అమృతం కురిసిన రాత్రి
అమృతం కురిసిన రాత్రి దేవరకొండ బాలగంగాధర తిలక్ చే రచించబడిన ఒక ప్రసిద్ధ తెలుగు కవితా సంపుటి. ఈ రచన ఎందరో పాఠకులకు, పలు రచయితలకు సైతం ఇష్టమైన కవితా సంకలనం. తిలక్ మరణానంతరం కుందుర్తి ఆంజనేయులు పీఠికతో 1968లో ముద్రణ పొందిన ఈ కవితల సంపుటి ' అమృతం కురిసిన రాత్రి ' ఉత్తమ కవితాసంపుటిగా 1971లో కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు పొందింది.
కవితాసతి నుదుట నిత్య రసగంగాధర తిలకంగా, ఆధునిక తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో సుస్థిర స్థానాన్ని పొందిన తిలక్ "అమృతం కురిసినరాత్రి" కవితా సంకలనం ద్వారా సామాజికమైన తన ఆలోచనల్ని కవిత్వీకరించి కవిత్వానికే సార్థకత కలిగించాడు.. తాలోత్తాలంగా ఎగిసిన భావ, అభ్యుదయ కవితోద్యమాల నేపథ్యంలో తిలక్ కవిత్వ రచన ప్రారంభమైంది .. వ్యావహారిక భాష, రసదృష్టి, వాస్తవికతా దృక్పధం, అనితర సాధ్యమైన శైలి తిలక్‌లో మనకు గోచరించే కొన్ని కోణాలు.
'అగాధ బాధా పాథః పతంగాలూ
ధర్మవీరుల కృత రక్తనాళాలూ
త్యాగశక్తి ప్రేమరక్తి శాంతిసూక్తి
నాకళా కరవాల ధగద్ధగ రవాలు'
ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే ఆయన కవిత్వంలో భావకవుల సౌందర్యకాంక్ష, అభ్యుదయ కవుల సామాజిక కర్తవ్యం రెండూ కలసి నడుస్తాయి. అందుకనే ఆయన 'నా కళా 'కరవాల' ధగద్ధగరవాలు' అన్నారు. ఆయన కవిత కళాత్మకమే కాదు, కరవాలమంత పదునైనది అన్న అంశాన్ని ఇందులో చాలా స్పష్టం చేశారు.
ఆ కవితలోనే ఇంకా అంటారు -
'నా అక్షరాలు కన్నీటి జడులలో తడిసే దయాపారావతాలు 
నా అక్షరాలు ప్రజాశక్తుల వహించే విజయ ఐరావతాలు 
నా అక్షరాలు వెన్నెలలో ఆడుకునే అందమైన ఆడపిల్లలు'
ఈ మూడు పంక్తులు ఆయన కవిత్వ తత్వాన్ని తెలిజేసే మూడు సిద్ధాంతాలు.ధాత్రి జనని గుండెలమీద
యుద్ధపు కొరకంచుల ఎర్రని రవ్వలు
మీరెవరైనా చూశారా? కన్నీరైనా విడిచారా?
నా కవిత్వం కాదొక తత్వం
మరి కాదు మీరనే మనస్తత్వం
కాదు ధనికవాదం, కాదు సామ్యవాదం
కాదయ్యా అయోమయం, జరామయం
జ్వలత్కాష్ఠమిలాతలం
శప్తధాత్రి నిర్జనమై, స్మశానమై పరచుకొనెను
సుప్తదేవ హృదయ సృజ్ఞాళము లెగిరిపడెను
అక్కయ్యకు రెండో కానుపు
తమ్ముడికి మోకాలి వాపు
చింతపండు ధర హెచ్చింది
చిన్నాన్నకు మతి భ్రమించింది
లేచిన మరుక్షణం ఎన్నో ప్రశ్నలు
గోరుచుట్టలా సలిపే లక్షల సమస్యలు
గతమంతా తోలు బొమ్మలాడిన ఒక తెర
వర్తమానం నీ కన్నులగప్పిన ఒక పొరచీకటి లోకి దీపాన్ని తీసుకురాగలం, కానీ చీకటిని వెలుతురుగా చేయలేము .
దీపానికి దగ్గరగా ఉంటే, వెలుగును అధికంగా పొందగలం. 
అలాకాక దూరంగా ఉండి, వెలుతురు చాలదని నిందించటంలో అర్థం లేదు. 
కవిత్వం కూడా, చీకటిలోకి తీసుకురాబడిన దీపం లాంటిది.
ఆ దీపానికి దగ్గరగా చేరి, అందులోని సారాంశాన్ని, అందుకోగలగాలి, ఆనందించాలి . 
చీకటిని చీల్చుకుంటూ వచ్చే ప్రభాత కిరణం లాంటిది తిలక్ కవిత్వం.
అమృతం కురిసిన రాత్రిలో కవిత్వం గురించి ఇలా చెబుతాడు తిలక్.
కవిత్వం అంతరాతర సీమలను బహిర్గతం చేయాలి, విస్తరించాలి, చైతన్య పరచాలి,
అగ్నిజల్లినా అమృతం కురిసినా అందం ఆనందం దాని పరమావధి అని.
అలానే అంత్యప్రాసలు వేసినంతమాత్రాన, ప్రొసైక్ భావం కవిత్వం అవదు అంటూ,
కవిత్వం ఒక అరెక్మీ , దానిరహస్యం కవికే తెలుసు
ఆశ ఉత్తరధ్రువం విధి దక్షిణ ధ్రువం 
మనిషి రెండీటీ మధ్యా బంతిలా ఎగిసిపడే ప్రహసనం
ఇజంలో ఇప్రిజన్ అయితే ఇంగితజ్ణానం నశిస్తుంది
ప్రిజం లాంటీది జీవితం వేర్యెరు కోణాలు ప్రదర్సిస్తుంది
ప్రస్తుత సమాజం లొ జరుగుతున్న పరిణామాలకు దర్పణం లాంటిది
ఆల్‌ఖేదా నుండీ ఆర్ యస్ యస్ వరకు వారి వారి విధి విధానాలవల్ల 
ఇంగిత జ్ఞానం కోల్పొవటం మనం చూస్తున్నాం వాటి పరాణామాలు చూస్తున్నాం 
"త్రిబుజాకారంలో బిగించబడీన మూడూ అధం ముక్కల ప్ర్రిజం మధ్య, ఎ వస్తువు ఆఇనా 
వేరువేరు రకాలుగా కనిపిస్తుంది.
జీవితం కూడా త్రిబుజాకార గాజు గొట్టమ్ లాటీదీ" అని చెబుతాడూ తిలక్
ఇదే కవితలో
గజానికొక గాంధారి పుత్రుడూ గాంధీ గారి దెశ మ్ లొ అంటాడూ దీని లొని నిజమెం తొ మనం సూస్తున్నాంమరొ ఉదాహరణ = కాస్మాపాలిటన్ అన్న కవితలోసకలసిధాంతాలు, మతాలు ,ఇజాలు, సైటీఫీక్ నిజాలు
అన్ని కలబొసి రగరిం చి ఒకెఒక రహస్స్యం కను కొన్నారు
దెవుడూ, మానవుడూ వీరు ఇద్దరె ఈ అనంత విస్వమ్ లొ మూర్గులు
ఏ కొణం నుండి చూచినా వీరు మిజరబుల్ ఫైల్యూరర్స్
పురాణపురుషుల నుండి చరిత్ర మహానియుల వరకు ఎవరు ఏఇజాన్ని ప్రవెశపెట్టీనా
ఏదీ సంపూర్నం గా సాధిం చలెకపొయారుఅని తిలక్ వ్యక్తపరుస్తాడూ
కెవలం తిలక్ మాత్రామె రాయగల కవితలు [ప్రార్థన] [ఆర్తగీతం]
ఆచరణ లేకుండా సుభాషితాలను వల్లె వెస్తూఉండే
పెద్దంమనుసులు, పవిత్రులు, పతివ్రతలు, భక్తులు, సిద్ధాంతకర్తలు మొదలగువారి వల్ల
దేశానికి జరిగె కిడూ గురించి తిలక్ ఆక్రొశమె ఈ ప్రార్థనా గీతమ్
దెవుడా రక్షిం చు నా దెశాన్ని
పవిత్రుల నుండి పతివ్రతల నుండి
నీతులు రెడూ నాల్కలచాచి బుసలు కొట్టే 
నిర్హెతుక క్రుపా సర్పాల నుండి
లక్ష లాది దెవుల్ల నుండి వారివారి పూజారులనుండి
దెవుడా
కత్తి వాదరకు తెగిన కంటమ్ లొ హటాత్ గా
ఆగి పొయిన సంగీతాన్ని వినిపిం చు
మానవ చెరిత్ర పుటలలొ నెత్తురొలికి
మాసిపొయిన అక్ష రాలను వివరించు
రహస్య స్సష్ట్టీ సానువుల నుండి జారిపడే 
కాంతి జలపాతాన్ని చుపించు
అంటూ ఛావూపూట్టూ కల మధ్య సందేహం లాటీ ది జీవితం
ఆని ప్రార్దిం చటమె ఈప్రార్థనాగీతం
ఆలాగె తనెంత, మానవతా వాదొ, ఈఆర్తగీతంలో తెలుస్తుంది.నెను చుశాను నిజంగా మూర్తిభవించిన దైన్న్యాన్ని, హైన్న్యాన్ని
క్షుభితాస్రు కల్లొల నిరధుల్ని గచ్చత్ శవాకారవికారుల్ని 
ఇది ఏనాగరికతకు ఫలస్రుతి ఏవిజ్ఞాన ప్రకర్హకు ప్రకృతి
ఏ బుద్దదేవుని జన్మభూమికి గర్వస్రుతి
అంటూ
ఈ నాగరికతారణ్ణ్య వాసాన్ని భరించలెను అంటాడూ తిలక్ తనకవితద్యారా
మరొ కవిత [శీఖరారొహన] లో
కాలానికి ఒక రూపం లేదు దానికిపాపం కుడా లేదు
కాలం అద్దం లాంటీ ది 
అంధయుగమైనా, స్వర్ణాయుగమైనా, అది మన ప్రతిబింబమ్ అంటూ
సంప్రదాయభిరువుకి , అస్యొతత్ర వితంతువుకి , వసంతం లేదు
సాహసి కాని వాడూ జివనసమరానికి, స్వర్గానికికుడా పనికిరాడూ
హిమసుందర స్రుగమైన ఎవరెస్ట్టూ నుఒక్క టేన్సిగె ఎక్కగలడూ
సుమన సుందరమైన వసంతగీతం తొ ఉగాది ని ఆవ్వ్హానించ గలడూ ఇలాం టీ మధురమైన, మరపు రాని కవితలు ఎన్నొ తిలక్ ఆమ్రుతంకురిసినరాత్రిలో చుడవచ్చు
గతమంతా, తొలుబొమ్మలాడీన, ఒకతెర.
వర్తమానం నీ కన్నులు కప్పిన పొర
పాము కొరా, డేగరెక్కా, ఈకాలానికి చిహ్నం
పూలతెనా, నెమలిరెక్కా, ఒకమిధ్యాప్రమాణమ్ 
అందుకె నెస్తం జివితమె ఒక జూధం
ఖెదానికి మొదానికి లేదులె బేదం