hotchpotch/miracl-hf-unified huggingface dataset:
Vasili Vereshchagin
Vasili Vasilyevich Vereshchagin (Kirusi: Василий Василиевич Верещагин; 26 Oktoba 1842 - 13 Aprili 1904) alikuwa mchoraji kutoka Urusi aliyefahamika sana kutokana picha zake za vita na mapigano.
Alikuwa mtoto wa mkulima aliyepata elimu kwenye shule ya kijeshi akandelea kuwa afisa wa jeshi la Urusi. Aliondoka jeshini akawa mwanafunzi wa uchoraji huko Sankt Peterburg akamaliza masomo yake kwenye Chuo cha Sanaa mjini Paris.
Kama afisa wa jeshi alipata nafasi ya kuongozana na jeshi la Kirusi kwenye kempeni zake katika Asia ya Kati. Aliona vita kali na mauaji mengi akaamua kuonyesha uharibifu wa vita kwa umakini kwa matumaini ya kwamba watu wangekataa vita baada ya kuona ubaya wake. Kwa hiyo alichora mara nyingi maiti, askari wajeruhiwa, uharibifu wa vijiji na mahospitali.
Sehemu ya picha zake zilifichwa baadaye na serikali ya Kirusi.
Alifariki wakati wa vita ya Japani dhidi ya Urusi ya 1904-1905 aliposafiri kwa manowari ya Kirusi iliyozamishwa na Wajapani. Picha yake ya mwisho aliyochora kwenye manowari iliokolewa kutoka katika maji.
Upanga
Upanga ni silaha inayoshikwa mkononi kwa ajili ya kukata. Hutengenezwa kwa metali, hasa feleji, ikifanana na kisu ila tu ni kubwa. Hasa kengee yake ni ndefu na mpini wake ni mkubwa kwa sababu mkono wote unahitaji kushika silaha hii.
Mara nyingi kuna chuma cha kupandana kinachokusudiwa kukinga mkono unaoshika upanga. Umbo la upanga ni muhimu kwa mbinu za mapigano.
Kuna aina nyingi za upanga zinazotofautiana hasa katika urefu na pia uzito.
Panga hutengezwa kutokana na malighafi ya shaba na chuma. Panga za kwanza zilitengenezwa na wahunzi (wafua chuma) wa Misri na China wakitumia bronzi. Tangu kupatikana kwa bunduki umuhimu wa upanga umepungua. Katika vita vya silaha za kisasa panga zimepotea kabisa. Lakini katika vita vya wenyewe kwa wenyewe au ghasia ya Kenya ya mwaka 2008 panga zilikuwa silaha muhimu tena.
Risasi
"Kwa elementi na metali angalia Risasi (metali)"
Risasi ni gimba dogo la metali linalorushwa kutoka kasiba ya bunduki. Mara nyingi risasi hutengenezwa kwa plumbi yaani metali inayoitwa pia "risasi". Jina la metali imekuwa jina kwa ajili ya silaha.
Zamani risasi zilitengenezwa kwa kwa kutumia plumbi pekee. Bunduki za zamani kama gobori ziliweza kurusha hata vipande vya mawe au vipande vidogo vya metali yoyote. Risasi ilipendezwa kutokana na uzito wake ulioipeleka mbali zaidi na kwa nguvu zaidi; pia ni metali inayoyeyushwa kirahisi kwa kutumia joto kidogo kuliko metali nyingine.
Hivyo askari mwenye gobori alitengeneza risasi kwa ajili ya bunduki yake kabla ya kila mapigano. Kwa kazi hii askari alikuwa na kifaa alimomwaga risasi iliyoyeyuka ikatoka kwa umbo la tufe. Alibeba baruti yake katika chupa, kumwaga kiasi cha baruti katika silaha, kuongeza risasi juu yake na kukandamiza yote kwa fimbo ndefu ndani ya kasiba ya silaha, halafu kuipashia moto kupitia shimo ndogo kando la kasiba.
Baadaye risasi zilifungwa katika karatasi pamoja na kiasi cha baruti kwa kila matumizi ya silaha. Hii ilikuwa ramia ya kwanza na askari alipaswa kufungua ramia kwa meno yake, kumwaga baruti katika bunduki na kuongeza risasi juu yake.
Katika karne ya 19 muundo wa bunduki imebadilika na kasiba imepata mifuo ndano yake kwa mwendo wa sukurubu iliipa risasi mwendo wa kuzunguka na kuongeza ukamilifu wa kupiga shabaha. Sasa ramia zilizotengenezwa kiwandani zilikuwa za metali hasa shaba na risasi ilibanwa kwenye kichwa cha ramia. Baruti iliwaka kwa pigo la sindano ya silaha na risasi ilirushwa nje.
Siku hizi risasi zote zinatengenezwa kiwandani na kuuzwa kama sehemu ya ramia. Risasi yenyewe mara nyingi bado ni ya plumbi (elementi ya risasi) lakini kwa kawaida risasi ina koti ya metali gumu zaidi kama shaba au feleji.
Aina ya ganda inasababisha tabia tofauti tofauti za risasi. Ganda kamili ya kufunika risasi yote inaongeza nguvu; kama mtu anapigwa nayo risasi itapita kwenye mwili. Aina hii ni risasi ya kijeshi. Risasi kwa uwindaji zina ganda la sehemu tu inayopasuka wakati wa kupiga shabaha. Inaacha nichati yake katika shabaha maana yake ina nguvu zaidi ya kuua. Kufuatana na kanuni za kimatifa aina hii hairuhusiwi kwa matumizi ya kijeshi.
Kuna pia risasi zinazojaa metali nzito zaidi kuliko plumbi kama vile urani. Hizi zatumiwa kwa ajili ya shabaha gumu.
Uwanja wa Ndege wa Rhein-Main
Kiwanja cha Ndege cha Rhein-Main ni kiwanja cha ndege cha kimataifa cha Frankfurt am Main nchini Ujerumani. Ni kati ya nyanja za ndege kubwa ikiwa abiria zaidi ya milioni 55 wanaopita.
Jina kamili kwa Kiholanzi ni Flughafen Frankfurt am Main au kwa Kiingereza Frankfurt international Airport. Kifupi chake ni FRA.
Ni kituo kikuu cha Lufthansa.
Kiwanja cha ndege kipo kilomita 12 kusini ya Frankfurt na safari kwa treni kutoka mjini ni dakika 20.
Bunduki
Bunduki ni silaha inayorusha risasi dhidi ya shabaha yake. Ndani ya bunduki inatokea mlipuko wa baruti na gesi joto za mlipuko zinasukuma risasi kuelekea mwendo wa kasiba yake. Kutokana na sifa hii huitwa pia silaha ya moto.
Bunduki ya kisasa huwa na akiba ya ramia katika chemba yake isipokuwa silaha kadhaa za kuwinda. Silaha za kijeshi huwa na chemba zonazoshika risasi zaidi ya 100.
Kwa kawaida neno lataja silaha za moto zenye kasiba ndefu zinazoshikwa mkononi.
Baruti
Baruti ni mchangayiko wa dutu za kikemia inayotumiwa kurusha risasi kutoka bunduki. Ina mmenyuko wa haraka kati ya kemikali zake ikipashwa moto inatoa gesi nyingi. Kama mmenyuko huo unatokea penye nafasi kubwa inachoma haraka na ghafla lakini kama unatokea mahali unapobanwa kuna mlipuko. Kwa hiyo baruti ni kilipukaji.
Tabia hii inatumiwa kurusha risasi kutoka silaha za moto. Gesi ya mlipuko zinapanua zikifuata nafasi ya pekee inayopatikana kwenye kasiba ya bunduki kueleka mdomo wake. Risasi iliyopo mbele inasukumwa na kupata mbio.
Baruti iligunduliwa na Wachina mnamo mwaka 1200. Kuna taarifa kutoka karne ya 13 kuhusu matumizi ya baruti kwa mabomu vitani. Kutoka China teknolojia ya baruti ilienea magharibi kupitia Waarabu na kufika Ulaya katika karne ya 13.
