శంకర్-జైకిషన్
శంకర్ జైకిషన్ (సంస్కృతం:शंकर-जयकिशन), భారతదేశ హిందీ చిత్ర పరిశ్రమలో సంగీత దర్శక ద్వయం, S/J గా కూడా ప్రసిద్ధి చెందిన వీరు 1949–1971 నుండి వరకు కలసి పనిచేసారు.
ఇతర కళాకారులతో కలిసి శంకర్-జైకిషన్, అరవైలు మరియు డెబ్భైలలో "చిరకాలం నిలిచి ఉండే" మరియు "శాశ్వతమైన శ్రావ్యగీతాలను" రూపొందించారు. వారి ఉత్తమ సంగీత రచన "రాగ-ఆధారితమై ఆనందం మరియు ఇంపైన ధ్వని" రెండిటికీ ప్రసిద్ధి చెందింది.
శంకర్ సింగ్ రఘువంశి (1922 అక్టోబరు 25 – 1987 ఏప్రిల్ 26), ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌లోని పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలోగల తణుకులో జన్మించాడు, కానీ ఇతని స్వస్థలం రాజస్థాన్, జైకిషన్ దయాభాయ్ పంచాల్ (1929 నవంబరు 4 – 1971 సెప్టెంబరు 12) బంస్డా (వన్సాడ), గుజరాత్‌కి చెందినవాడు.
తన ప్రారంభ సంవత్సరాలలో, శంకర్ తబలా వాయించేవాడు మరియు బాబా నాసిర్ ఖాన్‌సాహిబ్ నుండి సాంప్రదాయకంగా కళను అభ్యసించాడు. అనేక సంవత్సరాల పాటు, శంకర్ ఐతిహాసిక సంగీతకారుడైన ఖవాజా ఖుర్షీద్ అన్వర్ వద్ద శిష్యుడిగా అభ్యసించి, అతని వాద్యబృందంలో ప్రదర్శనలు ఇచ్చాడు. జైకిషన్ హార్మోనియం వాయించడంలో పారంగతుడు. ఆ తరువాత, అతను "సంగీత విశారద" వాడిలాల్‌జీ నుండి మరియు పిమ్మట ప్రేమ్ శంకర్ నాయక్ నుండి సంగీత పాఠములను అభ్యసించాడు. బొంబాయికి మారిన తరువాత, అతను వినాయక్ తాంబే యొక్క శిష్యుడిగా మారాడు. శంకర్ తన వృత్తిని సత్యనారాయణ మరియు హేమవతిలు నిర్వహిస్తున్న నాటక సమాజంలో ప్రారంభించి, ఆ తరువాత పృథ్వీ థియేటర్‌కు మారాడు, అక్కడ అతను తబలా వాయించడంతో పాటు నాటకాలలో చిన్న పాత్రలను కూడా పోషించాడు. శంకర్ ప్రసిద్ధి చెందిన సంగీతకారుల ద్వయం హుస్నలాల్ భగత్‌రామ్ వద్ద సహాయకుడిగా పనిచేసాడు.
పృథ్వీ థియేటర్స్‌లో పనిచేయడంతో పాటు, శంకర్ తరచు గుజరాతీ దర్శకుడైన చంద్రవదన్ భట్ కార్యాలయానికి వస్తుండేవాడు, ఆయన తాను చిత్రాన్ని నిర్మించినపుడు సంగీత దర్శకుడిగా శంకర్‌కు అవకాశం ఇస్తానని వాగ్దానం చేసాడు. భట్ యొక్క కార్యాలయం వెలుపల `ఒక సన్నటి అందమైన `అబ్బాయి' కూడా కూర్చొని ఉండటాన్ని శంకర్ అనేకసార్లు గమనించాడు. అయితే వారిరువురూ ఒకరితో ఒకరు ఎప్పుడూ మాట్లాడుకోలేదు, ఒకరోజు శంకర్ సంభాషణను ప్రారంభించి అతని పేరు జైకిషన్ అని, అతను కూడా సంగీతానికి సంబంధించిన పనికొరకు ఈ నిర్మాతను కలుస్తున్నాడని ఇంకా అతను హార్మోనియం వాయిస్తాడని తెలుసుకుంటాడు. తరువాతి కాలంలో శంకర్ జ్ఞప్తికితెచ్చుకుంటూ, ప్రారంభం నుండి తాము ఒకే రకమైన భావాలను అనగా తమ మొదటి సమావేశం నుండి తాము ఒకరి పట్ల ఒకరు ఇష్టాన్ని పెంచుకున్నామని (ఇద్దరూ ఒకే కారణం వలన భట్‌ను సందర్సిస్తున్నప్పటికీ సహజంగా ఏర్పడే శత్రుత్వపు భావనలు కాక) తెలిపాడు మరియు ఆయన అప్పుడే అక్కడే జైకిషన్ కు పృథ్వీ థియేటర్ లో హార్మోనియం వాయిద్యకారుడిగా ఉద్యోగం ఇప్పిస్తానని మాట ఇచ్చాడు (ప్రేమతో `పపాజి'గా పిలువబడే పృథ్విరాజ్ కపూర్‌ను అడగకుండానే). అయితే, తరువాత, పపాజి, శంకర్ యొక్క ఎంపికను గౌరవించి జైకిషన్‌ను ప్రిథ్వీ థియేటర్‌లో హార్మోనియం వాద్యకారుడిగా అనుమతించారు. వెంటనే, అతి సన్నిహిత స్నేహాన్ని పెంచుకున్నారు, అది ఎంతగా పెరిగిందంటే జనం వారిని `రామ-లక్ష్మణ' జంట ఇంకా ఆ విధమైన మారుపేర్లతో పిలవడం ప్రారంభించారు. ఈ దశలోనే శంకర్ మరియు జైకిషన్ గాఢమైన స్నేహబంధాన్ని అభివృద్ధిపరచుకొని, ఒకరినొకరు అర్ధం చేసుకొని మరియు పరస్పర గౌరవాన్ని పెంచుకొని ఒక సంగీత జట్టుగా పనిచేయాలని నిశ్చయించుకున్నారు. తమ సంగీత ప్రయత్నాలను కొనసాగిస్తూనే, వారు ప్రసిద్ధి చెందిన నాటకమైన "పఠాన్"తో సహా అనేక నాటకాలలో ప్రముఖ పాత్రలను పోషించారు.
ప్రిథ్వీ థియేటర్‌లో పనిచేస్తుండగా, శంకర్ మరియు జైకిషన్ అక్కడి సంగీత విభాగంలో పనిచేయడంతో పాటు, సంగీత బాణీలను రూపొందించేవారు మరియు ప్రసిద్ధ దర్శకుడైన కిదార్ శర్మ వద్ద సహాయకుడిగా పనిచేస్తూ నటుడు/దర్శకుడిగా మారాలని అభిలషిస్తున్న రాజ్ కపూర్‌తో సంబంధాన్ని కలిగిఉండేవారు. ఆ విధంగా, వారు ముగ్గురూ రాజ్ కపూర్ తండ్రి అయిన ప్రిథ్వీ‌రాజ్ కపూర్ నిర్వహిస్తున్న ప్రిథ్వీ థియేటర్‌లో కలుసుకున్నారు.
రాజ్ కపూర్ దర్శకునిగా తన మొదటి చిత్రాన్ని 1948లో "ఆగ్"తో ప్రారంభించాడు. బాక్స్ ఆఫీస్ వద్ద ఈ చిత్రం మిశ్రమ ప్రతిస్పందనను పొందినప్పటికీ, ఈ చిత్రం యొక్క సంగీతం చాలా ప్రసిద్ధి చెందింది(దీని సంగీత దర్శకుడు రామ్ గంగూలికి శంకర్ జైకిషన్ సహాయం అందించారు). ఏదేమైనా, తన నూతన చిత్రమైన `బర్సాత్'లో ఒక పాట కొరకు రికార్డింగ్ జరుగుతుండగా, రాజ్ కపూర్‌కు ఆ చిత్ర సంగీత దర్శకుడైన రామ్ గంగూలీతో తీవ్రమైన విభేదాలు ఏర్పడ్డాయి, అప్పుడు అతను దానికి శంకర్‌కు అప్పగించాడు, శంకర్, జైకిషన్‌ను తన భాగస్వామిగా తీసుకోవాలని పట్టుబట్టడంతో సంగీత దర్శకుల (MD) నూతన జంట `శంకర్-జైకిషన్' పేరుతో ఉనికిలోకి వచ్చి, మైలురాయిగా నిలిచి, మార్గాన్ని ఏర్పరచి, శైలిని నిర్దేశించిన సంగీతాన్ని1949 నాటి RK ప్రొడక్షన్ చిత్రం `బర్సాత్'కు అందించింది.
తాను శిక్షణ పొందిన గాయకుడు కావడం వలన (అతను మరియు ముకేష్ ఒకే గురువు వద్ద గాత్ర సంగీతం అభ్యసించారు) మరియు సంగీతం పట్ల ఉన్న అభిరుచి వలన, రాజ్ కపూర్ ఆ విధంగా శంకర్ మరియు జైకిషన్ ఇంకా గీత రచయితలు శైలేంద్ర మరియు హస్రత్ జైపురి (గతంలో బస్ కండక్టర్)లతో ఒక నూతన జట్టును ఏర్పాటుచేసుకున్నాడు. శంకర్ ఒత్తిడిపై, అతను మరియు SJ అభివృద్ధిలోకి వస్తున్న ప్రతిభావంతురాలైన గాయని లతా మంగేష్కర్‌ను నియమించాడు, మరియు బర్సాత్ చిత్రంలోని అనేక గీతాలకు రాజ్ కపూర్‌కు నేపధ్య గాయకునిగా ముకేష్‌ను కొనసాగించాడు. కొంత కాలానికి, ఈ జట్టు సర్వకాలాలలోను అత్యంత విజయవంతమైన సంగీత సమ్మేళనాలలో ఒకటిగా నిలిచింది, బహుశా శంకర్, జైకిషన్, శైలేంద్ర, హస్రత్ జైపురి, లతా మంగేష్కర్ మరియు మొహమ్మద్ రఫీల కలయికకు కేవలం ద్వితీయం.
"బర్సాత్" వాణిజ్యపరంగా మరియు అంతకంటే ఎక్కువగా సంగీతపరమైన విజయాన్ని పొందింది. ఇతర విషయాలతో పాటు, అది లతా మంగేష్కర్‌ను హిందీ చలనచిత్ర సంగీతానికి తిరుగులేని రాణిని చేసింది. అది హిందీ చలన చిత్రానికి మొదటిసారి రెండు విషయాలను అందించిన ఘనతను పొందింది –టైటిల్ సాంగ్ ("బర్సాత్ మే హమ్సే మిలే తుమ్" ) మరియు ఒక క్యాబరే నృత్యం ("పత్లి కమర్ హై" ). ఈ చిత్రం శంకర్-జైకిషన్‌ను సంగీతప్రపంచ సూపర్-స్టార్ లుగా రహదారిపైకి తీసుకువచ్చింది మరియు వారి స్థితి ఇప్పటికి కొనసాగుతోంది.
వారిద్దరూ "S-J" అనే పదసముదాయంతో ప్రసిద్ధి చెందారు.
