లయ
లయ (Rhythm) (గ్రీకు నుంచి "ῥυθμός" – "రిథమోస్" , "ఏదైనా నియత పునరావృత గమనం, సౌష్టవం") అనేది "బలమైన మరియు బలహీనమైన అంశాలు లేదా వ్యతిరేక లేదా వివిధ పరిస్థితుల యొక్క నియంత్రిత క్రమంగా గుర్తించబడే ఒక గమనం". మరో రకంగా చెప్పాలంటే, సంగీత శబ్దాలు మరియు నిశ్శబ్దాల సంఘటన నియంత్రణను లయ అంటారు. లయ అనేది ఎక్కువగా సంగీతం మరియు మాట్లాడే భాష వంటి శబ్దానికి వర్తిస్తున్నప్పటికీ, "ఆవరణ గుండా నియతకాలిక గమనం"గా దృశ్య ప్రదర్శనను కూడా ఇది సూచించవచ్చు.
ప్రసంగంలో లయ, ఊనిక మరియు స్వరస్థాయిల యొక్క అధ్యయనాన్ని ఛందస్సుగా పిలుస్తారు; భాషాశాస్త్రంలో ఇది ఒక అంశంగా ఉంది. సంకలిత (ఒకే కాలంలో పునరావృతమయ్యే), సంచిత (హ్రస్వ-దీర్ఘ) లేదా ప్రతిసంచిత (దీర్ఘ-హ్రస్వ) లయబద్ధమైన క్రమాలను సృష్టించే మూడు విభాగాల ఛందస్సు నియమాలను నార్మౌర్ వర్ణించారు. సమాప్తి లేదా సడలింపుతో సంచిత లయలు, నిష్కాపట్యత లేదా తన్యతతో ప్రతిసంచిత లయలు అనుబంధం కలిగివుండగా, సంకలిత లయలు అపరిమిత మరియు పునరావృత లయలుగా ఉంటాయి. అయితే రిచర్డ్ మిడిల్టన్ ఈ పద్ధతి మధ్య ధ్వనిలోపానికి వర్తించదని వెల్లడించడంతోపాటు, రూపాంతరీకరణ అంశాన్ని సూచించారు.
ఒక లయ భాగం అనేది ఒక కాలపరిమాణ శ్రేణి, ఇది ఒక అంతర్లీన మెట్రిక్ స్థాయిపై ఒక పల్స్ (లయబద్ధమైన ధ్వని) లేదా పల్స్‌లకు సమానమైన కాలావధిని కలిగివుంటుంది, సమాన కాలావధిని కలిగివుండని ఒక లయ సంజ్ఞకు ఇది భిన్నంగా ఉంటుంది .
హోవార్డ్ గుడ్‌ఆల్ తన యొక్క "హౌ మ్యూజిక్ వర్క్స్" సిరీస్‌లో మనం నడిచే విధానాన్ని మరియు గర్భంలో మనం వినే గుండెచప్పుడును లయ గుర్తు చేస్తుందని సిద్ధాంతాలు ప్రతిపాదించారు. ఒక సాధారణ పల్స్ లేదా డై-డా బీట్ ఎక్కువగా మరో వ్యక్తి యొక్క కాలిచప్పుళ్లను గుర్తుకు తెచ్చే అవకాశం ఉంది. ఒక వ్యక్తి లేదా ఒక జంతువు మనల్ని వెంటాడుతున్నప్పుడు - ఒక పోరాటం లేదా పోరాట స్పందనను - సమర్థవంతంగా ఎదుర్కొనే శక్తి స్థాయిలను వృద్ధి చేయడానికి చలనానికి మన సహానుభూత ప్రేరణ రూపొందించబడింది. డార్విన్ కోణం నుంచి లయను అవగతం చేసుకోవడమనేది, కనిపించని పరిమాణం, సమయంపై ఆధిపత్యం చెలాయించే సామర్థ్యాన్ని పొందడంగా సూచించబడుతుంది. లయ యొక్క మూలం ప్రేమాభ్యర్థన సంప్రదాయంలో కూడా ఉండే అవకాశం ఉంది.
సంగీతం మరియు భాష మాదిరిగానే (ఉదాహరణకు స్ట్రోక్ ద్వారా) లయకు సంబంధించిన జ్ఞానాన్ని కూడా ఒక వ్యక్తి కోల్పోవడం జరగదని, లయకు మానవ సంబంధం ఒక మూలాధారంగా ఉందని నాడీకణ శాస్త్రవేత్త ఆలీవర్ సాక్స్ ప్రతిపాదించారు. అంతేకాకుండా, చింపాజీలు మరియు ఇతర జంతువులు లయ విషయంలో ఇటువంటి జ్ఞానాన్ని ప్రదర్శించడం లేదని ఆయన పేర్కొన్నారు.
ప్రపంచవ్యాప్తంగా లయ పదబంధాలు మరియు క్రమాలను ఒక తరం నుంచి మరో తరానికి బదిలీ చేసేందుకు అనేక రకాల పద్ధతులు ఉన్నాయి, ఇవి సంప్రదాయ సంగీతంలో భాగంగా ఉన్నాయి.
ఆఫ్రికాకు చెందిన గ్రియోట్ సంప్రదాయంలో సంగీతానికి సంబంధించిన ప్రతి అంశం మౌఖికంగా తరువాతి తరాలకు బదిలీ చేయబడింది. అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో నివసించిన మరియు పనిచేసిన బాబాతుండే ఓలాతుంజీ (1927-2003) అనే ఒక నైజీరియా డ్రమ్మర్ (డోలువాద్య కళాకారుడు) చేతి డోలుపై లయలను బోధించేందుకు ఒక సులభమైన పలికే శబ్దాలను అభివృద్ధి చేశారు. ఆయన ఆరు మౌఖిక (వాక్) శబ్దాలను ఉపయోగించారు: అవి గూన్ డూన్ గో డో ప ట. డోలుపై మూడు ప్రాథమిక శబ్దాలు ఉన్నాయి, అయితే వీటిలో ప్రతి దానిని పలికించేందుకు కుడి చేయి లేదా ఎడమ చేతిని ఉపయోగించవచ్చు. ఈ సాధారణ వ్యవస్థను ఇప్పుడు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉపయోగిస్తున్నారు, ముఖ్యంగా డిజెంబే కళాకారులు ఎక్కువగా దీనిని ఉపయోగించడం జరుగుతుంది.
ఆఫ్రికన్ సంగీతానికి దండంతో చేసే సంజ్ఞల యొక్క అనుగుణ్యతపై జరుగుతున్న చర్చ అంతర్గత వ్యక్తులకు కాకుండా, వెలుపలి వారికి ఆసక్తికర అంశంగా మాత్రమే ఉండటం గమనార్హం. క్యాగంబిడ్వా నుంచి కాంగో వరకు ఆఫ్రికా అధ్యయనకారులు దండ సంజ్ఞమానం యొక్క సంప్రదాయాలను-మరియు పరిమితులను దాదాపుగా అంగీకరించారు, అంతేకాకుండా ఒక ఉన్నత స్థాయి సమాలోచన మరియు చర్చను తెలియజేసేందుకు మరియు సాధ్యపరిచేందుకు ప్రతిలేఖనాలను సృష్టించారు.— అగావు (2003: 52)
పశ్చిమ ఆఫ్రికా సంగీతం లయల మధ్య తన్యతపై ఆధారపడివుందని జాన్ మిల్లెర్ చెర్నోఫ్ 1979 వాదించారు. సుదూర అంతరాయాలు మరియు పిలుపు మరియు సమాధాన పద్ధతుల వద్ద కలిసే అతి సాధారణ క్రమాల యొక్క పునరావృతం ఆధారంగా కొన్ని నైతిక విలువలు ఒక పూర్తిస్థాయి సంగీత వ్యవస్థకు మద్దతు ఇస్తున్నాయి. డోలు మాటలు లేదా పాటల యొక్క పదాలుగా అనువదించగల పదబంధాల్లో కనిపించే జాతీయాలు లేదా వంశక్రమాలు వంటి ఉమ్మడి వచనాల్లో కూడా ఈ విలువలు కనిపిస్తాయి. పూర్తిగా మైమరిచిపోయే విధంగా, ముఖ్యంగా సంగీతానికి అనుగుణంగా నృత్యం చేస్తున్న వ్యక్తులకు స్పందించడం ద్వారా, భాగస్వామ్యాన్ని సంగీత కళాకారులు ప్రేరేపించాలని ప్రజలు ఆశిస్తారు. సంగీత కళాకారులకు ప్రశంసలు వారి నిరంతర సమూహ విలువల యొక్క సమర్థతకు సంబంధించి ఉంటాయి.
వ్యవహారిక ఆఫ్రికా ఉపయోగాల్లో, రిథమ్ అనే పదానికి "ఆత్మను పొందడం" అనే అర్థం ఉంది.
