మిథిలా (ప్రాంతం)
మిథిలా లేదా మితిలా (ఐఎఎస్‌టి: మిథిలా, మితిలాంచల్, టిర్హుట్ మరియు తిరుబుక్తి అని కూడా పిలుస్తారు) అనేది దక్షిణ ఆసియా యొక్క ఉత్తర భాగంలో ఉన్న ఒక భౌగోళిక మరియు సాంస్కృతిక ప్రాంతం. స్థానిక భాషను మైథిలిగా పిలుస్తారు మరియు దానిని మాట్లాడేవారు మైథిల్స్ అని పిలుస్తారు. మితిలాకు ఉత్తరాన హిమాలయాలు మరియు దక్షిణ, పశ్చిమ మరియు తూర్పున గంగా నది, కౌశికి మరియు గండకి నదులచే సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. మిథిల ప్రాంతం యొక్క అత్యధిక భాగం ఆధునిక భారతదేశంలో మరింత ప్రత్యేకంగా బీహార్ రాష్ట్రంలోకి వస్తుంది.
ఈ పేరును సాధారణంగా విదేహ రాజ్యాన్ని సూచించడానికి ఉపయోగిస్తారు, అలాగే పురాతన రోజుల్లోని విదేహ (మిథిలా, ఇండియా మరియు మిథిల, నేపాల్) పరిధిలో ఉన్న ఆధునిక భూభాగాలకు కూడా ఈ పేరును వాడుతూ ఉంటారు. మిథిల రాజ్యం తూర్పు ఇండో-గంగా మైదానంలో ఉంది. ఇది భారతదేశ బీహార్ రాష్ట్రంలోని సగానికి పైగా మరియు సమీపంలోని మాధేష్ ప్రాంతం యొక్క తూర్పు భాగాలలో వ్యాపించింది. పురాతన కాలంలో మిథిలా యొక్క రాజధాని జనకపూర్ అయినప్పటికీ, తరువాత దీనిని రాజ్ దర్భాంగా పాలనలో దర్భాంగాకు మార్చారు.
మిథిలా (ప్రాంతం) నదులు మరియు కొండలు వంటి సహజ సరిహద్దులతో కూడిన విభిన్న భౌగోళిక ప్రాంతం. ఇది ఎక్కువగా హిమాలయాల నుండి పుట్టుకొచ్చే అనేక నదులచే ఏర్పడిన ఒక సమతల మరియు సారవంతమైన ఒండ్రు మైదానం. సమతల మైదానాలు మరియు సారవంతమైన భూములు మిథిలలో జీవసంబంధమైన వనరులను కలిగి ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ, తరచూ వరదలు ఈ ప్రయోజనాన్ని పొందకుండా ప్రజలను నియంత్రించాయి. 
మిథిలా (ప్రాంతం)లో ఏడు అతిపెద్ద నదులైన మహానంద, గండక్, కోసి, బాగ్‌మతి, కమలా, బాలన్ మరియు బుధి గండక్ మొదలైనవి ఉన్నాయి. ఇవి ఉత్తరాన హిమాలయ పర్వతాల నుండి దక్షిణాన గంగా నది వరకు ప్రవహిస్తాయి. ఈ నదులు క్రమం తప్పకుండా వరదలు, భూభాగాల్లో బురదను (సిల్ట్ను డిపాజిట్) పోగు చేస్తాయి మరియు కొన్నిసార్లు మరణం లేదా కష్టాలను కూడా ప్రజలకు కలిగించవచ్చును.
ఇండో-ఆర్యన్ ప్రజలు మిథిలా (ప్రాంతం) వచ్చి స్థిరపడ్డారు. వీరి వల్ల మిథిల మొదటి ప్రాముఖ్యతను సంపాదించింది. తదుపరి, వీరు విదేహ రాజ్యాన్ని స్థాపించారు. వేద కాలం నాటి (క్రీ.పూ 1100-500 బిసిఈ) సమయంలో, విదేహ రాజ్యం దక్షిణ ఆసియాలో ప్రధాన రాజకీయ మరియు సాంస్కృతిక కేంద్రాలలో కురు మరియు పాంచాలా రాజ్యాలతో పాటుగా ఒకటిగా ఉండేది. విదేహ రాజ్యానికి చెందిన రాజుల పేరు జానకాస్ లేదా జనకులు అని పిలువబడేవారు.
11 వ శతాబ్దం నుంచి 20 వ శతాబ్దం వరకు, మిథిలా (ప్రాంతం) వివిధ దేశీయ వంశీయులు చేత పరిపాలించబడింది. వీరిలో మొదటగా పర్మార్ రాజపుత్ మూలం నుంది వచ్చిన కర్మాటాలు పాలించారు. తదుపరి, మైథిలీ బ్రాహ్మణులు అయిన ఓన్వర్ వంశీయులు ఆ తర్వాత మైథిలీ బ్రాహ్మణులు అయిన రాజ్ దర్భాంగా యొక్క ఖండావాలాలు పరిపాలించారు. ఈ కాలంలోనే మిథిల రాజధాని దర్భాంగాకు మార్చబడింది.
మితిలా అనే పేరు, పురాణ రాజు 'మితి' తర్వాత ధత్కీ భాషలో "మట్టి" అని అర్ధం. అతను తన తండ్రి నిమి చక్రవర్తి యొక్క శరీరం నుండి సృష్టించబడ్డాడు. అతను తన రాజ్య రాజధాని మిథిలపురిలో స్థాపించాడు, అందుచే ఈ ప్రాంతం మిథిల అని పిలువబడింది. అతను తన తండ్రి శరీరం నుండి పుట్టినవాడు కనుక, తరువాత కాలంలో, అతను జనక అనే పదాన్ని తన నామంగా తీసుకున్నాడు. దీని తరువాత మితిలా రాజులను జనకా అని పిలిచేవారు
ఈ ప్రాంతం యొక్క మరో పేరు తిరభుక్తి అంటే "నదుల కట్టుబడి" అని అర్థం. తర్వాతి కాలంలో ఈ పేరు మారిపోయి తిర్హట్ అనే పదంగా రూపాంతరం చెందింది.
మైథిలి భాష మాట్లాడేవారిని మైథిల్స్ లేదా మైథిలీలు అని పిలుస్తారు మరియు వారు ఒక ఇండో-ఆర్య జాతి-భాషా సమూహం. ఒక్క భారతదేశం లోనే 35 మిలియన్ పైగా మైథిలీలు ఉన్నారు. వీరిలో అత్యధికులు హిందూమతం వారు, కానీ చిన్నపాటి ముస్లిం మైనారిటీ వర్గం వారు కూడా ఉన్నారు.
మిథిల ప్రజలు వివిధ కుల / వంశానికి అనుబంధంగా విభజించబడతారు. వీరిలో బ్రాహ్మణులు, రాజపుత్రులు, కాయస్థలు, అహీర్లు, కుర్మిలు, కోయిరిలు, బనియాలు మరియు మరిన్ని వర్గాలు వారు ఉన్నారు.
మధుబని పెయింటింగ్ / మిథిలా పెయింటింగ్ సాంప్రదాయకంగా భారతదేశంలో మిథిల ప్రాంతంలో ఉన్న బ్రాహ్మణ, దుసద్ మరియు కాయస్థ వర్గాలచే సృష్టించబడినది. తదుపరి కాలంలో ఈ కళకు బీహార్ లోని మధుబని జిల్లా నందు మధుబని కళ ఉద్భవించింది కనుక ఆ పేరు పెట్టబడింది. గోడ కళ యొక్క రూపంగా ఈ చిత్రలేఖనం విస్తృతంగా వ్యాపించింది. మధుబని చిత్రకళ చుట్టుపక్కల ఉన్న గ్రామాలలో కాగితం మరియు కాన్వాస్ పై పెయింటింగ్ చేయడం అనేది ఇటీవల అభివృద్ధి ప్రారంభమైంది. సరిగ్గా "మధుబని కళ"గా సూచించబడే ఈ తరువాతి పరిణామాలు ఇవి అని చెప్పుకోవచ్చును.
మిథిల ప్రత్యేక రాష్ట్రం కోసం బీహార్ రాష్ట్రంలో మైథిలి భాష మాట్లాడే ప్రాంతంలో కొనసాగుతున్న ఉద్యమం ఉంది. ముజాఫర్‌పూర్ రాష్ట్ర రాజధాని అయినప్పటికీ ఎక్కువగా ప్రజలు ఇష్టపడే ప్రాంతం ఇంకా నిర్ణయించాల్సి ఉంటుంది. దర్భాంగా, పూర్ణియామరియు బెగుసరై వంటి ఇతర నగరాలకు రాజధానులు అయ్యే అవకాశాలు పుష్కలంగా ఉన్నాయి.
నేపాల్ లోని మైథిలి మాట్లాడే ప్రాంతాలలోని వారిని దేశం నుండి వేరు చేయాలని మరియు భారతదేశంలో మైథిల్స్ లో తిరిగి రావాలని కోరుతూ ప్రత్యేక రాష్ట్రం కోసం ఒక ఉద్యమం కూడా ఉంది.
జైన ఆగమాల ప్రకారం, 21 వ తీర్థంకర నమినాథ, మిథిల రాజు విజయ మరియు రాణి వప్రకు మిథిలలో జన్మించాడు. మిథిలా (ప్రాంతం)ను ఇక్ష్వాకు రాజవంశం రాజు విజయా పరిపాలించాడు మరియు అతని తరువాత, లార్డ్ నమినాథ చేత పాలించబడింది.