వీరి తొలి చిత్రాలలో ఆవారా, ఆహ్, శ్రీ 420, బసంత్ బహార్, హలకు, పతిత, కట్‌పుతలీ, అనారి, చోరి చోరి, దాగ్, బాద్షా, బూట్ పాలిష్, మరియు ఉజాలా ఉన్నాయి.
S-J గీత రచయితలు శైలేంద్ర (తనకు తాను తన శైలిలో అత్యంత గొప్పవాడిగా సూచించుకున్నాడు) మరియు హస్రత్ జైపురి మరియు గాయకులు మొహమ్మద్ రఫీ మరియు లతా మంగేష్కర్‌లతో కలసి కీలక జట్టుగా రూపొందారు. SJ తమకు సహాయకులుగా పనిచేసిన ఇద్దరు ఇతర జీవితకాల సహచరులను కలిగి ఉన్నారు: వారు దత్తారామ్ వాడ్కర్ మరియు సెబాస్టియన్ డి'సౌజా, మొదటి వారు తాళ విభాగాన్ని పర్యవేక్షించగా, రెండవవారు SJ యొక్క కూర్పులన్నిటికీ సంగీత సంకేతాలను రచించేవారు (SJ సంగీత చర్చల అనేక చలన చిత్రాలలో చూడవచ్చు) తరువాత SJ యొక్క కూర్పులు మరియు దర్శకత్వంలో SJ యొక్క వాద్యబృందంతో అభ్యసించేవారు. SJ అత్యంత ప్రతిభావంతుడైన గాయకుడు మన్నా డేకు కూడా అవకాశం ఇచ్చారు, అతను తమ అత్యుత్తమ గీతాలను వారితో పాడాడు మరియు ముకేష్ యొక్క మృదువైన స్వరాన్ని రాజ్ కపూర్‌కి నేపథ్యంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దర్శకులలో, వారు రాజ్ కపూర్‌తో అత్యంత సన్నిహితంగా పనిచేసారు మరియు ఐతిహాసికమైన అతని బానర్ RK ఫిల్మ్స్ యొక్క ముఖ్యులుగా పరిగణించబడ్డారు.
వాణిజ్యపరమైన విజయంతో పాటు వారు అద్భుతమైన దైవ-కృపతో కూడిన సంగీతాన్ని అందించారు. రోషన్, SD బర్మన్, OP నయ్యర్ మరియు మదన్ మోహన్ వంటి పండితుల నుండి తీవ్రమైన పోటీ ఉన్నప్పటికీ అత్యంత ప్రతిభావంతులైన సంగీత దర్శకులకు మనస్తాపం కలిగిస్తూ వారు ఉన్నత స్థానంలో నిలిచారు!
S-J తమ కాలంలోని గాయకులందరితో కలసి పనిచేసారు. వారందరితోనూ వారికి మంచి సంబంధం ఉండేది మరియు ప్రతి ఒక్కరి నుండి ఉత్తమమైనది రాబట్టే నేర్పును కలిగి ఉండేవారు. ఒక జట్టుగా వారు గీత రచయితలు హస్రత్ జైపురి & శైలేంద్రలతో స్థిరంగా ఉన్నారు ; కానీ శైలేంద్ర మరణం తరువాత వారు నీరజ్, వర్మా మాలిక్, మజ్రూ సుల్తాన్‌పురి, విట్టల్ భాయ్ పటేల్ మరియు రాజిందర్ క్రిషన్ వంటి ఇతర అతిథి రచయితలతో కలసి పనిచేసారు.
S-J, RK ఫిల్మ్స్‌కు "గృహ సంగీతకారులు"గా ఉన్నారు మరియు చివరివరకు వారి జీతాల జాబితాలో కొనసాగారు. రాజ్ కపూర్ ఒక సంగీత భాండాగారాన్ని నిర్వహించేవారు, ఆయన దానిలో S-J యొక్క కూర్పులను భద్రపరచుకున్నారు.శంకర్ మరియు రాజ్ కపూర్ (అప్పటికి జైకిషన్ మరణించాడు)ల మధ్య వృత్తిపరమైన సంబంధం ముగిసిన తరువాత కూడా, రాజ్ కపూర్ S-J యొక్క గతంలోని కూర్పులను (అతని అధీనంలో ఉన్నాయి) తన చిత్రాలన్నిటిలో ఉపయోగించుకున్నాడు, అయితే అధికారిక గుర్తింపు ఇతర సంగీతకారులకు ఇవ్వబడింది ఉదాహరణ., లక్ష్మీకాంత్ ప్యారేలాల్ (బాబీ, సత్యం శివం సుందరం, ప్రేమ్ రోగ్) మరియు రవీంద్ర జైన్ (రామ్ తేరీ గంగా మైలి). S-J, షమ్మీ కపూర్, రాజేంద్ర కుమార్, దేవ్ ఆనంద్, సునీల్ దత్, కిషోర్ కుమార్, మనోజ్ కుమార్, బిస్వజీత్, జాయ్ ముకర్జీ, ధర్మేంద్ర & మనోజ్ కుమార్ వంటి ఇతర తారలతో కూడా కలసి పనిచేసారు.
