hotchpotch/miracl-hf-unified huggingface dataset:
Kiholanzi
Kiholanzi ni lugha inayozungumzwa nchini Uholanzi, Ubelgiji na Surinam na watu milioni 23. Katika Uholanzi inaitwa "Nederlands" na katika Ubelgiji inaitwa "Vlaams".
Kiholanzi ni lugha ya Kigermanik ya magharibi katika jamii ya lugha za Kihindi-Kiulaya.
Kiafrikaans cha Afrika Kusini ni lugha iliyotoka katika Kiholanzi. Kijerumani ya Kaskazini ni karibu sana na Kiholanzi.
Kitajiki
Kitajiki (тоҷикӣ / تاجیکی / "tamka "tojiki"" au забони тоҷикӣ / زبان تاجکی / "tamka "zabone tojiki"") ni lugha rasmi nchini Tajikistan katika Asia ya Kati. Kuna pia wasemaji wa Kitajiki katika Urusi na katika Uzbekistan.
Kitajiki kinatajwa mara nyingi kama lahaja ya Kiajemi. Wasemaji wa Kitajiki wanaelewana bila matatizo na wasemaji wa Kiajemi nchini Uajemi au wasemaji wa Kidari nchini Afghanistan.
Kama Kiajemi ni mojawapo ya lugha za Kiirani kati ya lugha za Kihindi-Kiulaya.
Lugha huandikwa katika Tajikistan kwa herufi za Kikyrili kama Kirusi. Hadi miaka ya 1920 iliandikwa kwa herufi za Kiarabu.
Jumatatu
Jumatatu ni siku ya pili katika juma (wiki) ya siku saba yenye asili ya kiyahudi-kikristo. Iko kati ya siku za Jumapili na Jumanne.
Kuna nchi zilizobadilisha hesabu kufuatana na kawaida ya "wikendi" kwenye siku za Jumamosi/Jumapili ambako Jumatatu ni siku ya kwanza katika juma ya kazi hivyo inahesabiwa kama siku namba "1" ya wiki katika kalenda rasmi za serikali hata kama jumuiya za kidini zinasisitiza hesabu ya kibiblia.
Katika lugha ya Kiswahili jina la siku lina namba "3" ndani yake. Hii ni dokezo la asili ya Kiswahili katika utamaduni ya Kiislamu pasipo na athira ya Uyahudi unaoanza hesabu baada ya sikukuu ya Kiislamu ya Ijumaa siku ya sala ya pamoja: Jumamosi kama siku ya kwanza baada ya Ijumaa, Jumapili kama siku ya pili, Jumatatu kama siku ya tatu n.k.. Tabia hii katika Kiswahili ni ya pekee hasa kwa sababu Kiarabu ambacho ni lugha ya Korani takatifu na lugha ya kimataifa ya Waislamu kinafuata hesabu ya Kiyahudi na kuiita siku "ya pili".
Katika lugha mbalimbali za Ulaya siku hii ina jina la "mwezi". Lugha hizi kama Kiingereza, Kifaransa au Kijerumani zinaendeleza urithi wa Roma ya Kale na zaidi wa Babiloni ambako kila siku ya wiki ilikuwa chini ya mungu fulani aliyeonekana kama nyota.
Bertha von Suttner
Bertha Félicie Sophie von Suttner (9 Juni 1843 – 21 Juni 1914) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Austria. Hasa aliandika riwaya kwa ajili ya kuhamasisha amani ya kimataifa. Mwaka wa 1905 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani.
Charles-Albert Gobat
Charles-Albert Gobat (21 Mei 1834 – 16 Machi 1914) alikuwa mwanasheria na mwanasiasa kutoka nchi ya Uswisi. Pia alikuwa mkurugenzi wa Ofisi ya Amani ya Kimataifa. Mwaka wa 1902, pamoja na Elie Ducommun alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani.
Ernesto Teodoro Moneta
Ernesto Teodoro Moneta (20 Septemba 1833 – 10 Februari 1918) alikuwa mwandishi wa habari kutoka nchi ya Italia. Mwaka wa 1907, pamoja na Louis Renault alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani.
Klas Pontus Arnoldson
Klas Pontus Arnoldson (27 Oktoba 1844 – 20 Februari 1916) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Sweden. Mwaka wa 1908, pamoja na Fredrik Bajer alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani.
Fredrik Bajer
Fredrik Bajer (21 Aprili 1837 – 22 Januari 1922) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Denmark. Mwaka wa 1908, pamoja na Klas Pontus Arnoldson alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani.
Woodrow Wilson
Thomas Woodrow Wilson (28 Desemba 1856 – 3 Februari 1924) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Marekani.
Miaka ya 1913 hadi 1921 alikuwa Rais wa Marekani.
Mwaka wa 1919 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani.
Theodore Roosevelt
Theodore Roosevelt (27 Oktoba 1858 – 6 Januari 1919) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Marekani. Miaka ya 1901 hadi 1909 alikuwa Rais wa ishirini na sita wa Marekani. Mwaka wa 1906 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani. Alikuwa Kiongozi wa chama cha kisiasa cha kijamhuri na mwanzilishi wa chama cha kisiasa cha Progressive cha 1912 ambacho hakikudumu.
Kikyrili
Kikyrili ni aina ya mwandiko au alfabeti inayotumiwa kuandika lugha mbalimbali za Ulaya ya Mashariki na Asia ya Kati, kwa mfano Kirusi, Kiserbia, Kitajiki.
Jina limetokana na mmonaki na mtalaamu Mgiriki Mt. Kyrilo (827 - 14 Februari 869) aliyesemekana aliunda namna hiyo ya mwandiko kwa ajili ya lugha za Kislavoni pamoja na mdogo wake Mt. Methodio.
Hali halisi hawakuanzisha aina hii ya alfabeti lakini waliendeleza namna ya kuiandika iliyosaidia kusambaza mwandiko kati ya mataifa wasemaji wa lugha za Kislavoni. Lugha hizo zina sauti kadhaa ambazo hazina herufi katika alfabeti ya Kilatini. (Mwandiko wa Kilatini hutumiwa siku hizi kwa lugha nyingi duniani, zikiwa pamoja na Kiswahili na wikipedia hii.)
Kuna lugha za Kislavoni, kama vile Kipoland, Kicheki na Kikroatia, zinazoandikwa kwa alfabeti ya Kilatini, lakini kuna alama za nyongeza kwa ajili ya sauti za pekee za lugha za Kislavoni kwa mfano: "Č" kwa sauti ya "tsh" au "Ž" kwa aina ya "sh laini".
Alfabeti za Kikyrili zinatofautiana kiasi kati ya lugha na lugha; kuna namna tofauti za kuandika sauti ileile au pia herufi za pekee kwa ajili ya sauti za pekee katika lugha fulani. Alfabeti inayotumiwa na watu wengi ni ya Kirusi inayoonyeshwa hapa.
Lugha za Kislavoni zinazoandikwa kwa alfabeti ya Kikyrili ni:
Kutokana na athira ya Urusi katika Asia ya Kati kuna pia lugha mbalimbali za Kiasia ambazo zinaandikwa kwa mwandiko wa Kikyrili tangu karne ya 19 au mwanzo wa karne ya 20. Nchi zinazohusika zilikuwa ama sehemu za Umoja wa Kisovyet au nchi jirani kama Mongolia.
Lugha kadhaa za Kiasia zinazoandikwa siku hizi kwa alfabeti za Kikyrili ni:
Kyrilo wa Saloniki
Mtakatifu Kyrilo (kwa Kigiriki: Κύριλλος, Kyurillos; kwa Kikyrili: Кирилъ;Thesalonike, 815; Roma, 14 Februari 869) alikuwa mmisionari, mmonaki na mtaalamu wa Kigiriki aliyeweka msingi wa utamaduni wa Kikristo kati ya mataifa ya Waslavoni.
Alipozaliwa na askari wa Kibizanti na mama Mslavoni mjini Thesaloniki (kifupi Saloniki) katika Ugiriki ya kaskazini wakati wa enzi za Dola la Bizanti alipewa jina la "Konstantino"
Jina la "Kyrilo" alilipokea baada ya kujiunga na monasteri.
Alipokea mafunzo yake ya ngazi ya juu kwenye chuo kikuu cha mji wa Konstantinopoli katika masomo ya falsafa, sarufi, mahubiri, muziki, hesabu, jiografia na astronomia. Alijifunza pia lugha za Kigiriki, Kilatini, Kiaramu na Kiebrania. Baadaye aliongeza Kiarabu. Lahaja za Kislavoni alizijua tangu utotoni.
Mwaka 848 alijiunga na utumishi wa Kanisa akapokea ushemasi. Katika mapokeo ya Waorthodoksi angeruhusiwa kufunga ndoa kwanza lakini aliamua kufuata mtindo wa wamonaki. Mwaka 850 alipewa kazi ya kufundisha falsafa kwenye chuo kikuu cha Konstantinopoli.
Mwaka 851 alitumwa kama balozi wa Kaisari kwenda Samarra akiwa na ujumbe kwa Khalifa Al-Mutawakkil alipoingia katika majadiliano na wataalamu Waislamu kuhusu Mungu na Utatu.
Alifanya safari nyingine kubwa kwenda kwa Wakhazari waliokuwa Waturuki waliofuata imani ya Uyahudi katika maeneo kaskazini kwa Bahari Nyeusi.
Mwaka 862 Rastislav mtawala wa Waslavoni katika Moravia alimwomba Kaisari Mikaeli III Konstantino wa Konstantinopoli kumtuma "askofu na mwalimu" atakayefundisha watu wa kawaida katika Ukristo kwa lugha ya watu. Inaaminiwa ya kwamba Ratislav alitaka kujenga Ukristo na kanisa nchini mwake bila ya kutegemea majirani Wajerumani waliowahi kujenga misingi ya Ukristo katika Moravia. Hivyo alitafuta uhusiano na Bizanti iliyofuata mtindo tofauti wa Ukristo ambayo haikuwa chini ya Papa wa Roma.
Kaisari alimtuma Kyrilo pamoja na mdogo wake Methodio kwa sababu wote wawili walikuwa watu wa kanisa wenye elimu nzuri wakijua lugha ya Kislavoni toka kwa mama yao.
Tangu mwaka 863 Kyrilo na Methodio waliisha na kufanya kazi kati ya makabila ya Waslavoni. Walitafsiri sehemu za Biblia hasa Agano Jipya na liturgia katika lugha ya watu. Walifaulu hata kupata kibali cha Papa kwa matumizi ya Kislavoni kanisani. Waliunda aina ya lugha inayojulikana kama "Kislavoni cha kanisa" inayoendelea kutumiwa hadi leo katika liturujia ya Wakristo Waorthodoksi Urusi, Serbia na Bulgaria.
Kwa kazi yao walianzisha aina ya mwandiko wa pekee iliyokuwa chanzo cha alfabeti inayoitwa hadi leo "Kikyrili" kwa heshima ya Kyrilo.
Kwa shughuli zao Kyrilo na Methodio walieneza Ukristo na kuweka msingi kwa utamaduni wa Kikristo kati ya mataifa ya Kislavoni ya leo.
Utakase, ulinganishe taifa lako katika imani ya kweli na ungamo sahihi,
na kuangaza mioyoni neno la mafundisho yako.
Kwa kuwa ni zawadi yako kutuchagua tuihubiri Injili ya Kristo wako,
kuchochea ndugu watende mema na kutimiza yanayokupendeza.
Wale ulionipa nakurudishia kama wako;
uwaongoze sasa kwa mkono wako wa kuume wenye nguvu,
uwalinde kivulini mwa mabawa yako,
ili wote wasifu na kutukuza jina lako la Baba, Mwana na Roho Mtakatifu.
Amina.
Moravia
Moravia (Kicheki na Kislovakia: "Morava"; Kijerumani: Mähren; Kihungaria: Morvaország; Kipoland:Morawy) ni mkoa wa kihistoria katika mashariki ya Ucheki. Jina limetokana na mto Morava.
Pamoja na Bohemia eneo la Moravia ni sehemu muhimu ya Ucheki ambayo ni nchi iliyoanzishwa mwaka 1993 baada ya Slovakia kutoka katika Chekoslovakia.
Mji mkuu wa Moravia ni mji wa Brno (Kijer.: Brünn).
Moravia ilikaliwa na makabila ya Waslavoni tangu karne ya 6. Katika karne ya tisa milki ya Moravia ilikuwa nchi muhimu zaidi kati ya Waslavoni wa Ulaya. Mwanzo wa karne ya 10 milki hii iliporomoka kutokana na uenezaji wa Ujerumani upande wa magharibi na wa Hungaria upande wa mashariki-kusini. Baadaye watawala wa Bohemia na Moravia waliwaalika Wajerumani kuhamia kwa na kuunda miji na kijiji. Hivyo takriban 1/3 ya wakazi wa Moravia waliongea Kijerumani hadi 1945 wakati wajerumani walifukuzwa katika Chekoslovakia.
Katika karne zilizofuata Moravia ilikuwa chini ya athira ya Poland au Ujerumani ikaendelea kuwa sehemu ya Dola Takatifu la Kiroma na tangu 1526 chini ya utawala wa familia ya Habsburg na baadaye ilitawaliwa kama sehemu ya milki ya Austria.
Wakati wa kupasuliwa kwa Austria-Hungaria mwaka 1918 Moravia ilikuwa sehemu la nchi ya Chekoslovakia na tangu 1993 ya Ucheki.
Jina la Moravia linatumiwa na kanisa la kiprotestanti linalojulikana katika nchi nyingi kama "Kanisa la Moravian".
Orodha ya nchi za Afrika
Orodha ya nchi huru na maeneo barani Afrika inafuata kanda za Afrika jinsi zilivyopangwa na Umoja wa Mataifa. Majina ya nchi hutajwa pamoja na maeneo yanayotawaliwa na nchi nje ya Afrika au ambayo yamekuwa sehemu kamili ya nchi nje ya Afrika.
Amerika ya Kilatini
Amerika ya Kilatini ni jina la kutaja sehemu kubwa ya Amerika.
Amerika ya Kilatini humaanisha kwa kawaida nchi za Amerika ambako lugha za Kihispania na Kireno pamoja na Kifaransa hutumiwa kama lugha rasmi au lugha ya watu wengi. Lugha hizi zote zimetokana na Kilatini na hujumlishwa kama "Lugha za Kirumi".
Kuna tofauti kuhusu ya namna ya kutaja nchi za Amerika ya Kilatini. Mara nyingi Amerika ya Kusini, Amerika ya Kati na Meksiko hutajwa hivyo kwa jumla. Lakini kuna nchi ndogo kama Guyana, Surinam na nchi za visiwani vya Karibi zinazotumia zaidi Kiingereza au Kiholanzi zisizo lugha za Kirumi. Nchi hizi wakati mwingini hujumlishwa pamoja ndani ya Amerika ya Kilatini lakini mara nyingi zinatazamiwa kuwa pekee kiutamaduni.
Kiutamaduni hata sehemu ya Marekani ya Kusini yenye wasemaji wengi wa Kihispania ni karibu sana na Amerika ya Kilatini. Majimbo haya ya Marekani kama Texas na Kalifornia yalikuwa sehemu za Meksiko hadi karne ya 19.
Kipaumbele cha lugha za Kirumi kimetokana na historia. Baada ya Kristoforo Kolumbus nchi hizi zilikuwa koloni ama za Hispania au za Ureno hadi karne ya 19. Wakazi wengi ni watoto wa wahamiaji kutoka Ulaya au chotara kati ya wahamiaji wale na wakazi asilia.
Katika nchi kadhaa hasa Meksiko na nchi za Andes ambako wakazi Waindio wengi kidogo walibaki wanaoendelea kutumia lugha zao pamoja na Kihispania.
Dini kubwa katika Amerika ya Kilatini ni Kanisa Katoliki lililokuwa kanisa rasmi ya Hispania na Ureno.
Hispaniola
Hispaniola (kutoka matamshi ya Kilatini ya jina la Kihispania "La Española" = "cha Kihispania") ni kisiwa kikubwa cha pili katika Karibi kikiwa na eneo la km² 74,700.
Iko kati ya Kuba upande wa magharibi na Puerto Rico upande wa mashariki.
Hispaniola huhesabiwa kati ya visiwa vya Antili Kubwa. Ni kile chenye watu wengi zaidi katika Amerika, na cha kumi duniani.
Kisiwani kuna nchi huru mbili: Haiti upande wa magharibi na Jamhuri ya Dominika upande wa mashariki.
Havana
Havana ("kihisp. La Habana") ni mji mkuu na mji mubwa wa Kuba kwenye 23°8′N 82°23′W. Kuna wakazi milioni 2.2. Tangu 1982 mji wa kale umepokelewa katika orodha ya urithi wa dunia.
