hotchpotch/miracl-hf-unified huggingface dataset:
Kimabaale (lugha)
Kimabaale ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wamabaale. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kimabaale imehesabiwa kuwa watu 42,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimabaale iko katika kundi la C40.
Kimbala (lugha)
Kimbala ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wambala. Mwaka wa 1972 idadi ya wasemaji wa Kimbala imehesabiwa kuwa watu 200,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimbala iko katika kundi la K60.
Kimbesa (lugha)
Kimbesa ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wambesa. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kimbesa imehesabiwa kuwa watu 8400. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimbesa iko katika kundi la C60.
Kimbo (lugha ya Kongo)
Kimbo ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wambo. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kimbo imehesabiwa kuwa watu 11,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimbo iko katika kundi la D30.
Kimbole (lugha)
Kimbole ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wambole. Mwaka wa 1971 idadi ya wasemaji wa Kimbole imehesabiwa kuwa watu 100,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimbole iko katika kundi la D10.
Kimfinu (lugha)
Kimfinu ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wamfinu. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kimfinu imehesabiwa kuwa watu 8400. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimfinu iko katika kundi la B80.
Kimituku (lugha)
Kimituku ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wamituku. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimituku imehesabiwa kuwa watu 50,900. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimituku iko katika kundi la D10.
Kimongo-Nkundu (lugha)
Kimongo-Nkundu ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wamongo-Nkundu. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kimongo-Nkundu imehesabiwa kuwa watu 400,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimongo-Nkundu iko katika kundi la C70.
Kimpuono (lugha)
Kimpuono ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wampuono. Mwaka wa 1972 idadi ya wasemaji wa Kimpuono imehesabiwa kuwa watu 165,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimpuono iko katika kundi la B80.
Kinande (lugha)
Kinande ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wanande. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kinande imehesabiwa kuwa watu 903,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinande iko katika kundi la J40.
Kindaka (lugha)
Kindaka ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wandaka. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kindaka imehesabiwa kuwa watu 25,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kindaka iko katika kundi la D30.
Kindobo (lugha)
Kindobo ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wandobo. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kindobo imehesabiwa kuwa watu 10,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kindobo iko katika kundi la C40.
Kindolo (lugha)
Kindolo ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wandolo. Mwaka wa 1983 idadi ya wasemaji wa Kindolo imehesabiwa kuwa watu 8000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kindolo iko katika kundi la C40.
Kingando (Kongo)
Kingando ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wangando. Isichanganywe na Kingando nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kingando imehesabiwa kuwa watu 220,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kingando iko katika kundi la C70.
Kingelima (lugha)
Kingelima ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wangelima. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kingelima imehesabiwa kuwa watu 13,600. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kingelima iko katika kundi la C50.
Kingombe (Kongo)
Kingombe ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wangombe. Isichanganywe na Kingombe nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati. Mwaka wa 1971 idadi ya wasemaji wa Kingombe imehesabiwa kuwa watu 150,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kingombe iko katika kundi la C50.
Kingongo (lugha)
Kingongo ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wangongo. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kingongo imehesabiwa kuwa watu 4080. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kingongo iko katika kundi la H30.
Kingul (lugha)
Kingul ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wangul. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kingul imehesabiwa kuwa watu 8400. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kingul iko katika kundi la B60.
Kinkutu (lugha)
Kinkutu ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wankutu. Mwaka wa 1972 idadi ya wasemaji wa Kinkutu imehesabiwa kuwa watu 40,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinkutu iko katika kundi la C80.
Kintomba (lugha)
Kintomba ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wantomba. Mwaka wa 1980 idadi ya wasemaji wa Kintomba imehesabiwa kuwa watu 100,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kintomba iko katika kundi la C40.
Kinyali (lugha)
Kinyali ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wanyali. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kinyali imehesabiwa kuwa watu 43,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinyali iko katika kundi la D30.
Kinyanga (lugha)
Kinyanga ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wanyanga. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kinyanga imehesabiwa kuwa watu 150,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinyanga iko katika kundi la D40.
Kinyindu (lugha)
Kinyindu ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wanyindu. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kinyindu imehesabiwa kuwa watu 8400. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinyindu iko katika kundi la J50.
Kiombo (lugha)
Kiombo ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Waombo. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kiombo imehesabiwa kuwa watu 8400. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiombo iko katika kundi la C70.
Kipagibete (lugha)
Kipagibete ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wapagibete. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kipagibete imehesabiwa kuwa watu 28,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kipagibete iko katika kundi la C50.
Kipelende (lugha)
Kipelende ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wapelende. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kipelende imehesabiwa kuwa watu 8400. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kipelende iko katika kundi la H30.
Kiphende (lugha)
Kiphende ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Waphende. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kiphende imehesabiwa kuwa watu 420,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiphende iko katika kundi la K10.
Kipoke (lugha)
Kipoke ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wapoke. Mwaka wa 1971 idadi ya wasemaji wa Kipoke imehesabiwa kuwa watu 46,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kipoke iko katika kundi la C60.
Kisakata (lugha)
Kisakata ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wasakata. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kisakata imehesabiwa kuwa watu 75,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kisakata iko katika kundi la C40.
Kisalampasu (lugha)
Kisalampasu ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wasalampasu. Mwaka wa 1977 idadi ya wasemaji wa Kisalampasu imehesabiwa kuwa watu 60,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kisalampasu iko katika kundi la K30.
Kisamba (lugha)
Kisamba ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wasamba. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kisamba imehesabiwa kuwa watu 4200. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kisamba iko katika kundi la K10.
Kisanga (Kongo)
Kisanga ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wasanga. Isichanganywe na lugha ya Kisanga inayozungumzwa nchini Nigeria. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kisanga imehesabiwa kuwa watu 431,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kisanga iko katika kundi la L30.
Kiseba (lugha)
Kiseba ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Waseba. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kiseba imehesabiwa kuwa watu 167,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiseba iko katika kundi la M50.
Kisengele (lugha)
Kisengele ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wasengele. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kisengele imehesabiwa kuwa watu 17,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kisengele iko katika kundi la C40.
