స్పార్టకస్
స్పార్టకస్ (; ) (c. 109 BC – 71 BC) మూడవ బానిస యుద్ధంలో బానిసల అత్యంత సుప్రసిద్ధ నాయకుడు, ఇది రోమన్ రిపబ్లిక్‌పై ప్రముఖ బానిసల తిరుగుబాటు యుద్ధ ఘటనలకు ఆవల స్పార్టకస్ గురించి పెద్దగా వివరాలు తెలియడం లేదు, ఉనికిలో ఉన్న చారిత్రక ఆధారాలు కొన్ని సార్లు వైరుధ్యంతో కూడి ఉంటున్నాయి, ఇవి ఎల్లప్పుడూ విశ్వసనీయం కాకపోవచ్చు. అతడు విజయవంతమైన సేనానాయకుడు.
స్పార్టకస్ పోరాటం తరచుగా బానిస యాజమాన్యంపై తమ స్వాతంత్ర్యం కోసం పోరాడుతున్న పీడిత ప్రజల పోరాటంగా కనిపిస్తుంటుంది, ఇది 19వ శతాబ్ది నుంచి ఆధునిక రచయితలకు కొత్త అర్థాలనిచ్చింది. స్పార్టకస్ తిరుగుబాటు అనేక మంది ఆధునిక సాహిత్య, రాజకీయ రచనాకారులకు ప్రేరణ నిచ్చింది, ఇది ప్రాచీన మరియు ఆధునిక సంస్కృతులు రెండింటిలోనూ స్పార్టకన్‌ని జానపద కథానాయకుడుగా మార్చింది.
స్పార్టకస్ థ్రేసియన్ జాతికి చెందినవాడని ప్రాచీన ఆధారాలు అంగీకరిస్తున్నాయి. ప్లూటార్క్ ఇతడిని "సంచారజాతులకు చెందిన థ్రేసియన్"గా వర్ణించాడు. అప్పియన్ ఇతడిని "పుట్టుక రీత్యా థ్రేసియన్ అని, ఇతడు రోమన్‌ల కింద సైనికుడిగా పనిచేశాడని, తర్వాత ఖైదీగా ఉండి మల్లయోధుడు"గా అమ్మివేయబడ్డాడని చెప్పాడు. ఫ్లోరస్ (2.8.8) ఇతడిని, "థ్రేసియన్ పోరాటకారుడని, రోమన్ సైనికుడిగా మారాడని, సైన్యంనుంచి పారిపోయి, దొంగగా మారాడని, తర్వాత తన శక్తికి గుర్తింపుగా మల్లయోధుడిగా మారాడని వర్ణించాడు". కొంతమంది రచయితలు మైడీకి చెందిన, థ్రేషియన్ తెగకు చెందిన వాడిగా పేర్కొంటున్నారు, , వీరు చరిత్రలో థ్రేస్ వాయవ్య పార్స్వాలలోని ప్రాంతాన్ని కైవసం చేసుకున్నారు (ఇది ప్రస్తుతకాలపు వాయవ్య బల్గేరియా) లో ఉంది. స్పార్టకస్ భార్య మేడీ తెగకు చెందిన పూజారిణిగా ఉండేదని తనతో పాటు బానిసగా అయిందని ప్లూటార్క్ కూడా రాశాడు.
స్పార్టకస్ పేరు నల్ల సముద్రంలో మరో విధంగా అనుసంధించబడింది: సిమ్మెరియన్ బోస్పోరస్ మరియు పోంటస్కి చెందిన థ్రేసియన్ రాజవంశానికి చెందిన రాజులు ఈ పేరును కలిగి ఉండేవారు, మరియు థ్రేసియన్ "స్పార్టా" "స్పార్డకస్" లేదా "స్పార్డకోస్", ఒడ్రాసెకి చెందిన, స్యూథెస్ I తండ్రిగా కూడా తెలుసు.
