మనస్తత్వ శాస్త్రము
మనస్తత్వశాస్త్రం (సాహిత్య పరంగా "ఆత్మ గురించి అధ్యయనం చెయ్యటం" లేదా "మనస్సు గురించి అధ్యయనం చెయ్యటం") అనేది మానవుల లేదా జంతువుల మానసిక చర్యలు మరియు ప్రవర్తనల యొక్క శాస్త్రీయ అధ్యయనమును కలిగి ఉండే విద్యా పరమైన మరియు ఆచరణాత్మకమైన విభాగం. మనస్తత్వశాస్త్రం విభాగంలో ఒక నిపుణుడు అయిన పరిశోధకుడు లేదా ఆచరించేవాడు మానసిక నిపుణుడు అని పిలువబడతాడు. శాస్త్రీయ పద్దతులను అమలుచేసే దానితో పాటుగా లేదా దానికి విరుద్దంగా మానసిక నిపుణులు తరచుగా సాంకేతికమైన వివరణ మరియు ముఖ్యమైన విశ్లేషణలపై ఆధారపడినప్పటికీ తక్కువగా సోషియాలజీ వంటి ఇతర సాంఘిక శాస్త్రాలపై కూడా ఆధారపడతాయి.
మానసిక నిపుణులు ఇలాంటి విషయాన్ని జ్ఞానము, గ్రహణము, శ్రద్ధ, భావోద్వేగం, చలనము, వ్యక్తిత్వం, ప్రవర్తన మరియు అంతర వ్యక్తిగత సంబంధాలు వలె అధ్యయనం చేస్తారు. కొంతమంది, ముఖ్యంగా లోతైన మానసిక నిపుణులు, చలనం లేని మెదడును కూడా పరిగణిస్తారు. మానసిక నిపుణులు వ్యక్తిగత మరియు సాంఘిక ప్రవర్తనలలో మానసిక చర్యల యొక్క పాత్రను అర్ధం చేసుకోవటానికి ప్రయత్నిస్తారు, అదే సమయంలో పైకి కనిపించి దేహ ధర్మ సంబంధమైన మరియు నాడీ సంబంధమైన పద్దతులను కూడా అధ్యయనం.
మానసిక పరమైన జ్ఞానము కుటుంబం, విద్య, ఉద్యోగం మరియు మానసిక ఆరోగ్య సమస్యల యొక్క చికిత్స వంటి మానవ చర్యలు యొక్క వివిధ కోణాలకు వినియోగించబడుతుంది. మనస్తత్వశాస్త్రం విభాగాలను సాధ్యమైనంత వైవిధ్యంగా కొలిచే ఉప-శాఖలు అయిన మానవ అభివృద్ధి, క్రీడలు, ఆరోగ్యం, పరిశ్రమ, ప్రచార సాధనాలు మరియు చట్టంలను కలిగి ఉంటుంది. మనస్తత్వశాస్త్రం సాంఘిక శాస్త్రాలు, జీవ శాస్త్రాలు మరియు మానవత్వాలు నుండి పరిశోధనను కలిగి ఉంటుంది.
నాగరాజ
"సైకాలజీ" అనే పదం గ్రీక్: psukhē "శ్వాస, ఆత్మ శక్తి, ఆత్మ"; మరియు , "-logia" "యొక్క పరిశోధన" నుండి వచ్చింది.
ఒక వేదాంతపరమైన ఉద్దేశంలో మనస్తత్వశాస్త్రం యొక్క అధ్యయనం ఈజిప్ట్, గ్రీస్, చైనా, భారతదేశం మరియు పర్శియాల యొక్క పురాతన నాగరికత నాటికి తీసుకువెళుతుంది. మేడీవియల్ ముస్లిం మానసిక నిపుణులు మరియు వైద్యుల కాలంలో మనస్తత్వశాస్త్రం మరింత వైద్యపరమైన మరియు ప్రయోగాత్మకమైన విధానాలను దత్తతు తీసుకోవటం ప్రారంభించింది, వీరు అలాంటి విషయాల కోసమే మానసిక ఆస్పత్రులను కట్టించారు.
1802లో ఫ్రెంచ్ మానసిక నిపుణుడు అయిన పియరె కబానిస్ అతని వ్యాసం "Rapports du physique et du moral de l'homme" ("మానవుని యొక్క భౌతిక మరియు నైతిక విషయాల మధ్య ఉన్న సంబంధాల పైన" ) తో జీవపరమైన మనస్తత్వశాస్తం ఆవిర్భావానికి సహాయపడ్డాడు. కాబనిస్ అతని యొక్క మునుపటి జీవశాస్త్ర అధ్యయనాలు యొక్క వెలుగులో మనస్సును వివరించాడు, భావవ్యక్తీకరణ మరియు ఆత్మ అనేవి నాడీ వ్యవస్థ యొక్క లక్షణాలు అని వాదించాడు.
మానసికపరమైన ప్రయోగం 1021లో అల్హజేన్ యొక్క "బుక్ ఆఫ్ ఆప్టిక్స్" కాలానికి తీసుకు వెళ్ళినప్పటికీ, జర్మన్ వైద్యుడు అయిన విలియం ఉండ్ మనస్తత్వశాస్త్ర పరిశోధనకు మాత్రమే అంకితం ఇవ్వబడ్డ మొదటి ప్రయోగశాలను జర్మనీ లోని లేప్జిగ్ విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రారంభించినప్పుడు మనస్తత్వశాస్త్రం ఒక స్వతంత్ర అధ్యయన విభాగంగా 1879లో మొదలయ్యింది, దీని కొరకు ఉండ్ "మనస్తత్వశాస్త్రం యొక్క పితామహుడు" అని పిలువబడ్డాడు. అందువల్లనే కొన్ని సార్లు 1879వ సంవత్సరం మనస్తత్వశాస్త్రం యొక్క "పుట్టిన తేదీ"గా చెప్పబడుతుంది. అమెరికన్ వేదాంతవేత్త మరియు మానసిక నిపుణుడు అయిన విలియం జేమ్స్ 1890లో అతని సంబంధిత పుస్తకం అయిన "ప్రిన్సిపల్స్ ఆఫ్ సైకాలజీ" లో రాబోయే సంవత్సరాలలో మానసిక నిపుణులు దృష్టి పెట్టే అనేక ప్రశ్నలకు పునాదులు వేసాడు. ఈ విభాగానికి ముందుగా సేవలందించిన వారిలో బెర్లిన్ విశ్వవిద్యాలయంలో జ్ఞాపకశక్తి యొక్క ప్రయోగాత్మక పరిశోధనలో ఆద్యుడు అయిన జర్మన్ మానసిక నిపుణుడు హెర్మన్ ఎబ్బిన్గాస్ (1850–1909) మరియు ఇప్పుడు క్లాసికల్ కండిషనింగ్ అని పిలువబడుతున్న నేర్చుకొనే పద్దతిని కనిపెట్టిన రష్యన్ దేహధర్మ నిపుణుడు ఇవాన్ పవ్లోవ్ (1849–1936) కూడా ఉన్నారు.
1950లో మొదలు ప్రయోగాత్మక పద్దతులను ఉండ్, జేమ్స్, ఎబ్బిన్గాస్ ముందుకు నడిపించారు మరియు ప్రయోగాత్మక మనస్తత్వశాస్త్రం చాలా ఎక్కువగా జ్ఞాన పరమైన (సమాచారం మరియు దాని యొక్క వినియోగంతో సంబంధం కలది) మరియు క్రమంగా, విస్తారమైన జ్ఞాన శాస్త్రంలో ఒక భాగాన్ని కలిగి ఉంది. ఏది ఏమైనప్పటికీ దాని యొక్క ముందు సంవత్సరాలలో, ఈ అభివృద్ధి ఒక "విప్లవం"లా చూడబడింది, ఎందుకంటే ఇది ఆ సమయంలో అభివృద్ధి చెందిన సైకోడైనమిక్స్ మరియు ప్రవర్తనా సరళితో పాటుగా ఆలోచన యొక్క రకాలకి వ్యతిరేకంగా స్పందించింది.
1890 నుండి 1939లో తన మరణం వరకు ఆస్ట్రియన్ వైద్యుడు సిగ్మండ్ ప్రాయిడ్ మానసిక విశ్లేషణ అని పిలువబడే ఒక మానసిక చికిత్సా పద్దతిని అభివృద్ధి చేసాడు. ఫ్రాడ్ యొక్క మనస్సును అర్ధం చేసుకొనే విధానాలు చాలా మటుకు వివరణాత్మక పద్దతులు, స్వయంగా పరీక్షించుకోవటం, మరియు క్లినికల్ గమనికలు పై ఆధారపడ్డాయి మరియు చలనం లేని స్థితి నుండి బయటకు రావటం, మానసిక క్షోభ మరియు మానసికరోగశాస్త్రంల పై ముఖ్యంగా దృష్టి పెట్టాయి. ఫ్రుడ్ యొక్క సిద్దాంతాలు చాలా ఎక్కువగా ప్రసిద్ధి చెందటానికి కారణం అవి లింగత్వం, మరియు చలనం లేని మనస్సులను మానసిక అభివృద్ధి యొక్క సాధారణ విషయాలుగా తీసుకోవటం. ఆ సమయంలో ఇవి చాలా ఎక్కువగా నిషేదింపబడిన విషయాలుగా పరిగణించబడ్డాయి మరియు మర్యాద కల సంఘంలో బాహ్యంగా చర్చించటానికి ప్రాయిడ్ ఒక ఉత్ప్రేరకాన్ని అందించాడు. వైద్య పరంగా, స్వేచ్చ సంఘం యొక్క పద్దతి మరియు కలలలో ఒక చికిత్సా పరమైన ఆసక్తిల మొదలుకు సహాయపడ్డాడు.
స్విస్ మానసిక నిపుణుడు అయిన కార్ల్ జంగ్ పై ప్రాయిడ్ యొక్క ప్రభావం చాలా ఉంది, ఇతని యొక్క విశ్లేషనాత్మక మనస్తత్వశాస్త్రం, లోతైన మనస్తత్వశాస్త్రంనకు మరొక రూపం అయ్యింది. ఇరవయ్యో శతాబ్దపు మధ్య కాలంలో ప్రసిద్ధి చెందిన మానసిక విశ్లేషనాత్మక ఆలోచనాపరులలో సిగ్మండ్ ప్రాయిడ్ యొక్క కుమార్తె మరియు మానసిక విశ్లేషనకారి అయిన అన్న ప్రాయిడ్, జర్మన్-అమెరికన్ మానసిక నిపుణుడు అయిన ఎరిక్ ఎరిక్సన్, ఆస్ట్రియన్-బ్రిటిష్ మానసిక విశ్లేషకుడు అయిన మెలనీ క్లెయిన్, ఆంగ్ల మానసిక విశ్లేషకుడు మరియు వైద్యుడు అయిన D. W. విన్నికత్ట్, జర్మన్ మానసిక నిపుణుడు అయిన కరెన్ హోర్నీ, జర్మనీలో జన్మించిన మానసిక నిపుణుడు మరియు వేదాంతవేత్త అయిన ఎరిచ్ ఫ్రోమం మరియు ఆంగ్ల మానసిక వైద్యుడు అయిన జాన్ బోవ్ల్బి మొదలైన వారు ఉన్నారు. 20వ శతాబ్దం మొత్తం కూడా మానసిక విశ్లేషణ ఆలోచన యొక్క వైవిధ్యమైన పాఠశాలలో ఉద్భవించింది, ఇందులో చాలా అతుకు నియో-ఫ్రాయిడియన్ వలె పరిగణించబడ్డాయి.
మానసిక విశ్లేషణాత్మక సిద్దాంతం మరియు చికిత్సలు మానసిక నిపుణులు అయిన B. F. స్కిన్నేర్ మరియు హన్స్ అయ్సేంక్, మరియు వేదాంతవేత్త అయిన కార్ల్ పోప్పేర్. స్కిన్నార్ మరియు ఇతర ప్రవర్తనా సరళిని అధ్యయనం చేసేవారు మనస్తత్వశాస్త్రం మానసిక విశ్లేషణ కంటే మరింత జ్ఞానంతో మరియు సమర్ధంగా ఉండాలని విశ్వసించారు, అయితే కాలం గడిచిన కొద్దీ వారు తరచుగా ప్రాయిడ్ మార్గాలతో ఎఖీభావించటం వలన అవి పెద్దగా పట్టించుకోబడలేదు. శాస్త్రం యొక్క వేదాంతవేత్త అయిన పోప్పర్, సిద్దాంతాలు శాస్త్రీయ పరిశోధన యొక్క విభాగ పరిధికి వెలుపల ఉన్నాయి అనే శాస్త్రీయ వాదనకు వ్యతిరేకంగా ప్రాయిడ్ యొక్క, అదే విధంగా అల్ఫ్రెడ్ అద్లేర్ యొక్క, మానసిక విశ్లేషణ సిద్దాంతాలు కావలిసిన సంబంధిత రక్షణ కవచాలను కలిగి ఉన్నాయి అని వాదించాడు. దీనికి విరుద్దంగా, ఐసేంక్, ఫ్రూడియన్ ఆలోచనలు ప్రయోగాత్మక శాస్త్రానికి సంబంధించినవే అయినప్పటికీ, అవి ప్రయోగాత్మక పరీక్షలను తట్టుకొని నిలబడలేకపోయాయని చెప్పాడు. 21వ శతాబ్దం నాటికి అమెరికన్ విశ్వవిద్యాలయాల్లో మనస్తత్వశాస్త్ర విభాగాలు ప్రయోగాత్మకంగా ఆధారపడినవి, ఫ్రాయిడియన్ సిద్దాంతం అంచులను కలిగి ఉన్నవి మరియు దీనిని ఒక "కృంగిపోయిన మరియు మరణించిన" చారిత్రిక వాస్తవంగా సూచించారు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, ఈ మధ్యలో, నాడీ-మానసిక విశ్లేషణ యొక్క ఉద్భవిస్తున్న విభాగంలో ఉన్న పరిశోధకులు శాస్త్రీయ కోణాలలో ప్రాయిడ్ యొక్క కొన్ని ఆలోచనలను అడ్డుకున్నారు,[23] అయితే హ్యుమానిటీస్ యొక్క పరిశోధకులు ప్రూడ్ "అసలు శాస్త్రవేత్త కాదు, కానీ...ఒక వ్యాఖ్యాత" అని చెప్పారు.[24]
అమెరికన్ మానసిక నిపుణుడు అయిన జాన్ బి.వాట్సన్ చే ౨౦వ శతాబ్దం మొదలులో స్థాపించబడిన ప్రవర్తనా సరళి అమెరికన్లు అయిన ఎడ్వర్డ్ తోర్నడైక్, క్లార్క్ ఎల్.హల్, ఎడ్వర్డ్ సి.తోల్మన్ మరియు తరువాత బి.ఎఫ్.స్కిన్నర్లచే వేగవంతం చెయ్యబడి, విస్తరించబడింది. దేహధర్మశాస్త్రం మరింత సంక్లిష్టంగా మారుతున్న కొద్దీ ప్రయోగశాలలో చేసిన జంతు ప్రయోగాల వెనుక ఉన్న పద్దతులు ఇంకా ఎక్కువ కీర్తిని పొందుతున్నాయని, ఇది ప్రాయిడ్ చే అమలుచెయ్యబడ్డ సైకోడైనమిక్ విశ్లేషణ లేదా జేమ్స్ చెయ్యలేకపోయిన మరియు ఉండ్ ఉపయోగించిన చింతన వంటి సంబంధిత ఆరాల యొక్క ఉపయోగకరమైన మానసికసాంఘిక అర్ధం చేసుకోవటాన్ని అందిస్తుంది అనే ఒక నమ్మకాన్ని ప్రవర్తనా సరళి ప్రతిబింబించింది.
ప్రవర్తన అధ్యయనకారులు అనుకూలత్వం మరియు నిశ్చయతత్వం వైపుగా ఒక వేదాంతపరమైన వంపుని వారి యొక్క ముందువారితో పంచుకున్నారు. ఏది ఏమైనప్పటికీ స్కిన్నార్ తో ఆస్ట్రియన్ భౌతికశాస్త్ర నిపుణుడు మరియు వేదాంతవేత్త అయిన ఎర్నస్ట్ మాక్ వరకు విస్తరించి వారు ఆలోచన యొక్క ఒక వరుసలోకి ప్రవేశించారు, ఇది వారి యొక్క శాస్త్రీయ కోణానికి విశ్వాసపాత్రమైన పరిశోధనా పద్దతులు "సమయంలేని వాస్తవాల కొరకు శోధించటానికి బదులు జీవిత సమస్యలను నియంత్రించటానికి పరికరాల యొక్క వృత్తిని" అందిస్తుంది అని చెప్పింది. మనస్సు యొక్క చాలా విషయాలు శాస్త్రీయ పరిశోధనకు తెరవబడి లేవని మరియు శాస్త్రీయ మనస్తత్వశాస్త్రం గమనించతగిన ప్రవర్తన యొక్క అధ్యయనాన్ని నొక్కి చెప్పాలని ప్రవర్తన అధ్యయనకారులు వాదించారు. ప్రవర్తన అధ్యయనకారులు ప్రవర్తన-పర్యావరణ సంబంధాల పై దృష్టి పెట్టారు మరియు బహిరంగ మరియు రహస్య (అనగా ప్రైవేటు) ప్రవర్తనను, పర్యావరణంతో మమేకం అవుతున్న ఒక జీవి యొక్క చర్యలు వలె విశ్లేషించారు. అందువల్ల, వారు తరచుగా ద్వంద్వ వివరణలు అయిన "మనస్సు" లేదా "చలనంలో ఉండటం" వంటి వాటిని తిరస్కరిస్తారు లేదా ఒత్తి పలకరు; మరియు అవగాహనారాహిత్యాన్ని కలిగి ఉన్న 'చలనం లేని మనస్సు" ను శోదించే స్థానంలో వారు అవగాహనారాహిత్యం బాహ్యంగా స్పష్టం అయిన "సాధారణ ఆకారపు ప్రవర్తనల" గురించి మాట్లాడతారు.
ప్రవర్తన అధ్యయనకారులలో మానవునికి క్లాసికల్ కండిషనింగ్ ని వినియోగించిన వాట్సన్ యొక్క లిటిల్ ఆల్బర్ట్ ప్రయోగం మరియు మానవ ఏజెన్సీ పర్యావరణ ఉత్తేజితాలు మరియు ప్రవర్తనా స్పందనలు యొక్క నమూనాలు మరియు చక్రాలను ప్రభావితం చెయ్యగలదు అని చెప్పిన ఒపెరంట్ కండిషనింగ్ గురించి స్కిన్నార్ యొక్క అభిప్రాయాలు చాలా ప్రసిద్ధి అయిన విషయాలు. బాషను నేర్చుకోవటం గురించి ప్రవర్తన అధ్యయనకారుని నమూనా గురించి అమెరికన్ బహుభాషా కోవిదుడు అయిన నొం చోమ్స్కీ యొక్క విమర్శ చాలా మందిచే ప్రవర్తనా సరళి యొక్క ప్రాముఖ్యతను తగ్గించటంలో ఒక ముఖ్యాంశంగా పరిగణించబడింది. కానీ స్కిన్నార్ యొక్క ప్రవర్తనా సరళి మరణించలేదు, అది విజయవంతమైన ఆచరణాత్మక ఉపయోగాలను ఉత్పత్తి చెయ్యటం దీనికి కారణం కావొచ్చు. ఏది ఏమైనప్పటికీ మనస్తత్వశాస్త్రంలో ఒక పరిధి దాటినా నమూనా వలె ప్రవర్తనా సరళి పడిపోయినప్పటికీ అది ఒక నూతన దృఢమైన నమూనా అయిన జ్ఞానపరమైన విషయాలకి మార్గాన్ని సుగమం చేసింది.
హుమానిస్టిక్ మనస్తత్వశాస్త్రం 1950లో ప్రవర్తనా సరళి మరియు మానసిక విశ్లేషణల రెండింటికి స్పందన వలె అభివృద్ధి చెయ్యబడింది. ఫినామినాలజీ, అంతర విషయాలు మరియు మొదటి వ్యక్తి విభాగాలను ఉపయోగించటం ద్వారా హుమానిస్టిక్ విధానం వ్యక్తిత్వం యొక్క ముక్కలు చెయ్యబడ్డ భాగాలు లేదా జ్ఞానపరమైన క్రియలు కాకుండా మొత్తం వ్యక్తిని క్షణకాలం పాటు చూపిస్తుంది. హ్యుమానిజం ప్రాథమికంగా మరియు ప్రత్యేకంగా స్వీయ గుర్తింపు, మరణం, ఒంటరితనం, స్వేచ్చ, మరియు అర్ధం వంటి మానవ అంశాల పై దృష్టి పెడుతుంది. హుమనిస్టిక్ విధానం సంబంధిత అర్ధం, నిశ్చయత్వాన్ని తిరస్కరించటం మరియు రోగనిర్ధారణ బదులు అనుకూలమైన పెరుగుదలని పరిగణించటం వంటి వాటిని ఒత్తిపలకటం ద్వారా ఇది వేరు చెయ్యబడుతుంది. ఈ ఆలోచన యొక్క పాఠశాల స్థాపకుల్లో మానవ అవసరాల యొక్క అధికారాన్ని సూత్రీకరించిన అమెరికన్ మానసిక నిపుణుడు అబ్రహం మాస్లో మరియు కక్షిదారుడు కేంద్రంగా కల చికిత్సను అభివృద్ధి చేసిన కార్ల్ రోగర్స్ మరియు గేస్తాల్ట్ చికిత్సకు సహా వ్యవస్థాపకునిగా వ్యవహరించిన అమెరికన్ మానసిక వైద్యుడు ఫ్రిట్జ్ పెరల్స్ మొదలైనవారు ఉన్నారు. మనస్తత్వశాస్త్రంలో ప్రవర్తనా సరళి మరియు మానసిక విశ్లేషణలతో పాటుగా ఇది "మూడవ బలం" అని పిలువబడే అంట ప్రాధాన్యాన్ని సంతరించుకుంది. తరువాత ఆశావాహ మనస్తత్వశాస్త్రం హుమనిస్టిక్ థీంలను పరిశోధన యొక్క శాస్త్రీయ విధానాలకు తెరిచి ఉంచింది.
జర్మన్ వేదాంతవేత్త అయిన మార్టిన్ హిదేగ్గర్ మరియు డానిష్ వేదాంతవేత్త అయిన సోరెన్ కిర్కేగార్డ్ పరిశోధనలచే చాలా ప్రభావితం అయిన మానసిక విశ్లేషణ పరంగా శిక్షణ పొందిన అమెరికన్ మానసిక నిపుణుడు రోలో మే 1950 మరియు 1960లలో మనుగడలో ఉన్న చికిత్సను కలిగి ఉన్న మనస్తత్వశాస్త్రం యొక్క మనుగడకి సంబంధించిన రకానికి ఆద్యుడయ్యాడు. మనుగడలో ఉన్న మానసిక నిపుణులు ఇతరుల నుండి వైవిధ్యాన్ని చూపారు మరియు తరచుగా మానవ స్వభావం గురించి వారి యొక్క మధ్యస్త అభిప్రాయం వలన మరియు ఆత్రుత గురించి వారి యొక్క అనుకూల అంచనా వలన హుమనిస్టిక్ గా వర్గీకరించబడ్డారు. మనుగడలో ఉన్న మానసిక నిపుణులు మానవ సంబంధిత విషయాలు అయిన మరణం, స్వేచాయుత ఆలోచన మరియు అర్ధంలపై ఒత్తిపలికారు, కల్పనలు లేదా రచనా విధానాలు ద్వారా అర్ధాన్ని కావలిసిన ఆకారంలో చేసుకోవచ్చని మరియు ఒక అధికారిక ప్రమాణానికి చేసిన స్వేచాయుత ఆలోచన అనే అభ్యర్ధనను అంగీకరించటం, అయితే తరచుగా మరణం మరియు ఇతర భవిస్యత్తు విషయాల పై ఆత్రుత చూపటం ద్వారా దీనిని ప్రోత్సహించవచ్చని సూచించారు. మనుగడలో ఉన్న ఆస్ట్రియన్ మానసిక వైద్యుడు మరియు సామూహిక హత్యలలో ప్రాణంతో ఉన్నవాడు అయిన విక్టర్ ఫ్రాన్కల్ తన సొంత భూస్థాపన నుండి తీసుకున్న ప్రతిబింబాలు నుండి అర్ధం యొక్క చికిత్సా శక్తికి సాక్ష్యాన్ని తీసాడు మరియు లోగోథెరపి అని పిలువబడే పలు రకాల మనుగడలో ఉన్న మానసిక చికిత్సలను అతను సృష్టించాడు. మే మరియు ఫ్రాన్కల్ లతో పాటుగా, స్విస్ మానసిక విశ్లేషకుడు లుడ్విగ్ బిన్స్వంగేర్ మరియు అమెరికన్ మానసిక నిపుణుడు జార్జ్ కెల్లీలు కూడా మనుగడకి సంబంధించిన పాతశాలకి చెందిన వారుగా చెప్పబడ్డారు.
నొం చోమ్స్కీ "ఉత్తేజితాలు", "స్పందన", మరియు "బలపరచటం" వంటి వాటి గురించి ప్రవర్తన అధ్యయనకారుల యొక్క అభిప్రాయాలను విమర్శిస్తున్నప్పుడు---అలాంటి ఆలోచనలను స్కిన్నార్ ప్రయోగశాలలో జంతువుల పై చేసిన ప్రయోగాల నుండి రుణంగా తీసుకున్నాడని--అవి సంక్లిష్ట మానవ ప్రవర్తన అయిన కేవలం ఒక అనిశ్చయమైన మరియు పైపై విధంగా భాష నేర్చుకోవటం వంటి వాటికి వినియోగించవచ్చు అని వాదించటం ద్వారా మనస్తత్వశాస్త్రంలో ఒక "జ్ఞానపరమైన విప్లవం" మొదలుకి సహాయపడ్డాడు. చోమ్స్కీ ఒత్తిపలికిన ప్రకారం, అలాంటి ప్రవర్తనకు చిన్నారి యొక్క ప్రాథమిక సేవను పరిశోధన మరియు విశ్లేషణలు పట్టించుకోకుండా ఉండకూడదు, అయితే సాంఘిక అభ్యాసన సిద్దాంతవేత్తలు అయిన ఆల్బర్ట్ బందుర వంటి వారు మాత్రం గమనిస్తిన్న వ్యక్తి యొక్క ప్రవర్తనకి చిన్నారి యొక్క పరిసరాలు తమ సొంత సేవలను అందించగలవు అని వాదించారు. కేవలం అంతర్గత పరికరం యొక్క పనితనం ద్వారా మాత్రమే ప్రవర్తనను అవక్షేపం చెయ్యవచ్చు లేదా బాహ్య పరిసరాల యొక్క వివరాలు తెలుసుకోవటం అనే తలంపు ప్రవర్నాను అధ్యయనం చెయ్యు వ్యక్తి స్థానంనకు, ప్రవర్తన అనేది వ్యక్తులు ఇంతకు ముందు ప్రవర్తనా పరమైన స్పందనలు మరియు ఆహ్లాదకరమైన లేదా బాధాకరమైన ప్రకంపనలు మధ్య నెలకొల్పిన సంబంధాలు పై ఆధారపడుతుంది అనే సవాలును ఇస్తుంది.
ఆ సమయంలో, పొందుపరచబడుతున్న సాంకేతిక పరిజ్ఞానం మానసిక స్థితులు మరియు ప్రాతినిధ్యాలలో ఆసక్తి మరియు నమ్మకాలను పొడిగించటానికి సహాయం చేసింది--అనగా, తెలుసుకొనే విధానం---ప్రవర్తనను అధ్యయనం చేసే వారి అయిష్టానికి గురయ్యింది. ఆంగ్ల నాడీశాస్త్రవేత్త చార్లెస్ శేర్రింగ్తాన్ మరియు కెనడియన్ మానసిక నిపుణుడు డోనాల్డ్ ఓ. హేబ్ మానసికపరమైన విషయాలను మెదడు యొక్క నిర్మాణం మరియు పనితనంతో జత చెయ్యటానికి ప్రయోగాత్మక పద్దతులను వినియోగించారు. కంప్యూటర్ సైన్సు మరియు అసహజ తెలివితేటలు పెరగటంతో మానవులచే విశాదీకరించబడిన సమాచారం మరియు యంత్రాలచే విశదీకరించబడిన సమాచారం మధ్య సారూప్యత ఇవ్వబడింది. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం నాటి నుండి ఆయుధాల వాడకాన్ని అర్ధం చేసుకోవటంలో సహాపదినప్పుడు జ్ఞానంలో పరిశోధన ఆచరణాత్మకంగా నిరూపించబడింది. 20వ శతాబ్దం చివరి నాటికి కాగ్నిటివిజం అనేది మనస్తత్వశాస్త్ర ప్రధాన విభాగంలో పై చెయ్యి సాధించిన నమూనాగా ఉన్నప్పటికీ జ్ఞానపరమైన మనస్తత్వశాస్త్రం ఒక ప్రాముఖ్యత కలిగిన విభాగంగా అవతరించింది.
ఒక గూడచారి మనస్సు అధ్యయనం చెయ్యవచ్చు మరియు దానిని అధ్యయనం చెయ్యటానికి శాస్త్రీయ పద్దతిని వినియోగించాలి అనే రెండు విషయాలను ఊహిస్తూ జ్ఞానపరమైన మానసిక నిపుణులు అలాంటి విషయాలను మానస్తత్వవిశ్య్లేషనాత్మక "చలనం లేని మనస్సు" లేదా ప్రవర్తనా పరమైన "సాధారణ ఆకారపు ప్రవర్తనలు" బదులుగా "చలన అవలోకనాల ఉచ్చస్థితికి దిగువన" మరియు "పరిపూర్ణ జ్ఞాపకశక్తి" వంటి విధానాలను అమరుస్తారు. ప్రవర్తనా సరళి మరియు జ్ఞానపరమైన మనస్తత్వశాస్త్రాలు జ్ఞానపరమైన ప్రవర్తనా చికిత్స యొక్క మూలాల నుండి తయారుచెయ్యబడ్డాయి, ఇది అమెరికన్ మానసిక నిపుణుడు అయిన ఆల్బర్ట్ ఎల్లిస్ మరియు అమెరికన్ మానసిక వైద్యుడు అయిన ఆరన్ టి.బెక్ లచే అభివృద్ధి చెయ్యబడిన వృత్తిరహస్యాలచే మార్పు చెయ్యబడ్డ మానసిక చికిత్స. జ్ఞానపరమైన మనస్తత్వశాస్త్రం ఇతర విషయాలు అయిన మనస్సు యొక్క వేదాంతం, కంప్యూటర్ సైన్సు మరియు నాడీశాస్త్రం లతో పాటుగా జ్ఞానపరమైన శాస్త్రం యొక్క నీడలో వర్గీకరించబడింది.
మొత్తం లేదా సాధమైనంత ఎక్కువ మానవ ప్రవర్తనను వివరించగల ఒక నిర్దిష్ట నమూనాను ఒక మార్గదర్శక సిద్దాంతం వలె ఉపయోగించాలని ఆలోచన యొక్క వివిధ పాఠశాలలు వాదించాయి. కాలంతో పాటు దీని యొక్క ప్రాధాన్యం మరుగున పడిపోయింది. కొంతమంది మానసిక నిపుణులు తమని తాము ఆలోచన యొక్క ఒక నిర్దిష్ట పాఠశాలకి అనుచరులుగా భావించవచ్చు మరియు మిగతా వాటిని తిరస్కరించవచ్చు, అయితే చాలా మంది ప్రతీదీ మనస్సును అర్ధం చేసుకోవటానికి ఒక విధానం అని మరియు అవి పరస్పరంగా ప్రత్యేక సిద్దాంతాలు అవ్వాల్సిన అవసరం లేదు అని పరిగణిస్తారు. తిన్బెర్గెన్ యొక్క నాలుగు ప్రశ్నలు ఆధారంగా మనస్తత్వశాస్త్ర పరిశోధన యొక్క అన్ని విభాగాల సూచన యొక్క ఫ్రేంవర్క్ ను స్థాపించవచ్చు (ఆంత్రపోలాజికల్ పరిశోధన మరియు హ్యుమానిటీస్ తో పాటుగా)
ఆధునిక కాలాలలో, చలనంలో ఉండటం, ప్రవర్తన మరియు సాంఘిక సంబంధాలను అర్ధం చేసుకొనే వైపుగా మనస్తత్వశాస్త్రం ఒక అనుసందానిత అవలోకనాన్ని దత్తతు తీసుకుంది. ఈ అవలోకనం సాధారణంగా జీవమానసికసాంఘిక విధానం అని పిలువబడుతుంది. జీవమానసికసాంఘిక నమూనా యొక్క ప్రాథమిక ఉదేశ్యం ఏంటంటే ఏదైనా ఇచ్చిన ప్రవర్తన లేదా మానసిక విధానం ధైర్యంగా అంతర సంబంధం కలిగిన జీవపరమైన, మానసికమైన మరియు సాంఘిక విషయాలను ప్రభావితం చేస్తుందా లేక దాని వల్ల ప్రభావితం అవుతుందా అనే విషయాన్ని కనిపెట్టటం.
మానసికమైన కోణం జ్ఞానం యొక్క పాత్రను సూచిస్తుంది మరియు ఏదైనా ఇవ్వబడిన మానసిక విషయంలో భావోద్వేగాలు ముఖ్య పాత్ర పోషిస్తాయి--ఉదాహరణకి, ఒక విషయం పై వ్యక్తి యొక్క స్పందన పై మానసిక స్థితి లేదా నమ్మకాలూ మరియు ఆశించిన విషయాలు యొక్క ప్రభావం. "జీవసంబంధిత" కోణం మానసికపరమైన విషయంలో జీవపరమైన విషయాల పాత్రను సూచిస్తుంది--ఉదాహరణకు మెదడు అభివృద్ధి మరియు జ్ఞానపరమైన సామర్ధ్యాలు పై జననానికి ముందు ఉన్న పర్యావరణ ప్రభావం లేదా వ్యక్తిగత స్థితులు తప్పటం పై జన్యువుల యొక్క ప్రభావం. "సాంఘిక-సాంస్కృతిక" కోణం ఇవ్వబడిన మానసికపరమైన విషయంలో సాంఘిక మరియు సాంస్కృతిక పర్యావరణాల పాత్రను సూచిస్తుంది---ఉదాహరణకి ఒక వ్యక్తి యొక్క లక్షానాలు లేదా ప్రవర్తనలలో తల్లిదండ్రుల యొక్క పాత్ర లేదా సమాన స్థాయి కల వ్యక్తి ప్రభావం.
మనస్తత్వశాస్త్రం ఒక విస్తారమైన విభాగాన్ని మరియు మానసిక విధానాలు మరియు ప్రవర్తన యొక్క వివిధ పద్దతులను కలిగి ఉంటుంది. ఆ క్రింద చెప్పబడినవి మనస్తత్వశాస్త్రాన్ని కలిగి ఉన్న అడిగి తెలుసుకొనటం యొక్క ప్రధాన విభాగాలు. మనస్తత్వశాస్త్రం విషయాల యొక్క జాబితా మరియు మనస్తత్వశాస్త్రం నియమాలు యొక్క జాబితాలలో మనస్తత్వశాస్త్రంలో ఉప-విభాగాలు మరియు విభాగాలు యొక్క సంక్షిప్త జాబితా కనిపిస్తుంది.
అసాధారణ మనస్తత్వశాస్త్రం]అనేది క్రియల యొక్క అసాధారణ నమూనాలను వర్ణించటానికి, ఊహించటానికి, వివరించటానికి మరియు మార్చటానికి అసాధారణ ప్రవర్తన గురించి చేసే పరిశోధన. అసాధారణ మనస్తత్వశాస్త్రం మానసికరోగశాస్త్రం యొక్క స్వభావాన్ని మరియు దాని కారణాలను పరిశోదిస్తుంది మరియు మానసిక సమస్యలు ఉన్న రోగులకు చికిత్స చెయ్యటానికి ఈ జ్ఞానం క్లినికల్ మనస్తత్వశాస్త్రంలో వినియోగించబడుతుంది.
సాధారణ మరియు అసాధారణ ప్రవర్తనల మధ్య ఒక గీతను గియ్యటం అనేది కష్టం. సాధారణంగా అసాధారణ ప్రవర్తనలు తప్పుగా తీసుకున్నవి మరియు క్లినికల్ మరియు పరిశోధనల యొక్క ఆసక్తుల కోసం వ్యక్తిగతంగా ముఖ్యమైన అసౌకర్యాన్ని కలిగిస్తాయి. DSM-IV-TR ప్రకారం ఒకవేళ ప్రవర్తనలు వైకల్యం, వ్యక్తిగత క్షోభ, సాంఘిక కట్టుబాట్లను అతిక్రమించటం లేదా పనిచేయ్యకపోవటం వంటి వాటితో అనుసంధానం అయి ఉంటే అవి అసాధారణంగా పరిగణించబడతాయి.
జీవసంబంధమైన మనస్తత్వశాస్త్రం అనేది జీవ పదార్ధాల ప్రవర్తన మరియు మానసిక స్థితులను శాస్త్రీయ అధ్యయనం చేసే విధానం. అన్ని ప్రవర్తనలు కూడా నాడీ వ్యవస్థతో ముడిపడి ఉండటాన్ని చూసిన తరువాత ప్రవర్తనను అర్ధం చేసుకోవతానికిగాను మెదడు ఎలా పనిచేస్తుంది అనే అధ్యయనం తెలివైన పని అని జీవసంబందిత మానసిక నిపుణులు అభిప్రాయపడ్డారు. ఈ విధానం ప్రవర్తనాపరమైన నాడీశాస్త్రం, జ్ఞాన సంబంధమైన నాడీశాస్త్రం, మరియు నాడీమనస్తత్వశాస్త్రం లలో తీసుకోబడింది. నాడీమనస్తత్వశాస్త్రం అనేది మనస్తత్వశాస్త్రం యొక్క ఒక విభాగం, ఇది మెదడు యొక్క నిర్మాణం మరియు పనితనం ఏ విధంగా నిర్దిష్ట ప్రవర్తన మరియు మానసిక విధానాలతో సంబంధం కలిగి ఉంటాయో అర్ధం చేసుకోవటాన్ని లక్ష్యంగా కలిగి ఉంటుంది. సాధారణ మానసిక చర్యను పరిష్కరించటానికి చేసే ప్రయత్నంలో మెదడు గాయాన్ని అర్ధంచేసుకోవటంతో నాడీమనస్తత్వశాస్త్రం ముఖ్యంగా సంబంధం కలిగి ఉంది. జ్ఞానపరమైన నాడీ శాస్త్రవేత్తలు తరచుగా నాడీ చిత్రీకరణ పరికరాలను వినియోగిస్తారు, ఇవి ఒక నిర్దిష్ట పనిచేస్తున్నప్పుడు మెదడులో ఏ భాగాలు ఉత్సాహంగా ఉన్నాయి అనే విషయాన్ని గమనించటానికి సహాయపడతాయి.
వైద్య సంబంధమైన మనస్తత్వశాస్త్రం అర్ధంచేసుకోవటం, నివారించటం మరియు మానసిక ఆధారిత బాధ లేదా అసాధారణ క్రియ నుండి విముక్తి చెయ్యటం కొరకు మరియు సంబంధిత శ్రేయస్సు మరియు వ్యక్తిగత అభివృద్ధిని ప్రోత్సహించటానికి మనస్తత్వశాస్త్రాన్ని వినియోగిస్తుంది. మానసికపరమైన అంచనా మరియు మానసిక చికిత్స అనేవి దీని యొక్క ఆచరణకు కేంద్రం, అయితే వైద్యపరమైన మానసిక నిపుణులు పరిశోధన, బోధన, సంప్రదింపులు, ఫోరెన్సిక్ అభిప్రాయం మరియు కార్యక్రమ అభివృద్ధి మరియు నిర్వహణలలో కూడా నిమగ్నమయి ఉంటారు.
కొంతమంది వైద్యపరమైన మానసిక నిపుణులు మెదడు గాయంతో ఉన్న రోగుల యొక్క వైద్య నిర్వహణ పై దృష్టి పెడతారు---ఈ విభాగం వైద్యపరమైన నాడీమనస్తత్వశాస్త్రం అని పిలువబడుతుంది. చాలా దేశాలలో వైద్యపరమైన మనస్తత్వశాస్త్రం అనేది సంస్కరించబడ్డ మానసిక ఆరోగ్య వృత్తి.
వైద్యపరమైన మానసిక నిపుణులచే చెయ్యబడిన పని వివిధ చికిత్సా విధానాలచే ప్రభావితం అవుతుంది, అవి అన్నీ కూడా నిపుణుడు మరియు కక్షిదారుని మధ్య ఒక వ్యవహారిక సంబంధాన్ని కలిగి ఉంటాయి (సాధారణంగా ఒక వ్యక్తి, జంట, కుటుంబం లేదా చిన్న సమూహం). వివిధ చికిత్సా పద్దతులు మరియు ఆచరణలు వివిధ సిద్దాంతపరమైన అవలోకనాలతో సంబంధం కలిగి ఉంటాయి మరియు ఒక చికిత్సాపరమైన సంబంధాన్ని నెలకొల్పటానికి ఉద్దేశించబడ్డ పద్దతులను వినియోగిస్తాయి, మానసిక సమస్యల యొక్క స్వభావాన్ని చూపిస్తాయి మరియు ఆలోచించటం, నూతన మార్గాలలో ఆలోచించటం, భావించటం లేదా ప్రవర్తించటంలను ప్రోత్సహిస్తాయి. సైకోడైనమిక్, జ్ఞానపరమైన ప్రవర్తన, మనుగడ సంబంధిత-మానవ సంబంధిత, మరియు వ్యవస్థలు లేదా కుటుంబ చికిత్స అనేది నాలుగు ప్రధాన సిద్దాంత పరమైన అవలోకనాలు. వివిధ చికిత్సా విధానాలను, ముఖ్యంగా సంస్కృతి, లింగం, దైవత్వం మరియు శృంగార-కోణం వంటి విషయాలను ఎక్కువగా అర్ధం చేసుకోవటంతో అనుసంధానించటానికి చేసే ఉద్యమం పెరుగుతున్నది. మానసిక చికిత్సకు సంబంధించి కనుగొన్న చాలా బలమైన పరిశోధన విషయాలతో, చాలా మటుకు ప్రధాన చికిత్సలు సమానమైన ప్రభావాన్ని కలిగి ఉన్నాయి అని, వాటిలో ఒక బలమైన చికిత్సా భాంధవ్యం అనేది ముఖ్య విషయంగా ఉంది అని చెప్పటానికి సాక్ష్యం లభించింది. దీని వలన, చాలా శిక్షణా కార్యక్రమాలు మరియు మానసిక నిపుణులు ఒక ఎంపిక చెయ్యబడ్డ చికిత్సా సరళిని దత్తతు తీసుకుంటున్నారు..
జ్ఞానపరమైన మనస్తత్వశాస్త్రం జ్ఞానం, మానసిక చర్యల క్రిందకి వచ్చే మానసిక విధానాలు గురించి అధ్యయనం చేస్తుంది. జ్ఞానము, నేర్చుకోవటం, సమస్యలను పరిష్కరించటం, కారణాలు కనుగొనటం, ఆలోచించటం, జ్ఞాపకశక్తి, శ్రద్ధ, భాష మరియు భావోద్వేగం అనేవి పరిశోధన యొక్క విభాగాలు. సంప్రదాయ జ్ఞానపరమైన మనస్తత్వశాస్త్రం కాగ్నిటివిజం అని చెప్పబడే ఆలోచన యొక్క పాఠశాలతో సంబంధం కలిగి ఉంది, క్రియాత్మకం మరియు ప్రయోగాత్మకమైన మనస్తత్వశాస్తంలచే చెప్పబడిన ప్రకారం దీని అనుచరులు మానసిక చర్య యొక్క సమాచారాన్ని అందించే నమూనా కొరకు వాదిస్తారు.
ఒక విస్తారమైన స్థాయిలో, జ్ఞానపరమైన శాస్త్రం అనేది జ్ఞానపరమైన మానసిక నిపుణులు, జ్ఞానపరమైన నాడీ శాస్త్రవేత్తలు, అసహజ తెలివితేటలు, లింగ్విస్టిక్స్, మానవ-కంప్యూటర్ సంబంధం, కంప్యుటేషనల్ నాడీశాస్త్రం, తర్కవేత్తలు లలో పరిశోధన చేసేవారు మరియు సాంఘిక శాస్త్రవేత్తలు మొదలైనవాటి యొక్క అంతరవిభాగ సంస్థ. కొన్నిసార్లు ఆసక్తి ఉన్న విషయాలను ఉత్సాహపరచటానికి కంప్యుటేషనల్ నమూనాలు వినియోగించబడతాయి. కంప్యుటేషనల్ నమూనాలు మనస్సు యొక్క క్రియాత్మక నిర్వహణను అధ్యయనం చెయ్యటానికి పరికరాన్ని అందిస్తాయి అయితే నాడీశాస్త్రం మెదడు చర్య యొక్క కొలతలను అందిస్తుంది.
సాంఘిక మనస్తత్వశాస్తం సంఘాలు మరియు విస్తారమైన సమాజంతో ఒక వ్యక్తి యొక్క సంబంధాలను అధ్యయనం చేస్తుంది. సాంఘిక మానసిక నిపుణులు వ్యక్తుల, సంఘాల మరియు సమాజం యొక్క జీవిత నాణ్యతను అర్ధం చేసుకోవటానికి ప్రయత్నిస్తారు. జీవిత నాణ్యతను పరిశోధన మరియు ఆచరణలు రెండింటితో మెరుగుపరచటం వారి యొక్క లక్ష్యం.
సాంఘిక మనస్తత్వశాస్తం సంఘాల యొక్క విషయాలను, అందులో ఉన్న సంబంధాలను మరియు వాటి గురించి ప్రజల ఆలోచనలను సూచించటానికి మనస్తత్వశాస్తంలో మరియు పైన ఉన్న వివిధ విషయాలను వినియోగించుకుంటుంది. పరిశోధన మరియు ఆచరణలు రెండింటి ద్వారా సాంఘిక మానసిక నిపుణులు (ఆచరించేవారు మరియు పరిశోధకులు) వ్యక్తుల, సంఘాల మరియు సమాజం యొక్క జీవిత నాణ్యతను అర్ధం చేసుకోవటానికి మరియు మెరుగుపరచటానికి ప్రయత్నిస్తారు. సాంఘిక మనస్తత్వశాస్తం ఒక ప్రజా ఆరోగ్య సమీక్షను తీసుకొంటుంది మరియు సమస్యలను పరిష్కరించటానికి చికిత్సతో పాటుగా నిర్మూలన మరియు ముందస్తు జోక్యం వంటి వాటి పై దృష్టి పెడుతుంది. రాప్పపోర్ట్ (1977) సాంఘిక మనస్తత్వశాస్త్రం యొక్క కోణాన్ని ఒక ఎకలాజికల్ కోణంలో చర్చిస్తూ ఒక వ్యక్తికి ఒక సమస్య ఉన్నప్పుడు ఆ వ్యక్తిని లేదా పర్యావరణాన్ని మార్చటానికి ప్రయత్నించకుండా అధ్యయనం యొక్క దృష్టి మరియు ఆచరణ ఒక వ్యక్తి పర్యావరణ అర్హత పై పెడతాడు.
పోల్చదగిన మనస్తత్వశాస్త్రం మానవులతో పాటుగా జంతువుల యొక్క ప్రవర్తన మరియు మానసిక జీవితాలను అధ్యయనం చెయ్యటాన్ని సూచిస్తుంది. ఇది జంతువుల ప్రవర్తనను అధ్యయనం చేసే ఇతోలజి వంటి మనస్తత్వశాస్త్రం పరిధి బయటకు వచ్చే విభాగాలతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. మనస్తత్వశాస్త్ర విభాగం ప్రాథమికంగా మానవుల ప్రవర్తనతో సంబంధం కలిగి ఉన్నప్పటికీ జంతువుల యొక్క మానసిక విధానాలు కూడా మానసికమైన పరిశోధనలో ముఖ్య భాగమే. ఇది దాని యొక్క సొంత హక్కులోని విషయం కావొచ్చు (ఉదా: జంతు జ్ఞానం మరియు ఇతాలజి) లేదా ఎవల్యూషనరీ లింకులతో దృఢమైన వ్యక్తీకరణ కావచ్చు మరియు దీనికి కొంత విరుద్దంగా మానవ మనస్తత్వశాస్త్రంలోకి తొంగిచూడటానికి ఒక మార్గాన్ని గెలుపొందటం కావచ్చు. ఇది పోల్చి చూడటం ద్వారా లేదా మనస్తత్వశాస్త్రం యొక్క నాడీశాస్త్రంలో ఉన్న విధంగా (ఉదా: భావోద్వేగమైన నాడీశాస్త్రం మరియు సాంఘిక నాడీశాస్త్రం) భావోద్వేగమైన మరియు ప్రవర్తన వ్యవస్థలు యొక్క జంతువుల నమూనాల ద్వారా సాధించబడుతుంది.
ఉపదేశించే మనస్తత్వశాస్త్రం భావోద్వేగమైన, సాంఘికమైన, వృత్తిపరమైన, విద్యాపరమైన, ఆరోగ్య సంబంధిత, అభివృద్ధిపరమైన మరియు సంస్థాపరమైన విషయాల పై దృష్టి పెట్టి జీవితకాలంలో వ్యక్తిగత మరియు వ్యక్తుల మధ్య చర్యలను పెంపొందించటానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఉపదేశించేవారు ప్రాథమికంగా వైద్యులు, వీరు వారి కక్షిదారులకు చికిత్స చెయ్యటానికి మానసిక చికిత్స మరియు ఇతర మధ్యవర్తిత్వాలు ఉపయోగిస్తారు. సంప్రదాయబద్దంగా, ఉపదేశ మనస్తత్వశాస్త్రం మానసికరోగానికి బదులుగా సాధారణ అభివృద్ధి అంశాలు మరియు రోజువారీ ఒత్తిడి పై దృష్టి పెడుతుంది కానీ కాలంతో పాటుగా ఈ వైవిధ్యం తగ్గిపోయింది. ఉపదేశ మానసిక నిపుణులు విశ్వవిద్యాలయాలు, ఆస్పత్రులు, పాఠశాలలు, ప్రభుత్వ సంస్థలు, వ్యాపారాలు, ప్రైవేట్ ఆచరణ మరియు సమాజ మానసిక ఆరోగ్య కేంద్రాలు వంటి వివిధ అమరికలలో నియమించబడతారు.
క్లిష్టమైన మనస్తత్వశాస్త్రం, మనస్తత్వశాస్త్రంనకు క్లిష్టమైన సిద్దాంతం యొక్క పద్దతులను ఉపయోగిస్తుంది. అదే విధంగా, తరచుగా అనుకోకుండా, భారమైన ఆలోచనలలో మనస్తత్వశాస్త్రం మరియు మానసిక నిపుణులు పోషించే పాత్రలను గుర్తించటానికి ప్రయత్నిస్తుంది మరియు ఈ పాత్రలను భారమైన సాంఘిక నిర్మాణాలను మార్చివెయ్యగల పాత్రలతో మార్పుచేస్తుంది. క్లిష్టమైన మనస్తత్వశాస్త్రం "మానవుల మంచి కోసం మనస్తత్వశాస్త్రం యొక్క ప్రధాన విభాగం దాని నైతిక అధికారం యొక్క సంకుచిత కోణంను ఒక సంస్థ వలె స్థాపించింది" అనే నమ్మకం పై నడుస్తుంది, మరియు క్లిష్టమైన మనస్తత్వశాస్త్రం ఆ అధికారం యొక్క కోణాన్ని విస్తరించటానికి శ్రమిస్తుంది.
ఒక క్లిష్టమైన మానసిక నిపుణుడు "పని ఒత్తిడి" యొక్క విషయంలో ఆ ఒత్తిడి అనుభవిస్తున్న వ్యక్తులకు ఒక్కొక్కరికి చికిత్స చెయ్యటానికి బదులుగా పనిని నియంత్రించే భారీ-స్థాయి వ్యవస్థలను మార్చటానికి ప్రయత్నాలు చెయ్యమని కోరవచ్చు. యుద్ధం-నాశనం చేసిన సమూహాలలో "ప్రధాన విభాగ గాయం యొక్క కృషి మానవ హక్కులు మరియు సాంఘిక న్యాయం పై దృష్టి పెట్టటంలో ఎందుకు విఫలం అవుతోంది" అని కూడా ఎవరైనా అడగవచ్చు. సంక్షిప్తంగా, క్లిష్టమైన మనస్తత్వశాస్త్రం, ఎక్కడయితే అది మనస్తత్వశాస్త్రం యొక్క విశ్లేషణ స్థాయి వ్యక్తి నుండి సమాజానికి పెరగటానికి వీలుగా ఉంటుంది అని చూస్తుంది మరియు మనస్తత్వశాస్త్రాన్ని పైపైన మెరుగుపరచటానికి బదులు పునాదుల నుండి మార్పునకు వీలుగా ఉండేటట్టు చేస్తుంది. క్లిష్టమైన మనస్తత్వశాస్త్రం అనేది మనస్తత్వశాస్త్రం యొక్క విస్తారమైన ఇతర ఉపశాఖలకు కూడా వినియోగించబడింది మరియు దీని యొక్క చాలా మంది సిద్దాంతవేత్తలు ప్రధాన విభాగ మానసిక ఉద్యోగాలలో నియమించబడ్డారు.
జీవిత కాలం ద్వారా మానవ మెదడు యొక్క అభివృద్ధి పై ప్రధానంగా దృష్టి పెట్టటం ద్వారా అభివృద్ధి పరమైన మనస్తత్వశాస్త్రం ప్రపంచంలో వ్యక్తులు ఏ విధంగా గ్రహిస్తారు, అర్ధం చేసుకుంటారు మరియు స్పందిస్తారు మరియు వయస్సు పెరిగే కొద్దీ ఈ విధానాలు ఎలా మారిపోతాయి అనే విషయాలను అర్ధం చేసుకోవటానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఇది తెలివితేటలు, జ్ఞానము, నాడులు, సాంఘిక లేదా నైతిక అభివృద్ధి పై దృష్టి పెడుతుంది. పిల్లలను అధ్యయనం చేసే పరిశోధకులు సహజ అమరికలలో గమనికలు చెయ్యటానికి లేదా వారిని ప్రయోగాత్మక పనులలో నిమగ్నం చెయ్యటానికి అనేక ప్రత్యేకమైన పద్దతులను వినియోగిస్తారు. అలాంటి పనులు తరచుగా ప్రత్యేకంగా తయారుచేయ్యబడ్డ ఆటలను మరియు చర్యలను ప్రతిబింబిస్తాయి, అవి పిల్లలకు వినోదం ఇవ్వటంతో పాటుగా శాస్త్రీయంగా కూడా ఉపయోగకరమైనవి మరియు చిన్న పసికండులలో మానసిక చర్యలను అధ్యయనం చెయ్యటానికి కూడా పరిశోధకులు తెలివైన పద్దతులను రూపొందించారు. అభివృద్ధిపరమైన మానసిక నిపుణులు చిన్నారులను అధ్యయనం చెయ్యటంతో పాటుగా వయస్సు పెరగటం మరియు విధానాలను జీవితకాలం మొత్తం అధ్యయనం చేస్తారు, ముఖ్యంగా వేగమైన మార్పు యొక్క ఇతర సమయాలలో అధ్యయనం చేస్తారు (యవ్వనం మరియు ముసలితనంలో). అభివృద్ధిపరమైన మానసిక నిపుణులు తమ పరిశోధనను తెలియచెప్పటానికి శాస్త్రీయ మనస్తత్వశాస్త్రం యొక్క పూర్తి స్థాయిని తీసుకుంటారు.
విద్యాపరమైన మనస్తత్వశాస్త్రం అనేది విద్యాపరమైన అమరికలలో మానవులు ఎలా నేర్చుకుంటారు, విద్యాపరమైన జోక్యాల యొక్క సామర్ధ్యం, బోధన యొక్క మనస్తత్వశాస్త్రం మరియు సంస్థల వలె పాఠశాలల యొక్క సాంఘిక మనస్తత్వశాస్త్రం మొదలైనవాటిని అధ్యయనం చేస్తుంది. చిన్న పిల్లల మానసిక నిపుణులు అయిన లెవ్ వ్యోత్స్కి, జేయన్ పిఅగేట్ మరియు జెరోం బృనేర్ల యొక్క పని బోధనా పద్దతులు మరియు విద్యాపరమైన ఆచరణలు వంటివి తయారుచెయ్యటంలో ప్రభావం కలిగి ఉంది. విద్యాపరమైన మనస్తత్వశాస్త్రం కనీసం ఉత్తర అమెరికా, ఆస్ట్రేలియా మరియు న్యూజిలాండ్ లలో తరచుగా బోధకుని విద్యా కార్యక్రమాలలో పెట్టబడుతుంది.
ఎవల్యూషనరీ మనస్తత్వశాస్త్రం మానసిక మరియు ప్రవర్తనా పరమైన నమూనాలు యొక్క జన్యు మూలాలను వెలికితీస్తుంది మరియు సాధారణ నమూనాలు ఉద్భవించటానికి కారణం తమ కంటే ముందు ఉన్న పర్యావరనాలలో మానవులకి అవి ఎక్కువ ఆమోదయోగ్యంగా ఉండటం--వీటిలో కొన్ని నమూనాలు ఈ నాటి పర్యావరనాలలో తప్పుగా ఆమోదించబడ్డాయి. ఎవల్యూషనరీ మనస్తత్వశాస్త్రంతో దగ్గర సంబంధం కలిగి ఉన్న విభాగాలు జంతువుల ప్రవర్తనా పరమైన ఎకాలజీ, మానవ ప్రవర్తనా పరమైన ఎకాలజీ, ద్వంద్వ వారసత్వ సిద్దాంతం, మరియు సాంఘికజీవశాస్త్రం. రిచర్డ్ డాకిన్స్ చే స్థాపించబడిన మేమేటిక్స్ (అనుకరణ) అనేది సంబంధితమైనదే కానీ పోటీ ఇచ్చే విభాగం, సంస్కృతి యొక్క ఉద్భవం అనేది ఒక డార్వేనియన్ విధానంలో జరగవచ్చు అని కానీ మెండీలియన్ పద్దతుల పై ఆధారపడదు అని సూచించింది; ఇది అందువల్ల జన్యువులతో సంబంధం లేకుండా ఉద్భవించే ఆలోచనలు లేదా అనుకరణలు యొక్క మార్గాలను పరీక్షిస్తుంది.
ఫోరెన్సిక్ మనస్తత్వశాస్త్రం మనస్తత్వశాస్త్రాన్ని చట్టపరమైన విషయాలకు ఉపయోగిస్తుంది, బాధితుల యొక్క వైద్యపరమైన పరిశీలనలు, న్యాయమూర్తులకి మరియు చట్టంచే నియమించబడిన అధికారులకు నివేదికలు ఇవ్వటం మరియు ఇచ్చిన అంశాల పై న్యాయస్థానగది అభిప్రాయాలు వంటి ఆచరణల యొక్క ఒక విస్తారమైన పరిధిని కలిగి ఉంటుంది. ఫోరెన్సిక్ మానసిక నిపుణులు పరీక్షను తట్టుకొవటానికి బాధితుల పోటీతత్వాన్ని, ఉరి తియ్యబడటానికి వారి సంసిద్దత, శారీరిక మరియు మానసిక ఆరోగ్యం మరియు ఇష్టం లేకుండా కట్టుబడి ఉండటం కొరకు అవసరం వంటివి పరిశీలించటానికి గాను న్యాయస్థానంచే నియమించబడతారు లేదా అధికారులచే నియమించబడతారు. ఫోరెన్సిక్ మానసిక నిపుణులు ఖైదు చెయ్యటానికి సిఫార్సులు, లైంగిక బాధితులను పరీక్షించటం మరియు చికిత్సలు మరియు వ్రావబడ్డ నివేదికలు మరియు అభిప్రాయాల ద్వారా న్యాయస్థానానికి సిఫార్సులను అందించటం వంటివి చేస్తారు. ఒక మానసిక నిపుణుడు చట్టబద్దమైన ప్రశ్నలకు సమాధానం చెప్పలేనప్పటికీ కూడా న్యాయస్థానం ఫోరెన్సిక్ మానసిక నిపుణులను అడిగే చాలా ప్రశ్నలు అంతిమంగా చట్టబద్దమైన విషయాలకి మళ్ళుతాయి. ఉదాహరణికి, మనస్తత్వశాస్త్రంలో శారీరిక మరియు మానసిక ఆరోగ్యానికి ఒక నిర్వచనం లేదు. అయితే, శారీరిక మరియు మానసిక ఆరోగ్యం అనేది ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఒక ప్రాంతం నుండి మరొక ప్రాంతానికి మారిపోయే ఒక చట్టబద్దమైన నిర్వచనం. అందువల్ల, చట్టాన్ని, ముఖ్యంగా నేరసంబందిత చట్టాన్ని అర్ధం చేసుకోవటం అనేది ఫోరెన్సిక్ మానసిక నిపుణిడి యొక్క ప్రాథమిక అర్హత.
భౌగోళిక మనస్తత్వశాస్త్రం అనేది భౌగోళిక భారాన్ని మోసే వాదనలో పైకి వచ్చిన విషయాలను సూచించే మనస్తత్వశాస్త్రం యొక్క ఉపవిభాగం. సంక్లిష్ట మనస్తత్వశాస్త్రం వలె భౌగోళిక మనస్తత్వశాస్త్రం, మనస్తత్వశాస్త్రం యొక్క ఉద్దేశ్యాన్ని భారీ-స్థాయి పోకడలకి విస్తరిస్తుంది; అది భూతాపం వలన వస్తున్నా అపరిమితమైన ఫలితాలను, ఆర్థిక అస్థిరత్వం మరియు ఇతర భారీ-స్థాయి విషయాలను పరిశీలిస్తుంది, భౌగోళిక స్థిరత్వం అనేది మానసికంగా దృఢంగా ఉన్న వ్యక్తులు మరియు సంస్కృతుల వలన ఉత్తమంగా సాధించబడుతుంది అని గుర్తిస్తుంది. భౌగోళిక మానసిక నిపుణులు ఒక సాధారణ మరియు తెలివైన, అయినప్పటికీ సంక్షిప్త మనస్తత్వశాస్త్రాన్ని వాదిస్తారు, మానవత్వం యొక్క దీర్ఘకాల క్షేమం పై దృష్టి పెట్టటం దీని యొక్క బలం.
ఆరోగ్య మనస్తత్వశాస్త్రం అనేది మానసిక సిద్దాంతం మరియు ఆరోగ్య పరిశోధన, అనారోగ్యం మరియు ఆరోగ్య జాగ్రత్తల యొక్క వినియోగం. అయితే వైద్యపరమైన మనస్తత్వశాస్త్రం మానసిక ఆరోగ్యం మరియు నాడీసంబంధిత అనారోగ్యంల పై దృష్టి పెడుతుంది, ఆరోగ్య మనస్తత్వశాస్త్రం మరింత విస్తారమైన ఆరోగ్య సంబంధిత ప్రవర్తన అయిన ఆరోగ్యంగా తినటం, వైద్యుడు-రోగి సంభంధం, ఆరోగ్య సమాచారాన్ని రోగి అర్ధం చేసుకోవటం మరియు అనారోగ్యం గురించిన నమ్మకాలు వంటి వాటిని పరిగణిస్తుంది. ఆరోగ్య మానసిక నిపుణులు ఆరోగ్యం యొక్క మానసిక ప్రభావం మరియు సాంఘిక భద్రత కోణంలో అనారోగ్యం యొక్క ప్రభావాన్ని పరీక్షిస్తూ లేదా జీవిత నాణ్యత మరియు పరిశోధన పై ఆరోగ్య ప్రణాళికను పరిశీలిస్తూ ప్రజా ఆరోగ్య ప్రచారాల్లో నిమగ్నమయి ఉండవచ్చు.
పని చేసే స్థలంలో మానవ సామర్ధ్యాలను అనుకూలంగా చెయ్యటానికి పారిశ్రామిక మరియు సంస్థాపరమైన మనస్తత్వశాస్త్రం (I/O) మానసికమైన విధానాలను మరియు పద్దతులను వినియోగిస్తుంది. I/O మనస్తత్వశాస్త్రం యొక్క ఉపశాఖ అయిన వ్యక్తిగత మనస్తత్వశాస్త్రంశ్రామికులను ఎంపిక చెయ్యటం మరియు అంచనా వెయ్యటంలలో మనస్తత్వశాస్త్రం యొక్క పద్దతులను మరియు నియమాలను వినియోగిస్తుంది. I/O మనస్తత్వశాస్త్రం యొక్క మరొక ఉపశాఖ అయిన సంస్థాపరమైన మనస్తత్వశాస్త్రం, పని చేసే పర్యావరణం యొక్క ప్రభావాలు మరియు శ్రామికుడిని చైతన్య పరచటంలో యాజమాన్య పోకడలు, ఉద్యోగపరమైన సంతృప్తి మరియు ఉత్పాదనలను పరీక్షిస్తుంది.
చట్టబద్దమైన మనస్తత్వశాస్త్రం అనేది మనస్తత్వశాస్త్రంలోని పలు వైవిధ్యమైన విభాగాల నుండి వచ్చిన పరిశోధకులతో నిండిన పరిశోధన ఆధారిత విభాగం (అయితే సాంఘిక మరియు జ్ఞానపరమైన మానసిక నిపుణులు క్లిష్టమైనవారు). చట్టబద్దమైన మానసిక నిపుణులు అలాంటి విషయాలను న్యాయస్థానం ఏర్పరిచిన పంచాయితీ నిర్ణయం తీసుకోవటం, ప్రత్యక్ష్య సాక్షి జ్ఞాపకం, శాస్త్రీయ ఆధారం మరియు చట్టపరమైన విధానం మొదలైనవాటిగా పరిశోదిస్తారు. "చట్టబద్దమైన మనస్తత్వశాస్త్రం" అనే పదం ఈ మధ్య కాలంలోనే వాడుకలోకి వచ్చింది మరియు సంక్లిష్టంగా ఏదైనా వైద్యేతర చట్ట సంబంధిత పరిశోధనను సూచిస్తుంది.
వృత్తిపరమైన ఆరోగ్య మనస్తత్వశాస్త్రం (OHP) ఆరోగ్య మనస్తత్వశాస్త్రం, పారిశ్రామిక/సంస్థాపరమైన మనస్తత్వశాస్త్రం, మరియు వృత్తిపరమైన ఆరోగంల నుండి ఉద్భవించిన ఒక విభాగం. OHP పనిచేసే స్థలాలలో భౌతిక మరియు (e.g., హృద్రోగాలు) మానసిక ఆరోగ్య (e.g., కుంగుబాటు) సమస్యలను కలిగించే మానసిక సాంఘిక లక్షణాలను గుర్తించటంతో సంబంధం కలిగి ఉంది. పనిచేసే స్థలాలో అలాంటి మానసిక సాంఘిక లక్షణాలను OHP శ్రామికుల యొక్క నిర్ణయ అక్షాంశం మరియు పర్యవేక్షనాధికారి యొక్క మద్దతు వలె పరిశోదించింది. OHP తనను తాను పని సంబంధిత సమస్యలను నివారించే లేదా అధికం చేసే ప్రభావాలతో కూడా పరిగనించుకుంటుంది. అలాంటి ప్రభావాలు సంస్థల యొక్క ఆర్థిక విజయానికి ముఖ్యమైన లాభదాయకమైన పరిస్థితులను కలిగి ఉంటాయి. OHP కి సంబంధించి ఇతర పరిశోధనా విభాగాలు పని చేసే స్థలంలో హింస, నిరుద్యోగం మరియు పని చేసే స్థలం భద్రత మొదలైనవాటిని కలిగి ఉంటాయి. "జర్నల్ ఆఫ్ ఆక్యుపెషనల్ హెల్త్ సైకాలజీ" మరియు "వర్క్ అండ్ స్ట్రెస్" OHP జర్నల్స్ కి రెండు ఉదాహరణలు. రెండు ప్రసిద్దమైన OHP నిపుణత కలిగిన సంస్థలు యూరోపియన్ అకాడమీ ఆఫ్ ఆక్యుపెషనల్ హెల్త్ సైకాలజీ మరియు సొసైటీ ఫర్ ఆక్యుపెషనల్ హెల్త్ సైకాలజీ.
వ్యక్తిత్వ మనస్తత్వశాస్త్రం, సాధారణంగా వ్యక్తిత్వం అని పిలువబడే వ్యక్తుల ప్రవర్తన, ఆలోచన, మరియు భావోద్వేగంల యొక్క సహనంతో ఉన్న నమూనాలను అధ్యయనం చేస్తుంది. వ్యక్తిత్వ సిద్దాంతాలు వివిధ మానసిక పాఠశాలలు మరియు కోణాలలో వైవిధ్యాన్ని చూపిస్తాయి. అవి చలనం లేని మరియు చిన్ననాటి అనుభవం యొక్క ప్రాధాన్యత యొక్క పాత్ర వలె అలాంటి అంశాల గురించి వివిధ ఊహలను తీసుకువస్తాయి. ప్రాయిడ్ కి సంబంధించినంత వరకు వ్యక్తిత్వం అనేది అహం, సూపర్ఈగో మరియు ఐడిల యొక్క సాహసోపేత సంబంధాల పై ఆధారపడుతుంది. దీనికి విరుద్దంగా, ప్రత్యేక లక్షణాల సిద్దంతవేత్తలు విషయ విశ్లేషణ యొక్క గణాంక పద్దతి ద్వారా ముఖ్యమైన ప్రత్యేక లక్షణాల యొక్క అసమాన సంఖ్య యొక్క కోణంలో వ్యక్తిత్వాన్ని విశ్లేషించటానికి ప్రయత్నిస్తారు. సూచించబడిన ప్రత్యేక లక్షణాల యొక్క సంఖ్య విస్తారంగా వైవిధ్యాన్ని చూపుతుంది. హన్స్ ఐసేంక్ చే సూచించబడిన ఒక ముందస్తు నమూనా మానవ వ్యక్తిత్వాన్ని కలిగి ఉన్న మూడు ప్రత్యేక లక్షణాలు ఉన్నాయి అని సూచించింది: బాహ్యకోణం-అంతర్ముఖం, నాడీ సంబంధిత వ్యాధితో బాధపడటం, మరియు మానసిక వ్యాధితో బాధపడటం. రాయ్మొండ్ కాట్టేల్ 16 వ్యక్తిత్వ విషయాలు అనే సిద్దాంతాన్ని సూచించాడు. లేవిస్ గోల్డ్బెర్గ్ చే సూచించబడిన "బిగ్ ఫైవ్", లేదా ఐదు లక్షణాల నమూనా ప్రస్తుతం ప్రత్యేక లక్షణ సిద్దాంతవేత్తల మధ్యలో గట్టి మద్దతును కలిగి ఉంది.
పరిమాణాత్మకమైన మనస్తత్వశాస్త్రం మనస్తత్వ పరిశోధనలో సంఖ్యాపరమైన మరియు గణాంకపరమైన నమూనాల వినియోగాన్ని కలిగి ఉంటుంది మరియు ప్రవర్తనా సమాచారాన్ని విశ్లేషించటానికి మరియు వివరించటానికి గణాంక పద్దతులను అభివృద్ధి చేస్తుంది. "పరిమాణాత్మకమైన మనస్తత్వశాస్త్రం" అనే పదం చాలా మటుకు నూతనమైనది మరియు తక్కువగా వినియోగించబడుతుంది (పరిమాణాత్మకమైన మనస్తత్వశాస్త్రంలో Ph.D. కార్యక్రమాలు ఈ మధ్య కాలంలో మాత్రమే ప్రారంభం అయ్యాయి) మరియు ఇది చాలా కాలం నాటి ఉపశాఖలు అయిన సైకోమెట్రిక్స్ మరియు సంఖ్యాపరమైన మనస్తత్వశాస్త్రంలను వదులుగా కప్పివేస్తుంది.
సైకోమెట్రిక్స్ అనేది జ్ఞానం, సామర్ధ్యాలు, ఆలోచనా ధోరణులు మరియు వ్యక్తిత్వ ప్రత్యేక లక్షణాలు మొదలైన వాటిని కొలవటాన్ని కలిగి ఉన్న మానసిక కొలత యొక్క వృత్తి రహస్యం మరియు సిద్దాంతంలతో సంబంధం ఉన్న మనస్తత్వశాస్త్రం యొక్క విభాగం. ఈ విషయాలను కొలవటం కష్టం మరియు అలాంటి విషయాలను నిర్వచించటానికి మరియు విశ్లేషించటానికి మరింత పరిశోధన అభివృద్ధి చెయ్యబడాలి. సైకోమెట్రిక్ పరిశోధన సంక్లిష్టంగా రెండు ప్రధాన పనులను కలిగి ఉంటుంది, అవి: (i)కొలవటం కొరకు పరికరాలు మరియు పద్దతులను నిర్మించటం; మరియు (ii) కొలవటం కొరకు సిద్దంతపరమైన విధానాలను అభివృద్ధి చెయ్యటం మరియు సంస్కరించటం.
సంఖ్యాపరమైన మనస్తత్వశాస్త్రం అనే ఉపవిభాగం సంఖ్యాశాస్త్రం మరియు గణాంకాలతో సంబంధం ఉన్న మానసిక సిద్దాంతాన్ని అభివృద్ధి చెయ్యటంతో ముడిపడి ఉంది. సంఖ్యాపరమైన మనస్తత్వశాస్త్రంలో ప్రాథమిక అంశాలు కొలత సిద్దాంతం మరియు సంఖ్యాపరమైన విషయాలు నేర్చుకొనే సిద్దాంతం అదే విధంగా మానసిక మరియు మోటార్ పద్దతుల యొక్క విశ్లేషణ మరియు నమూనా తయారీలను కలిగి ఉంటాయి. సైకోమెట్రిక్స్ విద్యాపరమైన మనస్తత్వశాస్త్రం, వ్యక్తిత్వం మరియు వైద్యపరమైన మనస్తత్వశాస్త్రంలతో ఎక్కువగా సంబంధం కలిగి ఉంది. సంఖ్యాపరమైన మనస్తత్వశాస్త్రం చాలా ఎక్కువగా సైకోనామిక్స్/ప్రయోగాత్మక మరియు జ్ఞానపరమైన, మరియు దేహ ధర్మ సంబంధిత మనస్తత్వశాస్త్రం మరియు (జ్ఞానపరమైన) నాడీశాస్త్రంలతో దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంది.
సాంఘిక మనస్తత్వశాస్త్రం అనేది మానవులు ఒకరి గురించి ఇంకొకరు ఏ విధంగా ఆలోచిస్తారు మరియు ఒకరితో ఒకరు ఏ విధంగా సంబంధం కలిగి ఉన్నారు అనే విషయాలని ఒత్తిపలుకుతూ సాంఘిక ప్రవర్తన మరియు మానసిక విధానాలను అధ్యయనం చేస్తుంది. సాంఘిక మానసిక నిపుణులు, ప్రజలు సాంఘిక పరిస్థితులకి ఏ విధంగా స్పందిస్తారు అనే విషయం పై ముఖ్యంగా ఆసక్తి చూపిస్తారు. వారు అలాంటి అంశాలను ఒక వ్యక్తి ప్రవర్తన పై ఇతరుల ప్రభావం (ఉదా: ఏకీభావం, వాదన), మరియు నమ్మకాలను ఏర్పరుచుకోవటం, ఆలోచనా ధోరణి, మరియు ఇతర వ్యక్తుల గురించి అచ్చు వెయ్యబడిన ముద్ర వలె అధ్యయనం చేస్తారు. ప్రజలు సాంఘిక సమాచారాన్ని ఏ విధంగా ముందికి పంపిస్తారు, గుర్తు ఉంచుకుంటారు మరియు వక్రీకరిస్తారు అనే విషయాలను అర్ధం చేసుకోవటానికి సాంఘిక జ్ఞానం సాంఘిక మరియు జ్ఞానపరమైన మనస్తత్వశాస్త్రాల యొక్క విషయాలను మిళితం చేస్తుంది. సామూహిక డైనమిక్స్ నాయకత్వం యొక్క స్వభావం మరియు సమర్ధమైన ఆప్టిమైజేషన్, సమాచారాన్ని అందించటం మరియు సూక్ష్మ సాంఘిక స్థాయిలో ఉద్భవించే ఇతర విషయాలు గురించిన సమాచారాన్ని తెలుపుతుంది. ఈ మధ్యకాలపు సంవత్సరాలలో, చాలా మంది సాంఘిక మానసిక నిపుణులు ప్రవర్తన కొరకు పరిపూర్ణ జాగ్రత్తలు, మధ్యవర్తిత్వపు నమూనాలు మరియు వ్యక్తి మరియు సాంఘిక అంశాలు రెండింటి యొక్క సంబంధాలు పై ఎక్కువగా ఆసక్తి చూపిస్తున్నారు.
నేర్చుకోవటంలో లోపాలను కలిగి ఉన్న విద్యార్థులను అర్ధం చేసుకోవటానికి మరియు చికిత్స చెయ్యటానికి; "బహుమతి ఇవ్వబడ్డ" విద్యార్థుల యొక్క తెలివితేటల పెరుగుదలను వేగవంతం చెయ్యటానికి; యుక్తవయస్సులోకి అడుగు పెడుతున్న వారిలో సాంఘిక ప్రవర్తనలను నేరించాతానికి; మరియు ఇలా కాకపొతే భద్రమైన, మద్దతిచ్చే మరియు ప్రభావంతమైన నేర్చుకొనే పర్యావరనాలను ప్రోత్సహించటానికి పాఠశాల మనస్తత్వశాస్త్రం, విద్యాపరమైన మనస్తత్వశాస్త్రం మరియు వైద్యపరమైన మనస్తత్వశాస్త్రంల రెండింటి నియమాలను మిళితం చేస్తుంది. పాఠశాల మానసిక నిపుణులు విద్యాపరమైన మరియు ప్రవర్తనాపరమైన అంచనా, మధ్యవర్తిత్వం, నివారణ మరియు సంప్రదించటం మొదలైన వాటిలో శిక్షణ ఇవ్వబడతారు మరియు చాలా మంది పరిశోధనలో విస్తారమైన శిక్షణ పొందుతారు. ప్రస్తుతం, ఒక డాక్టోరల్ పట్టా లేకుండా ఒక నిపుణుడు "మానస్తాత్వవేత్త" అని పిలువబడే విభాగం కేవలం పాఠశాల మనస్తత్వశాస్త్రం మాత్రమే, దీనిని నేషనల్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ స్కూల్ సైకాలజిస్త్స్ (NASP) ప్రవేశ స్థాయిలో ఉన్న నిపుణిడి పట్టాగా గుర్తించింది. APA డాక్టరేట్ స్థాయి కంటే క్రింద ఉన్న దేనినీ కూడా మానసిక నిపుణుడి యొక్క ప్రవేశ స్థాయిగా గుర్తించాడు, అందువల్ల ఈ అంశం కొంచం వాదనతో కూడుకున్నది. నిపుణిడి స్థాయి పాఠశాల మానసిక నిపుణులు సంక్లిష్టంగా మూడు సంవత్సరాల పట్టభద్ర శిక్షణను పొందుతారు, దాదాపుగా పాఠశాల వ్యవస్థలలో ప్రత్యేకంగా పనిచేస్తారు, అయితే డాక్టోరల్ స్థాయిలో ఉన్నవారు విశ్వవిద్యాలయాలు, ఆస్పత్రులు, క్లినిక్లు మరియు ప్రైవేటు ఆచరణ వంటి చాలా ఇతర అమరికలలో కనిపిస్తారు.
మనస్తత్వశాస్త్రం ఎంపిక చెయ్యబడినట్టుగా ఉంటుంది, మానసిక విషయాలను వివరించటానికి మరియు అర్ధం చేసుకోవటానికి ఇతర విభాగాల నుండి జ్ఞానాన్ని తీసుకుంటుంది. దీనితో పాటుగా, మానసిక నిపుణులు C. S. పియర్స్ చే గుర్తించబడిన ఊహ యొక్క మూడు విధాలను చాలా ఎక్కువగా వినియోగిస్తారు: తొలగించటం, తీసుకురావటం మరియు విడదీయటం (ఊహను తయారుచెయ్యటం) వివరణలు ఉత్పత్తి చెయ్యటానికి వారు తరచుగా తొలగించే-సాధారణ వివరణను వినియోగించినప్పటికీ, తీసుకువచ్చే వివరణ పై కూడా ఆధారపడతారు. ఉదాహరణకి, ఎవల్యూషనరీ మానసిక నిపుణులు మానవ ప్రవర్తన యొక్క వివరణలను వేటగాళ్ళ-సమూహాల కొరకు ప్రవర్తన యొక్క అనుకూలతలు అను విషయాలలో సూచిస్తారు.
విద్యాపరమైన మానసిక నిపుణులు ఒక నిర్దిష్ట విభాగాన్ని మానసికంగా ఇంకా అర్ధం చేసుకోవాలి అనే లక్ష్యంతో పూర్తిగా పరిశోధన మరియు మానసిక సిద్దాంతంల పై మాత్రమే దృష్టి పెట్టవచ్చు, అయితే ఇతర మానసిక నిపుణులు తక్షణ మరియు ఆచరణాత్మక లాభం కోసం అలాంటి జ్ఞానాన్ని తగ్గించటానికి ఆచరణాత్మక మనస్తత్వశాస్త్రంలో పనిచేస్తారు. ఈ విధానాలు పరస్పరం ప్రత్యేకమైనవి కావు మరియు చాలా మంది మానసిక నిపుణులు తమ వృత్తిపరమైన జీవితంలో ఎక్కడో ఒక చోట పరిశోధన మరియు మనస్తత్వశాస్త్రాన్ని ఉపయోగించటం రెండింటిలో కూడా నిమగ్నమయి ఉంటారు. చాలా వైద్యపరమైన మనస్తత్వశాస్త్ర కార్యక్రమాలు ఆచరిస్తున్న మానసిక నిపుణులలో పరిశోధన మరియు ప్రయోగాత్మక పద్దతులు రెండింటి యొక్క జ్ఞానము మరియు అనుభవాలను పెమ్పొందిన్చాతాన్ని లక్ష్యంగా కలిగి ఉన్నాయి, వారు వ్యక్తులను మానసిక విషయాలతో చికిత్స చేస్తున్నప్పుడు ఇవి వివరణ ఇవ్వవచ్చు మరియు అమలు చెయ్యవచ్చు.
ముఖ్యంగా ఆచారనాత్మక విభాగాలలో ఏదైనా ఆసక్తి కల ఒక విభాగం నిర్దిష్ట శిక్షణ మరియు నిపుణుడి జ్ఞానం అవసరమయితే మనస్తత్వశాస్త్ర సంఘాలు సాధారణంగా ఈ శిక్షణా అవసరాలను నిర్వహించటానికి ఒక నిర్వహణా సంఘాన్ని స్థాపిస్తాయి. అదే విధంగా, అవసరాలు మనస్తత్వశాస్త్రంలో విశ్వవిద్యాలయ పట్టాలు కొరకు పెట్టబడవచ్చు, అందువల్ల విద్యార్థులు చాలా విభాగాలలో కావలిసినంత జ్ఞానాన్ని పొందుతారు. దీనితో పాటుగా, మానసిక నిపుణులు ఇతరులకి చికిత్స అందించే ప్రాంతాలలో ఉన్న నియంత్రణా సంస్థలు, మానసిక నిపుణులు ప్రభుత్వ నియంత్రణా సంస్థలచే ఉత్తర్వు పొంది ఉండాలని కోరవచ్చు.
మనస్తత్వశాస్త్రం యొక్క చాలా విభాగాలలో పరిశోధన శాస్త్రీయ పద్దతుల యొక్క ప్రమాణాల ఆధారంగా చెయ్యబడుతుంది. మానసిక పరిశోధకులు నాణ్యతాపరమైన లేదా పరిమాణాత్మకమైన పద్దతులు (లేదా రెండూ) ఉపయోగించి సిద్దాంత పరంగా ఆసక్తి ఉన్న విభాగాల యొక్క ఉద్భవం మరియు సమాచారం నుండి ఊహలు మొదలైనవాటిని కోరుకుంటారు.
నాణ్యతాపరమైన మానసిక పరిశోధనా పద్దతులు ఇంటర్వ్యూలు, మొదటగా గమనించటం మరియు పాల్గోనేవారిని గమనించటం వంటి వాటిని కలిగి ఉంటాయి. నాణ్యతాపరమైన పరిశోధకులు కొన్నిసార్లు వివరణలు లేదా సంకేతాల యొక్క విమర్శలు, సంబంధిత అనుభవాలు లేదా సాంఘిక నిర్మాణాలు వంటి వాటిని అభివృద్ధి చెయ్యటం పై దృష్టి పెడతారు. నాజీ వోటింగ్ గురించి ఎరిచ్ ఫ్రోమం యొక్క పరిశోధనలు లేదా అధికారులతో వినయంగా ఉండటం పై స్టాన్లీ మిల్గ్రాం యొక్క పరిశోధనలు వలె హీర్మ్యూనిటిక్ మరియు సంక్లిష్టమైన లక్ష్యాలు కూడా "పరిమాణాత్మకమైన విధానాలు" ద్వారా సేవలు పొందాయి.
పరిమాణాత్మక మానసిక పరిశోధన తనను తాను ఊహ యొక్క గణాంక పరమైన పరీక్షకు అప్పగించుకుంటుంది. పరిమాణాత్మక ఆధారిత పరిశోధన నమూనాలు, ప్రయోగం, ఇష్టమైన ప్రయోగం, క్రాస్ సెక్షనల్ అధ్యయనం, విషయ నియంత్రణ అధ్యయనం మరియు రేఖాంశ అధ్యయనం మొదలైన వాటిని కలిగి ఉంటాయి. ముఖ్యమైన నిర్మాణాల యొక్క కొలత మరియు ఉపయోగాలు పరిశోధన నమూనాల యొక్క అవసరమైన భాగం. గణాంక పద్దతులు పియర్సన్ ఉత్పత్తి-సందర్భం సత్సంబంధ కోఎపిశఎంట్, వైవిధ్యం యొక్క విశ్లేషణ, బహుళ లీనియర్ రిగ్రెషన్, లాజిస్టిక్ రిగ్రెషన్, నిర్మాణాత్మక సమీకరణ నమూనా తయారీ మరియు హిరార్ఖియాల్ లీనియర్ నమూనా తయారీలను కలిగి ఉంటాయి.
ప్రయోగాత్మక మానసిక పరిశోధన ప్రయోగశాలలో నియంత్రించబడిన పరిస్థితులలో చెయ్యబడుతుంది. ఈ పరిశోధనా పద్దతి ప్రవర్తనను అర్ధం చేసుకోవటానికి ఉపయోగించే శాస్త్రీయ పద్దతి పై ఆధారపడుతుంది. ప్రయోగాలు చేసేవారు స్పందన యొక్క శాతం, చర్యా కాలం మరియు వివిధ సైకోమెట్రిక్ కొలతలు వంటి పలు రకాల కొలతలను ఉపయోగిస్తారు. ప్రయోగాలు నిర్దిష్ట ఊహను (తీసివేసే విధానం) పరీక్షించటానికి లేదా క్రియాత్మక సంబంధాలను (కలిపే విధానం) అంచనా వెయ్యటానికి తయారుచెయ్యబడతాయి. ఇవి ప్రవర్తనల యొక్క వివిధ విషయాలలో మరియు పర్యావరణంలో సాధారణ సంబంధాలను నెలకొల్పటానికి పరిశోధకులను అనుమతిస్తాయి. ఒక ప్రయోగంలో, ఒకటి లేదా అంట కంటే ఎక్కువ విషయాలు ప్రయోగం చేసేవారిచే నియంత్రించబడతాయి (స్వతంత్ర విషయం) మరియు ఇతర విషయాలు వివిధ పరిస్థితులకి చూపే స్పందన బట్టి కొలవబడతాయి (ఆధారపడే విషయాలు). ప్రయోగాలు మనస్తత్వశాస్త్రం, ముఖ్యంగా జ్ఞానపరమైన/సైకోనామిక్స్, సంఖ్యాశాస్త్ర మనస్తత్వశాస్త్రం, మానసిక ఫిజియాలజీ మరియు జీవపరమైన మనస్తత్వశాస్త్రం/జ్ఞానపరమైన నాడీశాస్త్రం.
మానవుల పై ప్రయోగాలు తెలుపబడ్డ మరియు స్వతహా విషయాలు అని పిలువబడే కొన్ని నియంత్రణలలో పెట్టబడ్డాయి. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత ప్రయోగాత్మక విషయాల యొక్క నాజీ తప్పుల వలన న్యూరేమ్బెర్గ్ సంకేతం స్థాపించబడింది. తరువాత, చాలా దేశాలు (మరియు శాస్త్రీయ జర్నల్స్) హెల్సింకి యొక్క నిర్ణయాన్ని దత్తతు తీసుకున్నాయి. USలో నేషనల్ ఇన్స్టిత్యుట్స్ ఆఫ్ హెల్త్ 1966లో ఇన్స్తిత్యూషనల్ రివ్యూ బోర్డు మరియు 1974లో నేషనల్ రేసేర్చ్ ఆక్ట్ (HR 7724)ను దత్తతు తీసుకున్నాయి. ఈ అన్ని జాగ్రత్తలు కూడా ప్రయోగాత్మక పరిశోధనలలో పాల్గొనే మానవుల నుండి తెలుపబడ్డ విషయాలను పొందటానికి పరిశోధకులను ప్రోత్సహించింది. చాలా ప్రభావవంతమైన పరిశోధనలు ఈ నియమం స్థాపనకు దారి తీసాయి; అలాంటి పరిశోధనలు MIT మరియు ఫెర్నల్ద్ స్కూల్ రేడియో ఐసోటోప్ పరిశోధనలు, థాలిడోమైడ్ విషాదం, విల్లోబ్రూక్ హెపటైటిస్ పరిశోధన మరియు అధికారానికి విధేయత చూపించే స్టాన్లీ మిల్గ్రాం యొక్క పరిశోధనలు మొదలైనవాటిని కలిగి ఉన్నాయి.
ఆలోచనా సరళి మరియు వ్యక్తిత్వాలు, మానసిక స్థితిలో మార్పులను నియంత్రించటం, ప్రయోగాత్మక తంత్రాలు యొక్క సమ్మతిని పరీక్షించటం మరియు ఇతర మానసిక విషయాల యొక్క విస్తారమైన రకాలు కొరకు మనస్తత్వశాస్త్రంలో గణాంక సర్వేలు వినియోగించబడతాయి. చాలా సాధారణంగా మానసిక నిపుణులు కాగితం మరియు పెన్సిల్ సర్వేలను ఉపయోగిస్తారు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, సర్వేలు ఫోన్ లేదా ఈ-మెయిల్ ద్వారా చెయ్యబడతాయి. పరిశోధనలో అధికంగా వెబ్ ఆధారిత సర్వేలు వినియోగించాబడతాయి. క్లినికల్ అంచనా మరియు వ్యక్తిగత అంచనా వంటి ఆచరణాత్మక అమరికలో ఇలాంటి పద్దతే వినియోగించబడుతుంది.
ఒక రేఖాంశ అధ్యయనం అనేది కాలానుగుణంగా ఒక నిర్దిష్ట జనాభాను గమనించే ఒక పరిశోధనా పద్దతి. ఉదాహరణకి, ఎవరైనా ఇచ్చిన సమయంలో చెయ్యాలి అనే నియమంతో వ్యక్తుల యొక్క ఒక సమూహాన్ని గమనించటం ద్వారా నిర్దిష్ట భాషా లోపాలని (SLI) పరిశోధించాలని కోరుకోవచ్చు. ఒక పరిస్థితి ఎక్కువ కాలం కొనసాగితే అది వ్యక్తుల పై ఎలాంటి ప్రభావాన్ని చూపుతుంది అనే విషయాన్ని గమనించే అనుకూలతను ఈ పద్దతి కలిగి ఉంది. ఏది ఏమైనప్పటికీ, అలాంటి అధ్యయనాలు, విషయాలు యొక్క మరణం లేదా వెనక్కి తగ్గటం వలన అణచివేతకు గురవుతాయి. దీనితో పాటుగా, ఒక సమూహంలో ఉన్న సభ్యుల మధ్య వ్యక్తిగత తేడాలు నియంత్రించబడక పోవటం వలన జనాభా గురించి ముగింపులు ఇవ్వటం అనేది కష్టం అవుతుంది.
రేఖాంశ అధ్యయనం అనేది చాలా సంవత్సరాల పాటు ఒక వయస్సులో ఉన్నవారిని అనేక మార్లు పరీక్షించే ఒక అభివృద్ధిపరమైన పరిశోధనా విధానం. రేఖాంశ అధ్యయనాలు వ్యక్తులు ఎలా అభివృద్ధి చెందుతారు అనే ముఖ్యమైన ప్రశ్నలకు జవాబు ఇస్తాయి. ఈ అభివృద్ధిపరమైన పరిశోధన చాలా సంవత్సరాల పాటు వ్యక్తులను అనుసరిస్తుంది మరియు దాని యొక్క ఫలితం గమనించిన విషయాల యొక్క నమ్మకం పరిధిని దాటి ఉన్న సాధారణ అమరిక, ముఖ్యంగా ఇది మానసిక సమస్యలకి సంబంధించింది.
కొన్ని రేఖాంశ అధ్యయనాలు మరలా జాగ్రత్తలు తీసుకొనే ప్రయోగాలు అని పిలువబడే ప్రయోగాలు. మనస్తత్వవేత్తలు తరచుగా గందరగోళ పరిచే సహా విషయాల యొక్క ప్రభావాన్ని తగ్గించటానికి మరియు విషయాల యొక్క సంఖ్యను తగ్గించటానికి క్రాసోవర్ నమూనాను వినియోగిస్తారు.
ఇదే విధంగా జానే గూడాల్ సాంఘిక మరియు కుటుంబ జీవితంలో చింపాంజీ యొక్క పాత్రను అధ్యయనం చేసాడు, మనస్తత్వవేత్తలు ఇదే విధమైన గమనించే అధ్యయనాలను మానవ సాంఘిక, వృత్తిపరమైన మరియు కుటుంబ జీవితాలలో చేస్తారు. కొన్నిసార్లు తాము గమనించబడుతున్నాము అని పాల్గోనేవారికి ముందుగానే తెలుస్తుంది మరియు ఇతర సమయాల్లో అది రహస్యంగా ఉంచబడుతుంది: పాల్గొనేవారికి తాము గమనించబడుతున్నాము అని తెలీదు. రహస్యంగా గమనించేటప్పుడు నైతిక మార్గదర్శకాలను కూడా పరిగణలోకి తీసుకోవాలి.
వ్యక్తుల యొక్క ఆలోచనలు, భావాలు మరియు ప్రవర్తనల వంటి విషయాల యొక్క ప్రస్తుత పరిస్థితుల గురించి ప్రశ్నలకు జవాబు ఇవ్వటానికి తయారుచెయ్యబడ్డ పరిశోధనను వివరణాత్మక పరిశోధన అంటారు. వివరణాత్మక పరిశోధన నాణ్యతాపరమైన లేదా పరిమాణాత్మకమైనది కావొచ్చు. నాణ్యతాపరమైన పరిశోధన అనేది జరుగుతున్న విషయాలను గమనించే మరియు వర్ణించే విధానం పై దృష్టి పెట్టిన వివరణాత్మక పరిశోధన, ప్రతీదినం ప్రవర్తన యొక్క గొప్పతనాన్ని ఓడిసిపట్టటం దీని యొక్క లక్ష్యం మరియు ఒకవేళ కేవలం అస్థిర పరీక్షలు మాత్రమే చెయ్యబడితే అందులో కోల్పోయిన విషయాలను కనిపెట్టటం మరియు అర్ధం చేసుకోవటం అనే ఆశను కలిగి ఉంది.
నాడీమనస్తత్వశాస్త్రం ఆరోగ్యవంతులు అయిన వ్యక్తులు మరియు సంక్లిష్టంగా మెదడు గాయాలతో లేదా మానసిక రోగంతో బాధపడిన రోగులు ఇద్దరినీ కూడా అధ్యయనం చేస్తుంది.
జ్ఞానపరమైన నాడీమనస్తత్వశాస్త్రం మరియు జ్ఞానపరమైన నాడీమనస్తత్వవేత్తలు సాధారణ మెదడు మరియు మెదడు పనితీరు యొక్క సిద్దాంతాలను ప్రతిపాదించే ప్రయత్నంలో నాదీ సంబంధమైన లేదా మానసిక సమస్యలను పరిశోదిస్తారు. ఇది సంక్లిష్టంగా స్థిమితంగా ఉండే సామర్ధ్యం యొక్క విధానాలలో వైవిధ్యాల కొరకు చూస్తుంది ('క్రియాత్మక వేర్పాటులు' అని పిలువబడుతుంది) ఆ సామర్ధ్యాలు చిన్న క్రియలతో చెయ్యబడ్డాయా లేక ఒకే జ్ఞాన విధానంతో నియంత్రించబడుతున్నయా అను విషయం పై ఆధారాలను ఇస్తుంది.
దీనితో పాటుగా, ఆరోగ్యవంతులయిన వ్యక్తులలో నాడీమనస్తత్వశాస్త్రాన్ని అధ్యయనం చెయ్యటానికి ప్రయోగాత్మక పద్దతులు తరచుగా వినియోగించబడతాయి. ఇవి ప్రవర్తన సంబంధిత ప్రయోగాలు, మెదడు స్కానింగ్ లేదా పనిచేస్తున్నప్పుడు మెదడు యొక్క పనితీరును పరీక్షించటానికి వినియోగించే క్రియాత్మక నాడీచిత్రీకరణ మరియు మానసిక చర్యల్లో తమ ప్రాధాన్యాన్ని చెప్పటానికి చిన్న మెదడు భాగాల యొక్క పనిని జాగ్రత్తగా మార్పు చేసే ట్రాన్స్కార్నియల్ మాగ్నెటిక్ స్తిమ్యులేషన్ వంటి పద్దతులను కలిగి ఉంటాయి.
కంప్యుటేషనల్ నమూనా అనేది తరచుగా సంఖ్యాపరమైన మనస్తత్వశాస్త్రం మరియు జ్ఞానపరమైన మనస్తత్వశాస్త్రంలలో ఒక కంప్యూటర్ ను ఉపయోగించి ఒక నిర్దిష్ట ప్రవర్తనను చైతన్య పరచటానికి వాడే ఒక సాధనం. ఈ పద్దతి పలు అనుకూలతలను కలిగి ఉంది. ఆధునిక కంప్యూటర్ లు చాలా తారగా పనిచెయ్యటం వలన కొద్ది సమయంలోనే గణాంక సామర్ధ్యం యొక్క ఒక గొప్ప ఒప్పందానికి అనుమతించటం ద్వారా చాలా ప్రోత్సాహకాలను పనిచేయించవచ్చు. నమూనా తయారీ, మానవులలో నేరుగా గమనించటానికి వీలు కాని మానసిక చర్యలు యొక్క పనితీరు నిర్వహణ గురించిన ఊహను గుర్తించటానికి కూడా మనస్తత్వవేత్తలను అనుమతిస్తుంది.
ప్రవర్తనను అధ్యయనం చెయ్యటానికి చాలా రకాల నమూనాలు వినియోగించబడతాయి. కనేక్షనిజం మెదడును చైతన్య పరచటానికి న్యూరల్ నెట్వర్క్స్ను ఉపయోగిస్తుంది. సంకేతపరమైన నమూనా అనేది మరొక పద్దతి, ఇది వైవిధ్యమైన విషయాలు మరియు నియమాలను ఉపయోగించుకొని చాలా రకాలైన మానసిక విషయాలను సూచిస్తుంది. ఇతర నమూనాలు డైనమిక్ వ్యవస్థలు మరియు ఊహాత్మక నమూనా లను కలిగి ఉంటాయి.
బోధన, జ్ఞాపకశక్తి మరియు ప్రవర్తన యొక్క జీవపరమైన ఆధారాన్ని పరిశోదించటానికి జంతువుల పై నేర్చుకొనే ప్రయోగాలు తోడ్పడతాయి. 1890లో రష్యన్ మనస్తత్వవేత్త అయిన ఇవాన్ పవ్లోవ్ సంప్రదాయ పరిస్థితిని చూపించటానికి చాలా ఎక్కువగా కుక్కలను ఉపయోగించాడు. మానవేతర ప్రైమేట్స్, పిల్లులు, కుక్కలు, ఎలుకలు మరియు ఇతర రోదేన్ట్స్ తరచుగా మనస్తత్వశాస్త్ర సంబంధిత ప్రయోగాలలో వినియోగించబడతాయి. కచ్చితంగా నియంత్రించబడిన ప్రయోగాలు ఒక సమయంలో కేవలం ఒక స్వతంత్ర విషయాన్ని మాత్రమే ప్రవేశపెడతాయి, దాని యొక్క ప్రత్యేక ఫలితాలను ఆధారపడ్డ విషయాల పై ప్రయోగించటానికి ఈ విధంగా చేస్తాయి. ఈ పరిస్థితులు ప్రయోగశాల అమరికలలో ఉత్తమంగా అంచనా వెయ్యబడ్డాయి. దీనికి విరుద్దంగా, మానవ పర్యావరణాలు మరియు జన్యు చరిత్రలు చాలా విస్తారంగా వైవిధ్యాన్ని చూపుతాయి మరియు చాలా విషయాల పై ఆధారపడతాయి, ఫలితంగా మానవ విషయాలలో ముఖ్యమైన విషయాలను నియంత్రించటం కష్టం అవుతుంది.
మనస్తత్వశాస్త్రం యొక్క విమర్శలు తరచుగా అది ఒక "గజిబిజి" శాస్త్రం అనే భావన వలన వస్తాయి. వేదాంతవేత్త అయిన థోమస్ కున్ యొక్క 1962 విమర్శ, పరిణతి చెందిన శాస్త్రాలు అయిన రసాయనశాస్త్రం మరియు భౌతికశాస్త్రం లలో కనిపించే ప్రతీ దానిని చేర్చే సిద్దాంతం పై ఒప్పందం లేకుండా మనస్తత్వశాస్త్రం మొత్తంగా ఒక నమూనాకి ముందు స్థితిలో ఉన్నట్టు చెప్పింది. మనస్తత్వవేత్తలు మరియు వేదాంతవేత్తలు ఈ విషయాన్ని వివిధ మార్గాలలో సూచించారు.
మనస్తత్వశాస్త్రంలో కొన్ని విభాగాలు సర్వేలు మరియు ప్రశ్నావళి వంటి విధానాల పై ఆధారపడి ఉండటం వలన మనస్తత్వశాస్త్రం శాస్త్రీయమైనది కాదు అని విమర్శకులు వాదించారు (సర్వే పరిశోధన యొక్క అధిక పరస్పర సంబంధమైన స్వభావం వలన). మనస్తత్వవేత్తలు ఆసక్తితో ఉన్న ఇతర విషయాలు అయిన వ్యక్తిత్వం, ఆలోచన మరియు భావోద్వేగం వంటివి నేరుగా కొలవబడలేవు మరియు తరచుగా సంబంధిత స్వీయ నివేదికలు నుండి ముగింపు ఇవ్వబడతాయి, ఇది సమస్యాత్మకం కావొచ్చు.
ఊహించిన విషయాన్ని పరీక్షించటం యొక్క తప్పుడు ఉపయోగాలు మనస్తత్వశాస్త్రంలో జరుగుతాయి, ముఖ్యంగా ప్రయోగాత్మక మనస్తత్వశాస్త్రం మరియు గణాంకాలలో డాక్టోరల్ శిక్షణ లేని మనస్తత్వవేత్తలచే జరుగుతాయి. చాలా మంది మనస్తత్వవేత్తలు గణాంకాల ప్రాధానం మరియు ఆచరణ ప్రాధాన్యంల మధ్య గందరగోళానికి గురవుతారని పరిశోధన నివేదించింది. పెద్ద నమూనాలలో గణాంక పరంగా ముఖ్యమైనవి కానీ ఆచరణాత్మకంగా ప్రాధాన్యం లేని ఫలితాలు సాధారణం. కొంతమంది మనస్తత్వవేత్తలు కేవలం ఫిషేరియన్ "p" < .05 ప్రాధాన్య విషయాలు పై ఆధారపడకుండా ప్రభావంతమైన పరిమాణ గణాంకాలను ఎక్కువగా ఉపయోగించటం ద్వారా స్పందించారు (అనగా, చికిత్సల మధ్య ఎలాంటి తేడా లేదు అనే ఖాళీ-ఊహ యొక్క వాస్తవాన్ని ఊహిస్తూ స్వతంత్ర రేప్లికేషణ్ లలో ఒకవేళ ఆ పరిమాణం లేదా దాని కంటే పెద్దదాని యొక్క ప్రభావం 5% (లేదా తక్కువ) అవకాశంతో వస్తే అప్పుడు గమనించబడిన తేడా "గణాంక పరంగా ముఖ్యమైనది" అని చెప్పబడుతుంది.
కొన్ని సార్లు వాదన మనస్తత్వశాస్త్రంలోనే వస్తుంది, ఉదాహరణకి ప్రయోగశాల ఆధారిత పరిశోధకులు మరియు వైద్యులు వంటి ఆచరిస్తున్నవారి మధ్య వస్తుంది. ఈ మధ్యకాలపు సంవత్సరాలలో మరియు ముఖ్యంగా U.S.లో చికిత్సాపరమైన ప్రభావం యొక్క స్వభావం గురించి మరియు మానసిక చికిత్స పద్దతులను శాస్త్రీయంగా పరీక్షించటం యెంత వరకు ఆధారపడతగినది అను విషయాల పై వాదన పెరుగుతోంది. కొన్ని చికిత్సలు నిరాకరించబడిన సిద్దాంతాలు పై ఆధారపడ్డాయి అని మరియు శాస్త్రీయ సాక్ష్యంచే మద్దతు కలిగి లేవు అని ఒక వాదన చెప్పింది. మరొక కోణం ఆధునిక పరిశోధనను సూచిస్తుంది తద్వారా అన్ని ప్రధాన విభాగ చికిత్సలు కూడా సమాన ప్రభావాన్ని కలిగి ఉన్నాయని సూచిస్తుంది, అయితే నియంత్రించబడిన అధ్యయనాలు తరచుగా వాస్తవ ప్రపంచ పరిస్థితులను పరిగణలోకి తీసుకోవని కూడా వాదిస్తుంది.
కొంతమంది వీక్షకులు శాస్త్రీయ సిద్దాంతం మరియు దాని ఆచరణ మధ్య--ఇంకా ముఖ్యంగా మద్దతు లేని లేదా పనికిరాని వైద్య పరమైన ఆచరణలు యొక్క వినియోగం మధ్య ఒక ఖాళీని గ్రహిస్తారు. శాస్త్రీయ పోటీని ఇవ్వని మానసిక ఆరోగ్య శిక్షణా కార్యక్రమాల సంఖ్య పెరుగుతున్నది అని విమర్శకులు చెప్పారు. "చిన్నారులలో మానసిక లోపం (ఆటిజం) కొరకు అందించబడ్డ సమాచారం"; శరీర పనితీరుతో పాటుగా జ్ఞాపకశక్తిని వెలికితీసే పద్దతులు మరియు ఇతర చికిత్సలు అయిన పునర్జన్మను ఇవ్వటం మరియు రేపరెంటింగ్ వంటి వాటిని ఆచరించే ఒక ప్రశ్నార్ధక ఆస్తి వాటి యొక్క ప్రాముఖ్యతతో సంబంధం లేకుండా సందేహాస్పదమైనది లేదా అపాయకరం కూడా కావొచ్చు. 1984లో ప్రవర్తన యొక్క ప్రయోగాత్మక విశ్లేషణ గురించి అల్లెన్ నురింగర్ ఇదే విధమైన విషయాన్ని చెప్పాడు.