hotchpotch/miracl-hf-unified huggingface dataset:
Eratosthenes
Eratosthenes wa Kirene (kwa Kigiriki Ερατοσθένης ο Κυρηναίος; 276 KK - 194 KK) alikuwa mtaalamu wa hisabati, jiografia, historia na lugha tena mkurugenzi wa maktaba ya Aleksandria katika Misri. Anakumbukwa hasa kama mtu wa kwanza aliyekadiria mzingo wa dunia. Anasemekana aliibuni neno "jiografia".
Erastothenes alizaliwa mnamo mwaka 276 KK mjini Kirene wa Libya. Kirene ulikuwa mmoja kati ya miji iliyoundwa na Wagiriki wa Kale huko Afrika Kaskazini.
Alikwenda Athens kwa masomo yake alipofundishwa na wanafalsafa na wataalamu mashuhuri. Mnamo mwaka 255 KK alihamia Aleksandria iliyokuwa mji mkuu wa Misri. Akawa mwalimu wa mwana wa mfalme na mwaka 236 KK alikuwa mkurugenzi wa tatu wa maktaba ya Aleksandria iliyokuwa kitovu cha kimataifa cha elimu kwa sababu ya mkusanyiko mkubwa wa vitabu.
Kama mkuu wa maktaba ya Aleksandria aliweza kuchungulia ujuzi wa wakati wake akaendelea kuitumia na kuendeleza mafundisho mbalimbali. Maktaba hii ilikuwa kitu cha ajabu kwa sababu wakati ule vitabu vyote vilinakiliwa kwa mkono na kuwa na thamani kubwa. Erastothenes alikuwa juu ya vitabu lakhi kadhaa.
Alichora ramani ya dunia isiyohifadhiwa lakini ilitajwa mara nyingi katika maandiko ya watu wa kale. Eratosthenes alijua bara 3 za Ulaya, Libya (Afrika) na Asia. Asia ilijulikana kwake hadi Uhindi, nchi iliyofikiwa na Aleksander Mkuu. Alijua ya kwamba Afrika, iliyojulikana kwa jina la Libya wakati ule, ilizungukwa kwa maji kutokana na taarifa ya msafara wa Wamisri miaka 300, kabla yake lakini hakujua ya kwamba inaenea pia kusini kwa ikweta.
Kwa ramani yake alibuni utaratibu wa longitudo na latitudo ingawa ulikuwa tofauti na ule wa sasa. 
Wazo la kuwa dunia ina umbo la tufe lilijulikana kabla ya Eratosthenes. Yeye anajulikana kama mtu wa kwanza aliyeweza kukadiria mzingo wake kwa njia ya upimaji.
Alitumia pembe jinsi gani jua linavyoonekana kutoka mahali pawili duniani pamoja na hisabati ya duara.
Nyingine ilikuwa hisabati ya duara ya kawaida. Kwa njia hiyo alikadiria mzingo wa dunia kuwa "stadia" 252,000. Hii ni tokeo nzuri sana. Hakuna uhakika alitumia stadia gani; kama alikadiria stadia ya Kigiriki yenye urefu wa mita 185 ingemaanisha mzingo wa kilomita 46,620 ambayo ni kubwa zaidi kwa asilimia 16. Kama alitumia stadia ya Misri za mita 157.5 ingemaanisha kilomita 39,690 ambayo ni karibu sawa na upimaji wa leo.
Katika hisabati anajulikana jinsi alivyobuni "Kichujio cha Erastosthenes" ambacho ni mbinu wa kugundua namba tasa.
Aliandika namba asilia zote kuanzia mbili hadi namba aliyotaka kuifanyia utafiti kama ni namba tasa au la.
Maktaba ya Aleksandria
Maktaba ya Aleksandria ilikuwa maktaba kubwa na mashuhuri ya zama za kale. Ilianzishwa mjini Aleksandria katika Misri wakati wa utawala wa mfalme Ptolemayo I (305–283/82 KK). Ptolemayo alikuwa jenerali mgiriki chini ya Aleksander Mkuu aliyeendelea kutawala Misri na kujitangaza kama mfalme. Alichagua Aleksandria kama mji mkuu mpya na kupamba mji kwa majengo na taasisi mengi.
Wakuu wa maktaba walikuwa wataalamu mashuhuri kama Eratosthenes ambao mara nyingi walikuwa pia walimu wa wana wa mfalme.
Maktaba ililenga kukusanya vitabu vyote vilivyopatikana. Serikali ya Misri iliagiza ya kwamba kila mgeni alipaswa kuonyesha vitabu na miandiko yake yote vilichunguliwa na maafisa wa maktaba na kama havikuwemo bado vilinakiliwa haraka. Hata jahazi zilizoingia katika bandari zilitembelewa na maafisa wa maktaba na vitabu vyote kuchunguliwa kama lazima kukamatwa na kunakiliwa.
Mwanahistoria Mroma Aulus Gellius aliandika ya kwamba maktaba ilikuwa na vitabu 700,000 wakati wa Julius Caesar.
Vitabu vingi viliharibiwa wakati wa vita kati ya Caesar na Kleopatra.
Hakuna uhakika maktaba iliendelea kwa muda gani baada ya uharibifu huo.
Chokoleti
Chokoleti ni pipi au chakula kitamu kinachotengezewa kwa kutumia kakao, sukari na mafuta. Jina latumiwa pia kwa kinywaji cha kakao.
Asili yake ni kinywaji wa watu wa Mexiko wa kale waliochemsha unga la kakao katika maji pamoja na viungo. Wahispania waliikuta kwa Azteki na kuipeleka Ulaya. Wakitumia hapa jina la Kiazteki "xocolātl" lenya maana ya "maji chungu".
Katika Ulaya ilitumiwa muda mrefu kama kinywaji na wakati wa karne ya 19 Wajerumani walianza kutengeneza pipi jinsi inavyojulikana leo.
Chokoleti huyeyuka haraka kwa sentigrefi 40-50 hivyo ni rahisi kuifinga kwa maumbo mbalimbali.
Kiunzi cha mifupa
Kiunzi cha mifupa ni jumla ya mifupa kwenye mwili wa mtu na wanyama. Mwanadamu ana kiunzi cha ndani na mifupa ni sehemu imara chini ya ngozi na nyama ya mtu na kusudi lake ni mwili ushikamane na kuwa thabiti lakini inaruhusu pia mwendo wa viungo kimoja-moja.
Mfumo wa kiunzi cha mifupa cha wanyama kordata ni mifupa thabiti inayounganishwa kwa gegedu. Mifupa hii inasogezwa kwa musuli zinazofungwa kwa mfupa kwa kano. Gegedu inapatikana kwa mamalia hasa kwenye viungo vya mifupa. Kuna wanyama wengine kama papa ambako kiunzi chote kimejengwa kwa gegedu.
Pamoja na kupa mwili uthabiti na kuruhusu mwendo mifupa ni pia nafasi ya kuhifadhi minerali hasa kalsi na fosfati.
Sehemu kuu ya kiunzi cha mifupa ni uti wa mgongo. Unashika mifupa yote kwa pamoja kuanzia fuvu hadi mabavu hadi mifupa ya chini inayokutana katika fupanyonga. Unakinga ndani yake pia neva kuu zinazoelekea kutoka ubongo kwenye fuvu hadi sehemu mbalimbali ya mwili.
Kiunzi cha binadamu huwa na mifupa 206. Mifupa inaunganishwa kwenye viungo kwa nyugwe inayowezesha mwili kuwa nyumbufu. Kano huunganisha mfupa na misuli ikipeleka nguvu ya misuli kwa mfupa.
Kati ya wanyama kuna pia aina zenye kiunzi cha nje au zisizo na kiunzi. Arithropodi kama wadudu huwa na kiunzi cha nje.
Hector Berlioz
Hector Berlioz (11 Desemba 1803 - Paris 8 Machi 1869) alikuwa mtunzi maarufu wa opera kutoka nchini Ufaransa. Alikuwa moja kati ya watunzi wakubwa wa opera wa karne ya 19. Miziki yake pia ilikuwa ya kipindi maarufu cha kukaribisha karne mpya, yaani karne ya 18 kwenda 19 au kwa jina lililo maarufu ni Romantic period.
Georg Friedrich Händel
George Frideric Handel, jina lake kwa asili ya Kijerumani Georg Friedrich Händel (23 Februari 1685 – 14 Aprili 1759) alikuwa mtunzi maarufu wa opera kutoka nchini Ujerumani. Alizaliwa Ujerumani, lakini alitumia maisha yake ya ukubwani akiwa nchini Uingereza.
Giacomo Puccini
Giacomo Antonio Domenico Michele Secondo Maria Puccini (alizaliwa mjini Lucca, 23 Desemba 1858 - mjini Brussels, 29 Novemba 1924) alikuwa mtunzi maarufu wa opera kutoka nchini Italia. Yaaminika kwamba Puccini ni wa pili kwa umaarufu katika opera baada ya mtunzi mashuhuri wa awali Bw. Giuseppe Verdi. Alitunga opera 14, ambazo nyingi kati ya hizo zinatumika leo hii katika majumba ya opera.
Bedřich Smetana
Bedřich Smetana ( 22 Machi 1824 - 12 Mei 1884) alikuwa mtunzi maaurufu wa opera kutoka katika Jamhuri ya Watu wa Cheki. Naye alikuwa mmoja wa waunzi maarufu wa karne ya 18 na 19-Romantic period.
Muziki wake ulikuwa wa mwundo wa kikwao yaani, Ucheki. Alitunga opera nane zenye kuelezea haditihi za utaifa wa watu wa Cheki. Pia alitunga nyimbo sita ambazo zilikuwa zikisifia nchi yake, moja kati ya nyimbo hizo ni Ma Vlast ambayo inamaana ya “Nchini Kwangu”.
Ronaldinho
Ronaldo de Assís Moreira (anafahamika zaidi kama Ronaldinho; amezaliwa mjini Porto Alegre tarehe 21 Machi 1980) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka nchini Brazil. Mnamo Januari ya mwaka wa 2007 amekuwa raia kamili wa Hispania.
Akbar
Jalaluddin Muhammad Akbar ((جلال الدین محمد اکبر jalāl ud-dīn mohammad akbar); pia: Akbar Mkuu) alikuwa mtawala wa Uhindi kati ya 1556 hadi 1605. Huhesabiwa kuwa mkubwa kati ya watawala wa nasaba ya Moghuli.
Alizaliwa 15 Oktoba 1542 akawa mfalme mkuu akiwa na umri wa miaka 13 baada ya kifo cha babaye Humayun.
Akbar alifaulu kuondoa matishio yote ya kijeshi kwa kuwashinda Waafghanistan na pia mfalme wa Kihindu wa Delhi. Kwa njia hii alirudisha utawala wa Kiislamu juu ya kaskazini ya Uhindi. Alipata sifa nyingi kama jenerali aliyeongoza wanajeshi wake mwenyewe katika kila hatari.
Baada ya kushinda alijenga maelewano na raia wengi ambao hawakuwa Waislamu. Alifuta kodi ya jizya kwa wasio Waislamu akaoa mabinti wa wakubwa wa Rajput waliokuwa kundi la Wahindu wa Kaskazini. Aliwapa Wahindu vyeo vya juu katika serikali. Aliweza kuboresha uchumi pamoja na mapato ya serikali kwa kulinganisha kodi za mazao na mapato ya wakulima - zamani walipaswa kulipa kiasi fulani bila kujali hali ya mavuno.
Akbar alikuwa na vipaji vingi. Alijihusisha na usanifu majengo, uchoraji, useremala, ujenzi na ufundi. Aliamuru kukusanya fasihi na habari za historia na utamaduni wa Wamoghul pamoja na Uhindi. Alikusanya pia picha na sanaa kwa ujumla kutoka pande nyingi za dunia.
Aliwapa Wahindu uhuru wa kufuata dini yao akatunza mahekalu yao kinyume cha watawala Waislamu waliomtangulia ambao waliwahi kubomoa majengo ya kidini ya Wahindu.
Alianzisha majadiliano ya kidini kati ya wataalamu wa dini mbalimbali yaani Wasilamu, Wahindu, Kalasinga na hata Wakristo kutoka Uhindi Kusini.
Margaret Thatcher
Margaret Hilda Thatcher (alizaliwa Margaret Hilda Roberts 13 Oktoba 1925 – 8 Aprili 2013) alikuwa waziri mkuu wa Uingereza kuanzia 1979 hadi 1990 na mwanamke wa kwanza aliyeshika cheo hiki.
Alichaguliwa kama mgombea na kiongozi wa chama cha Conservative Party. Aliendesha mabadiliko mengi ya kiuchumi na kisiasa. Baada ya Argentina kuvamia visiwa vya Falkland (Malvina) alituma manowari na wanajeshi waliorudisha visiwa chini ya utawala wa Uingereza.
Kutokana na siasa hizi alipewa jina la "Iron Lady" (mama chuma).
1989-1990 alijaribu kuanzisha aina mpya ya kodi na jaribio hili lilisababisha ghasia nchini. Kwa hiyo aliona upinzani mkubwa ndani ya chama chake na tar. 22 Novemba 1990 alitangaza ya kwamba alijiuzulu akafuatwa na John Major.
Tangu 1951 aliolewa na Sir Dennis Thatcher akazaa watoto wawili mapacha.
Charles Sacleux
Charles Joseph Sacleux (1856–1943) alikuwa padre na misionari kutoka Ufaransa aliyekaa miaka mingi Afrika ya Mashariki hasa Bagamoyo. Anakumbukwa kwa utaalamu wake wa lugha na pia utafiti wake juu ya mimea ya Afrika.
Sacleux alikuwa padre wa shirika ya Roho Mtakatifu.
Sacleux alikuwa misionari mkatoliki wa kwanza aliyeandika juu ya Kiswahili. Alitunga sarufi na kamusi ya Kiswahili. Mwaka 1891 alitunga kamusi ya "Dictionnaire Swahili - Français" iliyochapishwa 1939. Mwaka 1909 alitoa "Grammaire des dialectes Swahilis" (sarufi ya lahaja za Kiswahili). Vitabu vyote viwili vilisifiwa na wataalamu.
Alitunga na kutafsiri vitabu kwa Kiswahili akaandika nyimbo za kiroho zinazotumiwa hadi leo katika kanisa katoliki.
Alitunga pia kamusi ya Kiswahili cha Komori "Le dictionnaire Comorien-Francais et Francais-Comorien".
Katika kazi yake ya botania alikusanya mimea mingi ya Afrika ya Mashariki na kuieleza akapokea tuzo za kitaalamu kwa utafiti huu.
Botania
Botania ni tawi la sayansi inyohusu utaalamu wa mimea.
Ni kitengo cha biolojia. Inachunguza maumbile ya mimea, uainishaji wao, ekolojia ya mimea, mazingira yao, mahitaji na lishe yao, namna yao za kuzaa, jinsi zinavyokaa pamoja na kutegemeana na matumizi yao katika kilimo.
Teolojia
Teolojia, pia theolojia "(kutoka maneno ya Kigiriki θέος, theos, "Mungu" + λογία, logia, "usemi")" ni elimu juu ya Mungu hasa katika Ukristo. Hiyo haitenganiki na utendaji wake wa nje, yaani uhusiano wake na viumbe vyote.
Jina lingine la fani hiyo lenye asili ya Kiarabu ni Tauhidi. Hilo linatumiwa zaidi na Waislamu. Kwa Kiswahili limetungwa pia jina "Taalimungu".
Basi, ikitajwa kwa jina la mkopo kutoka Kigiriki, fani hiyo inachunguza hasa imani ya Kikristo kadiri ya Ufunuo wa Mungu uliokamilika katika Yesu Kristo na Mitume wake.
Kwa sababu hiyo inategemea hasa Maandiko Matakatifu ya Biblia, lakini pia, kadiri ya madhehebu husika, Mapokeo ya Mitume yasiyoandikwa pamoja na mamlaka hai ya Kristo waliyonayo maaskofu (Ualimu wa Kanisa).
Teolojia hufundishwa katika vyuo na katika nchi mbalimbali; iko pia kama idara ya Chuo Kikuu. Idara hizi mara nyingi zinatenganishwa kimadhehebu. Mtu aliyepita mafundisho ya chuo huitwa mwanateolojia.
Ualimu wa kanisa
Ualimu wa Kanisa katika imani ya Wakatoliki linamaanisha mamlaka ya Kanisa, kupitia hasa maaskofu wake, katika kufundisha imani na maadili ili kudumisha, kustawisha na kueneza karne hadi karne hazina ya imani iliyofunuliwa na Mungu hasa katika Yesu Kristo na kukabidhiwa kwa Mitume wake.
Ualimu huo unaweza kuwa wa kawaida na usio wa kawaida.
Ule wa kawaida ndiyo namna ambayo Papa wa Roma na Maaskofu wenzake wanatoa mafundisho yao siku kwa siku kwa njia ya hotuba, barua na maandishi mengine.
Kumbe ule usio wa kawaida unatolewa kwa fahari ya pekee, kwa mfano katika Mtaguso mkuu au katika tamko rasmi la kudumu linalotolewa na Papa kwa niaba ya Maaskofu wote.
Mbuzi-kaya
Mbuzi-kaya ni mnyama katika ngeli ya mamalia ambaye huzaa na kunyonyesha mwenye miguu minne na mwenye tabia zinazofanana na ng'ombe. Kwa ukubwa, mbuzi aliyekomaa ni pungufu ya theluthi moja ya ng'ombe aliyekomaa.
Mbuzi-kaya, kama alivyo n'gombe, ni mnyama anayefugika. Hufugwa kwa ajili ya nyama, maziwa na ngozi yake. Kwani nyama na maziwa ni chakula, na ngozi kufanywa viatu, mishipi na mikoba pia.
Mbuzi-kaya hula majani, hucheua na kutafuna tafuna chakula chake mara kadhaa ilhali kikizunguka kati ya vyumba mbalimbali vya tumbo na mdomo wake kabla ya kukimeza kabisa, kama vile afanyavyo ng'ombe.
Mara nyingi mbuzi-kaya hubeba mimba na kuzaa mapacha kadhaa.
Mbuzi ni kati ya wanyama wa kwanza waliofugwa na binadamu. Kuna spishi za kufugwa na spishi za porini.
Kuna faida nyingi za mbuzi aina hizo ni:
Michael Bay
Michael Benjamin Bay (amezaliwa tar. 17 Februari 1965) ni mwongozaji na mtayarishaji filamu wa Kimarekani. Bay amejibebea heshima-sifa na mafanikio makubwa baada ya kuongoza filamu kama vile Transformers, Armageddon, The Rock, Pearl Harbor, Bad Boys, na Bad Boys II. Bay pia ni mmoja wa wanachama wa kampuni ya utayarishaji na upigaji video za muziki ijulikanyo kwa jina la Propaganda Films.
Chombo cha tumbaku cha Warangi
Chombo cha kuwekea tumabku cha Warangi ni kwa ajili ya tumbaku iliyosagwa. Kwa Kirangi huitwa "súse". Chombo hicho kilikuwa hutengenezwa kutokana na pembe za ng’ombe. Kilitumiwa hasa na watu maarufu kama viongozi au wazee. Tumbaku hiyo hunuswa au kulambwa.
Kibuyu kidogo cha Warangi
Kibuyu kidogo cha Warangi ni aina ya kibuyu chenye shingo. Kwa Kirangi huitwa "mʉʉmbʉ". Kibuyu hicho kilitumika kuwekea dawa, maziwa, pombe na kadhalika. Kilitumika vilevile kwa mambo ya jadi.
Tungu la Warangi
Tungu la Warangi ni aina ya kibuyu cha wastani. Kilitumika kwa kuchekechea maziwa yaliyoganda ili kutenganisha maziwa (yaani mtindi) na mafuta ya samli. Kilichaguliwa kibuyu kizuri kisicho na alama yoyote. Kwa Kirangi huitwa "baai".
Kibuyu kikubwa cha Warangi
Kibuyu kikubwa cha Warangi ni aina ya kibuyu cha kuwekea maji, pombe au mbegu ya nafaka. Kwa Kirangi huitwa "sʉa".
Chungu cha Warangi
Chungu cha Warangi ni chombo cha wastani. Kwa Kirangi huitwa "nyiingʉ". Chombo hicho hutumika kwa kupikia kama ugali, mboga, viazi na kadhalika. Hutengenezwa kwa udongo wa mfinyanzi uliosagwa.
Chombo cha kukamulia cha Warangi
Chombo cha kukamulia cha Warangi ni chombo kama kinu kidogo. Kwa Kirangi huitwa "kɨremo". Chombo hicho hutengenezwa kwa mti laini. Hutumika kwa kukamulia maziwa. Kina mkono kwa ajilii ya kushika wakati wa kukamua. Ukubwa wake labda ungefaa kwa lita moja ya maziwa.
Jembe la Warangi
Jembe la Warangi ni aina ya chombo kilichotengenezwa kwa chuma kwa kutumia ufundi wa jadi. Kwa Kirangi huitwa "isɨrɨ". Jembe lilitumika kwa kulimia. Jembe la Kirangi lilikuwa limechongoka.
Kisu cha Warangi
Kisu cha Warangi ni kifaa cha chuma. Kwa Kirangi huitwa "lʉfyo" kwa jumla, au kama ni maalum, huitwa “nyaasʉka”. Kisu cha Warangi kilikuwa na makali pande mbili. Fimbo au mkono wake ulikuwa wa pembe ya tembo au ng’ombe. Kilitumika kwa kukatia, kuchunia, kunyolea, kutahiria na kadhalika.
Upawa wa Warangi
Upawa wa Warangi ni aina ya chombo cha kuchotea. Kwa Kirangi huitwa "ndʉvo". Chombo hicho kilitokana na aina fulani ya maboga au mamumunya. Hutumika kwa kuchotea pombe kutoka katika mtungi.
Israeli (maana)
Israeli ni jina linalotaja
Wanaisraeli
"Kwa maana mbalimbali ya jina Israeli tazama Israeli (maana)"
Wanaisraeli ni namna ya kutaja watu wa Agano la Kale waliokuwa wazawa wa Yakobo aliyeitwa pia Israeli, mmoja wa mababu wa taifa la Israeli ya Kale pamoja na babu yake Abrahamu na baba yake Isaka.
Kadiri ya kitabu cha Mwanzo Yakobo alipewa na Mungu jina la "Israeli" baada ya kushindana naye kwenye mto Yaboki.
Alizaa wana wa kiume 12 waliokuwa mababu wa makabila 12 ya Israeli ya Kale.
Katika maandiko ya Biblia ya Kiebrania (Tanakh) na kwa hiyo pia katika Agano la Kale la Biblia ya Kikristo makabila haya mara nyingi huitwa "Waisraeli", "wana wa Israeli" au pia "watu wa Israeli".
Kwa historia yao angalia Israeli ya Kale.
Sean Bean
Shaun Mark Bean (amezaliwa 17 Aprili 1959) ni mwigizaji wa filamu na tamthilia kutoka nchini Uingereza. Bean amecheza vipindi kadhaa vya television na vilevile kuigiza sauti za katika gemu za kompyuta na matangazo ya television.
Bean amecheza safu za juu kabisa katika filamu zilizonyingi, kuanzia ujangili hadi ushujaa. Sehemu yake ya kwanza kucheza na kujipatia umaarufu mkubwa ni baaada ya kucheza kama Richard Sharpe kutoka katika mfululizo wa kipindi cha televisheni maarufu kama Sharpe.
Tangu hapo akawa ameanza kufahamika kimataifa kwa kuigiza kama Boromir kutoka katika filamu ya "The Lord of the Rings", Martin Septim katika filamu ya "The Elder Scrolls IV: Oblivion video game", Alec Trevelyan kama mpinzani wa James Bond katika filamu ya "Golden Eye", mshindani kubwa wa Nicolas Cage-Ian Howe katika filamu ya "National Treasure", Gaidi Sean Miller kutoka katika filamu ya Harrison Ford-"Patriot Games", Captain Rich kutoka katika filamu ya "Flightplan" akiwa na Jodie Foster, vilevile Odysseus kutoka katika filamu ya "Troy".
Chipsi kuku
Karibu kwenye safu maridhawa na leo nalenga moja kwa moja kwa chakula mashuhuri chipsi kuku.
Utamaduni wa waswahili ambao hupatikana Afrika mashariki kwenye masuala ya maakuli, umemezwa na vibanda vya chipsi kuku katika mitaa mingi ya uswahilini.Neno maakuli linatokana na chimbuko la neno la kiarabu ikimaanisha mlo rasmi au maalum. Chakula cha chipsi kuku kimekuwa mashuhuri, ingawa vipo vingi kama mbatata za urojo, badia, kachori na chatne(Zanzibar mix au viazi vya karai). Biashara ya chipsi kuku imepanda chati, kwani inavutia wengi hasa kwenye michapuzo ya nguvu ambayo hukolezwa kwenye kilaji hicho cha chipsi kuku kama tomato sosi , chili sosi, rojo zito zito la embe mbichi au ukwaju na pilipili juu yake. Watafutaji ajira hamkani katika harakati za kuwaridhisha wateja wao, na wateja nao wake kwa waume humiminika kujipatia huduma hiyo, Alhamdulilah tumbo halilali na njaa.
Mandhari ya biashara hizi hutofautiana kutokana na vipato vya watafutaji ajira, kuna sehemu ambazo utastarehe na kiyoyozi juu yake, lakini sehemu nyengine kutokana na mazingira yake, fumba macho tu kama una njaa au waswahili wanasema ‘usimchungue kuku atakushinda kumla ‘. Lakini yote kenda , kumi mmeyaona mafuta yanayochomewa chipsi kuku ? Ikiwa kwenye karai au fraya. Haya mafuta yakipelekwa kwa mkemia mkuu sijui atatujibu nini. Faida ni kushiba lakini hasara hatuifahamu na ni lazima tujiulize.
Tujali afya zetu kinga ni bora kuliko tiba.
Bangili ya Warangi
Bangili ya Warangi ni aina ya pambo la kuvaa mkononi. Kwa Kirangi huitwa "ikéénke". Pambo hilo lilivaliwa hasa na akina baba. Lilitengenezwa kutokana na madini ya shaba nkekundu iliyopatikana katika mojawapo ya milima ya Haubi.
Baragumu ya Warangi
Baragumu ya Warangi ni aina ya upembe wa mnyama uliokatwa pande zote, ndiyo baragumu au mbiu. Kwa Kirangi huitwa "irimʉ". Baragumu hutumika kwa kutoa habari fulani ya hatari, kifo au kusanyiko na hata tukio fulani maalumu.
Kihori cha Warangi
Kihori cha Warangi ni aina ya chombo kinachotengenezwa kwa mti. Kwa Kirangi huitwa "mʉlaambo". Chombo hicho hutumika kuwekea maji, kulowekea mtama na kupozea pombe.
Kinu cha Warangi
Kinu cha Warangi ni aina ya chombo ambacho hutengenezwa kwa mti. Kwa Kirangi huitwa "kʉnyu". Kinu hutumika kwa kutwangia nafaka ili kuondoa makapi, maganda na kadhalika.
Ngoma ya Warangi
Ngoma ya Warangi ni aina ya ngoma iliyowambwa ngozi ya mnyama wa porini hasa dikidiki. Kwa Kirangi huitwa "ntangasa". Ngoma hiyo hutumika wakati wa sherehe kama harusi na kadhalika.
Sagio la Warangi
Sagio la Warangi ni aina ya kifaa kilichotengezwa kutokana na mawe. Kwa Kirangi huitwa "lwaala". Sagio lilitumika kwa kusagia nafaka ili kupata unga. Sagio la asili lilikuwa la mviringo.
Sanduku la Warangi
Sanduku la Warangi ni aina ya kibuyu kikubwa kilichokatwa mdomo mkubwa. Kwa Kirangi huitwa "iduunde". Kibuyu hicho kilitumika kwa kuwekea dawa hasa zilizotumika wakati wa kutengeneza vyuma na kadhalika. Pia liliwekea vifaa vidogovidogo vya nyumbani kama masanduku ya kisasa.
Shikilio la Warangi
Shikilio la Warangi ni mti uliokaa panda. Kwa Kirangi huitwa "ntambarɨko". Mti huo ulitumika kwa kubana chungu (yaani kukizuia) wakati wa kupika chakula. Suruali zilipoingia Urangini Warangi waliziita pia “ntambarɨko”, yaani nguo iliyokaa panda.
Ilikuwa mwiko kumchokoza mama akiwa jikoni, na mwanamume akipigwa kwa mti huo basi ilikuwa ni balaa fulani, kwa hiyo ilikuwa kama mume huyo amepoteza haki yake hata kupeleka mashitaka mahakamani.
Shoka la Warangi
Shoka la Warangi ni aina ya kifaa ambacho hutengenezwa kwa chuma na mpini wa mti. Kwa Kirangi huitwa "chaárya" kwa jumla, na “siraanga” kama ni maalum. Shoka hili hutumika kwa kuangushia miti, kuchanja kuni, kupasulia magogo au kuchongea mizinga.
Anton Bruckner
Anton Bruckner (4 Septemba 1824 - 11 Oktoba 1896) alikuwa mtunzi wa Opera maarufu kutoka nchini Austria. Ni hasa maarufu kwa kuweza kutunga symphony tisa kwa ajili ya bendi yake. Mbali na kuwa mtunzi wa Opera, Anton pia ni mpigaji kinanda na ni mwalimu.
Charles-Valentin Alkan
Charles-Valentin Alkan (30 Novemba 1813 - 29 Machi 1888) alikuwa mtunzi wa muziki na mpigaji wa kinanda maarufu kutoka nchi ya Ufaransa. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Charles-Valentin Morhange; wakati wa utoto yeye na ndugu zake wakatumia jina la babao Lakan kama jina la familia. Charles-Valentin alikuwa mpigaji kinanda mashuhuri na mwenye uwezo wa kupiga kinanda haraka zaidi na alitunga tungo nyingi za kinanda, ambazo nyingi zilikuwa vigumu kwa watu wengine kuweza kuzipiga.
Mily Balakirev
Mily Alexanyevich Balakirev (alizaliwa mjini Nizhny-Novgorod tarehe 2 Januari 1837 - akafariki St. Petersburg tarehe 29 Mei 1910) alikuwa mtunzi kutoka nchini Urusi aliye maarufu kwa Opera. Mara nyingi alikuwa akitunga nyimbo kwa ajili ya orchestra, kwaya na piano na nyimbo pekee. Vilevile anasifika kwa kutunga nyimbo nyingi zenye kusifia utaifa wa Urusi.
Vincenzo Bellini
Vincenzo Bellini (3 Novemba 1801 - 23 Septemba 1835) alikuwa mtunzi aliyemaarufu kwa Opera kutoka nchi ya Italia. Alikuwa mmoja kati ya watunzi muhimu wa Opera kwa karne ya 19. Aliwapatia waimbaji wake ala nzuri za kuimba na huku mwenyewe akiwa anatoa msaada wake wa kibendi.
Franz Berwald
Franz Adolf Berwald (23 Julai 1796 – 3 Aprili 1868) alikuwa mtunzi maarufu wa Opera kutoka nchini Uswidi. Nae alikuwa mmoja kati ya watunzi muhimu wa Opera wa karne ya 19. Alizaliwa mjini Stockholm, na huyu hakubahatika kuwa na wapenzi kabisa katika tungo zake. Hivyo ikamgharimu kutafuta njia nyingine za kumwezesha kuishi.
Zheng He
Zheng He (1371-1433) alikuwa baharia, kiongozi wa kijeshi na mpelelezi kutoka China wakati wa nasaba ya Ming. Aliongoza misafara ya jahazi zake hadi pwani za Afrika hadi Msumbiji akapeleleza Bahari Hindi na visiwa vya Asia ya Kusini-Mashariki.
Zheng He alizaliwa katika familia ya Wachina Wasislamu kwenye jimbo la Yunnan kwa jina la Ma He. Baba yake aliwahahi kusafiri Maka kwa hajj. Katika vita kijana alikamatwa kama mfungwa akafikishwa kwneye makao makuu ya Kaisari wa China. Hapa alihasiwa kuwa towashi jinsi ilivyokuwa kwa watumishi wa wafalme huko China.
Alikuwa rafiki wa mtoto wa Kaisari akafundishwa pamoja naye katika mengi. Huyu alipokuwa Kaisari mwenyewe kwa jina la Yongle alimpa madaraka juu ya jeshi la bahari.
Kati 1405 na 1433 Zheng He aliongoza misafara 7 za baharini kama kiongozi wa vikundi vikubwa vya meli. Meli zake zilikuwa jahazi kubwa sana zilizobeba hadi tani 1500. Kila safari Zhenh He alipewa meli 50-60 na idadi ya wanajeshi na mabaharia ilikuwa takriban 25,000 - 30,000.
Safari tatu za kwanza zilipeleleza maeneo yanayoitwa leo Indonesia, Uhindi na Sri Lanka. Katika safari za tatu hadi saba aliendelea hadi pwani za Afrika.
1413–1415 alisafiri mara ya kwanza Afrika ya Mashariki. Alitembelea Mogadishu na Malindi kwenye pwani la Kenya. Sultani wa Malindi alimtuma balozi na meli za Zheng He aliyeleta twiga kama zawadi kwa Kaisari wa China. Mnyama huyu alisababisha Wachina kushangaa na kuna picha yeke iliyochorwa wakati ule.
Wataalamu kadhaa wamedai ya kwamba kwenye safari ya 1521 kundi dogo la meli zake liliingia Atlantiki na kuivuka hadi kufika Amerika. Lakini hii inapingwa na wataalamu wengi.
Hata hivyo kuna ramani ya dunia ya Mwitalia Fra Mauro ya mwaka 1459 aliyechora meli ya Kichina katika Atlantiki pamoja na maelezo ya kwamba yeye alipata habari kuhusu meli kubwa kutoka mashariki iliyoingia Atlantiki. Maelezo yale hayaeleweki kabisa kwa sababu wakati ule Wareno hawakufika bado kusini ya Afrika wala hawakuingia Bahari Hindi bado na Amerika haikujulikana hivyo Fra Mauro hakuwa na majina kwa yale aliyosikia.
Zheng alikufa ama wakati wa safari yake ya mwisho au mara moja baada ya kurudi akazikwa karibu na mji wa Nanjing.
Makaisari wa baadaye walisimamisha safari. Mtindo wa Zheng He ulikuwa na gharama kubwa sana. Yote ililipiwa na sertikali kuu na gharma zilipita faida ya bidhaa zilizoletwa. Tofauti na safari za Wareno na Wahispania za baadaye Wachina hawakulenga faida ya kibiashara.
Meli zilifungwa bandarini zikaoza polepole.
Georges Bizet
Georges Bizet ( 25 Oktoba 1838 – 3 Juni 1875) alikuwa mtunzi wa Opera na mpiga kinanda mashuhuri kutoka nchini Ufaransa. Anafahamika zaidi kwa tungo yake ya opera Carmen.
Bahari ya Kusini
Bahari ya Kusini (pia: Bahari ya Antaktiki) ni jina jipya katika jiografia. Linamaanisha maji yote kusini ya latitudo ya 60 yanayozunguka bara la Antaktiki.
Katika eneo hili maji ya Bahari ya Atlantiki, Bahari Hindi na Pasifiki hukutana na kuingiliana. Kwa muda mrefu wataalamu wa Shirika la Kimataifa la Hidrografia walihesabu eneo kama vitengo vya kusini vya bahari tatu kubwa lakini katika karne ya 20 wazo la kuitazama kama bahari ya pekee imesambaa na Bahari ya Kusini imerudi kwenye ramani.
Eneo lote ni kilomita za mraba 20,327,000 za maji. Linazunguka pwani la Antaktika lenye urefu wa kilomita 17,968 km. Kina kikubwa ni mnamo 5,805 mita.
Sehemu zake karibu na pwani hufunikwa na barafu inayokua wakati wa baridi. Katika miezi ya joto vipande vikubwa vya barafu huvunjika na kuelea katika maji kama siwa barafu ambako ni hatari kwa ajili ya meli lakini zinayeyuka polepüole kadri jinsi zinavyofika maji yasiyo baridi tena.
Nikotini
Nikotini ni dutu ya alkaloidi katika mimea mbalimbali (hasa mtumbaku) ambayo ni dawa linaloathiri neva za mwanadamu. Matumizi yake ni hasa katika sigara, lakini pia katika kemikali na madawa.
Kuanzia kiasi fulani ni sumu kali, kwa viwango vidogo inaamsha neva za watu. Hatari yake kwa mwanadamu ni hasa uzoefu unaotokea na kugeuka haraka uraibu unaotawala mwili na akili kwa hamu ya kurudia matumizi ya nikotini. Katika sifa hii inafanana na madawa ya kulevya hata kama kiwango cha kumwamsha mtu haufikii hali ya ulevi wa namna yoyote.
Jina la dawa linatokana na jina la kitaalamu la mtumbaku "Nicotiana tabacum" na hili lilitokana 
na Jean Nicot de Villemain aliyekuwa balozi wa Ufaransa nchini Ureno katika karne ya 16. Alijipatia mbegu za mtumbaku wakati mmea huu ulikuwa umeingia Ulaya kutoka Amerika akazituma Paris kwa utafiti. Ndiye mtu wa kwanza kuleta mbegu ya mtumbaku nchini Ufaransa.
Dawa ya nikotini ndani ya majani ya mmea liligunduliwa na wanakemia Wajerumani mwaka 1828.
Matokeo ya kimwili ya nikotini kwa kiwango kidogo ni kuharakisha pigo la moyo na kupandisha kanieneo ya damu. Sifa hii inatafutwa na watu wakisema matumizi ya tumbaku husaidia kuondoa au kupunguza uchovu na kuamsha ubongo. Lakini uamsho huu haudumu muda mrefu na mtu anapaswa kuongeza nikotini mara nyingi kwa kuvuta sigara nyingine.
Hatari hasa ya dawa lenyewe ni uraibu wa hatari ya kutawaliwa nayo.
Kwa viwango kikubwa zaidi hatari zake kama sumu ya neva ni muhimu. Kiwango cha miligramu moja ya nikotini kwa kilogramu moja ya uzani wa mtu kinatosha kumwua mtu. Yaani mtu mwenye uzani wa kg 70 hufariki akiingiza miligramu 70 mwilini. Hapa ni kwa mfano hatari ya watoto wadogo kula sigara bila kujijua: sigara moja huwa na miligramu 10 za nikotini. Mvutaji anaingiza sehemu yake tu kwa njia ya moshi lakini mlaji anapata yote na mtu mdogo huwa hatarini kabisa.
Nikotini ni kati ya sumu kali kabisa, hivyo imetumiwa kama dawa la wadudu kwa sababu mimea haina matatizo nayo, ni wanyama tu. Lakini nchi nyingi zimepiga marufuku matumizi haya kutokana na hatari kwa watu wanaotumia dawa au wanaoishi katika mazingira ambako inatumiwa.
Hasara za nikotini katika sigara zinaenda sambamba na kemikali zinazokuja pamoja nayo katika sigara kama njia kuu ya kutumia nikotini. Hapa wataalamu hawana uhakika kiasi gani magonjwa yanayoonekana kati ya wavutaji husababishwa na nikotini hasa au na nikotini pamoja na kemikali nyingine ndani ya moshi.
Hasara zilizotazamwa ni kama vile:
Mtumbaku
Mitumbaku (pia mitumbako; kwa Kisayansi "Nicotiana" spp.) ni mimea iliyo na asili yao katika Amerika lakini inayolimwa kote duniani sikuhizi. Majani yake (tumbaku) yana kiasi kikubwa cha nikotini na yana matumizi ya kuvuta katika sigara.
Waindio ambao ni wenyeji asilia wa Amerika walitumia tumbaku miaka mingi kabla ya kufika kwa Wazungu huko. Wahispania walijifunza matumizi ya tumbaku kutoka kwao wakaileta Ulaya.
Mwanzoni tumbaku ilivutwa kwa kiko. Sigara zilipatikana baadaye. Inatafuniwa na kunuswa pia.
Tumbaku
Tumbaku (pia tumbako) ni majani (minoga) makavu ya mtumbaku ambayo yanatumiwa na binadamu kwa kuvuta kama sigara, kutafuniwa mdomoni au tumbaku ya kunusa. Tumbaku huwa ndani yake kemikali ya nikotini ambayo mwili unazoea haraka sana na kuifanya vigumu kwa wavuta tumbaku kuachana na desturi hii.
Asili ya tumbaku ni Amerika ambako Maindio wenyeji waliitumia kama dawa ya kidini pia ya burudani. Tangu Kolumbus Wahispania walipeleka mtumbaku hadi Ulaya ambako uliangaliwa mwanzoni kama mmea wa kiganga. Matumizi hasa kwa njia ya kuvuta na kutafuna yalienea haraka katika Ulaya na kwa njia ya mabaharia Wareno katika pande zote za dunia.
Tumbaku inavutiwa hasa kwa sababu nikotini ambayo ni dawa ndani yake inaathiri ubongo na neva ya binadamu na kupunguza uchovu na kusaidia mtu kusikia utulivu na raha. Tofauti na madawa mengine kama pombe, bhangi au afyuni yanayoathiri pia ubongo na neva tumbaku haisababishi hali ya ulevi. Lakini inasababisha haraka uzoefu wa mwili unaoshikwa na hamu ya kupata nikotini tena na tena. Hapo ni vigumu kwa watu walioanza kutumia tumbaku mara kwa mara kuachana na matumizi yake.
Matumizi ya tumbaku yamegunduliwa kuwa kati ya sababu kuu zinazosababisha magonjwa mengi kwa binadamu pamoja na kansa, magonjwa ya moyo na mapafu, na mengine. Magonjwa haya hayasababishwi na nikotini lakini na desturi ya kuvuta tumbaku. Moshi ya majani ya tumbaku huwa na maelfu ya kemikali ndani yake ni hasa kemikali hizi zinazovutwa ndani ya mwili wakati wa kuvuta ambazo ngozi ndani ya mwili, mishipa, moyo na mapavu. Kwa hiyo nikotini inamlazimisha mvutaji kuvuta tena na tena na hivyo kuingiza mwilini kemikali nyingi zenye hasara.
Matumizi ya tumbaku nje ya kuvuta (kutafuna, kunusa) yamegundunduliwa kupunguza hatari za kiafya lakini inaleta matatizo yaleyale ya kutegemea nikotini na kutoachana nayo.
Kilimo cha tumbaku ni tawi muhimu la uchumi kwa nchi mbalimbali. Kilwa mavuno ya duniani ni takriban tani milioni 6.7. Wazalishaji wakuu ni China (39.6%), Uhindi (8.3%), Brazil (7.0%) na Marekani (4.6%). Tanzania ni kati ya nchi kumi za kwanza zinazolima tumbaku inavuna asilimia 1.6 ya tumbaku ya dunia.
Katika nchi zilizoendelea kilimo cha tumbaku kimepungua na kiasi cha China kumeongezeka.
Mavuno hutokea siku 70 hadi 130 baada ya kulima shamba. Majani huvuniwa wakati majani yanaanza kuonyesha rangi ya manjano maana yameiva. Mavuno yanaenda kwa uangalifu kwa sababu mashimo katika majani yanapunguza ubora na bei, Baada ya mavuno majani yanafungwa pamoja kwa kamba na kukaushwa. Kuna mbinu za kuzikausha polepole kivulini au juu ya moto au penye hewa ya moto haraka katika muda wa siku chache tu.
Majani yaliyokauka hufungwa pamoja kwa mchakato wa kuchachua. Huu unabadilisha ladha ya tumbaku kwa njia inayotakiwa. Baadaye tumbaku hutiwa sosi zenye sukari au vitu vingine vya kutia ladha halafu kukatwa na kufungwa kulingana na matumizi kama tumbaku ya kuvuta katika sigara za kawaida, sigara kubwa, pipo, ya kutafunia au ya kunusu.
Adrian Siaga
Adrian Adrian Siaga au Adiri (amezaliwa tar. 19 Januari 1975) ni mwigizaji wa filamu na tamthilia kutoka nchini Tanzania. Huenda akawa anafahamika zaidi kama Mhina kutoka katika filamu ya "Zinduna" iliyoshirikisha baadhi ya nyota maarufu kama vile Ashura Mushi, Emmanuel Mgaya, Mohammed Muki na Hussein Mkiethi. Vilevile Semwali kutoka katika filamu ya "Kimela" iliyoshirikisha nyota wengine kadhaa, Anna Peter, Mwasiti Madhohari, Juma Chete, Lilian Nyanza, Zubeiri Ramadhani na Faraji Mohammed. Adiri kutoka katika filamu "Seuta II" na Seuta II itimisho, Moses kutoka katika filamu ya "Julia" huku akiwa pamoja na Juma Chete, Mukasa Lawrence, Silvia Tairo, Leah Mussa, Shukuru Kilala, Bakari Abdallah, Abdul Mawazo, Winfrida Wilson, Emma Hassan, Paulina Edward na mwisho kabisa Hussein Mkiethi.
Chai
Chai ni kinywaji kinachotengenezwa kwa kulowesha majani ya mchai ("Camellia sinensis") katika maji ya moto. Wakati mwingine hata vinywaji vinavyopatikana kwa kutumia majani ya mimea mingine vinaitwa "chai".
Watu hunywa chai kwa sababu inatoa uchovu. Athari hii inatokana na dawa ya kafeini iliyopo ndani ya chai sawa na kahawa.
Majani ya chai huandaliwa kwa njia mbili: kama chai nyeusi na chai ya kijani.
Chai nyeusi hupatikana kwa kukausha majani yake kwanza. Baadaye zinavunjwa na kuachwa ziumuke. Hapa kunatokea mmenyuko wa kikemia unaobadilisha rangi na ladha ya majani. Majani hushika joto kutokana na mmenyuko na joto hili halitakiwi kuzidi sentigredi 29. Chai nyeusi hutokea hasa Uhindi, Sri Lanka na Afrika pamoja na Kenya.
Chai ya kijani hutengenezwa kwa kukausha majani mabichi mara moja bila kuyapa nafasi ya kuumuka. Chai hii utokea hasa China na Japani.
Kwa kawaida chai hunywewa ikiwa moto. Katika Afrika ya Mashariki huungwa maziwa ndani yake pamoja na sukari na viungo vingine. Aina hii ya chai imeenea kutoka Uhindi. Pasipo maziwa huitwa "chai ya mkandaa", pia "chai ya rangi".
Nchi nyingi zina utamaduni wa pekee jinsi ya kutengeneza chai. Wengine hunywa chai bila kitu kingine, wengi hupenda kuongeza sukari tu.
Ladha na rangi ya chai zinabadilika kadiri majani yanavyokaa ndani ya maji ya moto. Dawa la kafeini linatoka mapema, kwa hiyo kama mtu anataka hasa athari ya kuamsha anaweza kunywa chai iliyokaa dakika 1-2 mbili pekee. Kama majani yanakaa muda mrefu zaidi, dawa nyingine zilizomo mwenye majani zinayeyuka na dawa hizi zinaweza kubatilisha athari ya kafeini hata kuleta athari ya kutuliza. Kiasi cha rangi ya chai si dalili kwa kiasi chake cha kafeini na athari ya kuamsha.
Katika nchi za Mashariki ya Kati majani ya chai mara nyingi huwekwa ndani ya maji baridi na kuchemshwa pamoja naye.
Huko Urusi na Uajemi birika ndogo ya chai kali huwekwa juu ya chombo kikubwa cha maji ya moto kinachoitwa samowar. Kiasi kidogo cha chai kali huwekwa katika kikombe au bilauri halafu hujazwa kwa maji ya moto.
Katika Ulaya watu huweka majani katika maji ya moto kwa dakika chache tu. Waingereza na Wafrisia huongeza maziwa au krimu, wengine kidogo maji ya limau, halafu sukari.
Neno "chai" hutumiwa pia kwa mlo mdogo. "Karibu chai" humaanisha mara nyingi kumwalika mgeni ale kitafunio hata pasipo kinywaji chenyewe.
Katika Afrika ya mashariki neno "chai" limetumiwa mara nyingi kudai hongo. Asili yake ilikuwa ombi: "Naomba pesa kidogo ili nipate kununua chai". Hii imeshafupishwa mara nyingi kwa matamko mbalimbali kama "naomba chai", "toa chai" n.k. Kwa kawaida mwomba chai atashangaa akipewa kile anachosema kwa sababu anategemea pesa.
Oti
Oti (kutoka Kiing. "oats") ni mmea wa familia ya manyasi katika ngeli ya monokotiledoni. Mbegu au punje za oti ni nafaka ambayo ni chakula cha wanyama na pia cha watu katika nchi hasa za Ulaya na pia penginepo nje ya kanda ya tropiki. Tofauti na nafaka nyingi punje zake hazikai pamoja katika mshikano lakini ua lake linafanana zaidi na mpunga lakini mbegu ni tofauti kabisa.
Kihistoria ilikuwa chakula muhimu cha watu wa nchi za kaskazini kwa sababu inavumilia hali ya hewa baridi kiasi na mvua nyingi tofauti na ngano. Waroma waliona Wagermanik wa Kale walikula hasa oti; kwenye kisiwa cha Britania Waskoti hupenda oti lakini Waingereza hulisha nafaka hii kwa wanyama hasa farasi. Kupunguka kwa farasi kama wanyama wa kazi kwenye kilimo kumemaaanisha pia kurudi nyuma kwa kilimo cha oti.
Matumizi yake kwa binadamu ni katika uji, muesli, mkate na keki. Hutazamiwa kama chakula cha kujenga afya kutokana na wanga, vitamini na proteini ndaniy ake.
Ngano nyekundu
Ngano nyekundu (lat. "Secale cereale"; "ing. rye") ni mmea wa familia ya manyasi katika ngeli ya monokotiledoni. Mbegu au punje za ngano nyekundu ni nafaka ambayo ni chakula muhimu katika sehemu za dunia hasa kwenye kanda zisizo na joto au baridi kali. Ni mmea ulio karibu na ngano.
Matumizi yake ni kwa ajili ya unga, mkate, bia, aina za wiski na pombe mbalimbali halafu lishe ya wanyama.
Ngano nyekundu hustawi kwenye ardhi ya mchanga ambako ngano haiendelei vizuri inavumilia pia tofauti kubwa zaidi za mvua na ukame kuliko ngano.
Ngano nyekundu hulimwa hasa katika nchi za Ulaya ya Mashariki, ya kati na kaskazini kama vile Ujerumani, Poland, Ukraine, Belarusi, Lithuania, Latvia hadi Urusi. Hulimwa pia katika Amerika ya Kaskazini (Kanada na Marekani), katika Amerika Kusini (Argentina), Uturuki, Kazakhstan na China ya kaskazini.
Katika Afrika imelimwa kidogo kwenye nyanda za juu za Tanzania pia Kenya.
Frédéric Chopin
Frédéric Chopin (jina la Kipoland: Fryderyk ; 22 Februari 1810 kulingana na cheti cha kuzaliwa - 17 Oktoba 1849; pengine, tarehe 1 Machi au 10 Machi zimetajwa kama siku yake ya kuzaliwa) alikuwa mtunzi wa Opera na mpigaji kinanda mashuri kutoka nchini Poland. Ni mtunzi muhimu kabisa kwa nchi ya Poland. Ingawaje kuna baadhi ya tungo zake zilikuwa vigumu sana kuzipiga, na zilibahatika kuwa moja kati ya tungo zilizowahi kutungwa vema.
Alizaliwa katika kijiji kidogo cha Żelazowa Wola karibu na Warshawa wakati sehemu ile ilikuwa chini ya utawala wa Urusi. Baba alikuwa Nicolas Chopin Mfaransa aliyeishi Poland kama mwalimu na mamake Justyna Krzyżanowska aliyetoka katika familia ya makabaila maskini wa Poland. Frederic alianza mapema kupiga kiananda akaonyesha uwezo mkubwa. Alipofikia umri wa miaka 20 alisafiri Ufaransa alipotoa maonyesho ya muziki yake. 1830 baba alimshauri asirudi Poland kwa sababu ya uasi wa Wapoland dhidi ya utawala wa Kirusi. Baada ya kukandamizwa kwa uasi huu Frederic alibaki nje ya nchi yake ya kuzaliwa akaendelea kuishi na kufanya kazi mjini Paris hasa.
Ni hapa Paris ya kwamba alikuwa maarufu kama mtunga muziki. Alianzisha mapenzi na wanawake mbalimbali lakini hakubahatika kufunga ndoa. Afya yake ilikuwa hafifu muda wote akafa mjini Paris kwa sababu ya ugonjwa wa kifua kikuu mwaka 1849 akiwa na umri wa miaka 39 pekee. Alizikwa Ufaransa lakini moyo wake ulipelekwa Poland na kuzikwa huko katika kanisa mjini Warshawa.
Venezia
Venezia (pia: Venisi kutokana na Kiingereza Venice) ni mji wa Italia na makao makuu ya mkoa wa Veneto, kaskazini-mashariki mwa nchi.
Venezia ni mji wa pwani uliojengwa kwenye visiwa vidogo 117 ndani wa wamba la Venezia. Visiwa hivi vinakaa karibu kiasi kwamba madaraja 400 yanaunganisha mifereji kati yake. Mifereji ndani ya mji ni kama barabara na sehemu kubwa ya usafiri ni kwa maboti madogo.
Mji umekua kupitia eneo la visiwa tu na mwaka 2006 wakazi 269,000 walihesabiwa; 92,000 waliishi visiwani na wengine barani.
Venezia ni mji wa kale wenye umri wa karibu miaka 1,500. Jamhuri ya Venezia ilikuwa dola lenye nguvu katika Mediteranea kwa sababu ilikuwa na manowari nyingi na vituo vya kijeshi kwenye visiwa vingi vya Mediteranea. Msingi wa nguvu yake ulikuwa biashara ya baharini na utajiri wake. Venezia ilikuwa kiungo cha kibiashara kati ya Ulaya ya Kikristo na dunia ya Kiislamu.
Ilikuwa jamhuri ya kujitawala kabisa kwa karne nyingi hadi mwaka 1797 ilipovamiwa na Napoleon na kuunganishwa kwanza na Italia na baadaye na Austria. Tangu 1866 imekuwa sehemu ya Italia.
Kutokana na historia hii ya utajiri mji umejaa majengo mazuri na kazi za sanaa zinazovuta watalii kwa mamilioni kila mwaka kutoka kila upande wa dunia. Venezia iko katika orodha ya urithi wa dunia ya UNESCO.
Napoli
Napoli (kwa Kiingereza: Naples) ni mji wa bandari kando ya bahari ya Mediteranea katika Italia ya kusini.
Idadi ya wakazi inakaribia milioni 1. Mwaka 2015 lilianzishwa jiji la Napoli lenye watu 3,114,053 katika eneo dogo lenye msongamano mkubwa (2672 wakazi kwa kilometa mraba).
Ni mji wa kale sana na jina la "Napoli" ni umbo la Kiitalia la "Neapolis" lililokuwa jina asilia la Kigiriki. Maana mji huu ulianzishwa na Wagiriki wa Kale mnamo karne ya 6 KK. Jina la Kigiriki ina maana ya "mji mpya".
Mji uko kando ya mlima wa volkeno wa Vesuvio. Wataalamu wengine wanaona hatari ya mlipuko wa volkeno wa karibuni unaoweza kuharibu sehemu za mji.
Kahawa
""
Kahawa ni kinywaji kinachotengezwa kutokana na buni ambazo ni mbegu za mbuni.
Kahawa ni kinywaji kinachozidi kuenea duniani. Inapendwa kwa sababu ya ladha yake pamoja na dawa ya kafeini iliyomo ndani yake. Kafeini ina taathira ya kuchechemua na kuondoa uchovu.
Wanywaji wakuu wa kahawa duniani ni watu wa Ufini wanaotumia kilogramu 11.3 kwa mwaka kila mkazi, ambayo ni sawa na vikombe 1,737 kwa mwaka au vikombe 5 kwa siku kwa kila mkazi. Lakini watoto hawanywi kahawa, hivyo watu wazima hunywa zaidi kuliko wastani huu.
Wakazi wa Marekani katika mwaka 1998 walitumia kahawa tani 1.148.000 inayolingana na wastani wa matumizi ya vikombe 1.8 kwa siku kila mkazi.
Wajerumani huwa na wastani wa vikombe 4 kwa siku; hii ni zaidi kuliko matumizi yao ya bia.
Wanaouza dawa za kupunguza uzani husema kwamba kafeini iliyomo katika kahawa huchangia katika kuyeyusha mafuta. Hili hufanyika wakati mwili unapotoa joto. Katika ile hali ya kutoa joto (thermogenesis) mafuta huyeyushwa na kufanywa kawi. Hata hivyo, hili laweza kuchangia upotevu wa usingizi wakati wa usiku pamoja na kuwa na fadhaiko (anxiety) .
Buni zilizokaangwa hupondwa au kusagwa kuwa unga wa kahawa. Mara nyingi kipimo ni kijiko kidogo kimoja cha unga kwa kila kikombe cha kahawa. 
Watu wengi wanakoroga sukari au maziwa katika kahawa kulingana na mapenzi yao.
Kuna njia mbalimbali za kutengeneza kahawa zinazotofautiana kati ya nchi na nchi.
Maji ya matunda
Maji ya matunda (au sharubati kwa neno lenye asili ya Kiarabu; pia: juisi kwa neno la mkopo kutoka Kiingereza "juice" ambalo lilitokana na maneno ya Kifaransa cha Kale "jus, juis, jouis" yaliyomaanisha maji yanayopatikana kwa kuchemsha mimea ya dawa.) ni kinywaji kinachotokana na matunda ya mimea na mboga kinachotengenezwa kwa kusindika matunda ya aina moja au mchanganyiko wa matunda mengi au mboga.
Kuna aina nyingi sana za sharubati, sawa na wingi wa matunda yanayolika. Hasa matunda yenye majimaji mengi ndani yake yanafaa kwa kutengeneza maji ya matunda.
Watu wengi hupenda kunywa sharubati, kwa mfano ya
na mengine mengi.
Pamoja na utamu wake, kinywaji kama hicho kinafaa sana kwa afya, kwa sababu kinaongeza haraka vitamini muhimu mwilini.
Kama tunda lina asidi nyingi kiasi ndani yake sukari huongezwa, lakini matunda mengine, hasa kama ni mabivu na yameiva penye jua kali, huwa na sukari ya kutosha ndani yake.
Katika nchi nyingi maji ya matunda hutengenezwa kiwandani na kuuzwa madukani. Watu wengi wanajua na wanapenda zaidi kujitengenezea nyumbani kwa kutumia mashine ya kukamua matunda.
Nchi inayoongoza kwa kuwa na watu wengi wanaokunywa maji ya matunda ni New Zealand ikifuatiwa na Kolombia.
Mumbai
Mumbai (Kihindi: मुंबई  pia: Bombay) ni mji mkuu wa jimbo la Maharashtra kwenye pwani la magharibi la Uhindi. Mumbai ni mji mkubwa wa India mwenye wakazi milioni 12.
Mji ulianzishwa kwenye kisiwa kilichopo karibu sana na bara. Kitovu kipo kwenye rasi inayoelekea katika Bahari Hindi. Kisiwa kilinunuliwa na Wareno mwaka 1534 nao Wareno waliwakabidhi kisiwa kwa Uingereza 1661.
Mji uliendelea kuwa bandari kuu ya Waingereza katika Uhindi ukakua. Mwaka 1852 reli ya kwanza ya Asia ilianzishwa hapa. Tangu siku za Wareno mji uliitwa Bombay lakini sehemu ya wenyeji waliona ni jina la kikoloni.
1995 serikali ya Maharashtra iliamua kubadilisha jina kuwa Mumbai kwa heshima ya mungu mmoja wa Kihindu. Wenyeji wanaendelea kutumia majina yote mawili.
Mumbai-Bombay ni kitovu cha filamu nchini Uhindi kwa kutania imeitwa mara nyingi "Bollywood". Ni mji muhimu wa viwanda na biashara. Bandari yake inashughulika asilimia 40 ya biashara ya nje ya taifa.
César Cui
César Cui (18 Januari 1835 - 26 Machi 1918) alikuwa mtunzi maarufu wa Opera kutoka nchini Urusi. Nae ni mmoja kati ya watunzi watano mashuhuri wa Urusi, ambao walipewa jina la utani la “Moguchaya Kuchka” (kwa Kisw. “Watu wenye Uwezo”), watu hao walikuwa Mily Balakirev, Nikolai Rimsky-Korsakov, Modest Mussorgsky na Alexander Borodin. Baba wa Cui’s anatokea nchini Ufaransa na mama yake anatokea Lithuania.
Kama ilivyokuwa watunzi wengine wa Kirusi wa karne ya 19, nae huyu alikuwa akifanya shughuli hizi kwa upenzi tu na sio kimapato. Kazi yake rasmi ilikuwa kama fundi katika ngome ya jeshi. Pia alikuwa profesa katika masuala ya kiisimu na alitunga vitabu kadhaa vinavyo husu maswala ya ulinzi katika jeshi. Vilevile aka jenerali katika jeshi.
Antonín Dvořák
Antonín Dvořák (8 Septemba 1841 - 1 Mei 1904) alikuwa mtunzi wa Opera maaruufu kutoka Jamhuri ya watu wa Cheki. Yaaminika kwamba Dvořák, Smetana na Janáček ni watunzi watatu wa Ucheki, ambao walitunga tungo nyingi zenye kuhusu nchi yao.
Edward Elgar
Sir Edward William Elgar (2 Juni 1857 - 23 Februari 1934) alikuwa mtunzi maarufu wa Opera kutoka nchini Uingereza.
Baba wa Elgar alikuwa akimiliki duka la kuuza vyombo vya muziki.
Mbali na kusomea mambo ya kupiga zeze la kizungu, yaani "violin", Elgar pia alijifunza mwenyewe namna ya kufanya muziki. Pia alijifunza namna ya kuchapisha-kuandika muziki katika duka la baba yake na mara nyingi walikuwa wakisafiri pamoja alipokuwa akienda kuseti vinanda kwa wateja walionunua.
Mwaka wa 1904 alipewa cheo cha "Sir" cha Uingereza.
Mwaka wa 1924 alitangazwa kuwa "Mkuu wa Muziki wa Mfalme" ("Master of the King's Music").
John Field (mtunzi)
John Field (26 Julai 1782 – 23 Januari 1837) alikuwa mtunzi wa Opera na mpigaji kinanda maarufu kutoka nchini Ireland. Anafahamika zaidi kwa kuwa mtunzi wa kwanza kutunnga nyimbo za kupigwa nyakati za usiku (kwa Kiing. nocturnes).
Nyama
Nyama ni sehemu za mwili wa wanyama zinazoliwa kama chakula au kitoweo.
Kwa watu wengi nyama ni chakula muhimu kwa sababu ina protini nyingi ndani yake pamoja na mafuta. Nyama huliwa baada ya kuipika, kuchoma au kukaanga. Kuna sehemu za dunia ambako watu wamezoea kula nyama mbichi wakiteua sehemu lainilaini, kwa mfano nyama ya kusagwa au maini.
Gharama ya nyama ni kubwa kushinda chakula cha mboga kwa sababu kiuchumi nyama ni mboga iliyobadilishwa umbo. Njia yake ni wanyama kula majani na majani haya yakikuza mnyama huwa nyama baada ya kuchinjwa. Kwa njia hiyo kilogramu moja ya protini ya nyama huhitaji kilogramu 5 hadi 10 za protini ya mboga kama lishe ya wanyama. Kwa lugha nyingine ekari zinazolisha wanyama wa kushibisha watu 100 zinaweza kulisha watu 500 hadi 1,000 kwa njia ya nafaka, maharagwe n.k.
Katika mazingira asilia hili si tatizo kubwa kwa sababu maeneo yabisi hayakufaa kwa kilimo lakini wafugaji wa kuhamahama waliweza kuzunguka huko na wanyama wao ilhali nchi yenye mvua na rutuba ilitumiwa kwa kilimo cha mimea ya kulisha watu.
Kilimo cha kisasa kimebadilisha muundo huo kwa sababu sehemu kubwa ya mavuno hutumiwa kwa lishe ya wanyama. Tatizo lake linaonekana pale ambako nchi tajiri kama Marekani au zile za Ulaya zinanunua nafaka au maharagwe kote duniani kama lishe ya wanyama wao. Kwa njia hiyo wanasababisha bei ya vyakula hivi kupanda hata wakazi maskini wanaona bei ya vyakula zinapanda kushinda uwezo wao.
Uthibitisho wa Paleontolojia unaonyesha kuwa nyama ilikuwa sehemu kubwa ya chakula cha binadamu toka kale. Jamii za kale za wawindaji zilipata nyama kwa kuwinda wanyama wakubwa kama [kulungu]]
Wanyama ambao sasa ni vyanzo vikuu vya nyama walianza kuliwa toka mwanzo wa maendeleo ya ustaarabu: