hotchpotch/miracl-hf-unified huggingface dataset:
Kichaa cha mbwa
Kichaa cha mbwa (kwa Kiingereza: rabies) ni ugonjwa hatari unaoathiri ubongo na kwa kawaida unamwua aliyeambukizwa nao.
Inatokana na ambukizo la virusi vinavyosababisha uvimbe wa ubongo (encephalytis). Virusi hivi vinaweza kutokea kwa binadamu na wanyama wa aina za mamalia na ndege lakini ni mara chache kati ya wanyama wala majani. Mnyama mgugunaji ni nadra sana kuambukizwa na kichaa cha mbwa.
Jina la ugonjwa linatokana na hali ya mbwa wanaoambukizwa na kuwa hatari kwa binadamu kutokana na maisha ya karibu naye. Asilimia 99 za watu huambukizwa na mbwa. Lakini inatokea pia mara kwa mara kwa paka, mbweha, mbwa mwitu na wanyama wala nyama wengine, pia aina za popo, hasa huko Amerika . Habari za maambukizo kutoka mtu mgonjwa kwenda mtu mwingine ni chache sana.
Njia za maambukizo ni mate na damu kwa hiyo hasa kwa njia ya kung'atwa na mnyama mgonjwa. Mate kutoka kwa mnyama aliyeambukizwa anaweza pia kusambaza kichaa cha mbwa kama mate inakuja kukutana na utando telezi wa mnyama mwingine au binadamu.
Ugonjwa huo inaweza tu kukutwa baada ya kuanza kwa dalili. Zile za kwanza za kuambukizwa ni pamoja na homa na kuhisi mchonyoto katika eneo la mwili ambako mtu aling'atwa.
Dalili hizi zinafuatwa na nyingine:
Mara dalili hizi zinapoonekana maana yake ugonjwa umeshaanza kuharibu ubongo na neva na mgonjwa hawezi kupona tena. Kifo kinafuata.
Muda kati ya kuambukizwa ugonjwa na mwanzo wa dalili ni kawaida mwezi mmoja hadi miezi mitatu. Hata hivyo, kipindi hiki kinaweza kutofautiana kutoka chini ya wiki moja hata zaidi ya mwaka mmoja. Muda unategemea umbali, kwa sababu virusi lazima kusafiri kufikia mfumo mkuu wa neva kwa kufuata mishipa ya pembeni.
Watu wanaotibiwa mara moja baada ya kuambukizwa wanaweza kupona. Lakini tiba inahitaji kutekelezwa kabla virusi havijafikia ubongo, kwa hiyo katika muda wa saa za kwanza baada ya kung'atwa. Wanyama wa kaya wanapewa chanjo dhidi ya ugonjwa huu katika nchi nyingi.
Kudhibiti wanyama na mipango ya chanjo vimepungua hatari ya kichaa cha mbwa kutoka mbwa katika nchi kadhaa. Kuchanja watu kulipendekeza kwa wale walio katika hatari kubwa. Kundi hatarishi pamoja na watu wanaofanya kazi na popo au ambao hutumia muda mrefu katika maeneo ya dunia ambapo kichaa cha mbwa ni ya kawaida. Katika watu hao chanjo ya kichaa cha mbwa na wakati mwingine kichaa cha mbwa immunoglobulini ina ufanisi katika kuzuia ugonjwa kama mtu anapata matibabu kabla ya kuanza kwa dalili za kichaa cha mbwa.
Kuosha palipoumwa na mchukubo kwa dakika 15 kwa maji na sabuni, povidoni iodini, au sabuni vinaweza kuua virusi pia na kuwa na ufanisi fulani katika kuzuia maambukizi ya kichaa cha mbwa. Ni watu wachache walionusurika maambukizi ya kichaa cha mbwa na hii ilikuwa kwa matibabu ya kina, inayojulikana kama ifataki ya Milwaukee.
Kichaa cha mbwa husababisha vifo vya watu wapatao 26,000 hadi 55,000 duniani kote kwa mwaka. Zaidi ya 95% ya vifo hivi hutokea katika Asia na Afrika. Kichaa cha mbwa kipo sasa katika nchi zaidi ya 150 na katika mabara yote ila Antaktika. Zaidi ya watu bilioni 3 huishi katika nchi ambapo kichaa cha mbwa hutokea.
Ujauzito
Ujauzito ni hali ya mja (yaani mtu, hususan mwanamke) kuwa mzito kutokana na mimba.
Hali hiyo kwa kawaida inadumu wiki 38 (miezi tisa hivi) ambapo mimba inazidi kukua na kukomaa ndani ya tumbo la uzazi la mama yake hadi wakati wa huyo kujifungua.
Ingawa katka lugha kadhaa yanatumika majina mbalimbali kwa mimba hiyohiyo kadiri muda wa kukua unavyozidi kwenda, hakuna badiliko la msingi wala hatua mpya, bali ni ustawi endelevu.
Miezi mitatu ya kwanza ndiyo yenye hatari zaidi ya mimba kuharibika.
Pengine mimba si moja bali mbili au zaidi kwa wakati mmoja. Hapo watazaliwa watoto pacha.
Uga sumaku
Uga sumaku (ing. "magnetic field") ni nafasi karibu na sumaku au mkondo wa umeme ambamo kani inaathiri magimba ndani yake. Uga sumaku hauonekani kwa macho lakini unapimika.
Kipimo cha SI kwa kutaja nguvu ya uga sumaku ni Tesla lakini mara nyingi kipimo cha kale cha Gauss kinatumiwa pia. Nguvu ya ugasumaku inapungua kadri ya umbali na chanzo chake.
Msamba
Msamba (lat.-ing. "Perineum") ni sehemu ya mwili wa kibinadamu kati ya uke na mkundu upande wa mwanamke au scrotum na mkundu upande wa mwanaume. Urefu wake kwa mtu mzima ni takiban inchi 1.
Ndani ya eneo la msamba kuna musuli a pekee zenye shughuli mbalimbali kwa ajili ya ngono na utoaji wa mkojo na kinyesi.
Raga
Raga (ing. rugby )ni jina la mchezo wa mpira unaochezewa kwa namna mbalimbali.
Rugby ilianzishwa nchini Uingereza sambamba na mpira wa miguu Wakati wa karne ya 19. American Football imezaliwa kutoka kwa rugby ya Kiingereza.
Shabaha ya mchezo ni kubeba au kukanyaga mpira kupitia timu ya wapinzani hadi goli na kuuingiza kwenye goli juu ya mti wa kulala.
Mpira una umbo la duaradufu. Timu mbili ambazo kwa kawaida huwa na wachezaji 15 zinashindana.
Mpira unaweza kushikwa kwa mkono; kuna rukhsa kuupa kwa mchezaji mwingine au kuutupa nyuma. Lakini kuutupa mbele ni kosa ndogo unaofuatwa na tendo la "scrum". Hapo mpira unawekwa chini na wachezaji 8 wa kila timu wanashikamana na kusukumana hadi mchezaji mmoja anaweza kushika tena mpira.
Kuna rukhsa kumzuia mchezaji na kumwangusha kwa kumshika nyuma ya msari wa mabega. Tendo hili linaitwa "tackle". Akianguka china anapaswa kuachana na mpira. Wakati mchezaji analala chini wengine hawaruhusiwi kushika mpira kwa mikono.
David Hilbert
David Hilbert (1862 - 1943) alikuwa mtaalamu wa hisabati, mantiki na falsafa ya hisabati kutoka nchini Ujerumani.
Huhesabiwa kati ya wanahisabati muhimu zaidi ya karne ya 19 na mwanzo wa karne ya 20.
Alishughulika maswali ya "invariant theory" na ukubalifu wa jiometria. Aliunda hisabati ya nafasi ya mawanda (dimension) nyingi yaani zaidi ya mawanda 2 ya bapa au mawanda 3 ya nafasi ya kawaida. Hilbert na wanafunzi wake waliandaa sehemu kubwa ya hisabati ilyohitajika kwa ajili ya nadharia ya uhusianifu iliyokamilishwa baadaye na Albert Einstein.
