ఆంధ్ర క్షత్రియులు
భారతదేశాన్ని ఎన్నో క్షత్రియ వంశాలు వందల సంవత్సరాలపాటు పరిపాలించాయి. అందులో ఆంధ్ర క్షత్రియులు ఒకరు. ఆంధ్ర ప్రాంతమును పాలించుటవలన వీరు రాజులు లేదా ఆంధ్ర క్షత్రియులు లేదా క్షత్రియ రాజులు లేదా ఆంధ్ర రాజపుత్రులుగా లేదా.చోళులు, చాళుక్యులు,కాకతీయుల, శాతవాహన పల్లవ చక్రవర్తిలు గా పేర్కొనబడ్డారు తెలుగు మాతృభాషగా కలిగియున్న వీరు పూర్వకాలం జైన బౌద్ధ మతాలను ఆచరించినా తరువాతి కాలంలో హిందూ మతాన్ని ఆచరించారు. వీరి వంశస్థులు నేడు ఆంధ్ర ప్రాంతంలోని కృష్టా, ఉభయ గోదావరి జిల్లాలలోను, విశాఖ, విజయనగరం జిల్లాల్లో ఎక్కువగా కనిపిస్తారు. తక్కువగా ఇతర జిల్లాల్లో కనిపిస్తారు. తమిళనాడులోని రాజపాళయం పట్టణంలో కనిపిస్తారు . ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రిజర్వేషన్ సిస్టం ప్రకారం వీరు ఓసి విభాగానికి చెందుతారు.
పరిచ్చేదులు వశిష్ట గోత్రానికి చెందినవారు. పూసపాటి కుటుంబాలకపరిచ్చేదులు వశిష్ట గోత్రానికి చెందినవారు. పూసపాటి కుటుంబాలకు వారికి పూర్వీకైన పరిచ్చేదులు క్రీస్తుశకం 626 లో కృష్ణా నది మీదుగా బెజవాడ (ఇప్పటి విజయవాడ) నగరాన్ని నిర్మించారు. విజయరామరాజు కళింగ విజయనగర సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. సూర్యవంశీయులైన పరిచ్చేదులు హిందూ ధర్మాన్ని అనుసరించారు. 16 వ శతాబ్దంలో నందాపుర్ (కొరాపుట్ జిల్లా, ఒడిషా) గజపతులను ఓడించిన తర్వాత 'గజపతి' అనే బిరుదు పొందారు. 1850 లో మహారాజా పూసపాటి ఆనంద గజపతి రాజు తన కుమార్తెను రాజస్థాన్ రాజ్ పుట్ వంశానికి చెందిన మహారాజా కుమారసింగ్ ఇచ్చి వివాహం చేశాడు. విజయనగరం మహారాజు ఉదయ్ పూర్ రాణాల వంశస్తుడని చెప్పబడింది. 1484 లో పూసపాటి రచిరాజు 'వశిష్టగోత్ర సీస మాలిక' వ్రాశాడు. ఔరంగజేబు మహారాజ సీతారామరాజుకి రెండు అంచుల ఖడ్గాన్ని బహూకరించాడు. పరిచ్చేదులు కోస్తా ప్రాంతానికి వచ్చిన తర్వాత వీరి పేరు పూసపాటిగా మారింది. పరిచ్చేదులలో పాలించిన రాజుల పేర్లు ఇవి:
బ్రాహ్మణ గోత్రాల వలె క్షత్రియ గోత్రాలకు కూడా మూల పురుషులు సప్తఋషులు గాని, వారి వంశస్తులుగాని అయివుందురు. గృహనామాలు ఏర్పడక పూర్వం కేవలం గోత్రాలు మాత్రమే వాడుకలో ఉండేవి. 12, 13 శతాబ్దాల తర్వాత ఆంధ్ర క్షత్రియులకు గోత్రాలు బట్టి గృహనామాలు ఏర్పడ్డాయి. ఉత్తర మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ (శ్రీకాకుళం, రాజమహేంద్రవరం, ఏలూరు, కొండపల్లి, గుంటూరు) లో రాజుల గోత్రాలు ఏవనగా - కౌండిన్య, వశిష్ట, ధనుంజయ, కాస్యప. కర్ణాటక రాజులుకు ఆత్రేయ, భరద్వాజ, పశుపతి గోత్రాలున్నాయి. వశిష్ట, కౌండిన్య, కాస్యప గోత్రాలు రాజస్థానీ రాజపుత్రుల్లో కుడా ఉన్నాయి. దీనిని బట్టి ఆంధ్ర క్షత్రియులకు మరియు రాజ పుత్రులకు గోత్ర పురుషులు ఒక్కరేనని, పూర్వమే కొద్దిమంది రాజ్పుట్ కుటుంబాలు దశలవారిగా రాజస్థాన్ నుండి ఆంధ్ర దేశానికి వలస వచ్చాయని, వారే రాజులుగా పిలువబడుచున్నారని ఒక సిద్ధాంతం కూడా ఉంది. సుప్రసిద్ధ చరిత్ర కారుడైన శ్రీ బుద్దరాజు వరహాలరాజు గారు 1970లో తాను రచించిన శ్రీ ఆంధ్ర క్షత్రియ వంశ రత్నాకరములో ధనుంజయ, వశిష్ట, కాస్యప, కౌండిన్య గోత్రములు మాత్రమే పేర్కొన్నారు.
ధనుంజయ మహారాజు బ్రహ్మర్షి విశ్వామిత్రుడి వంశంలో పుట్టిన వాడు. ఇతడి పేరు మీద ధనంజయ గోత్రం పుట్టినది.
ఋషి ప్రవర:రాజప్రవర: భరత్ పరీక్షిత్ విష్ణువర్ధన ప్రవరాన్విత కోట హరిసీమ కృష్ణ మహారాజ వంశ'
ధనుంజయ గోత్రములో గృహనామాలు:
1. అడ్డాల; 2. ఈపూరి (వీపూరి); 3. ఉద్దరాజు; 4. ఉయ్యూరి; 5. ఏటికూరి (వేటికూరి); 6. కంకిపాటి; 7. కంతేటి; 8. కమ్మెల (కమ్మెళ్ళ); 9. కళ్ళేపల్లి; 10. కాశి; 11. కూనపరాజు; 12. కూసంపూడి (కూచంపూడి); 13. కొండూరి; 14. కొక్కెర్లపాటి; 15. కొత్తపల్లి; 16. కొప్పెర్ల; 17. కొలనువాడ 18. కొల్నాటి (కొల్లాటి); 19. కొవ్వూరి; 20. గండ్రాజు; 21. గాదిరాజు; 22. గుంటూరి; 23. గూడూరి; 24. గొట్టుముక్కల (గొట్టెముక్కల, గొట్టుముక్కుల); 25. గోకరాజు; 26. చంపాటి (చెంపాటి); 27. చింతలపాటి; 28. చెరుకూరి; 29. చేకూరి; 30. కోటజంపన 31. జుజ్జూరి; 32. తిరుమలరాజు; 33. తోటకూర (తోటకూరి); 34. దండు; 35. దంతులూరి; 36. దాట్ల; 37. నల్లపరాజు; 38. నున్న; 39. పచ్చమట్ల (పట్సమట్ల); 40. పాకలపాటి; 41. పూసంపూడి; 42. పెన్మెత్స (పెనుమత్స); 43. భూపతిరాజు; 44. బైర్రాజు; 45. మద్దాల; 46. ముదుండి; 47. రుద్రరాజు; 48. వడ్లమూడి; 49. వానపాల; 50. వేగిరాజు;
ధనుంజయ గోత్రీకులు చంద్ర వంశీయులైన తూర్పు చాళుక్యులు మరియు ధరణి కోట సామ్రాజ్యాలకు చెందినవారు.
వశిష్ట గోత్రమునకు 2 ఋషి ప్రవరలున్నవి. అవి ఏమనగా:
1.శ్రీ మద్వశిష్ట ఏకార్షేయ ప్రవరాన్విత వశిష్ట గోత్ర:
2.శ్రీమధ్వశిష్టేంద్ర ప్రవదా భరద్వసు త్రయార్షేయ ప్రవరాన్విత వశిష్ట గోత్ర:
రాజప్రవర : రఘులవ గుహిల మహారాజ ప్రవరాన్విత పరిచ్చేది శ్రీ దేవవర్మ మహారాజ వంశ
వశిష్ట గోత్రములో గృహనామాలు:
1. అంగరాజు; 2. అడ్డూరి; 3. అల్లూరి ; 4. ఇందుకూరి; 5. ఇసుకపల్లి; 6. ఎర్రగుంటల; 7. ఏటికూరి (వేటికూరి); 8. కాకర్లపూడి; 9. కుచ్చర్లపాటి; 10. కొలుకులూరి; 11. కోసూరి; 12. గణపతిరాజు; 13. గాదిరాజు; 14. గురజాల (గురిజాల); 15. గొడవర్తి; 16. చిలువూరి (చిలుగూరి, శిరుగూరి, శిరువూరి); 17. చెరుకువాడ; 18. చేకూరి; 19. చోడరాజు (చోడ్రాజు); 20. దెందుకూరి; 21. ధేనువకొండ (దీనంకొండ); 22. నంద్యాల (నందేల, నందిళ్ళ); 23. నడింపల్లి (నడిమిపల్లి); 24. పిన్నమరాజు; 25. పూసపాటి; 26. పేరిచర్ల; 27. పొత్తూరి; 28. బుద్దరాజు; 29. బెజవాడ; 30. భేతాళ (భేతాళం); 31. భైర్రాజు; 32. మంతెన; 33. ములగపాటి (మునగపాటి); 34. రావిపాటి (రాయపాటి); 35. వత్సవాయి (వత్సవాయ); 36. వలివర్తి; 37. వాడపల్లి; 38. వెలగలేటి (వెలగనాటి); 39. వేగేశ్న (వేగేశన); 40. వేజళ్ళ (వేజర్ల, వేజండ్ల, యేజర్ల); 41. సఖినేటి (సగినేటి); 42. సాగి; 43. సాగిరాజు; 44. సామంతపూడి
వశిష్ట గోత్రీకులు సూర్యవంశీయులైన పరిచ్చేదులకు చెందినవారు. పరిచ్చేదులకు రాజస్థానీ రాజ్పుట్స్ తో కూడా వైవాహిక సంబంధాలు ఉన్నాయి.
కౌండిన్యుడు ఒక గొప్ప వేద పండితుడు. ఇతను వశిష్టుడి వంశంలో జన్మించినవాడు. ఇతని పేరు మీద గోత్రం పుట్టింది.
ఋషి ప్రవర:1. శ్రీమద్వసిష్ట మైత్రావరుణ కౌండిన్య త్రయార్షేయ ప్రవరాన్విత కౌండిన్య గోత్ర
రాజప్రవర : ఇక్షాకశిబి ముచుకుంద ఆదిత్య చోళమహారాజ ప్రవరాన్విత వర్నాట రాజేంద్ర చోళమహారాజ వంశ
కౌండిన్య గోత్రములో గృహనామాలు:
1 . అద్దేపల్లి; 2 . అయినంపూడి; 3 . కలిదిండి; 4 . కునాధరాజు; 5. చిట్రాజు;6.చింత;7. చేమర్తి; 8. ముదునూరి; 9. యామనమంద, యీమనమంద, వేములమంద; 10 . వర్ణాటజంపన; 11. సరిపల్లి (సరిపెల్ల)
కౌండిన్య గోత్రీకులు సూర్యవంశీయులైన చోళులకు చెందినవారు.
ఋషులలో కాస్యప ఒక ఋషి. ఇతనికి భార్య అదితి. విష్ణు పురాణం ప్రకారం ప్రజాపతి దక్షుడు తన పదముగ్గురు కూతుర్లను కాస్యపునికి ఇచ్చి వివాహం చేశాడు. ఇతని కుమారులు సూర్య వంశాన్ని స్థాపించారు. కాస్యప వంశంలో పుట్టిన ఇక్ష్వాకుడి తర్వాత సూర్య వంశం ఇక్ష్వాకు వంశంగా కూడా పిలుబడింది.
కాస్యప గోత్రమునకు 2 ఋషి ప్రవరలున్నవి. అవి ఏమనగా:
1.శ్రీ మత్ కాశ్యపా వత్సార నైధ్రువం భరైభం శండిల శాండిల్య సప్తార్షేయ ప్రవరాన్విత కాస్యపగోత్ర:
2.శ్రీమత్కాస్యపావత్సార నైధ్రువత్రయార్షేయ ప్రవరాన్విత కాస్యపగోత్ర:
రాజప్రవర: కుశపుండరీక కరికాళచోర మహారాజ ప్రవరాన్విత కాకతీయ ప్రోలరాజ వంశం
కాస్యప గోత్రీకుల గృహనామాలు:
1. ఈదురపల్లి (ఈదరపల్లి); 2. ఉప్పలపాటి; 3. కఠారి, 4. కనుమూరి, 5. గోరింట, 6. నంబూరి, 7. నిడదవోలు 8. పాతపాటి, 9. బెల్లంకొండ; 10. మందపాటి; 11. లఖంరాజు (లకుమరాజు); 12. సయ్యపరాజు ;13. భూమరాజు (భీమరాజు);14.దోరెడ్ల (దోరడ్ల)
కాస్యప గోత్రీకులు సూర్యవంశీయులైన కాకతీయులకు చెందినవారు.
గమనిక :
ఏటికూరి, గాదిరాజు, చేకూరి, బైర్రాజు, సాగిరాజు, ఈ 5 గృహనామములును వశిష్ట, ధనుంజయ ఉభయ గోత్రములందును గలవు. ఆంధ్ర క్షత్రియుల్లో స్వగోత్రీకుల మధ్య వివాహాలు నిషిద్ధం. వేర్వేరు గోత్రముల మధ్య మాత్రమే వివాహాలు జరుగుతాయి. 15 వ శతాబ్దాలలో ఆంధ్ర క్షత్రియులలో కొంతమంది తమ గోదావరి ప్రాంతం నుండి దత్త మండలము (రాయలసీమ, కర్నాటకలో బళ్లారి జిల్లాలు) నకు వలస వెళ్ళిపోయారు. అక్కడివారితో వియ్యమొందుట వలన కాలగమనంలో వారి ఆచారాలు కూడా మారినవి, అందువల్ల నేడు వారితో తెలుగు క్షత్రియులకు వివాహ సంబంధములు లేవు. పురాణాల ప్రకారం బృహస్పతి ఋషి కుమారుడైన భరద్వాజ ఋషి క్షత్రియ కన్య యైన సుశీలను వివాహమాడాడు. అనులోమ వివాహం సూత్రం ప్రకారం వీరి సంతతి క్షత్రియులైయ్యారు. అందువల్ల భరద్వాజ గోత్రీకులను బ్రాహ్మణ-క్షత్రియులని చెప్పవచ్చు. వందల సంవత్సరాలుగా ఒక చోటు నుండి మరొక చోటుకు వలసల వల్ల ఆంధ్ర క్షత్రియుల్లో కొన్ని ఇంటిపేర్లు గోత్ర వర్గీకరణకు సాధ్యము కాక అవి శ్రీ ఆంధ్ర క్షత్రియ వంశ రత్నాకరంలో అజ్ఞాత గోత్రంగా వర్గీకరించబడినవి. అవి ఏమనగా: అబ్బరాజు, ఉయ్యూరి, ఈనపరాజు, గరికపాటి, పెమ్మరాజు, ఓరుగంటి, పోచిరాజు, బొమ్మిడాల, అమలరాజు, వులిశి, వడ్లమూడి, వెలగలేటి, దుర్గరాజు, దైవనాల. మరికొన్ని గృహమాలు: కీర్థిపాటి; సూరపరాజు; దాసరాజు
నేడు క్షత్రియేతర కులాలవారు కూడా క్షత్రియులుగా చెలామణి అవ్వాలని ప్రయత్నిస్తున్నారు. ఆ ప్రయత్నంలో జంగారెడ్డిగూడెంలోని అప్ లాండ్ క్షత్రియ సేవా సమితి వారు 2012 టెలీఫోన్ డైరెక్టరీలో మనుబోలు అను గృహనామం వసిష్ట గోత్రంలోను, యరకరాజు అను గృహనామం ధనుంజయ గోత్రంలోను కలిపారు. ఇదే కాకుండా శ్రీవీరప్రతాపకోరుకొండ హంవీర, కోరుకొండ (భరద్వాజ గోత్రము); శ్రీనాధరాజు, ఓరుగంటి (ఆత్రేయ గోత్రము) ; యీర్ల (జాభళ గోత్రము); పెంచికలపాటి (గౌతమ గోత్రము); శ్రీరాజా మధువీటి, శ్రీరాజారాఘవరాజు (కాశ్యపస గోత్రము); బహుబలేంద్రుని (మౌనమిస గోత్రము); గూడెపు (హరతస గోత్రము); లంకపల్లి (అంగీరస గోత్రము); స్వామిరాజు (జమదగ్ని గోత్రము); యావన్మంది అను గృహనామాలను కూడా ప్రచురించారు. అయితే వివిధ కవులు వ్రాసిన ఆంధ్ర క్షత్రియ గృహనామ సీసమాలికల బట్టి ఈ గృహనామాలు ఆంధ్ర క్షత్రియులకు చెందినవి కాదని తెలుస్తున్నది.
క్షత్రియులకు గృహనామాలు 80 గ్రామనామాలు బట్టి, 20 పూర్వీకులలో ప్రసిద్ధులైనవారి పేర్లు బట్టి, 1 లక్షణం బట్టి, 8 ఇతర కారణాల వల్ల ఏర్పడ్డాయి. అయితే గ్రామ నామమే గృహ నామంగా మారినప్పుడు ఒక కులంలో ఉన్న గృహ నామం వేరొక కులంలో కూడా ఉండవచ్చును. ఈ కారణంగా క్షత్రియుల ఇంటిపేర్లలో కొన్ని ఇతర కులాల్లో కూడా ఉన్నాయి. తెలుగు బ్రాహ్మణ కులంలో అవి ఏమనగా - బుద్దరాజు, గణపతిరాజు, గరికపాటి, కఠారి, కాకర్లపూడి, నడింపల్లి, సరిపల్లి, వడ్లమూడి, గాదిరాజు, కొండూరి, నంబూరి. కాపు కులంలో ఏమనగా - కోసూరి, కఠారి. భట్ట రాజులు కులంలో ఏమనగా - అబ్బరాజు, అల్లూరు, బాలరాజు, కలిదిండి, ధేనువుకొండ,జంపన, గాదిరాజు, నండూరి, నడింపల్లి, నాగరాజు, పూసపాటి కమ్మ కులంలో ఏమనగా- ఉప్పలపాటి, కంతేటి, కొత్తపల్లి, కోసూరు, గరికపాటి, గోకరాజు, చెరుకూరి, నాగరాజు, బెల్లంకొండ, రాయపాటి, బెజవాడ, చేకూరి, గురిజాల, ఇసుకపల్లి, కనుమూరి, కఠారి, మద్దాల, నడింపల్లి, నందిళ్ళ, నంబూరి, నున్న, పొత్తూరి, వడ్లమూడి. ఉయ్యూరి.
ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ వారు భారత దేశాన్ని పరిపాలించు కాలంలో జమీందార్లుగా అల్లూరు వారు చించినాడను; ఉప్పలపాటి వారు ముత్త తలగ చీరాలను; సాగివారు సర్వసిద్ధిని; వత్సవాయి వారు తుని ని; భూపతిరాజు వారు రెవిడి, మద్గోలు, గోలుగొండ ప్రాంతాలను; పూసపాటి వారు కాశీపురం, కుమిలి, ఉప్పడ, రాజమండ్రి ప్రాంతాలను; అల్లూరి వారు చింతలపల్లి ప్రాంతాలను; కనుమూరి వారు రాజోలు ను; దంతులూరి వారు ఉరట్ల ప్రాంతాలను; చింతలపాటి వారు దార్లపూడి ప్రాంతాలను; పిన్నమరాజు వారు కొత్తకోట ప్రాంతాలను; కలిదిండి వారు మొగల్తూరు ప్రాంతాలను పరిపాలించారు. పల్నాడు యుద్ధంలో పాల్గొన్న సాగి పోతరాజు పెద్దాపురం పట్టాణాన్ని నిర్మించాడు. అమలరాజు విజయనగరంలో పూసపాడుని నిర్మించాడు. పూసపాటి వారు బెజవాడ (ఇప్పటి విజయవాడ) నగరాన్ని నిర్మించారు.తూర్పుగోదావరి జిల్లా రామచంద్రపురంలో కాకర్లపూడి వంశీకులు నిర్మించిన కొట ఉంది. ఆ కోటలో ఇప్పటికీ వారి వంశస్తులు నివసిస్తున్నారు.
బ్రాహ్మణుల వలే రాజులు కూడా ద్విజులు. - అనగా ఉపనయనము (ఒడుగు) సమయంలో జంద్యము (యజ్ఙోపవీతం) ధరించే ఆచారం ఉంది. బారసాల, కేశఖండనం, ఉపనయనం, కన్యాదానం, కాశీ యాత్ర వగైరా ఉన్నాయి. వర్ణాశ్రమ ధర్మం ప్రకారము బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్యులు మాత్రమే ఇవి పాటిస్తారు. ఇతర కులాల్లో మాత్రం ఇవి లేవు.
బ్రిటీషు ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ వారి ఆక్రమణతో సామ్రాజ్యాలు అంతరించిపోయాయి. క్రమేణా క్షత్రియ వంశస్తులు తమ సామ్రాజ్యాలు విడిచి సామాన్య ప్రజానీకంలో కలిసిపోయారు. విజయనగరం, విశాఖపట్నం, తూర్పు గోదావరి, పశ్చిమ గోదావరి, కృష్ణా జిల్లాలలో స్థిరపడిపోయారు. కొద్దిగా రాయలసీమకు, తమిళనాడు రాజపాలయానికి, కర్నాటకలో దత్త మండలానికి వలస వెళ్ళారు. కర్నాటకలో స్థిరపడిన రాజులను కర్ణాటక రాజులు అని అంటారు. జమీందారీ వ్యవస్థ కొంత కాలం నడిచినా 1947లో భారత దేశ స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన నాటికి ఆ జమీందారీ వ్యవస్థ కూడా పోయి సార్వభౌమ అధికార వ్యవస్థ వచ్చింది. జమీందార్లు తమ ఆస్తులను ప్రభుత్వానికి అప్పగించారు, పేదలకు పంచిబెట్టారు. కొద్ది మంది మాత్రమే ధనవంతులుగా మిగిలినా చాలా వరకూ పేదవాళ్ళుగా మిగిలిపోయారు.
ఆంధ్ర క్షత్రియ సామ్రాజ్యాల వంశస్తులు నేడు గొదావరి జిల్లాలలో రాజులుగా పిలువబడుచున్నారు. వీరి పేర్ల చివర ఎక్కువగా రాజు లేక వర్మ అని ఉంటుంది. అయితే ఈమధ్య యస్.సి సామాజిక వర్గాల్లో కూడా కొంతమంది వ్యక్తులు తమ పేర్లకు వర్మ అని తగిలించుకోవడం జరుగుచున్నది. ఆంధ్ర రాజులను గృహనామాలు, మరియు గోత్రాల పేర్లు బట్టి వీరిని గుర్తుబట్టవచ్చును. భారతీయ కుల వర్గీకరణ వ్యవస్థ ప్రకారం నేడు ఆంధ్ర దేశంలో వీరు ఇతర కులాల (O.C) విభాగానికి చెందుతారు . భారతదేశం సార్వభౌమాధికార దేశంగా ఆవిర్భవించిన తర్వాత కేంద్ర ప్రభుత్వం దేశ వ్యాప్తంగా ఉన్న క్షత్రియ కుటుంబాలను క్షత్రియ కులంగా వర్గీకరించింది. ఆ క్రమంలో ఆంధ్రదేశంలో ఉన్న క్షత్రియ కుటుంబాలవారు కూడా క్షత్రియులు (లేక రాజులు) గా వర్గీకరించబడ్డారు. ప్రస్తుతం క్షత్రియుల జనాభా ఆంధ్రప్రదేశ్ లో కేవలం 1% మాత్రమే ఊన్నారు.
ఒకప్పుడు రాజ్యాలేలిన వీరు, ప్రస్తుతం ప్రధానంగా వ్యవసాయం, వ్యాపారరంగం, పారిశ్రామిక రంగం, వివిధ సేవారంగాలైన విద్య, సినిమా, సాంకేతిక రంగం మొదలైన రంగాలలో విస్తరించి యున్నారు. ఈ రంగాలలో వీరు గణణీయమైన అభివృద్ధిని సాధించి, ఆంధ్రప్రదేశ్ సమాజంలో ప్రముఖులుగా పరిగణింపబడుతున్నారు. ఇటీవల వీరిలో చాలా మంది హైదరాబాదు నగరంలోనూ, అమెరికాలోనూ స్థిరపడ్డారు. నేడు ఆంధ్ర క్షత్రియుల్లో కొద్ది మంది మాత్రమే ధనవంతులుగా ఉన్నా చాలా వరకూ దారిద్ర్య రేఖకు దిగువగా ఉన్నారు. వీరికి ప్రభుత్వ ఉద్యోగ అవకాశాలు చాలా తక్కువ. అందుచేత రిజర్వేషన్ సిష్టమ్ కేవలం కులాన్ని బట్టి కాకుండా ఆర్థిక స్థితిని బట్టి ఉంటే న్యాయమని సామాజిక విశ్లేషకుల భావన.
ఆంధ్ర రాజుల్లో వలసలు ఎక్కువ. ఎక్కడ ఆర్థిక అభివృద్ధి ఉంటే అక్కడకు వలస వెళ్ళిపోతారు. అందువల్ల ఎక్కడ చూసినా వీరి జనాభా 1% కంటే మించదు. ఇతర కులాలవారిలో ఉన్న ఐక్యత దురదృష్టవశాత్తు ఆంధ్ర రాజుల్లో ఇప్పటికీ సరిగా లేదు. ఇది రాచరికపు కాలం నుండి ఉంటున్న సమస్య. కోడిపందాలు, పేకాట, క్రికెట్ పందాలు మరియు ఇతర జూదాలు ఆడి ఆస్తులను కోల్పోయిన ఆంధ్ర రాజులు నేడు ఎంతోమంది ఉంటున్నారు. చదువులు-ఉద్యోగాల వల్ల విచ్చలవిడితనానికి అలవాటుపడిన క్షత్రియ యువతులు తమకు ఇష్టమైన వ్యక్తులతో పారిపోయి పెళ్ళిచేసుకోవడం జరుగుచున్నది. ఇందువల్ల ఆంధ్ర రాజుల సంఖ్య గణనీయంగా తగ్గిపోవుచున్నది. క్షత్రియులుగా చెప్పుకొనే ఇతర కులాలవారు కూడా నేడు లేకపోలేదు.
క్షత్రియ సేవా సంస్థలు దేశ వ్యాప్తంగా, రాష్ట్ర వ్యాపంగా ఏర్పడ్డాయి. ప్రస్తుతము ఆంధ్ర క్షత్రియులు మరియు రాజస్థానీ రాజపుత్రులు కలిసికట్టుగా ఏర్పడిన అఖిల భారత క్షత్రియ సంఘానికి (All India Kshatriya Federation - AIKF) రాజ్ పుట్ వంశానికి చెందిన నరేంద్ర సింగ్ రాజావత్ అధ్యక్షుడుగా వ్యవహరిస్తున్నారు. అయితే వీటి సదస్సులు ఆర్థికంగా వెనుకబడిన క్షత్రియ విద్యార్థినీ విద్యార్థులకు, వయో వృద్ధులకు మేలు జరిగే విధంగా కేవలం మహా నగరాల్లోనే కాకుండా గ్రామ స్థాయిలో కూడా నిర్వహించవలసిఉంది.
అఖిల భారత క్షత్రియ సంఘానికి సుమారు 50కి పైబడి అనుబంధ సంస్థలు ఉన్నాయి.
1.మహారాణా ప్రతాప్ శిక్షణ్ సంస్థ - మహారాష్ట్ర, 2. రాజు క్షత్రియ వెల్పేర్ అసోసియేషన్ - మైసూర్, 3. రాజు క్షత్రియ వెల్పేర్ అసోసియేషన్ -బెంగుళూరు, 4. క్షత్రియ సేవా సంఘము - విజయవాడ, 5. క్షత్రియ సేవా సమితి - భద్రాచలం, 6.క్షత్రియ సేవా సమితి -రాజమండ్రి, 7. కోనసీమ క్షత్రియ సేవా సమితి - అమలాపురం , 8. క్షత్రియ సేవా సమాఖ్య - నిడదవోలు, 9. క్షత్రియ సంక్షేమ పరిషత్తు - పాలకొల్లు, 10. శ్రీ అల్లూరి సీతారామరాజు సేవాసమితి - భీమవరం, 11. రాజ పుత్ర హితకరిణి సభ - గ్వాలియర్, 12. అఖిల భారతీయ మహాసభ - హైదరాబాదు, 13. రాయలసీమ క్షత్రియ సేవా సమితి - సికింద్రాబాదు, 14. వీరేంద్ర సింగ్ రాధోర్ - అస్సాం, 15. క్షత్రియ సమాజ్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ ఇండియా - నాగ్ పూర్, 16. క్షత్రియ సేవా సమితి - హైదరాబాదు, 17. ప్రతాప్ వాహిని కళ్యాణ్ సంస్థాన్ - గ్వాలియర్, 18. రాజపుట్ క్షత్రియ సమాజ్ - మధ్యప్రదేశ్, 19. మధ్యప్రదేశ్ రాజ్ పుట్ సమాజ్ - భోపాల్, 20. శ్రీ రాజ్ పుట్ సభ - జైపూర్, 21. క్షత్రియ రాజ్ పుట్ సభ - హైదరాబాదు, 22. హర్యానా రాజ్ పుట్ ప్రతినిధి సభ - హర్యానా, 23. అఖిల్ భారతీయ క్షత్రియ మహాసభ - ముంబై, 24. క్షత్రియ సంక్షేమ సమితి - విశాఖపట్నం, 25. మహారాజా కర్ణదేవ్ మెమోరియల్ ట్రస్ట్ - అహమ్మదాబాద్, 26. శ్రీ రాజ్ పుట్ స్పోర్ట్ & స్టడీ సర్కిల్ - జాం నగర్ (గుజరాత్), 27. అఖిల్ గుజరాత్ రాజ్ పుట్ యవ సంఘ్ - గుజరాత్, 28. రాజు క్షత్రియ సంఘ్ - బెంగుళూరు, 29. మహారాణా ప్రతాప్ సమాజ్ కళ్యాణ్ పరిషత్ - భోపాల్, 30. క్షత్రియ పరిషత్తు - కాకినాడ. 31. రాయలసీమ క్షత్రియ సేవా సంఘము, తిరుపతి, 32. క్షత్రియ సేవా సమితి, కైకలూరు, 33. క్షత్రియ పరిషత్, విజయనగరం, 34.అల్లూరి యువజన సేవా సంఘం, ఓబులవారిపల్లి-కడప జిల్లా, 35. శ్రీ గురు కృప శిక్షా సంస్థాన్, గ్వాలియర్, 36. మహారాణా ప్రతాప్ చారిటబుల్ ట్రస్ట్, బివాని- హర్యానా, 37. ఆల్ ఇండియా రాజ్ పుట్ స్టూడెంట్ ఎయిడ్ సొసైటీ, చండీగర్, 38. ఫెడరేషన్ యువజన సంఘం, హైదరాబాదు, 39. రాజస్థాన్ రాజ్ పుట్ పరిషత్, వెస్ట్ ముంబై, 40. J.D.M.V.P. కోఆపరేటివ్ సమాజ్ లిమిటెడ్, జల్గాన్, 41. అల్లూరి సీతారామరాజు కల్చరల్ అసోసియేషన్, బెంగళూరు, 42. సంస్కృతి ట్రస్ట్, బెంగుళూరు