బలూచిస్తాన్ (పాకిస్తాన్)
బెలూచిస్తాన్ () అనేది పాకిస్తాన్‌లోని (వైశాల్యం ప్రకారం)అతిపెద్ద రాష్ట్రం, పాకిస్తాన్ యొక్క మొత్తం భూవిస్తరణలో దాదాపు 44%లో ఆక్రమించి ఉంది. 1998 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, బలూచిస్తాన్‌లో జనాభా 6.6 మిలియన్లు ఉంది.
దీని పొరుగుప్రాంతాలలో పడమరన ఇరాన్, ఉత్తరాన ఆఫ్ఘనిస్తాన్ మరియు ఖైబెర్-పఖ్‌తుంఖ్వా రాష్ట్రం మరియు తూర్పున పంజాబ్ ఇంకా సింద్ రాష్ట్రాలు ఉన్నాయి. దక్షిణాన అరేబియా మహాసముద్రం ఉంది. ఈ రాష్ట్రంలో ప్రధానంగా మాట్లాడే భాషలలో బలోచి, బ్రహుయి, పాష్తో మరియు ఉర్దూ ఉన్నాయి. రాష్ట్ర రాజధాని క్వెట్టా మరియు గ్వాదర్ అనేది అభివృద్ధి చెందుతున్న పేద నగరం. బలోచ్ మరియు పాష్తున్ ప్రజలు రెండు అతిపెద్ద సమానస్థాయి జాతులుగా ఉన్నాయి; మూడవ అతిపెద్ద సమూహం సింధీ మూలం నుండి ప్రధానంగా మిశ్రమ జాతులతో ఏర్పడుతుంది (సింధీ బలోచ్). బలూచిస్తాన్ సమృద్ధియైన ఖనిజ వనరులను కలిగి ఉంది, పాకిస్తాన్‌లో సహజవాయువు సరఫరా చేయటంలో ఇది రెండవ స్థానాన్ని కలిగి ఉంది.
ఇరాన్ పీఠభూమి యొక్క ఆగ్నేయ-అంచున బలూచిస్తాన్ కేంద్రీకృతమై ఉంది. మధ్య తూర్పు మరియు నైరుతి ఆసియా నుండి మధ్య ఆసియా మరియు దక్షిణ ఆసియాకు వారధిగా ఉంటుంది మరియు మధ్య ఆసియా యొక్క భూపర్వేషిత దేశాల కొరకు అత్యంత సమీప సముద్ర తీరాన్ని ఏర్పరుస్తుంది.
భౌగోళికమైన పరిమాణం ప్రకారం, బలూచిస్తాన్ 347,190 కిమీ² (134,051 మీ²)తో పాకిస్తాన్‌లోని ఐదు రాష్ట్రాలలో అతిపెద్దదిగా ఉంది, ఇది పాకిస్తాన్ యొక్క మొత్తం భూభాగంలో ఇంచుమించు 44%ను కలిగి ఉంది. పర్వత భూభాగం మరియు నీటి కొరత కారణంగా జన సాంద్రత చాలా తక్కువగా ఉంది. దక్షిణ ప్రాంతాన్ని మక్రాన్ అని పిలుస్తారు. మధ్య ప్రాంతాన్ని కలాట్ అంటారు.
సులైమాన్ పర్వతాలు ఈశాన్య మూలలో అధికంగా ఉంటాయి మరియు ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లోని కాందహార్ వైపుకు వెళ్ళటానికి బొలాన్ పాస్ సహజంగా ఏర్పడిన మార్గం, దీనిని ఆఫ్ఘనిస్తాన్ వెళ్ళటానికి బ్రిటీష్ శిబిరాలు త్రోవ వలే ఉపయోగించాయి. క్వెట్టాకు దక్షిణాన ఉన్న రాష్ట్రం అధిక భాగంలో ఎడారిగా ఉండటంతో కొన్ని నగరాలు నదులు మరియు కాలువల సమీపాన ఉన్నాయి.
అధిక జనసాంద్రత కల రాష్ట్ర రాజధాని క్వెట్టా జిల్లా రాష్ట్రం యొక్క ఈశాన్య దిశలో ఉంది. ఇది ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌తో ఉన్న సరిహద్దు సమీపాన, ఈశాన్యంలో కాందహార్ వెళ్ళటానికి మార్గాన్ని కలిగి నదీలోయలో ఉంది.