Hilbert alizaliwa tar. 23 Januari 1862 mjini Königsberg katika jimbo la Prussia ya Mashariki Alisoma hisabati kwenye chuo Kikuu cha Königsberg, akachukua digrii ya dokta akaendelea kuwa profesa wa hisabati kwanza Königsberg, halafu Göttingen alipokufa tar. 14 Februari 1943.
Nanomita
Nanomita (ing. nanometer, alama nm) ni kipimo cha SI cha kutaja urefo mdogo wa 10 mita. Kwa lugha nyingine, ni sehemu ya bilioni 1 ya mita 1.
Kipimo hiki hutumiwa kwa kutaja vipimo katika fizikia ya atomi na molekuli, pia katika biolojia kwa vipimo vya kiini cha seli na jenetikia. Kipenyo cha atomi ya heli ni takriban 0.1 nm; virusi nyingi vina kipenyo cha baina 20 nm na 300 nm.
Nanomita ni pia kipimo cha kawaida kwa kutaja urefu wa mawimbi ya usumakuumeme. Nuru inayoonekana ina urefu wa wimbi kati ya 400 nm hadi 800 nm. .
Kipimo hiki kinatumiwa sana kwa makadirio katika teknolojia ya nano.
Neno latokana na lugha ya (Kigiriki: "nanos" (νάνος, "kibete") pamoja na neno "mita" (gir.μέτρον, metrοn, "kizio cha kipimo")
Nanomita 1 = 1.0 x 10 mita = 1000 pikomita; 1000 nm = 1 mikromita
Nuru
Nuru (kutoka Kiarabu نور, "nur"; pia mwanga) ni neno la kutaja mnururisho unaoweza kutambuliwa kwa macho yetu. Kwa lugha ya fizikia ni sehemu ya mawimbi ya sumakuumeme yanayoweza kutambuliwa na jicho.
Mawimbi ya nuru huwa na masafa ya nanomita 380 hadi 780 au yenye marudio ya takriban terahezi 789 hadi 384.
Chanzo cha nuru duniani ni hasa jua. Nuru ya jua inaleta pia nishati inayotumiwa na mimea ambayo kwa njia ya usanisinuru inajenga kwa ndani sukari au wanga ambavyo ni lishe za viumbehai vyote vinavyozila. Hivyo nuru ya jua, kwa njia ya usanisinuru, ni chanzo cha nishati kwa karibu viumbehai vyote duniani.
Chanzo kingine cha nuru kwa binadamu ni moto. Lakini hadi karne ya 19 nuru hii ilitumia pia nishati ya jua iliyotunzwa na mimea kwa njia ya kuni, mafuta ya petroliamu au gesi asilia. Ni tangu kugunduliwa kwa umeme tu ya kwamba chanzo tofauti cha nuru kimepatikana.
Nuru inayoonekana kwetu ni sehemu ya mnururisho wa sumakuumeme. Nuru inayoonekana ni sehemu ndogo tu ya spektra ya sumakuumeme. 
Wanyama wanaweza kuona mawimbi marefu zaidi, yaani infraredi, au mafupi zaidi, yaani urujuanimno.
Aina nyingine za mnururisho huohuo ni kwa mfano joto, eksirei, microwave, mawimbi ya redio ambazo zinatofautiana na nuru kwa idadi ya marudio yake na hazitambuliwi kwa macho au milango ya fahamu, isipokuwa joto linalotambuliwa na ngozi yetu.
Kati ya tabia za nuru zinazoweza kutofautishwa ni ukali wake, mwelekeo wake, marudio yake.
Kasi ya nuru haibadiliki: ni daima mita 299,792,458 kwa nukta katika ombwe.
Rangi ya nuru inategemea marudio yake.
Mama
Mama ni mwanamke anayemlea mtoto hasa aliyemzaa mwenyewe, lakini pengine sivyo, lakini anamlea. 
Upande wa pili anatarajiwa kuwepo baba, yaani mwanamume aliyeshirikiana naye katika kuzaa au anashirikiana naye katika kulea.
Wale ambao si wazazi wanaitwa ka kawaida "mama wa kambo" na "baba wa kambo".
Katika historia na utamaduni wa makabila na mataifa mengi, umama ni sifa maalumu ya mwanamke inayotangaza kuwa amekomaa na kukamilika kwa kuendeleza uhai wa binadamu kadiri anavyoelekezwa na umbile lake upande wa mwili na wa nafsi.
Wastani wa idadi ya watoto wanaozaliwa na mwanamke mmoja unatofautiana sana: mwaka 2013 ule mkubwa zaidi ulipatikana Niger (7.03 watoto waliozaliwa na kila mwanamke) na ule ndogo zaidi Singapore (0.79 tu).
Jina hilo au lingine la kufanana linatumika katika lugha nyingi duniani, kwa sababu "neno la kwanza" la mtoto ni "ma" au "mama".
Lugha ambishi bainishi
Katika lugha ambishi bainishi, maneno huwa na viambishi, na viambishi vyenyewe hujidhihirisha moja kwa moja. Maana yake, mizizi ya maneno huweza kujitokeza waziwazi, na mara nyingi mizizi ya maneno haichanganyi na viambishi. Lugha nyingi za Kibantu ni lugha ambishi bainishi, pamoja na Kiswahili.
Urujuani
Urujuani ni rangi kati ya buluu na nyekundu. Iko karibu na zambarau lakini inaelekea zaidi upande wa buluu.
Ni rangi ya saba ya upinde wa mvua. Kifizikia ni rangi ambayo mawimbi yake ni fupi zaidi kati ya rangi zinazoonekana kwa binadamu; kama ni fupi zaidi inaendelea kuwa urujuanimno ambayo haionekani kwa macho yetu.
Uandishi wa habari
Uandishi wa habari (kwa Kiingereza "journalism") ni kazi ya kukusanya, kupanga na kusambaza habari kwa wasomaji, wasikilizaji na watazamaji katika jamii.
Usambazaji hutokea kupitia vyombo vya habari na media mbalimbali kama vile gazeti, redio, televisheni na intaneti.
Katika jamii ya kisasa media ni njia kuu ya kushirikisha watu wengi na mambo yote yanayoathiri umma, jamii, siasa, uchumi na utamaduni wake.
Penye mfumo wa kisiasa ya demokrasia upatikanaji wa habari huru, nyingi na tofauti ni muhimu sana kwa uwiano sawa kati ya washiriki katika siasa, uchumi na utamaduni.
Kutokana na nafasi hii muhimu uandishi wa habari na media vinaitwa pia mhimili wa nne kati ya madaraka ya umma.
Hapo maadili ya wanahabari ni muhimu wakifuata kanuni za kukusanya na kusambaza habari zinazoweza kuchunguliwa na kupimwa kulingana na hali halisi na kusahihishwa kama makosa yalitokea.
Kuja kwa intaneti kumeleta kipindi kipya cha uandishi na usambazaji wa habari ambako raia wana nafasi ya kutangaza habari na rai kwa watu wengi. Hapo si rahisi tena kutofautisha kati ya habari, maoni na uvumi.
Ujuzi
Ujuzi maana yake ni kufahamu, kujua na kuelewa hali, habari na maelezo yanayohusu mazingira tunapoishi. Tunapata ujuzi kwa maarifa yetu au kwa njia ya kufundishwa tukitazama, kutambua, kulinganisha na kutafakari yale tuliyoona na kujifunza.
Kimsingi tunaona tofauti kati ya ujuzi na rai au hoja tupu. Rai na hoja zinakuja pamoja na hisia na maarifa ambayo mara nyingi haikutafakariwa kimakini. Kinyume chake ujuzi ni yale tunayoona kuwa yana kiwango kikubwa cha uhakika baada ya kujadiliwa na watu wengi katika mchakato unaoeleweka. Lakini kila ujuzi una kiwango cha kukosa uhakika kwa sababu uwezekano wa makosa katika kuelewa uhalisia unabaki kila wakati.
Katika falsafa, elimu ya jinsi ya kupata ujuzi huitwa epistomolojia. Mwanafalsafa Plato alieleza ujuzi kuwa "rai ya kweli yenye msingi mzuri" (kwa Kiingereza "justified true belief").
