గ్రామాల వీధిదీపాలు - చారి ఫార్ములా
గ్రామాల విద్యుద్దీపాలకు సాధారణంగా ట్యూబ్ లైట్లు ఉపయోగిస్తారు. అవి కొన్నాళ్ళకు పాడైపోతాయి. అప్పుడు వాటిని పారవేస్తాం. దాని మూలంగా పర్యావరణం కలుషితమవుతుంది. పాడైపోయిన ట్యూబ్ లైట్లను తిరిగి వెలిగించడానికి అనేక పరిశోధనలు చేసి నిజామాబాదు జిల్లా, నవీపేట్ గ్రామానికి చెందిన శాస్త్రవేత్త మండోజి నర్సింహాచారి ఒక విశిష్ట ఆవిష్కరణను చేసి ప్రసిద్ధులైనారు. ఆయన కనుగొన్న "చారీ ఫార్ములా" ద్వారా ఆగిపోయిన ట్యూబ్ లైట్లను వెలిగించడమే కాకుండా, పర్యావరణ వ్యర్థాలను అరికట్టవచ్చు. ఈ ఆవిష్కరణకు గాను ఆయనకు అనేక అవార్డులు వచ్చాయి.
సాధారణంగా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో గాని పట్టణ ప్రాంతాల్లో గాని వీధులలో దీప స్తంబాలకు (స్ట్రీట్ లైట్స్ పోల్స్ కు) ట్యూబ్ లైట్ డోమ్ అమరిక కలిగి ఉంటాయి. ఈ డోమ్ ల యందు 6 విభాగాలతో పరికరాలు ఉంటాయి. 
ఈ విధంగా ట్యూబ్ లైట్ వెలగటానికి 6 విభాగాల పరికరాలతో డోమ్ ఉంటుంది. ఇందులో ఈ ట్యూబ్ లైట్ వెలగటానికి కచ్చితంగా 10 కనెక్షన్లు అవసరము పడతాయి, అవి ఛోక్ కు 2 కనెక్షన్లు, స్టార్టర్ కు 2 కనెక్షన్లు, ట్యూబ్ లైట్ కు రెండు చివరల రెండేసి పిన్నుల చొప్పున 4 పిన్నులకు గాను 4 కనెక్షన్లు మరియు పవర్ కొరకు 2 కనెక్షన్లు - ఇలా మొత్తం 10 కనెక్షన్లు కచ్చితంగా అవసరం పడతాయి, ఇందులో ఏ ఒక్క కనెక్షన్ ఉడిపొయినా, డోమ్ లోపలి బాగంలోనికి ఎలుకలు దూరి కనెక్షన్ వైర్లను కొరికి వేసినా, డోమ్ ఆరుబయట ప్రదేశంలో ఉండడం వలన వర్షపు నీరు అందులోనికి చేరినా దీపం వెలగదు. ఛోక్‌లు, స్టార్టర్‌లు, ట్యూబ్‌లు త్వర త్వరగా ఫెయిల్ అవ్వడం వలన వరుసగా ట్యూబ్ లైట్, ఛొక్‌, స్టార్టర్ - ఈ మూడు ఫెయిల్ అయిపోతాయి. అంతే కాకుండా పక్షులు డోమ్ ల పై వాలి పాడుచెయ్యడం వల్ల - ఇలా అనేక కారణాల వలన - ట్యూబ్ లైట్ వెలుగదు. దీనిని మరమ్మత్తు చెయ్యడానికి ఎలక్‌ట్రీషియను స్తంభం పై వరకు ఎక్కి ఆ ట్యూబ్ లైట్ డోమ్ ను తన భుజముపైన పెట్టుకొని క్రింది వరకు తీసుకచ్చి, దానిని సరి