hotchpotch/miracl-hf-unified huggingface dataset:
Mmeng'enyo
Mmeng'enyo au umeng'enyaji ("") ni namna jinsi viumbehai humega chakula kwa pande ndogo zaidi halafu kwa dutu zinazoweza kupokelewa na mwili na kuwa virutubisho vyake.
Kazi hii inatekelezwa katika mfumo wa mmeng'enyo wa chakula. Kwa binadamu na wanyama wengi mmengenyo huwa na ngazi mbili
Chakula kinaingia mwilini kwenye mdomo. Hapa kinasagwa kwa kukitafuna na kinachanganywa na mate ambayo ina ndani yake kimeng'enya kinachoanza kupasua wanga na sehemu ya mafuta kwenye chakula.
Kwa umbo la tope kinapelekwa kwenye tumbo ambako mchanganyo wa asidi na kimeng'enya cha pepsini kinapasua hasa molekuli za protini na yote huwa kama ujiuji. Wakati huohuo musuli za tumbo zinakoroga uji wa chakula kwa kujikaza na kulegea mara kwa mara. Hivyo dutu za chakula na kemikali za mwilini kama asidi na vimeng'enya huchanganywa vizuri zaidi. Chakula hukaa tumboni kwa muda wa takriban masaa matatu.
Kutoka hapa uji wa chakula unaendelea katika utumbo wa duodeni na utumbo mwembamba. Vimeng'enya mbalimbali vinaongezwa na sehemu kubwa ya molekuli za mafuta hupasuliwa hapa. Pamoja na sehemu zilizopasuliwa awali molekuli ndogo zinafyonzwa hapa na kuingia kwenye damu. Damu inapeleka molekuli hizi za virutubisho kwenda viungo vya mwili vinavyozitumia. Kwa hiyo kazi kubwa ya mmeng'enyo inatokea kwenye utumbo mwembamba mwenye urefu wa mita sita
Katika hatua inayofuata kwenye utumbo mpana maji na minerli na vitamini kadhaa vinafyonzwa na kuingia katika damu. Mabaki yasiyotumiwa na mwili hukandamizwa na kutoka mwilini kwa njia ya puru na mkundo.
Mchakato huo hutokea vilevile kwa mamalia yote na kimsingi pia kwenye vetebrata kwa jumla.
Zhu Xi
Zhu Xi au Chu Hsi (Kichina 朱熹}}, 18 Oktoba 1130 – 23 Aprili 1200) alikuwa mwanafalsafa nchini China wakati wa Nasaba ya Song. Huhesabiwa kati ya wanafalsafa muhimi zaidi wa mwelekeo wa Ukonfusio. Alikuwa mwenyeji wa jimbo la Fujian nchini China.
Zhu Xi alizaliwa huko Fujian ambako babake alikuwa mtumishi wa serikali. Alifundishwa naye hadi baba akafa wakati Zhu Xi alikuwa na umri wa miaka 13. Akaendelea na masomo yake akapita mtihani kwa watumishi wa serikali. Mawazo yake mara nyingi yalipingwa akafukuzwa kazi mara kadhaa lakini aliendelea kutoa mafunzo na kuwa mashuhuri.
Zhu Xi alitunga zaidi ya vitabu 70. Akaanzisha vyuo mbalimbali na kufunza maelfu ya wanafunzi na engi wao waliendelea kuwa wataalamu mashuhuri.
Kati ya vitabu vyake "Kanuni za familia" na "Mafunzo makuu" viliendelea kuwa msingi kwa mitihani ya utumishi wa serikali ya China hadi karne ya 20.
Ngoma (ala ya muziki)
Ngoma ni ala ya muziki inayopigwa kwa mkono au kwa fimbo.
Ngoma hufanywa kwa kukaza utando juu ya mzinga. Utando mara nyingi ni wa ngozi na siku hizi pia plastiki. Mzinga unaweza kufanywa kwa ubao, metali, udongo uliofinyangwa au chochote kile kinacholeta nafasi yenye kuta na uwazi ambako utando unafungwa.
Ngoma ni ala ya jadi katika Afrika na pia sehemu nyingine za dunia. Mara nyingi zilitengenezwa kwa kutumia kipande cha shina la mti na kuondoa ubao wa katikati halafu kukaza ngozi juu yake.
El Ninyo
El Ninyo (kutoka Kihispania El Niño "tamka "ninyo""), pia El Nino ni tukio la halihewa linalotokea kwenye nusutufe ya kusini ya dunia kila baada ya miaka kadhaa. Dalili za El Ninyo ni kuongezeka kwa mvua kushinda hali ya kawaida.
El Ninyo ni tukio la eneo la Bahari Pasifiki lakini athari zake zinaweza kugusa maeneo mengine na pia Afrika ya Mashariki iliwahi kuona mvua mkali kutokana na El Ninyo.
Jina El Ninyo kwa Kihispania lamaanisha "mtoto" kwa maana "mtoto Yesu" kwa sababu hutokea wakati wa Krismasi yaani sherehe ya kuzaliwa kwa Yesu. Jina lilibuniwa na wavuvi wa Peru walioona uhaba wa samaki baharini wakati wa tukio hili.
Jina kamili la kitaalamu ni "El Ninyo-mbembeo wa kusini" (El Niño-Southern Oscillation (ENSO)).
El Ninyo hutokea kama halijoto ya maji kwenye uso wa bahari ya Pasifiki inapanda juu ya kiwango cha kawaida. Mkondo wa maji ya vuguvugu unatokea kila mwaka mnamo wakati wa Krismasi kwenye pwani la Ecuador na Peru na kwa kawaida hudumu wiki chache. Lakini kila baada ya miaka 2-5 unaendelea kwa miezi kadhaa.
Kuwepo kwa maji ya vuguvugu kunaongeza mvuke hewani ambayo ni msingi wa kuongezeka kwa mvua katika maeneo fulani pamoja na ukame usio kawaida katika sehemu nyingine. Australia na Asia ya Kusini Magharibi huwezi kuona ukame lakini jangwa la Peru kuona mvua nyingi. Katika Afrika ya Mashariki yote miwili inaweza kutokea ama ukame au mvua nyingi. Mabadiliko haya yanaathiri kilimo.
Nilgai
Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Nilgai ni mnyama mkubwa wa pori wa spishi "Boselaphus tragocamelus" katika familia Bovidae. Huyo ndiye mnyama pekee katika jenasi "Boselaphus". Nilgai, anayeitwa nilgau pia, ndiye palahala mkubwa kabisa wa Asia. Ni mmoja wa wanyama pori wa kawaida kuonekana Uhindi ya kati na kaskazini, na huona mara nyingi katika ardhi ya shamba au pori. Madume wazima hufanana kidogo na ng'ombe, na hujulikana pia kama "fahali wa buluu". Nilgai wanaishi Uhindi na sehemu za Nepali ya kusini na Pakistani ya mashariki. Spishi hiyo imetoweka Bangladesh.
Nilgai wana kimo cha mita 1.1–1.5 mabegani, urefu wa kichwa-mwili wa mita 1.7–2.1, na urefu wa mkia wa sm 45–50. Madume ni wakubwa kuliko majike, wakiwa na uzito wa kilo 109–288, hata hadi kilo 308, kulinganishwa na uzito wa majike wazima wa kilo 100–213.
