హ్యాంగోవర్‌
మధ్యం, ఇతర మత్తు పానీయాలను మితిమీరి సేవించినప్పుడు కలిగే తీవ్ర శారీరక అసౌకర్యమే హ్యాంగోవర్ ‌ (). తలనొప్పి, వికారం, వెలుగును, శబ్దాలను భరించలేకపోవడం, బద్ధకం, తీవ్ర అలసట, అతిసారం, విపరీతమైన దాహం వంటివి దీని తాలూకు అతి సాధారణ లక్షణాలు. తాగిన మత్తు దిగగానే ఇవన్నీ ఒకటకటిగా వేధిస్తాయి. హ్యాంగోవర్‌ ఏ సమయంలోనైనా రావచ్చు. కాకపోతే రాత్రి పూట అతిగా మద్యం సేవిస్తే ఉదయం లేచినప్పుడు ఉండే పరిస్థితిని సూచించేందుకు ఈ పదాన్ని ఎక్కువగా వాడుతుంటారు. శారీరక ఇబ్బందులతో పాటు విపీతరమైన డిప్రెషన్‌, ఒత్తిడి వంటి మానసిక సమస్యలకు కూడా హ్యాంగోవర్‌ కారణమవుతుంది.
హైపోగ్లైసీమియా (రక్తంలో గ్లూకోజ్‌ స్థాయి తగ్గడం), డీహైడ్రేషన్‌ (ఒంట్లో నీటి స్థాయి పడిపోవడం), అకెటల్‌డీహైడ్‌ మత్తు, గ్లూటమైన్‌ తిరగబెట్టడం, విటమిన్‌ బీ లోపం వంటివన్నీ హ్యాంగోవర్‌ సమయంలో కలిగే లక్షణాలు. ఒకోసారి మద్యపానం తర్వాత హ్యాంగోవర్‌ లక్షణాలు కొద్దిరోజుల పాటు కొనసాగవచ్చు. మద్యం సేవించేవారిలో దాదాపు 25 నుంచి 30 శాతం మంది హ్యాంగోవర్‌కు అతీతంగా ఉంటారు. హ్యాంగోవర్‌ తాలూకు కొన్ని లక్షణాలను తీవ్రమైన ఇథనాల్‌ స్రావంగా కూడా పరిగణిస్తారు. ఇవి మద్యపానం వల్ల కలిగే దీర్ఘకాలిక ప్రభావాల మాదిరిగా ఉంటాయి. ఇథనాల్‌ ఎక్కించడం ద్వారా ఎలుకల్లో బ్రెయిన్‌ రివార్డ్‌ త్రెషోల్డ్‌ (లాటరల్‌ హైపోథాలమస్‌లో అమర్చిన ఎలక్ట్రోడ్‌లు కరెంటును గ్రహించేందుకు అవసరమైన స్థాయి) వంటి పెరుగుదలను పరీక్షించిన ఒక అధ్యయనంతో దీన్ని పోల్చవచ్చు. ఇక యాంటీ డియూరెటిక్‌ హార్మోన్‌ స్రావాన్ని మద్యం అడ్డుకోవడం వల్ల డీహైడ్రేషన్‌ వస్తుంది.
హ్యాంగోవర్‌ నిజానికి 19వ శతాబ్దానికి సంబంధించిన ఒక పదబంధం. (మీటింగ్‌ వంటివాటిలో) పూర్తికాని, లేదా మిగిలిన ఉన్న పనికి సూచికగా దీన్ని వాడేవారు. "మితిమీరిన మద్యపానం అనంతరం ఉదయం కలిగే ఇబ్బంది" అనే అర్థంలో 1904లో తొలిసారిగా హ్యాంగోవర్‌ను వాడారు.
నార్వే భాషలో "క్వెయిస్‌" (మితిమీరిన వ్యభిచారం వల్ల కలిగే అసౌకర్యం) నుంచి, గ్రీకులో "అల్జియా " (నొప్పి) నుంచి వచ్చింది.
డీహైడ్రేషన్‌, భరించలేని అలసట, తలనొప్పి, ఒళ్లునొప్పులు, వాంతులు, అతిసారం, కడుపు ఉబ్బరం, బలహీనత, ఒళ్లు బాగా వేడెక్కడం, నోట్లో బాగా లాలాజలం ఊరడం, శ్రద్ధా లేమి, చెమట పట్టడం, ఒత్తిడి, డిస్పోరియా, చిరాకు, వెలుతురును, శబ్దాలను తట్టుకోలేకపోవడం, వణకు, తప్పటడుగులు, నిద్ర సమస్యలు, విపరీతమైన ఆకలి, హాలిటోసిస్‌, అర్థం చేసుకోవడంలో అశక్తత వంటివన్నీ మద్యం తాలూకు హ్యాంగోవర్‌ లక్షణాలు. హ్యాంగోవర్‌ సమయంలో మద్యం రుచి, వాసన, ఆలోచనలనే చాలామంది అసహ్యించుకుంటారు. అయితే దీని లక్షణాలు వ్యక్తిని బట్టి, సందర్భాన్ని బట్టి మారుతుంటాయి. సాధారణంగా మద్యపానం తర్వాత చాలా గంటలు గడిచాక హ్యాంగోవర్‌ మొదలవుతుంది. ఇది వ్యక్తీకరణ సామర్థ్యాలను కూడా నేరుగా ప్రభావితం చేస్తుందా అన్నదానిపై స్పష్టత లేదు.
