Historia ya Ufaransa
Historia ya Ufaransa inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya Ufaransa.
Ufaransa ulikaliwa na watu tangu muda mrefu sana. Utafiti wa akiolojia umeonyesha vifaa vya mawe vyenye umri wa miaka laki iliyopita.
Watu wa Ufaransa waliingia katika historia andishi kupitia taarifa za waandishi wa Roma ya Kale walioeleza habari za majirani wao Wagallia katika Italia kaskazini na Ufaransa wa leo. Hao Wagallia walikuwa Wakelti na mara kwa mara katika hali ya vita kati yao na Waroma.
Kuanzia mwaka 58 KK Juliasi Caesar aliteka na kutawala Gallia yote kwa niaba ya Jamhuri ya Roma.
Gallia ikaendelea kuwa moja ya majimbo tajiri ya Roma na wakazi wengi walitumia lahaja za Kilatini kilichopata kuwa mama wa Kifaransa cha sasa. Lahaja za Kikelti zilibaki katika maeneo ya kando tu, kwa mfano Bretagne.
Polepole wakazi wengi walipata kuwa Wakristo wa Kanisa Katoliki.
Wakati wa kuporomoka kwa Dola la Roma makabila ya Kigermanik waliingia katika eneo la Ufaransa na kuchukua utawala mikononi mwao.
Kabila la Kigermanik la Wafaranki lilitawala sehemu kubwa ya Ufaransa pamoja na Ujerumani ya magharibi mnamo mwaka 500.
Mfalme wao Chlodwig ("tamka klod-vig") alipokea Ukristo wa Kikatoliki kama dini rasmi ya milki yake.
Mfalme Karolo Mkuu alipanua mipaka ya milki hadi Ujerumani ya kaskazini na Italia na mwaka 800 akapokea cheo cha Kaisari wa Roma kwa mikono ya Papa Leo III.
Baada ya kifo cha Karolo na mwanawe, milki iligawiwa kati ya warithi kwenye mkataba wa Verdun mwaka 843.
Miaka 100 baadaye mtemi wa Paris Hugo Capet alichukua nafasi ya wajukuu wa Karolo na wafuasi wake waliendelea kuimarisha mamlaka ya kifalme.
Ugawaji wa mwaka 843 ulikuwa chanzo cha Ufaransa kama nchi ya pekee. Mwanzoni ilijulikana kama "milki ya Wafaranki wa magharibi" ilhali sehemu za Ujerumani ziliitwa "milki ya Wafaranki wa mashariki". Lakini Wagermanik katika Ufaransa walikuwa wameshaacha lugha yao asilia na kutumia kile Kilatini-Kifaransa cha siku zile.
Wafalme wa sehemu walikuwa dhaifu mwanzoni na mamlaka kubwa ilikuwa mikononi wa makabaila katika majimbo ya ufalme.
Kwa karne kadhaa historia ya Ufaransa ilikuwa na ugumu wa pekee kutokana na mchanganyiko wake na historia ya Uingereza. Mwaka 1066 mtemi William wa Normandi aliyekuwa chini ya mfalme wa Ufaransa alivamia Uingereza na kuwa mfalme huko lakini yeye pamoja na warithi wake waliendelea kuwa watemi wa jimbo la Normandi. Kwa njia hiyo watemi wa Normandi waliingia mara nyingi kwa nguvu katika siasa ya Ufaransa.
Baada ya kifo cha mtawala wa mwisho kutoka ukoo wa Hugo Capet Wanormandi walidai cheo cha mfalme wa Ufaransa na hii ilikuwa chanzo cha vita ya miaka 100. Mwishowe Waingereza walipaswa kuacha karibu mali yote kutoka urithi wa Wanormandi.
Milki ya Ufaransa iliendelea kuwa nchi yenye nguvu katika Ulaya.
Katika vita ya miaka 30 (1618 - 1648) iliweza kujipatia nafasi ya mwamuzi katika siasa ya Ulaya bara.
Wakati huohuo matengenezo ya Kiprotestanti yalikuwa yameshaenea na watemi Waprotestanti walitawala maeneo makubwa ya Ufaransa.
Mfalme Louis XIV wa Ufaransa aliona hali hiyo kama [[hatari] kwa mamlaka yake, akafuta [[ahadi]] zote kwa Waprotestanti hadi wakaondoka nchini kwa wingi.
Baada ya Louis XIV, waandamizi wake waliongeza ma[[deni]] ya [[serikali]] kwa [[vita]] vingi dhidi ya Uingereza na [[ujenzi]] wa ma[[jumba]] makubwa.
[[File:Anonymous - Prise de la Bastille.jpg|thumb|280px|[[Gereza la Bastille]] likitekwa na [[umati]] wa wananchi wenye [[hasira]], [[14 Julai]] [[1789]].]]
Matatizo makali ya ki[[uchumi]] pamoja na mawazo mapya ya [[Zama za Mwangaza]] yalisababisha [[mapinduzi ya Kifaransa]] ya mwaka [[1789]].
Mamlaka ya mfalme iliondolewa na baada ya kipindi [[jamhuri]] kutangaziwa ilhali mfalme alishtakiwa kuwa [[msaliti]] na kupewa [[adhabu ya mauti]].
[[File:Ingres, Napoleon on his Imperial throne.jpg|thumb|left|Napoleone akiwa [[kaisari]], [[mchoro]] wa [[Jean Auguste Dominique Ingres]].]]
Baada ya [[mapinduzi]], Ufaransa uliingia katika vita na falme nyingine za Ulaya zilizoona [[mapinduzi]] ni hatari kwao. Wapinzani walikuwa hasa [[Uingereza]], [[Austria]] na pia [[Prussia]]. Kwa jumla jeshi la kimapinduzi lilifaulu kutetea eneo la Ufaransa na kuingia katika sehemu za Ujerumani, [[Uholanzi]] na Italia.
Katika vita hivyo [[afisa]] [[kijana]], kwa jina [[Napoleon Bonaparte]], alipanda vyeo haraka hadi kuingia katika siasa; mwaka [[1799]] alichukua mamlaka yote kwa kutumia cheo cha "[[konsuli]] wa kwanza" na tangu [[1804]] alijiita "[[Kaisari]] wa Wafaransa".
Katika vita vya mfululizo aliteka sehemu kubwa ya nchi za Ulaya au kuzilazimisha kumfuata. Baada ya kushinda Prussia na Austria na kutawala Italia pamoja na [[Hispania]] alikuwa mkuu wa Ulaya.
Lakini vita alivyoanzishwa mwaka [[1812]] dhidi ya [[Urusi]] vilikuwa msingi wa kushindwa kwake.
Mwaka [[1814]] alipaswa [[kusalimu amri]], akapelekwa kwenye [[kisiwa]] cha [[Elba]] (Italia); aliporudi barani na kujaribu kuwa mkuu wa Ufaransa tena, jeshi lake lilishindwa katika [[mapigano ya Waterloo]] mwaka [[1815]] na Napoleon akawa [[mfungwa]] kwenye kisiwa cha [[St Helena]] hadi [[kifo]] chake.
Baadaye ufalme ulirudishwa kwa msaada wa nchi zilizoshauriana pamoja kwenye [[mkutano wa Vienna]] [[1815]], lakini ulipinduliwa tena.
Katika [[karne ya 19]] Ufaransa ulijitwalia [[Koloni|makoloni]] mengi, hasa [[Afrika]].
Katika [[vita vikuu vya kwanza]], ulivamiwa na Wajerumani, lakini mwisho uliibuka na [[ushindi]] na kurudishiwa mikoa ya [[Alsace]] na [[Lorraine]] iliyotekwa na Ujerumani katika vita vya mwaka [[1870]].
Baada ya [[vita vikuu vya pili]] ambako nchi ilitekwa na Ujerumani kwa kiasi kikubwa, Ufaransa ulipata [[katiba mpya]] na kujiunga na [[NATO]] ([[1949]]) na mwanzo wa [[Umoja wa Ulaya]] (tangu [[1951]]). Ilihesabiwa kati ya washindi wa vita na kupata [[kiti cha kudumu]] kwenye [[Baraza la Usalama la UM]].
Wakati huohuo utawala wake juu ya makoloni ulianza kuporomoka. Baada ya kushindwa katika [[Vita vya kwanza vya Indochina]] mwaka [[1954]] Ufaransa ulipaswa kukubali [[uhuru]] wa [[Vietnam Kaskazini]], [[Vietnam Kusini]], [[Laos]] na [[Kambodia]].
Makoloni yake mengi katika Afrika yalipata [[uhuru]] bila vita mnamo [[1960]]. Ila Aljeria, iliyowahi kutangazwa kuwa sehemu ya Ufaranya yenyewe, ilipata uhuru wake baada ya vita vikali vya kupigania uhuru vya miaka 1954 - [[1962]].
[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F011021-0002, Köln, Staatsbesuch de Gaulle, Begrüßung Adenauer.jpg|thumb|right|De Gaulle na [[Konrad Adenauer]] wa Ujerumani mwaka [[1961]].]]
Katika kipindi hiki cha vurugu [[jenerali]] [[Charles de Gaulle]] alichaguliwa kuwa [[rais]] chini ya katiba mpya iliyounda mfumo wa rais kama kiongozi wa [[serikali]] mwenye [[mamlaka]] makubwa.
[[Chama cha kisiasa|Vyama]] mbalimbali vilivyoendelea kutetea [[itikadi]] ya de Gaulle hata baada ya [[kifo]] chake vinaendelea kuwa mkondo muhimu katika siasa ya Ufaransa na marais walichaguliwa ama kutoka mkondo huo ([[Jaques Chirac]], [[Nicolas Sarkozy]]) au kutoka Chama cha Kisoshalisti ([[Francois Mitterand]], [[Francois Hollande]]).
Tangu [[miaka ya 1980]] chama kipya cha [[Front National]] kilianza kupata [[kura]] kikipinga uhusiano wa karibu na Umoja wa Ulaya na [[wahamiaji]] [[Waislamu]] kutoka nchi za [[Afrika ya Kaskazini]].
Katika [[uchaguzi]] wa rais wa mwaka [[2017]] ilitokea kwa mara ya kwanza ya kwamba wagombea wa vyama vikubwa walishindwa kupata kura nyingi na awamu ya mwisho ya uchaguzi ilikuwa kati ya mgombea wa kujitegemea [[Emmanuel Macron]] (aliyepata urais) na [[Marie Le Pen]] wa Front National.[[Jamii:Historia ya Ufaransa]]
[[Jamii:Historia ya Ulaya|Ufaransa]]