ప్రెసరు గేజి
ప్రెసరు గేజి అనేది ఒక వ్యవస్థలో వున్న, లేదా ప్రవహిస్తున్న ద్రవాల, వాయువుల పీడనం కొలిచే సాధనం.ప్రెసరు గేజిని తెలుగులో పీడనమాపకం అంటారు.పీడనం అనగా ఒక నిర్దిష్టమైన ప్రమాణం /యూనిట్ ద్రవం లేదా వాయువు మీద ప్రయోగింపబడిన బలం లేదా శక్తి. భూ వాతావరణం భూమి మీదున్న ప్రతివస్తువు మీద వత్తిడి కల్గిస్తున్నది. ఆ వత్తిడినే పీడనం అంటారు.వాతావరణం మన పై కల్గించే పీడనం ఒక అట్మాస్పియరు పీడనానికి సమానం.ఒక అట్మాస్పియరు పీడనం GPS విధానంలో ఒక చదరపు అంగుళం వైశాల్యంపై 14.70 (14.69595) పౌండ్ల బరువు కలుగ చేయు వత్తిడి లేదా బలశక్తికి సమానం.MKS పద్ధతిలో ఒక చదరపు సెంటి మీటరు వైశాల్యంపై 1.033 కిలో గ్రాములు కలుగచేయు బలశక్తి లేదా బరువుకు సమానం.అట్మాస్పియరు పీడనాన్ని టార్‌లలో లెక్కించిన 760టారులకు సమానం. బారోమీటరు /భారమితి పాదరస మట్టంతో లెక్కించిన 30 అంగుళాలు (29.9213 అంగుళాలు) లేదా 760 మిల్లీమీటర్లకు సమానం.
ప్రెసరు గేజిలను ఉపయోగించి వాతావరణ పీడనం కన్నఎక్కువ పీడనంలో వున్న ద్రవాల, వాయువుల పీడనాన్ని కొలుస్తారు. ఇలా వాతావరణ పీడనం కన్న అధికంగా వున్న పీడనాన్ని కొలిచే పరికరాలను ప్రెసరు గేజి లేదా పీడనమాపక పరికరాలు అంటారు.అయితే వాతావరణ పీడనం కన్నతక్కువ పీడనాన్ని కూడా పీడనమాపకాన్ని ఉపయోగించి కొలవవచ్చు.వాటిని వాక్యుమ్ గేజి అంటారు.కొన్ని పీడనమాపకలలో రెండు రకాల పీడనాన్ని కొలవవచ్చును, వాటిని సంయుక్త (compound guage) పీడన మాపకాలు అంటారు.ప్రెసరు గేజిలు ప్రధానంగా అనలాగ్ డయల్ ప్రెసరు గేజిలు మరియు డిజిటల్ ప్రెసరు గేజిలు అను రెండు రకాలు.
యూజెన్ బోర్డన్ (1808 – 1884) ఫ్రెంచి ఇంజనీరు మరియు ప్రతిభావంతుడైన గడియారాల రూపకర్త.1849లోబోర్డన్ ప్రెసరు గేజిని తయారు చేసాడు.ఈ గేజి అప్పటివరకు ఉన్న గేజిల కన్న ఎంతో నిక్కచ్చిగా పీడనాన్ని కొలవడమే కాదు ఎక్కువ పీడనాన్ని కూడా కొలిచే సామర్థ్యంతో తయారు చేసాడు.బోర్డన్ ఈగేజిని లోకోమోటివ్ ఇంజనులలో పీడనాన్ని కొలవటానికి రూపొందించాడు.
డయల్ ప్రెసరు గేజిలను సాదృశ్య (Analog ) గేజిలు అని కూడా అంటారు. అనలాగ్/డయల్ ప్రెసరు గేజిలు యాంత్రిక నిర్మాణం కల్గిఉన్న పీడనమాపక పరికరాలు.అనలాగ్/సాదృశ్య గేజిలు సిద్దాంతపరంగా తయారు రెండు రకాలు ఒకటి బోర్డన్ రకం మరొకటి బేల్లోస్ రకం
బోర్డన్ ట్యూబు ప్రెసరు గేజి మూడురకాలలో లభిస్తుంది. ఒకటి C-రకపు బోర్డన్ ట్యూబు, రెండవది స్ప్రింగు ట్యూబు మరి మూడోది హెలికల్ రకం.
