లక్ష్యాల ద్వారా నిర్వహణ
లక్ష్యాల ద్వారా నిర్వహణ (ఆంగ్లం: Management by Objectives) లేదా ఫలితాల ద్వారా నిర్వహణ (ఆంగ్లం: Management by Results) ప్రకారం నిర్వహణ అనగా ఒక సంస్థలో, నిర్వాహక వర్గం మరియు ఉద్యోగులు పరస్పర ఆమోదమైన లక్ష్యాలని నిర్దేశించుకొని వాటిని సాధించటానికి సంస్థలో వారు ఏమి చేసి వాటిని సాధించాలో నిర్ధారించే ఒక ప్రక్రియ. ఇది 1954 లో పీటర్ డ్రకర్ రచించిన పుస్తకం "The Practice of Management"లో లక్ష్యాల ద్వారా నిర్వహణ మరియు స్వయం నియంత్రణ (Management by Objectives and Self-Control) అనే పదప్రయోగం ద్వారా మొట్టమొదటిసారిగా నిర్వచించబడింది.
లద్వాని (MBO) సారాంశం -
లద్వానిలో ముఖ్యభాగం ఉద్యోగి యొక్క పనితనాన్ని కొలవటం మరియు నిర్ధారించబడిన ప్రమాణాలతో పోల్చటం. ఆదర్శప్రాయంగా, ఉద్యోగులు స్వయంగా లక్ష్యాలని నిర్దేశంలో పాలుపంచుకోవటం, తీసుకొనవలసిన చర్యలని నిర్ధారించటం వలన వారి బాధ్యతలని వారు నిర్వర్తించే అవకాశం ఎక్కువ ఉంది.
జార్జ్ ఎస్ ఓడియోర్నె ప్రకారం, లక్ష్యాల ద్వారా నిర్వహణ అనే వ్యవస్థ, పై ఆధికారి మరియు క్రింది స్థాయి ఉద్యోగి కలసికట్టుగా సంబంధిత లక్ష్యాలని గుర్తించి పొందవలసిన ఫలితాలని దృష్టిలో ఉంచుకొని ఒక్కొక్కరి ప్రధాన బాధ్యతని నిర్దేశించుకొని, విభాగాన్ని నడపటంలో వీటినే దిశానిర్దేశాలుగా, ఫలితాలని సాధించబోయే దిశలో సభ్యుల కృషికి కొలమానాలుగా వినియోగించే ప్రక్రియగా అభివర్ణించవచ్చును.
లద్వాని ప్రక్రియ ఐదు మెట్లు కలిగి ఉంటుంది.
లద్వాని సిద్ధాంతంలో, ఉద్యోగులు వారు నిర్వర్తించవలసిన పాత్ర మరియు బాధ్యతలని అర్థం చేసుకొనవలసిన అవసరం వస్తుంది. వారి కార్యకలాపాలకి, సంస్థ లక్ష్యాలకి మధ్య ఉన్న అవినాభావ సంబంధాన్ని అర్థం చేసుకోగలుగుతారు. ఇంతే గాక ఉద్యోగి యొక్క వ్యక్తిగత లక్ష్యాలని చేరుకోవటానికి కూడా ఇది దోహద పడుతుంది.
ఇతర లక్షణాలు మరియు ప్రయోజనాలు
లక్ష్యాలు ఏ విభాగంలో నైనా (ఉత్పత్తి, విపణీకరణ, సేవలు, విక్రయాలు, పరిశోధన) నిర్దేశించవచ్చును.
కొన్ని లక్ష్యాలు (సంస్థ లేదా సంస్థలోని ఒక విభాగం) సమష్టిగా చేరవలసి ఉంటే మరికొన్ని ప్రత్యేకించి ఒక్కొక్క ఉద్యోగి చేరవలసి ఉంటాయి. నిర్వాహకులు వ్యాపార ధర్మాన్ని, వ్యూహాత్మక లక్ష్యాలని నిర్దేశించాలి. ఉన్నత స్థాయి నిర్వాహకులు వారి విశ్లేషణల ఆధారంగా నిర్దేశిత కాలంలో ఏం సాధించవచ్చునో, కచ్చితంగా ఏవైతే సాధించి తీరాలో తెలుపుతారు. వివిధ విభాగాలని సమీక్షించే, వాటి కార్యకలాపాలని నియంత్రించి, కేంద్రీకరించే ఒక ప్రాజెక్టు మేనేజరు ఉండాలి. ఒకవేళ ప్రాజెక్టు మేనేజరు లేకపోయిననూ, అతని పాత్ర ఆశించవలసిన అవసరం లేకున్ననూ సంస్థాగత లక్ష్యాలకు ఒక్కొక్క నిర్వాహకుని సహకారం స్పష్టంగా తెలియజేయబడి ఉండాలి.