ఇథనాల్‌డీహైడ్రేషన్‌కు కారణమవుతుంది. దానివల్ల మూత్రోత్పత్తి బాగా పెరుగుతుంది (డయారిసిస్‌). ఫలితంగా తలనొప్పి, పొడి నోరు, బద్ధకం వంటివి మొదలవుతాయి. డీహైడ్రేషన్‌ వల్ల మెదడులో ద్రావకాల సాంద్రత కూడా తగ్గుతుంది. మద్యపానం తర్వాత నీరు బాగా తాగడం వల్ల దీని బారి నుంచి బయట పడవచ్చు. మద్యపానం వల్ల పొట్టపై పడే ప్రభావం విసుగుకు కూడా దారితీస్తుంది.
ఇథనాల్‌ను కాలేయపు ఎంజైములు విచ్ఛిత్తి చేయడం ద్వారా వచ్చే ఉత్పత్తులు కూడా హ్యాంగోవర్‌ లక్షణాలకు కారణమవుతాయి. ఆల్కహాల్‌ డీహైడ్రోజనీస్‌ ఎంజైమ్‌ వల్ల ఇథనాల్‌ అకెటల్‌డీహైడ్‌గా మారుతుంది. తర్వాత అకెటల్‌డీహైడ్‌ డీహైడ్రోజనిస్‌ ఎంజైమ్‌ వల్ల అది అసిటిక్‌ యాసిడ్‌గా రూపాంతరం చెందుతుంది. అకెటల్‌డీహైడ్‌ (ఇథనాల్‌) మద్యం కంటే కూడా 10 నుంచి 30 రెట్లు మత్తుకారకం.
ఈ రెండు రియాక్షన్లు జరగాలంటే NAD to NADH మారాల్సి ఉంటుంది. అప్పుడు ఎన్‌ఏడీహెచ్‌ సాయంతో సిట్రిక్‌ యాసిడ్‌ శృంఖలంలోని మూడు ఎంజైమ్‌లు (సిట్రేట్‌ సింథేస్‌, ఐసోసిట్రేట్‌ డైహైడ్రోజెనస్‌, ఆల్ఫా కీటోగ్లాట్రేట్‌ డీహైడ్రోజెనస్‌) శృంఖలాన్ని పూర్తిగా ఆపేస్తాయి. గ్లైకోలిసిస్‌ తుది ఉత్పత్తి అయిన పైరువేట్‌ పేరుకోవడం మొదలవుతుంది. మితిమీరిన NADH వల్ల ప్రాణాన్ని నిలబెట్టే క్రమంలో NAD+ను పునరుత్పత్తి చేసే క్రమంలో లాక్టేట్‌ డీహైడ్రోజెనస్‌ పైరువేట్‌ నుంచి లాక్టేట్‌ను ఉత్పత్తి చేయడం మొదలు పెడుతుంది. ఇది కాస్తా గ్లుకోనియోజెనెసిస్‌ వంటి ఇతర దారుల నుంచి పైరువేట్‌ను మళ్లిస్తుంది. తద్వారా బ్లడ్‌ గ్లూకోజ్‌ స్థాయిల్లో తగ్గుదలను, ముఖ్యంగా మెదడులో భర్తీ చేయగల కాలేయం సామర్థ్యాన్ని ఇది బాగా దెబ్బ తీస్తుంది. గ్లూకోజే మెదడుకు ప్రాథమిక శక్తి కారకం. దాంతో గ్లూకోజ్‌ లేమి (హైపోగ్లైకోమా) కాస్తా అలసట, బద్ధకం, బలహీనత, మూడ్‌ పావడడం, శ్రద్ధ లేమి వంటివాటికి దారి తీస్తుంది.
గ్లూటథోయిన్‌, ఇతర డీటాక్సిఫికేషన్‌ ఏజెంట్లను సరఫరా చేయగల కాలేయం సామర్థ్యాన్ని మద్యపానం దెబ్బ తీస్తుంది. అకెటల్‌డీహైడ్‌, ఇతర విష కారకాలను రక్త ప్రవాహం నుంచి సమర్థంగా తొలగించే సామర్థ్యాన్ని ఇది తగ్గిస్తుంది. అదనంగా మరిన్ని విష కారకాలను, ఫ్రీ రాడికల్స్‌ను ఉత్పత్తి చేసే CYP2E1 ఎంజైమ్‌ కూడా మద్యపానం వల్ల ఉత్పత్తవుతుంది.
దీనికి తోడు ఫ్యూసెల్‌ ఆయిల్స్‌, మద్యం ఉప ఉత్పత్తులుగా చెప్పే కంజెనర్స్‌ వంటి ఇతర మధ్యాల ఉనికి ఇలాంటి సమస్యలను మరింతగా పెంచుతుంది (కంజెనర్స్‌ అంటే జింక్‌, ప్రాథమికంగా తీయని మధ్యాల్లో ఫ్లేవర్‌ను మరింతగా పెంచేందుకు కలిపే ఇతర లోహాలు). అందుకే డిస్టిల్డ్‌ మద్యం, ముఖ్యంగా వోడ్కా వంటివి తాగినప్పుడు ఇలాంటి లక్షణాలు బాగా తగ్గుతాయి. బౌర్బన్‌ వంటి ముదురు రంగు మధ్యాల వోడ్కా వంటి లేత రంగు మధ్యాల కంటే దారుణమైన హ్యాంగోవర్‌కు దారి తీస్తాయని 2009లో జరిగిన ఓ అధ్యయనంలో తేలింది. లేత రంగు మధ్యాల్లో కంటే ముదురు రంగు వాటిలో అధిక మోతాదులో కన్పించే కంజెనర్లే ఇందుకు కారణమని తేలింది.
తూర్పు ఆసియాకు చెందిన చాలామందిలో సాధారణంగా ఇథనాల్‌ను అకెటల్‌డీహైడ్‌గా మార్చేందుకు ఆల్కహాల్‌ డీహైడ్రోజెనస్‌ ఎంజైమ్‌కు తోడ్పడే ఆల్కహాల్‌ డీహైడ్రోజెనస్‌ జన్యువు లేకపోవడం గమనించవచ్చు. పైగా వీరిలో సగానికి పైగా వ్యక్తుల్లో ఏదో ఒకరకంగా అకెటల్‌డహైడ్‌ డహైడ్రోజనస్‌ ఉంటుంది. ఇది అకెటల్‌డీహైడ్‌ను అసెటిక్‌ యాసిడ్‌గా మార్చడంలో పెద్దగా పని చేయదు. ఈ సమ్మేళనం వల్ల ఆ వ్యక్తులు మద్యం తాలూకు తక్షణ ప్రతిస్పందన బారిన పడతారు. ఎందుకంటే మద్యం సేవించగానే అకెటల్‌డీహైడ్‌ పేరుకుంటుంది. తద్వారా తక్షణ, తీవ్రతరమైన హ్యాంగోవర్‌ లక్షణాలు వారిలో తలెత్తుతాయి. అందుకే వీరు తాగుబోతులుగా మారే అవకాశాలు చాలా తక్కువనే చెప్పాలి.
వయసు పైబడే కొద్దీ హ్యాంగోవర్‌ కూడా తీవ్రతరమవుతుందని తరచూ చెబుతుంటారు. ఆల్కహాల్‌ డీహైడ్రోజెనస్‌ ఎంజైమ్‌ల స్రావం తగ్గడమే దీనికి కారణమని భావిస్తారు. ఈ ఎంజైమ్‌ ఆల్కహాల్‌ను జీర్ణం చేసేందుకు దోహదపడుతుంది.
వైద్యపరంగా చూస్తే హ్యాంగోవర్లు చాలా తక్కువే అర్థమయ్యాయని భావించవచ్చు. వైద్య నిపుణులు కూడా సాధారణంగా మద్యపాన దుష్పరిణామాలను చికిత్స, నివారణ దృష్టితోనే ఎక్కువగా అధ్యయనం చేస్తారు. మితిమీరిన మద్యపానానికి హ్యాంగోవర్‌ ఒక చెక్‌లాగా పనిచేస్తుందన్న అభిప్రాయం కూడా ఉంది.
హ్యాంగోవర్‌పై అతి తక్కువగా జరిగిన సీరియస్‌ అధ్యయనాలు, దీన్ని నివారించవచ్చా, లేదంటే కనీస స్థాయికి తగ్గించవచ్చా అని పరిశోధించాయి. పైగా హ్యాంగోవర్‌కు సంప్రదాయ చికిత్స పద్ధతులు మరియు సాధారణ కూరగాయ వైద్యం కూడా ఎక్కువగా ఉన్నాయి. తాగిన ఇథనాల్‌ పరిమాణాన్ని తగ్గించడం, లేదా లోపలున్న మద్యం జీర్ణమయ్యేదాకా (కాలేయం ఆక్సిడేషన్‌ పద్ధతి ద్వారా మద్యం శరీరం నుంచి వెళ్లేదాకా ప్రభావం చూపడం వల్ల ఇది జరుగుతుంది) సదరు వ్యక్తిని పడుకోబెట్టడం తప్ప ప్రస్తుతానికి హ్యాంగోవర్‌ ప్రభావాన్ని తగ్గించేందుకు నిరూపితమైన విధానమేదీ లేదు. "బ్రిటిష్‌ మెడికల్‌ జర్నల్‌"లో వచ్చిన నాలుగు పేజీల సమీక్ష వ్యాసం ఇలా ముగిసింది: "సంప్రదాయిక, ఇరత్రా పద్ధతుల్లో ఏవీ మధ్యం తాలూకు హ్యాంగోవర్‌ను సమర్థంగా తగ్గించగలవని ఇప్పటిదాకా గట్టి ఆధారాలేవీ దొరకలేదు. కాబట్టి ఇప్పటివరకైతే మధ్యం తాలూకు హ్యాంగోవర్‌ లక్షణాలను నివారించగల ఏకైక పరిష్కార మార్గం తాగుడు మానేయడం మాత్రమే".
హ్యాంగోవర్‌ లక్షణాలను పోగొట్టే ఆహారాలు, ద్రవాలు, చర్యలు ఎన్నో ఉన్నాయి. ప్లినీ ద ఎల్డర్‌ చెప్పిన మేరకు ప్రాచీన రోమన్లు పచ్చిగుడ్లగూబ గుడ్లను గానీ, కాల్చిన కానరీని గానీ ఇందుకు వాడేవారు. ఇక 1878 పారిస్‌ వరల్డ్‌ ఎక్స్‌పొజిషన్‌లో ప్రవేశపెట్టిన ప్రయరీ ఆయిస్టర్‌ అయితే పచ్చి యోక్‌ను వర్సిస్టర్‌షైర్‌ సాస్‌, టబస్కో సాస్‌, ఉప్పు, మిరియం పొడులతో కలిపిన మిశ్రమాన్ని ఇందుకు సిఫార్సు చేసింది. 1938లో రిట్జ్‌-కార్ల్‌టన్‌ హోటల్‌ ఒక హ్యాంగోవర్‌ పరిష్కారాన్ని కనిపెట్టింది. కోకాకోలా, పాల మిశ్రమాన్ని ఇందుకు వాడింది. (అసలు కోకకోలానే హ్యాంగోవర్‌కు చికిత్సగా కనిపెట్టారని కొందరు చెబుతారు). బాగా తాగుడు అలవాటున్న రచయిత ఎర్నెస్ట్‌ హెమింగ్వే అయితే ఇందుకోసం టమాటో జ్యూస్‌, బీర్‌లపై ఆధారపడేవాడు. హ్యాంగోవర్‌ ప్రభావాన్ని తగ్గించడం కోసమే కొన్ని మిశ్రమాలను అభివృద్ధి కూడా చేశారు. ఇందుకోసం తయారు చేసిన "బ్లాక్‌ వెల్వెట్‌"లో షాంపేన్‌, ఫ్లాట్‌ గిన్నిస్‌ స్టౌట్‌ సమపాళ్లలో కలిసి ఉంటాయి. బాగా వేయించిన తిళ్లు, టమాటో జ్యూస్‌, చురుకైన లైంగిక కార్యకలాపాలు ఇందుకు విరుగుడని చాలామందికి నమ్మకముందని వైన్‌ స్టేట్‌ యూనివర్సిటీ ఫోక్‌లోరిస్టులు 1957లో చేసిన ఒక అధ్యయనం తేల్చింది.
హ్యాంగోవర్‌ ప్రభావాన్ని బాగా తగ్గించేదిగా స్నానాన్ని కూడా చెబుతారు. బాగా వేడి నీళ్లను, చన్నీళ్లను వెంటవెంటనే పోసుకోవడం ఇందుకు విరుగుడంటారు. దీంతోపాటు వ్యాయామం, ఆవిరి స్నానం, సానా కూడా మంచి ఫలితమిస్తాయని నమ్మిక. అయితే సానా చాలా ప్రమాదకరమని, దానివల్ల హైపర్‌థెర్మియా పెరిగిపోయి, ప్రమాదకరమైన గుండె సమస్యలకు దారి తీయవచ్చని వైద్య శాస్త్రం నమ్ముతుంది).
మరిన్ని నిరూపితం కాని చికిత్సలు: