పెట్టుబడిదారీ విధానం
పెట్టుబడిదారీ విధానం ఒక ఆర్థిక వ్యవస్థ, దీంట్లో ఉత్పత్తి సాధనాలు వ్యక్తిగత యాజమాన్యంలో ఉంటాయి, లాభం కోసం పనిచేస్తాయి. పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థలో ఆదాయం రెండు రూపాలు తీసుకుంటుంది, ఒక రూపంలో "లాభం" మరొక రూపంలో "వేతనాలు"గా ఉంటుంది. దీంట్లో "వడ్డీ"తో వ్యవహరించే సంప్రదాయం కూడా ఒకటుంది, ఇది సహజ వనరుల నియంత్రణ నుంచి వచ్చే ఆదాయం. ఇది పై రెండింటికి భిన్నమైన మూడో దృగంశంగా ఉంటుంది. ఏ రకంగా చూసినా, లాభం అనేది పెట్టుబడిదారులు ఉత్పత్తి సాధనాలపై నియంత్రణ ద్వారా తీసుకునే మొత్తం - వీరు పెట్టుబడిని అందించేవారు. ఈ ఉపకరణాలతో తమ శ్రమను అమ్ముకునేవారు అంటే కార్మికులు అందుకునే మొత్తమే వేతనాలు.
పెట్టుబడిదారీ విధానానికి సంబంధించి ఒక స్పష్టమైన నిర్వచనంపై లేదా ఈ పదబంధం చారిత్రక వర్గీకరణగా ఎలా ఉపయోగించాలి అనే అంశంపై ఏకాభిప్రాయం అనేది లేదు. అయితే, ఉత్పత్తి సాధనాలపై ప్రయివేట్ యాజమాన్యం, మార్కెట్‌లో లాభంకోసం సరుకులు లేదా సేవలను సృష్టించడం, ధరలు, వేతనాలు అనేవి పెట్టుబడిదారీ విధానం యొక్క లక్షణాలు అనే అంశాలపై చిన్న వివాదం ఉంది. కాలం, భూగోళ శాస్త్రం, రాజకీయాలు మరియు సంస్కృతి వంటి మార్పులలో విశిష్టత వర్తించే పలు చారిత్రక సందర్భాలు ఉన్నాయి. కొందరు పెట్టుబడిదారీ విధానాన్ని "అన్ని" ఉత్పత్తి సాధనాలు వ్యక్తిగత యాజమాన్యంలో ఉండే వ్యవస్థగా నిర్వచిస్తున్నారు, మరి కొందరు మరింత సరళంగా "దాదాపు" అన్నీ వ్యక్తుల చేతుల్లో ఉండేవి అని నిర్వచిస్తున్నారు — కాగా ఇతరులు పైన చెప్పిన వాటిలో రెండోదాన్ని పెట్టుబడిదారీ విధానం వైపు మొగ్గు చూపే మిశ్రమ ఆర్థికవ్యవస్థగా నిర్వచిస్తుంటారు. చాలావరకు ప్రాథమికంగా, ఇతరులు పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థను లాభాన్ని సృష్టించడానికి ఉత్పత్తిని కొనసాగించేదిగా మరియు శాసనబద్ధమైన శీర్షికలతో పనిలేకుండా పెట్టుబడి సంచయన సూత్రాలకు అనుగుణంగా నిర్వహించబడేదిగా వర్ణిస్తున్నారు. పెట్టుబడిదారీ విధానంలో వ్యక్తిగత యాజమాన్యం ఆస్తిపై నియంత్రణ హక్కును కలిగి ఉంటుంది. దాన్ని ఎలా ఉపయోగించారు, ఎవరు ఉపయోగిస్తున్నారు, అమ్ముతున్నారు లేదా అద్దెకిస్తున్నారు మరియు లాభం ద్వారా సృష్టించబడిన రాబడిపై హక్కు కలిగి ఉండటం వంటి అంశాలను కూడా ఇది నియంత్రిస్తుంది.
ఆర్థశాస్త్రజ్ఞులు, రాజకీయ ఆర్థశాస్త్రజ్ఞులు మరియు చరిత్రకారులు పెట్టుబడిదారీ విధానాన్ని విశ్లేషించడంలో విభిన్న దృక్పధాలు అవలింబించారు. అర్థశాస్త్రజ్ఞులు సాధారణంగా, ప్రభుత్వం మార్కెట్లపై (స్వేచ్ఛా వాణిజ్యం), మరియు ఆస్తి హక్కులపై నియంత్రణ కలిగి ఉండదని నొక్కి చెబుతుంటారు. రాజకీయ అర్ధశాస్త్రజ్ఞులలో చాలామంది స్వంత ఆస్తి, అధికార సంబంధాలు, వేతన శ్రమ మరియు వర్గం వంటి అంశాలకు ప్రాధాన్యత ఇస్తుంటారు. పెట్టుబడిదారీ విధానం ఆర్థిక ప్రగతిని ప్రోత్సహిస్తుందని సాధారణ అంగీకారం కూడా ఉంది. వేరు వేరు మార్కెట్లు స్వేచ్ఛగా ఉండే స్థాయి, వ్యక్తిగత ఆస్తిని నిర్వచించే సూత్రాలు వంటివి రాజకీయాలకు మరియు విధానంకి సంబంధించినవి, మరియు అనేక దేశాలు మిశ్రమ ఆర్థిక వ్యవస్థలుగా పేర్కొనబడ్డాయి.
ప్రాచీన ప్రపంచంలో పూర్వ పెట్టుబడిదారీ సంస్థలు ఉన్నప్పటికీ, వర్తక పెట్టుబడిదారీ విధానం యొక్క తొలి లక్షణాలు మధ్య యుగాల చివరిలో వికసించినప్పటికీ, పెట్టుబడిదారీ విధానం, ఒక బుద్ధిపూర్వక ఆర్థిక వ్యవస్థగా, ఐరోపా‌లో, 16వ శతాబ్ది నుంచి అభివృద్ధి చెందుతూ వచ్చింది. భూస్వామ్యవిధాన పతనంతో పెట్టుబడిదారీ విధానం పాశ్చాత్య ప్రపంచంలో ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చింది. పెట్టుబడిదారీ విధానం క్రమంగా ఐరోపా వ్యాప్తంగా విస్తరించింది, 19, 20 శతాబ్దాలలో అది ప్రపంచం మొత్తంలో పారిశ్రామికీకరణ ప్రధాన సాధనాలను అందించింది. ఈనాడు పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థ ప్రపంచంలో అత్యంత బలమైన ఆర్థిక నమూనాగా ఏర్పడింది.
"క్యాపిటల్" అనేది "క్యాపిటలే" నుంచి పుట్టింది, ఇది ప్రోటో-ఇండో-యూరోపియన్ "క్యాపుట్‌" పై ఆధారపడిన పూర్వలాటిన్ పదం. అంటే "ఆధిపత్యం" అని అర్థం— ఇది కదిలే ఆస్తి అనే అర్థంలో "వ్యక్తిగత" మరియు "పశువులు" అనే పదాలకు మూలం (ఇది పశుగణం అనే పదాన్నే ఎక్కువగా ప్రస్తావిస్తుంది) పెట్టుబడి అనేది నిధులు, వర్తక స్టాకు, డబ్బు మొత్తం లేదా వడ్డీని తీసుకువచ్చే డబ్బు అనే రూపంలో 12, 13 శతాబ్దాల కాలంలో ఆవిర్భవించింది. 1283 నాటికి ఇది వ్యాపార సంస్థ యొక్క మూలధన సంపదలు అనే అర్థంలో ఉపయోగించబడింది. ఇది చాలా తరచుగా సంపద, డబ్బు, నిధులు, సరకులు, సంపదలు, ఆస్తి వంటి అనేక ఇతర పదాలతో పరస్పర మార్పిడికి గురయింది.
"పెట్టుబడిదారు" అనే పదం ఒక ఆర్థిక వ్యవస్థ కంటే పెట్టుబడి యజమాని అనే భావనను ప్రస్తావిస్తుంటుంది, అయితే ఇది "పెట్టుబడిదారీ విధానం" అనే పదం కంటే, పదిహేడో శతాబ్దానికి పూర్వం నమోదు చేయబడిన వాడకాన్ని చూపిస్తుంది. ఈ పదాన్ని పెట్టుబడి యజమానులు అనే భావనను ప్రస్తావించడానికి 1633 మరియు 1654 సంవత్సరాలలో "హాలండిష్ మెర్క్యురియస్" ఉపయోగించాడు. ఆర్థర్ యంగ్ తన రచన "ట్రావెల్స్ ఇన్ ఫ్రాన్స్‌" (1792) లో ఇంగ్లీషు భాషలో దీన్ని ఉపయోగించడానికి ఆరేళ్లకు ముందే ఫ్రెంచ్‌లో, ఎటిన్నీ క్లావియర్ 1788లో "క్యాపిటలిస్టెస్" అనే పదాన్ని ప్రస్తావించాడు. డేవిడ్ రికార్డో తన "రాజకీయ ఆర్థశాస్త్రం మరియు పన్నుల సూత్రాలు" (1817) రచనలో అనేక సార్లు "ది క్యాపిటలిస్ట్" పదాన్ని ప్రస్తావించారు.
ఆంగ్ల కవి శామ్యూల్ టేలర్ కొలెరిడ్జ్, తన రచన "టేబుల్ టాక్‌" (1823)లో "పెట్టుబడిదారు" అనే పదాన్ని ఉపయోగించారు.. పియర్రీ-జోసెఫ్ ప్రౌఢాన్ తన మొదటి రచన "ఆస్తి అంటే ఏమిటి?"లో "పెట్టుబడిదారీవిధానం" అనే పదాన్ని (1840) పెట్టుబడి యజమానులను ప్రస్తావించడానికి ఉపయోగించారు. బెంజమిన్ డిజ్రేలీ 1845లో రాసిన "సిబిల్" అనే పుస్తకంలో "పెట్టుబడిదారు" పదాన్ని ఉపయోగించారు. కార్ల్ మార్క్స్ మరియు ప్రెడరిక్ ఎంగెల్స్ పెట్టుబడి వ్యక్తిగత యజమానిని ప్రస్తావించడానికి "కమ్యూనిస్ట్ మ్యానిఫెస్టో" (1848) గ్రంథంలో "పెట్టుబడిదారు" ("కాపిటలిస్ట్" ) అనే పదాన్ని ఉపయోగించారు.
"ఆక్స్‌ఫర్డ్ ఇంగ్లీష్ నిఘంటువు" (OED) ప్రకారం, "పెట్టుబడిదారీ విధానం" అనే పదాన్ని నవలా రచయిత విలియం మేక్‌పీస్ థాకరే
మొట్టమొదటిసారిగా 1854లో రాసిన తన "ది న్యూకమ్స్" గ్రంథంలో ఉపయోగించారు, "పెట్టుబడిపై యాజమాన్యం కలిగి ఉండటం" అనే అర్థంలో ఉపయోగించారు. OED ప్రకారం, జర్మన్-అమెరికన్ సోషలిస్ట్ మరియు రద్దువాది, కార్ల్ అడాల్ఫ్ డౌవాయ్ 1863లో "ప్రైవేట్ పెట్టుబడిదారీవిధానం" అనే పదాన్ని ఉపయోగించాడు.
దాని ఆధునిక అర్థంలో "పెట్టుబడిదారీ విధానం" అనే పదం యొక్క ప్రారంభ ఉపయోగం 1850లో లూయిస్ బ్లాంక్కు 1861లో పియరీ-జోసెఫ్ ప్రౌడాన్‌‌కు దాఖలు పడింది మార్క్స్, ఎంగెల్స్‌లు "పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థ" ("కాపిటలిస్టిస్చెస్ సిస్టమ్‌" )ను పేర్కొన్నారు మరియు "దాస్ కాపిటల్" (1867)‌లో పెట్టుబడిదారీ ఉత్పత్తి విధానం ("కాపిటలిస్చే ప్రొడక్షన్స్‌ఫార్మ్" ) పదాన్ని ఉపయోగించారు. ఆర్థిక వ్యవస్థను ప్రస్తావిస్తూ "పెట్టుబడిదారీవిధానం" పద ఉపయోగం "దాస్ కాపిటల్", పు. 124 (జర్మన్ ఎడిషన్) 1వ సంపుటిలోనూ, "అదనపు విలువు సిద్ధాంతం", సంపుటి II, పు. 493 (జర్మన్ ఎడిషన్‌)లో రెండుసార్లు ఉపయోగించబడింది. మార్క్స్ "పెట్టుబడిదారీ విధానం" రూపాన్ని విస్తృతంగా ఉపయోగించలేదు, కాని "పెట్టుబడిదారీ విధానం" మరియు "పెట్టుబడిదారీ ఉత్పత్తి విధానం" పదాలు "దాస్ కాపిటల్" మూడు పుస్తకాలలో 2600 కంటే ఎక్కువసార్లు కనిపిస్తాయి.
పెట్టుబడిదారీ ఉత్పత్తి విధానంపై మార్క్స్ భావన ప్రధానంగా మార్కెట్ ఆర్థికవ్యవస్థలో ఉత్పత్తి సాధనాలపై ప్రాథమికంగా ప్రయివేట్ యాజమాన్య వ్యవస్థను వర్ణిస్తుంది, ఇది వాణిజ్యంపై శాసనపరమైన చట్రం మరియు రాజ్యం ద్వారా అందించబడిన భౌతిక మౌలిక వసతుల కల్పనతో కూడి ఉంటుంది. "దాస్ కాపిటల్", II మరియు III సంపుటులలో "పెట్టుబడిదారీవిధానం" పదాన్ని ఎంగెల్స్ మరింత తరచుగా ఉపయోగించాడు, ఈ రెండు సంపుటులలనూ మార్క్స్ మరణానంతరం ఎంగెల్స్ సంకలనం చేశాడు, ఈ సంపుటాలు "పెట్టుబడిదారీ విధానం" పదాన్ని వరుసగా నాలుగు మరియు మూడు సార్లు కలిగి ఉన్నాయి. "దాస్ కాపిటల్" (1867, 1885, 1894) మూడు సంపుటాలు "పెట్టుబడిదారు" పదాన్ని 2,600 కంటే ఎక్కువ సార్లు కలిగి ఉన్నాయి.
1877లో హ్యూ గబాట్ రచించిన "బెటర్ టైమ్స్", 1884లో "పాల్ మాల్ గజెట్‌"లో వచ్చిన కథనం కూడా "పెట్టుబడిదారీవిధానం" పదాన్ని ఉపయోగించాయి. "పెట్టుబడిదారీవిధానం" పదాన్ని తదుపరి వాడుకలో జర్మన్ ఆర్థ శాస్త్రజ్ఞుడు వెర్నర్ సోంబర్ట్ 1902లో రాసిన "యూదులు మరియు ఆధునిక పెట్టుబడిదారీవిధానం" ("Die Juden und das Wirtschaftsleben" ) పుస్తకంలో.ఉత్పత్తి వ్యవస్థను వర్ణించిన సందర్భంలో ఉపయోగించాడు. సోంబర్ట్ సన్నిహిత మిత్రుడు, సహోద్యోగి మాక్స్ వెబెర్ కూడా 1904లో రాసిన "ప్రొటెస్టెంట్ నీతి మరియు పెట్టుబడిదారీవిధానం స్ఫూర్తి" ("Die protestantische Ethik und der Geist des Kapitalismus" ) అనే పుస్తకంలో "పెట్టుబడిదారీవిధానం" పదాన్ని ఉపయోగించాడు.
పెట్టుబడిదారీ ఆర్థిక వ్యవస్థలు కింది అంశాల పరస్పర చర్యలనుండి అభివృద్ధి చెదుతాయి.
ఒక ఉత్పత్తి అనేది మార్కెట్‌లో మార్పిడికోసం తయారుచేయబడిన ఏదైనా వస్తువు. "సరకులు" ప్రామాణిక ఉత్పత్తులను ప్రత్యేకించి దాన్యాలు, లోహాలు వంటి ముడి పదార్థాలను ప్రస్తావిస్తాయి, ఇవి నిర్దిష్టమైన ఉత్పత్తిదారులు లేదా బ్రాండ్లతో మరియు వ్యవస్థీకృత మార్పిడులపై వ్యాపారంతో ముడిపడి ఉండవు.
ఉత్పత్తులు రెండు రకాలు: ఉత్పాదక వస్తువులు మరియు వినియోగ వస్తువులు. ఉత్పాదక వస్తువులు (అంటే పదార్థాలు, పరికరాలు, పారిశ్రామిక యంత్రాలు, వాహనాలు, కర్మాగారాలు వంటివి) ఇతరులకు అమ్మకం అయ్యే వినియోగ వస్తువులను (అంటే టెలివిజన్లు, కార్లు, కంప్యూటర్లు, ఇళ్లు) తయారు చేయడానికి ఉపయోగించబడతాయి. ఉత్పత్తికి అవసరమైన మూడు మదుపులు శ్రమ, భూమి (అంటే సహజవనరులు, మానవులకంటే ముందుగా ఉనికిలో ఉన్నవి) మరియు ఉత్పాదక వస్తువులు. చివరి రెండింటిపై - సహజవనరులు మరియు ఉత్పాదక వస్తువులు - ప్రైవేట్ యాజమాన్యాన్ని పెట్టుబడిదారీవిధానం స్థిరపరుస్తుంది ఈ యాజమాన్యం వర్గాన్ని పెట్టుబడిదారులు అని పిలువబడుతుంటారు, వీరు వ్యక్తిగతంగా, సామూహికంగా లేదా లాభంకోసం నిర్వహించబడే లేదా పెట్టుబడిదారుల ప్రయోజనాలకు తోడ్పడే రాజ్య యంత్రాంగం ద్వారా ఉనికిలో ఉంటుంటారు.
డబ్బు ప్రాథమికంగా ఒక ప్రామాణికమైన మారకపు మాధ్యమం, మరియు చెల్లింపుల చివరి సాధనం ఇది ప్రామాణిక విలువలో అన్ని సరుకులు, వస్తువులను మదింపు చేయడానికి తోడ్పడుతుంది. ఇది ఉత్పత్తుల మారకంతో వ్యవహరించబడే లావాదేవీలను వేరు పర్చడం ద్వారా, చిక్కులతో కూడిన వస్తుమారక వ్యవస్థను నిర్మూలిస్తుంది. ఆవిధంగా సరకుల మారకాన్ని ప్రోత్సహించడం ద్వారా ప్రత్యేకీకరణ మరియు వ్యాపారానికి గొప్పగా వీలుకల్పిస్తుంది. పెట్టుబడిదారీ విధానం డబ్బును ఇతర మారకపు ఆస్తులలోకి అక్రమంగా తరలించడం మరియు యాజమాన్యం, మారకం, వడ్డీ మరియు అనేక ఇతర ఆర్థిక పరికరాల ద్వారా డబ్బును పోగుచేయడంతో ముడిపడి ఉంటుంది. అయితే, శ్రమకు, సరకులకు, సేవలకు మారక మాధ్యమంలా ఉపయోగపడటంతో పాటు డబ్బు విలువకు నిల్వగా అంటే విలువైన లోహాల వలే కూడా పనిచేస్తుంది.
శ్రమ అన్ని రకాల భౌతిక, మానసిక మానవ వనరులతో, వ్యాపార సామర్థ్యం మరియు మేనేజ్‌మెంట్ నైపుణ్యాలతో కూడి ఉంటుంది. ఇవి ఉత్పత్తుల తయారీ మరియు సేవలకు అవసరం. ఉత్పత్తి అనేది ఉత్పత్తి సాధనాలకు శ్రామిక శక్తిని వర్తింపచేయడం ద్వారా ఉత్పత్తులు లేదా సేవలను రూపొందించే చర్య
ప్రపంచంలో పలు రకాల పెట్టుబడిదారీవిధానం ఉనికిలో ఉంటోంది. ఈ అన్నిరకాల పెట్టుబడిదారీ విధానం, కనీస స్థాయి మార్కెట్ కేటాయింపు మరియు పెట్టుబడి సంచయనంతో కూడిన, లాభం కోసం ఉత్పత్తిపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ప్రాబల్య పెట్టుబడిదారీ రూపాలు కింది విధంగా ఉన్నాయి.
