ఎక్స్‌రేచిత్రణ (రేడియోగ్రఫీ)
ఎక్స్‌రేచిత్రణ (Radiography) అనేది మానవ శరీరం వంటి ఏకరూపరహిత రచిత పదార్థాన్ని చూడటానికి ఎక్స్-కిరణాలను ఉపయోగించే విధానం. కిరణం యొక్క భౌతిక అంశాలను వినియోగించుకోవడం ద్వారా, వేర్వేరు సాంద్రత మరియు సంరచన ప్రాంతాలను స్పష్టంగా ప్రదర్శించబడేలా ఒక చిత్రాన్ని తయారు చేయవచ్చు.
ఎక్స్-కిరణాల యొక్క విజాతీయ వెలుగు ఒక ఎక్స్-కిరణాల ఉత్పాదకిచే ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది మరియు దానిని ఒక వస్తువుపై పడేలా చేస్తారు. వస్తువులోని వేర్వేరు ప్రాంతాల సాంద్రత మరియు సంరచన ప్రకారం, ఎక్స్-కిరణాల్లో కొన్నింటిని వస్తువు శోషిస్తుంది. తర్వాత వాటి గుండా ప్రయాణించిన ఎక్స్-కిరణాలను వస్తువు వెనుకవైపున ఒక శోధకి ద్వారా సంగ్రహిస్తారు (ఎక్స్-కిరణాలకు ప్రభావితమయ్యే ఫిల్మ్ లేదా ఒక డిజిటల్ శోధకి), ఇది అన్ని నిర్మాణాలను ఒకదానిపై ఒకదానిని ఆధ్యారోపణ చేసిన ఒక 2డి చిత్రాన్ని అందిస్తుంది. త్రిమితీయ కణజాల దర్శినిలో, ఎక్స్-కిరణాల మూలం మరియు శోధకి ప్రధాన వరుసలో కాకుండా స్పష్టమైన చిత్రాలు కోసం తరలిస్తారు. కంప్యూటెడ్ త్రిమితీయ కణజాల దర్శిని (CT స్కానింగ్) అనేది సాదా చిత్రం కంటే వ్యత్యాసంగా ఉంటుంది, దీనిలో స్కాన్ చేసిన వస్తువు/రోగి యొక్క 3డి చిత్రాన్ని రూపొందించడానికి కంప్యూటర్ సహాయక పునర్నిర్మాణాన్ని ఉపయోగిస్తారు.
ఎక్స్‌రేచిత్రణను వైద్య మరియు పారిశ్రామిక అనువర్తనాలు రెండింటి కోసం ఉపయోగిస్తున్నారు (వైద్య ఎక్స్‌రేచిత్రణ మరియు పారిశ్రామిక ఎక్స్‌రేచిత్రణ చూడండి). పరిశీలించబడుతున్న అంశం మానువుడు లేదా జంతువు వంటి జీవి అయితే, దానిని వైద్య అంశంగా భావిస్తారు; అన్ని ఇతర ఎక్స్‌రేచిత్రణను పారిశ్రామిక ఎక్స్‌రేచిత్రణ అంశాలుగా సూచిస్తారు.
