hotchpotch/miracl-hf-unified huggingface dataset:
Km/h
Km/h (kifupi cha "Kilomita kwa saa") ni kipimo cha kasi. Km peke yake ni kifupi cha kilomita na h ni kifupi cha saa "(kutoka Kilatini hora > Kiingereza hour)".
Kitu chenye kasi ya km/h 1 (kilomita moja kwa saa) kinatembea kilomita moja katika muda wa saa moja. Mwanadamu kwa mwendo wa wastani anatembea kwa km/h 5 yaani katika muda wa saa moja anatembea kilomita tano. Kwa kutumia baisikeli kwa kasi ya wastani mtu husafiri kwa km/h 15 hadi km/h 20. Magari yanaruhusiwa kusafiri kwa 50 km/h mijini na 80 hadi km/h 100 nje ya miji.
Kipimo cha SI kwa kasi ni m/s yaani mita kwa sekunde lakini hakitumiki sana kwa sababu katika maisha ya kila siku watu hawataki kujua mwendo wao kwa kila sekunde.
Upepo
Upepo ni mwendo wa hewa. Husababishwa na joto la jua. Hewa ikipashwa joto na jua hupanuka huwa nyepesi na kupanda juu. Hivyo inaacha nafasi ambako hewa baridi zaidi inaingia kuchukua nafasi yake.
Kwa lugha ya metorolojia kuna mwendo kutoka eneo la shindikizo juu la hewa kwa eneo lenye shindikizo duni la hewa.
Kuna aina nyingi za upepo. Upepo mkali huitwa dhoruba. Ikizunguka ndani yake ni tufani, na tufani ikianza baharini ni kimbunga.
Nguvu ya upepo ilitumiwa na binadamu tangu karne nyingi kwa njia ya teknolojia mbalimbali kama vile
Tangu karne ya 20 nguvu ya upepo imetumiwa pia kutengeneza umeme. Katika karne ya 21 umeme wa upepo umeanza kuwa chanzo muhimu wa nishati.
M/s
M/s ni kifupi cha mita kwa sekunde. m peke yake ni kifupi cha mita na s ni kifupi cha sekunde.
Kitu chenye kasi ya 1 m/s kinatembea mita moja katika muda wa sekunde moja. Kipimo hiki ni sehemu ya vipimo sanifu vya kimataifa (SI) kwa kasi. Katika maisha ya kila siku hakitumiki sana kwa sababu watu hawataki kujua mwendo wao kwa kila sekunde. Badala yake kipimo cha kilomita kwa saa kimekuwa kawaida zaidi. Lakini msingi wake ni m/s.
Kasi ya 1 m/s ni sawa na 3.6 km/h. Mwendo wa mtu anayetembea kwa miguu kwa kasi ya wastani huwa ni mnamo 5 km/h.
Mita 1 kwa sekunde hulingana na:
Tropiki
Tropiki ni ukanda wa dunia uliopo pande zote mbili za ikweta kati ya latitudo za 23.5° za kaskazini na za kusini.
Ni ukanda wa joto duniani. Hapa jua linafikia mahali pa juu kabisa angani hivyo ukanda huu unapokea mwanga na joto zaidi. Katika maeneo kusini na kaskazini yake jua halifiki kamwe juu kabisa.
Pia hakuna tofauti kubwa katika muda wa mchana na usiku jinsi ilivyo nje ya tropiki kuelekea nchani. Hii ni pia sababu ya kwamba nchi za tropiki hazina majira kama maeneo yenye joto ya wastani au maeneo karibu na ncha za dunia.
Milima ya Mwezi
Milima ya Mwezi ni jina la kihistoria kwa ajili ya safu ya milima ya Afrika ya Kati ambayo ni asili ya mto Nile. Milima hii ya mwezi ilitajwa katika maandiko ya Eratosthenes na Claudius Ptolemayo.
Kufuatana na "jiografia" ya Ptolemayo milima hii inapatikana upande wa magharibi wa Rhapta inayoaminiwa ilikuwepo kwenye pwani la Tanzania labda huko Pangani. "Kutoka hapa kuelekea magharibi iko milima ya mwezi. Maziwa ya mto Nile yanapokea maji yao kutoka theluji iliyopo juu ya milima hii."
Hakuna uhakika ni milima ipi ya leo. Katika historia milima ya Ethiopia, Kilimanjaro na milima ya Ruwenzori imeshatazamiwa kuwa milima ya mwezi ya kale.
Wataalamu wengi kidogo huelekea kukubali milima ya Ruwenzori. Milima hii iko karibu na maziwa makubwa ambako mto Nile unatoka; vilele vya juu vina theluji. Mlima wa Kilimanjaro una theluji lakini iko mbali na maziwa ya chanzo cha Nile. Milima ya Ethiopia peye asili ya Nile ya buluu haina theluji ya kudumu.
Zaidi ya hapo hakuna uhakika kwa sababu milima ya juu iko karibu na maziwa yote kwenye chanzo cha mto Nile.
Akira Kurosawa
Akira Kurosawa (23 Machi 1910 – 6 Septemba 1998) alikuwa mwongozaji wa filamu wa Kijapani. Filamu nyingi za Kurosawa zilikuwa maarufu sana katika Ujapani. Na zilikuwa zikipendwa na watu wengi tu duniani.
Peter Jackson
Peter Jackson (amezaliwa 31 Oktoba 1961, mjini Pukerua Bay) ni mwongozaji filamu wa Kinyusiland. Anafahamika zaidi kwa kuongoza mfululizo wa filamu ya "The Lord of the Rings".
Mnamo mwaka wa 2003, Jackson alishinda tuzo ya Academy kwa kuongoza filamu ya "The Lord of the Rings: The Return of the King".
Vilevile anafahamika kwa kuitengeneza upya filamu ya "King Kong" ya mwaka 2005. Jackson alizaliwa katika mji wa Pukerua Bay, New Zealand, na ni mtoto pekee wa mzee Bill na Joan Jackson, ambao wote walikuwa wahamiaji kutoka nchi ya Uingereza.
Sandra Bullock
Sandra Annette Bullock (amezaliwa tar. 26 Julai 1964) ni mwigizaji filamu wa Kiamarekani. Ameanza kujibebea umaarufu kunako miaka ya 1990, baada ya kuigiza katika moja ya sehemu ya filamu zilizopata mafaniko makubwa - Speed na While You Were Sleeping.
Baafa ya hapo, akawa miongoni mwa waigizaji filamu wenye kuheshimika, hasa baada ya kucheza filamu iliyochezwa mwaka wa 2004 - Crash. Ni miongoni mwa wanamama tajiri wa 14 ambao waigizaji-mashuhuri wanaomiliki zaidi au chini ya milioni 85 za Kimarekani.
Eliza Dushku
Eliza Patricia Dushku (amezaliwa tar. 30 Desemba 1980) ni mwigizaji wa tamthilia za TV na filamu kutoka nchini Marekani. Ameonekana katika filamu nyingi tu za Hollywood, filamu hizo ni True Lies, The New Guy, Bring It On, na Wrong Turn.
Vilevile ni anafahamika zaidi kwa kushiriki katika mfululizo wa vipindi vya televisheni, Buffy the Vampire Slayer na Angel as Faith. Pia alikuwa mwusika mkuu katika katika mfululizo wa kipindi cha tevisheni, maarufu kama Tru Calling.
Dushku alizaliwa mjini Watertown, Massachusetts. Baba wa Dushku alikuwa Mwalbania-Mwamerika na mamake alikuwa Mdenmark asilia. Alikulia katika dhehebu la Mormon, ambalo mamake ndilo alilokuwa anaamini, lakini yeye hakujiweka karibu sana na dhehebu hilo. Ana ndugu watatu wa kiume, Aaron, Benjamin (amezaliwa 5 Februari 1976), na Nathan (amezaliwa 8 Juni 1977, mjini Boston, Massachusetts), wa mwisho wake nae vilevile mwigizaji na mwanamitindo. Wazazi wake na Dushku walitarikiana tangu Dushku akiwa yungali bado mchanga.
Dushku kwa sasa anaishi mjini Los Angeles, California.
Baraka Makaba
Baraka Kilala Makaba (amezaliwa tar. 8 Mei 1978) ni mtayarishaji wa filamu kutoka nchini Tanzania. Filamu ambazo ametayarisha ni, Pete Almasi, Operesheni Surrender, True Faith na Omorion.
Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki
Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki (Kiing. Great Rift Valley) ni maumbile ya kijiolojia inayoanza katika Mashariki ya Kati na kuendelea hadi Msumbiji. Ni kati ya maajabu makubwa ya dunia hii. Ufa hii imetokea tangu miaka milioni 35 kutokana na mwendo wa mabamba ya gandunia ya Afrika na Uarabuni. Mwendo huu umesababisha pia farakano ndani ya bamba la Afrika na wataalamu huamini kuwa Afrika ya Mashariki iko katika mwendo wa kuachana na Afrika kwa jumla.
Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki lina urefu wa kilomita 6,000 kuanzia chanzo chake katika Syria hadi mwisho wake upande wa kusini katika Msumbiji. Upana wake ni kati ya kilomita 30 na zaidi ya 100; kina chake ni kati ya mita mia kadhaa hadi maelfu.
Upande wa kaskazini ufa inaanza kwenye mpaka wa Syria na Lebanoni ikionekana katika uwanja wa Beka'a kati ya milima ya Lebanoni na milima ya Lebanoni ndogo.
Inaendelea katika mabonde ya mto Yordani na Wadi Araba hadi kuingia katika Ghuba ya Akaba na Bahari ya Shamu.
Ufa inaonekana tena upande wa Afrika kwenye Pembetatu ya Afar mpakani wa Eritrea, Jibuti na Ethiopia. Hapa ufa imegawanyika. Mkono moja unaelekea mashariki-kaskazini katika Ghuba ya Aden.
Mkono mkuu umepasua nyanda za juu za Ethiopia na nyanda za juu za Somalia ukielekea kusini. Mto Awash unafuata sehemu ya kaskazini ya bonde hili. Katika sehemu ya kusini kuna maziwa kama ziwa Abaya.
Mpakani wa Ethiopia na Kenya bonde la ufa lajigawa kuwa na mikono miwili.
Mkono wa mashariki unaonekana katika Ziwa Turkana na kuelekea kusini. Karibu na Nairobi unatokea kama bonde kubwa lenye kina kikubwa. Maziwa mengine ni maziwa kama Baringo, Bogoria, Elementaita, Nakuru na Naivasha.
Mpakani na Tanzania kuna maziwa ya magadi kama Lake Natron. Ndani ya Tanzania baada ya kupita mlima Kilimanjaro bonde lapanuka hadi kutotambulika tena kwa macho. Kwenye uwanja wa Usangu linaonekana tena kama bonde lenye safu za milima kando. Mjini Mbeya mkono huu unakutana tena na mkono wa mashariki na kuendelea pamoja katika ziwa Nyasa.
Mkono wa magharibi huonekana vizuri kuanzia ziwa Albert na kuendelea katika maziwa ya Edward, Kivu, Tanganyika na Rukwa. Mbeya unakutana na mkono wa mashariki.
Kando la ufa kuna milima ya juu yenye asili ya kivolkeno kama vile safu za Virunga, Mitumba na Ruwenzori.
Kusini ya Mbeya ufa inaendelea katika Ziwa Nyasa halafu katika mabonde ya mto Shire na sehemu ya mwisho wa mto Zambezi hadi kuingia katika Bahari Hindi.
Ghuba ya Akaba
Ghuba ya Akaba (Kar. Bahr al-'Aqaba; pia: Ghuba ya Eilat) ni mkono wa kaskazini-mashariki ya Bahari ya Shamu. Imetenganisha Bara Arabu na Rasi ya Sinai. Kijiolojia ghuba ni sehem ya Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki.
Nchi zinazopakana na ghuba hii ni hasa Misri na Uarabuni wa Saudia. Yordani na Israel zina pwani fupi kwenye ncha ya kaskazini kabisa ya ghuba.
Mabandari muhimu ni Akaba upande wa Yordani na Eilat upande wa Israel pamoja na Taba wa Misri.
Ghuba inanaza kwenye mlango wa bahari wa Tiran. Urefu kutoka hapa hadi Akaba ni kilomita 175. Upana wa ghuba ni takriban 25 - 30 km. Kina kikubwa ni 127 m.
Ghuba hupendwa na watalii wanaopumzika na kuangalia samaki chini ya maji. Mazingira yake ni hasa jangwa.
Beka'a
Beka'a (kar. البقاع‎ al-niqāʿ) ni bonde nchini Lebanon ya mashariki lililopo kati ya safu za milima ya Lebanoni na milima ya Lebanoni ndogo .
Linaanza kazkazini mpakani wa Syria na kuvuka urefu wote wa Lebanon likielekea kusini. Urefu wa uwanja ni takriban kilomita 120 na upana wake 8-12 km. Mito muhimu ni Orontes (nahr al-asi) upande kaskazini na mto Litani upande wa kusini.
Kijiolojia ni sehemu ya kaskazini ya Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki likiendelea upande wa kusini katika bonde la mto Yordani.
Ni eneo lenye rutba kuna kilimo cha mboga wa majani aina nyingi. Miji muhimu ni Zahlé na Baalbek.
Chicago
Chicago ni mji mkubwa wa jimbo la Illinois na pia mji mkubwa wa tatu nchini Marekani. Iko kando ya Ziwa Michigan. Idadi ya wakazi ni 2,900,000 (2000) na pamoja na rundiko la mji ni watu milioni tisa.
Ni mji muhimu wa biashara na viwanda. Kwa kuwa meli za Atlantiki zinafika Chicago kupitia njia ya maji ya Saint Lawrence na pia ni chanzo cha reli muhimu huitwa mara nyingi "geti ya magharibi" ya Marekani. Kabla ya kujengwa kwa reli mfereji muhimu uliunganisha mji na mto Mississippi.
Chanzo cha Chicago kilikuwa kituo cha biashara kwenye mdomo wa mto Chicago. Mji uliundwa 12 Agosti 1833 ukawa manisipaa 1837. Wakazi waliongezeka haraka. Walikuwa 30,000 mwaka 1850, 100,000 mwaka 1860 na hadi 1880 waliongezeka kuwa 500,000. Milioni ilifikwa 1890.
Kwa miaka mingi jengo la Sears Tower lilikuwa nyumba kubwa ya dunia kati ya 1974 hadi 1998 ikiwa na kimo cha mita 442.
Capercaillie (band)
Capercaillie ni bendi ya muziki ya Kiskoti. Ilianzishwa na Donald Shaw na Karen Matheson. Walitoa albamu wa kwanza mwaka 1984. Wanaimba kwa Kiingereza na Kiskoti.
Ukanda wa Gaza
Ukanda wa Gaza ni eneo dogo kwenye mwabao wa Mediteranea ya Mashariki lililopo sehemu ya mamlaka ya Palestina. Lina urefu wa kilomita 40 na upana kati ya 6 km na 14 km. Eneo lote halizidi 360 km². Gaza imepakana na bahari halafu nchi za Israel na Misri. Israel inatenganisha Gaza na maeneo upande wa magharibi ya Yordan yaliyo pia sehemu ya mamlaka ya Palestina.
Ni kati ya maeneo yenye msongamano mkubwa wa watu likiwa na wakazi milioni 1.4 yaani zaidi ya watu 4,100 kwa km².
Mji mkubwa ni Gaza.
Kanda hili ni kati ya mabaki ya Palestina ya Kiingereza yasiyotwaliwa na Israel wakati wa vita ya Kiarabu-Kisraeli ya 1948 na kuwa kimbilio kwa wakimbizi wengi Wapalestina waliowahi kukaa katika sehemu zilizokuwa Israel. Kati ya 1948 hadi 1967 lilitawaliwa na Misri. Tangu vita ya siku sita ya 1967 kanda lilikuwa chini ya Israel. Tangu 1994 ilikabidhiwa kwa mamlaka ya Palestina lakini Israel iliendelea kuwa na vijiji vya Waisraeli na vituo vya kijeshi ndani yake. Mapigano ya intifada yaliongezeka kuwa makali na kusababisha vifo vingi. Tangu 2005 Israel iliondoa wakazi na wanajeshi wake wote.
Baada ya uchaguzi wa 2006 chama cha Hamas chini ya Ismael Haniya kilipata kura nyingi na kushika serikali ya Palestina. Farakano kati ya Hamas na Fatah wa rais Mahmud Abas liliongezeka hadi Hamas kuchukua mamlaka yote katika Gaza kwa nguvu ya silaha mwezi wa Juni 2007. Tangu mwezi ule Gaza iko chini ya serikali ya Hamas lakini maeneo mengine yako chini ya mamlaka ya rais Abas.
Hali ya wakazi ni vigumu. Israel imefunga mipaka na kuzuia wakazi wa Gaza wasitoke nje kwa sababu wanamigambo Wapalestina wanaendelea kurusha roketi ndogo kutoka Gaza kwenda Israel. Kutokana na kufungwa kwa mipaka yote uchumi ni duni hakuna ajira. Hata huduma za kimsingi kama vile maji na umeme zinavurugika kabisa.
Illinois
Illinois ni jimbo la kujitawala la Maungano ya Madola ya Amerika au Marekani. Ilikuwa jimbo la Marekani tangu 1818. Iko katika magharibi ya kati ya nchi ikipakana na majimbo ya Wisconsin, Iowa Missouri, Kentucky na Indiana. Upande wa kaskazini - mashariki imepakana na Ziwa Michigan.
Eneo la jimbo ni 140,998 km² likiwa na wakazi 12,831,970 hivyo kuna msongamano wa watu 86.27/km². Idadi kubwa hukaa katika rundiko la jiji la Chicago penye wakazi milioni 9.
Mji mkuu ni Springfield lakini mji mkubwa ni Chicago. Kwa miji mingine angalia Orodha ya miji ya Illinois.
Boris Yeltsin
Boris Nikolayevich Yeltsin () (kwa herufi za Kirusi huita:Бори́с Никола́евич Е́льцин) (1 Februari 1931 - 23 Aprili 2007) alikuwa rais wa kwanza wa Urusi baada ya mwisho wa ukomunisti. Alitumikia taifa la Urusi kuanzia mwaka 1991 hadi 1999. Mikhail Gorbachev, alimtangulia Boris, wakati huo Urusi iliitwa Umoja wa Kisovyeti. Vladimir Putin amekuja baada ya Boris. Boris Yeltsin alikufa kwa ugonjwa wa moyo mnamo tarehe 23 Aprili mwaka 2007.
New South Wales
New South Wales ni moja kati ya majimbo ya Australia. Pia ni moja kati ya majimbo makongwe katika Australia. Kati ya majimbo yote ya Australia, New South Wales ndiyo inayoongoza kwa kuwa na idadi kubwa ya watu. Mji mkuu wa New South Wales ni Sydney. Sydney ni mji mkubwa kabisa katika Australia.
Mji wa Sidney ulianzishwa mnamo mwaka 1788 kama kituo cha wafungwa kutoka Uingereza waliopelekwa hapa badala ya magereza ya nyumbani.
Wakazi wa New South Wales wanaitwa Wawelsh au Welshman (Kiing.
Jina la jimbo limetokana na mpelelezi Mwingereza James Cook aliyekuwa Mzungu wa kwanza wa kupitia pwani hili na na kulitolea jina la "New South Wales" kwa heshima ya Welisi ambayo ni nchi jirani ya Uingereza ndano ya Ufalme wa Muungano kwenye kisiwa cha Britania.
Jodie Foster
Alicia Christian Foster (amezaliwa tar. 19 Novemba 1962) anafahamika zaidi kama Jodie Foster, ni mwigizaji wa filamu wa Kimarekani. Foster ameshiriki katika filamu nyingi tu kama vile Bugsy Malone, Taxi Driver, The Silence of the Lambs na Panic Room. Foster pia ni mwongozaji na mtayarishaji wa filamu. Vilevile amewahi kushinda tuzo nyingi ikiwemo na ya Oscars.
Vita ya Korea
Vita ya Korea ya karne ya 20 ilitokea kati ya 1950 hadi 1953.
Ilianzishwa na Korea ya Kaskazini iliyovamia Korea ya Kusini. Korea ya Kaskazini ilisaidiwa na Jamhuri ya Watu wa China na Umoja wa Kisovyeti. Korea ya Kusini ilisaidiwa na Marekani hasa. Lakini Marekani ilishiriki katika vita hii kwa jina la Umoja wa Mataifa pamoja na wanajeshi wa nchi 16.
Katika miaka mitatu ya vita hii mapigano ya maadui yalifika karibu kila sehemu ya rasi ya Korea na mateso ya wanachi raia pia ya wanajeshi kwenye pande zote yalikuwa mabaya sana. Si rahisi kutaja idada ya wahanga wote, lakini makadirio yanataja karibu milioni 4 watu raia na wanajeshi hadi milioni 1.
Katika awamu ya kwanza kuanzia mwezi wa Mei 1950 jeshi la kaskazini lilivamia Korea ya Kusini likateka mji mkuu wa Seoul na kusukuma watetezi hadi kusini ya rasi ya Korea. Lililobaki mnamo Agosti/Septemba 1950 lilikuwa eneo la Pusan pekee.
30 Julai 1950 Baraza la Usalama la UM iliamua kuingilia kijeshi dhidi ya uvamizi kutoka Korea Kaskazini. Azimio hii lilipita kwa sababu Umoja wa Kisovyeti hukuhudhuria kikao hivyo ulishindwa kupiga veto yake. Jeshi lililoingia kwa niaba ya Umoja wa Mataifa liliunganisha vikosi kutoka nchi 22, jumla askari 500,000 na wengi wao kutoka Marekani.
Katika awamu ya pili jeshi la Umoja wa Mataifa lilifika Pusan kuanzia Agosti 1950. Ndege za Marekani zilishambulia barabara, madaraja na jeshi la kaskazini kote kwenye rasi. Korea ya Kaskazini ilikosa ndege za kijeshi. Jeshi la Marekani na Korea Kusini lilelekea kaskazini kwa mbio na kuteka Seoul tena tar. 21 Septemba 1950. Likaendelea kuwarudisha Wakorea wa Kaskazini pia kuteka mji mkuu wa kaskazini Pyonyang tar. 19 Oktoba hadi kukaribia mpaka wa Korea na China kuanzia mwisho wa mwezi wa kumi 1950. 
Hapa Wachina walitoa maonyo Wamarekani wasisongee mbele zaidi lakini jemadari mkuu MacArthur hakujali maonyo haya. Wachina waliandaa jeshi lao.
Katika awamu ya tatu kuanzia Novemba 1950 jeshi la China likaingia kati na kuwasukuma Wamarekani kusini tena na kuteka Seoul mara ya pili tar. 3 Januari 1951. Ndege za kijeshi za Umoja wa Kisovyeti zilisaidia zikilinda anga nyuma ya mstari wa mapigano lakini bila kuwashambulia Wamarekani juu ya eneo lao. Wakati wa Januari Wachina waliweza kusogea mbele ndani ya Korea ya Kusini lakini walikwama kwa sababu walishindwa kupata mahitaji yao kutokana na nguvu ya Marekani angani.
Katika awamu ya mwisho hadi Julai 1951 mashambulio ya Kaskazini na Kusini yalibadilishana na Wachina walirudishwa polepole hadi mpaka wa 38 °C latitudo uliowahi kuwa mpaka kabla ya vita. Marekani iliamua kutosogea mbele zaidi ikitafuta majadiliano ya kusimamisha vita.
Majadiliano haya yalianza 10 Julai 1951 yakaendelea hadi 1953. Muda wote vita iliendelea kwa njia ya mashambulizi kila upande lakini kwa shabaha ya kushika maeneo yaliyowahi kuwa upande mmoja au mwingine kabla ya vita lakini kushikwa na adui kwa sasa.
Tar. 27 Julai 1953 mapatano ya kusimamisha vita yalifikiwa. Eneo lenye upana wa kilomita nne pande zote mbili za mstari wa latitudo ya 38 lilitangazwa kuwa "Ukanda usio na jeshi".
Hadi leo ni mpaka kati ya nchi zote mbili za Korea na kulindwa na wanajeshi wengi sana.
Shemasi
Shemasi ni kiongozi wa Kanisa anayeunganisha wenye daraja za juu na walei. Ushemasi ni daraja ya tatu na ya mwisho katika Kanisa Katoliki na madhehebu mengine kadhaa. Unatolewa na Askofu kwa kumwekea mtu mikono na kumuombea ili atoe huduma ya Neno la Mungu, ya liturujia na ya upendo. Unaweza kutolewa kwa namna ya kudumu au kama hatua ya kuelekea daraja ya upadri.
Upadri
Upadri ni daraja takatifu ya kati ya uongozi wa Kanisa Katoliki na madhehebu mengine kadhaa.
Unatolewa na Askofu kwa kumwekea mtu mikono kichwani na kumuombea ili atoe huduma za kikuhani, hasa kwa kuhubiri rasmi Neno la Mungu, kuadhimisha Ekaristi na sakramenti nyingine na kuongoza jumuia za waamini.
Upadri unatolewa kwa namna ya kudumu, usiweze kurudiwa wala kufutwa.
Shirika la kwanza la Kanisa la Kikristo katika Yerusalemu lilikuwa na wasomi wengi sawa na lile la sinagogi la Uyahudi, lakini lilikuwa na Halmashauri au chuo cha wazee waliowekwa (πρεσβύτεροι, " wazee ")
Katika Matendo ya Mitume 11:30 na 15: 22 tunaona mfumo wa washirika wa uongozi huko Yerusalemu ingawa unaongozwa na Yakobo Mdogo, askofu wa kwanza wa mji. Katika Matendo 14: 23, Mtume Paulo anaweka wakubwa katika makanisa aliyoanzisha.
Kasisi
Kasisi ni jina lenye asili ya Kiarabu linalotumika kwa mtu mwenye daraja takatifu ya pili katika madhehebu kadhaa ya Ukristo, ambapo wengi wanapendelea neno padri au mchungaji.
Pamoja na matumizi tofauti ya majina, mara nyingi mtazamo wa imani kuhusu vyeo hivyo ni tofauti zaidi.
Wafransisko
Wafransisko ni jina la jumla la wafuasi wote wa Fransisko wa Asizi wanaokadiriwa kuwa milioni moja hivi duniani kote.
Mwanzilishi mwenyewe katika karne XIII alivuta umati wa waamini wa Ukristo katika njia ya toba.
Wanaume wengi walimfuata utawani kama Ndugu Wadogo, wanawake wengi pia walikusanyika monasterini kama Mabibi Fukara Waklara, wengine tena wa jinsia zote mbili walishika Injili katika maisha ya ndoa, upwekeni au kwa kuunda jumuia zisizo na nadhiri.
Matawi hayo yakaja kuitwa Utawa wa Kwanza, wa Pili na wa Tatu wa Mt. Fransisko.
Mapema zilitokea tofauti za mitazamo kuhusu karama halisi ya Mt. Fransisko, hivyo matawi yalianza kugawanyika, hasa kwa nia ya urekebisho.
Siku hizi kuna mashirika ya kitawa mia nne hivi yanayofuata mojawapo ya kanuni zilizokubaliwa na mapapa kwa matawi hayo.
Katika ngazi ya kimataifa, Wafransisko wa Kanisa Katoliki wana Baraza la Familia ya Kifransisko ambalo lina uwakilishi katika Umoja wa Mataifa kama Asasi Isiyo ya Kiserikali iliyo kuu kuliko zote.
Kuna wafuasi wa Mt. Fransisko hata katika madhehebu mengine, na hasa Waanglikana ambao wana mashirika ya kitawa ya Kifransisko.
Orodha ya Watakatifu Wafransisko
Sululu
Sululu ni ndege wa jenasi mbalimbali katika familia ya Scolopacidae. Hata jenasi "Numenius" huitwa sululu, lakini jina membe linastahabiwa. Ndege hawa wana rangi zilizofifia na hawaonekani rahisi wotoni. Huruka tu wakati mtu anapowakaribia sana. Wana miguu mifupi na mdomo mrefu. Wapenda mahali majimaji na hula wadudu na nyungunyungu. Wakati wa majira ya kuzaa dume hufanya mkogo wa kubembeleza jike akishuka ghafla angani na kusabibisha manyoya maalum ya mkia kutoa uvumi kubwa. Hujenga tago kwa manyasi linalofichwa sana na jike huyataga mayai 3-4.
Alfred Deakin
Alfred William Deakin (3 Agosti 1856 - 7 Oktoba 1919) alikuwa Waziri Mkuu wa pili wa Australia.
Alizaliwa mjini Fitzroy, Melbourne, Australia. Kunako miaka ya 1890 aliisaidia Australia kuifanya kuwa nchi. Hapo awali alikuwa Jaji Mkuu, wakati huo Bw. Edmund Barton ndiyo alikuwa Waziri Mkuu, baada ya hapo Bw. Deakin akashika madaraka hayo baada ya Bw. Barton kuondoka madarakani. Deakin alikuwa Waziri Mkuu mara tatu. Serikali yake ilizanzisha fedha za Kiaustralia na jeshi la maji (navy).
Mnara wa Eiffel
Mnara wa Eiffel (kwa Kifaransa: "Tour Eiffel") ni jengo mashuhuri la mji wa Paris nchini Ufaransa.
Mnara huu ulipokea jina lake kutoka kwa mjenzi wake aliyekuwa mhandisi Alexandre Gustave Eiffel.
Kimo chake ni mita 300 na juu yake kuna antena ya redio jumla ya kimo inafikia mita 324.
Mnara huu ulijengwa kando ya mto Seine miaka 1887 hadi 1889 kama geti la Maonyesho ya Dunia ya mwaka 1889.
Mwanzoni watu wa Paris hawakupenda mnara huo: wengine walidai ubomolewe mara moja baada ya maonyesho. Lakini idadi kubwa ya watalii iliufanya kuwa ishara ya mji wa Paris na watu walianza kuuzoea.
Kati ya miaka 1889–1930 ilikuwa jengo kubwa la dunia nzima.
Mwaka 1906 mnara uliwezesha mawasiliano ya kwanza kwa simu hewa kati ya Ulaya na Marekani kuvukia Atlantiki kwa sababu ya kimo chake kikubwa. Wanajeshi walikuwa na kituo cha mawasiliano ya simu mnarani.
Kila mwaka hutembelewa na wageni milioni sita wanaoipanda kwa kutumia ngazi 1,665.
Anno Domini
Anno Domini (maneno ya Kilatini yanayomaanisha: ""Mwaka wa Bwana""; kifupi: AD au A.D.) ni namna ya kutaja miaka katika kalenda ama Kalenda ya Gregori au Kalenda ya Juliasi.
Jina kamili ni "Anno Domini Nostri Jesu Christi" (Mwaka wa Bwana wetu Yesu Kristo) likirejea idadi ya miaka tangu kuzaliwa kwake Yesu Kristo.
Katika lugha ya Kiingereza ni njia ya kawaida ya kutaja miaka kama "AD" (ambayo ni sawa na matumizi ya BK) au "BC" yaani "before Christ" (tazama KK); ni pia kawaida katika maandiko ya kihistoria yanayotumia lugha ya Kilatini.
Kitabu
Kitabu (kutoka Kiarabu كتاب, "kitabun") ni mkusanyo wa kurasa zilizofungwa pamoja kwa njia ya kudumu. Siku hizi kitabu kimekuwa hasa mkusanyo wa kurasa za karatasi zilizochapishwa.
UNESCO imetoa elezo kuwa kitabu ni tangazo kwa umma lililochapishwa lenye kurasa zisizopungua 49.
Lakini kuna pia vitabu vyenye kurasa tupu vitakavyoandikwa kwa mkono.
Hadi karne ya 15 BK vitabu vyote viliandikwa kwa mkono kwa kutumia kalamu; kwa sababu hii vilikuwa vichache na bei ilikuwa juu.
Johannes Gutenberg alibuni mashine ya kuchapisha vitabu iliyofanikiwa na kurahisisha vitabu sana.
Siku hizi vitabu hutolewa pia kwa njia ya mtandao au CD kama vitabu pepe.
Kitabu kilichochapishwa mara nyingi zaidi duniani ni Biblia ya Kikristo: imetolewa katika nakala bilioni 5-6 hivi.
Aral (ziwa)
Ziwa Aral (Kikazakhi: "Арал Теңізі" "(aral tengizi)", Kiuzbeki "Orol dengizi", Kirusi "Аральскοе мοре" "aralskoye more") ni ziwa la Asia ya Kati mpakani mwa Kazakhstan na Uzbekistan.
Hadi mwaka 1960 lilikuwa na eneo la maji la km² 68,000, lakini limepungua hadi kubaki na km² 17,160 pekee mwaka 2004. Tangu 1987 kupungua kwa maji kulisababisha ugawaji wa ziwa katika sehemu mbili upande wa kaskazini na upande wa kusini ambazo haziunganiki tena.
Mito mikubwa inayoingia na kubeba maji yake ni Amu Darya na Syr Darya na mito hii ilitumiwa katika mipango ya Umoja wa Kisovyeti kwa umwagiliaji wa mashamba makubwa ya pamba na mazao mengine. Miradi hiyo iliyoanzishwa katika mazingira yabisi iliendelea kwa miaka 30 hivi hadi kushindikana; maji yamepotea kwa wingi mashambani na katika mifereji kutokana na usimbishaji na kusababisha kupungua kwa mazao. Kiasi cha chumvi ardhini kiliongezeka sana jinsi ilivyo mara nyingi katika miradi ya umwagiliaji ya nchi za joto na kumaliza rutuba ya udongo.
Ziwa halikupokea tena kiasi chake cha maji, hivyo likapungua. Sehemu kubwa za eneo la ziwa la awali zimekuwa jangwa. Maji yaliyobaki yameharibika kutokana na majitaka ya viwanda na mbolea nyingi iliyosukumwa kutoka mashamba mitoni halafu ziwani.
Kuna mradi wa kuokoa angalau sehemu ndogo ya kaskazini. Ukuta ulijengwa kwa shabaha ya kuzuia upotevu wa maji katika jangwa la msingi wa ziwa la kale. Uwiano wa maji yamepanda tena katika sehemu hii ndogo.
Volga
Volga (Kirusi: Волга) ni mto mrefu wa Ulaya. Mwendo wake kuanzia chanzo hadi mdomo uko nchini Urusi. Urefu wake ni 3,690 km. Inanaza kaskazini- magharibi ya Moskva na kupita kwenye tambarare za Urusi ya magharibi. Inaishia kwenye Bahari ya Kaspi kwa kimo cha -28 (chini ya UB) karibu na mji wa Astrakhan. Volga inapokea takriban mito 200 inayoishia humo.
Mto ni njia ya maji muhimu inayounganana na:
Bahari ya Chumvi
Bahari ya Chumvi (kwa Kiebrania: יָם הַ‏‏מֶ‏ּ‏לַ‏ח‎ "yam ha-melaḥ" "bahari ya chumvi"; kwa Kiarabu: ألبَحْر ألمَيّت‎ "al-bahrᵘ l-mayyit", "bahari ya mauti"; kwa Kiingereza: ) ni ziwa lililoko kati ya nchi za Israel, Palestina na Yordani.
Ziwa liko ndani ya bonde la mto Yordani ambalo ni sehemu ya Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki. Eneo lake ni takriban km² 600.
Mwambao wa ziwa ni mahali pa chini kabisa kwenye nchi kavu ya dunia: uko mita 400 chini ya uwiano wa bahari.
Kwa sababu hiyo kuna joto kali linalosababisha maji mengi kugeuka mvuke na kuacha chumvi nyingi: kiasi cha chumvi ni mara tisa kulinganisha na chumvi katika maji ya Bahari ya Kati.
Kiasi hicho kikubwa cha chumvi kimezuia kuwepo kwa samaki ndani yake; uhai pekee ni aina za bakteria na algae.
Kiasi kikubwa cha chumvi kimesababisha densiti ya maji yake kuwa juu; hivyo binadamu huelea tu katika maji haya, bila ya kuhitaji jitihada yoyote.
Watalii hupenda kufika huko wakiogelea na kujipakia matope ya ziwa yanayosemekana kuwa na tabia za kuponya magonjwa ya ngozi.
Israel na Yordani zimeanzisha viwanda vinavyosafisha aina mbalimbali za chumvi kwa matumizi ya biashara.
Kwa jumla kiasi cha maji ziwani kimerudi nyuma kwa sababu mto Yordani, ambao ni mto wa pekee unaoingia humo, umehamishwa kwa shughuli za umwagiliaji.
Kuna sababu mbalimbali za kuelezea umaarufu wa bahari hii.
Kwanza, sifa yake imeenea kutokana na kutajwa sana kwenye Biblia, kitabu kitakatifu cha waumini Wakristo.
Pili, maji yake ina chumvi nyingi sana ambayo inafanya mtu kuelea anapoingia ndani. Yaani, hii ndiyo bahari pekee ambayo watalii huwakuta wenzao wakisoma gazeti majini bila kuzama. Chumvi yake ni kuanzia mara 8 ikilinganishwa na bahari zingine.
Uchunguzi makini unaonyesha kwamba chumvi kupita kiwango cha kawaida ndiyo sababu ya bahari hii kuwa na jina la kimaajazi, ‘ya kifo’. Hakuna uhai wa mimea wala wanyama unaopatikana katika bahari hiyo.
Lakini kuna bidhaa za maana zinazowavutia watalii: madini au matope ya Bahari hiyo yanasifika sana kwa sababu yana uwezo wa kutibu magonjwa mbalimbali.
Kama ilivyo desturi, watalii huzuru bahari hiyo na kuosha miili yao kwa kufaidika na madini hayo. Lakini si lazima mtu azuru Bahari ya Kifo ili apate matibabu kutokana na madini haya. Siku hizi kuna kampuni nyingi ambazo zinayauza kwa bei nafuu. Matope hayo yamebeba ioni ambazo hutoa uchafu na kemikali ambazo huharibu ngozi ya binadamu. Kulingana na mahitaji ya mtu binafsi, madini hayo yaweza kutumiwa peke yake ama pamoja na bidhaa nyingine kama vile mafuta ya ngozi na nywele.
Augusto
Augusto alikuwa Kaisari wa kwanza wa Dola la Roma kuanzia mwaka 27 KK hadi 14 BK. Jina lake la kiraia lilikuwa Gaius Octavius. Alizaliwa Italia tarehe 23 Septemba 63 KK.
Octavius alikuwa mpwa wa Julius Caesar aliyempenda kijana huyo na kumteua kama mrithi katika wasia wake.
Historia ya Augusto ina vipindi viwili:
Augusto anajulikana kwa majina mbalimbali.
Alikuwa kijana wa miaka 19 aliyejiandaa kuwa afisa wa jeshi kwa mara ya kwanza katika maisha yake aliposikia habari za kuuawa kwa Julius Caesar. Alikimbilia Roma mara moja alipopata habari ya kuwa Caesar alimsiliki na kumtaja kama mrithi katika wasia. Hapo aliamua kulipiza kisasi juu ya wauaji wa Caesar, hivyo akaingia katika siasa ya Roma na kipindi cha vita vya wenyewe kwa wenyewe kilichofuata mauaji ya kiongozi wa dola.
Rafiki yake marehemu, Marcus Antonius, hakukubali wasia akatwaa mali yote, lakini watu wengi na wanajeshi wa Caesar walisimama upande wa Octavius. Huyo aliajiri askari na kujenga jeshi na mwaka 43 KK alitwaa mji wa Roma kwa nguvu ya kijeshi wakati Marcus Antonius alikuwa mbali huko Gallia.
Senati ya Roma ilikubali hatua hii na kumchagua kuwa seneta. Aliendelea kuongoza jeshi la Senati na kumshinda Marcus Antonius kwenye mapigano huko Italia ya Kaskazini.
Baada ya ushindi huo alikubaliwa kama konsuli wa Roma akaendelea kupatana na Marcus Antonius na kujenga ushirikiano naye. Pamoja walitawala Roma baada ya kupewa na senati madaraka ya kidikteta kwa muda wa miaka 5 na baadaye miaka 5 tena.
Mwaka 42 KK walifaulu kuwashinda wauaji wa Caesar waliokaa Ugiriki na baadaye waligawana eneo la dola kati yao: Octavianus alikuwa mkuu wa sehemu ya magharibi na Marcus Antonius mkuu wa sehemu za mashariki alipomwoa Kleopatra malkia wa Misri.
Maelewano kati yao yalizorota na mwaka 33 KK walitengana. Octavianus alimshinda Marcus katika mapigano ya baharini huko Aktium tarehe 2 Septemba 31 KK na huyo alijiua pamoja na Kleopatra.
Baada ya kuvamia na kuteka Misri Octavianus alirudi Roma mjini mwaka 29 KK akawa mtawala pekee.
Huko Roma alishangaza watu wote akirudisha mamlaka yake ya kidikteta kwa senati. Aliombwa kuendelea kama mkuu wa jeshi akakubali.
Alikataa kupokea madaraka ya dikteta kwa muda wa maisha yake. Kwa njia hiyo alirudisha katiba ya jamhuri iliyotawaliwa na senati na maafisa yake.
Lakini hali halisi alishika mamlaka yote kama mtawala mkuu aliyeheshimu taasisi za jamhuri. Ni hekima hii iliyosifiwa na wengi ya kuwa hakuendelea kujipatia cheo cha mfalme au cha dikteta akaridhika kuitwa raia wa kwanza.
Utawala wake ulileta kipindi kirefu cha amani ya ndani. Wananchi walioteseka kwa miaka ya vita vya wenyewe kwa wenyewe waliweza kujenga maisha upya na uchumi ulistawi.
Milki kubwa ya Misri ilikuwa sehemu ya Dola la Roma. Hata sehemu nyingi za Germania ziliingizwa katika dola.
Vita vya pekee vilivyoenda vibaya vilikuwa jaribio la kupanua mipaka ya Roma katika Germania hadi mto Elbe. Wagermania waliangamiza legioni tatu na mpaka wa Kiroma ulirudishwa hadi mto Rhine.
Kleopatra
Kleopatra (* 69 KK; † 30 KK) alikuwa malkia wa mwisho wa Misri. Alipata elimu nzuri hadi kusema lugha nyingi kama vile Kikopti, Kiarabu, Kiaramo, Kihabeshi, Kifarsi na Kigiriki kama lugha ya mama.
Alipokuwa na miaka 18 babake Ptolemaio XII aliaga dunia akarithi ufalme pamoja na kakaye aliyekuwa mdogo wa miaka 12. Mwaka 49 KK washauri wa kaka walimfukuza Kleopatra katika ufalme. Alikaa jangwani kati ya makabila yaliyokuwa waaminifu naye hadi kuingia kwa Waroma nchini.
Mwaka 48 vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Kiroma ilifika Misri. Pompeius adui wa Caesar alikimbilia Misri alipokamatwa na kuuawa na washauri wa mfalme. Julius Caesar mwenyewe alimfuata akajaribu kumaliza fitina ndani ya familia ya Kimisri. Alimpenda Kleopatra akamsaidia kushika ufalme tena. Akazaa mtoto naye aliyeitwa Caesarion (47 KK - 30 KK).
Caesar alirudi Roma na Kleopatra pamoja na mtoto alimfuata mwaka 44 alikuwako Roma wakati wa uuaji wa Caesar akarudi tena Misri.
Katika vita kati ya Marcus Antonius na Octavianus (Agusto wa baadaye) hakushikamana na pande lolote hadi kukutana na Marcus Antonius. Akawa mpenzi wake na Marcus alimfuata kuja Misri walipozaa watoto wawili. Marcus alimwacha nyuma alipoondoka Misri akarudi Roma mwaka 40 akapatana na Octavianus na kufunga ndoa na dada yake Octavia.
Mwaka 37 alipokuwa mtawala wa nusu ya mashariki ya dola la Roma alirudi kwa Kleopatra akamwoa mwaka 37 hata kama kisheria Mroma hakuruhusiwa kuwa na wake wengi. Katika agano lake Marcus aliwapa watoto wa Kleopatra majimbo katika mashariki.
33 BK Marcus Antonius alifarakana na Octavianus. Huyu alitumia nafasi ya kushawishi senati ya Roma kutangaza vita dhidi ya Misri kwa sababu ya majimbo yaliyokabidhiwa mkononi wa watoto wa Kleopatra.
Katika mapigano ya Aktium meli za Octavianus zilishinda; Marcus Antonius alijiua. Baada ya kufika kwa Octavianus Misri malkia alijaribu kupatana naye ilyioshindikana. Alielewa ya kwamba angepelekwa Roma na kuonyeshwa kama mfungwa mbele ya watu wa mji. Hapa aliamua kuaga dunia tar. 12 Agosti 30 KK. Octavianus alimtafuta pia Caesarion kwa sababu aliogopa mtoto wa Caesar angekuwa hatari kwake akamwua.
Charles de Gaulle
Charles-André-Joseph-Marie de Gaulle (22 Novemba 1890 - 9 Novemba 1970) alikuwa mwanajeshi, mwanasiasa na Rais wa Ufaransa.
Alijiunga na jeshi 1908 kabla ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia. Alikamatwa na Wajerumani wakati wa mapigano ya Verdun na kuwa mfungwa wa vita. Baada ya 1918 aliandika vitabu kadhaa juu ya nadharia ya vita na hasa juu ya mahitaji ya kutumia mitambo ya kisasa jeshini akisisitiza haja ya kutegemea vifaru na ndege za kivita.
Wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia alikuwa mkuu wa kikosi cha vifaru kwa cheo cha kanali. Akiongoza sehemu ya pekee ya jeshi la Ufaransa iliyofaulu kurudisha mashambulio ya Wajerumani alipandishwa cheo cha jenerali. Wakati serikali ya Ufaransa iliandaa kusimamisha vita alikataa akahamia Uingereza tar. 17 Juni 1940 kwa shabaha ya kuendeleza vita.
Hapa aliunda kamati ya "Ufaransa Huru" akikusanya wanajeshi Wafaransa walioweza kukimbia Uingereza pamoja na sehemu za jeshi la Ufaransa katika koloni zilizoshirikiana naye badala ya serikali ya Vichy chini ya Jemadari Petain. De Gaulle alikuwa mkuu wa Jeshi Huru la Kifaransa.
Baada ya uvamizi wa Marekani katika Afrika ya Kaskazini De Gaulle alihamia Algiers na kuunda Kamati ya Ukombozi wa Ufaransa iliyojiita serikali ya muda ya Ufaransa. De Gaulle aliingia 1944 akaamuru kikosi cha Jeshi Huru ya Kifaransa kuingia Paris ili mji ukombolewe na Wafaransa wenyewe.
Baada ya Vita alikuwa kiongozi wa serikali ya kwanza akashiriki katika majadiliano ya nchi washindi juu ya Ujerumani pamoja na Marekani, Uingereza na Umoja wa Kisovyeti. 20 Januari 1946 akajiuzulu kwa sababu hakupendezwa na fitina ya vyama vya kisiasa serikalini pamoja na mabadiliko ya katiba ya Jamhuri ya Nne ya Ufaransa. Alikaa kwake nyumbani na kuandika vitabu.
1958 alirudi katika siasa wakati wa vita ya kikoloni huko Algeria iliyoangusha serikali. Rais wa taifa alimpa nafasi ya waziri mkuu na bunge lilikubali kumpa madaraka ya dharura. De Gaulle aliandaa katiba mpya iliyoongeza madaraka ya rais ikakubaliwa katika kura ya wananchi hivyo kuunda Jamhuri ya Tano ya Ufaransa.
Katika Novemba 1958 De Gaulle alishinda uchaguzi akachaguliwa na bunge kuwa rais. Alirudishwa mara ya pili 1965 akipigiwa kura na wanachi wote.
Akiwa rais alifuata siasa ya kujitegemea kwa Ufaransa. Alijenga jeshi la kinyuklia na kuiondoa Ufaransa katika ushirikiano wa kijeshi wa NATO hata akiendelea kushiriki kisiasa. Aliondoa Wafaransa katika Algeria na kuwasilisha uhuru wa nchi hiyo 1962. Alijiondoa pia katika koloni nyingine hasa Afrika.
Katika siasa ya nje alitafuta msimamo wa pekee na Marekani. Alilenga kujenga Umoja wa Ulaya kwa kukaribiana na Ujerumani lakini alizuia Uingereza isiingie.
Baada ya kushindwa katika kura ya wananchi juu ya katiba alijiuzulu 28 Aprili 1969.
Charles de Gaulle aliaga dunia tar. 9 Novemba 1970 akazikwa kwake nyumbani Colombey-les-Deux-Églises.
Indira Gandhi
Indira Gandhi (19 Novemba 1917 – 31 Oktoba 1984) alikuwa mwanasiasa wa Uhindi na mwanamke wa kwanza aliyekuwa waziri mkuu wa nchi hiyo.
Indira alizaliwa kama binti wa Jawaharlal Nehru aliyekuwa waziri mkuu wa kwanza wa Uhindi kati ya 1947 hadi 1964. Jina la Gandhi alipokea kwa njia ya ndoa na Firuz Gandhi ambaye hakuwa na uhusiano na Mahatma Gandhi.
Alishirikiana na babake kama karani yake. 1955 alikuwa mwenyekiti wa chama tawala cha Congress. Baada ya kifo chake aliingia katika serikali kama waziri akachaguliwa kuwa waziri mkuu 1966 akatawala hadi 1977.
1980 alirudi baada ya uchaguzi akashika uongozi tena. Kipindi cha mwisho kiliona uasi wa kundi la Kalasinga huko Punjab. Indira iliamuru jeshi kuvamia Hekalu ya Kalasinga huko Amritsar ambako waasi wenye silaha walijificha. Baada ya tendo hili Indira aliuawa na walinzi wake waliokuwa Kalasinga.
Baada ya kifo chake, madaraka yalishikiliwa na mtoto wake wa kiume aitwae Rajiv Gandhi, na alikuwa kama waziri mkuu kati ya 1984 hadi 1989.
Peter I wa Urusi
Peter I wa Urusi (au Petro Mkuu) alikuwa Tsar yaani Kaisari wa Urusi. Jina lake la Kirusi lilikuwa Пётр Алексеевич Романов, Pyotr Alekseyevitch Romanov. Alizaliwa tarehe 9 Juni 1672 na kufariki tarehe 8 Februari 1725. Ndiye mtawala aliyeingiza Urusi, iliyokuwa na historia ya Kiasia zaidi, katika siasa na utamaduni wa Ulaya.
Petro Mkuu alianza utawala wake mwaka 1689 akiwa na umri wa miaka 17. Mwanzoni alilenga kuimarisha jeshi la Urusi na hasa wanamaji. Akiona ya kwamba mafundi wote wa kujenga meli walitoka Ulaya, hasa Uholanzi, alifunga safari akakaa Uholanzi na kuwa mfanyakazi wa kujenga jahazi kwa miezi minne.
Aliporudi kutoka safari hii alikuwa na wazo la kwamba nchi yake Urusi ilikuwa nyuma sana kulingana na nchi za Ulaya, hivyo alianza mipango mingi ya kuleta maendeleo Urusi. Aliamuru waungwana wote kwenye jumba la kifalme kukata ndevu zao na kuvaa nguo za Kizungu. Alialika mafundi na wataalamu wengi kutoka Ulaya.
Hasa alianza kujenga mji mkuu mpya kwenye mwambao wa Baltiki, yaani katika pembe la magharibi kabisa la milki yake. Mji huo uliitwa Sankt Peterburg ukachukua nafasi ya Moskva kuanzia mwaka 1712 hadi 1918.
Katika vita mbalimbali alivunja nguvu ya Uswidi na kutwaa majimbo mapya ya Estonia na Latvia.
Alibadilisha pia mfumo wa utawala wa Kanisa la Kiorthodoksi la Urusi. Aliondoa cheo cha Patriarka (Askofu Mkuu Kabisa) na badala yake aliunda ofisi ya Sinodi Kuu iliyokuwa mkono wa serikali yake.
Laura Bush
Laura Bush (jina la kuzaliwa: Laura Lane Welch amezaliwa tar. 4 Novemba 1946 mjini Midland, Texas) ni mke wa rais wa Marekani Bw. George W. Bush. Laura ni mtoto pekee wa mzee Harold Bruce Welch (1912-1995) na Jenna Louise Hawkins (aliz. 1919). Laura na George walikutana na kuoana mnamo mwaka wa 1977. Laura ni mama wa Barbara Bush na Jenna Bush, ambao walizaliwa mapacha mnamo mwaka 1981. Kabla ya kuwa mke wa Rais, Laura alikuwa akifanya kazi ya uwalimu wa shule katika mji wa Dallas na Austin, Texas.
Louis XIV wa Ufaransa
Louis XIV (5 Septemba 1638- 1 Septemba 1715) alikuwa mfalme wa Ufaransa tangu 14 Mei 1643 hadi kifo chake.
Alikuwa mfalme kwa umri wa miaka minne akakabidhiwa madaraka alipotimiza miaka 21.
Louis alilenga kuunganisha mamlaka yote mkononi mwake. Alisimamia shughuli za serikali na mawaziri wote walitakiwa kutoa ripoti moja kwa moja kwake. Alitumia mapato yote ya taifa kama mapato yake mwenyewe akiamua peke yake. Alivunja upinzani wa waungwana na kuimarisha utawala wa serikali kuu katika milki yake. Alijenga uchumi wa nchi na kuendesha siasa ya nje iliyofanya Ufaransa kuwa taifa kiongozi katika Ulaya.
Katika siasa ya ndani alimaliza Sheria ya Nantes ulioruhusu uhuru wa kidini akapiga Uprotestanti marufuku na kudai watu wote wasali katika kanisa katoliki. Waprotestanti Wafaransa 200,000 waliondoka katika nchi wakikimbia Ujerumani hasa Prussia na Uingereza.
Alitumia pesa nyingi kwa ujenzi ya majumba ya kifalme hasa jumba kubwa la Versailles. Alianzisha pia taasisi za sayansi na sanaa. Utamaduni wa Ufaransa ulikuwa kielelezo kwa nchi za Ulaya.
Katika vita zake alipanusha milki yake kwa kutwaa maeneo yaliyokuwa chini ya Hispania, Ujerumani na Uholanzi.
Aliacha urithi wa muundo wa utawala ambako mfalme alikuwa sawa na dola na serikali.
Vita ya wenyewe kwa wenyewe
Vita vya kimataifa na vita ya wenyewe kwa wenyewe ni vita inayopiganiwa ndani ya nchi kati ya vikundi vya taifa moja.
Vita 2000:
. Vita vya Kagera
. Vita vya Uejemi
. Vita vya Kongo na Deustchlund
. Vita vya Africa na NATO
. Vita vya Nigeria na NATO
Kuna aina nyingi jinsi vita ya wenyewe kwa wenyewe inaweza kutokea:
Vita za aina huwa na ukali, vifo na uharibifu mwingi. Mara nyingi kanuni za vita haziangaliwi na watu wa kawaida huteseka.
Mifano ya vita za wenyewe kwa wenyewe zinazoendelea ni:
Mamie Eisenhower
Mamie Geneva Doud Eisenhower (14 Novemba 1896 - 1 Novemba 1979) alikuwa mke wa Rais-Jenerali wa zamani wa Marekani Bw. Dwight D. Eisenhower. Alianza kuwa Mwanamke wa Kwanza wa Marekani kuanzia mwaka 1953 hadi 1961. Mamie na Eisenhower walioana mnamo mwezi Julai ya mwaka wa 1916.
Mamie alizaliwa mjini Boone, Iowa. Alikuwa mtoto wa mzee John Sheldon Doud. Babake na Mamie alikuwa tajiri wa kutosha, kwakuwa alikuwa anamiliki kiwanda cha kusindika nyama za kopo. Kuna kipindi, familia ya mzee Doud iliishi kidogo mjini Pueblo, Colorado.
Kisha Familia ikahamia na kuweka makazi yake rasmi katika mji wa Denver, Colorado. Wakiwa huko, Mamie na ndugu zake wengine wa kike watatu walikulia huko wakiwa katika mazingira ya mjumba mkubwa kabisa usio na kifani. Na nyumba ilikuwa na wahudumu wengi kupita kiasi.
Ilipofika mnamo mwaka wa 1915 Mamie alkakutana na Bw. Dwight D. Eisenhower. Na kwa kipindi hicho Bw. Eisenhower alikuwa na cheo cha Luteni masaidizi katika Jeshi. Mwaka uliofuatia katika siku ya wapendanao duniani, wawili hao wakavishana pete ya uchumba. Na ilivyofika tar. 1 Julai ya mwaka wa 1916 wakajaaliwa kuoana.
Edmund Barton
Sir Edmund Barton (18 Januari 1849 – 7 Januari 1920) alikuwa Waziri Mkuu wa kwanza wa Australia. Yeye ndiye alichukua sehemu kubwa ya kuijenga na kuuiboresha Australia ya leo. Wakati wa uongozi wake katika serikali hiyo, ilipitisha sheria ya mtu asiye mweupe kuingia nchini humo na hata kutowataka wakina mama kushiriki kupiga kura katika uchaguzi wowote utakaofanyika nchini humo. Baada ya kuwa Waziri Mkuu, akaja kuwa jaji mkuu wa nchi katika mahakama kuu. Mwaka wa 1902, Barton alipewa cheo cha "Sir" cha Uingereza baada ya kukataa cheo hicho miaka ya 1887, 1891 na 1899.
Salvador Dali
Salvador Dalí (11 Mei 1904 - 23 Januari 1989) aliitwa kwa jina la kiraia Salvador Felipe Jacinto Dalí Domènech alikuwa mchoraji mashuhuri wa Hispania katika karne ya 20. Alifahamika zaidi kwa taswira zake katika mtindo wa usurealisti lakini alikuwa pia mwandishi, mchongaji na mwigaji wa maigizo.
Picha zake zilionyesha mara nyingi ndoto, malevi, homa na maono. Mara kwa mara alimwingiza mke wake Gala ndani ya taswira.
Kati ya wasanii muhimu wa Hispania wa karne ya 20 alikuwa mmoja wa wachache waliompenda dikteta Jenerali Francisco Franco. Alipingwa mara nyingi kwa msimmao huu wa kisiasa.
Francisco de Goya
Francisco de Goya y Lucentes (30 Machi 1746 - 30 Aprili 1828) alikuwa mchoraji nchini Hispania. Aliweza kuchora kwa mitindo mbalimbali akisifiwa kwa kuwa kati ya wachoraji wakubwa wa mtindo wa kale lakini pia kuwako kati ya wachoraji wa kwanza wa wakati wa kisasa.
Diego Velázquez
Diego Velázquez (Juni 1599 - 6 Agosti 1660) alikuwa mchoraji mashuhuri wa Hispania wakati wa karne ya 17.
Alikuwa mchoraji aliyependwa na mfalme Filipo IV wa Hispania akachora watu wengi wa familia ya mfalme na waungwana waliokaa kwenye jumba la kifalme. Mweyewe alioa akazaa mabinti wawili.
Alisafiri pia hadi Italia alikopokea athira mbalimbali kwa kazi yake.
Ujain
Ujain au Jina Dharma ni dini yenye asili ya Uhindi na wafuasi wake huitwa Wajain. Ilianzishwa mnamo mwaka 500 KK.
Kuna waumini milioni 6 duniani na zaidi ya nusu wako Uhindi.
Wajain hukumbuka walimu 24 wa dini yao wanaoitwa "thirtankara". Thirtankar wa 24 alikuwa Mahavira wakati wa karne ya 6 KK anayetajwa mara nyingi kama mwanzilishi wa dini hiyo, ingawa wenyewe husema hakuna aliyeanzisha hasa.
Kama Ubuddha, hii ni dini isiyo na mafundisho kuhusu Mungu au miungu. Vilevile kama Ubuddha ilianzishwa katika mazingira ya Uhindu wa kale ikikataa matabaka ya kidini jinsi ilivyo katika Uhindu.
Ujain unalenga ukombozi wa nafsi ya binadamu. Kwa ukombozi huu ni muhimu mtu ajifunze kujitawala kwa sababu kila tendo linafuatwa na mazao yake yanayoitwa Karma.
Nafsi katika imani ya Kijain huzaliwa tena na tena katika mwili mpya, kumbe shabaha ni kutozaliwa tena, bali kupata ukombozi na starehe ya milele.
Nafsi au roho haziko ndani ya watu pekee, lakini pia ndani ya wanyama.
Kila tendo linalosababisha mateso kwa kiumbe mwingine linarudisha nafsi katika mzunguko wa kuzaliwa tena. Matendo yanayoharibu karma ya mtu ni hasa mauaji ya viumbe wenye nafsi.
Kwa hiyo Ujain hufundisha kuepukana na uhasama na kutomtenda yeyote kwa mabavu. Kwa sababu hiyo Wajain hukataa kula nyama, kwa kuwa nyama inapatikana kwa njia ya kuua na kutesa wanyama ambao nao ni makazi ya nafsi sawa na wanadamu.
Shinto
Shinto au Ushinto ni dini ya kizalendo nchini Japani. Hadi Vita Kuu ya Pili ya Dunia ilikuwa dini rasmi ya serikali na ya Kaisari wa Japan.
Imani ya Shinto ni katika miungu au mapepo wengi wanaoitwa "kami". Wengine wao ni kama miungu wengine ni roho za miti, mito au milima tena wengine ni roho za wazimu. Kati ya kami muhimu zaidi ni amaterasu (jua), dunia, mbingu.
Kuna makuhani wanaotunza hekalu ambako sadaka hutolewa kwa kami hizi. Wajapani wengi hushiriki katika ibada za kami wakikumbuka marehemu na mababu hata wakifuata dini nyingine kama Ubuddha au Ukristo.
Vasco da Gama
Vasco da Gama (1460 au 1469- 24 Desemba 1524) alikuwa baharia na mpelelezi kutoka Ureno.
Alikuwa Mzungu wa kwanza aliyefika Uhindi kwa kuzunguka Rasi ya Tumaini Jema kusini mwa Afrika.
Upande wa dini, alikuwa Mkristo wa Kanisa Katoliki, tena mwanachama wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko.
Vasco alikamilisha mradi uliofuatwa nchini Ureno tangu siku za mfalme Henrique baharia baada ya mwaka 1400. Henrique alianza kutuma jahazi zilizopeleleza pwani ya Afrika na kuelekea kusini zaidi na zaidi.
Vasco alitanguliwa na mpelelezi Mreno Bartolomeo Dias aliyewahi kuzunguka Rasi ya Tumaini Njema hadi mto wa samaki mwaka 1488 akitambua ya kwamba njia ya kuendelea mpaka Uhindi ilikuwa wazi mbele yake. Diaz alirudi wakati ule kwa sababu mabaharia wake walikuwa wagonjwa, hivyo hawakuwa tayari kuendelea tena.
Da Gama aliondoka kwa amri ya mfalme wa Ureno tarehe 8 Julai 1497 kwa jahazi nne na watu 170. Wakati wa Krismasi walikuwa wakizunguka rasi hiyo tayari na kupita kwenye pwani ya mashariki ya Afrika Kusini wakaiita pwani hii "Natal" kutokana na sikukuu ya Krismasi.
Mwezi wa Januari walifika Kisiwa cha Msumbiji (kwa Kireno: Ilha de Moçambique) walipokutana mara ya kwanza na Waislamu waliosema lugha ya Kiarabu. Wakaelekea Kenya wakafika kwanza Mombasa wasipopokewa vema wakaendelea hadi Malindi. Huko walijenga uhusiano mwema na sultani wa mji wakaona Wahindi wa kwanza.
Walifaulu kumuajiri nahodha aliyewaongoza kuvukia Bahari Hindi hadi kufika Calicut, Uhindi, tarehe 20 Mei 1498. Wareno walipeleleza pwani na kununua bidhaa mbalimbali.
Tarehe 29 Agosti 1498 da Gama aliondoka tena lakini aliacha Wareno wachache nyuma kwa amri ya kuanzisha kituo cha biashara.
Safari ya kurudi ilikuwa ngumu ikachukua muda mrefu kutokana na mwelekeo wa upepo. Nusu ya watu wake walikufa baharini kabla hawajafika Malindi. Jahazi mbili zilifaulu kurudi hadi Ureno zilipofika mnamo Julai na Agosti 1499.
Mfalme wa Ureno alituma wapelelezi na maafisa wengine Uhindi walioanzisha koloni na vituo vya Kireno.
Vasco da Gama alirudi Uhindi mara mbili. Safari iliyofuata ilifanywa mwaka 1502 na safari ya tatu mwaka 1524. Baada ya kufika Uhindi mara ya tatu aliambukizwa malaria akaaga dunia huko Cochin tarehe 24 Desemba 1524.
69 KK
Makala hii inahusu mwaka 69 KK (kabla ya Kristo).
30 KK
Makala hii inahusu mwaka 30 KK (kabla ya Kristo).
Henrik Ibsen
Henrik Johan Ibsen (*20 Machi 1828 - 23 Mei 1906) alikuwa mwandishi wa Norwei. Aliandika hasa maigizo amesifiwa kimataifa kama "baba wa igizo la kisasa".
Ibsen aheshimiwa kuwa mkubwa kati ya waandishi wote wa Norwei.