మామత్
అంతరించిపోయిన "మముథస్" ( ప్రజాతికి చెందిన ఏదైనా జాతిని మామత్ (Mammoth) అని అంటారు. ఈ ప్రోబోసిడియన్‌లు (దంతాలు మరియు పొడవైన తొండం ఉన్న భారీ శాకాహార క్షీరదాలు) ఏనుగుల కుటుంబానికి (ఎలిఫెంటైడా) చెందనవి, ఏనుగులు మరియు మముత్‌ల యొక్క కుటుంబాన్ని ఎలిఫెంటైడా అని పిలుస్తారు, ఆధునిక కాలపు ఏనుగులకు ఇవి దగ్గరి బంధువులు. ఇవి ఎక్కువగా పొడవైన వంపులు తిరిగిన దంతాలతో ఉంటాయి, ఉత్తరార్ధగోళంలో నివసించిన జంతువులకు పొడవైన జుట్టు ఉంటుంది. ప్లియోసెన్ (ఆదిమానవ) యుగంలో, సుమారుగా 4.8 మిలియన్ సంవత్సరాల నుంచి 4,500 సంవత్సరాల క్రితం వరకు అవి నివసించాయి. "మామత్" అనే పదం రష్యన్ భాష లోని "మమోంత్" నుంచి వచ్చింది, బహుశా వోగల్ (మాన్సి) భాషలో "భూమి కొమ్ము (ఎర్త్ హార్న్)" అనే అర్థం వచ్చే "మాంగ్ ఓంట్" అనే పదం నుంచి దీనిని స్వీకరించి ఉండవచ్చు.
ఆధునిక కాలపు ఏనుగు మాదిరిగా, మముత్‌లు భారీ ఆకారంలో ఉంటాయి; ఆంగ్లంలో మముత్ అనే నామవాచకాన్ని "పెద్ద" లేదా "భారీ" అనే అర్థంతో విశేషణంగా ఉపయోగిస్తున్నారు. వీటికి సంబంధించిన అతిపెద్ద గుర్తించిన జాతి సోగ్వా రివర్ మముత్ ("మముథస్ సుంగేరీ" ) భుజం వద్ద కనీసం 5 మీటర్ల ఎత్తు (16 అడుగులు) ఉంటుంది. మముత్‌లు సాధారణంగా 6 నుంచి 8 టన్నుల బరువు ఉండవచ్చు, అయితే భారీ మగ మముత్‌లు 12 టన్నుల కంటే ఎక్కువ బరువు ఉండేవని భావిస్తున్నారు. ఇదిలా ఉంటే, అనేక మముత్‌లు ఆధునిక కాలపు ఆసియా ఏనుగుల పరిమాణంలోనే ఉండేవి. మరగుజ్జు మముత్‌ల యొక్క శిలాజాలను కాలిఫోర్నియా ఛానల్ ద్వీపాల్లో ("మముథస్ ఎక్సిలిస్" ), మధ్యధరా ద్వీపం సార్డినియా ("మముథస్ లామర్మోరీ" )లో గుర్తించారు. ఆర్కిటిక్ ఆవరణలో సైబీరియా ఉత్తరాన ఉన్న వ్రాంజెల్ ద్వీపంలో మరగుజ్జు, దట్టమైన ఉన్నిగల మముత్‌ల జాతి నివసించింది.సుమారుగా పొడవైన మముత్ దంతాన్ని 2005లో ఇల్లినాయిస్‌లోని లింకన్‌కు ఉత్తర ప్రాంతంలో గుర్తించారు.
వాటి సన్నిహత బంధువులైన ఆధునిక ఏనుగులపై జరిపిన అధ్యయనాలు ఆధారంగా, మముత్‌లు బహుశా 22 నెలల గర్భధారణ కాలం కలిగివుండవచ్చని గుర్తించారు, దీని ఫలితంగా ఇవి ఒక్క మముత్‌కు మాత్రమే జన్మనిచ్చేవి. వాటి సామాజిక నిర్మాణం ఆఫ్రికా మరియు ఆసియా ఏనుగుల మాదిరిగానే ఉంటుంది, ఒక మాతృస్వామ్యం ద్వారా మందల్లో ఆడ మముత్‌లు నివసించేవి, ఇదిలా ఉంటే మగ మముత్‌లు ఒంటరి జీవితం గడిపేవి లేదా లైంగిక పరిపక్వత చెందిన తరువాత స్వేచ్ఛా సమూహాలను ఏర్పాటు చేసేవి.
మే 2007లో, నెల వయస్సు గల ఉన్నిగల ఆడ మముత్ పిల్ల యొక్క మృతదేహాన్ని రష్యాలోని యురిబీ నది సమీపంలో శాశ్వతంగా గడ్డకట్టివున్న భూమి పొరలో గుర్తించారు, ఇది 37,000 సంవత్సరాలుగా ఇక్కడ పదిలపరచబడివుంది. రష్యా అకాడమీ ఆఫ్ సైన్స్ జూలాజికల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ డిప్యూటీ డైరెక్టర్ అలెక్సీ టిఖోనవ్ ఈ జంతువుకు ప్రతిసృష్టి చేసే (క్లోనింగ్) అవకాశాన్ని తోసిపుచ్చారు, క్లోనింగ్ కోసం అవసరమైన అన్ని కణాలు శీతల పరిస్థితుల్లో నాశనమయ్యాయని చెప్పారు. ఇదిలా ఉంటే, DNA మాత్రం పదిలంగా సంరక్షించబడి ఉందని భావిస్తున్నారు, మముత్ యొక్క వంశవృక్షం మరియు బహుశా దాని శరీరనిర్మాణంపై పరిశోధన చేసేందుకు ఇది ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది. జపాన్‌లోని కోబ్‌లో ఉన్న RIKEN సెంటర్ ఫర్ డెవెలప్‌మెంటల్ బయాలజీకి చెందిన డాక్టర్ సాయకా వకాయమా పదహారేళ్లు గడ్డకట్టిన స్థితిలో ఉన్న నమూనాల నుంచి ఎలుకను క్లోన్ చేయడానికి ఉపయోగించిన ఒక పద్ధతిలో, ఇప్పుడు సేకరించిన మముత్ కణజాలంపై విజయవంతంగా ఉపయోగించవచ్చని భావిస్తున్నారు: ఆమె తన ప్రయోగాల్లో మరణించిన ఎలుకను అనుకృతి చేసిన సహజ పరిస్థితుల్లో -20°C ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఎటువంటి సాధారణ సంరక్షక రసాయనాలు ఉపయోగించకుండా గడ్డకట్టేలా చేశారు.
పెన్ స్టేట్ యూనివర్శిటీ పరిశోధకులు దట్టమైన ఉన్నితో ఉండే మముత్ యొక్క జన్యు పటాన్ని 85% క్రమపరిచారు, ఎంపిక చేసిన మాదిరిల నుంచి సేకరించిన జట్టు నమూనాల్లో తీసుకున్న DNAను దీనికి ఉపయోగించారు, తద్వారా వారు ఆధునిక కాలపు ఏనుగు యొక్క జన్యువులోకి మముత్ DNA శ్రేణిని చేర్చడం ద్వారా ఉన్నితో ఉండే మముత్‌కు ప్రతిసృష్టి చేయడంలో ముందడుగు వేశారు. బ్యాక్టీరియా లేదా శిలీంధ్రాలు ద్వారా జరిగే సంభవనీయ కాలుష్యాన్ని తొలగించేందుకు నమూనాలను బ్లీచ్‌తో కడిగారు, గుర్తించిన కొన్ని DNA మూలాలు కాలుష్యకారక జీవులకు చెందినవి కావొచ్చు, వీటిని వేరు చేయాల్సి ఉంది. ఈ విషయంలో, బ్రాడ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ శాస్త్రవేత్తలు ప్రస్తుతం ఆఫ్రికా ఏనుగు జన్యువుతో ఒక పోలికను సృష్టిస్తున్నారు. మముత్ DNA కృత్రిమ తయారీకి ఈ సమాచారాన్ని ఉపయోగించలేము, అయితే ప్రాజెక్టుకు నేతృత్వం వహిస్తున్న డాక్టర్ స్టీఫెన్ షుస్టెర్ మముత్ యొక్క జన్యువులు కేవలం ఆఫ్రికా ఏనుగు జన్యువులోని 400,000 ప్రదేశాల్లో మాత్రమే వైవిధ్యం కలిగివుంటాయని సూచించారు, (ప్రస్తుతం అందుబాటులో ఉన్న సాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో సాధ్యపడనప్పటికీ) ఒక ఏనుగు యొక్క జన్యువులోని ఇటువంటి ప్రదేశాల్లో మార్పులు చేయడం ద్వారా మముత్ యొక్క జన్యువుకు ప్రతిసృష్టి చేయడం సాధ్యపడుతుందని మరియు దానిని కృత్రిమ ఏనుగు తల్లిలో ప్రవేశపెట్టడం వీలవుతుందని చెప్పారు.
