తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ
తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని భాషా మరియు సంస్కృతిని ప్రోత్సహించేందుకు తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వంచే ఏర్పాటు చేయబడిన శాఖ. రవీంద్రభారతిలోని కళాభవన్ లో ఈ శాఖ కార్యాలయం ఉంది. ఈ శాఖ 2014, జూన్ 2 న ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ నుండి విడిపోయింది.
రాష్ట్ర ఆవిర్భావం తర్వాత, తెలంగాణ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ చేస్తున్న కృషి అద్వితీయమైనది. తెలంగాణ కళలు, సాహి త్యం, తెలంగాణ తేజోమూర్తులు గురించి చేస్తున్న కృషి అపూర్వమైనది. రవీంద్రభారతి, కళాభవన్ కేంద్రంగా జరుగుతున్న సాంస్కృతిక ప్రదర్శనలు తెలంగాణ భాషను, సంస్కృతిని, తెలంగాణ అస్తిత్వాన్ని పతాక రీతి ప్రదర్శిస్తున్నాయి.తెలంగాణ రాష్ట్రం ఆవిర్భవించిన నాటినుండి భాషా సంస్కృతి అభివృద్ధి పై భాషా సాంస్కృతిక శాఖ దృష్టి సారించింది. తెలంగాణ సంస్కృతిని, కళలను, కళాకారులను ప్రోత్సహించడమే ధ్యేయంగా తెలంగాణ వైతాళికుల జయంతి, వర్థంతి ఉత్సవాలను అధికారికంగా నిర్వహించడంతోపాటు వారి పేర్లతో అవార్డులనూ ప్రకటించింది. అందులో భాగంగా కాళోజీ నారాయణరావు జయంతిని తెలంగాణ భాషా దినోత్సవం గా ప్రకటించడంతోపాటు, ఆయన పేరుమీద ఇక పురస్కారాన్ని ప్రవేశపెట్టి అమ్మంగి వేణుగోపాల్ (2015), గోరటి వెంకన్న (2016) లకు అందించింది. వరంగల్‌ లో కాళోజీ కళాకేంద్రం ఏర్పాటుకు 50 కోట్లు, హైదరాబాద్‌ లో 14 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో తెలంగాణా కళాభారతి నిర్మాణానికి 300 కోట్లు ఏర్పాటుచేసింది. కొమురం భీం, పి.వి. నరసింహారావు, ఈశ్వరీ బాయి, కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీ వంటి మహనీయుల జయంతి, వర్థంతి కార్యక్రమాలను ప్రభుత్వ కార్యక్రమాలుగా ప్రకటించింది. 3,254 మంది వృద్ధ కళాకారులకు ప్రతి నెల 1500 రూపాయల పెన్షన్ సౌకర్యం, 550 మంది కళాకారులకు సాంస్కృతిక సారథి కింద ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు కల్పించింది.
తెలంగాణ రాష్ట్రం ఆవిర్భవించిన తొలి ఏడాది వేడుకలలో వివిధ కళా ప్రదర్శనలు ఏర్పాటు చేసింది. హైదరాబాద్‌లో చౌమల్లా ప్యాలెస్ నుండి శిల్పారామం వరకు 32 వేదికల మీద కళాప్రదర్శనలు నిర్వహించింది.
రాష్ట్ర అవతరణ సందర్భంగా రాష్ట్ర ఆవిర్భావ దినోత్సవం ప్రతి సంవత్సరం నిర్వహించడం జరుగుతుంది. అందులో భాగంగా మండల స్థాయినుంచి రాష్ట్రస్థాయి వరకు వివిధ రంగాల్లో కృషి చేసిన వారికి ఉత్తమ పురస్కారాలను అందించడం జరుగుతుంది. రాష్ట్ర స్థాయిలో 32 విభాగాల్లో 52 రంగాల వారికి ఆవార్డు కింద ఒక్కొక్కరికి లక్షా నూటా పదహారు రూపాయలతో మండల స్థాయినుంచి రాష్ట్ర స్థాయి వరకు 5,780 మందిని ప్రభుత్వం సత్కరించింది. ఈ పురస్కారాల కింద 7 కోట్ల 52 లక్షల 70 వేలు అందజేసింది. అంతేకాకుండా ఉగాది వేడుకల్లోనూ 19 అంశాల్లో 28 మందికి 10 వేల చొప్పున అందించి, సత్కరించింది.