హిందీ చలన చిత్ర సంగీతంలో శంకర్-జైకిషన్ యొక్క కూర్పులు నూతన ఆవిష్కరణలు చేసాయి. భారత శాస్త్రీయ సంగీతంలో తమ జ్ఞానంపై ఆధారపడటంతో పాటు, వారు పాశ్చాత్య వాదనలను మరియు వాయిద్యాలను కూడా ఉపయోగించుకున్నారు. శంకర్-జైకిషన్ పాటల యొక్క వ్యక్తీకరణకు ఒక మాధ్యమంగా మరియు వాటి అర్ధాన్ని ఇంకా భావాన్ని పెంచడానికి వాద్యబృందం యొక్క పాత్రను రూపొందించడంలో మార్గదర్శకులు, వారు తెరపైకి ప్రవేశించకముందు అమలులో ఉన్న పద్ధతి వీటిని కేవలం `పూరింపు'లు గానే ఉపయోగించేది. వారు తమ గీతాలలో వాద్యబృందం మరియు సంగీత పరికరాలను ఉపయోగించేవారు (తరచు డజన్లు మరియు వందల సంఖ్యలో ఉండేవి) మరియు అవి ఈ క్రింది విధంలో ఉండేవి: పాట ఒక `పీఠిక'తో ప్రారంభించబడేది (పాట ప్రారంభానికి అవసరమైన వాతావరణాన్ని మరియు స్థితిని సృష్టించి మరియు ప్రవేశపెట్టే ఉపోద్ఘాత సంగీతం), దాని తరువాత పల్లవి ప్రారంభమౌతుంది మరియు వాద్యబృందంచే `మధ్యలో' సంగీత ధ్వనులు ఇవ్వబడతాయి. కొన్ని మినహాయింపులు ఉన్నాయి (చల్ మేరే దిల్; యే మేరా దీవానా పన్ హై మంచి ఉదాహరణలు), ప్రతి పద్యానికి ముందు విభిన్నమైన మధ్య సంగీతాన్ని ఉపయోగించారు. `బహుళ-స్తర' సంగీతం వాద్యబృందంచే సహకరించబడిన శ్రావ్యమైన సంగీతంతో తోడై ఉండేది మరియు పాట యొక్క పల్లవి పాడబడేది మరియు చివరికి గాయకుడు(లు) తన గీతాన్ని ముగించే సంగీతమైన స్వస్తి వాక్యం ఉండేది.
శంకర్-జైకిషన్ తమ వృత్తి జీవితమంతా భారతీయ సాంప్రదాయ సంగీత ప్రోత్సాహానికి గుర్తించదగిన సహకారం అందించారు. చిత్రంలో కనీసం ఒక గీతం అయినా అర్ధ-సాంప్రదాయ శైలిలో ఉండే విధంగా వారు ఒక సాంప్రదాయం అనుసరించారు. వారు `ఝనక్-ఝనక్ తోరి బజే పాయలియా' (మేరే హుజూర్), `ఛం ఛం బజే రే పాయలియా' (జానే-అన్ జానే), `రాధికే తూనే బాసురి చురాయి' (బేటి బేటే), `మన్మోహనా బడే ఝూటే' (పాత `సీమ'), `కోయి మత్వాల ఆయ మేరే ద్వారే' (లవ్ ఇన్ టోక్యో), `అజహు న ఆయే బాల్మా, సావన్ బీతా జాయే' (సాంజ్ ఔర్ సవేరా), `లపక్ ఝపక్ తు ఆ రే బదర్వా' (బూట్ పాలిష్), `యే బర్ఖా బహార్ సౌతనియ కే ద్వార్' (మయూర్ పంఖ్), `రే మన్ సుర్ మే గా' (లాల్ పత్తర్), `సూనీ సూనీ సాంస్ కే సితార్ పర్' (నైనా), `కటే న కటే రైనా' (మేరా నామ్ జోకర్) మరియు అనేక ఇతర గీతాలలో ఇవి ఉన్నాయి. 'బసంత్ బహార్' మరియు "ఆమ్రపాలి" లోని వారి సంగీతంలో ప్రతి పాటా భారత శాస్త్రీయ సంగీతంపై ఆధారపడ్డాయి. SJ వారి కూర్పులలో అనేక రాగాలను ఉపయోగించినప్పటికీ, "భైరవి రాగం" వారి శాశ్వత అభిమాన రాగంగా నిలిచిపోయింది.
శంకర్ జైకిషన్ వాల్త్జ్ తాళంపై ఆధారపడిన పాశ్చాత్య సాంప్రదాయ-సంగీతాన్ని కూడా అనేక గీతాలలో ఉపయోగించారు.
శంకర్-జైకిషన్ విషాద గీతాలను వేగవంతమైన లయలో కూర్చడం ద్వారా వాటికి ఒక నూతన శైలిని మరియు అర్ధాన్ని ఇచ్చారు. `మై జిందగీ మే హర్దమ్ రోతా హీ రహా హు' (బర్సాత్), `తేరా జానా దిల్ కే అర్మానోం కా లుట్ జానా' (అనారి), `హాయే తు హీ గయా మొహే భూల్ రే' (కట్ పుతలీ), `ఆయే మేరే దిల్ కహి ఔర్ చల్' (దాగ్) మరియు`అంధే జహాన్ కే అంధే రాస్తే' (పతిత) వంటి గీతాలు దీనిని సూచించాయి. అనేక ఇతర గీతాలతో పాటు చివరి రెండు పాటలు (ముఖ్యంగా "ఆవారా" చిత్రం నుండి`ఆవారా హూ') కూడా ఈ సంగీత దర్శకుల యొక్క సంగీత పరికరాల ఉపయోగాన్ని ప్రదర్శిస్తాయి– పియానో అకార్డియన్ ఫలితాన్ని ఇవ్వడానికి ఒక హార్మోనియం ఉపయోగించబడింది.