Tafsiri
Tafsiri (Asili ya neno hili ni Kiarabu; kisawe cha neno hili ni Tarjuma) ni kazi ya kutoa maana ya maneno kutoka lugha moja kwenda lugha nyingine.
Mtu anayefanya kazi hii huitwa mfasiri au mkalimani.
Kutafsiri na kukalimani kuna maana mbili kwa mujibu wa Kamusi Kuu ya Kiswahili (KKK):
Katika misingi ya kielimu dhana ya tafsiri imeweza kujadiliwa na wataalamu mbalimbali.Kuna aina kuu mbili za matini, ambazo ni:
Kumbuka:
Hakuna tafsiri kamili kabisa. Kila mfasiri hana budi kuchagua kati ya mawili:
Mikrowevu
Mikrowevu (pia: wimbi mikro; kutoka Kiingereza "microwave") ni aina ya mawimbi ya sumakuumeme inayofanana na mawimbi ya redio, lakini masafa ya mawimbi (wavelength) yake ni mafupi zaidi. Haionekani kwa macho ya binadamu. Masafa ya mikrowevu iko kati ya mita 1 hadi milimita 1; marudio (frequency) ni kati ya 300 MHz (0.3 GHz) na 300 GHz.
Katika maisha ya kila siku mikrowevu zinajulikana zaidi kutokana na matumizi yake katika majiko ya kupashia moto chakula.
Lakini zinatumiwa katika teknolojia ya mitambo mingi pamoja na rada, mawasiliano ya simu za upepo, bluetooth na waifai. Kuna uchunguzi kwa matumizi yake ya kijeshi, yaani kama silaha.
Jiko la mikrowevu linafanya kazi kwa sababu mawingu yake yanaathri molekuli ya maji ndani yake kujipanga kama sumaku ndogo. Baadaye mwelekeo unabadilishwa kinyume. Kwa njia hiyo molekuli za maji ndani ya jiko zinachezacheza. Mwendo huu unaongeza kiwango cha joto ya maji na kwa njia hiyo ya kila kitu chenye unyevu ndani yake kilichopo ndani ya jiko la mikrowevu.
Kwa njia hiyo vyakula vyenye maji ndani yake vinaweza kupashwa moto haraka sana. Ila tu matoleo si mazuri kwa vyakula vikavu sana.
Vilevile vitu vilivyojengwa kwa molekuli zisizokubali kuathiriwa kisumaku hazipashwi moto. Kumbe aina za plastiki zinaweza kukaa kwenye mikrowevu bila matata yaani chakula kinakuwa cha moto lakini sahani ya plastiki ya kufaa inabaki baridi.
Mdudu-gamba
Wadudu-gamba au wadudu magamba ni wadudu wadogo wa familia ya juu Coccoidea katika oda Hemiptera ya nusungeli Pterygota (wenye mabawa). Spishi nyingi ni sumbufu, hususa kama wadudu wakiwa tele juu ya mimea, kwa sababu wanafyunza utomvu, kama vidukari na nzi weupe. Lakini hawasambazi virusi kwa sababu hawaendi kutoka mmea mmoja kuelekea mmea mwingine, kama nzi weupe. Hata shida ya kuvu inayokua kwa mana siyo kubwa kuliko shida za vidukari na nzi weupe. Spishi kadhaa hutumika kwa udhibiti wa kibiolojia ili kuua mimea misumbufu, hususa mimea iliyowasili (au kuwasilishwa) kutoka bara jingine. Wadudu-gamba wenyewe huuawa na wadudu wengine, kama wadudu-kibibi, wadudu mabawa-vena, nyigu wa kidusia n.k. Pia kuna kuvu viuawadudu (entomopathogenic fungi) inayoambukiza wadudu hawa, kama "Beauveria bassiana", "Lecanicillium lecanii" na "Aschersonia marginata".
Wadudu-gamba ni wadogo. Kwa kawaida kiwiliwili chao kina urefu wa mm 1-5, lakini spishi za familia kadhaa ni kubwa zaidi, hata mpaka mm 35. Majike huchoza kifuniko cha nta ambacho kinaweza kikubwa kuliko mdudu mwenyewe. Kifuniko hiki kinafanana mara nyingi na gamba la samaki au reptilia (asili ya jina lao), lakini nta inaweza kutoka kama nyuzi nyeupe nyembamba, kama kwa Pseudococcidae (vidukari-sufu). Majike hawana mabawa wala miguu lakini madume wana miguu angalau, na pengine mabawa pia, kwa sababu wanaihitaji ili kutafuta majike. Kwa kweli majike huhifadhi umbo wa lava ambayo huitwa neotenia (neoteny). Kama madume wakiwa na mabawa yale ya nyuma yamepungua, mara nyingi mpaka alama tu.
Lava wakitoka mayai bado wana miguu. Wanatembea kidogo ili kufika mahali pazuri pa kufyunza. Kwa spishi kadhaa upepo hubeba lava kuelekea mmea mwingine. Mara nyingi sisimizi wanawapeleka lava kwenye mahali pazuri, k.m. chipukizi kipya. Mara ya kwanza ambapo lava wanaambua wanapoteza miguu, isipokuwa madume.
Dansi
Dansi (kutoka Kiingereza "dance") ni tendo la kufanya miendo ya mwili sambamba na mipigo au mahadhi ya muziki.
Katika utamaduni wa Kiafrika dansi huwa kwa kawaida na umbo la kucheza ngoma, yaani ngoma ni ala ya kutawala miendo.
Lakini katika tamaduni nyingine za dunia muziki wa dansi unatolewa kwa kutumia ala nyingine kama filimbi au zeze.
Leo hii kila aina ya muziki hutumiwa kwa kucheza dansi.
Dansi huwa na pande nyingi. Inaweza kutokea kama mchezo wa kijamii, michezo, sanaa, aina ya tiba, namna ya kuonyesha hisia au pia ibada.
Kani
Kani (kwa Kiingereza "force") ni athira ya nje inayoweza kubadilisha hali ya utulivu au mwendo kwenye gimba. Hupimwa kwa nyutoni.
Kani huwa na tabia za kiwango (ukubwa) na mwelekeo. Alama yake ni F.
Dhana ya kani iliundwa na Isaac Newton. Alisema katika kanuni yake ya pili kuwa :formula_1.
Hapo formula_2 ni kani, 
formula_3 ni masi ya gimba, 
na formula_4 ni mchapuko wa gimba.
Fomula inasema ya kwamba kama kani iko juu ya gimba litakuwa na mwendo na mwendo huo utaongezeka zaidi na zaidi.
Kama kani ni dhaifu na masi ya gimba ni kubwa itachukua muda mwingi hadi gimba litapata mchapuko mkubwa. Lakini kama kani ni kubwa na masi ya gimba ndogo litakimbia haraka karibuni sana.
Agape
Agape (gir. ἀγάπη, "agape") ni neno la lugha ya Kigiriki lenye maana ya "upendo". Ni muhimu hasa katika maandiko ya Agano Jipya na maandiko mengine ya Ukristo, unaojitambulisha kama dini ya upendo.
Kigiriki kina maneno mbalimbali kwa jambo linaloitwa "upendo" katika lugha mbalimbali ambazo zina neno moja tu. Kwa hiyo "agape" inataja maana ya pekee ya "upendo" ambayo ni upendo wa kindugu au upendo wa Mungu. Upande mwingine wa upendo kwa Kigiriki ni "philia" (undugu, pendo lisilo la kingono) na mwingine ni "eros" ambayo ni mapenzi yenye tabia ya kingono.
Agape ni aina ya upendo isiyotafuta faida wala tamaa wala ridhaa.
Katika maandiko ya Kikristo agape inamaanisha:
Chanzo kwa Wakristo ni amri (kiasili ya Agano la Kale) jinsi inavyopatikana kwa mfano katika Luka 10:27:
"Mpende Bwana Mungu wako kwa moyo wako wote, kwa roho yako yote, kwa nguvu zako zote na kwa akili yako yote. Na, mpende jirani yako kama unavyojipenda mwenyewe"
Wakati mwingine namna ya pekee ya kuadhimisha Chakula cha Bwana huitwa "agape".
Kumi na mbili
Kumi na mbili ni namba inayoandikwa 12 kwa tarakimu za kawaida na XII kwa namba za Kiroma.
Ni namba asilia iliyopo kati ya kumi na moja na kumi na tatu. Kwa Kiswahili cha pwani kuna pia neno "thenashara".
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 3.
Katika tamaduni za kale kumi na mbili ilikuwa muhimu hasa kutokana na uhusiano wake na kalenda. Kila mwaka wa jua huwa na vipindi 12 vya mwezi na hivyo miezi 12 ilikuwa msingi wa hesabu ya mwaka.
Utamaduni wa nchi mbalimbali, hasa huko Ulaya uliendelea kutumia mfumo duodesimali badala ya mfumo desimali jinsi ilivyo sasa. Maana vitu vya kuhesabiwa vilijumlishwa kwa makundi ya 12: 12, 144 (12x12), 72 (=nusu ya 144).
Lugha za Ulaya zina majina ya pekee kwa namba hadi 12. Majina yanayounganishwa kwa namna ya "kumi na ..." yanaanzia 13. Kwa 12 kuna pia jina "dazeni" (kutoka Kiingereza dozend). 
Pia katika nchi nyingi 12 ilihesabiwa kati ya namba za pekee au namba zenye maana. Tazama matumizi katika Biblia: makabila 12 ya Israeli, Mitume 12 wa Yesu.
Baba
Baba ni mwanamume aliyemzaa mtoto au anamlea.
Katika uzazi, baba ndiye anayesababisha jinsia ya mtoto kwa kumrithisha kromosomu Y (mtoto wa kiume) au kromosomu X tu (mtoto wa kike).
Saikolojia inaonyesha pia umuhimu wa kuwepo kwa baba mwenye pendo, akishirikiana na mama, katika kukua kwa mtoto.
Mji Mpya
Mji Mpya inamaanisha mahali pa mji ulioanzishwa mpya au mara nyingi sehemu ambako nyumba mpya zimejengwa. Inatumiwa kama jina la kata, vijiji au vitongoji wa kwa sehemu mbalimbali, kwa mfano
Chembeuzi Y
Chembeuzi Y (pia: kromosomu Y, kwa Kiingereza "Y chromosome") ni moja katika jozi la chembeuzi za jinsia za wanyama wengi kujumuisha mamalia, na kwa hivyo binadamu pia, pamoja na chembeuzi X. Ndizo zinazosababisha mtu kuwa mwanamume au mwanamke, na vilevile wanyama mbalimbali kuwa wa kiume au wa kike.
Baba tu ana chembeuzi hiyo (pamoja na ile ya X) na hivyo anaweza kumrithisha mwanae, ambaye kwa njia hiyo atakuwa wa kiume. Kumbe mama ana jozi la chembeuzi X asiweze kurithisha chembeuzi Y.
Utafiti unaonyesha kwamba chembeuzi Y ni kati ya sehemu za urithi wa binadamu zinazobadilika zaidi.
Chembeuzi X
Chembeuzi X (pia: kromosomu X, kwa Kiingereza "X chromosome") ni moja katika jozi la chembeuzi za jinsia za wanyama wengi kujumuisha mamalia, na kwa hivyo binadamu pia, pamoja na chembeuzi Y. Ndizo zinazosababisha mtu kuwa mwanamume au mwanamke, na vilevile wanyama mbalimbali kuwa wa kiume au wa kike.
Wanawake wana mbili za chembeuzi hiyo, lakini wanaume wana moja tu pamoja na ile ya Y. Kwa hivyo baba anaweza kumrithisha mwanae, ambaye kwa njia hiyo atakuwa wa kike kwa kuwa mama ana jozi la chembeuzi X asiweze kurithisha chembeuzi Y inayomfanya mtoto kuwa wa kiume.
Inabeba jeni 2,000 hivi kati ya 20,000-25,000 za binadamu.
Chembeuzi za jinsia
Chembeuzi za jinsia (pia: kromosomu za jinsia, ing. "sex chromosomes") ni mbili kati ya chembeuzi za binadamu na za wanyama mbalimbali zinazoongoza utengenezaji wa seli zote za mwili kadiri ya urithi wa wazazi unaotunzwa katika DNA.
Hizo chembeuzi za jinsia kwa binadamu ni chembeuzi X na chembeuzi Y. Ndizo zinazosababisha mtu kuwa mwanamume au mwanamke, na vilevile wanyama mbalimbali kuwa wa kiume au wa kike.
Baba tu ana chembeuzi Y (pamoja na ile ya X) na hivyo anaweza kumrithisha mwanae, ambaye kwa njia hiyo atakuwa wa kiume.
Kumbe mama ana jozi la chembeuzi X asiweze kurithisha chembeuzi Y.
Ndiyo maana ni baba tu anayesababisha jinsia ya mtoto wao.
Bombwe (mnyama)
Bombwe ni kiumbe anayeishi kwenye maji baridi ama ya chumvi hasa sehemu za bahari zilizoingia ndani ya ardhi ambako pia kuna makutano na maji baridi.
Fidla
Fidla (kutoka Kiingereza "fiddle"; pia: violini, kutoka jina la Kiitalia "violino") ni ala ya muziki yenye nyuzi. Idadi ya nyuzi ni 4 zinazopigwa au zaidi kuchuliwa kwa uta. Nyuzi zinawekwa kwa kawaida kwa noti za G, D, A na E.
Fidla hufanywa kwa mwili wa mwangwi na shingo. Nyaya hufungwa juu kwenye shingo na hapo zinaweza kukazwa kwa hesi. Upande wa juu wa mwili kuna mashimo mawili yenye umbo la S nyembamba.
Fidla inashikwa na mchezaji baina ya bega na kidevu.
Kwa kawaida mkono wa kuume hushika uta na kuiteleza kwenye waya na hivyo kutoa sauti. Uta ni kama upinde na kuna riboni kati ya ncha za upinde. Riboni hufanywa kwa nywele za farasi.
Vidole vya mkono mwingine husogeza juu ya nyaya na kubadilisha sauti kwa kukaza waya mahali mbalimbali.
Fidla zilibuniwa katika Ulaya ya Kusini takriban miaka elfu iliyopita kama nakala ndogo za ala za nyaya kubwa zaidi.
Fidla kwa umbo la kisasa zimepatikana tangu karne ya 16 na mwanzoni zilikuwa na nyaya 3 pekee, lakini tangu mnamo mwaka 1600 zilikuwa karibu sawa na ala za leo. Maendeleo hayo yalitokea katika Italia kaskazini. Baadaye mabadiliko madogo yaliendelea kufanywa.
Mafundi mashuhuri waliotengeneza fidla walikuwa pamoja na familia za Stradivari, Guarneri na Amati katika Italia za karne za 16 hadi 18 huko Brescia na Cremona na akina Jakob Stainer huko Austria. Ala zilizotengenezwa nao zinatafutwa hadi leo na kutumiwa kwa muziki wa kihistoria.
Watunzi muziki wote mashuhuri wa Ulaya walitunga muziki kwa ajili ya fidla, ama katika okestra ama kama ala ya pekee.
Kadiri fidla ilivyopendwa, idadi ya wapiga fidla iliongezeka pamoja na mahitaji ya idadi kubwa ya ala. Kwa hiyo fidla za bei nafuu zilitengenezwa katika viwanda vidogo. Mwaka 1888 kiwanda cha kwanza cha fidla kilianzishwa nchini Japani.
Urujuanimno
Urujuanimno (ing. "ultraviolet", kifupi UV) ni aina ya nuru isiyoonekana kwa binadamu lakini kwa wanyama mbalimbali. Kwa lugha nyingine na makini zaidi ni sehemu ya mnururisho wa sumakuumeme mwenye lukoka ("wavelength") baina ya nanomita 400 nm hadi 10 nm, ambayo ni lukoka fupi kuliko urujuani inayoonekana lakini ndefu zaidi kuliko eksirei.
Wanyama wengi pamoja na wadudu kadhaa, mamba, ndege wengine wadogo wanaweza kutambua urujuanimno. 
Mnururisho wa urujuanimno unafika duniani kama sehemu ya nuru ya jua.
Viwango vikubwa vya mnururisho wa urujuanimno vinaweza kusababisha uharibifu kwa seli za binadamu. Ngozi ya binadamu inajenga rangi ya melanini kama kinga dhidi yake. Anga ya hewa ya dunia inachuja sehemu ya mnururisho huu lakini kwenye maeneo ya ikweta kiwango kinachopita hadi uso wa dunia ni kubwa zaidi.
Hapo ni sababu ya kwamba watu katika maeneo karibu na ikweta wana rangi nyeusinyeusi zaidi. Watu wanaoishi mbali na ikweta hawahitaji kiwango hiki cha kinga dhidi ya mnururisho wa urujuanimno na kwa sababu hiyo watu wenye rangi nyeupe zaidi waliweza kuendelea huko kaskazini. Pale ambako watu kutoka sehemu za kaskazini walihamia katika maeneo ya ikweta wana hatari kubwa zaidi kupata kansa ya ngozi na hii inaonekana katika asilimia kubwa ya kansa hii kati ya wazungu wa Australia.
Asilimia kubwa ya kansa ya ngozi kati ya watu walioathiriwa na zeruzeru katika Afrika ina sababu hiyohiyo.
Wimbi
Wimbi kwa lugha ya kawaida ni mwendo unaonekana kwenye uso wa maji tukitembea ufukoni mwa bahari. Kwa lugha ya fizikia wimbi halihusu maji pekee bali ni jambo linaloweza kutokea katika kila kitu.
Tukiweka maji katika bakuli na kupuliza juu yake tunaona mwendo uleule kama ufukoni, yaani tunaona mawimbi madogo. Nishati ya pumzi tunalopuliza juu ya uso wa maji katika bakuli inaanzisha mbembeo wa uso wa maji unaoendelea. Nguvu hii inasababisha vurugo endelevu inayopanuka katika maji. Mwendo wa wimbi unapeleka nishati kutoka mahali pamoja kwende mahali pengine bila kusukuma maji yenyewe.
Kwa maana hii wimbi ni vurugo endelevu au mbembeo unaopanuka katika mata au kwenye uga ya nishati. Mawimbi ya bahari kwenye ufuko yanaweza kutokana na dhoruba iliyopuliza maji kilomita elfu kadhaa kutoka mahali tunapoyaona. Kwa hiyo kimsingi kila wimbi ni mwendo wa nishati (si ya mata) unaoendelea kwa njia ya mtetemo au mbembeo. Lakini mawimbi ya maji ni sehemu ndogo tu ya mawimbi kwa jumla.
Aina nyingine ya wimbi ni nuru na wimbisauti. Halafu kuna mawimbi mengine yasiyoonekana kwetu, maana hatuna milango ya fahamu kwake. Lakini zimegunduliwa na sayansi ya kisasa na kutumiwa kwa njia ya teknolojia mbalimbali.
Kimsingi wataalamu wametofautisha aina mbili ambayo ni mawimbi ya mata, yanayoitwa pia wimbi makanika ("mechanic wave") na ambayo yanahitaji midia kama kiowevu, gesi au mata manga. Kati ya hizi ni wimbosauti, mawimbi katika maji, mawimbi ya tetemeko.
Aina nyingine ya mawimbi zinapita pia katika ombwe (vacuum) pasipo mata na hizi ni hasa mawimbi sumakuumeme. Haya ni pamoja na nuru inayoonekana, infraredi, eksirei na wimbiredio. 
Mawimbi huwa na tabia zinazopimika. Hizi ni pamoja na tambo ("amplitude"), urefu wa wimbi ("wavelength"), marudio ("frequency"), fezi (phase) na velositi ya fezi.
Tambo huwa na sehemu ya kilele (fyulisi) na ya bonde (bohori). Mstari unaopita katikati ya kilele na bonde ya wimbi ni mstari anzio ("baseline").
Mawimbi ya sumakuumeme hupangwa katika spektra kutokana na tabia hizi za masafa na marudio ya mawimbi.
Mnururisho sumakuumeme
Mnururisho sumakuumeme (ing. "electromagnetic radiation / electromagnetic waves") ni mnururisho wa mawimbi zinazounganisha uga sumaku na uga wa umeme na kubeba nishati. Mifano ya mawimbi sumakuumeme ni wimbiredio, mikrowevu, mawimbi ya joto, mawimbi ya urujuanimno, eksirei, na nuru inayoonekana kwetu.
Tofauti na mawimbi ya mata kama wimbisauti zile za sumakumeme hazihitaji midia kwa uenezi wao. Zinaenea pia katika ombwe kwa kasi ya nuru.
Mawimbi yenye masafa ("wavelength") mafupi ni mnururisho wa kuioniza na hivyo hatari kwa viumbehai kuanzia kiwango fulani, hasa gammarei na eksirei. Hata mnururisho wa urujuanimno ina hatari unaweza kusababisha mbabuko wa jua (ing. "sunburn") kwenye ngozi ha hata kansa.
Pande mbalimbali za spektra ya sumakuumeme zinatofautiana kwa masafa ya mawimbi ("wavelenghth"), marudio ("frequency") na kiwango cha nishati zinazosafirisha.
Wimbiredio
Wimbiredio (ing. "radio wave") ni sehemu ya mnururisho sumakuumeme. Ni mawimbi yenye masafa ya mawimbi (ing. "wavelength") baina ya sentimita 10 na kilomita 100; upeo wa marudio ni kilohezi kadhaa hadi gigahezi 3.
Sawa na mawimbi yote ya sumakuumeme zinatembea kwa kasi ya nuru. WImbiredio hutokea kiasili kutokana na radi, au mnururisho wa nyota. Tabia ya nyota kutoa mnururisho huu inatumiwa na astronomia kwenye vituo vya pekee ambako antena kubwa zinakusanya wimbiredio kutoka anga la ulimwengu.
Jina "wimbiredio" latokana na matumizi kwa mitambo ya redio. Mnamo 1873 James Clerk Maxwell alionyesha kwa njia ya hisabati ya kwamba mawimbi sumakuumeme yanaweza kupita hewani. Heinrich Rudolf Hertz alifaulu mwaka 1888 kutengeneza mawimbi haya na kuyapokea. Hii ilikuwa chanzo cha upelekaji habari kwa njia ya wimbiredio.
Gregori Palamas
Gregori Palamas (kwa Kigiriki Γρηγόριος Παλαμάς) (Konstantinopoli, 1296 – Thesalonike 1359) alikuwa mmonaki kwenye Mlima Athos (leo nchini Ugiriki) akawa Askofu mkuu wa Thesalonike na mwanateolojia maarufu hasa kwa kutetea Hesukia dhidi ya Barlaam wa Seminara.
Baadhi ya maandishi yake yamekusanywa katika Filokalia.
Anaheshimiwa kama mtakatifu katika Makanisa ya Kiorthodoksi, lakini pia katika baadhi ya Makanisa Katoliki ya Mashariki yanayofuata liturujia ya Ugiriki
Makanisa hayo yanamheshimu hasa katika Dominika ya pili ya Kwaresima kuu (Dominika ya Gregori Palamas) pamoja na kumwadhimisha katika sikukuu yake tarehe 14 Novemba.
Filokalia
Filokalia (kwa Kigiriki φιλοκαλία, filokalia, "upendo wa uzuri", kutoka φιλία, philia, "upendo" na κάλλος, "kallos" "uzuri") ni jina la vitabu mbalimbali vya Ukristo vilivyokusanya maandishi bora kuhusu maisha ya kiroho, kwa mfano kile kilichoandaliwa na Basili Mkuu na Gregori wa Nazienzi.
Kati yake kitabu maarufu zaidi "Filokalia ya Mababu Waliokesha" cha Nikodemo wa Mlima mtakatifu na Makari wa Korintho ambao katika karne ya 18 walikusanya maandishi ya karne ya 4 hadi karne ya 15kuhusu Hesukia katika Makanisa ya Kiorthodoksi.
Mkusanyo ulilenga kwanza wamonaki ili wajifunze kufikia sala ya hali ya juu (kwa Kiingereza "contemplative life"). lakini ulienea hata ukawa kitabu kilichoathiri zaidi Makanisa hayo (baada ya Biblia ya Kikristo) na hatimaye kuchangia mwamko wa sala katika Kanisa la Magharibi pia.
Joseph Freinademetz
Joseph Freinademetz, S.V.D. (jina la Kichina: 聖福若瑟 / 圣福若瑟, pinyin: Shèng Fú Ruòsè) alikuwa padri, halafu mtawa na mmisionari nchini China kutoka Dola la Austria-Hungaria (Badia, Tyrol, leo nchini Italia, 15 Aprili 1852 - Daijiazhuang, Jining, Shandong ya Kusini, China, 28 Januari 1908).
Alitangazwa mwenye heri na Papa Paulo VI tarehe 19 Oktoba 1975, halafu mtakatifu na Papa Paulo VI tarehe 5 Oktoba 2003.
Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe 29 Januari.
Wimbisauti
Wimbisauti (au: wimbi la sauti) ni njia ya uenezaji wa sauti katika nafasi.
Kwa macho ya fizikia "sauti" ni mtetemo wa gimba (kwa mfano utando) unaoendelea kama wimbi katika midia ulipo. Kwa macho ya fiziolojia na saikolojia "sauti" ni mapokezi ya wimbisauti kwa milango ya fahamu hasa sikio na utambuzi wake katika ubongo.
Wimbisauti ni wimbi mekanika yaani inahitaji midia inapoenea. Haiwezi kuenea katika ombwe. Kimsingi ni wimbi la shinikizo lililosababishwa na mtetemo wa gimba asilia halafu mtetemo huu unaendelea katika midia kama ufuatano wa vipindi vifupi vya shinikizo juu na duni katika
Kasi ya wimbisauti ni tofauti kutegemeana na midia inapopita.
Didimo Kipofu
Didimo Kipofu (313 hivi - 398 hivi)) alikuwa mwanateolojia maarufu wa Aleksandria (Misri) ambapo aliongoza chuo cha katekesi kwa karibu miaka 50.
Ingawa hakuweza kuona, alikuwa na kumbukumbu kali sana, hata akaweza kumudu fani zinazofaidika sana na matumizi ya macho.
Aliandika vitabu vingi: Ufafanuzi wa Zaburi zote, wa Injili ya Mathayo na wa Injili ya Yohane, kitabu "Dhidi ya Waario", na "Juu ya Roho Mtakatifu", ambavyo Jeromu alivitafsiri katika Kilatini. Pia aliandika juu ya Isaya, Hosea, Zekaria, Ayubu na mada nyingine nyingi.
Bahati mbaya, kati ya maandishi ya ufafanuzi ya Didimo, yanayofikiriwa kuhusu vitabu vyote vya Biblia ya Kikristo, vimetufikia vipande tu. Hata hivyo vinatosha kushuhudia upana wa ujuzi wake.
Mfuasi wa Origen, alipinga mafundisho ya Ario na ya Wapneumatomaki.
Afya
Afya ni hali ya kujisikia vizuri kimwili, kiakili, kiroho na kiutu bila kusumbuliwa na ugonjwa wowote.
Afya ya binadamu itakuwa njema kama atafuatilia kanuni na taratibu bora za afya. Hiyo inajumuisha mlo kamili, yaani chakula chenye virutubishi vyote, vikiwemo protini, wanga na mafuta (hiyo iwe katika asilimia ndogo sana).
Pia anatakiwa awe msafi mwilini na mazingira yake, kama vile kwa kuoga na kusafisha mazingira yanayomzunguka. Mandhari yenye hewa safi pia husaidia katika kuhifadhi afya ya binadamu katika mwili na akili.
Mazingira mara nyingi huchukuliwa kuwa jambo muhimu katika hali ya afya ya binadamu. Hii inajumuisha mazingira ya asili, mazingira ya kujengwa, na mazingira ya kijamii. Pia mambo kama vile maji safi na hewa, makazi salama, huchangia afya nzuri, hasa kwa afya ya watoto wachanga na watoto.
Utafiti umeonyesha kuwa ukosefu wa maeneo ya burudani husabsabisha kupungua kwa afya na ustawi.
Pia anatakiwa kuwa na afya ya kiroho yaani kuishi kadiri ya mafundisho ya Mwenyezi Mungu kama vile: kupendana na wengine, kuthaminiana na kuacha dhambi: mara nyingi hizo zinadhuru afya ya mwili pia.
Sawa na suala la ugonjwa, hakuna elezo kamili kuhusu hali ya afya.
Serikali zinatarajiwa kuandaa wataalamu wa mambo ya afya na kujenga hospitali nyingi hata vijijini kwa sababu watu wengi hupoteza maisha kwa kukosa huduma za afya: hii itasaidia kupunguza vifo.
Watu wanatakiwa kuwa na ustadi wa kufanya mazoezi kwa wingi. Hata mjamzito anapaswa kufanya mazoezi, ingawa si kazi ngumu.
Pia kula mlo bora wakati wote ili kuepukana na magonjwa yanayotokana na ukosefu wa chakula fulani (virutubishi).
Melito wa Sardi
Melito wa Sardi (kwa Kigiriki Μελίτων Σάρδεων, "Melíton Sárdeon") (alifariki mwaka 180) alikuwa askofu wa mji huo karibu na Smirna katika rasi ya Anatolia (leo nchini Uturuki).
Pamoja na kwamba maisha yake hayajulikani vizuri, katika Ukristo wa zamani aliheshimiwa sana: Jeromu, akizungumzia Agano la Kale lilivyokubaliwa na Melito kuwa Neno la Mungu, aliripoti maneno ya Tertullian kwamba waamini wengi wa Afrika Kaskazini walimhesabu kama nabii.
Hata katika karne za kati jina lake liliendelea kutumika katika uandishi wa vitabu ili vithaminiwe zaidi.
Leo anaheshimiwa na Kanisa Katoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama mtakatifu.
Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe 1 Aprili.
Ndui
Ndui (ing. "smallpox") ilikuwa ugonjwa wa kuambukiza uliosababishwa na aina mbili za virusi: Variola major na Variola minor.
Ulikuwa unaleta kifo cha waliopatwa kwa asilimia 30-35, lakini zaidi kati ya watoto.
Walionusurika wengi waliachwa na makovu ya kudumu hasa katika uso.
Inakadiriwa ulikuwepo miaka 10,000 KK hadi mwaka 1977.
Chanzo chake hakijulikani lakini kuna dalili ya kwamba ilitokea mapema sana katika Misri ya Kale. Kuna dalili ya kwamba farao Ramses V alikuwa mgonjwa wa kwanza anayejulikana kutokana na utafiti wa mumia yake. Labda imepelekwa Uhindini na wafanyabiashara Wamisri mnamo miaka 1500 KK. Ugonjwa uliua watu wengio huko Ulaya, Asia na Afrika ilikosambaa pia.
Matokeo ya ndui yalikuwa mabaya hasa huko Amerika ambako Waindio yaani wenyeji asilia waliwahi kuishi milenia nyingi bila mawasiliano na bila maambukizi kutoka sehemu nyingine za dunia hivyo walikosa kabisa kinga. Kwa mfano Wahispania waliweza kuvamia milki ya Azteki huko Mexiko kwa sababu wateteaji wa Tenochtitlan walidhoofishwa na ugionjwa uliopelekwa hapo na Wahispania.
Mwaka 1967 tu ndui iliua watu milioni mbili na katika karne ya 20 kwa jumla milioni 300 au 500.
Ni ugonjwa wa kwanza ambao binadamu kwa njia ya chanjo alifaulu kuukomesha.
Uasilia
Uasilia, maana yake ni ulimwengu ulivyo kwa asili, kabla ya binadamu kuuathiri kwa utamaduni na hasa kwa ustaarabu wake.
Uasilia wote unasomwa kwa mpango na sayansi.
Neno la Kiingereza "nature" linatokana na Kilatini ambapo "natura" linamaanisha "tabia ya kuzaliwa nayo".
"Natura" lilikuwa tafsiri ya neno la Kigiriki "physis" (φύσις) lililotumiwa na washairi na wanafalsafa wa kwanza.
Uhalisia
Uhalisia (kutoka Kiarabu "halisi"; kwa Kiingereza Reality) ni hali iliyopo kweli, tofauti na matarajio au tafsiri za binadamu ambaye mara nyingi anashindwa kuipokea.
Kwa upana zaidi, uhalisia unajumlisha hata mambo yasiyofikiwa na milango ya fahamu, vifaa na mawazo ya binadamu.
Wanafalsafa, wanahisabati, wanasayansi na wengineo wamejitahidi tangu zamani kuelewa uhalisia, wakitoa majibu mbalimbali.
Mara nyingi uhalisia unagonganishwa na ndoto na ndoto za mchana, maigizo na propaganda, pamoja na uongo wa kila namna.
Mapinduzi ya utamaduni
Mapinduzi ya utamaduni ni mageuzi ya haraka katika siasa na jamii nchini China yaliyotokea katika miaka 1966 - 1976 chini ya uongozi wa Mao Zedong, mwenyekiti wa Chama cha Kikomunisti cha China.
Lengo lilikuwa kusafisha ukomunisti kutoka mabaki yoyote ya utamaduni asili wa nchi hiyo pamoja na ubepari, lakini pia kuimarisha uongozi wa Mao katika chama.
Matokeo yalikuwa aina ya ibada kwa Mao, makumbusho mengi kubomolewa, dhuluma za kila namna dhidi ya mamilioni ya wananchi, watu kuhamishwa kwa lazima, nchi kupooza kisiasa pamoja na kuiathiri kiuchumi.
Mapinduzi hayo yaliathiri Ulaya pia na kuchangia fujo za vijana mwaka 1968 n.k.
Pikomita
Pikomita (ing. "picometer", alama pm) ni kipimo cha SI cha kutaja urefo mdogo wa mita 10. 
Hi ni sawa na sehemu ya milioni 1 (yaani = /1,000,000) ya mikromita (inayoitwa pia mikron). Zamani iliitwa "micromicron", stigma au bicron. wakati ule alama yake ilikuwa µµ.
Kipimo hiki hutumiwa kwa kutaja vipimo katika fizikia ya atomi na chembe zake, kemia na elimu ya sauti. Kipenyo cha atomi ni kati ya pikomita 62 hadi 520.
Neno latokana na lugha ya Kiitalia: piccolo (kadogo).
Masafa ya mawimbi
Masafa ya mawimbi (pia urefu wa wimbi, mara chache lukoka; kwa Kiingereza "wavelength") ni namna ya kupima na kutaja ukubwa wa wimbi.
Ni umbali kati ya sehemu za kulingana za mawimbi mawili ambayo yanafuatana, kwa mfano kati ya kilele na kilele au mabonde yao.
Mawimbi yapo kila sehemu ya mazingira asilia, kwa mfano:
Masafa ya mawimbi hutofautiana sana. Mawimbi marefu yanayoweza kutambuliwa na milango ya fahamu ya binadamu ni sauti ya besi yenye masafa ya mita 21. Sikio letu linatambua mawimbi yenye masafa kati ya milimita 17 hadi mita 21.
Mawimbi sumakuumeme yana upeo mkubwa.
Masafa ya mawimbi huwa na uhusiano wa kinyume na marudio ya wimbi. Kama marudio ya wimbi ni ya juu, masafa yake yatakuwa madogo. Vilevile kinyume, kama wimbi lina masafa makubwa, marudio yake ni madogo.
Nikola Grbić
Nikola Grbić (amezaliwa 6 Mei 1973) ni mchezaji mpira kutoka Serbia. Anachezea kilabu cha nchini Hispania.
Kata za Mkoa wa Morogoro
= Huu ni ukurasa wa muda kwa warsha ya Machi 2015 =
Wakati wa kusahihisha idadi ya wakazi katika makala ya kila kata utumie kiungo hiki kama marejeo:
Nakili maandishi koze na kuibandika katika nafasi ya "cite - marejeo". Futa marejeo ya awali, halafu bofya "Hariri - cite - marejeo". Badala ya maandishi andika kifupi jina la wilaya na la mkoa (k.m. Morogoro mjini - Morogoro, au: Kilosa-Morogoro).
Wilaya ya Gairo | Wilaya ya Kilombero | Wilaya ya Kilosa | Wilaya ya Morogoro Mjini | Wilaya ya Morogoro Vijijini | Wilaya ya Mvomero | Wilaya ya Ulanga
'Kata za Wilaya ya Kilosa'
Berega | Chanzulu | Dumila | Kasiki | Kidete | Kidodi | Kilangali | Kimamba A | Kimamba B | Kisanga | Kitete (Kilosa) | Lumbiji | Lumuma | Mabula | Mabwerebwere | Madoto | Magole | Magomeni (Kilosa) | Magubike | Maguha | Malolo (Kilosa) | Mamboya | Masanze | Mbumi | Mikumi | Mkwatani | Msowero | Ruaha (Kilosa) | Rudewa | Ruhembe | Tindiga | Ulaya (Kilosa) | Uleling`ombe | Vidunda | Zombo
Kata za Wilaya ya Morogoro Vijijini
Bungu | Bwakila Chini | Bwakila Juu | Gwata | Kasanga | Kibogwa | Kibungo Juu | Kidugalo | Kinole | Kiroka | Kisaki | Kisemu | Kolero | Konde (Morogoro) | Lundi | Matuli | Mikese | Mkambalani | Mkulazi | Mkuyuni | Mngazi | Mtombozi | Mvuha | Ngerengere | Selembala | Singisa | Tawa | Tegetero | Tununguo
Kata za Wilaya ya Kilombero BILA MABADILIKO isipokuwa Lumelo-Lumemo (tahajia??)
Chisano | Chita | Idete | Ifakara | Kibaoni | Kiberege | Kidatu | Kisawasawa | Lumemo | Mang'ula | Masagati | Mbingu | Mchombe | Mkula | Mlimba | Mofu | Sanje | Uchindile | Utengule
Kata za Wilaya ya Ulanga BILA MABADILIKO
Biro | Chirombola | Euga | Ilonga | Iragua | Isongo | Itete | Kichangani | Kilosa kwa Mpepo | Lukande | Lupiro | Mahenge | Malinyi | Mbuga | Minepa | Msogezi | Mtimbira | Mwaya | Ngoheranga | Ruaha | Sali | Sofi | Usangule | Vigoi
Kata za Wilaya ya Morogoro Mjini BILA MABADILIKO
Bigwa | Boma (Morogoro) | Kiwanja cha Ndege | Kichangani | Kihonda | Kilakala | Kingo | Kingolwira | Mafiga | Mazimbu | Mbuyuni (Morogoro | Mji Mkuu | Mji Mpya | Mlimani | Mwembesongo | Mzinga | Sabasaba (Morogoro) | Sultan Area | Uwanja wa Taifa (Morogoro)
Kata za Wilaya ya Mvomero BILA MABADILIKO
Bunduki | Diongoya | Doma | Hembeti | Kanga | Kibati | Kikeo | Langali | Maskati | Melela | Mhonda | Mlali | Mtibwa | Mvomero | Mzumbe | Sungaji | Tchenzema
Kata za Wilaya ya Gairo
Chagongwe | Chakwale | Chanjale | Gairo | Idibo | Iyogwe | Kibedya | Mandege | Msingisi | Nongwe | Rubeho
Kata zote za Tanzania
Kata za Mkoa wa Dar es Salaam
= Huu ni ukurasa wa muda kwa warsha ya Machi 2015 =
Wakati wa kusahihisha idadi ya wakazi katika makala ya kila kata unahitaji kusahihisha pia marejeo yake, maana kwa kawaia rejeo ni bado sensa ya 2002. Hapo unahitaji kuweka rejeo kwa sensa ya 2012. Utumie kiungo hiki kama marejeo: 
Nakili maandishi koze na kuibandika katika nafasi ya "cite - marejeo". Futa marejeo ya awali, halafu bofya "Hariri - cite - marejeo". Badala ya maandishi andika kifupi jina la wilaya na la mkoa (k.m. Kinondoni - Dar es Salaam, au: Temeke - Dar es Salaam).
Kata za Wilaya ya Ilala | Wilaya ya Kinondoni | Wilaya ya Temeke
Kata za Wilaya ya Kinondoni
Bunju | Goba | Hananasif | Kawe | Kibamba | Kigogo | Kijitonyama | Kimara | Kinondoni | Kunduchi | Kwembe | Mabibo | Mabwepande | Magomeni | Makongo | Makuburi | Makumbusho | Makurumla | Manzese | Mbezi | Mbezi juu | Mburahati | Mbweni | Mikocheni | Msasani | Msigani | Mwananyamala | Mzimuni | Ndugumbi | Saranga | Sinza | Tandale | Ubungo | Wazo
Kata za Wilaya ya Ilala
Buguruni | Chanika | Gerezani | Gongo la Mboto | Ilala | Jangwani | Kariakoo | Kimanga | Kinyerezi | Kipawa | Kisutu | Kitunda | Kivukoni | Kivule | Kiwalani | Majohe | Mchafukoge | Mchikichini | Msongola | Pugu | Segerea | Tabata | Ukonga | Upanga Magharibi | Upanga Mashariki | Vingunguti
Kata za Wilaya ya Temeke
[Azimio]] | Buza | Chamazi | Chang'ombe | Charambe | Keko | Kibada | Kiburugwa | Kigamboni | Kijichi | Kilakala | Kimbiji | Kisarawe II | Kurasini | Makangarawe | Mbagala | Mbagala Kuu | Mianzini | Miburani | Mjimwema | Mtoni | Pembamnazi | Sandali | Somangila | Tandika | Temeke | Toangoma | Tungi | Vijibweni | Yombo Vituka
Itikadi kali
Itikadi kali ni dai la kushikilia sana misimamo ya dini au falsafa au siasa fulani kwa kuchukua hasa maneno yaliyoandikwa na mwanzilishi bila ufafanuzi wowote, kadiri unavyohitahika kutokana na muda kupita au mabadiliko mbalimbali kutokea.
Kwa jumla msamiati huu unatumika kwa maana mbaya,tofauti na mtu kusifiwa kwa uaminifu na msimamo wake usio na ukali dhidi ya wengine.
Mfano maarufu wa aina hiyo ni "fundamentalism" iliyoenea katika Uprotestanti huko Marekani katika karne ya 20 ikitaka kushika kabisa mambo 5 ya "msingi" (= fundament) kwa kupinga teolojia ya Usasa:
Mfano mwingine wa siku hizi ni Uislamu wenye itikadi kali kama ule wa DAESH, wa Boko Haram, wa wale wanaolipuana misikiti, na wa nchi mbalimbali za Kiislamu ambazo zinadhulumu watu wa dini tofauti na hata Waislamu wa madhehebu mengine.
Vilevile dini nyingine kadhaa kama si zote zina watu wenye itikadi kali, kama vile Wahindu wanaodhulumu Wahindi wenzao kwa sababu hawafuati dini ya jadi ya India.
Mambo hayo yamefanya wakanamungu na wengineo wadai kwamba dini zote duniani zinaharibu maisha ya watu badala ya kuyaboresha. Watetezi wa dini wanahoji kama ni sawa kusema mwili ni mbaya kwa sababu una ugonjwa katika kiungo fulani. Itikadi kali ni saratani ambayo wote wapambane nayo, badala ya kumuua mtu aliye nayo. Dini zimechangia sana maadili ya binadamu na ya jamii, hata kama baadhi ya wanadini wameshika misimamo mibaya na kutenda mambo yasiyofaa.
Saikolojia na sosholojia zinasaidia kuelewa kwa nini baadhi ya watu wanaelekea kuwa na itikadi kali.
Matokeo ya kawaida ya ukali huo ni kukataa wale wasioamini itikadi yenyewe, lakini pia wale ambao wanaiamini kwa kuifafanua bila ukali.
BAKIZA
BAKIZA ni kifupi cha Baraza la Kiswahili la Zanzibar. Baraza hili liliundwa mnamo mwaka 1983. Majukumu makuu ya BAKIZA ni pamoja na kukuza maendeleo ya Kiswahili katika visiwa vya Zanzibar, kusimamia matumizi sahihi ya lugha ya Kiswahili katika Baraza la Wawakilishi na katika vyombo vya habari, kama vile magazeti, redio na televisheni, kutunga kamusi na majarida kwa Kiswahili sanifu na fasaha, kupitia na kusanifu maandishi ya Kiswahili kwa matumizi mbalimbali kama vile katika ofisi za serikali na watu binafsi. Kutafsiri kazi mbalimbali kutoka katika lugha nyingine kama vile Kiingereza na Kiarabu na kuziweka katika Kiswahili sanifu na fasaha.
TAKILUKI
TAKILUKI (au TAKILUKIZA) ni kifupi cha Taasisi ya Kiswahili na Lugha za Zanzibar. Taasisi hii ilianzishwa mwaka wa 1979. Inafanya kazi chini ya udhamini wa wizara ya elimu Zanzibar
Murasaki Shikibu
Murasaki Shikibu (Kyoto 978 – 1025) alikuwa mwanamkemwandishi na mshairi kutoka nchi ya Japani.
Anajulikana hasa kwa riwaya yake "Genji Monogatari" (Hekaya ya Genji) iliyotolewa mwaka 1008.
Murasaki Shikibu ni kati ya waandishi wa kwanza wa kike katika historia ya fasihi ya Japani. Baba yake, Fujiwara no Tametoki, alikuwa pia mshairi.
Kidukari-sufu
Vidukari-sufu au vidung'ata ni wadudu wadogo wa familia Pseudococcidae katika oda Hemiptera ya nusungeli Pterygota (wenye mabawa). Licha ya jina lao wadudu hawa siyo vidukari kwa ukweli lakini aina za wadudu-gamba. Wanachoza nta kama wadudu-gamba wote lakini nta hii haiumbi aina ya gamba. Nta ina umbo wa nyuzi nyeupe ambayo zinawapa wadudu hawa jina lao.
Vidukari-sufu ni sumbufu kama wadudu-gamba wengine. Kinyume na jamaa wao wanasambaza virusi kwa sababu hutembea zaidi, k.m. virusi ya chipukizi lililofura ya mkakao (CSSV), virusi ya mnanasi ulionyauka na virusi ya majani yaliyosokotwa ya mzabibu (GRLaV). Hata shida ya kuvu inayokua kwa mana zao ni kubwa zaidi (angalia ukurasa wa kidukari). Adui wa vidukari-sufu ni sawa na wale wa wadudu-gamba: wadudu-kibibi, wadudu mabawa-vena na nyigu wa kidusia na pia kuvu viuawadudu (entomopathogenic fungi) kama "Beauveria bassiana", "Lecanicillium lecanii" na "Neozygites fumosa".
Vidukari-sufu ni wadogo. Kiwiliwili chao kimerefuka kidogo na kina urefu wa mm 2-5. Majike huchoza nyuzi za nta nyeupe zilizo na kifano cha sufu au unga (asili ya jina la Kiingereza mealybug). Majike hawana mabawa lakini wana miguu kinyume na wadudu-gamba wengine. Kwa kweli majike huhifadhi umbo wa lava ambayo huitwa neotenia (neoteny). Madume wana mabawa kwa sababu wanayahitaji ili kutafuta majike, lakini wana jozi moja tu, ile ya mbele. Mabawa ya nyuma yamepungua, mara nyingi mpaka alama tu. Madume wengi wanafanana na usubi au nzi wadogo.
Majike wa vidukari-sufu hutaga mayai au huatamia mayai katika ovarioli zao. Kinyume na wadudu-gamba lava wa kila hatua wa vidukari-sufu wana miguu. Kila mara wanapoambua huwa wakubwa zaidi mpaka kuwa wapevu. Wale wa kiume hupitia muda wa pumziko ambapo wanakuza mabawa (kama bundo lakini siyo kweli). Madume hawali na hufa baada ya kukwea majike kadiri ilivyowezekana.