ఎక్స్‌రేచిత్రణ అనేది ఎక్స్-కిరణాల సృష్టితో 1895లో ప్రారంభమైంది, కచ్చితమైన వివరాల్లో వీటి లక్షణాలను మొట్టమొదటిగా వివరించిన వ్యక్తి విల్హెల్మ్ కోనార్డ్ రాంట్జెన్ పేరుతో రాంట్జెన్ కిరణాలు అని కూడా సూచిస్తారు. గతంలోని ఈ అనామక కిరణాలు (కనుక ఎక్స్) ఒక విద్యుదయస్కాంత వికిరణ రకం వలె గుర్తించబడ్డాయి. అతికొద్ది కాలంలోనే ఎక్స్-కిరణాలను షూలను సవరించడం నుండి ప్రస్తుతం ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తున్న వైద్య వినియోగాల వరకు పలు అనువర్తనాల్లో ఉపయోగించడం ప్రారంభించారు. ఎక్స్-కిరణాలను ప్రోద్దుత వికిరణం యొక్క ప్రమాదాలను గుర్తించడానికి ముందు, ప్రారంభంలోనే వ్యాధి నిర్ధారణ కోసం ఉపయోగించేవారు. అంతే కాకుండా, మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో గాయపడిన సైనికులకు చికిత్స కోసం ఎక్స్‌రేచిత్రణను ఉపయోగించాలని మేరీ క్యూరీ ప్రోత్సహించింది. ప్రారంభంలో, ఆస్పత్రుల్లో పలు రకాల సిబ్బంది ఎక్స్‌రేచిత్రణను నిర్వహించేవారు, వారిలో భౌతిక విజ్ఞానులు, ఫోటోగ్రాఫర్లు, వైద్యులు, నర్సులు మరియు ఇంజినీర్లు ఉన్నారు. వికిరణ చికిత్సా విజ్ఞానంలో వైద్య ప్రత్యేకత నూతన సాంకేతికతలో పలు సంవత్సరాల్లో అభివృద్ధి చెందింది. నూతన రోగ నిర్ధారణ పరీక్షలు అభివృద్ధి చేసినప్పుడు, ఎక్స్‌రేచిత్రణ చేసేవారు ఈ నూతన సాంకేతికతలో శిక్షణ పొందడం మరియు అనుసరించడం జరిగింది. రేడియోగ్రాఫర్లు ఇప్పుడు ఫ్లూరోస్కోపీ,కంప్యూటెడ్ టోమోగ్రఫీ, స్తనచిత్రణ, ఆల్ట్రాసౌండ్, కేంద్రీయ వైద్యం మరియు అయస్కాంత అనునాద చిత్రణ వంటి వాటిని నిర్వహిస్తారు. ఒక సాధారణ నిఘంటువులో రేడియోగ్రఫీ అంటే "ఎక్స్-కిరణాల చిత్రాలను రూపొందించడం" అనే అర్థాన్ని పేర్కొన్నప్పటికీ, ఇది "ఎక్స్-కిరణాల విభాగాలు", రేడియోగ్రాఫర్లు మరియు రేడియాలజిస్ట్‌ల విధిలో భాగంగా మాత్రమే ఉంది. ప్రారంభంలో, రేడియోగ్రాఫ్‌లను రోయెంట్‌జెనోగ్రామ్‌లు అని పిలిచేవారు.
పలు ఎక్స్-కిరణ ఫోటాన్‌ల వనరులను ఉపయోగిస్తున్నారు; వీటిలో ఎక్స్-కిరణాల జనరేటర్‌లు, బీటాట్రాన్‌లు మరియు లీనియర్ యాక్సిలిరేటర్‌లు (లినాక్స్) ఉన్నాయి. గామా కిరణాల కోసం, Ir, Co లేదా Cs వంటి రేడియోధార్మికత్వ వనరులను ఉపయోగిస్తారు.
చిత్రాలను రూపొందించడానికి పలు శోధకాలు ఫోటోగ్రాఫిక్ ఫిల్మ్, సింటిలేటర్ మరియు సెమీకండక్టర్ డయోడ్ శ్రేణులను ఉపయోగిస్తారు.
వైద్య అవసరాలు కోసం ఉపయోగించే ఎక్స్-కిరణ ఫోటోన్లను ఒక ఎలక్ట్రాన్ పాల్గొనే ఒక సంఘటనచే రూపొందిస్తారు, అయితే గామా కిరణ ఫోటాన్లను ఒక పరమాణువులోని కేంద్రకంతో ఒక అన్యోన్యక్రియ ద్వారా రూపొందిస్తారు. సాధారణంగా, వైద్య ఎక్స్‌రేచిత్రణను ఒక ఎక్స్-కిరణ గొట్టంలో రూపొందించిన ఎక్స్-కిరణాలను ఉపయోగించి నిర్వహిస్తారు. సాధారణంగా కేంద్రీయ వైద్యంలో గామా కిరణాలను ఉపయోగిస్తారు.