అరాచక-పెట్టుబడిదారీ విధానం స్వేచ్ఛావాద మరియు వ్యక్తిగత అరాచకవాద రాజకీయ తత్వశాస్త్రంతో కూడి ఉంటుంది, ఇది ప్రభుత్వ నిర్మూలనను, స్వేచ్ఛా మార్కెట్లో సార్వభౌమత్వ వ్యక్తిని పైకి లేపడాన్ని ప్రబోధిస్తుంది. అరాచక-పెట్టుబడిదారీ సమాజంలో శాసనాల అమలు, న్యాయస్థానాలు, ఇతర అన్ని భద్రతా సేవలు పన్నుల విధానం ద్వారా కంటే సమస్యా పరిష్కార సంస్థలు మరియు వ్యక్తిగత రక్షణ సంస్థలు వంటి స్వచ్ఛందసేవా నిధుల పోటీదారుల ద్వారా అందించబడతాయి. దీంట్లో డబ్బు బహిరంగ మార్కెట్లో వ్యక్తిగతంగా మరియు స్పర్థాత్మకంగా అందించబడుతుంది.
ప్రారంభ పెట్టుబడిదారీ విధానం యొక్క జాతీయవాద స్వభావంతో కూడిన రూపం, ఇది విదేశాలలో జాతీయ వ్యాపార ప్రయోజనాలను పెంచడానికి ప్రభుత్వాన్ని ఉపయోగిస్తుంది మరియు ఇతర దేశాలతో వ్యాపారం యొక్క సానుకూల సమతూకం ద్వారా ఒక దేశ సంపద పెరుగుతుందని ఇది నొక్కి చెబుతుంది.
స్వేచ్ఛా మార్కెట్ పెట్టుబడిదారీవిధానం ఒక స్వేచ్ఛా-ధరల వ్యవస్థను కలిగి ఉంటుంది, దీంట్లో సరఫరా, డిమాండ్ అనేవి ప్రభుత్వం ద్వారా ఎలాంటి జోక్యం లేకుండా తమ సమతుల్యతను చేరడానికి అనుమతించబడతాయి. ఉత్పాదక వ్యాపార సంస్థలు వ్యక్తిగత యాజమాన్యంలో ఉంటాయి మరియు ప్రభుత్వ పాత్ర ఆస్తిహక్కులను కాపాడటానికే పరిమితమవుతుంది.
సామాజిక మార్కెట్ ఆర్థిక వ్యవస్థ అనేది సాధారణంగా స్వేచ్ఛా మార్కెట్ వ్యవస్థ, ఇక్కడ ధరల విధింపుపై ప్రభుత్వ జోక్యం కనీస స్థాయిలో మాత్రమే ఉంచబడుతుంది, కాని ప్రభుత్వం సామాజిక భద్రత, నిరుద్యోగతా ప్రయోజనాలు, జాతీయ సేకరణా బేరసారాల పథకం ద్వారా శ్రామిక హక్కుల గుర్తింపుకు సంబంధించి, పరిమితం నుండి విస్తృత స్థాయి వరకు నిబంధనలను అందచేస్తుంది. సామాజిక మార్కెట్ అనేది వ్యాపారంలో వ్యక్తిగత యాజమాన్యంపై ఆధారపడుతుంది.
ప్రభుత్వ పెట్టుబడిదారీ విధానం లాభాలకోసం ప్రయత్నించే వ్యాపార సంస్థల ప్రభుత్వ యాజమాన్యంతో కూడి ఉంటుంది. ఇది మార్కెట్ ఆర్థిక వ్యవస్థలో పెట్టుబడిదారీ పద్ధతిలో నడుస్తుంటుంది: దీనికి ఉదాహరణలు కార్పొరేటీకరించబడిన ప్రభుత్వ సంస్థలు లేదా ప్రభుత్వం ద్వారా బహిరంగపర్చిన జాబితాలోని సంస్థల షేర్లపై పాక్షిక యాజమాన్యంతో కూడి ఉంటాయి. ప్రభుత్వ పెట్టుబడిదారీవిధానం అనే భావన, ప్రభుత్వం ద్వారా సమగ్రమైన జాతీయ ఆర్థిక ప్రణాళికకు లోబడి ఉండే అనేక ప్రైవేట్ వ్యాపార సంస్థలతో కూడిన ఆర్థిక వ్యవస్థను ప్రస్తావించడానికి ఉపయోగించబడుతోంది, ఇక్కడ నిర్దిష్ట పెట్టుబడిదారీ వ్యాపారాన్ని రక్షించడానికి ఆర్థిక వ్యవస్థలో ప్రభుత్వం జోక్యం చేసుకుంటుంది. అనేకమంది USSR వ్యతిరేక సోషలిస్టులు, వారితో పాటు అరాచకవాదులు వాదిస్తున్నది ఏమిటంటే, సోవియట్ యూనియన్ ఎన్నడూ సోషలిస్టు దేశంగా లేదట. ఇది తొలినుంచీ ప్రభుత్వ పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థగా ఉంటూవచ్చింది. ఎందుకంటే ప్రభుత్వం అన్ని ఉత్పత్తి సాధనాలపై యాజమాన్యం వహించేది, ఇది విస్తారమైన కార్పొరేషన్‌లా పనిచేసింది మరియు కార్మిక వర్గంని దోపిడీ చేసింది వంటి వాదనలను వీరు చేస్తున్నారు.
కార్పొరేట్ పెట్టుబడిదారీ విధానం ఒక స్వేచ్ఛా లేదా మిశ్రమ మార్కెట్. ఇది వారసత్వ, బ్యూరోక్రాటిక్ కార్పొరేషన్ల ఆధిపత్యంచే ప్రదర్శించబడుతుంటుంది. ఇవి లాభాన్ని పొందడానికి చట్టబద్ధంగా అవసరమవుతాయి. ప్రభుత్వ గుత్తాధిపత్య పెట్టుబడిదారీ విధానం కార్పొరేటే పెట్టుబడిదారీ విధానపు రూపాన్ని ప్రస్తావిస్తుంది, ఇక్కడ పోటీనుంచి ప్రయోజనం పొందడానికి, రక్షణ పొందడానికి మరియు ప్రాబల్యస్థితిలో ఉన్న లేదా ప్రముఖ కార్పొరేషన్ల ప్రయోజనాలను ప్రోత్సహించడానికి ప్రభుత్వాన్ని ఉపయోగించుకోవడం జరుగుతుంది.
ఇది ఉత్పత్తి సాధనాలపై ప్రభుత్వ యాజమాన్యం మరియు ప్రైవేట్ యాజమాన్యం రెండూ చలామణీలో ఉండే భారీ స్థాయి మార్కెట్ ఆధారిత ఆర్థికవ్యవస్థతో కూడి ఉంటుంది. ఆచరణలో, మిశ్రమ ఆర్థిక వ్యవస్థ ఒక తీవ్ర ధోరణి వైపు మొగ్గు చూపుతుంది: అనేక పెట్టుబడిదారీ ఆర్థిక వ్యవస్థలు కొంతవరకు "మిశ్రమ ఆర్థికవ్యవస్థలు"గా నిర్వచించబడుతుంటాయి. ఇవి ప్రైవేట్ యాజమాన్యం ఆధిపత్యం ద్వారా వ్యక్తీకరించబడుతుంటాయి.
పెట్టుబడిదారీ విధానం ఇతర రూపాలు: పదహారు మరియు పదిహేడు శతాబ్దాల మధ్య కాలాన్ని సాధారణంగా లాభకర వాణిజ్యవాదం అని పిలుస్తున్నారు. ఈ కాలం అన్వేషణా యుగంకి చెందిన భౌగోళిక అన్వేషణతో ముడిపడి ఉండేది, ఈ కాలం సీమాంతర వర్తకుల దోపిడీకి నిలయంగా ఉండేది. ప్రత్యేకించి ఇంగ్లండ్ మరియు దిగువ దేశాలు; అమెరికాపై యూరోపియన్ వలసీకరణకు ఇది ప్రతిబింబంగా ఉండేది. మరియు సీమాంతర వ్యాపారం యొక్క శీఘ్ర పురోగతికి ఇది నిదర్శనంగా నిలిచింది. లాభకర వాణిజ్యవాదం అనేది లాభంకోసం వ్యాపారానికి చెందిన వ్యవస్థ, అయితే దీంట్లో ఇప్పటికీ పెట్టుబడిదారీయేతర పద్ధతులలోనే సరకుల ఉత్పత్తి భారీస్థాయిలో జరుగుతుంటడేది.
