రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్
రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్ అనేది భారతదేశంలో న్యూఢిల్లీ మరియు ఇతర ముఖ్యమైన గమ్యస్థానాలు, ముఖ్యంగా రాష్ట్రాల రాజధానుల మధ్య నడిచే ఒక ప్రయాణిక రైలు సేవ. హిందీలో రాజధాని అంటే "కాపిటల్" (ఆంగ్లం) అని అర్థం.
రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్‌ను 1969లో ప్రారంభించారు, ఇది భారతదేశ రాజధాని నగరం న్యూఢిల్లీ నుంచి వివిధ రాష్ట్రాల రాజధానులకు అత్యధిక వేగంతో గంటకు 140 km/87 మైళ్ళు ( వేగం అనేది ప్రత్యేక రైలు పట్టాల సెక్షన్ ఆధారంగా మారుతూ ఉంటుంది) వరకు, నడపబడుతుంది, (లేదా కొన్ని ప్రత్యేక సందర్భాల్లో రాష్ట్రాల్లో రైలు సేవలు ఉన్న ప్రముఖ నగరాలకు దీనిని నడుపుతున్నారు). మొట్టమొదటి రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్ న్యూఢిల్లీ స్టేషను నుంచి హౌరా స్టేషను‌కు 1,445 కి.మీ దూరం ప్రయాణాన్ని 16 గంటలా 55 నిమిషాల్లో పూర్తి చేసింది.
భారతీయ రైల్వే వ్యవస్థలో ఈ రైళ్లకు అత్యున్నత ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడుతుంది. దీనికి పూర్తిగా ఎయిర్-కండిషన్ బోగీలు ఉంటాయి. ప్రయాణం సందర్భంగా ప్రయాణికులకు ఉచిత భోజనాలు అందజేస్తారు. ప్రయాణ వ్యవధి మరియు సమయాలు ఆధారంగా, మధ్యాహ్న భోజనం, టీ, రాత్రి భోజనం, ఉదయం టీ మరియు అల్పాహారం అందిస్తారు. దాదాపుగా అన్ని రాజధాని రైళ్లలో మూడు తరగతుల వసతి ఉంటుంది: అవి 2- లేదా 4 బెర్త్‌ల లాకబుల్ బెడ్‌రూములతో ఫస్ట్ క్లాస్ AC, ఓపెన్ బెర్త్‌లతో AC 2-టైర్ (4 బెర్త్‌ల గదులు + కారిడార్ మరోవైపు 2 బెర్త్‌లు), దీనిలో ఏకాంతం కల్పించేందుకు కర్టన్లు ఉంటాయి, మరియు AC 3-టైర్ (6 బెర్త్‌ల గదులు + మరోవైపు 2 బెర్త్‌లు), వీటికి కర్టన్లు ఉండవు.
ప్రస్తుతం 20 జతల రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లు, న్యూఢిల్లీ నుంచి అహ్మదాబాద్, బెంగళూరు (2), భువనేశ్వర్, చెన్నై, గౌహతి/దిబ్రూగఢ్, హైదరాబాద్, రాంచీ, కోల్‌కతా (3), జమ్ము, ముంబయి (2), పాట్నా మరియు తిరువనంతపురం నగరాలకు నడపబడుతున్నాయి. ఇతర ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్ల కంటే ఈ రైళ్లు తక్కువ ప్రదేశాల్లో ఆగుతాయి. ఇవి భోపాల్, నాగ్‌పూర్, అలహాబాద్ లక్నో, కాన్పూర్, గయా, జంషెడ్‌పూర్, ధాన్‌బాద్, బొకారో, ఝాన్సీ, కోటా, మరియు జైపూర్ వంటి ప్రధాన నగరాలు మరియు రాష్ట్ర రాజధానుల్లో మాత్రమే ఆగుతాయి. ఢిల్లీగాక, రెండు రాష్ట్రాల రాజధానులైన ముంబయి మరియు కోల్‌కతా నగరాలకు ఒకటి కంటే ఎక్కువ రాజధాని రైళ్లు నడపబడుతున్నాయి. ఉదాహరణకు, 9 జతల రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లు కాన్పూర్ సెంట్రల్ స్టేషను‌లో, 5 జతల రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లు భోపాల్ జంక్షన్ వద్ద ఆగుతాయి.
ఈ రైళ్లు సుదూర గమ్యస్థానాలకు సుమారుగా సగటు వేగంతో నడుస్తూ, గమ్యస్థానాలకు చేరేందుకు గణనీయమైన సమయం తీసుకుంటున్నాయి. ఈ కారణంగా, మరియు టిక్కెట్ ఛార్జీలను పరిగణలోకి తీసుకుంటే, విమానసేవల వినియోగం మెరుగైన ప్రత్యామ్నాయంగా కనిపిస్తుంది. ("భారతదేశంలో అత్యంత వేగవంతమైన రైళ్లు చూడండి" ). ట్రంక్ మార్గాలపై, ఎయిర్‌లైన్ టిక్కెట్ల ధరలు కొన్నిసార్లు రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్ ఛార్జీల కంటే తక్కువగా ఉంటాయి. భారత ప్రభుత్వ NHDP కృషి ఫలితంగా భారతదేశంలో రహదారుల ప్రమాణాలు కూడా మెరుగుపడుతున్నాయి. ఇటువంటి ఒక దృష్టాంతంలో ఈ రైలు ప్రయాణం అధిక ధరతో కూడుకొనివుండటంతోపాటు, సౌకర్యం మరియు వేగం విషయంలో అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలకు తక్కువగా ఉంటుంది, అందువలన అధిక-ఆదాయ మరియు వ్యాపార ప్రయాణికులు రాజధాని మరియు శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్‌ల కంటే విమాన మరియు రోడ్డు ప్రయాణాలకు మొగ్గుచూపుతున్నారు.
ఉత్తర ప్రాంతం నుంచి పశ్చిమ ప్రాంతాలకు నడిచే రాజధాని మరియు శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లు సాధారణంగా మెరుగైన స్థితిలో ఉంటాయి. అయితే బెంగళూరు, హైదరాబాద్, త్రివేండ్రం వంటి దక్షిణాది నగరాలకు నడిచే రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లు దయనీయ స్థితిలో ఉన్నాయి. ఈ రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లు పాత కోచ్‌లతో మరియు ఎలుకలు మరియు బొద్దింకల స్థావరాలుగా ఉన్నాయి అని; మురికి, చిరిగిన దుప్పట్లు మరియు తువ్వాళ్లు వీటిలో సాధారణంగా కనిపిస్తాయని; మురికి మరియు దుర్గంధంతో కూడిన టాయ్‌లెట్లు మరియు అన్నివైపులా కనిపించే చెత్త గురించి; పూర్వం ప్రజల నుండి ఫిర్యాదులు అందేవి . ప్రయాణికుల ఫిర్యాదులను రైల్వే అధికారులు, రైల్వే సిబ్బందితో మరియు అవుట్‌సోర్స్ సిబ్బందితో ఎప్పటికప్పుడు చర్చించి అన్ని విషయాలలో పటిష్ఠంగా పట్టించుకునే ఏర్పాట్లు ప్రస్తుతం కొనసాగుతూ ఉన్నాయి.
రాజధాని రైలు పేర్లు వివరంగా [2010 మే 15నాటికి]
2009లో ప్రతిపాదించబడినవి:
కొత్త రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్ సేవలు ప్రారంభించాలని వచ్చిన డిమాండ్‌లు (ఇవి ఇప్పటివరకు నడపబడలేదు) :
[indianrail.gov.in] 
[irctc.co.in]