hotchpotch/miracl-hf-unified huggingface dataset:
Injili Ndugu
Injili Ndugu (zinaitwa pia Injili sinoptiki) ni Injili 3 za kwanza katika Agano Jipya ya Biblia ya Kikristo ambazo ni:
Injili hizo tatu zinafanana katika lugha na yaliyomo zikitofautishwa na Injili ya Yohane inayoonekana kutumia lugha kiasi tofauti na kufuata muundo tofauti katika taarifa yake juu ya Yesu kuliko zile za sinoptiki.
Kwa muda wa miaka 30 na zaidi Mitume wa Yesu na Wakristo wa kwanza kwa jumla walitangaza habari za Yesu Kristo hasa kwa midomo, halafu kwa barua na maandishi mengineyo.
Lakini wakati huohuo (miaka ya 50 BK?) baadhi yao walianza kukusanya kwa maandishi ushuhuda wa mitume na wengineo kuhusu mafundisho na maisha ya Yesu, kama vile mifano aliyoitoa, mabishano yake na Mafarisayo, na hasa mateso yake.
Kati yao tunaambiwa Mathayo aliandika kwa Kiaramu, ingawa hatuna hata kipande cha kitabu chake asilia na cha vinginevyo.
Ila Wainjili wetu walivisoma na kuvitumia kwa kutunga vya kwao.
Baada ya Injili zao nne kupatikana, Kanisa likaacha vitabu vya kwanzakwanza hata vikapotea.
Wataalamu wengi wanakubaliana kusema Marko ndiye aliyetangulia kuandika kitabu kamili juu ya maisha na mafundisho ya Yesu kuanzia utume wa Yohane Mbatizaji hadi ufufuko wake.
Ndiye aliyekiita kitabu cha namna hiyo Injili, hata neno hilo, lililokuwa na maana ya ujumbe kuhusu Yesu, likaja kuwa na maana mpya ya kitabu cha habari za Yesu.
Marko aliandika akiwa Roma miaka 65-70 hivi, mara baada ya serikali kuanza kuwatesa Wakristo, na akiwa na nia ya kuwaimarisha katika dhuluma.
Baada ya Marko, watu wawili tena waliandika vitabu kama cha kwake, wakikitegemea kwa kiasi kikubwa na kukipanua kwa habari za utoto wa Yesu, mafundisho mengi zaidi n.k.
Wataalamu wanaona Injili hizo za Mathayo na Luka ziliandikwa kati ya miaka 80 na 90, hata hatujui ipi imetangulia.
Mazingira ni yaleyale ya Mashariki ya Kati, labda Antiokia, ila walengwa ni tofauti.
Injili ya Mathayo iliandikwa kwa ajili ya Wakristo wa Kiyahudi wakati mabishano kati ya Kanisa na Israeli yalipozidi, na ina lengo la kuwaimarisha katika imani yao kuwa Yesu ndiye Masiya, ndiye Musa mpya.
Kumbe Luka ambaye alikuwa Mpagani kwanza aliwaandikia hasa Wakristo wa mataifa akisisitiza upendo wa Yesu kwa wote, na kwa namna ya pekee kwa maskini, wakosefu na wengine waliodharauliwa.
Injili hizo tatu zinaitwa “ndugu” kwa jinsi zinavyofanana katika mpangilio, katika habari na pengine katika maneno yenyewe; kwa Kigiriki zinaitwa “sunoptiki”, yaani zinazotazamika kwa pamoja.
Luka aliiongezea Injili yake kitabu cha pili, yaani Matendo ya Mitume, kama mwendelezo wake, kwa kuwa aliona kazi ya Kristo inakamilishwa na Roho Mtakatifu katika ile ya Kanisa.
Waraka wa Yakobo
Waraka wa Yakobo ni kati ya vitabu 27 vinavyounda Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo.
Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.
Kitabu hiki labda kiliandikwa miaka ya 80 B.K. kikitumia jina la Yakobo, lakini wataalamu hawapatani kuhusu huyo ni nani, aliandika wapi na lini.
Kwa hakika walengwa wa kitabu ni Wakristo wa Kiyahudi wenzake, lakini si barua halisi, bali ni mchanganyiko wa mawaidha yanayofuata mtindo wa vitabu vya hekima na kuwa kama mwangwi wa hotuba ya mlimani ya Yesu.
Lengo lake ni kuhakikisha Ukristo usiishie katika mawazo mazuri, bali imani ijitokeze katika matendo mema.
Lengo lingine ni kuwakuza mafukara na kuwakemea matajiri, kadiri ya mwelekeo wa Kanisa la Yerusalemu (Yak 1:1-2:26; 4:1-5:6).
Waraka wa Yuda
Waraka wa Yuda ni kimojawapo kati ya vitabu 27 vya Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo.
Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.
Hatujui vizuri mwandishi ni nani (ingawa anajiita ndugu wa Yakobo), wala aliandika lini (wengi wanakisia miaka ya 80 B.K.), wala aliwaandikia akina nani (barua ni kwa wote, ingawa baadhi wanahisi walengwa kuwa ni Wakristo wa Kiyahudi walio nje ya Israeli).
Ujumbe ni kujihadhari na wazushi wanaobunibuni mafundisho mapya badala ya kushika imani ile iliyofunuliwa mara moja na ikatosha kwa nyakati zote; ujumbe huo ulitolewa kwa kuwatukana na kuwalaani wazushi hao (Yuda 1-4, 17-25).
Waraka wa pili wa Petro
Waraka wa pili wa Petro ni kimojawapo kati ya vitabu 27 vya Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo.
Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.
Siku hizi wataalamu wanakubaliana kukanusha barua hiyo kuwa imeandikwa kweli na Mtume Petro, wakisema ni kitabu cha mwisho kuandikwa katika Agano Jipya (labda huko Roma mwaka 100 hivi B.K.).
Kwa hakika iliandikwa baada ya waraka wa Yuda, kwa sababu inatumia maneno yake mengi.
Inawezekana mwandishi alitumia vilevile maneno ya Petro ambayo sasa yamepotea; kwa vyovyote aliandika kwa mamlaka yake kwa makanisa yote ili kuthibitisha mapokeo.
Pamoja na kupinga uzushi, lengo la barua ni kueleza sababu gani Bwana anachelewa kurudi.
Mafundisho mengine muhimu yaliyomo yanahusu uvuvio wa Roho Mtakatifu juu ya waandishi wa Biblia (Paulo mmojawao), wito wetu wa kushiriki umungu, uwepo wa ulimwengu mpya baada ya huu wa sasa kuangamizwa (2Pet 1:3-11,19 21; 3:8-18).
Ufunuo wa Yohane
Kitabu cha Ufunuo ni cha mwisho katika orodha ya vitabu 27 vinavyounda Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo.
Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.
Kundi la mwisho la vitabu vya Agano Jipya linajulikana kwa jina la Yohane, kwa kuwa Injili ya nne, barua tatu na kitabu cha Ufunuo viliandikwa na mtume huyo na wanafunzi wake.
Akiwa kijana kuliko mitume wenzake, Yohane alijaliwa kuishi miaka mingi na kuandika hadi miaka 70 hivi baada ya Yesu kwenda mbinguni.
Miaka hiyo yote alizidi kutafakari na kuhubiri maneno na matendo ya Bwana akitambua mafumbo mengi yaliyofichika ndani yake. Pengine alirekebisharekebisha maandiko yake mpaka mwishoni, halafu akawaachia wanafunzi wake kuyakamilisha na kuyaeneza kati ya Wakristo wa mkoa wa Efeso ambapo aliongoza Kanisa miaka mingi.
Hatua muhimu ni ile iliyofuata kufungwa kwake katika kisiwa cha Patmo (leo nchini Ugiriki). Akiwa huko Yesu Kristo alimtokea Yohane na kumpa ufunuo maalumu siku ya Bwana, yaani Jumapili (Ufu 1:9-11)
Ufunuo ni kitabu pekee cha kinabii katika Agano Jipya; kilikamilika mwaka 95 hivi B.K.; lengo lake ni kuwaimarisha katika tumaini Wakristo waliozidi kudhulumiwa na serikali ya Dola la Roma.
Kitabu hiki kimejaa mafumbo kama kawaida ya mtindo wa kiapokaliptiko.
Mtindo huo ni mgumu kueleweka kwa sababu mwandishi hakuweza kutamka wazi watesi watakaoangamizwa na Mungu ni akina nani.
Tena alipenda kusisitiza anatoboa siri za Mungu alizojaliwa kuzijua kwa njia za ajabu (njozi, malaika n.k.).
Tunahitaji kutafsiri mifano mingi (vitu, viungo, rangi n.k.) na tarakimu (nne, saba, kumi na mbili, elfu n.k.).
Kwa ajili hiyo ni muhimu kujua maana zake katika Biblia (Ufunuo umejaa madondoo ya Agano la Kale: mistari 274 kwa 404!).
Mpangilio wake kwanza una barua saba kwa makanisa ya mkoa wa Efeso, halafu sura 4-22 zina unabii kuhusu mambo yajayo, yaani vita vikali zaidi na zaidi kati ya Yesu Kristo na shetani ambaye anatumia dini na serikali za Kipagani.
Ushindi utakuwa wa Kristo na Kanisa, ambao hatimaye wanachorwa kama bwanaarusi na bibiarusi katika utukufu wa Mungu. (Ufu 1;4-5; 12; 21-22).
Waraka wa kwanza wa Yohane
Waraka wa kwanza wa Yohane ni kati ya vitabu 27 vya Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo.
Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.
Barua tatu za Yohane ziliandikwa kati ya mwaka 90 na 100 B.K., wakati ambapo jumuia za wafuasi wa Mtume Yohane zilianza kusambaratika.
Mafundisho na lugha vinalingana na Injili ya nne (Injili ya Yohane).
Barua ya tatu na ya pili hazina mafundisho muhimu, tofauti na ile ya kwanza inayodai imani sahihi na maisha matakatifu ili mtu astahili kuitwa Mkristo kweli.
Inakaza umwilisho wa Mwana wa Mungu na haja ya kuishi kwa uadilifu, na hasa kwa upendo (1Yoh 1:1-4; 2:3-11; 3:11-4:21; 2Yoh 7-13).
Amosi
Amosi (kwa Kiebrania "עָמוֹס", Amos) ni mmojawapo kati ya manabii wa Israeli. Kitabu chake, kutokana na ufupi wake, ni kati ya vile 12 vya Manabii Wadogo.
Anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake ni tarehe 15 Juni.
Baada ya unabii wa Eliya na Elisha, Mungu aliendelea kukazania ufalme wa kaskazini kabla haujaangamizwa kabisa: tahadhari kabla ya hatari.
Ndiyo sababu alimtuma huko Amosi kutoka Tekoa (ufalme wa kusini), alipokuwa mfugaji karibu na jangwa.
Amosi aliona maendeleo makubwa ya kaskazini chini ya mfalme Yeroboamu II, lakini hakudanganywa nayo, bali alitabiri yatakoma mapema.
Aliona Waisraeli wanaoshika sabato na sikukuu, pamoja na ibada na sadaka mbalimbali, lakini wananyanyasa wenzao maskini: hapo akapiga kelele kudai kwanza haki itiririke kama maji ya mto ili ibada ziwe na maana.
Hatimaye alikatazwa asiendelee kuhubiri, pia kwa sababu alikuwa mtu wa kusini, hivyo walifikiri anasema kwa kijicho tu.
Habari zake zinapatikana katika Kitabu cha Amosi ndani ya Tanakh (Biblia ya Kiebrania), kwa hiyo pia katika Agano la Kale la Biblia ya Kikristo.
Ni kwamba, tofauti na manabii Eliya na Elisha waliomtangulia wasiache maandishi, nabii Amos (786 - 746 hivi K.K.) ana kitabu chenye mafundisho yake aliyoyatoa katika ufalme wa Israeli (Kaskazini) ingawa alikuwa mtu wa ufalme wa Yuda (Kusini).
Hakutarajia kutumwa na Mungu, ila ilimbidi akubali kutabiri kwa niaba yake (7:10-17), hasa kuwa Israeli itaangamizwa na kutekwa na Waashuru utumwani kwa makosa dhidi ya imani na ya haki pamoja na anasa (5-6).
Waisraeli wakakataa maneno yake hata wakatendwa alivyowatabiria kwa ukali wote (2Fal 17:5-23).
Israeli ya Kale
Israeli ya Kale ni jina la watu au taifa walioitwa taifa teule katika Tanakh au Biblia ya Kiebrania (kwa hiyo pia katika Agano la Kale lililo sehemu ya kwanza ya Biblia ya Kikristo.
Kihistoria waliishi katika nchi iliyoitwa Kanaani, halafu Israeli (baadaye pia Palestina) kuanzia mnamo 1200 KK hadi mnamo mwaka 70 BK Waroma wa Kale walipovamia na kuharibu Yerusalemu, ambao tena mwaka 135 waliwafukuza wote kutoka nchi yao.
Wenyeji walijiita mwanzoni Wanaisraeli na baadaye pia Wayahudi.
Historia ya Israeli ya Kale inaanza tangu kupatikana kwa taifa hilo katika nchi yake inayoitwa Israeli. Kufuatana na masimulizi ya Agano la Kale taifa la Israeli lilianzishwa na Wanaisraeli waliotoka Misri chini ya uongozi wa Musa na kuvamia Kanaani mnamo mwaka 1200 KK chini ya Yoshua.
Wataalamu wengine wa kisasa wanaona ya kwamba taifa lilitokea hasa ndani ya nchi kwa kuungana kwa vikundi mbalimbali.
Muungano huo wa vikundi na makabila ukawa taifa na kuunda ufalme wa kwanza wa Israeli wakati wa mfalme Sauli aliyefuatwa na Daudi na mwanae Suleimani.
Baada ya kifo cha Suleimani likatokea farakano na jina la "Israeli" likatumiwa na ufalme wa kaskazini, wakati mji mkuu wa kale Yerusalemu ukaendelea kama mji mkuu wa ufalme wa Yuda.
Falme zote mbili zilishindwa katika vita na kuanzia mwaka 587 KK hapakuwa tena na dola la kujitegemea, bali eneo lilikuwa chini ya falme mbalimbali kama vile Babiloni, Uajemi na Ugiriki wa Kale.
Lakini harakati za Wamakabayo za kurudisha uhuru uliweza kuwafukuza Wagiriki na kuanzisha ufalme wa Kiyahudi kati ya 140 KK hadi 4 KK.
Hata hivyo kuanzia mwaka 63 KK ufalme huo uliwekwa chini ya ulinzi wa Dola la Roma na polepole kugawiwa na hatimaye kuwa jimbo la Kiroma (tangu 70 BK).
Maangamizi ya Yerusalemu mwaka 70 BK huhesabiwa kama mwisho wa Israeli ya Kale. Wataalamu wengine wanaona tayari uvamizi wa mji wa 587 KK na Wababeli kama mwisho wa kipindi hiki na kuangalia kipindi kati ya 587 KK hadi 70 BK kama kipindi kipya.
Wakati wa Agano Jipya, mji wa Yerusalemu, pamoja na nchi ya Israeli/Palestina, vilikuwa chini ya Dola la Roma, ambalo lilitawala maeneo yote yanayozunguka bahari ya Mediteranea. Mkuu wa Dola alikuwa na cheo cha "Kaisari" akikaa mjini Roma (Italia).
Waroma walidai utiifu na kodi za mataifa na makabila yote yaliyokuwa chini yao. Lakini hawakuwa na neno juu ya utamaduni na dini za nchi hizo.
Utawala wa Kiroma ulirahisisha biashara na uchumi pamoja na mawasiliano katika maeneo haya yote. Waroma hawakuwa na mitambo ya injini lakini walikuwa wataalamu wa uhandisi. Walikuwa hodari sana kujenga barabara na nyumba za ghorofa. Majengo kadhaa waliyoyajenga husimama mpaka leo. Magofu ya miji yao yanaonekana leo hii kuanzia Misri na Algeria hadi Ujerumani na Asia. Wasanii wao walichonga sanamu za mawe za kudumu.
Israeli/Palestina ilikuwa na serikali yake ya Kiyahudi lakini pia na liwali au gavana wa Kiroma. Waroma walizima kwa ukali majaribio yote ya kupindua utawala wao. Wayahudi katika Israeli walijaribu mara mbili kuwafukuza Waroma nchini: miaka 66-73 na 135 BK. Kila safari Waroma walilipiza kisasi, wakichoma moto miji na vijiji na kuwafanya wananchi kuwa watumwa au kuwaua kabisa.
Raimond Aumann
Raimond Aumann (amezaliwa 12 Oktoba 1963) alikuwa mchezaji wa mpira wa miguu kutoka nchini Ujerumani. Alikuwa golikipa wa Bundesliga kati ya mwaka 1982 na 1994. Kwa miaka miwili ya mwanzo alikuwa golikipa msaidizi wa FC Bayern Munich (wa kwanza kuchaguliwa alikuwa Bw. Jean-Marie Pfaff).
Mnamo mwaka wa 1984 akaja kuwa namba moja kwa mara ya kwanza mpaka alipokuja kuumia mnamo mwezi Novemba katika mwaka wa 1985. Pale Bw. Jean-Marie Pfaff alipoondoka katika kikosi cha Bayern Munich mnamo mwaka 1988, Raimond Aumann akawa ndiyo golikipa wa kwanza. Raimond pia
alifirika kuwa ndiyo golikipa bora wa Ujerumani kwa kipindi hicho.
Elluz Peraza
Elluz Peraza (amezaliwa tar. 26 Januari 1958) ni mwigizaji wa filamu na tamthilia kutoka nchini Venezuela. Huenda akawa anafahamika zaidi kama Emperatriz Azcarraga kutoka katika tamthilia ya La Revancha, vilevile Teresa kutoka tamthilia ya Secreto de Amor.Elluz Peraza Katika Serials.RU
Mlinzi (ndege)
Walinzi ni ndege wa bahari wa familia Procellariidae. Spishi za jenasi "Macronectes" huitwa Kwazi-bahari pia. Walinzi wanafanana na albatrosi. Kwa hivyo rangi zao zinatofautiana kutoka nyeupe kabisa kupitia nyeupe na kijivu au kahawia mpaka mwili wote mweusi. Wana domo kubwa lenye ncha kwa umbo la kulabu, lakini mirija miwili ya pua iungana juu ya domo; ile ya albatrosi haiungani.
Kama albatrosi, walinzi huenda mbali sana wakiruka angani na spishi nyingi zinaweza kuzunguka dunia. Hawapigi mabawa sana baada ya kuruka, lakini wananyiririka kwa mabawa yaliyonyooshwa. Huwakamata ngisi, samaki na gegereka na hula takataka ya uvuvi na mizoga pia. Spishi za "Puffinus" na "Calonectris" huzamia ili kuyakamata mawindo na wanaweza kufika zaidi ya mita 50 chini ya maji. Spishi nyingine huyakamata mawindo kijuujuu. Spishi kadhaa za "Pachyptila" huchuja maji kwa domo pana lao ili kupata zooplanktoni.
Kwa kawaida malinzi huyatengeneza matago yao kwa visiwa vya mbali visipokaa watu wala mamalia wengine. Spishi nyingi huyatembelea makoloni yao usiku kuzuia shakwe-waporaji. Jike hulitaga yai moja tu kwa kawaida ndani ya kishimo.
Bundesliga
Bundesliga ni jina la michezo ya hali ya juu katika nyanja za michezo mbalimbali katika Ujerumani na Austria. Bundesliga ina maana ya kutaja ligi kuu ya nchi nzima. Mpira wa miguu ni mchezo mashuhuri sana katika nchi hizo mbili. Na ndiyo maana mchezo wa mpira wa miguu unajulikana sana katika nchi hizo kwa jina la Bundesliga.
Timu za mpira zinaingia katika Bundesliga kwa kuwa washindi katika moja kati ya ligi ndogo za nchini humo. Timu itakayoongoza katika msimu wa mashindano hayo inaitwa Meister. Meister ni neno la Kijerumani lenye maana ya bingwa au mshindi. Kisheria, msimu wa michezo ya mpira huwa na kawaida ya kuanza Juni katika mwaka uliopo hadi Juni mwaka unaofuatia.
Timu itakayoongoza itategemea na ushindi au pointi walizozipata wakati wa msimu huo. Msimu huo umegawanyika katika sehemu mbili. Katika kila sehemu, kila timu zitashindana dhidi ya mwenzake. Katika mambo ya mpira wa miguu, timu itakayoshinda itapata pointi tatu. Kama mchezo utaisha bila kupattikana mshindi, basi timu zote mbili zitapata pointi mojamoja.
Idadi ya timu ni 20
Ninga-bahari
Ninga-bahari ni ndege wa familia Hydrobatidae na Oceanitidae. Wana mnasaba na walinzi lakini ni wadogo kuliko hawa. Spishi za Hydrobatidae ni weusi au kijivucheusi na weupe kwa kiasi mbalimbali. Spishi za Oceanitidae ni weusi juu na weupe chini. Huruka kwa kupapatika. Hula gegereka wa planktoni na samaki wadogo wakiangama hewani na kukanyaga maji.
Kwa kawaida ninga-bahari huzaa kwa visiwa vya mbali visipokaa watu wala mamalia wengine. Huyatembelea makoloni yao usiku kuzuia ndege au wanyama mbua. Jike hulitaga yai moja tu kwa kawaida ndani ya kishimo au mwanya wa mwamba.
Johnny Tri Nguyen
Johnny Tri Nguyen (Kivietnamese: Nguyễn Chánh Minh Trí, amezaliwa tar. 16 Februari 1974 katika mkoa wa Binh Duong, Vietnam ya Kusini) ni mwigizaji wa filamu, tamthilia, "stunt" na vilevile ni "martial artist" wa Kivietnam-Kimarekani.
Johnny aliondoka nchini Vietnam akiwa na umri wa miaka 8 akiwa pamoja na familia yake, mama, baba, kaka yake, na dada yake wote wakaelekea zao mjini Los Angeles. Johnny ni nusu Mchina na nusu Mvietnam, mama yake ni Mchina.
Johnny Nguyen ametoka katika familia yenye asili ya uigizaji. Mjomba wake ni Bw. Nguyen Chanh Tin, mwigizaji filamu wa zamani wa Kivietnam, wakati kaka yake Bw. Charlie Nguyen, ambaye amewahi kuongoza filamu nyingi maarufu za kampuni ya Van Son Entertainment videos.
Filamu alizocheza Johnny ni kama vile Tom-Yum-Goong (ya Tony Jaa) na Cradle 2 the Grave. Kazi za ustant kacheza katika filamu ya Spider-Man sehemu ya pili na alicheza kama Green Goblin katika sehemu za mwanzo-mwanzo. Johnny ni mtaalmu wa kupambana kwa kung fu, wushu, tai chi, aikido, na vovinam.
Safari Tripers
Safari Tripers ni moja ya bendi za muziki wa dansi kutoka nchini Tanzania. Kwa sasa bendi hii haipo tena katika ulimwengu wa muziki. Bendi hii ilikuwa na maskani yake jijini Dar es salaam.
Mwanamuziki mahili ambaye kwa sasa ni marehemu Rajab Marijani aliwahi kuwa kiongozi wa benndi hii.
Farasi
Farasi ni mnyama mkubwa katika ngeli ya mamalia. Wamefugwa na binadamu tangu maelfu ya miaka. Matumizi yao ni kubeba watu au mizigo au kufanya kazi ya kuvuta magari na plau. Wamefugwa pia kwa ajili ya nyama na maziwa yao.
Farasi afugwaye au Farasi-kaya ni nususpishi moja ya tatu za spishi "Equus ferus". Nususpishi moja nyingine inabaki sasa na hii ni farasi pekee wa porini wa kweli inayobaki (Farasi wa Pzrewalski). Farasi wa Ulaya au Tarpani amekwisha sasa. Kuna farasi wengine porini mahali pengi duniani, lakini hawa ni farasi waliofugwa zamani na walitoroka kwenye pori. Familia ya Equidae ina spishi saba nyingine, kujumuisha punda na punda milia.
Ufugaji umeleta aina nyingi za farasi; aina kubwa sana huwa na kilogramu 1,000 wakitumiwa kwa kazi nzitonzito za mashambani au msituni.
Aina nyingi zatumiwa kwa usafiri kama farasi za kupanda. Aina za pekee zimefugwa kwa michezo, kwa mfano mashindano ya mbio au kuruka juu ya vizuizi.
Farasi wadogo wasiofikia urefu wa 1.48 m mbegani huitwa "poni"; asili yao ni mazingira baridi na ya mlimani penye uhaba wa chakula. Hao poni walifugwa kiasili kwa kazi za kubeba watu au mizigo na siku hizi wanafugwa mara nyingi kama farasi wa burudani kwa watoto hata nje ya maeneo yao ya asili. Maarufu ni kwa mfano poni wa Shetland.
Asili ya farasi wote ni aina za farasi mwitu wa porini. Wataalamu huamini ya kwamba ufugaji ulianza wakati wa milenia ya tatu KK katika Asia. Utafiti wa genetiki unadokeza kuwa chanzo cha ufugaji wa farasi mwitu kilitokea mahali mbalimbali, si mahali pamoja tu.
Mnamo mwaka 2000 KK matumizi ya farasi yameshasambaa kwenye sehemu kubwa ya mabara ya Asia na Ulaya.
Makabila na mataifa waliotumia farasi walikuwa na faida katika shughuli za usafiri na vita. Baadaye iligunduliwa pia kwamba farasi anaweza kusaidia kwenye shughuli za kilimo kama kuvuta plau.
Farasi waliwezesha watu kuvuka haraka maeneo makubwa ya savana za Asia. Makabila ya wahamiaji walitumia farasi.
Wanyama hawa walibadilisha pia uso wa vita. Picha kwenye majengo ya Babeli, Mesopotamia na Misri ya Kale zinaonyesha jinsi gani magari yaliyovutwa na farasi yalivyobeba wanajeshi wawili au watatu. Magari haya yalihofiwa sana. Baadaye maendeleo ya teknolojia ya viti ya farasi yalisababisha kutokea kwa wanajeshi wa kupanda walioweza kushambulia kwa vikosi vikubwa.
Mahitaji ya vita yalisababisha pia ufugaji wa aina nzito sana za farasi walioweza kumbeba askari aliyevaa kinga ya feleji mwilini pamoja na silaha zake.
Farasi walikuwa usafiri mkuu wa wanajeshi hadi karne ya 19. Kutokea kwa reli kuliwezesha usafiri wa haraka wa askari wengi katika nchi za Ulaya na Amerika ya Kaskazini. Hata hivyo katika maeneo mengi ya dunia ni farasi waliobeba watu na mizigo ya jeshi.
Kilimo cha Ulaya kilitegemea hasa farasi tangu zama za kati na kugunduliwa kwa mbinu za kufunga plau kwenye mabega ya mnyama bila ya kukaza shingo lake. Kugunduliwa kwa teknolojia hii kulisababisha kupanda kwa mazao Ulaya na kuongezeka kwa watu.
Paka
Paka ni wanyama mbuai wa nusufamilia Felinae katika familia Felidae. Spishi nyingine zinaitwa duma, simbamangu na mondo. Nyingi ni ndogo kama paka-kaya lakini spishi kama duma, linksi na puma ni kubwa zaidi sana. Isipokuwa simbamangu, Asian golden cat, puma na pengine paka-msitu, paka wote wana milia na/au madoa. Paka hukamata mawindo aina yo yote lakini ukubwa wa mawindo unafuatana na ukubwa wa spishi ya paka. Spishi nyingine zinatokea msitu na nyingine zinatokea maeneo wazi.
https://en.wikipedia.org/wiki/Cat
https://pestpolicy.com/best-flea-treatment-for-cats/
Mtaguso
Mtaguso ni mkutano wa viongozi wa Kanisa hasa maaskofu pamoja na Wakristo wengine kadhaa.
Wa kwanza ulikuwa ule wa Mitume uliofanyika Yerusalemu ili kujadili suala la waongofu wa mataifa, kama walazimishwe kutahiriwa na kufuata Torati yote au sivyo.
Waliohudhuria ni pamoja na Petro, Yakobo Mdogo, Paulo n.k. (Mdo 15:1-29).
Mtaguso unaweza kufanyika katika ngazi mbalimbali, kuanzia kanda, taifa hadi Mtaguso mkuu wa kimataifa.
Mitaguso saba ya kwanza ya kanisa lisilogawiwa bado inakubaliwa na Wakristo wengi kama Wakatoliki, Waorthodoksi na Waprotestanti kama mitaguso ya kiekumene.
Tangu kutokea kwa mafarakano urithi wa mitaguso umedumu hasa ndani ya Kanisa Katoliki lililoendelea kuendesha mitaguso mbalimbali.
Kati yake, mtaguso muhimu wa siku za karibuni ulikuwa Mtaguso wa pili wa Vatikano uliofanyika Roma kati ya 1962 na 1965 na kuleta hali mpya hata katika uhusiano wa Wakatoliki na Wakristo wenzao wa madhehebu tofauti, tena kati yao na ulimwengu wote.
Precious Blood Secondary School Riruta
Precious Blood Secondary School Riruta, ni jina la shule ya upili ya wasichana. Shule hii iko katika eneo la Nairobi, upande wa Kawangware.
Mkuu wa shule ni Bi. Akatsa, na kabla yake, kulikuwa Bi. Mungai.
Shule ya Precious Blood ni shule ya serikali, na inapata usaidizi wa kanisa ya Katoliki. Kuna wasichana mia tatu na sitini, tisini kwa kila darasa. Mavazi yao ni ya rangi ya kijani kibichi na nyeupe, na wanavaa viatu nyeusi.
Kwa miaka mengi, shule ya upili ya Precious Blood imepata matokeo bora kwenye mtihani wa KCSE. Mara nyingi shule hii huwa kati ya shule kumi ambazo zinaongoza nchi katika mtihani huu. Wasichana wa Precious Blood wameendelea kujiunganisha na Vyuo Kikuu bora, Kenya na pia ng'ambo.
Kitu Gani
Kitu Gani ni nyimbo ya Dknob akimshirikisha Q Jay. Inatoka katika albamu ya "Bomoa Mipango". Nyimbo ilirekodiwa katika studio ya Mwamba Production ya Dar es Salaam, Tanzania. Nyimbo hii imekuwa kama utambulisho wa albamu hiyo ya Bomoa Mipango, ingawaje si wengi waliotegemea albamu itakwenda kwa jina hilo. Albamu imetolewa mnamo tarehe 1 Julai ya mwaka wa 2008.
With You
With You inaweza kutaja:
With You (nyimbo ya Chris Brown)
"With You" ni wimbo wa pop na R&B ya mwanamuziki Chris Brown, imetungwa na Johntá Austin, Tor Erik Hermansen, Mikkel Eriksen, Espen Lind na mwisho kabisa Amund Bjørklund.
Wimbo ulitayarishwa na Bw. Stargate ambaye pia alitayarisha wimbo wa "Unfaithful" na "Hate That I Love You" ya Rihanna na "Irreplaceable" ya Beyonce Knowles. Wimbo umetoka ukiwa kama single ya tatu kutoka katika albamu ya pili ya Brown ijulikanayo kwa jina la Exclusive ya mwaka wa 2007.
Wapenzi wengi wa muziki walikuwa wakiponda wimbo huu kwa madai ya kwamba eti unafanana sana na ule wimbo wa Beyonce (Irreplaceable), ingawaje Chris na Stargate hawajapata pigo lolote juu ya wimbo huu.
Kufuatia kutofanya vizuri katika chati wimbo wake wa "Wall To Wall" na "Kiss Kiss", "With You" ikatoka mnamo tar. 4 Desemba 2007 katika albamu zake za Marekani, na ikawa wimbo wake wa pili kupata mafanikio katika soko la muziki la kimataifa.
Mnandi-pwani
Minandi-pwani ni ndege wa bahari wa jenasi "Fregata", jenasi pekee ya familia Fregatidae. Wana domo refu lenye ncha kwa kulabu, mabawa marefu na mkia wenye panda. Rangi yao ni nyeusi; jike ana tumbo jeupe na dume ana mfuko wa koo mwekundu ambao anaweza kumvimbisha ili kumvutia jike. Ndege hawa hawaogelei na watembea kwa shida, kwa hivyo wako hewani takriban saa zote. Wanaweza kukaa hewani hata zaidi ya wiki moja. Kama shakwe-waporaji, huonekana mara nyingi wakipora mateka kwa ndege wengine, lakini chakula chao hasa ni samaki, ambao huwakamata wakiruka, na kwa kiasi kidogo zaidi makinda ya ndege. Jike hutaga yai moja au mayai mawili juu ya mti au ardhini au juu ya mwamba wa pwani.
Soprano
Francis Xavery Ndumbaro au Soprano (amezaliwa tar. 2 Mei 1984) ni mwimbaji wa muziki wa R&B na Bongo Flava kutoka nchini Tanzania. Huenda akawa anafahamika zaidi kwa kuimba nyimbo ya Kausha na Pamoja Nawe ambayo alimshirikisha mwimbaji mwingine wa hip hop na Bongo Flava Bw. Dknob.
Inter Mirifica
Hati hiyo ilitolewa na Mtaguso wa pili wa Vatikano mapema (4 Desemba 1963) ili kukabili jambo ambalo siku hizi ni zito sana kwa jinsi linavyochangia maisha na utamaduni wa watu duniani kote, yaani vyombo vya upashanaji habari vilivyoendelea hasa katika karne ya 20 na kuwafikia karibu watu wote vikieneza habari, mawazo, maadili n.k.
Hati hiyo maalumu, iliyopata kura 1960 dhidi ya 164 kati ya washiriki wa mtaguso huo, inaitwa kwa Kilatini "Inter Mirifica" (maana yake, "Kati ya Maajabu").
Kwa njia yake Kanisa Katoliki limetamka kuwa linavipokea kwa shukrani kwa Mungu aliyempa binadamu akili ya kuvumbua na kubuni njia hizo zinazoweza kumuinua hata kidini.
Lakini kwa ubaya wa moyo wake anaweza pia kuzitumia kwa uharibifu wake na wa wengine wengi, hasa watoto na vijana wasio na kinga.
Kwa hiyo Kanisa linapaswa kushughulika ili vyombo hivyo vyote vitumike vema kwa kueneza habari njema, maadili na taarifa za kweli ili watu wakabili maisha vizuri na kuokoka.
Pia liwaelimishe wote kuhusu namna ya kuchuja na kutumia vilivyo magazeti, vitabu, filamu, redio, televisheni n.k., wakielewa urahisi wa kudanganywa na kupotoshwa na vyombo hivyo.
Hiyo ni kazi ya wachungaji, wazazi na walezi, lakini serikali pia isaidie kutunza mazingira safi.
Mtaguso umeagiza shughuli hizo ziratibiwe kijimbo, kitaifa hata kimataifa.
Kwa kuwa shughuli hizo zina gharama kubwa, Wakristo wanahimizwa kujitolea kwa ukarimu hasa Jumapili maalumu moja kwa mwaka.
Orientalium Ecclesiarum
Mtaguso wa pili wa Vatikano ulizingatia hali duni ya Makanisa Katoliki ya Mashariki ukaamua kuiboresha.
Ndiyo sababu tarehe 21 Novemba 1964 ulitoa hati maalumu kwa kura 2110 dhidi ya 39. Jina lake kwa Kilatini ni "Orientalium Ecclesiarum" (maana yake, "Ya Makanisa ya Mashariki").
Kwanza ulitamka kuwa hayo yanastahili kuheshimiwa sana pamoja na mambo yao yote (liturujia, teolojia, sheria za Kanisa, miundo n.k.) kama sehemu ya hazina ya Kimungu iliyokabidhiwa kwa Kanisa.
Liturujia zao ziliagizwa zitunzwe kiaminifu na kurekebishwa kama zimeachana na mapokeo ya Mashariki; hasa sakramenti zirudi kufuata taratibu asili.
Mashirika ya kitawa ya Kilatini yajitahidi kuanzisha jumuia za Mashariki.
Hati inatamka wazi kwa mara ya kwanza kuwa madhehebu yote ya Kikatoliki (yaani ya mashariki na ya magharibi) yana haki na wajibu sawa hata kuhusu uenezaji Injili duniani kote.
Wachungaji wa hayo yote wazoee kushirikiana, na wanaojiandaa kupata upadri waelimishwe juu ya uhusiano kati ya madhehebu hayo mbalimbali ya Kanisa moja.
Waamini wa Mashariki wapatiwe mapadri na maaskofu wao popote wanapohitaji.
Waortodoksi wakijiunga na Kanisa Katoliki waendelee kufuata madhehebu yao, na wenye daraja kati yao waendelee kuitumia.
Kutokana na umuhimu wa patriarki kwao, hadhi na haki zake zirudishwe kama zilivyokuwa kabla ya utengano na Waortodoksi, na Makanisa yasiyo naye yafikiriwe.
Hatimaye hati hiyo inahimiza Wakatoliki wa Mashariki kushughulikia ekumeni hasa upande wa Waortodoksi, ikiruhusu kutoleana nao sakramenti kadhaa na mengineyo.
Unitatis Redintegratio
Kurudisha umoja kati ya Wakristo wote ni lengo kuu mojawapo la Mtaguso wa pili wa Vatikano.
Matengano yaliyokata vipandevipande mwili wa Kristo ni kinyume cha matakwa yake na yanakwaza ulimwengu usiweze kuamini.
Mtaguso uliona siku hizi Mungu amewahurumia Wakristo na kuwatia hamu ya umoja hata ukatokea tapo la ekumeni.
Ndiyo sababu tarehe 21 Novemba 1964 (kwa kura 2137 dhidi ya 11) ilitolewa hati maalumu inayoitwa kwa Kilatini "Unitatis Redintegratio" (yaani "Urudishaji wa Umoja").
Kwa hati hiyo Kanisa Katoliki linawajibika kushirikiana na madhehebu yoyote ya Kikristo lisije likazuia kazi hiyo ya Roho Mtakatifu.
Sura ya kwanza inaeleza msimamo wa Kanisa Katoliki kuhusu ekumeni.
Imani yake ni kwamba Kanisa ni moja tu, nalo limekabidhiwa kwa waandamizi wa mitume chini ya waandamizi wa Petro.
Mtaguso unakiri kuwa mafarakano yaliyotokea kati ya Wakristo yalisababishwa na makosa ya pande zote.
Waliolelewa Kikristo nje ya Kanisa Katoliki hawawezi kulaumiwa, tena ni Wakristo halisi na ndugu za Wakatoliki, ingawa ushirika wao si kamili.
Wakatoliki wawaheshimu pamoja na mema yao mengi ambayo yanatokana na Mungu na kuelekea ujenzi wa Kanisa.
Makanisa yao au jumuia zao vinatumiwa na Mungu kama vyombo vya wokovu, ila katika Kanisa Katoliki tu unapatikana ukweli mzima na vifaa vyote vya wokovu.
Hata hivyo Mtaguso ulikiri kwamba Wakatoliki hawatumii vizuri neema hizo hata wanawakwaza wenzao; basi, wanapaswa kulenga ukamilifu wa Kikristo ili Kanisa ling’ae mbele ya wote.
Mbali ya matendo ya kupendana ni muhimu pia majadiliano ya kiteolojia na mikutano ya sala ya pamoja.
Sura ya pili inaeleza utekelezaji ikisisitiza kuwa unawapasa waamini wote, kwa njia ya kurekebisha Kanisa, kuongoka, kusali, kushirikishana sakramenti, kufahamiana, kueleza imani kwa usahihi na bila ya kudharau madhehebu mengine, kushirikiana katika kutetea haki na amani na kuleta maendeleo.
Sura ya tatu inaeleza kifupi historia ya mafarakano kwa kutofautisha sana yale yanayohusu Waortodoksi na yale yanayohusu Waprotestanti, hasa kutokana na makundi hayo mawili kudumu kuwa au kutokuwa na daraja halisi na hivyo kuwa au kutokuwa na sakramenti ya ekaristi. Kwa msingi huo kiteolojia baadhi yanastahili kuitwa "Makanisa", baadhi "jumuia za Kikanisa" tu.
Uhusiano wa Wakatoliki na makundi hayo ni tofauti, na uwezekano wa kushirikiana katika sakramenti ni mkubwa kwa Waortodoksi, bali ni mdogo kwa Waprotestanti.
Mwishoni hati hii inakiri kuwa ekumeni inapita uwezo wa binadamu, kwa hiyo tegemeo lote ni katika sala ya Yesu kwa Kanisa, katika upendo wa Baba na katika uwezo wa Roho Mtakatifu.
Christus Dominus
Christus Dominus ni maneno mawili ya kwanza ya hati iliyotolewa kwa Kilatini na Mtaguso wa pili wa Vatikano kuhusu kazi ya maaskofu. Maneno hayo yana maana ya "Kristo Bwana".
Hati hiyo ilitolewa tarehe 28 Oktoba 1965 kwa kura 2319 dhidi ya 2 tu.
Baada ya kufundisha juu ya daraja ya uaskofu katika hati "Lumen Gentium" mtaguso mkuu ulitunga hati hii kuhusu kazi ya maaskofu katika ngazi tatu:
Kwanza kila askofu atazamiwa kuwa kiungo cha kundi la maaskofu ambalo linaongozwa na askofu wa Roma na kuwajibika kulichunga Kanisa zima. Wajibu huo unatimizwa kwa kushiriki katika mtaguso mkuu, ambako ni haki ya maaskofu wote, kuchangia muundo mpya wa sinodi ya maaskofu, kushughulikia kwa hali na mali misheni na majimbo yasiyo na mapadri au mali za kutosha, kuwaombea maaskofu wafungwa na wanaodhulumiwa, kuchangia katika ofisi za papa.
Pili, ni wajibu wa baadhi ya maaskofu kuchunga kwa jina la Bwana sehemu fulani ya taifa la Mungu wakitimiza kazi za kufundisha, kutakasa na kuongoza kama wachungaji halisi, ingawa wanapaswa kuheshimu mamlaka ya papa, patriarki na maaskofu wakuu. Chini ya askofu wake jimbo ni Kanisa maalumu ambamo Kanisa pekee linaishi na kutenda. Hati hiyo inaelekeza namna ya kutimiza wajibu huo (pamoja na kuagiza utungwe mwongozo maalumu ambao ufafanue zaidi), inaagiza mipaka ya majimbo irekebishwe yasiwe makubwa mno wala madogo mno, na inaratibu uhusiano na maaskofu waandamizi na wasaidizi, nafasi ya makamu na halmashauri za askofu, uhusiano na maparoko na mapadri wengine. Suala lingine gumu ni uhusiano na watawa hasa walio mapadri, ambao wamehimizwa sana kuishi kweli kama viungo vya jimbo na kujihusisha na maendeleo yake ya Kiroho na ya kitume kwa kushirikiana na askofu, mapadri na walei pamoja na watawa wengine. Pia maaskofu wazee au wenye shida nyingine wanahimizwa kujiuzulu.
Tatu, maaskofu wanahimizwa kuchangia ustawi wa Kanisa katika maeneo yao kupitia sinodi, mtaguso wa kanda au wa nchi, baraza la maaskofu, ushirikiano katika kanda, pia na maaskofu waliopewa kazi tofauti na jimbo (k.mf. uchungaji wa askari wote wa nchi yao).
Maagizo yote ya hati hiyo yalikusudiwa kuongoza marekebisho ya sheria za Kanisa.
Optatam Totius
Siku ileile (28-10-1965) ambayo Mtaguso wa pili wa Vatikano uliyotoa hati kuhusu uchungaji wa maaskofu na kuhusu urekebisho wa watawa, ilitolewa nyingine tena inayohusu malezi ya kipadri: toka mwanzo hayo yanatiwa maanani sana kwa kusema urekebisho unaotumainiwa wa Kanisa lote unategemea kwa kiasi kikubwa upadri ukitimizwa kwa roho ya Yesu Kristo.
Hati hiyo ilipata kura 2318 dhidi ya 3 tu kati ya washiriki wa mtaguso huo, ikatolewa na Papa Paulo VI. Jina lake kwa Kilatini ni "Optatam Totius", yaani "Kuchagua Yaliyo Bora".
Kuhusu malezi hayo mtaguso mkuu ulikusudia kulinganisha mang’amuzi ya karne zilizopita na mahitaji mapya.
Kwa kuwa malezi yanapaswa kuwa tofauti kwa kila mtu na kila aina ya watu, basi maagizo ya hati hiyo yanayolenga kulinda umoja wa upadri, yatekelezwe kwa namna tofauti kadiri ya mazingira, madhehebu na aina ya mapadri (watawa, wanajimbo waseja na wenye ndoa).
Kwanza jumuia nzima inapaswa kuwajibika kwa malezi ya vijana na ustawi wa miito hasa kwa njia ya sala. Wakurugenzi wa miito wasishindanie vijana, bali tujifunze wote kuwa na mtazamo wa Kikanisa na wa kimataifa. Njia ya kawaida ya kuotesha mbegu za miito ni seminari ndogo. Hizo si za lazima, kinyume na seminari kuu ambapo malezi yote yanalenga upadri moja kwa moja. Walezi wachaguliwe kati ya mapadri bora, kwa kuwa malezi yanawategemea hasa wao. Waseminari waendelee kuchambuliwa kwa imani ya kwamba Mungu hatakubali Kanisa likose wahudumu ikiwa wasiofaa wanaelekezwa kwingine.
Namba nyingine zinahusu malezi ya kiroho, upendo kwa Kanisa, malezi ya kijinsia, ukomavu wa kiutu na uwezekano wa marekebisho ya sheria. Yanafuata maagizo kuhusu masomo yenyewe ambayo moyo wake uwe ni Biblia, na masomo ya juu. Pia inasisitizwa kuwa masomo na malezi hayo yote yanalenga uchungaji katika nyanja zote.
Mwari
Wari (pia miari au wali) ni ndege wakubwa wa maji wa jenasi "Pelecanus", jenasi pekee ya familia Pelecanidae, wenye domo kubwa na rangi nyeupe au kijivu. Ndege hawa huvua samaki kwa kundi. Domo lao la chini ni ngozi inayoweza kunyoka na kuumba mfuko ili kuuwekea samaki kwa kitambo. Jike huyataga mayai mawili ardhini au kwa tago la matete na matawi kati ya matete, juu ya mti mrefu au juu ya mwamba wa bahari.
Apostolicam Actuositatem
Mtaguso wa pili wa Vatikano uliwaongelea walei katika hati mbalimbali ukionyesha nafasi yao katika maisha ya Kanisa (liturujia, upashanaji habari, ekumeni n.k.).
Hata hivyo uliona umuhimu wa kuwaandikia hati maalumu iwaongoze hasa katika utume ili watimize wajibu wao kwa wokovu wa ulimwengu.
Karibu waamini wote wa Yesu ni walei, tena ndio wanaoshirikiana zaidi na watu wowote katika yote: hivyo wasipotoa mchango wao, utume wa Kanisa utakuwa mlemavu, hasa siku hizi.
Si kwamba wanapaswa kufanya utume kutokana na uhaba wa mapadri na watawa, bali kutokana na wito walioupata katika ubatizo na kipaimara.
Hati hiyo, ilitolewa tarehe 18 Novemba 1965 kwa kura 2340 dhidi ya 2 tu, inaanza na maneno "Apostolicam Actuositatem" (katika Kilatini yana maana ya "Utendaji wa Kitume").
Sura ya kwanza inaeleza wito huo katika Kanisa na roho itakayowawezesha kuutimiza kitakatifu, kwa sababu wito wao ni tofauti na ule wa mapadri na watawa, hivyo maisha ya Kiroho pia yanapaswa kuwa tofauti.
Sura ya pili inaeleza malengo makuu ya utume wa walei, kwamba sio tu kueneza ujumbe wa Yesu Kristo, bali pia kuratibu malimwengu yafuate matakwa ya Mungu, kutimiza matendo ya huruma na kushuhudia upendo.
Sura ya tatu inafafanua zaidi nafasi mbalimbali za utume wao: jumuia za Kikanisa, familia, vijana, jamii, taratibu za kitaifa na za kimataifa.
Sura ya nne inaeleza namna za kutimiza utume, kuanzia ule wa mtu mmojammoja hadi ule wa pamoja katika vyama mbalimbali ambavyo walei wana haki ya kujiundia, na katika miundo maalumu iliyoanzishwa na wachungaji wao.
Sura ya tano inaeleza utaratibu wa kufuatwa katika utume ili ufanyike si kwa wivu na mashindano bali kwa upendo na ushirikiano, kwanza na maaskofu, mapadri na wahudumu wengine mpaka na Wakristo wa madhehebu tofauti na wasio Wakristo. Kwa ajili hiyo katika ngazi zote iwepo halmashauri.
Hatimaye sura ya sita inasisitiza haja ya [[malezi bora kuanzia [[utoto]] na [[ujana]] na katika nyanja zote zinazohusu [[utu]] na [[Ukristo]]. Halafu yawepo malezi maalumu kwa ajili ya shughuli maalumu.
[[Category:Kanisa Katoliki]]
[[Category:Hati za Vatikano II]]
Presbyterorum Ordinis
Hati hiyo ilitolewa na Mtaguso wa pili wa Vatikano tarehe 7-12-1965, siku ya mwisho kabla ya kufunga, kwa kura 2390 dhidi ya 4 tu.
Jina lake kwa Kilatini ni "Presbyterorum Ordinis", maana yake "Daraja ya Mapadri".
Lengo lake ni kufafanua tena mambo kadhaa yaliyokwishaelezwa katika hati nyingine kuhusu viongozi wa daraja ya pili wa Kanisa Katoliki.
Sura ya kwanza inahusu upadri katika utume wa Kanisa, jinsi unavyounganisha mapadri na maaskofu kwa ajili ya taifa la Mungu.
Sura ya pili inaeleza kwanza zile kazi tatu za mapadri, yaani kufundisha, kutakasa na kuongoza.
Halafu inasisitiza uhusiano wao na askofu, kati yao, tena na walei.
Mwishowe inafikiria la kufanya ili kuwe na mapadri wa kutosha: hiyo haitegemei tu bidii kwa ajili ya miito, bali pia ugawaji mzuri wa watenda kazi katika shamba la Bwana.
Sura ya tatu inaingia zaidi katika maisha yao ikisisitiza wanavyopaswa kwa namna ya pekee kulenga utakatifu, na kuutafuta hasa kwa kutekeleza vema huduma zao na kuziunganisha katika kutimiza matakwa ya Baba kama Yesu alivyofanya.
Kati ya maadili wanayoyahitaji, hati inaeleza hasa mashauri ya Kiinjili ya utiifu, useja na ufukara ambayo kwao yanalenga ubora wa huduma za kipadri (tofauti na watawa wanaoyashika kwanza ili kujipatia utakatifu).
Kwa sababu hiyo, la kwanza kwa mapadri ni utiifu, kumbe useja si wa lazima (tunavyoona katika Kanisa la mwanzoni na katika Makanisa ya Mashariki mpaka leo).
Baada ya hapo hati inakabili suala la kuwasaidia kwa namna mbalimbali: kwanza katika maisha ya Kiroho, halafu kuhusu elimu hasa ya kidini, lakini pia kuhusu malipo ya haki na bima wasije wakahangaika.
Mwishoni mapadri wanatiwa moyo katika magumu yanayowakabili siku hizi, kwa kukumbusha kinachojulikana kwa imani tu, kwamba Mungu na Kanisa wapo pamoja nao.
Gravissimum Educationis
Gravissimum Educationis ni jina la Kilatini la hati iliyotolewa na Papa Paulo VI pamoja na washiriki wengine wa Mtaguso wa pili wa Vatikano (kwa kura 2290 dhidi ya 35) tarehe 28 Oktoba 1965. Tafsiri ya jina hilo ni "Uzito wa Malezi".
Hilo ni la kwanza kati ya "matamko" matatu ya mtaguso huo, nalo linazingatia umuhimu wa malezi kwa mtu binafsi, kwa jumuia zake, kwa nchi yake na kwa Kanisa lenyewe.
Watu wa leo wanaelewa zaidi umuhimu huo kwa watoto, vijana na hata watu wazima; ndiyo maana wanafanya mipango mingi wakitumia pia njia mpya zilizoletwa na maendeleo.
Kanisa Katoliki linataka kuchangia juhudi hizo kufuatana na wajibu wake kwa watu wote na kwa mtu mzima (mwili na roho).
Hati hiyo inasisitiza haki ya kila mtu kupata malezi ya kumfaa; halafu waamini wote wana haki ya kupata malezi ya Kikristo, hasa vijana, tumaini la Kanisa.
Wazazi ndio walezi wakuu kwa watoto wao: wasipoutimiza wajibu huo mkubwa, si rahisi kujaza pengo hilo. Familia isaidiwe na jamii na Kanisa kwa njia mbalimbali, hasa shule: walimu waone kazi yao kuwa ni wito. Ni juu ya wazazi kuchagua kwa hiari aina ya shule inayohakikisha watoto wao walelewe wanavyopenda wazazi wenyewe.
Serikali haina haki ya kulazimisha wote kupata malezi ya aina moja, bali inapaswa kusaidia shule huru za wazazi na za kidini.
Kanisa liwashughulikie Wakristo wanaosomea shule zozote, lakini lijitahidi kuwaanzishia shule za kwake likiwahimiza wazazi kuwaandikisha watoto wao katika shule hizo. Katika shule katoliki elimu ya kawaida itolewe katika mazingira ya imani ili kijana alelewe bila ya mgawanyiko wa ndani. Shule katoliki zinaweza kupokea pia wanafunzi wasio wa dini hiyo na kuwa za namna mbalimbali na za ngazi zote, kuanzia za chekechea hadi vyuo vikuu, pamoja na vyuo vya kufundishia dini tu. Kati ya shule hizo zote ushirikiano ni muhimu.
Nostra Aetate
Kutokana na mchanganyiko wa watu ambao siku hizi unaongezeka mahali pengi, Mtaguso wa pili wa Vatikano uliona haja ya kutoa tamko juu ya uhusiano wa Kanisa Katoliki na dini mbalimbali ili kujenga umoja kadiri ya mpango wa Mungu.
Hati hiyo ilitolewa tarehe 28 Oktoba 1965 kwa kura 2221 dhidi ya 88 za washiriki wa mtagusoi huo. Ina hadhi ya "tamko" tu na kuitwa kwa Kilatini "Nostra Aetate", yaani "Wakati Wetu".
Tamko hilo linasema kwanza juu ya dini za kimila, halafu juu ya dini zilizoendelea pamoja na elimu (k.mf. Ubaniani na Ubudha): Kanisa linaheshimu dini hizo, ambazo ni tofauti sana na ya kwake, ila linazidi kuwatangazia wote kuwa Yesu ndiye njia, ukweli na uzima.
Katika nafasi ya pekee unasifiwa Uislamu kwa tunu zake nyingi. Mtaguso mkuu ukizingatia magomvi ya zamani kati ya Wakristo na Waislamu umewahimiza wote kusahau yaliyopita na kuanza kuelewana na kushirikiana.
Mwishoni tamko linasifu Israeli likihimiza wote kufahamiana vizuri na Wayahudi na kuacha kuwalaumu kwa makosa wasiyonayo. Kanisa linalaani dhuluma yoyote dhidi yao ambao toka zamani wameteswa mno hata na Wakristo na kwa visingizio vya Kiinjili. Kumbe bado ni wapenzi wa Mungu, na Wakristo wanalishwa na utomvu wa mizizi yao.
Basi ni wajibu kuondoa ubaguzi wowote na kujenga udugu ili tuwe kweli wana wa Mungu.
Dignitatis Humanae
"Dignitatis Humanae" ni jina la Kilatini la hati iliyotolewa na Papa Paulo VI na washiriki wengine wa Mtaguso wa pili wa Vatikano (kwa kura 2308 dhidi ya 70) tarehe 7 Desemba 1965 kuhusu uhuru wa dini. Tafsiri ya jina hilo ni "Hadhi ya Binadamu".
Tamko hilo la mwisho la mtaguso mkuu huo lilisababisha mijadala mikali wakati wa mtaguso na baada yake hata likachangia kwa kiasi kikubwa farakano la askofu Marcel Lefebvre.
Sababu ni kwamba linasisitiza haki ya binadamu ya kufuata ukweli wa kidini kadiri alivyoujua, wakati mafundisho ya zamani ya Kanisa Katoliki yalikuwa yakisisitiza kuwa imani ya Kikristo ni ya lazima kwa wokovu.
Lakini masisitizo hayo hayapingani, kwa maana ni wajibu wa kila mtu kuutafuta ukweli na kuufuata, ila Wakristo hawawezi kumlazimisha asiyejaliwa bado imani au mwanga wa kutosha, bali wanapaswa kuendelea kumtangaza Yesu kwa wokovu wa watu.
Kinyume cha baadhi ya matendo ya Wakristo wa zamani, Kanisa linaamini kwamba Ukristo unapaswa kuenea kwa nguvu ya ukweli wake, sio kwa upanga, kwa kuwa Mungu mwenyewe anamheshimu binadamu na hiari yake.
Mfano bora ni ule wa Yesu Kristo na wa mitume wake.
Basi, kila mtu na kila serikali waheshimu uhuru wa kufuata dini yoyote. Haki hiyo inahusu mtu binafsi na makundi pia.
Jimbo Katoliki la Morogoro
Jimbo la Morogoro (kwa Kilatini: Dioecesis Morogoroensis) ni mojawapo katika ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania kwa ajili ya waumini wake katika manispaa ya Morogoro pamoja na wilaya za Bagamoyo, Morogoro vijijini, Mvomero, Kilosa, Gairo n.k.
Eneo lote lina kilometa mraba 43,380.
Kutokana na historia yake linafuata mapokeo ya Kanisa la Kiroma, kama majimbo mengine yote ya Tanzania.
Kwa njia ya askofu wake, Telesphore Mkude, ambaye yumo katika urika wa maaskofu unaongozwa na papa wa Roma, lina ushirika kamili na Kanisa Katoliki lote duniani.
Papa analisimamia kupitia Idara ya Uinjilishaji wa Mataifa.
Likiishi katika eneo ambapo wananchi walio wengi ni Waislamu, linajadiliana nao kwa amani pamoja na kutangaza Injili ya Yesu Kristo.
Likitegemea uwezo wa Roho Mtakatifu katika liturujia linazidi kuwatakasa watu ili waishi kama watoto halisi wa Baba wa mbinguni.
Kwa mamlaka waliyokabidhiwa kwanza Mitume wa Yesu na kurithiwa kwa sakramenti yadaraja, linazidi kuwachunga waamini washuhudie upendo kati yao na kwa wote, hasa kwa kutumikia wanaohitaji huduma zake mbalimbali za kijamii pia (upande wa afya, elimu, n.k.).
Mbali ya ofisi na taasisi mbalimbali (k.mf. seminari), miundo yake ya msingi ni parokia zilizoenea katika wilaya zake zote na zinazoongozwa na mapadri wanajimbo na wanashirika, ambao baadhi yao ni wazalendo, baadhi walitokea nchi za jirani na za mbali (hasa Asia na Ulaya).
Watawa wa kike na wa kiume wengi wa mashirika 40 hivi wanatoa mchango wa pekee kwa kushuhudia maisha ya Yesu katika useja mtakatifu, ufukara na utiifu.
Hatimaye walei, ambao ndio wanakanisa walio wengi, wanatimiza utume wao katika majukumu ya kila siku ya maisha ya kawaida vijijini na mitaani, wakishirikiana katika mtandao wa vigango, vinavyotegemea sana makatekista, na wa jumuia ndogondogo za Kikristo, zilizopewa kipaumbele na Sinodi ya Afrika.
Ni juhudi yao kulenga hali ya kujitegemea hata kiuchumi, ingawa hali halisi ya nchi ni ngumu kwa sababu zilezile zilizoathiri karibu nchi zote za bara hilo.
Wakitegemea neema ya Mungu, ni juhudi yao hasa kushinda dhambi ndani mwao wenyewe na ndani ya miundo ya jamii ili utawala wa Mungu uenee kote na kuleta utakatifu na wokovu, haki na amani.
Mwishoni mwa mwaka 2013 jimbo lilikuwa na waamini waliobatizwa 680,907 kati ya wakazi 1,665,742 (40,9%).
Katika parokia 57 kulikuwa na mapadri 138 (wanajimbo 80 na watawa 58), mabradha na mafrateri watawa 303 na masista 736.
Louis Pasteur
Louis Pasteur (27 Desemba 1822 – 28 Septemba 1895) alikuwa mwanasayansi kutoka Ufaransa. Aliweka misingi ya mikrobiolojia yaani utaalamu wa viumbe vidogo sana ambavyo huonekana kwa hadubini tu.
Pamoja na mke wake alifanya utafiti ulioonyesha ya kwamba mara nyingi magonjwa yanasababishwa na vidubini kama vile bakteria.
Aliendelea kugundua njia za kuongeza kinga cha mwili dhidi ya magonjwa kwa njia ya chanjo, akagundua chanjo dhidi ya kichaa cha mbwa na kimeta.
Aligundua pia mbinu ya kutunza vyakula kama maziwa kwa muda mrefu na mbinu hiyo huitwa upasteurishaji kwa heshima yake. Kuharibika kwa vyakula kunazuiliwa kwa kupasha vyakula joto kiasi cha 70 °C na kuvifunga katika chombo bila hewa kuingia.
Upande wa dini, alikuwa Mkristo wa Kanisa Katoliki, tena mwanachama wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko.
Upasteurishaji
Upasteurishaji ni mbinu wa kutunza vyakula visiharibike haraka. Mbinu huu umeitwa kufuatana na mwanasayansi Mfaransa Louis Pasteur aliyeugundua mwaka 1862.
Vyakula kwa mfano maziwa hupashwa joto kiasi cha 70-90 °C kwa muda mfupi. Kwa njia hii sehemu kubwa ya vijidudu au vidubini kama bakteria ndani yake inauawa. Uharibifu wa chakula husababishwa na na vidubini hivi. Lakini joto la muda mfupi hautoshi kubadilisha sana ladha au sifa nyingine za vyakula.
Kama chakula unatunzwa baadaye katika chombo bila hewa pamoja na na vidubini vya hewani kuingia hakuna uharibifu mpya unaoweza kutokea. Lakini mbinu wa Pasteur hauui vidubini vyote kwa hiyo bado vyakula hivi vinaanza kuharibika lakini baada ya muda mrefu kulingana na kutopasha moto.
Vyakula vinavyouzwa ilhali vimepata upasteurishaji ni hasa vinywaji kama vile maziwa, maji ya matunda, bia, au divai.
Maziwa iliyopasteurishwa ikitunzwa ndani ya chombo chake inakaa kwenye friji kwa muda wa siku 5-7. Lakini muda huu unategemea kama baridi imetunzwa kweli kwenye hatua zote kati ya kiwanda, duka na nyumbani. Kama maziwa imekaa kwenye joto au kubebwa kwenye gari katika mazingira ya joto uharibifu unaweza kutokea haraka zaidi.
Mikromita
Mikromita ni sehemu ya 1,000,000 ya mita moja. Alama yake ni µm. Ni sawa na sehemu ya 1,000 ya milimita moja. Inakubaliwa ndani ya muundo wa vipimo sanifu vya kimataifa.
Neno limetokana na maneno mawili ya Kigiriki μικρός (mikrós) = ndogo na μέτρον (métron) = kipimo.
Mikromita hutumiwa kama kipimo cha masafa ya mawimbi (ing. "wavelength") ya mnururisho au pia katika mikrobilojia. Bakteria ya kawaida huwa na kipenyo cha mikromita 1.