వృక్ష శ్రేణి
వృక్ష శ్రేణి (Tree line) అనేది చెట్లు పెరిగేందుకు వీలైన నివాస స్థలాల సరిహద్దు. ఈ వృక్ష శ్రేణి వెలుపల, ఇవి ప్రతికూల వాతావరణ పరిస్థితుల వలన పెరగలేవు (ఇవి సామాన్యంగా అత్యల్ప ఉష్ణోగ్రతలు, తక్కువైన వాయు పీడనం, లేదా గాలిలో తేమ లేకపోవడం వంటివి). కొందరు అదనంగా మరింత లోపలి వైపు చెట్లవరుస ను గుర్తిస్తారు, ఇక్కడ చెట్లు కాండాలు పెరుగుతాయి.
వృక్ష శ్రేణి వద్ద చెట్ల పెరుగుదల తరచూ ఎంతో తక్కువగా ఉంటుంది, ఇందులో చివరి వరుస చెట్లు పొట్టిగా, దట్టమైన పొదలుగా తయారవుతాయి. ఇది గాలి వలన సంభవిస్తే, దీనిని జర్మన్ భాషలో 'మెలితిరిగిన చెక్క' అర్థాన్ని సూచించే క్రంహోల్జ్ (krummholz) అని పిలుస్తారు.
ఎన్నో ఇతర సహజమైన వరుసల్లాగే (ఉదాహరణకు చెరువు సరిహద్దులు) ఈ వృక్ష శ్రేణి, దూరం నుండి ఎంతో నిర్దిష్టంగా కనిపించినా, దగ్గరి నుండి గమనిస్తే, అది చాలా ప్రదేశాల్లో క్రమమైన మార్పుగా తెలుస్తుంది. ప్రతికూల వాతావరణం వైపు చెట్లు పెరగడం క్రమంగా తగ్గుతూ, చివరికి పూర్తిగా ఆగిపోతుంది.
జీవావరణ శాస్త్రం మరియు భూగర్భశాస్త్రంలో ఎన్నో రకాల వృక్ష శ్రేణులు నిర్వచింపబడ్డాయి:
చెట్లు పెరగడానికి అనుకూలమైన అత్యున్నతమైన ఎత్తు; ఇంతకన్నా ఎత్తులో, సంవత్సరంలో చాలా భాగంలో చెట్లు పెరగలేని విధంగా ఎంతో చల్లగానూ లేదా మంచుతో కప్పబడి ఉంటుంది. సాధారనంగా పర్వతాలకు సంబంధించినదైన ఈ వృక్ష శ్రేణి పైభాగపు వాతావరణం ఆల్పైన్ వాతావరణంగా పిలువబడుతుంది, మరియు ఈ భూభాగాన్ని ఆల్పైన్ టుండ్రాగా చెప్పవచ్చు. ఉత్తరార్థ గోళంలో ఉత్తరం-వైపు వాలుల్లోని వృక్షశ్రేణులు దక్షిణం-వైపు వాలుల్లోని వాటికంటే క్రిందివైపుగా ఉంటాయి ఎందుకంటే ఎక్కువ నీడ కారణంగా మంచుగడ్డ కరగడానికి ఎక్కువ సమయం తీసుకోవడం వలన చెట్లు పెరిగే సమయం తగ్గుతుంది. దక్షిణార్థ గోళంలో దీనికి వ్యతిరేకంగా జరుగుతుంది.
