hotchpotch/miracl-hf-unified huggingface dataset:
Kikosi cha wapagazi
Kikosi cha wapagazi (kwa Kiingereza Carrier Corps) kilikuwa kitengo cha jeshi la Uingereza wakati wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia. Kiliujumuisha wapagazi Waafrika walioajiriwa au kulazimishwa kubeba mizigo ya jeshi la Uingereza kwenye mapigano ya Vita Kuu ya Kwanza katika Afrika ya Mashariki dhidi jeshi la Wajerumani lililoongozwa na Paul von Lettow-Vorbeck.
Waingereza walikuwa na tatizo kusafirisha chakula, risasi na mahitaji mengine kwa ajili ya jeshi kubwa katika maeneo pasipo barabara wala reli.
Jeshi la kikoloni la Uingereza lilitumia wanejeshi Waingereza, Wahindi na Wazungu wa Afrika Kusini hasa miaka ya kwanza ya vita. Wanajeshi hao walizoea kusafiri na kiwango cha mzigo wa binafsi.
Kinyume chake kamanda Mjerumani von Lettow-Vorbeck aliwahi kuandaa jeshi la askari Waafrika walioweza kutumia vyakula vilivyopatikana hata porini na wasiozoea kuwa na mizigo mingi. Hao askari wazalendo walikuwa sehemu kubwa ya jeshi la Schutztruppe la Wajerumani katika Afrika ya Mashariki. Kwa hiyo Wajerumani walitumia wapagazi wachache kuliko Waingereza ingawa hata wao waliajiri au kulazimisha Waafrika kufanya kazi hii kwa ajili ya mahitaji yao.
Upande wa Waingereza wanajeshi wao hawakuzoea vyakula vya mahali. Kwa hiyo kazi ya kusafirisha kilogramu 1 ya mchele kutoka bandari za pwani hadi kufikia wanajeshi barani ilihitaji mara nyingi kilogramu 50 za mchele zilizohitajika kulisha wapagazi waliobeba akiba.
Kwa kazi hii kubwa utawala wa kikoloni wa Waingereza ulianzisha kitengo cha pekee kilichoitwa "Carrier Corps". Ilitumia takriban wanaume 400,000 Waafrika kwa kazi zake, na katika muda wa vita kwa jumla Waafrika takriban milioni 1 walikuwa sehemu ya kikosi cha wapagazi upande wa Uingereza.
Imekadiriwa ya kwamba angalau 95,000 kati ya hao walikufa, wengi kutokana na njaa na magonjwa. Usimamizi wa kazi ya kujenga kikosi hiki kilikuwa chini ya Mwingereza Oscar Ferris Watkins aliyewahi kufika Afrika ya Mashariki ya Kiingereza (yaani Kenya) kama mtawala wa kikoloni mwenye cheo cha mkuu wa wilaya.
Kuna kumbukumbu ya wapagazi mahali mbalimbali kama vile
Miji mingi ya Afrika Mashariki ina sehemu zinazoitwa kwa majina kama "Kariakoo" kama Dar es Salaam na Dodoma au "Kariakor" huko Nairobi. Ni mahali ambapo wapagazi waliostaafu katika kikosi cha wapagazi walijenga nyumba zao.
Daish
Daish (pia Daesh, "tamka da-ish au da-esh", kwa Kiarabu داعش, kifupisho cha "ad-Dawlah al-Islāmiyah fīl-ʿIrāq wash-Shām" yaani "Dola la Kiislamu katika Iraq na Shamu"); maarufu pia kama IS, na awali ISIL au ISIS (kutokana na tafsiri ya Kiingereza "Islamic State") ni kundi la Waislamu wenye itikadi kali lililoteka na kutawala maeneo mbalimbali ya Iraq, Syria, Yemen, Libya, Nigeria na kufanya kazi katika nchi nyingine 14, zikiwemo Afghanistan na Pakistan.
Tarehe 29 Juni 2014 kundi hilo lilijitangaza kuwa ukhalifa (khilāfah) wa kimataifa chini ya Abu Bakr al-Baghdadi na kwa sababu hiyo kupunguza maneno "fīl-ʿIrāq wash-Shām" (ya Iraq na Syria) katika jina lake kuwa الدولة الإسلامية, ad-Dawlah al-Islāmiyah tu.
Kwa msingi huo linadai mamlaka ya kidini, ya kisiasa na ya kijeshi juu ya Waislamu wote duniani, likitangua uhalali wa mwingine yeyote. Bila shaka, Waislamu walio wengi, hasa wenye mamlaka za namna hizo, hawalikubali.
Umoja wa Mataifa unalaumu Daish kwa makosa ya jinai dhidi ya utu, kama vile mauaji ya kimbari na dhuluma za kidini, hasa dhidi ya Wakristo na Wayazidi, lakini pia dhidi ya Waislamu wenye msimamo tofauti, hasa Washia. Kwa sababu hiyo UN unaliona kundi la magaidi tu, na nchi zaidi ya 60 ziko vitani dhidi yake kwa namna moja au nyingine.
Daish inajulikana kwa matumizi yake makubwa ya vyombo vya mawasiliano hata katika kutangaza mambo inayofanya kinyume cha taratibu za kimataifa, kama vile kuua kikatili raia na kubomoa sehemu za Urithi wa Dunia.
Kwa sasa makao makuu yako Ar-Raqqah, Syria.
Kundi hilo lilianza kama Jama'at al-Tawhid wal-Jihad mwaka 1999, likawa na jina Tanzim Qaidat al-Jihad fi Bilad al-Rafidayn — maarufu kama al-Qaeda nchini Iraq (AQI) — lilipojiunga na al-Qaeda mwaka 2004. Kuanzia Agosti 2003 lilianza mapigano nchini Iraq, na mnamo Januari 2006 liliungana na makundi mbalimbali ya Wasuni wengine kuunda Mujahideen Shura Council, ambayo mnamo Oktoba 2006 ilitangaza "Islamic State of Iraq" (ISI).
Chini ya al-Baghdadi, ISI ilituma watu nchini Syria mnamo Agosti 2011 ili kushiriki katika vita vya wenyewe kwa wenyewe vilivyoanza mnamo Machi 2011.
Al-Qaeda ilivunja uhusiano na ISIL mnamo Februari 2014 kutokana na msimamo wake mkali mno. Hivyo tarehe 29 Juni 2014 kundi lilijiita upya ‘Islamic State’ tu.
Eneo lake lilifikia kilele chake karibu na mwisho wa mwaka 2015, baadaye lilianza kupungua.
Misigiri
Misigiri ni mji mdogo katika kata ya Ulemo kwenye Wilaya ya Iramba (Mkoa wa Singida, Tanzania). Msigiri inapitiwa na barabara kuu kutoka Dodoma iendayo Mwanza mpaka nje ya nchi kama Kongo, Rwanda na Burundi.
Idadi ya wakazi imeongezeka kutokana na usafiri ulioboreshwa na nafasi za kiuchumi kama vile biashara, kilimo na uchimbaji wa madini ya dhahabu. Kuna kilimo cha mazao ya biashara kama vile alizeti na karanga.
John Hocking
John Hocking amezaliwa tarehe 6 Agosti 1957 nchini Australia. Ni Katibu Mkuu Msaidizi wa Umoja wa Mataifa, Msajili wa Mahakama ya Kimataifa ya Mauaji ya Kimbari ya Yugoslavia ya zamani (ICTY),) na wakati huohuo, Msajili wa Mifumo ya kuendesha Mahakama za Kimataifa za mauaji ya Kimbari (UNMICT).
Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa Ban Ki-moon alimteua John Hocking kwa awamu mbili, kwanza tarehe 15 Mei 2009 na tena tarehe 15 Mei 2013, kuongoza Usajili wa Mahakama ya Kimataifa ya Mauaji ya Kimbari ya Yugoslavia ya zamani, chombo muhimu cha Mahakama hiyo ambacho kinatoa msaada wa kisheria, kidiplomasia na utawala kwa Waamuzi, upande wa Mashtaka, na Ulinzi. Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa Ban Ki-moon alimteua Hocking tarehe 18 Januari 2012 kama Msajili wa kwanza wa Mifumo ya kuendesha Mahakama za Kimataifa za Mauaji ya Kimbari na pia aliaminika kwa kukabidhiwa dhamana ya kuanzisha kazi za Mahakama hiyo.
