వనాటు
వనాటు (బిస్లామాలో ; ఆంగ్లంలో ˌvɑːnuːˈɑːtuː vah-noo|AH|too లేదా vænˈwɑːtuː van|WAH|too), అధికారికంగా రిపబ్లిక్ ఆఫ్ వనాటు (French: République de Vanuatu, బిస్లామా: "Ripablik blong Vanuatu" ), అనేది దక్షిణ పసిఫిక్ సముద్రంలో కొలువై ఉన్న ఒక ద్వీప దేశం. అగ్నిపర్వత మూలం నుంచి ఉద్భవించిన ఈ ఆర్చిపెలాగో (చిన్న చిన్న ద్వీపాల సముదాయంగా ఉండే సముద్రం) ఉత్తర ఆస్ట్రేలియా నుంచి తూర్పుగా 1750 కిలోమీటర్ల (1,090 మైళ్లు) దూరంలోను, న్యూ కెలడోనియా నుంచి ఈశాన్యంగా 500 కిలోమీటర్ల (310 మైళ్లు) దూరంలోను ఫిజీకి పడమరగాను, మరియు సోలోమన్ ద్వీపాలకు ఆగ్నేయంగాను, న్యూగీనియాకు సామీప్యంగాను కొలువై ఉంది.
వనాటు అనేది మొదట మెలనేసియన్ ప్రజల ద్వారా జనావాస కేంద్రంగా రూపొందింది. క్వియరోస్ నాయకత్వంలోని ఒక స్పానిష్ సాహస యాత్రికుల బృందం ఎస్పిరిటు శాంటోకు తరలి రావడం ద్వారా 1605లో యూరోప్‌వారు ఈ ద్వీపాల సమూహాన్ని కనుగొన్నారు. 1880ల్లో ఫ్రాన్స్ మరియు యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లు ఈ దేశాన్ని ముక్కలుగా విభజించాయి, అలాగే ఈ ద్వీపాల సముదాయాన్ని న్యూ హెబ్రిడస్ పేరుతో బ్రిటిష్-ఫ్రెంచ్ ఉమ్మడి పాలన ద్వారా సంయుక్తంగా నిర్వహించేందుకు ఆ రెండు దేశాలు 1906లో ఒక కార్యాచరణను ఆమోదించాయి. అయితే, 1970లో స్వాతంత్ర్య పోరాటం చోటు చేసుకోవడం ద్వారా 1980లో రిపబ్లిక్ ఆఫ్ వనాటు ఏర్పాటైంది.
వనాటు యొక్క పూర్వ చరిత్రకు సంబంధించి స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఆస్ట్రోనేషియన్ భాషలు మాట్లాడే ప్రజలు దాదాపు 4,000 సంవత్సరాల క్రితం ఈ ద్వీపాల్లోకి తరలివచ్చారని సాధారణంగా ఉనికిలో ఉన్న సిద్ధాంతాన్ని పురావస్తు సాక్ష్యాలు బలపరుస్తున్నాయి. 1300–1100 BCE కాలానికి చెందిన మట్టిపాత్రల అవశేషాలు ఇక్కడ లభించాయి.
వనాటు ద్వీపాల సముదాయం అనేది 1606లో యూరోపియన్ల ద్వారా కనుగొనబడింది, ఆసమయంలో స్పానిష్ సామ్రాజ్యం కోసం పనిచేసిన పోర్చుగీస్ అన్వేషకుడైన పెడ్రో ఫెర్నాండెస్ డీ క్వియరోస్ మొదటగా "ఎస్పిరిటు శాంటో" చేరుకోవడంతో పాటు ఆ భూభాగాన్ని "లా ఆస్ట్రేలియా డెల్ ఎస్పిరిటు శాంటో" లేదా "ది సౌత్రన్ ల్యాండ్ ఆఫ్ ది హోలీ స్పిరిట్" అని పిలవడాన్ని బట్టి ఆయన టెర్రా ఆస్ట్రాలిస్ లేదా ఆస్ట్రేలియా నుంచి వచ్చినట్టుగా భావించవచ్చు. అంతేకాకుండా లూయిస్ ఆంటోన్ డీ బోగన్‌విల్లే ఈ ద్వీపాలను మరోసారి కనుగొనే సమయం వరకు అంటే 1768 వరకు యూరోపియన్లు తిరిగిరాలేదు. 1774లో కెప్టెన్ కుక్ ఈ ద్వీపాలకు న్యూ హెబ్రిడ్స్ అని నామకరణం చేశాడు, దీనికి స్వాంతంత్ర్యం వచ్చే వరకు అదే పేరు కొనసాగింది.
1825లో వాణిజ్యవేత్త పీటర్ డిల్లోన్, ఎర్రోమ్యాంగో ద్వీపంలో గంధపు చెట్లు ఉన్నట్లు కనుగొనడంతో వలసదార్లు ఇక్కడకు పెద్ద సంఖ్యలో రావడం ప్రారంభమైంది, అయితే వలసదారులకు, పాలినేషియన్ పనివారికి మధ్య ఘర్షణలు చోటు చేసుకోవడంతో 1830లో ఇక్కడకు వలసలు ఆగిపోయాయి. మరోవైపు కూలీల అవసరం ఏర్పడడంతో 1860ల్లో "బ్లాక్‌బిర్డింగ్‌"గా పిలవబడే దీర్ఘ-కాలిక ఒప్పంద కార్మిక వాణిజ్యాన్ని ప్రోత్సాహించడంతో ఆస్ట్రేలియా, ఫిజీ, న్యూ స్పెయిన్ మరియు సమానా ద్వీపాల్లోని ప్లాంటర్లు ఇక్కడికి తరలివచ్చారు. కార్మిక వాణిజ్యం శిఖరాగ్రం చేరడంతో, ఈ ద్వీపాల్లోని అత్యధిక ప్రాంతాలకు చెందిన మగవారిలో దాదాపు సగం మంది విదేశాల్లో పనిచేశారు. ఖండితాల రూపంలోని సాక్ష్యం సూచిస్తున్న ప్రకారం, నాగరిక ప్రజలు వృద్ధికి ముందు ఉన్న జనసంఖ్యతో పోలిస్తే ప్రస్తుత వనాటు జనసంఖ్య గణనీయంగా తగ్గిపోయింది.
19వ శతాబ్దంలో క్యాథలిక్ మరియు ప్రొటెస్టంట్ మిషనరీలు రెండూ కూడా ఈ ద్వీపాలకు తరలివచ్చాయి. పత్తి పెంపకం కోసం అనువైన ప్రదేశం అన్వేషించడంలో భాగంగా సెటిలర్లు సైతం ఇక్కడికి చేరుకున్నారు. అయితే, అంతర్జాతీయంగా పత్తి ధరలు అమాంతం తగ్గిపోవడంతో పత్తి పెంపకందార్లు అటుపై కాఫీ, కోకో, అరటి, మరియు అత్యంత విజయవంతమైన కొబ్బరి సాగు వైపు దృష్టిసారించారు. ప్రాథమికంగా, ఆస్ట్రేలియా నుంచి వచ్చిన బ్రిటిష్ అంశాలు మెజారిటీ స్థాయిలో చోటుచేసుకున్నప్పటికీ, 1882లో న్యూ హెబ్రిడ్స్ యొక్ కెలెడోనియన్ కంపెనీ స్థాపించబడిన కొద్దిరోజులకే ఫ్రెంచ్ అంశాలతో సర్ధుబాటు జరిగింది. అయితే ఆ శతాబ్దం ముగిసే నాటికి రెండు-ఒకటి తేడాతో ఫ్రెంచ్ అంశాలు బ్రిటిష్ అంశాలను మించిపోయాయి.
ఈ ద్వీపాల్లో ఫ్రెంచ్ మరియు బ్రిటిష్ అభిరుచులు సమ్మిళితం కావడంతో భూభాగాన్ని ఆక్రమించుకోవడం కోసం రెండు అధికారాల యొక్క ఒకటి లేదా మరొక దానికోసం అభ్యర్థనలు బయలుదేరాయి. అయితే, ఈ ద్వీపాలను సంయుక్తంగా పరిపాలించడం కోసం 1906లో ఫ్రాన్స్ మరియు యునైటెడ్ కింగ్‌డాలు అంగీకారానికి వచ్చాయి. బ్రిటిష్-ఫ్రెంచ్ ఉమ్మడి అధికారంగా పిలవబడే ఈ విధానం ప్రభుత్వం నుంచి విశిష్టమైనది, వేర్వేరు ప్రభుత్వ వ్యవస్థలు ఒకే సంయుక్త న్యాయస్థానం నుంచి కలిసిరావడం అనేది ఇందులోని ప్రత్యేకత. అయితే, ఇందులోని ఏ అధికారం నుంచి కూడా పౌరసత్వం తీసుకునే అవకాశం లేకుండా మెలనేషియన్లను నిరోధించారు.
దీంతో ఈ రూపంలోని ప్రభుత్వానికి 1940ల ప్రారంభం నుంచి సవాళ్లు రావడం ప్రారంభమైంది. అయితే, ప్రపంచ యుద్ధం II సమయంలో ఇక్కడికి చేరుకున్న అమెరికన్లతో పాటు వారి అనధికారిక ప్రవర్తన మరియు సంబంధిత సంపద అనేది ఈ ద్వీపాల్లో జాతీయభావం పెరిగేందుకు ఉపకరించింది. జాన్ ఫ్రుమ్ అని పిలవబడే ఇతిహాస రూపం పునరావిర్భావంపై విశ్వాసం అనేది మెలనేషియన్ల ఉనికి కోసం హామీ ఇచ్చిన ఒక స్వదేశీ కార్గో కల్ట్ (గారడీ ద్వారా పారిశ్రామిక వస్తువులను పొందేందుకు ప్రయత్నించే ఒక ఉద్యమం)కు ఆధారంగా నిలిచింది. నేడు, జాన్ ఫ్రుమ్ అనేది పార్లమెంట్‌లో సభ్యురాలిగా ఉన్న మత మరియు రాజకీయ పార్టీగా ఉంటోంది.