Nilgai ana miguu myembamba na mwili imara mwenye mgongo ambao wateremka chini kutoka mabegani. Muonekano wa madume na majike hutofautiana kiasi, lakini madume tu wana pembe. Madume wazima wana manyoya ya kijivu hadi kijivu-buluu, yenye madoadoa meupe kwenye mashavu na rangi ya nyeupe pia kando ya midomo. Pia wana mchirizi mwembamba mweupe toka koo kupita chini ya mwili, ulio mpana zaidi karibu na nyuma. Ncha za mkia mrefu na masikio ni nyeusi, na pia wana fungu la nywele ndefu za kukwaruza katika eneo la kati ya koo.
Madume wana pembe nyeusi mbili zenye umbo la pia zitokazo kichwa kwa kukaribiana tu nyuma ya macho. Pembe hizo huendelea juu, lakini hupinda mbele kidogo; zina urefu wa sm 15–24 kwa nilgai mzima. Ingawa kwa kawaida pembe hizo ni laini, pembe za madume wazee zaidi zinaweza kuwa na migongo ya duara karibu na tako lao.
Kwa upande mwingine, majike na watoto wana manyoya kahawia, ingawa vinginevyo wana alama zilinganazo na madume. Majike hawana pembe. Madume na majike wana manyoya ya wima nyuma ya shingoni yakimalizwa na vishungi juu ya mabegani.
Idadi ya nilgai Uhindi inakadiriwa kuwa takribani 100,000. Nilgai wa pori wanakuwepo pia katika majimbo ya Marekani ya Alabama, Florida, Mississipi na Texas, na jimbo la Meksiko la Tamaulipas, ambapo wametoroka mashamba binafsi ya mifugo.
Tanuri la nyuklia
Tanuri la nyuklia ni mtambo ambamo mchakato mfululizo wa nyuklia unatokea. Mwatuko wa nyuklia huzalisha joto ambalo latumiwa kutengeneza umeme.
Kuna aina mbalimbali za matanuri lakini kwa kawaida fueli ni ama urani-235 au plutoni-239.
Kiini ni sehemu ya tanuri la nyuklia yenye fueli yote: mwatuko wa nyuklia unatokea hapa. Kiini ni pia mahali pa kutokea kwa joto. Kiini hutengenezwa ndani ya chumba cha pekee ambacho kina kwanza ukuta wa feleji (mara nyingi tufe) unaozungukwa na ukuta mnene wa saruji iliyoimarishwa.
Fueli imo kwa umbo la nondo za urani au plutoni. Nondo za fueli hufanywa kwa pipa la feleji linalojazwa vidonge vya urani. Hapo nyutroni zinatoka katika atomi za urani au plutoni zikigonga atomi nyingine na kuzipasua. Kila upasuaji wa atomi unaachisha nishati nyuklia inayotokea hasa kwa njia ya joto.
Kiasi cha nyutroni kinachopatikana kwa kazi hii hutawaliwa kwa kuingiza au kuondoa nondo dhibiti. Hizi nondo dhibiti hujaa vidonge vya bori au kadmi na kuzuia mwendo wa nyutroni.
Kadiri nondo dhibiti zinaingizwa kwa wingi zaidi kati ya nondo za fueli, uenezaji wa nyutroni kutoka urani au plutoni unapungua ni vivyo hivyo kadiri nondo dhibiti zinavyotolewa mwendo wa nyutroni unaongezeka, na hivyo kuongeza kiasi cha nyutroni zinazogonga na kupasua atomi nyingine - au kupungukiwa. Kuingiza na kuondoa nondo dhibiti ni njia ya kusimamia tanuri na joto lake.
Joto kutokana na mwatuko wa nyuklia linapasha moto kwa maji yanayopitishwa kwenye tanuri na kuwa mvuke. Mwendo wa mvuke huo unasukuma rafadha inayozalisha umeme.
Matanuri ya nyuklia kadhaa hazina kazi ya kuzalisha umeme, hasa ni matanuri ya utafiti wa kisayansi au ya kutengeneza isotopi nururifu kwa matumizi ya kimatibabu, au kwa kusudi la kuwafundisha wanafunzi kwenye vyuo vikuu.
1. Marekani
2. U.K.
3. Ufaransa
4. Russia
5. Libya
6. Afrika Kusini
7. Namibia
8. India
9. Pakistan
10. Korea
11. China
12. Iran
13. Kanada
14. Niger
15. Israel
Tanuri la nyuklia la kwanza liliundwa mwaka 1942 huko Chicago na wanasayansi walioongozwa na Mwitalia Enrico Fermi. 
Hii ilikuwa sehemu ya mradi wa Manhattan Project iliyohitaji fueli nururifu kwa kutengeneza bomu nyuklia ya kwanza.
Tanuri la kwanza la kuzalisha umeme lilijengwa Idaho, Marekani mwaka 1951. Liliweza kung'arisha balbu 1 tu..
Mnamo mwaka 2011 kulikuwa na matanuri nyuklia 437 zilizozalisha nishati nyuklia iliyokuwa takriban asilimia 5 za umeme duniani.
Matanuri ya nyuklia ni mitambo ghali sana kwa sababu unururifu wa urani na plutoni ni kali, zinahitaji kufikia kiwango cha juu cha usalama. Tatizo lingine ni kiasi kikubwa cha takataka ya nyuklia inayohitaji kutunzwa salama kwa miaka mia elfu kadhaa.
Faida ya tanuri la nyuklia ni kwamba halichafui hewa kama kituo cha nguvu ya makaa au mafuta.
Bomu la ardhi
Bomu la ardhini (ing. "landmine") ni silaha inayofichwa ardhini na kulipuka wakati inaguswa au kusikitishwa na mwendo wa karibu.
Bomu la ardhini ni silaha ya utetezi inayotumia kuzuia au kuchelewesha mwendo wa adui karika eneo fulani.
Tangu vita kuu ya kwanza ya dunia mabomu ya ardhini yalitengenzwa viwandani na kupatikana kwa wingi. Tangi siku zile teknolojia ya mabomu haya yameendelea sana.
Kuna aina tofauti ambazo zinaweza kulenga hasa watu au magari kama kifaru. Wakati wa vita baridi Marekani na Urusi waliandaa pia mabomu ya nyuklia kwa matumizi ya bomu ardhini.
Mabomu ya ardhini yalisababisha kifo cha watu milioni 1 katika kipindi cha mika 30 iliyopita. wengi wao walikuwa watu raia, wanajeshi walikuwa asilimia 20 tu. Mara nyingi wantu wanauawa na mabomu ya ardhini baada ya mwisho wa vita kwa sababu ni silaha zilizofichwa na kusahauliwa baadaye. Ni hasa hatari kwa watoto wanaocheza au kwa wakulima.
Mabomu ya ardhini hazina gharam,a kubwa, zinatengenezwa kirahisi na sikazi kubwa kuzitega mahai pengi. Kwa hiyo wapagiganaji wasio na uwezo wa kununulia silaha ghali wanayapenda. Lakini hatari yao kubaki baada ya vita na kujeruhi au kuua watu miaka baada ya mwisho wa mapigano
Saola
Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Saola ni mnyama wa pori wa spishi "Pseudoryx nghetinhensis" katika familia Bovidae, aliye mmoja wa mamalia adimu zaidi kuliko wote duniani. Huyo ndiye mnyama pekee katika jenasi "Pseudoryx".
Saola huishi misitu ya Vietnam na Laos. Saola ana mnasaba na ng'ombe, nyati na baisani, na spishi hiyo iliainishwa baada ya mzoga wake umegunduliwa na kikosi cha pamoja cha Wizara ya Misitu na "WWF", mnamo 1992 katika Hifadhi ya Vũ Quang, Vietnam. Kikosi hicho kiliona fuvu tatu za kichwa zenye pembe nyofu ndefu zisizo za kawaida, zilizowekwa nyumbani mwa wawindaji. Katika makala yao, kikosi kilipendekeza kufanywa "uchunguzi wa miezi mitatu kuangalia mnyama hai", lakini tupo miaka 20 baadaye, na bado hakuna mwanasayansi yeyote ambaye amemwona saola porini. Lakini saola hai alipigwa picha porini, mnamo Septemba ya 2013, na mtego wa kamera. Van Ngoc Thinh, mkurugenzi wa taifa wa WWF Vietnam, alisema "Huu ni ugunduzi muhimu na umetoa tena matumaini kwa ajili ya kufufua kwa spishi hiyo." Idadi ya Saola wanaoishi haijuliwi, kama wanyama 11 tu wamerekodiwa wakiwa hai.
Mnamo mwisho wa Agosti 2010, saola mmoja alikamatwa na wanakijiji Laos, lakini alikufa wakati alipokuwepo hali ya kufungwa, kabla ya wanahifadhi wa serikali hawajapanga kumwacha saoga kurudi porini. Mzoga unachunguzwa kuboresha ujuzi wa kisayansi wa saola. Mara nyingine, wanyama hao wategwa katika mitego ambayo imewekwa kushika wanyama kama nguruwe mwitu wajao kula mimea ambayo imepandwa na wakulima. Zaidi ya mitego 26,651 imeondolewa kutoka makazi ambapo saola ameishi kwa miaka mingi.
Hadi sasa, saola wote ambao wamekamatwa wamekufa; hayo yamesababisha mawazo kwamba spishi hiyo haiwezi kuishi kwa kufungwa.
Saola wameainishwa kama spishi katika hatari ya kipeo na IUCN.
Wanjiru Kihoro
Wanjiru Kihoro (1953 - 12 Oktoba 2006) alikuwa mwandishi na mwanaharakati wa kike kutoka nchini Kenya. Alikuwa kati ya waanzilishaji wa chama cha Akina Mama wa Afrika (AMwA) na Kamati kwa uhuru wa wafungwa wa kisiasa wa Kenya iliyopinga kufungwa kwa Wakenya wakati wa serikali ya Daniel arap Moi
Alizaliwa Nyeri, Kenya akamaliza elimu ya sekondari kwenye Kenya High School huko Nairobi. Kihoro alisoma uchumi kwenye Columbia University, New York. Akachukua MA ya Development Studies na PhD kwenye Chuo kikuu cha Leeds (Uingereza) wakati wa miaka ya 1980.
Alifunga ndoa na Wanyiri Kihoro wakawa na watoto wanne Wangui, Pambana, Amandla and Wairimu.
Mnamo 1982 Kihoro na mumewe walihamia London wakati serikali ya Arap Moi ilizidi kukamata na kufunga wapinzani nchini. Hapa alishiriki kuanzisha Kamati kwa uhuru wa wafungwa wa kisiasa wa Kenya. Alifanya kazi kwa The Africa Centre, London mwaka 1984 na baadaye kwa All African Conference of Churches na National Christian Council of Kenya na United Church Board for World Ministries. 
Mwaka 1985 alishiriki kuunda Akina Mama wa Afrika , halafu mwaka 1992 taasisi ya ABANTU for Development inayolenga kufundisha wanawake wa Kiafrika kwa nafasi za uongozi.
2002 baada ya uchaguzi wa Mwai Kibaki alirudi Kenya.
Mwaka 2002 alipata ajali ya ndege akakaa katika hali ya kuzimia kwa muda wa miaka minne akaaga dunia mwaka 2006.
Baada ya kifo chake gazeti la The Guardian ikaandika ya kwamba "Wanawake wachache wa afrika wamajulikana vema kama Wanjiru Kihoro". Wangui wa Goro aliandika: "alikuwa kiongozi, mwanaharakati kwa demokrasia, uhuru, haki za binadamu, usawa na haki akawa daima kwa upande wa wakereketwa hasa wanawake na maskini. Alichapa kazi bila kuchoka na kwa ujasiri."
Orodha ya Watakatifu Wafransisko
Orodha ya Watakatifu Wafransisko ifuatayo inaripoti majina ya Wafransisko wote waliotangazwa watakatifu, sifa zao pamoja na miaka ya kuzaliwa na kufa kwao na tarehe za kuadhimishwa na Kanisa Katoliki.
Wameorodheshwa kufuatana na utawa na mwaka ya kuzaliwa, isipokuwa mwanzilishi aliyepewa nafasi ya kwanza.
Alama ya ulizo inaonyesha wasiwasi kuhusu mtakatifu fulani kujiunga na utawa au kuhusu mwaka wa kuzaliwa au kufa.
Katika liturujia wanaadhimishwa pia pamoja tarehe 29 Novemba, siku ya Kanuni kuthibitishwa na Papa Honorius III.
VIWAWA
VIWAWA (kifupisho cha Vijana Wakatoliki Wafanyakazi; kwa Kiingereza: Young Christian Workers (YCW; kwa Kifaransa: Jeunesse ouvrière chrétienne) ni chama cha kitume cha Kanisa Katoliki. Makao makuu yako Brussels.
Vijana wa chama hicho wanapatikana kwenye parokia nyingi ulimwenguni na wana umri wa kuanzia miaka 18 hadi 35.
Chama kilianzishwa na padri Joseph Cardijn huko Ubelgiji kikapewa jina hilo mwaka 1924. Kifupisho cha jina la Kifaransa JOC kikawa chanzo cha maneno ya Kiingereza "Jocism" na "Jocist".
Mwaka 1925 chama kilipata idhini ya Papa Pius XI, na kuanzia mwaka 1926 kimeenea katika nchi walau 51, ikiwemo Tanzania.
Mwaka 1957 kilikuwa na mkutano wa kwanza wa kimataifa huko Roma.
Cardijn aliendelea kukishughulikia maisha yake yote, akafanywa askofu na kardinali mwaka 1965.
Sukulenti
Sukulenti (lat. "sucus" = utomvu; ing. "succulents") au Mimea yenye utomvu mwingi ni mimea iliyojitohoa kwa maisha katika mazingira .
Mimea hii ya familia na jenasi tofauti ina uwezo wa kutunza maji ndani ya majani au mashina yao. Kwa hiyo mara nyingi ama majani au shina ni nono kutokana na uwingi wa utomvu ndani yao.
Kwa hiyo "sukulenti" si jina la spishi au familia maalumu ya mimea lakini neno hili linataja tu umbo la mimea ya aina mbalimbali iliyo imekuwa tofauti kutokana na mazingira yake. Jenasi moja ya mimea inaweza kutia ndani aina zenye majani nono yenye utomvu mwingi na pia aina nyingine zenye majani ya kawaida zinazomea katika mazingira tofauti.
Pia kuna tofauti kati ya watalaamu eti ni nini inayostahili kuitwa sukulenti. Wengi wanaangalia majani na mashina pekee lakini kuna wengine wanaoingiza mle pia mizizi inayotunza maji lakini wengine hawakubali.
Mifano ya sukulenti iliyokubalika na pande zote ni mbuyu, mkonge, mshubirimani na aina za mpungate.
Maji ya chumvi
Maji ya chumvi ni maji yenye kiasi cha myeyusho wa chumvi ndani yake. Kwa kawaida kila aina ya maji huwa na kiwango cha chumvi iliyoyeyushwa. Mwili wa binadamu huwa na kiasi cha chumvi ndani yake kwa hiyo hatusikii chumvi kidogo katika maji au chakula.
Wataalamu mara nyingi hutaja kiwango cha 0.1 % kuwa maji matamu, kiwango juu ya 1% - 1.5% kuwa maji ya chumvi, na hali ya kati kuwa maji ya chumvi kidogo. Maji ya kunywa yasiwe na zaidi ya 0.1-0.2 gramu chumvi kwa kila lita.
Asilimia kubwa cha maji duniani inapatikana kwa umbo la maji ya chumvi kwa sababu bahari kuu ya dunia ina karibu maji yote ya duniani. Maji ya bahari huwa na kiwango cha chumvi cha asilimia 3,5 iliyoyeyushwa ndani yake. Kiwango hiki kinatofautiana kidogo na mazingira. Katika tabianchi ya joto uvukizaji ni kubwa zaidi; maji ya uso wa bahari yanavukiza lakini chumvi inabaki hivyo kiwango cha chumvi ni juu kidogo. Karibu na midomo ya mito maji matamu huchanganywa na maji ya bahari kwa hiyo kiwango cha chumvi inaweza kupungua.
Kwa wastani, maji katika bahari ya dunia ina chumvi kwa karibu 3.5% (35 g / L, 599 mM). Hii ina maana kwamba kila kilo ("takriban lita moja na kiasi") ya maji ya bahari ina takriban 35 gramu (1.2 oz) ya chumvi zilizoharibiwa (Zaidi ya sodiamu (Na+) Na kloridi (Cl-) Ions). Wastani wa wiani juu ya uso ni 1.025 kg / L. Maji ya bahari ni denser kuliko maji safi na maji safi yana ("wiani 1.0 kg / L saa 4 ° C (39 ° F)") kwa sababu chumvi zilizoharibiwa huongeza wingi kwa kiasi kikubwa. Sehemu ya kufungia ya maji ya bahari inapungua kama ongezeko la chumvi linapo ongezeka. Katika salinity ya kawaida, inafungia saa 2 ° C (28 ° F). Maji ya bahari ya baridi ("katika hali ya kioevu") ilikuwa mwaka 2010, katika mkondo chini ya glacier ya Antarctic, na kipimo cha -2.6 ° C (27.3 ° F). Maji ya bahari ya pH ni kawaida kwa kiwango cha kati ya 7.5 na 8.4. Hata hivyo, hakuna kiwango cha pH kinachokubaliwa kwa kiwango kikubwa kwa maji ya bahari na tofauti kati ya vipimo kulingana na mizani tofauti ya kumbukumbu inaweza kuwa hadi vipimo 0.14.
Kuna maziwa kadhaa ambako kiwango cha chumvi kiko juu sana. Mfano mashuhuri ni Bahari ya Chumvi ya Palestina yenye kiwango cha chumvi ya 28%. Maziwa kadhaa huwa na viwango vya juu zaidi.
Matumizi ya maji ya chumvi ni zaidi ya bahari yaani kwa usafiri wa meli na uvuvi. Matumizi kwenye nchi kavu si kubwa sana. Haifai kwa kilimo kwa sababu mimea ya bara hawezi kumwagiliwa kwa maji ya chumvi. Matumizi ni hasa kusafisha udongo na miamba inayochimbwa kwenye migodi halafu kupoza vituo vya nguvu.
Jani
Jani ni ogani ya mimea na kazi yake ya msingi ni usanisinuru na upumuaji (badiliko la gesi). Kwa hiyo ni sehemu ya mmea iliyopo juu ya ardhi.
Umbo lake mara nyingi ni bapa na nyembamba. Ubapa unaisaidia kuwa na uso mkubwa kwa kupokea nuru nyingi iwezekanavyo, na wembamba unasaidia nuru kufikia seli ambako inatumiwa na vyembe vya viwiti kuendesha usanisinuru.
Umbo tofauti ni kama sindano. Maumbo ya jani kama sindano au miiba yanatokana na mazingira ambayo ni yabisi, ama kwa miezi kadhaa au kwa muda mrefu zaidi.
Hili ni pia umbo la majani ya kudumu ya miti inayoweza kustawi katika mazingira yenye jalidi kama vile misunobari.
Uchaguzi
Uchaguzi ni mchakato wa kumteua mtu kwa nafasi maalumu katika jamii, hasa cheo na majukumu yanayotokana nacho.
Uchaguzi hufanyika kwa nafasi za uongozi au nafasi za mamlaka fulani. Uchaguzi hutokea mara nyingi kwa njia ya kupiga kura kwa wenye haki ya kura.
Katika chama, jumuiya binafsi au klabu ni wanachama wanaopigia kura kamati ya uongozi, mwenyekiti na maafisa wengine.
Katika shirika za hisa ni wenye hisa wanaopigia kura uongozi.
Katika dola ni raia au wawakilishi wao wanaochagua. Hapa kuna mbinu tofauti kufuatana na katiba ya nchi.
Kemia kichambuzi
Kemia kichambuzi ni tawi la sayansi ya kemia. Inachunguza dutu mbalimbali kwa shabaha ya kujua viwango na hali za kemikali ndani yao.
Karate
Karate (pia kareti, jap. 空手) ni aina ya michezo ya mapigano kutoka nchini Japan. Ilianzishwa kwenye kisiwa cha Okinawa ikafika Japani penyewe kwenye chanzo cha karne ya 20 na kusambaa duniani baada ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia.
Karate inatumia pande zote za mwili kama silaha za mapigano kama vile mkono, ngumi, kisugudi au mguu.
MAfunzo ya karate huwa na ngazi tatu:
Kati ya michezo ya mapigano kama mchezo wa ngumi au kupiga mwereka karate inaweka mkazo kwa nguvu ya kiroho sawa na nguvu ya mwili.
Karate ilifahamika duniani zaidi kutoka filamu za karate kuanzia miaka ya 1960s.
Wakati wa kucheza karate watu huvaa nguo za pekee zinazoitwa karategi ambazo ni suruali na jaketi nyeupe. Juu ya jaketi huwa na ukanda mwenye rangi fulani. Rangi inaonyesha cheo mtu amefikia katika ujuzi wa karate. Ukanda mweusi huonyesha cheo cha juu.
Maambukizi nyemelezi
Magonjwa nyemelezi, ambayo unaweza kuyapata baada ya kuambukizwa ugonjwa wa ukimwi, ni kutokwa na jasho wa usiku, kutokwa na vipele mwilini au ukurutu, kuwashwa sehemu za mikononi na miguuni, kuharisha mfululizo zaidi ya mwezi mmoja, kutapika, kutokwa na tezi sehemu za shingoni, kuishiwa nguvu mwilini, kutokwa na mafua, kukosa hamu ya kula, maumivu makali kiunoni au mgongoni na kupelekea kuathiri akili, kupotea kwa kumbukumbu akilini, kuambatana pamoja na kifua kikuu, kuumwa na tumbo, kupungua uzito zaidi ya asilimia kumi.
Hizi dalili hutokea baada ya miezi mitatu mbele, na si kila dalili uipatayo kati ya hizi una ugonjwa wa ukimwi, ila ni vyema kwenda hospitalini kucheki mwili wako sababu dalili hizi hutokea na kupotea sababu vijidudu vya ugonjwa wa ukimwi huwa vinapambana na kinga mwilini, baada ya kinga kushindwa magonjwa nyemelezi ya hapo juu yanaaza kujitokeza upya; ni vyema kwenda kupima hospitalini na kupata ushauri wa daktari na jambo tu la kukumbushia ugonjwa huu hauna dawa wala chanjo, ni janga kubwa kwa taifa zima na gharama zake ni kubwa mno.
Kwa mtu aliyeambukizwa ugonjwa huu ni vyema kuanza dozi au kutumia dozi ipasavyo kwa muda mwafaka sababu ugonjwa huu ukiacha tu kutumia dozi wadudu hawa wanajizalisha upya tena kwa kasi na dozi hiyo haiponeshi bali inawafanya wadudu wa HIV walewe ili wasiendelee kujizalisha na kuupa mwili nguvu.
Ugonjwa
Ugonjwa (pia "maradhi") ni hali ya mvurugo katika utendaji wa kawaida wa shughuli za mwili na roho inayoathiri vibaya starehe ya kiumbehai. Hakuna tofauti kamili baina ya ugonjwa na hali ya kujisikia vibaya.
Sayansi inayochungulia magonjwa ni tiba.
Siku hizi magonjwa hupangwa kufuatana na sababu zao kama vile
Judo
Judo (jap. 柔道|柔道]] jūdō) aina ya michezo ya mapigano kutoka nchini Japan iko pia kati ya michezo ya Olimpiki. Ilianzishwa mwaka 1882 na Jigorō Kanō.
Judo ni mchezo wa kifalsafa unaoathiriwa na mafundisho ya Ubuddha. kati ya misingi yake si kumshambulia mpinzani lakini kutumia nguvu ya mpinzani kw kumshinda.
Judo ilianzishwa kwenye msingi wa mchzo wa mapigano ya kale zaidi inayoitwa Jujutsu.
"Jujutsu" ilikuwa mchezo wa makabaila na askari wa Japani ya Kale iliyofundisha kumshinda mpinzani hadi kumwua. Kano aliondoa sehemu hatari akaunda Judo.
Kisepa (Indonesia)
Kisepa ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wasepa kwenye kisiwa cha Seram. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kisepa imehesabiwa kuwa watu 2600. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisepa iko katika kundi la Kimaluku.
Kisobei
Kisobei ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wasobei kwenye kisiwa cha [[Papua. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kisobei imehesabiwa kuwa watu 1000. Hata hivyo, idadi ya Wasobei ni watu 1850, yaani wengi wameanza kutumia lugha nyingine badala ya lugha ya Kisobei, na Kisobei iko hatarini kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisobei iko katika kundi la Kioseaniki.[[Jamii:Lugha za Indonesia]]
Kitalondo'
Kitalondo' ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Watalondo' kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kitalondo' imehesabiwa kuwa watu 1200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitalondo' iko katika kundi la Kisulawesi-Kusini.
Paa-chonge
Paa-chonge ni wanyama wadogo wa familia Tragulidae katika oda Artiodactyla. Spishi kadhaa za paa-chonge ni wanyama wadogo kabisa miongoni mwa oda hii. Wapewa jina lao kwa sababu wana chonge zilizorefuka. Zile za madume ni ndefu sana na zinachomoza nje kutoka kila upande wa utaya wa juu na hutumika wakati wa mapigano. Paa-chonge hawana pembe lakini wana miguu mifupi na myembamba yenye vidole vinne. Manyoya yao yana rangi ya kahawa au kahawianyekundu na tumbo ni jeupe. Wana michirizi na madoa meupe au njano isipokuwa spishi za jenasi "Tragulus". Spishi moja inatokea misitu ya mvua ya Afrika lakini spishi nyingine zinatokea misitu ya Asia ya Kusini na ya Kusini-Mashariki. Hula nyasi na majani, lakini paa-chonge wa Afrika hula wadudu, kaa na mizoga ya wanyama na samaki pia.
Tume ya Kuratibu Udhibiti wa Dawa za Kulevya
Tume ya Kuratibu Uthibiti wa Dawa za Kulevya Tanzania (Kiingereza: Drugs Control Commission of Tanzania au kwa kifupi DCC ni chombo cha umma ambacho kinashirikiana na serikali ya . kilianzishwa kwa sheria ya bunge Bunge la Jamhuri ya Muungano ya Tanzania ya mwaka wa 2013 ili kupambana na utumiaji wa dawa za kulevya pamoja na usafirishaji. Tume hii ipo chini ya Ofisi ya Waziri mkuu. Ofisi zake kuu zipo Jijini Dar es Salaam.
Mawaziri wengine wanaweza kukaribishwa kutegemeana na ajenda za kikao. Vile vile Tume inaweza kumkaribisha mtu yeyote mwingine aliyemstari wa mbele katika mapambano dhidi ya dawa za kulevya.
Kwa mujibu wa sheria, Tume inatakiwa kukutana si chini ya mara mbili kwa mwaka. Katibu wa vikao hivyo ni Kamishna wa Tume ambaye pia ni mtendaji mkuu wa shughuli za kila siku za Tume.
Kifungu cha 5 cha sheria hiyo kinataja majukumu ya Tume kuwa ni kuainisha, kuhamasisha na kuratibu utekelezaji wa sera ya Serikali ya udhibiti wa matumizi na biashara haramu ya dawa za kulevya kwa kufanya mambo yafuatayo:-
 ==Marejeo==
Lama (mnyama)
Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Lama ni mnyama wa kufugwa wa spishi "Lama glama" katika familia Camelidae, anayeishi Amerika Kusini. Lama ametumiwa kwa upana na watu wa milima ya Andes tangu kabla ya historia, kwa nyama yake na kubeba mizigo.
Lama mzima ana kimo cha mita 1.7–1.8 juu ya kichwa, na uzito wa kilo 130–200. Wakati wa kuzaliwa, lama mchanga ana uzito wa kilo 9 hadi 14. Kwa kawaida, lama wanaishi miaka 15–25, na lama wengine wamejulikana kuishi zaidi ya miaka 30.
Lama ndio wanyama wa kijamii sana, na huishi pamoja katika makundi. Sufu ya lama ni laini sana na haina lanolini. Lama wana akili na huweza kufundishwa kazi rahisi baada ya kuzirudia mara chache. Wakitumia tandiko la mzigo, wanaweza kubeba takribani asilimia 25–30 ya uzito wa mwili wao kwa safari ya km 8–13.
Jina la lama lilitokea jina la Kingereza "llama", lililochukuliwa toka lugha ya wenyeji wa Peru.
Inaonekana kwamba lama wamekuja kwa asili kutoka nyanda za Amerika Kaskazini takribani miaka milioni 40 iliyopita. Walihamia Amerika Kusini takribani miaka milioni tatu iliyopita. Mwishoni mwa zama ya barafu ya mwisho (miaka 10,000–12,000 iliyopita), wanyama wa familia Camelidae walikuwa wametoweka Amerika Kaskazini. Mnamo 2007, idadi ya lama na alpaka pamoja ilikuwa zaidi ya milioni saba Amerika Kusini, na kutokana na uingizaji kutoka Amerika Kusini mwishoni mwa karne ya 20, sasa kuna zaidi ya lama 158,000 na alpaka 100,000 wanaoishi Marekani na Kanada.
Ambai
Ambai ni fungukisiwa la Indonesia. Watu wakaao visiwani huku huongea lugha ya Kiambai.
Ambelau
Ambelau ni kisiwa cha Indonesia. Mji kubwa kabisa kisiwani ni Wailua. Mwaka wa 2009 idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 9600. Nusu ya watu wakaao kisiwani huku huongea lugha ya Kiambelau.
Ambon
Ambon ni kisiwa cha Indonesia. Eneo la kisiwa ni 775 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Ambon vilevile. Mwaka wa 2010 idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 441,000.
Arguni
Arguni ni kisiwa cha Indonesia. Kiko upande wa kaskazini wa rasi ya Bomberai kisiwani kwa Papua. Watu wakaao kisiwani kwa Arguni huongea Kiarguni.
Alpaka
Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Alpaka ni mnyama wa kufugwa wa spishi "Vicugna pacos" katika familia Camelidae, anayeishi Amerika Kusini. Alpaka anafanana na lama mdogo, lakini ameainishwa katika jenasi tofauti. Kuna nususpishi mbili za alpaka; alpaka suri na alpaka huacaya.
Kwa kawaida, alpaka mzima ana kimo cha sm 81–99 mabegani, na uzito wa kilo 48–84.
Alpaka hutunzwa kwa makundi na hulishwa katika nyanda za juu za milima ya Andes katika upande wa kusini wa Peru, kaskazini ya Bolivia, Ekuador, na kaskazini ya Chile, ambako wanaishi mita 3,500–5,000 juu ya usawa wa bahari, mwaka wote. Alpaka ni wadogo kiasi kuliko lama, na tofauti na lama, hawakufugwa kuwa wanyama wa mizigo, badala yake walifugwa mahususi kwa ajili ya manyoya yao. Manyoya ya alpaka hutumiwa kutengeneza vitu vifumwavyo, mithili ya sufu. Vitu hivyo ni pamoja na mablanketi, sweta, kofia, glavu na nguo nyingine katika Amerika Kusini, na sweta, soksi, koti na matandiko katika sehemu nyingine duniani. Fumwele za manyoya yao zinapatikana katika zaidi ya rangi 52, kama zinavyoainishwa Peru.
Katika biashara ya vitambaa, maana ya msingi ya "alpaca" ni nywele za alpaka wa Peru lakini, kwa upana zaidi, "alpaca" inamaanisha mtindo wa vitambaa vilivyotengenezwa awali kutoka nywele za alpaka, ambavyo sasa vinatengenezwa mara nyingi kwa fumwele zinazofanana na nywele za alpaka, kama sufu za ubora sana.
Alor
Alor ni kisiwa cha Indonesia. Kiko upande wa kaskazini wa kisiwa cha Timor. Eneo la kisiwa ni takriban 2800 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Kalabahi. Mwaka wa 2010 idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 145,299.
Bacan
Bacan ni kisiwa cha Indonesia. Kiko upande wa kusini-magharibi wa kisiwa cha Halmahera. Eneo la kisiwa ni 1900 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Labuha. Mwaka wa 2010 idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 60,000. Watu wakaao kisiwani kwa Bacan huongea Kimalay ya Bacan kama lugha ya mawasiliano; hata hivyo kuna lugha nyingi nyingine za asili .
Kibajau ya Pwani Magharibi
Kibajau ya Pwani Magharibi ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia inayozungumzwa na Wabajau. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibajau ya Pwani Magharibi imehesabiwa kuwa watu 55,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibajau ya Pwani Magharibi iko katika kundi la Kibarito.
Kibalau
Kibalau ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia inayozungumzwa na Wabalau. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kibalau imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibalau iko katika kundi la Kimalayiki.
Kiberawan ya Katikati
Kiberawan ya Katikati ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia inayozungumzwa na Waberawan. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kiberawan ya Katikati imehesabiwa kuwa watu 1500. Lugha ya Kiberawan ya Katikati imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiberawan ya Katikati iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.
Kibisaya ya Brunei
Kibisaya ya Brunei ni lugha ya Kiaustronesia nchini Brunei na Malaysia inayozungumzwa na Wabisaya. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kibisaya ya Brunei nchini Brunei imehesabiwa kuwa watu 37,600 na nchini Malaysia kuwa watu 20,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibisaya ya Brunei iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.
Kimelanau ya Katikati
Kimelanau ya Katikati ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia inayozungumzwa na Wamelanau. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimelanau ya Katikati nchini Malayasia imehesabiwa kuwa watu 113,000. Pia kuna wasemaji 280 tu nchini Brunei (2006). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimelanau ya Katikati iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.
Hernán Crespo
Hernán Jorge Crespo (amezaliwa 5 Julai 1975) ni mchezaji mpira wa miguu wa zamani kutoka nchi ya Argentina. Crespo alichezea vilabu vya River Plate, Parma F.C., S.S. Lazio, Inter Milan, Chelsea F.C., A.C. Milan na Genoa C.F.C.,
Lugha za Kiaustro-Asiatiki
Lugha za Kiaustro-Asiatiki ni familia ya lugha ambazo huzungumzwa katika nchi za Asia ya Kusini-Mashariki. Katika familia hiyo kuna lugha 168 zenye wasemaji takriban milioni 100. Lugha za Kiaustro-Asiatiki zenye wasemaji wengi mno ni Kivietnam na Kikhmer ambazo moja ni lugha rasmi nchini Vietnam na nyingine nchini Kamboja.
Kidusun ya Katikati
Kidusun ya Katikati ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia inayozungumzwa na Wadusun. Lahaja kubwa hasa ni Kibundu na Kiranau. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kidusun ya Katikati imehesabiwa kuwa watu 141,000, pamoja na Wabundu 70,000 na Waranau 50,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidusun ya Katikati iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.
Kibisaya ya Sabah
Kibisaya ya Sabah ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia inayozungumzwa na Wabisaya. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibisaya ya Sabah imehesabiwa kuwa watu 15,800. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibisaya ya Sabah iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.
