బిలాస్పూర్ (హిమాచల్ ప్రదేశ్)
హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్ర 9 జిల్లాలలో భిలాస్పూర్ (హిమాచల్ ప్రదేశ్) జిల్లా ఒకటి. బిలాస్పూర్ హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని ఒక జిల్లా. ఇక్కడ సట్లెజ్ నదిపై గోవింద్ సాగర్ అనే మానవనిర్మితమైన సరస్సు ఉంది. ఇది బాక్రానంగల్ ఆనకట్ట వలన ఏర్పడినది. ఇక్కడి వంతెనపైనున్న రహదారి ఆసియాలోనే రెండవ అతి పెద్ద వంతెన. ఈ జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయము బిలాస్పూర్ లో ఉంది. ఈ జిల్లా వైశాల్యము 1167 చదరపు కిలోమీటర్లు., 2011 సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారము జనాభా 382,956. జనాభా పరంగా ఈ జిల్లా హిమాచల్ ప్రదేశ్ లో మూడవ స్థానంలో ఉంది.
బిలాస్పూర్ ప్రాంతం గతంలో ఖహ్లూర్ గా పిలువబడేది. ఇది బ్రిటిష్ పాలనలో ఒక రాజరిక వ్వవస్త. ఇది 1948 అక్టోబరు 12 లో భారత్ లో విలీనమైనది. ఆ తర్వాత ఈ ప్రాంతేము బిలాస్పూరు జిల్లాగా 1/జూలై 1954 లో అవతరించి హిమాచల్ ప్రదేశ్ లో కలుపబడింది. 7వ శతాబ్దంలో స్థాపించబడిన బిలాస్పూర్ (హిమాచల్ ప్రదేశ్) హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి రాజధానిగా ఉంది. 
ఆరంభకాలంలో రాజధానిగా ఉన్నప్పుడు దీనిని కహ్లర్ అని పిలిచేవారు. తరువాతి కాలంలో దీనిని బిలాస్పూర్ అని పిలవసాగారు. ప్రస్తుతం మద్యప్రదేశానికి చెందిన చందేరి రాజవంశానికి చెందిన చందేలా రాజపుత్రులు ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించారు. బిలాస్పూర్ పట్టణం 1963లో స్థాపించబడింది. తరువాత ఈ ప్రాంతం బ్రిటిష్ ఇండియా ప్రింసిలీ స్టేట్‌గా మారింది. అలాగే బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ పంజాబ్ భూభాగంలో ఉంటూవుండేది.
1965 మే 13న గురు టెహ్ బహదూర్ " రాజా దీప్ చంద్ ఆఫ్ బిలాస్పూర్ " అంజలి కార్యక్రమానికి హాజరు కావడానికి భిలాస్పూర్‌ (హిమాచల్ ప్రదేశ్) కు వెళ్ళాడు. బిలాస్పూర్ (హిమాచల్ ప్రదేశ్) రాణి చంపా గురు టెహ్ బహదూర్‌కు తనరాజ్యంలో కొంత భూమిని ఇచ్చింది. బదులుగా గురు టెహ్ బహదూర్ 500 రూపాయలు ఇచ్చాడు. ఈ భూభాగంలో లోధీపూర్, మైంపూర్ మరియు సహోటా గ్రామాలు ఉన్నాయి. మఖోవల్ గుట్ట వద్ద గురు టెహ్ బహదూర్ సరికొత్తగా ఆశ్రమం నిర్మించుకున్నాడు. 1965 జూన్ 19న ఇది బాబా గురుదత్త రంధ్వా చేత ఇది కూల్చబడింది. కొత్త గ్రామానికి గురువు తల్లి నానకి ఙాపకార్ధం ఆమె పేరును పెట్టారు.చక్ నానకి తరువాత ఆనందపూర్ సాహిబ్‌గా ప్రబలమైంది.
1932లో ఈ ప్రాంతం కొత్తగా రూపొందించబడిన పంజాబు స్టేట్ ఏజెంసీ. 1936లో పంజాబు హిల్ స్టేట్స్ ఏజంసీ పంజాబు స్టేట్స్ ఏజంసీ నుండి వేరుచేయబడింది. 1947లో భారతదేశానికి స్వతంత్రం వచ్చింది. 1948 అక్టోబరు 12న హెచ్.హెచ్ రాజా సర్ ఆనంద్ చంద్ భరతదేశంతో విలీనం కావడానికి అంగీకారం తెలిపాడు. తరువాత ఈ ప్రాంతం చీఫ్ కమీషనర్ ఆధ్వర్యంలో భారతదేశంలో ప్రత్యేక భుభాగంగా మారింది. 1954 జూలై 1 న బిలాస్పూర్ ప్రాంతం హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో ఒక జిల్లాగా రూపొందింది. చారిత్రామకమైన ఈ పట్టణం 1954లో సట్లైజ్ నదిమీద ఆనకట్ట నిర్మాణం చేసి గోవింద సాగర్ సరసు తయారుచేసే సమయంలో పాత పట్టణానికి ఎగువ ప్రాంతంలో సరికొత్తకా కొత్త పట్టణం నిర్మించబడింది.