కొంతమంది పరిశోధకులు లాభకర వాణిజ్యవాదాన్ని పెట్టుబడిదారీ విధానపు తొలి దశగా చూస్తుండగా ఇతరులు అప్పటికి పెట్టుబడిదారీవిధానం ఇంకా ఉనికిలోకి రాలేదని వాదిస్తున్నారు. ఉదాహరణకు, కార్ల్ పోలాన్యీ చెబుతున్నట్లు, "లాభకర వాణిజ్యవాదం, వాణిజ్యీకరణ వేపుగా తన పూర్తి ధోరణితో, ఉత్పత్తి యొక్క [ఆ] రెండు ప్రధాన అంశాలను -శ్రమ మరియు భూమి- రక్షించే రక్షకవ్యవస్థలపై ఎన్నడూ దాడిచేయలేదు", అందుచేత ఆర్థిక క్రమబద్దీకరణ వైపుగా వాణిజ్యవాదపు ప్రవృత్తులు భూస్వామ్య లక్షణాలకు సన్నిహితంగా ఉంటూ వచ్చేవి. "అవి క్రమబద్దీకరణ పద్ధతులపైన మాత్రమే వ్యతిరేకించేవి"
పెట్టుబడిదారీ విధానపు ప్రధాన లక్షణం సాధారణీకరించబడిన మార్కెట్ల స్థాపన అని పోల్యానీ మరింతగా వాదించాడు, "మాయాస్వభావం కల సరకులు": భూమి, శ్రమ, డబ్బుగా ఇతడు వీటిని ప్రతిపాదించాడు. దాని ప్రకారంగా, "1834 వరకు ఇంగ్లండ్‌లో పోటీస్వభాలవం కలిగిన శ్రామిక మార్కెట్ వ్యవస్థాపించబడలేదు, అందుచేత ఆ తేదీకి ముందు పారిశ్రామిక పెట్టుబడిదారీవిధానం ఒక సామాజిక వ్యవస్థగా ఉనికిలో లేదని చెప్పవచ్చు."
లాభం ద్వారా ప్రేరేపించబడే సుదూరంనుంచి వర్తకులు నిర్వహించే వ్యాపారానికి ఉదాహరణను క్రీస్తు పూర్వం రెండో సహస్రాబ్దం నాడే పురాతన అస్సీరియన్ వ్యాపారులతో జరిపిన వ్యాపారంలో చూపవచ్చు. లాభకర వాణిజ్యవాదం యొక్క తొలి రూపాలను మనం రోమన్ సామ్రాజ్యంలోనే మనం చూడవచ్చు. రోమన్ సామ్రాజ్యం విస్తరించబడినప్పుడు, లాభకర వాణిజ్యవాదపు ఆర్థికవ్యవస్థ ఐరోపా వ్యాప్తంగా విస్తరించింది. రోమన్ సామ్రాజ్య పతనం తర్వాత, యూరోపియన్ ఆర్థిక వ్యవస్థలో చాలావరకు స్థానిక భూస్వామ్య్ శక్తులచే నియంత్రించబడేది, ఇక్కడే వ్యాణిజ్యవాదం కుప్పగూలిపోయింది. అయితే, వాణిజ్యవాదం అరేబియాలో మనగలిగింది. పొరుగు దేశాలతో సామీప్యం కారణంగా, అరబ్బులు ఈజిప్టుt, పర్షియా, మరియు బైజాంటైమ్ వ్యాపార మార్గాలను స్థాపించారు. ఏడవ శతాబ్దంలో ఇస్లాం వ్యాప్తి చెందడంతో, వాణిజ్యవాదం స్పెయిన్, పోర్చుగల్, ఉత్తర అమెరికా, ఆసియాలలో శరవేగంగా వ్యాపించింది. వాణిజ్యవాదం స్పెయిన్ నుండి పోర్చుగల్‌కు వ్యాప్తి చెందడంతో చివరికి వాణిజ్యవాదం పద్నాలుగో శతాబ్దంలో ఐరోపా‌లో పునరుద్ధరించబడింది.
వాణిజ్యవాద సిద్ధాంతపు ప్రధాన సూత్రం స్వర్ణవాదం, ఇది విలువైన లోహాల సంచయనపు ప్రాధాన్యతను నొక్కి చెప్పే సిద్ధాంతం. ఒక దేశం తాను దిగుమతి చేసుకుంటున్న వాటి కంటే ఎక్కువ సరుకులను ఎగుమతి చేయాలని అప్పుడే విదేశీయులు వ్యాపార చెల్లింపులను విలువైన లోహాల ద్వారా చెల్లిస్తారని వాణిజ్యవాద సిద్ధాంతకారులు వాదించారు. స్వదేశంలో సంపాదించలేని ముడిసరకులను మాత్రమే దిగుమతి చేసుకోవాలని, ప్రభుత్వ సబ్సిడీలను ప్రోత్సహించాలని, మార్కెట్లను మంజూరు చేయడం, రక్షిత పన్నులు వంటివాటిని స్వదేశంలో ఉత్పత్తి చేసే సరుకులను ప్రోత్సహించడానికి తప్పనిసరిగా చేపట్టాలని వాణిజ్యవాద సమర్థకులు నొక్కి చెప్పారు.
ప్రభుత్వ నియంత్రణలు, సబ్సిడీలు, మరియు గుత్తాధిపత్య మార్కెట్ల మద్దతు కలిగిన యూరోపియన్ వ్యాపారులు తమ లాభాలలో అధిక భాగాన్ని సరకుల కొనుగోళ్లు, అమ్మకాల నుండే సంపాదించారు. ఫ్రాన్సిస్ బేకన్ మాటల్లో చెప్పాలంటే, వాణిజ్యవాద ప్రయోజనం ఏదంటే, "వ్యాపారాన్ని బహిర్గతపరిచి సమతూకంలో ఉంచడం, తయారీదారులకు రక్షణ కల్పించడం, సోమరిపోతుతనాన్ని నిషేధించడం, అతివ్యయాన్ని నియంత్రించే చట్టాలతో వ్యర్థాన్ని, అదనపు పదార్థాలను తగ్గించడం, నేలను మెరుగుపర్చి జాగ్రత్తగా వాడటం, ధరలను నియంత్రించడం…"
ఇలాంటి ఆర్థిక నియంత్రణ విధానాలు మొట్టమొదటగా మధ్యయుగ పట్టణాలలో ప్రారంభమయ్యాయి. అయితే, వాణిజ్యవాదం కింద, సమకాలీనమైన పాపవిముక్తి పెరుగడంతో, ఆర్థిక క్రమబద్దీకరణకర్తగా స్థానిక వృత్తి సంస్థల స్థానాన్ని ప్రభుత్వం చేపట్టింది. ఆ కాలంలో వృత్తి సంస్థలు తప్పనిసరై కార్టెళ్లు లాగా పనిచేశాయి, మార్కెట్ ధరలకంటే ఎక్కువగా సంపాదించడానికి ఇవి వృత్తిపనిదారుల పరిమాణాన్ని పూర్తిగా నియంత్రించాయి.
పద్దెనిమిదో శతాబ్దం నుండి, పెట్టుబడిదారీ విధానం యొక్క వాణిజ్య దశ బ్రిటిష్ ఈస్టిండియా కంపెనీ మరియు డచ్ ఈస్టిండియా కంపెనీ నుంచి పుట్టుకొచ్చింది. ఈ కంపెనీలు జాతీయ రాజ్యాలు తమకు అందించిన వలసవాద మరియు విస్తరణ శక్తుల ద్వారా వ్యక్తీకరించబడ్డాయి. ఈ కాలంలో వాణిజ్యవాద పూర్వ దశలో వ్యాపారం చేసిన వర్తకులు తమ మదుపులకు లాభాలను ఆశిస్తూ, ఈస్టిండియా కంపెనీలు మరియు ఇతర వలసలలో పెట్టుబడులు పెట్టారు. తన "ఆర్థిక విశ్లేషణ చరిత్ర," పుస్తకంలో, ఆస్ట్రియన్ ఆర్థికవేత్త జోసెఫ్ షుంపెటర్ వాణిజ్యవాద ప్రతిజ్ఞా వాక్యాలను మూడు ప్రధాన అంశాలకు తగ్గించారు: మారక నియంత్రణలు, ఎగుమతి గుత్తాధిపత్యం, వ్యాపార సమతుల్యత.
18వ శతాబ్దం మధ్యలో డేవిడ్ హ్యూమ్ మరియు ఆడమ్ స్మిత్ నేతృత్వంలోని నూతన ఆర్థికశాస్త్ర సిద్ధాంతకారులు, ప్రపంచ సంపద మొత్తం స్థిరంగా కొనసాగుతోందని, అందుచేత ఒక దేశం తన సంపదను మరొక దేశాన్ని ఫణంగా పెట్టి మాత్రమే పెంచుకోగలుగుతుందనే సగటు విశ్వాసాన్ని ప్రతిపాదిస్తున్న మౌలికమైన వాణిజ్యవాదపు సిద్ధాంతాలను సవాలు చేశారు.
పారిశ్రామిక విప్లవ కాలంలో, వర్తకుడిని అధిగమించిన పారిశ్రామికుడు పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థలో కీలక పాత్రధారిగా అవతరించాడు, చేతివృత్తులవారు, వృత్తిసంఘాలవారు, మరియు నిపుణశ్రామికులుకు చెందిన సాంప్రదాయపరమైన చేతివృత్తులకు సంబంధించిన నిపుణతలు పతనం కావడానికి కారకుడయ్యాడు. ఈ కాలంలోనే, వాణిజ్య వ్యవసాయంలో పెరిగిన అదనపు మొత్తం వ్యవసాయంలో యాంత్రికీకరణను పెంచడానికి ప్రోత్సహించింది. పారిశ్రామిక పెట్టుబడిదారీ విధానం వస్తుతయారీకి చెందిన కార్ఖానా వ్యవస్థ అభివృద్ధికి కారణమైంది, ఇది పని ప్రక్రియ మధ్య, ప్రక్రియ లోపల సంక్లిష్ట శ్రమ విభజనతో వ్యక్తీకరించబడింది: చివరగా ఇది పెట్టుబడిదారీ ఉత్పత్తి విధానం ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ఆధిపత్యం చెలాయించడాన్ని ప్రతిష్ఠించింది.
బ్రిటన్ కూడా వాణిజ్యవాదంతో ముడిపడి ఉన్న స్వంత రక్షణ విధానాన్ని రద్దు చేసింది. 19వ శతాబ్దంలో, మాంచెస్టర్ స్కూల్‌పై ఆధారపడి తమ విశ్వాసాలను పెంచుకున్న రిచ్చర్డ్ కోబ్డెన్ మరియు జాన్ బ్రైట్ పన్నుల తగ్గింపు ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించారు. 1840లలో, బ్రిటన్ కార్న్ చట్టాలు మరియు నౌకాయాన చట్టాలను రద్దుచేయడంతో, తక్కువ రక్షణ విధానాన్ని చేపట్టింది. స్వేచ్ఛా వ్యాపారంకి సంబంధించి ఆడమ్ స్మిత్ మరియు డేవిడ్ రికార్డోలు చేసిన సూచనలను అనుసరించి బ్రిటన్ పన్నులు మరియు కోటాలను తగ్గించింది.