అత్యంత చల్లగా ఉండే శీతాకాలాలు మరియు అధిక ఉష్ణోగ్రతలు ఉన్న వేసవికాలాలు ఉన్నత ప్రదేశాల యొక్క శీతోష్ణస్థితిని నిర్దేశిస్తాయి. నిమ్న భూముల యొక్క శీతాకాలాలు అత్యంత వైవిధ్యంగా ఉంటాయి, జియారాట్, క్వెట్టా, కలాట్, ముస్లిం బాగ్ మరియు ఖానోజైలో వంటి ఉత్తర జిల్లాల అత్యంత చల్లదనాన్ని కలిగి ఉండి మక్రాన్ తీర ప్రాంత సమీపంలో సాధారణమైన శీతోష్ణ పరిస్థితులను కలిగి ఉంటాయి. వేసవికాలాలు వేడిగా మరియు పొడిగా ఉంటాయి, ముఖ్యంగా ఛాఘై మరియు ఖరన్ జిల్లాల యొక్క శుష్క ప్రాంతాలలో ఈ విధంగా ఉంటుంది. మైదాన ప్రాంతాలు కూడా వేసవిలో చాలా వేడిగా ఉంటాయి, ఉష్ణోగ్రతలు అత్యధికంగా convert50CF}} పెరుగుతాయి.అత్యధికంగా 53CF}}ఉష్ణోగ్రత 26 మే 2010న సిబీలో నమోదు కాబడింది. గతంలో 52CF}} సిబీలో నమోదయ్యింది. ఇతర వేడి ప్రాంతాలలో, తుర్బాట్ మరియు దాల్బండిన్ ఉన్నాయి. శీతాకాలాలు మైదాన ప్రాంతాలలో సాధారణంగా ఉండి ఉష్ణోగ్రతలు ఎన్నడూ ఘనీభవన స్థానాన్ని చేరకుండా ఉంటాయి. ఎడారి శీతోష్ణస్థితి వేడి మరియు అత్యధిక శుష్క స్థితులతో ఉంటుంది. అప్పుడప్పుడు వచ్చే బలమైన గాలి తుఫానుల కారణంగా ఈ ప్రాంతాలు నివాసయోగ్యం కాకుండా ఉన్నాయి.
1998 జనాభాలెక్కల ప్రకారం, బలూచిస్తాన్ జనాభా 6.6 మిలియన్ల నివాసితులుగా ఉంది, ఇందులో దాదాపుగా 5% పాకిస్తానీయులు ఉన్నారు. అధికారిక అంచనాల ప్రకారం బలూచిస్తాన్ యొక్క జనాభా 2003లోని 7.45 మిలియన్ల నుండి 2005లో 7.8 మిలియన్లకు పెరిగింది. 
2008 పాకిస్తాన్ స్టాటిస్టికల్ ఇయర్ బుక్ ప్రకారం, బలూచిస్తాన్ నివాసితులలో బలూచి ప్రధాన భాషగా ఉన్నవారు 54.8% మంది మరియు 29.6% మంది పాష్తో మాట్లాడేవారుగా ఉండి, బలూచి మరియు పాష్తో ఈ ప్రాంతంలో రెండు ప్రధాన భాషలుగా అయ్యాయి. ఇతర భాషలలో బ్రహుయి, సింధీ, పంజాబీ మరియు సరైకి ఉన్నాయి. బలూచి-మాట్లాడే ప్రజలు తక్కువ జనాభా ఉన్న పడమర, తూర్పు, దక్షిమం మరియు ఆగ్నేయంలో ఉన్నారు; బ్రహుయి మాట్లాడేవారు రాష్ట్ర మధ్యభాగంలో అధికంగా ఉన్నారు మరియు పాష్తున్‌లు ఉత్తరాన అధికంగా ఉన్నారు. కలాట్ మరియు మాస్తుంగ్ ప్రాంతాలలో బ్రహుయి మాట్లాడతారు. రాష్ట్ర రాజధాని క్వెట్టాలో అత్యధికంగా పాష్తున్లు ఉన్నారు మరియు గణనీయమైన సంఖ్యలో బలూచీలు కూడా ఉన్నారు. లాస్బెల జిల్లాలో జనాభాలో అధికభాగం సింధీ, బలూచి లేదా లాసీ మాట్లాడతారు. నసీరాబాద్ జిల్లా మరియు సిబీ ఇంకా డేరా మురాద్ జమాలీ నగరాలలో సింధీ అధికంగా మాట్లాడబడుతుంది. 1979లో ఆఫ్ఘనిస్తాన్ మీద సోవియట్ దండయాత్ర చేసినప్పుడు అనేకమంది ఆఫ్ఘన్ కాందిశీకులు క్వెట్టాకు తరలి వచ్చారు. కలాట్ ప్రాంత సమీపాన మరియు రాష్ట్రంలోని ఇతర భాగాలలో బలూచ్ బ్రహుయి మాట్లాడేవారు ఉన్నారు. తీరం వెంట వివిధ మక్రాని బలూచి మాట్లాడేవారు ప్రధానంగా ఉన్నారు. అధికసంఖ్యలో ఆఫ్ఘన్ కాందిశీకులను కూడా ఈ రాష్ట్రంలో చడవచ్చును, ఇందులో పాష్తున్లు, హజారాస్ మరియు తజిక్లు ఉన్నారు. అనేకమంది సింధీ రైతులు తూర్పు దిశలోని దున్నడానికి సాధ్యపడే భూములకు తరలి వెళ్ళారు.