ఎక్స్‌రేచిత్రణకు ఎక్కువగా ఉపయోగించే విద్యుదయస్కాంత వికిరణ రకాలు వలె ఎక్స్-కిరణం మరియు గామా వికిరణాన్ని చెప్పవచ్చు. ఈ వికిరణం రేడియో తరంగాలు మరియు దృశ్యమాన కాంతి వంటి మరింత సాధారణ రకాలు కంటే అత్యంత శక్తివంతమైనది. ఈ అత్యంత శక్తి కారణంగానే గామా కిరణాలను ఎక్స్‌రేచిత్రణలో ఉపయోగించడం ప్రారంభించారు కాని ఇది ప్రాణులకు అత్యంత ప్రమాదకరమైనది. 
వికిరణాన్ని ఎక్స్-కిరణ గొట్టాలు, అత్యంత శక్తి ఎక్స్-కిరణ సామగ్రి లేదా రేడియం మరియు రాడాన్ వంటి సహజ రేడియోయాక్టివ్ అంశాలతో మరియు కోబాల్ట్-60 మరియు ఇరిడియం-192 వంటి అంశాల రేడియోయాక్టివ్ ఐసోటోప్లును కృత్రిమంగా ఉత్పత్తి చేస్తారు. విద్యుదయస్కాంత వికిరణంలో డోలనం చేస్తున్న విద్యుత్ మరియు అయస్కాంత క్షేత్రాలు ఉంటాయి, కాని సాధారణంగా ఒక ఏకైక సినుసోయిడాల్ తరంగం వలె కనిపిస్తుంది. గత రేడియం మరియు రాడాన్‌లు రెండింటినీ ఎక్స్‌రేచిత్రణ కోసం ఉపయోగించేవారు, అవి ఖరీదైన రేడియోటాక్సిక్ ఆల్ఫా రేడియేషన్ ప్రసారకాలు కనుక వాటిని ఉపయోగించడం మానివేశారు; ఇరిడియం-192 మరియు కోబాల్ట్-60 అనేవి ఉత్తమ ఫోటాన్ వనరులు. మరిన్ని వివరాలు కోసం సాధారణంగా ఉపయోగించే గామాలను ఉత్పత్తి చేసే ఐసోటోపులు చూడండి.
గామా కిరణాలు పరోక్షంగా ఆయోనేజింగ్ వికిరణం. ఒక గామా కిరణం ఒక పరమాణువు కణం, సాధారణంగా ఒక ఎలక్ట్రాన్‌తో ఒక అన్యోన్యక్రియ జరిగే వరకు వస్తువు గుండా ప్రయాణిస్తుంది. ఈ అన్యోన్యక్రియలో, గామా కిరణం నుండి శక్తి ఒక ఆయోనైజింగ్ అణువు అయిన ఎలక్ట్రాన్‌కు బదిలీ అవుతుంది. ఈ శక్తి బదిలీ ఫలితంగా, ఎలక్ట్రాన్ పరమాణువు నుండి విడిపోతుంది మరియు దాని మార్గంలోని ఇతర ఎలక్ట్రాన్‌లను ఢీకొట్టడం ద్వారా అయోనైజ్ పదార్దానికి చేరుకుంటుంది. కొన్నిసార్లు, ప్రయాణిస్తున్న గామా కిరణం ఎలక్ట్రాన్ యొక్క కక్ష్యలో అంతరాయం కలిగిస్తుంది మరియు దాని వేగాన్ని తగ్గిస్తుంది, శక్తిని విడుదల చేస్తున్నప్పటికీ, అది విముక్తి పొందదు. పరమాణువు అయోనైజెడ్ కాదు మరియు గామా కిరణం ప్రయాణాన్ని కొనసాగిస్తుంది, అయితే తక్కువ శక్తితో ప్రయాణిస్తుంది. విడుదలైన ఈ శక్తి అనేది సాధారణంగా వేడి లేదా మరొక బలహీనమైన ఫోటాన్ మరియు ఒక వికిరణ దహనం వలె జీవ హానికి కారణమవుతుంది. వికిరణం యొక్క ప్రారంభ మోతాదుచే శృంఖలా ప్రతిచర్య బహిర్గతమైన తర్వాత కొనసాగుతుంది, అంటే ప్రత్యక్ష సూర్యకాంతి నుండి రక్షణ పొందుతున్నప్పటికీ, ఒక సూర్యరశ్మి చర్మాన్ని నాశనం చేసే విధంగా ఉంటుంది.
