మనోరోగచికిత్స
మనోరోగచికిత్స అనేది వైద్య సంబంధ ప్రత్యేకత. ఇది అనేక భావోద్రేక, ప్రవర్తనా సంబంధ, అభిజ్ఞా మరియు గ్రహణశక్తి సంబంధమైన మానసిక రుగ్మతల అధ్యయనం మరియు చికిత్సకు సంబంధించింది. ఈ పదాన్ని మొట్టమొదట 1808లో జర్మనీ వైద్యుడు జోహన్ క్రిస్టియన్ రీల్ రూపొందించాడు. 'మనసుకు సంబంధించిన వైద్య చికిత్స' ("psych-" : మనసు; "-iatry" : వైద్య చికిత్స; గ్రీకు భాష "iātrikos" : వైద్య సంబంధ, "iāsthai" : నయం చేయడం) ను దీని సాహిత్యపరమైన అర్థంగా చెబుతారు. మనోరోగచికిత్సలో నిష్ణాతుడైన ఒక వైద్యుడిని మనోరోగ వైద్యుడు అని అంటారు.
మానసిక రుగ్మతలను ప్రస్తుతం జన్యుశాస్త్ర మరియు అనుభవం యొక్క ఒక సంక్లిష్టమైన పురోభివృద్ధి ప్రక్రియల ద్వారా సంభవించే మెదడు వలయాల్లోని రుగ్మతలుగా భావిస్తున్నారు. మరో విధంగా చెప్పాలంటే, మానసిక రోగం యొక్క జన్యుశాస్త్రం అనేది నిజంగా మెదడు అభివృద్ధికి సంబంధించిన జన్యుశాస్త్రం కావొచ్చు. జీవసంబంధ మరియు పర్యావరణ సంబంధమైన పరిస్థితులను బట్టి విభిన్న పర్యవసానాలు తలెత్తవచ్చు.
మనోవిక్షేప అంచనా అనేది సాధారణంగా ఒక మానసిక స్థితి పరీక్ష మరియు ఒక రోగ చరిత్ర యొక్క సంహితం ద్వారా మొదలవుతుంది. అంతేకాక మానసిక పరీక్షలు మరియు భౌతికపరమైన పరిశీలనలను కూడా నిర్వహించవచ్చు. సందర్భోచితంగా న్యూరోఇమేజింగ్ లేదా ఇతర నాడీ వ్యవస్థ విధి నిర్వహణా శాస్త్ర సంబంధమైన మెలకువలను కూడా ఉపయోగిస్తారు. మానసిక రుగ్మతలను విస్తృతంగా వాడుకలో ఉన్న అమెరికన్ సైకియాట్రిక్ అసోసియేషన్ ప్రచురించిన "డయాగ్నోస్టిక్ అండ్ స్టాటిస్టికల్ ఆఫ్ మాన్యువల్ డిసార్డర్స్" (DSM) మరియు ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ యొక్క ఇంటర్నేషనల్ క్లాసిఫికేషన్ ఆఫ్ డిసీజెస్ వంటి రోగ నిర్ధారణ మాన్యువల్స్‌లో పొందుపరిచిన ప్రమాణాల ఆధారంగా గుర్తిస్తారు. DSM (DSM-5) ఐదో ఎడిషన్‌ను 2013లో విడుదల చేయాలని నిర్ణయించారు. ఇది అనేక వైద్య సంబంధమైన రంగాలపై విశిష్టమైన ప్రభావం చూపగలదని భావిస్తున్నారు.
మనోవిక్షేప చికిత్సకు అనేక రకాలైన థెరపీలను ఉపయోగిస్తారు. వాటిలో ఔషధప్రయోగం, సైకోథెరపీ మరియు ట్రాన్స్‌క్రానియల్ మేగ్నటిక్ స్టిమ్యులేషన్ వంటి ఇతర మెలకువలు ఉన్నాయి. అనుమానాస్పద క్రియా బలహీనత/రుగ్మత యొక్క తీవ్రతను బట్టి ఆసుపత్రిలోపల లేదా ఆసుపత్రి వెలుపల చికిత్స ఉంటుంది. మనోరోగచికిత్స పరిధిలోని పరిశోధన మరియు చికిత్సలను ఇంటర్‌డిసిప్లినరీ (రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ అధ్యయనాలకు సంబంధించింది) ఆధారంగా ఉప-విభాగాలు మరియు సిద్ధాంతపరమైన విధానాల యొక్క క్రమాన్ని పొందడం ద్వారా నిర్వహిస్తారు.
ఫిలిప్ క్యాంప్‌బెల్, "నేచర్" సంచిక సంపాదకుడు, 2010-2019 యొక్క పదేళ్ల కాలాన్ని “మనోవిక్షేప రుగ్మతల దశాబ్ది”, గా అభివర్ణించారు. మానసిక రోగంపై పరిశోధన చివరకు జన్యుశాస్త్రం మరియు నాడీశాస్త్రం (న్యూరోసైన్స్) ద్వారా గ్రహించిన విజ్ఞానాలు మనోవిక్షేప రోగాల యొక్క అవగాహనను మార్చే ఒక రూపభేద స్థానానికి చేరుతాయి. "జర్నల్ ఆఫ్ ది అమెరికన్ మెడికల్ అసోసియేషన్" (JAMA) కూడా దాని 2010 మే 19లో విడుదల చేసిన ఇష్యూలో మానసిక ఆరోగ్యం యొక్క పంథా, గురించి విఫులంగా వివరించింది. వైద్య విధానంలోని మానసిక రుగ్మతలు మరియు మానసిక ఆరోగ్యానికి సంబంధించిన ప్రధాన ప్రాధాన్యతను అది వివరించింది.
క్రీస్తుపూర్వం ఐదో శతాబ్దం నుంచి మానసిక రుగ్మతలు, ప్రత్యేకించి సైకోసిస్‌ సంబంధ విశిష్ట లక్షణాలు కలిగిన వాటిని సాధారణంగా అతీంద్రియమైనవిగా పరిగణించేవారు. ఈ భావన పురాతన గ్రీసు మరియు రోమ్ అంతటా అలుముకుంది. మానసిక రుగ్మతల గురించి రాసిన ప్రారంభ మాన్యువళ్లను గ్రీకులు రూపొందించారు. క్రీస్తుపూర్వం నాలుగో శతాబ్దంలో, హిప్పోక్రాట్స్ మానసిక అసాధారణతలు మానసిక రుగ్మతల యొక్క మూలంగా సిద్ధాంతీకరించారు. మతపరమైన నాయకులు మరియు ఇతరులు మానసిక రుగ్మతలను పోగొట్టడానికి భూతవైద్యాల యొక్క ప్రారంభ వెర్షన్లను ఉపయోగించడానికి తిరిగి ఆసక్తి చూపారు. వారు తరచూ క్రూరమైన, కఠినమైన మరియు అనాగరికమైన పద్ధతులను అవలంభించేవారు.
మొట్టమొదటి మనోవిక్షేప ఆసుపత్రులను 8వ శతాబ్దానికి చెందిన మధ్యయుగ ముస్లిం ప్రపంచం (ముస్లిం స్వర్ణ యుగం) లో నిర్మించారు. వాటిలో మొదటి దానిని 705 ADలో బాగ్దాద్‌లోనూ తర్వాత 8వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఫెస్‌లోనూ, 800 ADలో కైరోలోనూ నిర్మించారు. మానసిక రోగానికి పైశాచిక శాస్త్ర సంబంధ విశ్లేషణలపై ఆధారపడే మధ్యయుగపు వైద్యుల మాదిరిగా కాకుండా, మధ్యయుగ ముస్లిం వైద్యులు ఎక్కువగా వైద్య సంబంధిత పరిశీలనలపై ఆధారపడ్డారు. మనోరోగచికిత్సకు వారు విశిష్టమైన పురోగతులను ఆవిష్కరించారు. అంతేకాక స్నానాలు, ఔషధప్రయోగం, సంగీత వైద్యం మరియు వృత్తి సంబంధమైన వైద్యం వంటి చికిత్సా రూపాలకు అదనంగా మానసిక రోగులకు సైకోథెరపీ మరియు నైతికపరమైన చికిత్సను వారు తొలిసారిగా ఆవిష్కరించారు. పదో శతాబ్దంలో పర్ష్యా వైద్యుడు మహ్మద్ ibn జకారియా రజి (రాజెస్) మానసికంగా అనారోగ్యానికి గురైన వారి చికిత్స కోసం మానసిక విధానాలు మరియు శరీరధర్మ సంబంధమైన వివరణలను క్రోడీకరించారు. ఆయన సమకాలీకుడు, అరబ్ వైద్యుడు నజాబుద్దీన్ మహ్మద్ ఆందోళనతో కూడిన నిర్వేదన, మనోవ్యాధి, విశృంఖలత మరియు లైంగిక నపుంసకత్వం ("నాఫ్‌కాయి మలిఖోలియా" ), మతిభ్రమ ("కుట్రిబ్" ) మరియు పిచ్చి ("డ్యూయల్-కుల్బ్" ) వంటి అసంఖ్యాక మానసిక రోగాలను వివరించారు.
11వ శతాబ్దంలో మరో పర్ష్యా వైద్యుడు అవైసెన్నా భావోద్వేగాలతో కూడిన రోగాల చికిత్సకు 
"శరీరధర్మ సంబంధ మనస్తత్వాన్ని" గుర్తించడం మరియు అంతర్గత భావాలతో నాడీ రేటులో చోటు చేసుకునే అనుబంధ మార్పుల కోసం ఒక వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేశారు. 19వ శతాబ్దంలో కార్ల్ జంగ్ అభివృద్ధి చేసిన పద సమ్మేళనానికి ఒక పూర్వగామిగా చూడబడుతుంది. అవైసెన్నా న్యూరోసైకియాట్రీ (మానసిక వ్యాధితో కూడుకున్న నాడీ జబ్బుల వైద్యం) యొక్క ప్రారంభ మార్గదర్శకులు కూడా. అంతేకాక మతిభ్రమ, నిద్రలేమి, పిచ్చి, పీడకల, విచారం, చిత్తవైకల్యం, మూర్ఛ, పక్షవాతం, పోటు, తలతిప్పుడు మరియు వణుకు వంటి అసంఖ్యాక న్యూరోసైకియాట్రిక్ పరిస్థితులను వివరించారు.
మానసిక రుగ్మతల చికిత్స కోసం 13వ శతాబ్దానికి చెందిన మధ్యయుగ ఐరోపాలో మనోవిక్షేప ఆసుపత్రులను నిర్మించారు. అయితే పరిరక్షక సంస్థలుగా మాత్రమే ఉపయోగించబడిన అవి ఏ రకమైన చికిత్సనూ అందించలేదు. 13వ శతాబ్దంలో స్థాపించిన లండన్‌లోని బెత్లేమ్ రాయల్ హాస్పిటల్ అత్యంత పురాతన మనోవిక్షేప ఆసుపత్రుల్లో ఒకటి. 1547 నాటికి, లండన్ నగరం ఈ ఆసుపత్రిని స్వాధీనం చేసుకుంది. దాని కార్యకలాపాలు 1948 వరకు కొనసాగాయి. ప్రస్తుతం నేషనల్ హెల్త్ సర్వీసులో భాగమైన ఇది ఒక NHS ఫౌండేషన్ ట్రస్టు కూడా.
1656లో, ఫ్రాన్స్‌కు చెందిన లూయిస్ XIV మానసిక రుగ్మతలతో బాధపడే వారి కోసం ఒక ఆసుపత్రుల ప్రజా వ్యవస్థను ఆవిష్కరించారు. అయితే ఇంగ్లాండులో మాదిరిగా, వాస్తవిక చికిత్స లభించలేదు. 1758లో ఇంగ్లీషు వైద్యుడు విలియం బాటీ "ట్రీటైజ్ ఆన్ మ్యాడ్‌నెస్‌"ను రాశారు. శరణాలయాల్లో చికిత్సల వినియోగానికి ఇది పిలుపునిచ్చింది. ముప్పై ఏళ్ల తర్వాత ఇంగ్లాండ్‌లోని కొత్త పరిపాలకుడు జార్జ్ III ఒక మానసిక రుగ్మతతో బాధపడుతున్నట్లు తెలిసింది. 1789లో రాజు యొక్క ఉపశమనం నేపథ్యంలో మానసిక రోగం అనేది చికిత్సకు లోనవుతుందని మరియు నయం చేయబడుతుందనే విధంగా చూడబడింది. 1792 నాటికి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు ఫిలిప్పీ పైనెల్ మానసిక రుగ్మతలతో బాధపడే వారి కోసం మానవత్వ చికిత్సా విధానాలను ఆవిష్కరించారు. పైనెల్ నిర్దేశించిన విధానాలను విలియం ట్యూక్ అవలంభించారు. అదే ఏడాది ట్యూక్ ఇంగ్లాండ్‌లో యోర్క్ రీట్రీట్‌ను ప్రారంభించారు. ఆ సంస్థ మానసిక రుగ్మతలతో బాధపడే రోగులకు మానవత్వ మరియు నైతిక చికిత్సను అందించేదిగా ప్రపంచమంతటా ఒక ప్రతీకగా అవతరించింది. ఇది అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాల్లోని అదే విధమైన సంస్థలను కూడా ప్రేరేపించింది. వాటిలో 
బ్రాటిల్‌బోరో రీట్రీట్ మరియు హార్ట్‌ఫోర్డ్ రీట్రీట్ (ప్రస్తుతం ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ లివింగ్‌) అతి ముఖ్యమైనవి.
కొత్త శతాబ్దంలో ఇంగ్లాండ్ మరియు ఫ్రాన్స్‌లలోని శరణాలయాల్లో కొన్ని వందల వ్యక్తులు (మానసిక రోగులు) మాత్రమే ఉన్నారు. 1890ల ఆఖరు మరియు 1990 ప్రారంభం నాటికి, ఈ సంఖ్య లక్షలకు చేరుకుంది. 1904 నాటికి మానసిక ఆసుపత్రుల్లో అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు 150,000 మంది రోగులకు ఆశ్రయం కల్పించింది. జర్మన్ భాష మాట్లాడే దేశాలు సుమారు 400కి పైగా ప్రభుత్వ మరియు ప్రైవేటు రంగ శరణాలయాల్లో రోగులకు ఆశ్రయం కల్పించాయి. ఈ శరణాలయాలు ప్రపంచమంతటా ఒక విశ్వజనీన సాధనా వేదికను అందించిన నేపథ్యంలో మనోరోగచికిత్స అభివృద్ధికి అవి క్లిష్టతరంగా మారాయి.
విశ్వవిద్యాలయాలు తరచూ శరణాలయాల పాలనలో కొద్దిమేర పాత్ర పోషించాయి. విశ్వవిద్యాలయాలు మరియు శరణాలయాల మధ్య సంబంధం వల్ల జర్మనీలో అనేక మంది పోటీయుత మానసిక నిపుణులు మలచబడుతూ ఉండేవారు. పందోమ్మిదో శతాబ్దంలో జర్మనీ మనోరోగచికిత్సలో ప్రపంచ నాయకత్వ దేశంగా పేరుగాంచింది. ఇది శాస్త్రీయమైన పురోగతి కోసం పరస్పరం పోటీపడే సుమారు 20కి పైగా ప్రత్యేక విశ్వవిద్యాలయాలను కలిగి ఉంది. అయితే జర్మనీ యొక్క వ్యక్తిగత ప్రభుత్వాలు మరియు శరణాలయాల జాతీయ క్రమబద్ధీకరణ లేమి వల్ల ఆ దేశం గుర్తించుకోదగ్గ శరణాలయాలు లేదా మనోరోగచికిత్స కేంద్రీకరణను సాధించలేకపోయింది. జర్మనీ మాదిరిగా బ్రిటన్ కూడా శరణాలయాల పరిపాలనకు సంబంధించి ఒక కేంద్రీకృత సంస్థ కొరతను ఎదుర్కొంది. ఈ లోటు వైద్యశాస్త్రం మరియు మనోరోగచికిత్సలో కొత్త ఆలోచనల యొక్క వ్యాప్తిని అడ్డుకుంది.
1834లో అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాల్లో అన్నా మార్ష్, ఒక వైద్యుడి భార్య, ఆమె దేశం యొక్క మొట్టమొదటి ఆర్థికంగా-స్థిరమైన ప్రైవేటు శరణాలయం నిర్మాణానికి ఇష్టపూర్వకంగా నిధులను అందించారు. రోగులు, నిధులు మరియు ప్రభావం కోసం ప్రభుత్వ సంస్థలను అమెరికా ప్రైవేటు మనోవిక్షేప ఆసుపత్రులు మొదటిసారిగా సవాలు చేయడాన్ని బ్రాటిల్‌బోరో రీట్రీట్ గుర్తించింది. ఇంగ్లాండ్ యొక్క యోర్క్ రీట్రీట్‌పై ఆధారపడినప్పటికీ, అది ప్రతి చికిత్సా తత్వం యొక్క విభాగ సంస్థలను అనుసరించింది.
