hotchpotch/miracl-hf-unified huggingface dataset:
కల్లెంపూడి
కల్లెంపూడి, విజయనగరం జిల్లా, లక్కవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము.
కల్లెంపూడి జనాభా సుమారుగా 1500 నుండి 2000 మధ్యలో వుండును. మొత్తము వోటర్ల సంఖ్య 800.
ఇక్కడి ప్రధాన వృత్తి వ్యవసాయము. ప్రధాన నీటి వనరు వర్షము. ఇక్కడ చెరువు పేరు శ్రీ ముఖి కృష్ణంరాజు చెరువు.
ఇక్కడ శ్రీ సంతాన వేణు గోపాల స్వామి వారి దేవాలయము ఉంది.
ఈ గ్రామమునకు దగ్గరలో గల పట్టణము 8 కిలోమీటర్స్ దూరంలో గల శృంగవరపుకోట. చుట్టుపక్కల గొల్జాం, ముకుందపురం, చింతాడ మరియు ఓబలయ్యపాలెం అను గ్రామములు ఉన్నాయి.ఈ గ్రామమునకు 60 కిలోమీటర్స్ దూరంలో విశాఖపట్నం అను నగరము కలదు, ఈ గ్రామము జిల్లా కేంద్రమునకు 30 కిలోమీటర్స్ దూరంలో ఉంది.ఈ గ్రామములో ధాన్యము, నువ్వులు, మినుములు, పెసలు, రాగులు మొదలగు పంటలు పండును,
కొట్యడ
కొట్యడ, విజయనగరం జిల్లా, లక్కవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము
ఖాశాపేట
ఖాశాపేట, విజయనగరం జిల్లా, లక్కవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము..
ఇది ఉత్తరాపల్లి నియోజకవర్గం లోని గ్రామం. (ఈ నియోకజకవర్గం శ్రింగవరపు కోట నియోకజకవర్గంలో కలిసిపోవడం వల్ల ప్రస్తుతం ఈ పేరుతో ఏ నియోజకవర్గము లేదు) . గతంలో అనేక మార్లు ఎమెల్యేగా పనిచేసిన కోళ్ళ అప్పలనాయుడు గారు ఈ ఊరు వారే. ౨౦౦౯ ఎన్నికల్లో గెల్చిన కోళ్ళ లలితకుమారి గారు వీరి కోడలే.
కిత్తన్నపేట
కిత్తన్నపేట, విజయనగరం జిల్లా, లక్కవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము.
మార్లపల్లి
మార్లపల్లి, విజయనగరం జిల్లా, లక్కవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=22
చందులూరు
చందులూరు, విజయనగరం జిల్లా, లక్కవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము
కుద్దువలస
కుద్దువలస, విజయనగరం జిల్లా, లక్కవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము.
పొతంపేట
పొతంపేట, విజయనగరం జిల్లా, లక్కవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము.
నరసంపేట
నరసంపేట, విజయనగరం జిల్లా, లక్కవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము.
లచ్చంపేట
లచ్చంపేట, విజయనగరం జిల్లా, లక్కవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము. 
ఈ గ్రామములో చాగంటి వారి కుటుంబాలు ప్రసిద్ధి.ఈ గ్రామములో పురాతన శివాలయం గలదు. అది చాలా బాగంటంది.సాయి బాబా కోవెల చాలా బాగుంటుంది.
నీలకంటాపురం
నీలకంటాపురం, విజయనగరం జిల్లా, లక్కవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము.
కల్లెపల్లి
కల్లెపల్లి, విజయనగరం జిల్లా, లక్కవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము. పిన్ కోడ్ నం. 535 183.
శ్రీ వేదమాత గాయత్రీదేవి ఆలయం. వరి, అపరాలు, కాయగూరలు
వ్యవసాయం, వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు
గంగుబుడి
గంగుబూడి, విజయనగరం జిల్లా, లక్కవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము.
ప్రస్తుతం doddi rambabu ఈ వూరి సర్పంచ్. ఈ వూరిలో మంచాలపట్టినేసే కార్మికులూ, వారికొక సహకార సంఘం ఉన్నాయి. ఈ వూరిలో పద్మశాలీలు, యాదవులు, అయ్యరక పాత్రుల్లు ఎక్కువ. ఈ వూరి నుండి శ్రీరంపురానికి, tamarapalli ki దారి ఉంటుంది. గంగుబూడి కొత్తవలస పోస్ట్ ఆఫీసు కిందకు వచ్చే గ్రామం.ఈ ఊరిలో ఒక కొండ ఉంది.ఆ కొండ పేరు "నంది కొండ". ఆ కొండ మీద శ్రీ సీతారముల వారి గుడి ఉంది.ఈ గుడి చుట్టు పక్కల ఊరులలో పేరు గాంచింది.ప్రతి యేటా ఈ ఊరిలో ఆ గుడి పేరుమీద భీష్మ ఏకాదశి రోజున ఉత్సవాలు జరుగుతాయి. ఈ ఊరిలో ఒక ప్రాథమిక పాఠశాల, ఉన్నత పాఠశాల ఉన్నాయి.చుట్టు పక్కల ఊరులవారు కూడా ఇక్కడ ఉన్న ఉన్నత పాఠశాలలో చదువుకుంటారు.ఈ ఉన్నత పాఠశాలను ప్రభుత్వం " సక్సెస్ స్కూల్ "గా గుర్తించింది. ఈ ఊరిలో ఒక ప్రైవైట్ పాఠశాల కూడా ఉంది.
రెల్లిగవిరమ్మపేట
రెల్లిగవిరమ్మపేట, విజయనగరం జిల్లా, లక్కవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము.
రంగరాయపురం అగ్రహారం
రంగరాయపురం అగ్రహారం, విజయనగరం జిల్లా, లక్కవరపుకోట మండలానికి చెందిన
ఇక్కడ ముఖ్యమైన పంట వరి.
కుర్మవరం
కుర్మవరం, విజయనగరం జిల్లా, లక్కవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము.
లక్కవరపు కోట తలరి
లక్కవరపు కోట తలరి, విజయనగరం జిల్లా, లక్కవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము.
దాసుళ్ళపాలెం
దాసుళ్ళపాలెం, విజయనగరం జిల్లా, లక్కవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము.
గనివాడ
గనివాడ" (Ganivada), విజయనగరం జిల్లా, లక్కవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము..
గ్రామంలో విద్యా అబ్యసిచడానికి ఒక్క ప్ర్దబుత్వ బడి కలదు. బడి ఫెరు " మండల ప్రజా ప్రజాపరిశ్త్ పాఠశాల'("M.P. U.P School")"'
ఈ గ్రామములో జరిగెపైడితల్లమ్మవారి జాతర ఛాలా వైభవమ్గా జరుగుతుమ్ది,
గ్రామంలో జరిగే అతి పెద్ద పండగ పైడితల్లి అమ్మవారి పండగ.ఈ పండగ మూడు (3) రోజులు అతి వైబవంగా జరుగుతుంది.
మొదటి రోజు జరిగే పండగ తోలిఎలుపు అంటారు. రెండవ రోజు జరిగే పండగ పెద్దపండగ అంటారు.మూడవ రోజు జరిగే పండగను దుమ్ముల పండగ అంటారు.
గ్రామంలో 2 శ్రీ రాముని ఆలయాలు ఉన్నాయి.
ఊరు చిన్నదైనా, ఇక్కడ చదువుకున్నవారు ఎక్కువ. ఈ ఊరు మామిడి తోటలకు ప్రసిద్ధి. ఢిల్లీ నుంచి కలకత్తా నుంచి పెద్దపెద్ద పళ్ల వ్యాపార కమిషన్ ఏజెంట్లు మామిడిపూత దశకు ముందే వచ్చి అగ్రిమెంట్లు చేసుకునిపోతారు. ఇక్కడ పాండు రోగానికి మందు ఇస్తారు. చొక్కాకుల కృష్ణంనాయుడు ఈ ఊరికి చాలాకాలం సర్పంచ్‌గా పనిచేశాడు.ఈ ఊరిలో ఎక్కువ మన్ది ఛదువుకున్నవారు ఉపాధ్యాయులుగా ఉన్నారు. ఈ ఊరిలోనె జన్మిన్ఛి మొదతిగా ఉపాధ్యాయ వృత్తిలో ప్రవెచిన్ఛిన పాసల రాములు గారు ఎక్కువ సమయము ఈ ఊరి లోనె ఉపాధ్యాయునిగా పనిఛెసి ఎంతో మందికి విద్యా దానముఛెసారు. వారితో పాటుగా ఇంకా చాలామంది వుద్యోగం నుండి విశ్రాంతి తీసుకున్న ఉపాద్యాయులు ఈ గనివాడ గ్రామంలో కలరు. ప్రస్తుతం గనివాడ గ్రామానికి గ్రామా సర్పంచిగా చొక్కాకుల మల్లునాయుడు కలరు.ప్రస్తుతం గ్రామంలో వున్న మద్యపానం పెద్ద సమస్యను ప్రాలతోలడానికి చాలామంది ప్రయత్నిసున్నారు కానీ గ్రామంలో కల కొద్దిమంది ముర్కులవలన అది జరగడం లేదు.
మొదటి రోజు జరిగే పండగ తోలిఎలుపు అంటారు.
      రెండవ రోజు జరిగే పండగ పెద్దపండగ అంటారు. 
      మూడవ రోజు జరిగే పండగను దుమ్ముల పండగ అంటారు.
పండగ 12.03.2018 నుండి 14.03.2018 జరిపిచుటకు నిర్ణయ
ఆలయాలు:
   గ్రామంలో 2 శ్రీ రాముని ఆలయాలు ఉన్నాయి. 
బడి:
గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ పాఠశాల (MP. UP. School) ఉంది. ఆ పాఠశాలలో ఒక్కటవ తరగతి నుండి ఏడవ తరగతి వరకు విద్య అబ్యసించుటకు ఉంది.
నిడుగట్టు
నిడుగట్టు, విజయనగరం జిల్లా, లక్కవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము.
భీమాలి
భీమాలి, విజయనగరం జిల్లా, లక్కవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము.
గుంకలాం
గుంకలాం, విజయనగరం జిల్లా, విజయనగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
కొండకరకం
కొండకరకం, విజయనగరం జిల్లా, విజయనగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము
కుకలమెట్ట లక్ష్మీపురం (గ్రామీణ)
కుకలమెట్ట లక్ష్మీపురం (గ్రామీణ), విజయనగరం జిల్లా, విజయనగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
సిరియాలపేట
సిరియాలపేట, విజయనగరం జిల్లా, విజయనగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
రాకోడు
రాకోడు, విజయనగరం జిల్లా, విజయనగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
పినవెమలి
పినవెమలి, విజయనగరం జిల్లా, విజయనగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
సరిక
సరిక, విజయనగరం జిల్లా, విజయనగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
జగన్నాధపురం @ జొన్నవలస
జగన్నాధపురం @ జొన్నవలస, విజయనగరం జిల్లా, విజయనగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
దుప్పాడ
దుప్పాడ, విజయనగరం జిల్లా, విజయనగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
హాజీసాహెబ్ పేట
హాజీసాహెబ్ పేట, విజయనగరం జిల్లా, విజయనగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
చెలువూరు
చెలువూరు, విజయనగరం జిల్లా, విజయనగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
మలిచెర్ల
మలిచెర్ల, విజయనగరం జిల్లా, విజయనగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
జమ్ము నారాయణపురం (గ్రామీణ)
జమ్ము నారాయణపురం (గ్రామీణ), విజయనగరం జిల్లా, విజయనగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము
మరిక
మరిక, విజయనగరం జిల్లా, వేపాడ మండలానికి చెందిన గ్రామము.
కొండగంగుపూడి
కొండగంగుపూడి, విజయనగరం జిల్లా, వేపాడ మండలానికి చెందిన గ్రామము.
శృంగవరపుకోట సీతారాంపురం
శృంగవరపుకోట సీతారాంపురం, విజయనగరం జిల్లా, వేపాడ మండలానికి చెందిన గ్రామము.
పెదకృష్ణరాజ పురం
పెదకృష్ణరాజ పురం, విజయనగరం జిల్లా, వేపాడ మండలానికి చెందిన గ్రామము.
రామస్వామిపేట
రామస్వామిపేట, విజయనగరం జిల్లా, వేపాడ మండలానికి చెందిన గ్రామము.
బొడ్డం
బొడ్డం, విజయనగరం జిల్లా, వేపాడ మండలానికి చెందిన గ్రామము.
ఓబులయ్య పాలెం
ఓబులయ్య పాలెం, విజయనగరం జిల్లా, వేపాడ మండలానికి చెందిన గ్రామము.
జక్కేరు
జక్కేరు, విజయనగరం జిల్లా, వేపాడ మండలానికి చెందిన గ్రామము.
కారకవలస
కారకవలస, విజయనగరం జిల్లా, వేపాడ మండలానికి చెందిన గ్రామము.
చామలపల్లి (వేపాడ మండలం)
చామలపల్లి, విజయనగరం జిల్లా, వేపాడ మండలానికి చెందిన గ్రామము.
దబ్బిరాజుపేట
దబ్బిరాజుపేట, విజయనగరం జిల్లా, వేపాడ మండలానికి చెందిన గ్రామము
వీలుపర్తి
వీలుపర్తి, విజయనగరం జిల్లా, వేపాడ మండలానికి చెందిన గ్రామము.
వెల్దం
వెల్దం, విజయనగరం జిల్లా, వేపాడ మండలానికి చెందిన గ్రామము.
పెదదుంగడ
పెదదుంగడ, విజయనగరం జిల్లా, వేపాడ మండలానికి చెందిన గ్రామము.
వావిళ్లపాడు
వావిళ్లపాడు, విజయనగరం జిల్లా, వేపాడ మండలానికి చెందిన గ్రామము.
నల్లబిల్లి కాశీపతిరాజపురం
నల్లబిల్లి కాశీపతిరాజపురం, విజయనగరం జిల్లా, వేపాడ మండలానికి చెందిన గ్రామము.
చామలదీవి అగ్రహరం
చామలదీవి అగ్రహరం, విజయనగరం జిల్లా, వేపాడ మండలానికి చెందిన గ్రామము.
రాయుడుపేట
రాయుడుపేట, విజయనగరం జిల్లా, వేపాడ మండలానికి చెందిన గ్రామము.
చినగుడిపాల
చినగుడిపాల, విజయనగరం జిల్లా, వేపాడ మండలానికి చెందిన గ్రామము.
జమ్మదేవిపేట
జమ్మదేవిపేట, విజయనగరం జిల్లా, వేపాడ మండలానికి చెందిన గ్రామము.
నీలకంఠరాజపురం అగ్రహారం
నీలకంఠరాజపురం అగ్రహారం, విజయనగరం జిల్లా, వేపాడ మండలానికి చెందిన గ్రామము
నీలకంఠరాజపురం అగ్రహారం అన్న పేరు నీలకంఠరాజపురం అనే పూర్వపదం, అగ్రహారం అనే ఉత్తరపదాల కలయికతో ఏర్పడింది. నీలకంఠరాజపురం అన్న పదం గ్రామనామాన్ని సూచిస్తోంది. వైదిక విద్యలు వ్యాప్తిచేసేందుకు, విద్యాప్రదర్శనకు మెచ్చుకోలుగా బ్రాహ్మణులకు రాజులు, జమీందారులు, సంపన్నులు దానమిచ్చిన భూభాగాన్ని అగ్రహారం అంటారు.
పెదగుడిపాల
పెదగుడిపాల, విజయనగరం జిల్లా, వేపాడ మండలానికి చెందిన గ్రామము.
అంకజోశ్యులపాలెం
అంకజోశ్యులపాలెం, విజయనగరం జిల్లా, వేపాడ మండలానికి చెందిన గ్రామము.
కృష్ణరాయుడుపేట
కృష్ణరాయుడుపేట, విజయనగరం జిల్లా, వేపాడ మండలానికి చెందిన గ్రామము.
కుమ్మపల్లి
కుమ్మపల్లి, విజయనగరం జిల్లా, వేపాడ మండలానికి చెందిన గ్రామము.
బల్లంకి
బల్లంకి, విజయనగరం జిల్లా, వేపాడ మండలానికి చెందిన గ్రామము.
బానాది
బానాది, విజయనగరం జిల్లా, వేపాడ మండలానికి చెందిన గ్రామము.
మైచెర్ల సింగవరం
మైచెర్ల సింగవరం, విజయనగరం జిల్లా, వేపాడ మండలానికి చెందిన గ్రామము.
వల్లంపూడి
వల్లంపూడి, విజయనగరం జిల్లా, వేపాడ మండలానికి చెందిన గ్రామము 
వల్లంపూడిలో బస్ సౌకర్యం ఉంది.
వల్లంపూడిలో యస్.బి.ఐ బ్యాంకు, పోలీస్ స్టేషన్ మరియు మండల కార్యాలయాలు ఉన్నాయి.
గ్రామంలో ప్రధాన పంటలు వరి, చెరుకు, వేరుశెనగ, పెసర ఉన్నాయి.
అరిగిపాలెం
అరిగిపాలెం, విజయనగరం జిల్లా, వేపాడ మండలానికి చెందిన గ్రామము.
సింగరాయి
సింగరాయి, విజయనగరం జిల్లా, వేపాడ మండలానికి చెందిన గ్రామము.
అతవ
అతవ, విజయనగరం జిల్లా, వేపాడ మండలానికి చెందిన గ్రామము.
దారపర్తి
దారపర్తి, విజయనగరం జిల్లా, శృంగవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
గుణపాడు
గుణపాడు, విజయనగరం జిల్లా, శృంగవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము
మూలబొడ్డవర
మూలబొడ్డవర, విజయనగరం జిల్లా, శృంగవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
తెన్నుబొడ్డవర
తెన్నుబొడ్డవర, విజయనగరం జిల్లా, శృంగవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
చినఖండేపల్లి
చినఖండేపల్లి, విజయనగరం జిల్లా, శృంగవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము.
కృష్ణమహంతిపురం
కృష్ణమహంతిపురం, విజయనగరం జిల్లా, శృంగవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము.
జిరాయితీ కుమరం
జిరాయితీ కుమరం, విజయనగరం జిల్లా, శృంగవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
పెదఖండేపల్లి
పెదఖండేపల్లి, విజయనగరం జిల్లా, శృంగవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
కాపుసోంపురం
కాపుసోంపురం, విజయనగరం జిల్లా, శృంగవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము.
కొండమల్లిపూడి
కొండమల్లిపూడి, విజయనగరం జిల్లా, శృంగవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము
దాంపురం
దాంపురం, విజయనగరం జిల్లా, శృంగవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
బాలకృష్ణరాజపురం
బాలకృష్ణరాజపురం, విజయనగరం జిల్లా, శృంగవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
తిమిడి
తిమిడి, విజయనగరం జిల్లా, శృంగవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
సంతగవరంపేట
సంతగవరంపేట, విజయనగరం జిల్లా, శృంగవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము.
