్‌ ప్రొటెస్టంట్‌. ఎవరో ఒకసారి మమ్మలిని మూడు తలల దేవుడుగా వర్ణించారు. బహూశా వారు మమ్మల్ని మూడు తలల రాక్షసులు అని పిలిఛి ఉండాల్సింది".
మర్చెంట్ తన "వైభవోపేతమైన ప్రైవేటు పార్టీల"కు బాగా ప్రసిద్ధి చెందారు. ఆయన వంట చేస్తూ కనిపించేవారు, ఆర్ట్‌ మీద అనేక పుస్తకాలు రాశారు. ఇందులో ""ఇస్మాయిల్‌ మర్చంట్స్‌ ఇండియన్‌ కుజిన్‌" ; "ఇస్మాయిల్‌ మర్చంట్స్‌ పరిమళం" ; "ఇస్మాయిల్‌ మర్చంట్స్‌ ప్యాషనేట్‌ మీల్స్‌" మరియు "ఇస్మాయిల్‌ మర్చంట్స్‌ పారిస్‌: ఫిల్మింగ్‌ మరియు ఫీస్టింగ్‌ ఇన్‌ ఫ్రాన్స్‌" ఉన్నాయి. ఆయన సినిమా నిర్మాణం పై కూడా పుస్తకాలు రాశారు. ఇందులో "ది డిసీవెర్స్‌ " అనే సినిమా నిర్మాణంపై కూడా పుస్తకం ఉంది. 1988లో రాసిన దీనిని " హూల్లాబాలూ ఇన్‌ ఓల్డ్‌ జైపూర్‌" అని పిలిచారు మరియు "ది ప్రొప్రైటర్" ‌ నిర్మాణం గురించి రాసిన పుస్తకం "ఒన్స్‌ అపాన్‌ ఎ టైమ్‌..." "ది ప్రొప్రైటర్‌" అని పిలవబడింది. ఆయన చివరి పుస్తకం పేరు "మై పాసేజ్‌ ఫ్రమ్‌ ఇండియా: ఎ ఫిల్మ్‌ మేకర్స్‌ జర్నీ ఫ్రమ్‌ బాంబే టు హాలీవుడ్‌ అండ్‌ బియాండ్‌."
2002లో ఆయనకు పద్మభూషణ్‌ పురస్కారం లభించింది.
న్యూయార్క్‌లోని అంతర్జాతీయ సెంటర్‌ యొక్క ఎక్సలెన్స్‌ అవార్డును కూడా స్వీకరించారు.
మర్చెంట్ 68 ఏళ్ల వయసులో లండన్‌లోని వెస్ట్‌మినిస్టర్‌ ప్రాంతంలో పొత్తికడుపులోని అల్సర్స్‌కు శస్త్రచికిత్స తర్వాత మరణించారు.
ముంబైలోని మెరైన్‌ లైన్స్‌లో బాదా కబరస్థాన్‌లో 28 మే 2005న అంత్యక్రియలు జరిగాయి. ఆయన కోరిక మేరకు ఆయన పూర్వీకుల సమాధుల దగ్గర ఇది జరిగింది.