ఒంగోలు
ఒంగోలు ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రములోని ప్రకాశం జిల్లా యొక్క ముఖ్య పట్టణము మరియు ఒంగోలు మండలానికి కేంద్రము.
ఒంగోలు సమీపంలోని చినగంజాంలో దొరికిన ఆధారాలను అనుసరించి మౌర్య, శాతవాహనుల పాలన కాలంలోనే ఈ పట్టణం రూపుదిద్దుకున్నట్లు ఋజువౌతుంది. శాతవాహనుల తరువాత కాకతీయుల పాలనలో ఈ పట్టణం వెలుగులోకి వచ్చింది. ఆ సమయలో మోటుపల్లి మరియు వాడరేవు ప్రసిద్ధ రేవు పట్టణాలుగా ఉన్నాయి. రెడ్డి రాజులు మొదట ఒంగోలు సమీపములోని అద్దంకిని రాజధానిగా పాలించారు. వంగవోలు రాజులు పరిపాలించారు కాబట్టి ఈ ప్రాంతానికి వంగవోలు అనే పేరు వచ్చింది . కాలక్రమేణా వంగవోలు పేరు ఒంగోలుగా స్థిరపడి పోయింది కడప నవాబుల పాలనలో ఉన్న ఒంగోలు పట్టణాన్ని కర్ణాటక నవాబు హైదర్ అలీకి దత్తం చేయబడింది. 1801లో టిప్పూ సుల్తాన్ వద్ద నుండి బ్రిటీషు పాలనలోకి వచ్చింది. ఒంగోలు పట్టణాన్ని మునిసిపాలిటీగా 1876లో వ్యవస్థీకరించారు. ఆంధ్ర కేసరిగా సుప్రసిద్ధులైన శ్రీ టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులు గారి బాల్యం ఒంగోలులోనే గడిచింది.
పూర్వము దీని పేరు వంగవోలు.
2011 జనాభా ప్రకారం, 204,746. ఇందులో 102,835 మగవారు మరియు 101,911 ఆడవారు ఉన్నారు. 19,744 మంది 0–6 వయసు లోపు వారు ఉన్నారు. ఇందులో 10,228 అబ్బాయిలు మరియు 9,516 అమ్మయిలు. ఈ నగరంలో 83.04% అక్షరాస్యతతొ 153,628 మంది అక్షరాస్యులు ఉన్నారు.
ఒంగోలు పురపాలక సంస్థ 1876లొ స్థాపించారు. దీని ప్రస్తుత అధికార పరిది . ఎస్.వెంకట కృష్ణా ప్రస్తుత పురపాలక సంస్థ కమీషనర్.
జాతీయ రహదారి 16, జాతీయ రహదారి 216 నగరంగుడా వెళ్ళె జాతీయ రహదార్లు. ఒంగోలు బస్ స్టేషన్ నుండి ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ బస్సులు నడుపుతుంది.
ఒంగోలు రైల్వే స్టేషను హౌరా-చెన్నై ప్రధాన రైలు మార్గము పై ఉంది. ఇది విజయవాడ రైల్వే డివిజను లోని దక్షిణ మధ్య రైల్వే జోన్కు చెనందిన "A-గ్రేడ్" రైల్వే స్టేషను.
ఒక కొత్త గ్రీన్ఫీల్డ్ విమానాశ్రయాన్ని ఫిబ్రవరి 2014లొ ఆమోదించారు.
రాజీవ్ గాంధీ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెడికల్ సైన్సెస్,
క్యు.ఐ.ఎస్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ అండ్ టెక్నాలజీ,
ప్రకాశం ఇంజనీరింగ్ కాలేజీ,
దామచర్ల సక్కుబాయమ్మ ప్రభుత్వ మహిళా డిగ్రీ కళాశాల.
పి.వి,ఆర్ బాలికల ఉన్నత పాఠశాల.
సెయింట్ థెరెస్సా ఉన్నత పాఠశాల:- ఈ పాఠశాల స్వర్ణోత్సవాలు 2017,ఫిబ్రవరి-18న ఘనంగా నిర్వహించారు. [15]
లూయీస్ బ్రెయిలీ అంధుల పాఠశాల:- భాగ్యనగర్ 1వ లైన్‌లో ఏర్పాటుచేసిన ఈ పాఠశాలను, 2017,ఫిబ్రవరి-28న ప్రారంభించారు. [16]
ఈ పాఠశాల ఒంగోలులోని మంగమూరు రహదారిపై ఉంది. ఈ పాఠశాలను 1997,నవంబరు-17న ప్రారంభించారు. ఈ పాఠశాల ఉచితంగా వేదవిద్యను బోధించుచూ, సంస్కృతీ పరిరక్షణలో పునీతమగుచున్నది. ప్రస్తుతం ఈ పాఠశాలకు ఒక మూడంస్థుల భవనం ఉంది. ఇప్పటి వరకు ఈ పాఠశాలలో 250 మంది పండితులు వేదాధ్యయనం పూర్తి చేసుకున్నారు. శ్రీకృష్ణ యజుర్వేదం, స్మార్తం ఇక్కడ బోధించుచుండగా, తెలంగాణా, ఆంధ్రప్రదేశ్, కర్నాటక, తమిళనాడు, మహారాష్ట్ర, కాశీ మొదలగు ప్రాంతాలనుండి విద్యార్థులు ఇచ్చటికి వచ్చి వేదవిద్యను అభ్యసించుచున్నారు. [18]
ఆత్రేయ ఆయుర్వేద ఆసుపత్రి:- ఈ ఆసుపత్రి స్థానిక రాజా పానగల్ రహదారిపై ఉంది.
ప్రతి దీపావళికి ముందు నరకాసుర వధ ప్రదర్శన నిర్వహిస్తున్నారు. పట్టణంలో ఈ సాంప్రదాయం 1902 నుంచి కొనసాగుతుండటం విశేషం. నరక చతుర్దశి రోజు అర్ధరాత్రి ఈ ప్రదర్శన మొదలై తెల్లవారు జామున నాలుగు గంటలకు ముగుస్తుంది. ఒంగోలుకే చెందిన శ్రీయువజన మిత్రమండలి ఆధ్వర్యంలో ఈ సంబరాలు జరుగుతాయి. పట్టణంలోని తూర్పుపాలెం నివాసి సింగరాజు సుబ్బయ్య నేతృత్వంలో ఈ కార్యక్రమం మొట్టమొదటి సారిగా ప్రారంభమైంది.
ఆంధ్ర ప్రదేశ్లో వర్జీనియా రకం పొగాకు పంటకు ఒంగోలు ఒక ప్రధాన ఉత్పత్తి, వాణిజ్య కేంద్రము. గ్రానైటు గనులకు ప్రసిద్ధి చెందినది.
ఒంగోలులోని పెద్ద వ్యాపార సంస్థలు రైతుకుటుంబాలచే స్థాపించబడ్డాయి. పొగాకు కంపెనీలు, పంట, వ్యాపారం బాగా జరుగుతూ వచ్చింది. 1970, 80 దశాబ్దాలలో షూ, పెయింట్, మందులకంపెనీ, పివిసి మొదలైన పరిశ్రమలు ప్రారంభించబడ్డాయి. కానీ వీటిలో చాలావరకు ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లోపల వెలుపల ప్రాతాలలోని పోటీకి నిలిచి మనుగడ సాగించడంలో విఫలమయ్యాయి. మానవశక్తి, పెట్టుబడులు మరియు విజయవంతంగా నడపటానికి కావలసిన నాయకత్వం కొరతే దీనికి కారణం. ఎనభై (80), తొభైయవ (90)దశాబ్దంలో నూతన సెకండరీ, ఇంటర్మీడియట్ కళాశాలలు, ఆసుపత్రుల స్థాపనలు అధికమైనాయి. ఒంగోలు విద్యాపరంగా అభివృద్ధిలో ఉన్న ప్రదేశం. ఎనభైయ్యవ (80) దశకంలో ఒంగోలు పశ్చిమ దిశలో గ్రానైట్ నిక్షేపాలు వెలుగు చూడటంతో వ్యాపార పరంగా సరికొత్త అధ్యాయం మొదలైంది.
ఒంగోలుజాతి ఎద్దులు ప్రపంచంలోనే పేరెన్నిక కలిగిన ఎద్దులు. ప్రఖ్యాతిచెందిన జేబూ (Zebu)జాతి ఎద్దులలో ఇవి ఒకటి.
ప్రతీ యేడు ఇక్కడ ఎన్.టి.ఆర్ కళా పరిషత్, ఒంగోలు ఆధ్వర్యంలో జరిగే నాటకోత్సవాలకి వివిధ ప్రాంతాల నుండి విచ్చేసిన కళాకారులు ప్రజలను అలరిస్తారు. ఒంగోలు నుండి ఎంతో మంది ప్రముఖులు నాటక మరియు చిత్ర రంగమందు ప్రిసిద్ధి చెందారు. దిగ్గజ నటులు "కంచు కంఠం"గా పేరొందిన ప్రముఖ నటుడు కొంగర జగ్గయ్య ఈ ప్రాంతానికి ప్రాతినిధ్యం వహించి భారత లోక్ సభకు ప్రాతినిధ్యం వహించిన తొలి భారతీయ కళాకారునిగా కూడా చరిత్రకెక్కారు.
ఒంగోలు పట్టణానికి ఎవరు వెళ్లినా అల్లూరయ్య స్వీట్ షాప్ లో మైసూర్ పాక్ కొనకుండా వెళ్ళరు.
హైదరాబాద్ బిర్యానీకి,కాకినాడ కాజాలకు ప్రసిద్ధి అయితే ఒంగోలు మెత్తటి అల్లూరయ్య మైసూర్ పాక్ కి ప్రసిద్ధ అన్నమాట.ఒక్కసారి తింటే జీవితాంతం మర్చిపోలేము. అదేమన్నా పెద్ద దుకాణమా అంటే కాదు అతి చిన్న గదిలో నిర్వహించబడుతుంది కానీ రుచి దేశమంతా వ్యాపించింది.
...జయకృష్ణ
[5] ఈనాడు ప్రకాశం/ఒంగోలు; 2015,మార్చ్-30; 1వపేజీ.
[6] ఈనాడు ప్రకాశం; 2015,జూన్-24; 8వపేజీ. 
[7] ఈనాడు ప్రకాశం/ఒంగోలు; 2015,జూన్-25; 1వపేజీ.
[8] ఈనాడు ప్రకాశం/ఒంగోలు; 2015,ఆగస్టు-29; 1వపేజీ.
[9] ఈనాడు ప్రకాశం/ఒంగోలు; 2015,సెప్టెంబరు-2; 1వపేజీ.
[10] ఈనాడు ప్రకాశం/ఒంగోలు; 2015,డిసెంబరు-7; 2వపేజీ.
[11] ఈనాడు ప్రకాశం/ఒంగోలు; 2015,డిసెంబరు-12; 1వపేజీ.
[12] ఈనాడు ప్రకాశం/ఒంగోలు; 2016.ఫిబ్రవరి-15; 1వపేజీ. 
[13] ఈనాడు ప్రకాశం/ఒంగోలు; 2016.ఫిబ్రవరి-19; 2వపేజీ. 
[14] ఈనాడు ప్రకాశం/ఒంగోలు; 2016,మే-19; 1వపేజీ. 
[15] ఈనాడు ప్రకాశం/ఒంగోలు; 2017,ఫిబ్రవరి-19; 1వపేజీ. 
[16] ఈనాడు ప్రకాశం/ఒంగోలు; 2017,మార్చ్-1; 2వపేజీ. 
[17] ఈనాడు ప్రకాశం/ఒంగోలు; 2017,మార్చ్-8; 4వపేజీ.
[18] ఈనాడు ప్రకాశం; 2017,జులై-11; 8వపేజీ. 
[19] ఈనాడు ప్రకాశం/ఒంగోలు; 2017,ఆగస్టు-8; 2వపేజీ. 
[20] ఈనాడు ప్రకాశం/ఒంగోలు; 2017,ఆగస్టు-12; 2వపేజీ. 
[21] ఈనాడు ప్రకాశం/ఒంగోలు; 2017,ఆగస్టు-22; 1వపేజీ.