ఎస్. కోటతలారి
ఎస్. కోటతలారి, విజయనగరం జిల్లా, శృంగవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము.
వినాయకవల్లి
వినాయకవల్లి, విజయనగరం జిల్లా, శృంగవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
వాసి
వాసి, విజయనగరం జిల్లా, శృంగవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
అలుగుబిల్లి
అలుగుబిల్లి, విజయనగరం జిల్లా, శృంగవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము.
చామలాపల్లి
చామలాపల్లి, విజయనగరం జిల్లా, శృంగవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము
గోపాలపల్లి
గోపాలపల్లి, విజయనగరం జిల్లా, శృంగవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామము
సిరివర
సిరివర, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
పోయిమల
పోయిమల, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
సూరపాడు (కంజుపాక వద్ద)
సూరపాడు (కంజుపాక వద్ద), విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
బండపాయి
బండపాయి, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
గుంజరి
గుంజరి, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
చింతమల
చింతమల, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము
మసికచింతలవలస
మసికచింతలవలస, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
కొదమ
కొదమ, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము
చొర
చొర, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
ముదంగి
ముదంగి, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
జగ్గుదొరవలస
జగ్గుదొరవలస, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
చినవూటగెడ్డ
చినవూటగెడ్డ, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము
తుండ
తుండ, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
మైపల్లి
మైపల్లి, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
పట్టుచెన్నూరు
పట్టుచెన్నూరు, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
సొలిపిగుడ
సొలిపిగుడ, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
పగులచెన్నూరు
పగులచెన్నూరు, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
దొలియంబ
దొలియంబ, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
లోలింగభద్ర
లోలింగభద్ర, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
ఎగువమెండంగి
ఎగువమెండంగి, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
డొంకలవెలగవలస
డొంకలవెలగవలస, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
పనసలవలస
పనసలవలస, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
మావుడి
మావుడి, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
కొట్టుపరువు
కొట్టుపరువు, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
దిగువమెండంగి
దిగువమెండంగి, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
తోనం
తోనం, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
శిఖపరువ
శిఖపరువ, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
ముదకరు
ముదకరు, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
కొటియ
కొటియ, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
గంజాయిభద్ర
గంజాయిభద్ర, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
దూళిభద్ర
దూళిభద్ర, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
ఎగువసెంబి
ఎగువసెంబి, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
దిగువసెంబి
దిగువసెంబి, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
సరికి
సరికి, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
మొఖాసా దండిగం
మొఖాసా దండిగం, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
కుదకరు
కుదకరు, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము
తీనుసమంతవలస
తీనుసమంతవలస, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
భూతాలకర్రివలస
భూతాలకర్రివలస, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
కందులపదం
కందులపదం, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
అన్నంరాజువలస
అన్నంరాజువలస, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
కుద్దడివలస
కుద్దడివలస, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
చెమిడిపాటిపోలం
చెమిడిపాటిపోలం, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము
ఎదులదండిగం
ఎదులదండిగం, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
అంతివలస
అంతివలస, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
దత్తివలస
దత్తివలస, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
గుర్రపువలస
గుర్రపువలస, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము
ములక్కాయలవలస
ములక్కాయలవలస, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
కురుకుట్టి
కురుకుట్టి, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము
కరదవలస
కరదవలస, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
దగరవలస
దగరవలస, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
కరసువలస
కరసువలస, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
కండకరకవలస (జానావారివలస వద్ద)
కండకరకవలస (జానావారివలస వద్ద), విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
కొదుకరకవలస
కొదుకరకవలస, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
తుపాకివలస
తుపాకివలస, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
నార్లవలస
నార్లవలస, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
గడిలవలస
గడిలవలస, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
బాగువలస
బాగువలస, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
పురోహితునివలస
పురోహితునివలస, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
పెదపదం
పెదపదం, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
ముగడవలస
ముగడవలస, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
జీగిరాం
జీగిరం, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
నెలిపర్తి
నెలిపర్తి, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
దుగ్దసాగరం
దుగ్దసాగరం, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
కూర్మరాజుపేట
కూర్మరాజుపేట, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
చంద్రప్పవలస
చంద్రప్పవలస, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము
తెంతుబొడ్డవలస
తెంతుబొడ్డవలస, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
దేవుబుచ్చెమ్మపేట
దేవుబుచ్చెమ్మపేట, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
బొరబండ
బొరబండ, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
పరన్నవలస
పరన్నవలస, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
భవానిపురం
భవానిపురం, విజయనగరం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
గెద్దలుప్పి
గెద్దలుప్పి, విజయనగరం జిల్లా, సీతానగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
రేపాటివలస
రేపాటివలస, విజయనగరం జిల్లా, సీతానగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
సూరమ్మపేట
సూరమ్మపేట, విజయనగరం జిల్లా, సీతానగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
మరిపివలస
మరిపివలస, విజయనగరం జిల్లా, సీతానగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
పాపమ్మవలస
పాపమ్మవలస, విజయనగరం జిల్లా, సీతానగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
నిడగల్లు
నిడగల్లు, విజయనగరం జిల్లా, సీతానగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
సుమిత్రపురం
సుమిత్రపురం, విజయనగరం జిల్లా, సీతానగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
పెదంకలం
పెదంకలం, విజయనగరం జిల్లా, సీతానగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
చినంకలం
చినంకలం, విజయనగరం జిల్లా, సీతానగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
బుద్దిపేట
బుద్దిపేట, విజయనగరం జిల్లా, సీతానగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
జోగింపేట
జోగింపేట, విజయనగరం జిల్లా, సీతానగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
పెదభోగిల
పెదభోగిల, విజయనగరం జిల్లా, సీతానగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
తామరఖండి
తామరఖండి, విజయనగరం జిల్లా, సీతానగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
'బొద్దు పాఠ్యం'==గణాంకాలు==
యాంద్రాపు సత్య్ నారాయన గారు మొధతి నాయక్ ఈ గ్రామము లొ ..ఆనాతి తరము లొ ధైర్యము గ నిజాయిత్ గా పని చెసినారు.కాంగ్రెస్ పార్త్ కి చెంధిన వారు. జొగులమ్మ వీరి బార్య.
బగ్గందొరవలస
బగ్గందొరవలస, విజయనగరం జిల్లా, సీతానగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
బక్కుపేట
బక్కుపేట, విజయనగరం జిల్లా, సీతానగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
చినభోగిల
చినభోగిల, విజయనగరం జిల్లా, సీతానగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
కాసపేట
కాసపేట, విజయనగరం జిల్లా, సీతానగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
ఆర్.వెంకంపేట
ఆర్.వెంకంపేట, విజయనగరం జిల్లా, సీతానగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
అంటిపేట
అంటిపేట, విజయనగరం జిల్లా, సీతానగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
వెన్నెల బుచ్చెమ్మపేట
- మొత్తం 555 - పురుషుల సంఖ్య 274 - స్త్రీల సంఖ్య 281 - గృహాల సంఖ్య 139
వెన్నెల బుచ్చెమ్మపేట, విజయనగరం జిల్లా, సీతానగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
పణుకుపేట
పణుకుపేట, విజయనగరం జిల్లా, సీతానగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
కె.సీతారాంపురం
కె.సీతారాంపురం, విజయనగరం జిల్లా, సీతానగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
దయానిధిపురం
దయానిధిపురం, విజయనగరం జిల్లా, సీతానగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
జంటిరాయపురం
జంటిరాయపురం, విజయనగరం జిల్లా, సీతానగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
పునుబచ్చెంపేట
పునుబచ్చెంపేట, విజయనగరం జిల్లా, సీతానగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
గదేలవలస
గదేలవలస, విజయనగరం జిల్లా, సీతానగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
సీతారాంపురం (దరి) సుభద్ర
సీతారాంపురం (దరి) సుభద్ర, విజయనగరం జిల్లా, సీతానగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము.
http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12
జనుముల్లువలస
జనుముల్లువలస, విజయనగరం జిల్లా, సీతానగరం మండలానికి చెందిన గ్రామము
పాతాళ భైరవి (సినిమా)
పాతాళ భైరవి 1951 లో విడుదలై అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన జానపద చిత్ర రాజము. యన్.టి.ఆర్ యుక్తవయస్సు, ప్రతిభ, నేపాళ మాంత్రికునిగా యస్.వి. రంగారావు నటనా చాతుర్యము, కె.వి. రెడ్డి దర్శకత్వం, పింగళి నాగేంద్రరావు సంభాషణలు, ఘంటసాల పాటలు దీనిని చరిత్రలో చిరస్థాయిగా నిలిపాయి. అప్పటిలో 28 కేంద్రాలలో శతదినోత్సవం పూర్తి చేసుకొన్న సినిమా ఇది. తమిళంలో కూడా విడుదలైంది.
మధిర సుబ్బన్న దీక్షితులు వ్రాసిన కాశీ మజిలీ కథలులోని ఒక కథ, అల్లాఉద్దీన్ అద్భుత దీప కథ, బాల నాగమ్మ మొదలైన ప్రజాదరణ పొందిన కథల ఆధారంగా ఈ సినిమాకి కథను అల్లుకున్నారు.