చేసి, మళ్లా తన భుజముపైన పెట్టుకొని స్తంభం పై వరకు ఎక్కి ఆ ట్యూబ్ లైట్ డోమ్ ను అమరుస్తాడు. ఇలా చేయడానికి ఆ ఎలాక్ట్రిషను చాల శ్రమ పడాల్సి వస్తుంది. ఎందుకంటే ట్యూబ్ లైట్ డోమ్ బరువుగా ఉంటుంది. అంతేకాకుండా ఆ డోమ్ లో ఉన్న ఛోక్ కూడా సుమారుగా 600 గ్రాములుగా ఉండి, అది కూడా బరువుకు మరో బరువు అదనంగా చేరి ఎలక్‌ట్రీషియనుకు అదనంగా బరువుతో పాటు అధిక పని భారము అవుతుంది. ఇటువంటి సమస్యలు తరుచుగా, నెలకు 2 నుండి 3 సార్లు, జరుగుతూనే ఉంటాయి. ఇటువంటి సమస్యలను పరిష్కరించడానికి ప్రైవేట్ ఎలక్‌ట్రీషియన్‌లు అయితే ఒక్క దీపాన్ని బాగు చేయడానికి 40/- రూపాయల నుండి 50/- రూపాయల వరకు ఛార్జ్ చేస్తారు. ఇటువంటి తరుచుగా వచ్చే సమస్యల వల్ల ఆ గ్రామ పంచాయితీకి, మున్సిపాలిటికి ఖర్చు భారము కూడా అధికంగా పెరుగుతుంది. చాల గ్రామా పంచాయితీ లలో అయితే వారికున్న బడ్జెట్ కు ఈ అధిక ఖర్చు భారము భరించ లేక ఎర్ర బల్బులకు మారి పోయారు. ఈ ఎర్ర బల్బులు మాత్రం విద్యుత్తు చాలా తీసుకుంటాయి. అంతేకాకుండా ట్యూబ్ లైట్ ఇచ్చినంత తెల్లటి వెలుతురును ఈ ఎర్ర బల్బు అసలు ఇవ్వదు.
ఇంతేకాకుండా ఈ గొట్టపు దీపాలు పని చెయ్యడం మానేసిన తరువాత, ఆ పాత గొట్టం లోపలి భాగంలో విష పూరితమైన ప్లోరోసెంట్ పూత, మరియు పాదరసం మిగిలి వుంటాయి. ఇలా పాడయిన ప్రతి దీపపు గొట్టంలో సుమారుగా 3 మిల్లి గ్రాముల నుండి 4.6 మిల్లి గ్రాముల వరకు పాదరసం వుంటుంది. అందుకని వీటి మీద ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ముఖ్యమైన కొన్ని నిబంధనలను ప్రవేశ పెట్టారు. ఆ నిబంధనలు ఇలా ఉన్నాయ: గ్రామంలో మనుషులు, జంతువులు నివసించే ప్రదేశం నుండి దూరంగా - 10 కిలో మీటర్ల దూరంలోని ప్రదేశంలో - ఒక బుల్డోజర్ తో 10 సార్లు తవ్వితే ఎంతైతే లోతూ గొయ్యి ఏర్పడుతుందో అంత లోతు గొయ్యిలో ఈ ఫెయిల్ అయిన ట్యూబ్ లైట్స్ మరియు సి. ఎఫ్ . ఎల్ లాంటి మెర్క్యూరీతో మిగిలి ఉన్న లైట్స్ అన్నియు పాతి పెట్టి మట్టితో పూడ్చి వెయ్యాలి. అయితే అప్పుడు దాని నుండి వెలుబడే పాదరసం బయటికి రాకుండా వుంటుంది.