తెలంగాణ అస్తిత్వాన్ని దేశ నలుమూలలా ప్రసరింపజేయడానికి భాషా సాంస్కృతిక శాఖ, జాతీయ స్థాయి సాంస్కృతిక సంస్థలతో కలసింది. నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా నాటకోత్సవాలు, సౌత్‌జోన్ కల్చరల్ సెంటర్ తంజావూరు, నార్త్‌ఈస్ట్ కల్చరల్ సెంటర్, దిమాపూర్ కళాకారులతో సాంస్కృతిక వినిమయం వంటివి హైదరాబాద్ లో జరిపింది. ఈశాన్య రాష్ర్టాల కళాకారులతో ఆక్చేవ్-2014 పేరుతో రాష్ట్రవ్యాప్తంగా నాలుగు ప్రాంతాల్లో కళా ప్రదర్శనలు నిర్వహించింది. దేశ రాజధానిలో తెలంగాణ కళాకారులు వారం రోజుల పాటు ప్రదర్శనలు ఇచ్చి తెలంగాణ సాంస్కృతిక వైభవాన్ని చాటే అవకాశం కల్పించింది.
ఈ శాఖకు మామిడి హరికృష్ణ డైరెక్టర్‌గా నియమితులయ్యాక తెలంగాణ కళారాధన-2015 పేరుతో 125 రోజులపాటు మరియు తెలంగాణ కళారాధన-2016 పేరిట 51 రోజులపాటు నిత్యం కళాప్రదర్శనలు నిర్వహించడం జరిగింది. ఈ కళారాధనలో బుర్రకథలు, ఒగ్గుకథలు, యక్షగానం, సురభి నాటకాలు, మైమ్, మ్యాజిక్, మిమిక్రీ, సలామ్ తెలంగాణ శీర్షికన ఉర్దూ సంప్రదాయ కళలు సూఫీ, ముషాయిరా, ఖవ్వాలి, గజల్స్ ఇలా విభిన్న రకాల కళలను ఒకే వేదికపై ప్రదర్శించారు. రవీంద్రభారతి స్థాపించిన 54 సంవత్సరాల చరిత్రలో ఇటువంటిది జరగడం ఇదే మొదటిసారి.
సాహిత్యం విషయంలో కూడా భాషా సాంస్కృతిక శాఖ మంచి కార్యక్రమాలు నిర్వహించింది. రాష్ట్రం ఏర్పడిన తర్వాత వరుసగా నాలుగు అంశాలపై ప్రత్యేక కవితా సంపుటాలు తీసుకువచ్చింది. తొలి ప్రయత్నంగా కొత్తసాలు పేరుతో కవితా సంకలనం, బతుకమ్మ పండుగ సందర్భంగా తంగేడువనం పేరుతో తంగేడు పువ్వు మీద 166 మంది కవులతో కవితా సంకలనం, 2015 రాష్ట్ర అవతరణ ఉత్సవాల్లో భాగంగా తొలిపొద్దు కవితా సంకలనం, 2016 రాష్ట్ర అవతరణ ఉత్సవాల్లో భాగంగా మట్టిముద్ర కవితా సంకలనం, 2017 హేవళంబి నామ ఉగాది కవి సమ్మేళనంలో భాగంగా తల్లివేరు కవితా సంకలనాలను వెలువరించింది. ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలు - 2017 సందర్భంగా తెలంగాణ తేజోమూర్తులు, కళా తెలంగాణం, పటం కతలు పుస్తకాలను ప్రచురించింది.
మహిళలు అన్ని రంగాల్లో రాటుదేలుతున్నారు. విజయవంతంగా రాణిస్తున్నారు. విద్య అయినా.. ఉద్యోగం అయినా.. వ్యాపారం అయినా మేమున్నాం.. అని ముందువరుసలో నిలబడుతున్నారు. ఎన్ని చేసినా సరైన గౌరవం.. ప్రోత్సాహం లభిస్తేనే ఉత్సాహం రెట్టింపవుతుంది. గౌరమ్మను గంగలో పూజించే బతుకమ్మ సాక్షిగా.. దుర్గమ్మను నైవేద్యంతో పూజించే బోనం సాక్షిగా.. స్త్రీలను గౌరవించుకోవడం, సత్కరించుకోవడం తెలంగాణ రాష్ట్ర సంప్రాదాయం. 70 ఏండ్ల స్వతంత్ర భారతంలో ఏ రాష్ట్రంలో లేని విధంగా తెలంగాణ ప్రభుత్వం, తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ ఆధ్వర్యంలో ప్రతీ సంవత్సరం అంతర్జాతీయ మహిళా దినోత్సవం సందర్భంగా తెలంగాణ రాష్ట్రం లో ఆయా రంగాల్లో రాణించిన మహిళలకు ప్రత్యేక పురస్కారాలు అందజేస్తుంది.ఆగస్టు 22న ప్రపంచ జానపద దినోత్సవం సందర్భంగా శాఖ ఆధ్వర్యంలో జానపద జాతర ఆగస్టు 22 నుంచి ఆగస్టు 31 వరకు పది రోజులపాటు రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా 31 జిల్లాల్లో స్థానిక జానపద కళాకారులచే జానపద కళారూపాల ప్రదర్శనలు ఇవ్వబడుతున్నాయి.
25 రాష్ర్టాల సంప్రదాయ తీపి వంటకాలతో మూడురోజుల పాటు ఈ స్వీట్ ఫెస్టివల్ జరుగనుంది. 25 రాష్ర్టాలు, 15 దేశాల నగరాల స్వీట్ వెరైటీలు ఇక్కడ ప్రదర్శిస్తారు. ప్రతిరోజూ వివిధ రాష్ర్టాల కళారూపాలు కూడా ప్రదర్శిస్తారు. ఫుడ్‌కోర్టులు, స్నాక్స్, హస్తకళల ప్రదర్శన కూడా ఉంటాయి. ఒక్కో ఐటమ్ చాలా రకాల వెరైటీల్లో లభిస్తుంది. 70 రకాల లడ్డూలు, 80 రకాల పాయసాలు ఇలా ఒక్కో ఐటమ్ కనీసం 60,70 రకాల్లో దొరుకుతుంది. దాదాపు 1200 మంది మహిళలు స్వీట్ స్టాల్స్ ఏర్పాటు చేశారు. సికింద్రాబాద్‌లోని పరేడ్ గ్రౌం డ్‌లో మూడురోజులపాటు కొనసాగే ఇంటర్నేషనల్ కైట్ అండ్ స్వీట్ ఫెస్టివల్‌ను 2019, జనవరి 13 ఆదివారంరోజున ఉపరాష్ట్రపతి వెంకయ్యనాయుడు ప్రారంభించారు.
తెలంగాణా రాష్ర్టం రూపొందిన తర్వాత నాటకరంగాన్ని మళ్లీ ప్రజలలోకి తీసుకెళ్లాలనే ప్రయత్నాలు తీవ్రంగా మొదలయ్యాయి. వాటిని ప్రజల దృష్టిలో పెట్టుకున్న భాషా సాంస్కృతిక శాఖ నాటకరంగ పురోభివృద్ధికి ఏడు అంచెల నిర్మాణాత్మక వ్యూహాన్ని రూపొందించి అమలుచేయడం మొదలుపెట్టింది. 1) సంప్రదాయ పద్య, పౌరాణిక, సురభి నాటకాలను ప్రోత్సహించడం, కొనసాగించడం, 2) ఆధునిక, ప్రయోగాత్మక, సాంఘిక నాటకాలను ప్రోత్సహించడం, 3) జాతీయ, అంతర్జాతీయ భాషల నాటకాలను తెలుగులో నాటకీకరించి ప్రదర్శించడం, 4) హైదరాబాద్‌కే ప్రత్యేకం అనదగిన దక్కనీ నాటకాన్ని, ఉర్దూ నాటకాన్ని ఆదరించి ప్రోత్సహించడం, 5)ప్రముఖ తెలంగాణ కథకులు, సాహితీవేత్తలు రాసిన కథలను నాటకీకరించి ప్రదర్శించడం, 6) జాతీయ, అంతర్జాతీయ నాటక బృందాలను తెలంగాణకు, హైదరాబాద్‌కు ఆహ్వానించి రాష్ర్ట కళాకారులకు, నాటకాభిమానులకు జాతీయ, అంతర్జాతీయ నాటకాన్ని పరిచయం చేయడం, సాంస్కృతిక మార్పిడికి దారులు వేయడం, 7) జిల్లాస్థాయిలో వివిధ రకాల నాటక సప్తాహాలు నిర్వహించడం ద్వారా నాటకాన్ని ప్రజలకు చేరువ చేయడం, 8)ప్రముఖ నాటక కర్తల పేరిట నాటకోత్సవాలు నిర్వహించటం. వీటితోపాటు తెలంగాణ యువ నాటకోత్సవం పేరిట యువ కళాకారులతో నాటక ప్రదర్శనలు చేయిస్తూ న్యూవేవ్ థియేటర్ మూవ్‌మెంట్ దిశగా తనదైన ముద్రను వేయగలిగింది. కథలను నాటకీకరించడం, ఇతర భారతీయ భాషల నాటకాలను తెలుగీకరించడం, అంతర్జాతీయ నాటకాన్ని తెలుగులో అందించడం, సమకాలీన సమస్యలే వస్తువుగా నాటకాలు రాయడం మొదలైనవి శాఖ ఆధ్వర్యంలో జరుగుతున్న ‘న్యూ వేవ్ థియేటర్’కు పునాదులు.
నా తెలంగాణ కోటి రతనాల వీణ అని చాటిన దాశరథి కృష్ణమాచార్య జన్మదిన వేడుకలను ప్రభుత్వం అధికారికంగా నిర్వహిస్తున్న సందర్భంలో, సాహిత్యరంగంలో కృషిచేసిన వారికి దాశరథి సాహితీ పురస్కారంను అందజేయడం జరుగుతుంది.
