కాటిపాపల
కాటి కాపరులు షెడ్యూల్డ్ కులాల్లో ఉండవలసిన కులం. వెనుకబడిన కులాల్లో ఉంది. శవాలను దహనం చేయడం సమాధి చేయడం శ్మశానాలకు కాపలా కాయడం లాంటిపనులు చేస్తారు. కాటిపాపడు, కాటిపాపర్లు, కాటిపాపలు అనబడే ఈ వర్గం వారు కాటికి రాత్రి పగలూ 24 గంటలూ కాపాలా వుండేవారు కాదు. ఇంద్రజాల విద్యతోనూ, ఊరిలో శవయాత్ర ఉత్తర సంస్కార క్రియలు, దశదిన కర్మలు వంటివి జరిగే సందర్భాలలో భిక్షమెత్తుకుంటారు. ఎముకలు, పూసలు వంటి వస్తువులతో పాటు అమ్మవారి విగ్రహం వుంటాయి. ప్రధానంగా వీరి వేషధారణలో కంటి నిండా పెట్టుకునే కాటుక ముఖ్యమైనది. చూడగానే అత్యంత గంబీరంగా కనిపించేందుకు ఇది దోహదం చేస్తుంది. దానితో పాటు శరీరం చుట్టూ కట్టుకునే వేర్వేరు గంటలు నడుస్తున్నప్పుడు మ్రోగుతూ ఏనుగు నడుస్తున్నట్లనిపిస్తుంది.
హరిచ్ఛంద్రుడి వారసులం అని చెప్పుకునే ఈ కాటిపాపలు, ఒక తరం నుంచి మరోతరానికి ఈ కళారూపాన్ని అందించుకుంటుూ వస్తున్నారు. గ్రామాలలో భిక్షాటన చేసుకునే ప్రాంతాలను కూడా పంచుకుంటారు. ఒకరి ప్రాంతంలో మరోకరు వెళ్లకుండా కట్టుబాటు చేసుకునేవారు. కానీ ఈ రోజు కాటిపాపలకు ఆదరణ ఏమాత్రం లేకపోవడంతో పొట్టపోసుకోవడం కోసం వీళ్ళు వివిధ వృత్తులలోకి మారిపోయారు.
చక్రవర్తి హరిశ్చంద్రుడు కూడా కాటికాపరికి అమ్ముడుపోయి కాటిపని చేశాడంటారు. సత్య హరిశ్చంద్ర నాటకంలోని కాటిసీను ప్రేక్షకులకు మహా ఇష్టం. ఇప్పుడు మన గ్రామాలన్నిటిలో కాటిపాపల కులస్తులు లేరు. కొన్ని చోట్ల మాదిగ కులస్తులే ఈ కాటిపని చేస్తున్నారు.కాటికాపరులు తమ కులవృత్తితో పాటు రోడ్లెమ్మడి జాతకాలను చెప్పుకొని వచ్చే ఆదాయంతో కాపురాలను వెళ్ళదీస్తున్నారు. కాటిపాపల కులస్తులు సత్యహరిచంద్రుని వారసులమని చెప్పుకుంటారు. వీరు సంచారజాతిగా గుర్తింపు పొందారు. హిందూ శ్మశానాలకే తమ జీవితాలను అంకితం చేశారు. అప్పట్లో వీరు నివసించడానికి ఇళ్లు నిర్మించు కునేవారుకాదు. శ్మశానంలోని చెట్టు కిందే రోజులు గడిపేవారు. శవాలను దహనం చేయడమో, ఖననం చేయడమో చేసి కూలి తీసుకునేవారు.రోజులు గడవడానికి వీరు గ్రామీణ ప్రాంతాలలో యాచించేవారు. తమకు తెలిసిన కనికట్టు విద్యను ప్రదర్శిం చగా ప్రేక్షకులు ఇచ్చే డబ్బుతో జీవితాన్ని గడిపేవారు. అప్పట్లో కాటిపాపల పేరు చెపితేనే గ్రామీణులు భయపడే వారు. వారు ఎంతగా భయపడేవారో అతని కనికట్టు విద్య చూడడానికి అంతకుమించిన ఉత్సాహం చూపేవారు! ఆరోజుల్లో కాటిపాపలు కనికట్టు విద్యతో నోట్లో నుంచి రాళ్లు, మండ్రగబ్బలు, పాములు తెప్పించేవారు. గ్రామీణులకు ఇదే పెద్ద వినోదం కావడంతో వీరికి ఆదాయం కూడా బాగానే వచ్చేది.వీరి వేషధారణ కూడా విచిత్రంగా ఉంటుంది. పంచలోహాలతో చేసిన కిరీటం నెత్తినపెట్టుకునే వారు. నుదుట పెద్ద బొట్టు, కళ్లకు కాటుక, మెడలో దండలతో భీతిగొలిపే విధంగా ముస్తాబయ్యేవారు. కనికట్టు విద్యకు ఉపయోగించే ఎముకలు, నిమ్మకాయలు, పెద్ద గంట, గవ్వలు, తాళ్లపత్ర గ్రంథం, చెట్టు బెరడులు, జంతు చర్మం, రాగి పలక, వెండి విగ్రహాలు, రాగిపైసలు... వంటి వస్తువులతోపాటు పాములు, తేళ్లు... వంటి జంతువులు ఈ ప్రదర్శనలో చోటుచేసుకునేవి. నోట్లో నుంచి రాళ్లు, తేళ్లు, పాములు... వంటివాటిని కనికట్టు విద్య ద్వారా తెప్పించి ప్రేక్షకులను ఆశ్చర్యంలో ముంచెత్తే వారు. గ్రామాలలో ఎవరై నా చనిపోతే, వారి కుటుంబానికి చెందినవారు, బంధువులు వీరికి పాత బట్టలు ఇవ్వడంతోపాటు కొంత డబ్బు కూడా ముట్టచెప్పేవారు. అయితే తాగుడుకు వీరు బానిసలు కావడంతో వచ్చిన ఆదాయంలో ఎక్కువమొత్తం మద్యానికే ఖర్చు చేసేవారు.కులాలపరంగా శ్మశానవాటికలు రావడంతో వీరికి ఉపాధి కూడా కరువైంది! ఇటు ఆదాయంలేకపోవడం, అటు కనికట్టు విద్యకు ఆదరణ లేకపోవడంతో వీరి జీవితం దుర్భరమైంది.వీరిలో బాల్య విహహాలు సర్వసాధారణం.జీవనశైలి గిరిజనులకు దగ్గరగా ఉంటుంది కనుక తమని ఎస్టీ జాబితాలో చేర్చాలని కోరుతున్నారు.
మలమెత్తినవారి నొక్కమై జూడవలెన్
వలతియు నలతియు లేదిట
బలు వృత్తులు సాగినపుడె బ్రతుకులు సాగున్‌ --తెలుగులెంక’ తుమ్మల
వీరిది కూడా ఇంద్రజాల ప్రదర్శనమే. ప్రజలను భయ కంపితులుగా చేసే కళారూప మిది. వీరి వేష ధారణ అతి గంభీరమైనది. ఈ ప్రదర్శకుడు రంగు రంగుల దుస్తులు ధరిస్తాడు. రెండు మూడు పెద్ద గంటలను వ్రేలాడ దీస్తాడు... నడుస్తూ వుంటే ఈ గంటలు చప్పుడు ఏదో ఏనుగు నడుస్తునట్లుగా భీతి పుడుతుంది. నొసటన పెద్ద బొట్టు, వడి తిరిగిన బుర్ర మీసాలు, ఈకల మాదిరిగా చిత్రించిన రేకుల కిరీటం... చంకలో జోలె... చేతిలో ఎముకలు పుచ్చుకొని భూత వైద్యుడిలా ప్రవేశిస్తాడు. వీ నిత్తి మీద ఇత్తడి రేకుల కిరీటం మినహాయిస్తే, బుడబుక్కల వారి వేష ధారణకూ, వీరికి పెద్ద తేడా కనిపించదు.
వీరు కొన్ని మాయలూ, మంత్రాలు కూడా చేస్తారు. కాటి కాపర్లు అవడం వల్ల కొన్ని అతీంద్రియ శక్తులు కలిగి వుంటారనే నమ్మకం కూడావుండి. ఈ నాడు కాటికాపరి తనం ఎక్కడా లేదు. ఒక నాటు సత్య హరిశ్చంద్రుడు కాటి కాపరి తనం చేయడం అదరికీ తెలిసిందే. వీరు ఇంటింటికి తిరుగుతారు. ఎవరికీ ఈ అపాయాన్ని కలిగించరు. వ్యాచిస్తూ పొట్ట పోసు కుంటారు. అయితే వీరు ప్రేక్షకులను సమీక రించటానికి ఇంద్రజాల విద్యల్ని ప్రదర్శిస్తారు. మూజిక్ చేసి ప్రేక్షకుల్ని ఆశ్చ్ర్య చికితుల్ని చేస్తారు. వీ భుజానికీ ఒక జేలె వుంటుంది. అందులో నుంచి గవ్వలతో పసుపు కుంకాలతో అలంకరించిన ఒక బొమ్మను అమ్మవారి బొమ్మంటూ తీసి అందరి ఎదుట పెడతారు.చేతిలో ఒక ఎముక వుంటుంది. ఆ ఎముకతో ఆ బొమ్మను తాకిస్తూ, ఓం మహంకాళీ శాంభవీ అంటూ క్షణంలో మండ్ర గబ్బల్నీ, తేళ్ళనీ, ఎలుకల్నీ పుట్టిస్తాడు. ఆ పుట్టిన ఎలుక చేత కీచు కీసు మనిపిస్తాడు. నోటిలో నుంచి ఇనుప గోలీల్నీ, మేకుల్నీ తీస్తాడు. అలా వ్వాచిస్తూ పొట్ట పోసు కుంటూ వ్వాచకులై, దేశ దిమ్మరులై తిరుగుతూ వుంటారు