ఇక ఇక్కడ మొట్టమొదటి రాజకీయ పార్టీ అనేది 1970ల ప్రారంభంలో స్థాపితమైంది, దాన్ని న్యూ హెబ్రిడ్స్ నేషనల్ పార్టీ అనే పేరుతో పిలుస్తారు. ఈ పార్టీని స్థాపించిన వారిలో ఒకరైన ఫాథర్ వాల్టర్ లినీ అటు తర్వాత దేశానికి ప్రధాన మంత్రిగా ఎంపికయ్యారు. 1974లో Vanua'aku Patiగా పేరు మార్చుకున్న ఈ పార్టీ స్వాతంత్ర్యం కోసం పోరాటం మొదలుపెట్టింది; 1980లో సంక్షిప్త కోకోనట్ వార్, మధ్యన రిపబ్లిక్ ఆఫ్ వనాటు ఏర్పాటైంది.
1990ల్లో వనాటు రాజకీయ అస్థిరత్వాన్ని చవిచూడడమే కాకుండా దాని ఫలితంగా చివరకు అత్యంత వికేంద్రీకరణ ప్రభుత్వ వ్యవస్థకు దారితీసింది. ఈ తరుణంలో పార్లమెంటరీ బృందమైన వనాటు మొబైల్ ఫోర్స్, ఒక వివాదంలో భాగంగా 1996లో ఆకస్మిక తిరుగుబాటుకు దిగింది. మ్యాగ్జిమ్ కార్లాట్ కోర్‌మ్యాన్ ప్రభుత్వంపై అవినీతి ఆరోపణలు చోటు చేసుకున్నాయి. దీంతో 1997 మొదలుకుని ఇటీవల 2004 వరకు అనేకసార్లు కొత్త ఎన్నికల కోసం పిలుపునివ్వడం జరిగింది.
అక్టోబరు 7 మరియు 8, 2009 మధ్య కాలంలో వనాటు సామీప్యంలో మరియు శాంటా క్రూజ్ ఐస్‌ల్యాండ్స్‌ల్లో సైతం మధ్యరకం మొదలుకుని భారీ స్థాయి భూకంపాలు అనేకం చోటు చేసుకున్నాయి. ఇందులో మొదటి భూకంపం 2203 UTC వద్ద 2009 అక్టోబరు 7న చోటు చేసుకోవడంతో పాటు 7.6 Mగా లెక్కించబడింది. ఈ సందర్భంగా ఈ ప్రాంతంలోని 11 దేశాల్లో సునామీ హెచ్చరిక జారీ చేయబడినప్పటికీ, కేవలం చిన్నపాటి సునామీ మాత్రమే చోటు చేసుకోవడంతో రెండు గంటల తర్వాత ఈ హెచ్చరికను ఉపసంహరించుకున్నారు.
వనాటు భూకంపాలు ఆస్ట్రేలియా ప్లేట్ మరియు పసిఫిక్ ప్లేట్ యొక్క సరిహద్దు మీద (లేదా సమీపంలో) చోటు చేసుకోవడంతో పాటు చాలావరకు 35 కిలోమీటర్లు (22 మైళ్ల) లోతులో ఇవి సంభవించాయి. ఈ సరిహద్దు ప్రాంతం మొత్తం ప్రపంచంలో అత్యంత భూకంప ప్రభావిత ప్రాంతాల్లో ఒకటిగా ఉంటోంది.
కేవలం 15 నిమిషాల తర్వాత అదే ప్రాంతంలో 7.8 మ్యాగ్నిట్యూడ్ షాక్‌తో చోటు చేసుకోవడం ద్వారా ఈ ప్రాథమిక భూకంపాన్ని ఫోర్‌షాక్‌గా పునఃనిర్థారించడం జరిగింది. మథ్యస్థ ఆఫ్టర్‌షాక్‌లనేవి చోటు చేసుకోవడంతో పాటు 6.0 మ్యాగ్నిట్యూట్ లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ప్రభావం కలిగిన వాటి వివరాలను కింద సూచించడం జరిగింది (ప్రాథమిక ఘటన తర్వాత కేవలం 12 గంటల్లో 5.0 మొదలుకుని 5.8 స్థాయి తీవ్రతతో ఒక డజను వరకు భూకంపాలు నమోదయ్యాయి). ఇందులో 7.0 మ్యాగ్నిట్యూడ్ లేదా అంతకంటే ఎక్కువ తీవ్రత కలిగిన షాక్‌లను లేత నీలం రంగుతో చూపడంతో పాటు 7.8 తీవ్రత కలిగిన ప్రధాన షాక్‌లను గాఢ నీలం రంగుతో చూపడం జరిగింది.
2010-మధ్యకాలంలో వనాటు క్రమం తప్పకుండా గుర్తించగలిగిన స్థాయిలో భూకంపాలను చవిచూసింది. అటువంటి భూకంపాల్లో అతిపెద్దవి కింద పేర్కొనడం జరిగింది:
వీటితోపాటు 6.0 మరియు 7.0 మ్యాగ్నిట్యూడ్ మధ్య మరికొన్ని భూకంపాలు జూన్, జూలై, ఆగస్టు, మరియు సెప్టెంబరులో చోటు చేసుకున్నాయి.
వనాటు అనేది దాదాపు 82 బాగా చిన్నపాటి ద్వీపాలను కలిగిన ఒక ద్వీప సముదాయం, భౌగోళికపరంగా ఇవి అగ్నిపర్వతం నుండి ఉద్భవించిన కొత్త ద్వీపాలు (ఇందులో 65 ద్వీపాలు జనావాసాలను కలిగి ఉన్నాయి), దాదాపు 800 మైళ్ల (1,300 కి.మీ) ఉత్తరం నుంచి దక్షిణం మధ్య భాగంలో వెలుపలి భాగంలో ఏర్పడిన ద్వీపాలుగా ఇవి ఉనికిలో ఉన్నాయి. ఈ ద్వీపాల్లోని రెండు (మాథ్యూ మరియు హంటర్) భూభాగాలు న్యూ కెలెడోనియా ఫ్రెంచ్ విదేశీ విభాగానికి చెందినవిగా పేర్కొనబడుతున్నాయి. వనాటు యొక్క ద్వీపాల్లో పధ్నాలుగు భూభాగాల మొత్తం ఉపరితలం 100 చదరపు కిలోమీటర్ల (39 చదరపు మైళ్లు) మేర ఉంటుంది. 13° మరియు 21°ఉత్తరం అక్షాంశాల మధ్య మరియు 166° మరియు 171°తూర్పు రేఖాంశాల మధ్య ఈ దేశం కొలువుదీరి ఉంది.
పెద్ద వాటితో మొదలుపెట్టి చిన్నవి అనే క్రమంలో ఎస్పిరిటు శాంటో, మలాకులా, ఇఫేట్, ఎర్రోమ్యాంగో, అంబ్రయమ్, టన్నా, పెంటేకోస్ట్, ఎపి, అంబే లేదా అవోబా, వనా లావా, గవా, మయావో, మాలో, మరియు అనాటోమ్ లేదా అనైట్యమ్ అనే పేర్లు కలిగిన ద్వీపాలు ఇందులో భాగమై ఉన్నాయి.
ఈ దేశం యొక్క అతిపెద్ద పట్టణాలుగా ఉన్న రాజధాని నగరం పోర్ట్ విలా అనేది ఇఫేట్‌పై కొలువై ఉండగా, మరో పట్టణమైన లుగన్‌విల్లే ఎస్పిరిటు శాంటోపై ఉంది. వనాటులో అత్యంత ఎత్తైన ప్రదేశమైన మౌంట్ ట్యాబ్‌వెమసానా 1,879 మీటర్ల (6,165 అడుగులు) ఎత్తులో ఎస్పిరిటు శాంటో ద్వీపంపై నెలకొని ఉంది.
వనాటు యొక్క మొత్తం ప్రాంతం (దాదాపు 12,274 చదరపు కిలోమీటర్ల (4,739 చ.మైళ్ల))[)లో దాని భూభాగ ఆధారం చాలా పరిమితం (దాదాపు 4,700 చదరపు కిలోమీటర్ల (1,800 చ.మైళ్ల)గా ఉంటుంది; చాలావరకు ద్వీపాలు అస్థిరమైన మృత్తికల సహితంగా ఏటవాలుగాను మరియు కొద్ది మొత్తంలో శాశ్వత స్వచ్ఛమైన నీటితోను ఉంటాయి. ఒక అంచనా (2005) ప్రకారం, ఇక్కడ కేవలం 9% భూభాగం మాత్రమే వ్యవసాయం కోసం (ఇందులో 7% భూమిలో శాశ్వత పంటలు, 2% భూమి సాగు కోసం) ఉపయోగించబడుతోంది. ఇక్కడి సముద్రతీరం సాధారణంగా మొక్కలతో కూడిన తీరంతో పాటు రాళ్లను కలిగి ఉంటుంది, అలాగే ఈ భూభాగానికి ఖండతీరం లేకపోవడంతో పాటు ఇది వేగంగా సముద్ర లోతుల్లోకి జారిపోతోంది.
లోపేవితో పాటు సముద్ర గర్భంలో ఉన్న అగ్ని పర్వతాల వంటి ఉత్తేజిత స్థితిలో ఉన్న అనేక అగ్నిపర్వతాలు వనాటులో ఉన్నాయి. భారీ విస్ఫోటనం యొక్క ఎప్పుడూ ఉండే అపాయంతో పాటు అగ్నిపర్వతం చర్యలు ఇక్కడ సర్వసాధారణమైన విషయం; ఇటీవల నవంబరు 2008లో సముద్రం లోపల 6.4 మ్యాగ్నిట్యూడ్ ప్రభావంతో అగ్నిపర్వతం పేలుడు చోటు చేసుకున్నప్పటికీ, ఈ సందర్భంగా ఎలాంటి నష్టం వాటిల్లలేదు, అలాగే అంతకుముందు 1945లోనూ ఇలాంటి పేలుడు చోటు చేసుకుంది. వనాటు వర్షారణ్యాల కారణంగా వనాటు అనేది ఒక విలక్షణమైన భూ పర్యావరణ ప్రాంతంగా గుర్తించబడుతోంది. ఆస్ట్రలేసియా పర్యావరణ జోన్‌లో ఇది భాగంగా ఉంటోంది, ఇందులో న్యూ కెలడోనియా, సోలోమన్ ఐస్‌ల్యాండ్స్, ఆస్ట్రేలియా, న్యూగీనియా, మరియు న్యూజిల్యాండ్‌లు సైతం భాగం వహిస్తున్నాయి.