Mji kwa jina la Havana ulianzishwa 1515 na Mhispania Diego Velázquez de Cuéllar lakini ulihamishwa mwaka 1519 kuja mahali pa kudumu uliopo hadi leo. Mji ukakua kuwa bandari muhimu wa kijeshi na kibiashara. Tangu 1607 Havana ilikuwa mji mkuu wa koloni ya Kihispania ya Kuba.
Havana ilikuwa hasa tangu azimio la Hispania la kukusanya "la flota" yaani jahazi za kubebea fedha na bidhaa za Amerika kama kundi kabla ya kuvuka Atlantiki kwa kusudi la kuzuia maharamia Waingereza waliovinda meli za Hispania. Azimio hili lilisababisha mamia ya jahazi kukusanyika katika hori ya bahari mbele ya Havana katika miezi ya Mei hadi Agosti mpaka kuanza safari ya pamoja.
Katika karne za 17 na 18 mji uliendelea kukua kuwa mji mkubwa wa tatu wa Amerika baada ya Mji wa Mexiko na Lima kushinda Boston na New York.
Mwisho wa karne ya 19 Havana iliona mlipuko wa manowari SS Maine katika bandari yake tarehe 15 Februari 1898 ulioanzisha vita ya Marekani dhidi Hispania. Havana ilivamiwa na Waamerika na kutangazwa kuwa mji mkuu wa Jamhuri ya Kuba mwaka 1902.
Athira ya Amerika iliendelea kuwa kubwa hadi mapinduzi ya Kuba na kuingia kwa jeshi la mapinduzi chini ya Fidel Castro tarehe 1 Januari 1959.
Georgetown
Georgetown ni mji mkuu wa Guyana na mji mkubwa wa nchi hii ya Amerika Kusini. Ina wakazi 32,563 mjini penyewe na 134,599 pamoja na rundiko la mji.
Mji ulianzishwa na Wafaransa mnmao mwaka 1782 kwa jina la Longchamps ("shamba ndefu") na baadaye "La Nouvelle Ville" ("mji mpya").
Mji ulikabishiwa kwa Uholanzi mwaka 1784 kama sehemu ya Guyana ya Kiholanzi na kuitwa "Stabroek".
Wakati wa vita za Napoleoni Uholanzi ilivamiwa na Ufaransa na Uingereza kama adui wa Napoleon ilikamata koloni za Uholanzi. Hivyi mji ulikuwa chini ya utawala wa muda wa Uingereza na kupokea jina la Georgetown kwa heshima ya mfalme George III wa Uingereza na Hanover tangu 1812. 
Mji pamoja na sehemu za karibu za Guyana ya Kiholanzi zilihamishwa kikamilifu chini ya utawala wa Uingereza tangu 1814 na kuwa Guyana ya Kiingereza.
Leo hii Georgetown ni kitovu cha utawala na uchumi wa nchi ya Guyana. Kuna ofisi za serikali, bunge, mahakama, chuo kikuu na bandari.
Belize (mto)
Mto Belize (pia:Mto Mzee) ni mto muhimu zaidi nchini Belize mwenye urefu wa 290 km.
Una chanzo chake ambako mito ya Mopan na Macal inapokutana ndani ya Guatemala. Mashua huwezu kuvuka mto kutoka mdomo kwenye bahari ya Karibi hadi mpaka wa Beliza na Guatemala.
Bonde la mto linajaa misitu minene.
Saint Lucia
Saint Lucia ni nchi ya kisiwani katika bahari ya Karibi na sehemu ya visiwa vya Antili Ndogo. Iko katikati ya visiwa vya Saint Vincent na Grenadini, Barbados na Martinique.
Kisiwa kina milima mingi.
Wakazi walio wengi ni wa asili ya Afrika (70.3%) au machotara Waafrika-Wazungu (10.8%) na Waafrika-Wahindi (10%).
Lugha rasmi ni Kiingereza, lakini wananchi wengi (95%) wanaongea kwa kawaida Patwah, Krioli inayotokana na Kifaransa.
Upande wa dini, wengi ni Wakristo: 70% ni Wakatoliki, 7% Waadventista Wasabato, 6% Wapentekoste, n.k.
Dame
Dame kwa Kiingereza ni cheo cha chini kwa mkabaila wa kike. Inalingana na cheo cha "Sir". Kwa maana hii hupatikana nchini Uingereza na katika nchi za Jumuiya ya Madola zinazomkubali malkia wa Uingereza kama mkuu wa dola.
Siku hizi cheo hiki ama kinarithiwa katika familia zilizokuwa zamani watawala wa makabaila au kinatolewa kwa heshima na kama kitambulisho cha kazi nzuri ya kujitolea katika utumishi wa umma.
Kwa Kijerumani neno linapatikana kama namna ya kumsemesha mama kiheshima.
Roseau
Roseau ni mji mkuu wa nchi ya kisiwani ya Dominica katika Karibi. Ni mji mdogo mwenye wakazi 14,000.
Iko upande wa magharibi wa kisiwa (kwenye 15°18'N - 61°23'W). Mji ulianzishwa na Ufaransa wakati wa karne ya 18 una majengo ya zamani za Wafaransa na pia za kisasa.
Eneo la ng'ambo la Ufaransa
Maeneo ya ng'ambo ya Ufaransa ni maeneo nje ya Ulaya zilizokuwa koloni lakini zimeendelea kuwa sehemu za Ufaransa.
Maeneo haya hutofautiana katika hali ya kisheria lakini wakazi wao wote ni raia wa Ufaransa na kila eneo linachagua wabunge wake kwa bunge la Paris. Isipokuwa maeneo yasiyokaliwa na watu hawana mbunge.
Jumuiya hizi zilianzishwa kwa mabadiliko ya katiba ya Ufaransa mwaka 2003. Kila jumuiya imeundwa kwa sheria ya pekee. Ufaransa hutawala au kudai utawala juu ya visiwa vidogovidogo bila wakazi:Visiwa hivi hudaiwa pia na Madagaska na Tromelin inadaiwa na Shelisheli.
Patagonia
Patagonia ni sehemu ya kusini kabisa ya bara la Amerika ya Kusini yenye umbo la pembetatu ndefu. Inajumlisha sehemu za kusini za Argentina na Chile. Iko kusini ya mto Río Colorado ya Argentina na mto Río Bío Bío ya Chile. Upande wa magharibi iko Pasifiki na upande wa mashariki Atlantiki zinazokutana kusini kabisa katika mlango bahari wa Magellan. Kusini ya mlango bahari iko funguvisiwa ya Tierra de Fuego (nchi ya moto).
Mikoa ya Chile ya Los Lagos, Aysen na Magallanes pamoja na mikoa ya Argentina ya Neuquén, Río Negro, Chubut, Santa Cruz na Tierra del Fuego katika Mkoa wa Tierra del Fuego, Antaktiki na Visiwa vya Atlantiki Kusini ni yote katika Patagonia.Sehemu kubwa ya Patagonia ya Argentina ni tambarare kavu kwa sababu mvua haipiti milima ya Andes. Hali ya hewa ni baridi kiasi hadi baridi.
Patagonia ya Chile inapokea mvua nyingi mlimani. Kusini penye baridi kuna barafuto kubwa.
Migodi na uvuvi baharini ni muhimu. Katika nchi kavu ya kusini kuna ufugaji wa kondoo. Kaskazini kuna kilimo.
Bahamas
Bahamas ni nchi ya visiwani katika bahari ya Atlantiki, kaskazini kwa Kuba na mashariki kwa Florida (Marekani).
Visiwa hivyo 700 na zaidi viko nje ya Bahari ya Karibi lakini mara nyingi huhesabiwa kati ya Visiwa vya Karibi. Visiwa vingine vya funguvisiwa hilo viko chini ya Uingereza hata leo (Turks na Caicos).
Mji mkuu wa Nassau uko kwenye kisiwa cha New Providence.
Inaaminiwa ya kwamba mahali pa kwanza pa Amerika alipofika Kristoforo Kolumbus kilikuwa kisiwa kimoja cha Bahamas, labda San Salvador.
Wakazi walio wengi (83%) wana asili ya Afrika lakini wanatumia lugha ya Kiingereza. Wazungu ni 12%.
Upande wa dini, unaongoza Ukristo wa madhehebu mbalimbali, kuanzia Wabaptisti (35.4%), Waanglikana (15.1%), Wakatoliki (13.5%), Wapentekoste (8.1%) n.k.
Sinai
Sinai ni neno la kutajaKuna pia watu wanoitwa Sinai.
Rasi ya Sinai
Rasi ya Sinai (kwa Kiarabu: سيناء, sina') ni rasi yenye umbo la pembetatu nchini Misri upande wa kaskazini wa Bahari ya Shamu inayounganisha mabara ya Afrika na Asia. Inahesabiwa kuwa sehemu ya mwisho wa Asia ya Magharibi.
Eneo la Sinai ni takriban km² 60,000, hasa jangwa. Imepakana na Ghuba ya Suez upande wa magharibi na Ghuba ya Aqaba upande wa mashariki. Upande wa magharibi Mfereji wa Suez unaunganisha Bahari ya Shamu na Mediteranea. Kaskazini ya mwisho wa Ghuba ya Aqaba ni mpaka kati ya Misri na Israel.
Mahali panapojulikana zaidi ndani ya eneo al rasi ni mlima Sinai (pia: mlima Horeb, Jabal Musa) unaoaminiwa ni mahali ambako Musa alipokea amri kumi za Mungu.
Kati ya Raffa (Kaskazini) na Tabba (Kusini) kuna mfereji wa Taabah - Raffah Straight (Bar Lev Line kwa Kihebrania).
Kwenye pwani ya rasi utalii ni sehemu muhimu ya uchumi.
Sinai (mlima)
Mlima Sinai (kwa "Kiarabu:" جبل موسى jabal Musa = mlima wa Musa) ni mlima wenye kimo cha mita 2,283 juu ya UB katika eneo la kusini la Rasi ya Sinai nchini Misri. Unajulikana pia kwa jina la Mlima Horeb au kwa jina lake la Kiarabu kama Gebel Musa (matamshi ya Kimisri) au Jabal Musa (matamshi ya Kiarabu sanifu).
Mlima Sinai unaaminiwa tangu kale kuwa ndio mahali ambako Musa alipokea amri kumi kutoka kwa Mungu wakati wa Wanaisraeli kuacha utumwa wa Misri.
Kilele cha mlima kina kanisa la Waorthodoksi lenye asili ya jengo la Kaisari Justiniano I la mwaka 532 na pia msikiti wa karne ya 12.
Monasteri ya Mt. Katarina iko kwenye mwanzo wa mlima.
1501
Makala hii inahusu mwaka 1501 BK (Baada ya Kristo).bila tarehe:
Frederick Sumaye
Frederick Tluway Sumaye (amezaliwa 29 Mei 1950) alikuwa Waziri Mkuu wa Tanzania kuanzia tarehe 27 Novemba 1995 mpaka 28 Desemba 2005.
Saint Vincent na Grenadini
Saint Vincent na Grenadini ni nchi ya visiwani ya Antili Ndogo katika bahari ya Karibi. Iko kaskazini kwa Grenada na Trinidad na Tobago na kusini kwa Saint Lucia.
Saint Vincent ndiyo kisiwa kikubwa na Grenadini ni kundi la visiwa vidogo. Kwa jumla eneo la nchi kavu ni kilometa mraba 389.
Mji mkuu wa Kingstown iko St. Vincent.
Wakazi wengi wana asili ya Afrika (66%) au ni machotara (19%). 6% ni Wahindi, 4% Wazungu (hasa wenye asili ya Ureno) na 2% Waindio ambao ndio wenyeji wa Karibi.
Lugha rasmi ni Kiingereza, lakini wananchi wengi wanaongea kwa kawaida Krioli
Upande wa dini, walio wengi (81.5%) ni Wakristo wa madhehebu mbalimbali, kuanzia Waanglikana na Wapentekoste, halafu Wamethodisti, Waadventista Wasabato, Wabaptisti na Wakatoliki.
Saint Kitts na Nevis
Saint Kitts na Nevis ni nchi ya visiwani kwenye visiwa viwili vya Bahari ya Karibi na nchi ndogo kabisa ya Amerika yote.
Mji mkuu wa Basseterre uko kwenye kisiwa cha Saint Kitts. Kisiwa kidogo cha Nevis (kutoka jina la zamani la Kihispania: Nuestra Señora de las Nieves) kipo km 3 kusini-mashariki kwa Saint Kitts.
Zamani pia kisiwa cha Anguilla kiliunganishwa na visiwa hivi kuwa koloni moja la Uingereza.
Wakazi ni 54,961: wengi wana asili ya Afrika (75.1%) au ni machotara Wafrika-Wazungu (12.3%).
Lugha rasmi ni Kiingereza, lakini ile ya kawaida ni Krioli.
Upande wa dini, 82.4% ni Wakristo wa madhehebu mbalimbali, kuanzia Waanglikana na Wamethodisti.
Albania
Jamhuri ya Albania ni nchi ya Ulaya Kusini Mashariki. Imepakana na Montenegro, Kosovo, Jamhuri ya Masedonia na Ugiriki. Upande wa magharibi kuna pwani ya ghuba ya Adria ya bahari ya Mediteranea.
Albania ni kati ya nchi zinazoendelea na imeomba kujiunga na Umoja wa Ulaya.
Mji mkuu ni Tirana (wakazi 418,495).
Albania ilikaliwa na makabila mbalimbali ya Wailiriko, Wathraki na ya Wagiriki.
Katika karne ya 3 KK eneo lilitekwa na Dola la Roma na kufanywa sehemu ya majimbo ya Dalmatia, Masedonia na Iliriko.
Mwaka 1190 ndani ya Dola la Roma Mashariki ulitokea ufalme mdogo wa Arbër kwa juhudi za archon Progon huko Krujë.
Mwishoni mwa karne ya 13 Charles wa Anjou aliwanyang'anya Wabizanti eneo hilo na kuanzisha Ufalme wa Albania kutoka Durrës hadi Butrint.
Katikati ya karne ya 15 nchi ilitekwa na Waosmani.
Albania ya sasa ilitokea mwaka 1912, baada ya Waosmani kushindwa katika vita vya Balkani.
Ufalme wa Albania ulitekwa na Italia ya Benito Mussolini mwaka 1939 hadi 1943, ulipowekwa na Ujerumani wa Adolf Hitler chini yake.
Baada ya nchi hizo mbili kushindwa vitani, nchi ikaongozwa na Enver Hoxha ikijitenga zaidi na zaidi na dunia nzima.
Kati ya miaka 1945 na 1990 ilipotawaliwa na chama cha Kikomunisti Albania ilitangaza kuwa nchi ya kwanza ya kiatheisti na kupiga marufuku kila aina ya dini.
Kutokana na mapinduzi ya mwaka 1991 Jamhuri ya Kisoshalisti iliiachia nafasi jamhuri ya nne.
Kwa sasa Albania ni kati ya nchi maskini zaidi za Ulaya na wananchi wengi (walau 900,000) wamehamia Ugiriki, Italia, Marekani n.k.
Wamebaki wakazi 2,876,591 (2017). Zaidi ya 98% za wakazi hutumia lahaja za Kialbania ambacho ni lugha ya pekee kati ya lugha za Kihindi-Kiulaya. Lakini wengi wanazungumza pia Kigiriki au lugha nyingine.
Kati ya miaka 1945 na 1990 ilitawaliwa na chama cha Kikomunisti iliyotangaza Albania kuwa nchi ya kwanza ya kiatheisti iliyopiga marufuku kila aina ya dini. Hata hivyo, baada ya uhuru kupatikana tena, 39% za wakazi anajali sana imani fulani. Katika sensa ya mwaka 2011, 58.79% walijitambulisha kama Waislamu (hasa Wasuni) na 17.06% Wakristo (wakiwemo 10.03% Wakatoliki na 6.75% Waorthodoksi). Wakanamungu walikuwa 2.5% tu.
Ugiriki
Ugiriki (pia: Uyunani; kwa Kigiriki: Ελλάδα, Ellada, au Ελλάς, Ellas) ni nchi ya Ulaya Kusini-Mashariki katika kusini ya rasi ya Balkani.
Imepakana na Albania, Jamhuri ya Masedonia, Bulgaria na Uturuki.
Upande wa kusini-magharibi na kusini-mashariki kuna pwani ndefu kwenye Bahari ya Mediteranea.
Baharini huko kuna visiwa vingi sana ambavyo ni sehemu za Ugiriki.
Ugiriki ni nchi yenye historia ndefu na maarufu sana, hata inaitwa "nchi mama ya Ulaya".
Lugha ya Kigiriki inaendelea kuandikwa kwa Alfabeti ya Kigiriki inaotumiwa tangu miaka 3000 iliyopita, lakini lugha yenyewe imebadilika. Wagiriki wa leo hawaelewi tena Kigiriki cha Kale moja kwa moja.
Wakazi wengi wanafuata dini ya Ukristo, hasa katika Kanisa la Kiorthodoksi la Kigiriki (97%). 1.3% ni Waislamu.
Ugiriki ni nchi mwanachama wa Umoja wa Ulaya tangu 1981.
Alfabeti ya Kigiriki
Alfabeti ya Kigiriki ni mwandiko maalumu wa lugha ya Kigiriki. Herufi zake zilitumika pia kama tarakimu na sasa hutumiwa kimataifa kama alama za kisayansi.
Alfabeti ya Kigiriki ilianzishwa wakati wa ustaarabu wa Ugiriki wa Kale na imeendelea kutumiwa hadi katika Ugiriki ya leo.
Ni alfabeti mama ya lugha za Ulaya, kwa sababu ni asili ya Alfabeti ya Kilatini ambayo ni mwandiko unaotumiwa leo duniani kushinda miandiko mingine. Ni pia asili ya alfabeti za Kikyrili na Kikopti. Kuna miandiko mingine ya kihistoria iliyotokana na Kigiriki.
Asili ya mwandiko huo ulikuwa alfabeti ya Kifinisia inayoaminiwa kuwa alfabeti ya kwanza kabisa duniani. Wagiriki waliongeza alama za vokali (kama a-e-i-o) na kubadilisha mwendo wa mwandiko kutoka kushoto kwenda kulia, tofauti na Kifinisia iliyoandikwa kutoka kulia kwenda kushoto jinsi ilivyo hadi sasa katika mwandiko wa Kiarabu na wa Kiebrania ambazo ni lugha za Kisemiti jinsi ilivyokuwa Kifinisia.
Sehemu ya herufi zilizopokewa kutoka Kifinisia ziliachwa baadaye kwa sababu lugha haikuwa na sauti za kulingana nazo. Tangu mwaka 300 KK sehemu ya juu ya alfabeti inayoonyeshwa kwenye sanduku ilikuwa herufi za kawaida na alama za chini hazikutumiwa isipokuwa kama alama za namba.
Katika historia ndefu ya alfabeti hii matamshi ya alama yamebadilika pamoja na mabadiliko ya lugha yenyewe. Mwanafunzi wa Kigiriki cha Kale anayesoma maandiko ya Plato au vitabu vya Agano Jipya katika lugha asilia ataona shida akifika Ugiriki na kuwasikia Wagiriki wa leo: hata kama anaweza kusoma maandishi yote, hataelewa mengi.
Kila herufi ilikuwa pia na matumizi kama tarakimu ya namba kwa sababu Wagiriki wa Kale hawakuwa na alama za pekee kwa namba. Herufi tatu za kihistoria ambazo hazikutumiwa tena kwa maandishi ziliendelea kama alama za namba, yaani Digamma au Stigma = 6 (alama ϝ au ς), Koppa = 90 (alama ϙ au ϟ) na Sampi = 900 (alama ͳ au ϡ au kama kwenye sanduku).
Kwa kutofautisha herufi na namba alama yake ilipewa mstari mdogo juu yake kama αʹ = 1, βʹ = 2, γʹ = 3. Kwa namba kuanzia 1,000 mstari upande wa kushoto uliongezwa, kwa mfano ͵α = 1,000, ͵β = 2000, ͵βηʹ = 2008.
Herufi za Kigriki zinatumiwa sana katika hesabu na sayansi. Mifano inayojulikana zaidi ni matumizi ya α, β na γ kama majina ya pembe za pembetatu.
Katika mahesabu ya duara namba π (pi) ni muhimu sana.
Kuna matumizi mengine mengi: karibu kila herufi ina maana fulani kisayansi.
Biblia
Biblia ni jina la jumla kwa ajili ya vitabu vitakatifu vya dini ya Uyahudi na hasa ya Ukristo.
Neno limetokana na lugha ya Kigiriki ambayo ndani yake βιβλία ("biblia") ina maana ya "vitabu" ikiwa ni wingi wa βιβλος ("biblos"). Hii ni kwa sababu Biblia ni mkusanyo wa maandiko mbalimbali yaliyoweza kutungwa kwa muda wa miaka 1000 hivi.
Hivyo Biblia ni tofauti na vitabu vingine kwa sababu iliandikwa na watu mbalimbali ambao hawakuwa pamoja wala hawakuandika kwa wakati mmoja, lakini vitabu vyote vimekusanywa na kuunda kitabu kimoja cha Biblia. Inasadikiwa na Wayahudi na Wakristo kwamba "Biblia ni kitabu kilichoandikwa na watu kwa uwezo wa Mungu".
Tunaweza kutofautisha:
Romania
Romania (kwa Kiromania: România) ni nchi ya Ulaya ya kusini-mashariki.
Imepakana na Hungaria, Serbia, Ukraine, Moldova na Bulgaria.
Ina pwani kwenye Bahari Nyeusi ambako unaishia mto Danube.
Mji mkuu na mji mkubwa zaidi ni Bukarest.
Homo sapiens aliishi katika eneo hilo walau kuanzia miaka 40,000 iliyopita.
Kabla ya kutekwa na Warumi mwanzoni mwa karne ya 2, walikuwepo makabila ya Wathraki, hasa Wadacha na Wagete.
Chini ya Dola la Roma kwa miaka 165 kulikuwa na wahamiaji wengi walioingiza lugha ya Kilatini.
Baadaye nchi ilitekwa na makabila mengine mbalimbali.
Katika karne za kati kulikuwa na falme ndogo tatu: Wallachia, Moldavia na Transilvania, nazo ziliendelea kuwa na madaraka fulani hata chini ya Dola la Osmani hadi karne ya 18 au 19.
Romania ilianzishwa mwaka 1859 kwa kuunganisha Moldavia na Wallachia ikapewa jina hilo mwaka 1866, ikajikomboa kutoka dola la Osmani mwaka 1877.
Kutokana na vita vikuu vya kwanza, Transilvania, Bukovina na Besarabia viliungana na Ufalme wa Romania.
Katika vita vikuu vya pili, Romania iliunga mkono Ujerumani dhidi ya Muungano wa Kisovieti hadi mwaka 1944.
Wakomunisti waliteka nchi na baada ya vita kwisha, Romania ilipoteza maeneo mbalimbali na kulazimishwa kujiunga na Mapatano ya Warshawa kama jamhuri ya kisoshalisti.
Baada ya mapinduzi ya mwaka 1989, Romania ilielekea demokrasia na uchumi wa soko huria.
Baada ya kujiunga na Umoja wa Ulaya mwaka 2007, Romania imeanza kustawi na kwa sasa inaongoza pamoja na Malta zikiwa na ongezeko la 5% kwa mwaka.
Romania ina wakazi 19,679,306 katika eneo la km² 238.391. Idadi yao inazidi kupungua.
Lugha rasmi ya nchi nzima ni Kiromania ambayo ni lugha ya Kirumi kama Kiitalia, Kifaransa na Kihispania, lakini lugha nyingine kadhaa zinatambuliwa na sheria, kuanzia Kihungaria.
Wakazi wengi ni Wakristo, hasa Waorthodoksi (81%), wakifuatwa na Waprotestanti (6.2%) na Wakatoliki (5.1%).
Balkani
Rasi ya Balkani ni jina la kihistoria kwa ajili ya sehemu ya kusini-mashariki ya Ulaya.
Jina limetokana na safu ya milima ya Balkani inayopatikana katika Bulgaria na Serbia.
Hakuna mapatano kikamili ni nchi zipi zinazohesabiwa kuwa sehemu za Balkani lakini mara nyingi hitajwa zifuatazo:Mara nyingi hata nchi zifuatazo huhesabiwa humo:
Nchi za Balkani ziko tofauti lakini zinashirikiana historia ya pekee ya pamoja:
Bulgaria
Bulgaria (kwa Kibulgaria: България) - jina rasmi ni Jamhuri ya Bulgaria - ni nchi ya Ulaya kusini - magharibi kwenye rasi ya Balkani.
Imepakana na Bahari Nyeusi, Serbia, Makedonia na Ugiriki.
Ni mwanachama wa Umoja wa Ulaya.
Zamadamu walikuweko walau miaka milioni 1.4 iliyopita.
Kufikia mwaka 5000 hivi KK kulikuwa na ustaarabu mkubwa uliotengeneza vyombo vya ufinyanzi na usonara vilivyo kati ya vile vya awali zaidi duniani.
Baada ya mwaka 3000 KK, Wathraki walijitokeza katika rasi ya Balkani.
Mwishoni mwa karne ya 6 KK sehemu kubwa ya eneo hilo lilitekwa na Dola la Persia.
Katika miaka ya 470 KK, Wathraki waliunda ufalme wa Odrusia, ambao baadaye ulianguka na wenyewe walitawaliwa na Wamakedonia, Wakelti na Warumi. Mchanganyiko huo wa watu ulikuja kuungana na Waslavi, waliolowea rasi kwa namna ya kudumu baada ya mwaka 500 BK.
Mwaka 632 Wabulgaria walianzisha nchi huru kaskazini kwa Bahari Nyeusi iliyoitwa Bulgaria Kuu chini ya Kubrat hadi nusu ya pili ya karne ya 7.
Asparukh, mwandamizi wake, alihamia karibu na delta ya mto Danube akazidi kuteka maeneo ya Balkani yaliyokuwa ya Dola la Bisanti, jambo lililoendelea katika karne zilizofuata.
Huo mchanganyiko mkubwa wa watu ulipata utambulisho wa kitaifa kwa kushika dini, lugha na alfabeti moja.
Katika karne ya 11 hilo dola la Bulgaria la kwanza lilishindwa na Dola la Roma Mashariki likisaidiwa na Warusi.
Lakini mwaka 1185 ndugu Asen na Peter walifaulu kuanzisha dola la pili la Bulgaria lililofikia kilele chake katika miaka ya 1230.
Baada ya kugawanyika, falme tatu za Kibulgaria zilitekwa na Dola la Osmani mwaka 1396 kwa miaka 500 iliyofuata.
Vita kati ya Urusi na Uturuki vya miaka 1877–1878 vilileta uhuru kwa sehemu ndogo ya Bulgaria. Kwa kutaka Wabulgaria wote wawe ndani yake, nchi iliunga mkono Ujerumani katika vita vikuu vyote viwili na hatimaye ilishindwa.
Hivyo Bulgaria ikawa chini ya Wakomunisti kwa miaka 45.
Baada ya hapo Bulgaria ilijiunga na NATO mwaka 2004 na Umoja wa Ulaya mwaka 2007.
Wakazi wanazidi kupungua tangu mwanzo wa miaka ya 1990.
Wengi wao (84.8%) wanazungumza Kibulgaria, ambacho ni kati ya lugha za Kislavoni, na wanafuata dini ya Ukristo katika Kanisa la kitaifa ambalo ni kati ya Makanisa ya Kiorthodoksi.
Pia kuna makundi makubwamakubwa ya Waturuki (8.8%) Waislamu na walowezi kutoka India (4.9%).
Bahari Nyeusi
Bahari Nyeusi ni bahari ya pembeni ya Mediteranea inayozungukwa na nchi kavu pande zote iliyoko kati ya Ulaya ya Mashariki na Asia ya Magharibi. Imeunganishwa na Bahari ya Mediteranea kwa njia ya Bahari ya Marmara pamoja na milango ya bahari ya Bosporus na Dardaneli. Ina eneo la takriban 424,000 km² na kina hadi 2,244 m.
Nchi zinazopakana ni Uturuki, Bulgaria, Romania, Ukraine, Urusi na Georgia. Rasi ya Krim ni sehemu ya kujitawala ya Ukraine.
Miji muhimu mwambaoni ni:
Istanbul, Burgas, Varna, Constanţa, Yalta, Odessa, Sevastopol, Kerch, Novorossiysk, Sochi, Sukhumi, Poti, Batumi, Trabzon, Samsun na Zonguldak.
Katika lugha zote za kisasa bahari inaitwa "bahari nyeusi": Kigiriki Μαύρη θάλασσα, Kibulgaria "cherno more" (Черно море), Kigeorgia "shavi zghva" (შავი ზღვა), Kiromania "Marea Neagră", Kirusi "chyornoye more" (Чёрное море), Kituruki "Karadeniz", Kiukraine "chorne more" (Чорне море). 
Jina hili limepatikana kwa hakika tangu karne ya 13 lakini asili yake haijulikani.
Wagiriki na Waroma wa Kale waliita "Euxeinos Pontos" (Εὔξεινος Πόντος) au "Bahari ya ukarimu".
Wabunge wa Tanzania 2005
Wabunge wa Tanzania ni wawakilishi wa taifa katika Bunge la Tanzania wakichaguliwa mara moja kila baada ya miaka mitano kuingia katika Bunge la Tanzania. Wananchi wanapiga kura katika majimbo yao. Pia, kuna viti maalum kwa wanawake na wabunge hadi 10 wanaochaguliwa na Rais na Bunge lenyewe.
Vyama vinavyofuata vina Wabunge waliochaguliwa katika uchaguzi wa 2005:
Tovuti ya Bunge la Tanzania
Belarus
Belarus (kwa Kibelarus: Беларусь (Kikyrili) au Biełaruś (Kilatini); kwa Kirusi:Белоруссия ) ni nchi ya Ulaya ya Mashariki inayopakana na Urusi, Ukraine, Poland, Lithuania na Latvia.
Mji mkuu ni Minsk na miji mingine ni pamoja na Brest, Grodno, Gomel, Mogilev na Vitebsk.
Idadi ya wakazi inapungua: ni watu 9,498,700 (2016).
Belarus haikuwahi kuwa nchi ya pekee hadi karne ya 20. Maeneo yake yalikuwa chini ya himaya mbalimbali kama vile Poland, Lithuania na Urusi. Belarus ilikuwa kitengo cha Umoja wa Kisovyet tangu 1919/1922 hadi 1991.
Wakazi walio wengi ni Wabelarus (83.7%) ambao wanaongea ama Kibelarus au Kirusi ambavyo vyote viwili ni lugha rasmi. Lugha hizi mbili zina asili moja. Takriban 11% za wakazi ni Warusi.
Kuna pia vikundi vidogo vinavyotumia lugha za pekee kama vile Kipoland, Kiukraine, Kilatvia, Kilituanya na nyingine.
Walio wengi ni wafuasi wa Ukristo katika Makanisa ya Kiorthodoksi (48.3%) na katika Kanisa Katoliki (7.1%).
Kibelarus
Kibelarus (Беларуская мова, "biełaruskaja mova" - lugha ya Kibelarus) ni lugha ya watu wa Belarus ikiwa ni moja kati ya lugha tatu za Kislavoni cha Mashariki pamoja na Kiukraine na Kirusi. Kibelarus inashirikiana maneno ya lugha hizi, pia imepokea sehemu ya msamiati wake kutoka Kipoland kutokana na historia ndefu ya pamoja kati ya Poland na Belarus. Lugha za Kislavoni ni sehemu ya jamii ya Lugha za Kihindi-Kiulaya.
Kibelarus huandikwa mara nyingi kwa mwandiko wa Kikyrili lakini kuna pia namna ya kuiandika kwa mwandiko wa Kilatini.
Idadi ya wasemaji ni kati ya milioni 7 au 8. Kibelarus ni lugha rasmi katika nchi ya Belarus. Kuna pia wasemaji nchini Poland katika eneo la Białystok) halafu kati ya vikundi vya wahamiaji waliotoka Belarus na kukaa Marekani, Kanada na Australia.
Kislavoni cha Mashariki
Kislavoni cha Mashariki ni kundi la lugha za Kislavoni zinazozungumzwa katika Ulaya ya Mashariki. Ni lugha tatu za Kirusi, Kiukraine na Kibelarus. Idadi ya wasemaji wa lugha hizi ni kubwa kushinda idadi ya wasemaji wa lugha za Kislavoni cha Kusini au cha Magharibi.
Lugha zote tatu zilitokana katika lugha ya pamoja inayoaminiwa ilitumiwa katika Ulaya ya Mashariki mnamo mwaka 1000 / 1200 BK. Ziliachana baadaye na kukuza tabia za pekee.
Lugha zote tatu hutumia mwandiko wa Kikyrili.
Minsk
Minsk au Miensk (Мінск (Kibelarus) ni mji mkuu na mji mkubwa nchini Belarus. Idadi ya wakazi ni watu milioni 1.8. Mji ulikua kando la mto Svislach.
