పటము
పటము (ఫ్రెంచ్: Carte, స్పానిష్: Mapa, జర్మన్: Karte, ఆంగ్లం: Map) అనేది ఒక ప్రాంతం యొక్క దృశ్యమాన ప్రాతినిధ్యం—ఆ ప్రదేశంలోని వస్తువులు, ప్రాంతాలు మరియు ఇతివృత్తాలు వంటి మూలకాల మధ్య సంబంధాన్ని ప్రముఖంగా చూపే ప్రతీకాత్మక చిత్రీకరణ.
పలు పటాలు త్రిమితీయ ప్రదేశం యొక్క స్థిర ద్విమితీయ, రేఖాగణిత ఖచ్ఛితమైన (లేదా దాదాపు ఖచ్చిత్వమైన) నివేదనలు అయితే, ఇతర పటాలు త్రిమితీయ అయినప్పటికీ గతి శాస్త్రీయ లేదా సంవాదత్మకమైనవి. పటాలను సాధారణంగా భూగోళ శాస్త్రాన్ని వివరించడానికి ఉపయోగించినప్పటికీ, ఇవి సందర్భం లేదా ప్రమాణంతో సంబంధం లేకుండా నిజమైన లేదా కల్పితమైన ఏదైనా ప్రదేశాన్ని సూచించవచ్చు.
కార్టోగ్రఫీ లేదా "పటాల రూపకల్పన" అనేది ఒక అధ్యయనం మరియు తరచూ చదునైన ఉపరితలంపై భూమి యొక్క నివేదనలను గీసే అభ్యాసం మరియు పటాలను చిత్రీకరించేవారిని కార్టోగ్రాఫర్ అంటారు.
రహదారి పటాలు అనేవి ఈ రోజుల్లో ఎక్కువగా ఉపయోగించే పటాలు మరియు ఇవి వైమానిక మరియు నావిక పటాలు, రైల్ రహదారి పటాలు మరియు పాదయాత్ర మరియు సైకిలింగ్ పటాలను కూడా కలిగి ఉన్న సంచార పటాల యొక్క ఉపసమితిగా ఉంటాయి. సంఖ్య ప్రకారం, చిత్రీకరించిన పటాల్లో అధిక పటాలు పురపాలక సంఘాలు, అవసరాలు, పన్ను మదింపు చేసే అధికారులు, అత్యవసర సేవా ప్రదాతలు మరియు ఇతర స్థానిక ఏజెన్సీలు చేపట్టిన స్థానిక అవలోకనం ద్వారా రూపొందించినవి. బ్రిటీష్ యుద్ధసామగ్రి అవలోకనం (ఇప్పుడు ఒక సమగ్ర వివరణాత్మక పనికిగానూ ఒక పౌర సంబంధిత ప్రభుత్వ ఏజెన్సీ ప్రపంచవ్యాప్తంగా జనాదరణ పొందింది) వంటి సైనిక దళాలు పలు జాతీయ అవలోకన పథకాలను చేపట్టాయి.
స్థాన సమాచార పటాలను అదనంగా ఎత్తు, స్థలాకృతి, ఉష్ణోగ్రత, వర్షపాతం మొదలైన వాటి స్థిర విలువను సూచించడానికి సమోన్నత రేఖలను (సమరేఖలు) చిత్రీకరించడానికి కూడా ఉపయోగిస్తున్నారు.
దిక్సాధన అనే పదం పటంలోని దిశల మరియు దిక్సూచి దిశల మధ్య సంబంధాన్ని సూచిస్తుంది. ప్రాచి అనే పదం ఒరియెన్స్ అంటే తూర్పు నుండి సృష్టించబడింది. T మరియు O పటాలతో సహా మధ్య కాలపు పలు పటాలను ఎగువన తూర్పు ఉండేలా చిత్రీకరించేవారు. ఈరోజుల్లో సాధారణంగా, ప్రపంచానికి దూరంగా, పటాల రూపకల్పన పద్ధతి ప్రకారం పటంలో ఎగువన ఉత్తరం ఉండేలా చిత్రీకరిస్తున్నారు. ఉత్తర దిశ కాని పటాల ఉదాహరణలు:అన్ని కాకుండా అధిక పటాలు ఒక కొలతతో చిత్రీకరిస్తారు, దీన్ని 1:10,000 వంటి ఒక నిష్పత్తితో సూచిస్తారు అంటే పటంలోని ఏదైనా పరిమాణం యొక్క కొలత 1 కచ్చితంగా లేదా దాదాపు నేలపై అదే పరిమాణం యొక్క 10,000ని సూచిస్తుంది. మ్యాప్ చేసిన ప్రాంతం భూమి యొక్క వక్రతను విస్మరించగల చిన్నది అయినప్పడు ఈ కొలత విషయాన్ని ఖచ్ఛితంగా భావించవచ్చు, ఉదాహరణకు పట్టణ పరికల్పన యొక్క నగర పటం. వక్రతను విస్మరించలేని భారీ ప్రాంతాల్లో, భూమి యొక్క వక్రత ఉపరితలం (గోళం లేదా దీర్ఘవృత్తభం) నుండి చిత్రికకు పట ప్రదర్శనను తప్పక ఉపయోగించాలి. గోళాన్ని చదునుగా చేయడానికి సాధ్యంకాకపోవడం, పట ప్రదర్శన స్థిర ప్రమాణాన్ని కలిగి లేదని సూచిస్తుంది: అధిక ప్రదర్శనల్లో మనం ఉత్తమంగా ప్రదర్శనలో ఒకటి లేదా రెండు రేఖలపై (తిన్నగా ఉండవల్సిన అవసరం లేదు) కచ్చితమైన ప్రమాణాన్ని పొందవచ్చు. మనం అటువంటి పట ప్రదర్శనలకు స్థానం యొక్క క్రియ అయిన సూచి ప్రమాణం అనే భావన ఆలోచించాలి మరియు దీని వైవిధ్యాలను పరిమిత హద్దుల్లో ఉంచడానికి ప్రయత్నించండి. సూచి విషయం నామమాత్రం అయినప్పటికీ, ఇది అన్నింటికీ కాకపోయినా సాధారణంగా కొలతల్లో దాదాపు కచ్చితంగా ఉంటుంది.
1:10,000 వంటి పెద్ద ప్రమాణ పటాలు వివరణాత్మకంగా చిన్న ప్రాంతాలను విశదీకరిస్తాయి మరియు 1:10,000,000 వంటి చిన్న ప్రమాణ చిత్రాలు దేశాలు, ఖండాలు మరియు మొత్తం ప్రపంచం వంటి భారీ ప్రాంతాలను విశదీకరిస్తాయి. ప్రమాణాలను సంఖ్యా భిన్నాలు వలె వ్రాసే పద్ధతి నుండి పెద్ద/చిన్న పదాల వాడుక ఉద్భవించింది: 1/10000 అనేది 1/10000000 కంటే పెద్దది. వేరు చేసేందుకు పెద్ద మరియు చిన్న వాటి మధ్య కచ్చితమైన రేఖ లేదు కాని 1/100000ను మధ్యస్థ ప్రమాణంగా భావిస్తారు. పెద్ద ప్రమాణ పటాలను ఉదాహరణగా పాదయాత్ర కోసం రూపొందించిన 1:25000 పటాలు; వాహనదారులు కోసం ఉద్దేశించిన 1:250,000 లేదా 1:1,000,000 అనేవి చిన్న ప్రమాణ పటాలకు ఉదాహరణలు.
అధిక ఖచ్చిత పటాలు కూడా వాటి వినియోగదారులకు మరింత దృశ్యమాన ఉపయోగాన్ని అందించడానికి ప్రమాణంలో కొంత నిర్దిష్టతను విస్మరిస్తాయి. ఉదాహరణకు, వాస్తవ ప్రమాణం వద్ద పటంలో ప్రదర్శించబడే రహదార్లు మరియు చిన్న ప్రవాహాలు చిన్నగా ఉంటే, అవి పెద్దవి చేయబడతాయి; అంటే ముద్రించిన పటంలో అవి కంటితో చూడగల్గే దాని కంటే సన్నంగా ఉండవచ్చు. కంప్యూటర్ పటాలకు కూడా ఇదే వర్తిస్తుంది, కాని ఇక్కడ పిక్సెల్‌ను చిన్న భాగంగా సూచిస్తారు. సన్నని ప్రవాహం, పటం ప్రమాణంలో పిక్సెల్ వెడల్పులో చిన్న భాగంగా ఉన్నప్పటికీ అది పిక్సెల్ వెడల్పు ఉన్నప్పుడు మాత్రమే కన్పిస్తుందని చెబుతారు.
వక్రీకరించిన ప్రమాణానికి మరొక ఉదాహరణ ప్రఖ్యాత లండన్ భూగర్భ పటం. ప్రాథమిక భౌగోళిక నిర్మాణం అలాగే ఉంచబడింది, కానీ స్టేషన్ల మధ్య సంబంధాన్ని స్పష్టం చేయడానికి నాళిక వరుసలను (మరియు థామెస్ నదిని) నునుపుగా చేశారు. పటం కేంద్రానికి సమీపంలోని స్టేషన్‌లను పటం హద్దులకు దూరంగా ఉంచారు.
ఇతర లోపాలను విస్మరించవచ్చు. ఉదాహరణకు, పటం రూపకర్తలు పటం యొక్క స్పష్టతను మెరుగుపర్చే క్రమంలో సైనిక స్థావరాలు లేదా ఇష్టానుసారంగా కొన్నింటిని విస్మరించవచ్చు. ఉదాహరణకు, ఒక రహదారి పటం, రైల్వే రహదారులు, చిన్న నీటిప్రవాహాలు లేదా ఇతర ప్రసిద్ధ రహదారేతర వస్తువులను ప్రదర్శించవచ్చు లేదా ప్రదర్శించకపోవచ్చు మరియు ఒకవేళ ప్రదర్శిస్తే, వాటిని రహదారుల కంటే తక్కువ స్పష్టతతో (ఉదా. గీతల లేదా చుక్కల గీతలు/సరిహద్దులు) ప్రదర్శించవచ్చు. అవసరమైన వాటిని సేకరించడం అని పిలిచే, ఈ అభ్యాసం మొత్తం నిర్ధిష్టతను విస్మరించకుండా వినియోగదారుకు ఆసక్తి గల విషయాన్ని, అతను సులభంగా చదువుకోవడానికి చేసే పద్ధతి. సాఫ్ట్‌వేర్-ఆధారిత పటాలు తరచూ అవసరానికి తగినట్లు అమరికను ON, OFF మరియు AUTOల మధ్య టోగుల్ చేయడానికి వినియోగదారులను అనుమతిస్తాయి. AUTOలో, కనిపించే ప్రమాణాన్ని వినియోగదారు మార్చిన ప్రకారం అమరిక స్థాయి సర్దుబాటు చేయబడుతుంది.
ప్రపంచ లేదా భారీ ప్రాంతాల పటాలు అనేవి తరచుగా 'వ్యవహార సంబంధిత పటాలు' లేదా 'భౌతిక పటాలు'. వ్యవహార సంబంధిత పటాల యొక్క ముఖ్య ఉపయోగం ఏమిటంటే ఇవి ప్రాదేశిక సరిహద్దులను ప్రదర్శిస్తాయి; భౌతిక పటాల యొక్క ఉపయోగం, పర్వతాలు, మట్టి రకం లేదా భూభాగ ఉపయోగం వంటి భూగోళ శాస్త్రం యొక్క లక్షణాలను ప్రదర్శిస్తాయి. భౌగోళిక పటాలు భౌతిక ఉపరితలాన్ని మాత్రమే కాకుండా, భూగర్భ రాళ్ల యొక్క లక్షణాలు, లోపపూరిత వరుసలు మరియు ఉపఉపరితల నిర్మాణాలను కూడా ప్రదర్శిస్తాయి.
భూమి యొక్క ఉపరితలాన్ని ప్రదర్శించే పటాలు, జియోయాడ్ యొక్క త్రిమితీయ నిజ ఉపరితలాన్ని ద్విమితీయ చిత్రం వలె అనువదించే మార్గం, విక్షేపాన్ని కూడా ఉపయోగిస్తాయి. బాగా తెలిసిన ప్రపంచ పట విక్షేపంగా మెర్కాటెర్ ప్రక్షేపాన్ని చెప్పవచ్చు, నిజానికి ఇది నావిక పటం యొక్క రూపంలో రూపొందించబడింది.
మ్యాప్ చేయవల్సిన భూమి యొక్క భాగంపై శంకువు ఉండే లాంబెర్ట్ కాన్ఫార్మల్ కోనిక్ ప్రొజెక్షన్‌పై ఆధారపడి విమాన ఫైలెట్లు వైమానిక పటాలను ఉపయోగిస్తారు. ఈ శంకువు ప్రాథమిక రేఖలుగా ఎంచుకున్న ఒకటి లేదా రెండు సమాంతర రేఖలు వద్ద గోళంతో పరిచ్ఛేదం చేస్తాయి. ఇది చదునైన, ద్విమితీయ పటంపై భారీ-వృత్త మార్గం అంచనా వేయడానికి పైలెట్లను అనుమతిస్తుంది.20వ శతాబ్దం యొక్క చివరి మూడు నెలల నుండి, కంప్యూటర్ పట రూపకర్తకు అవసరమైన సాధనంగా రూపాంతరం చెందింది. పట రూపకల్పనలో అధికంగా, ప్రత్యేకంగా డేటా-సేకరణ అవలోకన స్థాయిలో ఎక్కువగా భౌగోళిక సమాచార వ్యవస్థల (GIS)ను కలిగి ఉంటాయి. సాంకేతికత పరిజ్ఞానంచే పట కార్యాచరణ ఇప్పటికే ఉన్న భౌగోళిక పటాలపై చరరాశులను ప్రాదేశికంగా గుర్తించే ఆధ్యారోపణను సరళీకృతం చేయడం ద్వారా విస్తృతంగా పురోగమించింది. పటంలో పొందుపర్చిన వర్షపాతం స్థాయి, వన్యమృగాల స్థానాలు లేదా జనాభా డేటా వంటి స్థానిక సమాచారంతో మరింత సమర్థవంతమైన విశ్లేషణ మరియు ఉత్తమ నిర్ణయాలను తీసుకోవడానికి అనుమతిస్తాయి. వైద్యుత సమయం ముందు కాలంలో, కలరా యొక్క కారణాన్ని శోధించడానికి Dr. జాన్ స్నో ఆధ్వర్యంలో డేటా యొక్క ఆధ్యారోపణ వంటి ఉండేవి. ఈ కాలంలో, దీన్ని మానవుల ఏజెన్సీలు, ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ఉన్న వన్యమృగాల సంరక్షకులు మరియు సైనిక దళాలను వేరు చేయడానికి ఉపయోగిస్తున్నారు.
GIS పరిగణనలో లేనప్పుడు కూడా, పలు పట రూపకర్తలు కొత్త పటాలను ఉత్పాదించడానికి ప్రస్తుతం పలు వైవిధ్యమైన కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ ప్రోగ్రామ్‌లను ఉపయోగిస్తున్నారు.
పరస్పర, కంప్యూటరీకరణ పటాలు వాణిజ్యపరంగా అందుబాటులో ఉండి, వినియోగదారులు "సమీపంగా చూడటానికి" లేదా "దూరంగా చూడటానికి" (దీని అర్ధం ప్రమాణాన్ని పెంచడానికి లేదా తగ్గించడానికి) అనుమతిస్తున్నాయి, కొన్నిసార్లు ఒక పటాన్ని, ఒకే స్థానాన్ని కేంద్రంగా చేసుకుని వేరే ప్రమాణం గల పటంతో భర్తీ చేస్తారు. కారులోని ప్రపంచ సంచార శాటిలైట్ వ్యవస్థలు అనేవి శాటిలైట్‌ల సహాయంతో వినియోగదారు యొక్క స్థానాన్ని పర్యవేక్షించి మార్గ-ప్రణాళిక మరియు సౌకర్యాలను సూచించే కంప్యూటరీకరణ పటాలు. కంప్యూటర్ శాస్త్రజ్ఞుల ప్రకారం, సమీపంగా చూడటం అంటే వీటి ఒకటి లేదా ఎక్కువ సమ్మేళనం:ఉదాహరణకు:పటంపై కనిపించే పలు లక్షణాలు సాంప్రదాయిక గుర్తులు లేదా చిహ్నాలచే సూచించబడతాయి. ఉదాహరణకు, రహదారుల వర్గీకరణను సూచించడానికి రంగులను ఉపయోగించవచ్చు. ఈ గుర్తులు సాధారణంగా పటం యొక్క సరిహద్దుల్లో లేదా ప్రత్యేకంగా ప్రచురించిన ప్రత్యేకలక్షణ పటంపై విశదీకరించబడతాయి.
ప్రభావంతంగా ప్రాదేశిక సమాచారాన్ని అర్ధం చేసుకోవడానికి నదులు, సరస్సులు మరియు పట్టణాలు వంటి వాటికి లేబుల్ చేయవల్సిన అవసరం ఉంది. దశాబ్దాలుగా, పట రూపకర్తలు అస్పష్ట పటాలపై కూడా పేర్లను ఉంచే కళను అభివృద్ధి చేశారు. లేబుల్‌ల సంఖ్య మరియు పట సాంద్రత పెరిగే అవకాశం ఉన్నందున పాఠాన్ని ఉంచడం లేదా పేరు ఉంచడం గణిత శాస్త్ర ప్రకారం చాలా క్లిష్టంగా ఉంటుంది. కనుక, పాఠాన్ని ఉంచడం అనేదానికి అధిక సమయం మరియు కార్మిక శక్తి అవసరం, కనుక పట రూపకర్తలు మరియు GIS వినియోగదారులు విధానాన్ని సులభం చేసేందుకు ఆటోమేటిక్ లేబుల్ ప్లేస్‌మెంట్ అభివృద్ధి చేశారు.
సౌర కుటుంబం మరియు నక్షత్ర పటాలు వంటి ఇతర విశ్వోద్భవ లక్షణాలతో పటాలు ఉన్నాయి. అదనంగా చంద్రుడు మరియు ఇతర గ్రహాలు వంటి ఇతర పదార్ధాల యొక్క పటాలు సాంకేతికంగా "భౌ" గోళిక పటాలు కావు.
గాంట్ పటం వంటి పలు చిత్రాలు, అంశాల మధ్య తార్కిక సంబంధాలను ప్రదర్శిస్తాయి కాని ప్రాదేశిక సంబంధాలను అసలు ప్రదర్శించవు.
పలు పటాలు ప్రకృతిలో సంస్థితి శాస్త్రానికి చెందినవి మరియు దూరాలు సంపూర్ణంగా అప్రస్తుతం మరియు కనెక్టివిటీ మాత్రమే ముఖ్యమైనది.