Aina ya damu
Aina ya damu (pia huitwa kikundi cha damu) ni uainishaji wa damu kwa kuzingatia kuwepo au kutokuwepo kwa dutu za antijeni za kurithiwa kwenye uso wa chembechembe nyekundu za damu (RBCs).
Antijeni hizo zinaweza kuwa protini, kabohaidreti, glikoprotini au glikolipidi, kutegemeana na mfumo wa aina ya damu.
Baadhi ya antijeni hizo pia zinapatikana kwenye uso wa aina nyingine za seli za tishu mbalimbali. Baadhi ya hizi antijeni za juu za chembechembe nyekundu za damu zinazotoka kwenye aleli moja (au jeni zinazohusiana), kwa pamoja huunda mfumo wa aina ya damu. 
Aina za damu hurithiwa na huwakilisha michango kutoka kwa wazazi wote wawili. Jumla ya mifumo 30 ya aina ya damu ya binadamu inatambuliwa na Shirika la Kimataifa la Utoaji wa Damu (ISBT) hadi sasa.
Wanawake wengi wajawazito hubeba mimba yenye aina ya damu tofauti na yao, na mama huweza kutengeneza kingamwili dhidi ya chembechembe nyekundu za damu za mimba. Wakati mwingine kingamwili hizi za mama ni IgG, imunoglobulini ndogo, ambayo inaweza kuvuka kondo na kusababisha hemolosia ya chembechembe nyekundu za damu, ambayo kwa upande mwingine inaweza kusababisha ugonjwa wa hemolitiki wa mtoto mchanga, ugonjwa wa hesabu ya chini ya damu ya mimba unaoweza kuwa hafifu au kali.
Aina ya damu kamili ni seti ya dutu 30 kwenye uso wa chembechembe nyekundu za damu, na aina ya damu ya mtu ni mojawapo ya miungano iwezekanayo ya antijeni za aina ya damu. Katika aina hizo 30 za damu, zaidi ya antijeni 600 tofauti za aina ya damu zimepatikana, lakini nyingi kati ya hizi ni za nadra sana au kwa kiasi kikubwa hupatikana katika makabila fulani tu.
Karibu kila mara, mtu ana aina moja ya damu maisha yake yote, lakini mara chache sana aina hubadilika kwa sababu ya mtu kuongezewa damu au kwa ukandamizaji wa antijeni katika maambukizi, donda ndugu, au ugonjwa kingamwilinafsi. 
Mfano wa jambo hili nadra ni kesi ya Demi-Lee Brennan, raia wa Australia, ambaye aina yake ya damu ilibadilika baada ya kuatikwa ini. 
Sababu nyingine ya kawaida ya mabadiliko ya aina ya damu ni uatikwaji wa uboho ambao hutekelezwa kwa lukemia na limfoma, miongoni mwa magonjwa mengine. Mtu akipokea uboho kutoka kwa mtu ambaye ana aina tofauti ya ABO (k.m. mgonjwa wa aina A anapokea uboho wa aina O), hatimaye damu ya mgonjwa itabadilika kuwa ya aina ya changizi.
Aina nyingine za damu uhusishwa na urithi wa magonjwa; kwa mfano, antijeni ya Kell mara nyingine huhusishwa na ugonjwa wa McLeod. Baadhi ya aina za damu zinaweza kuathiri wepesi wa maambukizo, mfano ukiwa upinzani kwa aina maalum za malaria zinazoonekana katika watu wenye ukosefu wa antijeni ya Duffy. Antijeni ya Duffy, inakisiwa kwa sababu ya uteuzi asilia, si ya kawaida katika makabila kutoka maeneo yenye matukio mengi ya malaria.
Mfumo wa ABO ni mfumo muhimu zaidi wa aina ya damu katika kuongezewa damu kwa binadamu. Kingamwili kinza-A na kingamwili kinza-B zinazohusika kwa kawaida ni "kingamwili za Imunoglobulini M," inayofupishwa IgM. Kingamwili za ABO IgM hutengenezwa katika miaka ya kwanza ya maisha kwa wepesi wa kuhisi dutu za mazingira kama vile chakula, bakteria na virusi. "O" kwenye ABO mara nyingi huitwa 0 (sifuri au kapa) katika lugha nyingine. 
Mfumo wa Rh ni mfumo wa pili muhimu zaidi wa aina ya damu katika kuongezewa damu kwa binadamu ukiwa na antijeni 50 kwa sasa. Antijeni ya Rh iliyo muhimu zaidi ni ile ya D kwa sababu huenda ikachochea mkarara wa mfumo wa kinga wa Antigeni tano kuu za Rh. Ni kawaida kwa watu wenye D-hasi kutokuwa na kingamwili kinza-D IgG au IgM, kwa sababu kwa kawaida, kingamwili kinza-D hazitengenezwi kwa wepesi wa kuhisi dhidi ya dutu za mazingira. Hata hivyo, watu wenye D-hasi wanaweza kutengeneza kingamwili kinza-D za IgG kufuatia tukio la uhamasishaji: labda kupewa damu kutoka kwa kijusi hadi kwa mama wakati wa ujauzito au mara chache kupewa damu na chembechembe nyekundu za damu za D chanya. Ugonjwa wa Rh unaweza kutokea katika hali hizi. Aina za damu zenye Rh hasi ni chache kwa uwiano wa idadi ya watu wa Asia (0.3%) kuliko zilivyo kwenye idadi ya watu weupe (15%). 
Katika jedwali lililo hapa chini, kuwepo au kutokuwepo kwa antijeni za Rh kunaashiriwa kwa ishara ya + au - , ili kwa mfano aina ya A- haina antijeni zozote za Rh.
(| Darasa = "jedwali la wiki linaloweza kuporomoka kuporomoka"! Usambazaji wa ABO kirangi na kikabila (bila RH) damu aina
Kingamwili za Rh D sio za kawaida, kwa hivyo kwa ujumla wala damu ya D hasi au ya D chanya ina kingamwili za kinza-D. Ikiwa mtoaji damu atapatikana kuwa na kingamwili za kinza-D au kingamwili yoyote kali ya aina ya damu isiyo ya kawaida kwa uchunguzi wa kingamwili katika hifadhi ya damu, hatakubaliwa kama mtoaji damu (au katika hifadhi zingine damu itatolewa lakini bidhaa itahitajika kutambulishwa ipasavyo); kwa hivyo, plazma ya damu ya mtoaji damu inayotolewa na hifadhi ya damu inaweza kuchaguliwa ili isiwe na kingamwili za D na isiwe na kingamwili zingine zisizo za kawaida, na plazma kama hii ya mtoaji damu ilyotolewa na hifadhi ya damu inaweza kufaa kwa mpokeaji anayeweza kuwa D chanya au D hasi, mradi plazma ya damu na mpokeaji wana upatanifu wa ABO.
Kuhusu kuongezewa damu nzima au chembechembe nyekundu za damu zilizowekwa pamoja, watu wenye damu ya aina ya O Rh D hasi mara nyingi huitwa watoaji damu bia, na wale walio na aina ya damu ya AB Rh D chanya huitwa wapokeaji damu bia; hata hivyo, masharti haya ni kweli kwa kawaida kuhusu mmenyuko wa kingamwili za kinza-A na kinza-B za mpokeaji kwa chembechembe nyekundu za damu zilizoongezwa, na pia uwezekano wa wepesi wa kuhisi kwa antijeni za Rh D. Kikundi kimoja kisichokuwa cha kawaida ni watu walio na mfumo wa antijeni wa HH (pia unajulikana kama aina ya damu ya Bombay) ambao wanaweza tu kupokea damu salama kutoka kwa watoaji damu wa hh, kwa sababu wanaunda kingamwili dhidi ya dutu ya H.
Watoaji damu wenye kingamwili kali za kinza-A, kinza-B au aina yoyote ya damu isiokawaida hutengwa kutoka kwa uchangiaji wa damu. Mimenyuko inayowezekana ya kingamwili za kinza-A na kinza-B zinazopatikana katika damu iliyoongezwa kwa chembechembe nyekundu za damu za mpokeaji lazima isizingatiwe, kwa sababu kiasi kidogo cha plazma iliyo na kingamwili inaongezwa.
Kwa mfano: tukizingatia kuongezwa kwa damu ya O Rh D hasi(damu ya mtoaji damu kwa watu wote) kwa mpokeaji wa aina ya damu ya A Rh D chanya, athari za kinga kati ya kingamwili za anti-B za mpokeaji na chembechembe nyekundu za damu zilizoongezwa hazitarajiwi. Hata hivyo, kiasi kidogo cha plazma katika damu iliyoongezwa ina kingamwili za kinza-A, ambazo zinaweza kuathiriana na antijeni A kwenye uso wa chembechembe nyekundu za damu ya mpokeaji, lakini mmenyuko mkubwa hauna uwezekano wa kuwepo kwa sababu ya sababu za mzimuo. Wepesi wa kuhisi Rh D hautarajiwi.
Zaidi ya hayo, antijeni za uso wa chembechembe nyekundu za damu isipokuwa A, B na Rh D, zinaweza kusababisha athari mbaya na wepesi wa kuhisi, ikiwa zinaweza kufunga kingamwili zinazolingana kusababisha mwitikio wa kinga. Kuongezewa damu kuna changamano kwa sababu chembe za kugandisha damu na chembechembe nyeupe za damu (WBCs) zina mifumo yao ya antijeni za uso, na wepesi wa kuhisi wa antijeni za chembe za kugandisha damu au WBC unaweza kutokea kutokana na kuongezewa damu.
Kuhusu kuongezewa plazma, kinyume cha hali hii hutokea. Plazma ya aina ya O, iliyo na kingamwili zote za kinza-A ns kinza-B, inaweza kutolewa kwa wapokeaji wa O pekee yao. Kingamwili zitashambulia antijeni za aina nyingine yoyote ya damu. Kinyume chake, plazma ya AB inaweza kutolewa kwa wagonjwa wenye aina yoyote ya damu ya ABO kwa sababu haina kingamwili zozote za kinza-A au kinza-B.
Mbali na desturi ya sasa ya majaribio ya serolojia ya aina za damu, maendeleo katika kutambua ugonjwa kwa molekiuli yanaruhusu uongezeko wa matumizi ya kuainisha jeni za vikundi damu. Tofauti na majaribio ya serolijia yanayoripoti fenotaipu ya moja kwa moja ya aina ya damu, kutambua aina-jeni kunaruhusu utabiri wa fenotaipu kutokana na maarifa ya msingi wa molekiuli ya antijeni zinazojulikana kwa sasa. Hii inaruhusu uamuzi wa kina wa aina ya damu na kwa hivyo ulinganisho bora wa kuongezewa damu, jambo ambalo linaweza kuwa muhimu hasa kwa wagonjwa wenye mahitaji ya kuongezewa damu mara nyingi kuzuia kingamaradhi ya allo.
Mwezi Aprili 2007 uligunduliwa utaratibu wa kugeuza aina za damu A, B, na AB kuwa O kwa kutumia kimeng'enya. Utaratibu huu bado ni wa majaribio na damu inayopatikana bado haijafanyiwa majaribio kwa binadamu. Utaratibu huu hasa huondoa au kubadilisha antijeni kwenye chembechembe nyekundu za damu, ili antijeni na kingamwili zingine zisalie. Hii haisaidii upatanifu wa plazma, lakini hili ni jambo dogo kwa sababu plazma ina manufaa finyu zaidi katika kuongezewa damu na ni rahisi zaidi kuihifadhi.
Mifumo miwili ya aina za damu iliyo muhimu zaidi iligunduliwa na Karl Landsteiner wakati wa majaribio ya kwanza ya kuongezea damu: aina ya ABO mwaka wa 1901 na kwa ushirikiano na Alexander S. Wiener aina ya Rhesus mwaka wa 1937. Uvumbuzi wa jaribio la Coombs mwaka wa 1945, majilio ya udaktari wa kuongezewa damu, na ufahamu wa ugonjwa wa hemolitiki ya mtoto mchanga kuliongoza kwa ugunduzi wa aina zaidi za damu, na sasa mifumo 30 ya vikundi vya damu ya binadamu vinatambuliwa na Shirika la Kimataifa la Utoaji damu (ISBT), na ndani vikundi 30 vya damu, zaidi ya antijeni 600 tofauti za vikundi vya damu zimepatikana, nyingi kati ya hizi ni za nadra sana au zinapatikana katika makabila mengine. Aina za damu zimetumika katika sayansi ya kuchunguza na katika kupima ubaba, lakini nafasi ya matumizi haya mawili inachukuliwa na uchukuaji kijeni wa alama za vidole ambao hutoa uhakika zaidi.
Imani maarufu nchini Japani ni kwamba aina ya damu ya ABO ya mtu inaweza kutabiri tabia yao, nafsi yao, na upatanifu wao na wengine. Imani hiyo imeenea Korea Kusini.
Kutokana na mawazo ya kisayansi ya ubaguzi wa rangi wa kihistoria, nadharia hii ilifika Japani mwaka wa 1927 katika ripoti ya mwanasaikolojia, na serikali ya kijeshi ya wakati huo ikaagiza utafiti kwa lengo la kuadilisha askari bora.
Imani hiyo ilififia katika miaka ya 1930 kutokana na msingi wake ambao haukuwa wa kisayansi. Nadharia hii ilikataliwa na wanasayansi muda mrefu uliopita, lakini ilifufuliwa katika miaka ya 1970 na Masahiko Nomi, mtangazaji ambaye hakuwa na ujuzi wowote wa uuguzi.