వనాటు యొక్క పెరుగుతున్న జనాభా (2008లో అంచనా ప్రకారం ఏటా 2.4 శాతం వృద్ధి చెందుతోంది) కారణంగా స్థానిక వనరులైన వ్యవసాయం, మేత, వేట, మరియు చేపలు పట్టడం లాంటి వాటిపై తీవ్రమైన ఒత్తిడి నెలకొంటోంది. ని-వనాటు గృహస్థుల్లో 90 శాతం మంది చేపలు వినియోగించడం వల్ల సమీప గ్రామాల్లో చేపలు పట్టే విషయంలో తీవ్రమైన ఒత్తిడి ఉండడంతో పాటు తీరానికి సమీపంలో ఉండే మత్స్య జాతులు అంతం చెందే పరిస్థితి తలెత్తుతోంది. అదేసమయంలో చక్కటి సహజ సంపదకు కేంద్రాలుగా ఉన్నప్పటికీ, అనేక ద్వీపాల్లో అడవుల నరికివేత ఎక్కువగా చోటుచేసుకుంటోంది. ఇక్కడున్న అడవులన్నీ చక్కని కలపకు (ప్రత్యేకించి అత్యధిక-విలువ కలిగిన కలప) కేంద్రాలుగా ఉంటున్నాయి.
అడవులను పెద్ద ఎత్తున నరికివేసి మరియు కాల్చివేయడం ద్వారా వ్యవసాయ భూములుగా మార్చడం, కొబ్బరి సాగుకోసం తయారుచేయడం, పశువుల రాంచీలను ఏర్పాటు చేయడం లాంటి చర్యల మూలంగా ఇక్కడ పెద్ద ఎత్తున మృత్తిక క్షయంతో పాటు కొండచరియలు విరిగిపడడం లాంటివి చోటు చేసుకుంటోంది.
స్వచ్ఛమైన నీరు అనేది ఇక్కడ గణనీయంగా తగ్గిపోవడంతో పాటు అనేక ఎత్తైన ప్రదేశాల్లోని నదీ జన్మస్థానాలు అడవుల నరికివేత మరియు నాణ్యత తగ్గిపోవడానికి గురవుతున్నాయి. పెద్ద ఎత్తున వ్యర్థాలు పోగుచేసుకోవడం మరియు నీటి మరియు గాలి కాలుష్యం లాంటివి పట్టణ ప్రాంతాలు మరియు పెద్దస్థాయి గ్రామాల్లో గణనీయంగా పెరుగుతున్న సమస్యలకు కారణాలుగా నిలుస్తున్నాయి. వీటికితోడు పరిశ్రమ మరియు పట్టణ ప్రాంతాల్లో ఉపాధి అవకాశాలు కొరవడడం మరియు మార్కెట్లకు చేరేందుకు రవాణా సౌకర్యాలు లేకపోవడం లాంటివన్నీ కలిసి గ్రామీణ కుటుంబాలను జీవనాధారం చూసుకోవడం లేదా ఆత్మ-నిబ్బరం కలిగి ఉండడం లాంటి పరిస్థితిలో నెట్టివేయడం వల్ల స్థానిక పర్యావరణ వ్యవస్థలపై విపరీతమైన ఒత్తిడి ఏర్పడుతోంది.
ప్రకృతిసిద్ధమైన ఉష్ణమండల అడవుల విషయాన్ని పక్కనపెడితే వనాటులో వృక్ష మరియు జంతుజాలం అనేది తక్కువ మొత్తంలో మాత్రమే ఉంది. ఇక్కడ స్థానికంగా పెద్ద పరిమాణంలో ఉండే క్షీరదాలు లేవు. ఫ్లోవెర్‌పాట్ పాముతో సహా స్థానికంగా ఉండే 19 జాతుల సరీసృపాలు సైతం కేవలం ఇఫేట్‌లో మాత్రమే కనిపిస్తాయి. 11 జాతుల గబ్బిలాలు (ఇందులో 3 జాతులు వనాటుకు మాత్రమే పరిమితమైనవి) మరియు 61 జాతుల భూ మరియు నీటి పక్షులు ఉన్నాయి. అదేసమయంలో చిన్నదిగా ఉండే పాలినేసియన్ ఎలుక దేశవ్యాప్తంగా కనిపిస్తుంది, ఇక ఇక్కడ కనిపించే పెద్ద పరిమాణంలోని జంతు జాతులన్నీ యూరోపియన్లతో పాటుగా ఇక్కడికి చేరుకున్నవే, పెంపుడు పంది, కుక్కలు, మరియు పశువులు లాంటివన్నీ ఈ కోవలోకే వస్తాయి. వనాటు యొక్క ద్వీపాలకు చెందిన కొన్ని చీమ జాతుల గురించి E. O. విల్సన్ జాబితా రూపొందించారు.
అయితే సముద్ర జీవజాలం మాత్రం ఈ ప్రాంతంలో పుష్కలంగా ఉంది, 4,000 పైగా సముద్ర నత్త జాతులు ఇక్కడ అందుబాటులో ఉన్నాయి. కోన్‌షెల్ మరియు స్టోన్‌పిష్‌లు మనిషికి అపాయం కలిగించగల స్థాయిలో విషాన్ని కలిగి ఉంటాయి. తూర్పు ఆఫ్రికాకు చెందిన పెద్ద పరిమాణం కలిగిన భూమిమీద నివసించే నత్త 1970ల్లో మాత్రమే ఇక్కడకు చేరుకుంది, అయితే అప్పటికే అది పోర్ట్ విలా నుంచి లుగాన్‌విల్లే వరకు విస్తరించి ఉంది.
3 లేదా వీలైనంతవరకు 4 పెద్ద పరిమాణంలోని ఉప్పునీటి మొసలి జాతులు వనాటు యొక్క మాంగ్రూవ్‌లలో నివసిస్తున్నప్పటికీ, ప్రస్తుతం మాత్రం వాటి సంతానం వృద్ధి చెందడం లేదు. ఇక్కడున్న మొసళ్లన్నీ ఇప్పటివరకు సహజసిద్ధంగా వృద్ధి చెందినవేనా అనే విషయంలో స్పష్టతలేదు (వలసవాదుల ద్వారా ఈ ద్వీపానికి తీసుకురాబడిన మొసళ్లు ఒకప్పడు ఉన్న సంఖ్య నుంచి నేడు తగ్గిపోతున్నాయి) అయితే, సమీపంలోనే ఉన్న సోలోమన్ ద్వీపాలు మరియు న్యూగీనియా (ఇక్కడ మొసళ్లు అత్యంత సాధారణంగా కనిపిస్తాయి) వల్ల మొసళ్ల సంఖ్య పెరిగే అవకాశం తప్పకుండా ఉంది.
ఉప-ఉష్ణమండల వాతావరణం కలిగిన వనాటులో దాదాపు తొమ్మిది నెలల పాటు వెచ్చగా నుండి వేడిగా ఉండే వర్ష సహిత వాతావరణంతో పాటు తుపానులకు అవకాశం ఉంటుంది, ఇక మూడు నుంచి నాలుగు నెలలపాటు చల్లని పొడిగా ఉండే వాతావరణంతో పాటు ఈ సమయంలో ఆగ్నేయ దిశ నుంచి గాలులు వీస్తాయి. నీటి ఉష్ణోగ్రత చలికాలంలో 72 °F (22 °C) మొదలుకొని వేసవిలో 82 °F (28 °C) వరకు ఉంటుంది. ఏప్రిల్ మరియు సెప్టెంబరు మధ్య కాలంలో చల్లటి వాతావరణం ఉంటుంది, ఇక అక్టోబరుతో ప్రారంభించి రోజులన్నీ వేడిగానూ అత్యంత ఆర్థ్రతతోనూ ఉంటాయి. రోజువారీ ఉష్ణోగ్రతలు 68 °F (20 °C) నుండి 90 °F (32 °C) వరకు ఉంటాయి. మే నుంచి అక్టోబరు వరకు అగ్నేయ దిశ నుంచి వ్యాపార పవనాలు చోటుచేసుకుంటాయి.
వనాటులో వర్షాకాలం దీర్ఘకాలం పాటు కొనసాగుతుంది, ఈ కారణంగానే ప్రతి నెలా గుర్తించదగిన స్థాయిలో వర్షపాతం నమోదవుతుంది. డిసెంబరు నుంచి ఏప్రిల్ వరకు చెమటపట్టే మరియు వేడిగా ఉండే వాతావరణం ఉంటుంది, అయితే ఈ సమయంలో కూడా తుపానులు చెలరేగుతుంటాయి. ఇక పూర్తి పొడిగా ఉండే వాతావరణం జూన్ నుంచి నవంబరు వరకు కనిపిస్తుంది. వర్షపాతం సరాసరిగా ప్రతి ఏటా 2,360 మీల్లీమీటర్ల (93 అంగుళాలు) వరకు ఉంటుంది, అయితే ఉత్తర ద్వీపాల్లో మాత్రం వర్షపాతం అత్యంత ఎక్కువగా 4,000 మిల్లీమీటర్ల (160 అంగుళాలు) వరకు ఉంటుంది.
వనాటు జనాభా 221,506. స్త్రీల కంటే పురుషుల జనాభా ఎక్కువ; వనాటు స్టాటిస్టిక్స్ ఆఫీస్ గణాంకాల ప్రకారం 1999లో 95,682 మంది పురుషులు మరియు 90,996 మహిళలు ఇక్కడ ఉన్నారు. గత ఇరవయ్యో శతాబ్దం అర్థభాగం నుంచి శిశు జననాల సంఖ్య తగ్గుతూ వస్తోంది, 1967లో ప్రతి 100,000 జనాభాకు 123 మరణాల స్థాయి నుంచి 1999లో 100,000 జనాభాలో 25 శాతం మరణాల స్థాయికి చేరంది. పోర్ట్ విలా మరియు లుగన్‌విలే లాంటి పట్టణ ప్రాంతాల్లో వేలకొద్దీ జనాభా ఉన్నప్పటికీ, మొత్తంమీద ఇక్కడ జనాభా మొత్తం గ్రామాల్లోనే విస్తరించి ఉంది.
వనాటు స్థానికులు లేదా "ని-వనాటు"లు మెజారిటీ సంఖ్య (98.5%)లో ఉండగా మలేషియన్‌లు ఆ తర్వాతి స్థానాన్ని ఆక్రమిస్తున్నారు, ఇక మిగిలివారిలో యూరోపిన్‌లు, ఆసియన్‌లు మరియు ఇతర పసిఫిక్ ద్వీపాలకు చెందినవారు ఉన్నారు. చారిత్రకంగా ఇక్కడున్న మూడు ద్వీపాలకు పోలినేషియన్లు వలసల ద్వారా చేరుకున్నారు. దాదాపు 2,000 మంది ని-వనాటులు న్యూ కెలడోనియాలో పనిచేయడంతో పాటు అక్కడే నివసిస్తున్నారు. 2006లో న్యూ ఎకనామిక్స్ ఫౌండేషన్ మరియు ఫ్రెండ్స్ ఆఫ్ ది ఎర్త్ పర్యావరణవేత్తల బృందం ప్రచురించిన హ్యాపీ ప్లానెట్ ఇండెక్స్‌లో చోటుచేసుకున్న విశ్లేషక సమాచారం ప్రకారం, నివేదిత సంతోషక స్థాయిలు, ఆయుఃప్రమాణం మరియు ఎకోలాజికల్ ఫుట్‌ప్రింట్ లాంటి అంశాల విషయంలో అత్యధిక శ్రేయస్సును సాధించడం ద్వారా వనాటు ప్రపంచంలోనే అత్యంత జీవావరణ సమర్థత కలిగిన దేశంగా ఉంటోంది.
బిస్లామా అనే భాష రిపబ్లిక్ ఆఫ్ వనాటు యొక్క జాతీయ భాషగా ఉంటోంది. అలాగే బిస్లామా, ఆంగ్లం మరియు ఫ్రెంచ్ భాషలు అధికారిక భాషలుగా ఉన్నాయి. అయితే, ఆంగ్లం మరియు ఫ్రెంచ్‌లు మాత్రమే విద్యాభ్యాసం పరంగా కీలకమైన భాషలుగా చలామణీ అవుతున్నాయి.
బిస్లామా అనేది ఒక మిశ్రమ భాష. అయితే నేడు పట్టణ ప్రాంతాల్లో అదొక సంకర భాషగా మారుతోంది, మెలనేషిన్ వ్యాకరణంతో పాటు అత్యధిక భాగం ఆంగ్ల పదాలు ఈ భాషలో చోటు చేసుకోవడమే అందుకు ప్రధాన కారణం. అదేసమయంలో మెజారిటీ వనాటులు అర్థం చేసుకోవడంతో పాటు మాట్లాడేందుకు ఉపయోగపడడం ద్వారా ద్వితీయ భాషగా నిలుస్తోంది. ఈ భాషలతో పాటు అదనంగా మరో 113 స్వదేశీ భాషలు సైతం ఇప్పటికీ 
వనాటులోని ప్రజల ఉపయోగిస్తున్నారు. తలసరి ఉపయోగం పరంగా భాషల సాంద్రత విషయానికి వస్తే, ప్రపంచంలోనే ఏదేశంలోనూ లేని విధంగా అత్యధికంగా ప్రతి భాషకు మాట్లాడేవారి సంఖ్య కేవలం 2,000 మందిని కలిగి ఉంటోంది. దేశీయమైన ఈ భాషలన్నీ ఆస్ట్రోనేషియన్ కుటుంబానికి చెందిన ఓషియానిక్ శాఖకు చెందుతాయి.
అనేక తెగల్లో ఆచరించబడుతున్న రూపంలో క్రిష్టియాన్టీ అనేది అత్యధికంగా విస్తరించిన వనాటులోని మతంగా ఉంటోంది. జనాభాలోని మూడొంతుల మంది ప్రెస్బైటేరియన్ చర్చిని అనుసరిస్తుండడం ద్వారా అది అతిపెద్ద సమూహానికి ప్రతినిధిగా ఉంటోంది. రోమన్ క్యాథలిక్ మరియు ఆంగ్లికన్‌లనేవి ఇతర సాధారణ తెగలు, వీటిలో ఒక్కోదాన్ని దాదాపు 15% శాతం జనాభా అనుసరిస్తున్నారు. ఇక సెవెన్త్-డే అడ్వెన్టిస్ట్ చర్చ్, చర్చ్ ఆఫ్ క్రీస్త్, నెయిల్ థోమస్ మినిస్ట్రీస్ (NTM), లాంటి ఇతర చర్చిలతో పాటు ఇతర అనేక మతాలను అనుసరించే బృందాలు మరియు తెగలు ఉన్నాయి.
ప్రపంచ యుద్ధం IIలో భాగంగా సైన్యాలు ఈ ద్వీపాల్లోకి అడుగుపెట్టిన సమయంలో ఆధునికత అంశాలను తమతోబాటు తీసుకురావడంతో అనేక కార్గో కల్ట్‌లు ఇక్కడ అభివృద్ధి చెందాయి. ఇందులో చాలా కల్ట్‌లు పతనమైనప్పటికీ, టన్నాపై విలసిల్లుతున్న జాన్ ఫుర్మ్ కల్ట్ మాత్రం నేటికీ అతిపెద్ద తెగగా వర్థిల్లుతోంది, ఈ తెగకు చెందిన ప్రతినిధులు పార్లమెంటులోనూ భాగస్వామ్యం వహిస్తున్నారు. దీంతోపాటు టన్నాలోని ప్రిన్స్ ఫిలిప్ మూవ్‌మెంట్ సైతం ఉనికిలో ఉంటోంది, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ యొక్క ప్రిన్స్ ఫిలిప్‌ని ఇది ఆదరిస్తుంది. యావోహ్‌నానెన్ తెగకు చెందిన గ్రామస్థులు విశ్వసించే ఒక పౌరాణిక గాథ ప్రకారం, తెల్లటి మేని ఛాయ కలిగిన పర్వత ఆత్మ యొక్క కుమారుడు తాను పెళ్ళి చేసుకునేందుకు ఒక శక్తివంతమైన స్త్రీ కోసం సముద్రాల వెంబడి అన్వేషిస్తుంటాడు. ఈ పౌరాణిక గాథకు సరిగ్గా సరిపోయే విధంగా ప్రిన్స్‌ ఫిలిప్ తన కొత్త భార్య క్వీన్ ఎలిజబెత్‌తో కలిసి ఒకసారి ఈ ద్వీపంలో పర్యటించారు, దీంతో అప్పటినుంచి ప్రిన్స్ ఫిలిప్‌ని ఆదరించడంతో పాటు టన్నా ద్వీపం పరిసర ప్రాంతాల్లో ఆయన్ని ఒక దేవుడి స్థానంలో ఉంచి పూజిస్తుంటారు.
1994 నుంచి వనాటు ఆరు ప్రావిన్స్‌లుగా విభజించబడింది. ఆంగ్లంలో అన్ని ప్రావిన్సుల పేర్లు అవి ఉన్న ద్వీపాల పేర్లలోని ప్రాథమిక అక్షరాల నుంచి వచ్చాయి:ప్రావిన్సులన్నీ స్వయం ప్రతిపత్తి కలిగినవి, ప్రావిన్సియల్ కౌన్సిల్స్ పేరుతో స్థానికంగా ఎన్నికైన పార్లమెంట్ల ద్వారా ఇవి పాలించబడుతాయి. ఇవి స్థానిక పన్నులను వసూలు చేయడంతో పాటు పర్యాటకం, ప్రావిన్సియల్ బడ్జెట్ లేదా కొన్ని ప్రాథమిక సేవల యొక్క కేటాయింపులు లాంటి అంశాలకు సంబంధించి చట్టాలను రూపొందిస్తాయి. ఈ ప్రావిన్సులకు ఛైర్మన్ అధ్యక్షత వహిస్తాడు, స్థానిక పార్లమెంట్లకు చెందిన సభ్యుల ద్వారా ఈ ఛైర్మన్ ఎన్నిక కావడంతో పాటు పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ ద్వారా ఎంపికైన ఒక కార్యదర్శి ద్వారా సాయం అందుకుంటాడు.
వారి ఎగ్జిక్యూటివ్ ఆర్మ్ ఒక ప్రావిన్సియల్ ప్రభుత్వాన్ని కలిగి ఉంటుంది, స్థానిక ప్రభుత్వం యొక్క మంత్రి సలహా మేరకు ప్రధాన మంత్రిచే నియమితమైన ఎగ్జిక్యూటివ్ అధికారి దీనికి అధ్యక్షత వహిస్తుంటాడు. ఈ ప్రావిన్సియల్ ప్రభుత్వమనేది సాధారణంగా ప్రావిన్సియల్ కౌన్సిల్‌లో మెజారిటీ కలిగిన పార్టీ ద్వారా ఏర్పడుతుంది, అలాగే స్థానిక కౌన్సిల్ నాయకుల ద్వారా జాతీయ ప్రభుత్వం లాగే ఇది కూడా ని-వనాటు సంస్కృతి మరియు భాషలో ఇది సలహాలు అందజేస్తుంది. రాజ్యంగంపరంగా ప్రావిన్సియల్ అధ్యక్షుడు ఎలక్ట్రోరల్ కాలేజీలో సభ్యుడై ఉంటాడు, ఈ ఎలక్ట్రోరల్ కాలేజీ అనేది వనాటు అధ్యక్షుడుని ఎన్నుకుంటుంది.
ఈ ప్రావిన్సులనేవి స్థానికంగా మున్సిపాలిటీలుగా విభజించబడుతాయి (సాధారణంగా ఒక ప్రత్యేకమైన ద్వీపాన్ని కలిగి ఉంటాయి), కౌన్సిల్‌లోని సభ్యుల ద్వారా ఎంపికైన కౌన్సిల్ మరియు మేయర్ వీటికి అధ్యక్షత వహిస్తారు.
రిపబ్లిక్ ఆఫ్ వనాటు అనేది లిఖితపూర్వక రాజ్యాంగం కలిగిన పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామం కలిగినది, దీనిప్రకారం "అధ్యక్షుడిగా ఆమోదం పొందిన వ్యక్తి ఈ రిపబ్లిక్‌కు అధ్యక్ష్యత వహించడంతో పాటు దేశం యొక్క ఐక్యతకు సంకేతంగానూ ఉంటాడు." ఎలక్ట్రోరల్ కాలేజ్ యొక్క మూడింట రెండు వంతుల మెజారిటీతో 5-ఏళ్ల కాల వ్యవధితో ఎన్నికైన వనాటు అధ్యక్షుడి అధికారాలన్నీ ప్రాథమికంగా బాగా పరిమితంగా ఉంటాయి. ఎలక్ట్రోరల్ కాలేజ్ అనేది పార్లమెంట్ సభ్యులతో పాటు రీజనల్ కౌన్సిల్స్ యొక్క అధ్యక్షులని కలిగి ఉంటుంది. దుష్ప్రవర్తన లేదా అసమర్థ పాలనకు కారణమైన పక్షంలో ఎలక్ట్రోరల్ కాలేజీ ద్వారా అధ్యక్షుడిని పదవీచ్యుతున్ని చేసే అవకాశముంది.
ప్రభుత్వానికి అధ్యక్షత వహించే ప్రధాన మంత్రి పార్లమెంట్ యొక్క 3/4 కోరమ్ మెజారిటీ ఓటుతో ఎన్నికవుతాడు. అటుపై కౌన్సిల్ ఆఫ్ మినిస్టర్లని ప్రధాన మంత్రి నియమిస్తాడు, ఇలా నియమితమయ్యే వారి సంఖ్యం పార్లమెంటుకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న మొత్తం సభ్యుల సంఖ్యలో నాలుగో వంతుకు మించరాదు. ప్రధాన మంత్రి మరియు కౌన్సిల్ ఆఫ్ మినిస్టర్లు కార్యనిర్వాహక ప్రభుత్వంలో భాగం వహిస్తారు.
పార్లమెంట్ ఆఫ్ వనాటు అనేది ఏక శాసనసభతో పాటు 54 మంది సభ్యులను కలిగిఉంటుంది, వీరంతా ప్రతి నాలుగేళ్లకోసారి ప్రజల ఓటు ద్వారా ఎన్నికవుతారు, వీరి పదవీకాలం నాలుగేళ్లు అయినప్పటికీ, కోరమ్ యొక్క మూడొంతుల మెజారిటీ ఓటు లేదా ప్రధాన మంత్రి సలహా మేరకు అధ్యక్షుడి నిర్ణయంతోనూ పదవీకాలం మధ్యలోనే వీరిని పదవీచ్యుతుల్ని చేసే అవకాశముంది. "మల్‌వటు మౌరి" అని పిలవబడే నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ చీప్స్ మరియు జిల్లా కౌన్సిళ్ల ద్వారా ఎన్నికైన అధ్యక్షులు కలిసి ని-వనాటు సంస్కృతి మరియు భాష సంబంధమైన అన్ని వ్యవహారాల్లో ప్రభుత్వానికి సలహాలు అందిస్తారు.
జాతీయ స్థాయి చట్టాలు మరియు వ్యక్తులు మాత్రమే కాకుండా వనాటు విషయంలో గ్రామీణ స్థాయిలోనూ ఉన్నతస్థాయి వ్యక్తులు ఉన్నారు. అధ్యక్షులుగా ఉన్నవారు మరియు కావాలనుకుంటున్నవారు ఇప్పటికీ గ్రామాల్లో అత్యంత ఆదరణ కలిగిన వ్యక్తులుగా ఉంటున్నారు. కనీసం రాజకీయ నాయకులైనా వారిని అనుగ్రహించాల్సిన అవసరముందని ఇది తెలియజేస్తోంది. ఆడంబరమైన వేడుకల (ప్రతి వేడుక వారిని ఒక అత్యున్నత ఆచార స్థాయికి అనుమతిస్తుంది)ను పెద్ద సంఖ్యలో నిర్వహించడం ద్వారా ఒకరు ఈ రకమైన ఉన్నతస్థాయి వ్యకిగా రూపొందుతారు, లేదా దీనికి ప్రత్యామ్నాయంగా వారసత్వం (ఇలాంటి సంప్రదాయం కేవలం పాలినేషియన్-ప్రభావిత గ్రామాల్లో మాత్రమే కనిపిస్తుంది) ద్వారా ఇలాంటి హోదాను అందుకోవడం జరుగుతుంది. ఉత్తర వనాటులో వేడుకలనేవి నిమాంగ్‌కీ-వ్యవస్థ ద్వారా స్థాయిలను అందుకుంటాయి.
వనాటులోని ప్రభుత్వం మరియు సమాజం రెండూ కూడా భాషాపరంగా ఫ్రెంచ్ మరియు ఆంగ్ల రూపాల్లో విభజించబడి ఉంటాయి. సంకీర్ణ ప్రభుత్వం ఏర్పడినప్పటికీ, ఆంగ్లం మరియు ఫ్రెంచ్ మాట్లాడే వారి మధ్య విభేదాల కారణంగా అప్పుడప్పుడు పరిస్థితి సమస్యాత్మకంగా మారుతుంటుంది.
ఇక్కడి సుప్రీంకోర్టు ఒక చీప్ జస్టీస్‌తో పాటు ముగ్గురు వరకు ఇతర న్యాయమూర్తులను కలిగి ఉంటుంది. ఈ కోర్టుకు చెందిన ఇద్దరు లేదా అంతకంటే ఎక్కువమంది సభ్యులు కోర్ట్ ఆఫ్ అప్పీల్‌లో భాగం వహించవచ్చు. ఇక మేజిస్ట్రేట్ కోర్టులనేవి ఎక్కువగా రోజువారీ చట్టసంబధమైన అంశాలను పరిష్కరిస్తుంటాయి. ఇక్కడ చట్టసంబంధ వ్యవస్థ అనేది బ్రిటిష్ సాధారణ చట్టం మరియు ఫ్రెంచ్ పౌర చట్టంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. గ్రామం లేదా ద్వీపం కోర్టులను ఏర్పాటు చేసేందుకు కూడా ఇక్కడి రాజ్యంగం అనుమతించింది, సంప్రదాయ చట్టానికి సంబంధించిన సమస్యలను పరిష్కరించడం కోసం అధ్యక్షుల ద్వారా ఈ కోర్టులు పనిచేస్తాయి.
ఏసియన్ డెవలప్‌మెంట్ బ్యాంక్, ప్రపంచ బ్యాంక్, ఇంటర్నేషనల్ మానిటరీ ఫండ్, "ఏజెన్స్ డి కోపరేషన్ కల్చర్లే ఎట్ టెక్నిక్", "లా ఫ్రాన్కోఫోనే" మరియు కామన్‌వెల్త్ దేశాలు వంటి వాటిల్లో వనాటు సభ్య దేశంగా ఉంటోంది.
1980 మొదలుకొని, ఆస్ట్రేలియా, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ (UK), ఫ్రాన్స్, మరియు న్యూజిల్యాండ్‌లు పెద్దమొత్తంలో వనాటు అభివృద్ధికి సాయం అందిస్తున్నాయి. అదేసమయంలో దీర్ఘకాలం పాటు పసిఫిక్‌పై దృష్టిపెట్టాల్సిన అవసరం లేదని UK తీసుకున్న నిర్ణయంతో వనాటుకు UK నుంచి అందుతున్న ప్రత్యక్ష సాయం 2005లో నిల్చిపోయింది. అయితే, ఇటీవల మిలేనియం ఛాలెంజ్ అకౌంట్ (MCA) మరియు పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనాలు వనాటుకు పెద్ద మొత్తంలో సహాయ నిధులు ఇవ్వడం ప్రారంభమైంది. మద్దతు స్వీకరించేందుకు ఎంపికైన మొదటి 15 దేశాల్లో వనాటు కూడా ఒకటని 2005లో MCA ప్రకటించింది- ఇందులో భాగంగా కీలమైన ప్రజా మౌలిక సదుపాయాలను కల్పించేందుకు మరియు అభివృద్ధి చేసేందుకు 65 మిలియన్ యుఎస్ డాలర్లు అందించడం జరిగింది.
ఆస్ట్రేలియా యూరోపియన్ యూనియన్ (ప్రత్యేకించి ఫ్రాన్స్ మరియు UK) మరియు న్యూజిల్యాండ్‌తో వనాటు బలమైన ఆర్థిక మరియు సాంస్కృతిక బంధాలను కలిగిఉంది. ప్రస్తుతం ఆస్ట్రేలియా పారామిలటరీ విభాగాన్ని సమకూర్చడం లాంటి పోలీస్ బలగాలను అందించడం ద్వారా పెద్ద ఎత్తున ప్రత్యక్ష సాయం అందిస్తోంది. వనాటు మొబైల్ ఫోర్స్ (VMF) పేరుతో వనాటు సైన్యం 300 మంది స్వయం సేవకులతో కూడిన ఒక చిన్నపాటి దళాన్ని కలిగి ఉంటోంది, వనాటు పోలీస్ ఫోర్స్ (VPF)లో ఒక భాగంగా ఈ సైన్యం ఏర్పాటు చేయబడింది. అయితే, సైన్యం కోసం చేస్తున్న ఖర్చు విషయాలు అందుబాటులో లేవు.
వ్యవసాయం, పర్యాటకం, తీరప్రాంత ఆర్థిక సేవలు, మరియు పశువుల పెంపకం లాంటి నాలుగు అంశాలు ఇక్కడి ఆర్థికవ్యవస్థ ప్రధాన స్తంభాలుగా ఉంటున్నాయి. వీటితోపాటు చేపల వేట కార్యకలాపాలు కూడా ఆర్థిక వ్యవస్థకు సంబంధించి మరో ముఖ్యమైన అంశంగా ఉన్నప్పటికీ, దీనివల్ల చెప్పుకోదగినంత విదేశీ మారకం మాత్రం లభించడం లేదు. కోప్రా, కావా, గొడ్డుమాంసం, కోకా, మరియు కలప లాంటివి ముఖ్యమైన ఎగుమతులుగా ఉండగా, మిషనరీ మరియు ఉపకరణాలు, ఆహార ఉత్పత్తులు, మరియు ఇంధనాలు లాంటివి వనాటుకు సంబంధించి ముఖ్యమైన దిగుమతులుగా ఉంటున్నాయి. అయితే ఇక్కడ జరిగే గనుల తవ్వకం కార్యకలాపాలు మాత్రం అంతగా విజయవంతం కాలేదు. 1978లో మాంగనీస్ తవ్వకాలు నిల్చిపోయినప్పటికీ, అప్పటివరకు తవ్విన ఖనిజాన్ని ఎగుమతి చేయడం కోసం 2006లో ఒక ఒప్పందం కుదుర్చుకోవడం జరిగింది, అయితే ప్రస్తుతం మాత్రం ఎలాంటి ఎగుమతి జరగడం లేదు. ఇక ఈ దేశంలో పెట్రోలియం నిక్షేపాలు ఉన్న దాఖలాలేవీ లేవు. ఇక్కడున్న ఒక చిన్నపాటి సాధారణ పరిశ్రమ స్థానిక మార్కెట్ అవసరాలు తీర్చేందుకు ఉపయోగపడుతోంది. దిగుమతులపై విధించే సుంకాల రూపంలో ప్రధానంగా పన్ను ఆదాయాలు సమకూరుతుంటాయి, వస్తువులు మరియు సేవలపై 12.5 శాతం వ్యాట్ విధించడం జరుగుతోంది. తక్కువ సరుకు ఎగుమతులు, ప్రకృతి వైపరీత్యాలుకు ఆలవాలంగా ఉండడం, మరియు అనుబంధ ద్వీపాలు, ప్రధాన మార్కెట్ల నుంచి ఎక్కువ దూరంలో ఉండడం లాంటి అంశాలన్నీ కలిసి వనాటు ఆర్థిక వ్యవస్థను అభివృద్ధి పథంలో పయనించనీయకుండా అడ్డుపడుతున్నాయి.
వ్యవసాయం అనేది ప్రధానంగా సొంత వినియోగం కోసం అలాగే ఎగుమతి కోసం ఉపయోగపడుతోంది. దేశంలోని దాదాపు 65% జనాభాకు వ్యవసాయం ఆలవాలంగా నిలుస్తోంది. ప్రత్యేకించి, కోప్రా మరియు కావాలను ఉత్పత్తి చేయడం ద్వారా చెప్పుకోదగ్గ స్థాయిలో ఆదాయం లభిస్తోంది. చాలామంది రైతులు ఆహార పంటల సాగును నిలిపివేయడంతో పాటు కావా పెంపకం ద్వారా వచ్చిన ఆదాయంతె ఆహార పదార్థాలను కొనుగోలు చేసేందుకు మక్కువ ప్రదర్శిస్తున్నారు. దీంతోపాటు ఉత్సవాల సందర్భంగా వర్గాలు మరియు గ్రామాల మధ్య కావా ఇచ్చిపుచ్చుకోవడం కూడా అలవాటుగా ఉంటోంది. విదేశీ మారకం పొందడం కోసం కోకాను కూడా విరివిగా పండిస్తున్నారు. 2007లో, 15,758 కుటుంబాలు ప్రధానంగా సొంత వినియోగం (99%) కోసం చేపల వేట సాగిస్తుండడంతో పాటు అందులో భాగంగా వారు సరాసరిగా వారంలో 3 రోజులపాటు చేపల వేటకు వెళ్లడం జరిగింది. ఇక్కడి ఉష్ణమండల శీతోష్ణస్థితి కారణంగా పెద్ద మొత్తంలో అరటి, వెల్లుల్లి, క్యాబేజీ, బఠాణీ, పైనాఫిళ్లు, చెరకు, చేమ, దుంపలు, పుచ్చకాయలు, పత్ర సహిత మసాలా దినుసులు, క్యారెట్లు, ముల్లంగి, పండ్లు మరియు కూరగాయలు మరియు మసాలా దినుసులు, వంగ, వెనిల్లా (పచ్చని మరియు ఎండబెట్టిన), మిరియాలు, దోస, మరియు ఇతర అనేక పంటలతో పాటు పండ్లు మరియు కూరగాయలు, మసాలా దినుసులు పండించేందుకు అవకాశం లభిస్తోంది. 2007లో, (వనాటు అధికారిక ద్రవ్య రూపమైన -వటు మిలియన్లలో), వివిధ వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల ద్వారా లభించిన ఆదాయం: కావా (341 మిలియన్ వటు), కోప్రా (195), పశుసంపద (135), పంట తోటలు (93), కోకా (59), అటవీ ఉత్పత్తులు (56), చేపల వేట (24), కాఫీ (12)గా నమోదైంది.
ఎక్కువగా లభించే విదేశీ మారకం మాత్రం పర్యాటకం రంగం ద్వారా వస్తోంది. దక్షిణ పసిఫిక్ ప్రాంతంలో పగడపు దిబ్బలను అన్వేషించేందుకు అభిలషించే స్కూబా డ్రైవర్లకు ఒక ప్రధాన సెలవు గమ్యంగా వనాటు విస్తృతమైన గుర్తింపును సాధించింది. 2007 నుంచి 2008 నాటికి పర్యాటకం 17% మేర వృద్ధిని సాధించడంతో పాటు ఆ ఏడాది వనాటుకు వచ్చి వెళ్లిన మొత్తం పర్యాటకుల సంఖ్య 196,134గా అంచనా వేయబడింది. 2000లో కేవలం 57,000 మంది పర్యాటకులు (ఇందులో 37,000 మంది ఆస్ట్రేలియా నుంచి, 8,000 మంది న్యూజిల్యాండ్ నుంచి, 6,000 మంది న్యూ కెలడోనియా నుంచి, 3,000 మంది యూరోప్ నుంచి, 1,000 మంది ఉత్తర అమెరికా నుంచి, 1,000 మంది జపాన్ నుంచి వచ్చినవారు నోట్: సంఖ్యలన్నీ సమీప వేయికి సరిచేయబడ్డాయి) ) వనాటును సందర్శించగా 2008లో ఆ సంఖ్యలో గణనీయమైన వృద్ధి చోటు చేసుకుంది. అనేక రియాలిటీ-TV ప్రదర్శనల్లో భాగం కావడం ద్వారా వనాటు ఒక పర్యాటక ప్రదేశంగా ప్రోత్సహించబడింది. రియాలిటీ TV సిరీస్ "సర్వైవర్" యొక్క తొమ్మిదవ సీజన్ "—ఐస్ ల్యాండ్స్ ఆఫ్ ఫైర్ పేరుతో వనాటులో చిత్రీకరించబడింది" . రెండేళ్ల తర్వాత, U.S. వెర్షన్ చిత్రీకరించిన ప్రదేశంలోనే ఆస్ట్రేలియాకు చెందిన "సెలెబ్రిటీ సర్వైవర్" సైతం చిత్రీకరించబడింది. పర్యాటకాన్ని ప్రోత్సహించడంలో భాగంగా 2002- మధ్యలో ప్రభుత్వం అవసరమైన చర్యలను తీసుకునేందుకు చర్యలు చేపట్టింది.
ఆర్థిక సేవలు ఇక్కడి ఆర్థిక రంగానికి ముఖ్యమైనవిగా ఉంటున్నాయి. వనాటు ఒక పన్ను స్వర్గంగా ఉండడమే కాకుండా 2008 వరకు ఆదేశం ఇతర ప్రభుత్వాలకు గానీ లేదా చట్ట-అమలు ఏజెన్సీలకు గానీ ఖాతా వివరాలను అందిచలేదు. అయితే ప్రధానంగా ఆస్ట్రేలియా నుంచి వచ్చిన అంతర్జాతీయ ఒత్తిడి కారణంగా, పారదర్శకతను అభివృద్ధి చేయడంలో భాగంగా అంతర్జాతీయ నిబంధనలను అనుసరించేందుకు వనాటు సిద్ధమైంది. వనాటులో ఆదాయ పన్ను, విత్‌హోల్డింగ్ పన్ను, పెట్టుబడుల వృద్ధి పన్ను, వారసత్వ పన్ను, లేదా మారక నియంత్రణ లాంటివేవీ లేవు. పన్ను ప్రయోజనాలు మరియు కార్మిక చట్టాలు (ఇంటర్నేషనల్ మ్యారీటైమ్ ఆర్గనైజేషన్ యొక్క ఒక పూర్తిస్థాయి సభ్యురాలిగా ఉన్న వనాటు ఆ సంస్థకు సంబంధించిన అంతర్జాతీయ ఒప్పందాలను అంగీకరిస్తోంది) కారణంగా అనేక అంతర్జాతీయ నౌక-నిర్వాహక కంపెనీలు వనాటు పతాకం కింద తమ నౌకల పతాకాలను ఎంచుకునేందుకు మక్కువ ప్రదర్శిస్తుంటారు. నియంత్రణ మరియు చట్టబద్ధమైన సవాళ్లను తోసిపుచ్చే దిశగా శర్మన్ నెట్‌వర్క్స్ యొక్క కజా నెట్‌వర్క్ మరియు విన్‌ఎంఎక్స్ యొక్క డెవలపర్లు లాంటి అనేక ఫైల్-పంపక బృందాలు వనాటులో విలీనమయ్యేందుకు సిద్ధమయ్యాయి. అయితే విదేశీ ఆందోళనలకు ప్రతిస్పందించిన వనాటు ప్రభుత్వం, దాని తీరప్రాంత ఆర్థిక కేంద్రం యొక్క నియంత్రణని కఠినం చేసేందుకు హామీ ఇచ్చింది. వనాటు ప్రధానంగా ఆస్ట్రేలియా మరియు న్యూజిల్యాండ్ నుంచి విదేశీ సాయం అందుకుంటోంది.
పశువుల పెంపకం అనేది ఎగుమతికి అవసరమైన గొడ్డు మాంసం ఉత్పత్తికి సహకరిస్తోంది. 2007లో పేర్కొన్న ఒక అంచనా ప్రకారం, అమ్మకం జరిపిన మొత్తం పశువుల తలల విలువ 135 మిలియన్ వటుగా ఉంది; బ్రిటిష్ మొక్కల పెంపకందారు జేమ్స్ పాడన్ ద్వారా మొదటిసారిగా ఆస్ట్రేలియా నుంచి ఈ ప్రాంతంలోకి పశువుల దిగుమతి జరిగింది. సరాసరిగా ప్రతి కుటుంబం 5 పందులు మరియు 16 కోళ్లను కలిగి ఉండండంతో పాటు పశువులనేది "అతిముఖ్యమైన జంతుసంపద"గా ఉంటోంది, పందులు మరియు కోళ్లు వ్యవసాయానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన అనుబంధ సంపదగా ఉండడంతో పాటు వేడుకలు మరియు ఆచారవ్యవహారాల సందర్భంగా (ప్రత్యేకించి పందులు) ఇవి ఒక ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. ఇక్కడ మొత్తం 30 వాణిజ్య ఫాంలు ఉండగా అందులో (ఏకవ్యక్తి యాజమాన్యం కలిగినవి (37%), భాగస్వామ్యంతో నడిచేవి (23%), కార్పోరేషన్లుగా ఉన్నవి (17%) కూడా ఉన్నాయి, 2007లో ఇవన్నీ కలిసి 533 మిలియన్ వటు ఆదాయాన్ని ఆర్జించడంతో పాటు 329 మిలియన్ వటులను ఖర్చు చేశాయి.
అయితే ఈ ద్వీప దేశంలో సంభవించే భూకంపాలు ఆర్థిక కార్యకలాపాల విషయంలో ప్రతికూలంగా పరిణమించగలవు. నవంబర్ 1999లో సంభవించిన ఒక భారీ భూకంపం, దానికి కొనసాగింపుగా చోటు చేసుకున్న సునామీ కారణంగా ఉత్తర ద్వీపమైన పెంటెకోస్ట్‌కు భారీ నష్టం ఏర్పడడంతో పాటు వేలాదిమంది అక్కడ నిరాశ్రయులుగా మారారు జనవరి 2002లో చోటుచేసుకున్న మరో భారీ భూకంపం వల్ల రాజధాని నగరం పోర్ట్ విలా మరియు దాని పరిసర ప్రాంతాల్లో తీవ్రమైన నష్టం వాటిల్లడంతో పాటు ఆసమయంలోనూ సునామీ చోటుచేసుకుంది. 2 ఆగస్ట్ 2007లోనూ 7.2 తీవ్రత కలిగిన భూకంపం చోటుచేసుకుంది.
వనాటు నేషనల్ స్టాటిస్టిక్స్ ఆఫీస్ (VNSO) తమ 2007 వ్యవసాయ సెన్సెక్స్‌ని 2008లో విడుదల చేసింది. ఒక అధ్యయనం ప్రకారం, వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల ఎగుమతి మొత్తం ఎగుమతుల్లో మూడొంతుల (73%) స్థానాన్ని ఆక్రమిస్తోంది; గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నివశిస్తున్న 80% మంది ప్రజలకు "వ్యవసాయం అనేది వారి ప్రధాన జీవనాధారంగా ఉంటోంది"; మరియు దాదాపు ఈ రకమైన గ్రామీణ కుటుంబాలన్నీ (99%) వ్యవసాయం, చేపల వేట మరియు అటవీ ఉత్పత్తులపై ఆధారపడుతున్నాయి. ఇక్కడ నివసిస్తున్న కుటుంబాల వార్షిక ఆదాయం 1,803 మిలియన్ వటుగా ఉంటోంది. ఈ రకమైన ఆదాయంలో, సొంత ఉపయోగం రూపంలో వినియోగిస్తున్న వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల విలువ 683 మిలియన్ వటుగానూ, అమ్మకం జరుపుతున్న వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల విలువ 561 మిలియన్ ‌గానూ, బహుమతుల స్వీకరణ విలువ 38 మిలియన్‌ గానూ, హస్తకళ ద్వారా తయారైన వస్తువుల విలువ 33 మిలియన్ గానూ, చేపల వేట (అమ్మకం కోసం) విలువ 18 మిలియన్ గానూ ఉంటోంది. ఇక కుటుంబాలు చేస్తున్న ఖర్చులో ఆహారం కోసం వెచ్చిస్తున్న మొత్తం భారీగా 300 మిలియన్ వటుగా ఉంటోంది, దీనితర్వాత గృహోపకరణాలు మరియు ఇతర అవసరాల కోసం (79 మిలియన్ వటు), రవాణా (59), విద్య మరియు సేవలు (56), గృహ అవసరాలు (50), మద్యం మరియు పొగాకు (39), దుస్తులు మరియు పాదరక్షల కోసం (17) ఖర్చు చేయడం జరుగుతోంది. ఎగుమతుల మొత్తం విలువ 3,038 మిలియన్ వటుగా ఉండడంతో పాటు, వాటిలో కోప్రా (485), కావా (442), కోకా (221), గొడ్డు మాంసం (తాజా మరియు శీతలీకరించినది) (180), కలప (80), చేపలు (జీవించి ఉన్నవి, అక్వేరియం కోసం, గవ్వలు, బటన్) (28) లాంటివి భాగం వహిస్తున్నాయి. ఇక దిగుమతుల మొత్తం విలువ 20,472 మిలియన్ వటుగా ఉండడంతో పాటు పారిశ్రామిక వస్తువులు (4,261), ఆహారం మరియు పానీయాలు (3,984), యంత్రపరికరాలు (3,087), వినియోగ వస్తువులు (2,767), రవాణా ఉపకరణాలు (2,125), ఇంధనాలు మరియు లూబ్రికెంట్లు (187) మరియు ఇతర దిగుమతులు (4,060) అందులో భాగం వహిస్తున్నాయి. వీటితోపాటు అనుబంధ వాణిజ్య ఉత్పత్తులైన పంట తోటలు – 2007లో 97,888 సంఖ్యలో ఉండడంతో పాటు ఇందులో అనేక తోటలు చదును భూముల్లో (62%), కొంతమేర పర్వత వాలులో (31%), మరియు నిలువైన వాలు ప్రదేశాల్లో సైతం (7%) కొలువై ఉన్నాయి; మొత్తం 33,570 కుటుంబాలు కనీసం ఒక పంటతోటను కలిగి ఉండడంతో పాటు వీరిలో 10.788 కుటుంబాలు పన్నెండు నెలల వ్యవధిలో వీటినుంచి వచ్చిన పంటను అమ్మకం చేయడం జరిగింది.
2000 ప్రారంభంలో ఆర్థిక వృద్ధి పెరుగుదల 6%గా నమోదైంది. 1990లలో పోలిస్తే ఇది చాలా ఎక్కువ, అదేసమయంలో GDP సరాసరిగా 3% కంటే తక్కువ వృద్ధి చెందింది.
మనీలాలోని ఏసియన్ డెవలప్‌మెంట్ బ్యాంక్ వనాటు ఆర్థిక వ్యవస్థ గురించి మిశ్రమ సమీక్షలు వెలువరించింది. వనాటు యొక్క ఆర్థిక వ్యవస్థ "విస్తరిస్తోంది" అని గుర్తించిన ఈ సమీక్షలు, 2003 నుంచి 2007 వరకు గుర్తించిదగిన స్థాయిలో ఆర్థిక వృద్ధి చోటు చేసుకోవడాన్ని గుర్తించాయి, అంతేకాకుండా "కొన్ని విభాగాల్లో సంస్కరణలు ప్రవేశపెట్టే దిశగా ప్రభుత్వం ముందుకు సాగుతుండడం అనుకూలమైన సంకేతాలను వెలువరిస్తున్నాయని" అయితే "కొరవడిన మౌలిక సదుపాయాల సేవలు" లాంటి కొన్ని ఆటంకాలు కూడా గోచరిస్తున్నాయని పేర్కొన్నాయి. ఒక స్వతంత్ర వ్యాపార సంస్థ విద్యుత్ ఉత్పత్తి జరుపుతున్న కారణంగా, అభివృద్ధి చెందుతున్న మిగిలిన దేశాలతో పోలిస్తే "పసిఫిక్ ప్రాంతంలో విద్యుత్ ధరలు అధికంగా ఉంటోంది." అని చెప్పిన ఈ నివేదిక, "బలహీన పాలన మరియు పాలనలో అనవసరమైన జోక్యాల" కారణంగా ఉత్పత్తి తగ్గుతోంది అని కూడా పేర్కొంది.
TVL మరియు డిజీసెల్ ద్వారా ఈ ద్వీపాల్లో సెల్‌ఫోన్ సేవలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న ప్రభుత్వ కార్యాలయాలకు ఇమెయిల్, టెలిఫోన్, ఇంటర్నెట్ మరియు వీడియో కాన్ఫరెన్స్ లాంటి సౌకర్యాలను అందించడం కోసం ప్రభుత్వ నెట్‌వర్క్ సైతం సిద్ధమవుతోంది.
స్థానిక ప్రాంతీయ విభిన్నతల ద్వారా మరియు విదేశీ ప్రభావం ద్వారా వనాటు సంస్కృతి తనదైన ఒక పటిష్ఠమైన విభిన్నతను నిలుపుకుంటోంది. వనాటును మూడు ప్రధాన సాంస్కృతిక ప్రాంతాలుగా విభజించవచ్చు. దక్షిణ ప్రాంతం విషయంలో, ఒక వ్యక్తి ఏమేరకు బహుమతి ఇవ్వగలడనే అంశంపై సంపద ఆధారపడి ఉంది. ప్రత్యేకించి గుండ్రటి కోర దంతాలు కలిగిన పందులను వనాటు మొత్తంమీద సంపదకు చిహ్నంగా భావిస్తారు. ఇక దేశం మధ్యలో, అనేక సంప్రదాయ మెలనేషియన్ సంస్కృతి వ్యవస్థల ప్రభావం చూపుతున్నాయి. దక్షిణంలో, ప్రత్యేక హక్కుతో కూడిన బిరుదులను ఇవ్వడమేనే వ్యవస్థ అభివృద్ధి చేయబడింది.
యువకులు వయసులోకి అడుగుపెట్టే సమయంలో అనేక వేడుకలు మరియు మతపరమైన కార్యక్రమాల్లో పాల్గొంటారు, ఈ సందర్భంగా వారు పెద్దవారితో సమానమైన జీవితంలోకి అడుగుపెడుతున్న విషయాన్ని వేడుక చేయడంతో పాటు ఆ సందర్భంగా సున్నతి చేయడం లాంటి కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు.
అనేక గ్రామాల్లో "నకమల్" లేదా గ్రామీణ సమావేశ మందిరాలు అందుబాటులో ఉంటాయి, ఇవి సమావేశ మందిరాలుగా ఉపయోగపడడంతో పాటు అందరూ కలిసి "కావా" తాగేందుకు కూడా ఉపయోగపడుతాయి. గ్రామాల్లో స్త్రీ మరియు పురుషులకు మాత్రమే ప్రత్యేకమైన విభాగాలు కూడా ఉంటాయి. ఈ రకమైన విభాగాలు అన్ని గ్రామాల్లోనూ అందుబాటులో ఉంటాయి; స్త్రీలు బహిష్టు సమయాన్ని గడపడం కోసం "నకమల్స్‌"లో వారికి ప్రత్యేకమైన మందిరాలు అందుబాటులో ఉంటాయి.
సంప్రదాయ వనాటు సంగీతం నేటికీ వనాటు గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో వినిపిస్తూనే ఉంటుంది. సంగీత వాయిద్యాల విషయంలో ఇడియోఫోన్‌లు ప్రధాన స్థానాన్ని ఆక్రమిస్తాయి: వివిధ రూపాలు మరియు పరిమాణాల్లో ఉండే తబలాలు, స్లిట్ గాంగ్‌లతో పాటు రాటిల్‌లు ప్రధాన భూమిక పోషిస్తుంటాయి. "స్ట్రింగ్ బ్యాండ్" సంగీతమనే కళాప్రక్రియ 20వ శతాబ్దం వ్యాప్తంగా వనాటులోని అన్ని ప్రాంతాల్లో ఆదరణ సాధించిన మరో సంగీత ప్రక్రియగా వెలుగులోకి వచ్చింది. గిటార్‌లు, ఉకులేలే, మరియు ప్రసిద్ధ పాటలు ఇందులో భాగంగా ఉంటాయి.
ఇటీవలి కాలంలో వనాటు సంగీతం ఒక పరిశ్రమ స్థాయికి ఎదిగింది, 1990లో శరవేగంగా వృద్ధి చెందిన ఈ విభాగం పుణ్యమా అని అనేక బ్యాండ్లు ని-వనాటు అస్తిత్వాన్ని ఘనంగా చాటాయి. జోవుక్ సంగీతం మరియు రెగ్గేసన్ లాంటి ఆధునిక వాణిజ్య సంగీతానికి చెందిన ప్రజాకర్షక సంగీత ప్రక్రియలు ప్రస్తుతం పట్టణ స్థాయిలో తరచూ వినిపిస్తున్నాయి. రెగ్గేసన్ అనేది స్పానిష్ భాషలోని హిప్-హాప్ నుంచి వచ్చిన ఒక వైవిధ్యమైన సంగీతం, తనదైన ప్రత్యేక బీట్‌లో ఇది శ్రోతలను కట్టిపడేస్తుంది, పాశ్చాత్ శ్రోతలు మరియు పర్యాటకుల కోసం వనాటులోని స్థానిక నైట్‌క్లబ్‌లలో ఈ సంగీతాన్ని వినిపిస్తుంటారు.
కొందరు ప్రముఖమైన రచయితలకు సైతం ని-వనాటు కేంద్రంగా ఉంటోంది. 2002లో మరణించిన మహిళా హక్కుల ఉద్యమకర్త గ్రేస్ మేరా మోలీసా వివరాణ్మత రచనలు చేసే కవయిత్రిగా అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని ఆర్జించారు.
సొంతంగా జాతీయ జట్టు కలిగిన వనాటులో క్రికెట్‌కు ఆదరణ ఎక్కువ. ఇక్కడ దాదాపు 8000 మంది నమోదిత క్రికెటర్లు ఉన్నారు. అంతేకాకుండా కొద్దిపాటి వనాటులో ఆడే రగ్బీ యూనియన్ కూడా ఉంది. ఆటల్లో పాల్గొంటోంది పురుషులా లేక మహిళలా అనే విషయంపై ఆధారపడి ఆటలు వేర్వేరుగా ఉంటాయి. వాలీబాల్ అనేది 'అమ్మాయిల' క్రీడ'గా వ్యాప్తిలో ఉండగా సాకర్ క్రీడ మగవారి ఆటగా ఉంటోంది.
వనాటు సోదర నగరం ("అయెలాన్ కకయి" ) చేపలు, "చేమ" మరియు దుంపలు వంటి వేరు కూరగాయలు, పండ్లు, మరియు కూరగాయలను ఉత్పత్తి చేస్తోంది. ఈ ద్వీపానికి చెందిన ఎక్కువ మంది మహిళలు తమకు కావల్సిన ఆహార పదార్ధాలను సొంత తోటల్లో పెంచుతారు, అలాగే ఇక్కడ ఆహార కొరత అరుదుగానే కనబడుతుంది. బొప్పాయిలు, పైనాఫిళ్లు, మామిడిపళ్లు, అరటి, మరియు తీపి బంగాళాదుంప లాంటివి సంవత్సరం పొడవునా ఇక్కడ సంవృద్ధిగా లభిస్తాయి. కొబ్బరి పాలు మరియు క్రీం లాంటి వాటిని అనేక వంటకాల్లో రుచి కోసం ఉపయోగిస్తారు. వేడి రాళ్లు లేదా ఉడకబెట్టడం మరియు ఆవిరిపెట్టడం ద్వారా ఎక్కువ భాగం ఆహారాన్ని వండడం చేస్తారు; తక్కువ భాగం ఆహారాన్ని మాత్రమే వేయించడం జరుగుతుంది.
వనాటు వ్యాప్తంగా ఆరోగ్యకరమైన వాతావరణం ఉండడంతో పాటు 80% పైగా జనాభా ఒంటరిగా ఉండే గ్రామాల్లో తమ తోటలకు మరియు ఆహార సరఫరా కేంద్రాలకు అందుబాటులో ఉంటారు.
అయితే ఈ రకమైన ఒంటరి సమాజాలతో కూడిన భౌగోళిక స్వరూపం కారణంగా వారు ఆరోగ్యం మరియు విద్య లాంటి సేవలను అందుకునే అవకాశాలు చాలా తక్కువగా ఉంటాయి. చర్చిలు మరియు ప్రభుత్వేతర సంస్థల వంటివి అనేక గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఈ రకమైన సేవలను ప్రాథమిక స్థాయిల్లో అందిస్తుంటాయి. మరోవైపు పోర్ట్ విలా పరిసర ప్రాంతాల్లో మరియు లుగన్‌విల్లేలోని తక్కువ విస్తీర్ణంలో అనధికారికంగా పెరుగుతున్న జనాభా మరియు వెలస్తున్న గృహాల కారణంగా వనాటు ప్రభుత్వ ఆరోగ్య మరియు విద్య్ సేవల విభాగం విపరీతమై ఒత్తిడిని ఎదుర్కొంటోంది. తరచూ మద్దతుగా నిలవడం మరియు క్రమం తప్పకుండా సందర్శనకు వచ్చే వైద్యుల కారణంగా పోర్ట్‌విలా మరియు లుగన్‌విల్లేలో వైద్య సేవలు మెరుగైన స్థాయిలో అందుబాటులో ఉంటున్నాయిు.
విద్య అనేది ఇక్కడ తప్పనిసరి ఏమీ కాదు, అంతేకాకుండా పాఠశాల నమోదు మరియు హాజరు లాంటివి పసిఫిక్ ప్రాంతంలో బాగా తక్కువగానే ఉంటుంది. 1999 అంచనాల ప్రకారం 15–24 ఏళ్ల వయసు వారిలో అక్షరాస్యత 87%గా ఉండగా 2006 అంచనాల ప్రకారం, పెద్దవారి అక్ష్యరాస్యత 78%గా ఉంది, అయితే వాస్తవ గణాంకాలు మాత్రం ఇంతకంటే బాగా తక్కువగానే ఉండే అవకాశముంది. ఇక ప్రాథమిక పాఠశాలకు హాజరవుతున్న వారి సంఖ్య 1989లో 74.5%గా ఉండగా 1999 నాటికి అది 78.2%కి పెరిగింది, అలాగే ఆ తర్వాత 2004లో 93.0%గా నమోదైనప్పటికీ, 2007 నాటికి అది 85.4%కి పడిపోయింది. అలాగే ప్రాథమిక విద్య పూర్తి చేస్తున్న విద్యార్థుల సంఖ్య 1991లో 90%గా ఉండగా, 2004 నాటికి అది 72%కి పడిపోయింది.
పోర్ట్‌ విలాలోను మరియు మరో మూడు కేంద్రాల్లోనూ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ సౌత్ పసిఫిక్ కొలువై ఉంది, ఈ విద్యా కేంద్రాన్ని పన్నెండు పసిఫిక్ దేశాలు సంయుక్తంగా నిర్వహిస్తున్నాయి. ఎమాలస్ క్యాంపస్‌గా సుపరిచితమైన పోర్ట్ విలాలోని కళాశాల ప్రాంగణంలో విశ్వవిద్యాలయం యొక్క లా స్కూల్ కూడా కొలువై ఉంది.