నత్తా రామేశ్వరాలయం
పెనుమంట్ర మండలంలోని నత్తారామేశ్వరాలయం ఒక విశిష్టదేవాలయం.
ఇక్కడ ఒకే ప్రాంగణంలో రెండు శివాలయాలున్నాయి. ఈ ఆలయ విశిష్టత మార్కండేయ పురాణంలోను, వాయు పురాణాల్లోను ఉంది.పరశురాముడు ఏడు కోట్ల మునులూ దేవర్షులతో శివ లింగాన్ని స్థాపించినందున దీనికి సప్తకోటీశ్వర లింగమని పేరు. ఈ శివలింగం ఏడాదిలీ 11 నెలలు పూర్తిగా నీటిలో మునిగి వుండడం ఒక ప్రత్యేకతైతే ఈ స్వామి పశ్చిమాభిముఖంగా వుండడం మరో ప్రత్యేకత. శివునికిష్టైమన వైశాఖ మాసంలో మాత్రం ఆలయంలో నీటిని పూర్తిగా తోడేసి శివ లింగానికి పూజలూ, అభిషేకాలు చేస్తారు. ఈనెల్లో మాత్రమే శివ దర్శనం వుంటుంది. ఈ స్వామిని పళ్ళ రసాలతో అభిషేకిస్తేముక్తిని పొందుతామని భక్తుల నమ్మకం. అందుకే వైశాఖ మాసంలో స్వామి దర్సనానికి పరిసర ప్రాంతాలనుండి కొన్ని వేల మంది భక్తులు వస్తారు.
సత్తా రామేస్వరంలోని మరో శివలింగం... రామేశ్వర లింగం. త్రేతాయుగంలో శ్రీరామాచంద్రుడు సీతా సమేతుడై వచ్చి ఇక్కడి స్వామివారిని దర్శించుకొని... నత్తగుల్లలు, ఇసుకతో శివలింగాన్ని తయారు చేసి ఈ ఆలయంలో ప్రతిష్ఠించాడని అందుకే దీనిని నత్తాలింగేశ్వరుదని పేరు వచ్చిందని నమ్మకం. దీని పేరుమీదనే ఈ వూరికి నత్తా రామేశ్వరమి పేరు స్థిరపడిందని భక్తులంటారు. ఈ స్వామిని దర్శించుకుంటె విజ్ఞానము కలుగుతుందని, అపమృత్యుభయం వుండదని భక్తుల నమ్మిక. కాశీ క్షేత్రంలో లాగ ఈ క్షేత్రానికి మహాశ్మసానమున్నది. క్షేత్ర పాలకుడైన కాళభైరవస్వామి ఆలయం ఇక్కడ ఉంది. నత్తా రామలింగేశ్వాలాయానికి నైరుతి దిక్కున కొన్ని వందల సంవత్సరాల వయస్సు గల అశ్వర్థ వృక్షం ఉంది. ఈ చెట్టుకి ప్రదక్షిణలు చేస్తే సంతానము కలుగుతుందని భక్తులు విశ్వసిస్తారు.
నత్తా రామేశ్వరమూర్తి చిన్న పరిమాణంలో గ్రామకంఠాన కనిపించే మూర్తిని పోలి ఉన్నది. ఈ నత్తా రామేశ్వరాలయంలో వేరొక శిలపై రెండు సన్ననత్తగుల్లలంటి యున్న రాతిని చూపుతూ ఆనత్తల కారణంగా రామేశ్వరుడు నత్తారామేశ్వరుడు అనబడునంటారు.ఈ ఆలయం పశ్చిమాభిముఖంగా ఉన్నది. ఇక్కడ ఉన్నగోప్తనదీలో 11నెలలు నీరుంటుంది. ఆనదిలోనున్న రామేశ్వరుడుని పరశురామేశ్వరుడంటారు.ఈ పరశురామేశ్వరాలయం ఉత్తరాభిముఖంగా ఉన్నది. ముఖ మండపం ఈ ఆలయానిదే.
ఇక్కడ ఉన్న గోప్తనది కి ఒక కధ చెబుతారు. ఇది గోదావరి కన్నా పురాతనం.పృధు చక్రవర్తి క్షామ నివారణ సందంర్భంగా భూదేవిపై ఆగ్రహించగా ఆమె గోరూపిణిగా ధేనుకాద్రి వద్ద కనిపించి 33కోట్ల దేవతలను తెగలుగా చేసి తనపాలు పితకమన్నదట.తొర్లినపాలి గోప్తనదిగా ప్రవాహమాయనట.మాతృ, భ్రాతృ హత్యా పాపవిముక్తి కిచట పరశురాముడు రామలింగేశ్వరుని ప్రతిష్ఠించినట్లు వాయు పురాణములో నున్నది. నత్తారామేశ్వరుని ప్రతిష్థించినది సీతయట.రావణవధానంతరం అయోధ్యకు వస్తూ సీతారామాదిలిచట శయనించిరట.అది పుణ్యక్షేరత్రమైనందున శివప్రతిష్ఠకై సీత కోర్కపై బాణమునకై ఆంజనేయుడు నర్మదానదికి పోయెనట. ముహూర్తకాలము దాటి పోవుచున్నందున, ఆంజనేయుని రాక ఆలస్యమై నందున సీత అచటి ఇసుక, నత్తలు కలిపి లింగము చేసి ప్రతిష్ఠించినట.
పరశురామేశ్వరుడు ఎప్పుడూ నీటిలో ఉండుటచేత ధవళలింగం గోధుమలింగంగా మారిపోయినది. 
తూర్పు చాళుక్యుల కాలంలో ఈ క్షేత్రం పునర్వైభవాన్ని సంతరించుకున్నది. తూర్పు చాళుక్య రాజులలో ఒకటో శక్తి వర్మ కాలంలో ఇక్కడ పలు శైవ క్షేత్రాలు నిర్మించాడని శాసనాల వల్ల తెలుస్తున్నది. 1583 లో ఖులీపాదుషా ఆదేశల మేరకు ఇక్కడ ఆలయ పున:ప్రతిష్ఠ జరిగినట్టు శాసనాదారల వలన తెలుస్తున్నది. ఈ ఆలయ రాజగోపురము నాలుగంతస్తులతో రమణీయంగా ఉంది. కళ్యాణ మండపంలో రాతిస్థంబాలపైనున్న శిల్పకళ నాటి శిల్పుల నైపుణ్యానిని నిదర్శనంగా నిలుస్తుంది. ఈ క్షేత్రంలో మహాశివ రాత్రికి ఉత్సవాలు అంగరంగ వైభవంగా జరుగుతాయి.
ఒకానొక ప్రభవనామ సంవత్సరంలో మహామండలేశ్వర సింగారకోట ప్రతాప అన్నమరాజుకు భృత్యుడూ, తెల్లింగూటి అన్నమనీడు కొడుకునైన గంగినీడు రామేశ్వరనుకూ, జత్తిగ సోమేశ్వరునకూ స్తానం వారినుండి క్రయముచేసిన పూదోటను సమర్పించుకున్న వైనం నత్తారామేశ్వరం మండప శాసనాలలో ఉంది.
ఈ మండపంలో మరొక శాససనం శక. 1236 (క్రీ.శ. 1314) లో నాయిని దేవి రడి కొడుకు వల్లభరడి ఈ మూలస్తానము నతదేవర కు అరదీపము సమర్పించినట్లున్నది. వల్లభరెడ్డి నాడీ గ్రామ నామం నత్తారామేశ్వరం కాదు; గంగినీడు నాటికీ ఒక దేవుని పేరు నతదేవర-జుత్తిగ. బహుసా ఆయన పేరు మీదనే ఈ ఊరికి ఆపేరు వచ్చి ఉండవచ్చును కూడా!పరశురామేశ్వరాలయం అనబడుతున్న ఆలయ ప్రసక్తి శక. 1180 (క్రీ.శ. 1258) నాటి శాసనంలో ఉన్నది. నాటికాదేవుని పేరు రామేశ్వరుడనే వ్యవహరించబడేది. ఈ రాజులు కాకతీయుల పూర్వపు ప్రధమ సరోనాధులు-ఆంధ్రుల చరిత్ర ప్రకారం నేటి కాపు, తెలగకులంవారి వంశపురుషులు.
పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలో తణుకు పట్టణం నుండి ఈ క్షేత్రము 14 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. తాడేపల్లి గూడెం నుండి 28 కి.మీ. అత్తిలి నుండి. 6 కి.మీ. మార్టేరు నుండి 15 కి.మీ. దూరంలో ఈక్షేత్రమున్నది.