పాము
పాములు లేదా సర్పాలు (ఆంగ్లం: Snakes) పొడవుగా, పొలుసులు కలిగి, కాళ్లులేని, భూచరాలైన సరీసృపాలు. ఇంతవరకు పాములలో 2,900 జాతులను గుర్తించారు. ఇవి అంటార్కిటికాలో మినహా ప్రపంచమంతటా విస్తరించి ఉన్నాయి. ఇందులో చాలా వరకు విషపూరితం కావు. మొత్తం ఇరవై కుటుంబాలలో మూడింటికి చెందినవి మాత్రమే హానికరమైనవి. పాములకు చెవులు ఉండవు.
పాశ్చాత్య సాంప్రదాయాలలో పాముల్ని క్షుద్రమైనవిగా భావిస్తారు. కానీ భారతదేశంలో, హిందువులు పాముల్ని నాగ దేవతలుగా పుజిస్తారు. పాములు క్రెటేషియస్ కాలం అనగా 150 మిలియన్ సంవత్సరాల పూర్వం బల్లుల నుండి పరిణామం చెందినట్లు భావిస్తారు. సర్పాలకు సంబంధించిన విజ్ఞానాన్ని 'సర్పెంటాలజీ' లేదా 'ఒఫియాలజీ' అంటారు.
పరిణామక్రమంలో పాముల బాహ్య చెవులు వ్యర్థావయవాలు (vestigial organs) అయ్యాయి కాని పాముకు అంతర్ చెవులు(Inner ear) ఉన్నాయిఉన్నాయి పాము వీటి సహయంతో వినగలదు. చెవి అంటే ఇది ఒక శరీరభాగము. ఇది ఒక జ్ఞానేంద్రియము. శరీరములోని వినికిడి సాధనము. పంచేంద్రియాలలో ఒకటి. 
The Technical University of Munich, Germany, మరియు The Bernstein Center for Computational Neuroscience కు చెందిన J. Leo van Hemmen మరియు Paul Friedel అనే శాస్త్రవేత్తలు పాములు వినగలవు అని తాజా అద్యయనలు ద్వారా కనుగొన్నారు.
పాములకు కర్ణభేరి ()s, ఉండవు కాని అంతర్ చెవులు () మరియు కాక్లియా () నిర్మాణాలు సహాయంతో గాలిలో గల ప్రకంపనలు గ్రహించటం ద్వారా వినగలవు.
అన్ని పాములు పూర్తిగా మాంసాహారులు. ఈ పరభక్షకాలు ఎక్కువగా బల్లులు, చిన్న పాములు మరియు జంతువులు, పక్షులు, గుడ్లు, చేపలు, కీటకాలు భుజిస్తాయి.
తెలుగు భాషలో పాము పదానికి వివిధ ప్రయోగాలున్నాయి. పాము n. A snake or serpent, సర్పము. ఉదా: An eel of any kind, called కళ్లెం పాము, మలుగుపాము, చెమ్మేని పాము, తవిటి పాము కొమ్మిరె పాము and Russell on Fishes, No. 31, 35, &c. నలికండ్ల పాము the black dotted lizard. వానపాములు maggots in rain water. పాముల గద్ద n. A sort of heron. Jerd. Catal. పాముల నారిగాడు n. The Common Heron. Ardea cinerea, or, the purple Heron, Ardea purpurata. (F.B.I.) పాముకొండ n. A species of దొండ. పాములవాడు n. A snake catcher or charmer పామువేలు n. A name for the middle finger మధ్యవేలు.
పాము లేదా ప్రాము v. a. అనగా To smear, rub, or wash, as a wall, &c. రాచు, రుద్దు అని కూడా అర్ధాలున్నాయి. ఉదా: "పదము నేల బెట్టి పాము చుండ."
ప్రపంచవ్యాప్తంగా 'ప్రతి సంవత్సరం 50 లక్షల మంది పాము కాటుకు గురవుతున్నారు. భారతదేశంలో ప్రతి సంవత్సరం రెండు లక్షల మంది పాటుకాటుకు గురవుతున్నారు,50,000 మంది మనుషులు పాము కాటు మూలంగా చనిపోతున్నారని అంచనా.ప్రపంచం లో ఒక్క ఐర్లాండ్ దేశంలో మాత్రమే పాములు లేవు.మిగిలిన అన్ని ప్రాంతాల్లో 3 వేల జాతుల పాములున్నాయి. మన దేశంలో ఉన్న250 జాతులలో 52 విష సర్పాలు. అమెరికా, ఆస్టేలియా, ఇంగ్లండ్ వంటి దేశాల్లో పాము కాటు మరణాలు పదుల సంఖ్యల్లో ఉంటున్నాయి. రోగికి ముందు ధైర్యం చెప్పాలి.
విషసర్పం కాటుకు గురైనప్పుడు నోటివెంట నురుగు, చూపు రెండు దృశ్యాలు కనిపించడం, తలనొప్పి, తల తిరుగుడు వం టి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. వీటిని ప్రి పెరాల్టిక్, పెరాల్టిక్ లక్షణాలుగా విభజిస్తారు. ఈ లక్షణాలు కనిపిస్తే రోగికి యాంటీ వెనమ్ డోసు ఇవ్వాలి.మొదట పది వైల్స్ యాంటీవెనమ్ , ఆరు గంటల వ్యవధి తర్వాత మరో పది వైల్స్ డోసు ఇవ్వాలి.ఆరు గంటల తర్వాత కూడా రోగి ఆరోగ్య పరిస్థితిలో మార్పు లేకుంటే చివరి డోసుగా ఐదు నుంచి పది వైల్స్ యాంటీ వెనమ్ ఇవ్వాలి.చాలా ప్రాంతాల్లో పాము కాటు విషానికి సరైన విరుగుడు చికిత్స అందుబాటులో లేకే బాధితులు పెరుగుతున్నారు.
అతి పొడవైన పాము : అనకొండ (Anaconda). దక్షిణ అమెరికాలోని అనకొండ పొడవు రమారమి 5.5 మీటర్లు.(18 అడుగులు).
అతి చిన్న పాము : త్రెడ్ పాము (Thread Snake): పొడవు 11 సె.మీ.(4.4 అంగుళాలు). West Indies లో కనబడుతుంది.
అతి పొడుగాటి కోరలు గల పాము : గబూన్ వైపర్ (Gaboon Viper). వీటి కోరలు 5 సె.మీ. (2 అంగుళాలు) కంటే ఎక్కువ.
అత్యధిక వేగంతో ప్రాకే పాము : నల్ల మాంబా (Black Mamba). ఇది గంటకు 19 కి.మీ.(12 మైళ్ళు) వేగంతో ప్రయాణిస్తుంది.
కొన్ని దేశాలలో పాముల్ని ఆహారంగా తింటారు.