ఎక్స్‌రేచిత్రణలో సాధారణంగా ఉపయోగించే శక్తుల పరిధి కోసం, గామా కిరణాలు మరియు ఎలక్ట్రాన్‌ల మధ్య అన్యోన్యక్రియ రెండు విధానాల్లో సంభవిస్తుంది. ఒక ప్రభావం మొత్తం గామా కిరణ శక్తి ఒక సంపూర్ణ పరమాణువుకు బదిలీ చేయబడినప్పుడు ఏర్పడుతుంది. గామా కిరణం కనిపించదు మరియు గతి (బలానికి సంబంధించి చలనం) శక్తితో పరమాణువు నుండి విడుదలైన ఒక ఎలక్ట్రాన్ దాదాపు గామా శక్తికి సమాన శక్తిని కలిగి ఉంటుంది. ఈ ప్రభావం ప్రబలంగా తక్కువ గామా శక్తులను కలిగి ఉంటుంది మరియు దీనిని ఫోటోఎలక్ట్రిక్ ప్రభావంగా పిలుస్తారు. ఇతర ముఖ్యమైన ప్రభావం ఒక గామా కిరణం ఒక పరమాణువు ఎలక్ట్రాన్‌తో అన్యోన్యక్రియలో పాల్గొన్నప్పుడు, దానిని పరమాణువు నుండి వేరు చేయడం ద్వారా సంభవిస్తుంది మరియు గామా కిరణం యొక్క గతి శక్తిలో ఒక భాగం మాత్రమే దానికి బదిలీ అవుతుంది. తక్కువ శక్తితో ఒక అప్రధాన గామా కిరణం కూడా (అంటే తక్కువ పౌనఃపున్యం) అన్యోన్యక్రియ నుండి వెలవడుతుంది. ఈ ప్రభావం అత్యధిక గామా శక్తుల్లో ప్రబలంగా ఉంటుంది మరియు దీనిని కాంప్టాన్ ప్రభావంగా పిలుస్తారు.
ఈ ప్రభావాలు రెండింటిలోనూ వెలువడిన ఎలక్ట్రాన్లు పరిసర పరమాణువులను అయోనైజ్ చేయడం ద్వారా వాటి గతి శక్తిని కోల్పోతాయి. ఈ విధంగా ఉత్పత్తి అయిన అయాన్ల యొక్క సాంద్రత గామా కిరణాలచే పదార్ధానికి పంపిణీ చేయబడిన శక్తి యొక్క కొలత.
వికిరణం యొక్క ఒక కిరణంలో వ్యత్యాసాలను లెక్కించడానికి సాధారణ పద్ధతిలో ఒక ఫోటోగ్రాఫిక్ ఫిల్మ్‌పై దాని ప్రభావాన్ని శోషించడం ద్వారా చేస్తారు. ఈ ప్రభావం ఆ కాంతి యొక్క ప్రభావానికి సమానంగా ఉంటుంది మరియు వికిరణం యొక్క మరింత తీవ్రత దానిని మరింత మసకగా చేస్తుంది లేదా ఫిల్మ్‌ను బహిర్గతం చేస్తుంది. వాడుకలో ఉన్న ఇతర పద్ధతుల్లో, అయోనైజింగ్ ప్రభావాన్ని విద్యుత్‌పరంగా లెక్కించడం వంటివి ఉన్నాయి, ఒక ఎలక్ట్రోస్టాటికల్ చార్జెడ్ పలకాన్ని ఉత్సర్గం చేసే దాని సామర్థ్యం లేదా ఫ్లూరోస్కోపీలో వలె ఫ్లూరోస్స్‌కు నిర్దిష్ట రసాయనాలను కారణమవుతుంది.
"స్కియాగ్రాఫెర్" అనే పదాన్ని 1918 వరకు "రేడియోగ్రాఫర్" అనే అర్థం కోసం ఉపయోగించేవారు. దీనిని 'నీడ' మరియు 'రచయిత' వంటి పురాతన గ్రీకు పదాల నుండి తీసుకున్నారు.