భారతీయ సంగీతం కోసం మౌఖికంగా తరువాతి తరాలకు బదిలీ చేయబడింది. తబలా వాద్యకారులు ఈ వాద్య సాధనను మొదలుపెట్టడానికి ముందుగా సంక్లిష్టమైన లయ క్రమాలు మరియు పదబంధాలను పలకడం నేర్చుకుంటారు. భారతీయ సంతతికి చెందిన ఆంగ్ల పాప్ గాయకురాలు షీలా చంద్ర ఈ క్రమాలను పాడటం ఆధారంగా ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు. భారతదేశ శాస్త్రీయ సంగీతంలో ఒక స్వరకూర్పు యొక్క తాళం ఒక లయ క్రమంగా ఉంటుంది, దీనిపై మొత్తం తాళాన్ని నిర్మిస్తారు.
ప్రామాణిక సంగీత సంజ్ఞామానంలో లయబద్ధమైన సమాచారం ఉంటుంది, ముఖ్యంగా డోలు వాయిద్యాలు మరియు పెర్క్యూషన్ పరికరాల కోసం దీనిని ఉపయోగిస్తారు. ఇతర వాయిద్యాలను సకాలంలో ఉపయోగించడం కోసం సాధారణంగా డోలు వాయిద్యాలు ఉద్దేశించబడతాయి. ఒక నిర్దిష్ట క్రమంలో, ఉదాహరణకు నిమిషానికి 72 బీట్‌లు (bpm), సకాలంలో బీట్‌లు/స్ట్రైక్‌లు అందించడం ద్వారా వారు దీనిని చేస్తారు. రాక్ సంగీతంలో, ఒక డోలు శబ్దాన్ని ఒక బేస్ (మంద్ర స్వరం)/గిటార్ క్రమాన్ని నిర్వహించేందుకు ఉపయోగిస్తారు.
పాశ్చాత్య సంగీతంలో, పాక్షికంగా ఒక మీటర్‌ను సూచించే ఒక సమయ సిగ్నేయర్‌కు అనుగుణంగా లయలను సాధారణంగా ఏర్పాటు చేస్తారు. అంతర్లీన్ పల్స్ యొక్క ఏకీకరణను కొన్నిసార్లు బీట్‌గా పిలుస్తున్నారు. టెంపో అనేది ఎంత వేగంగా బీట్ వెలువడుతుందో తెలియజేసే ఒక కొలత. టెంపోను సాధారణంగా "ప్రతి నిమిషానికి బీట్‌ల సంఖ్య (బీట్ ఫర్ మినిట్-bpm)"; 60 bpm అంటే ప్రతి సెననుకు ఒక బీట్ వేగం ఉంటుంది. మీటరు (సాధారణంగా పొడవు ప్రమాణంగా ఇది ఉపయోగించబడుతుంది) అనేది సాధారణంగా రెండు లేదా మూడు బీట్‌లతో కలపబడుతుంది, వీటిని వరుసగా డబుల్ మీటర్ మరియు ట్రిపుల్ మీటర్‌గా పిలుస్తారు. రెండు, మూడు లేదా నాలుగు యొక్క సరి లేదా బేసి సమూహాల్లో బీట్‌లు వరుసగా ఉన్నట్లయితే, దీనిని సాధారణ మీటర్ ఉంటారు, రెండు లేదా మూడు మీటర్‌ల యొక్క మిశ్రమాలతో ఉన్నట్లయితే దీనిని సంక్లిష్ట మీటర్‌గా గుర్తిస్తారు. నాలుగు కంటే ఎక్కువగా ఉన్న బీట్ నిర్మాణాలు సహజమైనవి కాదని పియర్ బౌలెజ్ అభిప్రాయపడ్డారు.. పశ్చిమ ఐరోపా కన్సర్ట్ మ్యూజిక్ యొక్క సమావేశాల్లో ఆయన ఈ సూచన చేశారు.
మధ్య ధ్వని లోపించిన లయలు అప్పటికే గణన ద్వారా ఒత్తిడి చేయబడని ఉచ్ఛారణ భాగాలకు సంబంధించిన లయలుగా ఉంటాయి. ఒకటి కంటే ఎక్కువ సిగ్నేచర్‌లో ఏకకాలంలో లయను వాయించడాన్ని పాలీమీటర్ అంటారు. పాలీరిథమ్ కూడా చూడండి. ఇటీవలి సంవత్సరాల్లో, లయ మరియు మీటర్‌లు సంగీత అధ్యయనకారుల పరిశోధనలో ఒక ముఖ్యమైన భాగంగా మారాయి. ఈ విభాగాలకు సంబంధించి ఇటీవలి కాలంలో మౌరీ యెస్టన్ ఫ్రెడ్ లెర్డాహల్ మరియు రే జాకెన్‌డోఫ్, జోనాథన్ క్రామెర్, క్రిస్టోఫర్ హాస్టీ, విలియమ్ రోథ్‌స్టెయిన్ మరియు జీల్ లెస్టెర్, తదితరులు పుస్తకాలు రాశారు.