Jina la mji wa Minsk lilitajwa mara ya kwanza mwaka 1067. Mwaka 1326 ulikuwa sehemu ya dola la Lithuania ukapata cheo cha mji mwaka 1499. Tangu 1793 Minsk ilikuwa sehemu ya Dola la Urusi.
Baada ya mapinduzi ya kikomunisti Minsk ilikuwa mji mkuu wa Jamhuri ya Kisoshalisti ya Kisovyeti ya Belorus ndani ya Umoja wa Kisovyeti.
Kamusi Hai ya Kiswahili Mtandaoni
Kamusi Hai ya Kiswahili Mtandaoni ilikuwa kamusi ya Kiswahili kwenye intaneti. Tangu kuhamishwa kwa mradi mnamo mwaka 2014 haipatikani tena kwa lugha ya Kiswahili ikionyesha lugha nyingine.
Ilijulikana kwa Kiingereza kama "Kamusi Global Online Living Dictionary". Zamani iliitwa "Internet Living Swahili Dictionary" (kifupi: ILSD) au pia "Kamusi Project".
Huu ni mradi ulioanzishwa kwenye Chuo Kikuu cha Yale (Marekani) hasa katika idara yake ya lugha za Kiafrika. Mradi huu unakusanya maneno ya Kiswahili pamoja na maana zake kwa Kiingereza. Unaongozwa na mwanzilishi na mhariri wake, Martin Benjamin.
Kamusi hiyo inapatikana kwa njia ya tovuti yake. Mtumiaji anaweza kuingiza neno lolote la Kiswahili au Kiingereza katika dirisha lake. Kama neno lipo tayari kwenye kamusi atapata tafsiri yake katika maana mbalimbali.
Mradi ulikuwa na matatizo ya kifedha tangu mwanzo wa mwaka 2006 lakini uliweza kuanza upya kwa muda tangu Julai 2006. Mtu yeyote aliyejiandikisha alikaribishwa kuchangia mle.
Mwezi Septemba 2007 tovuti ya Kamusi ilifungwa kwa sababu za matatizo ya ndani ya utawala wa chuo kikuu (tazama: ).
Tangu Novemba 2007 Kamusi Hai imepatikana kwenye anwani ya www.kamusi.org
Mwaka 2013 kamusi hii ilipanuliwa kupokea pia lugha nyingine. Inaeleza sasa shabaha yake kuwa: "Our goal is to provide every word in every language, for free to everyone, everywhere."
Hadi 2014 bado ilikuwa kimsingi kamusi ya Kiswahili yenye maneno zaidi ya 60,000 pamoja na tafsiri yake kwa Kiingereza au kinyume. Kando yake kulikuwa pia na vyanzo vya kamusi za lugha za Kiafrika (kama vile Gusii, Kinyarwanda, Luganda, Songhai), za Kiulaya (kama vile Kifaransa, Kiitalia, Kijerumani) na za Kiasia (Kichina) zenye maneno kati ya makumi na mamia machache.
Kamusi ya Kiswahili - Kiingereza
KKK/SED ni kifupi chake cha "Kamusi ya Kiswahili - Kiingereza" "(Swahili-English Dictionary)" iliyoandaliwa na wataalamu wa TUKI kwenye Chuo Kikuu cha Dar es Salaam na kutolewa mwaka 2001.
Kamusi hii inataja maana za Kiingereza kwa maneno zaidi ya 50,000 ya Kiswahili.
Kamusi ya Kiswahili - Kiingereza (TUKI) online
Kamusi ya Kiswahili sanifu
Kamusi ya Kiswahili Sanifu (kifupi KKS) ni kamusi iliyotungwa na wataalamu wa TUKI (leo: TATAKI) kwenye chuo kikuu cha Dar es Salaam, Tanzania, mwaka 1981.
Kwa sasa imefikia toleo la tatu.
Kamusi hii inakusanya maneno ya Kiswahili sanifu na kuyaeleza kwa lugha ya Kiswahili yenyewe.
Inaongoza kwa kiswahili sanifu
Kamusi ya manaa na matumizi
KMM ni kifupi cha "Kamusi ya manaa na matumizi" iliyotungwa na professa Salim K. Bakhressa wa chuo kikuu cha Nairobi mwaka 1992.
Kamusi hii inakusanya maneno ya Kiswahili cha kisasa na kuyaeleza katika lugha ya Kiswahili yenyewe.
Inafuata muundo ufuatao:
Standard English-Swahili Dictionary
Madan-Johnson's Standard English-Swahili Dictionary (kifupi: M-J SES) iliandaliwa na wataalamu wa "Inter-territorial Language (Swahili) committee to the East African Dependencies" baada ya Vita Kuu ya Kwanza kwa ajili ya maeneo chini ya utawala wa Uingereza katika Afrika ya Mashariki. Kamati iliandaa kamusi mbili za Kiingereza-Kiswahili na pia Kiswahili-Kiingereza (M-J SSE).
Mhariri Mkuu wa kamati alikuwa katibu yake Frederick Johnson. Msingi wa kamusi hizi ulikuwa kazi ya A. C. Madan. Hivyo kamusi hizi hutajwa kama "Madan-Johnson".
Mara nyingi lugha ya kamusi hizi si tena Kiswahili cha kisasa. Lakini zimeendelea kuchapishwa mara nyingi hadi wakati wa kisasa.
Standard Swahili-English Dictionary
Madan-Johnson's Standard Swahili-English Dictionary (kifupi: M-J SSE) iliandaliwa na wataalamu wa "Inter-territorial Language (Swahili) committee to the East African Dependencies" baada ya Vita Kuu ya Kwanza kwa ajili ya maeneo chini ya utawala wa Uingereza katika Afrika ya Mashariki. Kamati iliandaa kamusi mbili za Kiingereza-Kiswahili (M-J SES) na pia Kiswahili-Kiingereza.
Mhariri Mkuu wa kamati alikuwa katibu yake Frederick Johnson. Msingi wa kamusi hizi ulikuwa kazi ya A. C. Madan. Hivyo kamusi hizi hutajwa kama "Madan-Johnson".
Mara nyingi lugha ya kamusi hizi si tena Kiswahili cha kisasa. Lakini zimeendelea kuchapishwa mara nyingi hadi wakati wa kisasa.
Sifa ya kamusi hii ni maelezo mazuri ya asili ya maneno hasa ya maneno yenye asili katika lugha za Kiarabu, Kiajemi na lugha mbalimbali za Kibantu.
Alfabeti ya Kilatini
Alfabeti ya Kilatini (pia: Alfabeti ya Kirumi) inatumiwa kwa lugha nyingi duniani. Hata Kiswahili huandikwa siku hizi kwa herufi za Kilatini kama kwa mfano kwenye ukurasa huu wa wikipedia.
Asili ni namna ya kuandikwa kwa lugha ya Kilatini iliyokuwa lugha ya Roma ya Kale. Baadaye ilitumiwa kuandika hata lugha za Kirumi, Kigermanik, Kislavoni, Kituruki na pia lugha za Afrika na za Kiasia.
Waroma walipokea alfabeti yao kutoka alfabeti ya Kigiriki lakini waliibadilisha hasa kwa kuacha kando herufi za kutaja sauti ambazo hazikuwa na maana katika Kilatini.
Alfabeti ya kwanza ya Kilatini ilikuwa na herufi 21 pekee:
Baada ya kuvamia Ugiriki Waroma wa Kale walianza kutumia maneno mengi ya Kigiriki katika lugha yao hivyo wakaingiza herufi mbili za ziada kutoka Kigiriki kwa ajili maneno haya mapya ni Y na Z.
Waroma wa Kale waliandika herufi kubwa tu. Tena hawakuacha nafasi kati ya maneno hivyo maandiko yao si rahisi ya kusoma:
Mfano wa maandishi ya Kiroma:
Siku hizi inaandikwa hivyo:
Baada ya mwisho wa Dola la Roma ni hasa mataifa ya Ulaya yaliyotumia alfabeti ya Kilatini. Wakati wa karne za kati herufi zifuatazo ziliongezwa kufuatana na mahitaji ya lugha za Waulaya:
Hivyo Alfabeti inayojulikana leo hii kama "kilatini" imepatikana hivyo:
Kwa mahitaji ya lugha mablimbali kuna nyongeza nyingi katika alfabeti ya Kilatini (mifano):
Hii ni mifano michache tu.
Uwezo wa kupokea alama mpya ni sababu ya uenezaji wa alfabeti ya Kilatini. Kuna lugha mbalimbali zolizowahi kuandikwa kwa alfabeti tofauti lakini zilipokea ile ya Kilatini. Hata kama sababu muhimu ilikuwa utawala wa kikoloni katika sehemu nyingi za dunia kuna pia faida zilizosababisha kuendelea na alfabeti ya Kilatini hata baada ya kupata uhuru.
Mfano ni lugha kama Kiswahili na Kituruki zilizowahi kuandikwa kwa mwandiko wa Kiarabu.
Kiswahili kilianza kuandikwa na Wazungu kama Krapf kwa herufi za Kilatini katika karne ya 19. Katika karne ya 20 Waingereza walisanifisha lugha kwa kutumia alfabeti ya Kilatini. Faida yake ni ya kwamba sauti nyingi zinatajwa vizuri zaidi kuliko kwa Kiarabu.
Kituruki kilianza kutumia herufi za Kilatini baada ya mapinduzi ya Atatürk.
Hata Uchina
Alfabeti
Alfabeti ni kiasi cha alama zinazotumiwa kuandika sauti za lugha fulani. Alama hizi hupatikana kama orodha kwa ufuatano uliokubaliwa, kwa mfano katika Kiswahili: "a, b, ch, d, dh, e, f, g, gh, h, i, j, k, kh, l, m, n, ny, ng', o, p, r, s, sh, u, t, th, v,w, y, z".
Jina la "alfabeti" hutokana na mwandiko wa Kigiriki ambamo herufi mbili za kwanza ni α "alfa" na β "beta".
Alfabeti ni mtindo wa mwandiko uliosambaa duniani kote. Kwa lugha nyingi imechukua nafasi ya miandiko ya awali.
Alfabeti huonyesha sauti si maneno kamili - hii ni tofauti na mwandiko kama Kichina wenye alama kwa ajili ya neno lote.
Alfabeti inayotumiwa zaidi kimataifa ni alfabeti ya Kilatini (au "alfabeti ya Kirumi"). Lakini kuna alfabeti nyingine kadhaa zinazojulikana kimataifa kama vile:
Mengine ni alfabeti kama vile ya Kikopti, ya Kigeorgia, ya Kiarmenia n.k.
Aina za pekee za alfabeti ni miandiko ya "abugida". Hii inamaanisha namna ya kuandika ambako hakuna alama za pekee kwa ajili ya vokali. Kila alama ya konsonanti ina namna mbalimbali ya kuonekana kwa kuongeza alama ndogo inayoonyesha ni vokali ipi inayofuata. Mifano yake ni
Boda boda
Boda boda (pia: bodaboda) ni neno la kutaja baisikeli inayotumiwa kubeba abiria katika Afrika ya Mashariki au "baisikeli ya teksi". Linaweza kumtaja pia dereva wa baisikeli hii.
Asili yake ni kati ya Wajaluo wa eneo la mpakani kati ya Kenya na Uganda karibu na ziwa Viktoria. Inasemekana asili yake ilikuwa huduma ya kubeba abiria kati ya mipaka ya Kenya na Uganda mjini Busia. Hivyo neno la Kiingereza la "border" = "boda" lilikuwa chanzo cha jina "boda-boda" Lakini huduma imeenea sehemu mbalimbali kama vile pwani la Kenya (Mombasa, Malindi) na pia katika Uganda.
Baisikeli ya kawaida inayotakiwa imara hubadilishwa kwa kuweka kiti kirefu kama pikipiki.
Uganda imeona mabadiliko ambako pikipiki zinachukua nafasi za boda boda katika kazi ya kubeba abiria. Kuna makadirio kuhusu mwaka 2004 ya kuwa watu 200,000 Uganda walikuwa madereva wa boda boda ya baisikeli na 90,000 wa boda boda ya pikipiki.
Florida
Florida ni jimbo la Marekani la kujitawala katika kusini mashariki ya nchi. Umbo lake ni rasi inayoanza Marekani bara kuelekea Kuba. Upande wa magharibi ni maji ya ghuba ya Meksiko na upande wa mashariki maji ya Atlantiki. Upana wa rasi ni kati ya 160 hadi 200 km; upande wa kaskazini kabisa eneo la jimbo lapanuka kama kanda mwambaono wa ghuba ya Meksiko.
Florida imepakana na majimbo ya Marekani ya Georgia na Alabama. Nchi za Karibi za Kuba na Bahamas ni karibu.
Jina la Florida ni ya Kihispania, maana yake ni "yenye maua".
Florida ina eneo la 137,374 km², ni nafasi ya 22 kati ya majimbo ya Marekani. Upande wa kusini wa rasi kuna kundi la visiwa la "Florida Keys" lenye umbo kama pinde vinavyounganishwa kwa madaraja. Kisiwa cha kusini kabisa ni "Key West" ambayo kipo kwa umbali wa 140 km pekee na Kuba.
Hakuna milima, na mahali pa juu kabisa pana kimo cha 105 m juu ya UB.
Mji mkuu wa jimbo ni Tallahassee, na Jacksonville ni mji mkubwa jimboni. Miji mingine mikubwa ni Tampa, Orlando na Miami. Orlando kuna maonyesho mashuhuri wa Disney Land. Florida ni pia mahali ambako makombora na vyombo vya angani vya Marekani hurushwa kwenye uwanja wa Cape Canaveral unaoitwa pia "Kituo cha Angani cha Kennnedy".
Florida ni kati ya majimbo ya Marekani yenye wakazi wasio wachache ambao hawatumii Kiingereza kama lugha ya nyumbani; takriban 16% husema Kihispania.
Kuna wazee wengi kwa sababu ya hali ya hewa pasipo na baridi. Wazee wengi kutoka majimbo ya kazkazini wamependa kuhamia Florida ama kwa uzeeni au kununua makazi wanapokaa wakati wa baridi.
Florida ilikaliwa na Waindio kabla ya kuja kwa Wazungu. Tarehe 2 Aprili 1513 Mhispania wa kwanza alifika Florida na kutangaza utawala wa Hispania juu ya rasi. Florida ilitawaliwa kama mkoa chini ya Ufalme Mdogo wa Hispania Mpya.
Baada ya vita ya miaka saba 1763 Hispania ilipaswa kuiachia Uingereza lakini 1783 rasi ilirudi Hispania. 1819 eneo la jimbo liliuzwa kwa Marekani.
3 Machi 1845 Florida ikawa jimbo la 27 la Marekani.
Moshi Vijijini
Wilaya ya Moshi Vijijini ni wilaya moja ya Mkoa wa Kilimanjaro. Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 466,737
Moshi (mji)
Moshi ni makao makuu ya Mkoa wa Kilimanjaro nchini Tanzania.
Kwa mujibu wa sensa ya mwaka 2012, mji huu una wakazi wapatao 184,292 . Kabila linaloongoza kwa idadi ya wakazi wa mji wa Moshi ni Wachagga wakifuatiwa na Wapare na makabila mengine yaliyohamia kutoka sehemu mbalimbali za Tanzania kama Wasambaa, Warangi n.k. Wachagga wanapenda vyakula vinavyopikwa kwa kutumia ndizi kama vile mtori, kitawa, na machalari.
Wakazi wengi wa Moshi ni wakulima, wafugaji na wafanyabiashara. Watu wengi wanaenda Moshi kufanya kazi na kurudi nyumbani jioni.
Ukuaji wa mji wa Moshi hauendani na mipango halisi ya 'Mipango Miji'. Hii inatokana na kutokufuatiliwa kwa sheria mbalimbali zinazohusu uendelezaji wa miji.
Moshi ni mji wenye baridi katika miezi ya Juni mpaka Agosti na kipindi cha joto katika miezi ya Oktoba hadi katikati ya Januari.
Mji wa Moshi una mandhari nzuri ya kuvutia watalii. Watalii hupenda sana mji wa Moshi kwa sababu ya mlima Kilimanjaro na huduma muhimu kama mahoteli na usafiri.
Mji wa Moshi una vyuo vikuu vitatu:
Kiutawala mji wa Moshi ni wilaya ya Mkoa wa Kilimanjaro. Ndani yake kuna kata 15 ambazo ni Bondeni, Kaloleni, Karanga, Kiboroloni, Kiusa, Korongoni, Longuo, Majengo, Mawenzi, Mji Mpya, Msaranga, Njoro, Pasua, Rau na Kilimanjaro.
Wilaya ya Mwanga
Wilaya ya Mwanga ni wilaya moja ya Mkoa wa Kilimanjaro nchini Tanzania. Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 131,442.