ఉజ్జయిని రాజ్యంలో ఒక తోటలో పనిచేసే ముసలమ్మ కొడుకు తోటరాముడు (ఎన్.టి.ఆర్). సాహస కార్యాలంటే ఆసక్తి ఉన్న యువకుడు. అతని సహాయకుడు అంజిగాడు. రాజకుమార్తె మాలతి అప్పుడప్పుడూ ఆ ఉద్యానవనాన్ని సందర్శిస్తూ ఉంటుంది. తల్లికి తెలియకుండా దొంగచాటుగా మాలతిని చూసి ప్రేమలో పడతాడు. రాణిగారి తమ్ముడి దౌర్జన్యాన్ని ధైర్యంగా ఎదిరించడం చూసి ఆమె కూడా తోటరాముడిపై మనసుపడుతుంది. ఆమెను పెళ్లాడాలంటే మహారాజు కోరిన విధంగా సర్వ సంపదలు సాధించడానికి నేపాళ మాంత్రికుని ఆశ్రయిస్తాడు. ఆ మాంత్రికుని సూచనల మేరకు పలు సాహసాలు చేస్తాడు. అయితే తోటరాముడిని బలి ఇచ్చి పాతాళభైరవి (గిరిజ) అనుగ్రహాన్ని పొందాలని, అందువలన తన శక్తికి ఎదురు ఉండదని, మాంత్రికుని అసలు ప్రణాళిక. ఇది తెలుసుకొన్న తోటరాముడు అదునుచూసుకొని మాంత్రికుడిని బలి ఇచ్చి పాతాళభైరవి అనుగ్రహాన్ని పొందుతాడు. తన వైభవాన్ని రాజుకు ప్రదర్శిస్తాడు.
మాంత్రికుని శిష్యుడు సదాజప మూలికల సహాయంతో తన గురువుగారిని బ్రతికించుకొంటాడు. ఇంతలో ఉజ్జయినిలో రాజుగారి బావమరది (రేలంగి) పాతాళభైరవి శక్తిని మాంత్రికునికి అందజేస్తాడు. మాంత్రికుని మాయవలన ఒక్కమారుగా తోటరాముని సంపద మాయమైపోతుంది. మాంత్రికుడు వంచనతో పెళ్ళి పీటలపైనున్న రాకుమారిని మాయం చేస్తాడు. మళ్ళీ నిరుపేద అయిన తోటరాముడు తన ప్రేమను దక్కించుకోవడానికి మాంత్రికుని గుహకు వెళ్ళి అతన్ని వధించి ఉజ్జయిని రాకుమారిని వివాహం చేసుకుంటాడు.మొదట్లో ఈ సినిమాలో అక్కినేని నాగేశ్వరరావును హీరోగా, గోవిందరాజుల సుబ్బారావును కానీ, ముక్కామలను కానీ ప్రతినాయకుడిగా పెడదామనుకున్నారు. కానీ, వాహినీ ప్రాంగణంలో ఎన్టీయార్, ఏయన్నార్ల మధ్య టెన్నీస్ ఆట చూసిన దర్శకుడు కె.వి. రెడ్డి తమ చిత్ర కథలోని నాయకపాత్రకు ఎన్టీయారే తగినవాడని ఆయనను ఎంచుకోవడం జరిగింది.
1952 జనవరిలో భారతదేశంలో జరిగిన తొలి అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో దక్షిణ భారతదేశం నుంచి ప్రాతినిధ్యం పొందిన ఏకైక చిత్రమూ పాతాళ భైరవే.
తెలుగు, తమిళ భాషల్లో ఏకకాలంలో ఒకే హీరోతో నిర్మాణం జరుపుకొన్న తొలి ద్విభాషా చిత్రం ఇదే. తెలుగులో 1951 మార్చి 15న విడుదలైతే, తమిళంలో అదే ఏడాది మే 17న విడుదలైంది.
1980లలో హీరో కృష్ణ సారథ్యంలోని పద్మాలయా సంస్థ జితేంద్ర హీరోగా ఇదే సినిమాను మళ్ళీ హిందీలో, కలర్ లో తీశారు.
చెంగావి
చెంగావి ఒక గడ్డి రకము. ఇది పశువులకు పోషక సంవర్ధమైన శ్రేష్ఠమైన పశుగ్రాసముగా భావిస్తారు. దీనినే వివిధ ప్రాంతాలలో చెంగలి, చెంగల, చెంగాలి అని కూడా పిలుస్తారు. మొక్క కొంచెము ఎరుపుగా ఉంటుంది. ఆకుల అంచుల్లో నూగు ఉంటుంది. ఎర్ర చెంగలి, గుడ్డి చెంగలి, దుబ్బ చెంగలి, నీరు చెంగలి ఇందులోని రకాలు .
చెంగావి రంగు చీర తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంత భాగమై పోయిందంటే అనేక సినిమా పాటలలో దీని ప్రస్తావన ఉంది. అందులో కొన్ని
గన్ షాట్
విచ్చలవిడిగా హత్యలు చేస్తూ పోలీసులకు దొరక్కుండా తిరిగే ఓ విలక్షణమైన హంతకుడి కథ ఇది. హంతకుడు ప్రకాష్ గా ప్రకాష్ రాజ్ నటించాడు. రాంబాబు ( ఆలీ) డెలివరీ బాయ్ గా పనిచేస్తూ ఉంటాడు. ధనవంతుల ఇంటి బిడ్డైన హీరోయిన్ (కీర్తి రెడ్డి) ఓ సారి ఇంటి నుంచి పారిపోయి వచ్చి రాంబాబు దగ్గర తల దాచుకుంటుంది. అదే క్రమంలో అతన్ని ప్రేమిస్తుంది. తర్వాత ఆమె తల్లిదండ్రులు ఆమెను తీసుకెళ్ళిపోతారు. రాంబాబు హీరోయిన్ పంపిన డబ్బుతో ఓ కారు కొని ఆమెను కలుసుకుని పెళ్ళాడాలని విశాఖపట్నం బయలుదేరతాడు. మార్గమధ్యంలో అతనికి ప్రకాష్ తారస పడతాడు. ప్రకాష్ రాంబాబును కొడుకుగా దత్తత తీసుకుంటాడు. తరువాత అతను చేసే హత్యలన్నీ కళ్ళారా చూసి అతన్నించి తప్పించుకోవాలని పలుమార్లు ప్రయత్నిస్తాడు. కానీ మళ్ళీ పట్టుబడిపోతాడు. పోలీసుల విచారణలో రాంబాబు నిజంగా ప్రకాష్ కొడుకే అని తెలుస్తుంది. అంతే కాకుండా ప్రకాష్ అలా సైకోగా మారడానికి అతని చిన్నప్పుడు చూసిన హత్యలు కారణమని తేలుస్తారు. చివరికి ప్రకాష్ తన కొడుకు రాంబాబు చేతిలోనే చనిపోవడంతో కథ ముగుస్తుంది.
కోతల పాటలు
చేలలో పండించిన పంటను కోతలు కోసేటప్పుడు జానపదులు శ్రమను మరిచిపోవడానికి బృందగేయాలో, లేక జట్లుజట్లుగా విడిపోయి యుగళగీతాలో పాడుకుంటారు. ఈ పాటలు ఎక్కువగా హాస్య, శృంగార రసాలతో; అప్పుడప్పుడూ కరుణరసంతో కూడా ఉంటాయి. ఇన్నిరోజుల శ్రమ ఫలించి పంట చేతికి వస్తోందన్న ఆనందం ఈ పాటలుపాడేవాళ్ళ గొంతుల్లో ధ్వనిస్తూ ఉంటుంది. చేలల్లో మునుము (వరుస) కు ఒకరు లేక ఇద్దరు కలిసి కోతలు కోస్తారు. వారిలో ఒకరు పాటపాడితే మిగతా మునుముల్లోని వారు ఆ పాట అందుకుని ఒక్కొక్క సుడుగు (చరణం) ను పలుకుతారు. యుగళగీతం పాడేటప్పుడు జట్లుజట్లుగా విడిపోయి పాడుతారు.
రాయలసీమలోని ప్రతిపల్లెలో ప్రతిధ్వనించే పాట కాదరయ్య పాట. హాస్యరసమొలికించే ఈ పాట కోతల సమయంలో పాడుకునేదే.
పొద్దున్నే లేసినాడు కాదరయ్యా వాడు కాళ్ళూ-మొగం గడిగినాడు కాదరయ్యా
కాళ్ళూ-మొగం గడిగినాడు కాదరయ్యా వాడు సద్ది సంగటి దిన్నాడు కాదరయ్యా
సద్ది సంగటి దిన్నాడు కాదరయ్యా వాడు పంగనామం బెట్టినాడు కాదరయ్యా
పంగనామం బెట్టినాడు కాదరయ్యా వాడు బుట్ట సంకనేసినాడు కాదరయ్యా
బుట్ట సంకనేసినాడు కాదరయ్యా వాడు పల్లే దోవ బట్టినాడు కాదరయ్యా
పల్లే దోవ బట్టినాడు కాదరయ్యా వాణ్ణి పల్లె కుక్క భౌ మనె కాదరయ్యా
పల్లె కుక్క భౌ మనె కాదరయ్యా వాడు అడ్డ దోవ బట్టినాడు కాదరయ్యా
అడ్డ దోవ బట్టినాడు కాదరయ్యా వాడు జొన్నసేలో బణ్ణాడు కాదరయ్యా
జొన్నసేలో బణ్ణాడు కాదరయ్యా వాడు జొన్నకంకులు జూసినాడు కాదరయ్యా
జొన్నకంకులు తుంచాడు కాదరయ్యా వాడు యిరిసిరిసి బుట్లోబెట్టె కాదరయ్యా
యిరిసిరిసి బుట్లోబెట్టె కాదరయ్యా వాణ్ణి సేన్రెడ్డి కేకలుబెట్టె కాదరయ్యా
సేన్రెడ్డి కేకలుబెట్టె కాదరయ్యా వాడు గువ్వల దోల్తాండనుకొండె కాదరయ్యా
గువ్వల్ గాదు గివ్వల్ గాదు కాదరయ్యా వాణ్ణి జుట్టుబట్టి వొంగదీసె కాదరయ్యా
జుట్టుబట్టి వొంగదీసె కాదరయ్యా వాడు పేండ్లు జూస్తాడనుకొండె కాదరయ్యా
పేండ్లుగాదు గీండ్లుగాదు కాదరయ్యా వాణ్ణి మంచె గుంజకు యాలదీసె కాదరయ్యా
మంచె గుంజకు యాలదీసె కాదరయ్యా వాడు ఉయ్యాలూప్తాడనుకొండె కాదరయ్యా
ఉయ్యాల్గాదు గియ్యాల్గాదు కాదరయ్యా చింతమల్లెలు దెచ్చాడు కాదరయ్యా
చింతమల్లెలు దెచ్చాడు కాదరయ్యా వాడు పెళ్ళి జేస్తాడనుకొండె కాదరయ్యా
పెండ్లిగాదు గిండ్లిగాదు కాదరయ్యా వాణ్ణి వాతల్ వాతలు పెరికినాడు కాదరయ్యా
వాతల్ వాతలు పెరికినాడు కాదరయ్యా వాడూ దోవల్ దోవలు ఉరికినాడు కాదరయ్యా
దోవల్ దోవలు ఉరికినాడు కాదరయ్యా... దోవల్ దోవలు ఉరికినాడు కాదరయ్యా...