కాని ప్రస్తుతం ఈ ఫెయిల్ అయిన ట్యూబ్ లైట్స్ లను గ్రామాల్లో అయితే అక్కడి గ్రామా పంచాయితీ సిబ్బంది, మరియు అక్కడి ప్రజలు గాని ఈ నిబందనలు తెలియక... చెరువుల్లో గాని కాలువల్లో గాని బావి లలో గాని వూరికి చివర్లో గాని నెల పైననే పార వేస్తున్నారు అవి అక్కడ పగిలిపోయి అక్కడి నేలను గాని, నీరును గాని, గాలిని గాని, వాతావరణాన్ని గాని ఏవిదంగా భయంకరమైన వ్యాదులకు దారి తీస్తుందో మరియు మన కంటిని మనమే పొడుచుకునే విదంగా ఈ నగ్న సత్యాన్ని ఈ క్రింది వివరణ ద్వారా తెలుసుకోండి...
ఫెయిల్ అయిన ట్యూబ్ లైట్ పగిలి పోవడం వల్ల దానిలో మిగిలిన మెర్క్యూరీ మరియు ప్లోరోసెంట్ ద్వారా మానవులకు, జంతువులకు వ్యాపించేవ్యాధులు మరియు వాటి వల్ల కలిగే నష్టాలు
మెర్క్యూరీ వాతావరణంలో గాని, నీటిలో గాని, భూమిలో గాని, కలవకుండా నియంత్రిచడానికి ఎన్నో నిబంధనలు ఉన్నాయి. కాని ఈ మెర్క్యూరీ వాతావరణంలో కలిసిన, నీటిలో కలిసిన, భూమిలో కలిసిన తర్వాత జరిగే భయంకర పరిణామలనుండి మనల్ని మనం కాపాడుకోవడానికి ఇప్పటి వరకు ఎటువంటి జాగ్రత్తలు గాని పరికరాలు గాని లేవు. కాబట్టి ట్యూబ్ లైట్ లో గల మెర్క్యూరీని తిరిగి ఉపయోగించాలి, కాని అది ప్రస్తుతం జరగడం లేదు ఎందుకంటే ప్రస్తుతం ఫెయిల్ అయిన ట్యూబ్ లైట్లు మళ్ళి వెలిగించే పరికరము ఎక్కడ లేదు, దాని కారణంగా ఆ పేయిల్ అయిన ట్యూబ్ లైట్ లో మిగిలిన మెర్క్యూరీ చాల ప్రమాద కారిగా మారుతుంది.
అయితే ఈ పర్యావరణ కాలుష్యాన్ని నివారించేందుకు మండోజి నర్సింహాచారి కనిపెట్టిన ప్రయోగము ద్వారా ప్రపంచములోనే మొట్ట మొదటి సారిగా ఆ ఫెయిల్ అయిన ట్యూబ్ లైట్ ను మళ్ళి వెలిగించి చొక్, స్టార్టర్ అసలే లేకుండా మరియు ముఖ్యంగా ఆ ఫెయిల్ అయిన ట్యూబ్ లైట్ లో మిగిలిన మెర్క్యూరీని పూర్తిగా వినియోగించి కొన్ని సంవత్సరాలవరకు మళ్ళి వెలిగి తర్వాత రెండో సారి ఫెయిల్ అయిన ట్యూబ్ లైట్ పేయిల్ అవుతుంది. అప్పుడు ఆ ట్యూబ్ లైట్ ఎక్కడ పార వేసిన అక్కడి వాతావరణాన్ని గాని, నీటిని గాని, భూమిని గాని ఏవిదంగానూ కలుషితం చేయదు. ఈ అద్భుతమైన పనితనము ప్రపంచములోనే కేవలం మండోజి నర్సింహాచారి కనిపెట్టిన "చారి పార్ముల"తో మాత్రమే సాద్య పడుతుంది. ఎందుకంటే ఇది ఆయన ద్వారా పేటెంట్ పొందిన ప్రయోగము.