తెలంగాణ సినీ కళాకారులు, ఔత్సాహిక ప్రతిభావంతులను ప్రోత్సహించేందుకు భాష, సాంస్కృతిక శాఖ ప్రతి శనివారం నిర్వహిస్తున్న కార్యక్రమమే ఈ సినివారం. 2016, నవంబర్ 12న ప్రారంభమైన ఈ సినివారం వేదికలో వర్థమాన దర్శకులు తమ ప్రతిభకు పదును పెడుతూ సృజనాత్మక కథాంశాలతో రూపొందించిన లఘు చిత్రాలు, డాక్యుమెంటరీలను ప్రతి శనివారం రవీంద్రభారతిలో ఉచితంగా ప్రదర్శిస్తున్నారు. లఘు చిత్రాల దర్శకులను ప్రోత్సహించడంతో పాటు వారి ప్రజ్ఞాపాటవాలను వెలుగులోకి తీసుకురావడానికి ఈ ప్రదర్శనలు ఎంతగానో ఉపయోగపడుతున్నాయి.
తెలంగాణ సినిమా కోసం ఆరాటపడే యువదర్శకులు, రచయితలు, నటీనటులు, నిర్మాతలు, సాంకేతిక నిపుణులు, సినీ అభిమానులకు ప్రపంచ సినిమాను పరిచయంచేసే ఉద్ధేశ్యంతో ప్రతి ఆదివారం నిర్వహిస్తున్న కార్యక్రమం సండే సినిమా (ఎ విండో టూ వరల్డ్ సినిమా).ప్రతి ఆదివారం సాయంత్రం 5 గంటలకు ప్రపంచ సినిమాల ప్రదర్శనతో పాటు వర్ధమాన సినీ కళాకారులకు ప్రపంచ స్థాయి సినిమాని పరిచయం చేసి, ప్రపంచ స్థాయి సినిమా నిర్మాణ విలువలు, విశేషాలు, మెళకువలను తెలియజేసేందుకు వివిధ రకాల వర్క్‌షాప్‌లను కూడా నిర్వహిస్తున్నారు.
సినిమారంగం లోకి రావాలనుకుంటున్న యువతకు అంతర్జాతీయ సినిమాను పరిచయంచేయడంతోపాటు ఆ సినిమాల్లోని థీమ్, టెక్నిక్, టేకింగ్‌ల గురించి సరైన అవగాహనకోసం శాఖ ఏర్పాటుచేసిన కార్యక్రమం ఫెంటాస్టిక్ ఫైవ్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ ఇంటర్నేషనల్‌. ప్రపంచవ్యాప్తంగా వస్తున్న మార్పులను తెలుసుకోవడం వల్ల మన తెలంగాణ సినిమా రాబోయే కాలంలో ఎలా వుండాలో తెలుసుకోవడానికి ఈ ఫెస్టివల్ ఓ కేస్ స్టడీగా ఉంటుంది. గతంలో ఈ చిత్రోత్సవంలో ఇరాన్ చిత్రాలను, జర్మనీ చిత్రాలను మరియు వివిధ భాషల్లో వచ్చిన దేవదాసు చిత్రాలను, ఫ్రెంచ్ చిత్రాలను, కొరియన్ చిత్రాలను, మృణాళ్ సేన్ ఫిలిం ఫెస్టివల్ ప్రదర్శించారు.
తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని అన్ని కళలకు చెందిన ఆన్లైన్ ద్వారా కళాకారులకు గుర్తింపుకార్డులను అందిచడంతోపాటూ, వారికి సంబంధించిన డేటాబేసును తయారుచేయడంకోసం శాఖ ఒక యాప్‌, మరో సాఫ్ట్‌వేర్‌ను డెవలప్‌ చేసింది. దేశంలోనే తొలిసారిగా రూపొందించిన ఈ విధానంకు ఇన్నోవేటివ్‌ విభాగంలో ప్రతిష్ఠాత్మక స్కోచ్‌ గోల్డెన్‌ అవార్డుతోపాటు ఆర్డర్‌ ఆఫ్‌ మెరిట్‌ పురస్కారం వచ్చింది.ఇవేకాక ప్రతి జిల్లాలో ఆడిటోరియం, కళాభారతిల నిర్మాణాలకు శ్రీకారం చుట్టింది. నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా రీజనల్ సెంటర్‌ను హైదరాబాద్‌లో ఏర్పాటు చేయడానికి తగిన ప్రతిపాదనలను కేంద్ర ప్రభుత్వానికి, ఎన్‌ఎస్‌డీ ఛైర్మన్ రతన్ థియామ్‌కు అందించడం జరిగింది.