1830లలో బ్రిటన్‌లో సాధారణీకరించబడిన శ్రామిక మార్కెట్‌ స్థాపనలో భూమి, డబ్బు, శ్రమ కలిసిపోయి పురోగామి సరుకుల వ్యవస్థగా మారనంతవరకు పెట్టుబడిదారీవిధానం ఆవిర్భవించలేదని కార్ల్ పోలాన్యీ వాదించాడు. పోలాన్యీ అభిప్రాయం ప్రకారం, "పరిశ్రమ అంశాలకు మార్కెట్ విస్తరణ - భూమి, శ్రమ, డబ్బు - అనేది ఒక వ్యాపార సమాజంలో ఫ్యాక్టరీ వ్యవస్థ ప్రవేశం యొక్క అనివార్య ఫలితం." నౌకాయాన చట్టాలను 1849లో రద్దు చేసిన తర్వాతే వాణిజ్యవాదం పతనమైపోయిందని ఇతరులు వాదించారు.
1930లలో ప్రపంచ ఆర్థిక మాంద్యం కాలంలో, ప్రపంచం మొత్తంలో పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థలో ప్రభుత్వం యొక్క కీలక పాత్ర పెరుగుతూ వచ్చింది.
ప్రపంచయుద్ధం II తర్వాత, ఆ కాలంలోని సామాజిక ఆర్థిక ధోరణులను పారిశ్రామికానంతర సమాజం మరియు సంక్షేమ రాజ్య భావనలను వివరించడానికి సామాజిక శాస్త్రాలలో కొత్త విశ్లేషణాత్మక ఉపకరణాల విస్తృత వ్యూహం అభివృద్ధి చేయబడింది. ఈ యుగం కీన్సియన్ ఆర్థిక స్థిరీకరణ విధానాల ద్వారా ప్రభావితం చెందబడింది. 1960ల చివర్లో మరియు 1970ల మొదట్లో యుద్ధానంతర వికాసం ముగిసిపోయింది మరియు పరిస్థితి స్టాగ్‌ఫ్లేషన్ పెరుగుదల కారణంగా మరింత దిగజారిపోయింది.
తక్కువ ఉత్పత్తి పెరుగుదలతో కలిసిన అసాధారణమైన అధిక ద్రవ్యోల్బణం, నిరుద్యోగం పెరుగుదల, తదనుగుణంగా వచ్చే మాంద్యం వంటివి కీన్సియన్ సంక్షేమరాజ్యపు క్రమబద్దీకరణ విధానపు విశ్వసనీయత దెబ్బతినడానికి కారణమయింది. ఫ్రెడరిక్ హాయెక్ మరియు మిల్టన్ ఫ్రీడ్‌మ్యాన్ ప్రభావంతో, పాశ్చాత్య ప్రభుత్వాలు స్వేచ్ఛా వ్యాపారం పెట్టుబడిదారీ విధానం మరియు సాంప్రదాయిక ఉదారవాద విధాన సూచనలను అమలుపరిచాయి.
ప్రత్యేకించి, కీన్సువాదానికి సైద్ధాంతిక ప్రత్యామ్నాయమైన మోనిటరిజం స్వేచ్ఛా వ్యాపారంతో మరింత పోటీతత్వంతో ఉంటుంది, ఇది పెట్టుబడిదారీ ప్రపంచంలో ప్రత్యేకించి 1980లలో USలో రోనాల్డ్ రీగన్, UKలో మార్గరెట్ థాచర్ నేతృత్వంలో ఇది ప్రాధాన్యతను పెంచుకుంటూ వచ్చింది. రానురాను పబ్లిక్ మరియు రాజకీయ ఆసక్తి ఘనత వహించిన కీన్స్ యొక్క నిర్వహణాత్మక పెట్టుబడిదారీవిధానపు సామూహికవాద ఆందోళనల నుంచి పునర్ మార్కెటీకరించబడిన పెట్టుబడిదారీవిధానంగా పిలువబడిన వ్యక్తిగత ఎంపికవైపుకు మరలటం ప్రారంభించింది. అనేకమంది ఆర్థిక, రాజకీయ వ్యాఖ్యాతల దృష్టిలో, సోవియట్ యూనియన్ పతనం అనేది కమ్యూనిజంపై మార్కెట్ పెట్టుబడిదారీవిధానపు ఆధిక్యతకు మరించ సాక్ష్యాధారాన్ని కల్పించింది.
అంతర్జాతీయ వ్యాపారం గత ఐదు వందల యేళ్ల కాలంలో పెట్టుబడిదారీవిధానం అభివృద్ధితో ముడిపడి ఉన్నప్పటికీ, కొంతమంది ఆలోచనాపరులు మాత్రం, ప్రపంచీకరణతో ముడిపడి ఉన్న అనేక ధోరణులు 20వ శతాబ్దపు చివరి పాతికేళ్ల నుంచి ప్రజలు మరియు పెట్టుబడి చలనాన్ని పెంచడానికి తోడ్పడినాయని వాదిస్తున్నారు. ఇవి పెట్టుబడిదారీయేతర అభివృద్ధి నమూనాలను ఎంపికచేయడంలో ప్రభుత్వాల విన్యాసాల\చుట్టూ గీతగీస్తున్నాయని వీరి వాదన. ఈరోజు, పెట్టుబడిదారీవిధానాన్ని నిజమైన ప్రపంచ వ్యవస్థగా చూడాలని చేయబడుతున్న వాదనలను ఈ ధోరణులు సడలకుండా చూస్తున్నాయి. అయితే, ప్రపంచీకరణ అనేది దాని గుణాత్మక స్థాయిలో కూడా పెట్టుబడిదారీ వ్యాపారపు తొలి దశల కాలంతో పోలిస్తే ఏమంత పెద్దది కాదని ఇతర ఆలోచనాపరులు వాదిస్తున్నారు.
నయా సాంప్రదాయిక ఆర్థిక శాస్త్రాలు పెట్టుబడిదారీవిధానాన్ని వ్యక్తులు, వ్యాపారసంస్థలు, మార్కెట్లు మరియు ప్రభుత్వంతో రూపొందించబడిన వ్యవస్థగా వివరిస్తున్నాయి. వీరి సిద్ధాంతాల ప్రకారం, పెట్టుబడిదారీ ఆర్థిక వ్యవస్థలో వ్యక్తులు వినియోగదారులుగా, శ్రామికులుగా, మరియు మదుపుదారులుగా వ్యవహరిస్తుంటారు. శ్రామికులుగా, వ్యక్తులు తాము ఏ ఉద్యోగాలకు సిద్ధం కావాలో నిర్ణయించుకోవచ్చు, ఏ మార్కెట్లలో తాము పని వెదుక్కోవాలో కూడా నిర్ణయించుకోవచ్చు. మదుపుదారులుగా తమ ఆదాయంలో ఎంత మొత్తాన్ని ఆదా చేసుకోవాలో, వారి పొదుపుకు ఎలా మదుపు చేయాలో కూడా నిర్ణయించుకుంటారు. మదుపులుగా మారగలిగే ఈ పొదుపులు, వ్యాపారం పెరిగేందుకు అవసరమైంత డబ్బును అందించగలుగుతుంది.
వ్యాపార సంస్థలు వేటిని ఉత్పత్తి చేయాలో, ఆ ఉత్పత్తిని ఎక్కడ చేయవచ్చో కూడా నిర్ణయిస్తాయి. ఇవి ఉత్పాదకాలను (సామగ్రి, శ్రమ, పెట్టుబడి) కూడా కొనగలవు. మార్కెటింగ్ మరియు ప్రకటనల ద్వారా వ్యాపార సంస్థలు వినియోగదారుల కొనుగోలును ప్రభావితం చేస్తాయి, అలాగే నూతన మరియు మెరుగుపర్చబడిన ఉత్పత్తుల సృష్టిని కూడా ఇవి ప్రభావితం చేస్తాయి.
పెట్టుబడిదారీ ఆర్థిక వ్యవస్థ లాభాలకోసమే నడపబడుతుంది (రాబడినుంచి ఖర్చులను తీసివేయగా మిగిలిన మొత్తం) ఇది లాభ ప్రేరణగా అందరికీ తెలుసు, ఇది వినియోగదారులు కోరుకునే, కొనగలిగే సరుకులు మరియు సేవలను కంపెనీలు తయారు చేయడంలో తోడ్పడుతుంది. లాభదాయకంగా ఉండాలంటే, సంస్థలు తమ ఉత్పత్తిలో కొంత భాగాన్ని లాభంకోసం తప్పక అమ్మాలి. అమ్మకాలు బాగా పడిపోతే లేదా వాటి ధరలు మరీ పెరిగితే వ్యాపారం దెబ్బతినవచ్చు. లాభంకోసం ప్రేరణ సంస్థలను మరింత సమర్థంగా పనిచేయడానికి ప్రోత్సహిస్తుంది. తక్కువ సామగ్రిని, శ్రమను లేదా పెట్టుబడిని ఉపయోగించడం ద్వారా, ఒక సంస్థ తన ఉత్పత్తి ఖర్చులను తగ్గించుకుంటుంది, ఇది లాభాలు పెరగడానికి దారితీస్తుంది.
ఉత్పత్తయిన వస్తువులు, సేవల మొత్తం విలువ పెరిగినప్పుడు ఆర్థికవ్యవస్థ ఎదుగుతుంది. ఈ పెరుగుదల మౌలిక వసతుల కల్పనలో మదుపును కోరుకుంటుంది, ఉత్పత్తిలో పెట్టుబడి మరియు ఇతర వనరులు అవసరమవుతాయి. పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థలో, తాము ఎప్పుడు, ఎలా మదుపు చేయాలో వ్యాపార సంస్థలు నిర్ణయించుకుంటాయి.
ఒక పెట్టుబడిదారీ ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఆదాయం అనేది ఏ నైపుణ్యాలకు గిరాకీ ఉంది, ఏ నైపుణ్యాలు సరఫరా చేయబడుతున్నాయి అనే అంశాలపై ప్రధానంగా ఆధారపడుతుంది. సరఫరాకు తక్కువగా ఉన్న నైపుణ్యాలు మార్కెట్లో మరింత విలువైనవిగా ఉంటాయి ఇవి అధిక ఆదాయాలను ఆకర్షిస్తాయి. ఉద్యోగాలకోసం కార్మికులలో పోటీ — మరియు నిపుణ కార్మికులకోసం యజమానులలో పోటీ — వేతన రేట్లను నిర్ణయిస్తాయి. తగిన నైపుణ్యం ఉన్న కార్మికులను ఆకర్షించడానికి సంస్థలు అధిక వేతనాలను చెల్లించవలసి ఉంటుంది. ఉద్యోగాలు తగ్గిపోయినప్పుడు అవి అధికంగా ఉన్నప్పటికంటే తక్కువ వేతనాలను ఉద్యోగులు అంగీకరించవలసి ఉంటుంది. ట్రేడ్ యూనియన్ మరియు ప్రభుత్వాలు పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థలలో వేతనాలను ప్రభావితం చేస్తుంటాయి. వేతన ధరలు మరియు ఆమోదనీయమైన పనిపరిస్థితులు వంటి అంశాలపై యజమానులతో చర్చించడానికి యూనియన్లు తమ సభ్యుల తరపున ప్రాతినిధ్యం వహించి పనిచేస్తుంటాయి.
పెట్టుబడిదారీ ఆర్థిక వ్యవస్థలో, సరకులు మరియు సేవల ధరలు ప్రధానంగా సరఫరా, గిరాకి మరియు పోటీ గుండా నియంత్రింపబడుతుంటాయి. సరఫరా అనేది ఒక సంస్థ తయారు చేసిన సరకు లేదా సేవల మొత్తం, ఇది అమ్మకానికి సిద్ధంగా ఉంటుంది. గిరాకీ అనేది ప్రజలు నిర్దిష్టమైన ధరవద్ద కొనడానికి సిద్ధపడే కోరిక యొక్క మొత్తం. గిరాకీ సరఫరాను మించిపోయి ఉన్నప్పుడు ధరలు పెరగనారంభిస్తాయి, మరియు సరఫరా గిరాకీని అధిగమించినప్పుడు ధరలు పడిపోతాయి. సూత్రపరంగా కొత్త సమతుల్య ధర మరియు పరిమాణం చేరువైనప్పుడు మార్కెట్లు తమకు తాము సమన్వయించుకోగలుగుతాయి.
ఒకరి కంటే ఎక్కువమంది ఉత్పత్తిదారులు అదే లేదా ఒకేరకమైన ఉత్పత్తులను అదే కొనుగోలుదారులకు అమ్మడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు పోటీ ఏర్పడుతుంది. పెట్టుబడిదారీ సిద్ధాంతంలో, పోటీ అనేది సృజనకు మరియు మరింత సరసమైన ధరలకు దారితీస్తుంది. పోటీ లేకుండా, గుత్త సంస్థ లేదా కార్టెల్ అభివృద్ధి చెందవచ్చు. ఒక సంస్థ మార్కెట్లో మొత్తం ఉత్పత్తిని సరఫరా చేసినప్పుడు గుత్తాధిపత్యం నెలకొంటుంది, అప్పుడు ఆ సంస్థ పోటీ భయం అనేది లేకుండా ఉత్పత్తిని పరిమితం చేసి ధరలు పెంచగలుగుతుంది. కార్టెల్ అంటే కొన్ని సంస్థల సముదాయం, ఇది ఉత్పత్తిని నియంత్రించడానికి, ధరలు పెంచడానికి గుత్తాధిపత్య ధోరణిలో కలిసికట్టుగా వ్యవహరిస్తాయి.
పెట్టుబడిదారీ విధానంలో, ప్రభుత్వం వ్యక్తిగత ఆస్తిని నిషేధించడం కాని లేదా తాము కోరుకున్న చోట వ్యక్తులు పనిచేయడాన్ని నిరోధించడం కాని చేయలేదు. తాము ఏ మేరకు వేతనాలను చెల్లించాలో, తమ ఉత్పత్తులకు ఎంత ధరలు పెట్టాలో సంస్థలు నిర్ణయించుకోవడాన్ని ప్రభుత్వం నిరోధించలేదు. అయితే అనేక దేశాలు కనీస వేతన చట్టాలను, కనీస భద్రతా ప్రమాణాలను కలిగి ఉన్నాయి.
పెట్టుబడిదారీ విధానంలోని కొన్ని రూపాలలో, ప్రభుత్వం డబ్బును జారీ చేయడం, ప్రజా ప్రయోజనకర చర్యలను తనిఖీ చేయడం, ప్రైవేట్ ఒప్పందాలను అమలు చేయడం వంటి అనేక ఆర్థిక చర్యలను నిర్వహిస్తుంది. అనేక దేశాలు గుత్త సంస్థలను, కార్టెళ్లను ఏర్పర్చడాన్ని నిషేధించే పోటీ చట్టాలను కలిగి ఉన్నాయి. గుత్తసంస్థల వ్యతిరేక చట్టాలున్నప్పటికీ, భారీ కార్పొరేషన్లు కొన్ని పరిశ్రమలలో గుత్తసంస్థలకు దగ్గిరగా ఉన్న వాటిని ఏర్పర్చగలవు. ఇటువంటి సంస్థలు ధరలను తాత్కాలికంగా తగ్గించగలుగుతాయి, మార్కెట్‌లో పోటీ ఎదురయ్యే సందర్భంలో దాన్ని నివారించడానికి నష్టాలను ఆంగీకరిస్తాయి, తర్వాత పోటీ ఎదురవుతుందనే భయం తగ్గిపోయినప్పుడు తిరిగి ధరలను పెంచుతాయి. అనేక దేశాలలో, ప్రజా ప్రయోజనాలు (ఉదా. విద్యుత్, వంటచెరకు, కమ్యూనికేషన్లు) అత్యధిక స్థాయి ఆర్థిక వ్యవస్థల కారణంగా, ప్రభుత్వ క్రమబద్దీకరణ కింద ఒక గుత్తసంస్థగా పనిచేయగలుగుతాయి.
విమానయాన సంస్థలు, బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ వంటి అనేక పరిశ్రమలలో సేవా ప్రమాణాలను ప్రభుత్వ ఏజెన్సీలు క్రమబద్దీకరిస్తాయి మరియు అనేక విస్తృత స్థాయి కార్యక్రమాలకు రుణసహాయం కల్పిస్తాయి. పైగా, ప్రభుత్వం పెట్టుబడి ప్రవాహాన్ని క్రమబద్దీకరిస్తుంది మరియు ద్రవ్యోల్బణం, నిరుద్యోగం వంటి అంశాలను నియంత్రించడానికి వడ్డీరేటు వంటి ఆర్థిక ఉపకరణాలను ఉపయోగిస్తుంది.
ప్రభుత్వం, దాని నియత యంత్రాంగాలు, పెట్టుబడిదారీ సమాజాల మధ్యన ఉన్న సంబంధం గురించి అనేక సామాజిక, రాజకీయ సిద్ధాంత రంగాల్లో చర్చించబడుతూ వచ్చింది, 19వ శతాబ్దం నుంచి ఈ చర్చ క్రియాశీలక రూపం దాల్చింది. హెర్నాండో డె సోటో ఒక సమకాలీన ఆర్థిక వేత్త, పెట్టుబడిదారీవిధానం యొక్క ప్రధాన లక్షణం ఏమంటే యాజమాన్యం మరియు లావాదేవీలు స్పష్టంగా నమోదు చేయబడిన లాంఛనప్రాయ ఆస్తి వ్యవస్థలో ఆస్తిహక్కులకు ప్రభుత్వం రక్షణ కల్పించడం అని ఇతడు వాదించాడు
డె సోటో ప్రకారం, ఇది ఒక నిరంతర ప్రక్రియ, దీంట్లో భౌతిక ఆస్తులు పెట్టుబడిలోకి రూపాంతరం చెందుతాయి, ప్రతిఫలంగా ఇది మార్కెట్ ఆర్థిక వ్యవస్థలో పలురగాలుగా, మరింత సామర్థ్యంతో ఉపయోగించబడుతుంది. ఇంగ్లండ్‌లో ఎన్‌క్లోజర్ చట్టాలు, ప్రతిచోటా అదేవిధమైన శాసనాలు పెట్టుబడిదారీ విధానపు ఆదిమ సంచయనంలో అంతర్గత భాగం, ప్రైవేట్ భూయాజమాన్యపు నిర్దిష్ట న్యాయ చట్రాలు పెట్టుబడిదారీవిధాన అభివృద్ధికి సమాకలనాలుగా ఉంటాయి.
నూతన సంస్థాగత ఆర్థిక వ్యవస్థలు అనే డౌగ్లాస్ నార్త్ చేత ప్రవేశపెట్టబడిన రంగం, పెట్టుబడిదారీవిధానం పూర్తిస్థాయిలో పనిచేయడానికి న్యాయ చట్రం అవసరం గురించి నొక్కి చెబుతుంది మరియు చారిత్రక పెట్టుబడిదారీ విధానాభివృద్ధికి మరియు రాజకీయ, ఆర్థిక సంస్థల రూపకల్పన, నిర్వహణకు మధ్య ఉన్న సంబంధంపై దృష్టి సారిస్తుంది. కొత్త సంస్థాగత ఆర్థికవ్యవస్థలలో, ప్రజావిధానంపై దృష్టిసారిస్తున్న ఇతర రంగాలలో, ప్రభుత్వ జోక్యం అనేది (పన్నులు, సంక్షేమం, మరియు ప్రభుత్వ క్రమబద్దీకరణవంటివి) రాజకీయ ప్రయోజనాలను సమర్థవంతంగా ఎప్పుడు, ఎక్కడ ప్రతిఫలిస్తుందో తెలుసుకోవడానికి ఆర్థికవేత్తలు చూపు సారిస్తున్నారు. గ్రెగరీ మాన్‌కివ్, అనే నూతన కీన్సియన్ ఆర్థికవేత్త ప్రకారం, ప్రభుత్వ జోక్యం అనేది "మార్కెట్ వైఫల్యం" పరిస్థితులలో మార్కెట్లో తలెత్తే పరిణామాలను మెరుగుపర్చగలదు, లేదా మార్కెట్ స్వయంగా వనరులను నియమించలేని పరిస్థితులలో కూడా ప్రభుత్వ జోక్యం ప్రభావం చూపగలదు.
ఒక బాహ్యతత్వం కనిపించినప్పుడు మరియు మార్కెట్ సానుకూల బాహ్యతత్వంతో ఉత్పత్తిని తయారు చేయవలసి వచ్చినప్పుడు లేదా వ్యతిరేక బాహ్యతత్వాన్ని సృష్టించే ఒక ఉత్పత్తిని అధికంగా ఉత్పత్తి చేసినప్పుడు మార్కెట్ వైఫల్యాలు సంభవిస్తుంటాయి. ఉదాహరణకు వాయు కాలుష్యం అనేది ఒక వ్యతిరేక బాహ్యలక్షణం, దీన్ని మార్కెట్లలో ప్రవేశపెట్టలేము ఎందుకంటే ప్రపంచంలో వాయువు స్వంతం చేసుకోబడదు, మరియు కాలుష్యకారకుల ఉపయోగం కోసం ఇది అమ్మబడదు. కాబట్టి, అధిక కాలుష్యాన్ని తొలగించవచ్చు, వాయు కాలుష్యాన్ని వెదజల్లే సంస్థకు బదులుగా ఉత్పత్తిలో పాల్గొనని ప్రజలు కాలుష్య వెలను చెల్లించవలసి ఉంటుంది. మార్కెట్ వైఫల్య సిద్ధాంత విమర్శకులు, రోనాల్డ్ కోస్, హరోల్డ్ డెమ్‌సెట్జ్, మరియు జేమ్స్ M. బుచానన్ వంటివారు, నిరపేక్ష కచ్చితత్వం లేమి కారణంగా ప్రభుత్వ కార్యక్రమాలు, విధానాలు కూడా కుప్పగూలిపోతాయని వాదిస్తున్నారు. మార్కెట్ వైఫల్యాలు తరచుగా చిన్నవి మరియు ప్రభుత్వ వైఫల్యాలు అనేవి కొన్నిసార్లు పెద్దవిగా ఉంటుంటాయి. కాబట్టి కచ్చితత్వం లేని మార్కెట్లు కచ్చితత్వం లేని ప్రభుత్వ ప్రత్యామ్నాయం కంటే తరచుగా ఉత్తమంగా ఉంటాయి. ప్రస్తుతం దేశాలు కొంతవరకు మార్కెట్ క్రమబద్ధీకరణలు కలిగి ఉన్నప్పటికీ, అవసరమైన క్రమబద్దీకరణ స్థాయి చర్చనీయాంశమవుతోంది.
ప్రజాస్వామ్యం, పెట్టుబడిదారీవిధానం మధ్య సంబంధం అనేది సిద్ధాంతంలో ప్రజారంజక రాజకీయోద్యమాలలో వివాదాస్పద రంగంగా ఉంటోంది. 19వ శతాబ్ది బ్రిటన్‌లో సార్వత్రిక వయోజన పురుషుడి ఓటుహక్కు విస్తరణ అనేది పారిశ్రామిక పెట్టుబడిదారీవిధానంతోపాటే ఉనికిలోకి వచ్చింది. అదే సమయంలో పెట్టుబడిదారీ విధానంలాగే ప్రజాస్వామ్యం కూడా విస్తృతంగా వ్యాప్తిలోకి వచ్చింది, దీంతో అనేకమంది సిద్ధాంతకారులు ఈ రెండింటిమధ్యా కార్యకారణ సంబంధం ఉందని లేదా ఒకటి మరొకదానిని ప్రభావితం చేస్తుందని చెబుతూవచ్చారు. అయితే, 20 శతాబ్దిలో, కొంతమంది రచయితల అభిప్రాయం మేరకు, పెట్టుబడిదారీవిధానం ఉదారవాద ప్రజాస్వామ్యాలకు దూరంగా ఫాసిస్ట్ పాలనలు, రాజరికాలు, ఏక పార్టీ ప్రభుత్వాలు, వంటి పలు రాజకీయ వ్యవస్థలకు దారితీసింది, కాగా, వెనిజులా బొలీవియన్ రిపబ్లిక్ మరియు అరాచక కాటలోనియా వంటి కొన్ని ప్రజాస్వామ్య సమాజాలు పక్కాగా పెట్టుబడిదారీ వ్యతిరేక తత్వాన్ని వ్యక్తీకరిస్తూ వచ్చేవి.
పెట్టుబడిదారీ అభివృద్ధి అధికంగా లేదా తక్కువగా అనివార్యంగా ప్రజాస్వామ్యం వేపు దారితీస్తుందని కొందరు చింతనాపరులు వాదిస్తున్నారు. ఇతరులు మాత్రం దీంతో విభేదిస్తున్నారు. పెట్టుబడిదారీ ప్రజాస్వామ్యాలు ఒకటి మరొకదానితో యుద్ధానికి దిగటం అరుదైన విషయమని వీటిమధ్య చాలా తక్కువ అంతర్గత హింస ఉంటూ వచ్చిందని ప్రజాస్వామిక శాంతి సిద్ధాంతంపై జరిగిన పరిశోధన సూచిస్తోంది. ఏది ఏమైనా, ప్రజాస్వామిక పెట్టుబడిదారీ దేశాలు అరుదుగా మాత్రమే పోరాడి ఉండవచ్చునని లేదా ఇతర ప్రజాస్వామిక పెట్టుబడిదారీ దేశాలతో ఎన్నడూ పోరాడి ఉండకపోవచ్చునని ప్రజాస్వామిక శాంతి సిద్ధాంత విమర్శకులు సూచిస్తున్నారు ఎందుకంటే వారు ప్రజాస్వామిక లేదా పెట్టుబడిదారీ స్వభావంతో ఉండటం కన్న రాజకీయ ఏకరూపత, లేదా సుస్థిరతతో ఉండటమే దీనికి కారణం కావచ్చు.
పెట్టుబడిదారీ విధానంలో ఆర్థిక ప్రగతి గతంలో ప్రజాస్వామికీకరణకు దారి తీసి ఉండవచ్చు కాని, భవిష్యత్తులో ఇలాగే జరగకపోవచ్చునని కొంతమంది వ్యాఖ్యాతలు వాదిస్తున్నారు. రాజకీయ స్వాతంత్ర్యంపై ఎలాంటి రాయితీలు కల్పించకుండానే నియంతృత్వ పాలనలు ఆర్థిక ప్రగతిని సాధించగలిగాయని వీరి వాదన
అత్యధికంగా పెట్టుబడిదారీ ఆర్థిక వ్యవస్థలను కలిగి ఉన్న దేశాలు నిరంకుశ లేదా నిర్బంధ రాజకీయ వ్యవస్థలను కలిగి ఉన్నాయి. గరిష్ఠంగా బహిరంగ మార్కెట్‌ని నిర్వహిస్తూ, విదేశ మారకద్రవ్యాన్ని పెద్ద ఎత్తున ఆకర్షిస్తున్న సింగపూర్, వాక్ స్వేచ్ఛ, భావ వ్యక్తీకరణ వంటి పౌర హక్కులను కాపాడటం లేదు. చైనా ప్రజా రిపబ్లిక్‌ నిరంకుశ ప్రభుత్వాన్ని కలిగి ఉన్నప్పటికీ దాని ప్రైవేట్ (పెట్టుబడిదారీ) రంగం దాని ప్రారంభాన్నుంచే భారీస్థాయిలో విస్తరించడం మొదలైంది. మదుపులకు పెట్టుబడిదారీవిధానానికి సురక్షితమైన వాతావరణాన్ని సృష్టించడానికి నిరంకుశ పద్ధతులను ఉపయోగించడం ద్వారా, చీలీలో అగస్టో పినోచెట్ పాలన ఆర్థిక ప్రగతికి దారితీసింది.
వ్యవస్థపై విమర్శకు స్పందనగా, పెట్టుబడిదారీవిధాన సమర్థకులు కొందరు అనుభావిక పరిశోధనలో ఈ విధాన ప్రయోజనాలు సమర్థించబడ్డాయని వాదించారు. ఆర్థిక స్వాతంత్ర్య సూచకాలు అధిక ఆర్థిక స్వాతంత్ర్యంతో కూడిన దేశాలకు (సూచకాలు నిర్వచించిన విధంగా) ఈ దేశాలలో పేదవారితోపాటుగా ఆదాయం మరియు ఆయుర్దాయం వంటి అస్థిరాంశాలలో గరిష్ఠ స్కోరు మధ్య సహసంబంధం ఉందని చూపుతున్నాయి.
1000–1820 సంవత్సరాలలో ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థ ఆరు రెట్లు అంటే తలకు 50 % పెరుగుతూ వచ్చింది. పెట్టుబడిదారీవిధానం మరింత విస్తృతంగా విస్తరించడం ప్రారంభమయ్యాక 1820–1998లో ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థ 50 రెట్లు అంటే తలకు 9 రెట్లు పెరిగింది. ఐరోపా, యునైటెడ్ స్టేట్స్, కెనడా, ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్ వంటి పెట్టుబడిదారీ ఆర్థిక ప్రాంతాలు చాలావాటిలో ఈ దేశాలు ఇప్పటికే గరిష్ఠ వృద్ధిని సాధించినప్పటికీ, ఆర్థిక వ్యవస్థ తలకు 19 రెట్లు పెరిగింది. 1820 నాటికి పేదదేశంగా ఉన్న జపాన్ 31 రెట్లు వృద్ధిని సాధించింది. అదే సమయంలో మిగతా ప్రపంచంలో తలకు 5 రెట్ల పెరుగుదల సంభవించింది.
పెట్టుబడిదారీ విధానం బలంగా ఉన్న దేశాలలో అనేకమంది సిద్ధాంతకారులు, విధాన నిర్ణేతలు స్థూల దేశీయ ఉత్పత్తి (GDP), సామర్థ్యం ఉపయోగం లేదా జీవన ప్రమాణం వంటి విభాగాలలో ఆర్థిక ప్రగతిని ప్రోత్సహించడంలో పెట్టుబడిదారీ విధానపు సామర్థ్యాన్ని నొక్కి చెప్పారు. ఈ వాదన కీలకమైంది, ఉదాహరణకు, ఆడమ్ స్మిత్ సూచించిన స్వేచ్ఛా మార్కెట్, ఉత్పత్తి మరియు ధరను నియంత్రించి, వనరులను కేటాయిస్తుంది. కాలక్రమంలో ప్రపంచ GDPలో ఈ పెరుగుదల ఆధునిక ప్రపంచ పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థ ఆవిర్భావంతో సంబంధాన్ని కలిగి ఉందని అనేకమంది సిద్ధాంతకారులు సూచించారు.
GDP (తలసరి) పెరుగుదల అనేది ఆహారం, గృహవసతి, దుస్తులు, ఆరోగ్య సంరక్షణ సులభంగా లభ్యం కావడం వంటి జీవన ప్రమాణాల మెరుగుదల అనుభావికతను చూపించింది. వారానికి పనిగంటల సంఖ్య తగ్గిపోవడం, శ్రామికశక్తిలో పిల్లల, పెద్దల భాగస్వామ్యం తగ్గిపోవడం అనేది పెట్టుబడిదారీ విధానపు లక్షణంగా సూచించబడుతోంది.
ఇతర ఆర్థిక రూపాల కంటే కొత్త వృత్తులు లేదా వ్యాపారం ద్వారా తమ ఆదాయాలను పెంచుకోవడానికి పెట్టుబడిదారీ విధానమే వ్యక్తులకు మరిన్ని అవకాశాలను ప్రతిపాదిస్తోందని దాని సమర్థకులు నమ్ముతున్నారు. వారి ఆలోచన ప్రకారం, ఈ సామర్థ్యత సాంప్రదాయిక భూస్వామ్య లేదా గిరిజన సమాజాలలో కంటే లేదా సోషలిస్టు సమాజాల కంటే పెట్టుబడిదారీ విధానంలోనే అధికంగా ఉంటున్నది.
స్పర్ధాత్మక పెట్టుబడిదారీవిధాపు ఆర్థిక స్వాతంత్ర్యం రాజకీయ స్వాతంత్ర్యం యొక్క పూర్వ షరతుగా ఉంటుందని మిల్టన్ ఫ్రీడ్‌మన్ వాదించాడు. ఆర్థిక కార్యాచరణ యొక్క కేంద్రీకృత నియంత్రణ ఎప్పటికీ రాజకీయ అణచివేతతో ముడిపడి ఉంటుందని ఫ్రీడ్‌మన్ వాదించాడు. ఇతడి అభిప్రాయం ప్రకారం, మార్కెట్ ఆర్థికవ్యవస్థలోని లావాదేవీలు ఐచ్ఛికంగా ఉంటాయి, ఐచ్ఛిక కార్యాచరణ అనుమతించే విస్తృత వైవిధ్యం అణచివేత రాజకీయ నేతలకు ప్రాథమిక ప్రమాదకారిగా ఉంటుంది మరియు బలవంతపెట్టడానికి అధికారాన్ని భారీగా తగ్గిస్తుంది. ఫ్రీడ్‌మన్ అభిప్రాయాన్ని ప్రెడ్రిక్ హయెక్, జాన్ మేనార్డ్ కీన్స్ కూడా పంచుకున్నారు, జీవించే స్వాతంత్ర్యానికి మరియు అభివృద్ధి చెందడానికి పెట్టుబడిదారీవిధానం ప్రాణాధారమని ఈ ఇద్దరూ విశ్వసించారు.
పెట్టుబడిదారీ విధానం ఎలాంటి బాహ్య మార్గదర్శకం లేదా ప్రణాళికా యంత్రాంగం లేకుండానే ఒక సంక్లిష్ట వ్యవస్థగా తనకుతాను రూపొందగలదని ఆస్ట్రియన్ స్కూల్ ఆర్థికవేత్తలు వాదించారు. ఫ్రెడ్రిక్ హాయెక్ స్వీయ-సంస్థ దృగంశాన్ని మద్దతిస్తున్న పెట్టుబడిదారీవిధానంగా భావించాడు. ప్రజల పూరించబడని, తక్షణ కోరికలకు సంకేతంలా ధరలు పనిచేస్తాయి, లాభాల వాగ్దానం వ్యాపారవేత్తల ప్రోత్సాహకానికి ఆ కోరికలను సంతృప్తి పర్చడానికి గాను తమ విజ్ఞానాన్ని, వనరులను ఉపయోగించడానికి, అవకాశాన్ని అందిస్తుంది. అందుచేత ప్రతి ఒక్కరూ తన స్వంత ప్రయోజనానికి ప్రయత్నించే లక్షలాది మంది ప్రజల కార్యకలాపాలు సమన్వయం చెందించబడతాయి.
పెట్టుబడిదారీ విధాన విమర్శకులు దానిని వీటితో ముడిపెడుతున్నారు: అసమంజసమైన సంపద పంపిణీ మరియు అధికారం, మార్కెట్ గుత్తాధిపత్యం లేదా సాముదాయిక గుత్తవిధానం వైపు మళ్లే ధోరణి (మరియు అల్పజన పాలనతో కూడిన ప్రభుత్వం); సామ్రాజ్యవాదం, ప్రతీఘాతుక విప్లవ యుద్ధాలు మరియు విభిన్న రూపాల ఆర్థిక మరియు సాంస్కృతిక దోపిడీ; కార్మికులు మరియు ట్రేడ్ యూనియన్ నేతల అణచివేత; సామాజిక పరాయీకరణ; ఆర్థిక సమానత్వం; నిరుద్యోగం; మరియు ఆర్థిక అస్థిరత్వం.
పెట్టుబడిదారీవిధానంపై సుప్రసిద్ధ విమర్శకులు: సోషలిస్టులు, అరాచకవాదులు, కమ్యూనిస్టులు, సోషల్ ప్రజాస్వామికవాదులు, టక్నోక్రాట్లు, కొన్నిరకాల ఛాందసవాదులు, లుడ్డైట్‌లు, నరోద్నక్కులు, షేకర్స్ మరియు కొన్నిరకాల జాతీయవాదులు.
మార్క్సిస్టులు విప్లవాత్మక చర్యద్వారా పెట్టుబడిదారీవిధానాన్ని కూలదోయాలని, అది కమ్యూనిజంలోకి పరివర్తన చెందడానికి ముందు సోషలిజానికి దారితీస్తుందని ప్రబోధించారు. అనేకమంది సోషలిస్టులు పెట్టుబడిదారీవిధానాన్ని అహేతుకమైనదిగా గుర్తించారు, దాని ఉత్పత్తి మరియు ఆర్థిక వ్యవస్థ దిశ ప్రణాళికారహితంగా ఉంటాయని, అనేక అస్థిరత్వాలను, అంతర్గత వైరుధ్యాలను సృష్టిస్తాయని వారి అభిప్రాయం. బానిసలు, వెట్టిచాకిరి పనివాళ్లు, ఖైదీలు, ఇతర నిర్బంధిత వ్యక్తులు వంటి స్వేచ్ఛారహిత పెట్టుబడిదారీ సంబంధాలతో పోటిపడతారని ఇమ్మాన్యువల్ వాల్లెర్‌స్టెయిన్ వంటి లేబర్ చరిత్రకారులు, పరిశోధకులు వాదించారు.
పెట్టుబడిదారీవిధానం యొక్క పలు అంశాలు ప్రపంచీకర వ్యతిరేక ఉద్యమం దాడికి గురయ్యాయి, ఈ ఉద్యమం ప్రధానంగా కార్పొరేట్ పెట్టుబడిదారీవిధానాన్ని వ్యతిరేకించింది. పెట్టుబడిదారీవిధానం నిరంతరాయ ఆర్థిక ప్రగతిని కోరుతుందని, అందుచేత అది భూమ్మీద ఉన్న పరిమిత సహజ వనరులను అనివార్యంగా హరిస్తుందని పర్యావరణవాదులు వాదించారు.
అనేక మతాలు పెట్టుబడిదారీ విధానపు నిర్దిష్ట అంశాలను విమర్శించాయి లేదా వ్యతిరేకించాయి. ప్రత్యామ్నాయ బ్యాంకింగ్ పద్ధతులు అభివృద్ధి చెందినప్పటికీ, సాంప్రదాయిక యూదుమతం, క్రిస్టియానిటీ, మరియు ఇస్లామ్ వడ్డీకి డబ్బును రుణంగా ఇవ్వడాన్ని నిషేధించాయి. కొద్దిమంది క్రైస్తవులు పెట్టుబడిదారీ విధానపు భౌతికవాద ధోరణులను విమర్శించారు. భారతీయ తత్వవేత్త, ఆనంద మార్గ ఉద్యమ సంస్థాపకుడు P.R. సర్కార్, పెట్టుబడిదారీవిధానం సమస్యలను గుర్తించడానికి సామాజిక వృత్త సూత్రాన్ని అభివృద్ధి చేశారు.
వ్యక్తులు 
భావనలు
పనులు