Kishi (lugha)
Kishi ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Washi. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kishi imehesabiwa kuwa watu 654,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kishi iko katika kundi la J50.
Kiso (lugha ya Kongo)
Kiso ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Waso. Mwaka wa 1971 idadi ya wasemaji wa Kiso imehesabiwa kuwa watu 6000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiso iko katika kundi la C60.
Kisonde (lugha)
Kisonde ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wasonde. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kisonde imehesabiwa kuwa watu 96,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kisonde iko katika kundi la H30.
Kisonge (lugha)
Kisonge ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wasonge. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kisonge imehesabiwa kuwa watu milioni moja. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kisonge iko katika kundi la L20.
Kisongomeno (lugha)
Kisongomeno ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wasongomeno. Mwaka wa 1972 idadi ya wasemaji wa Kisongomeno imehesabiwa kuwa watu 50,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kisongomeno iko katika kundi la C90.
Kisongoora (lugha)
Kisongoora ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wasongoora. Mwaka wa 1971 idadi ya wasemaji wa Kisongoora imehesabiwa kuwa watu 1300. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kisongoora iko katika kundi la D20.
Kisuku (lugha)
Kisuku ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wasuku. Mwaka wa 1980 idadi ya wasemaji wa Kisuku imehesabiwa kuwa watu 50,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kisuku iko katika kundi la H30.
Kiteke-Ibali (lugha)
Kiteke-Ibali ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wateke-Ibali. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiteke-Ibali katika Jamhuri imehesabiwa kuwa watu 167,000. Pia kuna wasemaji 36,200 nchini Jamhuri ya Kongo. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiteke-Ibali iko katika kundi la B70.
Kitembo (lugha)
Kitembo ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Watembo. Mwaka wa 1986 idadi ya wasemaji wa Kitembo imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kitembo iko katika kundi la C50.
Kitembo-Nyabungu (lugha)
Kitembo-Nyabungu ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Watembo-Nyabungu. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kitembo-Nyabungu imehesabiwa kuwa watu 150,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kitembo-Nyabungu iko katika kundi la J50.
Kitetela (lugha)
Kitetela ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Watetela. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kitetela imehesabiwa kuwa watu 750,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kitetela iko katika kundi la C80.
Kitiene (lugha)
Kitiene ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Watiene. Mwaka wa 1977 idadi ya wasemaji wa Kitiene imehesabiwa kuwa watu 24,500. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kitiene iko katika kundi la B80.
Kivanuma (lugha)
Kivanuma ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wavanuma. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kivanuma imehesabiwa kuwa watu 6700. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kivanuma iko katika kundi la D30.
Kiwongo (lugha)
Kiwongo ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wawongo. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiwongo ilihesabiwa kuwa watu 12,700. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiwongo iko katika kundi la C90.
Kiyamongeri (lugha)
Kiyamongeri ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wayamongeri. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kiyamongeri imehesabiwa kuwa watu 13,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiyamongeri iko katika kundi la C40.
Kiyansi (lugha)
Kiyansi ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wayansi. Mwaka wa 1997 idadi ya wasemaji wa Kiyansi imehesabiwa kuwa watu 100,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiyansi iko katika kundi la B80.
Kiyela (lugha)
Kiyela ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wayela. Mwaka wa 1977 idadi ya wasemaji wa Kiyela imehesabiwa kuwa watu 33,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiyela iko katika kundi la C80.
Kizimba (lugha)
Kizimba ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wazimba. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kizimba imehesabiwa kuwa watu 120,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kizimba iko katika kundi la D20.
Baha'i
Imani ya Bahá'í (kwa Kiparsi |بهائی.) ni dini inayofundisha kuabudu Mungu pekee.
Mwanzilishi wake alikuwa Baha'ullah huko Uajemi, (leo Iran) katika karne ya 19, aliyesisitiza umoja wa kiroho wa binadamu wote.
Leo wafuasi wa dini hiyo duniani kote ni kati ya milioni 5 na 6.
Katika imani ya Bahá'í, historia inatazamwa kama mfululizo wa wajumbe wa Mungu walioanzisha dini mbalimbali kadiri ya mahitaji ya wakati na watu. Kati yao kuna Abrahamu, Buddha, Yesu, Muhammad na wengineo.
Hatimaye walitokea Báb na Bahá'u'lláh kukamilisha yote ili kuleta amani, haki na umoja.
Uzoroasta
Uzoroasta ni dini na falsafa inayopata jina lake kutoka nabii wake Zoroasta au Zarathustra, ambayo iliathiri imani ya Uyahudi na ya dini zilizotokana na Uyahudi.
Wazoroasta wanaamini katika ulimwengu na Mungu apitaye fikira, Ahura Mazda, ambaye ibada zote zinaelekezwa kwake.
Kiumbe cha Ahura Mazda ni asha, ukweli na mpango, ambaye anazozana na kinyume chake, druj, uongo na machafuko.
Kwa sababu binadamu ana hiari, watu lazima wawe na uwajibikaji kwa maadili wanayoyachagua. Kwa kutumia hiari, watu lazima wawe na jukumu tendaji katika mgogoro wa dunia nzima, na mawazo mema, maneno mema na matendo mema ili kuhakikisha furaha na kuepuka machafuko.
Zamani dini iliyo ilikuwa kubwa, lakini siku hizi imebaki na wafuasi 127,000 hadi 190,000 tu. Jumuiya ya takriban Wazoroasta 25,000 wanaishi katika nchi ya asili yao Uajemi (Iran), hasa katika mazingira ya Kerman na Yazd, na pia katika miji mikubwa kama Tehran. Jumuiya kubwa nyingine yenye watu 57,264 inapatikana Uhindi wanapojulikana kwa jina la Waparsi ("Parsee"); wametokana na Wazoroasta kutoka Uajemi waliokimbilia Uhindi wakati jumuiya yao ilipoteswa katika nchi ya asili.