బలూచిస్తాన్ ప్రధానంగా గిరిజన, పితృస్వామిక మూలాల మరియు సాంప్రదాయిక సంస్కృతిని కలిగి ఉంది. బలూచి సమాజంలో "మీర్" లు, "సర్దార్"లు మరియు "నవాబ్" ‌లు అనబడే గిరిజన నాయకులు ఆధిపత్యాన్ని కలిగి ఉంటారు, వీరు బలూచిస్తాన్ యొక్క పాలక నాయకులుగా బలూచి ప్రజల యొక్క విద్యాభివృద్ధిని మరియు అధికారాన్ని నిరోధించినందుకు విమర్శలను ఎదుర్కున్నారు అట్లాచేయకుండా ఉంటే ప్రజలు యధాతథస్థితిని ఎదిరించి ఉండేవారు.
ప్రతిష్ఠ కొరకు చంపటం అనేది చాలా సాధారణంగా ఉండేది కానీ దీనిని చాలామంది ప్రజలు నిరుత్సాహపరిచారు. ఆసియా మానవ హక్కుల సంఘం అందించిన నివేదిక ప్రకారం ఆగస్టు 2008లో జరిగిన సంఘటనలో, మారుమూల పల్లెటూరులోని ఐదుగురు మహిళలు (యుక్తవయసులోని ముగ్గురుతో సహా) వారి సొంత భర్తలను ఎంచుకోవటాన్ని కోరుకున్నారనే నేరం మీద వారిని కొట్టి, కాల్చి మరియు సజీవంగా గుంటలో పాతిపెట్టారు. ఈ గిరిజన వ్యక్తులలో ఒకరు పాలనలో ఉన్న పాకిస్తాన్ పీపుల్స్ పార్టీ యొక్క రాష్ట్ర మంత్రి సోదరుడు మరియు స్థానిక రక్షకభటుడు, అందుచే అతని మీద చర్య తీసుకోవటాన్ని తిరస్కరించారు.
మానవ హక్కుల కార్యకర్తలు జాతీయ మరియు అంతర్జాతీయ దృష్టికి కేసును తీసుకురావటంతో, పాకిస్తాన్ పార్లమెంట్‌లో బలూచిస్తాన్‌కు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న ఇస్రార్ ఉల్లా జెహ్రి ఈ హత్యలకు మద్ధతునిస్తూ తన తోటి శాసననిర్మాతలను ఈ సంఘటన గురించి ఏవిధమైన రభస చేయవద్దని చెప్పారు. అతను పార్లమెంట్‌ను ఉద్దేశించి మాట్లాడుతూ, "ఇవి శతాబ్దాల-పూర్వంనాటి ఆచారాలు మరియు వాటిని సమర్థించటం నేను కొనసాగిస్తాను. అవినీతి చర్యలలో పాల్గొనేవారు మాత్రమే భయపడాలి" అని తెలిపారు. కానీ అనేక మంది బలూచి మేధావులు బలూచిస్తాన్ లో చోటుచేసుకున్న ఈ భయంకరమైన నేరాలకు వ్యతిరేకంగా ఉన్నారు. బలూచ్‌లోని అధికమంది ఉద్దేశ ప్రకారం, వ్యక్తి లేదా గిరిజన నాయకుడిని న్యాయస్థానానికి తీసుకువచ్చి శిక్షించాలని భావించారు. చాలామంది బలూచ్లు లేదా బలూచీలు "కరో కారీ" బలూచీ సంస్కృతిలో భాగంగా ఉందనేదానిని తిరస్కరించారు. వారి వాదన ప్రకారం ఇది దిమ్మరుల సాంస్కృతిక అభ్యాసం, దీనిని అనేక సంవత్సరాల క్రితమే ఆపివేశారు, కానీ పాకిస్తాన్ ప్రభుత్వం యొక్క పేలవమైన పరిపాలన మరియు బలూచ్‌ను నిరాయుధీకరణ చేయటానికే ఇలాంటి చర్యలు చోటుచేసుకుంటున్నాయని తెలిపారు.