ఈ విషయాలన్నింటిని దృష్టిలో పెట్టుకొని ఆయన ఫైయిల్ అయిన ట్యూబ్ లైట్ ను మళ్ళి వెలిగించే ప్రయోగాన్ని కనుక్కున్నారు. అంతే కాకుండా ఈ ట్యూబ్లైట్ లో వుండే రెండు పిలమెంట్స్ సైతం ఊడిపోయి ఫైయిల్ అయిన ట్యూబ్ లైట్ ను మరియు ట్యూబ్ లైట్ కు సాధారణంగా ఉపయోగించే చౌక్ మరియుస్టార్టర్ ను కూడా పూర్తిగా తొలగించి అసలు వాటి అవసరము లేకుండానే రెండు వైపులా పిలమెంట్స్ ఊడిపోయి ఫైయిల్ అయిన ట్యూబ్ లైట్ ను సైతంమళ్ళి వెలిగించే ప్రయోగాన్ని “చారి పార్ములా”ను కనుక్కున్నారు. 
రెండు వైపులా పిలమెంట్స్ ఊడిపోయి ఫైయిల్ అయిన ట్యూబ్ లైట్ ను చౌక్ మరియు స్టార్టర్ లేకుండా తిరిగి వెలిగించు ”చారిపార్ములా”ను స్ట్రీట్ లైట్స్ ట్యూబ్ లైట్ డోమ్ ల యందు అమరిస్తే భ్రహండమైన పలితాల్ని పొందడమే కాకుండా విజయ వంతంగా స్ట్రీట్ లైట్స్ ట్యూబ్ లైట్ డోమ్ ల యందు ఫైయిల్ అయిన ట్యూబ్ లైట్స్ వెలుగుతూనే వుంటాయి ఇలా ఒక్క ఫైయిల్ అయిన ట్యూబ్ లైట్ దానిలో మిగిలివున్న మెర్క్యూరీ మరియుప్లోరోసెంట్ యొక్క పరిమాణాన్ని బట్టి సంవత్సరం నుండి రెండు సంవత్సరాల వరకు వెలిగి తర్వాత దానిలో మిగిలివున్న మెర్క్యూరీ మరియు ప్లోరోసెంట్పూర్తిగా అయిపోయి ఫైయిల్ అయిన ట్యూబ్ లైట్ మళ్ళి రెండో సారి ఫైయిల్ అవుతుంది. ఈ రెండో సారి ఫైయిల్ అయిన ట్యూబ్ లైట్ లో మెర్క్యూరీ మరియుప్లోరోసెంట్ పూర్తిగా వినియోగించుకోవడం వలన వీటి పరిమాణము శూన్యము కాబట్టి ఈ ట్యూబ్ లైట్ వల్ల పర్యవరణామును మెర్క్యూరీ బారిన పడకుండాపూర్తిగా కాపడుకోవచ్చును, మరియు మెర్క్యూరీ విభాగంలో ప్రపంచ గ్లోబల్ వార్మింగ్ ను కాపాడడంలో ఈ ప్రయోగం ఎంతో దోహదపడుతుంది. ఈ పద్దతిప్రపంచములోనే ఎక్కడ లేదు కేవలం మన ఈ “చారి పార్ములా”లో మాత్రమె వుంది ఎందుకంటే ఇది మన ద్వార పేటెంట్ అయిన ప్రయోగము కాబట్టి.
"చారి పార్ములా"తో పర్యవరణము మరియు ప్రపంచ గ్లోబల్ వార్మింగ్ ను కాపాడే విషయం నుండి స్ట్రీట్ లైట్స్ విషయానికి వస్తే...రెండు వైపులా పిలమెంట్స్ ఊడిపోయి ఫైయిల్ అయిన ట్యూబ్ లైట్ ను చౌక్ మరియు స్టార్టర్ లేకుండా తిరిగి వెలిగించు ”చారి పార్ములా”ను స్ట్రీట్ లైట్స్ట్యూబ్ లైట్ డోమ్ ల యందు అమరిస్తే భ్రహండమైన పలితాల్ని పొందడమే కాకుండా విజయ వంతంగా స్ట్రీట్ లైట్స్ ట్యూబ్ లైట్ డోమ్ ల యందు ఫైయిల్అయిన ట్యూబ్ లైట్స్ వెలుగుతూనే వుంటాయి ఇలా ఒక్క ఫైయిల్ అయిన ట్యూబ్ లైట్ దానిలో మిగిలివున్న మెర్క్యూరీ మరియు ప్లోరోసెంట్ యొక్క పరిమాణాన్ని బట్టి సంవత్సరం నుండి రెండు సంవత్సరాల వరకు వెలిగుతాయి.
మరో ముఖ్యమైన విషయము ఏమిటంటే గ్రామా పంచాయితి స్ట్రీట్ లైట్స్ విభాగంలో పని చేసే ఎలేక్ట్రిషన్ కు గాని, మున్సిపాలిటి స్ట్రీట్ లైట్స్విభాగంలో పని చేసే ఎలేక్ట్రిషన్ కు గాని ఈ ”చారి పార్ములా” ప్రయోగము వారి వారి స్ట్రీట్ లైట్స్ ట్యూబ్ లైట్ డోమ్ ల యందు ఉపయోగించడం వల్ల అధిక పనిభారముతో పాటు అధిక శ్రమ భారము తగ్గింది. 
చారి ఫార్ములాను ఉపయోగించిన వివిధ వ్యక్తులు తమ అభిప్రాయాలను తెలియజేసారు.
ఒక గ్రామంలోని గ్రామ పంచాయితీకి ఈ "చారి'స్ పార్ములా " ద్వారా ముగ్గురేసి నిరుద్యోగ యువకులకు సంవత్సరం పాటు జీతాన్ని ఇచ్చి ఉపాదిని కల్పించింది. కొన్ని నోటిపైడ్ గ్రామా పంచాయితీల్లోనైతే ఈ ప్రయోగాన్ని సంవత్సరము పాటు విజయ వంతంగా అమలు చేయడమైనది. ఇలా 500 స్ట్రీట్లైట్స్ ట్యూబ్ లైట్ డోమ్ లు వున్నా గ్రామా పంచాయితీలో వారి మాటల్లోనే వారికి సంవత్సరానికి ఐదు లక్షలు ఖర్చు అవుతుంది కానీ వారు ఈ చారి ఫార్ములాను సంవత్సరానికి మూడు లక్షలు రూపాయలు మాత్రమే ఖర్చు చేస్తున్నారు. అనగా రెండు లక్షల రూపాయల ఆదా.
ఆ గ్రామ పంచాయితీ వారి ఈ విషయాల్ని అంగికరించి, అప్పుడు ఆ గ్రామ అభివృద్ధి కమిటి ఆధ్వర్యంలో ఆ జిల్లాకు చెందిన, ఆర్.టి.పి., ఎన్.ఐ.ఆర్.డి; (భారతప్రభుత్వం, హైదరాబాదు, కో-ఆర్డినేటర్ ఆ గ్రామా సర్పంచ్ వీరందరి సమక్షములో ఒప్పందాలను చేసుకొని వారందరి సమక్షములో ఒప్పంద పత్రాన్నివ్రాసుకొని, గ్రామంలో ప్రారంభించారు. అప్పుడు ఆ గ్రామంలోనే నివసించే ఇద్దరు నిరుద్యోగ యువకులకు సంవత్సరము పాటు ఒక్కోరికి నెలకు జీతంగా మూడు వేల (రూ.3,000/-) చొప్పున ఇద్దరికెసి నెలకు జీతాలకు ఆరు వేలు (రు.6,000/-) ఇలా సంవత్సారానికి జీతాలకు రూపాయలు డెబ్బై రెండు వేలు (రూ.72,000/-) ఖర్చు అవుతాయి, మిగిలిన రూపాయలు రెండు లక్షల ఇరవై ఎనిమిది వేలు (రూ.2,28,000/-) లనుండి ఆ గ్రామంలోని 500 స్ట్రీట్ లైట్స్ట్యూబ్ లైట్స్ కు రూపాయలు ఒక్క లక్ష అరువై ఎనిమిది వేల రూపాయలను (రూ.1,68,000/-) సంవత్సరం పాటు ఖర్చు పెట్టిన, మిగిలిన రూపాయలు అరవై వేల రూపాయల్ని (రూ.60,000/-) ఆ జిల్లాకు చెందిన జిల్లా ఐక్య టెక్నోవెషన్, ఆర్.టి.పి., ఎన్.ఐ.ఆర్.డి, (భారత ప్రభుత్వం, హైదరాబాదు; కో-ఆర్డినేటర్జాబితాలోనికి వెళ్తాయి. (ఇలా ఆ జిల్లా కో-ఆర్డినేటర్ నెలకు జీతముల రూపాయలు ఐదు వేల రూపాయల్ని (రూ.5,000/-) సంవత్సరం పాటుతీసుకోవచ్చును)... అనగా ఈ "చారి'స్ పార్ములా ఐక్య రెడ్"ను ఉపయోగించడం వలన... 500 స్ట్రీట్ లైట్స్ ట్యూబ్ లైట్ డోమ్ లు వున్నా ఒకగ్రామంలోని గ్రామ పంచాయితీకి ఈ ”చారి పార్ములా”ద్వారా ముగ్గురేసి నిరుద్యోగ యువకులకు సంవత్సరం పాటు జీతాన్ని ఇచ్చి ఉపాదిని ఇస్తూ ఆ గ్రామాపంచాయితీకి డబ్బులను ఆదా చేస్తూ, అతి ముఖ్యమైన పర్యవరణాము మరియు ప్రపంచ గ్లోబల్ వార్మింగ్ ను కాపాడుతూ, ముందుకు దూసుకుపోవచ్చును.ఇలా భారతదేశంలోని ప్రతీ గ్రామ పంచాయితీ మరియు గ్రామ పంచాయితీలోని గృహలన్ని, మరియు మున్సిపాలిటి, మరియుమున్సిపాలిటిలోని గృహలన్ని ఫెయిల్ అయిన ట్యూబ్ లైట్స్ మరియు సి. ఎఫ్.ఎల్ లాంటి మెర్క్యూరీతో మిగిలి ఉన్న లైట్స్ అన్నియు "చారి'స్ పార్ములాఐక్య రెడ్"ను ఉపయోగించి మళ్ళి వెలిగించుకొని కొంత కాలం తర్వాత మళ్ళి రెండో సారి ఫెయిల్ అయ్యాక వాటిని పార వేస్తె అక్కడి నేలను గాని, నీరునుగాని, గాలిని గాని, వాతావరణాన్ని గాని ఏవిదంగా భయంకరమైన వ్యాదులకు రాకుండా కాపాడడమే కాకుండా అతి ముఖ్యమైన పర్యవరణాము మరియుప్రపంచ గ్లోబల్ వార్మింగ్ ను కాపాడుతుంది. కాబట్టి క్రొత్తగా ఎన్నుకోబడ్డ సర్పంచులందరూ మరియు మీ గ్రామ పంచాయితీకి మీరే ప్రథమ పౌరుడు కాబట్టిదయచేసి... అతి ముఖ్యమైన పర్యవరణాము మరియు ప్రపంచ గ్లోబల్ వార్మింగ్ ను కాపడుకోవటానికైన ఈ 
“చారి పార్ములా”ను మీ గ్రామ పంచాయితీలో ఉపయోగించి, మరియు గ్రామ పంచాయితీలోని గ్రుహలన్నింటిల్లో ఉపయోగించేలా చేసి మీ భూమీ, నెల, గాలి మెర్క్యూరీ బారిన పడకుండా పర్యవరణాము మరియు ప్రపంచ గ్లోబల్ వార్మింగ్ ను కాపాడుకుందాము. నేను ఈ ప్రయోగాని కనిపెట్టినందుకు గాను నాచిరకాల కోరిక...