బిలాస్పూర్‌లోని రాజపుత్రులు చండియా వంశానికి చెందున వారు. రాజకుటుంబానికి చెందిన వివిధశాఖలలో చందియా ఒకటి. ఈ కుటుంబానికి చెందిన పలువురు రాష్ట్రప్రభుత్వం నుండి 
1933లో 40,000 రూపాయల రాజభరణం వసతిని అనుభవిస్తున్నరు. వీరిలో అజ్మర్చండియా, కలియంచండియా, తరహండియా మరియు సుల్తాన్ చండియా ప్రధానులు.
బిలాస్ పూర్ (హిమాచల్ ప్రదేశ్) జిల్లాను 3 విభాగాలుగా తాలుకాలు (తెహ్సిల్) విభజించారు. ఘుమర్విన్, బిలాస్పూర్ సరదార్ మరియు ఝందుత్త. ఘుమర్విన్ నుండి కొంతభూభాగం వేరుచేసి 1998 జనవరిలో ఝుందత్త రూపొందించబడింది. 1980 జనవరిలో బిలాస్పూర్ సరదార్ నుండి కొంత భూభాగం వేరుచేసి నైనాదేవి తెహ్సిల్ రూపొందించవడింది.
భౌగోళికంగా బిలాస్పూర్ దిగువ హిమాలయాలకు చెందిన (శివాలిక్) పర్వత ప్రాంతము. ఇది అన్నివైపుల పర్వతాలతో చుట్టబడివుండగా... దక్షిణ మరియు పడమర వైపున భారత్ లోని పంజాబ్ రాష్ట్రం సరిహద్దుగా ఉంది. ఇక్కడ వేసవిలో వేడిగాను, చలికాలంలో చల్లగాను వుంటుంది. వర్షాకాలము జూలై నుండి సెప్టెంబరు మద్య వరకు వుంటుంది. ఎండాకాల ప్రభావము మే నెల, మరియు జూన్ నెలలో అధికము.
భిలాస్పూర్ (హిమాచల్ ప్రదేశ్) జిల్లాలో రాజ్‌పుత్ మరియు గుజార్ ప్రజలు అధిక సంఖ్యలో ఉన్నారు. జిల్లా ప్రజలు ప్రధానంగా భిలాస్పురి భాషను మాట్లాడుతుంటారు. హిందీ భాషకూడా చక్కగా అర్ధం చేసుకొనబడుతుంది.
భిలాస్పూర్ (హిమాచల్ ప్రదేశ్) జిల్లాలో సట్లజ్ నదిమీద నిర్మించిన భక్రా ఆనకట్ట తయారు చేసిన గోవింద్ సాగర్ సరసులో వర్షాకాలంలో నీటితో నిండి పోతుంది. జలక్రీడలకు ఇది అనుకూలమైన ప్రదేశం. ఇక్కడ రాజా కయాంగ్ మోటర్‌బోటింగ్ మరియు ఇతర విధానాల ద్వారా జలవిహారం చేయడం వంటి వినోదాలను ఆస్వాదించవచ్చు. సట్లజ్ నదిమీద కంద్రౌర్ వద్ద నిర్మించిన వంతెన ఆసియాలోనే ఎత్తైన ప్రదేశంలో నిర్మించబడిన వంతెనగా గుర్తించబడింది. బండ్ల హిల్ కూడా పర్యాటక ఆకర్షణలలో ఒకటి.
భిలాస్పూర్ (హిమాచల్ ప్రదేశ్) జిల్లాలో రైల్వే స్టేషను కానీ, రైలు మార్గం కానీ మరియు విమానాశ్రయం కానీ లేవు. రహదారి మార్గం మాత్రమే రవాణాకు మరియు ప్రయాణానికి సౌకర్యం కల్పిస్తుంది.
పశ్చిమ కహ్లురి కుటుంబానికి చెందిన భిలాస్పురి లేక కహ్లురి భాష భిలాస్పూర్ (హిమాచన్ ప్రదేశ్). హిందీ భాషను కూడా అధికంగా అర్ధంచేసుకొన బడుతుంది.