బలూచిస్తాన్ సింధు నాగరికతలో ప్రాచీన వ్యవసాయ జనవాసాలను చూడవచ్చును, ఇందులో అత్యంత ప్రాచీనమైనది 6500 BCE నాటి మెహర్‌గర్ ఉంది. పాష్తోలో బలూచిస్తాన్ గోదార్"‌గా పేరుపొందింది, ఈ ఇరానియన్ భూముల కొరకు పేర్లను గ్రీకులు బాక్ట్రియన్ భాషల నుండి పొందిన కారణంగా గేడ్రోసియాగా గ్రీకుసంబంధమై ఉన్నది. " బలూచీ ప్రజలు వారి సొంత భూములను " మోకా" లేదా " మాకా" అని సూచిస్తారు, ఈ పదం అటుపిమ్మట " మక్రాన్" అయ్యింది. " ఈ పదం " బలూచిస్తాన్" అనేది పర్షియన్ భాష నుండి పొందబడింది మరియు వాస్తవానికి దీనర్థం "ఎరుకలేకుండట" అని అర్థం ఉంది. " ఏదిఏమైనా, పర్షియన్ భాష యొక్క విస్తరణతో, " బలూచిస్తాన్" పేరు స్థిరమైనట్టు గోచరిస్తుంది. " తూర్పున సమీపాన ఉన్న హరప్పా-మొహెంజో-దారో నాగరికత తిరోగమించటాన్ని అనుసరిస్తూ ఇరాన్ మూలంగా వివిధ తెగలచే బలూచిస్తాన్ ఎల్లప్పుడు అతి తక్కువ జనాభాను కలిగి ఉన్నట్లు గోచరిస్తోంది. " "బలూచీ భాష యొక్క విస్తరణ మూలంగా బ్రహుయి సంఖ్యలలో తిరోగమనం సంభవించింది, ఈ ప్రాంతం యొక్క మూలమైన అరకోసియన్ జాతులకు చెంది ఉంది."
బలూచ్లు వాయువ్యాన ఉన్న సిరియా, అనటోలియా మరియు ఇరాన్‌లోని జాగ్రోస్ పర్వతాల నుండి వచ్చారు, ఇది ఇరానియన్ పీఠభూమి యొక్క పడమటి అంత్యాన ముఖ్యంగా నివాసముంటున్న మెడేస్ మరియు కుర్డ్స్ యొక్క శాఖగా వాదించబడింది. ఇస్లాం ప్రభావంచే, అనేకమంది బలూచ్లు పొరుగువారైన పాష్తున్లను ఇష్టపడతారు, వారి నమ్మకం ప్రకారం వారి వాస్తవ ప్రాంతాలు సెమిటిక్ అని మరియు ఇండో-యురోపియన్ ఇరానిక్ కాదని నమ్ముతారు, ఇది భాషాశాస్త్ర మరియు చారిత్రాత్మక సాక్ష్యాలకు విరుద్ధంగా ఉంది. బలూచ్ వాదన ప్రకారం 1వ సహస్రకాలంలో ఏదో ఒక సమయంలో అలెప్పో, సిరియా చుట్టుప్రక్కల ఉన్న వాయువ్యజాగ్రోస్ పర్వతాలకు దూరంగా వారి స్వగృహాలను విడిచి పెట్టి బలూచిస్తాన్‌కు తరలి వచ్చినట్టు తెలిపారు. వారు ఇరాన్ సమూహానికి చెందినవారుగా, ఇది సెమిటిక్ జన్యువులు మరియు లక్షణాలను గ్రహించినట్లుగా భావించబడింది. పర్షియన్ల గొప్ప కావ్యమైన షానామలో 6వ శతాబ్దం Adలోని పర్షియా యొక్క కాజ్విన్-జాంజన్ ప్రాంతంలో బలూచ్ గురించి తెలపబడింది, వారు పర్షియన్ రాజు చోస్రోస్ I అనోషేర్వన్‌తో యుద్ధం చేస్తున్నప్పుడు, అదేసమయంలో బలూచ్లు వాయువ్యంలోని ఇరానియన్ పీఠభూమిలో ఉన్న వారి సొంత ప్రదేశం నుండి అదే ప్రాంతంలో ఆగ్నేయాన ఉన్న ఈనాటి బలూచిస్తాన్‌కు ఉన్న దూరాన్ని వారు అధిరోహిస్తున్నారు. వలస వచ్చిన బలూచ్ తెగలు కాలక్రమేణా మొత్తం స్థానిక జనాభాను మక్రాన్, దక్షిణ సిస్టాన్ మరియు బ్రహుయి దేశంలోకి చేర్చుకుంది, ఆ ప్రాంతంలోని శత్రువర్గమైన ఇరాన్ సమూహం పాష్తున్లతో పోరాడడానికి సరిపడేంత సమూహంగా ఇది అయ్యింది.
ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమంటే బెలిజన్/బెలుచాన్ యొక్క పెద్ద జిల్లా మరియు తెగ ఇంకను వాయువ్య జాగ్రోస్‌లో ఉంది మరియు ఇది సివాస్ యొక్క తూర్పు నుండి దక్షిణాన అలెప్పో వరకు విస్తరించింది. ప్రస్తుత నివాసితులు మరియు తెగలు తమనితాము కుర్డ్‌లుగా గుర్తిస్తారు--ఆధునిక బలూచ్ యొక్క సాంస్కృతిక మరియు భాషాశాస్త్ర సజన్ములు వీరు.
