స్ట్రాబెర్రి
స్ట్రాబెర్రి (ఆంగ్లం: Strawberry) అనేది రోసేసి (Rosaceae) కుటుంబంలోని "ఫ్రాగారియ" (Fragaria) ప్రజాతికి చెందిన ఒక సాదారణ మొక్క, "స్ట్రాబెర్రి" తోటలను పండ్ల కోసం ప్రపంచవ్యాప్తంగా సాగు చేస్తున్నారు. విస్తృత విలువలు గల పండు, ప్రధానంగా దాని తియ్యని వాసన గల లక్షణము, ముదురు ఎరుపురంగుది కావడము వలన- దీనిని తాజాగా గానీ, తయారుచేయబడిన ఆహార పదార్ధాలను భద్రపరచుటలో, పండ్ల రసాలలో, పండ్లతోచేసే వంటకాలలో,ఐస్ క్రీమ్ లలో, మిల్క్ షేక్ మొదలైన వాటిలో ఎక్కువ మొత్తములో వినియోగిస్తున్నారు. కృత్రిమ స్ట్రా బెర్రీ వాసన కూడా అన్ని రకాల పారిశ్రామిక ఆహార ఉత్పత్తులలో విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తున్నారు.
తోట స్ట్రాబెర్రి మొదట తూర్పు ఉత్తర అమెరికా నుండి "ఫ్రాగారియ వర్జీనియానా" అనే సంకర రకము ద్వారా 1740లో బ్రిటనీ, ఫ్రాన్స్లో పెంచబడింది, దాని రుచి వలన ప్రసిద్ధి చెందింది, చిలీ నుండి"ఫ్రాగారియ చిలోఎన్సిస్ "గా మరియు దాని గుర్తించదగిన పెద్ద పరిమాణము గల అమిడీ-ఫ్రాంకోయిస్ ఫ్రెజియర్గా అర్జెంటీన తెచ్చుకొంది.
"ఫ్రాగారియ" x"అననస్సా ", వాణిజ్యఉత్పత్తిలో వుడ్ ల్యాండ్ స్ట్రా బెర్రీ స్థానాన్ని ఆక్రమించింది, ఇది 17 వ శతాబ్దము ప్రారంభంలో సాగుచేయబడిన మొదటి రకము స్ట్రాబెర్రి.
స్ట్రాబెర్రి అనునది సాంకేతికంగా అదనపు ఫలం, అనగా పండులోని గుజ్జు భాగము ఉత్పత్తి మొక్కల అండాశయము(ఎచేన్స్ ) నుండి గాక" అండాశయము కలిగి ఉన్న భాగము(ఆశ్రయం)" నుండి ఉంటుంది. గతములో కొన్ని సమయములలో అదనపు పండ్లు "చెడుచేసేవి"గా, "కృత్రిమమైనవి"గా సూచించేవారు, కానీ ఆ పదాలు తగని వాటిగా విమర్సించబడెను మరియు ఆ పదాలు ఈ రోజు వృక్ష శాస్త్రజ్ఞులు ఉపయోగించడము లేదు.
స్ట్రాబెర్రి సేద్యము చేయుటలో పరిమాణములో, రంగులో, రుచిలో, ఆకారములో, ఫలదీకరణదశలో, పండించే కాలములో, వ్యాధులకు బాధ్యత వహించడములో మరియు మొక్క నిర్మాణములో అసాధారణమైన మార్పులు వచ్చినవి. ఆకులలో కొంత మార్పు, మరియు లైంగిక అవయవాల అభివృద్ధికి సంబంధించి స్థూలంగా మార్పు జరిగింది. చాలా సందర్భాలలో పువ్వులు వాటి నిర్మాణములో హెర్మఫ్రోడిటిక్గా కనిపిస్తాయి, కానీ స్త్రీ పుష్పముగా లేదా పురుష పుస్పముగా పనిచేస్తుంది.
వాణిజ్యఉత్పత్తులకు ఉద్దేశించి, మొక్కలను వాటి తీగల నుండి పుట్టిస్తారు మరియు సాధారణంగా ముడి వేరు మొక్కలు లేదా ప్లగ్స్ గా సరఫరా చేస్తారు. సేద్యం రెండు సాధారణ పద్ధతులలో చేయబడుతుంది, అది వార్షిక ప్లాస్టి కల్చర్ లేదా క్రమములో లేని వరుసలు లేదా కట్టలతో కూడిన శాశ్వత వ్యవస్థ. పంటకు అనుకూలము కాని ఋతువులలో స్వల్పమొత్తంలో స్ట్రాబెర్రీలను గ్రీన్హౌస్ లలో ఉత్పత్తి చేస్తారు.
ఆధునిక వాణిజ్య ఉత్పత్తిలో అధిక భాగము ప్లాస్టి కల్చర్ పద్ధతిని ఉపయోగిస్తున్నారు. ఈ పద్ధతిలో, కలుపు మొక్కలు పెరిగి పంటను తినివేయడాన్ని మరియు క్రమక్షయాన్ని నిర్మూలించుటకు ప్రతి సంవత్సరము ఎత్తు పెంచిన మడులను తయారుచేస్తారు, వాటికి పొగబెడతారుమరియు ప్లాస్టిక్ తో కప్పుతారు. మొక్కలను సాధారణంగా ఉత్తర భాగాన నర్సరీల నుండి పొందుతారు, కప్పబడిన ప్లాస్టిక్ కు పెట్టిన రంధ్రాల ద్వారా మొక్కలను నాటుతారు మరియు కిందిభాగములో ట్యూబుల ద్వారా సాగు నీటిని పంపుతారు. మొక్కలు బాగా కనిపించుటకు, మొక్కలలోని అధిక శక్తి పండ్ల అభివృద్ధికి ఉపయోగ పడే విధంగా వాటి పెరుగుదలను ప్రోత్సాహ పరచుటకు మొక్కల నుండి తీగలను తొలగిస్తారు. పంట పండే తుదికాలములో, ప్లాస్టిక్ ను తొలగించి మొక్కలను భూమిలోకి దున్నుతారు. ఎందుకనగా, స్ట్రాబెర్రి మొక్కలు ఒకటి లేదా రెండు సంవత్సరాల తర్వాత ఉత్పత్తిలో మరియు పండు నాణ్యతలో క్షీణదశ ప్రారంభమవుతుంది, ప్రతి సంవత్సరము మొక్కల మార్పిడి పద్ధతి వల్ల దిగుబడిలో మరియు మొక్కల సాంద్రతలో అభివృద్ధి కలుగుతుంది. ఎలాగైనప్పటికి, ప్రతి సంవత్సరము మొక్కలు స్థాపించవలసి ఉండటము వలన, ఎక్కువ పెరుగుదల కాలము కావలసి ఉంది, మొక్కలు వేయుటకు, మడులను కప్పుటకు పెరిగిన ఖర్చుల వలన మరియు ప్రతి సంవత్సరము మొక్కలు కొనుగోలు చేయడము వలన, అన్ని ప్రాంతాలలో ఎల్లప్పుడూ ఇది సాధ్యము కాదు.
ఇంకొక పెద్ద పద్ధతి, ప్రతి సంవత్సరము అవే మొక్కలను వరుసలలో లేదా మడులలో ఉపయోగించడము, చల్లని వాతావరణములో చాలా సాధారణము. ఈ పద్ధతిలో తక్కువ పెట్టుబడి ఖర్చులు మరియు మొత్తము మీద తక్కువ నిర్వహణ అవసరమవుతాయి. ప్లాస్టి కల్చర్లో కంటే ఈ పద్ధతిలో దిగుమతి గణనీయంగా తక్కువ.
మూడవ పద్ధతి, కంపోస్ట్ గుంట ఉపయోగించుట. నల్ల ప్లాస్టిక్ కుళ్ళు లేదా క్రమములేని వరుస పద్ధతిలో ఉత్పత్తి అయిన పండ్ల కంటే, కంపోస్ట్ గుంటలలో పెరిగిన మొక్కలు ఎక్కువ ఆక్సిజెన్ రాడికల్ శోషణ సామర్ధ్యము(ORAC)ప్రాముఖ్యతను చూపుతాయి,అవి ఫ్లవోనోయిడ్స్, అన్తోసైనిన్స్, ఫ్రక్టోజ్, గ్లూకోజ్, సుక్రోజ్, మాలిక్ యాసిడ్, మరియు సిట్రిక్ యాసిడ్. 2003కు ముందు బెల్ట్స్ విల్లే మేరి ల్యాండ్ లో అగ్రికల్చరల్ రీసెర్చ్ సర్వీస్ వద్ద US అగ్రికల్చరల్ విభాగము నిర్వహించిన అధ్యయనములో కూడా ఈ ఫలితాలే వచ్చాయి, రెండు రకాల సేద్యాలలో జీవచర్య నాణ్యతలో కంపోస్ట్ నిర్వహించిన పాత్రను ఇవి నిర్ధారించాయి.
పూలను పుష్పించే విధానాన్ని అనుసరించి స్ట్రాబెర్రీలను తరచూ సమూహాలుగా చేస్తారు. సంప్రదాయంగా, "జూన్ లో పండే స్ట్రాబెర్రీ"లు, ఇవి వేసవి ప్రారంభములో పండే పండ్లు మరియు "ఎప్పుడైనా పండే స్ట్రాబెర్రీలు", సీజన్ మొత్తములో వేర్వేరు పంటలలో పండే పండ్లు, అనే భాగము రెందు రకాల మధ్య కలిగి ఉంది. ఈ మధ్య కాలములో జరిగిన పరిశోధనలు స్ట్రాబెర్రీలు సహజంగా మూడు పుష్పించే అలవాట్లలో పండుతాయి అని రుజువు చేసాయి: రోజులో తక్కువ భాగం, దీర్ఘ భాగం, మధ్యస్తం. ఈ పరిశోధనలు మొక్కలో పగటి సమయములో జరిగే మార్పులు మరియు పూవు ఏర్పడుటకు కారణమయ్యే కాంతి వ్యవధి రకమును సూచించాయి. పగటి సమయము పట్టించుకోని సేద్యపుదారులు కాలవ్యవధి లక్ష్యము లేని పూవులను ఉత్పత్తి చేస్తున్నారు.
స్ట్రాబెర్రీలను విత్తనముల ద్వారా కూడా పుట్టించవచ్చు, ప్రాథమికంగా ఇది అభిరుచి గల పని అయినప్పటికీ, వాణిజ్యపరంగా విస్తృతంగా చేయుట లేదు. కొంత మంది విత్తనముల ద్వారా మొక్కల ఉత్పత్తి చేసే సేద్యపు దారులు ఇంటి అవసరముల కోసము అభివృద్ధి చేస్తున్నారు, మరియు వాణిజ్యపరమైన ఉత్పత్తి కొరకు పరిశోధన కొనసాగుతోంది. విత్తనాలను(అచెన్స్)వాణిజ్య విత్తన సరఫరాదారుల ద్వారా గానీ లేదా పండ్లను సేకరించి, దాచి వాటి నుండి గానీ పొందుతున్నారు.
స్ట్రాబెర్రీలను ఇంకా, ఇండ్లలో స్ట్రాబెర్రి కుండీలలో పెట్టి కూడా పెంచవచ్చు.
ఇప్పుడు అధికంగా స్ట్రాబెర్రీ మొక్కలను పంట పండిచుటకు ముందు, తర్వాత మరియు ప్లాస్టి కల్చర్ లో మొక్కలు వేయుటకు ముందు తరచుగా, కృత్రిమమైన ఎరువులు వేసి పోషిస్తున్నారు.
వాస్తవముగా, పంట కోయు మరియు శుభ్రము చేయు పద్ధతిని తగిన సమయములో మార్చుట లేదు. సున్నితమైన స్ట్రా బెర్రీలను ఇంకా చేతులతో కోయుచున్నారు. వేరుచేయుట మరియు పాకింగ్ చేయుట, ఆధునిక యంత్రాల సౌకర్యాల ఉపయోగానికి భిన్నంగా, తరచుగా క్షేత్రములో జరుగుతుంది. భారీ స్థాయిలో, నీటి ఆవిరి మరియు కన్వేయర్ బెల్ట్ కదలికల ద్వారా స్ట్రాబెర్రీలను శుభ్రం చేస్తున్నారు.
ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా స్ట్రాబెర్రీల మీద దాడి చేసే దాదాపు 200 రకాల తెగుళ్ళు ఉన్నాయి. ఈ తెగుళ్ళు వీటిని కలిగి ఉన్నాయి,అవి స్లగ్స్,మాత్స్,ఫ్రూట్ ఫ్లైస్, చాఫర్స్, స్ట్రా బెర్రీ రూట్ వీవిల్స్, స్ట్రా బెర్రీ త్రిప్స్, స్ట్రా బెర్రీ సాప్ బీటిల్స్, స్ట్రా బెర్రీ క్రోన్ మాత్, మైత్స్ , అఫిడ్స్, మరియు ఇతరాలు.
లేపిడోప్ టెరలోని చాలారకాలు స్ట్రాబెర్రీ మొక్కలను తింటాయి;వివరాలకు ఈ జాబితా చూడండి.
స్ట్రాబెర్రీ మొక్కలు చాలారకాల వ్యాధులకు గురి అవుతాయి. ఆకులు చాలా సూక్ష్మ బూజు కణాల చే దాడికి గురి కావచ్చు,ఆకు మచ్చ("స్ఫేరెల్ల ఫ్రాగారియే" అనే బూజు ద్వారా కారణమవుతుంది), ఆకు ముడత("ఫోమోప్సిస్ ఓబ్స్సురంస్" ), మరియు బంక మట్టిలోని ఒకరకమైన బూజుచే దాడికి గురికావచ్చు. పుష్పముల చుట్టూ భాగములు మరియు వేర్లు ఈ వ్యాధుల బారిన పడవచ్చు, రెడ్ స్టేలే, వేర్టిసిలియం విల్ట్, బ్లాక్ రూట్ రాట్, మరియు నెమటోడ్స్. స్ట్రాబెర్రీ పండ్లు వీటి నుండి వ్యాధులకు లోనుకావచ్చు, అవి గ్రే మోల్డ్, రిజోఫాస్ తెగులు, మరియు లెదర్ తెగులు. చలికాలములో ఉష్ణోగ్రతలలో మార్పుల వలన మొక్కలలో వ్యాధులు వృద్ది చెందవచ్చు. కేవలము స్ట్రాబెర్రీ మొక్కల వేర్లకు మాత్రమే నీళ్ళుపెట్టాలి, ఆకులకు నీళ్ళు పెట్టినచో బూజు ఏర్పడును. ఫంగస్ కలగకుండా నిర్మూలించడానికి స్ట్రాబెర్రీలను తప్పకుండా గాలి ఎక్కువగా వుండే ప్రదేశములో ఉంచాలి.
స్ట్రాబెర్రీ మొక్కలు సులభముగా పెరుగును, మరియు ప్రపంచములో దాదాపుగా ఎక్కడైనా పెరగవచ్చును. స్ట్రాబెర్రీ మొక్కను వసంత ఋతువు ప్రారంభం నుండి మధ్యవరకు కొనుటకు మంచిది. మొక్కను పూర్తిగా ఎండలో మరియు ఇసుకనేలలో ఉంచుట మంచిది. స్ట్రాబెర్రీలు ఎలాంటి స్థితిలోనైనా ఎక్కువ కాలము జీవించగల బలమైన మొక్కలు, కానీ మొక్క పండును ఏర్పరచే సమయమునందు,చాలినంత నీరు తీసుకొనుట దానికి ముఖ్యము. స్ట్రాబెర్రీలను కుండీ మొక్కలుగా పెంచినా పండు ఉత్పత్తి అవుతుంది.
స్ట్రాబెర్రీ మొక్కలను ఒకే ప్రయత్నములో లేత కొమ్మగా వేరొక చోటికిపంపి కొత్త మొక్కను పుట్టించవచ్చు, కొత్త మొక్కను ఏర్పరచుటలో విజయవంతం కావాలంటే కొమ్మను కత్తిరించి మనకు ఎక్కడైతే కొత్త మొక్క కావాలనుకుంటామో అక్కడ నాటాలి.
స్ట్రాబెర్రీలను తాజాగా వినియోగించటంతోపాటు అదనంగా చల్లని ప్రదేశంలో ఘనీభవింపచేసి, నిల్వవుండే విధముగా తయారుచేయవచ్చు, వీలైనంత విధముగా ఎండబెట్టి వాటిని ధాన్యపు కడ్డీలవంటివాటిలో ఉపయోగిస్తారు . పాల ఉత్పత్తులలో అదనంగాచేర్చుటకు స్ట్రాబెర్రీలు ప్రాముఖ్యముచెందినవి, స్ట్రాబెర్రీ రుచిగల ఐస్క్రీంలలో, మిల్క్ షేక్ లలో, స్మూతీస్ లలో మరియు పెరుగులలో ఉపయోగిస్తారు. స్ట్రాబెర్రీలు మరియు మీగడ ప్రజాదరణగల భోజనానంతర పదార్ధాలుగా వింబుల్డన్లో వినియోగించబడుతున్నాయి. స్ట్రాబెర్రీతో చేసిన వంటకము(pie) కూడా ప్రసిద్ధి చెందినది. కరిగించినచాక్లెట్లో ముంచిన స్ట్రాబెర్రీలుగల ఫన్డ్యును తినడం ఆరోగ్యకరమైన మార్గములో చాక్లెట్ ను ఆనందించటంవంటిది.
స్ట్రాబెర్రీ వర్ణ ద్రావకమును సహజ ఆమ్ల/క్షార సూచికగ ఉపయోగిస్తారు, ఎందుకనగా వర్ణము యొక్క సంయుగ్మ ఆమ్లము మరియు సంయుగ్మ క్షారములు వేర్వేరు రంగులు కలిగిఉంటాయి.
ఒక కప్పు (144g) స్ట్రాబెర్రీలు దాదాపుగా 45 కేలరీలు (188 kj) కలిగివుంటాయి మరియువిటమిన్ C మరియు ఫ్లేవనాయిడ్స్ లభించే అమోఘమైన వనరు.
కొంతమందికి స్ట్రాబెర్రీలను ఉపయోగించడము వలన అనఫిలాక్తాయిడ్ ఎలర్జీ కలిగిన సంఘటనలున్నాయి. ఓరల్ ఎలర్జీ సిండ్రోం, ఈ ఎలర్జీ యొక్క చాలా సాధారణ రూపము, కానీ హే ఫీవర్(ముక్కు నుండి నీరుకారుట, జ్వరము మొదలైన లక్షణాలు) లేదా డెర్మటైటిస్లేదాహైవ్ లలో కూడా ఈలక్షణాలు కలిగిఉండవచ్చు, మరియు తీవ్రసందర్భాలలో శ్వాస పీల్చుటలో ఇబ్బందులకు కారణము కావచ్చు. కాయలు పండ్లుగా మారటానికి ఉపయోగపడే ప్రోటీన్ తో ఎలర్జీ కారకము కలిసిఉండవచ్చు అని కొన్ని పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి, దాని పేరు Fra a1(ఫ్రగారియ ఎలెర్జెన్ 1). బిర్చ్, యాపిల్ పండ్లలో హోమోలాగాస్ ప్రోటీన్ లు కనుగొనబడినవి, ఇలా ఉండటమువలన ప్రజలు ఈ మూడురకాల జాతులతో సంకర- చర్యని అభివృద్ధి చేయవచ్చు.
వైట్-ఫ్రూటేడ్ స్ట్రాబెర్రీ సాగులలో Fra a1 లోపించడం వలన, స్ట్రాబెర్రీ అలర్జీల వలన బాధ పడేవారికి ఇది కూడా కారణము కావచ్చు. స్ట్రాబెర్రీలను పండించటానికి అవసరమయిన ప్రోటీన్ లోపమువలన, రెడ్ స్ట్రాబెర్రీల మాదిరిగా పక్వానికి రావడానికి అవసరమైన ఫ్లావనాయిడ్స్ను వైట్ స్ట్రాబెర్రీలు ఉత్పత్తి చేయలేవు . అవి పండినా కాని తెల్లగా, లేత పసుపు లేదా బంగారురంగులో వుంటాయి, పక్వానికి రాని వాటిలా కనిపిస్తాయి; ఇలా ఉండటము కూడా ఉపయోగకరము ఎందుకనగా పక్షులు తక్కువగా ఆకర్షితమవుతాయి. వాస్తవముగా ఎలర్జీ కారకములేని 'సొఫార్' పేరు గల స్ట్రాబెర్రీ రకము లభిస్తుంది.