వివిధ ఆధారాలు మరియు వారి వ్యాఖ్యానాల ప్రకారం, స్పార్టకస్ రోమన్ మాజీ సైనికులలో సహాయకుడుగా ఉండేవాడని, తర్వాత బానిసత్వం బారినపడి బందీగా మారాడని తెలుస్తోంది. స్పార్టకస్ లెంటులస్ బాటిస్టాకి చెందిన కపూవా సమీపంలోని ("లుడస్" ) వద్ద శిక్షణ పొందాడు 
క్రీ.పూ. 73లో స్పార్టకస్ తప్పించుకోవడానికి ప్రయత్నించిన కొద్దిమంది బృందంలో ఉండేవాడు. ఈ పథకం విద్రోహానికి గురైంది కాని 70 మంది పురుషులు వంట కత్తులను స్వాధీనం చేసుకుని, మల్లయుద్ధ కళాశాలనుంచి బయటపడి, పలు మల్లయోధుల ఆయుధాలను, మందుగుండును స్వాధీనపర్చుకున్నారు. తప్పించుకున్న బానిసలు తమమీదికి దాడికి వచ్చిన చిన్న బలగాన్ని ఓడించారు, కపూవా చుట్టుపక్కల ఉన్న ప్రాంతాన్ని దోచుకున్నారు, తమలోకి అనేకమంది బానిసలను చేర్చుకున్నారు, మరియు మౌంట్ విసూవియస్మీది మరింత రక్షణాత్మక ప్రాంతానికి చేరుకున్నారు.
విముక్తి చెందగానే, తప్పించుకున్న మల్లయోధులు స్పార్టకస్‌ని మరో ఇద్దరు గాల్ బానిసలు — క్రిక్సస్ మరియు ఓనోమాస్ — లను తమ నాయకులుగా ఎంచుకున్నారు. బానిసలందరూ స్పార్టకస్‌ని తమ నేతగా భావించిన ఒకేరకమైన బృందంగా రోమన్ రచయితలు భావించినప్పటికీ, వీరు బానిసల సహజసిద్ధ సంస్థను తమ స్వంత సైనిక నాయకత్వపు అంతస్తుల దొంతరతో ముడిపెట్టి ఉండవచ్చు, ఇతర బానిస నేతలను తమ రచనలలో కింది స్థానాల్లోకి కుదించి ఉండవచ్చు. క్రిక్సస్ మరియు ఓనోమస్ స్థానాలు — తర్వాత కాస్టస్ స్థానాన్ని మూల రచయితలు స్పష్టంగా వివరించి ఉండలేదు.
రోమన్ సేనలు అప్పటికే స్పెయిన్‌లో తిరుగుబాటుపై మరియు మూడవ మిథిర్డేటిక్ యుద్ధంలో పూర్తిగా నిమగ్నమై ఉండటంతో, రోమన్ల స్పందన నీరుగారిపోయింది. పైగా, రోమన్లు ఈ తిరుగుబాటును యుద్ధంగా కాకుండా రాజకీయాలకు సంబంధించిన విషయంగా పరిగణించారు. రోమ్ తన మిలీషియాని న్యాయమూర్తి గేయస్ క్లాడియస్ గ్లాబెరస్ నేతృత్వంలో పంపింది, ఈ మిలీషియా బానిసలు దాగి ఉన్న కొండను చుట్టుముట్టి, వారు ఆకలిదప్పుల పాలై లొంగిపోతారని ఆశించింది. కానీ స్పార్టకస్ వీనెస్ తీగలతో అల్లిన తాళ్ల సహాయంతో అగ్నిపర్వతం ఉన్న వైపుగా దిగి కొండ వెనుక భాగంలో రక్షణ లేకుండా ఉన్న రోమన్ శిబిరంపై తన వారితో దాడిసల్పాడు. రోమన్ మిలీషియా దాదాపుగా హతమైపోయింది. రెండో సైనిక దాడిని కూడా బానిసలు ఓడించారు, న్యాయమూర్తి కమాండర్‌ని దాదాపుగా పట్టుకున్నంత పనిచేశారు, అతడి లెఫ్టినెంట్లను వధించి సైనిక సామగ్రిని వశం చేసుకున్నారు. ఈ విజయాలతో మరింతగా బానిసలు స్పార్టకన్ బలగాల్లో చేరిపోయారు, “ఆ ప్రాంతంలోని మందలను నిర్వహించేవాళ్లు మరియు గొర్రెల కాపర్లు దాదాపుగా 70,000 మంది బానిసల్లో చేరిపోయారు.
ఈ భీకర యుద్ధాలతో స్పార్టకస్ ఒక అద్భుతమైన వ్యూహకర్తగా నిరూపించుకున్నాడు, ఇతడికి గతంలో సైనిక అనుభవం కూడా ఉండవచ్చని అందరూ భావించారు కూడా. బానిసలకు సైనిక శిక్షణ లేకపోయినప్పటికీ, వాళ్లు స్థానికంగా దొరికే సామగ్రిని నేర్పుగా ఉపయోగించుకుని, సుశిక్షుతులై రోమన్ సైన్యాలను ఎదుర్కోవలసి వచ్చినప్పుడు అసాధారణ వ్యూహాలు ప్రదర్శించారు. వీరు క్రీ.పూ. 73–72 శీతాకాలంలో తమలో కొత్తగా చేరినవారికి శిక్షణ ఇవ్వడం, సాయుధులను చేయడంతో గడిపారు. నోలా, న్యుసెరియా, తురిల్ మరియు మెటపోంటమ్ వంటి పట్టణాల వరకూ తమ దాడిని విస్తరించారు. ఈ ప్రాంతాల మధ్య దూరం, తదనుగుణమైన ఘటనలు, బానిసలు స్పార్టకస్, క్రిక్సస్‌ల నేతృత్వంలో రెండు బృందాలుగా పనిచేశారని సూచిస్తున్నాయి.
క్రీ.పూ. 72 వసంత కాలంలో, బానిసలు తమ శీతాకాల శిబిరాలను వదిలి ఉత్తరాభిముఖంగా వెళ్లసాగారు. అదే సమయంలో, న్యాయమూర్తి సేనల ఓటమితో అప్రమత్తమైన రోమన్ సెనేట్, లుసియస్ గెల్లియస్ పబ్లికోలా మరియు గ్నేయస్ కొర్నెలియస్ లెంటులస్ క్లోడియనస్ నాయకత్వంలో వాణిజ్యపరమైన సైనికుల ద్వయాన్ని పంపించారు. ఈ రెండు సైన్యాలు ప్రారంభంలో విజయం సాధించాయి—మౌంట్ గార్గనుస్ సమీపంలో క్రిక్సస్ నాయకత్వంలోని 30,000 మంది బానిసల బృందాన్ని ఓడించాయి—కాని తర్వాత స్పార్టకస్ చేతిలో ఓడిపోయాయి.{5/} ఈ పరాజయాలను 
ఇద్దరు అత్యంత సమగ్ర (సజీవ) యుద్ధ చరిత్రకారులు అప్పియన్ మరియు ప్లూటార్క్లు ప్రామాణిక రీతుల్లో అభివర్ణించారు.
ఎదురులేనట్లుగా కనిపిస్తున్న తిరుగుబాటును చూసి అప్రమత్తమైన సెనేట్, రోమ్‌లోనే అత్యంత సంపన్నుడు, సైనిక నాయకత్వాన్ని స్వీకరించేందుకు స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చిన మార్కస్ లిసినియస్ క్రాసస్‌కి, తిరుగుబాటును అణిచివేయడానికి అధికారం దఖలు పర్చింది. 
క్రాసస్ ఎనిమిది సైన్యాలకు అంటే దాదాపు 40,000–50,000 మంది సుశిక్షితులై రోమన్ సైనికులకు నాయకత్వం వహించాడు, సైన్యంతో క్రాసస్ కఠినంగా, క్రూరమైన క్రమశిక్షణతో వ్యవహరించాడు, మొత్తం యూనిట్‌ని హతమార్చే శిక్షా పద్ధతులను అమలుపర్చాడు. తెలియని కారణాలతో దక్షిణాన ఇటలీ వైపుకు తిరోగమించిన స్పార్టకస్, అతడి అనుచరులు క్రీ.పూ 71 ప్రారంభంలో తిరిగి ఉత్తరం వైపుగా కదలసాగారు.క్రాసస్ తన సైన్యాలలో ఆరింటిని ఆ ప్రాంత సరిహద్దులకు తరలించి తన దూత మమ్మియస్‌ని రెండు సైన్యాలతో స్పార్టకస్ వెనుక పంపించాడు. బానిసలతో తలపడవద్దని ఆదేశాలున్నప్పటికీ, చేతికి అవకాశం దక్కిందని భావించిన తరుణంలో మమ్మియస్ దాడిచేసాడు కాని అతడితో సహా సైన్యం మొత్తం తుడిచిపెట్టుకుపోయింది. దీని తర్వాత, క్రాసస్ సైన్యాలు పలు యుద్ధాలలో విజయాలు సాధించాయి, క్రాసస్ పైచేయి సాధించడంతో స్పార్టకస్ లూకానియా గుండా మరింత దక్షిణం వైపుకు తరలిపోయాడు. క్రీ.పూ. 71 నాటికి, మెస్సినా జలసంధి సమీపంలో రెగియమ్ (రెగ్గియో కాలాబ్రియా) లో విడిది చేశాడు.
ప్లూటార్క్ అభిప్రాయం ప్రకారం, స్పార్టకస్ తనను తనకు చెందిన 2,000 మంది అనుచరులను సిసిలీకి తరలించడానికి సిలికియన్ దారిదోపిడి దొంగలతో బేరమాడాడు, అక్కడ బానిస తిరుగుబాటును ప్రేరేపించి మరిన్ని బలగాలను కూడగట్టుకోవాలని స్పార్టకస్ ఉద్దేశించాడు. అయితే, సముద్ర దొంగలు అతడికి ద్రోహం చేశారు, వాళ్లు డబ్బు తీసుకుని బానిస తిరుగుబాటుదార్లను వాళ్ల మానాన వాళ్లను వదిలేసారు. మరికొన్ని ఆధారాల ప్రకారం, తప్పించుకోవడానికి తిరుగుబాటుదారులు ఓడ నిర్మాణానికి కూడా ప్రయత్నాలు చేపట్టారని తెలుస్తోంది, కాని తిరుగుబాటుదారులు సిసిలీని దాటి పోకుండా చూడడానికి క్రాసస్ అసాధారణ చర్యలు చేపట్టాడు. దీంతో తిరుగుబాటుదారుల ప్రయత్నాలు వమ్మయ్యాయి. స్పార్టకస్ బలగాలు తర్వాత రెగియమ్ వైపుగా తిరోగమించారు. క్రాసస్ సైన్యాలు వారిని అనుసరిస్తూ, తిరుగుబాటుదారులు చీకాకు దాడులకు దిగినప్పటికీ, రెగియమ్ ప్రాంతం పొడవునా రక్షణ గోడలు నిర్మించారు. తిరుగుబాటుదారులు ముట్టడిలో చిక్కుకున్నారు వారికి సరఫరాలు నిలిచిపోయాయి.
ఆ సమయానికి, పాంపీలో ఉన్న రోమ్ సైన్యాలు స్పెయిన్ నుంచి తిరిగొచ్చాయి, క్రాసస్‌కి సహాయ అందించేందుకోసం వీటిని దక్షిణానికి వెళ్లవలసిందిగా సెనేట్ ఆజ్ఞాపించింది. పాంపీ నుంచి వచ్చిన సైన్యాల రాకవల్ల తన ప్రతిష్ఠ కనుమరుగవుతుందని క్రాసస్ భయపడగా, క్రాసస్‌తో ఒప్పందానికి రావాలని స్పార్టకస్ చేసిన ప్రయత్నం విఫలమైంది. క్రాసస్ ఇందుకు తిరస్కరించినప్పుడు, స్పార్టకస్ సైన్యంలో ఒక భాగం పెటెలియా బ్రుట్టియంలోని (ఆధునిక స్ట్రోంగోలి) పశ్చిమభాగంలోని పర్వతాలవైపుకు మరలాయి. ప్రధాన సైన్యం నుంచి విడిపోయిన తిరుగుబాటుదారులలోని ఒక భాగాన్ని పట్టుకోవడానికి రోమ్ సైన్యాలు ప్రయత్నించగా, స్పార్టకస్ సైన్యాలలో క్రమశిక్షణ విచ్ఛిన్నమయింది, తిరుగుబాటుదారులు చిన్న బృందాలుగా విడిపోయి, తమను వెన్నంటి వస్తున్న రోమ్ సైన్యాలపై స్వతంత్ర దాడులకు దిగాయి. స్పార్టకస్ ఇప్పుడు తన చుట్టూ ఉన్న బలగాలను కేంద్రీకరించి చివరి ప్రయత్నంగా తన మొత్తం బలగాన్ని రోమ్ సైన్యంపైకి దాడికి దింపాడు, దీంట్లో బానిసలు పూర్తిగా తుడిచిపెట్టుకుపోయారు, వీరిలో చాలామంది యుద్ధరంగంలోనే చంపబడ్డారు. స్పార్టకస్ విధి ఏమయింది అనే విషయం ఎవరికీ తెలియకుండా పోయింది, ఎందుకంటే అతడి శరీరం ఎన్నడూ దొరకలేదు, కాని తోటి సహచరులతో కలిసి అతడు యుద్ధరంగంలోనే చనిపోయాడని చరిత్రకారులు అభిప్రాయపడ్డారు. తిరుగుబాటుచేసిన వారిలో ఆరువేలమంది క్రాసస్ సైన్యం చేత చిక్కగా క్రాసస్ వీరిని రోమ్ నుంచి కవువాకు వెళ్లే అప్పియన్ మార్గం పొడవునా వారిని శిలువ వేయించాడు.
స్పార్టకస్ ఉద్దేశాలు ఏవి అనే అంశంపై ప్రాచీన చరిత్రకారులు వేరైపోయారు. స్పార్టకస్ ఉత్తరాభిముఖంగా సిసాప్లిన్ గాల్‌కి పారిపోయి తన మనుషులను వారి వారి ఇళ్లకు పంపించివేయాలని మాత్రమే కోరుకున్నాడని ప్లూటార్క్ రాసాడు. ఆప్పియన్ మరియు ఫ్లోరస్‌ల అభిప్రాయం ప్రకారం స్పార్టకస్ రోమ్ మీదే దాడి చేయాలనుకున్నాడు. స్పార్టకస్ తర్వాత ఈ లక్ష్యాన్ని వదులుకున్నాడని, రోమన్లంటే భయానికి ఇది ప్రతిఫలనమే తప్ప మరొకటి కాదని ఆప్పియన్ రాశాడు. స్పార్టకస్ చర్యలలో ఏవీ కూడా అతడు రోమన్ సమాజాన్ని సంస్కరించదలిచాడని గాని, లేదా బానిసత్వాన్ని రద్దు చేయడానికి నడుం కట్టాడని చెప్పడంలేదు. ఇలాంటివి 1960 సినిమా "స్పార్టకస్" వంటి కాల్పనిక వివరణలలో మాత్రమే ఉన్నాయి.
క్రీస్తు పూర్వం 73 నుంచి 72 సంవత్సరాలలో జరిగిన ఘటనల ఆధారంగా స్వతంత్రంగా కార్యకలాపాలు సాగించిన బానిసల బృందాలు మరియు ప్లూటార్క్ ప్రకటన ప్రకారం తప్పించుకున్న కొద్ది మంది బానిసలు ఆల్ప్స్‌కి పారిపోవడం కంటే ఇటలీని దోచుకోవడానికే ప్రాధాన్యమిచ్చారు. ఆధునిక రచయితలు, స్వాతంత్ర్యం కోసం ఆల్ప్స్‌కు పారిపోవాలని కోరుకున్న స్పార్టకస్ నేతృత్వంలోని బానిసలు, దాడులు చేయడానికి, దోచుకోవడానికి దక్షిణ ఇటలీలోనే ఉండాలని కోరుకున్న క్రిక్సస్ నేతృత్వంలోని బానిసలకు మధ్య ముఠాపరమైన విభజనం ఉండేదనే అంశాన్ని వెలికి తెచ్చారు.
సందర్భంగా ఇలా జరిగింది.