మొరెన
మొరెన జిల్లా () మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర జిల్లాలలో ఒకటి.మొరెన జిల్లా చంబల్ డివిషన్‌లో భాగంగా ఉంది.జిల్లాకేంద్రంగా మొరెన పట్టణం ఉంది. 2011 గణాంకాల ఆధారంగా జిల్లా జనసంఖ్య 1,965,137. జనసాంధ్రతాపరంగా మొరెన జిల్లా రాహ్ట్రంలో 5వ స్థానంలో ఉంది. మొదటి స్థానాలలో భోపాల్, ఇండోర్,జబల్పూర్ మరియు గ్వాలియర్ జిల్లాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో వ్యవసాయ భూములు అధికంగా ఉన్నాయి. రవాణా కొరకు అధికంగా రైలుమార్గం మీద ఆధారపడుతుంటారు. మొరెన జిల్లాలో 15% గ్రామాలు మాత్రమే రైలుమార్గంతో అనుసంధానితమై ఉన్నాయి. మొరెన జిల్లా ఆవాలపంటకు ప్రసిద్ధం. జిల్లాలో ప్రఖ్యాత కె.ఎస్. ఆయిల్ సంస్థ ఉంది. జిల్లాలో యాదవులు మరియు రాజపుత్రులు అధికసంఖ్యలో ఉన్నారు. జిల్లాలో ప్రబల బందిపోటు దొంగ " పాన్ సింగ్ తోమర్ " ఉండేవాడు.
మొరెన అనే పేరుకు మొర్ + రైనా (అంటే నెమలి) అని అర్ధం. ఈప్రాంతంలో నెమళ్ళు అధికంగా ఉండడమే అందుకు కారణం. భారతదేశంలో అత్యధికసంఖ్యలో నెమళ్ళు నివసిస్తున్న ఏకైక జిల్లాగా మొరెన ఉండవచ్చని భావించబడుతుంది.మొరెన పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది కనుక జిల్లాకు మొరెన అనేపేరు నిర్ణయించబడింది.
మునుపటి గ్వాలియర్ రాజ్యంలోని తంవార్గర్ జిల్లా నుండి కొంత భూభాగం విడతీసి ప్రస్తుత మొరన జిల్లాలో చేర్చబడింది.1947లో స్వత్రంత్రం వచ్చిన తరువాత గ్వాలియర్ రాజాస్థానం ప్రభుత్వంలో చేర్చబడింది. అలాగే మొరెన జిల్లా దక్షిణ సరిహద్దులో పహర్గర్ రాజాస్థానం ఉండేది. స్వతంత్రం వచ్చిన తరువాత మొరెన జిల్లా " మధ్య భారత్‌లో చేర్చబడింది. 1956 నవంబర్ 1న మొరెన జిల్లా మధ్య ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో చేర్చబడింది.
మొరెనా 26-30 డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశం మరియు 78-00 డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది. భౌగోళికంగా మొరెన జిల్లా మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో రెండు రాష్ట్రాల సరిహద్దులను కలిగి ఉన్న జిల్లాగా ప్రత్యేకత కలిగి ఉంది. జిల్లా సరిహద్దులో రాజస్తాన్ మరియు ఉత్తర ప్రదేశ్ సరిహద్దులు ఉన్నాయి. జిల్లా వాయవ్య సరిహద్దులో ధౌల్‌పూర్ జిల్లా (రాజస్తాన్) మరియు ఈశాన్య సరిహద్దులో పినాహత్ (ఆగ్రా ఉత్తరప్రదేశ్) ఉన్నాయి.జిల్లా పొరుగున బింద్ జిల్లా, గ్వాలియర్ జిల్లా, షివ్‌పురి జిల్లా, షెయోపూర్ జిల్లా ఉన్నాయి.
మొరెన జిల్లాలో 4 ఉపవిభాగాలు ఉన్నాయి: మొరెన, అంబాహ్, జౌరా మరియు సబల్గర్. మొరెన ఉపవిభాగంలో లోనె తాలూకా ఉంది. అంబాహ్ ఉపవిభాగంలో అంబాహ్ మరియు పొర్సా అనే రెండు తాలూకాలు మరియు మండలాలు ఉన్నాయి. జౌరా ఉపవిభాగంలో జౌరా తాలూకా మరియు రెండు మండలాలు ఉన్నాయి: జౌరా మరియు పహర్గర్. సబల్గర్ ఉపవిభాగంలో రెండు తాలూకాలు ఉన్నాయి: సబల్గర్ మరియు కైలరాస్. జిల్లాలో మొరెన, బామర్, అంబాహ్, పొర్సా, జౌరా, సదల్గర్, కైలారస్ మరియు ఝుండ్పురా మొదలైన ప్రధాన పట్టణాలు ఉన్నాయి.
జిల్లాలో 6 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి: సబల్గర్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం, జౌరా అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం, సుమావలి అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం, మొరెన అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం, దిమని అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం మరియు అంబాహ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం.ఈ 6 నియోజక వర్గాలు మొరెన పార్లమెంటు నియోజక వర్గంలో భాగంగా ఉన్నాయి.మొరెనా జిల్లాలో ప్రారంభించబడిన " గజక్ " అనే స్వీట్ చాలాప్రాబల్యత సంతరించుకుంది. ఇది అధికంగా శీతాకలంలో తయారుచేయబడుతుంది. దీనిని నువ్వులు మరియు బెల్లంతో తయారు చేస్తారు. మొరెనా బేడై కూడా ప్రాబల్యత కలిగి ఉంది. అలాగే గుజియా మరియు పేడే కూడా ప్రాబల్యత కలిగి ఉన్నాయి.
Kakan Math Temple : Sas-Bahu Abhilekh reflects that Suhoniya known as Sihoniya today was the capital of Kushwahas. The Kachwaha kingdom was established in the 11th century between 1015 to 1035 A.D. The Kachwaha king Kirtiraj got a "Shiv Temple erected at Sihoniya. This temple is known as the "Kakan Math". This temple was built without using any adhesive materials. It stand on a spot two miles away from Sihoniya in the north west of Distt. Morena. It is said that Kakanmath was built by king KirtiRaj to fulfill the will of Queen Kakanwati. It is 115 ft. high and is built in the Kajurho style.
Jain Temples : Sihoniya is a holy place of the Jains. In the east of the village, there are the ruins of the Jain temples of the 11th century A.D. In these temples there are statues of the Tirthankars such as Shantinath, Kunthnath, Arahanath, Adinath, Parshvnath and others. The main temple has three statues : Shantinath, Kunthnath and Arhanath of 10 to 15 ft. in height. They are of the 11th century A.D.
Kutwar : Kuntalpur known as Kutwar is the biggest ancient village of the Chambal valley. It is just like Hastinapur, Rajgraha and Chadi of the Mahabharat period. The ancient Amba or Harrisiddhi Devi temple and a crescent shaped Dam erected on the river Asan are the beautiful visiting spots of Kutwar.
Padawali (Gupta Period):After Naga period, the Gupta empire was established in this area. The 'Gotra' of the emperors of the Gupta dynasty was 'Charan'. 'Gharon' village was inhabited near modern Padawali. Around Gharon there are the ruins of several temples, houses and colonies. This new area of population is known as Padawali because it is surrounded by several hills. Here was a magnificent ancient Vishnu Temple which was later converted into a big 'Garhi'. The terrace, the courtyard and the assembly hall of this temple are the 'epitome' of ancient culture. The standing statue of a Lion on the ruined gate seems to say that there was a time when he used to watch the temple with his companion at its gate. More than fifty monuments of different kinds can be seen at Padawali up to the valley of Bhuteshwar.
Mitawali :In the north of Naresar, there is a sixty four Yogini temple situated on the hundred feet high mountain. It is a wonderful circular construction of 170 feet radius on the style of Delhi's parliament house. Attached to circular verandah there are sixty four rooms and a big courtyard in the temple. In the centre of the temple there is the circular temple of Lord Shiva and Lord Anuranjan.
Sabalgarh Fort : Amongst the monuments of the medieval age the fort of Sabalgarh is worth visiting. The beautiful ‘Bandh’ built 
behind the fort in the Scindia period has made the whole scene most fascinating. The foundation of Sabalgarh
was laid by a ‘Gujar’ named Sabla in the past. Construction of the fort on a somewhat high cliff was made by 
Gopal Singh, the Raja of Karoli. Sikandar Lodhi sent a big army to hold control over this strongly built fort. The
Marathas in their campaign of northern India again won it and gave it back to the king of Karoli. But in the year 
1795 A.D. it was again snatched away from him by Khande Rao whose big house still stands there. During the
regime of Lord Vallejali Daulat Rao Scindia (1764-1837) lived in this fort of Gwalior. It was seized by the 
English in the year 1804-5. In 1809 the area around this fort was added in the kingdom of Scindia.
sersaini Fort: 35 km in west from distt HQ of Morena.Near Bank of Chambal River, Here well established Sati Mata Mandir of Sikarwarsurya Vansi clan. Rao Dalkoo Sikarwar ruled over the Sersaini state in 1494 sambad and declare king of sersaini state in 1494 vikram sambad.He defeated to Meena-Rawat king in battle of sersaini on holi parwa day in 1494 Vikram sambad.