Hocking alijiunga na ICTY mnamo mwaka 1997 kama afisa mratibu wa sheria katika kesi ya kwanza kujumuisha mashauri yenye mashitaka zaidi ya moja kwenye Mahakama ya kimataifa mauaji ya kimbari ya Yugoslavia ya zamani (ICTY), kesi ya Celebici. Pia aliwahi kuwa Afisa Mkuu wa Sheria katika Kitengo cha Rufaa cha Mahakama ya Kimataifa ya Mauaji ya Kimbari ya Yugoslavia ya zamani (ICTY) na Mahakama ya Kimataifa ya Mauaji ya Kimbari ya Rwanda (ICTR). Alikuwa Naibu Msajili wa Mahakama ya ICTY mnamo mwaka 2004 hadi 2009. Kabla ya ushiriki wake na Umoja wa Mataifa, Hocking ameshika nyadhifa mbalimbali kama mshauri wa kisheria na sera ya Kimataifa nje na ndani ya nchi, ikiwa ni pamoja na Shirika la Ushirikiano wa Kiuchumi na Maendeleo (OECD) mjini Paris, alifanya kazi katika kituo cha redio na televisheni katika nchi ya Australia (Special Broadcasting Service), Chuo cha Filamu mjini London na pia Tume ya Filamu ya Australia.
Katika miaka ya awali baada ya kumaliza masomo yake na kama njia ya kuendeleza taaluma yake, Hocking aliwahi kuwa msaidizi wa kisheria wa Jaji Michael Kirby, aliyekuwa raisi wa Mahakama ya Rufaa na Mwamuzi wa Mahakama kuu ya Australia na Mwanasheria wa haki za binadamu Geoffrey Robertson Q.C jijini London.
Hocking alipata wadhifa wa kuwa Wakili kupitia taasisi ya Lincoln’s Inn mjini London, kwa mahakama kuu ya Victoria na New South Wales mjini Australia. Pia ana Shahada ya Sheria na sifa kutoka London School of Economics, Shahada ya Sheria kutoka Chuo Kikuu cha Sydney, na Shahada ya Sayansi kutoka Chuo kikuu cha Monash mjini Melbourne, Australia. Alihudhuria pia mafunzo ya Uongozi wa juu katika shule ya Serikali ya Havard Kennedy.
Umaksi
Umaksi (pia: Umarksi, Umarx, kwa Kiingereza "Marxism") ni falsafa ambayo inafuata uyakinifu na inakusudia kuleta maendeleo ya haraka katika jamii kuanzia uchumi unaotazamwa kuwa msingi wa mahusiano yote.
Lengo kuu ni kuondoa matabaka katika jamii na kuleta usawa katika ya binadamu. Njia ni kuwawezesha wanyonge kudai haki zao kwa kuungana na kuleta mapinduzi dhidi ya wanyonyaji.
Katikati ya karne ya 19, waanzilishi wa jitihada hizo walikuwa Wajerumani wawili: Karl Marx na Friedrich Engels. Jina Umaksi linatokana na wa kwanza kati yao, Marx.
Umaksi uliendelezwa na watu mbalimbali hasa katika karne ya 20 kadiri siasa hiyo ilivyozidi kuenea duniani, hadi kuongoza maisha ya theluthi ya binadamu wote. Kati yao, Vladimir Ilich Lenin, Leon Trotsky, Joseph Stalin nchini Urusi na Mao Zedong huko China.
Baada ya ukomunisti kushindikana Ulaya Mashariki pamoja na Urusi kusambaratika (1989), mvuto wa falsafa hiyo umepungua sana.
Leon Trotsky
Leon Trotsky (kwa Kirusi Лев Дави́дович Тро́цкий, "Lev Davidovich Trotsky", ubini wa awali Бронште́йн, Bronshtein) alikuwa Myahudi wa Urusi (Yanovka, leo nchini Ukraina, 7 Novemba 1879 – Coyoacán, Mexico City, Meksiko 21 Agosti 1940) maarufu kwa mwanamapinduzi wa kikomunisti.
Baada ya kuwa kiongozi wa kwanza wa Jeshi Jekundu na kushiriki uongozi wa Umoja wa Kisovyeti, alishindana na Stalin akaondolewa madarakani (1927) na hatimaye kufukuzwa nchini (1929).
Akiendelea kupinga siasa ya Stalin kutoka Meksiko, aliuawa baada ya majaribio yake mengi kushindikana.
Ujumbe wake hasa ulikuwa kwamba mapinduzi yanatakiwa kuwa ya kudumu.
Kesha
Kesha au Mkesha (kwa Kiingereza "Vigil", kutoka Kilatini "vigilia", yaani "hali ya kuwa macho") ni kipindi cha kutolala kwa makusudi, hasa kwa lengo la kidini, kama vile kusali kirefu.
Mara nyingi kesha linafanyika kabla ya adhimisho maalumu, kama vile sikukuu fulani, lakini kuna waumini, hasa watawa, wanaokesha kila usiku walau kwa muda fulani.
Nje ya dini, makesha yanafanyika hasa kandokando ya mgonjwa aliye mahututi na ya maiti ya marehemu.
Katika Ukristo, kesha muhimu kuliko yote ("mama wa makesha yote") ni lile la usiku wa Pasaka, unapoadhimishwa ufufuko wa Yesu ambao kadiri ya Injili zote ulitokea usiku kati ya Jumamosi na Jumapili.
Katika kesha hilo yanafanyika masomo mbalimbali kutoka Biblia, yakifuatana na Zaburi na nyimbo nyingine pamoja na sala. Baada ya hapo unaadhimishwa ubatizo ambao ni sakramenti ya kufa na kufufuka pamoja na Yesu Kristo, na pengine kipaimara na ekaristi pia.
Duniani kote linaheshimika sana kesha la Noeli pia, kwa sababu kadiri ya Injili ya Luka Yesu alizaliwa usiku.
Makesha yasiyoendana na sikukuu fulani yanafanyika hasa kwa kuimba Zaburi, tenzi na nyimbo nyingine, na kwa kusoma maandiko matakatifu na mengine ya Kiroho pamoja na kutoa sala maalumu.
Usiku wa Pasaka
Usiku wa Pasaka ni kesha kuu la mwaka wa Kanisa ambapo Wakristo wanashangilia ufufuko wa Yesu katika giza la kati ya Jumamosi kuu na Jumapili ya Pasaka: ndipo Injili zote zinaposimulia kwamba Yesu Kristo aliweza kufufuka baada ya kusulubiwa na kuzikwa siku ya Ijumaa kuu.
Ndio wakati mwafaka wa kubatiza hasa watu wazima, kwa sababu sakramenti hiyo, pamoja na kipaimara na ekaristi, inashirikisha kifo na ufufuko wa Yesu.
Hata hivyo, madhehebu yanatofautiana katika liturujia hata ya sikukuu hiyo.
Kihistoria, usiku wa Pasaka uliadhimishwa na Waisraeli wa kale hasa namna iliyoratibiwa na Torati, ambamo jambo muhimu zaidi ni kula nyama ya mwanakondoo aliyechinjwa kama kafara. Tangu wakati wa Musa mlo huo umekuwa ukumbusho wa kutoka kwao katika unyanyasaji au utumwa nchini Misri.
Yesu alikamilisha hata ibada hiyo kwa kujifanya Mwanakondoo wa Mungu kama alivyotambulishwa na Yohane Mbatizaji katika mto Yordani.
Kwa kujitoa kufa kwa ajili ya uzima wa ulimwengu na ondoleo la dhambi alivuka kutoka dunia hii kurudi kwa Baba na kuwezesha wote kuacha utumwa wa shetani, dhambi na kifo.
Moto wa Pasaka
Moto wa Pasaka au Moto mpya unawashwa hasa wakati wa kesha la Pasaka ukimaanisha mwanzo mpya wa uhai uliosababishwa na ufufuko wa Yesu.
Katika moto huo, unaotakiwa kuondoa giza la ulimwengu, unawashwa mshumaa wa Pasaka ambao unamwakilisha Yesu mfufuka ambaye anaongoza waamini kama vile mnara wa nuru ulivyowaongoza Waisraeli jangwani wakati wa Musa.
Mbali na liturujia, katika nchi mbalimbali kuna desturi za kuwasha moto wa namna hiyo, hata siku moja kabla au baada ya Pasaka.
Huko Uholanzi kati ya vijiji kadhaa kuna mashindano kuhusu nani atawasha moto mzuri zaidi. Ule mrefu zaidi ulifikia mita 45.98.
Mshumaa wa Pasaka
Mshumaa wa Pasaka au Mshumaa mkuu ni mshumaa maalumu unaotumika katika liturujia ya madhehebu mbalimbali ya Ukristo wa magharibi kama kiwakilishi cha Yesu mfufuka.
Mshumaa mpya wa namna hiyo unabarikiwa na kuwashwa kila mwaka katika kesha la usiku wa Pasaka, halafu unawashwa wakati wa maadhimisho mbalimbali, kama vile yale muhimu zaidi ya Kipindi cha Pasaka (hadi Pentekoste) na hata nje yake, kwa mfano wakati wa ubatizo na mazishi ya Kikristo.
Unatakiwa kuwa mkubwa kuliko mishumaa ya kawaida na uweze kudumu hadi Pasaka ya mwaka unaofuata.
Kwa kawaida unachorwa alama mbalimbali, hasa msalaba wa Yesu na herufi za Kigiriki Alfa na Omega, ambazo ni ya kwanza na ya mwisho katika alfabeti ya lugha hiyo ya Agano Jipya, na hivyo zinamaanisha kuwa Kristo ni mwanzo (asili) na mwisho (lengo) wa ulimwengu wote.
Baada ya kuwashwa kwenye moto wa Pasaka, mshumaa huo unapelekwa kwa maandamano hadi mimbarini, na wakati huo waamini wanawasha kwake mishumaa yao binafsi ili kumaanisha kwamba wameshirikishwa mwanga wa Kristo na kumfuata.
Mbiu ya Pasaka
Mbiu ya Pasaka ni utenzi maalumu unaoimbwa na shemasi katika kesha la usiku wa Pasaka akiwa kwenye mimbari, karibu na mshumaa wa Pasaka.
Utenzi huo ni maarufu kwa jina la "Exsultet" (yaani "Ifurahi") kutokana na neno la kwanza katika lugha asili, ambayo ni Kilatini.
Kuna ushahidi wa uwepo wake mwishoni mwa karne ya 4.
Kutokana na uzuri wake, Wolfgang Mozart alisema: "Ningetoa miziki yote niliyoitunga kama ningeweza kuwa mtunzi wa Exsultet!"
Kuvu Kiuawadudu
Kuvu kiuawadudu ni kuvu inayokua kama kimelea ndani ya kiwiliwili cha mdudu na kumwua mwishowe. Nyingine ni vimelea vya faradhi nyingine ni vimelea vya hiari. Vile vya kwanza vinaweza kukua ndani ya mdudu tu, lakini vile vyingine vinaweza kukua katika udongo vilevile. Pia kuna kuvu ambazo zinakua ndani ya mdudu bila kumwua lakini mdudu adhoofishwa na kutaga mayai machache kuliko mududu mzima.
Kwa kawaida spora (vijimbegu) za kuvu hizi hujiambatisha kwa kiunzi nje cha mdudu. Kama halijoto na unyevuanga ni nzuri spora hizi huota na kuumba nyuzi nyeupe ambazo zinatoboa kiunzi kwa msaada wa vimeng'enya. Zikifika ndani ya kiwiliwili nyuzi hujigawa katika seli (blastospora) ambazo zinazidisha katika damu ya mdudu. Zikiwa zimejaza kiwiliwili na kumaliza virutubishi, mdudu afa. Kama hali ya hewa ni kavu kuvu huzaa spora ndani ya mzoga, lakini kama unyevuanga ni mkubwa kuvu hukua nje na juu ya mzoga ambapo spora zizaliwa. Spora mpya zinaweza kuambukiza wadudu wengine.
Kuvu viauwadudu hazimo katika kundi moja monofiletiki lakini katika makundi kadhaa ya himaya ya Fungi, k.m. katika oda Entomophthorales na ngeli Ascomycota. Divisheni Microsporidia ina vimelea vya wadudu visivyowaua.Kuvu zilizo na mnasaba na kuvu viuawadudu huambukiza na kuua invertebrata wengine (k.m. nematodi).
Popote duniani watu wanavutika na kutumia kuvu viuawadudu katika udhibiti wa kibiolojia wa wadudu na arithropodi wasumbufu wengine, kwa sababu kuvu hizi zinatoka kwenye uasilia na zinachukuliwa kama kutokuwa na hatari kwa mazingira. Mahususi, hatua bila jinsia za Ascomycota kama spishi za "Beauveria", "Metarhizium", "Isaria", "Lecanicillium" n.k. zina sifa nzuri kwa kuzitumia kama dawa za kibiolojia. Kuvu hizi zinaweza kukua juu ya chakula chenye wanga wengi ndani yake, kama nafaka.
Spishi za Entomophthorales zina uwezo mkubwa wa kuua wathiriwa wao na husababisha magonjwa ya mlipuko katika umma za wadudu. Lakini spishi za makundi mengine hazifanyi hii mara nyingi. Kuvu viuawadudu haziui wadudu wote lakini kila spishi ya kuvu huua nambari fulani ya spishi za wadudu tu. Ili kufaa kama dawa ya kibiolojia lazima kuvu iwaue idadi kiasi ya wadudu. Vilevile lazima kuvu hii ichanganyikwe na maji au mafuta na viambato vyingine au katika unga, na mchanganyiko huu lazima uweze kuhifadhiwa angalau miezi sita. Watu wanahitaji pia njia ya kunyunyiza dawa hii: aina ya bomba la kupulizia, dozi, wakati wa siku n.k.
Majira ya kuchipua
Majira ya kuchipua (kwa Kiingereza Spring) ni mojawapo kati ya majira manne ya kanda za wastani, na halijoto yake ni ya wastani.
Yanafuata majira ya baridi (kwa Kiingereza "winter") na kutangulia majira ya joto (kwa Kiingereza "summer").
Majira hayo yanatokea duniani kwa nyakati tofauti kadiri eneo husika lilivyo kaskazini au kusini kwa ikweta. Hata katika nchi ileile, kwa mfano Kenya, majira ni tofauti upande huu na upande huu wa ikweta.
Morisi Mtakatifu
Morisi Mtakatifu (pia: Maurice, Mauritius) alikuwa kiongozi wa kikosi cha Thebi katika jeshi la Roma ya Kale.
Kufuatana na mapokeo ya karne ya 4 kikosi hicho kilijumlisha wanajeshi Waafrika kutoka Misri ya kusini na Nubia waliotumwa Ulaya wakati wa Kaisari Maximiano wa Roma. Wengi wao walikuwa Wakristo.
Katika eneo la Uswisi wa leo walipewa amri ya kujiandaa kwa mapigano dhidi ya waasi na kabla ya mapigano kutoa sadaka kwa Kaisari aliyeheshimiwa kama mungu mmojawapo. Wakristo hao walikataa kutoa sadaka hiyo. Kaisari alipopata habari hii akakasirika akatoa amri kuua kila askari wa kumi katika kikosi. Wakristo walipoendelea kukataa amri ilirudiwa hatimaye kikosi chote kiliuawa pamoja na kiongozi chake Morisi.
Morisi pamoja na askari wa kikosi cha Thebi waliheshimiwa kama watakatifu na wafiadini Wakristo.
Katika mapokeo ya sanaa ya Kikristo walichorwa kama Waafrika weusi.
Miji mbalimbali ya Uswisi na Ujerumani walitumia na wanatumia picha za Morisi au watakatifu wengine wa Kikosi cha Thebi katika nembo zao. Mara nyingi kama mji wa Ulaya una picha ya mtu mweusi katika nembo yake hii inammaanisha Morisi Mtakatifu au wenzake.
Morisi aliheshimiwa hasa kama kielelezo cha mwanajeshi bora.
Mji wa Sankt Moritz (Saint Maurice) nchini Uswisi unabeba jina lake.
Barabara Kuu
Barabara kuu ni barabara bora zinazotumiwa katika shughuli za kila siku za wanadamu ambapo magari hutumia barabara hiyo yakiwemo magari makubwa kwa madogo kwenda hasa mahali pa mbali kwa mwendo wa kasi.
Barabara
Barabara ni njia iliyotengenezwa ili kupitisha binadamu akitumia vyombo vya usafiri kama vile magari, pikipiki, baiskeli pamoja na farasi.
Lengo ni kurahisisha mawasiliano toka mahali hadi mahali, hivyo ni kati ya miundombinu muhimu zaidi.
Huko Misri barabara za kwanza zilitengenezwa miaka 2,200-2,600 iliyopita, lakini ziliwahi kuwepo za miaka 4,000 KK huko Ur, Iraq.
Mara nyingi barabara kuu hutumika kupitishia magari makubwa lakini na madogo na matumizi ya wanadamu pamoja na vyombo mbalimbali hususani vinavyomhusu mwanadamu. Mara chache barabara kuu hupitiwa na wanyama.
Barabara hizo huweza kuunganisha nchi na nchi, kwa mfano Tanzania na  Kenya.
Mara nyingi barabara kuu husaidia kuinua uchumi wa nchi husika na nchi jirani ambayo imeunganishwa na barabara hiyo kwa kupitisha bidhaa mbalimbali, wakiwemo wanyama na wanadamu, na kwa namna moja au nyingine huinua nchi hizo hata kijamii na kimaendeleo kwa ujumla.
Barabara za pekee kwa matumizi ya usafiri wa haraka wa magari mengi zinajengwa kwa kutumia njia za pekee zinazotengwa kwa kila mwelekeo na bila mikingamano huitwa baraste kuu. Baraste kuu ya kwanza katika Afrika ya Mashariki ilitengenezwa nchini Kenya kati ya Nairobi na Thika.
Barabara ya mchipuko ni barabara ambayo hutumiwa mara chache endapo kama barabara kuu itakuwa na matengenezo. Barabara hii hurahisisha mawasiliano kati ya barabara kuu, hivyo hupunguza msongamano wa magari, hususani katika miji mikubwa.
Ni ile hadhi ya bararabara iliyoundwa au kutengenezwa kwa teknolojia ya hali ya juu ili barabara iweze kukaa kwa muda mrefu na kwa ubora uleule kama mwanzo,
Sasa katika bara la Afrika barabara zinahitajika ziwe kwa kiwango kikubwa katika maeneo ambayo nchi kama nchi hutegemea hapo k.mf. viwanda.
Barabara ili iwe bora inahitajika kuwa na lami, pia iwe na alama za barabarani na pia inahitaji kutunzwa, k.mf. kufanyiwa usafi mara kwa mara na tena ukarabati wa mara kwa mara.
Tunatakiwa tuziboreshe barabara zetu ili tupite kwa urahisi, pia tuepukane na ajali mbaya za barabarani.
Pia tunatakiwa tutunze barabara zetu kimandhari ili ziwe safi kwa watumiaji na hao watumiaji wasitupe taka ovyo kwa sababu endapo taka zitatupwa ovyo husababisha uchafuzi katika barabara.
Ajali za barabarani husababisha nguvu kazi ya taifa kupungua; mfano: kupoteza maisha,ulemavu wa kudumu, pia huchangia kupungua kwa maendeleo hata ya nchi.
Pia katika jamii huleta matatizo mengi na hasara kwa ujumla kutokana na kutumika gharama nyingi wakati wa matibabu na hivyo kupoteza pato la jamii kwa ujumla kutokana na kutumia fedha ili kuwatibu walioathirika na ajali hizo.
Miungu
Miungu (wingi wa mungu) ni jina linalojumlisha watu wanaoabudiwa na kuogopwa kama Mungu au vitu vyovyote visivyoweza kusikika wala kuonekana vinavyoabudiwa kama Mungu.
Katika utamaduni wa Kibantu hakuna wazo la miungu mingi. Katika mapokeo hayo Mungu ni mmoja tu, lakini kuwasiliana naye kulifanyika kwa njia ya mizimu hasa, si moja kwa moja.
Kumbe katika sehemu nyingi za dunia utamaduni wa asili ulikuwa na imani ya miungu mingi. Imani hizo zilipatikana hata katika mazingira ya taifa la Israeli, na pia wakati alipoishi Yesu, ingawa Wayahudi walishika imani yao ya pekee.
Dini za miungu mingi ("politeisimo") zilikuwa kawaida katika Afrika Kaskazini, Ulaya na sehemu nyingi za Asia kabla ya uenezaji wa Ukristo na Uislamu.
Kati ya miungu mingi iliyoabudiwa kila mmoja aliaminika kuwa na idara yake alipotawala hasa, kama vile hali ya hewa, vita, kifo, uponyaji, mavuno, mifugo, biashara, uzazi n.k.
Lugha ya Kiingereza inatunza mpaka leo kumbukumbu ya miungu mingi iliyoabudiwa katika utamaduni wa Ulaya wa Kale kabla ya kuingia kwa Ukristo. Majina ya siku za juma ni majina ya miungu ambayo siku ziliaminiwa kuwa chini ya ulinzi wao hasa.
Kumbe miungu iliyomaanisha nyota au sayari, kama vile Jua, Mwezi na Saturn ilikuwa mapokeo ya Roma, si asili ya Uingereza.
Majira ya baridi
Majira ya baridi (pia: kipupwe; kwa Kiingereza Winter) ni mojawapo kati ya majira manne ya kanda za wastani, na halijoto yake ni ya baridi kuliko majira mengine. Ni kinyume cha majira ya joto au chaka.
Pengine baridi inakuwa kali sana na kuendana na barafuto: ndiyo maana maeneo mengine ya dunia hayana wakazi wa kudumu, hasa bara la Antaktiki.
Yanafuata majira ya kupuputika majani (kwa Kiingereza "Fall" au "Autumn") na kutangulia majira ya kuchipua (kwa Kiingereza "Spring").
Majira hayo yanatokea duniani kwa nyakati tofauti kadiri eneo husika lilivyo kaskazini au kusini kwa ikweta. Hata katika nchi ileile, kwa mfano Kenya, majira ni tofauti upande huu na upande huu wa ikweta.
Majira hayo tofauti hupatikana zaidi katika ukanda wa tropiki.
Ili kuhimili ukali wa majira ya baridi, wanyama wengi wana njia mbalimbali za kimaumbile na kitabia.Binadamu nao hufanya mambo mbalimbali ili kuweza kukabiliana na majira ya baridi.
Kwa mfano katika eneo la New England, nchini Marekani, familia nyingi tajiri zilizoishi humo wakati wa karne ya 19 zilikuwa na nyumba za majira ya joto milimani ili kuondoka mwanzoni mwa magonjwa kwa homa ya njano na magonjwa mengine ambayo mara nyingi yalijitokeza katika miezi ya majira ya joto.
Majira ya kupuputika majani
Majira ya kupuputika majani (kwa Kiingereza Fall au Autumn) ni mojawapo kati ya majira manne ya kanda za wastani, na halijoto yake ni ya baridi kiasi. Kadiri ya umbali na ikweta, mchana unazidi kufa mfupi na usiku kuwa mrefu.
Pamoja na hayo, miti mingi inaweza ikapotewa na majani yote: ndiyo asili ya jina la majira.
Kwa Kiswahili majira ya namna hiyo pia huitwa masika.
Yanafuata majira ya joto (kwa Kiingereza "Summer") na kutangulia majira ya baridi (kwa Kiingereza "Winter").
Majira hayo yanatokea duniani kwa nyakati tofauti kadiri eneo husika lilivyo kaskazini au kusini kwa ikweta. Hata katika nchi ileile, kwa mfano Kenya, majira ni tofauti upande huu na upande huu wa ikweta.
Majira ya joto
Majira ya joto (pia: chaka; kwa Kiingereza Summer) ni mojawapo kati ya majira manne ya kanda za wastani, na halijoto yake ni ya joto kuliko majira mengine.
Inaweza kulinganishwa na chaka ambayo ni kipindi cha joto katika Afrika za Mashariki.
Kadiri ya umbali na ikweta, mchana ni mrefu na usiku ni mfupi. Ndiyo sababu majira hayo yanaitwa ya joto.
Sehemu nyingine joto ni kali kiasi kwamba kwa miezi 2-3 shule huwa zimefungwa.
Yanafuata majira ya kuchipua (kwa Kiingereza "Spring") na kutangulia majira ya kupuputika majani (kwa Kiingereza "Fall" au "Autumn").
