బర్ధామన్
పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్ర 20 జిల్లాలలో బర్ధామన్ జిల్లా (బెంగాలీ: বর্ধমান জেলা) జిల్లా ఒకటి. దీనిని బర్ద్వాన్ మరియు బర్ధమాన్ అని కూడా అంటారు. బర్ధామన్ పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది. 
ఈ జిల్లాలో దుర్గాపూర్ (పశ్చిమ బెంగాల్) మరియు అసంసో నగరాలున్నాయి. మద్యయుగ చరిత్రలో ఈ ప్రాంతం షరీఫాబాదుగా ఉంటూవచ్చింది.
దేశంలో అత్యధిక జనసంఖ్య కలిగిన జిల్లాలలో ఈ జిల్లా 7వ స్థానంలో ఉంది.
24 జైనగురువు (జైన సన్యాసి) తీర్ధంకర్ మహావీర్ బర్ధమాన్ జన్మించిన స్థలం కనుక దీనికి ఈ పేరు వచ్చింది. సైనమత స్థాపకుడు మహావీరుడు ఈ జిల్లాలోని అజహ్పూర్ గ్రామంలో (మామేరి రైల్వే స్టేషను సమీపంలో ఉంది ) జన్మించాడని విశ్వసిస్తున్నారు. ఇందుకు సరైన ఆధారాలు లేవు.
మద్యయుగం మరియు బ్రిటిష్ పాలనలో బర్ధామన్ ప్రాంతానికి చాలా ప్రాముఖ్యత ఉంది. 
గుప్తా మరియు సేనా పాలనాకాలంలో ఈ సారవంతమైన భూమికి చాలా ముఖ్యత్వం ఉండేది. 
మొగల్ పాలనాకాలంలో 16వ శరాబ్ధం నుండి బర్ధామన్ నగరానికి ముస్లిముల రాక మొదలైంది. వారు నగరానికి వెలుపల షరీదాబదు వద్ద నివాసాలు ఏర్పరుచుకున్నారు. అబ్దుల్ ఫాజి మరియు ఫైజల్ వ్యూహం అనుసరించి సూఫి ఢిల్లీకి వదిలి బర్ధామన్ వచ్చాడు. ఆయన సమాధిని ఇప్పటికీ హిందువులు మరియు ముస్లిములు దర్శిస్తుంటారు. మాంసింహ కాలం వరకు ఇది ఫౌజ్దర్ పాలనాకేంద్రంగా ఉంటూవచ్చింది. తరువాతి కాలంలో బర్ధామాన్ ఖేత్రి మహారాజుల పాలనలో ఉంటూ వచ్చింది. మహారాజాలు వారి ఉనికిని రక్షించుకోవడానికి ముర్షిద్కులి నవాబు కుటుంబాన్ని ఎదుర్కొనవలసిన పరిస్థితి ఎదురైంది.
1760లో మిర్ క్వాసిం నవాబుతో బ్రిటిష్ వారు చేసుకున్న ఒప్పందంలో బ్రిటిష్ వారు నవాబునుండి ఈ ప్రాంతాన్ని కోరుకున్నారు. 1765లో రెండవ షాహ్ ఆలం ఈ ఓప్పందన్ని ఖరారు చేసారు. జమీందారులు చేత శాశ్వతంగా పన్నువిధింపు విధానాలు నిర్ణయించబడతాయి. 1901లో జిల్లా జనసంఖ్య 1,532,475 ఉన్న జనసంఖ్య తరువాత సంవత్సరానికి 10% పెరిగింది.
ఆసమయంలో ఈ ప్రాంతంలో ప్రధాన పరిశ్రమలుగా రెండు ఇండిగో పరిశ్రమలు మరియు వస్త్రాల తయారీ పరిశ్రమ ఉన్నాయి. బర్ధామన్‌లోని యురేపియన్ పరిశ్రమలలో 1874లో స్థాపినబడిన " ది గ్రేట్ కోయల్ - ఫీల్డ్ ఆఫ్ రాణిగంజ్ " ముఖ్యమైనది.20వ శతాబ్దంలో ఈ సంస్థ ఉత్పత్తి 3 మిలియన్ల టన్నులకు చేరింది.
స్వతంత్రం తరువాత పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంలో బర్ధామన్ ప్రముఖ వాణిజ్య కేంద్రగా మారింది. ఈ ప్రాంతంలో సహజవనరులు పుష్కలంగా ఉండడం ఇందుకు ఒక కారణం. ప్రత్యేకంగా ఇక్కడ రాక్షసి బొగ్గు విరివిగా లభిస్తుంది.
బర్ధామన్ జిల్లా వైశాల్యం 7,024చ.కి.మీ, జనసంఖ్య 6,895,514 (2001 గణాంకాలు). జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో బీర్బం, తూర్పు సరిహద్దులో నాడియా, సరిహద్దులో, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో హుగ్లీ, నైరుతీ సరిహద్దులో బంకురా మరియు పురూలియా మరియు వాయవ్య సరిహద్దులో జార్ఖండ్ రాష్ట్రంలోని ధంబాద్ జిల్లాలు ఉన్నాయి.
పశ్చిమ బెంగాల్లో అత్యంత అభువృద్ధి చెందిన జిల్లాగా బర్ధామన్ గుర్తింపు పొందింది. జిల్లాతూర్పు భూభాగం భాగీరధీ నది తీసుకువచ్చిన సారవంతమైన మట్టితో నిండి ఉంది. భాగీరధీ నది గంగానది ఉపనదులలో ఒకటి. పశ్చిమ బెంగాల్‌లో అత్యంత వ్యవసాయ అనుకూల ప్రాంతాలలో ఇది ఒకటి. జిల్లా పశ్చిమ భూభాగంలో ఆసంసోల్ వద్ద రాక్షసి బొగ్గు మరియు ఇతర కనిజాలు అధికంగా లభిస్తున్నాయి. ఈ ప్రాంతం అధికంగా పారిశ్రామికంగా చేయబడింది. ఇక్కడ ఇనుము మరియు ఉక్కు ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది. అలాగే సిమెంట్ కంపనీలు కూడా ఉన్నాయి. జిల్లా పశ్చిమ భూభాగంలో దుర్గపూర్, బర్ంపూర్ మరియు కుల్తి ఉన్నాయి. దుర్గాపూర్ మరియు డిషర్గర్ వద్ద విద్యుదుత్పత్తి కేంద్రాలు ఉన్నాయి.బర్ధామన్ జిల్లా 6 ఉపవిభాగాలుగా విభజించబడింది:- ఆసంసోల్, దుర్గాపూర్, కల్నా, ఉత్తర బర్ధామన్ సాదర్ మరియు దక్షిణ బర్ధామన్ సాదర్.
జిల్లా కేంద్రంగా బర్ధామన్ పట్టణం ఉంది. జిల్లాలో 32 పోలీస్ స్టేషన్లు, 31 డెవెలెప్మెంటు బ్లాకులు, 2 ముంసిపల్ కార్పొరేషన్లు, 9 పురపాలకాలు, 277 గ్రామపంచాయితీలు, 2438 గ్రామాలు ఉన్నాయి.
పురపాలకాలే కాక ఒక్కోక విభాగంలో కమ్యూనిటీ డెవెలెప్మెంటు బ్లాకులు ఉన్నాయి. బ్లాకులను గ్రామీణ ప్రాంతాలు మరియు పట్టణాలుగా విభజించారు. మొత్తంగా 66 నగరప్రాంతాలు, 2 ముంసిపల్ కార్పొరేషన్లు, 9 పురపాలకాలు మరియు 55 పట్టణాలు ఉన్నాయి.