ఒక జట్టుగా పనిచేస్తున్నప్పటికీ, శంకర్ మరియు జైకిషన్ తమ గీతాలను వేర్వేరుగా కూర్చేవారు. సాధారణంగా, శంకర్, శైలేంద్రతోను మరియు జైకిషన్, హస్రత్ జైపురితోను కలసి పనిచేయడానికి ఇష్టపడేవారు, అయితే శంకర్, హస్రత్‌తో మరియు జైకిషన్, శైలేంద్రతో కలసి పనిచేసిన సందర్భాలు ఉన్నాయి. వీరిద్దరిలో, శంకర్ పెద్దవాడవడం వలన, అతను జైకిషన్ యొక్క గీతాలను కూడా వాద్యబృందాన్ని సమకూర్చేవాడు. పాట యొక్క అసలైన సంగీత దర్శకుణ్ణి గుర్తించకూడదనే పెద్దమనుషుల ఒప్పందం వారిద్దరి మధ్య ఉండేది. దాని ఫలితంగా, S-J యొక్క అభిమానులకు ఏ పాట శంకర్‌దో మరియు ఏది జైకిషన్‌దో ప్రయత్నించి చెప్పడం ఒక ముఖ్యమైన కాలక్షేపంగా మారింది. నృత్య గీతాలు, టైటిల్/థీమ్ పాటలు మరియు శంకర్ యొక్క బలం కాగా జైకిషన్ నేపథ్య సంగీతంలో నైపుణ్యం పొందాడు, దానితో పాటు ప్రేమ గీతాలు (ఆయన ఈ శైలిలో అత్యుత్తమంగా పరిగణించబడతాడు) మరియు తక్షణ విజయాలను సాధించిన సులభంగా, పాడుకోవడానికి వీలైన పాటలను రూపొందించాడు (`ఎహసాన్ మేరే దిల్ పే' అనేది ఆ విధమైన గీతాలకు ఉదాహరణ). ఏదేమైనా, ఈ రకమైన సాధారణ `ఒకే వరుస' బాణీలలో శంకర్ తక్కువేమీ కాదు: `మేరా జూతా హై జపానీ' (శ్రీ 420) ఈ శైలికి అత్యుత్తమ ఉదాహరణగా ఉంది.
ఒక ప్రత్యేక దృశ్యానికి నేపథ్య సంగీతం అందించే ముందు జైకిషన్ తన వేళ్ళ మీద కొన్ని అంకెలను లెక్కిస్తాడని చెప్పబడింది! S-J యొక్క రెండు చిత్రాలైన, సంగం (1964) మరియు మేరా నామ్ జోకర్ (1971) ఇప్పటికీ అత్యుత్తమ నేపథ్య సంగీతాన్ని కలిగిన హిందీ చిత్రాలుగా పరిగణించబడతాయి. SJ చిత్రాల నేపథ్య సంగీతం కొరకు జైకిషన్ ఒక్కడే పనిచేసినప్పటికీ, నేపథ్య సంగీతంగా కూర్చబడిన సంగీతం అంతా కేవలం జైకిషన్ యొక్క సృష్టి మాత్రమే అని భావించడం అతి-క్లుప్తీకరణ అవుతుంది. అనేక సమావేశాలు/గోష్టు (సాధన)లలో వారిద్దరిచే లేదా వారిలో ఒకరిచే కూర్చబడిన సంగీత నిధిని SJ ఉమ్మడిగా ఉంచినందువలన, జైకిషన్ అవసరమైనపుడు వారిద్దరిలో ఒకరు లేదా ఇద్దరు భాగస్వాములు సమకూర్చిన బాణీలను ఉపయోగించడం సంపూర్ణంగా న్యాయబద్ధమైనది మరియు సహజం. RK ఫిల్మ్స్‌లో, నేపథ్య సంగీతం కొరకు శంకర్ మరియు జైకిషన్ ఇద్దరూ కలసి పనిచేసేవారని తెలుస్తుంది. మరొక వైపు, శంకర్ మరియు జైకిషన్ ఇరువురూ కూడా పాశ్చాత్య సంగీత ఆధారిత గీతాలలో సమానమైన ప్రావీణ్యాన్ని పొందారు.
వారికి విభిన్నమైన కార్య శైలి మరియు ప్రాధాన్యతలు ఉన్నప్పటికీ, వారి పాటలలో అధిక భాగాన్ని ఏ ఒక్కరికో ఆపాదించడం అసాధ్యం కానప్పటికీ, అది చాల కష్టంతో కూడుకొని ఉంది. అధిక భాగం గీతాలలో, ఒకరి సృష్టికి మరొకరు తప్పనిసరిగా సహకారం అందించారు, అది బాణీని లేదా వాద్య సహకారాన్ని మెరుగుపరచడం రూపంలో ఉండేది, ఆ విధంగా వారి కూర్పులు నిజమైన ఉమ్మడి ప్రయత్నంగా తయారయ్యేవి. అంతేకాక, వారిద్దరూ అప్పుడప్పుడు వారిలో మరొకరి శైలిలో రూపకల్పన చేసేవారు, ఆ విధంగా గుర్తించడం మరింత కష్టంగా మారింది.
అందరూ అనుకునే విధంగా`ఈ ద్వయం యొక్క వృత్తిలో ప్రజా సంబంధాలు మరియు వ్యాపారం/ఆధిక అంశాలతో జైకిషన్ వ్యవహరించేవాడు' అనేది సరైన భావన కాదు, నిజానికి SJ- జట్టు యొక్క అన్ని ఆరుధిక/వ్యాపార లావాదేవీలలో శంకర్‌దే చివరి నిర్ణయంగా ఉండేది.
భారత దేశంలో జాజ్ సంగీతం యొక్క మరియు నూతన శైలి అయిన ఇండో జాజ్ అభివృద్ధిలో శంకర్ జైకిషన్ ప్రధాన పాత్ర పోషించారు. 1968 నాటి వారి సంకలనం "రాగా-జాజ్ స్టైల్" భారతదేశంలోని ఇండో-జాజ్ రికార్డింగ్‌లలో మొదటిది. అత్యంత నూతన ఆవిష్కరణలలో ఒకటిగా భావించబడిన ఈ సంకలనంలో, SJ, సాక్సోఫోన్, బాకా, సితార్ (రయిస్ ఖాన్ చే), తబలా, మంద్ర స్వరం మొదలైన వాటితో భారతదేశ రాగాలను ఆధారంగా చేసుకొని 11 గీతాలను రూపొందించారు.
తమ వృత్తి జీవితంలో, S-J ఫిలింఫేర్ ఉత్తమ సంగీత దర్శకుని పురస్కారం రికార్డు స్థాయిలో తొమ్మిది సార్లు గెలుపొందారు. చివరి మూడు పురస్కారాలను వరుసగా మూడు సంవత్సరాలలో గెలుపొందారు, ఆ విధంగా పొందడం ద్వారా S-J ఈ పురస్కారాలలో హాట్ ట్రిక్ సాధించిన మొదటి సంగీత దర్శకులు అయ్యారు.
S-J హిందీ చలనచిత్ర సంగీతంపై ఐతిహాసిక రేడియో కార్యక్రమమైన బినాకా గీతమాలలో కూడా ఉన్నత స్థానంలో నిలిచారు, దానిలో వారి కూర్పులు ఆరు సందర్భాలలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందినవిగా నిలిచాయి (ఈ రికార్డును తరువాతి కాలంలో లక్ష్మీకాంత్ ప్యారేలాల్ సమం చేసారు). ఆ గీతాలు 1955లో "మేరా జూతా హై జపానీ" (శ్రీ 420), 1961లో "తేరి ప్యారీ ప్యారీ సూరత్ కో" (ససురాల్),1962లో "ఎహ్సాన్ తేరా హోగా ముజ్ పర్" (జంగ్లీ), 1964లో "బోల్ రాధా బోల్" (సంగం), 1966లో "బహారోం ఫూల్ బరసావో" (సూరజ్), మరియు 1971లో "జిందగీ ఎక్ సఫర్ హై సుహానా" (అందాజ్). 1959లో, ఆ సంవత్సరంలో అత్యుత్తమంగా నిలిచిన పది పాటలలో ఏడు S-J చే రూపకల్పన చేయబడ్డాయి, ఈ విధమైన రికార్డు ఇప్పటికీ నిలిచిఉంది, అయితే ఆ సంవత్సరంలో ఉన్నత గౌరవాలన్నీ SD బర్మన్‌కి దక్కాయి.విజేతలు
ప్రతిపాదించబడ్డారు
విజేత
విజేత
ఫిలింఫేర్ పత్రికలో సంతకం చేసిన ఒక వ్యాసంలో, జైకిషన్ తెలియకుండానే "యె మేరా ప్రేమ్ పత్ర పడ్ కర్" (సంగం) పాటను `అతని' కూర్పుగా గుర్తించారు. శంకర్ దానిని వారి మధ్య ఉన్న అలిఖిత ఒప్పందం యొక్క ఉల్లంఘనగా భావించడంతో ఇది వారిద్దరి మధ్య భేదానికి దారితీసింది. దాదాపు అదే సమయంలో, శంకర్, శారద అనే గాయనికి అవకాశం ఇచ్చి లతా మంగేష్కర్ కంటే ఎక్కువగా నూతన గాయక ప్రభంజనంగా ప్రోత్సహించడం ప్రారంభించారు. ఏదేమైనా, జైకిషన్ తన కూర్పుల కొరకు లతా మంగేష్కర్‌ను కొనసాగించారు. ఈ సమయంలో, శంకర్ మరియు జైకిషన్ వ్యక్తిగతంగా ఒప్పందాలను కుదుర్చుకోవడం ప్రారంభించారు, అయితే ఆ విధంగా ఒప్పుకున్న ప్రతి చిత్రంలోనూ సంగీత దర్శకులుగా వారిని కలిపి చూపించడం కొనసాగించబడింది. మొహమ్మద్ రఫీ జోక్యం చేసుకొని వారి వివాదాలను పరిష్కరించుకోవడంలో సహాయపడ్డాడు; ఏదేమైనా, వారి సంబంధం గతంలోలా లేదని ఊహించబడింది మరియు ఇది వారు కూర్పుల యొక్క నాణ్యతను ప్రభావితం చేసింది, అవి నాణ్యతలో తగ్గుముఖం చూపాయి (జైకిషన్ జీవితకాలం యొక్క చివరి దశలో మరియు ఆయన మరణించిన వెంటనే విడుదలైన చిత్రాలలో దీనిని స్పష్టంగా గమనించవచ్చు)
మరొక వైపు, జైకిషన్, హస్రత్ మరియు శంకర్ ఈ విషయంపై ఎప్పుడు ప్రశ్నించబడినా తమ మధ్య తేడాలేమీ లేవని చెప్పేవారు. నిజానికి, హస్రత్ మాటలలో, పని భారాన్నితట్టుకోవడానికి వారిమధ్య ఉన్న ఒప్పందం ప్రకారం శంకర్ మరియు శైలేంద్ర పనిలో ఒక భాగాన్ని నిర్వహించగా జైకిషన్ మరియు హస్రత్ మరొక భాగాన్ని చూసేవారు; ఈ దశలో కూడా చాలా ఇచ్చిపుచ్చుకోవడాలు ఉండేవి. చివరి సమయానికి (జైకిషన్ యొక్క అకాల మరణానికి కొద్దిగా ముందు), జానే అన్ జానే (1971), అందాజ్ (1971), ఆంఖోం ఆంఖోం మే వంటి చిత్రాలలో శంకర్ మరియు జైకిషన్ కలిసి పనిచేసినట్లు పేర్కొనబడింది. గతాన్ని అవలోకించినపుడు, శంకర్ మరియు జైకిషన్‌ల మధ్య వివాదం మాధ్యమం మరియు ఆసక్తి గల కొంత మందిచే పెంచబడిందని మరియు ఇది జైకిషన్-అనంతర సంవత్సరాలలో శంకర్‌ను తక్కువచేయడానికి ఉపయోగించబడిందని అనిపిస్తుంది.
శంకర్, శారదకు మద్దతును కొనసాగించి ("సంగం" అనంతర కాలం) ఆమె చిత్రాలు మరియు చిత్రాలు కాని సంకలనాలకు కూడా మారు పేరుతో సంగీతాన్ని సమకూర్చాడు, లతా మంగేష్కర్‌కు ఇది ఆగ్రహం తెప్పించి అతని సంగీతంలో పాడటం మానివేసిందని చెప్పబడింది. ఈ విధంగా చెప్పడంలో కొంత నిజం ఉండవచ్చు, మరొక వాస్తవం లతా మంగేష్కర్ `సంగం' చిత్రం తరువాత రాజ్ కపూర్ మరియు శంకర్ తనతో `బుడ్డా మిల్ గయా' అనే పాటను "సంగం" చిత్రంలో పాడించినందుకు కోపంతో వారితో పనిచేయడం మానివేశారు, ఆ పాట సాహిత్యం పాడటంలో ఆమె అసౌకర్యాన్ని పొందారు. ఏదెలాఉన్నా, "సంగం" తరువాత కూడా చివరి వరకు ఆమె జైకిషన్‌తో పాడటం కొనసాగించింది.
S-J హిందీ చిత్ర పరిశ్రమలో ఎదురులేని స్థానాన్ని పొందారు. విజయవంతంగా పనిచేస్తున్న కాలంలోనూ మరియు వారి వృత్తి జీవితం యొక్క తరువాత భాగంలోనూ, వారు అత్యధికంగా చెల్లించబడే సంగీత దర్శకులుగా ఉన్నారు. కొన్ని సందర్భాలను మినహాయించి, వారు ప్రధాన నటుల కంటే ఎక్కువ చెల్లించబడేవారు మరియు వారి చిత్రాల ప్రచార సామాగ్రి ఇతరుల కంటే వారికే ఎక్కువ ప్రాధాన్యత కల్పించేది. ఒక సందర్భంలో, ఆ కాలంలో అత్యధికంగా చెల్లించబడే నటుడికంటే వారు అత్యధిక చెల్లింపును పొందారు. ఈ నాటికి, ఏ ఇతర సంగీత దర్శకుడు (లు) దీనిని అధిగమించడం అటుంచి, సమం కూడా చేయలేకపోయారు.
1970లో భారత నౌకాదళ ప్రోత్సాహంతో S-J ముంబైలోని షణ్ముఖానంద్ హాల్ లో ఒక ప్రదర్శన ఇచ్చారు. ప్రేక్షకుల హాజరు మరియు ఘనతలో, అది ఇప్పటికీ అధిగమించబడకుండా నిలిచి ఉంది, ఆ విధంగా పరిశ్రమలో వారి ప్రముఖ స్థితికి ప్రజల ఆమోదముద్ర లభించినట్లు అయింది.
1971లో జైకిషన్ అతిగా మద్యపానం చేయడం వలన సంభవించే వ్యాధి అయిన కాలేయం యొక్క సిర్రోసిస్ (పూత) కారణంగా చనిపోయాడు. ఆయన మరణించిన సమయంలో, ఈ ద్వయం అసమానమైన ప్రజాదరణ పొందారు, ఇది అంత్యక్రియల ఊరేగింపులో అత్యధికులు హాజరవడం ద్వారా ప్రతిఫలించింది. జైకిషన్ చాలా ఎక్కువగా సందర్శించే చర్చ్ గేట్(ముంబై)లోని ఒక ఫలహారశాల అయిన గేలార్డ్, అతను అభిమానించే టేబుల్ వద్ద ఒక నెల పాటు కొవ్వొత్తిని వెలిగించి ఇతర అతిధులకు "రిజర్వ్డ్ ఫర్ మిస్టర్ జైకిషన్" అని సూచించడం ద్వారా కీర్తి ప్రతిష్ఠలు కలిగిన తన పోషకుడి మరణానికి విషాదం ప్రకటించింది.
జైకిషన్ మరణం తరువాత, శంకర్ ఒక్కరే, శంకర్-జైకిషన్ బానర్ పై పనిచేయడం కొనసాగించాడు (వారి జీవితకాలంలో వారి మధ్య కుదిరిన ఒప్పందం ప్రకారం వారిలో ఒకరు చనిపోతే, మిగిలి ఉన్న భాగస్వామి అదే పేరుతో పనిచేయడం కొనసాగించాలి). ఆయన అనేక కారణాల వలన తీవ్రంగా బాధపడ్డారు, వీటిలో ఆయన ఆత్మ-సహచరుడైన జైకిషన్, గీత రచయిత శైలేంద్ర మరణం, రాజ్ కపూర్ ద్రోహం వంటివి ఉన్నాయి, మరియు అతని విరోధులచే శంకర్ ఎదుర్కోబడటం మరియు అబద్ధపు ప్రచారం, ఆయన వైపు నుండి ప్రేరణ లేకపోవడంతో ఆయన సంగీతం వారు స్వంతంగా రూపొందించిన S-J ప్రమాణాలతో పోల్చినపుడు వాటిని అందుకోలేకపోయింది. దీనికి తోడు, సంగీతంతో అతని ప్రయోగం కొనసాగినప్పటికీ, అతను పనిచేసిన చిత్రాలు వాణిజ్యపరమైన విజయాన్ని పొందలేకపోవడంతో మంచి సంగీతం కూడా పెద్ద గుర్తింపుని పొందలేకపోయింది.
లతా మంగేష్కర్ తనకు తానుగా చెప్పినదాని ప్రకారం, కీర్తిశేషుడైన మొహమ్మద్ రఫీ వారిద్దరి మధ్య సయోధ్యను కుదిర్చాడు మరియు ఆమె సోహన్ లాల్ కన్వర్ యొక్క `సన్యాసి' చిత్రంతో శంకర్ కొరకు తిరిగి పాడటం ప్రారంభించి తరువాత అనేక ఇతర చిత్రాలకు పాడారు. లతా మరియు ఆమెతో పాటే రఫీ, కిషోర్, మన్నా డే వంటి గాయకుల కొరకు ఈ కాలంలో శంకర్ రూపొందించిన బాణీలు చాలా బాగా ఉన్నప్పటికీ, ఆ చిత్రాలు బాక్స్ ఆఫీసు వద్ద వివరించలేని స్థితిలో విఫల్మవదతో అవి కూడా ఎక్కువ గుర్తింపును పొందలేదు. అతని అత్యంత విజయవంతమైన చిత్రం 1975లోని " సన్యాసి", దీనిలో అతను అన్ని గీతాలను మరియు వాటితో పాటే నేపథ్య సంగీతాన్ని SJ యొక్క అభిమాన రాగమైన భైరవిలో రూపొందించి SJ యొక్క భైరవి జైకిషన్‌కి ఎంత చెందుతుందో శంకర్ కి కూడా అంతేనని నిరూపించుకున్నాడు!
సన్యాసి చిత్రం తరువాత, శంకర్ యొక్క తరువాత పాటలలో కొన్ని ఈ నిష్ణాతుడి పాండిత్యాన్ని ప్రదర్శించినప్పటికీ, ఈ చిత్రాలు ("ఆత్మారాం, D-ఝూట్, గరం ఖూన్, పాపీ పేట్ కా సవాల్ హై", చోర్ని, ఈంట్ కా జవాబ్ పత్తర్ మొదలైనవి) అతనిని ప్రధాన నిర్మాణ సంస్థలు ఇష్టపడేవిధంగా చేయలేకపోయాయి, దీనికి కొన్ని మినహాయింపులు ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, నటుడు ధర్మేంద్ర తన చిత్రం " బిచ్చూ" సంగీత దర్శకుడిగా శంకర్‌తో ఒప్పందం చేసుకున్నారు, ఏదేమైనా శంకర్ తన పనిలో, సాయి యొక్క ( రాజ్ కమల్ సంగీత దర్శకుడిగా పనిచేయాలని ఆసక్తి చూపాడు) జోక్యాన్ని అంగీకరించక, శంకర్ ఆ చిత్రం నుండి వైదొలిగాడు. చివరకు, ధర్మేంద్ర ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని వదలివేసాడు.
రాజ్ కపూర్ యొక్క చిత్రం సత్యం శివం సుందరం (1978) కొరకు శకర్ ప్రయత్నించాడు, కానీ ముకేష్ యొక్క తీవ్ర ప్రయత్నం కారణంగా లక్ష్మీకాంత్ ప్యారేలాల్ ఎంపికకావడంతో అతనికి అవకాశం దక్కలేదు. ప్రారభంలో ముకేష్ S-J కూర్పుల ద్వారానే సినీ రంగంలో నిలద్రొక్కుకోవడం ఒక విషాదం.
శంకర్, రాజ్ కపూర్ యొక్క ప్రతిపాదిత చిత్రం "పరమ వీర చక్ర" కొరకు ప్రతిపాదించబడ్డాడు (అతను రాజ్ కపూర్ కుమారులచే సమర్ధించబడ్డాడు), కానీ ఈ చిత్రం ఎప్పుడూ ప్రారంభం కాలేదు మరియు శంకర్ RK శిబిరానికి వెనుకకు రాలేదు.
శంకర్ 1987వ సంవత్సరంలో మరణించారు. విచారకరంగా, అతని మరణం మాధ్యమంలో నామమాత్రంగా చూపబడింది మరియు అంత్యక్రియలకు అతని కుటుంబం మరియు కొందరు స్నేహితులు మాత్రమే హాజరయ్యారు. చిత్రపరిశ్రమకు చెందిన వారెవరూ అతని అంత్యక్రియలకు హాజరుకాలేదు (చివరికి రాజ్ కపూర్ కూడా హాజరుకాలేదు), ఆ విధంగా తన అస్థిరమైన స్వభావం కలిగిన విశ్వాసాన్ని మరోమారు అది నిరూపించుకుంది.
రాజ్ కపూర్ తరువాత ఒక టెలివిజన్ ముఖాముఖిలో తన యవ్వన దినాలలోని సహచరుడికి ఘనంగా శరద్ధాంజలి ఘంటించాడు. ఏదేమైనా, 1988లో రాజ్ కపూర్ మరణం తరువాత మాత్రమే S-Jలతో అతని అనుబంధం వెలుగులోకి వచ్చింది.
శంకర్ మరియు జైకిషన్‌ల వారసులు చిత్ర పరిశ్రమ నుండి దూరంగా ఉన్నారు. శంకర్ యొక్క కుటుంబం హైదరాబాద్ లో నివసిస్తూ హోటల్ వ్యాపారాన్ని నిర్వహిస్తోంది. జైకిషన్ కుటుంబం ముంబైలో నివసిస్తోంది మరియు అతని భార్య (పల్లవి జైకిషన్) ఇంకా ఒక కుమార్తె (భైరవి జైకిషన్) పేరు పొందిన దుస్తుల రూపకర్తలు. జైకిషన్ యొక్క ఇతర సంతానం వేర్వేరు వృత్తులను కొనసాగిస్తున్నారు.