కొన్ని సంగీత కళా ప్రక్రియలు లయను ఇతర కళా ప్రక్రియలకు భిన్నంగా ఉపయోగిస్తున్నాయి. ఉప-సహారా ఆఫ్రికా సంగీత సంప్రదాయాలు మరియు ఎక్కువగా పాశ్చాత్య సంగీతం ఉపవిభాగంపై ఆధారపడివుంటుంది, పాశ్చాత్యేతర సంగీతం మరింత సంకలిత లయను ఉపయోగిస్తుంది. ఆఫ్రికా సంగీతం ఎక్కువ స్థాయిలో పాలీరిథమ్‌లను, ముఖ్యంగా క్రాస్-రిథమ్‌ను ఉపయోగిస్తుంది, భారతీయ సంగీతం 7 మరియు 13 వంటి సంక్లిష్టమైన చక్రాలను ఉపయోగిస్తుంది, బాలినీస్ సంగీతంలో తరచుగా సంక్లిష్టమైన అంతర్ బంధన లయలు ఉపయోగించబడుతున్నాయి. ఎక్కువగా పాశ్చాత్య శాస్త్రీయ సంగీతం లయబద్ధంగా (లేదా మీటర్‌కు సంబంధించి) సాధారణంగా కనిపిస్తుంది; ఇది 4/4 లేదా 3/4 వంటి ఒక సాధారణ మీటర్‌లో ఉండటంతోపాటు, మధ్య ధ్వనిలోపాన్ని అతికొద్ది స్థాయిలో ఉపయోగిస్తుంది. ఆఫ్రికన్, క్యూబన్ సంగీతం మరియు బ్రెజిలియన్ సంగీతంలో క్లేవ్ ఒక కీలకమైన శ్రేణి (లేదా మార్గదర్శక శ్రేణి)గా ఉంటుంది.
20వ శతాబ్దంలో, ఐగోర్ స్ట్రావిన్‌స్కీ, బేలా బార్టోక్, ఫిలిప్ గ్లాస్ మరియు స్టీవ్ రీచ్ వంటి స్వరకర్తలు బేసి మీటర్‌లు ఉపయోగించి లయబద్ధంగా మరింత సంక్లిష్టమైన సంగీతాన్ని అభివృద్ధి చేశారు, ఫేజింగ్ మరియు సంకలిత లయ వంటి పద్ధతులను రూపొందించారు. ఇదే సయమంలో, ఆధునిక కళాకారులు ఆలీవర్ మెస్సియాన్ మరియు అతని శిష్యులు సంక్లిష్టతను పెంచి ఒక సాధారణ బీట్ యొక్క కోణానికి విఘాతం కలిగించారు, ఈ కారణంగా చివరకు అహేతుకమైన లయలు కొత్త సంక్లిష్టతలో విస్తృత ఉపయోగంలోకి వచ్చాయి. జాన్ కేజ్ యొక్క ఒక వ్యాఖ్య ద్వారా ఈ ఉపయోగాన్ని వివరించవచ్చు, సాధారణ లయలు శబ్దాలను ఒక్కొదానికి కాకుండా ఒక సమూహంగా వినేందుకు కారణమవతాయి; అహేతుకమైన లయలు, అసంబద్ధమైన లయ సమూహాల్లోకి కలిసిపోయే వేగంగా మారుతుండే పిచ్ సంబంధాలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇస్తాయి . సంగీతం దీర్ఘమైన కొనసాగింపు గల శబ్దాలు (డ్రోన్‌లు) మాత్రమే సంగీతంలో ఉంటాయి కాబట్టి, సంగీతంలోని ఒక సాధారణ బీట్ జ్ఞానం కనిపించదని లామోంట్ యంగ్ అభిప్రాయపడ్డారు. 1930వ దశకంలో హెన్రీ కోవెల్ బహుళ ఏకకాలిక ఆవర్తన లయలతో కూడిన సంగీతాన్ని సృష్టించారు, లియోన్ థేరేమిన్‌తో కలిసి రిథమికాన్‌ను సృష్టించారు, ఇది లయలను ప్రదర్శించే మొదటి ఎలక్ట్రానిక్ లయ యంత్రంగా గుర్తింపు పొందింది. ఇదే విధంగా, కోన్లోన్ నాన్‌కారో ప్లేయర్ పియానోను సృష్టించారు.