hotchpotch/miracl-hf-unified huggingface dataset:
Yemi Osinbajo
Oluyemi Oluleke Osinbajo (* 8 Machi 1957) ni wakili na mwanasiasa nchini Nigeria. Tangu 29 Mei 2015 alikuwa makamu wa rais wa Nigeria Muhammadu Buhari. Yeye ni pia wakili, mwanasheria aliyefundisha kwenye chuo kikuu alishika vyeo mbalimbali katika idara ya sheria ya Jimbo la Lagos anakotoka.
Yemi Osinbajo alizaliwa mwaka 1957 mjini Lagos. Alimwoa Dolapo Soyode Osinbajo aliye mjukuu wa Obafemi Awolowo. Wana watoto watatu.
Yemi Osinbajo alisoma ngazi ya msingi kwake Lagos na 1969–1975 alikuwa kwenye shule ya sekondari ya Igbobi College Yaba, Lagos, Nigeria. 1975–1978 alianza masomo ya sheria kwenye Chuo Kikuu cha Lagos hadi kufikia digrii ya kwanza. Halafu akashiriki katika utumishi wa vijana kwa umma (kama JKT ya Tanzania) kulingana na sheria ya Nigeria alipokuwa mshauri wa kisheria katika mkoa wa Bondel. Kutoka hapo aliendelea kusoma Uingereza kwenye London School of Economics alipopata digrii ya pili ya sheria mwaka 1981.
Baada ya kurudi aliajiriwa mwaka 1981 kuwa mwalimu wa sheria kwenye Chuo kikuu cha Lagos akaendelea hadi 1986. 1988 - 1992 alikuwa mshauri wa mwanasheria mkuu wa Nigeria.
1997 hadi 1999 alikuwa profesa wa shria na mkuu wa idara ya sheria Lagos. Kutoka hapa aliitwa kuhudumia kama mwanashaeria mkuu mwenye cheo cha waziri katika serikali ya Jimbo la Lagos.
2007 - 2013 alirudi Chuo Kikuu cha Lagos kama profesa. Tangu 2007 aliingia katika kampuni ya mawakili Simmons Cooper Partners (Barristers and Solicitors), Nigeria.
Pamoja na shughuli zake za kisheria Yemi Osinbajo alibarikiwa pia kuwa mchungaji katika Redeemed Christian Church of God, moja kati ya makanisa makubwa ya kipentekoste nchini Nigeria. Amekuwa mchungaji kiongozi wa ushirika wa "Lagos Province 48" inayoitwa pia Olive Tree provincial headquarter parish. Alitangaza ya kwamba aaendelea kushika cheo hiki hata baada ya kuwa makamu wa rais.
Wakati wa kuundwa kwa chama kipya cha All Progressives Congress (APC) mnamo 2013 Yemi aliombwa kutunga ilani ya uchaguzi ya chama na pamoja na wengine alitoa manifesto iliyoitwa "Roadmap to a New Nigeria". Ahadi muhimu zilikuwa milo ya bure kwa wanafunzi shuleni, malipo ya serikali kwa wazazi maskini wakipeleka watoto wao shule na kuwapatia chanjo. Kulikuwa pia na mipango ya kuunda nafasi za kazi kwa vijana.
Mwaka 2014 mgombea wa urais wa All Progressives Congress jenerali mstaafu Muhammadu Buhari alimtangaza Osinbajo kama makamu wake kwa uchaguzi wa 2015.
Baada ya ushindi wa Buhari aliapishwa pamoja na makamu wake tarehe 29 Mei 2015.
Atlas (milima)
Milima ya Atlas (kwa Kiberber: Idurar n Watlas, kwa ) ni safu ya milima kunjamano katika Afrika ya kaskazini-magharibi. Ina urefu wa takriban kilomita 2,400 kuanzia Moroko kwa kuvukia Algeria hadi Tunisia. Milima ya Atlas hutenganisha pwani ya Atlantiki na Mediteranea kutoka jangwa la Sahara.
Mwinuko wa juu ni Jebel Toubkal nchini Moroko inayofikia mita 4,167 juu ya UB.
Wakazi wa milima hii ni hasa makabila ya Waberber.
Jina la milima hii linatokana na mmoja wa miungu ya Ugiriki ya Kale, Atlas.
Atlas ni milima kunjamano yaani tokeo la kugongana kwa mabamba ya gandunia ya Afrika na Ulaya kulikosababisha kukunjwa kwa uso wa ardhi na kutokea kwa safu za milima hii. Mchakato huu ulitokea mara mbili. Mara ya kwanza takriban miaka milioni 300 iliyopita, wakati bamba la Amerika Kaskazini liligongana na bamba la Afrika na tokeo lake ni safu ya Antiatlas katika Moroko ya kusini. Lakini sehemu kubwa ya Atlas ilitokea kutokana na mgongano wa mabamba ya Afrika na Ulaya katika kipindi cha miaka milioni 65 - 2 iliyopita.
Kutokana na historia hii kuna hatari ya mtetemeko wa ardhi katika eneo la Atlas na miji kadhaa iliwahi kuharibiwa.
Yohane wa Fiesole
Yohane wa Fiesole, O.P. au Beato Angelico (yaani, kwa Kiitalia: "Mwenye heri wa Kimalaika"; jina la awali: Guido di Pietro; Vicchio, Firenze, 1395 hivi – Roma, 18 Februari 1455) alikuwa mtawa padri maarufu kama mmojawapo wa wachoraji wa kwanza wa Renaissance nchini Italia. Mtaalamu Giorgio Vasari katika kitabu chake "Maisha ya Wasanii" aliandika kwamba alikuwa na "kipaji adimu na kamili".
Tarehe 3 Oktoba 1982 Papa Yohane Paulo II alimtangaza rasmi kuwa mwenye heri, kutokana na utakatifu wa maisha yake, si tu kwa kipaji chake cha kutoka mbinguni.. Vasari huyohuyo aliandika kwamba "haiwezekani kumsifu mno baba huyo mtakatifu, aliyekuwa mnyenyekevu na mtaratibu hivi katika yale yote aliyoyafanya na aliyoyasema, na ambaye picha zake zilichorwa kwa unyofu na ibada kubwa hivi."
Mia sita ishirini na sita
Mia sita ishirini na sita ni namba inayoandikwa 626 kwa tarakimu za kawaida na DCXXVI kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 625 na kutangulia 627.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 313.
Mia sita ishirini na saba
Mia sita ishirini na saba ni namba inayoandikwa 627 kwa tarakimu za kawaida na DCXXVII kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 626 na kutangulia 628.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 11 x 19.
Mia sita ishirini na nane
Mia sita ishirini na nane ni namba inayoandikwa 628 kwa tarakimu za kawaida na DCXXVIII kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 627 na kutangulia 629.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 157.
Mia sita ishirini na tisa
Mia sita ishirini na tisa ni namba inayoandikwa 629 kwa tarakimu za kawaida na DCXXIX kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 628 na kutangulia 630.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 17 x 37.
Mia sita na thelathini
Mia sita thelathini ni namba inayoandikwa 630 kwa tarakimu za kawaida na DCXXX kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 629 na kutangulia 631.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 3 x 5 x 7.
Mia sita thelathini na moja
Mia sita thelathini na moja ni namba inayoandikwa 631 kwa tarakimu za kawaida na DCXXXI kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 630 na kutangulia 632.
631 ni namba tasa.
Mia sita thelathini na mbili
Mia sita thelathini na mbili ni namba inayoandikwa 632 kwa tarakimu za kawaida na DCXXXII kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 631 na kutangulia 633.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 79.
Mia sita thelathini na tatu
Mia sita thelathini na tatu ni namba inayoandikwa 633 kwa tarakimu za kawaida na DCXXXIII kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 632 na kutangulia 634.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 211.
Mia sita thelathini na nne
Mia sita thelathini na nne ni namba inayoandikwa 634 kwa tarakimu za kawaida na DCXXXIV kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 633 na kutangulia 635.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 317.
Mia sita thelathini na tano
Mia sita thelathini na tano ni namba inayoandikwa 635 kwa tarakimu za kawaida na DCXXXV kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 634 na kutangulia 636.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 127.
Mia sita thelathini na sita
Mia sita thelathini na sita ni namba inayoandikwa 636 kwa tarakimu za kawaida na DCXXXVI kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 635 na kutangulia 637.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 3 x 53.
Mia sita thelathini na saba
Mia sita thelathini na saba ni namba inayoandikwa 637 kwa tarakimu za kawaida na DCXXXVII kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 636 na kutangulia 638.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 7 x 7 x 13.
Mia sita thelathini na nane
Mia sita thelathini na nane ni namba inayoandikwa 638 kwa tarakimu za kawaida na DCXXXVIII kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 637 na kutangulia 639.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 11 x 29.
Mia sita thelathini na tisa
Mia sita thelathini na tisa ni namba inayoandikwa 639 kwa tarakimu za kawaida na DCXXXIX kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 638 na kutangulia 640.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 3 x 71.
Mia sita arubaini
Mia sita arubaini au mia sita na arobaini ni namba inayoandikwa 640 kwa tarakimu za kawaida na DCXL kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 639 na kutangulia 641.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 5 (au 2 x 5).
Mia sita arobaini na moja
Mia sita arobaini na moja ni namba inayoandikwa 641 kwa tarakimu za kawaida na DCXLI kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 640 na kutangulia 642.
641 ni namba tasa.
Mia sita arobaini na mbili
Mia sita arobaini na mbili ni namba inayoandikwa 642 kwa tarakimu za kawaida na DCXLII kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 641 na kutangulia 643.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 107.
Mia sita arobaini na tatu
Mia sita arobaini na tatu ni namba inayoandikwa 643 kwa tarakimu za kawaida na DCXLIII kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 642 na kutangulia 644.
643 ni namba tasa.
Mia sita arobaini na nne
Mia sita arobaini na nne ni namba inayoandikwa 644 kwa tarakimu za kawaida na DCXLIV kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 643 na kutangulia 645.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 7 x 23.
Mia sita arobaini na tano
Mia sita arobaini na tano ni namba inayoandikwa 645 kwa tarakimu za kawaida na DCXLV kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 644 na kutangulia 646.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 5 x 43.
Mia sita arobaini na sita
Mia sita arobaini na sita ni namba inayoandikwa 646 kwa tarakimu za kawaida na DCXLVI kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 645 na kutangulia 647.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 17 x 19.
Mia sita arobaini na saba
Mia sita arobaini na saba ni namba inayoandikwa 647 kwa tarakimu za kawaida na DCXLVII kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 646 na kutangulia 648.
647 ni namba tasa.
Mia sita arobaini na nane
Mia sita arobaini na nana ni namba inayoandikwa 648 kwa tarakimu za kawaida na DCXLVIII kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 647 na kutangulia 649.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 3 x 3 x 3 x 3 (au 2 x 3).
Mia sita arobaini na tisa
Mia sita arobaini na tisa ni namba inayoandikwa 649 kwa tarakimu za kawaida na DCXLIX kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 648 na kutangulia 650.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 11 x 59.
Mia sita hamsini
Mia sita hamsini ni namba inayoandikwa 650 kwa tarakimu za kawaida na DCL kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 649 na kutangulia 651.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 5 x 5 x 13.
Mia sita hamsini na moja
Mia sita hamsini na moja ni namba inayoandikwa 651 kwa tarakimu za kawaida na DCLI kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 650 na kutangulia 652.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 7 x 31.
Mia sita hamsini na mbili
Mia sita hamsini na mbili ni namba inayoandikwa 652 kwa tarakimu za kawaida na DCLII kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 651 na kutangulia 653.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 163.
Mia sita hamsini na tatu
Mia sita hamsini na tatu ni namba inayoandikwa 653 kwa tarakimu za kawaida na DCLIII kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 652 na kutangulia 654.
653 ni namba tasa.
Milima kunjamano
Milima kunjamano (kwa Kiingereza "fold mountains") ni aina ya milima ambayo hutokea wakati mabamba ya gandunia yanagongana. Shinikizo linasababisha kukunjwa kwa ganda la dunia na hili linafanya sehemu ya uso wa ardhi kuinuliwa juu.
Tokeo lake ni safu ya milima au pia mfululizo wa masafu yaliyo sambamba.
Milima kunjamano ni umbo la kawaida kati ya milima mirefu duniani. Mifano ni milima ya Atlas katika Afrika ya Kaskazini, Alpi katika Ulaya na Himalaya katika Asia. Kilimanjaro ni mlima mrefu kwa upande wa Afrika lakini si mlima kunjamano kwa sababu ni volkeno ya pekee.
Bikira Maria wa Fatima
Bikira Maria wa Fatima (jina rasmi: Bibi Yetu wa Rosari takatifu wa Fatima ""), ni jina mojawapo la Bikira Maria lililotokana na njozi maarufu za mwaka 1917 walizozisimulia watoto watatu wa Fatima, Ureno: Lusia Santos na binamu zake Yasinta Marto na Fransisko Marto.
Njozi hizo zilithibitishwa na Kanisa Katoliki kuwa za kuaminika, hata ikaanzishwa kumbukumbu yake katika liturujia kila tarehe ya ile ya kwanza, 13 Mei.
Tarehe 13 Mei 1946, Papa Pius XII alikubali rasmi sanamu iliyotengenezwa kutokana na masimulizi hayo itiwe taji. Tarehe 11 Novemba 1954, alitangaza patakatifu pa Fatima kuwa basilika kwa hati "Lucer Superna".
Uislamu nchini Afghanistan
Uislamu nchini Afghanistan ulianza baada ya Waarabu wa Kiislamu kutwaa Afghanistan kuanzia karne ya 7 hadi ya 10, na wale waliosalia wakaja kusilimu rasmi mwishoni mwa karne ya 19.
Leo hii, Uislamu ni dini rasmi ya taifa la Afghanistan, kukiwa na kadirio la asilimia 99.8 ya idadi ya wakazi wote kuwa Waislamu. Kwenye asilimia 80-90 ni wafuasi wa dhehebu la Sunni, wanaofuata mafundisho ya Hanafi, wakati asilimia 7-20 wanaaminika kuwa wa Shia.
Uislamu nchini Armenia
Uislamu nchini Armenia ulianza milimani au katika nyanda za juu hasa katika kipindi cha karne ya 7.
Waarabu, na baadaye kabila la Wakurdi, walianza kuloea Armenia hasa kwa kufuatia uvamizi wa Waarabu na kucheza nafasi kubwa kiitikadi, kijamii, kiuchumi na kihistoria nchini.
Baada ya uvamizi wa Waseljuki katika karne ya 12, elementi za Waturuki hatimaye zikashinda uwepo wa Waarabu na Wakurdi. Kwa kuanzishwa kwa nasaba za Kiajemi kama vile Nasaba ya Safavid, Nasaba ya Afsharid, Nasaba ya Zand na Nasaba ya Qajar, Armenia ikawa kiungo muhimu cha ulimwengu wa Shia ya Kiajemi, huku ikiwa bado inaheshimu uhusiano na uwepo wa Ukristo nchini humo.
Yasinta wa Fatima
Yasinta Marto wa Fatima (11 Machi 1910 - 20 Februari 1920), ni jina la mmojawapo kati ya watoto watatu waliotokewa na malaika wa amani (1916), halafu na Bikira Maria (1917) kwao Fatima, Ureno, pamoja na binamu yake Lusia Santos na kaka yake Fransisko Marto.
Njozi hizo zilithibitishwa na Kanisa Katoliki kuwa za kuaminika, hata ikaanzishwa kumbukumbu ya Bikira Maria wa Fatima katika liturujia kila tarehe ya njozi ya kwanza, 13 Mei.
Yasinta, pamoja na kaka yake Fransisko, alitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa mwenye heri tarehe 13 Mei 2000, halafu na Papa Fransisko kuwa mtakatifu tarehe 13 Mei 2017, miaka 100 kamili tangu tukio la kwanza, akiwa mdogo kuliko watakatifu wote wasio wafiadini.
Fransisko wa Fatima
Fransisko Marto wa Fatima (11 Juni 1908 - 4 Aprili 1919), ni jina la mmojawapo kati ya watoto watatu waliotokewa na malaika wa amani (1916), halafu na Bikira Maria (1917) kwao Fatima, Ureno, pamoja na binamu yake Lusia Santos na dada yake Yasinta Marto.
Njozi hizo zilithibitishwa na Kanisa Katoliki kuwa za kuaminika, hata ikaanzishwa kumbukumbu ya Bikira Maria wa Fatima katika liturujia kila tarehe ya njozi ya kwanza, 13 Mei.
Fransisko, pamoja na dada yake mdogo Yasinta, alitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa mwenye heri tarehe 13 Mei 2000, halafu na Papa Fransisko kuwa mtakatifu tarehe 13 Mei 2017, miaka 100 kamili tangu tukio la kwanza.
Modesti wa Trier
Modesti wa Trier (alifariki 489) alikuwa askofu wa mji huo (leo nchini Ujerumani) wakati Wafaranki walipouteka.
Anaheshimiwa tangu kale kama mtakatifu. Sikukuu yake huadimishwa tarehe 24 Februari.
Jerlando wa Agrigento
Jerlando wa Agrigento (au Gerland wa Besançon (alifariki 25 Februari 1100) alikuwa askofu wa Kanisa Katoliki huko Agrigento, Sicilia, leo nchini Italia.
Alitangazwa mtakatifu mwaka 1159. Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 25 Februari.
Inasadikika kwamba alizaliwa Besançon (Ufaransa), akiwa ndugu wa mfalme wa Kinormani Roger I wa Sisilia.
Baada ya huyo kufukuza Waarabu kutoka kisiwa cha Sisilia, mwaka 1088 (au 1093) alimuita Jerlando awe askofu wa kwanza wa Agrigento baada ya utawala wa Kiislamu, ili arudishe Ukristo katika kisiwa chote.
Alifanya kazi hiyo kwa bidii na mafanikio hadi kifo chake
Aleksanda wa Aleksandria
Aleksanda I wa Aleksandria (alifariki tarehe 26 Februari au 17 Aprili, 326 au 328) alikuwa Patriarki wa 19 wa Aleksandria, Misri. Wakati wa uongozi wake alikabili masuala mbalimbali, kama vile tarehe ya Pasaka, matendo ya Meletius wa Lycopolis, na hasa Uario. Ndiye aliyekuwa mpinzani mkuu wa padri Ario na wa mafundisho yake hadi Mtaguso wa kwanza wa Nisea. Ndiye aliyemuandaa shemasi Atanasi wa Aleksandria kuwa mwandamizi wake.
Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi wa Mashariki, Waorthodoksi na Wakatoliki kama mtakatifu.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 26 Februari au 29 Mei.
Mengi kati ya maandishi yake hayakutufikia, isipokuwa barua mbili. Mengine hayana hakika.
Leandri wa Sevilia
Leandri wa Sevilia (Cartagena, leo nchini Hispania, 534 hivi - Sevilia, Hispania, 13 Machi 600 au 601) alikuwa askofu mkuu wa Sevilia ambaye alifaulu kuingiza katika Kanisa Katoliki kutoka Uario Wavisigoti waliotawala Hispania na Ureno wa leo, kuanzia Hermengildi na Rekaredo, watoto wa mfalme.
Tangu zamani anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu na babu wa Kanisa.
Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 13 Machi au 27 Februari.
Alizaliwa na Severianus na Turtura huko Cartagena, Hispania, mwaka 534 hivi, akiwa wa kwanza kati ya watoto watano, ambao wanne kati yao wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama watakatifu: Leandri, Fulgensi, Florentina wa Cartagena na Isidori wa Sevilia. Kati yao, watatu walikuwa maaskofu, na wa kike alikuwa mtawa.
Leandro, akiwa msomi aliyeshika maisha magumu kama Mbenedikto, ni maarufu pia kama mwanzilishi wa shule katoliki na mlezi wa mdogo wake Isidori aliyewarithisha hasa watu wa Ulaya Magharibi wa Karne za Kati elimu ya kale. Ndiye aliyemlea kwa nidhamu kubwa baada ya kifo cha baba yao, akimtengenezea mazingira ya kimonaki ambamo awajibike katika masomo akitumia maktaba yao kubwa ili kujiandaa akabili matatizo ya wakati ule.
Baada ya kuwa askofu, juhudi zake za kuleta rasi yote katika Ukatoliki zilifanya apelekwe uhamishoni.
Mwandishi bora kuliko mdogo wake Isidori, vimetufikia vitabu vyake viwili tu: "De institutione virginum et contemptu mundi", kanuni ya kimonaki kwa ajili ya dada yake, na "Homilia de triumpho ecclesiæ ob conversionem Gothorum" (P.L., LXXII).
Historia ya Amerika
Historia ya Amerika inasimulia matukio ya bara hilo lote (Amerika Kaskazini pamoja na Amerika ya Kati, Amerika Kusini na visiwa vya Karibi) tangu binadamu alipolifikia kutoka Asia.
Historia ya awali inaanza na kilele cha Enzi ya barafu, watu walipoweka kuingia Alaska kupitia nchi kavu. Baada ya hapo watu hao na wajukuu wao hawakuwa tena na uhusiano na wale wa "Dunia ya zamani" (Afrika, Asia na Ulaya) mpaka walipofikiwa na Wazungu kutoka Norway (karne ya 10) na Christopher Columbus mwaka 1492.
Hao wakazi wa kwanza walikuwa wawindaji na wachumaji. Wakifuata mawindo yao walifika taratibu hadi ncha ya kusini (Tierra del Fuego).
Polepole utamaduni wa baadhi ya makabila, ingawa kwa kuchelewa kuliko Dunia ya zamani, ulifikia hadhi ya ustaarabu, kama vile ule wa Norte Chico, Cahokia, Zapotec, Toltec, Olmec, Maya, Aztec, Purépecha, Chimor, Mixtec, Moche, Mississippi, Puebloan, Totonac, Teotihuacan, Huastec, Purépecha, Izapa, Mazatec, Muisca na Inca.
Safari za baharia Christopher Columbus kuanzia mwaka 1492, zilivuta hasa Hispania, Ureno na halafu Uingereza, Ufaransa na Uholanzi kujianzishia makoloni ili kunyonya maliasili nyingi za "Dunia mpya".
Kwa namna hiyo, mazingira ya Amerika yalibadilika kabisa mpaka zikatokea aina mpya za utamaduni na hatimaye mataifa mapya, hasa kutokana na mchanganyiko ya wenyeji (Waindio) na walowezi kutoka Ulaya, halafu pia watumwa kutoka Afrika.
Mgawanyiko mkuu uliojitokeza ni kati ya nchi za Kaskazini (inapotawala lugha ya Kiingereza na Ukristo wa madhehebu ya Uprotestanti: "Anglo-America") na zile za Kati na Kusini (zinapotawala lugha za Kihispania na Kireno na Kanisa Katoliki: "Latino-America").
Ukoloni huo ulidumu tangu mwanzo wa karne ya 16 hadi mwisho wa karne ya 18 na mwanzo wa ile ya 19, ambapo karibu makoloni yote yalijipatia uhuru.
Hasa nchi ya Marekani ilizidi kukua hata kushika nafasi ya kwanza duniani katikati ya karne ya 20.
Mia saba na tisa
Mia saba na tisa ni namba inayoandikwa 709 kwa tarakimu za kawaida na DCCIX kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 708 na kutangulia 710.
709 ni namba tasa.
Mia saba na kumi
Mia saba na kumi ni namba inayoandikwa 710 kwa tarakimu za kawaida na DCCX kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 709 na kutangulia 711.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 5 x 71.
Mia saba kumi na moja
Mia saba kumi na moja ni namba inayoandikwa 711 kwa tarakimu za kawaida na DCCXI kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 710 na kutangulia 712.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 9 x 79.
Mia saba kumi na mbili
Mia saba kumi na mbili ni namba inayoandikwa 712 kwa tarakimu za kawaida na DCCXII kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 711 na kutangulia 713.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 89.
Mia saba kumi na tatu
Mia saba kumi na tatu ni namba inayoandikwa 713 kwa tarakimu za kawaida na DCCXIII kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 712 na kutangulia 714.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 23 x 31.
Mia saba kumi na nne
Mia saba kumi na nne ni namba inayoandikwa 714 kwa tarakimu za kawaida na DCCXIV kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 713 na kutangulia 715.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 7 x 17.
Mia saba kumi na tano
Mia saba kumi na tano ni namba inayoandikwa 715 kwa tarakimu za kawaida na DCCXV kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 714 na kutangulia 716.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 11 x 13.
Mia saba kumi na sita
Mia saba kumi na sita ni namba inayoandikwa 716 kwa tarakimu za kawaida na DCCXVI kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 715 na kutangulia 717.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 179.
Mia saba kumi na saba
Mia saba kumi na saba ni namba inayoandikwa 717 kwa tarakimu za kawaida na DCCXVII kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 716 na kutangulia 718.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 239.
Mia saba kumi na nane
Mia saba kumi na nane ni namba inayoandikwa 718 kwa tarakimu za kawaida na DCCXVIII kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 717 na kutangulia 719.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 359.
Mia saba kumi na tisa
Mia saba kumi na tisa ni namba inayoandikwa 719 kwa tarakimu za kawaida na DCCXIX kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 718 na kutangulia 720.
719 ni namba tasa.
Mkonge
Mikonge ni mimea ya jenasi "Sansevieria" katika familia Asparagaceae. Majani yao huitwa makonge. Jina hili limesilikiwa kwa "Agave sisalana" (mkonge dume unaolimwa kwa uzalishaji wa katani) na spishi nyingine za jenasi "Agave" (mkonge-pori).
Henry VIII
Henry VIII (28 Juni 1491 – 28 Januari 1547) alikuwa mfalme wa Uingereza kuanzia tarehe 21 Aprili 1509 hadi kifo chake. Ni wa pili kutoka nasaba ya Tudor, akimfuata baba yake, Henry VII.
Henry anajulikana hasa kwa kuoa wanawake sita, mmoja baada ya mwingine, na hasa kwa juhudi zake za kubatilisha ndoa yake ya kwanza na Katerina wa Aragona zilizomfanya hatimaye atenganishe Kanisa la Uingereza na Papa, akijifanya mkuu wa Kanisa. Pamoja na kutengwa na Kanisa Katoliki kwa sababu hiyo, aliendelea kusadiki mafundisho yake.
Katika masuala ya ndani, Henry alijulikana kwa kubadilisha sana katiba ya nchi, akizidisha mamlaka yake mwenyewe. Waliopinga walishutumiwa kama wasaliti na mara nyingi kuhukumiwa adhabu ya kifo, akiwemo waziri mkuu Thomas More.
Matumizi yake yalikuwa makubwa mno, kwa ajili ya fahari na vita, hivi kwamba pesa nyingi alizofaulu kujipatia kwa kuteka mali ya monasteri na kuzuia kodi iliyokuwa inalipwa awali kwa Papa, hazikumtosha kamwe.
Aliunganisha Uingereza na Wales akawa pia mfalme wa kwanza wa Uingereza kushika nafasi ya mfalme wa Ireland.
Mwanzoni wengi walipendezwa naye, lakini baadaye alizidi kunenepa, afya yake ilitetereka, na hata nafsi yake ilivurugika na kumfanya mzinzi, mkatili, mwoga.
Baada yake alitawala mwanae Edward VI.
Elimu nchini Tanzania
Elimu nchini Tanzania hutolewa na sekta zote mbili, yaani, sekta za serikali na binafsi. Muundo wake kiujumla ni kama ifuatavyo:
Kila mtoto ambaye si chini ya miaka mitano anafaa kuandikishwa katika elimu ya awali ya miaka 2. Mahudhurio sio lazima.
Shule za serikali hufundisha kwa Kiswahi na Kiingereza na katika baadhi ya shule zinafundisha katika misingi ya Kiingereza cha wastani - hasa zile za binafsi. Badhi ya shule za binafsi, zenye malipo ya juu ya karo, wanafundisha kwa Kiingereza. Lugha zingine za makabila (zingine mbali na Kiswahili) haziruhusiwi kufundishia, si kundishwa kama masomo, ingawa zinaweza kutumika pasipo rasmi katika hali fulani hasa katika elimu ya awali.
Ni lazima kwa kila mtoto aliyefikisha umri wa miaka saba kuandikishwa katika elimu ya msingi.
Mafundisho ya binafsi katika shule za umma yaliondolewa mnamo mwaka wa 2002, lakini familia lazima zilipe karo ya vifaa vya kusomea.
Kuondoa ada katika shule za serikali umepelekea ongezeko kubwa la watoto kuandikishwa katika shule za msingi, kutoka 4,839,361 mnamo 2001 hadi 7,959,884 mnamo 2006 hadi 8,410,000 mnamo 2008.
Ongezeko hili halijawa na uwiano na ongezeko la rasilimali kwa walimu ikiwa ni pamoja na madarasa na vitabu vya kufundishia. Uwiano wa wanafunzi kwa walimu waliohitimu kwa mwaka wa 2010 ulikuwa 54:1, ambayo ilikuwa asilimia 35 ya malengo ya 40:1. Kila mkoa ulizidi lengo kasoro Kilimanjaro na Dar es Salaam. Only three percent of students in Standard VI nationwide had sole use of a mathematics textbook in 2007 compared to seven percent in 2000.
Mwaka wa 2006, kiwango cha jumla cha wanafunzi walioandikishwa katika elimu ya msingi ilikuwa asilimia 110., na kiwango cha uandikishwaji uliofuata ulikuwa asilimia 97.8 Kiwango cha jumla cha uandikishwaji ni uwiano wa jumla ya idadi ya wanafunzi wanaohudhuria shule ya msingi wenye umri rasmi wa kujiunga na shule za msingi. Kiwango cha jumla cha uandikishwaji katika elimu ya msingi ni uwiano rasmi wa idadi ya jumla ya walioandikishwa katika umri unaostahili kwa elimu ya msingi. Idadi hii inatokana na jumla ya wanafunzi walioandikishwa katika elimu rasmi ya msingi na, hivyo basi, haina ulazima wa kuakisi hali halisi ya kimahudhurio. Mwaka wa 2000, asimilia 57 ya watoto wenye umri kati ya miaka 5–14 walihudhuria elimu ya msingi.
Buruji za falaki
Buruji za falaki (pia: alama za nyota; kwa Kiingereza: "zodiac constellations") ni jina la makundinyota yanayoonekana kwenye ekliptiki zaani njia ya Jua angani (ing. "ecliptic") na kuunda Zodiaki.
Katika maarifa ya unajimu (au: falaki, tofauti na fani ya sayansi inayoitwa astronomia) Waswahili wa kale, pamoja na tamaduni nyingi za zamani, waliamini ya kwamba nyota hizi zina tabia fulani na kuwa na athari juu ya maisha ya binadamu wanaozaliwa chini ya nyota fulani.
Hali halisi Jua linapita katika maeneo ya makundinyota 13 lakini tangu zamani za Babeli idadi ilifupishwa kuwa 12 kwa kusudi la kulingana na kalenda ya miezi 12. Kwa kufikia idadi hii kundinyota la Hawaa "(Ophiuchus)" liliondolewa katika idadi ya Zodiaki.
Kwa jumla majina mengi ya nyota yametokana na urithi wa falaki ya Waarabu. Hao walirithi habari hizi pamoja na mpangilio wa nyota kwenye mzingo wa njia ya jua angani kutoka Ugiriki ya Kale. Asili yake iko katika falaki ya Babeli.
"Buruji" yatokana na Kiarabu "برج", burj, tafsiri ya neno la Kigiriki πυργοι "pirgoi", yaani mnara au boma.
Buruji za falaki katika utamaduni wa Waswahili ni kama zifuatazo:
Katika unajimu wa siku hizi majina mengi ya kimapokeo katika unajimu wa Afrika ya Mashariki yamesahauliwa na badala yake wapiga falaki wanatumia orodha ya majina ambayo mara nyingi ni tafsiri ya majina ya Kiingereza tu, au pia namna ya kutaja alama ya makundinyota kwa neno la Kiswahili. Isipokuwa Mizani na Mashuke bado ni majina asilia. Majina katika unajimu wa kisasa jinsi yalivyo kawaida ni yafuatayo:
Mkia
Mkia ni sehemu ya mwisho ya uti wa mgongo kwenye mwili wa wanyama wengi wa vertebrata. Jina hilo latumiwa pia kwa wanyama wengine wenye upanuzi mwembamba wa mwili upande wa nyuma na pia kutaja sehemu nyembamba ya nyuma kwa vitu mbalimbali.
Kwa vertebrata mkia ni sehemu ya uti wa mgongo inayoelekea nje ya pingiti inayokwisha kwenye mkundu. Mifupa ya mkia hufunikwa na musuli na ngozi, mara nyingi pia na nywele, manyoya au magamba.
Vertebrata wengine wana musuli nyingi na hivyo nguvu kubwa kwenye mkia, kwa mfano nyani wanaotumia mkia kama mkono wakiweza kushika tawi la mti na kutundika hapo kwa nguvu ya mkia pekee. Wanyama wengine wana mkia mdogo tu. Binadamu na chura wana mkia wakiwa katika hali ya kiinitete lakini unapotea baadaye. Watu wachache huzaliwa wakiwa bado na mkia mdogo.
Wanyama kama paka na mbwa hutumia mkia kwa ajili ya mawasiliano, kuna "lugha" ya mkia.
Kuna aina za mjusi zinazoweza kuachana na mkia wao zikishambuliwa na kushikwa na adui mkubwa.
Wanyama wasio na uti wa mgongo wanaweza kuwa na sehemu ya nyuma inayoonekana kuwa nyuma ya pingiti. Mfano ni nge anayebeba mwiba wa sumu hapo.
Kama mashine au mtambo mwingine ina upanuzi mwembamba wa nyuma, sehemu hizi mara nyingi zinaitwa "mkia" pia. Mfano ni sehemu ya nyuma ya eropleni.
Nyotamkia zinaonekana kama nukta ya nuru, yaani nyota yenye upanuzi nyuma na hapo ni asili ya jina "nyota yenye mkia".
Claudia Emerson
Claudia Emerson (13 Januari 1957 – 4 Desemba 2014) alikuwa mshairi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2006 alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi.
Natasha Trethewey
Natasha Trethewey (amezaliwa 26 Aprili 1966) ni mshairi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2007 alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi.
Robert Hass
Robert Hass (amezaliwa 1 Machi 1941) ni mshairi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2008 alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi.
Philip Schultz
Philip Schultz (amezaliwa 6 Januari 1945) ni mshairi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2008 alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi akiishirikia na Robert Hass.
Rae Armantrout
Rae Armantrout (amezaliwa 13 Aprili 1947) ni mshairi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2010 alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi.
Kay Ryan
Kay Ryan (amezaliwa 21 Septemba 1945) ni mshairi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2011 alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi.
Mkonge Dume
Mkonge dume au mkatani ni spishi ya mmea katika familia Asparagaceae unaokuzwa kwa ajili ya vitembwe vyake au katani.
Mkonge dume ni kiasili mmea wa Meksiko lakini imesambazwa nchi nyingi za kitropiki kutokana na umuhimu wake wa kiuchumi, hasa zao la katani. Kuna mashamba makubwa kwenye kanda la pwani la Afrika ya Mashariki. Kwa miaka mingi Tanzania iliongoza duniani katika zao hilo.
Tracy K. Smith
Tracy K. Smith (amezaliwa 16 Aprili 1972) ni mshairi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2012 alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi.
Sharon Olds
Sharon Olds (amezaliwa 19 Novemba 1942) ni mshairi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2013 alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi.
Vijay Seshadri
Vijay Seshadri (amezaliwa 13 Februari 1954 mjini Bangalore nchini Uhindi) ni mshairi kutoka nchi ya Marekani ambako alihamia huko wakati wa utoto wake. Mwaka wa 2014 alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi.
Gregory Pardlo
Gregory Pardlo (amezaliwa 24 Novemba 1968) ni mshairi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2015 alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi.
Peter Balakian
Peter Balakian (kwa Kiarmenia Փիթըր Պալաքեան; amezaliwa 13 Juni 1951) ni mshairi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 2016 alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi.
James Agee
James Rufus Agee (27 Novemba 1909 – 16 Mei 1955) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1958, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi, yaani baada ya kifo chake tu, kwa riwaya yake "A Death in the Family".
Robert Lewis Taylor
Robert Lewis Taylor (24 Septemba 1912 – 30 Septemba 1998) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1959, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake "The Travels of Jaimie McPheeters".
Harper Lee
Harper Lee (28 Aprili 1926 – 19 Februari 2016) alikuwa mwandishi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1961, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake "To Kill a Mockingbird".
Epikur
Epikur (kwa Kilatini na lugha mbalimbali Epicurus, kutoka Kigiriki Ἐπίκουρος, "Epíkouros", yaani "Mwenzi"; 341–270 KK) alikuwa mwanafalsafa wa Ugiriki wa Kale, maarufu kama mwanzilishi wa shule ya falsafa yenye jina lake (kwa Kiingereza: Epicureanism).
Kati ya maandishi yake 300 hivi, zimebaki tu sehemu na barua chache; zaidi tunajua kutoka kwa wafuasi wake na wengineo waliofafanua mafundisho yake.
Kwake, lengo la falsafa ni kufikia maisha yenye heri, utulivu, amani, kutoogopa, kutoteseka, kujitegemea na kuzungukwa na marafiki. Kwake raha na maumivu ndio vigezo vya uadilifu au uovu wa mambo yoyote. Pia kifo ni mwisho wa mwili na roho, hivyo hakitakiwi kuogopwa. Tena hakuna miungu ambao waadhibu wala kutuza binadamu. Ulimwengu hauna mipaka na ni wa milele.
Plotinus
Plotinus (kutoka Kigiriki Πλωτῖνος, Plootinos; Lycopolis, Misri 204/5 hivi – Campania, Italia, 270 BK) alikuwa mmojawapo kati ya wanafalsafa muhimu zaidi wa Ugiriki wa Kale.
Kama mwalimu wake, Ammonius Saccas, alifuata mapokeo ya Plato. Kwa sababu hiyo, wanahistoria wa karne ya 19 walitunga jina Uplato Mpya kwa falsafa yake iliathiri sana karne za mwisho za Roma ya Kale upande wa Wapagani na wa Wakristo vilevile, halafu Gnosi, falsafa ya Kiislamu n.k.
Katifa falsafa yake mambo makuu ni matatu: Umoja, Akili na Roho.
Edwin O'Connor
Edwin O'Connor (29 Julai 1918 – 23 Machi 1968) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1962, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake "The Edge of Sadness".
Shirley Ann Grau
Shirley Ann Grau (amezaliwa 28 Julai 1929) ni mwandishi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1965, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake "The Keepers of the House".
Bernard Malamud
Bernard Malamud (26 Aprili 1914 – 18 Machi 1986) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1967, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake "The Fixer".
N. Scott Momaday
Navarre Scott Momaday (amezaliwa 27 Februari 1934) ni mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1969, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake "House Made of Dawn".
Eudora Welty
Eudora Alice Welty (13 Aprili 1909 – 23 Julai 2001) alikuwa mwandishi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1973, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake "The Optimist's Daughter".
Michael Shaara
Michael Shaara (23 Juni 1928 – 5 Mei 1988) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1975, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake "The Killer Angels".
Beowulf
Beowulf ni tendi mashuhuri ya fasihi ya Kiingereza cha Kale. Kitabu kilichopo hadi sasa kiliandikwa mnamo 975-1025 BK, lakini inawezekana tendi ilitungwa mapema zaidi.
Hilo shairi refu la aya 3182 linasimulia habari za kijana Beowulf anayetokea Uswidi pamoja na marafiki 14 kwa kusudi la kumsaidia mfalme wa Denmark Hrodgar. Hrodgar anateswa na Grendel ambaye ni zimwi mbaya anayemeza watu. Beowulf anamshinda Grendel na mama yake na kupokea zawadi nyingi kutoka Hrodgar.
Kuna sehemu ya pili ya shairi ambamo Beowulf mzee ni mfalme mwenyewe. Anapaswa kushindana na joka anayeharibu nchi. Safari hii Beowulf anauawa akitetea nchi yake kwa sababu kati ya wafuasi wake ni mmoja tu anayemsaidia.
Mlenda
Milenda ni mimea ya jenasi "Corchorus" katika familia Malvaceae. Majani yao huliwa kama mboga yenye kuleta afya na hupikwa kwa mchanganyiko wa mimea mbalimbali kama bamia, mboga za majani na karanga; pia huliwa kwa ugali.
Mia saba ishirini
Mia saba ishirini ni namba inayoandikwa 720 kwa tarakimu za kawaida na DCCXX kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 719 na kutangulia 721.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 3 x 3 x 5.
Mia saba ishirini na moja
Mia saba ishirini na moja ni namba inayoandikwa 721 kwa tarakimu za kawaida na DCCXXI kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 720 na kutangulia 722.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 7 x 103.
Kisamvu
Kisamvu ni majani yanayopatikana katika mmea wa muhogo ambayo hufanywa kama mboga inayoendana na chakula ikileta virutubisho mbalimbali katika mwili wa binadamu.
Mia saba ishirini na mbili
Mia saba ishirini na mbili ni namba inayoandikwa 722 kwa tarakimu za kawaida na DCCXXII kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 721 na kutangulia 723.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 19 x 19.
Mia saba ishirini na tatu
Mia saba ishirini na tatu ni namba inayoandikwa 723 kwa tarakimu za kawaida na DCCXXIII kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 722 na kutangulia 724.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 241.
Mia saba ishirini na nne
Mia saba ishirini na nne ni namba inayoandikwa 724 kwa tarakimu za kawaida na DCCXXIV kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 723 na kutangulia 725.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 181.
Mia saba ishirini na tano
Mia saba ishirini na tano ni namba inayoandikwa 725 kwa tarakimu za kawaida na DCCXXV kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 724 na kutangulia 726.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 5 x 29.
Mia saba ishirini na sita
Mia saba ishirini na sita ni namba inayoandikwa 726 kwa tarakimu za kawaida na DCCXXVI kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 725 na kutangulia 727.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 11 x 11.
Tango
Tango ni tunda mojawapo lenye maji mengi (kama vile tikitimaji) ambalo linabeba virutubisho kama vile Vitamini B, C, K, Potassium na Manganese.
Mmea wake, mtango, una jina la kisayansi "Cucumis sativus" na una asili ya India.
Mia saba ishirini na saba
Mia saba ishirini na saba ni namba inayoandikwa 727 kwa tarakimu za kawaida na DCCXXVII kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 726 na kutangulia 728.
727 ni namba tasa.
Matilda wa Ringelheim
Matilda wa Ringelheim (kwa Kijerumani Mathilde von Ringelheim; 894/897 – 14 Machi 968) alikuwa malkia mdogo wa Saxony kuanzia mwaka 912 na malkia wa Ujerumani kuanzia mwaka 919 kutokana na ndoa yake na Henry I, mfalme wa kwanza wa nasaba ya Otto.
Baada ya kufiwa mumewe mwaka 936, alianzisha abasia ya Quedlinburg kwa heshima yake. Matilda aliishi hadi kuona Dola la Roma la Magharibi kuanzishwa tena na mwanae wa kwanza, Otto I aliyetiwa taji mwaka 962.
Baada ya hapo alikwenda kutawa katika abasia hiyo ambapo ndipo alipofariki.
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.
Sikukuu yake huadhimishwa katika tarehe ya kifo chake, 14 Machi.
Mia saba ishirini na nane
Mia saba ishirini na nane ni namba inayoandikwa 728 kwa tarakimu za kawaida na DCCXXVIII kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 727 na kutangulia 729.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 7 x 13.
Mia saba ishirini na tisa
Mia saba ishirini na tisa ni namba inayoandikwa 729 kwa tarakimu za kawaida na DCCXXIX kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 728 na kutangulia 730.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 3 x 3 x 3 x 3 x 3 (au 3).
Mia saba thelathini
Mia saba thelathini ni namba inayoandikwa 730 kwa tarakimu za kawaida na DCCXXX kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 729 na kutangulia 731.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 5 x 73.
Msimu (lugha)
Msimu ni maneno yasiyo sanifu yanayoanzishwa na kikundi cha watu wachache wenye utamaduni mmoja ili kueleza mahusiano yao kama kikundi. Kwa kawaida maneno hayo huzuka na kupotea, ila yale yanayodumu husanifiwa na kuwa msamiati rasmi wa lugha.
Mabadiliko ya kihistoria yanaoikumba jamii katika shughuli mbalimbali na miongoni mwa utu wa watu mbalimbali.
Kwanza ni matukio mbalimbali yanayojitokeza katika jamii; matukio hayo yanaweza kuwa vita, njaa, ukame na kadhalika. Misimu hiyo yaweza kuwa ni ya kubeza, kusifu na kukejeli.
Ya pili ni uwepo wa matabaka, uwepo wa tofauti za kimaisha katika jamii fulani: kwa mfano, walalahoi ni maskini na magambacholi ni wenye nazo.
Ya tatu ni utani, utamaduni wa kutaniana. Jambo lingine linalosababisha kuzuka kwa misimu, msimu huu hubeba kejeli na dhihaka.
Ya nne ni maendeleo ya sayansi na teknolojia: hayo pia huwa chanzo cha misimu; vitu vipya vinavyojitokeza katika jamii vinadai uwepo wa maneno yanayozuka, kwa mfano, bajaji na digitali.Katika misimu kuna aina tatu ambazo ni:
Sababu ya kutumia misimu ni: 
Matatizo yanayojitokeza katika misimu ni kwamba:
Mia saba thelathini na moja
Mia saba thelathini na moja ni namba inayoandikwa 731 kwa tarakimu za kawaida na DCCXXXI kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 730 na kutangulia 732.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 17 x 43.
Mia saba thelathini na mbili
Mia saba thelathini na mbili ni namba inayoandikwa 732 kwa tarakimu za kawaida na DCCXXXII kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 731 na kutangulia 733.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 3 x 61.
Mia saba thelathini na tatu
Mia saba thelathini na tatu ni namba inayoandikwa 733 kwa tarakimu za kawaida na DCCXXXIII kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 732 na kutangulia 734.
733 ni namba tasa.
Mia saba thelathini na nne
Mia saba thelathini na nne ni namba inayoandikwa 734 kwa tarakimu za kawaida na DCCXXXIV kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 733 na kutangulia 735.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 367.
Furu
Furu ni tunda la porini ambalo huwa jeusi linapoiva.
Mia saba thelathini na tano
Mia saba thelathini na tano ni namba inayoandikwa 735 kwa tarakimu za kawaida na DCCXXXV kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 734 na kutangulia 736.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 5 x 7 x 7.
Heribert wa Cologne
Heribert wa Cologne (kwa Kijerumani: Heribert von Köln; Worms, 970 hivi; Cologne, 16 Machi 1021) alikuwa Askofu mkuu wa Cologne, Ujerumani, na Chansella wa Dola Takatifu la Roma chini ya kaisari Otto III.
Aliheshimiwa sana akiwa hai akatangazwa na Papa Gregori VII kuwa mtakatifu mwaka 1075 hivi.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake, 16 Machi.
Mia saba thelathini na sita
Mia saba thelathini na sita ni namba inayoandikwa 736 kwa tarakimu za kawaida na DCCXXXVI kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 735 na kutangulia 737.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 23.
Kongosho
Kongosho (kwa Kiingereza "pancreas") ni sehemu ya mwili wa binadamu na wanyama mbalimbali.
Ni sehemu ya mfumo wa mmeng'enyo wa chakula ambayo Insulin ni kichocheo au homoni ambayo kazi yake ni kuondoa glucose katika damu na kuingiza katika misuli, seli za mafuta na ini na hutumika kama nishati mwilini.
Mia saba thelathini na saba
Mia saba thelathini na saba ni namba inayoandikwa 737 kwa tarakimu za kawaida na DCCXXXVII kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 736 na kutangulia 738.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 11 x 67.
Mia saba thelathini na nane
Mia saba thelathini na nane ni namba inayoandikwa 738 kwa tarakimu za kawaida na DCCXXXVIII kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 737 na kutangulia 739.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 9 x 41.
Mia saba thelathini na tisa
Mia saba thelathini na tisa ni namba inayoandikwa 739 kwa tarakimu za kawaida na DCCXXXIX kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 738 na kutangulia 740.
739 ni namba tasa.
Mia saba arobaini
Mia saba arobaini ni namba inayoandikwa 740 kwa tarakimu za kawaida na DCCXL kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 739 na kutangulia 741.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 5 x 37.
Mia saba arobaini na moja
Mia saba arobaini na moja ni namba inayoandikwa 741 kwa tarakimu za kawaida na DCCXLI kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 740 na kutangulia 742.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 13 x 19.
James Alan McPherson
James Alan McPherson (16 Septemba 1943 – 27 Julai 2016) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1978, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake "Elbow Room".
Norman Mailer
Norman Kingsley Mailer (31 Januari 1923 – 10 Novemba 2007) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1980, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake "The Executioner's Song". Pia, kitabu chake "Armies of the Night" kilimpatia Tuzo ya Pulitzer kwa jumla isiyo bunilizi.
John Kennedy Toole
John Kennedy Toole (17 Desemba 1937 - 26 Machi 1969) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani.
Wakati wa maisha yake, riwaya zake hazijapokelewa hadharani. Kwa hiyo, na pamoja na kupatwa na unyogovu, Toole akajiua akiwa na umri wa miaka 31 tu.
Kumbe, mwaka wa 1981, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake "A Confederacy of Dunces", iliyotolewa baada ya kifo chake tu.
Yohane wa Nepomuk
Yohane wa Nepomuk (kwa Kicheki: Jan Nepomucký; kwa Kijerumani: Johannes Nepomuk; kwa Kilatini: Ioannes Nepomucenus) Nepomuk, 1345 hivi – Prague, 20 Machi 1393)
alikuwa padri wa Bohemia (leo nchini Ucheki). Aliuawa kwa kutoswa mtoni Vltava kutoka darajani kwa agizo la mfalme Wenseslaus, mfalme wa Warumi na wa Bohemia.
Baadaye ilisimuliwa kwamba alikuwa muungamishi wa malkia na kwamba alikataa ombi la mfalme la kutoboa siri za kitubio. Kwa msingi huo anahesabiwa kama mfiadini wa kwanza wa siri ya kitubio na msimamizi dhidi ya masingizio.
Alitangazwa mwenye heri tarehe 31 Mei 1721, halafu Papa Benedikto XIII alimtangaza mtakatifu tarehe 19 Machi 1729.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifodini chake, 20 Machi.
Serapioni wa Thmuis
Serapioni wa Thmuis (300 hivi - Thmuis, 370 hivi), alikuwa askofu wa mji wa Thmuis (leo "Tell el-Timai") nchini Misri na mwandishi wa Kikristo kwa lugha ya Kigiriki.
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu na babu wa Kanisa. Sikukuu yake inaadhimishwa na Wakatoliki tarehe 21 Machi au 7 Machi.
Bado kijana, alikwenda kuishi jangwani kama mfuasi wa Antoni Mkuu, aliyemrithisha mojawapo kati ya majoho yake mawili ya ngozi ya kondoo.
Baadaye aliongoza monasteri, akawa askofu wa Thmuis kabla ya mwaka 339. Akishirikiana na patriarki Atanasi wa Aleksandria alipambana na Uario na kwa ajili hiyo mwaka 359 aliondolewa na Kaisari Kostansyo II jimbo lake.
Tunatunza hadi leo sehemu za barua tatu alizzoandikiwa na Apolinari wa Laodikea na hasa barua tano alizoandikiwa na Atanasi, ambazo kati yake nne zinafafanua imani katika umungu wa Roho Mtakatifu.
Serapioni anazungumziwa na Jeromu katika para ya 99 ya kitabu chake De viris illustribus, ambamo vinatajwa maandishi yake kadhaa: dhidi ya Wamani, juu ya Zaburi na barua walau 55 kwa watu mbalimbali. Kati yake vimetufikia tu kitabu dhidi ya Wamani na barua mbili, mbali ya sehemu kadhaa.
Jina lake limekuwa maarufu zaidi kwa "Sakramentari" iliyochapishwa mwishoni mwa karne ya 19 ambayo ni muhimu kwa liturujia. Lakini hakuna hakika kama alihusiana nayo.
Katarina wa Uswidi
Katarina wa Uswidi (kwa Kiswidi: "Katarina Ulfsdotter" au "Katarina av Vadstena") (1332 hivi - 24 Machi 1381) alikuwa mwanamke wa ukoo bora wa Uswidi ambaye anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu.
Katarina alikuwa binti Ulf Gudmarsson, Mtawala wa Ulvåsa, na mama yake alikuwa mtakatifu Birgita wa Sweden.
Akiwa na umri wa miaka 12/13, aliolewa na Eggert van Kyren, 
lakini alimfanya akubali waishi kama kaka na dada. Mwaka 1349 aliongozana na mama yake kuhiji Roma, na huko aliarifiwa kifo cha mume wake.
Alibaki na mama na kuongozana naye katika safari zake hadi Nchi Takatifu. Birgita alipofariki, Katarina alirudi Uswidi na maiti akimzika katima monasteri kubwa ya Vadstena iliyoanzishwa na marehemu, akawa abesi akijitahidi kulea jumuia kufuatana na kanuni ya mama yake. Ndiyo sababu huo "Utawa wa Mwokozi Mtakatifu" ukajulikana kama Wabirgita.
Miaka kadhaa baadaye alirudi Roma ili kushughulikia suala la mama yake kutangazwa mtakatifu. Akiishi huko miaka 5 alifunga urafiki mkubwa na Katerina wa Siena.
Mwaka 1484, Papa Inosenti VIII aliruhusu Katarina pia aheshimiwe kama mtakatifu na sikukuu yake ilipangwa tarehe 22 Machi. Mwaka 1488, Papa huyohuyo aliruhusu masalia yake yahamishiwe Vadstena.
Kutokana na Matengenezo ya Kiprotestanti, kesi ya kawaida ya kumtangaza mwenye heri, halafu mtakatifu haijakamilishwa.
Aliandika kitabu "Faraja ya Roho" (kwa Kiswidi cha wakati ule "Siælinna tröst"), ambacho nakala moja ya mwaka 1407 ipo hadi leo.
John Updike
John Hoyer Updike (18 Machi 1932 – 27 Januari 2009) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi mara mbili, mwaka wa 1982 kwa riwaya yake "Rabbit is Rich", na 1991 kwa "Rabbit at Rest".
Petro wa Sebaste
Petro wa Sebaste (340 hivi – 26 Machi 391) alikuwa askofu wa mji huo, Sebaste katika Armenia Ndogo.
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu, sawa na kaka zake Basili Mkuu, Gregori wa Nisa, na dada yao Makrina Mdogo, ambao walimuathiri sana tangu utotoni.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 26 Machi.
Bibi yake alikuwa Makrina Mkubwa, aliyefundishwa na Gregori Mtendamiujiza. 
Wazazi wake, Basili Mzee na Emmelia wa Kaisarea ya Kapadokia, walifukuzwa na kaisari Galerius Maximian kwa sababu ya imani hiyo, wakahamia jangwa la Ponto.
Mtoto wa kumi na wa mwisho, Petro alilelewa na kuelekezwa kwenye maisha ya Kiroho na Makrina Mdogo.
Akiachana na masomo ya elimudunia, Petro alijitosa katika kutafakari Biblia.
Kidogo tu baada ya Basili kufanywa askofu wa Caesarea, Petro alipewa naye upadrisho, lakini baadaye akatawa tena kama mkaapweke, akawasaidia mama na dada kuanzisha monasteri nyumbani mwao baada ya kifo cha baba. Mwenyewe aliongoza jumuia ya kiume na Makrina ile ya kike.
Ponto na Kapadokia zilipopatwa na njaa kali, alionyesha ukarimu wake kwa kutoa mali zote za monasteri na kila alichokipata awasaidie umati uliomkimbilia.
Mwaka 380 hivi aliteuliwa kuwa askofu wa Sebaste akaunga mkono juhudi za kaka zake dhidi ya Uario. Vilevile katika uchungaji alimfuata Basili.
Mwaka 381 alishiriki Mtaguso wa kwanza wa Konstantinopoli.
Kwa ombi lake, Gregori wa Nisa aliandika vitabu vyake maarufu, "Against Eunomius", "Treatise on the Work of the Six Days" na "On the Endowment of Man".