Aina asilia ya baruti ilikuwa baruti nyeusi inayotengenezwa kwa kuchanganya nitriti ya potasiamu, makaa na sulfuri. Inachoma kwa moshi mwingi na nguvu yake ni hafifu kulingana na baruti za kisasa. Siku hizi hutumiwa tu katika fataki za burudani.
Baruti za kisasa ziligunduliwa Ulaya wakati wa karne ya 19. Wanajeshi walizipendelea kwa sababu zililipuka bila moshi. Nguvu ya mlipuko iliongezeka iliyomaanisha ya kwamba kiasi kidogo cha baruti kilitosha; risasi zilifika mbali zaidi na wanajeshi waliweza kubeba ramia nyingi kuliko awali.
Silaha
Silaha ni kifaa cha upiganaji dhidi ya wanadamu au wanyama.
Inafaa kumtisha, kumwumiza au kumwua adui au kumletea hasara nyingine inayokusudiwa.
Kusudi la silaha ni matumizi
Katika historia watu wameweka nguvu nyingi katika maendeleo ya silaha. Kila sayansi na kila teknolojia huangaliwa na watu kwa faida yake katika utengenezaji wa silaha.
Silaha zimepatikana tangu zama za mawe. Upanga, pinde na mshale pamoja na mikuki zilikuwa silaha kwa milenia nyingi lakini ziliboreshwa tena na tena.
Tangu nyakati za kati silaha za moto zilianza kuenea duniani na kuboreka. Bunduki, mzinga na bombomu zilibadilisha uso wa vita. Karne ya 20 iliongeza vifaru na ndege za vita pamoja na viumbe vya sayansi ya kisasa kama silaha za nyuklia.
Kyoto
Kyoto ni mji wa Japani uliokuwa mji mkuu wa nchi kati ya 794 na 1868. Ilikuwa makao makuu ya Tenno (Kaisari) wa taifa. Iko takriban kilomita 400 kusini magharibi ya Tokyo kwenye kisiwa cha Honshu.
Sasa Kyoto ni mji mkubwa wa tatu nchini iliwa na wakazi milioni moja na nusu. Ni makao makuu ya mkoa wa Kyoto. Kuna taasisi za utamaduni na elimu pamoja vyuo vikuu.
Kyoto ni kati ya miji ya kale ya Japani. Kuna majengo mengi ya kihistoria kama mahekalu, majumba ya matenno na nyumba za kidesturi. Majengo kadhaa yameigizwa na UNESCO katika orodha ya urithi wa dunia.
Mazingira ya Kyoto pana milima mingi. Imepoteza cheo cha mji mkuu wakati Tenno Meiji alipohamisha makao yake kutoka hapa kwenda boma la Edo iliyokuwa Tokya baadaye.
Melbourne
Melbourne ni mji mkubwa katika Australia ya kusini na mji mkuu wa jimbo la Victoria. Ina wakazi 3,720,300.
Mji uliundwa mwaka 1835 kando ya hori ya Port Phillip Bay ya Pasifiki. Ilikua haraka baada ya kupatikana dhahabu tangu mwaka 1851. Imekuwa kitovu cha uchumi, utamaduni na michezo. Katika karne ya 19 ilikuwa mji mkubwa wa Australia na pia mji mkuu wa taifa hadi uhamisho wa bunge kwenda Canberra mwaka 1901.
Siku hizi kuna wakazi kutoka nchi nyingi waliohamia Australia na kukaa mjini. Robo ya wakazi wake walizaliwa nje: kuna watu kutoka nchi 233 na lugha 180 zinajadiliwa mjini hata kama theluthi mbili za wakazi hutumia Kiingereza kwao nyumbani.
Kate Beckinsale
Kathryn Bailey Beckinsale (amezaliwa tar. 26 Julai 1973) ni mwigizaji filamu wa Kiingereza. Anafahamika zaidi kwa kucheza katika baadhi ya filamu zilizomaarufu - Pearl Harbor (2001), Underworld (2003) na Van Helsing (2004). Kate alizaliwa mjini London na wazazi waliowaigizaji filamu, Judy Loe na Richard Beckinsale, kwa bahati mbaya baba wa Kate amekwishafariki dunia mnamo mwaka 1979 kwa ugonjwa wa moyo.
Silaha za moto
Silaha za moto ni vifaa vinavyorusha risasi dhidi ya shabaha kupitia kasiba yake kwa nguvu ya gesi inayopanuka kutokana na kuchomeka ghafla kwa baruti ndani ya silaha yenyewe.
Kutokana na mlipuko wa baruti ndani ya silaha moto huonekana mdomoni mwa silaha kila safari risasi imefyatuliwa.
Kati ya silaha za moto kuna kwa mfano:
Kuna pia silaha zinazorusha risasi kupitia kasiba ambazo si silaha za moto, kwa mfano bunduki ya hewa.
Wataalamu hufanyia utafiti silaha mpya zinazorusha risasi kwa kutumia nguvu ya sumakuumeme.
Bastola
Bastola ni silaha ya moto yenye kasiba fupi inayoshikwa kwa mkono mmoja tu. Teknolojia yake ni karibu sawa na ya bunduki isipokuwa ni ndogo.
Kiasili bastola ilikuwa tu umbo dogo la gobori. Baada ya kila pigo ilihitaji kujazwa upya.
Kwa muda bastola zenye kasiba mbili au zaidi zilitengenezwa kwa kusudi la kuongeza kasi ya kufyatulia risasi.
Baada ya kupatikana kwa ramia za metali katika karne ya 19 bastola ilipewa chemba ya risasi inayozunguka. Modeli mashuhuri ya mwanzoni ilikuwa aina ya Colt. Kwa Kiingereza aina hii huitwa "revolver" kutokana na mzunguko wa chemba. Chemba huwa na ramia 5-8, mara nyingi ni sita.
Aina ya pili kati ya bastola ina chemba ya risasi kama kidawati kidogo inayosukumwa ndani ya nafasi yake kwenye bastola. Wanajeshi waliona faida ya kwamba ni rahisi kujaza chemba ya ziada na kuibeba kama akiba inayobadilishwa haraka kuliko kujaza upya chemba inayozunguka kwa sababu chemba ya kuzunguka haitolewi, ni lazima kuijaza ramia moja-moja.
Faida yake kulingana na bunduki yenyewe ni kuwa nyepesi na ndogo, hivyo haisumbui wakati wa kubeba. Hasara yake katika ulinganisho na bunduki ni hasa mfiko mdogo, nguvu ya risasi zake na umakinifu wa kulenga.
Jeshini bastola hutumiwa kama silaha ya pili pamoja na bunduki. Kwa polisi huwa ni silaha kali ya kawaida. Majambazi mara nyingi hupendelea bastola kwa sababu zinafichwa rahisi hazionekani.
Kasiba
Kasiba ni sehemu ya silaha ya moto kama bunduki, bastola au mzinga. Kazi yake kwenye silaha ni kuipa risasi mweleko. Umbo lake ni kama bomba. Upande mmoja ni wazi huitwa mdomo ambako risasi inatoka. Upande mwingine ni mahali pa kuweka risasi.
Bunduki na mizinga ya kale zilijazwa risasi pamoja na baruti kupitia mdomo wa kasiba. Aina hii ya bunduki huitwa gobori. Hapa kwanza baruti halafu risasi husukumwa hadi mwisho wa kasiba inayofungwa isipokuwa kuna shimo dogo. Kwenye shimo hili moto huingizwa inayowasha baruti ndani ya kasiba; kulipuka au kuchomeka kwa ghafla kwa baruti inatokeza gesi inayosukuma risasi kufuatana na nafasi ya kasiba na kuipa nguvu na mwelekeo kwa mbio wake.
Kwa kawaida kasiba ndefu huongeza umakinifu wa kulenga unaopungua kama kasiba ni fupi kama kwenye bastola.
Tangu karne ya 19 kasiba imepewa mifuo ndani yake kwa mwendo wa sukurubu iliipa risasi mwendo wa kuzunguka na kuongeza ukamilifu wa kupiga shabaha.
Kwa kuongeza kasi ya kufyatulia kasubi zilitengezwa zikiwa na mfuniko wa nyuma unaoruhusu kuingiza risasi kutoka nyuma. Risasi na baruti ziliunganishwa katika ramia inayowashwa kwa pigo kali kwenye ganda la ramia.
Siku hizi silaha ndogo kama bunduki, bastola na bombomu zina chemba penye akiba ya ramia. Bastola huwa na ramia hadi 10, bunduki huwa na nafasi ya ramia hadi makumi na bombomu hushika fremu ya ramia mamia.
Ramia
Ramia ni kifaa kinachounganisha risasi na baruti kwa matumizi katika silaha ya moto.
Zamani silaha za moto zilijazwa kupitia mdomo wa silaha kwa kuingiza baruti na risasi pekee.
Ramia inaunganisha yote pamoja.
"Kwa habari za undani zaidi tazama makala ya risasi"
Risasi yenyewe hubanwa mbele katika ganda. 
Ganda hili mara nyingi ni ya metali ama shaba nyeupe au feleji. Kwa mazoezi kuna pia maganda ya plastiki. Ramia ya bunduki ya marisau huwa pia na ramia ya karatasi ngumu kwa sababu hapa risasi ni ya vipande vingi kidogo isiyobanwa na ganda bali viko ndani ya ramia.
Baruti ni kiasi kinachohitajika kwa kurusha risasi kulingana na uwezo wa silaha. Baruti ina uwezo wa kulipuka yaani ya kuchomeka haraka na ghafla iikitoa gesi zinasopanua na kusukuma risasi. Lakini baruti haitakiwi kuwa nyororo mno; ramia sharti ni kuvumulia pigo na mishtuko bila kulipuka. Aina kali sana za baruti zinafaa kwa mlipuko katika uwindo wa mawe bali si kwa ramia.
Kazi ya kuwasha baruti hutekelezwa na kiwashio ambacho ni kiasi kidogo cha kemikali kinachowaka moto ikipigwa vikali. Hufungwa katika silinda ndogo ndani ya mguu wa ramia. Mguu huu unapigwa na msumali wa bunduki na kuwaka moto inayowasha baruti.
Ramia kwa ajili ya mazoezi kwa mfano kuzoea makelele au kwa matumizi katika filamu hukosa risasi lakini zinatoa kelele na moto kama ramia ya kawaida.
Ramia kubwa za mzinga mara nyingi huitwa "kombora" lakini neno hili latumiwa pia kwa "roketi".
English-Swahili Dictionary (TUKI)
KKK/ESD ni kifupi cha "Kamusi ya Kiingereza - Kiswahili" "(English-Swahili Dictionary)" iliyoandaliwa na wataalamu wa TUKI kwenye Chuo Kikuu cha Dar es Salaam na kutolewa mara ya kwanza 1996. Toleo la pili lililoongezeka na kuwa na masahihisho likatolewa mwaka 2000. Toleo la tatu likafuata mwaka 2006.
Kamusi hii inataja maana za Kiswahili kwa maneno zaidi ya 50,000 ya Kiingereza.
Kilipukaji
Kilipukaji ni kemikali au dawa lenye sifa ya kumenyuka haraka na ghafla kwa umbo la mlipuko. Mmenyuko huu unatoa joto na gesi inayopanuka na kusababisha mshtuko.
Kilipukaji kinachojulikana zaidi ni baruti iliyotumiwa katika silaha lakini leo nafasi yake imechukuliwa na TNT hasa. Vingine hutumiwa kwa milipuko ama ya kijeshi au ya kiraia (ujenzi wa barabara, migodi, windo la mawe).
Kemikali za vilipukaji zina kiasi cha oksijeni ndani yake katika muungo wa kikemia. Muungo huu ndani ya kilipukaji si imara sana kikemia na kuna uwezekano wa kusababisha mbunguo wa haraka unaotenganisha oksijeni pamoja na kuweka huri nishati ya joto. Joto wakati wa mlipuko inaweza kufikia sentigredi maelfu. Oksijeni inaingia katika kampaundi mpya ya gesi zinazopanua mara moja na kuleta mshuto kwa mazingira.
Kuna pia vilipukaji vya nguvu ndogo zaidi ambavyo ni mchanganyiko wa kemikali zinazochoma haraka pamoja na kemikali yenye oksijeni.
Mlipuko husababishwa ama kwa mshtuko (pigo) au kwa joto. Baruti inahitaji moto ili ilipuke. Kuna pia vilipukaji vinayopasuka vikisikitishwa tu. Lakini hali halisi haiwezekani kutumia kemikali ambazo zinawaka mara moja baada ya mshtuko mdogo kwa sababu hizi ni hatari mno kwa mtumiaji.
Kwa hiyo vilipukaji vinavyotumiwa ama kijeshi au kiraia haviathiriwi nyepesi. Mmenyuko wa kikemia huanzishwa kwa kiwashio ambacho ni kiasi kidogo cha kemikali kali zaidi inayoungwa katika kilipukaji wakati wake. Kiwashio kinawaka ama kwa pigo au kwa joto kwa mfano kwa njia ya umeme na mlipuko wake unaanzisha mmenyuko wa kilipukaji kikuu.
Kifaru (jeshi)
Kifaru (pia: faru) ni mashine ya vita iliyopewa jina lake kutokana na mnyama wa pori. Kimsingi kifaru ni kama gari kubwa lililokingwa kwa mabamba ya feleji likibeba silaha mara nyingi mzinga.
Vifaru vyepesi hutembea kwa matairi lakini vifaru vizito huwa na minyororo. Mashine ndogo na nyepesi yenye kasi kubwa hupewa jukumu la kupeleleza uwanja wa vita na hasa kubeba askari wakielekea penye hatari.
Mashine kubwa na nzito yenye bunduki kubwa mara nyingi hutumiwa dhidi ya vifaru vya adui. Vikiwa na mbio vinaweza kupita hata moto ya mizinga.
Vifaru vingine hupewa kazi kama lori yaani kubeba mizigo ya pekee kwa kazi inayotekelezwa katikati ya mapigano. Mfano wake ni kifaru kinachobeba daraja la kuwekea juu ya mito midogo. Vingine hubeba roketi dhidi ya ndege au kuhudumia kama mashine ya rada.
Vifaru vilitumiwa mara ya kwanza na Ufalme wa Muungano wakati wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia dhidi ya Ujerumani. Machine hizi zilitembea polepole zikawa bado na matatizo mengi lakini zilifaulu kwa sababu pale mwanzoni hapakuwa na silaha maalumu dhidi yao.
Hadi Vita Kuu ya Pili ya Dunia teknolojia iliendelea mbele hasa Ujerumani ilishambulia kwa kutumia vifaru vingi na kushinda majirani yake. Warusi walijenga pia vifaru vingi na vita katika Urusi iliona vifaru maelfu katika mapigano. Hapa udhaifu wa vifaru umeshajulikana na pande zote zilishindana kubuni bunduki maalumu dhidi ya kifaru pamoja na kuboresha kinga chake.
Katika vita hivi ilionekana ya kwamba vifaru havifai kila mahali. Hasa mlimani na penye matope si mahali pake. Katika vita baada ya 1945 vifaru vilikuwa muhimu katika vita kati ya Israeli na majirani zake Waarabu. Tangu kupatikana kwa silaha nyingi za hewani kama vile ndege za kijeshi na helikopta faida ya kifaru imepungua kama adui ana uwezo mkubwa hewani.
Tatizo moja la maendeleo ya vifaru ilikuwa uwiano kati ya kinga na mwendo. Kinga cha chuma au feleji ni nzito kinachelewesha mwendo wa mashine. Mashine inayotembea polepole hushambuliwa kirahisi na mizinga, ndege za kijeshi au vifaru vidogo vyenye mbio kubwa zaidi. Dawa yake ni kuipa injini kubwa zaidi inayoongeza uzani tena. Matumizi ya mashine nzito mno hupungua kwa sababu haupiti tena kwenye ardhi laini baada ya mvua. Vilevile hautembei tena mbali bila kufuatwa na malori yanayobeba mafuta yake kwa sababu mashine nzito hutumia mafuta mengi. Kifaru kinachokwama ni lengo nyepesi kwa maadui.
Majaribio yalifanywa kuongeza feleji mbele kifaru kinapotazama maadui lakini udhaifu wa nyuma ilitambuliwa na maadui waliojificha na kushambulia kwa nyuma. Vilevile mafundi walibuni silaha zilizoweza kukata hata feleji nene na dawa lake ni kuongeza mbio.
Mashindano kati ya malengo ya kasi na kinga kwa vifaru yalikuwa kimsingi sawa na matatizo katika kujenga manowari na yanaendelea. Uzazi mpya wa teknolojia unagundua aina mpya ya kinga lakini hii inafuatwa na aina mpya ya silaha za shambulio inayotoboa kinga.
Richard Wagner
Richard Wagner (22 Mei 1813 mjini Leipzig - 13 Februari 1883 mjini Venice-Italia) alikuwa mtunzi wa sanaa mbalimbali za muziki na mizhezo (opera) kutoka nchini Ujerumani. Alikuwa mmoja kati ya watunzi muhimu wa miziki ya mapenzi kwa kipindi cha karne ya 18-19. Mbali na miziki aliyotunga akiwa kama mwanafunzi vilevile ameandika tunzi kumi tofauti za sanaa mbalimbali (opera) ambazo leo hii zinatumika katika majumba ya sanaa duniani.
Khadja Nin
Khadja Nin (amezaliwa tar. 27 Juni 1959) ni mpiga muziki na mwimbaji mashuhuri barani Afrika na ulimwenguni kutoka nchi ya Burundi mwenye uraia wa Ubelgiji.
Alizaliwa Burundi mdogo katika familia yenye kujengwa na watu wa nane. Baba yake alikua mwanasiasa. Khadja Nin alisomea kuimba katika umri wake mdogo kama vile ndugu zake wakike na wakiume karibia wote walikua waimbaji.
Khadja Nin alikua na sauti ya kipekee nzuri, katika umri wa myaka mi 7 wakati huo alitokea kua muimbaji wa nyimbo za kwaya Kanisa la Katedrali na sauti yake ilikua sauti ya nyororo ambayo ilikua ikiwavutia hadi wafata ibada Kanisani.
Mwaka 1975 Khadja Nin aliiacha Burundi kuelekea Zaire kwa sasa ni Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, na alifaanikisha kuolewa mwaka 1978. Katika mwaka 1980 alihamia Ubelgiji pamoja na mtoto wake wa myaka miwili. Katika mwaka 1985 alikutana na muimbaji Nicolas Fiszman ambaye alimsaidia Khadja Nin kuweza kufunga mapatano na shirika lakutoa miziki la BMG linalopatikana Gütersloh, Ujerumani. Albamu yake ya pili ya mwaka 1994 ilitolewa ikiwa na anuani ya jina la (Ya pili) ilipata umashuhuri na ndio alikuja kutokea kua maarufu kwa albumu hiyo, na hivyo, mwaka 1996 alitoa albumu kali mashuhuri ambayo ilipata wapenzi wengi zaidi na anuani ya albamu hiyo ni Sambolera, ambayo aliimba kwa lugha tatu Kiswahili, Kirundi na Kifaransa. Khadja Nin alifaanikisha kwakutumia kwa upana namna yakuimba baina ya mwendo wa pigo la muziki wakiafrika na muundo wa kisasa wa muziki wa pop (chomoka) ili kuweza kujitengenezea soko la kibiasha kwa muziki na jambo hilo alifaanikisha. Miongoni ya nyimbo zake zilizopendwa na watu ni (Sina Mali, Sina Deni), ambao ulifasiriwa katika funikio la chapisho ya albamu ya muimbaji mashuhuri Stevie Wonder muziki wake wa bure.
Hii ni baadhi ya sehemu ya albamu za Khadija Nin;
Antonio Vivaldi
Antonio Vivaldi (4 Machi 1678 mjini Venice - 28 Julai 1741 mjini Vienna) alikuwa mtunzi wa nyimbo kutoka nchi ya Italia.
Kibengali
Kibengali (বাংলা ভাষা "Bāṃlā bhāṣā, Bangla bhasha") ni lugha ya Asia ya Kusini inayojadiliwa katika Bangladesh na India. Jumla ya wasemaji ni takriban milioni 230. Ni lugha ya taifa ya Bangladesh na upande wa Uhindi ni lugha ya jimbo la Bengali Magharibi. Kati ya lugha za Uhindi zenye wasemaji wengi ni lugha ya pili. Inahesabiwa kuwa lugha ya dunia yenye wasemaji wengi ya tano au sita.
Kinahesabiwa kuwa kati ya lugha za Kihindi-Kiajemi ndani ya lugha za Kihindi-Kiulaya. Lugha za karibu ni pamoja na Hindi, Urdu, Kipunjabi, Kisindhi, Kigujarati na Kimarathi.
Ni lugha yenye fasihi tangu miaka 1,000. Mwandishi Rabindranath Tagore aliyeandika kwa Kibengali alipokea Tuzo ya Nobel ya Fasihi.
Ramani
Ramani ni picha - kwa kawaida mchoro - ya dunia au sehemu au sifa zake.
Ni tofauti na picha iliyopigwa kwa kamera kutoka ndege au chombo cha angani kwa sababu mchora ramani anachagua anachotaka kuonyesha na kuzipa uzito sifa anazotaka kuziwekea mkazo.
Kuna aina nyingi za ramani:Kila mchoraramani anahitaji kuchagua jinsi ya kuonyesha mambo yake. Kwa ramani za kijiografia tatizo hutokana na umbo la dunia ambalo ni tufe wakati ramani kwa kawaida ni karatasi bapa.
Handwörterbuch Deutsch-Swahili
Handwörterbuch Deutsch-Swahili (K. Legere) ni kamusi sanifu ya Kiswahili kwa lugha ya Kijerumani. Maneno ya Kijerumani yamepangwa pamoja na maaan kwa Kiswahili.
Kamusi hii ilitungwa na kutolewa 1990 na mjini Leipzig katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Ujerumani kama "Wörterbuch Deutsch-Swahili" pamoja na "Wörterbuch Swahili - Deutsch". Mhariri mkuu alikuwa profesa Kartsen Legere. Baada ya maungano ya Ujerumani haki zilinunuliwa na kampuni ya Langenscheidt huko München na kutolewa upya 2001.
Asali
Asali ni chakula kitamu katika hali kiowevu kinachotengenezwa na nyuki.
Nyuki hula mbelewele pamoja na maji matamu ndani ya maua na kuitoa tena katika mzinga wa nyuki kwa kuitunza kwenye sega. Ndani ya sega kiowevu huiva kuwa asali kamili.
Asali inavunwa na watu na kuwa chakula muhimu. Asali hujenga afya. Katika nchi za kaskazini ilikuwa njia ya pekee ya kutia utamu kwenye chakula kabla ya kupatikana kwa sukari kwa njia ya biashara ya kimataifa.
Saidi Ntibazonkiza
Saidi Ntibazonkiza (amezaliwa mjini Bujumbura 1 Mei 1987) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa kulipwa kutoka Burundi anayechezea klabu ya KS Cracovia ya Poland na timu ya taifa ya Burundi.
Katika ujana wake alichezea klabu ya Vital'o bingwa wa Burundi. Alichezea timu ya taifa ya umri wa vijana na pia alicheza mechi 7 za timu kuu ya taifa.
Alikuja Uholanzi mwaka 2005 kwa njia ya kuomba kimbilio la hifadhi ya kisiasa. Klabu ya NEC ilimchunguza na kuona kuwa ni mchezaji ambaye atafaa katika mustakabali kwa hiyo ikamchukua. Kutokana na umri wake mdogo klabu ikamweka katika kikosi cha NEC ya vijana ili kufanya mazoezi na vijana. Kocha wa timu kuu ya NEC, Mario Been, baada ya kuona mchezaji huyo ni mchezaji mzuri na mwenye uwezo akaona amweke katika timu kuu inayoshiriki katika Ligi Kuu ya Uholanzi. Basi, kijana huyo amecheza mechi nyingi katika Ligi kuu hiyo pakiwemo mechi dhidi ya Ajax Amsterdam na Feyenoord Rotterdam na timu nyingine mashuhuri na alionekana katika mechi hizo kuwa ni mchezaji mzuri.
Mchezaji huyo aliweka mkataba na klabu hiyo, mkataba utakwisha mwaka 2009.
Katika mechi yake ya kwanza aliyoicheza katika kombe la UEFA Cup dhidi ya FC Dinamo Bucuresti alionekana mchezaji mzuri kabisa na alipata zawadi ya mchezaji bora katika mechi hiyo, na kwa sasa mchezaji huyo anacheza dakika zote bila kugombolewa na amekua kiungo muhimu zaidi katika klabu yake kwa sasa, zaidi ya mechi hiyo na picha zakuonyesha kua alipata zawadi hiyo bofya hapa:Januari mwaka 2009 aliweka mkataba wakuongeza myaka, ongeza yake hiyo itamfanya abaki kwenye klabu hiyo hadi mwaka 2012 kuhusu kuongeza kwake bonyeza hapa Ntibazonkiza kuweka mkataba hadi 2012
Sega
Sega ni nafasi ambako nyuki hutunza asali. Ina vyumba vingi vidogo vyenye umbo la pembesita. Nyuki hutengeneza sega kwa nta.
Sega huwa na kazi mbili:
Vyumba vya jana vinatengenezwa tofauti kwa sababu kuna aina tatu za nyuki katika kila mzinga wenye ukubwa tofauti:
Nyigu ambao ni wadudu karibu na nyuki hutengeneza pia aina ya sega lakini wanaijenga kwa karatasi. Wachache wao hutunza pia asali.
Katika ufugaji nyuki wa kisasa mzinga wa nyuki huwa na fremu ndani ambamo nyuki zinajenga sega. Fremu ya sega zinatolewa moja-moja bila kuharibu mzinga. Baada ya kuondoa asali fremu inarudishwa ilhali vyumba vya sega bado viko na nyuki zinaanza upya kujaza vyumba bila kupoteza muda wa kujenga sega mpya. Faida yake -kama ntaa haihitajiwi- ni kuongeza mavuno ya asali. Nyuki hutumia takriban kilogramu nane za asali kutengeneza kilogramu moja ya nta ama kwa njia ya kula asali au kwa njia ya kutotengeneza asali kwa kaziy a nta.
Katika ufugaji nyuki wa kienyeji mzinga wa nyuki hubomolewa wakati wa kutoa sega. Sega hizi hazilingani kwa umbo na ukubwa hazirudishwa tena.
Nta ya sega ina matumizi yake kwa kutengeneza mishumaa au sabuni. Katika nchi kadhaa asali huuzwa ndani ya sega. Wafuga nyuki hula sega yote.
Yangtze (mto)
Mto Yangtze ("pia:" Changjiang) ni mto mkubwa nchini China na pia mto mrefu wa Asia yote. Duniani huhesabiwa kama mto mrefu wa tatu baada ya Amazonas na Naili).
Mwendo wake wote wa kilomita 6,300 pamoja na kilomita 2,800 zinazotumiwa na meli uko ndani ya China.
Chanzo chake iko katika nyanda za juu za Tibet. Inafuata mwelekeo wa kusini-mashariki hadi kilomita 1,500 baada ya chanzo. Hapa inasimamishwa na milima yenye mawe magumu na kugeuka ikuelekea sasa kwenda kaskazini-mashariki.
Katikati ya mwendo wake mto hupita kwenye mabode makali. Hapa serikali ya China iliamua kujenga lambo la magenge matatu linalo umbara zake zimeonakana kwa sababu watu milioni 1.5 walipaswa kuhamishwa na tayari tatizo la matope kujaza ziwa nyuma ya lambo limeshaanza.
Kuna miji mingi mikubwa inayotegemea mto huu na machafuko kutoka ya viwanda vyao yamekuwa tatizo.
Katika historia mwendo wa Yangtze ilikuwa mpaka kati ya China ya kaskazini na China ya kusini.
Shanghai
Shanghai ni mji mkubwa kuliko yote nchini China wenye wakazi milioni 14 ambao pamoja na rundiko la jiji ni takriban milioni 20. Iko mdomoni mwa mto Yangtze.
Katika historia ilikuwa bandari muhimu. Wakati wa karne ya 19 China ililazimishwa na Uingereza kukubali Shanghai iwe bandari kwa meli za nje na biashara ya kimataifa. Kwa njia hiyo ilikuwa geti la China kwa dunia ikaanza kukua sana. Waingereza, Wajapani na Wamarekani wote walipewa maeneo yao walipokuwa na mamlaka. Maeneo hayo yote yaliunganishwa kama mtaa wa kimataifa wa Shanghai.
Tangu mwaka 1949 mji uliunganishwa baada ya mapinduzi ya kikomunisti yaliyotangaza mwisho wa mtaa wa kimataifa. Maendeleo ya mji yalikwama hadi miaka ya 1980 China ilipoamua kujiunga tena na uchumi wa kimataifa na Shanghai ikawa kitovu cha biashara hii na kuzidi kukua haraka.
Kinyunga (chakula)
Kinyunga au kinyunya ni mchanganyiko wa unga wa nafaka na kiowevu hasa maji unaotarajiwa kuokwa kwenye joto.
Kuna njia mbalimbali za kukoroga kinyunga ambacho ni chanzo cha mkate, chapati, keki au maandazi. Hata spaghetti zinaanza kama aina ya kinyunga lakini zinakaushwa kwanza na kupikwa baadaye.
Kwa matumizi ya mkate wa kuoka kinyunga kinahitaji kukaa na kuchachuka. Hii inatokea kwa kuongeza dawa la chachu au kukiacha kinyunga kwa siku moja hivi na kusubiri chachu asilia ambayo ni seli za hamira hewani.
Mikate bapa mara nyingi haihitaji chachu kama kinyunga kinatumiwa kwa umbo bapa na nyembamba sana kwa vile chapati au tortilla zinazoiva juu ya bati joto tu au kwenye sufuria.
Keki ina kinyunga kizito pamoja na unga, sukari, mafuta, matunda, viungo na maziwa badala ya maji. Upande wa keki kuna pia kinyunga ya majimaji ya kufanana na uji kinachohitajika kwa keki maalumu.
Unga
Unga ni nafaka kavu iliyopondwa au kusagwa hadi kuwa kama vumbi. Ladha ya unga hutegemea na nafaka yake. Rangi ya unga ni tofauti kama nafaka imekombolewa kwanza au nafaka yote imesagwa pamoja na sehemu za ganda.
Unga wa nafaka hutumiwa kwa vyakula vingi.ni mifano ya vyakula vinavyotengenezwa kwa kutumia unga wa nafaka.
Kuna pia unga wa mazao mengine kwa mfano unga wa viazi au unga wa mchele. Kwa kawaida neno "unga" peke yake humaanisha hasa unga wa mahindi na unga wa ngano.
Mchele
Mchele ni punje za mpunga zilizokobolewa baada ya mavuno na kabla ya kupika.
Kama hazijakobolewa na ziko bado katika ganda ni mpunga. Kama zimepikwa huitwa wali.
Watu wengi hununua mchele dukani. Ni punje kavu kabisa zinazokaa muda mrefu hata mwaka bila kuharibika kama hakuna unyevu wala wadudu.
Penye kilimo cha mpunga watu wananunua pia magunia wakikoboa kiasi kile wanachohitaji kwa kipindi.
Mpunga una faida hauathiriki sana na wadudu, lakini mchele uko hatarini kuliwa.
Mchele uliovunjika huuzwa bei nafuu.
Kiowevu
Kiowevu (pia: kimiminika, kimiminiko) ni moja kati ya hali maada.
Katika hali kiowevu atomi zina nafasi ya kuachana na kubadilishana mahali. Kwa sababu hii kiowevu hakina umbo maalumu.
Masi ya kilogramu moja ya maji hukubali umbo la kila chombo kinamomwagwa: ama katika sufuria pana au bomba ndefu nyembamba. Kama maji yaleyale yameganda na kuingia katika hali mango kama barafu hauwezi kukubali umbo tofauti.
Kiowevu hukubali badiliko la umbo lakini hakibadiliki mjao na uzani.
Kiowevu ikifikia kiwango cha kuchemka huingia katika hali ya gesi .
Mango
Mango ni moja kati ya hali maada. Maana yake ni imara, tofauti na kiowevu (majimaji) au gesi (kama hewa).
Katika hali mango atomu zinakaa mahali pamoja katika gimba hazichezi wala kutembea ndani yake. Kila atomu ina mahali pake. Gimba mango lina umbo, mjao na uzani maalumu. Umbo mango lina urefu, upana na kimo chake, tofauti na kiowevu kinachobadilisha umbo kufuatana na chombo chake au gesi isiyo na umbo wala mjao maalumu.
Kama mango inabadilika kuwa kiowevu tunasema inayeyuka. Kama inabadilika kuwa gesi au mvuke moja kwa moja tunaliita badiliko hili mvukemango.
Lambo
Lambo ni ukuta uliojengwa kwa kusudi la kuzuia mwendo wa maji au kubana maji katika eneo fulani. Mara nyingi malambo hujengwa kufunga njia ya maji ya mto. Lambo laweza pia kukusanya maji ya mvua kwenye njia ya mtelemko wake.
Shabaha ya kujenga lambo ni hasa kupata akiba ya maji. Maji hutumiwa kwa ajili ya umwagiliaji, kama chanzo cha maji ya bomba kwa ajili ya watu au pia kwa utengenezaji wa umememaji.
Lambo hujengwa pia kwa shabaha ya kuzuia mafuriko.
Malambo hujengwa mara nyingi katika mabonde ambako milima ya pande zote mbili iko karibu na kupunguza mahitaji ya kujenga ukuta mkubwa mno.
Kuna pia malambo ya bahari ambayo yanajengwa kama hifadhi ya nyumba au mashamba dhidi ya maji ya bahari.
Kuna pia matatizo ya malambo:
Giuseppe Verdi
Giuseppe Verdi (Roncole, karibu na Busseto, Parma 9 au 10 Oktoba 1813 - [Milano] 27 Januari 1901) alikuwa mtunzi wa opera kutoka nchini Italia.
Yaaminika kwamba Verdi na Richard Wagner walikuwa watunzi wakubwa kabisa wa muziki wa opera kwa kipindi cha karne ya 19, ingawaje walikuwa wakiishi nchi tofauti.
Pyotr Ilyich Tchaikovsky
Pyotr Ilyich Tchaikovsky (kwa Kirusi: Пётр Ильич Чайковский, "Pëtr Il’ič Čajkovskij"; ) (alizaliwa Kamsko-Votkinsk, 7 Mei 1840 - mjini St. Petersburg, 6 Novemba 1893) alikuwa mtunzi na mwanasanaa mbalimbali kutoka nchini Urusi.
Yeye ni mashuhuri zaidi ya watunzi wengine wote wa kutoka nchini Urusi. Alitunga ala nzuri na zilijawa na simanzi-kusitisha. Alijifunza na kufuata mwenendo wa muziki wa kutoka Magharibi mwa Ulaya, lakini miziki yake yote ilikuwa ikisikika sana kwa mwundo wa Kirusi.Public Domain Sheet Music:
Igor Stravinsky
Igor Stravinsky (alizaliwa mjini Oranienbaum (sasa hivi inaitwa Lomonosov) tar. 17 Juni 1882 - mjini New York, 6 Aprili 1971) alikuwa miongoni mwa watunzi muhimu kabisa wa karne ya 20. Igor ni mtu wa kutoka nchini Urusi. Wakati Mapinduzi ya Urusi yanaanza yeye alihamia nchini Switzerland na kisha mjini Paris, na mwishowe, wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia ilipoanza mnamo mwaka wa 1939, akalekea tena nchini Marekani.
Robert Schumann
Robert Schumann (Zwickau, Saxony, 8 Juni 1810 - 29 Julai 1856) alikuwa mtunzi maarufu wa sanaa mbalimbali kutoka Ujerumani. Aliishi wakati wa Romantic (zama za nyimbo maarufu za karne ya 18-19).
Alisitisha mpango wake wa kuwa mpigakinanda katika kumbi kwa sababu ya jeraha alilokuwa nalo katika mkono. Alichapisha magazeti ya muziki na kuandika makala chungu nzima zinazohusu miziki yote aliyotunga na kuimba.
Molekuli
Molekuli ni maungano ya kudumu ya angalau atomi mbili au zaidi. Ni pia kitengo kidogo cha kila dutu. Kama molekuli inapasuliwa ni dutu tofauti zinazojitokeza.
Molekuli ni ndogo sana haionekani kwa macho.
Atomi ndani ya molekuli hushikwa kwa nguvu ya elektroni au muungo atomia. Maungano ya atomi katika molekuli hufuata maumbile ya atomi. Maumbile haya Kwa mfano atomi za hidrojeni huwa na nafasi moja ya kushikana na atomi nyingine, oksijeni huwa na nafasi mbili ya kushikana na atomi nyingine. Kaboni ina nafasi nne na naitrojeni ina nafasi tatu. Hapo ni sababu ya kwamba maji ni molekuli ya HO yaani hidrojeni ina mkono mmoja na oksijeni ina mikono miwili hivyo atomi moja ya oksijeni ikishika atomi za hidrojeni (yenye mkono moja) mbili ni molekuli thabiti na imara hakuna mkono unaobaki.
Fomula ya molekuli inaeleza idadi na aina ya atomi ndani ya molekuli. Kwa mfano sukari ina formula ya CHO. Maana yake ni kwamba molekuli moja ya sukari huwa na atomi 6 za kaboni, 12 za hidrojeni na 6 za oksijeni.
Katika gesi molekuli zina uhuru wa kuelea.
Katika gimba mango kila molekuli ina mahali pake.
Katika kiowevu molekuli zinakaa pamoja lakini ni rahisi kubadilishana nafasi.
Tortilla
Tortilla ni aina ya mkate bapa wa Meksiko unaofanana na chapati. Kwa kawaida hutengenezwa kwa unga wa mahindi lakini siku hizi juna pia tortilla za ngano.
Wamexiko huandaa mahindi kwa kuipika katika maji walimotia kiasi cha chokaa na kuikoboa baadaye. Kupikwa katika chokaa kunaongeza lishe ya mahindi kwa sababu kuna proteini na vitamini ndani yake yasiyopokelewa na tumbo la kibinadamu bila maandalizi haya.
Sehemu kubwa ya kinyunga cha tortilla huandaliwa siku hizi viwandani na kuuzwa madukani. Kinyunga hiki hukaushwa tena na kusagwa ikiuzwa kwa umbo la unga utakaochanganywa tena na maji majikoni. Tortilla inaandaliwa kwa umbo la kisahani bapa kama chapati na kuokwa juu ya bati joto au kwenye sufuria.
Mboga wa kienyeji pamoja na tortilla ni maharagwe lakini kuna njia nyingi za kuzila.
Wengi wanapenda kula "taco" barabarani ambayo ni tortilla iliyojazwa nyama, kuku au mboga na kukunjwa ikiliwa mkononi.
Mwaka wa Lugha wa Kimataifa
Mwaka wa 2008 umetangazwa kuwa Mwaka wa Lugha wa Kimataifa na Umoja wa Mataifa katika azimio lililopitishwa tarehe 16 Mei 2007.
Mwaka huo, mpango wake ni kujadili mambo ya wingi wa lugha, haki za lugha zote, na mazingira ya kutumia lugha tofauti. Azimio la kutangaza mwaka huo linataja pia shida za lugha ndani ya Umoja wa Mataifa wenyewe.
Shirika la UNESCO limepewa kazi ya kupanga utekelezaji wa mwaka huo, na wameufungulia rasmi kwenye Siku ya Kimataifa ya Lugha ya Mama, tarehe 21 Februari 2008.
Siku ya Kimataifa ya Lugha ya Mama
Tarehe 21 Februari imetangazwa kuwa Siku ya Kimataifa ya Lugha ya Mama na UNESCO tarehe 17 Novemba 1999. Tangu tarehe ile imetambuliwa pia na Umoja wa Mataifa katika azimio lake la 16 Mei 2007, lililotangaza mwaka wa 2008 kuwa Mwaka wa Lugha wa Kimataifa.
Asili ya Siku ya Lugha ya Mama ni tukio la mwaka wa 1952 nchini Bangladesh, wanafunzi wa chuo kikuu wa Dhaka walipofanya maandamano kwa ajili ya lugha ya Bangla, na wengine wao kuuawa na polisi kwa kupigwa risasi.
Siku ya Lugha ya Mama husherehekewa kila mwaka tangu mwaka wa 2000 na nchi zilizojiunga na UNESCO, kwa ajili ya kujadili mambo ya wingi wa lugha, haki za lugha zote, na mazingira ya kutumia lugha tofauti.
Kwa kawaida, Siku ya Lugha ya Mama ina mada tofauti kila mwaka.
Opera
Opera ni igizo inayoimbwa katika utamaduni wa Ulaya. Waigizaji hawasemi bali huimba maneno yao. Igizo ya opera hufanywa mara nyingi katika nyumba za pekee. Pamoja na waigizaji na waimbaji kuna bendi maalumu.
Maigizo ya Opera hufuata maelezo ya kimaandishi na kila neno la mwigizaji limeandikwa. Vilevile uimbaji pamoja na muziki yote ni ya kuandikwa.
Watungaji mashuhuri wa muziki walitunga opera kama vile
Mradi wa Ramani ya Malaria
Mradi wa Ramani ya Malaria, yaashiriwa MAP, ni mradi unaokusanya habari za ugonjwa wa malaria kote duniani kwa shabaha ya kutoa ramani inayoonyehsa kiwango cha hatari ya kuambukizwa kwa kila mahali.
Mradi huu unadhaminiwa kwa miaka mitano na kundi la Wellcome Trust, Uingereza [1]. Mradi wa MAP ni ushirikiano kati ya mashirika ya Afya kwa Binadamu na kundi la Epidemiologia, yaliyo kwenye kituo cha Utabibu wa Kijiografia, Kenya na shirika la Spatial Ecology na kikundi cha Epidemologia, Chuo Kikuu cha Oxford, Uingereza. Mradi wa MAP pia una vituo vya ushirikiano Marekani na eneo la Asia Pacific.
Dhamira kuu ya mradi huu wa MAP ni kubuni kadiri naganaga ya viwango tofauti vya vidudu vya malaria kama vile "Plasmodium falciparum" na "Plasmodium vivax" kwa kiwango cha Kimataifa na jinsi vinavyoenea. Jaribio la mwisho la kuchora ramani ya sehemu zinazoathiriwa na malaria ulimwenguni ilikuwa ni nyakati za 1960. Katika sehemu nyingi za dunia, hali hii bado inawakilisha ufahamu huu wa kuenea kwa ugonjwa hatari wa malaria. Mradi wa MAP wanuia kupanga, kuchora na kukadiria binadamu wanaokumbwa na hatari ya malaria ilikusaidia kubuni namna za kiustadi na za kisasa za kukadiri kwa wakati huu na wa usoni shida za ugonjwa wa malaria.
Katika sehemu ya kwanza ya mradi wa MAP, itakayoendelea hadi mwishoni mwa mwaka wa 2008, inahusisha kutafuta na kuweka rekodi ya habari na maelezo. Maelezo ya mbinu tofauti tulizotumia kukusanya maktaba kuu ya habari za uchunguzi wa idadi ya vidudu vya malaria yaani parasite rate (PR) zimenakiliwa [2]. Mradi wa MAP wakusudia kutoa kwenye Umma maelezo yote yatakayokusanywa kwenye mradi na tuliyopewa idhini ya kufanya hivyo. Toleo la kwanza kamili la maelezo ya uchunguzi wa idadi ya vidudu limepangwa kuwa mwezi wa Juni 2009 ilikuwezesha uchunguzi kamili ulimwenguni kukamilishwa na pia kuwezesha ramani zetu za ueneaji kujaribiwa na kuboreshwa.
Hivi majuzi, Mradi wa MAP ulitoa kwenye Umma ramani mpya ya uenezaji duniani ya ugonjwa wa malaria unaosababishwa na vidudu vya "P. falciparum" (pasipo vidudu, pale kuweko kwa vidudu kwa tegemea majira, au pale idadi ya vidudu ni imara kwani vimo licha ya majira mwakani). Hii ni sambamba na chapisho linaloelezea kinaganaga kubuniwa kwa mipaka hii ya uneaji [3]. Tafadhali tembelea tovuti ya MAP kwa maelezo na habari za kupanuliwa kwa mradi kubuni ramani za kusambaa duniani kwa mbu maalum wa "Anopheles" wanaosambaza malaria kwenye binadamu.
1. Hay SI, Snow RW (2006). "The Malaria Atlas Project: Developing Global Maps of Malaria Risk.". "PLoS Medicine" 3 (12): e473.
2. Guerra CA, Hay SI, Lucioparedes LS, Gikandi P, Tatem AJ, Noor AM, Snow RW (2007). "Assembling a global database of malaria parasite prevalence for the Malaria Atlas Project.". "Malaria Journal" 6: 17.
3. Guerra CA, Gikandi PW, Tatem AJ, Noor AM, Smith DL, Hay SI, Snow RW (2008). "The limits and intensity of Plasmodium falciparum transmission: implications for malaria control and elimination worldwide.". "PLoS Medicine" 5 (2): e38.
Rachel Weisz
Rachel Hannah Weisz (amezaliwa tar. 7 Machi 1970) ni mshindi wa Tuzo ya Academy akiwa kama mwigizaji bora filamu wa kike kutoka nchini Uingereza. Amenza kujipatia umaarufu baada ya kucheza katika filamu za Hollywood-The Mummy na The Mummy Returns, na tangu hapo akawa anaendelea kushiriki katika sehemu kubwa-kubwa za filamu.
Djimon Hounsou
Djimon Gaston Hounsou (amezaliwa tar. 24 Aprili 1964) ni mshindi wa Tuzo ya Academy akiwa kama mwigizaji bora filamu, dansa na mwanamitndo wa kiume kutoka nchini Benin. Huenda akawa anafahamika zaidi kwa jina la Solomon Vandy kutoka katika filamu ya Blood Diamond alioyocheza na nyota Leonardo DiCaprio, vilevile Juba kutoka katika filamu ya Gladiator aliyocheza na nyota Russell Crowe.
Seli
Seli ("kutoka Kilatini cellula = chumba kidogo") ni chumba kidogo ndani ya mwili wa binadamu, wanyama. mimea n.k.
Mwili wote wa kila kiumbehai hufanywa kwa seli. Viumbehai vidogo sana kama bakteria huwa na seli moja tu. Mwili wa mwanadamu huwa na seli trilioni 100 au 10.
Kila yai ni seli moja tu, hivyo seli kubwa duniani ni yai la mbuni.
Seli za kawaida ni ndogo sana kiasi kwamba huweza kutazamwa tu kwa kutumia hadubini.
Seli zinatofautiana kisasi kati ya domeni za viumbehai. Bakteria na archaea (prokarioti) huwa na seli za mfuto lakini seli za eukarioti zina vitu ndani zao.
Kuna aina kuu mbili za seli, nazo niː
Kimsingi seli za eukaryota huwa naː
Kuna aina mbili za seli za kieukarioti:
Licha ya kuwa katika sehemu tofauti za viumbehai, seli hizi zinafanana baadhi ya vitu na kutofautiana pia.
Baadhi ya vitu ambavyo vipo kwenye seli ya mnyama na seli ya mmea ni pamoja na:
Tofauti kati ya seli ya mnyama na seli ya mmea ni pamoja na:
Hadubini
Hadubini (pia: darubini ya vidudu) ni kifaa cha kutazama vitu vidogo sana. Ni chombo muhimu cha sayansi kwa utafiti wa vitu ambavyo ni vidogo mno kwa jicho la binadamu.
Hadubini ya kawaida (hadubini maonzi) huwa na lenzi zinazokuza kiolwa kinachowekwa chini yake. Kwa kawaida kuna lenzi kadhaa zenye viwango tofauti vya kukuza. Muundo wake hufanana na darubini lakini unaangalia vitu kwa karibu ambavyo ni vidogo kimaumbile. Darubini inaangalia violwa vya mbali vinayoonekana vidogo kutokana na umbali.
Uwezo wa hadubini ya kawaida ni kukuza hadi mara 1,500.
Kwa utafiti wa vitu vidogo zaidi kuna teknolojia ya hadubini elektronia. Kifaa hiki hutumia elektroni badala ya nuru kwa utafiti wake na kuwezesha kutazama yaliyomo ya molekuli.
Uwezo wa lenzi ya kukuza kitu kinachotazamiwa kwake ulijulikana tangu kale. Tangu mwaka 1280 BK hivi mafundi nchini Italia walianza kutengeneza miwani ya kwanza. Ufundi wa lenzi na miwani ulienea polepole katika nchi mbalimbali za Ulaya hadi kupata lenzi bora zaidi. Mnamo mwaka 1600 mafundi nchini Uholanzi walifaulu kuunganisha lenzi mbili katika bomba na hivyo kuunda hadubini na darubini za kwanza; ugunduzi huu ulitumiwa maka michache baadaye na Galileo Galilei aliyefahamisha vifaa hizi kwa jumuiya ya wataalamu. Mwitalia Francesco Stelluti alichora mnamo 1630 mwili na miguu ya nyuki alizotazama katika hadubini yake; mnamo mwaka 1675 Mholanzi Antoni van Leeuwenhoek aliboresha lenzi zaidi akawa mtu wa kwanza aliyeona na kutoa wasifu wa bakteria na protozoa ndani ya tone la maji akitumia kifaa chenye lenzi 1 tu..
Hadubini ziliboreshwa polepole kwa kutumia maarifa ya mafundi lakini bado zilikuwa na kasoro nyingi kutokana na kasoro za vioo vilivyotumiwa kwa lenzi. Mjerumani Ernst Abbe alikuwa mtaalamu wa kwanza aliyetumia kanuni za fizikia zilizojulikana katika nusu ya pili ya karne ya 19 kubuni hadubini zilizoweza kukuza violwa zaidi ya mara 1000 moja. Hapo aliunda mfumo wa hadubini maonzi (= zinzotumia nuru) yanayotengenezwa hadi leo.
Uwezo wa hadubini maonzi kukuza kitu una mpaka ambao ni urefu wa wimbi mdogo zaidi wa nuru tunayoona. Kwa hiyo hadubini maonzi inaweza kuonyesha violwa hadi mikromita 2 tu; chini yake haiwezekani. 
Tangu miaka ya 1930 wataalamu walianza utafiti wa kuunda hadubini elektronia zinazoweza kuangalia vitu vidogo zaidi. Sababu yake ni ya kwamba nururisho ya elektroni ina urefu wa wimbo mdogo kushinda. Mjerumani Ernst Ruska (1906–1988) alifaulu kuonyesha ya kwamba kwa njia hii inawezekana kukuza kiolwa zaidi; leo hii hadubini elektronia zinafikia kiwango cha mara milioni mbili yaani hadi 0,05 nanomita. Hivyo inawezekana kuangalia hata muundo wa virusi na ndani ya atomi.
Ayo Yusuf
Ayọ Yusuf Oyejide (amezaliwa tar. 19 Julai 1988 mjini Lagos) ni mwanamuziki wa afro kutoka nchini Nigeria.
Reggae
Reggae (tamka: "rege") ni aina ya muziki kutoka nchini Jamaika. Ilianzishwa tangu 1968 na kuwa maarufu kimatifa kwa nyimbo za Bob Marley na kundi lake The Wailers.
Reggae hupendwa sana na watu wenye imani ya Rastafari lakini pia watu wa rika, imani na mataifa mbalimbali kote duniani.
Vifaa vya kawaida katika bendi ya Reggaeni pamoja na ngoma, gitaa ya besi, gitaa na kibodi pamoja na sauti za waimbaji.
Mzungu
Mzungu ni neno la Kiswahili kumtaja mtu anayeonekana ametoka Ulaya.
Ni neno ambalo zaidi linalenga rangi ya mtu na kumtofautisha yule anayetajwa na Mwafrika, Mwarabu, Mhindi au Mchina.
Si neno kamili sana kwa sababu watu wanaoitwa Wazungu wanaweza kutokea kila sehemu ya dunia; Wamarekani weupe huitwa Wazungu na pia makaburu kutoka Afrika Kusini, Wakenya weupe na pia Waaustralia. Vilevile mtu kutoka nchi za Ulaya ya Kusini kama Hispania au Ugiriki anaweza kusababisha wasiwasi kama yeye ni Mzungu au Mwarabu kwa sababu wengi wao hufanana na watu wa Afrika ya Kaskazini.
Ikitumiwa kwa maana ya "watu wa Ulaya" inaeleweka kwa jumla isipokuwa siku hizi nchi za Ulaya hujaa watu ambao wenyewe au mababu wao walihamia huko kutoka pande nyingi za dunia jinsi inavyoonekana kwenye nyuso yao.
Kiasili neno lilijitokeza wakati ambako watu waliweza kuamini ya kwamba kila sehemu ya dunia ilikuwa na rangi yake. Kwa namna hiyo inafanana na maneno katika lugha nyingine kwa mfano "negroe/negre/Neger" katika lugha za Ulaya kwa watu wanaoonekana kama wenye asili ya Kiafrika. Haina dharau ndani yake kama neno la Kiarabu "abdi" linalotaja watu weusi pamoja na watumwa.
Neno "Kizungu" latumiwa mara nyingi kwa maana ya lugha ya Kiingereza, lakini wakati wa ukoloni wa Ujerumani katika Tanzania bara ("Afrika ya Mashariki ya Kijerumani") lilitaja pia Kijerumani.
Asili ya neno haijulikani kikamilifu.
Inaonekana kuna uhusiano na neno mzungu / mizungu lisilo kawaida tena katika Kiswahili cha kisasa lakini limetunzwa katika kamusi za Kiswahili zilizokusanya maneno yake mnamo mwaka 1900. Lilimaanisha mambo mbalimbali kama vile: 1) kitu cha ajabu au cha kushangaza, 2) mbinu ya kujiondoa katika tatizo, 3) aina ya muhogo, 4) silika au akili ya wanyama.
Waswahili waliwahi kutumia neno "mzungu" kwa "akili" na pia kwa mafundisho ya "unyago" yaliyoitwa "kufundishwa mizungu".. Kama asili ya "Wazungu" iko hapa iliweza kumaanisha "watu wa ajabu, wasio kawaida, wenye mbinu nyingi" au "wageni walio tofauti sana".
Wengine wamehisi kwa utani ya kwamba kuna uhusiano na kitenzi "kuzunguka" na "mzungu" ilitaka kutaja tabia ya wapelelezi, wamisionari na wafanyabiashara wa kwanza kutoka Ulaya ambao hawakukaa mahali pamoja bali walizungukazunguka kote Afrika.
Namba tasa
Namba tasa ni namba asilia isiyogawiwa kwa namba nyingine isipokuwa kwa 1 na kwa namba yenyewe. Kwa Kiingereza zaitwa "prime numbers".
Mfano:
Idadi ya namba tasa haina mwisho na thelathini za kwanza ni 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, 47, 53, 59, 61, 67, 71, 73, 79, 83, 89, 97, 101, 103, 107, 109, 113.
1 haihesabiwi kama namba tasa kwa sababu inagawiwa kwa 1 tu hakuna namba ya pili. 0 si namba tasa kwa sababu hairuhusiwi kugawa kwa 0.
Namba zote nyingine zisizo namba tasa huitwa namba kivunge na zinaweza kupatikana kwa kuzidisha namba asilia mbili.
Mbinu nyepesi ya kugundua namba tasa ndogo ni Kichujio cha Eratosthenes. Ilibuniwa na mwanahisabati na mwanafalsafa Eratosthenes aliyeishi zamani za Ugiriki ya Kale. 
Kuna matumizi ya namba tasa katika maisha ya kila siku kwenye namba za siri za kadi za benki au kadi za simu pia kwenye simu za mkononi. Nuymba ya namba ya siri mara nyingi ni zidisho la namba tasa mbili kubwa. Ni rahisi kuzidisha namba tasa mbili lakini ni kazi kubwa mno kugundua zao ilikuwa tokeo la namba zipi.