రష్యాలోని సైబీరియా ప్రాంతంలో గడ్డకట్టివున్న మంచుప్రదేశాల భూపొరలో 150 మిలియన్‌ల మముత్‌లు ఉన్నట్లు అంచనాలు ఉన్నాయి, ఇక్కడ అతితక్కువ నివాసాలు ఉన్నాయి. కొన్ని అవశేషాలు పూర్తిగా గడ్డకట్టిపోయాయి, ఎముక, దంతం, కణజాలం మరియు ఉన్ని వంటి ఇతర అవశేషాలు భూమిలో ఒక మీటరు నుంచి 1 కిమీ కంటే తక్కువ లోతులో ఉన్నాయి.
ఉన్నిగల మముత్‌లను ఈ ప్రజాతిలో చివరగా అంతరించిపోయిన జాతిగా పరిగణిస్తున్నారు. ఉత్తర అమెరికా మరియు యురేషియాలోని ఉన్నిగల మముత్ యొక్క ఎక్కువ జనాభాలతోపాటు, ఉత్తర అమెరికాలోని కొలంబియన్ మముత్‌లు ఆఖరి హిమనీనద తిరోగమనం సమయంలో మరణించాయి, ఉత్తర యురేషియా మరియు అమెరికా ఖండాల్లో భారీ జంతువుల యొక్క ఒక సామూహిక విలుప్తతలో భాగంగా ఈ పరిణామం చోటుచేసుకుంది. ఇటీవలి కాలం వరకు, చివరి ఉన్నిగల మముత్‌లు ఐరోపా మరియు దక్షిణ సైబీరియా ప్రాంతాల నుంచి సుమారుగా 10,000 BC (క్రీస్తు పూర్వం) కాలంలో అంతరించిపోయాయని సాధారణ భావన ఉండేది, అయితే కొత్త అన్వేషణలు సుమారుగా 8,000 BC (క్రీస్తు పూర్వం) కాలం వరకు కూడా ఉన్నాయని తెలియజేస్తున్నాయి. దీని తరువాత కొద్ది కాలానికి, ఉన్నితో ఉండే మముత్‌లు ఉత్తర సైబీరియా ఖండంలో అంతరించిపోయాయి. కొద్ది సంఖ్యలో మమ్ముత్‌లు సెయింట్ పాల్ ద్వీపం, అలస్కాలో 3,750 BC కాలం వరకు ఉనికి కలిగివున్నాయి, మరియు మరికొన్ని మముత్‌లు వ్రాంజెల్ ద్వీపంలో 1,650 BC వరకు నివసించాయి.
వాటి యొక్క సామూహిక విలుప్తత (అంతరించిపోవడం) కోసం ఒక నిశ్చయాత్మక వివరణ ఇప్పటికీ ఏకాభిప్రాయం పొందాల్సి ఉంది. 12,000 సంవత్సరాల క్రితం భూమి వేడెక్కే ధోరణి (హోలోసెన్) సంభవించడం, ఆపై హిమనీనద తిరోగమనం మరియు సముద్రమట్టాలు పెరగడం ఈ జీవులు అంతరించిపోవడానికి కారణాలుగా చెప్పబడుతున్నాయి. ఖండంవ్యాప్తంగా అరణ్యాల స్థానంలో పొదలు మరియు చెట్లతో నిండిన భూములు మరియు గడ్డిభూములుగా మారాయి. మముత్ వంటి భారీఆకారపు జంతువులకు నివాసయోగ్య పరిస్థితులు తగ్గిపోయాయి. అయితే, ఇటువంటి వాతావరణ మార్పులు కొత్తేమీ కాదు; మంచు యుగం యొక్క చివరి అనేక మిలియన్ సంవత్సరాలపాటు అనేకసార్లు సంభవించాయి, అయితే వీటి వలన  భారీ జంతువులు అంతరించిపోలేదు, అందువలన వాతావరణం ఒక్కటే ఇవి అంతరించిపోవడంలో నిర్ణయాత్మక పాత్ర పోషించలేదు. ఉత్తర యురేషియా మరియు అమెరికా ఖండాల్లో ఈ జంతువులు అంతరించిపోయిన సమయంలోనే ఆధునిక మానవ వేటగాళ్లు "విస్తరించడం" ఒక కొత్త పరిణామం, బహుశా ఇది గణనీయమైన స్థాయిలో వాటి విలుప్తతకు కారణం అయివుండవచ్చు.
సాధారణ మముత్ జనాభా వాతావరణ కారణాలతో అంతరించిపోయిందా లేదా మానవుల మితిమీరిన వేట కారణంగా అంతరించిపోయిందా అనేది వివాదాస్పదంగా ఉంది. మముత్‌లు ఒక సాంక్రమిక వ్యాధి కారణంగా అంతరించిపోయాయని మరో సిద్ధాంతం సూచిస్తుంది. వాతావరణ మార్పు మరియు వేట రెండు కారణాలు ఈ జంతువులు అంతరించిపోవడానికి దోహదపడ్డాయనే భావన ఎక్కువ ఆమోదం పొందింది.
జీవించివున్న ఏనుగులపై జరిపిన అధ్యయనాల నుంచి సేకరించిన సమాచారం మానవ వేట మముత్‌ల చివరి విలుప్తతకు ప్రధాన కారణమని సూచిస్తుంది. "హోమో ఎరెక్టస్" అనే ఒక ఆదిమ మానవ జాతి 1.8 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం నుంచి మముత్ మాంసాన్ని తినేందుకు ఉపయోగించినట్లు గుర్తించారు.
ఇదిలా ఉంటే అమెరికన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ బయలాజికల్ సైన్సెస్, నేలపై పడిన మరణించిన ఏనుగుల ఎముకలు, తరువాత ఇతర ఏనుగులు నడవడంతో వాటి కాళ్లకింద నలిగిపోయివుంటాయని, తద్వారా వాటిపై వధించిన గుర్తులు ఏర్పడే అవకాశం ఉందని సూచించింది, వీటిని గతంలో పురాతత్వ శాస్త్రవేత్తలు తప్పుగా వివరించారని పేర్కొంది.
మరగుజ్జు మముత్‌లు రష్యాలోని వ్రాంజెల్ ద్వీపంలో ఎక్కువ కాలం మనుగడ సాధించడానికి, ఈ ద్వీపం చాలా మారుమూల ప్రాంతంలో ఉండటంతోపాటు, హోలోసెన్ కాలంలో ఇక్కడ నివాసాలు లేకపోవడం ప్రధాన కారణాలుగా ఉన్నాయి. ఐరోపావాసులు (అమెరికాకు చెందిన తిమింగల వేటగాళ్ల ద్వారా) 1820వ దశకం వరకు ఈ ద్వీపాన్ని గుర్తించలేదు. ఒక సారూప్య మరగుజ్జు పరిణామం పిగ్మీ మముత్‌లలో కూడా సంభవించింది, కాలిఫోర్నియా యొక్క ఛానల్ ద్వీపాల్లో ఈ మరగుజ్జు మముత్‌లు నివసించాయి, అయితే వీటిని ఇంకా పూర్వకాలానికి చెందినవిగా గుర్తించారు. ఈ జంతువులను పాలెయో-స్థానిక అమెరికన్‌లు చంపినట్లు భావిస్తున్నారు, పెరిగిన సముద్రమట్టం ద్వారా శాంటా రోసి బాహ్య ఛానల్ ద్వీపాలుగా విభజించబడటంతో నివాస నష్టం జరిగింది.
అమెరికా ప్రధాన భూభాగంలో 10,000 సంవత్సరాల క్రితం వరకు మముత్‌లు నివసించాయని ఇటీవలి ఒక పరిశోధన సూచించింది. కోపెన్‌హాగన్ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన జేమ్స్ హైలే మరియు ఎస్కే విలియర్‌స్లెవ్‌లు మధ్య అలస్కా ప్రాంతంలో గుర్తించిన అవశేషాలపై జరిపిన పరిశోధన ద్వారా ఈ విషయాన్ని నిర్ధారించారు, నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ వ్యవహారాల్లో దీనిని చేర్చారు.