లక్ష్యాలు వాటి పరిమాణాన్ని నిర్ధారించబడే విధంగా ఉండాలి. పర్యవేక్షించబడేలా ఉండాలి. సంబంధిత లక్ష్యాలని స్థాపించటానికి, అవి ఎంతవరకు చేరుకొనబడ్డాయో నిర్ధారించే నిష్పత్తిని కచ్చితంగా, నిష్పాక్షికంగా కనుగొనటానికి నమ్మదగిన సమాచార వ్యవస్థల నిర్వహణ (సవ్యని) (Management Informaton Systems - MIS) లు అవసరమౌతాయి. జీతభత్యాలలో ప్రోత్సాహకాలు లక్ష్యాలకి చేరుకున్నందుకుగాను రుద్దటం పై డ్రకర్ గట్టిగానే వ్యతిరేకించారు. సాంకేతికాధారితాలైన గూగుల్ వంటి సంస్థలు రూపొందించిన లక్ష్యాలు మరియు కీలక ఫలితాలు (లకీఫ) (Objectives and Key Results - OKR) లని రూపొందించిననూ వీటి మాతృక మాత్రం డ్రకర్ యొక్క లద్వాని యే.
లద్వాని యొక్క పరిమితులు:
వనరుల లభ్యత, ప్రామాణికాలు; విలీనాలు మరియు స్వాధీనాల వలన ఇతర సంస్థల నుండి సంక్రమించే నాయకత్వం; వాటాదారులు - ఇవన్నీ సందర్భం క్రిందకు వస్తాయి. ఈ విధానం సరిగా రూపొందించకపోతే, స్వల్ప-కాలిక లక్ష్యాలని చేరటానికి సంస్థలో పరస్పర అంగీకారం కుదుర్చుకొన్న వర్గాలు, స్వార్థపూరిత ఉద్యోగులు ఫలితాలని వక్రీకరించి చూపేందుకు దోహద పడటమే కాక, లద్వాని ద్వారా సంస్థకు ప్రతికూల పరిస్థితులని ఏర్పరుస్తాయి.
లద్వాని యొక్క ఆచరణ, సంస్థాగత సంస్కృతికి జాగ్రత్తగా అనుసంధానం చేయాలి. ప్రస్తుతం లద్వాని మునుపటి వలె నాగరిక నిర్వాహక పోకడగా పరిగణించబడకపోయిననూ నిర్వహణలో దాని స్థానం ఇప్పటికీ ప్రత్యేకమే. భేదమంతా ఉన్నత స్థాయి ఉద్యోగులచే ముందే నిర్దేశించబడిన లక్ష్యాలు క్రింది స్థాయి ఉద్యోగుల వరకూ సంక్రమించటమా, లేక చర్చల ద్వారా అంగీకరంచబడటమా అనే అంశంలోనే ఉంది. అన్ని స్థాయిల ఉద్యోగులు లద్వాని ప్రక్రియలో భాగస్వాములు కావటమే లాభదాయకం.
- ఇవి పనితనం ముదింపు మరియు లద్వాని గురించి నిర్వహణా రంగంలో ప్రసిద్ధి పొందిన కొన్ని సామెతలు. కావున ఈ ప్రక్రియలో సమస్యలని ఎదుర్కోకుండా ఉండాలంటే లక్షాల నిర్దేశం కంటే, ఆమోదయోగ్యమైన లక్ష్యాలని చర్చల ద్వారా ఖరారు చేసుకోవటం ఉత్తమం.
డబ్ల్యు ఎడ్వార్డ్స్ డెమింగ్ ప్రకారం- 1. Drucker, Peter F., "The Practice of Management", in 1954. ISBN 0-06-011095-3 
2. Jump up ^ Odiorne, George S., "Management by Objectives; a System of Managerial Leadership", New York: Pitman Pub., 1965.
3. Jump up ^ Deming, W. Edwards, "Out of the Crisis", The MIT Press, 1994, ISBN 0-262-54116-5
4. Jump up ^ Deming’s 14 Points and Quality Project Leadership J. Alex Sherrer, March 3, 2010
5. Jump up ^ Drucker, Peter, "Management Tasks, Responsibilities, Practices", Harper & Row, 1973