1838లో ఫ్రాన్స్ దేశవ్యాప్తంగా శరణాలయాలు మరియు శరణాలయ సేవలు రెండింటిలో ప్రవేశాన్ని క్రమబద్ధం చేయడానికి ఒక శాసనాన్ని తీసుకొచ్చింది. 1840 నాటికి చికిత్సా సంస్థలుగా శరణాలయాలు ఐరోపా మరియు అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాల అంతటా విస్తరించాయి.
అయితే, పందొమ్మిదో శతాబ్దం మధ్యలో మానసిక రోగాన్ని "అధిగమించే" కొత్త మరియు ప్రాబల్య ఆలోచనలన్నీ ధ్వంసమయ్యాయి. మానసిక నిపుణులు మరియు శరణాలయాల సిబ్బంది ఎప్పటికీ పెరిగే రోగుల జనాభా ద్వారా ఒత్తిడికి గురయ్యారు. అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాల్లోని శరణాలయాల్లో ఉండే రోగుల యొక్క సరాసరి సంఖ్య అమాంతం 927%కి పెరిగింది. ఈ సంఖ్యలు ఇంగ్లాండ్ మరియు జర్మనీల్లోనూ అదే విధంగా ఉన్నాయి. అయితే (రోగుల) అధిక జనాభా ఫ్రాన్స్‌లో అదుపుతప్పింది. అక్కడ శరణాలయాల యొక్క సామర్థ్యం సాధారణంగా రెండింతలయింది. శరణాలయాల్లోని జనాభా పెరుగుదలకు కారణం కుటుంబాలు మరియు పేదల గృహాల నుంచి సంరక్షణ బదిలీ. అయితే ఎందుకు ఈ పెరుగుదల సంభవిస్తుందనే దానికి గల విశిష్ట కారణాలు నేటికీ చర్చనీయాంశంగానే ఉన్నాయి. ఈ కారణంతో పనిలేకుండా, పెరుగుదల వల్ల శరణాలయాలపై ఒత్తిడి అనేది శరణాలయాలు మరియు మనోరోగచికిత్సపై ఒక విభాగంగా నష్టం చూపుతోంది. శరణాలయాలు మరోసారి పరిరక్షక సంస్థలుగా మారాయి. అలాగే మధ్యయుగ ప్రపంచంలో మనోరోగచికిత్స యొక్క పేరు చాలా వరకు బలహీనపడింది.
20వ శతాబ్దం ప్రపంచానికి ఒక కొత్త మనోరోగచికిత్సను పరిచయం చేసింది. మానసిక రుగ్మతలను చూసే విభిన్న దృక్కోణాలు పరిచయడం కావడం మొదలయింది. ఎమిల్ క్రాపీలిన్ జీవితం మనోరోగచికిత్సలోని విభిన్న విభాగాల కలయికను ప్రతిబింబింపజేసింది. క్రాపీలిన్ తొలుత మనస్తత్వశాస్త్రానికి బాగా ఆకర్షితులయ్యారు. తర్వాత శరీర నిర్మాణ సంబంధమైన మనోరోగచికిత్స యొక్క ఆలోచనలను విస్మరించారు. మనోరోగచికిత్స పండితత్వానికి అతని నియామకం మరియు ఒక విశ్వవిద్యాలయ మనోరోగచికిత్స క్లినిక్‌లో అతని పని నేపథ్యంలో స్వచ్ఛమైన మనోరోగచికిత్సపై క్రాపీలిన్ ఆసక్తి మసకబారడం మొదలయింది. దాంతో అత్యంత సమగ్రమైన మనోరోగచికిత్సకు అతను ఒక ఆలోచనను ఆవిష్కరించారు. మానసిక రుగ్మతలకు సంబంధించిన వ్యాధుల వర్గీకరణ యొక్క ఆలోచనలపై అధ్యయనం చేయడం మరియు వాటిని ప్రచారం చేయడాన్ని క్రాపీలిన్ ప్రారంభించారు. ఇదే ఆలోచనను కార్ల్ లడ్‌విగ్ కల్‌బామ్ ఆవిష్కరించాడు. విభిన్నమైన మానసిక రుగ్మతలన్నీ సహజంగా జీవసంబంధమైనవని చెబుతున్న జీవసంబంధ మనోరోగచికిత్స వెనుక ప్రాథమిక ఆలోచనలు "నాడుల" యొక్క ఒక కొత్త భావనగా అభివృద్ధి చెందాయి. మనోరోగచికిత్స అనేది నాడీ మండల శాస్త్రం (న్యూరాలజీ) మరియు న్యూరోసైకియాట్రీ యొక్క ఒక ఉజ్జాయింపు అంచనాగా అవతరించింది. సిగ్మండ్ ఫ్రీడ్ మరణం నేపథ్యంలో మనోవిశ్లేషణ సిద్ధాంతం నుంచి జనించే ఆలోచనలు మూలాన్ని పొందడం ప్రారంభించాయి. మనోవిశ్లేషణ సిద్ధాంతం మానసిక నిపుణుల్లో విశేష ఆదరణ పొందింది. అందుకు కారణం శరణాలయాల్లోని గోడౌను ప్రదేశాల్లో కంటే ప్రైవేటు సాధనల ద్వారా చికిత్స పొందే విధంగా రోగులకు ఇది అవకాశం కల్పించడం. 1970ల నాటికి ఆలోచనకు సంబంధించిన మనోవిశ్లేషణ పాఠశాల సదరు రంగం పరిధిలో విశిష్టమైనదిగా గుర్తింపు పొందింది.
ఈ సమయంలో జీవసంబంధమైన మనోరోగచికిత్స తిరిగి ఆవిర్భవించింది. ఒట్టో లోవి తొలిసారిగా కనుగొన్న న్యూరోట్రాన్స్‌మిటర్, అసిటికోలిన్ మొదలైన సైకోఫార్మాకాలజీ (మానసిక ప్రభావాన్ని కలిగించే మత్తుమందుల అధ్యయనం) మనోరోగచికిత్స యొక్క ముఖ్యమైన భాగంగా అవతరించింది. న్యూరోఇమేజింగ్ అనేది 1980ల్లో మనోరోగచికిత్సకు ఉపయోగించిన తొలి పరికరంగా గుర్తింపు పొందింది. 1948లో బైపోలార్ డిసార్డర్‌లో మనోదశ హెచ్చుతగ్గులను స్థిరీకరించడంలో లిథియం కార్బనేట్ యొక్క సమర్థత చేసిన విధంగా 1952లో మనోవైకల్యానికి చికిత్స చేయడంలో క్లోర్‌ప్రోమాజిన్ యొక్క సమర్థతను గుర్తించడం ఈ వ్యాధి, చికిత్సలో ఒక విప్లవాత్మక మార్పు వచ్చింది. మనోరోగచికిత్స ఇప్పటికీ ఉపయోగించబడుతోంది, అయితే మనోరోగచికిత్స సంబంధిత సమస్యలకు ఒక చికిత్సగా మాత్రమే. మానసిక రోగంలో జన్యుశాస్త్రం ఒక పాత్ర పోషిస్తుందని మరోసారి గుర్తించడం జరిగింది. మానసిక రుగ్మతలకు కారణమవుతున్న ప్రత్యేకమైన జన్యువులను గుర్తించే విధంగా అణు జీవశాస్త్రం తెరతీసింది.
మనోరోగచికిత్స ఔషధప్రయోగాల ఆవిష్కరణ మరియు ప్రయోగశాల పరీక్షల వినియోగం మనోవిక్షేప నిపుణులు మరియు వారి రోగుల మధ్య వైద్యుడు-రోగి సంబంధాన్ని మార్చివేసింది. మనోరోగచికిత్స కచ్చితమైన విజ్ఞానాలుగా మారడం రోగుల పట్ల జాగ్రత్త లేమిని తెలిపింది. ఇది మరియు మానసిక రుగ్మతలు బూటకాలంటూ మీడియాలో వచ్చిన పలు కథనాల వల్ల ఇరవయ్యో శతాబ్దం ఆఖర్లో వ్యతిరేక-మనోరోగచికిత్స అత్యంత ప్రబలంగా మారింది. ఈ ఉద్యమంలోని కొందరు మనోరోగచికిత్స అనేది ఒక సామాజిక నియంత్రణ రూపమని వాదించారు. అంతేకాక పైనెల్ యొక్క వైద్య చికిత్స ఆశ్రమం నుంచి వచ్చిన సంస్థీకరించిన మనోరోగచికిత్స సంరక్షణను రద్దు చేయాలని డిమాండ్ చేశారు. మానసిక నిపుణుల భౌతికపరమైన దూషణకు సంబంధించిన సంఘటనలు కొన్ని నిరంకుశత్వ రాజ్యాల హయాంలో రాజకీయ నియంత్రణను బలవంతంగా అమలు చేయడంలో భాగంగా వెలుగుచూశాయి. అలాంటి దూషణ నేటికీ కొనసాగుతోంది. మనోరోగచికిత్సకు సంబంధించిన చారిత్రక ఉదాహరణలు పిసిఖుష్క కింద సోవియట్ యూనియన్‌లోని నాజీ జర్మనీలో మరియు దక్షిణాఫ్రికాలోని వర్ణవివక్ష వ్యవస్థలోనూ 
చోటు చేసుకున్నాయి.
వ్యతిరేక-మనోరోగచికిత్స ఉద్యమం తొలగించాలంటూ డిమాండ్ చేసిన చికిత్సల్లో ఎలక్ట్రోకన్వల్సివ్ థెరపీ (ECT) ఒకటి. ECT మెదడును దెబ్బతీస్తుందని మరియు అది విభాగానికి ఒక పరికరం మాదిరిగా ఉపయోగించబడిందని వారు అభియోగించారు. మరికొందరు ECT మెదడు, ను దెబ్బతీస్తుందని చెప్పడానికి ఎలాంటి ఆధారాలు లేవని అభిప్రాయపడ్డారు. అయితే ECT మెదడుకు హాని కలిగిస్తుందని చెప్పడానికి కొన్ని ఉదాహరణలు కూడా ఉన్నాయి. కొన్నిసార్లు ECT ఒక శిక్ష లేదా ఒక హెచ్చరిక మాదిరిగా ఉపయోగించబడుతుంది. అంతేకాక ECT వినియోగం రోగులను "వరుస"లో నిలిపే విధంగా హెచ్చరించిందని చెప్పడానికి కొన్ని వివిక్ష సంఘటనలు కూడా ఉన్నాయి. మనోరోగచికిత్స ఔషధప్రయోగం యొక్క ప్రాబల్యం సంస్థీకరణ, ప్రతిపాదనకు దోహదపడింది. ఇది మనోరోగచికిత్స ఆసుపత్రుల్లోని రోగులను జనసమూహంలోకి విడుదల చేసే ప్రక్రియ. వ్యతిరేక-మనోరోగచికిత్స ఉద్యమాల ఒత్తిడి మరియు వైద్య రంగం యొక్క సమాజ చికిత్స ఆలోచన సంస్థీకరణ (డీఇన్‌స్టిట్యూషనలైజేషన్) ఏర్పాటుకు మార్గాన్ని సుగమమం చేశాయి. ముప్పై మూడేళ్ల తర్వాత సంస్థీకరణ అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాల్లో ప్రారంభమయింది. ప్రభుత్వ ఆసుపత్రుల్లో 19% రోగులు మాత్రమే మిగిలారు. రోగులు వైద్య చికిత్స వాతావరణంలో జీవించడం ద్వారా వారు సాధారణ జీవనంలో పాలుపంచుకునే విధంగా వారిని సమాజ సమూహాల్లోకి విడుదల చేసే ప్రక్రియను మానసిక ఆరోగ్య నిపుణులు ప్రతిపాదించారు. అయితే సమాజం నుంచి మద్దతు మరియు చికిత్సను కూడగట్టడంలో వైఫల్యం చెందారంటూ మానసిక నిపుణులు విమర్శల పాలయ్యారు. అయితే ఆసుపత్రి లోపల రోగుల మరియు వర్గ-ఆధారిత సామాజిక సేవల మధ్య రాజకీయ పోరాటం, వర్గ-ఆధారిత సదుపాయాల్లోకి రోగులను తగిన విధంగా విడుదల చేసేలా నిధులను అందించడానికి సామాజిక సంస్థలు అశక్తతను వ్యక్తం చేయడం వల్ల వర్గ-ఆధారిత సదుపాయాలు అందుబాటులోకి రాలేకపోయాయి.
1963, లో US అధ్యక్షుడు జాన్ F. కెన్నెడీ ప్రభుత్వ మనోరోగచికిత్స ఆసుపత్రుల నుంచి విడుదలయ్యే వారిని కమ్యూనిటీ మెంటల్ హెల్త్ సెంటర్లు చూసుకునే విధంగా నేషనల్ ఇన్‌‍స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెంటల్ హెల్త్‌ను తొలగిస్తూ ఒక చట్టాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. అయితే తర్వాత కమ్యూనిటీ మెంటల్ హెల్త్ సెంటర్లు తీవ్రమైన మరియు స్వల్ప మానసిక రుగ్మతలతో బాధపడే వారికి మానసికచికిత్స (సైకోథెరపీ) సెషన్లను అందించే విధంగా దృష్టిని మరల్చాయి. చివరకు ఆసుపత్రుల నుంచి విడుదలైన చురుకైన మరియు తీవ్రమైన మానసికంగా బాధపడుతున్న రోగులకు ఎలాంటి ఏర్పాట్లు చేయలేదు. మానసిక రుగ్మతలతో బాధపడుతున్న కొందరు నివాసాలు లేక చపలచిత్తంగా తిరగడం లేదా జైళ్లు మరియు కారాగారాల్లో జీవితాలు ముగించారు. 33% మంది నివాసాలు లేని జనాభా మరియు జైళ్లు మరియు కారాగారాల్లో 14% మంది మానసిక రోగంతో బాధపడుతున్నట్లు నిర్ధారించడం జరిగిందని అధ్యయనాలు వెల్లడించాయి.
1972లో మనస్తత్వ నిపుణుడు డేవిడ్ రోసెన్‌హన్ రోసెన్‌హన్ ప్రయోగాన్ని ప్రచురించారు. ఇది మనోరోగచికిత్స నిర్ధారణల యొక్క సక్రమతను విశ్లేషించే ఒక అధ్యయనం. మానసిక రోగ అధ్యయన చరిత్ర లేని ఎనిమిది మంది వ్యక్తులను మనోరోగచికిత్స ఆసుపత్రుల్లో చేర్చడానికి ఈ అధ్యయనం నిర్వహించబడింది. వారిలో ఒక మనోరోగ వైద్యుడు సహా ఒక గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్థి, మనస్తత్వ నిపుణులు, ఒక కళాకారుడు, ఒక గృహిణి మరియు ఇద్దరు వైద్యులు ఉన్నారు. మొత్తం ఎనిమిది మంది మనోవైకల్య రోగ నిర్ణయం లేదా బైపోలార్ (రెండు రకాల) రుగ్మతతో చేర్చుకోబడ్డారు. వారందరికీ మనోరోగచికిత్స ఔషధప్రయోగం ద్వారా చికిత్స చేయడానికి మనోరోగ వైద్యులు ప్రయత్నించారు. వారంతా 7 నుంచి 52 రోజుల్లో విడుదల చేయబడ్డారు. అధ్యయనం తర్వాతి భాగంలో నకిలీ రోగులను వారి సంస్థలకు పంపవలసి రావొచ్చనే హెచ్చరికను 
మనోరోగ వైద్య సిబ్బంది అందుకున్నారు. అయితే నిజానికి వారిని పంపడమనేది జరగలేదు. అయినప్పటికీ, మొత్తం 193 మందిలో 83 మంది రోగులు సిబ్బందిలో కనీసం ఒక్కరు ఇందులో పాత్ర పోషించినట్లు విశ్వసించారు. ఎలాంటి మానసిక రుగ్మతలు లేని వ్యక్తులు మానసిక రుగ్మతలతో బాధపడుతున్న వారి నుంచి అస్సలు గుర్తింప వీలులేని విధంగా ఉన్నారని ఈ అధ్యయనం తేల్చింది. రాబర్ట్ స్పిట్జర్ వంటి విమర్శకులు అధ్యయనం యొక్క సక్రమత మరియు విశ్వసనీయతపై సందేహం వెలిబుచ్చారు. అయితే మనోవిక్షేప నిర్ధారణల క్రమబద్ధత మరింత మెరుగవ్వాలని వారు సమ్మతించారు.
మనోరోగచికిత్స, ఇతర అనేక వైద్య సంబంధిత ప్రత్యేకతల వలే దాని వ్యాధులు, వర్గీకరణలు మరియు చికిత్సలపై పరిశోధన పరంగా నిర్విరామ, విశిష్టమైన అవసరతను కలిగి ఉంది. మనోరోగచికిత్స ప్రాథమిక విశ్వాసాన్ని అవలంభించింది. అంటే వ్యాధి మరియు ఆరోగ్యం అనేవి పర్యావరణానికి సంబంధించి, ఒక వ్యక్తి అన్వయం యొక్క విభిన్న అంశాలు. అయితే మనోరోగచికిత్స మానవుల పర్యావరణం సంక్లిష్టమైనదని మరియు అందులో భౌతిక, సాంస్కృతిక మరియు సామాజిక అంశాలను కలిగి ఉంటుందని గుర్తించింది. బాహ్య అంశాలకు అదనంగా, మానవ మెదడు ఒక వ్యక్తి యొక్క ఆశలు, ఆందోళనలు, కోరికలు, అభిరుచులు మరియు భావనలను కలిగి ఉండటం మరియు గుర్తిస్తుంది. మనోరోగచికిత్స యొక్క క్లిష్టమైన పని ఈ అంశాలను అర్థం చేసుకునే విధంగా చేయడం. అందువల్ల చికిత్సపరంగానూ మరియు దార్శనికంగానూ వారు అధ్యయనం చేయగలరు.
"మనోరోగచికిత్స, వైద్యశాస్త్రంలోని ఏదైనా ఇతర విభాగం కంటే ఎక్కువైనది, ఆధార స్వభావం, ఆత్మశోధన సక్రమత, సంభాషణల్లోని సమస్యలు మరియు ఇతర దీర్ఘకాల దార్శనిక సమస్యలతో పోరాడే విధంగా దాని సాధకుల (ప్రాక్టీషనర్లు)ను ముందుకు నెట్టింది"
మనోరోగచికిత్స పదం (గ్రీకు "ψυχιατρική", "psychiatrikē" ), జోహన్ క్రిస్టియన్ రీల్ చేత 1808లో రూపొందించబడింది. ఇది గ్రీకు "ψυχή" ("psychē" : "ఆత్మ లేదా మనసు") మరియు "ιατρός" ("iatros" : "నయం చేసేవాడు") నుంచి జనించింది. ఇది వైద్యశాస్త్రం యొక్క ప్రధానంగా మనసుపై దృష్టిని కేంద్రీకరించే ఒక విభాగాన్ని సూచిస్తుంది. ఇది అధ్యయనం, నివారణ, చికిత్స మరియు మానవులలోని మానసిక రుగ్మతలకు సంబంధించింది. ఇది ఒక సామాజిక సందర్భం యొక్క ప్రపంచం మరియు మానసిక అనారోగ్యానికి గురైన వారి దృక్కోణం నుంచి చూడబడిన ప్రపంచం మధ్య ఒక మధ్యవర్తిగా వర్ణించబడింది.
మనోరోగచికిత్సను సాధన చేసే వారు అనేక మంది ఇతర మానసిక ఆరోగ్య నిపుణులు
మరియు వైద్యుల కంటే భిన్నంగా ఉంటారు. ఇందులో వారు సామాజిక మరియు జీవ శాస్త్రాలు రెండింటితోనూ సుపరిచితులుగా ఉండాలి. ఈ విభాగం రోగుల యొక్క ఆత్మాశ్రయ అనుభవాలు మరియు రోగి యొక్క నిష్పాక్షిక సిద్ధాంతం వర్గీకరించిన విధంగా విభిన్నమైన అవయవాలు మరియు దేహ వ్యవస్థల ఆపరేషన్ల పరంగా ఆసక్తికరంగా ఉంటుంది. మనోరోగచికిత్స అనేది మానసిక రుగ్మతల చికిత్సకు ఉద్దేశించింది. ఇది సంప్రదాయకంగా మూడు సర్వసాధారణ తరగతులుగా విభజించబడింది. అవి మానసిక అనారోగ్యం, తీవ్రమైన పఠనా అశక్తత మరియు వ్యక్తిత్వ రుగ్మత. మనోరోగచికిత్స యొక్క దృష్టి కాలక్రమంలో కొద్దిమేర మార్పు చెందడం వల్ల రోగనిర్ధారక మరియు చికిత్సా విధానాలు నాటకీయంగా అభివృద్ధి చెంది, కొనసాగుతున్నాయి. 20వ శతాబ్దం ఆఖరు నుంచి, మనోరోగచికిత్స రంగం అత్యంత జీవసంబంధమైనదిగానూ మరియు వైద్యశాస్త్ర రంగం నుంచి తక్కువ సంభావితంగా వివిక్తం చేయబడింది.
మనోరోగచికిత్స యొక్క వైద్య సంబంధిత ప్రత్యేకత (స్పెషాలిటీ) న్యూరోసైన్స్, మనస్తత్వశాస్త్రం, వైద్యశాస్త్రం, జీవశాస్త్రం, జీవరసాయన శాస్త్రం మరియు ఔషధశాస్త్ర, రంగాల్లో పరిశోధనకు ఉపయోగించుకోబడుతోంది. అందువల్ల అది సాధారణంగా నాడీశాస్త్రం మరియు మనస్తత్వశాస్త్రం మధ్య ఒక మధ్య తలంగా భావించబడుతుంది. ఇతర వైద్యులు మరియు న్యూరాలజిస్టుల మాదిరిగా కాకుండా మనోరోగ వైద్యులు వైద్యుడు-రోగి సంబంధం పరంగా ప్రత్యేకతను కలిగి ఉంటారు. అంతేకాక మానసికచికిత్స మరియు ఇతర చికిత్సా పరమైన సంభాషణ మెలకువలను వినియోగించుకోవడంలో విభిన్న స్థాయిల వరకు శిక్షణ పొంది ఉంటారు. మానసిక నిపుణులకు మనోరోగ వైద్యులు భిన్నంగా ఉంటారు. వైద్యులుగా వారి యొక్క పోస్ట్-గ్రాడ్యుయేట్ శిక్షణ కాలమంతా వైద్యశాస్త్ర రంగం చుట్టూ తిరుగుతుంది. అందువల్ల మనోరోగ వైద్యులు రోగులకు సలహా ఇవ్వడం మరియు ఔషధాలను సూచించడం, ప్రయోగశాల పరీక్షలకు ఆదేశించడం మరియు శారీరక పరీక్షలు నిర్వహించడం చేయగలరు.
ఇతర వృత్తి నిపుణుల మాదిరిగా ప్రపంచ మనోవిక్షేప సంఘం మనోరోగ వైద్యుల ప్రవర్తనను పరిశీలించడానికి ఒక నైతికపరమైన ఆదేశాన్ని జారీ చేసింది. నైతికతల యొక్క మనోవిక్షేప ఆదేశం తొలుత 1977లో హవాయి ప్రకటన మరియు 1996లో విస్తృతమైన మ్యాడ్రిడ్ ప్రకటన ద్వారా మొదలయింది. తర్వాత ఇది 1983లో వియన్నాలో అభివృద్ధి చెందింది. ఈ కోడు తిరిగి 1999లో హంబర్గ్‌లో సవరించబడింది. ప్రపంచ మనోవిక్షేప సంఘం యొక్క ఆదేశం (కోడ్) రోగి అంచనా, తాజా విక్షానం, అశక్తులైన రోగులపై మనుషుల గౌరవం, గోప్యత, పరిశోధనా నైతికతలు, లింగ ఎంపిక, బాధ నివారణ కోసం చంపడం, , అవయవ మార్పిడి, హింస, , మరణ శిక్ష, మాధ్యమాల సంబంధాలు, జన్యుశాస్త్రం మరియు జాతి లేదా సాంస్కృతిక వివక్ష వంటి అంశాలకు సంబంధించింది. ఇలాంటి నైతికపరమైన ఆదేశాలను అమలు చేయడంలో మనోరోగచికిత్స సాధనకు సంబంధించిన అసంఖ్యాక వివాదాలకు వృత్తి అనేది సమాధానం ఇవ్వాల్సి ఉంటుంది.
మనోరోగచరిత్ర రంగానికి సంబంధించిన అనేక ఉప విభాగాలు మరియు/లేదా సిద్ధాంతపరమైన విధానాలు ఉన్నాయి. అవి దిగువ పేర్కొనబడ్డాయి:
అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాల్లో, మనోరోగచికిత్స అనేది ఒకానొక విభాగం (ప్రత్యేకత). ఇది 
పై చదువులకు మరియు నొప్పి నిర్వహణ, ఉపశమనకారి ఔషధం మరియు నిద్ర మందులో బోర్డు సర్టిఫికేషన్‌కు అర్హతను కల్పిస్తుంది.
మనోవిక్షేప రోగం అసంఖ్యాక విభిన్న మార్గాల ద్వారా తెలియజేయబడుతుంది. జీవ వైద్యశాస్త్ర విధానం సంకేతాలు మరియు లక్షణాలను పరిశీలిస్తుంది. అలాగే వాటిని వ్యాధినిర్ధారక ప్రమాణంతో పోల్చుతుంది. మనోవిక్షేప అనారోగ్యం అర్థవంతమైన జీవితచరిత్రలో భాగంగా లక్షణాలను అర్థం చేసుకునేందుకు ప్రయత్నించే ఒక కథనాత్మకం ద్వారా మరియు బాహ్య పరిస్థితులకు ఒక స్పందన మాదిరిగా కూడా 
అంచనా వేయబడుతుంది. ఈ రెండు విధానాలు మనోరోగచికిత్స రంగంలో చాలా ముఖ్యమైనవి. వీటి మధ్య సయోధ్య లేకపోవడం వల్ల తరచూ భిన్నాభిప్రాయాలు తలెత్తేవి. ఈ పరిస్థతి జీవసంబంధ మనోరోగచికిత్స వివాదం పాక్షికంగా ఏర్పడటానికి కారణమయింది. ADHD మరియు బహుళ వ్యక్తిత్వాలు వంటి ప్రత్యేకమైన మనోవిక్షేప అనారోగ్యంపై వివాదాల్లో కూడా ఇది పాత్రను పోషించింది. బయోసైకోసోషియల్ మోడల్‌ అనేది తరచూ మనోవిక్షేప అనారోగ్యాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపయోగించబడుతుంది. అయితే ఈ "నమూనా యొక్క" శాస్త్రీయమైన విశ్వసనీయతలు డాక్టర్. నియాల్ మెక్‌లారెన్స్ 1998 పత్రిక, "ఎ క్రిటికల్ రివ్యూ ఆఫ్ బయోసైకోసోషియల్ మోడల్" మరియు అతని పుస్తకాలు "హ్యుమనైజింగ్ మ్యాడ్‌నెస్" మరియు "హ్యూమనైజింగ్ సైకియాట్రీ" లలో ప్రశ్నించబడ్డాయి. అయినప్పటికీ, సామాజికశాస్త్రం, మనస్తత్వశాస్త్రం మరియు జీవశాస్త్రం అనేవి మానసిక అనారోగ్య అంశాలని చెప్పడం సరైనది. ఈ స్పష్టమైన వాస్తవం పదం యొక్క శాస్త్రీయమైన కోణంలో దీనిని ఒక నమూనా (మోడల్) గా పేర్కొనదని మామూలుగా చెప్పొచ్చు. శాస్త్రీయమైన నమూనాలు అనేవి ఒక శాస్త్రీయమైన సిద్ధాంతాన్ని గుర్తించడానికి ఉద్దేశించినవి. బయోసైకోసోషియల్ మోడల్ అనేది "సహేతుక సూక్ష్మగ్రాహ్యత యొక్క సాధకులు" అందరూ గర్భితంగా (సామాజిక మరియు మానసిక అంశాల విషయం) తప్పక తెలుసుకోవాలి అనే ఒక భావనను పునరుద్ఘాటించడం తప్ప మరో దానిని వాస్తవికీకరించదు.
వైద్యులు అందరూ మానసిక రుగ్మతలను నిర్ధారించగలరు మరియు మనోరోగచికిత్స యొక్క సూత్రాలను ఉపయోగించుకునే చికిత్సలను సూచించగలరు. మనోరోగ వైద్యులు: 1) మనోరోగచికిత్సలో నిపుణులైన చికిత్సా వైద్యులు (క్లినీషియన్లు) మరియు మానసిక రోగం, చికిత్సలో గుర్తింపు కలిగిన వారు లేదా (2) మనోరోగచికిత్స యొక్క విద్యా రంగంలోని శాస్త్రవేత్తలు మరియు ఈ రంగంలో అర్హత సాధించిన పరిశోధనా వైద్యులు. మానసికచికిత్స, మనోవిశ్లేషణ మరియు అభిజ్ఞా ప్రవర్తనా చికిత్సలను నిర్వహించే విధంగా కూడా మనోరోగ వైద్యులు ప్రత్యేక శిక్షణ తీసుకోవచ్చు. అయితే వైద్యులుగా వారు పొందే ఈ శిక్షణ వారిని ఇతర మానసిక ఆరోగ్య నిపుణుల నుంచి విడదీస్తుంది.
మనోవిక్షేప పరిశోధన అనేది దాని యొక్క స్వభావం చేత ఇంటర్‌డిసిప్లినరీగా చెప్పబడుతుంది. మానసిక రుగ్మతల యొక్క స్వభావం మరియు చికిత్సను అర్థం చేసుకోవడానికి ఇది సామాజిక, జీవసంబంధమైన మరియు మానసిక దృక్కోణాలను సంఘటితం చేస్తుంది. చికిత్స మరియు పరిశోధనా మనోరోగ వైద్యులు పరిశోధనా సంస్థల్లోని ప్రధాన మరియు చికిత్సా సంబంధిత మనోవిక్షేప అంశాలను మరియు సంచికల్లో ప్రచురించిన కథనాలను అధ్యయం చేస్తారు. సంస్థాగత సమీక్షా సంస్థల యొక్క పర్యవేక్షణలో మనోవిక్షేప చికిత్సా పరిశోధకులు వ్యాధినిర్ధారక సక్రమత మరియు విశ్వసనీయతను విస్తరించే దిశగా మరియు కొత్త చికిత్సా పద్ధతులను కనిపెట్టడానికి, కొత్త మానసిక రుగ్మతలను వర్గీకరించడానికి న్యూరోఇమేజింగ్, జన్యుశాస్త్రం మరియు సైకోఫార్మాకాలజీ వంటి అంశాలపై దృష్టి పెడతారు.
"వ్యాధినిర్ధారక వర్గీకరణ మరియు మనోరోగచికిత్సలో వాడే రేటింగ్ ప్రమాణాలు కూడా చూడండి"
మనోవిక్షేప వ్యాధినిర్ధారణ విభిన్నమైన పరిస్థితుల్లో నిర్ణయించబడుతుంది. అలాగే దీనిని అనేక మంది భిన్నమైన ఆరోగ్య నిపుణులు నిర్వహిస్తారు. అందువల్ల వ్యాధినిర్ధారక ప్రక్రియ అనేది ఈ అంశాలను బట్టి విస్తృతంగా మారవచ్చు. అయితే సాధారణంగా ఒక మనోవిక్షేప వ్యాధినిర్ధారణ భేదాత్మక వ్యాధినిర్ధారణ ప్రక్రియను ఉపయోగించుకుంటుంది. ఇందులో మానసిక స్థితి పరీక్ష మరియు శారీరక పరీక్ష నిర్వహించబడుతాయి. రోగ నిర్ణయ శాస్త్ర సంబంధిత, మానసిక రోగ అధ్యయన సంబంధిత లేదా మానసిక, సాంఘిక అంశాలకు సంబంధించిన చరిత్రలు గ్రహించబడుతాయి. కొన్నిసార్లు న్యూరోఇమేజ్‌లు లేదా ఇతర నాడీ వ్యవస్థ విధి నిర్వహణా శాస్త్ర సంబంధిత కొలతలు తీసుకోవడం లేదా వ్యక్తిత్వ పరీక్ష లేదా అభిజ్ఞా పరీక్షలు నిర్వహించబడుతాయి. కొన్ని సందర్భాల్లో వైద్య సంబంధిత అనారోగ్యాన్ని నిర్ధారణ చేయడానికి మెదడు స్కానింగ్‌ను కూడా ఉపయోగిస్తారు. అయితే ఆ సమయంలో మెదడు స్కాన్‌లపై మాత్రమే ఆధారపడి, ఒక మానసిక రోగాన్ని కచ్చితంగా నిర్ధారణ చేయలేము లేదా భవిష్యత్‌‍లో మానసిక రోగం బారిన పడే ప్రమాదాన్ని కూడా ముందుగానే చెప్పలేము. కొందరు మనోరోగ వైద్యులు వ్యాధినిర్ధారక ప్రక్రియ సమయంలో జన్యుశాస్త్రాన్ని ఉపయోగించడం మొదలుపెట్టారు. అయితే మొత్తంగా ఇది ఒక పరిశోధనా అంశంగానే మిగిలింది.
మానసిక ఆరోగ్య పరిస్థితులను వర్గీకరించడానికి నేడు మూడు ప్రధాన మ్యాన్యువళ్లను ఉపయోగిస్తున్నారు. ICD-10ని ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ చేత రూపొందించడం మరియు ముద్రించడం చేసింది. ఇందులో మనోవిక్షేప పరిస్థితులపై ఒక విభాగం కూడా ఉంది. ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉపయోగించుకోబడుతోంది. డయాగ్నోస్టిక్ అండ్ స్టాటిస్టికల్ మ్యాన్యువల్ ఆఫ్ మెంటల్ డిసార్డర్స్‌ను అమెరికా మనోవిక్షేప సంఘం రూపొందించడం మరియు ముద్రించడం చేసింది. ఇది ప్రాథమికంగా మానసిక ఆరోగ్య పరిస్థితులపై దృష్టి సారిస్తుంది మరియు అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలలో ఇది ప్రధాన వర్గీకరణ ఉపకరణంగా ఉంది. ఇది ప్రస్తుతం నాలుగో దఫా సవరణ జరుపుకుని, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉపయోగించబడుతోంది. చైనీస్ సొసైటీ ఆఫ్ సైకియాట్రీ కూడా చైనీస్ క్లాసిఫికేషన్ ఆఫ్ మెంటల్ డిసార్డర్స్ అనే ఒక వ్యాధినిర్ధారక మ్యాన్యువల్‌ను రూపొందించింది.
సాధారణంగా పునరుత్పత్తి మరియు చికిత్సాపరంగా ప్రయోజనకరమైన తరగతులను మరియు ప్రమాణాలను అభివృద్ధి చేయడం, అంగీకారాన్ని కుదర్చడం మరియు ప్రమాణాలను ఒప్పుకోవడం, అదే సమయంలో రోగోత్పత్తి శాస్త్రం గుర్తించినట్లుగా సిద్ధాంతపరంగా స్వతంత్రంగా వ్యవహరించడం స్పష్టీకరించిన వ్యాధినిర్ధారక మ్యాన్యువళ్ల యొక్క ఉద్దేశం. అయితే తరగతులు (కేటగిరీలు) అనేవి అయినప్పటికీ ప్రత్యేకమైన మనోవిక్షేప సిద్ధాంతాలు మరియు సమాచారంపై ఆధారపడ్డాయి. అవి విశాలమైనవి మరియు తరచూ వ్యాధి లక్షణాల యొక్క అసంఖ్యాక సాధ్యమైన కలయికల ద్వారా గుర్తించబడుతాయి. అంతేకాక అనేక కేటగిరీలు రోగ లక్షణ శాస్త్రంలో అతివ్యాప్తమవడం లేదా సాధారణంగా సంయుక్తంగా సంభవించడం జరుగుతుంటుంది. అయితే వాస్తవికంగా దీని ఉపయోగంపై శిక్షణ పొందిన అనుభవజ్ఞులైన చికిత్సా వైద్యులకు ఇదొక చింతామణి మాదిరిగా మాత్రమే ఉపయోగపడుతుంది. ఈ నామకరణ పద్ధతిని పలు దేశాల్లోని చికిత్సా వైద్యులు, పరిపాలకులు మరియు బీమా కంపెనీలు ప్రస్తుతం విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తున్నాయి.
మానసిక అనారోగ్య పరిస్థితులు ఉన్న వ్యక్తులను సాధారణంగా "రోగులు"గా గుర్తిస్తారు. అయితే వారిని "విటులు‌", "వినియోగదారులు" లేదా "సేవా గ్రహీతలు" అని కూడా పిలుస్తారు. వారు ఒక మనోవిక్షేప వైద్యుడు లేదా వివిధ పథాలకు చెందిన ఇతర మనోవిక్షేప సాధకుల (ప్రాక్టీషనర్లు) సంరక్షణ పొందుతారు. ఒక ప్రాథమిక సంరక్షణా వైద్యుడి ద్వారా స్వీయ లేదా సిఫారసు అనేవి రెండు సర్వసాధారణమైనవి. ప్రత్యామ్నాయంగా, ఒక వ్యక్తి ఆసుపత్రి వైద్య సిబ్బంది, న్యాయస్థాన ఆదేశం, 
అసంకల్పిత సంకల్పం లేదా UK మరియు ఆస్ట్రేలియాల్లో మానసిక ఆరోగ్య చట్టం కింద విభజన ద్వారా సిఫారసు చేయబడతాడు.
ఒక వ్యక్తి సిఫారసు యొక్క పరిస్థితి ఏమైనప్పటికీ, మనోరోగ వైద్యుడు తొలుత సదరు వ్యక్తి యొక్క మానసిక మరియు శారీరక పరిస్థితిని అంచనా వేస్తాడు. అంటే సాధారణంగా వ్యక్తిని ఇంటర్వూ చేయడం మరియు తరచూ ఇతర ఆరోగ్య మరియు సామాజిక సంరక్షణ నిపుణులు, బంధువులు, అనుచరులు, లా ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్, అత్యవసర వైద్య సిబ్బంది మరియు మనోవిక్షేప రేటింగ్ ప్రమాణాలు వంటి ఇతర వనరుల నుంచి సమాచారం పొందడం జరుగుతుంటుంది. మానసిక స్థితి పరీక్ష అనేది నిర్వహించబడుతుంది. అలాగే థైరాయిడ్ సరిగా పనిచేయకపోవడం లేదా మెదడు కంతిలు లేదా ఏదైనా స్వీయ-హాని సంకేతాలను గుర్తించడం వంటి ఇతర అనారోగ్యాలను నిర్ధారించడం లేదా తొలగించడానికి సాధారణంగా 
శారీరక పరీక్షను నిర్వహిస్తారు. ఈ పరీక్షను మనోరోగ వైద్యుడే నిర్వహిస్తారు. ప్రత్యేకించి, రక్త పరీక్షలు మరియు మెడికల్ ఇమేజింగ్ నిర్వహించినప్పుడు.
అన్ని ఔషధప్రయోగాల మాదిరిగానే మనోవిక్షేప ఔషధప్రయోగాలు రోగుల్లో ప్రతికూల ప్రభావాలను కలిగించవచ్చు. అందువల్ల తరచూ థెరపేటిక్ డ్రగ్ మానిటరింగ్‌ను కొనసాగించడం చేయాలి. ఉదాహరణకు, లిథియం లవణాలు వాడే రోగులకు సంపూర్ణ రక్త గణనలు, లిథియం యొక్క రక్తరసి స్థాయిలను గుర్తించడం వంటివి చేపట్టడం లేదా మూత్రపిండ సంబంధమైన మరియు థైరాయిడ్ పనితీరును తనిఖీ చేయడం. ఎలక్ట్రోకన్వల్సివ్ థెరపీ (ECT) అనేది కొన్నిసార్లు ప్రమాదకర మరియు అశక్తమైన పరిస్థితుల్లో, ప్రత్యేకించి ఔషధప్రయోగానికి స్పందించని వారికి నిర్వహించబడుతుంది. మనోవిక్షేప మందుల యొక్క సామర్థ్యం మరియు ప్రతికూల ప్రభావాలు సవాలు చేయబడుతున్నాయి.
మానసిక ఆరోగ్య విధానాలపై ఫార్మాసుటికల్ కంపెనీలు ఆధిపత్యానికి ప్రయత్నించడంతో పాటు 
నిర్దేశిత మనోవిక్షేప ఔషధప్రయోగం మరియు ఫార్మాసుటికల్ కంపెనీల మధ్య సన్నిహిత సంబంధం పెను వివాదంగా మారింది.
ఇతర వివాదాస్పద అంశాలుగా బలవంతపు మందుల వినియోగం మరియు "ప్రవీణత లేబుల్ లేమి"ని చెప్పుకోవచ్చు. US నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆన్ డిసేబిలిటీ ముద్రించిన నివేదిక ప్రకారం, 
అసంకల్పిత చికిత్స అనేది మనోవిక్షేప వ్యవస్థ వెలుపల చాలా అరుదుగా ఉంటుంది. అపస్మారక లేదా సంభాషించడానికి వీలులేని పరిస్థితుల్లో మాత్రమే ఇది అనుమతించబడుతుంది. మరో విధంగా చెప్పాలంటే, మనోవిక్షేప వైకల్యాలు ఉన్న వ్యక్తులు వారికి నచ్చని చికిత్సలను బలంగా వ్యతిరేకించినప్పటికీ, వాటిని సాధారణంగా వారికి నిర్వహిస్తారు. వారికి (రోగులకు) "జ్ఞానం లేదని" లేదా వారి యొక్క "మానసిక అనారోగ్యం" వల్ల చికిత్స అవసరతను వారు గుర్తించలేక పోతున్నారని సమర్థించుకోవడం జరుగుతుంది. ఆచరణలో, "విజ్ఞానలేమి" అనేది చికిత్సా నిపుణులతో విభేదిస్తుంది. అలాగే 
అసమ్మతిని తెలిపే వ్యక్తులను "అవిధేయులు"గా లేదా "చికిత్సకు సహకరించనివారు"గా పేర్కొనబడుతారు.
మనోవిక్షేప చికిత్సలు గత పలు దశాబ్దాలుగా మారుతూ వస్తున్నాయి. గతంలో మనోవిక్షేప రోగులు తరచూ సుమారు ఆరు నెలలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కాలం పాటు ఆసుపత్రిపాలయ్యేవారు. కొన్ని సందర్భాల్లో ఏళ్ల తరబడి కూడా ఆసుపత్రుల్లోనే ఉండేవారు. అయితే నేడు మనోవిక్షేప చికిత్సను పొందుతున్న వారు ఎక్కువగా ఆసుపత్రి వెలుపల రోగులుగా ఉన్నారు. ఆసుపత్రిలో చేరాల్సిన అవసరమొస్తే, అక్కడ గడపాల్సిన సగటు కాలం సుమారు ఒకటి నుంచి రెండు వారాలు మాత్రమే ఉండొచ్చు. ఎవరో కొందరు మాత్రమే దీర్ఘకాలం పాటు ఆసుపత్రిలో చికిత్స తీసుకుంటారు.
మనోవిక్షేప సంరక్షణ కోసం మనోవిక్షేప రోగులు ఆసుపత్రి లేదా క్లినిక్‌లో చేరుతారు. కొందరు అసంకల్పితంగా చేరుతారు. ఒకవేళ భద్రత ఉన్న ఆసుపత్రి లేదా కారాగార వ్యవస్థ లోపల సదుపాయానికి కొన్ని అధికార పరిధుల్లోనూ చేరడానికి మొగ్గు చూపుతారు. USA మరియు కెనడా సహా అనేక దేశాల్లో అసంకల్పిత ప్రవేశానికి సంబంధించిన ప్రమాణాలు స్థానిక అధికార పరిధికి భిన్నంగా ఉంటుంది. వారు మానసిక అనారోగ్య పరిస్థితిని కలిగి ఉన్నట్లుగా లేదా వారికి వారే లేదా మరియు/లేదా ఇతరులకు ప్రమాదంగా మారే అవకాశమున్నట్లు కన్పిస్తారు. పడక సదుపాయం అనేది క్లిష్టమైన ప్రభుత్వ సదుపాయాలకు సంబంధించిన ప్రవేశ నిర్ణయాలకు తరచూ వాస్తవిక నిర్ణాయకంగా ఉంటుంది. ఐరోపా మానవ హక్కుల చట్టం మానసిక రుగ్మతకు సంబంధించి, వైద్యపరమైన ధ్రువీకరణ పొందిన వ్యక్తుల నిర్బంధాన్ని నిరోధించడం మరియు నిర్బంధం యొక్క న్యాయ సంబంధి సమీక్షను సకాలంలో నిర్వహించే హక్కును అదనంగా కల్పిస్తుంది.
స్వల్ప నిరోధక ప్రత్యామ్నాయం ద్వారా భద్రత అనేది రాజీపడలేనిదని చికిత్స చేసే వైద్యుడు భావిస్తే, రోగులు స్వచ్ఛందంగా చేర్చుకోబడవచ్చు. ఆసుపత్రిలోపల రోగుల యొక్క మనోవిక్షేప వార్డులు సురక్షితమైనవి (ఎవరైతే హింసకు పాల్పడవచ్చని లేదా వారికే వారే హాని కలిగించుకోవచ్చని భావించిన వారికి) లేదా మూయనివి/తెరిచినవి కావొచ్చు. కొన్ని వార్డులు ఆడ-మగ అనే లింగ భేదం లేకుండా ఉంటాయి. అదే సమయంలో మహిళా రోగులను రక్షించే దిశగా ఒకే-లింగం ఉండే వార్డులు పెంచబడుతున్నాయి. ఆసుపత్రి సంరక్షణలోకి రాగానే, రోగులు అంచనా వేయబడటం, పర్యవేక్షించబడం మరియు తరచూ ఔషధప్రయోగం పొందడం మరియు మల్టీడిసిప్లినరీ బృందం ద్వారా సంరక్షణ పొందుతారు. ఈ బృందంలో వైద్యులు, మనోవిక్షేప నర్సు ప్రాక్టీషనర్లు, మనోవిక్షేప నర్సులు, చికిత్సా సంబంధ మానసిక నిపుణులు, సైకోథెరపిస్టులు, మనోవిక్షేప సామాజిక కార్యకర్తలు, వృత్తిసంబంధ థెరపిస్టులు మరియు సామాజిక కార్యకర్తలు ఉంటారు. మనోవిక్షేప ఆసుపత్రిలో చికిత్స పొందుతున్న ఎవరైనా వ్యక్తి స్వీయాత్మకంగా లేదా ఇతరులకు హాని కలిగించే విధంగా ఉండారని అంచనా వేస్తే, అలాంటి వారిని స్థిరమైన లేదా సవిరామంగా ఒకరి తర్వాత మరొకరు పర్యవేక్షిస్తారు. అంతేకాక వారిని భౌతికంగా నిర్బంధించడం లేదా వైద్యం అందిస్తారు. ఆసుపత్రిలోపల వార్డుల్లో ఉండే రోగులు ఎవరితోనైనా కలిసి లేదా వారే కొద్దికాలం పాటు బయటకు వెళ్లడానికి అనుమతించబడతారు.
పలు అభివృద్ధి చెందిన దేశాల్లో సమాజ సంరక్షణ అభివృద్ధి చెందడం ద్వారా 20వ శతాబ్దం మధ్య నుంచి మనోవిక్షేప పడకల్లో భారీ తగ్గుదల నమోదు చేసుకుంది. ఆసుపత్రిలోపల రోగుల సంరక్షణ ప్రమాణాలు కొన్ని ప్రభుత్వ మరియు ప్రైవేటు భవనాల్లో సవాలుగానే ఉన్నాయి. అందుకు కారణం నిధుల స్థాయిలు. ఇదే కారణం చేత అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లోనూ సదుపాయాలు స్థూలంగా తగినంత లేవు.
ఆసుపత్రి లోపల లేదా ఆసుపత్రి వెలుపల ఆధారంగా రోగులు మనోవిక్షేప సంరక్షణ పొందుతారు. ఆసుపత్రి వెలుపల చికిత్సకు నియమితకాలంలో ఒక చికిత్సా వైద్యుడిని సాధారణంగా ముప్పై నుంచి అరవై నిమిషాలు పట్టే ఒక అప్పాయింట్‌మెంట్ (ముందస్తు అనుమతి) పొందడానికి అతని లేదా ఆమె కార్యాలయంలో సంప్రదించాల్సి ఉంటుంది. ఈ సంప్రదింపులు సాధారణంగా మనోవిక్షేప సాధకుడు వ్యక్తి యొక్క పరిస్థితిని అంచనా వేసే విధంగా తన సామర్థ్యాన్ని అభివృద్ధి చేసుకోవడానికి మరియు సైకోథెరపీ ఇవ్వడానికి లేదా ఔషధప్రయోగాన్ని సమీక్షించడానికి సదరు వ్యక్తిని ఇంటర్వూ చేస్తాడు. చికిత్స పొందుతున్న వ్యక్తుల్లో ఒక మనోవిక్షేప సాధకుడు తరచుగా గుర్తించే విషయం విస్తృతంగా మారుతుంటుంది. ఒక వ్యక్తి పరిస్థితి యొక్క తీవ్రత మరియు స్థిరత్వం అతనిలోని రుగ్మతను బట్టి అది రోజుల నుంచి నెలల పాటు మారుతుంది. అలాగే ఉత్తమమైనదని చికిత్సా వైద్యుడు మరియు విటుడు నిర్ణయించే దానిని బట్టి కూడా ఇది మారుతుంది. ఎక్కువగా, మనోరోగ వైద్యులు వారి సాధనను సైకోఫార్మాకాలజీ (ఔషధప్రయోగాలను సూచించడం) కే పరిమితం చేసుకుంటారు. తక్కువ సమయాన్ని సైకోథెరపీకి లేదా "సంభాషణ" థెరపీలకు లేదా ప్రవర్తనా మార్పుకు అంకింత చేస్తారు. మనరోగ వైద్యుల పాత్ర సమాజ మనోరోగచికిత్సలో మారుతోంది. ఎక్కువ మంది నాయకత్వ పాత్రలు, సమన్వయ మరియు అనుబంధ ఆరోగ్య నిపుణుల యొక్క పర్యవేక్షక బృందాలుగా మరియు ఆరోగ్య సేవలు అందించడంలో జూనియర్ వైద్యులుగా పాత్రలు పోషిస్తున్నారు.