Hepatitisi A
Hepatitisi A (aina ya homanyongo) ni ugonjwa wa kuambukiza mkali wa ini unaosababishwa na virusi vya homa ya nyongo A (HAV), ambayo sana sana husambazwa kwa njia ya mdomo-kinyesi kupitia chakula au maji ya kunywa yaliyochafuliwa kwa virusi hivi. Kila mwaka, karibu watu milioni 10 duniani kote huambukizwa virusi hivi. Muda uliopo kati ya maambukizi na kuonekana kwa dalili, (kipindi cha kupevuka), ni kati ya wiki mbili na sita na muda wa wastani wa kupevuka ni siku 28.
Katika nchi zinazoendelea, na katika maeneo yaliyo na viwango vya chini vya usafi, matukio ya kuambukizwa na virusi hivyo ni ya juu na ugonjwa ni kawaida mkataba mapema utotoni. Virusi vya homa ya manjano pia vimepatikana katika sampuli zilizochukuliwa kutafiti ubora wa maji ya bahari. Ugonjwa wa hepatitisi A huwa hausababishi ishara na dalili za kikliniki katika zaidi ya asilimia 90 ya watoto walioambukizwa na kwa sababu ugonjwa huu hutunza kinga inayodumu, basi huwa hauna umuhimu maalum kwa watu asili. Kwa upande mwingine, katika Ulaya, Marekani na nchi nyingine zilizoendelea, ugonjwa huu hupatwa kimsingi na vijana wanaoathirika kwa urahisi, wengi wao ambao huambukizwa virusi hivi wakati wa safari za kutembelea nchi zilizo na matukio ya juu ya ugonjwa huo.
Hepatitisi A haifiki hatua ya kuendelea kwa muda mrefu, haiendelei, na haisababishi kuharibika kwa ini kunakodumu. Baada ya kuambukizwa, mfumo wa kinga hutengeneza kingamwili dhidi virusi hivi ambazo hutunza kinga dhidi ya maambukizi ya baadaye. Ugonjwa huu unaweza kuzuiwa kwa chanjo, na chanjo ya hepatitisi A imethibitishwa kufanya kazi katika kudhibiti kuzuka kwa ugonjwa huu duniani kote.
Dalili zinazodhihirika mapema za hepatitisi A zinaweza kufikiriwa kuwa mafua, lakini baadhi ya watu walio na ugonjwa huu, hasa watoto, huwa hawaonyeshi dalili zozote. Kwa kawaida dalili huonekana kati ya wiki ya 2 na ya 6, (kipindi cha kupevuka), baada ya maambukizi ya mwanzo.
Dalili hizo zinaweza kurudi katika kipindi cha miezi 6-9 inayofuatia na ni pamoja na: Kufuatia kumezwa, virusi vya hepatitisi A huingia kwenye damu kupitia epithelia ya orofarinksi // sehemu ya nyuma ya mdomo au utumbo. Damu hubeba virusi hivi hadi kwenye sehemu iliyolengwa, ini, ambapo virusi hivi huongezeka ndani ya hepatositi na seli za Kupffer (macrofaji za ini). Chembe za virusi hunyunyizwa ndani ya nyongo na kutolewa kwenye kinyesi. Virusi hivi vya hepatitisi A hutolewa kwa wingi takriban siku 11 kabla ya kuonekana kwa dalili au kingamwili za IgM zinazopambana na virusi hivi katika damu. Kipindi cha kupevuka ni siku 15-50 na kiwango cha vifo ni chini ya asilimia 0.5.
Ndani ya hepatositi za ini jinomu data ya historia ya RNA hutolewa kutoka kwa kifunikia protini na inatafsiriwa na ribosomu za seli yenyewe. Tofauti na aina zingine za virusi vya Picorna, virusi hivi vinahitaji kipengele kamili cha kuanzisha cha eukarioti cha 4G (eIF4G) kwa ajili ya kuanzishwa kwa tafsiri. Mahitaji ya kipengele hiki husababisha kutokuwa na uwezo wa kufunga usanisi wa protini kimelea tofauti na aina zingine za virusi vya picorna. Ni lazima basi virusi hivi vishindanie bila ufanisi mashine za seli za kutafsiri jambo ambalo linaweza kueleza ukuaji wake duni katika ukuaji wa bakteria za seli. Kwa sababu hii huenda ikawa virusi hivi vimechukua kimkakati matumizi ya kodoni ya asili na ya ubora uliopunguzwa sana yakilinganishwa na yale ya seli ya kimelea. Haijulikani kwa njia dhahiri jinsi mchakato huu unavyofanya kazi.
Hakuna sitotoksisia inayodhihirika kuingiliwa kati na virusi ikidhaniwa kusababishwa na mahitaji ya virusi ya eIF4G kamili na patholojia ya ini inaweza kuwa imeingiliwa kati na kinga.
Ingawa virusi vya hepatitisi A hutolewa katika kinyesi kuelekea mwisho wa kipindi ch kupevuka, utambuzi maalumu hufanywa kupitia kugundua kwa kingamwili maalum za IgM za virusi vya hepatitisi A katika damu. Kingamwili ya IgM hupatikana tu katika damu baada ya kuugua vikali na hepatitisi A. Inaweza kutambuliwa kutoka wiki 1-2 baada ya maambukizi ya mwanzo // awali na hubakia hadi wiki 14. Kuwepo kwa kingamwili ya IgG katika damu kunamaanisha kuwa hatua yake ni kwamba hatua ya papo hapo wa ugonjwa ni ya zamani na mtu huyo ni kinga ya maambukizi zaidi. Kingamwili ya IgG kwa virusi vya aiana A ya homa ya manjano pia hupatikana katika damu baada ya chanjo na vipimo kwa kinga ya virusi ni misingi ya kugundua ya antibody hii.
Wakati ambapo maambukizi haya ni makali sana, kimeng'enya cha ini cha alanine transferase (Alt) hupatikana kwenye damu kwa viwango vya juu kuliko ilivyo katika hali ya kawaida. Kimeng'enya hiki hutoka kwa seli za ini ambazo zimeharibiwa na virusi hivi vya hepatitisi A.
Virusi vya hepatitisi A hupatikana kwenye damu, (viremia), na kinyesi cha watu walioambukizwa hadi wiki mbili kabla ya kuanzia kwa ugonjwa huu kikliniki.
Hepatitisi A inaweza kuzuiwa kwa chanjo, usafi na usafi wa mazingira. 
Hepatitisi A pia ndio mojawapo ya sababu kuu za kutoenda kuteleza kwenye mawimbi au kwenda katika bahari baada ya mvua katika maeneo ya pwani yanayojulikana kuwa na mtiririko mbaya.
Chanjo hulinda dhidi ya virusi vya hepatitisi A katika zaidi ya asilimia 95 ya kesi kwa muda wa miaka 10. Chanjo hii huwa na virusi vya hepatitisi A visivyofanya kazi hivyo basi kutoa kinga inayofanya kazi dhidi ya maambukizi ya baadaye. Chanjo hii iliingizwa kwa mara ya kwanza katika mwaka wa 1996 kwa ajili ya watoto katika maeneo yenye hatari kubwa, na katika mwaka wa 1999 ilienezwa katika maeneo ambamo viwango vya maambukizi vilikuwa vikipanda.
Chanjo hii hupeanwa kupitia kudungwa sindano ndani ya misuli ya sehemu ya juu ya mkono. Kipimo cha kwanza hutoa ulinzi kwanzia wiki mbili hadi nne baada ya chanjo, kipimo cha pili cha nyongeza, ambacho hupeanwa miezi 6-12 baadaye, hutoa ulinzi kwa muda wa miaka ishirini.
Hakuna tiba maalum ya hepatitisi A. Wagonjwa hushauriwa kupumzika, kuepuka vyakula vyenye mafuta na pombe (vitu hivi vinaweza kosa kushahimiliwa vizuri kwa miezi kadhaa ya ziada wakati wa awamu ya kupona na kusababisha kuugua tena kidogo), kula chakula chenye uwiano, na kuhakikisha kuwa una maji ya kutosha mwilini. Takriban asilimia 6-10 ya watu wapatikanao kuwa na hepatitisi A wanaweza kupata tena dalili moja au zaidi za ugonjwa huu kwa muda wa wiki 40 baada ya kuambukizwa ugonjwa huu.
Vituo vya Marekani vya Udhibiti na Uzuiaji wa Ugonjwa (CDC) katika mwaka wa 1991 viliripoti kiwango cha chini cha vifo kutokana na hepatitisi A cha vifo 4 kwa kila kesi 1000 kwa jumla ya idadi ya watu, lakini kiwango cha juu zaidi cha 17.5 kwa kila 1000 katika watu walio na umri wa miaka 50 au zaidi. Kwa kawaida kifo hutokea wakati mgonjwa amepata hepatitisi A akiwa tayari anaugua aina nyingine ya homa ya manjano, kama vile hepatitisi B au hepatitisi C.
Watoto wadogo walioambukizwa hepatitisi A kwa kawaida kuwa na aina isiyokali sana ya ugonjwa huo, ambayo hudumu kutoka wiki 1-3, lakini watu wazima huwa na aina kali zaidi ya ugonjwa huu.
Virusi vya hepatitisi A hupatikana katika kinyesi cha watu wanaougua ugojwa huu na wale walio katika hatari kubwa zaidi ya kuugua ni pamoja na wasafiri wanaoenda katika nchi zinazoendelea ambapo kuna kiasi cha juu cha matukio, na wale walio na uhusiano wa kingono au matumizi ya madawa ya kulevya na watu wanaougua. 
Kulikuwa na kesi 30,000 za hepatitisi A zilizoripotiwa kwa shirika la CDC nchini Marekani katika mwaka wa 1997. Shirika hilo linakadiria kuwa kulikuwa na kesi 270000 kila mwaka kutoka mwaka wa 1980 hadi 2000.
Virusi hivi huenea kwa njia ya mdomo au kinyesi maambukizi mara nyingi hutokea katika hali ya usafi duni wa mazingira na msongamano. Hepatitisi A inaweza kuambukizwa kwa njia ya kudungwa kwa ngozi au utando telezi lakini kwa nadra sana kupitia damu na bidhaa za damu. Milipuko ya ugonjwa huu inayotokana na chakula ni jambo la kawaida, na ulaji wa samakigamba waliokuzwa katika maji yaliyochafuliwa huhusishwa na hatari iliyo juu ya kuambukizwa. 
Takriban asilimia 40 ya homa kali ya manjano husababishwa na virusi vya hepatitisi A. Watu walioambukizwa wanaweza kuambukiwa kabla ya mwanzo wa dalili, takriban siku 10 baada yakuambukizwa. Virusi hivi ni sugu kwa sabuni, asidi (pH 1), viyeyushaji (kwa mfano, etha, klorofomu), kukausha, na viwango vya joto hadi 60 C. Inaweza kuishi kwa muda wa miezi katika maji safi na ya chumvi. Chanzo cha kawaida cha kuzuka (kwa mfano, maji, mikahawa) hufanana. Maambukizi hutokea sana katika watoto katika nchi zinazoendelea, na kufikia asilimia 100 ya matukio, lakini baada ya maambukizi kuna kinga inayodumu maishani. Virusi vya hepatitisi A vinaweza kutulizwa kwa: kutia klorini ( mji ya kunywa), fomalini (asilimia 0,35, 37 C, masaa 72), asidi ya peraseti (asilimia 2, masaa 4), beta-propiolaktoni (asilimia 0.25%, 1 saa), na UV mionzi (2 μW / cm / min).
Mlipuko uioenea sana hepatitisi A nchini Marekani uliathiri angalau watu 640 (na kuua wanne) katika kaskazini-mashariki mwa Ohio na kusini-magharibi mwa Pennsylvania mwishoni mwa mwaka wa 2003. Mlipuko huu ulilaumiwa vitunguu vya kijani vilivyokuwa vimeoza kwenye mkahawa katika Monaca, Pennsylvania. Katika mwaka wa 1988, watu 300,000 katika Shanghai, China waliambukizwa virusi hivi vya hepatitisi A baada ya kula chaza kutoka kwa mto uliokuwa umechafuliwa.
Virusi vya homa ya manjano (HAV) ni aina ya virusi vya Picorna; visivyogubika na vyenyencha moja ya RNA vilivyopakiwa katika protini gamba la. Kuna aina mmoja tu ya serotipu ya virusi hivi, lakini jinotipu nyingi zipo. 
Matumizi ya kodoni ndani ya jinomu ina mapendeleo na ovanligt tofauti na mwenyeji wake. Pia ina eneo duni la ndani la kuingia kwa ribosomu Katika eneo linaloweka kodi kwa ajili ya kapusidi ya virusi vya homa ya manjano kuna vifungu vilivyohifadhiwa kwa hali ya juu vya kodoni ambazo huzuia ubadilikajibadilikaji wa antijeni.