Majira hayo yanatokea duniani kwa nyakati tofauti kadiri eneo husika lilivyo kaskazini au kusini kwa ikweta. Hata katika nchi ileile, kwa mfano Kenya, majira ni tofauti upande huu na upande huu wa ikweta.
Kihonda Kwa Chambo
Kihonda Kwa Chambo ni jina la sehemu ya kata ya Kihonda katika manispaa ya Morogoro ambayo inakua haraka sana upande huu wa kaskazini kuelekea Dodoma.
Jina hilo linatokana na lile la mzee maarufu aliyeishi huko, kwenye barabara ya kwenda Dodoma.
Tatizo la maji limekuwa ni tabu kwa wakazi wa Kihonda kwa sababu maji yanayopatikana ni maji ya chumvi. Kwa upande wa maji ya kunywa ni kazi kupatikana. Tatizo hili linahitaji kutatuliwa kwa namna yoyote nzuri.
Mchembe
Mchembe ni chakula kinachotokana na viazi vitamu vilivyokaushwa. Hukatwa vikiwa vibichi vipande vidogovidogo, halafu huanikwa kwenye jua. Huweza kukaa muda mrefu pasipo kuharibika.
Tofauti na mbute hutengenezwa na zao la muhogo uliomenywa na huvundikwa na baadae kupikwa.
Kiazi kitamu
Kiazi kitamu ("Ipomoea batatas") ni mmea wa chakula uliomo katika familia ya Convolvulaceae. Kuna aina mbalimbali, k.m.:
Chakula ni kiazi au sehemu nene za mizizi yake yenye wanga, vitamini na madini.
Majani mabichi (k.m. matembele, miriba, mitolilo) huliwa pia kama mboga.
Katika Afrika ya Mashariki huliwa pia kama mchembe (vipandevipande vilivyokaushwa katika hali mbichi) au mbute (vilivyokaushwa baada ya kupikwa).
Viazi vitamu hulimwa kote duniani katika nchi za joto kiasi penye maji ya kutosha.
Asili ya mmea iko Amerika ya Kusini na nchini Peru mabaki ya viazi vitamu vyenye umri wa miaka 10,000 yamepatikana.
Kila mwaka takriban tani milioni 103 zinavunwa na hii inaweka Ipomea batatas kwenye nafasi ya tatu ya mimea ya viazi baada ya kiazi cha kizungu na muhogo.
Nchi yenye mavuno makubwa duniani ni China (tani milioni 70,5) ikifuatwa na Tanzania na Nigeria (kila moja takriban tani milioni 3,5).
Mbute
Mbute ni chakula kinachotokana na zao la muhogo ambao humenywa na kuvundikwa kwa maji halafu huchemshwa.
Chakula hicho huwa kitamu kupita muhogo uliopikwa.
Mbute hutokana na zao la muhogo ambapo humenywa na kuanikwa kwa muda halafu huvunda kwa muda. Baadaye huchukuliwa na kupikwa hadi huwa tayari kuliwa.mbute huweza kuliwa kama chakula cha asubuhi, mchana pia hata jioni chakula hiki huweza kutumiwa na watu wa lika lote wakiwemo watoto, vijana pamoja na wazee.
Mbute hutumika kwa ajili ya chakula kwa mwanadamu hususani katika jamii za kiafrika kama kabila la Wasukuma kwenye Mkoa wa Mwanza nchini Tanzania. Zao hili la muhogo ulio vundikwa hujulikana kwa jina la mbute ambapo huwa ni muhogo ulio kwisha kumenywa na kukaa kwa muda kwa ajili ya matumizi ya baadae kabla ya kuvundikwa na kuwa mbute maalumu kwa ajili ya chakula.
Infraredi
Infraredi (pia: inforedi, miali chini ya upinde) ni aina ya nuru isiyoonekana kwa macho ya kibinadamu lakini kuna wanyama wanaoweza kuiona. Inasikika kama joto. Kifizikia ni aina ya mnururisho wa sumakuumeme (ing. electromagnetic waves) mwenye mawimbi marefu kuliko nuru ambayo inaonekana kwa binadamu na mawimbi ambayo ni mafupi zaidi kuliko mikrowevu.
Miali ya infraredi ilitambuliwa mara ya kwanza na mwanaastronomia Friedrich Wilhelm Herschel aliyefanya utafiti wa nuru ya jua. Alipitisha nuru ya jua kwenye prisma akapata spektra ya nutru hii. Alianza kupima halijoto za rangi mbalimbali za spektra. Hapo aliona akiweka themomita nje ya sehemu nyekundu ya spektra joto lilipanda tena. Hivyo alitambua ya kwamba spektra ya nuru inaendelea nje ya sehemu aliyoweza kuona kwa macho yake.
Kuna wanyama mbalimbali wenye uwezo wa "kuona" infraredi. Nyoka mbalimbali huwa na milango ya fahamu ya pekee inayowawezesha kutambua tofauti za halijoto katika mazingira yao hivyo kutambua windo la karibu hata gizani.
Kuna pia popo ya Desmodus rotundus hujo Amerika Kusini mwenye mlango wa fahamu wa kutambua windo lake.
Kua pia aina za wadudu wenye milango fahamu za pekee kwa kutofautisha joto.
Kwa wanyama wachache imeonekana ya kwamba wanatumia macho kwa kazi hiyo, kwa mfano samaki za Afrika ya Magharibi aina ya Pelvicachromis taeniatus.
Binadamu hutambua joto kupitia neva za pekee kwenye ngozi laini haziwezi kutofautisha sehemu ja joto tofautitofauti isipokuwa kwa karibu sana.
Kuna njia ya kufanya picha za infraredi kwa kutumia kamera, filamu na mitambo ya pekee.
Kamera zinaweza kutumia filta kali zinazozuia nuru ya kawaida isiingie ndani, na pamoja na filamu za pekee inaweza kushika picha kama ile ya wasichana hpo juu kwenye ukurasa huu.
Ilhali picha hizi zinaweza kupigwa hata penye giza kabisa kunamatumizi mengi katika teknolojia ya usalama na upelelezi kwa picha za aina hii.
Siku hizi kuna kamera kwa ajili ya kompyuta zinazopima mawimbi ya infraredi. Teknolojia hii ina matumizi makubwa kwa ajili matumizi ya jeshi na polisi.
Askari wanatumia mitambo midogo inayowawezesha kuona kwenye usiku. Mtu huwa na halijoto tofauti na mazingira yake hivyo anaonekana pia katika giza. Injini za motokaa kama ni joto inaonekana sana gizani kwa infraredi hata kama injini ilizimishwa.
Makombora ya kisasa ya kupiga ndege hutumia "jicho la infraredi" kwa kulenga kwa injini ya ndege nyingine. Hapo ndege za kijeshi wanatumia mabomu madogo yanayolipuka nje ya ndege yenyewe kwa kusudi la kuipa kombora mahali pa joto kali zaidi itakapolenga badala ya ndege yenyewe.
Nubia
Nubia (kutokana na jina la wakazi walioteka nchi katika karne ya 4: kwa Kiarabu نوبة "nuba" / "noba") ni eneo lilipo kando ya mto Naili katika Misri (kusini kwa mji wa Aswan) na Sudan (kaskazini kwa Khartoum). Zamani ilijulikana kwa jina la Kushi na hata Ethiopia.
Katika historia ilikuwa mahali pa falme mbalimbali, na milki za Kushi na Meroe zilikuwa kubwa kati ya hizo.
Tangu zamani Wanubia walikuwa majirani wa Misri ya Kale upande wa kusini. Kulikuwa na vipindi ambako Misri ilitawala sehemu kubwa za Nubia, na pia vipindi ambako Misri ya Kale ilishindana na majirani hao kwa vita.
Kutokana na picha za ukutani katika makaburi ya Misri inaonekana ya kwamba Wanubia walikuwa Waafrika weusi. Jeshi la Misri ya kale lilikuwa na vikosi vya Wanubia mara kwa mara. Kutokana na picha hizo inaonekana ya kwamba kulikuwa na mafarao (wafalme) wenye asili ya Nubia mara kadhaa.
Mnamo mwaka 700 KK Wanubia walivamia na kuteka Misri na wafalme wao walitawala milki ya Misri kama nasaba ya 25 hadi kufukuzwa katika Misri na uvamizi wa Waashuru.
Tangu mnamo 600 KK Nubia ilipata kitovu chake upande wa kusini zaidi katika mazingira ya Meroe.
Waroma wa Kale waliotawala Misri baada ya Julius Caesar walipigana pia mara kadhaa na Wanubia.
Biblia inamtaja Towashi Mwethiopia kama waziri wa "malkia wa Kushi" aliyetembelea Yerusalemu na kuwa Mkristo katika kitabu cha Matendo ya Mitume, mlango wa 8.
Inajulikana ya kwamba tangu karne ya 6 BK Nubia ilikuwa nchi ya Kikristo. Falme wa Kikristo ziliendelea zikipigana na Waarabu walivamia na kuteka Misri katika karne ya 7.
Polepole Uislamu ulianza kuenea pamoja na wavamizi Waarabu na milki ya Kikristo ya mwisho katika Nubia ilitekwa na Waislamu mnamo mwaka 1504.
Polepole sehemu kubwa ya Wanubia waliacha lugha yao na kutumia Kiarabu lakini kuna maeneo ambako Kinubia kinazungumzwa hadi leo.
Vilevile walizidi kuacha Ukristo na kusilimu (mchakato huo ulimalizika katika karne ya 19).
Acta Sanctorum
Acta Sanctorum (kwa Kilatini maana yake ni "Matendo ya Watakatifu") ni kamusi elezo ya Watakatifu wa Kanisa Katoliki inayofuata tarehe ya sikukuu yao.
Ni vitabu vikubwa 68 vilivyoandikwa huko Ubelgiji kwa kuzingatia ukweli wa historia kati ya karne ya 16 na karne ya 20 na kuchapwa kuanzia mwaka 1643 hadi 1940.
Ibada
Ibada ni tendo la heshima ya hali ya juu linalotolewa kwa Mungu au miungu.
Inaweza kufanywa na mtu binafsi au na kundi, hasa likiongozwa na kuhani au mwingine aliyekubalika.
Dini zinaelekeza binadamu kufanya ibada inavyotakiwa.
Ibada inasisitiza ukweli wa yule anayetolewa heshima hiyo, kwa mfano kutokana na imani ya dini fulani.Vilevile ukweli wa mtoaji kwa maana ibada lazima itoke moyoni: ndiyo sababu haiwezi kulazimishwa.
Neno la Kiswahili linatokana moja kwa moja na Kiarabu ambapo neno عبادة, ibadah, linahusiana na maneno mengine kama vile "utumwa", na linadokeza utiifu na unyenyekevu hasa kwa Mungu pekee, inavyodaiwa na Uyahudi, Ukristo na Uislamu.
Ukristo unasisitiza uhumimu wa kumuabudu Mungu kama Baba kwa kuongozwa na Roho Mtakatifu na kufuata ukweli uliofundishwa na Yesu Kristo.
Uislamu unaona ibada kuwa lengo lenyewe la uumbaji wa binadamu na majini. Katika karne ya 13 mwanachuo Ibn Taymiyyah aliieleza ibada ni "neno pana linalojumlisha kila jambo ambalo Allah analipenda na anapendezwa nalo - lile usemi au matendo, ya nje na ya ndani".
Wataalamu wa sosholojia wanaonyesha kwamba wasio na dini wanaweza wakaabudu mambo mengine kama vile timu ya mpira, chama cha siasa, taifa au wasanii mbalimbali.
Katika Kiswahili neno linaweza kuwa na maana ya mazoea: "Kwake ulevi ni ibada".
Unyenyekevu
Unyenyekevu (kutoka kitenzi "kunyenyekea") ni hali ya kujishusha mbele ya wengine, hasa wakubwa au wanaostahili heshima ya pekee, kama vile Mungu.
Lengo la kufanya hivyo ni kukubali ukweli, kinyume cha kinavyotaka kiburi, kinavyojitahidi kujikuza bila haki.
Kati ya kweli zinazomhusu binadamu kuna udogo wake kimaumbile na ukosefu wake kimaadili. Ndizo zinazomdai anyenyekee kama adili la msingi.
Unyenyekevu unahimizwa katika Agano la Kale (Mith 3:34) na zaidi katika Agano Jipya kufutana na mfano wa Mwana wa Mungu ambaye alijishusha kabisa (Fil 2:1-17) akahimiza wanafunzi wake kumfuata hasa katika hilo ili hatimaye kutukuzwa pamoja naye. (Math 23:12).
Neno la Kiingereza "humility" linatokana na Kilatini "humilitas", ambapo mzizi ni "" (udongo). Sababu ni kwamba unyenyekevu ni kuelekea chini.
Wakatoliki wanahusianisha unyenyekevu na adili bawaba la kiasi, kwa sababu hilo linazuia maelekeo yote yasiyoratibiwa.
Agostino wa Hippo alisisitiza umuhimu wa adili hilo katika kusoma na kufundisha Biblia, akitumia mifano ya Mtume Paulo katika 1Kor 4:7 na wa Towashi Mwethiopia katika Mdo 8 ("De Doctrina Christiana", prooem. 4-8). Kwa kuwa msomaji na mwalimu vilevile wanapaswa kukumbuka Biblia ni Neno la Mungu, si mali yao, la sivyo watashindwa kuielewa. ("De Doctrina Christiana", 2.41.62).
Bernardo wa Clairvaux alifafanua unyenyekevu kuwa: "Adili ambalo mtu, akijifahamu alivyo kweli, anajishusha. Yesu Kristo ndiyo ufafanuzi bora wa Unyenyekevu."
DNA ya mitokondria
DNA ya mitokondria (pia ADN ya mitokondria, kutoka Kiingereza Mitochondrial DNA, kifupi mtDNA au mDNA) ni urithi wa jeni ambao unapatikana katika mitokondria na ni sehemu ndogo ya urithi wote wa viumbe hai.
Upekee wake ni kwamba katika binadamu na viumbe vingine vingi unatolewa na mama tu kwa watoto wake wote.
Utiifu
Utiifu, katika maisha ya binadamu, ni aina ya "mwenendo ambayo mtu anafuata maelekezo au maagizo ya wazi aliyopewa na mwenye mamlaka".
Ni tofauti na mtu kufuata athari ya wenzake au mkondo wa umati.
Kimaadili utiifu unaweza kutazamwa kwa namna mbalimbali, chanya au hasi, hasa kulingana na uadilifu au uovu wa agizo lenyewe, kwa mfano lile la Hitler kuhusu mauaji ya kimbari ya Wayahudi.
Utamaduni wa nchi nyingi unatazama utiifu kama adili; hasa jamii kwa kawaida inadai watoto waheshimu na kutii wazazi wao na wazee wengine, lakini pengine watumishi na watumwa walidaiwa kutii mabwana wao, na watu wa rangi fulani kutii wale wa rangi nyingine.
Mbali ya hayo, wananchi wanatarajiwa kutii watawala halali, na wanadini kumtii Mungu.
Utiifu ni muhimu katika dini mbalimbali. Hasa Uislamu unaufanya kiini cha imani (neno "Islam" linamaanisha "kukubali, kusalimu amri").
Katika Ukristo, ni hasa watawa wanaowajibika kuishi kwa utiifu katika jumuia zao ili kutimiza kwa umoja mapenzi ya Mungu.
Mbali ya hao, kielelezo cha Wakristo wote ni Yesu Kristo, aliyesifiwa kwa kumtii Mungu Baba hata kufa - kufa msalabani (Fil 2:1-18).
Kwa Kigiriki, lugha ya Agano Jipya, utiifu ni sawa na usikivu (wa Neno la Mungu), hivyo Mtume Paulo alisisitiza utiifu wa imani.
Wikipedia.org////wiki////VIDOKEZI VYA HUDUMA YA KWANZA
"Vidokezi":
"Vya msingi"
"Utathmini wa kwanza":
"Vidokezi":
"Kutibu Majeraha ya moto"
"Vidokezi":
"Kusitisha Kuvuja damu"
"Vidokezi":
"Majeraha ya Kichwa"
Majeraha ya Kichwa-Mtu mwenye fahamu.
"Vidokezi":
"Kutathmini Kupumua"
"Vifuatazo ni viwango vya kawaida vya kupumua vya mtu aliyetulia kulingana na miaka":
"Vidokezi":
"Matibabu ya Vidonda"
"Vidokezi":
"Majeraha ya Kifua"
Melkisedek
Melkisedek (kwa Kiebrania מַלְכִּי־צֶדֶֿק, "Malkī-ṣeḏeq", yaani "Mfalme wangu ni haki") alikuwa mfalme wa Salemu, Kanaani, katika karne ya 19 KK.
Ni maarufu hasa kwa sababu sura ya 14 ya Kitabu cha Mwanzo katika Biblia ya Kiebrania inasimulia alivyompongeza na kumbariki Abrahamu aliporudi mshindi kutoka vitani.
Humo anatambulishwa pia kama kuhani wa "El Elyon" ("Mungu Aliye Juu") aliyemtolea sadaka ya mkate na divai.
Hatimaye Abrahamu alimgawia sehemu ya kumi ya mateka yake.
Habari hiyo ikawa hoja kwa wafalme wa Yerusalemu kuanzia Daudi ya kutetea mamlaka yao katika mambo ya ibada (Zab 110:4), ambayo Torati iliwaachia Walawi, hasa wa ukoo wa Haruni.
Hatimaye Waraka kwa Waebrania unazungumzia kirefu habari hizo ili kutetea ukuhani mkuu wa Yesu Kristo, Mwana wa Daudi.
Anaheshimiwa kama mtakatifu, hasa tarehe 26 Agosti.
Huduma ya kwanza
Huduma ya kwanza inamaanisha huduma au msaada unatolewa kwa mtu anayekabiliwa na ugonjwa au madhara ya ghafla wakati daktari hayupo karibu na kabla hajapelekwa hospitalini kwa matibabu zaidi.
Kwa mfano huduma ya kwanza inatolewa wakati mtu anapopatikana baada ya ajali amejeruhiwa kwa shabaha ya kutunza uhai wake hadi mganga atakapopatikana au mjeruhiwa atakapoweza kufikishwa hospitalini.
Shabaha nyingine ni kuzuia kuongezeka kwa madhara kwa mfano kwa kumwondoa sehemu yenye hatari kama moto, hatari ya mlipuko au mahali penye hatari kwake binafsi.
Huduma ya kwanza inaweza pia kutaja misaada midogo kama kumpatia mtu plasta ya kufunika kidonda kisicho kikubwa.
Katika nchi nyingi mtu yeyote anayefanya mtihani wa liseni ya kuendeshea gari anahitaji kuonyesha ya kwamba alihudhuria masomo kadhaa alipopata elimu ya msingi kuhusu huduma ya kwanza.Kumbuka usafi wa kimsingi.
Alliance for Change and Transparency
Alliance for Change and Transparency (ACT) (Kiswahili:Umoja wa Mabadiliko na Uwazi) ni chama cha kisiasa kutoka nchini Tanzania. Kimepata usajili wake kamili mnamo mwezi wa Mei, 2014.
Chama kilianzishwa mnamo mwaka wa 2014.
Kimenuia kurudisha sera za "Ujamaa". Mbunge wa zamani wa upinzani Ndugu Zitto Kabwe amejiunga na chama hiki mnamo mwezi Machi 2015 baada kufuatia kufukuzwa kwake katika chama cha Chadema.
Chama kimepanga kuchukua angalau majimbo 10 na kukusanya asilimia 15 ya jumla ya kura zitakazopigwa katika uchaguzi mkuu ujao.
Tufe
Tufe ni umbo la gimba linalofanana na mpira au chungwa. Lakini wala mpira wala chungwa ni tufe kamili.
Katika elimu ya hisabati, hasa jiometri tufe ni jumla la nukta zote zilizopo na umbali uleule (=rediasi, nusukipenyo) kutoka nukta nukta moja (kitovu cha tufe).
Tufe ni mzunguko wa duara katika wanda (dimension) la tatu.
Mjao wa tufe (=V) unaelezwa kwa fomula ifuatayo:
formula_2 (tamka pi) ni namba ya duara inayolingana takriban na 3.1416.
Eneo la uso wa tufe (=A) hukadiriwa kufuatana na fomula ifuatayo:
Mchemraba
Mchemraba ni gimba lenye pande sita mraba. Ni aina ya pekee ya mchestatili.Mchemraba huwa na pande sita sawa. Hivyo eneo la uso wake ni eneo la upande moja mara 6.
Sigourney Weaver
Susan Alexandra Weaver (amezaliwa tar. 8 Oktoba 1949) ni mwigizaji na mtayarishaji wa filamu kutoka nchini Marekani.
Dawa ya Kibiolojia
Dawa za kibiolojia ni dawa za kudhibiti viumbehai visumbufu au viharibifu ambazo zina viambato viasilia, k.m. vidubini au misindiko ya mimea. Dawa hizi huunda sehemu ya udhibiti wa kibiolojia pamoja na kuachia kwa wadudu wa kidusia au vidusia vyingine.
Fasiri zinatofautiana kati ya nchi, k.m.:
Kwa kawaida zinategenezwa kwa kukuza na kukusanya vidubini vinavyotokea uasiliani, labda pamoja na vifundiro vya metaboli vyao, k.m. bakteria, virusi, kuvu na protozoa. Nematodi hushirikishwa katika orodha hii ijapokuwa hawa si vidubini kwa kweli. Dawa hizi zinachukuliwa mara nyingi kama visehemu shiriki vya miradi ya mchanganyiko wa udhibiti wa viharibifu (Kiing.: integrated pest management) na zinatumika zaidi na zaidi kama badala za dawa za kikemikali.
Kuna madaraja makubwa matatu ya dawa za kibiolojia:
"Bacillus thuringiensis" ("Bt") anasababisha magonjwa katika vipepeo, mbu na mende-vibyongo. Dawa zenye "Bt" zinaitwa dawa za vidukini kwa kawaida lakini hii siyo sahihi kabisa kwa sababu wingi wa dawa hizi hazina bakteria hai ndani yao lakini fuwele za sumu zao tu. Jeni zilizo na kodi ya kutengeneza sumu hizi zimeingizwa katika mimea ipandwayo, k.m. mpamba, muhindi, kiazi cha kizungu na soya. Kwa hivyo mimea hii inaweza kuua viwavi na lava wa mende-vibyongo bila haja ya kupulizia dawa. Ingawa dawa zenye "Bt" na mimea yenye jeni za sumu za "Bt" hazina hatari kwa viumbehai vingine kuliko dawa za kikemikali, mgusano uliorudia au wa muda mrefu na sumu za "Bt" unaweza kusababisha mabadiliko ya kihistopatolojia katika ini na mafigo ya mamalia.
Dawa nyingi za vidubini zina kuvu viuawadudu ndani yao, kama spishi za "Metarhizium", "Beauveria", "Isaria" na "Lecanicillium". Dawa hizi hazina haja ya kumezwa kwa sababu kuvu hizi zinapenya kiunzi nje cha wadudu. Kuna spishi nyingi za virusi zinazotumika katika dawa za vidubini, lakini ni lazima dawa hizi zimezwe. Kinyume na virusi na kuvu nematodi viuawadudu, kama spishi za "Steinernema" na "Heterorhabditis", huingia wenyewe kupitia tundu yoyote ya kiwiliwili (kinywa, mkundu, spirakulo n.k.) lakini spishi kadhaa zinaweza kupenya kiunzi nje. Dawa za kudhibiti magonjwa ya mimea zina kuvu kama spishi za "Trichoderma" au bakteria kama spishi za "Bacillus" ("B. subtilis" hasa). Mwishowe kuna dawa za kiuamagugu zilizo na kuvu kama spishi za kuvu-kutu.
Dawa za kibiokemikali zinaweza kuwa na misindiko ya mimea iliyo na alkaloidi, terpenoidi na fenoli ndani yao. Mfano unaojulikana sana ni mafuta ya mwarobaini (Kiing.: neem oil). Dawa nyingine zina vifundiro vya kuchachuka kama Spinosad. Hata wadudu wanatengeneza molekuli ambayo zinaweza kutumika kama dawa, mahususi feromoni. Molekuli hizi haziui lakini zinatafiri kupandana kwa wadudu.
Kwa kawaida dawa za kibiolojia hutumika kwa njia sawa kama dawa za kikemikali lakini namna za matendo ni tofauti na bila hatari kwa mazingira. Ili kufanya kazi vizuri ni lazima dawa hizi zichanganywe na viambato na vizimuo sadifu na njia sadifu za kupulizia zitumike. Hata hivyo, mara nyingi hali ya hewa ni ya maana, k.m. unyevuanga mkubwa.
Mswaki
Mswaki (kutoka Kiarabu سواك, "miswaq") ni kifaa cha kusafishia meno, ulimi na ngozi ndani ya mdomo.
Kimapokeo mswaki ni kijiti kibichi ambacho kinatokana na mti au kichaka na kisha kutafunwa upande mmoja kinatumika kusafishia meno kutoka mabaki ya chakula yanayoweza kuharibu meno.
Hasa ukitokana na mti mswaki ("Salvadora persica") ("arak" kwa Kiarabu) au miti mingine maalumu kadiri ya mazingira, kwa mfano msega au mkupa ("Dobera glabra" na "D. loranthifolia"), una sifa za muda mrefu zinazoufanya uendelee kuwa mbadala wa miswaki ya kisasa, ikiwepo ile inayotumia umeme.
Inasemekana mswaki unaimarisha ufizi (nyama inayoshikili meno), unazuia uozo wa meno, unaondoa maumivu ya meno na harufu mbaya kinywani.
Unatumika hasa Uarabuni, Afrika Kaskazini, kwenye Sahel na Pembe ya Afrika, India, Asia ya Kati, Asia ya Kusini Mashariki.
World Health Organization (kifupi WHO, yaani Shirika la Afya Duniani chini ya Umoja wa Mataifa) ilihamasisha matumizi ya mswaki mwaka 1986.
Mwaka 2000 ripoti ya kimataifa kuhusu usafi wa kinywa ilionyesha makubaliano ya kwamba unahitajika utafiti zaidi kuthibitisha faida ya mswaki.
Siku hizi watu wengi hutumia miswaki ya kisasa iliyotengenezwa kiwandani yenye shikamano, kichwa na nywele ngumu, kwa kawaida yote ya plastiki, pamoja na dawa ya meno. Utafiti wa mwaka 2003 ulionyesha kwamba matumizi sahihi ya mswaki asili yalikuwa na manufaa kuliko miswaki ya kisasa. Hata hivyo, utafiti uliishia kupima watu 15 tu, idadi isiyotosha kabisa kama uthibitisho wa kisayansi.
Ingawa wengi wanapiga mswaki hasa asubuhi wanapooga au kunawa, halafu pengine huenda wakanywa chai ambayo inaacha sukari katika meno na hivyo kuandaa uozaji wake, utaratibu sahihi ni kupiga mswaki baada ya chakula, hasa cha jioni, kusudi meno yabaki safi muda wote wa usiku.
Kwa kulinda usafi, ncha ya mswaki inatakiwa kukatwa kila unapotumika.
Usitunzwe kamwe karibu na choo au sinki.
Mswaki ukikauka unatakiwa kulainishwa kwa maji ya waridi.
Una nafasi muhimu vilevile katika sheria za Uislamu kutokana na hadithi mbalimbali kusimulia kwamba Mtume Muhammad alikuwa anausifu:
Dawa ya meno
Dawa ya kusugulia meno ni kemikali inayotumika pamoja na mswaki wa kisasa kusafishia meno yazidi kupendeza na kuwa na afya.
Inasaidia kuondoa harufu mbaya, utambo wa meno na mabaki ya chakula katikati yake, pamoja na kuacha aina ya kinga (hasa ya floridi, kwa Kiingereza "Flouride") dhidi ya maradhi ya meno na ya ufizi (nyama inayoambatana nayo) (kwa Kiingereza "gingivitis").
Hata hivyo kwa kiasi kikubwa ufanisi wa usafi unategemea zaidi matumizi ya mswaki wenyewe kuliko ya dawa hiyo.
Badala ya dawa ya meno vinaweza kutumika chumvi na magadi.
Dawa ya meno hayatakiwi kumezwa kutokana na floridi iliyomo. Ikimezwa kidogo si hatari sana, lakini kama ni kiasi kikubwa ni lazima kuomba msaada wa daktari.
Dawa ya meno iliyotengenezwa kwa kusaga mifupa au chaza ilianza kutumika katika Ugiriki wa Kale na Roma ya Kale.
Matumizi yake yalienezwa hasa katika karne ya 19.
Nchi mbalimbali zimekataza aina kadhaa za dawa ya meno kutoka China kwa sababu zina sumu aina ya diethylene glycol (kifupi diglycol au DEG).
Risala
Risala ni taarifa fupi inayosomwa mbele ya kiongozi mgeni rasmi kwa niaba ya kundi fulani la watu ili kutoa maelezo au kuonesha msimamo wa kundi hilo kwa kiongozi. Ni aina ya taarifa ambayo hupelekwa mtu au watu fulani inayoelezea haja inayotakiwa.
Risala hugawanyika katika sehemu kuu tatu, nazo ni:
Alliance for Democratic Change
Alliance for Democratic Change (ADC) ni chama cha kisiasa nchini Tanzania. Chama kimesajiliwa rasmi mnamo mwaka wa 2012.
Chama hiki kimejengwa katika misingi imara ya utu, uchaji wa Mungu na demokrasia ya haki. Ni chama ambacho kinalenga kuwajenga viongozi waadilifu kwa manufaa ya taifa kwa vizazi vyote.
Tofauti na vyama vingine nchini, ADC kinatambua na kuheshimu uwepo wa Mwenyezi Mungu. Huu ni mmoja ya misingi mikuu ya uongozi ndani ya ADC.
ADC inaamini kiongozi wenye kumcha Mungu atakuwa mwadilifu na mwenye kutenda haki kwa wananchi.
Mswaki (mti)
Mswaki au msuake ni majina ya miti mbalimbali wa familia Salvadoraceae, lakini spishi kuu iitwayo majina haya ni "Salvadora persica". Spishi nyingine ni "Dobera glabra" na "D. loranthifolia" zinazoitwa msega na mkupa pia. Miti hii inatokea maeneo makavu ya Afrika na Mashariki ya Kati na hadi Uhindi. Vitawi vya miti hii hutumika kama brashi ya meno na huitwa mswaki pia.
Ponografia
Ponografia (kutoka neno la Kigiriki cha kisasa πορνογραφία, pornografia, ambalo linaunganisha πόρνη, pornē, yaani "kahaba" au πορνεία, porneia, yaani "ukahaba"), na γράφειν, grafein, "kuandika, kutunza kumbukumbu, hata mchoro", na kumalizika ns ία, ia, yaani "hali ya, mali ya, mahali pa") ni picha au maandishi yenye lengo la kuwatia ashiki watazamaji au wasomaji.
Katika utandawazi ponografia inatumia njia zote za mawasiliano na kuenea katika kila pembe ya dunia, ikiathiri hasa vijana na watoto na kuchangia ubakaji na matatizo mengine.
Ndiyo sababu katika nchi mbalimbali kuna sheria ambazo zinaidhibiti au kuikataza na kuiadhibu kabisa, hasa inapohusisha watoto.
Pamoja na sheria, upinzani unatokana na wanaopigania haki za wanawake na wanaofuata dini.
Kwa mfano, Kanisa Katoliki linakataza ponografia tangu Karne za Kati, na katika Katekisimu yake rasmi ya sasa inaipinga tena katika n. 2354
Hata hivyo ni vigumu kuizuia kwa kuwa inagusa silika ya watu na ni biashara kubwa kabisa inayolenga pesa, si maendeleo ya jamii, na kudhalilisha binadamu. Huko Marekani tu inazungusha dola bilioni 2.5 kwa mwaka.
Elimu ya visasili
Elimu ya visasili (au mithiolojia, kutoka neno la Kigiriki μυθολογία, myuthologia, linaloundwa na μῦθος, myuthos, "kisasili" na λογία, logia, "elimu") inahusu utafiti juu ya visasili vya makabila mbalimbali ili kuelewa utamaduni wao.
Jinsi visasili vilivyoanza haijulikani vizuri, lakini vimekuwa vimechunguzwa tangu kale, kwa mfano huko China na Ugiriki wa Kale.
Juhudi kubwa zaidi za kuzilinganisha zilifanywa kuanzia karne ya 19 kwa mitazamo tofauti, chanya au hasi.