ఇత్తడితో చెయ్యబడిన హాలోబ్లోక్ పైభాగం చదరంగా వుండి కింది భాగంలో మరలు వుండును. ఈ మరలు వున్న భాగాన్ని సైపను సాకెట్కు బిగించేదరు.హాలోబ్లోక్ లోపలి భాగం, మరలున్న భాగం గుల్లగా వుండును.హాలోబ్లొక్ కు పక్కనున్న తెరచి వున్న రంద్రానికి C ఆకారం లేదా అర్థ వృత్తాకారం వున్న దగ్గరగా నొక్కబడిన కంచు లోహంతో చేసిన ట్యూబు యొక్క తెరచి వున్న చివర ఆతుకబడి వుండును. C ఆకారపు దగ్గరగా నొక్కిన ట్యూబును బోర్డన్ ట్యూబు అనికూడా అంటారు. బోర్డన్ ట్యూబు యొక్క రెండవ ట్యూబు మూసి వుండి దానికి ఒక లింకు లివరు వుండును. లింకుకు అటునిటు కదిలే పళ్ళు కలిగిన సెక్టరు ఆకారం ఉన్న లివరు అమర్చబడి వుండును.ఈ సెక్టారు పళ్లకు ఆనుకుని ఒకచిన్న పినియను చక్రం వుండును. పినియను చక్రానికి ఒక సూచిక ముళ్ళు ఆతుకబడి వుండును. సెక్టారు లివరు కదిలినపుడు పినియను కదిలి, దానికి అటుకబడిన సూచిక ముళ్ళు వర్తులాకారంగా డయల్ మీద తిరుగును. వృత్తాకార డయల్ మీద పీడన విలువలను సాధారణంగా పౌండ్లలో మరియు కిలోగ్రాముల్లో వుండును. గేజిలోని ట్యూబు పలుచని కంచుగొట్టం నిర్మాణం కావున అధిక ఉష్ణోగ్రత వున్న వాయువులు ద్రవాలు నేరుగా బోర్డన్ ట్యూబులోకి వెళ్ళిన నష్టం వాటిల్లును. అందుచే ఒక U ఆకారపు సైపను గొట్టములో నీరు నింపి ఒకచివర ప్రెసరు గేజిని, మరో చివరను వాయువు లేదా ద్రవం వున్న లేదా ప్రవహిస్తున్న పాత్ర లేదా పైపుకు బిగించివుండును. ద్రవం లేదా వాయువు సైపనులో వున్న నీటి మీద పీడనాన్నికల్గించును.నీరు C ట్యూబులోకి ప్రవహించి దానిపై పీడనం కల్గించును పీడనబల ప్రభావం వలన C ట్యూబు చివర వర్తులంగా చలించి, దానికి వున్న సెక్టారు, పినియనును తిప్పును. ట్యూబు లోని పీడనబలానికి అనులోమాను పాతంగా పినియను, దానికి అతికించిన సూచిక ముళ్ళు కదులును.డయల్ మీద ఏఅంకెను ముళ్ళు చూపునో అదే ఆద్రవం లేదా వాయువు పీడనానికి సమానం.
గేజ్ బిగించిన సైపనులో నీరు నింపబడి వుండును.ద్రవం లేదా వాయువు సైపను లోణి నీటీ మీడ పీడనం కల్గించినపుడు, నీరు బోర్డను ట్యూబులోకి వెళ్ళి ట్యూబుగోడల పై పీడనం కల్గించును.పీడన ప్రభావం వలన ట్యూబు అంచు వర్తూలం బయటి వైపుకు వంగును, ఫలితంగా ట్యూబు చివర వున్న సెఖ్టరు కదిలి అది పినియనును, పినియను ముల్లును కదిలించును..ట్యూబులోపీడనం తగ్గగానే ట్యూబు అంచు మళ్ళి లోపలి వైపుకు వంగి ముల్లు యధాస్థానానికి వెళ్ళును.
అయితే గేజి బిగించిన పైపు లేదా పాత్రలో కంపనాలు, ఘాతాలు (shocks) ఉన్నచో ప్రెసరు గేజి పని తీరుపై ప్రభావం చూపును. అందువలన ప్రెసరు గేజిని కంపనాలు, ఘాతాలులేని విధంగా అమర్చాలి.
బోర్డన్ ప్రెసరు గేజి ఎక్కువ పీడనాన్ని కొలవగా, బెల్లో ప్రెసరు గేజిలు తక్కువ పీడనాన్ని కొలుస్తాయి. బెల్లో ప్రెసరు గేజిలో స్థితి స్థాపకత (elastic: బాహ్యబల ప్రయోగం చేసి నపుడు సాగే బలం తొలగించగానే సంకోచంచెందే గుణం) కలిగిన ఎలెమెంటు వుండును.ఈ ఎలాస్టిక్ ఎలమెంటుకు బెల్లోలకుఒక సూచిక ముళ్ళు అనుసంధానమై వుండును.పీడనంబలం వలన బెల్లోలో కలిగే సంకోచ వ్యాకోచ కంపనాల వలన సూచిక ప్రామాణిక పీడన కొలతలు వున్న డయల్ మీద వర్తులంగా కదలాడును. ఈ ఎలాస్టిక్ ఎలమేంట్ బాగా సున్నితమైనందున పీడనంలోని చిన్నమార్పుకు కూడా బెల్లోలు స్పందించును.అందువలన తక్కువ పిదనాన్ని కచ్చితంగా కొలుచుటకు యోగ్యమైన వి.
ఆధునికమైన సెన్సారులను మైక్రో ప్రాసెసరులను ఆధారంగా పనిచేసి, పీడనాన్ని డిజిటల్ అంకెల రూపంలో చూపించును. డిజిటల్ ప్రెసరు గేజిలు అత్యంత కచ్చితంగా పీడనాన్నితెలుపును.డిజిటల్ ప్రెసరు గేజిలు 0.01 నుండి 0.001 వరకు పీడనాన్ని డిజిటల్ రూపంలో ప్రదర్శించును.