డిస్మెనోరియా
డిస్మెనోరియా (ఆంగ్లం: Dysmenorrhea) అనేది బహిష్టు సమయంలో చోటు చేసుకునే నొప్పికి సంబంధించిన ఒక స్త్రీ జననేంద్రియ వ్యవస్థకు సంబంధించిన వైద్య పరిస్థితి, అది రోజువారీ చర్యలకు ఆటంకం కలిగించేదిగా ఉంటుంది అని ACOG మరియు ఇతరులు . ఇప్పటికీ, డిస్మెనోరియాను తరచుగా "బహిష్టు నొప్పి"గా నిర్వచించబడింది, లేదా అధికంగా ఉండే సాధారణ బహిష్టు నొప్పి. రోజువారీ చర్యలకు ఆటంకం కలిగించే బహిష్టు నొప్పిని నిర్వచించడం కోసం ఈ ఆర్టికల్ డిస్మెనోరియాను ఉపయోగిస్తుంది, మరియు బహిష్టు నొప్పి అనే పదాన్ని బహిష్టు సమయంలో చోటుచేసుకునే సాధారణమైన లేదా అసాధారణమైన ఏ నొప్పికైనా ఉపయోగించబడుతుంది.
"బహిష్టు నొప్పి"ని తరచుగా రుతు తిమ్మిరిల పర్యాయపదంగా ఉపయోగిస్తారు, కానీ రెండవది రుతు గర్భాశయ సంకోచాలను కూడా సూచించవచ్చు, ఇవి మిగిలిన రుతు చక్రంలో కన్నా సాధారణంగా అధిక శక్తివంతంగా, ఎక్కువ సమయాన్ని మరియు తరచుదనాన్ని కలిగి ఉంటాయి.
డిస్మెనోరియా వివిధరకాల నొప్పులను కలిగి ఉండవచ్చు, ఇందులో కోతవలే అనుభవం కలగడం, నాడి అధికంగా కొట్టుకోవటం, మందకొడితనం, వికారం, మండుతున్నట్టు లేదా పోటు ఉంటుంది. రుతుస్రావం కన్నా అనేక రోజుల ముందు లేదా దానితో పాటు డిస్మెనోరియా ఉండవచ్చు, సాధారణంగా రుతుస్రావం తగ్గినప్పుడు ఇది తగ్గిపోతుంది. డిస్మెనోరియా అధిక రక్త నష్టంతో పాటు కూడా సంభవించవచ్చు, దీనిని "మెనరాగియా" అని పిలుస్తారు.
గర్భాశయం లోపల లేదా వెలుపల దాగి ఉన్న వ్యాధి, క్రమభంగం లేదా నిర్మాణాత్మక అసాధారణత లక్షణాలను ఆపాదించినప్పుడు ద్వితీయ స్థాయి డిస్మెనోరియా (Secondary Dysmenorrhea) ను నిర్థారించబడుతుంది. ఇందులో ఏ ఒక్కదాన్ని గుర్తించనిచో ప్రాథమిక డిస్మెనోరియా ( Primary Dysmenorrhea) గా నిర్థారించబడుతుంది.
దాగి ఉన్న కారణం ఉండటం లేదా ఉండకపోవటం మీద ఆధారపడి డిస్మెనోరియాను ప్రాథమిక లేదా ద్వితీయ స్థాయిగా వర్గీకరించబడుతంది. ద్వితీయ స్థాయి డిస్మెనోరియా అనే డిస్మెనోరియా ప్రస్తుత పరిస్థితితో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. ద్వితీయ స్థాయి డిస్మెనోరియాకు చాలా సాధారణమైన కారణం ఎండోమెట్రియాసిస్ (గర్భాశయలోపలి పొర సంబంధమైనది). ఇతర కారణాలలో లియోమ్యొమా, అడెనొమ్యొసిస్, అండాశయంలో తిత్తులు మరియు కటి సంబంధమైన రక్తాధిక్యతలు ఉన్నాయి. కాపర్ IUDను కలిగి ఉండటం కూడా డిస్మెనోరియాకు కారణం కావచ్చు. అడెనొమ్యొసిస్ ఉన్న రోగులలో, లెవెనోర్జెసట్రెల్ గర్భాశయ విధానం (మిరెనా)ను ఉపశమనం అందించటానికి పరిశీలించబడుతుంది.
దిగువ ఉదర భాగం, బొడ్డు ప్రాంతంలో లేదా ఉదరం యొక్క జఘనంలో నొప్పి కేంద్రీకృతమవ్వటం డిస్మెనోరియా యొక్క ముఖ్య లక్షణంగా ఉంటుంది. ఇది సాధారణంగా ఉదరం యొక్క ఎడమ లేదా కుడి వైపున వస్తుంది. ఇది తొడలు మరియు వీపు దిగువకు ప్రసరించవచ్చు. ఇతర లక్షణాలలో వికారం మరియు వాంతులు, అతిసారం లేదా మలబద్ధకం, తలనొప్పి, కళ్ళుతిరగటం, స్థితి భ్రాంతి, శబ్ద, కాంతి, వాసన మరియు స్పర్శకు అతిగ్రాహకత్వం, సొమ్మసిల్లి పోవటం మరియు అలసట ఉన్నాయి. డిస్మెనోరియా లక్షణాలు తరచుగా అండోత్సర్గం వెనువెంటనే ఆరంభమయ్యి రుతుస్రావం ముగింపు వరకు ఉండవచ్చు. దీనికి కారణం డిస్మెనోరియా తరచుగా అండోత్సర్గంతో ఏర్పడే దేహంలోని హార్మోనల్ స్థాయిల మార్పులతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. డిస్మెనోరియా లక్షణాలను కొన్ని రకాల జనన నియంత్రణా మందుల రకాల వాడకం ద్వారా నివారించవచ్చు ఎందుకంటే జనన నియంత్రణా మందులు అండోత్సర్గం జరగకుండా ఆపుతాయి.
స్త్రీల రుతుస్రావ సమయంలో, గర్భాశయంలోని లోపలి పొర సమర్థవంతమైన గర్భధారణ కొరకు మందంగా అవుతుంది. అండోత్సర్గం తరువాత, ఒకవేళ అండం ఫలదీకరణం అవ్వకుండా గర్భధారణ లేకుండా ఉంటే, లోపల ఏర్పడిన గర్భాశయ పొర అవసరంలేకుండా ఉంటుంది మరియు అది ఎండి పోతుంది.
ప్రోస్టాగ్లాండిన్ అని పిలవబడే అణు సంయోగపదార్థాలు గర్భాశయ లోపలి పొర కణాల యొక్క విధ్వంసం మరియు వాటి భాగాల యొక్క విడుదల ఫలితంగా రుతుస్రావ సమయంలో విడుదలవుతాయి. ప్రోస్టాగ్లాండిన్స్ విడుదల మరియు గర్భాశయంలోని ఇతర శోథ కారకాలు గర్భాశయాన్ని సంకోచించేటట్టు చేస్తాయి. ప్రాథమిక డిస్మెనోరియాలో ఈ పదార్థాలు అతిపెద్ద కారకంగా భావించబడినాయి. గర్భాశయ కండరాలు సంకోచించినప్పుడు, అవి గర్భాశయ లోపలి పొరకు రక్త సరఫరాను అణిచివేస్తాయి, దీని కారణంగా అది క్షీణించి మరణిస్తుంది. అవి పాత, మృత గర్భాశయ లోపలి పొరను ద్వారం ద్వారా మరియు దేహం వెలుపల యోని ద్వారా అదమటం కారణంగా ఈ గర్భాశయ సంకోచాలు కొనసాగుతాయి. ఈ సంకోచాల కారణంగా సమీప కణజాలానికి తాత్కాలిక ప్రాణవాయువు లేకుండా చేయటం, రుతుస్రావం సయంలో అనుభవించే నొప్పి లేదా "తిమ్మిరిలకు" కారణంగా ఉంటాయి.
ఇతర మహిళలతో సరిపోలిస్తే, ప్రాథమిక డిస్మెనోరియాతో ఉన్న మహిళలు, పెరిగిన సంకోచత్వం మరియు సంకోచాల తరచుదనంతో గర్భాశయ కండరం యొక్క అధిక చురుకుదనాన్ని కలిగి ఉంటారు.
MRIను ఉపయోగించిన ఒక పరిశోధనా అధ్యయనంలో, గర్భాశయం యొక్క కనిపించే లక్షణాలను డెస్మోనోరిక్ మరియు యుమెనోరిక్ (సాధారణ) భాగస్వామ్యులతో సరిపోల్చారు. డెస్మొనోరిక్ రోగులలో రుతు రోజులు 1-3లో కనిపించే లక్షణాలు నొప్పి యొక్క తీవ్రతతో సంబంధం కలిగి ఉంటాయి మరియు ఇవి నియంత్రించబడిన సమూహంతో గణనీయంగా విభేదించాయని ఈ అధ్యయనం తెలిపింది.
"డిస్మెనోరియా" రోగనిర్ణయం సాధారణంగా దినచర్యలతో సంబంధాన్ని కలిగి ఉండే రుతుస్రావ నొప్పి యొక్క వైద్యసంబంధ చరిత్ర మీద చేయబడుతుంది. అయినప్పటికీ, రుతుస్రావ నొప్పుల యొక్క తీవ్రత పరిమాణాన్ని గణించటానికి విశ్వవ్యాప్తంగా ఆమోదించబడే ఉన్నతమైన ప్రామాణిక మెళుకువలు లేవు. అయినను, పరిమాణం గణించటానికి "మెనుస్ట్రువల్ సింటోమెట్రిక్స్" అని పిలవబడే నమూనాలు ఉన్నాయి, వీటిని రుతుస్రావ నొప్పుల తీవ్రతను అలానే దానితో సంబంధం ఉన్న దేహంలోని ఇతర భాగాలలోని నొప్పిని, రుతు స్రావాన్ని మరియు దినచర్యలతో కలిగి ఉన్న సంబంధం యొక్క పరిమాణాన్ని అంచనా వేయటానికి ఉపయోగించవచ్చు.
డిస్మెనోరియా ఒకసారి నిర్ణయించబడిన తరువాత, దీని యొక్క దాగి ఉన్న కారణాన్ని వెతకబడుతుంది, తద్వారా దీనికి కచ్చితమైన చికిత్స చేయటానికి మరియు ప్రమాదకరమైన దాగి ఉన్న కారణం మరింత ఉధృతం కాకుండా చేయటానికి తరువాత తీసుకోవలసిన చర్యలు అవసరం అవుతాయి.
తీసుకోవాల్సిన చర్యలలో లక్షణాలు మరియు రుతు చక్రాల యొక్క నిర్దిష్టమైన వైద్య సంబంధ చరిత్ర మరియు కటి పరీక్ష ఉన్నాయి. వీటి నుండి వచ్చిన ఫలితాల ఆధారంగా, అదనపు పరీక్షలు మరియు టెస్టులను చేయవచ్చు, అవి:
కొన్ని సందర్భాలలో, లాప్రోస్కోపీ అవసరం అవ్వచ్చు.
ప్రాథమిక డిస్మెనోరియా యొక్క నొప్పిని తొలగించటంలో నాన్-స్టెరాయిడల్ ఆంటి-ఇన్‌ఫ్లమేటరీ డ్రగ్స్ (NSAIDs) ప్రభావవంతంగా ఉన్నాయి. NSAIDలు అనుసంగ ప్రభావాలను కలిగి ఉండచ్చు, వీటిలో వికారం, అజీర్తి, జీర్ణకారి పుండు మరియు అతిసారం ఉన్నాయి. చాలా సాధారణమైన NSAIDలను తీసుకోలేని రోగులు లేదా ఇలాంటి వాటికి ప్రభావవంతంగా లేనివారికి, COX-2 చురుకును తగ్గించేదానిని సూచించవచ్చు. NSAIDలతో సంప్రదాయక చికిత్స "లాక్షణిక ఉపశాంతిని కలిగించవచ్చు కానీ దీర్ఘ-కాలం ఉపయోగించటం వలన ప్రతికూల ప్రభావాలు పెరుగుతాయి" అని ఒక అధ్యయనం సూచించింది, వేరొకదాని ప్రకారం NSAIDల యొక్క దీర్ఘకాల వాడకం "తీవ్రమైన ప్రతికూల ప్రభావాలను" కలుగచేస్తుందని తెలిపింది.
హార్మోన్ల ద్వారా గర్భనిరోధం యొక్క వాడకం ద్వారా ప్రాథమిక డిస్మెనోరియా లక్షణాల నుండి ఉపశమనం పొందినప్పటికీ, 2001లోని ఒక సిద్ధాంతపరమైన సమీక్షలో కనుగొన్నదాని ప్రకారం ప్రాథమిక డిస్మెనోరియా కొరకు సాధారణంగా ఉపయోగించే ఆధునిక తక్కువ మోతాదులతో కలిపి నోటిద్వారా తీసుకునే గర్భనిరోధ మందుల యొక్క సామర్థ్యం గురించి ఏవిధమైన నిర్ణయాలను చేయలేమని కనుగొన్నది. నార్‌ప్లాంట్ మరియు డెపో-ప్రొవేర పద్ధతులు అమెనోరియాను తరచుగా ప్రేరేపించటం వలన ప్రభావవంతంగా ఉంటాయి. ఇంట్రాయుటిరిన్ సిస్టం (మిరెనా IUD)ను డిస్మెనోరియా లక్షణాలను తగ్గించటానికి ఉపయోగకరమైనదిగా ఉదహరించారు.
డిస్మెనోరియా కొరకు అనేక మందులు లేని చికిత్సలను అధ్యయనం చేశారు, ఇందులో నడవడి, ఆక్యూపంక్చర్, ఆక్యూప్రెజర్, చిరోప్రాక్టిక్ జాగ్రత్త మరియు TENS యూనిట్ వాడకం ఉన్నాయి.
డిస్మెనోరియాను బహిర్గతం కాకుండా ఉంచిన శరీరధర్మశాస్త్ర సంబంధమైన ప్రక్రియను పర్యావరణ మరియు మానసిక సంబంధ కారకాలు ప్రభావితం చేసినట్టు నడవడి సంబంధమైన చికిత్సలలో భావించబడుతుంది, డిస్మెనోరియాను భౌతిక మరియు గ్రహింపదగిన పద్ధతుల ద్వారా ప్రభావవంతంగా నయంచేయవచ్చు, ఇది దాగి ఉన్న ప్రక్రియల మార్పుల మీద కన్నా లక్షణాలను ఉపశమనం చేసే ప్రణాళిక మీద దృష్టి పెడుతుంది. 2007లోని ఒక సిద్ధాంతపరమైన సమీక్ష నడవడి సంబంధమైన జ్యోక్యాలు ప్రభావవంతంగా ఉండచ్చనే దానికి కొంత శాస్త్రీయ ఆధారాలను కనుగొన్నది, కానీ దత్తాంశాల యొక్క నాణ్యత సమర్థవంతంగా లేనందున ఫలితాలను జాగ్రత్తగా పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉంది.
ఆక్యుపంక్చర్ మరియు ఆక్యూప్రెజర్‌లను డిస్మెనోరియా నయం చేయటానికి ఉపయోగిస్తారు. నాలుగు అధ్యయనాలను ఉదహరించిన సమీక్షలో, రెండు పేషంట్-బ్లైండ్‌గా ఉన్నాయి, ఇందులో ఆక్యుపంక్చర్ మరియు ఆక్యుప్రెజర్ ప్రభావవంతంగా ఉన్నాయని సూచించబడింది. చికిత్సలు డిస్మెనోరియాకు "ఉపయోగకరంగానే" గోచరించాయి మరియు పరిశోధకులు మరింత అధ్యయనాలు చేయటాన్ని న్యాయసమ్మతంగా భావించారని ఈ సమీక్ష పేర్కొంది. ఇంకొక అధ్యయనం ప్రకారం ఆక్యుపంక్చర్ "డిస్మెనోరియా యొక్క అంతఃకరణ గ్రహణశక్తిని తగ్గిస్తుందని" తెలిపింది, వేరొక అధ్యయనం డిస్మెనోరియా రోగులకు ఆక్యుపంక్చర్ నొప్పి మరియు జీవనశైలి మెరుగుదలతో సంబంధం కలిగి ఉందని తెలిపింది.
చిరోప్రాక్టిక్ రక్షణ కొరకు వాదనలు ఉన్నప్పటికీ, ఈ సిద్ధాంతం ప్రకారం వెన్నుముకలో పాక్షిక కీలుజారటాలకు చికిత్స చేయటం ద్వారా లక్షణాలను తగ్గించవచ్చని తెలపబడినాయి, 2006లోని ఒక సిద్ధాంతపరమైన సమీక్ష ప్రాథమిక మరియు ద్వితీయ స్థాయి డిస్మెనోరియా చికిత్స కొరకు వెన్నుముక సంధాన చాతుర్యం ప్రభావవంతమైనదని ఏ ఆధారం సూచించలేదని కనుగొన్నది.
ట్రాన్స్‌క్యుటేనియస్ ఎలక్ట్రికల్ నర్వ్ స్టిములేషన్ (TENS) యూనిట్‌తో చికిత్సలను తరచుగా దీర్ఘకాలిక నొప్పి కొరకు ఉపయోగిస్తారు మరియు ఇది ప్రభావవంతంగా ఉంటుందని అనేక అధ్యయనాలు సూచించాయి.
దీనికి ప్రత్యామ్నాయంగా వేడి నీటి బాటిల్‌ను నొప్పి ఉన్న భాగంలో ఉంచుకోవటం ఉంది. వేడి ఆ భాగంలోని కండరాలను సడలించేటట్టు చేస్తుంది మరియు అనుభవించే నొప్పికి తాత్కాలిక ఉపశమనాన్ని అందిస్తుంది.
డిస్మెనోరియా చికిత్సలో ఇతర మందులు మరియు మూలికా చికిత్సలను అధ్యయనం చేయబడింది. 2008 సిద్ధాంతపరమైన సమీక్ష ప్రాథమిక డిస్మెనోరియా కొరకు చైనీస్ మూలికా మందుకు పురోభివృద్ధి కాదగిన రుజువును కనుగొన్నది, కానీ ఆ రుజువు దానియొక్క హీనమైన సిద్ధాంతపరమైన నాణ్యతచే పరిమితం కాబడింది. ఒక అధ్యయనంలో పాల్గొన్న వారందరికీ సంపూర్ణ ఉపశమనాన్ని రెండు జపనీయుల మూలికా మందులు అందిస్తాయని ఒక అధ్యయనం సూచించింది. ఒక సమీక్ష ట్రాన్స్‌డెర్మల్ నైట్రోగ్లిజరిన్ యొక్క ప్రభావవంతమైన వాడకాన్ని సూచించింది. డబల్-బ్లైండ్ నియంత్రించబడిన అధ్యయనంలో జామ ఆకుల నుండి తీయబడిన రసంతో చేయబడిన చికిత్స లక్షణాలను తగ్గిస్తుందని సూచించింది. చిన్న డబల్-బ్లైండ్, ప్లేస్‌బో-నియంత్రణ అధ్యయనంలో, కఫోత్సారకం ప్రాథమిక డిస్మెనోరియాను తగ్గించింది, కానీ ప్రభావం కచ్చితంగా లేదు.
డిస్మెనోరియాతో సహా అనేక క్రమభంగాల చికిత్సలో వాసోప్రెస్సిన్ విరోధాలతో V1 (a) ఎంపిక చేసుకోవటం ద్వారా ఉపయోగకరంగా ఉండచ్చని ఒక అధ్యయనం సూచించింది.
నిర్దిష్ట-కారణానికి ఉన్న చికిత్సలు ముఖ్యంగా డిస్మెనోరియా యొక్క ఏదైనా ద్వితీయ స్థాయి కారణానికి వ్యతిరేకంగా చేయబడతాయి. డిస్మెనోరియా యొక్క తెలియని కారణానికి కూడా కొన్ని సహాయపడతాయి.
అనేక పోషక పరిపూరకాలను ప్రభావవంతంగా డిస్మెనోరియా చికిత్సలో సూచించారు, ఇందులో ఒమేగా-3 కొవ్వు ఆమ్లాలు, మెగ్నీషియం, విటమిన్ E, జింక్ మరియు థియమైన్ (విటమిన్ B) ఉన్నాయి.
ఒమేగా-3 కొవ్వు ఆమ్లాల నుండి పొందబడిన శోథ-విరుద్ధ వాసోడిలేటర్ ఇకోసనాయిడ్ల మధ్య మరియు ఒమేగా-6 కొవ్వు ఆమ్లాల నుండి పొందబడే ప్రోఇన్‌ఫ్లమేటరీ, వాసో కన్స్ట్రిక్టర్ ఇకోసనాయిడ్ మధ్య అలజడి దాగిఉన్న డిస్మెనోరియాలో పనిచేస్తుంది. అనేక అధ్యయనాలు సూచించిన దాని ప్రకారం ఒమేగా-3 కొవ్వు ఆమ్లాలను తీసుకోవటం వల్ల కణ పొరలలో ఒమేగా-6 FA యొక్క మొత్తాన్ని తగ్గించి డిస్మెనోరియా లక్షణాలను తిరిగబెట్టవచ్చు.
మెగ్నీషియాన్ని ఆహారంలో తీసుకోవటం ద్వారా కూడా ఉపశమనాన్ని అందించవచ్చు: రెండు డబల్-బ్లైండ్, ప్లేస్బో-నియంత్రణా అధ్యయనాలు డిస్మెనోరియా మీద మెగ్నీషియం యొక్క అనుకూల ప్రభావాలను ప్రదర్శించాయి.
నార్వేలో జరిపిన ఒక సర్వేలో 20 నుండి 35 సంవత్సరాల వయసు మధ్య ఉన్న 14 శాతం మహిళలు విపరీతంగా లక్షణాలను అనుభవించటంచే వారు పాఠశాల లేదా పనిచేయటానికి వెళ్ళకుండా ఇంటిలోనే ఉన్నారు. యుక్తవయసులో ఉన్న అమ్మాయిలలో, అనేది కొద్ది రోజుల కొరకు పాఠశాల మానివేయటానికి డిస్మెనోరియా పునరాగమన ప్రధాన కారణంగా ఉంది.
డిస్మెనోరియా యొక్క ప్రాబల్యతను మహిళలలో 25%గా అంచనావేయబడింది. కౌమార దశ చివరలో మరియు 20లలో ఉన్న స్త్రీలలో డిస్మెనోరియా సమస్యలు అత్యధికంగా ఉన్నాయి, వయసు పెరగటంతోపాటు ఇవి కూడా నిదానంగా తగ్గుతున్నాయి. కౌమారదశలోని మహిళలలో ప్రాబల్యత 67.2%గా ఒక అధ్యయనం మరియు 90%గా వేరొక అధ్యయనం నివేదించాయి. జాతుల మధ్య వ్యాప్తి లేదా సంభవించటంలో కచ్చితమైన వ్యత్యాసం లేదని పేర్కొనబడింది. అయినను, హిస్పానిక్ కౌమారదశ మహిళల అధ్యయనంలో అధిక ప్రాబల్యత మరియు ఈ సమూహం మీద ప్రభావాన్ని సూచించింది. వేరొక అధ్యయనం ప్రకారం పాల్గొనిన వారిలో 36.4% మందికి డిస్మెనోరియా ఉంది మరియు గణనీయంగా తక్కువ వయసు మరియు తక్కువ పోలికతో సంబంధం కలిగి ఉంది. గర్భం దాల్చడం వల్ల డిస్మెనోరియా నుండి ఉపశమనం లభిస్తుందని చెప్పబడింది, కానీ అది అన్నిసార్లు సాధ్యపడదు. డిస్మెనోరియాతో ఉన్న పిల్లలను కనని మహిళలలో, రుతు శోథ యొక్క తీవ్రత 40 సంవత్సరాల తరువాత తగ్గిపోతుంది. లైంగికపరంగా తృప్తి చెందని మహిళలలో డిస్మెనోరియాతో సహా అన్ని రుతు సమస్యలు సాధారణంగా ఉంటాయని ప్రశ్నావళి ముగింపును తెలిపింది.