చెట్లు పెరగగల అత్యంత పొడి ప్రాంతాలు; మరింత పొడి ఎడారి ప్రాంతాలలో చెట్లు పెరగడానికి తగినంత వర్షపాతం ఉండదు. వీటిని "క్రిందివైపు" వృక్ష శ్రేణిగా పిలుస్తారు మరియు ఇవి ఎడారి నైరుతి సంయుక్త రాష్ట్రాలలో సుమారు 5000 అడుగుల (1500 మీ) ఎత్తు కన్నా క్రింద పెరుగుతాయి. ఈ ఎడారి వృక్షశ్రేణి ధ్రువాల-వైపు వాలులలో భూమధ్యరేఖ-వైపు వాలులకన్నా ఎత్తుగా ఉంటుంది, ఎందుకంటే ధ్రువాల-వైపు వాలులో ఎక్కువగా నీడ ఉండడం మూలంగా ఈ వాలుల్లో చల్లదనం ఎక్కువగా ఉంటుంది మరియు చెట్లు పెరిగేందుకు ఎక్కువ సమయాన్ని మరియు మరింత నీటిని అందిస్తూ గాలిలో తేమ వెంటనే ఆవిరి కాకుండా ఉంచుతుంది.
కొన్ని పర్వత ప్రాంతాలలో, ఘనీభవన రేఖ లేదా భూమధ్యరేఖ-వైపు మరియు గాలివీచే వైపు వాలుల్లో తక్కువ వర్షపాతం మరియు సూర్యరశ్మికి ఎక్కువగా గురికావడం సంభవించవచ్చు. దీంతో నేల పొడిగా మారుతుంది, తద్వారా చెట్ల పెరుగుదలకు ప్రతికూలమైన స్థానిక నిర్జన వాతావరణం ఏర్పడుతుంది. ఇందుకు 10,000 అడుగుల ఎత్తులో ఉన్న హవాయిలోని మౌనా లోవా ఒక ఉదాహరణ. పశ్చిమ U.S.లో పర్వతాలలో ఉత్తరం-వైపు శిఖరాలలో కన్నా దక్షిణం-వైపు శిఖరాలలో మరింత సూర్యరశ్మి మరియు నిర్జల వాతావరణం వలన వృక్షశ్రేణి క్రిందికి ఉంటుంది.
వివిధ వృక్ష జాతులు కరువు మరియు శీతల ప్రభావాన్ని వివిధ రకాలుగా తట్టుకుంటాయి. మహాసముద్రాలు లేదా ఎడారుల వలన విభజనకు గురైన పర్వత శ్రేణులు వివిధ రకాల వృక్ష జాతులను కలిగి ఉండవచ్చు, వీటిలో కొన్ని జాతులకు ఆల్పైన్ వృక్ష శ్రేణి పైభాగంలో మరికొన్నింటికి ఎడారి వృక్ష శ్రేణి క్రిందిభాగంలో ఖాళీలు ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు ఉత్తర అమెరికాలోని గొప్ప మైదానంలో ఎన్నో పర్వత శ్రేణులు క్రిందివైపు వరుసలలో పిన్యాన్ పైన్స్ మరియు జూనిపర్స్ కలిగి ఉంటాయి, వీటికి మరియు పైభాగంలోని లింబర్ మరియు బ్రిజిల్‌కోన్ పైన్స్ వరుసల మధ్యలో చిన్న పొదలతో కూడిన చెట్లు లేని ప్రాంతాలు ఉంటాయి.
తీరప్రాంతాలు మరియు విడిగా ఉన్న పర్వతాలపై వృక్ష శ్రేణి తరచూ ఇతర భూభాగంలో మరియు పెద్ద, సంక్లిష్ట పర్వత వ్యవస్థలలో కన్నా క్రిందివైపు ఉంటుంది, ఎందుకంటే బలమైన గాలులు చెట్ల పెరుగుదలను తగ్గిస్తాయి. అదనంగా, వదులైన రాళ్ళు కలిగిన వాలులు లేదా బాహ్య ప్రభావానికి గురైన రాళ్ళ నిర్మాణాల వంటి చోట్ల అనుకూలమైన నేల లేకపోవడం వలన, చెట్లు బలంగా నాటుకు పోవడాన్ని నివారించి, వాటిని కరువు మరియు ఎండకి గురిచేస్తుంది.
ఉత్తరార్థ గోళంలో చెట్లు పెరిగే అవకాశం కలిగిన అక్షాంశం; మరింత ఉత్తరానికి, చెట్లు పెరగడానికి తగని విధంగా విపరీతమైన చలిగా ఉంటుంది. తీవ్రమైన చల్లని ఉష్ణోగ్రతల ఫలితంగా చెట్ల సారం ఘనీభవించి, అవి చనిపోతాయి. అదనంగా, నేలలోని శాశ్వత ఘనీభవన భూమి చెట్ల వేర్లు స్వరూపానికి తగిన విధంగా లోతుగా చొచ్చుకుపోవడాన్ని నివారించవచ్చు.
దక్షిణార్థ గోళంలో చెట్లు పెరిగే అవకాశం కలిగిన అక్షాంశం; మరింత దక్షిణానికి, చెట్లు పెరగడానికి తగని విధంగా విపరీతమైన చలిగా ఉంటుంది. ఇది ఎలాంటి నిర్వచింపబడిన ప్రదేశం లేని సైద్ధాంతిక భావన. అంటార్కిటికా లేదా సబ్‍-అంటార్కిటిక్ ద్వీపాలలో ఎలాంటి చెట్లూ పెరగవు. ఈ వృక్ష శ్రేణి చెట్లు ఇక పెరగని అత్యంత దక్షిణాన ఉన్న ప్రదేశాన్ని సూచిస్తుంది, కానీ దీనికి మినహాయింపుగా ఆర్కిటిక్ వృక్షశ్రేణిని పోలిన నిజమైన వృక్షశ్రేణిని కలిగిన భూభాగాలు ఇక్కడ లేవు.
ఇక్కడి తక్షణ వాతావరణం చెట్లు పెరగడానికి ప్రతికూలంగా ఉంటుంది. ఇది ఉదాహరణకు ఎల్లోస్టోన్ వద్దవేడి నీటి చెలమలు లేదా అగ్ని పర్వతాలకు సంబంధించిన భూతాపానికి గురికావడం, బురదనేలల వద్ద మట్టిలో అధిక ఆమ్లత్వం, ప్లయాస్ లేదా లవణ సరస్సులకు సంబంధించిన అధిక లవణత్వం, లేదా చాలావరకూ చెట్ల వేర్లకు పెరుగుదలకై అవసరమైన ప్రాణవాయువును మట్టి నుండి తీసివేసిన తృప్తభూజలం, వలన సంభవించవచ్చు. ఇటువంటి బహిరంగ ప్రదేశాలలో రకాలకు సామాన్య ఉదాహరణలు బాడవనేలలు మరియు బురదనేలలు. కానీ, అటువంటి వరుసలు చిత్తడినేలలలో ఉండవు, ఇక్కడ బాల్డ్ సైప్రస్ మరియు ఎన్నో మాంగ్రోవ్ జాతులు, శాశ్వతంగా నీరు నిలిచిన నేలలో పెరిగేందుకు వీలుగా పరిణామం చెందాయి. ప్రపంచంలో కొన్ని మరింత చల్లని ప్రదేశాలలో స్థానిక వృక్షజాతులు అభివృద్ధి కాని చోట్ల, చిత్తడినేలల చుట్టూ వృక్ష శ్రేణులు ఏర్పడతాయి. వాతావరణ ప్రభావానికి గురైన ప్రాంతాలలో కృత్రిమ కలుషిత వృక్ష శ్రేణులు ఉన్నాయి, ఇక్కడ వృక్ష శ్రేణులు కాలుష్యం యొక్క అధిక ఒత్తిడి వలన వృద్ధి చెందాయి. ఉదాహరణలు రష్యాలో నికెల్ చుట్టూ, మరియు మునుపు ఎర్జ్‌గెబిర్జ్ వద్ద ఉండేవి.
కొన్ని సాధారణ ఆర్కిటిక్ మరియు ఆల్పైన్ వృక్ష శ్రేణి చెట్టు జాతులు (కోనిఫెర్ల ఆధిక్యాన్ని గమనించండి) :ఒక ప్రదేశంలోని ఆల్పైన్ వృక్ష శ్రేణి అక్కడి స్థానిక పరిస్థితులైన వాలు ఆకృతి, వర్షపు నీడ మరియు రెండింట ఒక భౌగోళిక ధ్రువానికి సామీప్యంపై ఆధారపడుతుంది. అదనంగా, కొన్ని ఉష్ణమండల లేదా ద్వీప ప్రాంతాల్లో, సబ్‍-ఆల్పైన్ వాతావరణంలోని జీవభౌగోళిక సామీప్యం లేకపోవడం ఫలితంగా, కేవలం వాతావరణం ద్వారా ఊహించే వృక్ష శ్రేణుల కన్నా తక్కువగా ఉండవచ్చు.
ఈ భావనతో, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రదేశాలలోని వృక్ష శ్రేణుల జాబితా ఇక్కడ ఇవ్వబడింది:
పైన చూపిన ఆల్పైన్ వృక్ష శ్రేణుల లాగే, ధ్రువ ప్రాంతాలలోని వృక్ష శ్రేణులు స్థానిక పరిస్థితులైన వాలు ఆకృతి మరియు స్థావర దశల వలన తీవ్ర ప్రభావానికి లోనవుతాయి. అంతేకాక, చెట్లు భూమి లోనికి వేర్లు చొచ్చుకుని పోయే సామర్థ్యంపై శాశ్వతంగా ఘనీభవించిన నేల ముఖ్య ప్రభావం చూపుతుంది. వేర్లు లోతుగా లేనప్పుడు, చెట్లు గాలితాకిడి మరియు క్రమక్షయానికి గురికావచ్చు. తరచుగా చెట్లు మరింత బాహ్య ప్రభావం కలిగిన స్థలాలకంటే అక్షాంశాల వద్ద నదీ లోయలలో పెరుగుతాయి. భూమధ్యరేఖకు ఎంతదూరంగా చెట్లు పెరుగుతాయన్నది నిర్ణయించడంలో సముద్ర ప్రవాహాల వంటి సముద్రసంబంధ ప్రభావాలు సైతం ప్రధాన పాత్ర వహిస్తాయి. ఇక్కడ కొన్ని సాధారణ ధ్రువప్రాంతాల వృక్షశ్రేణులు ఇవ్వబడ్డాయి:
కేర్గ్యూలెన్ ద్వీపం, ఐల్ సెయింట్-పాల్, దక్షిణ జార్జియా, దక్షిణ ఆర్క్నీ, మరియు ఇతర ఉప-అంటార్కిటిక్ ద్వీపాలు అన్నీ తీవ్రంగా గాలి ప్రభావానికి లోనవుతాయి మరియు ఎందులోనూ దేశవాళీ వృక్ష జాతులు లేని ఎంతో చల్లని వేసవి వాతావరణం (టుండ్రా) కలిగి ఉంటాయి.
అంటార్కిటిక్ ద్వీపకల్పం అనేది అంటార్కిటికా ఉత్తరాన చివరి స్థానం మరియు ఇక్కడ అత్యంత మంద్రమైన వాతావరణం ఉంటుంది. ఈ స్థానం టియెర్రా డెల్ ఫ్యూగో (టియెర్రా డెల్ ఫ్యూగోలో చెట్లు ఉంటాయి) పై కేప్ హార్న్ నుండి వద్ద ఉంటుంది. కానీ, అంటార్కిటికాలో ఎలాంటి చెట్లూ జీవించవు. నిజానికి, కేవలం కొన్ని రకాల గడ్డి, నాచు, పొదలు మాత్రమే ఈ ద్వీపకల్పంలో పెరుగుతాయి. అంతేకాక, ఎలాంటి చెట్లూ ఈ ద్వీపకల్పం వద్ద ఉప-అంటార్కిటిక్ ద్వీపాలలో ఎందులోనూ పెరగవు.