Kikayan ya Baram
Kikayan ya Baram ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia inayozungumzwa na Wakayan ya Baram. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kikayan ya Baram imehesabiwa kuwa watu 4150. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikayan ya Baram iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.
Kikayan ya Rejang
Kikayan ya Rejang ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia inayozungumzwa na Wakayan. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kikayan ya Rejang imehesabiwa kuwa watu 3030. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikayan ya Rejang iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.
Kikadazan ya Labuk-Kinabatangan
Kikadazan ya Labuk-Kinabatangan ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia inayozungumzwa na Wakadazan. Lahaja zake ni pamoja na Kilabuk na Kisungai. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kikadazan ya Labuk-Kinabatangan imehesabiwa kuwa watu 20,600. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikadazan ya Labuk-Kinabatangan iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.
Kikadazan ya Pwani
Kikadazan ya Pwani ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia inayozungumzwa na Wakadazan. Mwaka wa 1986 idadi ya wasemaji wa Kikadazan ya Pwani imehesabiwa kuwa watu 60,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikadazan ya Pwani iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.
Kikadazan ya Mto Klias
Kikadazan ya Mto Klias ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia inayozungumzwa na Wakadazan. Mwaka wa 1984 idadi ya wasemaji wa Kikadazan ya Mto Klias imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikadazan ya Mto Klias iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.
Kikinabatangan ya Juu
Kikinabantangan ya Juu ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia inayozungumzwa na Wakinabantangan. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kikinabantangan ya Juu imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikinabantangan ya Juu iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.
Kilobu ya Lanas
Kilobu ya Lanas ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia inayozungumzwa na Walobu. Mwaka wa 1988 idadi ya wasemaji wa Kilobu ya Lanas imehesabiwa kuwa watu 2800. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilobu ya Lanas iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.
Kilobu ya Tampias
Kilobu ya Tampias ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia inayozungumzwa na Walobu. Mwaka wa 1988 idadi ya wasemaji wa Kilobu ya Tampias imehesabiwa kuwa watu 1800. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilobu ya Tampias iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.
Kimalay
Kimalay ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia, Indonesia na Singapuri inayozungumzwa na Wamalay. Ni lugha ya mawasiliano kwa wengi, tofauti na Kimalay Sanifu ambayo ni lugha rasmi nchini Malaysia. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kimalay nchini Malaysia imehesabiwa kuwa watu milioni kumi na nusu. Pia kuna wasemaji milioni 4.91 nchini Indonesia (2000) na wasemaji 414,000 nchini Singapuri (2010). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalay iko katika kundi la Kimalayiki.
Kimalay Sanifu
Kimalay Sanifu ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia, Brunei na Singapuri inayotumiwa na Wamalay na watu wengi wengine. Idadi ya watu watumiao Kimalay Sanifu kama lugha ya kwanza ni ndogo sana, kwa vile lugha ya kwanza ya Wamalay ni Kimalay ya kawaida na lahaja zake. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalay Sanifu iko katika kundi la Kimalayiki.
Kimalay ya Baba
Kimalay ya Baba ni lugha ya Kiaustronesia nchini Singapuri na Malaysia inayozungumzwa na Wamalay. Mwaka wa 1986 idadi ya wasemaji wa Kimalay ya Baba nchini Singapuri imehesabiwa kuwa watu 10,000. Pia kuna wasemaji 2000 nchini Malaysia (2006). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalay ya Baba iko katika kundi la Kimalayiki. Wengine huiangalia kama krioli.
Kimalay ya Kedah
Kimalay ya Kedah ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia inayozungumzwa na Wamalay. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kimalay ya Kedah nchini Malaysia imehesabiwa kuwa watu milioni 2.6. Pia kuna wasemaji wachache nchini Uthai ambapo lugha huitwa Kimalay ya Satun. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalay ya Kedah iko katika kundi la Kimalayiki.
Kimalay ya Negeri Sembilan
Kimalay ya Negeri Sembilan ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia inayozungumzwa na Wamalay. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kimalay ya Negeri Sembilan imehesabiwa kuwa watu 508,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalay ya Negeri Sembilan iko katika kundi la Kimalayiki.
Kimalay ya Sabah
Kimalay ya Sabah ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia inayozungumzwa na Wamalay. Mwaka wa 2013 idadi ya wasemaji wa Kimalay ya Sabah imehesabiwa kuwa watu milioni tatu lakini wengi wao hutumia Kimalay ya Sabah kama lugha ya mawasiliano tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalay ya Sabah iko katika kundi la Kimalayiki. Wengine huiangalia kama lahaja ya Kibrunei.
Kimalay cha Visiwa vya Cocos
Kimalay ya Visiwa vya Cocos ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia na Australia inayozungumzwa na Wamalay. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimalay ya Visiwa vya Cocos nchini Malaysia imehesabiwa kuwa watu 4000. Pia kuna wasemaji 1060 nchini Australia, yaani 500 kwenye Visiwa vya Cocos (Keeling) na 560 kwenye Kisiwa cha Krismasi. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalay ya Visiwa vya Cocos iko katika kundi la Kimalayiki.
Kimelanau ya Daro-Matu
Kimelanau ya Daro-Matu ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia inayozungumzwa na Wamelanau. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kimelanau ya Daro-Matu nchini Malayasia imehesabiwa kuwa watu 7600. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimelanau ya Daro-Matu iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.
Kimelanau ya Kanowit-Tanjong
Kimelanau ya Kanowit-Tanjong ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia inayozungumzwa na Wamelanau. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimelanau ya Kanowit-Tanjong nchini Malayasia imehesabiwa kuwa watu 200 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimelanau ya Kanowit-Tanjong iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.
Kimelanau ya Sibu
Kimelanau ya Sibu ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia inayozungumzwa na Wamelanau. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kimelanau ya Sibu nchini Malayasia imehesabiwa kuwa watu 420 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimelanau ya Sibu iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.
Kimurik (Malaysia)
Kimurik ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia inayozungumzwa na Wamurik. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kimurik imehesabiwa kuwa watu 1120. Lugha ya Kimurik imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimurik iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.
Kipenan ya Bah-Biau
Kipenan ya Bah-Biau (au Kipunan) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia inayozungumzwa na Wapenan. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kipenan ya Bah-Biau imehesabiwa kuwa watu 450 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipenan ya Bah-Biau iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.
Kipunan-Batu 1
Kipunan-Batu 1 ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia inayozungumzwa na Wapunan. Ni tofauti na Kipunan-Batu 2 ambayo ni lahaja ya Kisajau-Basap. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kipunan-Batu 1 imehesabiwa kuwa watu 30 tu, yaani lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipunan-Batu 1 iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.
Kisama ya Balangingih
Kisama ya Balangingih ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino na Malaysia inayozungumzwa na Wasama. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kisama ya Balangingih nchini Ufilipino imehesabiwa kuwa watu 80,000. Pia kuna wasemaji 5000 nchini Malaysia (2013). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisama ya Balangingih iko katika kundi la Kibarito.
Kisama ya Katikati
Kisama ya Katikati ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino na Malaysia inayozungumzwa na Wasama. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kisama ya Katikati imehesabiwa kuwa watu 90,000 nchini Ufilipino na 15,000 nchini Malaysia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisama ya Katikati iko katika kundi la Kibarito.
Kisebuyau
Kisebuyau ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia inayozungumzwa na Wasebuyau. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kisebuyau imehesabiwa kuwa watu 9000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisebuyau iko katika kundi la Kimalayiki.
Kitonga (Uthai)
Kitonga ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Uthai na Malaysia inayozungumzwa na Watonga. Isichanganywe na lugha nyingine tofauti ziitwazo Kitonga vilevile nchini Zambia, Malawi na visiwani kwa Tonga. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kitonga nchini Uthai imehesabiwa kuwa watu 180. Pia kuna wasemaji 15 nchini Malaysia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitonga iko katika kundi la Kiaslian.
Bali
Bali ni kisiwa cha Indonesia. Kiko katikati ya kisiwa cha Jawa upanda wa magharibi na kisiwa cha Lombok upande wa mashariki. Eneo la kisiwa ni 5614 km². Mji mkubwa kabisa kisiwani huitwa Denpasar. Mwaka wa 2010 idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa milioni 3.89. Watu wakaao kisiwani kwa Bali huongea Kimalay ya Bali ama Kiindonesia kama lugha yao ya kwanza, na wengi wengine huvitumia kama lugha za mawasiliano.
Banda Besar
Banda Besar ni kisiwa cha Indonesia katika funguvisiwa ya Banda pamoja na visiwa vya Run, Naira na Rozengain. Kiko upande wa kusini wa kisiwa cha Seram. Watu wakaao kisiwani kwa Banda huongea Kikei; zamani pia lugha ya Kibanda iliongelewa kisiwani kwa Banda lakini toka mwaka wa 1987, Wabanda wamehamia kisiwa cha Kei.
Kimalay ya Pattani
Kimalay ya Pattani ni lugha ya Kiaustronesia nchini Uthai inayozungumzwa na Wamalay. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimalay ya Pattani imehesabiwa kuwa watu milioni moja. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalay ya Pattani iko katika kundi la Kimalayiki.
Mshubiri
Mshubiri au msubili ni jina la mimea ya jenasi "Aloe" katika nusufamilia Asphodeloideae ya familia Xanthorrhoeaceae ambayo ni aina za sukulenti. Watu wengi wanaendelea kuweka "Aloe" ndani ya familia yake Aloaceae. Spishi kadhaa ni miti, lakini siku hizi huainishwa katika jenasi "Aloidendron".
Majani ya mishubiri na dawa zilizotengenezwa kutoka haya huitwa shubiri.
Mimea hii ina shina fupi au haina shina kabisa, isipokuwa spishi zilizo miti. Majani ni marefu na manono na yanatoka shina karibu na wenziwe; yana miiba kingoni mwao. Maua yana umbo wa mrija mfupi na rangi yake ni nyekundu, pinki, ya machungwa, njano au nyeupe. Yapo mwishoni mwa kikonyo chenye vitawi au bila vitawi. Utomvu utokao mwenye majani hutumika kutengeneza dawa.
Spishi moja inajulikana sana: mshubirimani ("Aloe vera"), ambao unapandwa sana duniani na hutumika kwa kutengeneza dawa za uganga au za mitishamba.
Spishi nyingine inayopandwa sana katika Afrika na nchi nyingine za Tropiki ni mshubiri mwekundu ("A. ferox").
Tate Donovan
Tate Buckley Donovan (amezaliwa tar. 25 Septemba 1963) ni mwigizaji wa filamu na tamthilia kutoka nchini Marekani.
Kitonga (Msumbiji)
Kitonga (pia Kiinhambane) ni lugha ya Kibantu nchini Msumbiji inayozungumzwa na Watonga. Isichanganywe na lugha nyingine ziitwazo Kitonga nchini Malawi, Zambia, Uthai na Tonga. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kitonga imehesabiwa kuwa watu 375,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kitonga iko katika kundi la S60.
Kipalaung cha Pale
Kipalaung ya Pale (pia Kiruching) ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Myanmar, China na Uthai inayozungumzwa na Wapalaung. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kipalaung ya Pale imehesabiwa kuwa watu 258,000 nchini Myanmar na 9000 nchini China. Pia kuna wasemaji 5000 nchini Uthai (1989). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipalaung ya Pale iko katika kundi la Kipalaungiki.
Kipray 3
Kipray 3 ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Uthai inayozungumzwa na Wapray. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kipray 3 imehesabiwa kuwa watu 38,800. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipray 3 iko katika kundi la Kikhmuiki.
Kiagta ya Alabat
Kiagta ya Alabat ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Waagta. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiagta ya Alabat imehesabiwa kuwa watu 30 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiagta ya Alabat iko katika kundi la Kifilipino.
Kiagta ya Cagayan
Kiagta ya Cagayan ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Waagta. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiagta ya Cagayan imehesabiwa kuwa watu 780. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiagta ya Cagayan iko katika kundi la Kifilipino.
Kiagta ya Casiguran
Kiagta ya Casiguran ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Waagta. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kiagta ya Casiguran imehesabiwa kuwa watu 610. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiagta ya Casiguran iko katika kundi la Kifilipino.
Kiagta ya Dicamay
Kiagta ya Dicamay ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Waagta. Siku hizi hakuna wasemaji wa Kiagta ya Dicamay, yaani lugha imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiagta ya Dicamay iko katika kundi la Kifilipino.
Kiagta ya Dupaninan
Kiagta ya Dupaninan ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Waagta. Mwaka wa 1986 idadi ya wasemaji wa Kiagta ya Dupaninan imehesabiwa kuwa watu 1200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiagta ya Dupaninan iko katika kundi la Kifilipino.
Kiagta ya Isarog
Kiagta ya Isarog ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Waagta. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiagta ya Isarog imehesabiwa kuwa watu watano tu, yaani lugha imekaribia kutoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiagta ya Isarog iko katika kundi la Kifilipino.
Kiagta ya Mlima Iraya
Kiagta ya Mlima Iraya ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Waagta. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiagta ya Mlima Iraya imehesabiwa kuwa watu 150. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiagta ya Mlima Iraya iko katika kundi la Kifilipino.
Kiagta ya Mlima Iriga
Kiagta ya Mlima Iriga ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Waagta. Mwaka wa 1979 idadi ya wasemaji wa Kiagta ya Mlima Iriga imehesabiwa kuwa watu 1500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiagta ya Mlima Iriga iko katika kundi la Kifilipino.
Kiagta ya Pahanan
Kiagta ya Pahanan ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Waagta. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kiagta ya Pahanan imehesabiwa kuwa watu 1700. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiagta ya Pahanan iko katika kundi la Kifilipino.
Kiagta ya Umiray
Kiagta ya Umiray ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Waagta. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kiagta ya Umiray imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiagta ya Umiray iko katika kundi la Kifilipino.
Kiatta ya Faire
Kiatta ya Faire ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Waatta. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiatta ya Faire imehesabiwa kuwa watu 300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiatta ya Faire iko katika kundi la Kifilipino.
Kiatta ya Pamplona
Kiatta ya Pamplona ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Waatta. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kiatta ya Pamplona imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiatta ya Pamplona iko katika kundi la Kifilipino.