సంపత్ కుమార్
ఆంధ్ర జాలరి ఆచార్య డి.వై.సంపత్ కుమార్
ఒక సముద్రం - ఒడ్డున పేద జాలరి - అతనిలో ఆశ,పట్టుదల -  ఎదురు తిరిగే నిస్పృహ ఆటుపోటులు-  ఎగిసిపడే కెరటాలూ , నాటుపడవా ,అతని సహచరులు -
పేదల శరీర కష్టానికి భాష్యం చెప్పే ఈ దృశ్యం- ఆంధ్ర, ఆంధ్రేతర రంగస్థలాల మీద అవతరించి,ఒక ప్రత్యేకతను సంతరించుకుని జానపద నృత్యరీతికి ప్రోదిచేసింది .అతి సామాన్యంగా కనిపించే ఈ దృశ్యం నృత్యనాటిక రూపాన్ని పొందింది సంపత్ కుమార్ మనస్సులో.కాగా,ఆంధ్రా జాలరికి పర్యాయ పదంగా సంపత్ కుమార్, ఆయనకు బిరుదుగా "ఆంధ్ర జాలరి" కలగలిసిపోయారు.
డా.దాసరి యతిరాజ సంపత్ కుమార్ (డి.వై.సంపత్ కుమార్) (నవంబరు 20, 1927 - మే 27, 1999) ను ఆంధ్ర జాలరి గావ్యవహరిస్తారు. ఇతడు భారతదేశంలో ప్రముఖ క్లాసికల్ మరియు ఫోక్ నృత్యములోను మరియు కొరియోగ్రఫీ లోనూ సుప్రసిద్ధుడు.
ఈయన దక్షిణ భారత దేశంలోని ప్రాచీన సాంప్రదాయ కళలైన నృత్యం మరియు సంగీతాలను ఏకీకృతం చేశారు. ఈయన ప్రముఖ వైణికుడు అయిన శ్రీ పేరి నరశింహ శాస్త్రి వద్ద వీణా వాద్యం పై శిక్షణ పొందారు. శ్రీ దువ్వూరి జగన్నాథ శర్మ వద్ద భరతనాట్యం పై శిక్షణ పొందారు. వివిధ నృత్య రీతులను నిశితంగా అధ్యయనం చేసిన మీదట అతడు భరతనాట్యం , కూచిపూడి , యక్షగానం మరియు ఫోక్ నృత్యరీతులకు ఒక విశిష్టమైన విధానాన్ని ప్రవేశ పెట్టాడు. అయన కొన్ని వేల ప్రదర్శనలిచాడు. ఆయన అనేక రాష్ట్రాలలో నే కాకుండ వివిధ దేశాలలో కూడా ప్రదర్శనలిచ్చాడు. 1954 మరియు 1999 ల మధ్య 45 సంవత్సరాలలో అతని అధ్వర్యంలో 60 మంది ప్రముఖ కళాకారులు ఆయన శిక్షణలో తయారైనారు.ఆయన ప్రముఖ నృత్య శిక్షణా సంస్థ అయిన శ్రీ గీతా నృత్య కళాశాలను విజయనగరం, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో ఏర్పరచి జాతీయ, అంతర్జాతీయ వేదకలపై సుమారు 3000 ప్రదర్శనలిచ్చి అనేక గౌరవాలను అవార్డులను పొందారు.
1957 - First Prize among 1400 artists for the ‘Andhra Jalari’ (Fisher Man) dance item in the All India Dance competitions held at New Delhi.
1960 - First Prize in the International Agricultural Exhibition held at Delhi for the Folk dance item ‘Sankranti’ (Harvest Festival)
1960 - First Prize ‘Swarna Kalasam’ among 18 states for the dance drama “Abhijñānaśākuntalam” in the National Sanskrit Drama Competitions held at Ujjain.
1961 - First Prize among 17 states for Tagore’s dance drama “Kabuliwala” during Tagore’s Centenary Birthday Celebrations held at Calcutta.
1964 - “Abhijñānaśākuntalam” Sanskrit dance drama, performed before several Governors and Chief Minister at Ravindra Bharati, Hyderabad drew the special acclaim of President Dr. Radakrishnan and Prime Minister Pandit Nehru.
1965 – Received President's commendation memento.
1973 – Gold Medal for the dance theme “Andhra Jalari” which was adjudged First among 143 countries at the International Dance Competitions held at East German’s Capital Berlin City.
1974 – Citation for the ballet ‘Shiva Parvati’ Urdhva Thandava Sampradaya in Moscow Cultural Competitions.
1980 – First Prize for ‘Tillana’ in the All India Bharatanatyam Competitions at Hyderabad.
1982 – First Prize for the dance drama ‘Ksheerasagaramadhanam’ among 56 participants at the state level dance drama competitions at Hyderabad.
1986 – To crown his achievements, Andhra University conferred on him honorary doctorate and the title “Kalaprapoorna”.
1988 - He was conferred Soviet Land Nehru Award by the USSR as a part Indo-Soviet Cultural Exchange.
1990 - He was felicitated for his contributions to Indian dance at the annual TANA Conference in Mauritius.
1993 - He was invited to New York, United States of America by TANA and was awarded the International Cultural Award and Man of the Year.
1994 - He received the prestigious Ugadi Puraskar from Madras Telugu Academy.
1995 - He choreographed the Andhra Jalari Dance in the K. Viswanath directed Telugu Movie Subha Sankalpam starring the famous Kamal Hasan.
“Andhra Jalari, Natya Visarada, Viswaprajanarthakudu, Nrithya Chaitanya, Natyakaladhara, Natya Bhushana, Abhyudaya Natya Kala Srasta” were some of the titles, apart from hundreds of felicitations, bestowed on him. At Pitapuram (Andhra Pradesh) he received Gajarohanam (literally 'Elephant Ride', taken on a ceremonial procession on an elephant) from the art lovers. In 1982 the A.P. State Government showed recognition and presented him a Silver Medal and an official certificate. Rajahmundry Municipality honored him with a civic address. The Central Government nominated him as the honorary member of Telecom Advisory Committee of the Department of Telecommunications (DOT). He is the Associate Editor of ‘Ganakala’ a monthly Magazine devoted to music and dance published from Kakinada (Andhra Pradesh). He was the State Vice-President of Praja Natya Mandali and worked in it since the days of its inception by founding members like Garikapati Raja Rao.
1957వ సంవత్సరం కొత్తఢిల్లీలో ప్రజా నాట్యమండలి ఐ.పి.టి.ఏ. వారి అధ్వర్యంలో అఖిల భారత నృత్య పోటీలు జరిగాయి . ప్రజా నాట్యమండలి ఉద్యమకర్త ప్రముఖ చలనచిత్ర నిర్మాత, దర్శకుడైన గరికపాటి రాజారావు , సంపత్ కుమార్‌ను ఆ పోటీల్లో పాల్గొనమని ప్రేరేపించాడు. అయితే కేవలం ఇద్దరికి మాత్రమే అవకాశం కలిగించారు . సాధారణంగా ఒక నృత్యం ప్రదర్శించాలంటే చాలా మంది సహకారం అవసరమవుతుంది. అటువంటిది కేవలం ఇద్దరితో ఏ అంశం చేయాలో అనే ఆలోచనలో పడ్డ సంపత్ కుమార్‌కి సరోజిని నాయుడు వ్రాసిన " కోరమండల్ ఫిషర్స్" అనే ఆంగ్ల కవిత మదిలో మెదిలింది. ఆ ఆలోచన అతన్ని భీమిలికి తీసుకుపోయింది. అక్కడ సముద్ర తీరాన సాగరమే సంసారంగా, దినదిన గండంగా దినాలు గడిపే నిరుపేద జాలరుల జీవన సమరాన్ని, భావగర్భితంగా ఏ సాహిత్యము లేకుండా కేవలం " మైమ్ " తో ప్రదర్శించే మహత్తర భావం రూపుదాల్చుకుంది. అవసరార్థం, పోటీకొరకు, సరదాగా కూర్చిన ఈ నృత్యం ఇతివృత్తపరంగాను , సాంకేతికపరంగాను అంతర్జాతీయ స్థాయికి చేరుకుంటుందని ఆనాడు ఎవరూ ఊహించలేదు. కేవలం తబలా శబ్ద తరంగాలతో, అలలు, తూఫాను హోరు, ఉరుములు, మెరుపుల సృష్టితో, ప్రేక్షకుల్ని మైమరిపింపజేసే ఈప్రత్యేక తరహా నృత్య రూపకం అవతరించి, ఒక అద్భుతమైన కళాఖండమై విరాజిల్లింది.
"ANDHRA JALARI" literally means fisherman of Andhra Pradesh is the most famous of all the dance compositions by Sampath Kumar. In fact, "Andhra Jalari" has become a synonym to Sampath Kumar and over the time it has become a famous prefix to his name. The story behind this composition goes like this. In the year 1957, Sri Sampath Kumar, then a budding dancer and choreographer was approached by Sri Garikapati Raja Rao, a famous film director and patron of art forms of Andhra Pradesh with an invite to perform at All India Dance Competitions which is being held under the auspices of IPTA in New Delhi. In those days considering the distance and travel expenses and owing to his own financial limitations, Sri Raja Rao agreed to get some state sponsorship for Sampath Kumar's trip but restricted his troup to only two persons as a part of the delegation from Andhra Pradesh. It was left to Sampath Kumar's discretion as to what should be performed. Around that time, Sri Sampath Kumar happened to go to Bheemunipatnam on a personal visit where he came across a group of fishermen involved in their daily routine. On witnessing this, he conceptualized a mime and presented his ideas to Sri Raja Rao who in turn presented him a copy of "Coromandal Fishers" by Sarojini Naidu and instructed him to base and improvise his ideas on this poem. Sampath Kumar worked on this concept for just 15 days with the help of a Tabala exponent by name Tabala Raju and presented it to Raja Rao who encouraged him to present it in the All India Dance Competition in New Delhi. It is a very rare composition with no songs and lyrics or any accompanying musical instruments. It entirely depends on Tabala rhythms. This dance showcases the daily travails and risks in the life of a fisherman in Andhra Pradesh. This dance item brought Sampath Kumar immense name and fame and won him many laurels. It received commendation from the then Vice-President of India Sarvepalli Radhakrishnan when it was presented for the first time and won first prize at the All India Dance Competitions held at New Delhi in the year 1957 among 1400 contestants in the Solo folk dance category. It also won the International Gold Medal in the world Youth Festival held at Berlin in 1973 where 143 countries participated. In 1974 it was presented at Kabul in Afghanistan and at Tashkent, Samarkhand, Almaty, Riga, Kiev, Odessa, Sochi and Moscow, where it was televised. In the later times, this dance item also brought fame to Sri T.V.Ramana Murthy who is a student of Sri Tabala Raju and played the Tabala and accompanied Sri Sampath Kumar in all his tours around the world.
Sampath Kumar's personal life is as colorful as his professional life. He was married twice and is survived by his second wife Smt. Uma Sampath, three sons and a daughter. His first wife Smt. Narasayyamma died in the year 2000. Smt. Uma Sampath is also an accomplished dancer in her own right. She assisted Sri Sampath Kumar in his myriad dance compositions.