Kutoka Uajemi na Uhindi walihamia mara nyingi kwa hiyo leo hii kuna jamii zao pia Marekani, Kanada na Ulaya. Idadi yao inapungua polepole kwa sababu ni wagumu sana kupokea waumini wapya kutoka dini nyingine ilhali hawakubali tena watoto wao kuwa Wazoroasta wakifunga ndoa nje ya jumuiya.
Muungano wa Afrika Kusini
Muungano wa Afrika Kusini lilikuwa jina la Afrika Kusini kuanzia 1910 hadi 1961. Kwa lugha rasmi za nchi jina lilikuwa "Union of South Africa" (Ing.) na "Unie van Zuid-Afrika" (Afr.).
Ilianzishwa kama muungano wa koloni 4 za Kiingereza zilizokuwa Koloni ya Rasi, Natal, Transvaal na Dola Huru la Oranje. Nchi mpya iliundwa kama dominion ya milki ya Uingereza na kupewa serikali yake pamoja na mamlaka ya kujiamulia katika siasa ya ndani na kuwa na jeshi la kitaifa.
Waafrika, chotara na wenye asili ya Asia hawakuwa na haki za kiraia kwenye ngazi ya muungano; jimbo la Rasi pekee ilikubali haki za kupiga kura kwa wakazi wote waliokuwa na kiwango fulani cha Mali wakilipa kodi za kutosha; hapa idadi ndogo ya Waafrika ilikuwa na haki za kiraia kamili kabla ya siasa ya apartheid iliyofuta haki hizi.
Ofisi kuu za dola zilizambazwa katika majimbo mbalimbali kwa sababu viongozi walishindwa kuelewana juu ya mji mkuu mmoja. Makao ya serikali ilikuwa mjini Pretoria (Transvaal), makao ya bunge mjini Cape Town (Jimbo la Rasi) na mahakama kuu katika Bloemfontein (Dola Huru la Orange). Muundo huu unaendelea hadi leo.
Siasa ya apartheid tangu 1948 ilisababisha hali gumu kati ya Uingereza, nchi mpya za Afrika na Maungano ya Afrika Kusini. Hapo bunge liliamua kujitenga kabisa na Uingereza na kutangaza jamhuri nje ya Jumuiya ya Madola.
Tarehe 31 Mei 1961 nchi ilitangaza uhuru wake kama Jamhuri ya Afrika Kusini.
Makaburu
Makaburu (kutoka Kiholanzi na Kiafrikaans "boer" inayomaanisha mkulima) ni jina la walowezi Wazungu wa Afrika Kusini na Namibia wanaotumia lugha ya Kiafrikaans. Wenyewe wanajiita mara nyingi Afrikaner yaani "Waafrika".
Wako takriban theluthi mbili ya Wazungu wa Afrika Kusini au milioni 1.5. Karibu wote ni Wakristo Waprotestanti hasa wa madhehebu ya Kikalvini.
Baada ya kushindwa katika vita vya pili vya Makaburu dhidi ya Uingereza mwaka 1902, tena baada ya mwisho wa siasa ya apartheid, vikundi vya Makaburu walihamia nje ya nchi kwenda nchi nyingine za Afrika na pia za Amerika.
Mababu wao ni mchanganyiko wa wahamiaji kutoka Uholanzi, Ufaransa na Ujerumani, waliofika tangu mwaka 1652 katika koloni la Kampuni ya Kiholanzi ya India ya Mashariki. Walikaa huko kama wakulima waliouza mazao kwa meli zilizozunguka kati ya Uholanzi na makoloni ya kampuni katika Indonesia ya leo.
Mwaka 1814 ambapo Uingereza ilitwaa utawala juu ya Koloni ya Rasi na hapo sehemu ya Makaburu walianza kuondoka katika eneo la koloni na kuingia katika nchi upande wa kaskazini walipounda jamhuri zao kama Transvaal, Dola Huru la Oranje na Natalia.
Hasa kufutwa kwa utumwa mwaka 1834, sheria ya kufanya Kiingereza lugha rasmi na matumizi ya sheria za Uingereza vilisababisha kuondoka kwa Makaburu wengi katika koloni ya Rasi waliojulikana kama Voortrekker.
Jamhuri za Makaburu zilitwaliwa polepole na Waingereza waliowafuata walikohamia. Jamhuri ya Transvaal ilitambuliwa na Uingereza mara ya kwanza mwaka 1852; ilitwaliwa mwaka 1877 lakini baada ya vita vya kwanza vya Makaburu dhidi ya Uingereza uhuru wake ulitambuliwa tena.
Waziri mkuu wa serikali ya koloni ya Rasi Cecil Rhodes alikuwa adui wa uhuru wa Makaburu na baada ya kupatikana kwa almasi katika eneo la Johannesburg alijaribu kupindua serikali ya Transvaal. Hii ilisababisha vita vya pili vya Makaburu dhidi ya Uingereza. Waingereza walishinda na katika amani ya Vereeniging Makaburu walipaswa kukubali ubwana wa Uingereza. Lakini miaka kadhaa baadaye Uingereza uliwapa Makaburu haki ya kujitawala katika mambo ya ndani.
Mwaka 1910 maeneo ya Kiingereza pamoja na majimbo ya Makaburu yaliungana kuwa Muungano wa Afrika Kusini. Hapo lugha ya Kiholanzi (lugha mama ya Kiafrikaans) ilitambuliwa kama lugha rasmi ya nchi pamoja na Kiingereza. Mwaka 1925 Kiafrikaans ilikubaliwa kama lugha rasmi badala ya Kiholanzi.
Chama cha kisiasa kilichopigania haki na matakwa ya Makaburu kilikuwa hasa chama cha National Party (Afr.: Nasionale Party). Mwaka 1948 chama hiki kilipata kura nyingi kikaanzisha siasa ya Apartheid iliyodumu hadi mwaka 1990.
Makaburu wengi waliendelea kupigia kura National Party na hivyo kudumisha siasa ya ubaguzi wa rangi hadi mwisho wake 1990, ambapo viongozi walikubali ya kwamba haiwezekani kusimamia nchi dhidi ya mapenzi ya wananchi wengi yaani Waafrika waliobaguliwa katika muundo wa Apartheid.
Larry Abramson
Larry Abramson (1954) ni msanii kutoka nchi ya Israel.
Abramson alizaliwa mwaka 1954 katika Afrika Kusini mnamo mwaka wa 1961 , familia yake ilihamia Israel na kuanzisha makazi mjini Yerusalemu. Mnamo Mwaka wa 1970, kama mwandamizi katika shule ya sekondari, yeye alikuwa mmoja wa wale waliotia sahihi barua ya kupinga uvamizi wa kijeshi wa Gaza. Mwaka 1973, Abramson alikwenda kujifunza sanaa katika Chuo cha Chelsea ya Sanaa na ubunivu, London. Pindi tu aliporudi Israel yeye alichukua nafasi ya uchapishaji na mtunza ya maonyesho katika Warsha Print Yerusalemu, ambako alifanya kazi kwa miaka tisa, hadi 1986.
Maonyesho yake ya kwanza kibinafsi yalikuwa mwaka 1975. Kazi yake katika miaka ya 1980 yalishughulikia aina ya sanaa ya kisasa ishara kutoka Ulaya, hasa "Black Square" iliyoundwa na KAŽIMÍR Malevich, aliyoitumia kujenga hali ya nguvu kuchanganya mtindo wa kurahisisha na mfano wa sanaa ya kuchora.
Katika mwaka 1993 na 1994 Abramson aliunda mfululizo wa sanaa "Tsuba," iliyoonyeshwa katika Nyumba ya sanaa ya Kibbutz. Mfululizo huo ilijumuisha michoro asili 38 (mafuta kwenye turubai), michapisho 38 kwenye karatasi ya michoro ya asili, na picha za kisimama , kutokana na sampuli za mimea zilizochukuliwa kwenya maeneo.
Mfululizo huu wa kazi inahusiana na magofu ya kiakeolojia iliyo karibu kibbutz Tzova, eneo ambayo ulitolewa muongo kabla yake na msanii Joseph Zaritsky (chini ya jina "Tsuba)." Wakati Zaritsky alipuuza magofu ya Waarabu yaliyopatikana kwenye eneo hilo kwa kulainisha uchoraji wake, Abramson alichora kihalisi. Kwa kujumuisha magofu ya kijiji Kiarabu, yeye alikosoa Zaritsky, ambaye inatakaali kutoa utambulisho wa Kiarabu kutoka kwenye eneo hilo.
Mnamo Mwaka 1984, Abramson alijiunga na idara ya sanaa katika chuo cha Sanaa na ubunifu Bezaleli iliyoko Yerusalemu. Mwaka 1992, aliteuliwa mkuu wa idara ya sanaa na mkuu wa mipango Bezaleli kwa ajili ya wasanii chipukizi(shahada ya juu).
Kwa mwaka wa masomo 2002-2003, yeye alialikwa kama mhadhiri mgeni na taasisi ya sanaa ya San Francisco; kwa wakati huo, huo alianza mchakato wa kuanzisha idara ya sanaa na ubunivu katika Chuo cha Uhandisi na ubunivu cha Shenkar katika eneo la Ramat Gan, Israel.
Mwezi tano 2002, Abramson alichapisha makala katika jarida Studio haki "We're all Felix Nussbaum," ambapo walijadili hali ya matatizo ya kujenga uchoraji wa kihistoria katika zama za baada ya ya mauaji ya wayahudi nchini ujerumani. Mnamo Mwaka 2004, Abramson aliweka maonyesho ya kazi chini ya jina "piles" kwa kutumia makaa. hii ilikuwa ni pamoja na michoro ya marundiko na uchafu ya ujenzi na yalikuwa yanahusiana na suala la magofu ikionyesha katika sanaa na sanamu ya mchoraji Felix Nussbaum wa Kijerumani aliyekuwa na asili ya Kiyahudi . Mfululizo huu iliwasilishwa katika Makavazi ya Felix Nussbaum katika Osnabrück, Ujerumani na katika makavazi ya Chaim Atar ya Sanaa katika kibbutz Ein Harod katika Bonde la Yezreeli.
Mnamo Mwaka 2007, Abramson aliwasilisha maonyesho ya uchoraji wake katika sanaa Gordon mjini Tel Aviv.
Ngurunguru
Ngurunguru au mbuzi mawe ("Oreotragus oreotragus") ni swala wadogo wanaotokea Afrika kusini kwa Sahara tu. Jina “mbuzi mawe” ni kielekezi cha makazi yao: maeneo yenye mawe na majabali mengi. Swala hawa ni wadogo wenye kimo cha sm 58 begani. Wana rangi ya kahawa hadi kijivu, karibu na zaituni, na vidoa vidogo vingi. Rangi hii inafanana na rangi ya majabali ambapo wanaishi na kwa sababu ya hii hawaonekani vizuri kutoka umbali mkubwa. Madume wana pembe za sm 10–15. Katika Afrika ya Mashariki majike wana pembe pia mara nyingi. Wanyama hawa wasimama kwa ncha za kwato zao na wanaweza kubana kwato nne zote juu ya kipande cha jabali kwa upana wa sarafu kubwa. Hula mimea inayomea kati ya majabali. Hawana haja ya kunywa, kwa sababu hupata maji ya kutosha kutoka chakula chao.Siku hizi nususpishi "O. o. porteousi" inafahamika tu.
Orodha ya lugha za Afrika Kusini
Orodha hii inaorodhesha lugha za Afrika Kusini:
Kitsonga
Kitsonga (pia Kishangaan) ni lugha ya Kibantu nchini Msumbiji, Afrika Kusini na Zimbabwe inayozungumzwa na Watsonga. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kitsonga katika nchi zote imehesabiwa kuwa watu 3,669,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kitsonga iko katika kundi la S50.
Baba yetu yaliyoandikwa katika Kitsonga:
Türk Telekom Arena
Türk Telekom Arena ni uwanja wa mpira wa miguu kutoka Şişli mwa mji wa Istanbul, Uturuki. Kwakuwa uwanja huo huwa na kawaida ya Uturuki Ligi kuu za mabingwa, ukapelekea kuitwa jina la Aslantepe. Katika uwanja wa Türk Telekom kuna timu mbili za mkoa huwa zinachezea katika uwanja huo. Moja kati ya timu hizo ni Galatasaray na Uturuki tangu msimu wa mwaka 2010/2011 wanachezea katika uwanja wao wa nyumbani. Uwanja una viti vipatavyo 52.652 Wakati Istanbul la mwaka 2011 lililochezewa nchini Uturuki, uwanja wa Allianz pia ulitumiwa. Inasemekana kuwa, uwanja huo uligharimu takriban Euro milioni 160
Kisasili
Kisasili ni habari inayotokeza imani na maadili ya utamaduni fulani kuhusu asili ya ulimwengu au ya mambo muhimu ya msingi katika maisha ya binadamu.
Mara nyingi habari hiyo inatazamwa kuwa si ya kihistoria, ingawa inaweza kuwasilisha ukweli fulani.
Lugha nyingi zinatohoa neno la Kigiriki μύθος, "mythos", likitamkwa "myuthos".
Voodoo
jina la kiungo
Voodoo au Vudu ni dini ya jadi yenye asili Afrika magharibi.
Kutoka huko watumwa walihama nayo hadi Amerika ya Kilatini, ilipochanganyikana na Ukristo wa Kanisa Katoliki.
Leo wafuasi wake wanaweza wakafikia idadi ya milioni 60, ikiwa dini rasmi ya Benin na Haiti.
Jina linatokana na neno lenye asili ya Kiafrika "vodu", linalommanisha "roho", "mungu", au "ishara ya dhati".
Ngiri
Kutoka Wikipedia, ensaiklopidia huru
Ngiri, gwasi au mbango (ing. "warthog") ni wanyama wa jenasi "Phacochoerus" katika familia Suidae. Hawa ni aina za nguruwe-mwitu wenye sugu kubwa kichwani, madume hasa (sababu ya jina kwa Kiingereza: warthog). Wana pamba ndefu, zile za dume ndefu kuliko zile za jike. Hula manyasi, mizizi, beri na matunda mengine, gamba la miti, nyoga na hata mayai, mizoga na pengine wadudu na wanyama wadogo. Wakila hupiga magoti ya mbele na wakitoroka kitisho huweka mkia juu wima.
Kivenda
Kivenda ni lugha ya Kibantu hasa nchini Afrika Kusini inayozungumzwa na Wavenda. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kivenda nchini Afrika Kusini imehesabiwa kuwa watu 980,000. Pia kuna wasemaji 84,000 nchini Zimbabwe. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kivenda iko katika kundi la S20.
Actors Studio
Actors Studio ni shirika la uwanachama kwa ajili ya waigizaji wa kulipwa, waongozaji wa tamthilia na waandishi wake katika 432 West 44th Street mjini Clinton karibia na Manhattan huko New York City. Shirika lilianzishwa mnamo tar. 5 Oktoba 1947, na Elia Kazan, Cheryl Crawford, Robert Lewis na Anna Sokolow ambaye ndiye aliyefundisha harakati za waigizaji kuwa wanachama. Lee Strasberg alijunga baadaye na kuchukua uongozi mnamo 1951 hadi kifo chake kunako 17 Februari 1982. Kwa sasa shirika linaendeshwa na Al Pacino na Ellen Burstyn. Studio hii ni mashahuri sana kwa kazi zake za kuboresha na kufundisha namna ya kuigiza. Wazo hili lilitokana na Group Theatre kunako miaka ya 1930 kulingana na uvumbuzi wa Constantin Stanislavski. Wakati katika Studio, waigizaji wanafanya kazi pamoja ili kukuza maarifa yao katika hali ya kujitegemea, ambapo wanaweza wakachukua hatua kama waigizaji bila kupata msukumo wowote wa kujihusisha na masuala ya kibiashara.
Kundi hili walikuwa wakifanyia mazoezi yao katika sehemu ya Princess Theatre Mwaka wa 1955 wakahamia katika sehemu yao ya sasa ambapo zamani kulikuwa eneo la kanisa la Wasabato, -mejengwa mnamo 1859.
Mwaka wa 1965 Actors Studio wamefungua tawi lao huko katika pwani ya magharibi mjini West Hollywood, California. The Actors Studio West inaendeshwa na uongozi wa kisanii-kiongozi ambapo kuna Mark Rydell na Martin Landau na ni tawi rasmi pekee la Actors Studio duniani.
Rais
Viongozi Wasanii (New York):
Kulingana na historia yake ndefu ya kutoa waigizaji mashuhuri na wenye mafanikio, waongozaji na waandishi waliotokana na studio, ni pamoja na:
Celina Ompeshi Kombani
Celina Ompeshi Kombani (19 Juni 1959 - 24 Septemba 2015) alikuwa mbunge wa jimbo la Ulanga Mashariki katika bunge la taifa nchini Tanzania, akitokea katika chama cha CCM.
Pia alipata kuwa waziri.
Alifariki nchini India akiwa katika matibabu.
Paul Peter Kimiti
Paul Peter Kimiti (amezaliwa tar. 15 Januari 1940) ni mbunge wa jimbo la Sumbawanga Mjini katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.
Anna Richard Lupembe
Anna Richard Lupembe (amezaliwa tarehe 26 Aprili 1966) ni mbunge wa viti maalumu katika bunge la taifa nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.
Clemence Beatus Lyamba
Clemence Beatus Lyamba (amezaliwa tar. 16 Februari 1946) ni mbunge wa jimbo la Mikumi katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.
Katerina wa Genoa
Katerina wa Genoa (kwa Kiitalia Caterina Fieschi Adorno) aliishi Genova nchini Italia (5 Aprili 1447 - 15 Septemba 1510).
Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu tangu tarehe 23 Aprili 1737, alipotangazwa na Papa Klementi XII; kabla ya hapo aliheshimiwa kama mwenye heri kuanzia tarehe 6 Aprili 1675.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 15 Septemba kila mwaka.
Anajulikana hasa kwa kitabu chake kuhusu Purgatorio, alichokiandika kutokana na mang'amuzi yake katika kuwaombea marehemu wa toharani.
Katerina alikuwa binti wa Giacomo Fieschi, sharifu wa Genova aliyewahi kuwa naibu mfalme wa Napoli na ndugu wa Papa Inosenti IV. Mama yake aliitwa Francesca di Negro.
Alilelewa kadiri ya masharti ya wakati ule kwa watu wa koo bora, akisoma fasihi za Kilatini, Kigiriki na Kiitalia, pamoja na vitabu vya dini ya Ukristo.
Tarehe 13 Januari 1463, aliolewa na sharifu Giuliano Adorno; lengo la ndoa lilikuwa kumaliza mgogoro kati ya koo zao kuhusu kutawala mji huo. Hivyo mwenendo wao haukuwa wa familia bora, wala hawakupata watoto.
Baada ya miaka 10 Katerina aliongoka kutokana na njozi aliyojaliwa tarehe 24 Machi 1473; baada yake hata mumewe aliongoka, hivyo maisha yao yalibadilika kabisa, wakaenda kuishi katika nyumba duni karibu na hospitali, walipohudumia wagonjwa. Hatimaye yeye akawa mkurugenzi wake, wakati mumewe alijiunga na Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko.
Kazi yake ikaleta uamsho mkubwa katika Kanisa Katoliki ulioenea kote nchini Italia.
Katerina aliendelea kujaliwa karama za pekee akaandika vitabu viwili juu ya maisha ya kiroho aliyokuwanayo, "Dialogo spirituale" na "Trattato del Purgatorio".
Katika kuhudumia waliopatwa na tauni mwaka 1493 aliambukizwa lakini akapona.
Katerina alisisitiza umuhimu wa kupambana na umimi. Kwake Mungu ni wa kupendwa kwa ajili yake, si kwa kuogopa adhabu yake wala kwa kutamani tuzo lake. Lengo ni kufikia kumpenda hivyo kikamilifu tu. Ili atusaidie kufikia hatua hiyo, Mungu anaruhusu tupatwe na mateso hapa duniani na toharani.
Ezekiel Magolyo Maige
Ezekiel Magolyo Maige (amezaliwa tar. 28 Machi 1970) ni mbunge wa jimbo la Masalala katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.
Jackson Muvangila Makwetta
Jackson Muvangila Makwetta (amezaliwa tar. 15 Juni 1943) ni mbunge wa jimbo la Njombe Kaskazini katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.
Stella Martin Manyanya
Stella Martin Manyanya (amezaliwa tarehe 4 Agosti 1962) ni mbunge wa viti maalumu katika bunge la taifa nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.
Mustafa Mkulo
Mustafa Haidi Mkulo (amezaliwa tar. 26 Septemba 1946) ni mbunge wa jimbo la Kilosa katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.
Lucy Thomas Mayenga
Lucy Thomas Mayenga (amezaliwa tarehe 23 Agosti 1977) ni mbunge wa viti maalumu katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.
Kichiga (lugha)
Kichiga ni lugha ya Kibantu nchini Uganda inayozungumzwa na Wachiga. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kichiga imehesabiwa kuwa watu 1,580,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kichiga iko katika kundi la J10.
Kiganda (lugha)
Kiganda (pia Luganda) ni lugha ya Kibantu nchini Uganda (EACU) inayozungumzwa na Waganda. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kiganda imehesabiwa kuwa watu zaidi ya milioni nne.
Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiganda kiko katika kundi la J10.
Kigungu (lugha)
Kigungu (pia Lugungu) ni lugha ya Kibantu nchini Uganda inayozungumzwa na Wagungu. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kigungu imehesabiwa kuwa watu 49,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kigungu iko katika kundi la J10.
Kigwere (lugha)
Kigwere (pia Lugwere) ni lugha ya Kibantu nchini Uganda inayozungumzwa na Wagwere. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kigwere imehesabiwa kuwa watu 409,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kigwere iko katika kundi la J10.
Kikenyi (lugha)
Kikenyi (pia Lukenyi) ni lugha ya Kibantu nchini Uganda inayozungumzwa na Wakenyi. Idadi ya wasemaji wa Kikenyi imehesabiwa kuwa watu 390,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kikenyi iko katika kundi la J10.
Kimasaaba (lugha)
Kimasaaba ni lugha ya Kibantu nchini Uganda inayozungumzwa na Wamasaaba. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kimasaaba imehesabiwa kuwa watu 1,120,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimasaaba iko katika kundi la J30.
Kinyankore (lugha)
Kinyankore ni lugha ya Kibantu nchini Uganda inayozungumzwa na Wanyankore. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kinyankore imehesabiwa kuwa watu 2,330,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinyankore iko katika kundi la J10.
Kinyole (lugha)
Kinyole (pia Lunyole) ni lugha ya Kibantu nchini Uganda inayozungumzwa na Wanyole. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kinyole imehesabiwa kuwa watu 341,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinyole iko katika kundi la J30.
Kinyoro (lugha)
Kinyoro (pia Runyoro) ni lugha ya Kibantu nchini Uganda inayozungumzwa na Wanyoro. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kinyoro imehesabiwa kuwa watu 667,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinyoro iko katika kundi la J10.
Kiruuli (lugha)
Kiruuli ni lugha ya Kibantu nchini Uganda inayozungumzwa na Waruuli. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kiruuli imehesabiwa kuwa watu 160,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiruuli iko katika kundi la J10.
Kisinga (lugha)
Kisinga ilikuwa lugha ya Kibantu nchini Uganda iliyozungumzwa na Wasinga kwenye kisiwa cha Lusinga. Lugha ya Kisinga imekufa lakini. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kisinga iko katika kundi la J10.
Kisoga (lugha)
Kisoga ni lugha ya Kibantu nchini Uganda inayozungumzwa na Wasoga. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kisoga imehesabiwa kuwa watu zaidi ya milioni mbili. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kisoga iko katika kundi la J10.
Kitalinga-Bwisi (lugha)
Kitalinga-Bwisi (pia Lubwisi) ni lugha ya Kibantu nchini Uganda inayozungumzwa na Wabwisi. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kitalinga-Bwisi nchini Uganda imehesabiwa kuwa watu 68,500. Pia kuna wasemaji kama 30,000 nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kitalinga-Bwisi iko katika kundi la J20.
Kitooro (lugha)
Kitooro ni lugha ya Kibantu nchini Uganda inayozungumzwa na Watooro. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kitooro imehesabiwa kuwa watu 488,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kitooro iko katika kundi la J10.
Orodha ya lugha za Kamerun
Orodha hii inaorodhesha lugha za Kamerun:
Kiso (lugha)
Kiso ni jina la lugha mbili tofauti, yaani:
Kimbo (lugha)
Kimbo ni jina la lugha mbili tofauti, yaani:
Jimbo katoliki la Tanga
Jimbo Katoliki la Tanga (kwa Kilatini "Dioecesis Tangaënsis") ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania.
Makao makuu yake ni katika mji wa Tanga na linahusiana na Jimbo kuu la Dar-es-Salaam.
Askofu wa jimbo ni Anthony BanziEneo la jimbo ni km2 26,807, ambapo kati ya wakazi 1,650,000 (2004) kulikuwa na Wakatoliki 180,000 (10.9%).
Jimbo Katoliki la Mahenge
Jimbo katoliki la Mahenge (kwa Kilatini Dioecesis Mahengensis) ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Roma.
Makao makuu yake yako Mahenge katika mkoa wa Morogoro.
Kikanisa linahusiana na jimbo kuu la Dar-es-Salaam.
Askofu wake ni Agapiti Ndorobo.
Eneo ni la kilometa mraba 39,498, ambapo kati ya wakazi 531,237 (2004) Wakatoliki ni 465,696 (97.7%).
Jimbo Katoliki la Iringa
Jimbo katoliki la Iringa (kwa Kilatini "Dioecesis Iringaënsis") ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.
Makao makuu yake yako Iringa katika mkoa wa Iringa, lakini linaenea pia katika mkoa wa Mbeya.
Kanisa kuu limewekwa wakfu kwa Moyo Mtakatifu wa Yesu.
Kikanisa linahusiana na Jimbo Kuu la Mbeya kuanzia tarehe 21 Desemba 2018.
Askofu wake ni Tarcisius Ngalalekumtwa.
Parokia ni 33.
Anwani ya posta ni: P.O. Box 133, Iringa, Tanzania.
Eneo ni la kilometa mraba 43,318, ambapo kati ya wakazi 2,367,962 (2006) Wakatoliki ni 588,438 (24.9%). Mapadri ni 92, wakiwemo wanajimbo 53 na watawa 39. Kwa wastani kila mmoja anahudumia waamini 6.396. Shemasi ni 1, mabruda ni 206 na masista 549.
Jimbo Kuu la Dar-es-Salaam
Jimbo Kuu la Dar-es-Salaam (kwa Kilatini Archidioecesis Daressalaamensis) ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.
Chini yake kuna kanda ya Kanisa yenye majimbo yafuatayo: Zanzibar, Tanga, Morogoro, Mahenge na Ifakara.
Askofu mkuu wake ni kardinali Polycarp Pengo. Askofu mkuu mwandamizi ni Yuda Thaddeus Ruwa'ichi na askofu msaidizi ni Eusebius Nzigilwa.
Eneo la jimbo lina kilometa mraba 40,000 hivi, ambapo kati ya wakazi 5,782,472 (2016) Wakatoliki ni 1,720,108 (sawa na 29.7%).
Parokia ziko 89, zikihudumiwa na mapadri 302 (91 wanajimbo na 211 watawa), watawa wanaume wasio mapadri ni 264 na wanawake ni 645.
Jimbo Katoliki la Geita
Jimbo katoliki la Geita (kwa Kilatini "Dioecesis Geitaensis") ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.
Kikanisa linahusiana na Jimbo Kuu la Mwanza.
Askofu wake ni Flavian Kassala.
Eneo ni la kilometa mraba 41,311, ambapo kati ya wakazi 1,908,000 (2006) Wakatoliki ni 398,000 (20.9%).
Jimbo Katoliki la Kahama
Jimbo katoliki la Kahama (kwa Kilatini Dioecesis Kahamaensis) ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.
Kikanisa linahusiana na Jimbo Kuu la Tabora.
Askofu wake ni Ludovic Minde, ALCP/OSS.
Eneo ni la kilometa mraba 19,946, ambapo kati ya wakazi 1,277,000 (2006) Wakatoliki ni 298,421 (23.4%).
Jimbo Katoliki la Kigoma
Jimbo katoliki la Kigoma (kwa Kilatini "Dioecesis Kigomaënsis") ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.
Kikanisa linahusiana na jimbo kuu la Tabora.
Askofu wake ni Joseph Mlola, ALCP/OSS.
Eneo ni la kilometa mraba 42,000, ambapo kati ya wakazi 1,901,000 (2006) Wakatoliki ni 456,765 (24.0%).
Jimbo Kuu la Mbeya
Jimbo Kuu la Mbeya (kwa Kilatini "Archidioecesis Mbeyaënsis") ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.
Kikanisa linasimamia jimbo Katoliki la Iringa na Jimbo Katoliki la Sumbawanga.
Askofu mkuu wake wa kwanza amechaguliwa Gervas John Mwasikwabhila Nyaisonga tarehe 21 Desemba 2018.
Eneo ni la kilometa mraba 60,348, ambapo kati ya wakazi 2,082,000 (2006) Wakatoliki ni 347,347 (16.7%).
Jimbo Katoliki la Mbinga
Jimbo katoliki la Mbinga (kwa Kilatini Dioecesis Mbingaensis) ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.
Kikanisa linahusiana na jimbo kuu la Songea.
Askofu wake ni John Chrisostom Ndimbo.
Eneo ni la kilometa mraba 11,400, ambapo kati ya wakazi 524,945 (2006) Wakatoliki ni 392,871 (74.8%).
Jimbo Katoliki la Mbulu
Jimbo katoliki la Mbulu (kwa Kilatini "Dioecesis Mbuluensis") ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.
Kikanisa linahusiana na jimbo kuu la Arusha.
Askofu wake ni Anthony Lagwen.
Eneo ni la kilometa mraba 16,057, ambapo kati ya wakazi 1,250,417 (2016) Wakatoliki ni 339,619 (27.2%).
Jimbo Katoliki la Moshi
Jimbo katoliki la Moshi (kwa Kilatini "Dioecesis Moshiensis") ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.
Kikanisa linahusiana na jimbo kuu la Arusha.
Askofu wake wa mwisho, Isaac Amani Massawe, amehamishiwa Arusha kama askofu mkuu mwaka 2018.
Eneo ni la kilometa mraba 5,029, ambapo kati ya wakazi 950,000 (2006) Wakatoliki ni 674,541 (71.0%).
Jimbo Katoliki la Mpanda
Jimbo Katoliki la Mpanda (kwa Kilatini "Dioecesis Mpandensis") ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.
Kikanisa linahusiana na Jimbo Kuu la Tabora.
Tarehe 21 Desemba 2018 Askofu wake Gervas John Mwasikwabhila Nyaisonga alipandishwa cheo kuwa askofu mkuu wa Mbeya.
Eneo ni la kilometa mraba 46,346, ambapo kati ya wakazi 496,307 (2006) Wakatoliki ni 292,304 (58.9%).
Jimbo Katoliki la Njombe
Jimbo katoliki la Njombe (kwa Kilatini "Dioecesis Niombena") ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.
Kikanisa linahusiana na jimbo kuu la Songea.
Askofu wake ni Alfred Leonhard Maluma.
Eneo ni la kilometa mraba 20,860, ambapo kati ya wakazi 717,000 (2006) Wakatoliki ni 294,100 (41.0%).
Jimbo Katoliki la Rulenge-Ngara
Jimbo katoliki la Rulenge-Ngara (kwa Kilatini "Dioecesis Rulengensis-Ngaraensis") ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.
Kikanisa linahusiana na jimbo kuu la Mwanza.
Askofu wake ni Severine Niwemugizi.
Eneo ni la kilometa mraba 13,004, ambapo kati ya wakazi 767,359 (2006) Wakatoliki ni 344,054 (44.8%).
Jimbo Katoliki la Singida
Jimbo katoliki la Singida (kwa Kilatini "Dioecesis Singidaensis") ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.
Kikanisa linahusiana na jimbo kuu la Dodoma.
Askofu wake ni Edward Mapunda.
Eneo ni la kilometa mraba 49,341, ambapo kati ya wakazi 1,522,000 (2013) Wakatoliki ni 283,307 (15.6%).
Jimbo Katoliki la Shinyanga
Jimbo katoliki la Shinyanga (kwa Kilatini "Dioecesis Shinyangaënsis") ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.
Kikanisa linahusiana na jimbo kuu la Mwanza.
Askofu wake ni Liberatus Sangu.
Eneo ni la kilometa mraba 30,000, ambapo kati ya wakazi 2.280.000 (2010) Wakatoliki ni 696,000 (30.5%).
Jimbo Katoliki la Tunduru-Masasi
Jimbo katoliki la Tunduru-Masasi (kwa Kilatini "Dioecesis Tunduruensis-Masasiensis") ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.
Kikanisa linahusiana na jimbo kuu la Songea.
Askofu wake alikuwa Castor Paul Msemwa.
Eneo ni la kilometa mraba 22,730, ambapo kati ya wakazi 725,000 (2006) Wakatoliki ni 101,114 (13.9%).
Okonkwo
Okonkwo ni mhusika mkuu katika riwaya ya "Mambo Huangamia" iliyoandikwa na Chinua Achebe na kutolewa mwaka wa 1958.
Nguchiro
Nguchiro (Kiing. "mongoose") ni wanyama wadogo kiasi wa familia Herpestidae. Kuna spishi nne huko Madagaska ziitwazo nguchiro pia (nguchiro-bukini) na ambazo ziliainishwa katika Herpestidae, lakini malinganisho ya ADN yameonyesha kwamba spishi hizi zina mnasaba zaida na spishi za Eupleridae. Sasa zimepewa nusufamilia yao binafsi Galidiinae. Nguchiro wa kweli wanatokea Afrika, Asia na Ulaya ya kusini. Wamewasilishwa katika visiwa kadhaa vya Karibi na Hawaii ambapo wamekuwa usumbufu.
Wanyama hawa ni warefu na wembamba na wana mkia mrefu wenye manyoya mengi. Wanafanana na chororo lakini wako wakubwa zaidi. Rangi yao ni hudhurungi, kahawia, kijivu au nyeusi. Wao ni wanyama mbua na hula wadudu, kaa, nyungunyungu, mijusi, nyoka, ndege na wagugunaji, na mara nyingi mayai na mizoga pia. Nguchiro hujulikana kwa uwezo wao wa kuua nyoka na kukinga sumu yao. Huishi peke yao au kwa makundi (k.m. nguchiro miraba na nguchiro-jangwa) na hukiakia mchana lakini pengine usiku pia.
Kibeti (Kamerun)
Kibeti ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabeti. Idadi ya wasemaji wa Kibeti imehesabiwa kuwa watu milioni mbili. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kibeti iko katika kundi la A70.
Kibulu (Kamerun)
Kibulu ni lugha ya Kibantu nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabulu. Isichanganywe na Kibulu cha Gabon. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kibulu imehesabiwa kuwa watu 858,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kibulu iko katika kundi la A70.
Kibulu (lugha)
Kibulu ni jina la lugha mbili tofauti, yaani: