జీడి
జీడిపప్పు అనకార్డియేసి అనే వృక్ష జాతికి చెందింది. దీనిని తెలుగులో జీడిమామిడి చెట్టు అంటారు.
ఆ ఆంగ్ల పేరు జీడిమామిడి చెట్టు యొక్క పోర్ట్యుగీస్ పేరు అయిన "కాజు" నుంచి పుట్టింది. ఈ పేరు కూడా టూపి పదం అయిన "ఆకజూ" నుంచి వచ్చింది. ఈ చెట్టు ఉష్ణమండలాల్లో జీడిపప్పు మరియు జీడి పండ్ల ఉత్పత్తి కోసం విరివిగా పెంచబడుతుంది.
జీడి లేదా జీడి మామిడి (Cashew) అని కూడా అంటారు. ప్రకృతిలోనే జీడిపండు ఒక అద్భుతం. అన్ని పండ్లకీ పిక్క[గింజ] లోపల ఉంటే...దీంట్లొ అది బయటకె కనపడుతూ ఉంటుంది. ఇది ఇసుక నేలల్లో పండే పంట. జీడి పళ్లు వేసవిలో వచ్చే పళ్ళు. ఈ పళ్ళను తింటారు. చాలా వగరుగా వుంటాయి. ఈ జీడి రసం కొంచెం ప్రమాదకరం. బట్టల మీద పడితే ఆ మరక వదలదు. మానవ చర్మం మీద పడినా, కొంచెం ప్రమాదమె. ఈ జీడి పంట ద్వారా వచ్చే జీడి పిక్కలను, జీడి పప్పుగా తయారు చేసే పరిశ్రమలు పలాస (శ్రీకాకుళం జిల్లా), మోరి (తూర్పు గోదావరి జిల్లా) గ్రామాలలో ఉన్నాయి. ఈ పరిశ్రమల మీద ఆధారపడి అనేక కుటుంబాలు బ్రతుకు తున్నాయి. ఈ జీడి పప్పు ఎగుమతి ద్వారా, ఎగుమతి దారులు, భారత దేశానికి, విలువైన విదేశీ మారక ద్రవ్యం సంపా దించి పెడుతున్నారు.
"అనకార్డియం" అనే పేరు పండు యొక్క రూపంని సూచిస్తుంది, అది ఒక తిరగబడిన హృదయ ఆకారంలో ఉంటుంది ("కార్డియం" అంటే గుండె). పురాతన భాషలో "అకాజు" అంటే "పసుపు తల" అని అర్ధం.
ఈ చెట్టు చిన్నగా మరియు ఎల్లప్పుడు పచ్చగా ఉంటుంది. 10-12మీ (~32 ft) ఎత్తుతో, సాధారణంగా పొట్టిగా ఉండే మరియు సవ్యంగా లేని బెరడు కలిగి ఉంటుంది. దీని ఆకుల అమరిక సుళ్ళుగా ఉంటుంది, ఆకులు మెత్తగా చర్మం వలె మందంగా ఉంటాయి, దీర్ఘ వృత్తాకారం లేదా సాగతీసినట్టు ఉంటాయి. 4 నుండి 22 సె.మీ పొడవు, 2 నుండి 15 సె.మీ వెడల్పు మరియు ఆకుల చివర మృదువుగా ఉంటుంది. దీని పువ్వులు గుత్తులుగా లేదా గుత్తి చివరిలో పూస్తాయి. దీని పొడవు 26సె.మీ వరకు ఉండచ్చు, ప్రతి పువ్వు మొదట్లో లేత పచ్చ రంగులో ఉండి తరువాత ఎర్రగా మారుతుంది, ఐదు సన్నని రేకులతో 7 నుండి 15మీమీ పొడవు ఉంటుంది.
జీడిమామిడి పండు అండాకారంలో కానీ ముంత మామిడి ఆకారంలో కానీ ఉండచ్చు, ఇది సహాయక ఫలం (కొన్ని సందర్భాలలో దీనిని దొంగ ఫలం అంటారు). ఈ ఫలం జీడి పువ్వు తొడిమ నుంచి పెరుగుతుంది. దీనిని" జీడిమామిడిపండు అని అంటారు, మధ్య అమెరికలో మరణాన్ గా పిలుస్తారు, పండే నాటికి ఇది పసుపుగా కానీ ఎర్రగా కానీ తాయారు అవుతుంది. దీని పొడవు 5-11సె.మీలు. దీనిని తినవచ్చును, దీని వాసన "తీపిగా" మరియు రుచి కూడా తీపిగా ఉంటుంది. దీని గుజ్జు రసమయంగా ఉంటుంది కానీ తొక్క సున్నితంగా ఉండటం వల్ల ఇది రవాణాకు పనికిరాదు. జీడిమామిడిపండు తిన్నప్పుడు ఒకొక్కసారి గొంతులో దురద కలిగిస్తుంది.
నిజమైన జీడిమామిడి ఫలం మూత్రపిండం లేదా బాక్సింగ్ తొడుగు ఆకారంలో గట్టిగా ఉండి సహాయక ఫలం చివరిలో పెరుగుతుంది. ఇది మొదట చెట్టు కాండము పైన పెరిగి తరువాత తొడిమ జీడి పండు లాగా మారుతుంది. ఈ అసలు ఫలంలో ఒకే ఒక్క విత్తనం, జీడి గింజ ఉంటుంది. అయినప్పటికీ వంటల పరిభాషలో దీనిని గింజ అని పిలవగా, వృక్ష శాస్త్ర భాషలో జీడిపప్పుని విత్తనం అని అంటారు. ఈ విత్తనం రెండు గట్టి పొరలతో కప్పబడి ఉంటుంది, ఈ పొరల మధ్య విరక్తి పుట్టించే రసాయనం ఫెనోలిక్, అనకర్దిక్ ద్రావకం, శరీరాన్ని చిరాకు పెట్టె ఉరుశోయిల్ ఉంటాయి. పాయిజన్ ఐవి అనే మొక్కలో కూడా ఈ విష పదార్థం ఉంటుంది. కొంత మందికి జీడిపప్పు పడదు, కానీ మిగతా కాయలు లేదా వేరుసెనగ కాయలు కన్నా దీనిలో 'ఎలర్జేన్లూ తక్కువగా ఉంటాయి.
దీని జన్మ స్థలం బ్రెజిల్ అయినప్పటికీ పోర్చుగీస్ వారు జీడిమామిడి చెట్టును 1560 మరియు 1565 మధ్య కాలంలో గోవా, భారతదేశానికి తీసుకు వచ్చారు. అక్కడ నుండి మొత్తం ఆగ్నేయ ఆసియా, ఆఫ్రికాలకు వ్యాప్తి చెందింది. 1905 జీడిపప్పుని భారతదేశం నుంచి దిగుమతి చేసుకున్న మొదటి దేశం అమెరికా.
జీడి పిక్క ద్రవంలో (CNSL ), జీడిపప్పు తయారీ పద్ధతిలో మిగిలే ద్రవంలో చాలా మటుకు అనకర్దిక్ ఆమ్లాలు ఉంటాయి. ఈ ఆమ్లాలు దంత సమస్యల పైన ప్రభావంతంగా పనిచేస్తుంది. ఇది హాని కారక బ్యాక్టీరియను చంపుతుంది. ఇది వివిధ రకాల హాని కారక బ్యాక్టీరియల పైన కూడా సమర్ధవంతంగా పనిచేస్తుంది. ఈ చెట్టు వివిధ భాగాలని పటమొన, గయాన వాసులు వైద్యంలో వాడతారు. చెట్టు బెరడు తీసి రాత్రంతా నానబెట్టి లేదా ఉడకబెట్టి విరోచనాలకి మందుగా వాడతారు. విత్తనాల్ని పిండి చేసి పాము కాట్లకు విరుగుడు మందు వాడతారు. పిక్క నూనెను అరికాలి పగుళ్ల పైన పుతగా శైవలాల నిరోధకంగా వాడతారు.
అనకర్డిక్ ఆమ్లమును రసాయన పరిశ్రమల్లో కర్డనల్ అనే పదార్థం ఉత్పత్తి చేయడానికి వాడతారు.
జీడిపప్పు ప్రఖ్యాత ఫలహారము, దీని ఘనమైన రుచి వల్ల పచ్చిగా కూడా తినవచ్చు, కొద్దిగా ఉప్పు లేదా చక్కెర కలుపుకుని కూడా ఆరగించవచ్చు. జీడిపప్పుని చాకొలేట్ పూతతో అమ్ముతారు కానీ ఇది వేరు సెనగ మరియు బాదం పప్పు కన్నా ఖరీదు ఎక్కువ మరియు వాడకం తక్కువ.
థాయి, చైనీస్ వంటకాలలో కూడా జీడిపప్పు భాగం ఉంది, వీరు పూర్తి పిక్కను వాడతారు, అయితే భారతీయ వంటల్లో ముద్ద చేసి షాహీ కుర్మా లాంటి వాటిలో వాడతారు, అంతే కాకుండా పిండి వంటల్లో అలంకరణకు వాడతారు.
అంతగా తెలియకపోయినా రుచికరముగా ఉండే జీడిపప్పు యొక్క ఉపయోగం అది లేతగా ఉండి, దాని తోలు ఇంకా గట్టిపదకుండా ఆకుపచ్చ రంగులో ఉన్నప్పుడు ఎక్కువగా ఉంటుంది. దాని పిక్క మెత్తగా ఉన్నప్పుడు, దానిని కత్తితో రెండు భాగాలుగా చీలుస్తారు. పప్పుని తీసి (అది ఇంకా క్షారతని కోల్పోదు, అందు వల్ల చేతి తొడుగులు అవసరం) పసుపు కలిపిన నీటిలో నానబెడతారు. దీని వల్ల క్షారత కోల్పోతుంది. ఈ విధమైన వాడుక కేరళ వంటకాలలో ముఖ్యంగా అవియల్ తయారీలో కనిపిస్తుంది, ఇందులో రకరకాలైన కూరగాయలు, కొబ్బరి కోరు, పసుపు మరియు పచ్చి మిరపకాయలు వాడతారు.
మలేషియాలో లేత ఆకులని పచ్చిగా సలాడ్ లాగా లేదా సంబల్ బెలకన్ (మిర్చి మరియు నిమ్మరసం కలిపిన రొయ్యల ముద్ద) కలిపి తింటారు.
బ్రెజిల్ లో జీడిజీడిమామిడి పండు రసం దేశం మొత్తం ప్రఖ్యాతి గాంచింది. ఫోర్ట్లేజా వంటి ఈశాన్య ప్రాంత సందర్శకులు తరచుగా అమ్మకందారులు జీడిపప్పు పప్పుని తక్కువ ధరకి అమ్మటాన్ని చూడవచ్చును. కొన్న పిమ్మట ఉప్పువేసి ప్లాస్టిక్ సంచులలో ఇస్తారు.
ఫిలిపిన్స్ లో జీడిజీడిమామిడి అంటిపోలో యొక్క ప్రఖ్యాతి గాంచిన పంటగా ప్రసిద్ధి మరియు సుమన్ తో కలిపి ఆరగిస్తారు. పంపంగాలో ఒక మిఠాయి అయిన టురోన్స్ డి కసుయ్ కూడా జీడిపప్పు పప్పుతో తాయారు అవుతుంది. జీడిపప్పు మార్జిపాన్ ను తెల్లని కాగితంలో చుడతారు.
గోవాలో జీడిజీడిమామిడిని (సహాయక ఫలం) నూరి, ఆ రసాన్ని తీసి 2-3 రోజులు పులియబెడతారు. పులిసిన రసాన్ని రెండు సార్లు బట్టిలో పెడతారు. తద్ఫలితంగా వచ్చిన పానీయాన్ని ఫెని అంటారు. టాంజానియా దక్షిణ ప్రాంతం మత్వరలో జీడి పండుని (స్వహిలి భాషలో "బిబో" ) ఎండబెట్టి నిల్వచేస్తారు. తరువాత నీటిలో నానబెట్టి, పులియబెట్టి మరియు బట్టిలో కాచి ఘాటైన మద్యాన్ని తయారు చేస్తారు. దీని పేరు గంగో.
మొజాంబిక్ లో జీడిపప్పు వ్యవసాయదారులు సాధారణంగా ఘాటైన మద్యాన్ని జీడి పండుతో తయారు చేస్తారు. దీనిని "యగవ అర్దంట్" (మండే జలం) అంటారు.
"యన్ ఎకౌంటు అఫ్ డి ఐలాండ్ అఫ్ సిలోన్" పుస్తక రచయిత రాబర్ట్ పెర్కివల్ ప్రకారం మద్యాన్ని ఇరవయ్యో శతాబ్దం మొదట్లో ఫలాల నుంచి తయారు చేయడం వెస్ట్ ఇండీస్ లో మొదలు పెట్టారు. డచ్ వారు వారి మేలైన మద్యాన్ని "లిఖర్" అని బావించేవారు.
జీడిపప్పులో క్రొవ్వు, నూనె పదార్థాలు 54% మోనో అన్ సేచ్యురేటెడ్ కొవ్వు (18:1),18% పోలి అన్ సేచ్యురేటెడ్ కొవ్వు (18:2, మరియు 16% సేచ్యురేటెడ్ కొవ్వు (9% పల్మిటిక్ ఆమ్లం (16:0) మరియు 7 % స్టేరిక్ ఆమ్లము (18:O) ) ఉంటాయి.జీడిమామిడి - పెరుగుదల ఘట్టాలు :