7వ శతాబ్దంలో, ఈ ప్రాంతం రెండు భాగాలుగా విభజించబడింది: పర్షియన్ సామ్రాజ్యం యొక్క కెర్మన్ రాష్ట్రంలో భాగంగా దక్షిణం మరియు పర్షియన్ రాష్ట్రం సిస్టాన్‌లో భాగంగా ఉత్తరం అయ్యాయి. 644 ఆరంభంలో, ఇస్లామిక్ మతనాయకుడు ఉమర్ ఇరాన్ యొక్క కెర్మన్ ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించుకోవటానికి బుస్రా నుండి సుహెయిల్ ఇబ్న్ అదీను పంపించాడు. ఆ తరువాత అతను ఆ ప్రాంతం యొక్క గవర్నరు అయ్యాడు. కెర్మన్ నుండి, అతను పర్షియన్ సరిహద్దుల సమీపంలోని పశ్చిమ బలూచిస్తాన్ ప్రాంతాన్ని గెలుచుకున్నాడు. అదే సంవత్సరం సిస్టాన్ లో జరిగిన ప్రచార సమయంలో నైరుతీ బలూచిస్తాన్‌ గెలుచుకోబడింది.
652లో మహ్మదనాయకుడు ఉత్మాన్ పాలనా సమయంలో, కెర్మన్‌లో జరిగిన ప్రత్యర్థ-దండయాత్రలో బలూచిస్తాన్‌ను మజాష ఇబ్న్ మసూద్ నేతృత్వంలో తిరిగి సంపాదించారు. పశ్చిమ బలూచిస్తాన్ మొదటిసారి మహ్మదనాయకుడి నియంత్రణలోకి ప్రత్యక్షంగా వచ్చింది మరియు వ్యవసాయం మీద పన్నులు చెల్లించారు. ఆ రోజులలో పశ్చిమ బలూచిస్తాన్, కెర్మన్ యొక్క రాజ్యంలో చేరి ఉంది. 654లో, సిస్టాన్ యొక్క గవర్నర్ అబ్దుల్ రెహ్మాన్ ఇబ్న్ సమ్రా ఒక ఇస్లాం సైనికదళాన్ని జారంజ్ లోని దండయాత్రను అణచివేయటానికి పంపించాడు, ఇది ఇప్పుడు ఆఫ్ఘనిస్తాన్ దక్షిణ భాగంలో ఉంది. జారంజ్ గెలుచుకున్న తరువాత, హిందు కుష్ పర్వతశ్రేణిలోని కాబుల్ మరియు ఘజ్నీని గెలుచుకోవటానికి సైనికదళాన్ని ఉత్తరానికి పంపించారు, వేరొక సైనికదళం వాయువ్య బలూచిస్తాన్‌కు కదిలి వెళ్ళారు మరియు "దావర్" ఇంకా "కాండబిల్" (బొలాన్) యొక్క ప్రాచీన నగర ప్రాంతమంతటినీ గెలుచుకున్నారు. 654 నాటికి, ప్రస్తుత కలాట్, మరియు ఒకప్పటి అత్యంత సురక్షితంగా ఉన్న పర్వత పట్టణం "కైకాన్" మినహా పాకిస్తాన్ యొక్క రాష్ట్రంగా ప్రస్తుతం ఉన్న బలూచిస్తాన్‌ అంతటను రాషిదూన్ మహ్మదనాయకుడు పాలించాడు. అయినను, ఈ నగరాన్ని మహ్మదనాయకుడు అలీ పాలనా సమయంలో తిరిగి గెలుచుకున్నారు. అబ్దుల్‌రెహ్మాన్ ఇబ్న్ సమ్రా అతని రాష్ట్ర రాజధానిగా జారంజ్‌ను చేసుకున్నాడు మరియు ఉత్మాన్ హత్యకు గురయ్యి 654 నుండి 656 వరకు ఈ గెలిచిన ప్రాంతాల గవర్నరుగా ఉన్నారు.
మతనాయకుడు అలీ సమయంలో, బలూచిస్తాన్‌లోని ఒక ప్రాంతం మక్రాన్ తిరిగి దండయాత్రకు లోనయ్యింది. ఇస్లాం సామ్రాజ్యంలో పౌర యుద్ధం కారణంగా, అలీ ఈ ప్రాంతాలలో 660 నాటివరకు ప్రవేశించలేక పోయాడు, అటుపిమ్మట అతను అతిపెద్ద బలగాన్ని హారిస్ ఇబ్న్ మార అబ్డి నేతృత్వంలో మక్రాన్ మరియు సింద్‌కు పంపాడు. హారిస్ ఇబ్న్ మార అబ్డి మక్రాన్ లోకి ప్రవేశించి బలవంతంగా దానిని గెలుచుకున్నాడు, తరువాత ఉత్తరానికి కదులుతూ ఈశాన్య బలూచిస్తాన్‌ను ఆక్రమించి "కాండబిల్" (బొలాన్)ను తిరిగి గెలుచుకున్నారు. చివరగా, అతను దక్షిణానికి బదిలీ అయ్యి ఘోర యుద్ధంలో కలాట్‌ను గెలుచుకున్నాడు. 663లో, ఉమయ్యద్ మౌవియా I యొక్క పాలనా సమయంలో, కలాట్ లో జరిగిన దండయాత్రకు వ్యతిరేకంగా యుద్ధంలో హారిస్ ఇబ్న్ మార మరియు అతని అతిపెద్ద సైనికదళం మరణించగా ముస్లింలు ఈశాన్య బలూచిస్తాన్ మరియు కలాట్ మీద నియంత్రణను కోల్పోయారు. ఉమయ్యద్ పాలనా సమయంలో ముస్లిం బలగాలు తిరిగి ఈ ప్రాంతం మీద ఆధిపత్యాన్ని సంపాదించాయి. ఇది అబ్బాసిడ్ మతపాలకుని యొక్క భాగంగా మిగిలి ఉంది.
15వ శతాబ్దంలో, మీర్ చకర్ ఖాన్ రిండ్ బలూచిస్తాన్ యొక్క మొదటి రాజు అయ్యాడు. ఫలితంగా, పర్షియా మరియు ఆఫ్ఘనిస్తాన్ మొత్తాన్ని నియంత్రించిన టిమురిడ్లు బలూచిస్తాన్‌ను కూడా పాలించారు. మొఘల్ సామ్రాజ్య కూడా ఈ ప్రాంతం యొక్క కొన్ని భాగాలను నియంత్రించింది. బలూచిస్తాన్ పాలకుల యొక్క రాజభక్తిని పొందినప్పుడు అతను సిబీ-కచీ యొక్క సింద్ ప్రాంతాలలో ఒకటైన కల్హోరను ఖాన్ ఆఫ్ కలాట్‌కు అప్పగించాడు. నాదిర్ షా ఉత్తరాధికారి మరియు ఆఫ్ఘాన్ సామ్రాజ్య స్థాపకుడు అహ్మద్ షా దురానీ కూడా ఆ ప్రాంత పాలకుల యొక్క రాజభక్తిని పొందాడు. దాదాపు మొత్తం ప్రాంతమంతా స్థానిక బాలూచ్ అధీనంలోకి తిరిగి ఇవ్వబడింది, అయినను ఉత్తర ప్రాంతాలలోని కొన్ని భాగాలలో పాష్తున్ తెగల ఆధిపత్యం కొనసాగింది.
బ్రిటీష్ రాజ్యం సమయంలో, బలూచిస్తాన్‌లో నాలుగు రాజకుమార సంబంధ రాష్ట్రాలు ఉన్నాయి: అవి మక్రాన్, ఖారన్, లాస్ బేలా మరియు కలాట్. 1876లో, సర్ రాబర్ట్ సండేమాన్ ఒక సంధిని కలాట్ ఖాన్‌తో చేసుకున్నారు మరియు అతని పాలనా ప్రాంతాలను (ఖారన్, మక్రాన్ మరియు లాస్ బేలాతో సహా) బ్రిటీష్ ఆధిపత్యంలో ఉంచాడు. మే 1879లో గండమాక్ సంధి కారంణంగా రెండవ ఆఫ్ఘన్ యుద్ధం ముగిసిన తరువాత ఆఫ్ఘన్ ఎమిర్ క్వెట్టా, పిషిన్, సిబీ, హర్నై మరియు తాల్ చోటియాలి జిల్లాలను బ్రిటీష్ వారికి ఇచ్చివేశాడు. 1883లో, బ్రిటీష్ ఆగ్నేయ క్వెట్టాలో ఉన్న బొలాన్ సరిహద్దు అధికారాన్ని ఖాన్ ఆఫ్ కలాట్ నుండి చేపట్టింది. 1887లో, బలూచిస్తాన్ లోని కొన్ని ప్రాంతాలను బ్రిటీష్ ప్రాంతానికి చెందినవిగా ప్రకటించారు. 1893లో, ఎమిరేట్ ఆఫ్ ఆఫ్ఘనిస్తాన్ మరియు బ్రిటీష్ మధ్య సరిహద్దుగా చిత్రాల్ నుండి బలూచిస్తాన్ వెళ్ళే డురాండ్ రేఖను ఉంచాలని సర్ మొర్టిమేర్ డురాండ్ ఒక ఒప్పందం మీద ఆఫ్ఘనిస్తాన్ అమీర్, అబ్దుర్ రెహమాన్ ఖాన్‌తో సంప్రదింపులు చేశారు.
బ్రిటీష్ వలస రాజ్యాధికారం సమయంలో బలూచిస్తాన్ రెండు నాశనకరమైన భూకంపాలను చవిచూసింది: 1935 బలూచిస్తాన్ భూకంపం క్వెట్టాను నాశనం చేసింది మరియు 1945 బలూచిస్తాన్ భూకంపం దానియొక్క భూకంపకేంద్రానికి సూటిగా భూతలంపై ఉండు స్థానాన్ని మక్రాన్ ప్రాంతంతో కలిగి ఉండి దక్షిణ ఆసియాలోని మిగిలిన ప్రాంతాలలో కూడా ప్రభావం కనిపించింది.
బ్రిటీష్ నుండి బలూచిస్తాన్ స్వాతంత్ర్యాన్ని పొందిన తరువాత పాకిస్తాన్‌లోని మిగిలిన ప్రాంతాలవలెనే అభివృద్ధిని చవిచూసింది. ఏదిఏమైనా, అతితక్కువ జనాభా కారణంగా పాకిస్తాన్‌లోని మిగిలిన ప్రాంతాల కన్నా అభివృద్ధి రేటు ఇక్కడ మందంగా ఉంది. ఇది బలూచిస్తాన్‌లో విభేదానికి దారితీసింది.
పాకిస్తాన్ యొక్క ఇతర రాష్ట్రాల వలెనే, బలూచిస్తాన్ కూడా పార్లమెంటరీ ప్రభుత్వ విధానాన్ని కలిగి ఉంది. రాష్ట్రం యొక్క లాంఛనప్రాయమైన అధికారిగా గవర్నర్ ఉంటారు, వీరిని పాకిస్తాన్ రాష్ట్రపతి రాష్ట్రం యొక్క ముఖ్యమంత్రి సలహామేరకు నియమిస్తారు. రాష్ట్రం యొక్క ముఖ్య అధికారి ముఖ్యమంత్రి, ఈయన సాధారణంగా అతిపెద్ద పార్టీ లేదా రాష్ట్ర అసెంబ్లీలో కూటమి నాయకుడు అయ్యి ఉంటారు. ఏకశాసనసభా బలూచిస్తాన్ రాష్ట్ర అసెంబ్లీలో 65 సీట్లు ఉన్నాయి, ఇందులో 4% ముస్లిమేతర వారికి మరియు 16% మహిళలకు ప్రత్యేకించబడ్డాయి. ప్రభుత్వం యొక్క న్యాయశాఖ విధులను బలూచిస్తాన్ హై కోర్ట్ నిర్వర్తిస్తుంది, ఇది క్వెట్టాలో ఉంది మరియు దీనికి అధినేతగా ప్రధాన న్యాయమూర్తి ఉంటారు. పాలనా ప్రయోజనాల కొరకు రాష్ట్రాన్ని 30 జిల్లాలుగా ఉపవిభజన చేశారు:
చారిత్రాత్మకంగా దేశ ఆర్థికవ్యవస్థలో బలూచిస్తాన్ యొక్క భాగం 3.7% నుండి 4.9% మధ్య ఉంటుంది. 1972 నాటినుండి, బలూచిస్తాన్ ఆర్థిక వ్యవస్థ పరిమాణంలో 2.7 సార్లు పెరిగింది. రాష్ట్ర ఆర్థికవ్యవస్థ అధికంగా సహజవాయువు, బొగ్గు మరియు ఖనిజాల యొక్క ఉత్పత్తి మీద ఆధారపడి ఉంది. క్వెట్టా వెలుపల, రాష్ట్ర అవస్థాపన నిదానంగా అభివృద్ధి చెందుతోంది, కానీ ఇంకను పాకిస్తాన్‌లో మిగిలిన భాగాల కన్నా చాలా వెనకబడి ఉంది. పర్యాటక రంగం చాలా పరిమితమై ఉన్నది, కానీ రాష్ట్రం యొక్క ప్రత్యేక ఆకర్షణల కారణంగా ఇది వృద్ధి చెందింది. తూర్పు భాగంలో పరిమితమైన వ్యవసాయం అలానే అరేబియన్ సముద్రం తీరం వెంట చేపలు పట్టడం రాబడి యొక్క ఇతర ఆకృతులుగా మరియు స్థానిక జనాభా స్థిరంగా ఉండడానికి కారణంగా ఉన్నాయి. అనేకమంది బలూచ్ మరియు బ్రహుయిల యొక్క గిరిజన జీవనవిధానం కారణంగా పశుపాలన ముఖ్యమయ్యి వాణిజ్య బజారులు రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా విస్తరించాయి.
రాష్ట్రంలో అధికభాగం అభివృద్ధికి దిగువస్థాయిలో ఉన్నప్పటికీ, ప్రస్తుతం అనేక అతిపెద్ద అభివృద్ధి ప్రణాళికలు బలూచిస్తాన్‌లో పురోగతిలో ఉన్నాయి, ఇందులో కీలకపరంగా ముఖ్యమైన నగరం గ్వాదర్ వద్ద నూతన లోతైన సముద్ర నౌకాశ్రయ నిర్మాణం ఉంది. చైనా మరియు మధ్య ఆసియా గణతంత్రాల నుండి శక్తిఉత్పాదన మరియు వాణిజ్య మార్గ రాకపోకలకు ఈ నౌకాశ్రయం కేంద్రంగా ఉద్దేశింపబడింది.
మరింత పడమర దిశగా బహుళసార్థక ప్రణాళిక మిరాని ఆనకట్ట దష్ట్ నదిమీద, convert50km}}మక్రాన్ విభాగంలోని తుర్బాట్ పశ్చిమాన కట్టబడింది. ఇది వ్యవసాయ అభివృద్ధిక మరియు 35,000 కిమీ²కు పైగా శుష్క భూములకు నీటిసరఫరాను అందచేస్తుంది. సమీపంలో ఉన్న సైన్డాక్ బంగారు మరియు రాగి త్రవ్వకాల పథకంలో చైనీయుల జోక్యం కూడా ఉంది.
బలూచిస్తాన్ యొక్క చాగై జిల్లా రెకో డిక్ వద్ద ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద రాగి నిక్షేపాలలో ఒకదానిని కనుగొనబడి ఉంది (మరియు దానియొక్క అచ్చు-సంబంధ అవశిష్టమైన బంగాంరంను). రెకో డిక్ అనే అతిపెద్ద గనుల త్రవ్వకాల పథకాన్ని చాఘిలో ఉంది. ప్రధానమైన లైసెన్స్‌ను (EL5) బలూచిస్తాన్ (25%) ప్రభుత్వం సమన్వయంగా కలిగి ఉంది, అన్తోఫాగాస్త మినరల్స్ (37.5%) మరియు బారిక్ గోల్డ్ (37.5%) ఇందులో ఉన్నాయి. రెకో డిక్ వద్ద నిక్షేపాలు ఇరాన్‌లోని సర్చేష్మే మరియు చిలీలో ఎస్కాండిడలో ఉన్నవాటికన్నా మరింత పెద్దవిగా ఉన్నాయని భావించబడింది (ప్రస్తుతం, ప్రపంచంలోని రెండవ మరియు మూడవ అతిపెద్ద నిరూపించబడిన రాగి నిక్షేపాలుగా ఉన్నాయి).
ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద రాగి త్రవ్వకాల సంస్థ BHP బిల్లిటన్ ఈ ప్రణాళికను ఆస్ట్రేలియా సంస్థ తెత్యాన్ సహకారంతో ఆరంభించింది, బలూచిస్తాన్ ప్రభుత్వంతో ఉమ్మడి ఒప్పందాన్ని కుదుర్చుకుంది. శక్యమైన వార్షిక రాగి ఉత్పత్తి 900,000ల నుండి 2.2 మిలియన్ల టన్నులుగా అంచనా వేయబడింది. ఈ నిక్షేపాలు అధికంగా పోర్‌ఫిరీ శిలా స్వభావాన్ని కలిగి ఉంటాయి.
పాకిస్తాన్‌లోని అన్ని రాష్ట్రాలలో కన్నా బలూచిస్తాన్‌లో అతితక్కువ మానవ అభివృద్ధి సూచిక 0.556 వద్ద ఉంది. పాకిస్తాన్‌లోని అతితక్కువ అక్షరాస్యతా రేట్లలో ఒకటిగా బలూచిస్తాన్ యొక్క పల్లెప్రాంతాలు ఉన్నాయి; బలూచిస్తాన్‌లో దాదాపు 90% పల్లెటూరి మహిళలు నిరక్షరాస్యులుగా ఉన్నారు. బలూచిస్తాన్‌లోని దాదాపు అన్ని జిల్లాల యొక్క అక్షరాస్యత రేటు 50% కన్నా తక్కువగా ఉంది. అక్షరాస్యత రేటు తక్కువగా ఉన్న జిల్లాలలో ముసా ఖేల్ (14%), నసీరాబాద్ (15%), కోహ్లు (17%), ఝాల్ మాగ్సి (17%), ఖారన్ (19%), అవారన్ (20%), బొలాన్ (21%), ఖిల్లా సైఫుల్లా (24%) మరియు జాఫ్ఫరాబాద్ (25%) ఉన్నాయి.
ఏదిఏమైనా, బలూచిస్తాన్ యొక్క మొత్తం అక్షరాస్యత గత 30 సంవత్సరాలలో దిగువన పట్టికలో చూపించిన విధంగా గణనీయంగా మెరుగుపడింది.
ఉన్నత విద్య అభ్యాసం కొరకు బలూచిస్తాన్‌లోని ప్రముఖ విద్యాసంస్థలలో: బలూచిస్తాన్ యూనివర్శిటీ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ అండ్ టెక్నాలజీ (ఖుజ్దార్), బలూచిస్తాన్ యూనివర్శిటీ ఆఫ్ ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ ఇంజనీరింగ్ అండ్ మేనేజ్మెంట్ సైన్సెస్ (క్వెట్టా), బొలాన్ మెడికల్ కాలేజ్ (క్వెట్టా), ఇక్రా యూనివర్శిటీ (క్వెట్టా), సర్దార్ బహదూర్ ఖాన్ ఉమెన్ యూనివర్శిటీ (క్వెట్టా), తమీర్-ఏ-నౌ పబ్లిక్ కాలేజ్, క్వెట్టా మరియు యూనివర్శిటీ ఆఫ్ బలూచిస్తాన్ (క్వెట్టా) ఉన్నాయి.