నాట్ల పాటలు
వరి, మిరప, వంగ, టొమేటో లాంటి పంటలను ముందుగా బావుల కిందనో, చెరువుల కిందనో, దొరువుల కిందనో కొంత నేలను తడిపి చిక్కగా నారుపోసి పండిస్తారు. ఇవి చిన్నచిన్న కయ్యలు కాబట్టి నీరు పొయ్యడం, సంరక్షించడం సులువైన పని. నారు మొలకలు వచ్చి దాదాపు నెల రోజులు పెరిగిన తర్వాత ఆ నారును పీకి చిన్న చిన్న కట్టలుగా కట్టి తోటల్లోకి తీసుకువచ్చి నాటుతారు. నారును సాధారణంగా స్త్రీలే నాటుతారు. నాట్లు వేసేటప్పుడు వారు తమ శ్రమను మరిచిపోవడానికి పాడుకునే పాటలే నాట్ల పాటలు. ఒకరు పాడుతుంటే ఇతరులు పలుకుతుంటారు.
కలుపు పాటలు
నాట్లపాటల్లాంటివే కలుపుపాటలు. ఐతే ఇవి పంట పెరుగుతున్న రోజుల్లో పొలాల్లో పెరిగే కలుపు మొక్కల్ని పీకేటప్పుడు శ్రమను మరిచిపోవడానికి పాడుకునే పాటలు. ఒకరు పాడుతుంటే ఇతరులు పలుకుతుంటారు.
బృందగేయం - కలుపు పాట - హాస్యప్రధానం
తోడిస్వరాలు - దేశాది తాళం
ఓరి మగడా! వయ్యారి మగడా
నా ఏలుపడే పాటుసూడు ఓరి మగడా
గొట్లూరు సెరువు కింద ఓరి మగడా
నేను వరిమడి నాటబోతి ఓరి మగడా
వరిమడి నాటబోతి ఓరి మగడా
నేను గెనుం వార మునుం పడితి ఓరి మగడా
గెనుం వార మునుం పడితె ఓరి మగడా
నన్నెండ్రకాయ తేలు గుట్టె ఓరి మగడా ||ఓరి||
ఎండ్రకాయ తేలు గుట్టె ఓరి మగడా
నాకు ఒళ్ళు సర్తుబోసినాది ఓరి మగడా
నాకు ఉలవపిండి పట్టెయ్ ర ఓరి మగడా
నువ్వు రాత్రంత మేలుకోర ఓరి మగడా ||ఓరి||
నాకు వరికూడు వండిపెట్టర ఓరి మగడా
నువ్వు రాగిసంగటి పాంకోర ఓరి మగడా
నాకు గోదుం రొట్టెలు కాల్సి పెట్ర ఓరి మగడా
నువ్వు జొన్నరొట్టెల్ పాంకోర ఓరి మగడా ||ఓరి||
నేను ఉంటానొ పోతానొ ఓరి మగడా
నన్ను ఉయ్యాలలూపించు ఓరి మగడా
నేను సస్చానొ బతుకుతానొ ఓరి మగడా
నాకు సంది బిందె జేయించు ఓరి మగడా ||ఓరి||
నన్నిష్టం జూసే మగనివైతె ఓరి మగడా
నన్నిసనకర్ర తిసర్రాద ఓరి మగడా
నువ్వు కోరుకున్న మగనివైతె ఓరి మగడా
నాకు కోన్నిగోసి పెట్టరాద ఓరి మగడా ||ఓరి||
నువ్వు సేసుకున్న మగనివైతె ఓరి మగడా
నాకు శాపలొండి పెట్టరాద ఓరి మగడా
నువ్వు అక్కరగల్ల మగనివైతె ఓరి మగడా
నన్ను ఆసపట్ల కంపరాద ఓరి మగడా ||ఓరి||
ఈ పాటలోని కొన్ని పదాలకు అర్థాలు-వివరణలు:
ఏలు = వేలు
పాటు = కష్టం
గొట్లూరు = అనంతపురం జిల్లాలోని ఒక గ్రామం
గెనుం/గెనెం/గనిమ = గట్టు; చేలలో వేసే చిన్నకట్ట
మునుం = వరుస; పైరు కోతకు, కలుపుతీతకు ఏర్పరచుకునే వరస
సర్తు = చెమట
పాముకోవడం = (ఆత్రంగా) తినడం
సందిబిందె = ఒక ఆభరణం
ఆసపట్లకు = ఆసుపత్రికి
'అక్కర' అనే మాటకుండే నానార్థాల్లో "శ్రద్ధ" ఇక్కడ ధ్వనిస్తోంది.
పెళ్ళి పాటలు
పెళ్ళిలో భాగంగా జరిగే రకరకాల సాంగ్యాలు - నలుగు పెట్టడం, నాగవల్లి, పాన్పు సంబరాలు, పూల చెండ్లాటలు - అన్నీ పెళ్ళిపాటలకు తగిన సందర్భాలే. ఇవేకాక కొత్త కోడలిని ఇంట్లోకి ఆహ్వానించడానికి పాడే తలుపు దగ్గరి పాటలు, మంగళహారతి పాటలు కూడా ఉన్నాయి. అన్ని పాటల్లోనూ ప్రధానాంశం కవ్వింపులూ తుళ్ళింతలు, సరసాలూ సరదాలే. వరసైన వారిమధ్య చోటు చేసుకునే సరసాలు, మోటు హాస్యాలు పెళ్ళిపాటల్లో ప్రధానపాత్ర వహిస్తాయి. జానపద వాఙ్మయంతో పరిచయం లేని వారికి ఈ సరసాలు, హాస్యాలు దురుసుగా, పెడసరంగా ఉన్నట్లనిపించినా జానపదులు దాన్ని విపరీతంగా భావించరు.
పూర్వము ప్రతి వివాహములో ఈ పాటలు వినిపించేవి.ఇరు వైపులా పెద్దలు ఈ పాటలు పాడేవారు. ఇప్పుడు సీడీలు క్యాసెట్టులు పెడుతున్నారు. వింజమూరి సీత -అనసూయ, ఎస్పీ బాలసుబ్రహ్మణ్యం, జంధ్యాల అన్నపూర్ణాదేవీ కొన్ని పాటలు పాడారు.వదినెకు ఒగసరి - బిందెకు బిగుసరి
బంగారుజడకుచ్చుల మా వదినె
అహ బంగారుజడకుచ్చుల మా వదినె ||వదినెకు||
గాలికి ఎగిరే దుమ్మును జూసి
బుక్కాము అంటది మా వదినె
నా ముఖానికంటది మా వదినె ||వదినెకు||
సెరువులొ ఉన్న కప్పలజూసి
బోండాలు అంటది మా వదినె - నేను 
బోంచేత్తానంటది మా వదినె ||వదినెకు||
తోపులొ ఉండే తాచును జూసి
వొడ్డాణమంటది మా వదినె - నా
నడుముకు పెట్టమంది మా వదినె ||వదినెకు||
గోడమీద పాకే నల్లులజూసి
బుడ్డొడ్ల బియ్యమనె మా వదినె - నాకు
బువ్వజేసి పెట్టమనె మా వదినె ||వదినెకు||
బండిని నడిపే గాసగాన్నిజూసి
నా మగడన్నది మా వదినె - అహ
బండిలోకి ఎక్కెను మా వదినె ||వదినెకు||
జయ మంగళం - నిత్య శుభమంగళం
జయాజయమంగళం - రామ శుభమంగళం
ఆ సంకనొకబిడ్డ - ఈ సంకనొకబిడ్డ
కడుపులో ఒకబిడ్ద కదలాడగా 
ఆరు శాట్ల బియమొండి - మూడుశాట్ల పప్పొండి 
సాలకా మా వదినె - సట్లునాకే ||జయ||
అప్పుకొక పల్లెంబు - పప్పుకొక పల్లెంబు
కూరనారకొక్క గుండుపళ్ళెంబు
అప్పులోడు వచ్చి సెప్పుతో కొడతాంటె
అప్పుడే మా బావ పప్పుకేడ్చెనే ||జయ||
నూగులు నుసి బట్టె - గానుగలు గసిబట్టె
పెండ్లికొడుకు నెత్తికి పేండ్లుబట్టె
పెండ్లికొడుకు సిన్నాయన పేండ్లుబట్టాబోయి
గంజిగుంతలోబడి - గుంజులాడ ||జయ||
పల్లెపల్లేదిరిగి - పట్నాలన్నీ దిరిగి
ముల్లోకములు దిరిగి - నిన్నుదెస్చే
మూతి మూడొంకర్లు - నడ్డి నాల్గొంకర్లు
ముచ్చటైన పెండ్లికూతుర - నీకారతీ ||జయ||
ఆ వీధినొక కుక్క - ఈ వీధినొక కుక్క 
నట్టనడి వీధిలో నల్లకుక్క
మూడు కుక్కలు కలిసి ముచ్చటాలాడంగ
మూలనున్న పెండ్లికొడుకు మూతినాకే ||జయ||
మంగళం మంగళం మా బావ నెత్తికీ
సూరులో ఉండేటి సుంచెలుకకీ
మంగళం మంగళం మా వదినె కొప్పుకూ
గుంతలో ఉండేటి గోండ్రుకప్పకూ ||జయ||
కేంద్రపాలిత ప్రాంతము
భారత దేశంలో ఒక ప్రాంతం. భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలు కేంద్ర ప్రభుత్వం ద్వారా పరిపాలించబదుతాయి. కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలకు రాష్ట్రాలకున్న హక్కులు, అధికారాలు లేవు.
దేశమంతటిలో విభిన్న చరిత్ర, సాంస్కృతిక వారసత్వము గల కొన్ని ప్రాంతాలను, భౌగోళికంగా ప్రధాన భూభాగానికి దూరంగా ఉన్న ప్రదేశాలను, అంతర్ రాష్ట్ర వివాదాల వలన కేంద్ర ప్రభుత్వముచే పాలించవల్సి వచ్చిన ప్రాంతాలను కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలుగా యేర్పరిచారు.
కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రతి కేంద్ర పాలిత ప్రాంతంలో ఒక లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ను నియమిస్తుంది. ఆ అధికారి ప్రాంతీయ ప్రభుత్వానికి అధినేత. కొన్ని కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలలో విధాన సభలు ఉన్నాయి. అటువంటి ప్రాంతాలలో ముఖ్య మంత్రి పదవి కూడా వుంటుంది.
2006 నాటికి భారత దేశంలో ఏడు (7) కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. ప్రస్తుత జాబితా:రాజ్యాంగ ప్రకారం ఢిల్లీ 1991 నుంచి "జాతీయ రాజధాని ప్రాంతం" హోదా కలిగి ఉంది, కానీ వ్యావహారికంగా ఢిల్లీని కేంద్ర పాలిత ప్రాంతంగా పరిగణించవచ్చు. ఢిల్లీకి త్వరలో రాష్ట్రం హోదా ఇచ్చే సూచనలు కూడా ఉన్నాయి.టి
నాగుల చవితి
దీపావళి అమావాస్య తరువాత వచ్చే కార్తీక శుద్ధ చతుర్థిని నాగుల చవితి పండుగ అంటారు. కొందరు శ్రావణ శుద్ధ చతుర్థినాడు జరుపుకుంటారు. ప్రకృతి మానవ మనుగడకు జీవనాధరమైనది కనుక దానిని దైవస్వరూపంగా భావించి మన పూర్వీకులు చెట్టును, పుట్టను, రాయిని, రప్పను, కొండను, కోనను, నదిని, పర్వతాన్ని - ఇలా సమస్త ప్రాణికోటిని దైవస్వరూపంగా చూసుకొంటూ! పూజిస్తూవస్తున్నారు. ఇదే మనభారతీయ సంస్కృతిలోని విశిష్టత. నిశితంగా పరిశీలిస్తే ... అందులో భాగంగానే ' నాగుపాము" ను కూడా నాగరాజుగా, నాగదేవతగా పూజిస్తూ వస్తున్నారు.
ఈ పాములు భూమి అంతర్భాగమందు నివసిస్తూ భూసారాన్ని కాపాడే ప్రాణులుగా సమస్త జీవకోటికి " నీటిని" ప్రసాదించే దేవతలుగా తలచేవారు. ఇవి పంటలను నాశనంచేసే క్రిమికీటకాదులను తింటూ, పరోక్షంగా " రైతు " కు పంటనష్టం కలగకుండా చేస్తాయట!. అలా ప్రకృతి పరంగా అవి మనకు ఎంతో సహాయపడుతూ ఉంటాయి.
మన పురాణాలలో నాగుల చవితి గురుంచి ఎన్నో గాథలు ఉన్నాయి. దేశమంతట పలు దేవాలయల్లో మెలికలతో ఉన్న నాగేంద్రుని విగ్రహాలు కనిపిస్తూ ఉంటాయి. ఈ నాగుల చవితి నాడు నాగేంద్రుని శివభావముతో అర్పిస్తే సర్వరోగాలు పోయి సౌభాగ్యవంతులవుతారని భారతీయుల నమ్మకం.
ఈ మానవ శరీరమనే పుట్టకు తొమ్మిది రంధ్రాలు ఉంటాయి. వాటినే నవరంధ్రాలు అంటూ ఉంటారు. మానవ శరీరంలో నాడులతో నిండివున్న వెన్నెముకను ' వెన్నుబాము' అని అంటారు. అందు కుండలినీశక్తి మూలాధారచక్రంలో "పాము" ఆకారమువలెనే వుంటుందని "యోగశాస్త్రం" చెబుతోంది. ఇది మానవ శరీరంలో నిదురిస్తున్నట్లు నటిస్తూ! కామ, క్రోధ, లోభ, మోహ, మద, మాత్సర్యాలనే విషాల్ని గ్రక్కుతూ, మానవునిలో ' సత్వగుణ' సంపత్తిని హరించి వేస్తూ ఉంటుందని అందుకు ' నాగుల చవితి రోజున ప్రత్యక్షంగా విషసర్పపుట్టలను ఆరాధించి పుట్టలో పాలు పోస్తే మానవునిలో ఉన్న విషసర్పం కూడా శ్వేతత్వం పొంది, అందరి హృదయాలలో నివసించే ' శ్రీమహావిష్ణువు" నకు తెల్లని ఆదిశేషువుగా మారి శేషపాన్పుగా మారాలని కోరికతో చేసేదే! ఈ నాగుపాము పుట్టలో పాలు పోయుటలోగల అంతర్యమని చెప్తారు.
నాగుల చవితి రోజు ఆవు పాలు పుట్టలో పోసి నాగపూజచేసి చలిమిడి, చిమ్మిలి (నువ్వులతో చేస్తారు) అరటిపళ్ళు, తాటి బుర్రగుంజు , తేగలు మున్నగున్నవి నివేదన చేస్తారు. ఆ సందర్భంగా పుట్టవద్ద " దీపావళి" నాడు మిగిలిన మతాబులు, కాకరపువ్వొత్తులు, టపాసులు మొదలైనవి చిన్నపిల్లలు ఎంతో సంతోషంగా కూడా కాలుస్తారు.
మన భారతీయుల చాల ఇళ్ళల్లో ఇలవేల్పు " సుబ్రహ్మణేశ్వరుడే ఆరాధ్య దైవంగా పూజిస్తారు కాబట్టి వారి పేరును చాల మంది నాగరాజు, ఫణి, సుబ్రహ్మణ్యం, సుబ్బారావు వగైరా పేర్లు పెట్తుకుంటూ ఉంటారు.
తిరుమల శ్రీవారి పాదాలు
శ్రీ వారి పాదాలు తిరుమల కొండలలో ఎత్తైన కొండపైన ఉన్నాయి. ఇక్కడి ప్రయాణం చెయ్యడానికి సింగిల్ రోడ్డు కలదు, టాక్సీలో వెళ్ల వచ్చు. వంద నుండి రెండు వందల వరకూ చార్జి చేస్తారు. దారిలో చక్రతీర్థం, శిలా తోరణం కూడా దర్శించ వచ్చు. శ్రీ వారి పాదాల మండపము నుండి తిరుమల లోయ బహు సుందరంగా కనిపిస్తుంది. ఇక్కడి పైన్ వృక్షాలు అత్యంత మనోహరంగా ఫోటోలు తీసుకోవడానికి బాగుంటాయి.
మహావిష్ణువు వైకుంఠం నుండి వేంకటాద్రికి దిగి వచ్చేప్పుడు మెదటి పాదాన్ని ఇక్కడ పెట్టాడని, రెండవ పాదాన్ని శిలాతోరణం దగ్గర పెట్టాడని, మూడవ పాదాన్ని నేడు ఆనందనిలయంలో స్వామి వున్న ప్రదేశంలో పెట్టాడనీ చెబుతారు.
గొబ్బిళ్ళ పాటలు
గొబ్బి పాటలకు జానపదవాఙ్మయంలో ఒక ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. గోపికలనే వ్యవహారంలో గొబ్బెమ్మలుగా భావిస్తారు. "కొలని దోపరికి గొబ్బిళ్ళో యదుకులసామికి గొబ్బిళ్ళో" అనే అన్నమయ్య పాట అందరికీ తెలిసిందే. సంక్రాంతికి ముందు ఒక నెలరోజులకాలాన్ని ధనుర్మాసం అని పిలుస్తారు. ఈ ధనుర్మాసం రోజుల్లో ఊరూరా ఆడవారు తెల్లవారకముందే లేచి ఇంటిముందు పేడనీళ్ళు చల్లి ముగ్గులు వేసిన తర్వాత పేడతో చేసిన ముద్దలను గొబ్బెమ్మలుగా భావించి ఆ ముగ్గుల మధ్యభాగంలో పెట్టి వాటికి అలంకారంగా పువ్వులు పెడతారు. సాయంత్రమయ్యాక పేడతోగానీ, పసుపుతోగానీ గొబ్బెమ్మలను చేసి ఒక పెద్ద పళ్ళెంలో ఉంచుతారు. కళ్ళస్థానంలో గురివింద గింజలు, ముక్కుస్థానంలో సంపెంగ లాంటి పువ్వును ఉంచడం కద్దు. ఈ గొబ్బెమ్మలకు రకరకాల అలంకారం చేసి ఇంటింటి ముందుకూ తీసుకువెళ్ళి పళ్ళెంతో సహా నేలమీద ఉంచి గొబ్బెమ్మ చుట్టూ తిరుగుతూ చేతులతో చప్పట్లు తడుతూ పాటలు పాడుతారు. అక్కడ పాడే పాటలే గొబ్బిపాటలు.
