hotchpotch/miracl-hf-unified huggingface dataset:
సేనాపతి
సేనాపతి జిల్లా మణిపూర్ రాష్ట్ర జిల్లాలో ఒకటి.
మణిపూర్ రాష్ట్ర ఉత్తర భూభాగంలో సేనాపతి జిల్లా ఉంది. జిల్లా తూర్పు సరిహద్దులలో ఉఖ్రుల్ జిల్లా, పడమర సరిహద్దులలో తమెంగ్‌లాంగ్ జిల్లా, ఉత్తర సరిహద్దులలో నాగాలాండ్ 
రాష్ట్రానికి చెందిన ఫెక్ జిల్లా మరియు దక్షిణ సరిహద్దులో ఈస్ట్ ఇంఫాల్ జిల్లా మరియు వెస్ట్ ఇంఫాల్ జిల్లాలు ఉనాయి. ఈ జిల్లా సముద్రమట్టానికి 1061-1788 మీ ఎత్తున ఉంది. జీల్లాలోని పర్వతశ్రేణులు ఉత్తరం నుండి దక్షిణ దిశగా ఏటవాలుగా సాగుతూ ఇంఫాల్ లోయలలో కలిసి పోతున్నాయి..
సేనాపతి జిల్లా ముందుగా నార్త్ మణిపూర్ జిల్లాగా ఉంటూ తరువాత సేనాపతి జిల్లాగా మారింది. ఈ జిల్లా 1969 నవంబరు 14 నుండి ఉనికిలోకి వచ్చింది. జిల్లా కేంద్రంగా కరాంగ్ ఉండేది తరువాత 1976 డిసెంబరు 13 న జిల్లాకేంద్రం సేనాపతి పట్టణానికి మార్చబడింది. 1983 జూలై 15 నుండి ఈ జిల్లా సేనాపతి జిల్లాగా మారింది.
సేనాపతి జిల్లా మణిపూర్ రాష్ట్ర ఉత్తర భూభాగంలో డిగ్రీల 93.29° మరియు 94.15° అక్షాంశం మరియు 24.37° మరియు 25.37° డిగ్రీల రేఖాంశం వద్ద ఉంది. జిల్లా దక్షిణ సరుహద్దులో 
ఇంఫాల్ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో ఉఖ్రుల్ జిల్లా, పడమటి సరిహద్దులో తమెంగ్‌లాంగ్ జిల్లా మరియు ఉత్తర సరిహద్దులో నాగాలాండ్ జిల్లాలోని ఫెక్ జిల్లా ఉన్నాయి. జిల్లా సముద్రమట్టానికి 1061-2788 ఎత్తులో ఉంది.
ఈస్ట్ ఇంఫాల్ జిల్లా ఉపౌష్ణమండల వాతావరణం కలిగి ఉంది. జిల్లాలో భూమి అధికంగా బంకమట్టితో నిండి ఉంటుంది. 
అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత 38.1 ° సెల్షియస్, అత్యల్ప ఉష్ణోగ్రత 34.1° సెల్షియస్. వర్షపాతం 670 మి.మీ. జిల్లాలో 110 వాటర్ షెడ్లు ఉన్నాయి. ఒక్కో వాటర్ షెడ్ శక్తితో 2000-3000 హెక్టార్లకు నీరు 
లభిస్తుంది. ఇవి చివరగా ప్రధాన నదిలో మిళితం ఔతుంటాయి.
ఈస్ట్ ఇంఫాల్ జిల్లాలో 80% భూభాగం అరణ్యాలతో నిండి ఉంది. 20% భూభాగం వ్యవసాయనికి ఉపయోగపడుతుంది. వరి, ఉర్లగడ్డలు, క్యాబేజి, మొక్కజొన్నలు మొదలైన వ్యవసాయం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడుతున్నాయి. ప్రజలు ప్రధాన వృత్తులలో వ్యవసాయం ప్రధానమైనది. అలాగే జిల్లాలో ప్రజలు టెర్రస్ పంటలు పండించడంలో నైపుణ్యం కలిగి ఉన్నారు.
మణిపూర్ రాష్ట్ర జిలాలలో సేనాపతి జిల్లా వైశాల్యంలో ప్రథమ స్థానంలో ఉంది. సేనాపతి జిల్లా పాలన డెఫ్యూటీ కమీషనర్ మరియు మెజిస్ట్రేట్ ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించబడుతుంది.
మెజిస్ట్రేట్‌కు సహాయంగా డిస్ట్రిక్ సప్లై ఆఫీసర్, ఒక అసిస్టెంట్ ఇంజనీర్, ఒక అసిస్టెంట్ ఎలెక్షన్ ఆఫీసర్, ఒక అసిస్టెంట్ ప్రాజెక్ట్ ఆఫీసర్ మరియు ఒక సూపరింటెండెంట్ వంటి పలువురు అధికారులు పాలనా నిర్వహణలో సహకరిస్తుంటారు. ది డెఫ్యూటీ కమీషనర్ అదనపు డెవెలెప్మెంట్ కమీషనర్‌గా బాధ్యత వహిస్తారు.
ఈస్ట్ ఇంఫాల్ మావో నాగాలు, మారం, తంగల్, పౌమై, తంగల్, జెమై, లియంగ్మై, రాంగ్మై (కబుయి), తంగ్ఖుల్, మీటియి, తడౌ, నేపాలీలు, వైఫై, చిరు, మరింగ్ మొదలైన గిరిజన తెగలు వారు నివసిస్తున్నారు.
జాతీయ రహదారి 92, జాతీయ రహదారి 39 ఈ జిల్లాగుండా ఉత్తర మరియు దక్షిణాలుగా నిర్మించబడింది. ఇంఫాల్- తమెంగ్‌లాంగ్ ద్వారా కంగ్పొక్పి మార్గం, మారం-పెరెన్ రోడ్, తడుబి-టొల్లొలి-ఉఖ్రుల్ రోడ్, మారం - న్గరి- కచై రోడ్, కరంగ్- పురుల్- లియై రోడ్, సేనాపతి-కొంగ్‌డై-ఫైబంగ్ రోడ్ మొదలైన రహదారి మార్గాలు జిల్లా వాసులకు రవాణా సౌకర్యాన్ని అందిస్తున్నాయి.
సేనాపతి జిల్లాలో మావోలా, మారం పౌలా మరియు తౌడు భాషలు వాడుకలో ఉన్నాయి.
ఈస్ట్ ఇంఫాల్ జిల్లాలో వివిధ సనొరదాయాలకు చెందిన ప్రజలు నివసుస్తున్న కారణంగా వైవిధ్యమైన ఉత్సవాలను పండుగలను జరుపుకుంటారు.
తమెంగ్‌లాంగ్
మణిపూర్ రాష్ట్ర జిల్లాలలో తమెంగ్‌లాంగ్ జిల్లా ఒకటి. జిల్లా ప్రధానకార్యాలయాలు తమెంగ్‌లాంగ్ పట్టణం వద్ద ఉన్నాయి. 2011 గణాంకాలను అనుసరించి మణిపూర్ రాష్ట్ర జిల్లాలలో తమెంగ్‌లాంగ్ అత్యంత అధికమైన జనసాంద్రత కలిగిన జిల్లాగా గురించబడింది.
తమెంగ్‌లాంగ్ జిల్లా తూర్పు మరియు ఉత్తర సరిహద్దులో సేనాపతి జిల్లా, పడమర సరిహద్దులో వెస్ట్ ఇంఫాల్ జిల్లా మరియు అస్సాం రాష్ట్రం, ఉత్తర సరిహద్దులో నాగాలాండ్ రాష్ట్రం, మరియు దక్షిణ సరిహద్దులో చురచంద్‌పూర్ జిల్లా ఉన్నాయి. జిల్లా వైశాల్యం 439 చ.కి.మి.
పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో తమెంగ్‌లాంగ్ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న మణిపాల్ రాష్ట్రజిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.
తమెంగ్‌లాంగ్ జిల్లా తమెంగ్‌లాంగ్, తమేయీ, టౌసెం మరియు నంబా అనే 4 ఉపవిభాగాలుగా వుభజించబడింది. 
నంబా ఉపవిభాగం కింద ఖౌపం చాలా జనసాంధ్రత కలిగిన ప్రదేశం. అంతేకాక మణిపూర్ ముఖ్యమంత్రి డాక్టర్ శ్రీ. గైఖంగం గనమేయీ స్వస్థలమిదే.
చంపై
మిజోరాం రాష్ట్రంలోని 8 జిల్లాలలో చంపై ఒకటి. జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో మణిపూర్ రాష్ట్రంలోని చురచంద్‌పూర్ జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో ఐజ్‌వాల్ జిల్లా మరియు సెర్ఛిప్ జిల్లాలు, దక్షిణ మరియు తూర్పు సరిహద్దులో మయన్మార్ దేశం ఉన్నాయి. చంపా వైశాల్యం 3185.83 చ.కి.మీ.
చంపాజిల్లాలో మోడరేట్ వాతావరణం నెలకొని ఉంటుంది. శీకాలంలో ఉష్ణోగ్రత 10 డిగ్రీల సెల్షియస్ నుండి 20 డిగ్రీల సెల్షియస్, వేసవి ఉష్ణోగ్రతలు 15 డిగ్రీల సెల్షియస్ నుండి 30 డిగ్రీల సెల్షియస్ ఉంటుంది.
జిల్లాలో 4 మండలాలు (చంపై, ఖవ్బంగ్, ఖౌజవ్ మరియు న్గోపా) ఉన్నాయి. జిల్లాలో 5 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు (చంపై, ఖవ్హై, ఖవ్బంగ్, ఖౌజవ్ మరియు న్గోపా) ఉన్నాయి. 88 మాననివాసిత గ్రామాలు ఉన్నాయి.
1991 లో చంపై జిల్లాలో 200 చ.కి.మీ వైశాల్యంలో " ముర్లెన్ నేషనల్ పార్క్ " స్థాపించబడింది. జిల్లాలో అదనగా " లెంగ్‌తెంగ్ అభయారణ్యం " ఉంది. దీనిని 1999 లో స్థాపించారు. వైశాల్యం 120 చ.కి.మీ.
కొలాసిబ్
మిజోరాం రాష్ట్రంలోని 8 జిల్లాలలో కొలాసిబ్ జిల్లా ఒకటి.
కొలాదిబ్ ఉత్తర మరియు వాయవ్య సతిహద్దులలో అస్సాం రాష్ట్రం లోని హైలకండి జిల్లా, పడమర దిశలో మమిట్ జిల్లా దక్షిణ మరియు తూర్పు దిశలలో ఐజ్‌వాల్ జిల్లా మరియు 
ఈశాన్య సరిహద్దులో అస్సాం రాష్ట్రం లోని కచార్ జిల్లా ఉన్నాయి. జిల్లావైశాల్యం 1382.51చ.కి.మీ ఉంది. కొలాసిబ్ జిల్లా కేంద్రంగా కొలాసిబ్ పట్టణం ఉంది.
కొలాసిబ్ జిల్లాలో పూర్తిగా నిర్మించబజడిన " సెర్లుయి బి డాం " ఆనకట్ట . 2 నిర్మాణంలో ఉన్న ఆనకట్టలు (బైరబ్ ఆనకట్ట) మరియు (తురియల్ ) ఆనకట్ట ఉన్నాయి.
సెర్చిప్ జిల్లాను 2 రీజనల్ డెవెలెప్మెంటు బ్లాకులుగా (బిల్ఖత్లిర్ మరియు తిగ్ధల్) విభజించారు. జిల్లా 3 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలుగా ( తురియల్, కొలాసిబ్ మరియు సెర్లుయి) విభజింపబడింది.
లంగ్‌లై
మిజోరాం రాష్ట్రంలోని 8 జిల్లాలలో లంగ్‌లై జిల్లా ఒకటి. 2011 గణాంకాలను అనుసరించి ఈ జిల్లాకు రాష్ట్రంలో అత్యధిక జనసాంధ్రత కలిగిన జిల్లాగా గుర్తిపు వచ్చింది. 
జిల్లా కేంద్రం అయిన లంగ్‌లెయి కారణంగా ఈ జిల్లాకీ పేరు వచ్చింది. మిజోభాషలో లంగ్‌లే అంటే రాతివంతెన అని అర్ధం. త్లాంగ్ నదికి నాఘైష్ సమీపంలో ఉన్న ఉపనది మీద వంతెన వంటి శిలను చూసి ఈ ప్రాంతానికి ఈ పేరు వచ్చింది. 
లంగ్‌లై జిల్లాకు ఉత్తర సరిహద్దులో మమిట్ జిల్లా మరియు ఐజ్ వాల్ జిల్లా పడమట సరిహద్దులో బంగ్లాదేశ్ దక్షణ సరిహద్దులో లవంగ్‌త్లై జిల్లా ఆగ్నేయ సరిహద్దులో సైహ జిల్లా తూర్పున మయన్మార్ దేశం మరియు ఆగ్నేయ సరిహద్దులో సెర్ఛిప్ జిల్లా ఉన్నాయి. జిల్లా వైశాల్యం 4538 చ.కి.మీ. లంగ్‌లై జిల్లాకు లంగ్‌లై కేంద్రంగా ఉంది.
లంగ్‌లై జిల్లా 3 ఉపవిభాగాలుగా విభజించబడింది (హ్నాతియల్, లంగ్‌లై మరియు త్లాంగ్). జిల్లాలో 7 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు (సౌత్ తుయిపుయి, లంగ్‌లై నార్త్, లంగ్‌లై, లంగ్‌లై తూర్పు, లంగ్‌లై వెస్ట్, లంగ్‌లై సౌత్ తోరంగ్ మరియు వెస్ట్ తుయిపుయి) ఉన్నాయి.
మమిట్
మిజోరాం రాష్ట్రం 8 జిల్లాలలో మమిట్ జిల్లా ఒకటి.
మమిట్ జిల్లా ఉత్తరసరిహద్దులో అస్సాం రాష్ట్రానికి చెందిన హైల కండి జిల్లా, పడమర సరిహద్దులో ఉత్తర త్రిపుర జిల్లా మరియు బంగ్లాదేశ్, దక్షిణ సరిహద్దులో లంగ్‌లై జిల్లా మరియు తూర్పు సరిహద్దులో కొలాసిబ్ జిల్లా మరియు ఐజ్‌వాల్ జిల్లా ఉన్నాయి. జిల్లా వైశాల్యం 3025.75 చ.కి.మీ. జిల్లా కేంద్రంగా మమిట్ పట్టణం ఉంది.
మమిట్ జిల్లాలో 4 రీజనల్ డెవెలప్మెంట్ బ్లాకులు ఉన్నాయి. జిల్లాలో 3 అసెంబ్లీ స్థానాలు (హాచెక్, దంప మరియు మమిట్) ఉన్నాయి.
1985లో మమిట్ జిల్లాలో 500 చ.కి.మీ వైశాల్యంలో దంపా టైగర్ రిజర్వ్ స్థాపించబడింది.
సైహ
మిజోరాం రాష్ట్రంలోని సైహ 8 జిల్లాలలో సైహ ఒకటి. జిల్లా ఉత్తర మరియు వాయవ్య సరిహద్దులలో లంగ్‌లై జిల్లా, పడమర సరిహద్దులో లవంగ్‌త్లై జిల్లా, మరియు దక్షిణ మరియు తూర్పు సరిహద్దులో మయన్మార్ ఉన్నాయి. జిల్లా వైశాల్యం 1399.9 చ.కి.మీ. జిల్లాకేంద్రంగా సైహ పట్టణం ఉంది. 2001-2011 మద్య కాలంలో జిల్లా జనసంఖ్య 60.823 నుండి 56,574 కు క్షీణించింది. మిజోరాం జిల్లాలో సైహ జిల్లా అత్యల్పమైన జనసాంధ్రత కలిగిన జిల్లాగా గుర్తించబడింది.
సైహ జిల్లా ఒకప్పుడు చిన్ంతుయిపుయి జిల్లాలో భాగంగా ఉంటూ వచ్చింది. 1998లో చిన్ంతుయిపుయి జిల్లాను 2 భాగాలుగా విభజించి సైహ జిల్లా రూపొందించబడింది.
సైహ జిల్లా కేంద్రంగా సైహ పట్టణం ఉంది. మిజోరాం రాష్ట్రంలోని 8 జిల్లాలలో సైహ ఒకటి అంతేకాక వైశాల్యపరంగా సైహ 3వ స్థానంలో ఉంది. మొదటి రెండు స్థానాలలో ఐజ్‌వాల్ మరియు లంగ్‌లై. జిల్లాలో తుయిపాంగ్, సంగౌ, ఫురా మరియు బౌల్‌పుయి మొదలన ప్రధాన పట్టణాలుగా ఉన్నాయి.
2006లో పంచాయితీరాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతీయ జిల్లాలు (640) లలో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో సైహ ఒకటని గుర్తించింది. " " బ్యాక్వర్డ్ రీజంస్ గ్రాంట్ ఫండ్ ప్రోగ్రాం " నుండి నిధులు అందుకుంటున్న జిల్లాలలో సైహ ఒకటి.
సైహ జిల్లా 3 రీజనల్ డెవెలెప్మెంటు బ్లాకులుగా (సైహ,సంగౌ మరియు తుయిపాంగ్) విభజించబడింది. అలాగే 3 నియోజకవర్గాలుగా (సైహ,సంగౌ మరియు తుయిపాంగ్) విభజించబడింది.
జిల్లాలో మరా ప్రజలు అధికంగా నివసిస్తున్నారు. మారా ప్రజలకు " మారా అటానిమస్ జిల్లా కౌంసిల్ " పేరిట అటానిమస్ జిల్లా (సైహ మరియు తుయిపాంగ్ రీజనల్ డెవెలెప్మెంట్ బ్లాకులు) ఉంది. 
తరువాత స్థానంలో ఉన్న లై ప్రజలు " లై అటానిమస్ జిల్లా కౌంసిల్ "లో భాగమైన సంగౌ రీజనల్ డెవెలెప్మెంటు బ్లాకులో ఉన్నారు.
1997లో సైహ జిల్లాలో 50చ.కి.మీ వైశాల్యంలో " పాంగ్పుయి నేషనల్ పార్క్ " స్థాపించబడింది.
సెర్ఛిప్
మిజోరాం రాష్ట్రంలోని 8 జిల్లాలలో సెర్చిప్ జిల్లా ఒకటి. జిల్లా వాయవ్య మరియు ఉత్తర సరిహద్దులలో ఐజ్‌వాల్జిల్లా, పడమర మరియు దక్షిణ సరిహద్దులో 
లంగ్‌లెయి జిల్లా, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో మయన్మార్ మరియు తూర్పు సరిహద్దులో చంపై జిల్లా ఉన్నాయి. జిల్లా వైశాల్యం 1421.6 చ.కి.మీ ఉంది.1998 సెప్టెంబరు 15 న రూపుదిద్దుకున్న 
ఈ జిల్లాకు సెర్చిప్ పట్టణం కేంద్రంగా ఉంది. 2011 గణాంకాలు అనుసరించి దేశంలో అత్యధిక అక్షరాస్యత కలిగిన జిల్లాగానూ మిజోరాంలో జనసాంధ్రత అల్పంగా ఉన్న జిల్లాలలో సైహ తరువాతగా రెండవ జిల్లాగానూ గుర్తింపు తెచ్చుకున్నది. .
వెంటవాంగ్ జలపాతం తెంజ్వాల్‌కు దక్షిణంగా ఉంది.
జిల్లా ఉత్తర సెర్చీప్, వనలైఫై మరియు తెన్‌జావి 3 ఉపవిభాగాలుగా విభజించబడింది. జిల్లాలో 3 అసెంబ్లీ స్థానాలు (తుయికం, హ్రంగ్‌తుర్జో మరియు సెర్చిప్ ) ఉన్నాయి. 
జిల్లాలో ప్రధాన పట్టాణాలలో సెర్చిప్, తెంజ్వాల్ మరియు ఉత్తరవనలైఫై ముఖ్యమైనవి. ఇతర ఉపపట్టణాలలో చింగ్‌చిప్ మరియు తూర్పు లంగ్‌దర్ ముఖ్యమైనవి. గుర్తించతగిన గ్రామాలలో 
ముఖ్యమైనవి హ్రింగ్త్లాంగ్ మరియు లంఫో ముఖ్యమైనవి.
1991 సెర్చిప్ జిల్లా సెర్చిప్‌లో ఖాంగ్‌లంగ్ 41 చదరపు కిలోమీటర్ల వైశాల్యంలో వన్యమృగ అభయారణ్యం స్థాపించబడింది. .
ఈస్ట్ గారో హిల్స్
మేఘాలయ రాష్ట్ర జిల్లాలలో తూర్పు గారో హిల్స్ జిల్లా ఒకటి. 
తూర్పు గారో హిల్స్ జిల్లా 1976లో రూపుదిద్దుకొన్నది. జిల్లాకేంద్రంగా విలియం నగర్ ఉంది. విలియంసన్ ఏ సంగ్మా ఙాపకార్ధం ఈ ఊరికి ఈ పేరు పెట్టబడింది.మేఘాలయ రాష్ట్రానికి 
విలియంసన్ ఏ సంగ్మా మొదటి ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నాడు. విలియం నగర్ సింసగ్రె వద్ద ఉన్న విశాలమైన సోమేశ్వరి నదీ మైదానాలలో ఉపస్థితమై ఉంది. 1837లో బ్రిటిష్ సైన్యాలను ఎదిరించి 
గారో ప్రజలు ఆఖరిపోరాటం సాగించిన భూమి ఈ మైదానాలే. 1837 డిసెంబరు 12 న విలియం నగరుకు 12 కి.మీ సమీపంలో ఉన్న స్కిర్‌మిష్‌లో బ్రిటిష్ సైన్యాల దాటికి గారో నాయకుడు పా టోగన్ నెంగ్మింజ సంగ్మ " మరణానికి గురైన చాతిత్రాత్మక సంఘటన జరిగింది.
జిల్లా ప్రధానకార్యాలయం విలియం నగరులో ఉంది. జిల్లావైశాల్యం 2,603చ.కి.మీ.
తూర్పు గారో హిల్స్ జిల్లా పుర్నో అజితక్ సంగ్మతో చేర్చి 1975 నుండి తురా పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గంలో ఉంది. గత యూనియన్ మినిస్టర్ మరియు 11 వ లోకసభలో ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికైన ప్రత్యేకత సాధించుకున్న " పుర్నో అజితక్ సంగ్మ " ఇక్కడి నుండే ఎన్నిక చెయ్యబడ్డాడు.
తూర్పు గారో హిల్స్ విభాగం 5 ఉపవిభాగాలుగా విభజించబడింది.
2011 గణాంకాలను అనుసరించి తూర్పుగారియో జిల్లా జనసంఖ్య 317,618. ఇది దాదాపు బహ్మా దేశ జనసంఖ్యకు సమం.
తూర్పు గారో హిల్స్ జిల్లాలో తాంగ్, టిబెటో-బర్మన్ భాషలను భారతదేశం మరియు బంగ్లాదేశ్ లలో దాదాపు 10,000 ప్రజలు మాట్లాడుతుంటారు.
1980 తూర్పు గరో హిల్స్ జిల్లా మరియు దాని సోదరి జిల్లాలైన సౌత్ గరో హిల్స్ మరియు వెస్ట్ గారీ హిల్స్ జిల్లాలు " నాక్రెక్ నేషనల్ పార్క్ "కు పుట్టినిల్లు అయింది. ఈ పార్క్ వైశాల్యం 47చ.కి.మీ.
ఈస్ట్ కాశీ హిల్స్
మేఘాలయ రాష్ట్ర జిల్లాలలో తూర్పు కాశీ హిల్స్ జిల్లా ఒకటి. షిల్లాంగ్ జిల్లా కేంద్రంగా ఉంది. జిల్లా వైశాల్యం 2,752 కి.మీ, జనసంఖ్య 824,059.2011 గణాంకాలను అనుసరించి మేఘాలయ రాష్ట్ర జిల్లాలలో తూర్పు గారో హిల్స్ జిల్లా అత్యధిక జనసాంధ్రత కలిగిన జిల్లాగా గుర్తించబడింది.
తూర్పు కాశీ హిల్స్ జిల్లా కాశీ హిల్స్ జిల్లాలో కొంత భూభాగం విభజించి రూపుదిద్దబడింది. 1976 అక్టోబరు 28న కాశీ హిల్స్ జిల్లా తూర్పు కాశీ మరియు పశ్చిమ కాశీ జిల్లాలుగా విభజించబడింది. తూర్పు కాశీ జిల్లా అదనంగా తూర్పు కాశీ మరియు రి-భోయ్ జిల్లాలుగా విభజించబడ్డాయి.
తూర్పు కాశీ హిల్స్ జిల్లాకు షిల్లాంగ్ కేంద్రంగా ఉంది. తూర్పు కాశీ హిల్స్ జిల్లా మేఘాలయ రాష్ట్రానికి మద్యభాగంలో ఉంది. జిల్లా వైశాల్యం 2,748 చ.కి.మీ ఉంటుంది.
జిల్లా 25°07” & 25°41” ఉత్తర అక్షాంశం మరియు 91°21” & 92°09” తూర్పు రేఖాంశంలో ఉపస్థితమై ఉంది.
జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో రి-భోయి మైదానాలు మొదలై క్రమంగా షిల్లాంగ్ పచ్చికబైళ్ళ వైపు సాగిపోతూ నదీ లోయలో కలిసిపోతుంది. తూర్పు కాశీ హిల్స్ జిల్లా దక్షిణ ప్రాంతంలో అత్యధికంగా కొండలతో సన్నని దారులు మరియు కనుమలతో నిండి ఉంటుంది. జిల్లా తూర్పు సరిహద్దులో జంతీ హిల్స్ జిల్లా, పడమర సరిహద్దులో పశ్చిమ కాశీ హిల్స్ జిల్లా ఉన్నాయి. 
జిల్లా నైసర్గిక పరిస్థితిలో నదీ లోయలతో కలిసిపోయిన షిల్లాంగ్ మైదానం ప్రధానమైనదిగా భావించవచ్చు. అలాగే షెల్లా భోలాగంజ్, కమ్యూనిటీ మరియు రూరల్ డెవలెప్మెంటు బ్లాక్ బంగ్లాదేశ్ సరిహద్దులో ఉంటుంది. నగరానికి 10 కి.మీ దూరంలో షిల్లాంగ్ శిఖరం ఉంటుంది. పల్లెసీమల అందాలతో కూడిన ఎత్తైన పర్వతప్రాంతాలు ప్రకృతి సహజ సౌందర్యాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంటాయి. ఈ దృశ్యాలు రాష్ట్రానికంతటికీ గుర్తింపు తీసుకువచ్చాయి.
The climate of the district ranges from temperate in the plateau region to the warmer tropical and sub-tropical pockets on the Northern and Southern regions. The whole of the district is influenced by the south-west monsoon which begins generally from May and continues till September. The weather is humid for the major portion of the year except for the relatively dry spell usually between December and March.
తూర్పు కాశీ హిల్స్ జిల్లా 8 ఉపవిభాగాలుగా విభజించబడింది.
2013లో ఆసియాలో అత్యంత పరిశుద్ధమైన గ్రామంగా పేర్కొన్నారు. అలాగే 2005లో భారతదేశంలో అత్యంత పరిశుద్ధమైన గ్రామంగా కూడా గుర్తించబడింది.
జిల్లా కేంద్రం మరియు మేఘాలయ రాష్ట్ర రాజధాని అయిన షిల్లాంగ్ జాతీయ రహదారి 44 మర్గంలో గౌహతి మరియు సిచార్ నగరాలతో అనుసంధానించబడి ఉంది. సమీపంలోని రైల్వే స్టేషను మరియు విమానాశ్రయం గౌహతీ నగరంలో ఉన్నాయి. షిల్లాంగ్‌కు 35 కి.మీ దూరంలో ఉన్న ఉంరోయిలో చిన్న ఎయిర్‌క్రాఫ్ట్ నిలవడామికి అవసరమైన ఎయిర్‌స్ట్రిప్ ఉంది. వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు ఇతర సామాగ్రి జీబులు, ట్రాక్టర్లు మరియు ట్రక్కులలో రవాణాచేయబడుతుంటాయి. షిల్లాంగ్ రాష్ట్రంలోని ఇతర భూభాగాలతో ఆటో వాహనాల రాకపోకలకు అనువైన చక్కగా అనుసంధానించబడుతుంది. అలాగే జిల్లాలోని అన్ని బ్లాకుల కేద్రాలు కూడా రహదారి మార్గాలతో అనుసంధానించబడి ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ సుదూరప్రాంతాలలో ఉన్న గ్రామాలకు రాకపోకల మార్గాలు దీనావస్థలో ఉన్నాయి. అలాగే చాలినంత రవాణా వసతులు కూడా లేవు.
తూర్పు జెంతీ హిల్స్
తూర్పు జెంతీ హిల్స్ మేఘాలయ రాష్ట్రంలో ఖెలిర్‌హియాత్ ప్రధాన కేంద్రంగా కల ఒక జిల్లా. 2012 జూలై 31న జెంతీ హిల్స్ జిల్లా నుండి ఈ జిల్లా రూపుదిద్దబడింది.
జిల్లాలో ఖ్లిహ్రియత్ మరియు సైపంగ్ అనే 2 కమ్యూనిటీ బ్లాకులు ఉన్నాయి.
జిల్లా మొత్తం విస్తీర్ణము 2115 కిలోమీటర్లు. జిల్లాకు ఈక్రింది సరిహద్దులు ఉన్నాయి.
జిల్లాలో మొత్తం రెండు సామాజిక మరియు గ్రామీణ అభివృద్ధి విభాగాలు ఉన్నాయి. అవి ఖెలిర్‌హియాత్ సి & ఆర్.డి బ్లాక్ మరియు సైపుణ్ సి & ఆర్.డి బ్లాక్
East Jaintia Hills has a population of 1,22,436 residing in 206 villages.
రి-భోయ్
మేఘాలయ రాష్ట్ర జిల్లాలలో రి-భోయి జిల్లా ఒకటి. జిల్లావైశాల్యం 2,378 జిల్లా ప్రధానకార్యాలయాలు నాంగ్పో వద్ద ఉన్నాయి. 2001 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లా జనసంఖ్య 192,795 2011 గణాంకాలను అనుసరించి మేఘాలయ రాష్ట్ర జిల్లాలలో సౌత్ గారో హిల్స్ జిల్లా తరువాత అత్యల్ప జనసాంధ్రత కలిగిన జిల్లాగా గురించబడింది.
ఈస్ట్ కాశీ హిల్స్ జిల్లా లో ఉపవిభాగంగా ఉన్న రి-భోయి 1992 జూన్ 4 నుండి పూర్తిస్థాయి జిల్లాగా మార్చబడింది.
రి-భోయి జిల్లా 90°55’15 నుండి 91°16’ అక్షాంశ మరియు రేఖాంశాల మద్య ఉపస్థితమై ఉంది. జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో కామరూప్ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో జెంతీ హిల్స్ జిల్లా మరియు అస్సాం రాష్ట్రానికి చెందిన కర్బి ఆంగ్లాంగ్ మరియు పడమర సరిహద్దులో వెస్ట్ కాశీ హిల్స్ జిల్లా ఉన్నాయి. పథర్‌ఖ్మా వద్ద సి మరియు డీ బ్లాకులు ఒక అడ్మింస్టేట్ యూనిట్ ఉన్నాయి. జిల్లాలోని గ్రామాల సంఖ్య 561. రి-భోయి జిల్లా వైశాల్యం 2,448 చ.కి.మీ. రాష్ట్ర రాజధానికి షిల్లాంగ్కు 53 కి.మీల దూరంలో ఉంది. జిల్లా భౌగోళికంగా కఠిననశిలామయమై క్రమపద్ధతిలో లేని ఎగుడు దిగుడు మైదానాలతో నిండి ఉంటుంది. ఉత్తరదిశగా ఏటవాలుగా సాగుతున్న భూభాగం క్రమంగా బ్రహ్మపుత్ర నదీ లోయలతో కలిసి పోతుంది. జిల్లాలో ప్రవహిస్తున్న నదులలో ముఖ్యమైనవి ఉంత్రూ, ఉంసియాంగ్, ఉంరన్ మరియు ఉమియం ముఖ్యమైనవి. జిల్లా ప్రధానకార్యాలం " నాంగ్పో "లో ఉంది.
2006లో పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో రి-భోయి జిల్లా ఒకటి అని గుర్తిచింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న 3 మేఘాలయ రాష్ట్రజిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.
రి-భోయి జిల్లా 3 బ్లాకులుగా విభజించబడింది.
రి-భోయ్ జిల్లా రవాణా మరియు సమాచార వసతులు తక్కువగా ఉన్నాయి. జోరాబాదు నుండి షిల్లాంగ్ వరకు సాగే జాతీయరహదారి 37 ఈ జిల్లాగుండా సాగిపోతూ ఉంది.
రి-భోయి జిల్లాలో అత్యధికులకు తెలిసిన భాష భోయీ భాష. జిల్లాలో కర్యూ భాష ప్రధానమైనదిగా భావించబడుతుంది. అంతే కాక జిల్లాలో అమ్రి, టిబెటో-బర్మన్ భాషలను 1,25,000 మంది ప్రజలు మాట్లాడుతున్నారు.
1981లో రి-భోయి జిల్లా " నాంగ్‌ఖిల్లెం " వన్యమృగ అభయారణ్యానికి " పుట్టినిల్లైంది. జిల్లా వైశాల్యం 29చ.కి.మీ.
సౌత్ గరో హిల్స్
మేఘాలయ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో దక్షిణ గారో హిల్స్ జిల్లా ఒకటి. 1992 లో ఏర్పాటు చేయబడిన ఈ జిల్లా మేఘాలయ రాష్ట్రంలో అతి తక్కువ జనసంఖ్య 
కలిగిన జిల్లాగా గుర్తింపు పొందింది.
దక్షిణ గారో హిల్స్ జిల్లా ప్రధానకార్యాలం బఘ్మరా వద్ద ఉన్నది. జిల్లా వైశాల్యం 1850. ఒకప్పుడు జిల్లాలో 5 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ఉండేవి. ప్రస్థుతం అవి 3 గా మార్చబడ్డాయి.
2006 లో పంచాయితీరాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతీయ 250 వెనుకబడిన జిల్లాలలో దక్షిణ గారో హిల్స్ జిల్లా ఒకటి అని భావిస్తున్నారు. . బ్యావర్డ్ రీజంస్ గ్రాంటు ఫండ్ నుండి నిధులు అందుకుంటున్న 3 మేఘాలయ జిల్లాలలో ఇది ఒకటి.
దక్షిణ గారో హిల్స్ జిల్లా 4 బ్లాకులుగా విభజించబడ్జింది.
వెస్ట్ గరో హిల్స్
మేఘాలయ రాష్ట్రం గారో హిల్స్‌ జిల్లాలలో " పశ్చిమ గారో హిల్స్ " జిల్లా ఒకటి. జిల్లానిర్వహణా కేంద్రంగా తురా ఉంది. జిల్లా వైశాల్యం 3,714 చ.కి.మీ ఉంటుంది. 2001 గణాంకాలను అనుసరించి జనసంఖ్య 515,813. 2011 గణాంకాలు మేఘాలయ రాష్ట్రంలో ఈ జిల్లా జనసాంధ్రతలో రెండవ స్థానంలో ఉందని తెలుస్తుంది. మొదటి స్థానంలో ఈస్ట్ కాశీ హిల్స్ జిల్లా ఉంది.
1976 అక్టోబరులో గారో హిల్స్ డిస్ట్రిక్ ఈస్ట్ గారో హిల్స్ జిల్లా మరియు వెస్ట్ గారో హిల్స్ జిల్లా అనే రెండు జిల్లాలుగా విభజించబడింది. అదనంగా పశ్చిమ గారో హిల్స్ జిల్లా వెస్ట్ గారో హిల్స్ మరియు సౌత్ గారో హిల్స్ అనే మరో రెండు జిల్లాలుగా 1962 జూన్ లో విభజించబడింది.
2006లో " పంచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వ శాఖ " భారతదేశంలోని వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో వెస్ట్ గరో హిల్స్ జిల్లా ఒకటి. బ్యాక్వర్డ్ రీజంస్ గ్రాంట్ ఫండ్ ప్రోగ్రాం నుండి నిధులు అందుకుంటున్న 3 మేఘాలయ జిల్లాలలో ఇది ఒకటి.
నైరుతీ గరోహిల్స్ జిల్లా రూపుదిద్దుకున్న తరువాత పశ్చిమ గారో జిల్లా 6 బ్లాకులుగా విభజించబడింది.
గారో లేక అచిక్స్, మరియు బెంగాలీలు, నేపాలీ ప్రజలు, అస్సామీ ప్రజలు, హజాంక్ సంప్రదాయక ప్రజలు, రాభాలు మరియు కోచెస్ ప్రజలు నివసిస్తున్నారు. వీరుకాక బోడోలు మరియు దక్షిణ భారతీయులు అక్కడక్కడా ఉన్నారు. వీరు చర్చిలు, ఉపాధ్యాయ వృత్తి మరియు పారామిలిటరీలో ఉన్నారు.
పశ్చిమ గారో హిల్స్ జిల్లాలో టాంగ్, టిబెటో- బర్మన్ భాషలు వాడుకలో ఉన్నాయి. ఈ భాషను భారతదేశం మరియు బంగ్లాదేశ్ లలో 10,000 మంది మాట్లాడుతుంటారు.
గారో హిల్స్‌లో సిజు గుహ, నాక్రెక్ పీక్, సిజు బర్డ్ శాంచ్యురీ, లిమిల్సంగ్ డాం జలపాతాలు, సొసిబిబ్రా మరియు రాంగ్‌డాంగ్ ఫాల్స్.
1986 పశ్చిమ గారో హిల్స్ జిల్లా మరియు దాని సోదర జిల్లాలైన సౌత్ గారో హిల్స్ జిల్లా మరియు తూర్పు గారో హిల్స్ జిల్లాలలో కలిసి " నాక్రెక్ 
జాతీయ పార్క్ " పుట్టినిల్లైంది. ఈ పార్క్ వైశాల్యం 47 చ.కి.మీ.
వెస్ట్ కాశీ హిల్స్
మేఘాలయ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో పశ్చిమ ఖాశీ హిల్స్ జిల్లా ఒకటి.
పశ్చిమ ఖాశీ హిల్స్ జిల్లాను ఖాశీ హిల్స్ జిల్లాలో కొంత భూభాగం వేరుచేసి రూపొందించారు. 1976లో వెస్ట్ కాశీ మరియు ఈస్ట్ ఖాశీ జిల్లాలు స్థాపించబడ్డాయి.
పశ్చిమ కాశీ హిల్స్ జిల్లాకు నాంగ్స్టోయిన్ కేంద్రంగా ఉంది. జిల్లా వైశాల్యం 5,247 చ.కి.మీ.
పశ్చిమ కాశీ హిల్స్ జిల్లా 4 బ్లాకులుగా విభజించబడింది.
పశ్చిమ కాశీ జిల్లాలో ఖాశీ ప్రజలు అత్యధికంగా ఉన్నారు. అలాగే తరువాత స్థానంలో గారియో ప్రజలు ఉన్నారు.
ఖాశీ సంస్కృతి సమీపకాలంలో జరిగిన పలు సంఘటనల కారణంగా మాత్పులకు గురైంది. విద్యావంతులు ఆధినిక పోకడలకు ఆకర్షితులౌతున్నప్పటికీ తరతరాకుగా వస్తున్న వివాహపద్ధతులు
మరియు ఇతర సాంస్కృతిక ఆచారాలు మాత్రం మాత్పులకు గురి కాలేదు.
దీమాపూర్
నాగాలాండ్ రాష్ట్రం లోని 11 జీల్లాలలో దీమాపూర్ జిల్లా (హిందీ; హిందీ: दीमापुर ज़िला " దీమాపూర్ " ) ఒకటి. జిల్లా కేంద్రంగా చుముకెడిమా పట్టణం ఉంది. 2011 గణాంకాలను అనుసరించి నాగాలాండ్ రాష్ట్రంలో ఇది అత్యంత జనసాంధ్రత కలిగిన జిల్లాగా గుర్తించబడింది.
1986లో దీమాపూర్ జిల్లాలో 4.7 చ.కి.మీ వైశాల్యంలో " రంగపహర్ వన్యమృగ అభయారణ్యం " స్థాపించబడింది.
జిల్లాలో పలు విద్యాసంస్థలు ఉన్నాయి. ఇవి నాణ్యమైన విద్యను అందిస్తున్నాయి. వీటిలో పలు సంస్థలు ఆగ్లమాధ్యమంలో విద్యాబోధన చేస్తున్నాయి. 
కాలేజీలి: పాత్కై క్రిస్టియన్ కాలేజ్ (ఈశాన్య భారతంలో ఏకైక అటానిమస్ కాలేజి), దిమాపూర్ ప్రభుత్వ కాలేజి, పబ్లిక్ కాలేజి ఆఫ్ కామర్స్, ఎస్.డి. జైన్ కాలేజి, ప్రణబానందా వుమంస్ కాలేజి, సాల్ట్ క్రిస్టియన్ కాలేజి మొదలైనవి దీమాపూర్ జిల్లాలో ఉన్న 18 వైవుద్యమున్న కాలేజీలలో ప్రధానమైనవి. కొన్ని కాలేజీలలో హాస్టల్ వసతి కూడా లభిస్తుంది.
దీమాపూర్ జిల్లాలో " నాగాలాండ్ పయనీర్ లీగ్ " కొరకు ఆడే " దీమాపూర్ యునైటెడ్ సాకర్ క్లబ్ " ఉంది.
జిల్లాలోని డ్యిజెఫె గ్రామంలో డ్యిజెఫె క్రాఫ్ట్ మ్యూజియంలో వుడ్‌ కార్వింగ్ మరియు అల్లికల వస్తువులు ప్రదర్శిత, ఔతున్నాయి.
కోహిమా
నాగాలాండ్ రాష్ట్రం లోని 11 జిల్లాలలో కోహిమా జిల్లా ఒకటి. అంగమి నాగా గిరిజన ప్రజలకు ఇది స్థావరం. జనసాంధ్రతలో ఈ జిల్లా నాగాలాండ్ రాష్ట్రంలో రెండవ స్థానంలో ఉంది. మొదటి స్థానంలో దీమాపూర్ జిల్లా ఉంది. .1990లో కొహిమా జిల్లాలో 9.2 చ.కి.మీ వైశాల్యంలో " పులియాబ్ద్జె వన్యమృగ సంరక్షణాలయం " ఉంది. బ్లిత్స్ త్రాగోపన్ లకు ఇది సహజస్థావరం.
కొహిమ జిల్లాలో నాగాలాండ్ ప్రీమియర్ లీగ్ కొరకు ఆడే " కొహిమా కోమెట్స్ " సాకర్ క్లబ్ ఉంది.
మొకొక్‌ఛుంగ్
నాగాలాండ్ రాష్ట్రజిల్లాలలో మొకాక్‌ఛుంగ్ జిల్లా ఒకటి. మొకాక్‌ఛుంగ్ పట్టణం జీల్లాకేంద్రంగా ఉంది. ఇది ఆవో నాగాలగిరిజనులకు పుట్టిల్లు. జిల్లా వైశాల్యం 1,615 చ.కి.మీ. జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులలో అస్సాం రాష్ట్రం, పడమర సరిహద్దులలో వోఖా, తూర్పుసరిహద్దులలో తుఏన్‌సాంగ్ మరియు దక్షిణ సరిహద్దులలో జునెబోటొ జిల్లాలు ఉన్నాయి.
భౌగోళికంగా నాగాలాండ్ రాష్ట్రంలో 6 పర్వతశ్రేణులు ఉన్నాయి. ఒకదానికి ఒకటి సమాంతరంగా ఉన్న ఈ పర్వతశ్రేణులు ఈశాన్యం నుండి నైరుతి దిశగా విస్తరించి ఉన్నాయి. రాష్ట్రం 
94.29 మరియు 94.76 డిగ్రీలు అక్షాంశం మరియు 26.20 మరియు 26.77 డిగ్రీల రేఖాంశం మద్య ఉపస్థితమై ఉంది. మొకాక్‌ఛుంగ్ జిల్లా అంతా ఈ పర్వతశ్రేణుల ద్వారా ఉపవిభాగాలుగా విభజించబడి ఉంది. జిల్లాలో ప్రధాన గ్రామాలు త్యూయన్సాంగ్, చంగ్కి మరియు మిలక్ లోయలు మొదలైనవి. రాష్ట్రంలో ఈ జిల్లా వ్యవసాయపరంగా మరియు పారిశ్రామికంగా దిమాగ్ మరియు కోహిమా జిల్లాలులాగా అభివృద్ధిదిశలో ఉంది. చంగ్కి-లాంగ్నాక్, త్యూయంసాంగ్, మిలక్ మరియు దిఖు, త్య్యూయంసాంగ్ లోయల భూములు ప్రధానమైనవి. తులి-మిలాక్ భూభాగం మరియు 
చంగ్కి-లాంగ్నాక్ లోయలు ప్రధాన పారిశ్రామిక కేంద్రాలుగా ఉన్నాయి.
మొకాక్‌చుంగ్ జిల్లా కేంద్రం మొకాక్‌చుంగ్ పట్టణం. జిల్లాకు దెఫ్యూటీ కమీషనర్ పాలనా బాధ్యతలు వహిస్తున్నాడు. మొకాక్‌చుంగ్ జిల్లా తులి, మాంగ్‌కోలెంబా మరియు చంగ్‌తోంగ్యా అనే 3 విభాగాలుగా విభజించబడి ఉంది. నాగాలాండ్ రాష్ట్రంలో ఇది చాలా ప్రధానమైనది. ఇక్కడి నుండి 10 మంది అసెంబ్లీకి ఎన్నిక చెయ్యబడ్డారు. ప్రస్తుతం ఈ జిల్లకు చెందిన 4 అసెంబ్లీ సభ్యులు అధికార పార్టీలో ఉండగా 6 మంది సభ్యులు కాంగ్రెస్ పార్టీకి చెందినవారై ఉన్నారు. రాష్ట్రంలో ప్రధాన ప్రతిపక్షపార్టీగా అలిచెన్-మొకాక్‌ఛుంగ్ ఉంది.రాష్ట్రంలో అతిపెద్ద నగరప్రాంతంగా ఈ జిల్లా ఉంది.
నాగాలాండ్ రాష్ట్రంలో అత్యధికంగా క్రైస్తవమతం ఆచరణలో ఉంది. దాదాపు జనసంఖ్యలో 95% బాప్టిస్టులు ఉన్నారు. 19వ శతాబ్దంలో నాగాలలో ప్రారంభం అయిన క్రైస్తవ మతం తరువాతరోజులలో కొనసాగింది. క్రైస్తవ చర్చిలలో పెద్ద ఎత్తున సభలు కూడా నిర్వహిస్తుంటారు.
2001 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లా అక్షరాస్యతా శాతం 84.6%. ఇది రాష్ట్రంలో అత్యధికం మరియు దృశంలో అత్యధిక అక్షరాస్యత కలిగిన జిల్లాలలో ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది. 
2007 గణాంకాలను అనుసరించి ఈ జిల్లా 100% అక్షరాస్యత సాధించడం ప్రత్యేకత. స్త్రీ:పురుషుల నిష్పత్తి 1004:1000. భారతదేశంలోని జిల్లాలలో 6 సంవత్సరాలకు దిగువన ఉన్న పిల్లలలో ఇది అత్యధిక శాతమని అంచనా.
మొకొక్‌చంగ్ జిల్లాలోని ప్రైవేట్ పాఠశాలలు;
మొకొక్‌చంగ్ జిల్లాలోని కాలేజీలు :
ఫేక్
ఫేక్ జిల్లా నాగాలాండ్ రాష్ట్ర జిల్లాలలో ఒకటి.ఇది 1973లో రూపొందించబడింది.
ఫేక్ జిల్లా కేంద్రంగా ఫేక్ పట్టణం ఉంది.
తుఏన్‌సాంగ్
భారతదేశ ఈశాన్య రాష్ట్రమైన నాగాలాండ్ రాష్ట్రానికి తూర్పు సరిహద్దులో ఉన్న జిల్లా త్యూయంసాంగ్ జిల్లా. జిల్లా కేంద్రంగా త్యూయంసాంగ్ పట్టణం ఉంది.
నాగాలాండ్ రాష్ట్రం ఏర్పాటు చేయబడిన సమయంలో ఏర్పాటుచేయబడిన 3 జిల్లాలలో (మిలిన 2 జిల్లాలు మొకొక్‌ఛుంగ్ మరియు కోహిమా) త్యూయంసాంగ్ఒకటి. ఈ జిల్లా భూభాగం నుండి మోన్, లాంగ్‌లెంగ్ మరియు కిఫిరె జిల్లాలు రూపొందే వరకు ఈ జిల్లా వైశాల్యపరంగా రాష్ట్రంలో దశాబ్ధాలకాలం ప్రత్యేకత సంతరించుకుంది.
భారతదేశంలో అత్యంత వెనుకబడిన జిల్లాలలో ఒకటి అయిన త్యూయంసాంగ్ జిల్లాకు ప్రతేక భుభాగం జిల్లా హోదా ఇవ్వబడింది. నాగాలాండ్ రాష్ట్రంలో మతపరమైన మరియు నాగాసాంఘిక ఆచారాల మీద నిర్భంధాలు ఏమీ విధించబడలేదు. నాగాలాండ్ అసెంబ్లీలో చట్టం అమలు చేసి నాగాల న్యాయవిధానాలు ఎటువంటి మార్పులు లేకుండా కాపాడబడ్డాయి. నాగాలాండ్ భుభాగంలో నాణ్యమైన పాలన కొనసాగించడానికి అవసరమైన ప్ర్త్యేక అధికారలు గవర్నరుకు ఇవ్వబడ్డాయి. రీజనల్ కౌంసిల్ సిఫార్స్ మరియు గవర్నర్ అనుమతి లేకుండా నాగాలాండ్ అసెంబ్లీలో ఎటువంటి చట్టం అమలుకు తీసుకురావడానికి వీలుకాదు. త్యూయంసాంగ్ వ్యవహారాలు గమనించడానికి ప్రత్యేక మంత్రిత్వశాఖ ఏర్పాటు చేయబడింది. అసెంబ్లీ నేరుగా ప్రజలచేత ఎన్నుకొనబడదు. గవర్నర్ చేత నియమించబడున రీజనల్ కౌంసిల్ సభ్యులు అసెంబ్లీ సభ్యులను ఎన్నుకుంటారు.నాగాలాండ్ రూపొందించబడిన 10 సంవత్సరాలు తరువాత పాలనావిధానాలు అమలులోకి వచ్చాయి. ప్రత్యేక వధానాలు అమలుచేయబడిన 10 సంవత్సరాల తరువాత (1973లో) ఈ ప్రత్యేక విధానాలు రద్ఫుచేయబడ్డాయి.
త్యూయంసాంగ్ జిల్లా మయన్మార్ దేశంతో పొడవైన అంతర్జాతీయ సరిహద్దులను కలిగి ఉంది. జిల్లా ఈశాన్య సరిహద్దులలో మోన్ జిల్లా, ఉత్తర సరిహద్దులో లాంగ్‌లెంగ్ జిల్లా, పడమర సరిహద్దులో మొకొక్‌ఛుంగ్ మరియు జునెబోటొ జిల్లాలు మరియు దక్షిణ సరిహద్దులో కిఫిరె జిల్లాలు ఉనాయి. నాగాలాండ్ రాష్ట్రంలో అత్యంత ఎత్తైన శిఖరమైన (3840 మీటర్లు) మౌంట్ సారామతి ఈ జిల్లాలోనే ఉంది. జిల్లాలో ప్రవహిస్తున్న నదులలో ప్రధానమైనవి దిఖు మరియు తిజు.
2001లో ఈ జిల్లాలో " లిఖింరో హైడ్రో ప్రాజెక్ట్ " స్థాపినచబడింది. 2006లో పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో తుఏన్‌సాంగ్ ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న నాగాలాండ్ రాష్ట్రజిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.
1984లో తుఏన్‌సాంగ్ జిల్లాలో 6.4 చ.కి.మీ వైశాల్యంలో " ఫకిం వన్యమృగ అభయారణ్యం " స్థాపించబడుంది.
వోఖా
నాగాలాండ్ రాష్ట్రం లోని 11 జిల్లాలలో వోఖా జిల్లా ఒకటి.
వోఖా జిల్లా వైశాల్యం 1,628చ.కి.మీ. జిల్లా కేంద్రంగా వోఖా పట్టణం ఉంది.
2006లో పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో వోఖా జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. . బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న నాగాలాండ్ రాష్ట్రజిల్లాలలో (3) ఈ జిల్లా ఒకటి.
జునెబోటొ
నాగాలాండ్ రాష్ట్రంలోని జిల్లాలలో జునేబోటొ ఒకటి.
జునెబోటొ జిల్లా తూర్పు సరిహద్దులో మొకొక్‌ఛుంగ్ జిల్లా, పడమర సరిహద్దులో వోఖా జిల్లా, ఉత్తర సరిహద్దులో కోహిమా జిల్లా మరియు దక్షిణ సరిహద్దులో కోహిమా జిల్లా ఉన్నాయి.
జిల్లా కేంద్రంగా జునెబోటొ పట్టణం సతతహరితారణ్యాలు మరియు చిన్న సెలయేళ్ళు మరియు నదులు ఉన్నాయి. జిల్లాలో సటాయి పర్వతశ్రేణులు సతక సబ్‌డివిషన్ లోని 10 గ్రామాలను చుట్టి ఉన్నాయి. బ్లిత్‌ ట్రాగోపాన్, కలిజ్ ఫీసెంట్ మరియు పీకాక్ ఫీసెంట్ వంటి అతరించిపోతున్న జంతువులిక్కడ ఉన్నాయి.
జునెబోటొ జిల్లా సుమీనాగాలకు పుట్టిల్లు. వీరు నాగాలాండ్ గిరిజనజాతులలో భయంకరులుగా భావించబడుతున్నారు. క్రైస్తవ మిషనరీలు ప్రవేశించే వరకు వీరు " హెడ్ హంటింగ్ " (తలను వ్టాడుట) చేస్తూ ఉండేవారు. క్రైస్తవ మిషనరీలు వీరిని క్రిస్టియానిటీకి మార్చారు. ప్రస్తుతం వీరు ప్రశాంత జీవితం సాగిస్తూ ఉన్నారు. వీరు అత్యంత శ్రమకోర్చి జీవించగలిగిన వారు.
జునెబోటొ జిల్లాలోని లుమామి గ్రామంలో నాగాలాండ్ యూనివర్శిటీ ఉంది. నాగాలాండ్ ప్రజలకిది " సాంస్కృతిక కేంద్రంగా ఉంది. నాగాలాండ్ లోని పలుజాతులకు చెందిన ప్రజలందరూ ఇక్కడ విద్యను అభ్యసిస్తున్నారు.
హమీర్‌పూర్ (హిమాచల్ ప్రదేశ్)
హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని 12 జిల్లాలలో హమీర్ పూర్ జిల్లా ఒకటి. హమీర్ పూర్ పట్టణం ఈ జిల్లాకు ప్రధానకేంద్రంగా ఉంది. జిల్లా వైశాల్యం 1,118 చ.కి.మీ. హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో ఇది అతి చిన్న జిల్లా. దీనిని వీరభూమి (మార్టిర్ లాండ్) అని అంటారు. భారతదేశంలో అధికంగా రహదారి మర్గాలున్న జిల్లాగా మరియు రాష్ట్రంలో అత్యధికంగా అక్షరాస్యత కలిగిన జిల్లాగా దీనికి ప్రత్యేక గుర్తింపు ఉంది.
1972లో కాంగ్రా జిల్లా నుండి కొంత భూభాగం వేరుచేసి ఈ జిల్లా రూపొందించబడింది. ఈ ప్రాంతం ఒకప్పుడు కటోచ్ సామ్రాజ్యంలో సంబంధం కలిగి ఉంది. అంతేకాక జలందర్- త్రిగర్త సామ్రాజ్యంలో ఇది భాగంగా ఉంటూ ఉండేది. పానిన్ ఈ ప్రదేశాన్ని గొప్ప యుద్ధపఠిమ మరియు వీరభూమిగా వర్ణించాడు. ప్రస్తుతం కూడా సైనికరంగం హమీర్ పూర్ ప్రజలకు అత్యధికంగా జీవనోపాధి కలిగిస్తుంది. డోగ్రా, గ్రానడియర్స్, జాక్రిఫ్ నుండి పెద్ద మొత్తంలో పరామిలటరీ ఉద్యోగులుగా అస్సాం రీఫ్లెస్‌లో పనిచేస్తున్నారు. వృత్తి సైనికులుగా ధైర్యవంతులుగా వీరికి ప్రత్యేక గుర్తింపు ఉంది. వీరు శ్రమకోర్చిన వారు అలాగే పర్వతప్రాంతాలను చక్కగా అవగాహన చేసుకున్న వారుగా కూడా గుర్తింపు పొందారు. అందుకే ఇది వీరభూమిగా గుర్తింపు పొందింది. మిగిలిన హిమాచల్ ప్రదేశ్ దేవభూమిగా పిలువబడుతుంది. రాజా హమీర్ చంద్ కాలంలో ఇది ముందుగా 1700-1740 మద్య కాలంలోకటోచ్ సామ్రాజ్యంలో భాగంగా ఉంది. హమీర్ పూర్ వద్ద హమీర్ చంద్ ఒక కోటను నిర్మించాడు. రాజా హమీర్ పేరు మీదుగా ఈ ప్రాంతం హమీర్ పూర్ అయింది.
హమీర్ పూర్ జిల్లా 31°25′ఉత్తర మరియు 31°52 ఉత్తర డిగ్రీల అక్షాంశం మరియు 76°18′తూర్పు మరియు 76°44′తూర్పు డిగ్రీల రేఖాంశం వద్ద ఉంది.ఈ జిల్లా సముద్రమట్టానికి 785 మీ ఎత్తున ఉంది. హమీర్ పూర్ పట్టణం జిల్లా కేంద్రంగా ఉంది.
హమీర్ పూర్ జిల్లా అచ్చమైన పర్వతప్రాంత వాతావరణం కలిగి ఉంది. ఇది మైదానాలకు సమీపంలో ఉంది. శీతాకాలంలో చలి అధికంగా ఉన్నా భరించగలిగిన విధంగానూ ఆహ్లాదకరంగానూ ఉంటుంది. వేసవి కాలంలో ఉష్ణోగ్రత అధికంగా ఉంటుంది. ఒక్కోసారి ఉష్ణోగ్రత 44 డిగ్రీల సెల్షియస్ ఉంటుంది.
హమీర్ పూర్ జిల్లా 4 ఉపవిభాగాలుగా (హమీర్ పూర్, బర్సర్, నాదౌన్ మరియు భోరంజ్ ) విభజించబడి ఉంది. హమీర్ పూర్ ఉపవిభాగం 2 తెహ్సిల్స్‌గా (హమీర్ పూర్ మరియు సుజంపూర్) విభజించబడి ఉంది. బర్సర్, నాదౌన్ మరియు భోరంజ్ ఉపవిభాగాలు అన్నీ కలిసి ఒకేఒక తెహ్సిల్‌గా ఉంది. హిమాచల్ పోలీస్ మాదిరిగా ఈ జిల్లాలో పోలీస్ బాధ్యతాయుధంగా మరియు క్రియాశీలకంగా పనిచేస్తూ సుదూర ప్రాంత గ్రామాలలో జరిగే అసాంఘిక చర్యలను కూడా ఎదుర్కొంటారు.
జిల్లాలో (భోరంజ్, సుజంపూర్, హమీర్ పూర్, నాదౌన్ మరియు బర్సర్) 5 అసెంబ్లీ నియోజక వర్గాలున్నాయి.
కులు
హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని 12 జిల్లాలలో కులు జిల్లా ఒకటి. జిల్లా దక్షిణ సరిహద్దులో రాంపూర్ (హిమాచల్ ప్రదేశ్), ఉత్తర సరిహద్దులో రోహ్తంగ్ పాస్ ఉన్నాయి.
జిల్లాలోని అతి పెద్ద లోయను కులు లోయ అంటారు. దీనిని " దేవతా లోయ " అని కూడా అంటారు. ఈ లోయ మద్య భాగంలో బియాస్ నదీతీరంలో కులు పట్టణం ఉంది. జిల్లాలోని మరొక లోయ పేరు లగ్ లోయ. ఇక్కడి నుండి ఒప్పందదారులు 150 సంవత్సరాల నుండి నిరంతరంగా కలపను తరలిస్తూనే ఉన్నారు. ఉత్తరంగా అదనంగా మణలి (హిమాచల్ ప్రదేశ్) ఉంది. కులు పట్టణానికి 12 కి.మీ దూరంలో పురాతన కులు రాజ సంస్థానానికి చెందిన నగ్గర్ కోట ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో " రాజా సిధ్ సింగ్ " ఈ కోటను నిర్మించి తన నివాసాన్ని కోటకు మార్చుకున్నాడని (1637-72) భావిస్తున్నారు. దీనిని దుల్తాన్‌పూర్ అని పిలిచారు. ఈ కోటలో " రూపి ప్యాలెస్, పలు ఆలయాలు మరియు పొడవైన అంగడి వీధి ఉన్నాయి.బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం 1846లో కాంగ్రా (హిమాచల్ ప్రదేశ్) మరియు సిక్కుల నుండి కులు 
స్వాధీనపరచుకున్నారు. ఈ కోటలో ఇప్పటికీ రాజకుటింబీకులు నివసిస్తున్నప్పటికీ పురాతన నగ్గర్ కోటలో చాలాభాగం బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి విక్రయించబడింది. కాశ్మీర్లో ప్రస్తుతం నెలకొన్న అశాంతి కారణంగా భారతదేశంలోని వేసవి తాపం నుండి తప్పించుకోవడానికి పర్యాటకులు ఇప్పుడు మణలి మరియు కులు లోయలను వేసవి విహారానికి ఎంచుకుంటున్నారు. 
జిల్లా తూర్పు భూభాగంలో ఉన్న మనికరన్‌లో సిక్కూ మరియు హిందూ ఆలయాలు మరియు ప్రబల ఉష్ణగుండాలు ఉన్నాయి. ప్రముఖ " హిడింబా దేవి ఆలయం " ఈ జిల్లాలోని మణలి వద్ద ఉంది. 
జిల్లాలో మనికరన్ సమీపంలో పలు సిక్కు గ్రామాలు ఉన్నాయి. కులు లోయ ఈశాన్యంలో ప్రముఖ మలానా లోయ ఉంది.
Chetwode, Penelope. 1972. "Kulu: The End of the Habitable World". John Murray, London. Reprint: Time Books International, New Delhi. ISBN 81-85113-20-3
సోలన్
హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని 12 జిల్లాలలో సోలన్ జిల్లా ఒకటి. సోలన్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రగా ఉంది. జిల్లావైశాల్యం 1936 చ.కి.మీ.
ప్రస్తుత సోలన్ జిల్లా ప్రాంతంలో ఒకప్పుడు భోపాల్, భగత్, కునిహార్, కుతార్, మంగల్, బేజా, మహ్‌లాగ్,నలగర్ మరియు కియోతల్, కోథి మరియు పర్వతమయ ప్రాంతాలు కలిసి పంజాబ్ ప్రోవింస్‌లో ఉంటూవచ్చాయి. తరువాత 1966 నవంబరు 1 నఇవి హిమాచల్ ప్రదేశ్ భూభాగంలో కలుపబడ్డాయి. 1972 సెప్టెంబరు 1 న సోలన్ జిల్లాగా రూపొందించబడింది. ఈ జిల్లా మునుపటి మహాసు జిల్లా నుండి సోలన్ మరియు అర్కి తెహ్సిల్స్, మునుపటి సిమ్లా జిల్లా నుండి కందఘాట్ మరియు నలఘర్ తెహసిల్స్ కలిపి రూపొందించబడింది.ఈ జిల్లాలో ఉన్న షూలిని దేవి పేరును ఈ జిల్లాకు నామకరణం చేయబడింది. షూలిని మాత సోలన్ ప్రాంతాన్ని వినాశనం నుండి రక్షించిందని ఇక్కడి ప్రజలు విశ్వసిస్తున్నారు.
సోలన్ జిల్లా 4 ఉపవిభాగాలుగా (సోలన్,నలగర్, అర్కి మరియు కందఘాట్) గా విభజించబడి ఉంది. సోలన్ ఉప విభాగంలో సోలన్ మరియు కసౌలి తెహసిల్స్ ఉన్నాయి. నలఘర్ అర్కి అర్కి మరియు కందఘాట్‌లు ప్రత్యేక తెహ్సిల్స్‌గా ఉన్నాయి. జిల్లాలో 5 విధానసభ నియోజకవర్గాలు (అర్కి,సోలన్,డూన్, సోలన్ మరియు కసౌలి) ఉన్నాయి. ఇవి అన్నీ సిమ్లా పార్లమెటు నియోజకవర్గంలో భాగంగా ఉన్నాయి. 
సోలన్ జిల్లాలో అందార్ బజార్ వద్ద మాతా షూలిని దేవి ఆలయం, రాజ్ఘర్ రోడ్డు వద్ద జతోలీ మందిర్, మాల్ రోడ్డు వద్ద చిల్డ్రెన్ పార్క్, శిఖరం మీద జవహర్ పార్క్, భారతదేశంలోనే కాక ప్రపంచంలోనే అత్యంత పురాతనమైన " మోహన్ మీకిన్ బ్రివెరీస్ ఉన్నాయి. కల్క-సిమ్లా మార్గంలో నడుపబడుతున్న టాయ్ ట్రైన్ సోలన్ జిల్లా గుండా ప్రయాణిస్తుంది.
ధర్మశాల
ధర్మశాల హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని ఒక నగరం మరియు కాంగ్రా జిల్లాలోని ఒక మునిసిపల్ కౌన్సిల్. ఇది జిల్లా ప్రధాన కేంద్రము. ఇది గతంలో భాగ్సు పిలిచేవారు. దలైలామా గంజ్ లో నివాసం మరియు మధ్య టిబెట్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ యొక్క ప్రధాన కార్యాలయం, (ప్రవాస టిబెట్ ప్రభుత్వ) ధర్మశాలలో ఉన్నాయి. ధర్మశాల కాంగ్రా నుండి 18 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది.
ధర్మశాల దాదాపు 8.51 కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణం 1457 మీటర్ల (4780 అడుగులు) ఎత్తులో ఉంది. క్రింద లోయలలో పెరిగిన ప్రధాన పంటలు, గోధుమ మరియు తేయాకు.
ధర్మశాల పట్టణం గాగ్గల్ విమానాశ్రయం ద్వారా చేరుకోవచ్చు.
ప్రొజెక్షను వెల్డింగు
ప్రొజెక్షను వెల్డింగు అనునది లోహంలను అతుకు ప్రక్రియ.ఈ విధానం కూడా స్పాట్ వెల్డింగు, బట్ వెల్డింగు మరియు సిమ్‌ వెల్డింగులవలనే ఒక రకమైన రెసిస్టన్సు వెల్డింగు.లోహంల విద్యుత్తు ప్రవాహ నిరోధకత్వలక్షణాన్ని ఆధారం చేసుకొని/ఉపయోగించుకొని లోహంలను అతికే యాంత్రిక విధానం.projection అను ఇంగ్లీసు పదంనకు తెలుగు అర్థం లంబాకృతి, ముందుకు పొడుచుకొనివచ్చు అని.ఇందులో వెల్ల్డింగు అతుకువద్ద ఒకవైపు లోహ పలకను ముందుకు చొచ్చుకువచ్చిన (ఉబికిన) ఆకారంలో వత్తిడిద్వారా నొక్కి అతికెదరు.దీనిని లంబాకృతి లేదా ప్రలంబితం అనికూడా అనవచ్చును.
ఇది స్పాట్ వెల్డింగు వంటిదే.స్పాట్ వెల్డింగులో లోహంలను అతుకు రెండు ఎలక్ట్రోడుల కొనలు శంకువు ఆకారంలో, పైభాగం స్తుపాకారంగా వుండును. ప్రొజెక్షను వెల్డింగులో క్రీంది, స్థిరంగా వుండు ఎలక్ట్రోడు ఉపరితలం సమతలంగా వుండగా, మీద నుండు కదిలే ఎలక్ట్రోడు యొక ఉపరితలం సమతలంగా వుండి, దానిపై ఒకటి లేదా రెండు ముందుకు చొచ్చుకువచ్చిన ప్రలంబితములు (ఉబ్బులు) వుండును.
ప్రొజెక్షను వెల్డింగు నిర్వచనం:ప్రొజెక్షను వెల్డింగు అనునది ఒక విద్యుత్తునిరోధకాన్ని ఉపయోగించి లోహంలను అతుకు విధానం, ఈవిధానంలో అతుకు ఒక ఉబ్బు/లంబాకృతిగా ఏర్పడునట్లు యంతంయొక్క ఒక ఎలక్ట్రోడులో ఉపరితలం ముందుకు చొచ్చుక వచ్చివుండును.ఈ వెల్డింగు ఒవర్ లాప్ విధాన లేదా బట్ విధానం కావచ్చును
ప్రొజెక్షను వెల్డింగు ఉపకరణం నిర్మాణంలో స్పాట్ వెల్డింగు ఉపకరణాన్ని పోలివుండును.కాని దాని కన్న ఎక్కువ బలిష్టంగా దృఢంగా వుండును.ఎందుకనగా స్పాట్ వెల్డింగులో ఒక పర్యాయం ఒక చిన్న అతుకు బిందువు (spot) ఏర్పరచబడుతుంది.ప్రొజెక్షను వెల్డింగులో ఒకేపర్యాయం ఒకటికన్న ఎక్కువ అతుకుబిందువులు/వెల్డింగు జాయింటులు అతికించబడును.అందుచే ఎక్కువ ప్రమాణంలో విద్యుచ్ఛక్తి (అంఫియర్లు) మరియు ఎక్కువ బాహ్యా వత్తీడిని అతుకు సమయంలో లోహ పలకలపై కల్గించాలి, అందువలన ప్రొజెక్షను వెల్దింగు యంత్రం బలిష్టంగా వుండును.నిలువుగా పైకి క్రిందకు కదలు పై ఎలక్ట్రోడు దిమ్మ T ఆకారపు స్లాటుల ద్వారా కదలును.పై భాగపు ఎలక్ట్రోడును గట్టిగా వత్తిడి కల్గించి లోహపలకలపై నొక్కుటకై సంకోచింపచేసిన గాలి (compressed air) లేదా స్ప్రింగు లేదా హైడ్రాలిక్ శక్తిని ఉపయోగిస్తారు. అతుకబడు వస్తువుల మందాన్ని బట్టి విద్యుత్తుశక్తి బలాన్ని పెంచుట లేదా తక్కించడం, జరుగుతుంది.అలాగే మరియు విద్యుత్తు చాలన సమయంలో కూడా మార్పులుంటాయి.
భతిండా
పంజాబు రాష్ట్ర 24 జిల్లాలలో బతిండా జిల్లా ఒకటి. జిల్లా వైశాల్యం 3,344 చ.కి.మీ వైశాల్యం ఉంది. జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో ఫరీద్‌కోట్ జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో ముక్త్‌సర్ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో బర్నాలా మరియు మాన్సా జిల్లాలు మరియు దక్షిణ సరిహద్దులో హర్యానా రాష్ట్రం ఉన్నాయి.
1948లో బతిండా జిల్లా రూపొందించబడింది. ఫరీద్‌కోట్ జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉండేది 1952లో జిల్లాకేంద్రం బతిండాకు మార్చబడింది.
2011లో బంతియా జిల్లా వైశాల్యపరంగా పంజాబు రాష్టంలో 9 వ స్థానంలో ఉంది.1,183,295. భంతిడా స్త్రీ:పురుష నిష్పత్తి
865:1000. జనసాంధ్రత 390. అక్షరాస్యత 61.51%
బతిండా జిల్లా 4 ఉపవిభాగాలుగా విభజించబడింది : బతిండా, రాంపూర్‌ఫూల్, మౌర్ మరియు తాల్వాండిసాబో. ఈ తాలూకాలు అదనంగా 8 బ్లాకులుగా విభజించబడ్డాయి:బతిండా, సంగత్, నాథనా, రాంపురా, ఫుల్, మౌర్, భగ్త, భైక మరియు తాల్వాండిసాబొ. .
కింది భటిండా జిల్లా గ్రామాల యొక్క అసంపూర్ణ జాబితా ఉంది:
ఫిరోజ్‌పూర్
పంజాబు రాష్ట్జ్ర 24 జిల్లాలలో ఫిరోజ్ పూర్ జిల్లా (; ) ఒకటి. జిల్లావైశాల్యం 5,305 చ.కి.మీ. ఫాజిల్కా జిల్లా ఏర్పాటు చేయడానికి ముందు జిల్లా వైశాల్యం 11,142. జిల్లా వాయవ్య దిశ నుండి సట్లైజ్ నది ప్రవహిస్తూ ఉంది. జిల్లాలో ప్రధానంగా గోధుమలు, బార్లీ, పప్పుధాన్యాలు, మిల్లెట్, నూనె గింజలు, పత్తి మరియు పొగాకు ప్రధానపంటలుగా ఉన్నాయి. ప్రాంతీయవాసులకు అవసరమైన నేత మరియు ఉన్ని దుస్తులను తయారు చేస్తుంటారు. జిల్లాలో ఉన్న ఇతరపట్టణాలు జిరా, ధంకోట్, మల్లన్‌వల్లా, భరనా మరియు తాల్వండి భాయ్. జిల్లా వాతావరణం పొడిగా ఉంటుంది. జిల్లాలో అత్యధికంగా రైస్ మిల్లులు ఉన్నాయి. దేశ విభజనకు ముందు ఫిరోజ్ పూర్ జిల్లా వాణిజ్యకేంద్రంగా ఉంది. జిల్లాకు ఫిరోజ్పూర్ నగరం కేంద్రంగా ఉంది. ఈ నగరం అమృతసర్ గేట్, వంశీ గేట్, మాఖూ గేట్, జిరా గేట్, బాగ్దాది గేట్, మొరి గేట్, ఢిల్లీ గేట్, మగ్జని గేట్ మరియు కసురి గేట్ మద్య ఉంది. 
నగరానికి ఆనుకుని ఉన్న ఫిరోజ్‌పూర్ కంటోన్మెంటు నగరాన్ని మరింత విశాలం చేస్తూ నగరాన్ని వాణిజ్యకేంద్రంగా చేస్తుంది. దేశంలో ఇది పురాతన కేంద్రంగా గుర్తింపు పొందింది.
ఫిరోజ్‌పూర్ జిల్లా మాండాట్ రాజసంస్థానంలో భాగంగా ఉండేది. ఈ నగరాన్ని " ఫిరోజ్ షాహ్ తుగ్లక్ " స్థాపించాడని భావిస్తున్నారు. అందుకనే ఈ నగరానికీ పేరు వచ్చింది. 1838లో మొదటి ఆంగ్లోఆఫ్రికన్ యుద్ధంలో భాగంగా బ్రిటిష్ సైన్యాలు ఫిరోజ్‌పూర్ నుండి కాబూల్ వరకు నడిచాయి. 7 సంవత్సరాల తరువాత మొదటి ఆంగ్లో - సిఖ్ యుద్ధంలో ఈ ప్రాంతం ఖల్స మరియు బ్రిటిష్ సైన్యాలకు ఈ ప్రాంతం యుద్ధరంగంగా మారింది. ఈ ప్రాంతం నిరంతరం చారిత్రక ప్రాధాన్యత కలిగి ఉంది. ఈ ప్రాంతం పూర్వం సిక్కులకు మరియు బ్రిటిష్ సైన్యాలకు తరువాత భారత్ పాకిస్థాన్ మద్య సరిహద్దుగా ఉంటూ వచ్చింది.
ఫిరోజ్‌పూర్ జిల్లా పాకిస్థాన్ సరిహద్దుకు ఆనుకుని ఉంది. జిల్లా పశ్చిమ సరిహద్దులో పాకిస్థాన్ అంతర్జాతీయ సరిహద్దు, ఉత్తర సరిహద్దులో తరణ్‌తరణ్ సాహెబ్ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో మోగ జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో ఫరీద్‌కోట్ జిల్లా ఉన్నాయి. నైరుతీ సరిహద్దులో కొత్తగా రూపొందించబడిన ఫాజిల్కా జిల్లా ఉంది. ఉత్తర మరియు ఈశాన్య సరిహద్దులను కపూర్తలా జిల్లా ఉంది. జిల్లా గుండా ప్రవహిస్తున్న సట్లైజ్ నది పాకిస్థాన్ వైపు ప్రవహిస్తూ సరిహద్దులను దాటి పాకిస్థాన్ దేశంలో ప్రవేశిస్తుంది. గంగానది కాలువ జలాలతో ఏర్పడిన హుస్సైనివాలా సరసు ఉంది. సట్లైజ్ ఉత్తర సరిహద్దులో ప్రఖ్యాత " షాహిద్ భగత్ సింగ్ ", రాజ్‌గురు మరియు సహ్‌దేవ్ సమాధులు ఉన్నాయి. ఇంకా స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి. ఫిరోజ్‌పూర్‌లో వేసవి కాలం అత్యధిక వేడి మరియు చలికాలం అత్యధిక చలి ఉంటాయి.
జిల్లాలో పంజాబీ భాషలతో రాజాస్థానీ భాష టోనల్ భాషలను దాదాపు 2,100,000 మంది మాట్లాడుతున్నారు. అయినప్పటికీ ఈ భాధలను ఇప్పుడు ప్రధానంగా ఫాజిల్కా జిల్లాలో అధికంగా ఉన్నారు.
జిల్లాలోని తాలూకాలు:
[[వర్గం:
[[వర్గం:పంజాబ్ లోని జిల్లాలు]]
[[వర్గం:ఫిరోజ్ పూర్ జిల్లా]]
[[వర్గం:హిందీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]]
ఫరీద్‌కోట్
పంజాబులోని 24 జిల్లాలలో ఫరీద్‌కోట్ జిల్లా (పంజాబీ: ਫਰੀਦਕੋਟ) ఒకటి. ఆగ్నేయ ఆసియాలో ఫరీద్‌కోట్ అతిపెద్ద కాటన్ మార్కెట్‌గా గుర్తింపు పొందింది. ఈ ప్రాంతంలో భవంతుడిని చూడాలని భగవద్భక్తుడైన ఫరీద్‌బాబా నివసించిన కారణంగా ఈ ప్రాంతానికి ఈ పేరువచ్చింది. బ్రిటిష్ పాలనాకాలంలో ఫరీద్‌కోట రాజసంస్థానంలో భాగంగా ఉంటూ వచ్చింది. స్వతంత్ర భారతదేశంలో ఇది 
పంజాబు రాష్ట్రంలో భాగంగా ఉంది. మోగ మరియు ముక్త్‌సర్ జిల్లాల నుండి కొంతభాగం వేరుచేసి ఫరీద్‌కోట్ జిల్లా రూపొందించబడింది.
స్వాతంత్ర్యానికి ముందు జిల్లాలోని అధిక భూభాగం ఫరీద్‌కోట్ మహారాజా ఆధీనంలో ఉండేది. తరువాత 1948లో ఈ ప్రాంతం పాటియాలా & తూర్పు పంజాబు రాష్ట్ర యూనియన్ ప్రాంతంలో భాగం అయింది. బతిండా జిల్లాలోని ఫరీద్‌కోట్ తాలూకా మరియు ఫిరోజ్‌పూర్ మోగ తాలూకా మరియు ముక్త్‌సర్ తాలూకాలను కలిపి 1972 ఆగస్టు 7న ఫరీద్‌కోట్ జిల్లా ఏర్పాటు చేయబడింది. తరువాత 1995లో ఫరూద్‌కోట్ జిల్లాలోని మోగ మరియు ముక్త్‌సర్ ప్రాంతాలకు జిల్లా అంతస్తు ఇవ్వబడింది.
ఫరీద్‌కోట్ జిల్లా వాయవ్య సరిహద్దులో ఫిరోజ్‌పూర్ జిల్లా, నైరుతీ సరిహద్దులో ముక్త్‌సర్ జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో బతిండా జిల్లా మరియు పశ్చిమ సరిహద్దులో మోగ జిల్లా ఉన్నాయి. జిల్లా వైశాల్యం 1469 చ.కి.మీ. ఇది రాష్ట్ర వైశాల్యంలో 2.92% ఉంది. జిల్లా జనసంఖ్య 552,466 రాష్ట్ర జనసంఖ్యలో ఇది 2.27%. జిల్లా 2 ఉపవిభాగాలుగా ( ఫరీద్‌కోట్ మరియు జైతో) విభజించబడింది. అదనంగా 2 ఉపతాలూకాలుగా విభజించవడింది. కోతక్‌పురా మరియు సాదిగ్. 171 గ్రామాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో 2 డెవెలెప్మెంటు బ్లాకులు (ఫరీద్‌కోట్ మరియు కోతక్‌పురా) ఉన్నాయి.
ఫరీద్‌కోట జిల్లాలో పలు చిన్నపట్టణాలు ఉన్నాయి. వీటిలో 7 గ్రామాలు ప్రత్యేక గుర్తింపును పొందాయి. విద్యాకేంద్రంగా కూడా ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందింది. బాబా ఫరీద్ పేరుతో మెడికల్ యూనివర్శిటీలో మెడికల్, ఇంజనీరింగ్ మరియు డెంటల్ కాలేజీలు కూడా ఉన్నాయి. ఫరీద్‌కోట్‌లో జాట్ ప్రజలు అధికంగా నివసిస్తున్నారు.
పందిరిపల్లెగూడెం
"పందిరిపల్లెగూడెం" కృష్ణా జిల్లా కైకలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామం.
సముద్రమట్టానికి 8 మీ.ఎత్తు
ఏలూరు, గుడివాడ, హనుమాన్ జంక్షన్, పెడన
మండవల్లి, కలిదిండి, ఆకువీడు, ముదినేపల్లి
వికాస్ టాలెంట్ హైస్కూల్, కైకలూరు
కైకలూరు, మండవల్లి నుండి రోడ్దురవాణా సౌకర్యం ఉంది. రైల్వేస్టేషన్: విజయవాడ 70 కి.మీ
[1] ఈనాడు కృష్ణా; 2014, ఫిబ్రవరి-28; 3వ పేజీ.
ఫతేహ్‌గర్ సాహిబ్
పంజాబు రాష్ట్ర 24 జిల్లాలలో ఫతేహ్‌గర్ సాహిబ్ జిల్లా ఒకటి. ఫతేహ్‌గర్ సాహిబ్ నగరం జిల్లా కేంద్రంగా ఉంది. 1992 ఏప్రిల్ 13 నుండి ఈ జిల్లా ఉంకిలోకి వచ్చింది. 
ప్రస్తుతం ఈ ప్రాంతం " గురుద్వారా ఫతేగర్ సాహిబ్ "గా గుర్తించబడుతుంది.2011 గణాంకాలను అనుసరించి ఇది పంజాబు రాష్ట్ర 24 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా జనసంఖ్యలో ఇది రెండవ స్థానంలో ఉంది. 
మొదటి స్థానంలో బర్నాలా జిల్లా ఉంది..
కపూర్తలా
పంజాబు రాష్ట్ర 24 జిల్లాలలో కపూర్తలా జిల్లా (డొయాబీ : ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲਾ) ఒకటి. జిల్లాకేంద్రంగా కపూర్తలా పట్టణం ఉంది. వైశాల్యం మరియు జనసంఖ్యా పరంగా కపూర్తలా రాష్ట్రంలో చిన్నదిగా గుర్తింపు పొనిదింది. 2001 గణాంకాలను అనుసరించి కపూర్తలా జనసంఖ్య 754,521. ఫరీద్‌కోట్ జిల్లా రెండు విడిభాగాలుగా విభజించబడి ఉంది. ఒకటి కపూర్తలా -సుల్తాంపూర్ లోఢీ రెండవది ఫాగ్వారా తాలూకా.
కపూర్తలా- సుల్తాన్‌పూర్ లోఢి పార్ట్ 31° 07' మరియు 31° 22' ఉత్తర అక్షాంశం మరియు 75° 36 తూర్పురేఖాంశంలో ఉంది. జిల్లా తూర్పు సరిహద్దులో హోషియార్‌పూర్, గుర్‌దాస్‌పూర్ మరియు అమృత్‌సర్, పశ్చిమ సరిహద్దులో బియాస్ నది మరియు దక్షిణ సరిహద్దులో సట్లైజ్ నది, జలంధర్ మరియు హోషియార్‌పూర్ జిల్లాలు ఉన్నాయి.
జిల్లా అధికంగా వ్యవసాయం మీద ఆధారపడి ఉంది. గోధుమ, వడ్లు, చెరుకు, ఉర్లగడ్డలు మరియు మొక్కజిన్నాలు. కపూర్తలా ప్రధాన భూభాగం కలి- బెయిన్ మద్య ఉంది. దీనిని బెట్ ప్రాంతం అంటారు. ఈ ప్రాంతం తరచూ వరదలకు గురౌతూ ఉంటుంది. నీరు నిలవడం భూమిలో క్షారగుణం అధికమవడం వంటి సమస్యలను ఈ ప్రాంతం ఎదుర్కొంటూ ఉంటుంది. వరదల నుండి రక్షణ కొరకు " ధుస్సి బంధ్ " అనే నిర్మాణాన్ని బియాస్ నది ఎడమ తీరంలో నిర్మించబడింది. ఇది ఈ ప్రాంతాన్ని వరద తీవ్రత నుండి రక్షిస్తూ ఉంది. ఈ జిల్లాభూభాగం అంతా సారవంతమైన భూభాగం కలిగి ఉంది. దక్షిణతీరంలో ఉన్న నల్లరేగడి భూమిని " దిన్నా " ( ఇసుక మరియు బంకమట్టి) అంటారు. పంజాబీ మైదానవాతావరణం జిల్లా అంతటా ఉంటుంది. జిల్లాలో ఉపౌష్ణమండల వార్షపాతం ఉంటుంది. విస్తారమైన పంటపండే భూమి కనుక జిల్లాలో అరణ్యాలు మరియు వన్యమృగాలకు అంతాగా అవకాశం లేదు.
మాన్సా
పంజాబు రాష్ట్ర 24 జిల్లాలలో మాన్సా జిల్లా (పంజాబీ - ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ) ఒకటి. జిల్లాలో 2 తాలూకాలు ఉన్నాయి. బుధ్లడ, మాన్సా ఉన్నాయి. 5 డాఎవెలెప్మెంటు బ్లాకులు ఉన్నాయి. భిఖి, బుధ్లడ మన్సా ఝునిర్ మరియు సర్దుల్గర్. 3 ఉపతాలూకాలు ఉన్నాయి.
భౌగోళికంగా జిల్లా త్రికోణాకారంగా ఉంటుంది. జిల్లా వాయవ్య సరిహద్దులో భతిండా జిల్లా, ఈశాన్య సరిహద్దులో సంగ్‌రూర్ జిల్లా మరియు దక్షిణ సరిహద్దులో హర్యానా రాష్ట్రం ఉంది. రైలు ఇది భతిండా- జింద్ - ఢిల్లీ రైలు మార్గంలో ఉంది. అలాగే అలాగే బర్నాలా- సర్దుల్గర్- సిర్సా (హర్యానా) రహదారి మార్గంలో ఉంది. జిల్లా 3 తాలూకాలుగా ఉన్నాయి: బుధ్లడా, మాన్సా మరియు సత్దిల్గర్. జిల్లాలోని సర్దుల్గర్ తాలూకా గుండా ఘగ్గర్ నది ప్రవహిస్తుంది. జిల్లాలో పంజాబీ అధికార భాషగా ఉంది.
మాన్సా జిల్లా మునుపు ఫుకియా సిఖ్ సామ్రాజ్యం (1722- 1948) లో భాగంగా ఉంటూ వచ్చింది తరువాత కైథల్ సిఖ్ సామ్రాజ్యంలో భాగంగా ఉంటూ వచ్చింది. ఈ జిల్లా 1992 
ఏప్రిల్ 13 న రూపొందించబడింది. భతిండా జిల్లా నుండి కొంత భూభాగం వేరుచేసి ఈ జిల్లా రూపొందించబడింది. ఈ పట్టణాన్ని భాయి గురుదాస్ స్థాపించాడని భావిస్తున్నారు. భాయి గురుదాస్ 
ధింగర్‌లో నివసించే వాడు. ఆయన మాన్సాలో నివసిస్తున్న ధైల్వాల్ జాట్ సిఖ్ కన్యను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఒకరోజు ఆయన తన భార్యను తీసుకుని వెళ్ళాడానికి ఈ ఊరికి వచ్చిన సమయంలో ఆయన అత్తమామలు భార్యను పంపడానికి నిరాకరించారు. తరువాత గురుదాస్ వారింటి ముందు తపసు చేయడం ఆరంభించాడు. తరువాత కొంతకాలానికి అత్తమామలు భార్యను పంపడానికి అంగీకరించినా గురుదాస్ భార్యను నిరాకరించి తన తపసు నిలుపలేదు. ఈ సంఘటనకు నిదర్శనంగా ఇక్కడ సమాధి నిర్మించి ప్రతిసంవత్సరం ఉత్సవాలు నిర్వహిస్తున్నారు. లాడూలు మరియు గురు సంప్రదాయానికి చెందిన ప్రజలు ఈ సమాధి దఋసించడానికి అధికంగా వస్తుంటారు. 1952 నుండి ఇక్కడ నగరపాలిత వ్యవస్థ ఆరంభం అయింది.
ఈ ప్రాతంలో ఒకప్పుడు సింధూనాగరికత ఉండేది. జిల్లాలోని పలు ప్రాంతాలలో పురాతన కాలంలో హరప్పా మరియు మొహంజుదారో సంస్కృతి ఉన్నట్లు పురాతత్వ పరిశోధనలు ౠజువు చేస్తున్నాయి.
పూర్వ హరప్పన్ మాన్సా జిల్లా పంజాబు కాటన్ బెల్టులో భాగంగా ఉంది. అందువలన ఈ ప్రాంతం " ఏరియా ఆఫ్ వైట్ గోల్డ్ " (తెల్ల బంగారు ప్రాంతం) గా గుర్యించబడుతుంది. జిల్లాకు వ్యవసాయభూములు ఆర్థికంగా బలంగా ఉన్నాయి. జిల్లాలో రాష్ట్రంలోని అతిపెద్ద " థర్మల్ పవర్ స్టేషను " ఉంది. ఈ థర్మల్ పవర్ స్టేషను నుండి 1980 మె.వా విద్యుత్తు ఉత్పట్టి ఔతుంది. ఈ ప్రాంతంలో పరిశ్రమలు మరియు వాణిజ్యం అరుదుగా నగర ప్రాంతంలో మాత్రమే ఉన్నాయి.
ఖత్లి కులానికి చెందిన బుధ మరియు లఢ అనే అన్నదమ్ములు నివసించిన ప్రాంతం కనుక ఈ ప్రాంతానికి బిధ్లడ అనే పేరు వచ్చింది. ఇది ఢిల్లీ మరియు భతిండా రైల్వే మార్గంలో ఉంది. 
ఇది మిలటరీ ఉద్యోగుల నియామక కేంద్రంగానూ మరియు ముఖ్యమైన వ్యాపార కేంద్రంగానూ గుర్తించబడుతుంది.
మోహలి
పంజాబు రాష్ట్ర 24 జిల్లాలలో మొగా జిల్లా ఒకటి. 1995 నవంబరు 24న ఈ జిల్లా రాష్ట్రంలో 17వ జిల్లాగా అవతరుంచింది. ఇది ఎన్.ఆర్.ఐ జిల్లాగా కూడా గుర్యింపు పొందింది. పంజాబు రాష్ట్రానికి చెందిన అత్యధికమైన విదేశీభారతీయులు ఈ జిల్లాలో నివసిస్తున్న కారణంగా ఈ జిల్లాకీ పేరు వచ్చింది. ఈ జిల్లా నుండి అధికంగా ప్రజలు యు.ఎస్.ఎ, యు.కె మరియు కెనడాలకు 30-40 నుండి వలస వెళ్ళారు. జిల్లా నుండి విదేశాలకు వలస పోయిన ప్రజలలో 40-45% ప్రజలు కెనడా, అమెరికా మరియు యు.కె దేశాలకు వలస పోయారు. పంజాబు రాష్ట్రం నుండి విదేశాలకు వలసపోయిన ప్రజలలు అధికంగా దొడ, జలంధర్ మరియు హోషియార్‌పూర్ లకు చెందిన వారు కాగా మొగా జిల్లా నుండి స్వల్ప సంఖ్యలో మాత్రమే విడాసలకు పోయారు. 
జిల్లాలో గోధుమ, వడ్లు అత్యధికంగా పండించబడుతున్నాయి. రాష్ట్రంలో వడ్లు మరియు గోధుమ అత్యధింకా పండిస్తున్న జిల్లాగా ఈ జిల్లా గుర్తించబడుతుంది. మోగా పట్టణం మరియు మోగా జిల్లాకు లోని ప్రజలు అధికంగా మాల్వా సంప్రదాయానికి చెందినవారు. మోగా జిల్లా రూపొందించడానికి పలు ప్రయత్నాలు జరిగినప్పటికీ అన్ని ప్రయత్నాలు విఫలమై చివరికి ప్రజల వత్తిడికి అంగీకరించి పంజాబు ముఖ్యమంత్రి 1995 నవంబరు 24న ఈ జిల్లా రూపొందించబడింది. మునుపు ఈ జిల్లా ఫరీద్‌కోట్ జిల్లాలో ఉపవిభాగంగా ఉంటూ వచ్చింది. జిల్లాకు మొగా పట్టణం కేంద్రంగా ఉంది. ఈ జిల్లా ఫరీద్‌కోట్ మరియు లుధియానా రహదారి మార్గంలో ఉంది.
మోగ జిల్లాలో బఘా పురాణా, ధర్ంకోట్ మరియు నిహాల్ సింగ్ వాలా వంటి పట్టణాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో సమాధ్ భాయి, బుఘిపురా మరియు చుగువన్ వంటిగ్రామాలు ఉన్నాయి. మోగా మరియు ఫరీద్‌కోట్ కూడలిలో బఘద్ పురాణా ఉంది. ఇది రాష్ట్రమంతటి నుండి వచ్చే బస్సులకు ప్రధాన కూడలిగా ఉంది. బఘ పురాణ పోలీస్ స్టేషను న్యాయపరిధి అతిపెద్దదిగా భావించబడుతుంది. బఘ్ పురాణా న్యాయపరిధిలో 65 కంటే అధికంగా గ్రామాలు (పిండ్) ఉన్నాయి. ఈ పట్టణం 3 భాగాలుగా విభజించబడింది: ముగు పట్టి (చాలా పెద్దది), బగ పట్టి పురాణా పట్టి. ఈ పట్టణంలో సంపన్నులు అధికంగా ఉన్నారు. సమీప గ్రామాలు మరియు పట్టణాలతో పోల్చి చూసినట్లైతే బఘ్ పురాణాలో నివసించే సంపన్నుల సంఖ్య అధికం.
ముక్త్‌సర్
పంజాబు రాష్ట్ర 24 జిల్లాలలో శ్రీ ముక్త్‌సర్ సాహిబ్ జిల్లా (పంజాబీ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ) ఒకటి. శ్రీ ముక్త్‌సర్ సాహిబ్ నగరం జిల్లా కేంద్రంగా ఉంది. ముందు శ్రీ ముక్త్‌సర్ సాహిబ్ జిల్లాగా ఉండి తరువాత ముక్త్‌సర్ గా నామాంతరం చెందింది. జిల్లాలో మాలౌట్ వంటి ఇతర పట్టణాలు ఉన్నాయి.
10వ సిఖ్ గురువు " గురు గోబింద్ సింగ్ " యుద్ధభూమి నగరంలో ఉంది. 1705లో మొగలులకు సిఖ్ఖులకు మద్యజరిగిన జరిగిన " ముక్త్‌సర్ యుద్ధం" నికి ముక్త్‌సర్ నగరంలోని " గురుద్వారా తిబ్బి సాహిబ్ " వద్ద జరిగింది.
జిల్లాలో సిధు బ్రార్, సంధు, సెకన్, బట్టర్, గిల్, మాన్ ( క్లాన్), భుల్లర్, ఔలఖ్, ధలివ, ధిలాన్‌ ప్రాంతాలలో జాట్ ప్రజలు అధికంగా జీవిస్తున్నారు.
పటియాలా
పంజాబు రాష్ట్ర 24 జిల్లాలలో పాటియాలా జిల్లా (డోయాబీ: ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲਾ) ఒకటి. 
పాటియాలా జిల్లా రాష్ట్ర ఆగ్నేయ భాగం లో, 29 49 'మరియు 30 47 ' ఉత్తర అక్షాంశం మధ్య 75 58 ' మరియు 76 54 ' తూర్పు రేఖాంశాల మద్య ఉంది . ఇది ఉత్తరాన ఫతేగఢ్ సాహిబ్, రూప్ నగర్ మరియు మొహాలి చుట్టూ, పశ్చిమాన ఫతేగఢ్ సాహిబ్ మరియు సంగ్రూర్ జిల్లాలు, హర్యానా అంబాలా, పంచకుల, తూర్పున పొరుగు రాష్ట్రమైన హర్యానా ఉత్తర తూర్పు మరియు కురుక్షేత్ర జిల్లాలకు మరియు ఖైతాల్ జిల్లాకు నైరుతీ దిశలో ఉంది.
భతిండా జిల్లాలోని రాంపూర్ ఫుల్‌కు చెందిన సైనికాధికారి " బాబా ఆలా సింఘ్ " (1691-1765) తన యువసైనికులతో పాటియాలాకు వచ్చి 1722లో సరొకొత్తగా సాంరాజ్యస్థాపన చేసాడు. 
తతువాత బాబా ఆలా సింఘ్ లెహల్ గ్రామానికి వెళ్ళి అక్కడ నగరాన్ని నిర్మించి దానికి పాటియాలా అని నామకరణం చేసాడు. తరువాత ఆయన స్థిరమైన సాంరాజ్యానికి పునాదులు వేసాడు. పాటియాలాను చుట్టి ఆయన అనేక గ్రామాలను స్థాపించాడు. తరువాత సిఖ్ఖుమతానికి చెందిన పలుగురుద్వారాలు నిర్మించాడు. బాబా ఆలా సింఘ్ కాలం నుండి పాటియాలా సిర్హిండ్ రాజ్యంలో భాగంగా ఉంది. సిర్హింద్ లో భాగంగా సిరిండ్, తొహనా, మాన్సా, భతిండా, సంగ్‌రూర్ మరియు బర్నాలా ఉన్నాయి.
1809లో ఫుల్కియాన్ రాజవంశానికి చెందిన మహారాజా సాహిబ్ సింగ్ (1773-1813) నుండి ఈ ప్రదేశం బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ ఆధీనంలోకి వచ్చింది. లాహోర్ రాజు సట్లజ్ నది దాటి ఈ ప్రాంతం మీద దండెత్తి వస్తాడని భావించిన సాహిబ్ సింగ్ రక్షణ కొరకు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వాన్ని ఆశ్రయించాడు. 1807-1947 వరకు ఈ ప్రాంతం బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ ఆధీనంలో ఉంది. 1948లో పాటియాలా రాజాస్థానం భరతప్రభుత్వం ఆధీనంలోకి వచ్చింది. 1992 ఏప్రిల్ 13 న పాటియాలా జిల్లా నుండి కొంత భూభాగం వేరుచేసి ఫతేహ్‌గర్ సాహిబ్ జిల్లా ఏర్పాటు చేయబడింది. జిల్లాలోని ప్రజలు ప్రధానంగా సిఖ్ఖిజాన్ని అవలంబిస్తున్నారు. హిందువులు, క్రైస్తవులు మరియు ముస్లిములు స్వల్పసంఖ్యలో ఉన్నారు. 2011 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లా జనసంఖ్య 1,892,282. రాష్ట్రంలో జనసంఖ్యాపరంగా ఈ జిల్లా 4వ స్థానంలో ఉంది. మొదటి 3 స్థానాలలో అమృత్‌సర్, లుధియానా మరియు జలంధర్ జిల్లాలు ఉన్నాయి.
పాటియాలా జిల్లాలో శివాలిక్ పర్వతశ్రేణులలోని పలు చిన్న పర్వతశ్రేణులు ఉన్నాయి.
పాటియాలా జిల్లా వాతావరణం తీచ్రంగా ఉంటుంది. వేసవి అధిక వేడిగాను. శితాలాలాలు అత్యంత చలిగానూ ఉంటాయి. వార్షిక సరాసరి వర్షపాతం 688 మి.మీ ఉంటుంది. వర్షాకాలం దాదాపు 3 మాసాలకాలం ఉంటుంది. ఇప్పటి వరకు నమోదైన గరిష్ఠ ఉష్ణోగ్రత 43.1˚ డిగ్రీల సెల్షియస్ మరియు కనిష్ఠ ఉష్ణోగ్రత 2.1 సెల్షియస్.
జిల్లాలోని అత్యధిక భూభాగం వ్యవసాయభూమిగా ఉంది. జిల్లాలో ప్రవహిస్తున్న ఘాఘర్ నది సంవత్సరంలో అత్యధికభాగం ఎండిపోతుంది. అయినప్పటికీ వర్షాకాలంలో మాత్రం ఈ నిదిలో నీరు ప్రవహించడమే కాక సమీపగ్రామాలలో వరదలకు కారణం ఔతుంది. వరదల తాకిడికి పంటలు, పశువులు మరియు మానవ ప్రాణాలకు నష్టం కలిగిస్తుంది.అంతేకాక జిల్లాలో తంగ్రి, పాటియాలా వాలి, 
సిరిండ్ చో మరియు జంబోవాలి చో నదులు ఉన్నాయి. సహజసిద్ధమైన నదీజలాలతో జిల్లాలో బక్రా ప్రధాన కాలువ, నావానా శాఖ మరియు ఘాఘర్ సంగమం వ్యవసాయభూములకు నీటిని అందిస్తుంది. జిల్లాలోని వ్యవసాయానికి ఈ నదీ కాలువలు వెన్నెముకగా నిలిచాయి.
పాటియాల జిల్లాలో 5 ఉపవిభాగాలు (తాలూకాలు: సమనా, పత్రన్, నాభా, రాజపుత్ర మరియు పాటియాలా ), 3 ఉప తాలూకాలు మరియు 8 బ్లాకులూ ఉన్నాయి: అలాగే 942 గ్రామాలు ఉన్నాయి.
సంగ్‌రూర్
పంజాబు రాష్ట్ర 24 జిల్లాలలో సంగ్‌రూర్ జిల్లా ఒకటి. గతంలో బర్నాలా జిల్లాలో భాగంగా ఉండేది. ప్రస్తుతం బర్నాలా జిల్లాగా మార్చబడింది. జిల్లాలో ధురి, లెహర్‌గాగా, మలేర్‌కోటా, సంగ్‌రూర్ మరియు సునం నగరాలు ఉన్నాయి. ఇంకా అహమ్మద్‌గర్, అమర్గర్, భవానిగర్, దిబ్రా, ఖనౌరి, లంగోవాల్ మరియు మూనాక్ మొదలైన పట్టణాలు ఉన్నాయి.సంగ్‌రూర్ జిల్లా 6 ఉపవిభాగాలుగా విభజించబడింది: ధురి, లెహ్రగగ, మలెర్‌కొట్ల, మూనాక్, సంగ్‌రూర్ మరియు సునాం.