పాడడం పూర్తయ్యాక మధ్యలో ఉన్న అమ్మాయి గొబ్బెమ్మను పట్టుకోగా మిగిలిన ఆడపిల్లలు అందరూ ఆ అమ్మాయికి ఇరువైపులా చేరి ఒకరి భుజాలమీద ఇంకొకరు చేతులు వేసుకుని గొంతులు కలిపి పాటలు పాడుకుంటూ తిరిగివస్తారు. చివరిరోజైన కనుమ నాడు పాటలు పాడడం పూర్తయ్యాక గొబ్బెమ్మలను నీటిలో నిమజ్జనం చేస్తారు.
గొబ్బెమ్మలకు, తెలంగాణా ప్రాంతంలోని బతుకమ్మలకు పోలికలున్నా, కొన్ని విషయాల్లో స్వల్పభేదాలున్నాయి. బతుకమ్మ పాటలు ఒక నిర్ణీత ప్రదేశంలో పాడితే గొబ్బిపాటలు ఊరంతా తిరుగుతూ ప్రతి ఇంటి ముందూ పాడుతారు. గొబ్బిపాటలు నిటారుగా నిలబడి తిరుగుతూ పాడతారు. బతుకమ్మపాటలు పాడేవాళ్ళు నడుం దగ్గర వంగి తిరుగుతారు. బతుకమ్మపాటలు పాడేవారి కదలికల్లో సొగసు, వయ్యారం ఉంటే గొబ్బిపాటలు పాడేవారిలో హుందాతనం ఉంటుంది. బతుకమ్మపాటలు పాడేవాళ్ళు చప్పట్లు వేగంగా తడితే గొబ్బిపాటలు పాడేవాళ్ళు నిదానంగా తడతారు.
కాలనాధభట్ట వీరభద్ర శాస్త్రి
కాలనాధభట్ట వీరభద్ర శాస్త్రి తెలుగు రచయిత మరియు భాషా ప్రేమికుడు.
ఆయన విజయవాడ నింగినగర్ నివాసి. కాకినాడ పి.ఆర్.కళాశాలలో ఇంటర్ చదివారు. రైల్వేలో సూపరింటెండెంట్ గా జూలై 1952 న విధుల్లో చేరి, విధులు నిర్వహించి డిసెంబరు 31 1985 న పదవీవిరమణ చేసారు. ఆయనకు చిన్నప్పటి నుంచి తెలుగు భాష పట్ల మక్కువ ఎక్కువ. 80కి పైబడిన వయస్సులో కూడా ఆయన తన రచనా ప్రస్థానాన్ని కొనసాగిస్తున్నారు. కథలు, నవలలు, వ్యాసాలు, ఆయన జీవితంలో మమేకం అయ్యాయి. చిన్నతనంలో తనకు తెలుగు పాఠం చెప్పిన గురువులను ప్రేరణగా తీసుకొని సాహిత్యంపై దృష్టి సారించారు. ఆలా మొదలైన శాస్త్రి గారి రచనలు అప్పటి నుండి కొనసాగాయి. దాదాపు 30 కి పైగా వ్యాసాలు, అనువాద నవలలు, లెక్కలేనన్ని వచన కవితలు మరియు కవితా సంకలనాలు రచించారు. దాదాపు 50కి పైగా నాటికలకు దర్శకత్వం కూడా వహించారు. ఆంగ్లంలోనూ నైపుణ్యమున్న శాస్త్రి ఆ భాషలో వ్యాసాలు, రూపకాలు కవితలు మరియు హాస్య ప్రహసనాలు రచించారు. సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని అందిపుచ్చుకోవడంలోనూ ఆయన ముందున్నారు. 1989లో అమెరికా వెళ్ళిన ఆయన కంప్యూటరులో తెలుగు భాష వాడకం నేర్చుకున్నారు. ఆయన తమ్ముడు అమెరికాలోని శాన్‌ఫ్రాన్సిస్కోలో ఉండేవారు. అంతర్జాలం ఉపయోగించి తెలుగు రాయడం, రచనలను అందులో ఉంచడంపైన ఆయన పట్టు సాధించారు. దాదాపు 600కు పైగా వెబ్‌సైట్లలో ఆయన కథలు అందుబాటులో ఉన్నాయి.
వీరభద్రశాస్త్రి తన విజ్ఞానాన్ని పేదలకు పంచాలన్న తలంపుతో సత్యన్నారాయణపురంలోని వైస్‌మన్ క్లబ్ తరపున ఉచిత కంప్యూటర్ శిక్షణనిచ్చేవారు. ఆయన 1300 పైగా మహిళలకు కంఫ్యూటరులో శిక్షణనిచ్చారు. అంతేకాకుండా కుట్టుమిషన్ పైన పట్టు సాధించిన ఆయన ఎంతో మందికి ఉచితంగా శిక్షణనిచ్చారు.
మిన్నసోటా విశ్వవిద్యాలయం
మిన్నసోటా విశ్వవిద్యాలయం (English: University of Minnesota) అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలోని మిన్నసోటా రాష్ట్రంలో కల ఒక ప్రముఖ ఉన్నత విద్యా సంస్థల వ్యవస్థ. అందులో ప్రధానమైన, అతి పెద్ద క్యాంపస్ జంటనగరాలుగా ప్రసిధ్ది గాంచిన మిన్నియాపొలిస్ మరియు సెయింట్ పాల్ లో కలదు.
మిన్నసోటా
మిన్నసోటా (), అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలకు చెందిన మధ్య పశ్చిమ ప్రాంతములోని రాష్ట్రము. ఇది విస్తీర్ణంలో అమెరికాలో కెల్లా 12వ పెద్ద రాష్ట్రము. 50 లక్షల జనాభాతో దేశములో 21వ స్థానములో ఉంది. మిన్నసోటా ప్రాంతంలోని తూర్పు భాగమునుండి ఈ రాష్ట్రాన్ని సృష్టించారు. ఇది సంయుక్త రాష్ట్రాల సమాఖ్యలో 32వ రాష్ట్రముగా 1858, మే 11న అవతరించింది. "10,000 సరస్సులు కల భూమి"గా పేరుపొందిన రాష్ట్రము ఆ సరస్సులు, జాతీయ వనాలు, ఉద్యానవనాలతో రాష్ట్ర ప్రజలు మరియు పర్యాటకులకు అత్యంత జీవనవిధానాన్ని అందజేస్తున్నది.
50 లక్షల జనాభా ఉన్న ఈ రాష్ట్రములో ప్రధానముగా పశ్చిమ మరియు ఉత్తర (స్కాండినేవియా) ఐరోపావాసుల సంతతికి చెందిన వారు ఉన్నారు. ఇతర అల్పసంఖ్యాక జాతులలో ఆఫ్రికన్ అమెరికన్లు, ఆసియా ఖండ వాసులు, హిస్పానిక్‌లు, అదివాసి సంతతికి చెందిన స్థానిక అమెరికన్లు, ఇటీవల వలస వచ్చిన సొమాలీలు, మోంగ్ ప్రజలు ఉన్నారు. రాష్ట్రములోని 60% జనాభా ట్విన్ సిటీస్ గా పేరుబడిన మిన్నియాపోలిస్-సెయింట్ పాల్ మహానగరప్రాంతములో నివసిస్తున్నారు. ఈ ప్రాంతంలోని రవాణా సౌకర్యాలకు, వాణిజ్యానికి, ప్రరిశ్రమలకు, కళలకు ఈ నగరప్రాంతమే కేంద్రబిందువు. తక్కిన రాష్ట్రాన్ని "గ్రేటర్ మిన్నసోటా" లేదా "ఔట్ స్టేట్ మిన్నసోటా" అని వ్యవహరిస్తుంటారు. గ్రామీణ మిన్నసోటాలో పాశ్చాత్య ప్రయరీ భూములతో నిండి ఉండే భూమిని చాలామటుకు ఇప్పుడు వ్యవసాయానికి ఉపయోగిస్తున్నారు. తూర్పు భాగములో డెసిడ్యువస్ అడవులలో కూడా అవాసాలు ఏర్పడి వ్యవసాయానికి ఉపయోగించబడుతున్నది. జనాభా స్వల్పముగా ఉండే ఉత్తర ప్రాంతము టైగా అడువులతో నిండిఉన్నది.
మిన్నసోటా వాతావరణము విపరీతమైన మార్పులతో, మిన్నసోటా ప్రజల మితస్వభావానికి పూర్తిగా భిన్నంగా ఉంటుంది. రాష్ట్రము మితవాద, పురోగామి రాజకీయ మరియు సామాజిక ధోరణులు, పౌరుల క్రియాశీలకత్వానికి, అత్యధిక సంఖ్యలో వోటు వెయ్యటానికి పెట్టింది పేరు. వివిధ గణాంకాల ఆధారముగా దేశములోని అత్యంత ఆరోగ్యవంతమైన రాష్ట్రాలలో మిన్నసోటా ఒకటి. దేశములోనే అత్యంత విద్యావంతులైన జనాభా కలిగిన రాష్ట్రములలో మిన్నసోటా ఒకటి.
"మిన్నసోటా" అన్న పదము డకోటా భాషలో మిన్నసోటా నదికి పెట్టిన పేరు: "మ్నిసోటా" నుండి వచ్చింది. మూలపదము "మ్ని" అంటే "నీరు". "మ్నిసోటా"ను "ఆకాశ వన్నె నీరు" లేదా "కొద్దిగా మబ్బుపట్టిన నీరు"గా అనువదించవచ్చు. స్థానిక అమెరికన్లు తొలినాటి వలసప్రజలకు నీళ్ళలో పాలను వేసి దాన్ని "మ్నిసోటా" అంటూ సూచించారు. రాష్ట్రములోని అనేక ప్రాంతాలకు ఇదే విధమైనటువంటి పేర్లు ఉన్నాయి.ఉదాహరణకు మిన్నహాహా జలపాతం (మిన్నహాహా అంటే సాధారణంగా భావించినట్లు "నవ్వే నీళ్ళు" కాదు. దాని అర్ధం "జలపాతం"), మిన్నియెస్కా ("తెల్లటి నీళ్ళు"), మిన్నటోంకా సరస్సు ("పెద్ద నీరు"), మిన్నెట్రిస్టా ("వంకర నీళ్ళు"), మరియు మిన్నియాపోలిస్, "మ్ని" మరియు "పోలిస్" (నగరానికి గ్రీకు పదం) అనే పదాల పదబంధం
అలాస్కాను మినహాయిస్తే మిన్నసోటా దేశములోనే అత్యంత ఉత్తరమున ఉన్న రాష్ట్రము. రాష్ట్రానికి వాయువ్యములోని లేక్ ఆఫ్ ద ఉడ్స్ ప్రాంతములోని ఒక కొమ్ములాంటి ప్రదేశము ఉంది. ఖండాంతర సంయుక్త రాష్ట్రాలలోని 48 రాష్ట్రాలలో 49 డిగ్రీల రేఖాంశానికి ఉత్తరాన ఉన్న ప్రదేశము ఇదొక్కటే. మిన్నసోటా అమెరికాలో ఉత్తర మధ్యపశ్చిమము అనే ప్రదేశములో ఉంది. రాష్ట్రానికి ఈశాన్యాన సుపీరియర్ సరస్సు సరిహద్దుగా ఉంది. సుపీరియర్ మిన్నసోటాతో పాటు మిషిగన్ మరియు విస్కాన్సిన్ రాష్ట్రాలకు కూడా సరిహద్దుగా ఉంది. తక్కిన తూర్పు భాగమంతా విస్కాన్సిన్ కు సరిహద్దుగా ఉంది. దక్షిణాన ఐయోవా, పశ్చిమాన ఉత్తర డకోటా మరియు దక్షిణ డకోటా రాష్ట్రాలు, ఉత్తరాన కెనడా ప్రాంతాలైన ఒంటారియో మరియు మానిటోబా సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. 87,014 చదరపు మైళ్ళు (225,365 కి.మీ²), అనగా దాదాపు అమెరికా మొత్తం వైశాల్యంలో 2.25% వైశాల్యముతో మిన్నసోటా దేశములోనే 12వ పెద్ద రాష్ట్రము.
రాంలాల్
ఠాకూర్ రాంలాల్, కాంగ్రెసు పార్టీ నేత, హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్ర తొలి ముఖ్యమంత్రి మరియు ఆంధ్ర ప్రదేశ్ గవర్నరు.
రాంలాల్ 1929, జనవరి 15న జుబ్బల్ లోని భర్తాట గ్రామములో జన్మించాడు. ఈయన విద్యాభ్యాసం సిమ్లా మరియు అమృత్‌సర్ లలో జరిగింది. లా డిగ్రీ కలిగిన ఈయన రాజకీయాలలో చేరక మునుపు కొంతకాలము న్యాయవాద వృత్తిలో కొనసాగాడు. 
ప్రజాదరణ కలిగిన నాయుకునిగా, ఠాకూర్ రాంలాల్ 1957లో తొలిసారిగా రాష్ట్ర శాసనసభలో స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా అడుగిడినప్పటి నుండి 1998 ఎన్నికల వరకు పోటీ చేసిన అన్ని శాసనసభా ఎన్నికలలో గెలుపొందిన అరుదైన ఘనత సాధించాడు. ప్రజలతో సన్నిహిత సంబంధాలేర్పరచుకొని జుబ్బల్ మరియు కోట్‌ఖాయి నియోజకవర్గాలను తనకు పెట్టనికోటలా మలచుకొన్నాడు. ఇక్కడి నుండే ఈయన 9 పర్యాయాలు ఎన్నికైనాడు. 1990 లో జనతాదళ్ అభ్యర్థిగా పోటీచేస్తూ పదవిలో ఉన్న ముఖ్యమంత్రి వీరభద్ర సింగ్ను కూడా ఎన్నికలలో ఓడించాడు.
రాంలాల్ 2002 జూలై 6న సిమ్లాలో తీవ్రమైన గుండెపోటుతో మరణించాడు.
జొయంతో నాథ్ చౌదరి
జనరల్‌ జొయంతో నాథ్ చౌదరి భారత దేశ 8వ పదాతి దళ సైన్యాధ్యక్షుడు. పద్మ విభూషణ పురస్కార గ్రహీత మరియు హైదరాబాదు రాష్ట్ర తొలి సైనిక అధ్యక్షుడు. ఈయన భారత జాతీయ కాంగ్రేస్ అధ్యక్షుడు డబ్ల్యూ.సి.బెనర్జీ మనుమడు. ఈయన తండ్రి అమియ నాథ్ చౌధరీ ప్రఖ్యాత బెంగాలీ బారిష్టరు.
చౌదరి ప్రస్తుతము బంగ్లాదేశ్లో ఉన్న పబ్నా జిల్లాలోని హరీపూర్ లో 1908, జూన్ 10న సంపన్న బెంగాళీ బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించాడు. ఈయన విద్యాభ్యాసం కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం ఆధ్వర్యంలో నడుస్తున్న సెయింట్ జేవియర్ కళాశాలలో, లండన్లోని హైగేట్ పాఠశాలలో మరియు సాంధర్స్ట్‌లోని రాయల్ మిలటరీ కళాశాలలో కొనసాగింది. సాంధర్స్ట్‌లో ఉన్న కాలంలో ఈయన గుబురు మీసాల వలన "ముచ్చూ" అని ముద్దుపేరు కూడా వచ్చింది.
సాంధర్స్ట్‌లో శిక్షణ పూర్తయిన తర్వాత సైనికాధికారిగా భారతదేశానికి తిరిగివచ్చి మొదటి బటాలియన్ యొక్క నార్త్ స్టాఫర్డ్‌షైర్ దళంలో 1928 మార్చి 19న బాధ్యతలు చేపట్టాడు. 1929 మార్చి 19 న భారత సైన్యంలో స్థానం పొంది ఏడవ లైట్ కావల్రీ దళంలో చేరాడు. 1930 మే 2న లెఫ్టెనెంట్ గా పదవోన్నతి పొందాడు. 1934లో సుగోర్లో అశ్విక శిక్షణ పాఠశాలలో శిక్షణ పొందాడు. 1937 ఫిబ్రవరి 2న కెప్టెన్ అయ్యాడు. 1939 డిసెంబరు నుండి 1940 జూన్ వరకు క్వెట్టా స్టాఫ్ కళాశాలలో శిక్షణ పొందాడు.
జనరల్ చౌదరి నేతృత్వములో 1948 సెప్టెంబరు 12 భారత సైన్యము హైదరాబాదుపై సైనిక చర్య జరిపి నిజాంను గద్దె దించి హైదరాబాదును భారతదేశములో విలీనము చేసుకొన్నది. సెప్టెంబరు 18న ఆపరేషన్ పోలోను విజయవంతమైనదిగా ప్రకటించి మేజర్ జనరల్ చౌదరిని హైదరాబాదు రాష్ట్ర తొలి సైనిక పాలకునిగా నియమించారు.
జనరల్ చౌదరి 1962 నవంబరు 19 నుండి 1966 జూన్ 7 వరకు పదాతి దళ 8వ సర్వసైన్యాధ్యక్షునిగా బాధ్యతలు నిర్వహించాడు. సైన్యంలో 38 సంవత్సరాల విశిష్ట సేవకు గాను జనరల్ చౌదరిని భారత ప్రభుత్వము రెండవ అత్యున్నత పౌరసత్కారమైన పద్మవిభూషణ పురస్కారముతో సత్కరించింది.
భారత సైనికదళము నుండి పదవీ విరమణ చెందిన ఆరు వారాల లోపే ఆయన 1966 జూలై 19న కెనడాలో భారత రాయబారిగా నియమితుడయ్యాడు. ఈయనకు భార్య, ఇద్దరు పిల్లలు ఉన్నారు. సైన్యంలో విశిష్ట సేనానిగానే కాకుండా, జనరల్ చౌదరి రచయితగా మరియు సాహిత్య విమర్శకునిగా కూడా ప్రతిభను కనబరిచారు. ఈయన మిలటరీ నేపథ్యములో రెండు పుస్తకాలు వ్రాయటమే కాకుండా ఒక ప్రముఖ భారతీయ దినపత్రికలో సైనిక వ్యవహారాల ప్రతినిధిగా, సాహితీ విమర్శకునిగా పనిచేశాడు. 1983, జూలై 6న 75 యేళ్ళ వయసులో జనరల్ ఛౌదరి పరమపదించాడు.
చీమలూరు
చీమలపాడూ, కృష్ణా జిల్లా, ఏ.కొండూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము