hotchpotch/miracl-hf-unified huggingface dataset:
Mpira wa kikapu
Mpira wa kikapu ni aina ya michezo inayopendwa katika sehemu nyingi za dunia na watu wengi hutamani mchezo huu.
Mara nyingi hufanywa ukumbini wakati timu mbili za wachezaji wanajaribu kuingiza mpira katika kikapu cha timu nyingine.
Vikapu viko mwishoni mwa upande mwembamba wa uwanja kwa urefu wa mita 3.05.
Kila timu huwa na wachezaji 5 uwanjani na hadi wachezaji wa kando 7 walio tayari kuchukua nafasi ya mchezaji mwingine muda wowote.
Kila goli katika kikapu cha upande mwingine linahesabiwa kama pointi 2 au 3, kutegemeana na umbali wa kurusha. Goli la penati huleta pointi 1 tu.
Mchezo huu ulianzishwa na mwalimu James Naismith kwenye chuo cha Springfield College huko Massachusetts mwaka 1891. Alibuni mchezo huo kwa ajili ya wanafunzi wake ili wapate mazoezi wakati wa kipupwe waliposhindwa kucheza nje.
Mpira wa kikapu ulienea haraka kwenye vyuo vya Marekani, na katika karne ya 20 pia nje ya vyuo.
Mwaka 1936 mchezo huu ulikubaliwa kwenye michezo ya olimpiki.
Hadi leo ligi muhimu zaidi duniani ni ile ya Chama cha Mpira wa Kikapu Marekani.
Shabaha ya mchezo ni kushinda vikapu vingi kuliko timu nyingine.
Mpira unaotumiwa kimataifa ni mpira wa ngozi au mata sintetiki wenye kipenyo cha milimita 749 hadi 780 na uzito wa gramu 567 hadi 650.
Uwanja huwa na vipimo vya mita 28 kwa 15.
Wakati wa mchezo kuna marefa 2-3 uwanjani. Kando ya uwanja hukaa waamuzi wengine wanaoshika wakati na miniti za magoli na makosa.
Mdudu Mkia-sahili
Wadudu mkia-sahili ni wadudu wadogo bila mabawa wa nusungeli Protura (ngeli kufuatana na wataalamu wengi) katika nusufaila Hexapoda wasio na serki (cerci). Wana kiwiliwili kilichorefuka chenye urefu wa chini ya mm 2. Hawana macho wala vipapasio na wanakosa hata pigmenti na kwa hivyo wana rangi ya nyeupe au hudhurungi. Hubeba jozi ya kwanza ya miguu juu na kuitumia kama vipapasio. Spishi kadhaa zina spirakulo (spiracle) na trakea (trachea), lakini spishi nyingi hubadilisha gesi kwa njia ya ueneaji. Wadudu hawa wanatokea katika ardhi, chini ya mawe na nyuma ya gome la miti. Wakifugwa hula matitiri waliokufa, kuvu-mizizi na unga wa uyoga na msituni hula yumkini kuvu na maada ya mimea iliyokufa.
Mashindano ya baiskeli
Mashindano ya baiskeli ni mchezo maarufu katika nchi nyingi duniani unaofanyika kwa namna mbalimbali: kwa siku moja tu au kwa siku kadhaa mfululizo, kwa mtu mmojammoja au kwa vikundi, katika barabara za kawaida, katika njia za mashambani au katika uwanja maalumu, n.k.
Kwa vyovyote mshindi ni yule aliyendesha baiskeli yake kwa kasi zaidi hadi lengo lililopangwa.
Mashindano ya sleji
Mashindano ya mbio kwa sleji ni sehemu ya michezo ya Olimpiki tangu mwaka 1964.
Kwenye njia za barafu zenye mtelemko mkali sleji zinafikia kasi ya 150 km/h au zaidi. Kwa hiyo ni mchezo wa hatari kiasi na ajali zimetokea mara kadhaa ambako watu wamekufa.
Katika nchi nyingi kwenye kipindi cha barafu na theluji watoto huwa na sleji ndogo: wanazitumia kuteleza chini kwenye mitelemko ya vilima.
Universidade Fundação Mineira de Educação e Cultura
Universidade Fundação Mineira de Educação e Cultura (FUMEC) ni chuo kikuu nchini Brazil, kilichoanzishwa mnamo mwaka 1965 katika Belo Horizonte, Brazil.
Kibada (Indonesia)
Kibada ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabada kwenye kisiwa cha Sulawesi. Isichanganywe na lugha ya Kibada izungumzwayo nchini Nigeria. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kibada imehesabiwa kuwa watu 6800. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibada iko katika kundi la Kicelebiki.
Kibada (lugha)
Kibada hurejea lugha mbili tofauti, yaani
Kibajau ya Indonesia
Kibajau ya Indonesia (pia Kiorang-Laut) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabajau kwenye visiwa vya Sulawesi, vya Sunda na vya Maluku kama Bacan, Obi, Kayoa na Sula. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kibajau imehesabiwa kuwa watu 150,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibajau iko katika kundi la Kibarito. Kuna lugha nyingine za Kibajau nchini Malaysia na Ufilipino kama k.m. Kimapun.
Kibakati' ya Rara
Kibakati'-Rara (pia Kiluru) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia na Malaysia inayozungumzwa na Wabakati' kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kibakati'-Rara nchini Indonesia imehesabiwa kuwa watu 12,000. Pia kuna wasemaji 11,300 nchini Malaysia (2000). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibakati'-Rara iko katika kundi la Kiland-Dayak.
Kibakati' ya Sara
Kibakati'-Sara (pia Kiriok) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabakati' kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kibakati'-Sara imehesabiwa kuwa watu 4000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibakati'-Sara iko katika kundi la Kiland-Dayak. Wasemaji wa Kibakati'-Sara pia wanaweza kuelewa lugha ya Kibakati'-Rara lakini lugha yao haieleweki kwa wasemaji wa Kibakati'-Rara.
Kibali (Indonesia)
Kibali ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabali kwenye visiwa vya Bali na Nusa Penida. Pia Wabali wamehamia visiwa vya Sulawesi na vya Lombok. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibali imehesabiwa kuwa watu 3,330,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibali iko katika kundi la Kibali-Sasak-Sumbawa. Isichanganywe na lugha nyingine ziitwazo Kibali nchini za Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Nigeria.
Orodha ya lugha za Timor-Mashariki
Orodha hii inahusu lugha za Timor ya Mashariki:
Orodha ya lugha za Fiji
Orodha hii inaorodhesha lugha za Fiji:
Orodha ya lugha za Polinesia ya Kifaransa
Orodha hii inahusu lugha za Polinesia ya Kifaransa:
Orodha ya lugha za Kaledonia Mpya
Orodha hii inahusu lugha za Kaledonia Mpya:
Orodha ya lugha za Mikronesia
Orodha hii inahusu lugha za Shirikisho la Mikronesia:
Orodha ya lugha za Visiwa vya Solomon
Orodha hii inahusu lugha za Visiwa vya Solomon:
Orodha ya lugha za Taiwan
Orodha hii inahusu lugha za Taiwan:
Orodha ya lugha za Ufilipino
Orodha hii inahusu lugha za Ufilipino:
Kibati (Indonesia)
Kibati (pia Kigah) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabati kwenye kisiwa cha Seram. Isichanganywe na lugha ya Kibati izungumzwayo nchini Kamerun. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kibati imehesabiwa kuwa watu 3500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibati iko katika kundi la Kimaluku.
Kibati (lugha)
Kibati ni jina la lugha tofauti, k.m.
Kibidayuh ya Biatah
Kibidayuh ya Biatah (pia Kilandu) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia na Indonesia inayozungumzwa na Wabiatah kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibiatah imehesabiwa kuwa watu 63,900 nchini Malaysia na 8480 nchini Indonesia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibiatah iko katika kundi la Kiland-Dayak.
Kibidayuh ya Bukar-Sadong
Kibidayuh ya Bukar-Sadong (pia Kisabutan au Kiterian) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia na Indonesia inayozungumzwa na Wabukar na Wasadong kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibiatah nchini Malaysia imehesabiwa kuwa watu 49,100. Idadi ya wasemaji nchini Indonesia haijulikani. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibukar-Sadong iko katika kundi la Kiland-Dayak.
Kiboano ya Maluku
Kiboano ya Maluku ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Waboano kwenye visiwa vya Seram na Boano. Isichanganywe na lugha ya Kiboano izungumzwayo kisiwani Sulawesi; ni lugha tofauti. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kiboano imehesabiwa kuwa watu 3240. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiboano iko katika kundi la Kimaluku.
Kibuli (Indonesia)
Kibuli ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabuli kwenye kisiwa cha Halmahera. Isichanganywe na lugha nyingine ya Kibuli izungumzwayo nchini Ghana. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibuli imehesabiwa kuwa watu 2520. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibuli iko katika kundi la Kihalmahera-Kusini.
Kiburu (Indonesia)
Kiburu ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamasarete, Wawaesama, Wafogi na Warana kwenye visiwa vya Buru na Ambon. Isichanganywe na lugha nyingine ya Kiburu izungumzwayo nchini Nigeria. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kiburu imehesabiwa kuwa watu 33,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiburu iko katika kundi la Kimaluku.
Chris Pratt
Chris Pratt (amezaliwa tar. 21 Juni 1979) ni mwigizaji wa filamu na tamthilia kutoka nchini Marekani.
Orodha ya lugha za Kamboja
Orodha hii inahusu lugha za Kamboja:
Orodha ya lugha za Singapuri
Orodha hii inahusu lugha za Singapuri:
Orodha ya lugha za Palau
Orodha hii inahusu lugha za Palau:
Kiende (Flores)
Kiende ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Waende kwenye kisiwa cha Flores. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kiende imehesabiwa kuwa watu 110,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiende iko katika kundi la Kibima-Lembata.
Kikaili ya Da'a
Kikaili ya Da'a (pia Kibinggi, Kibunggu au Kida'a) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakaili kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kikaili ya Da'a imehesabiwa kuwa watu 55,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikaili ya Da'a iko katika kundi la Kicelebiki.
Kikaili ya Ledo
Kikaili ya Ledo (pia Kiledo au Kipalu) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakaili kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kikaili ya Ledo imehesabiwa kuwa watu 350,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikaili ya Ledo iko katika kundi la Kicelebiki.
Kikaili ya Unde
Kikaili ya Unde (pia Kibanava) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakaili kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kikaili ya Unde imehesabiwa kuwa watu 25,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikaili ya Unde iko katika kundi la Kicelebiki.
Kikayan ya Busang
Kikayan ya Busang (pia Kibusang) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakayan kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kikayan ya Busang imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikayan ya Busang iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.
Kikayan ya Mendalam
Kikayan ya Mendalam ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakayan kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kikayan ya Mendalam imehesabiwa kuwa watu 1500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikayan ya Mendalam iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.
Kikayan ya Mto Kayan
Kikayan ya Mto Kayan ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakayan kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kikayan ya Mto Kayan imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikayan ya Mto Kayan iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.
Kikayan ya Wahau
Kikayan ya Wahau ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakayan kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kikayan ya Wahau imehesabiwa kuwa watu 500 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikayan ya Wahau iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.
Kikenyah Kuu
Kikenyah Kuu, au Kikenyah tu, ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia na Indonesia inayozungumzwa na Wakenyah kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 2013 idadi ya wasemaji wa Kikenyah nchini Malaysia imehesabiwa kuwa watu 40,000; idadi ya wasemaji wa Kikenyah nchini Indonesia ni 12,000 (2007). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikenyah iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.
Kikenyah ya Wahau
Kikenyah ya Wahau (pia Kilebu'-Kulit) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia na Indonesia inayozungumzwa na Wakenyah kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kikenyah ya Wahau imehesabiwa kuwa watu 8000 nchini Indonesia na 1000 nchini Malaysia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikenyah ya Wahau iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.
Kikisar
Kikisar (pia Kimeher au Kiyotowawa) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakisar kwenye visiwa vya Kisar, Roma na Wetar. Wakisar wengine wamehamia visiwa vya [[Ambon na Timor. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kikisar imehesabiwa kuwa watu 20,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikisar iko katika kundi la Kitimor-Babar.[[Jamii:Lugha za Indonesia]]
Kikonjo ya Milimani
Kikonjo ya Milimani ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakonjo kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kikonjo ya Milimani imehesabiwa kuwa watu 150,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikonjo ya Milimani iko katika kundi la Kisulawesi-Kusini.
Kikonjo ya Pwani
Kikonjo ya Pwani (pia Kitiro) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakonjo, Wakajang na Watiro kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kikonjo ya Pwani imehesabiwa kuwa watu 125,000 ambao 50,000 ni Wakajang na 10,000 ni Watiro. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikonjo ya Pwani iko katika kundi la Kisulawesi-Kusini.
Orodha ya lugha za Madagaska
Orodha hii inaorodhesha lugha za Madagaska:
Kimalagasy ya Antankarana
Kimalagasy ya Antankarana ni lugha ya Kiaustronesia nchini Madagaska inayozungumzwa na Wamalagasy. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimalagasy ya Antankarana imehesabiwa kuwa watu 330,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalagasy ya Antankarana iko katika kundi la Kibarito.
Kimalagasy ya Bara
Kimalagasy ya Bara ni lugha ya Kiaustronesia nchini Madagaska inayozungumzwa na Wamalagasy. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimalagasy ya Bara imehesabiwa kuwa watu 600,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalagasy ya Antankarana iko katika kundi la Kibarito.
Kimalagasy ya Masikoro
Kimalagasy ya Masikoro ni lugha ya Kiaustronesia nchini Madagaska inayozungumzwa na Wamalagasy. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimalagasy ya Masikoro imehesabiwa kuwa watu 550,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalagasy ya Masikoro iko katika kundi la Kibarito.
Kimalagasy ya Sakalava
Kimalagasy ya Sakalava ni lugha ya Kiaustronesia nchini Madagaska inayozungumzwa na Wamalagasy. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kimalagasy ya Sakalava imehesabiwa kuwa watu 350,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalagasy ya Sakalava iko katika kundi la Kibarito.
Kimalagasy ya Tanosy
Kimalagasy ya Tanosy ni lugha ya Kiaustronesia nchini Madagaska inayozungumzwa na Wamalagasy. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimalagasy ya Tanosy imehesabiwa kuwa watu 510,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalagasy ya Tanosy iko katika kundi la Kibarito.
Kimalagasy ya Tesaka
Kimalagasy ya Tesaka ni lugha ya Kiaustronesia nchini Madagaska inayozungumzwa na Wamalagasy. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kimalagasy ya Tesaka imehesabiwa kuwa watu 1,130,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalagasy ya Tesaka iko katika kundi la Kibarito.
Kimalagasy ya Tsimihety
Kimalagasy ya Tsimihety ni lugha ya Kiaustronesia nchini Madagaska inayozungumzwa na Wamalagasy. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kimalagasy ya Tsimihety imehesabiwa kuwa watu 1,615,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalagasy ya Tsimihety iko katika kundi la Kibarito.
Kimalagasy ya Tandroy-Mahafaly
Kimalagasy ya Tandroy-Mahafaly ni lugha ya Kiaustronesia nchini Madagaska inayozungumzwa na Wamalagasy. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimalagasy ya Tandroy-Mahafaly imehesabiwa kuwa watu 1,300,000, yaani Watandroy 865,000, Wahafaly 330,000 na Wakarimbola 103,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalagasy ya Tandroy-Mahafaly iko katika kundi la Kibarito.
Kimalagasy ya Betsimisaraka-Kaskazini
Kimalagasy ya Betsimisaraka-Kaskazini ni lugha ya Kiaustronesia nchini Madagaska inayozungumzwa na Wamalagasy. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimalagasy ya Betsimisaraka-Kaskazini imehesabiwa kuwa watu milioni moja. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalagasy ya Betsimisaraka-Kaskazini iko katika kundi la Kibarito.
Kimalagasy ya Betsimisaraka-Kusini
Kimalagasy ya Betsimisaraka-Kusini ni lugha ya Kiaustronesia nchini Madagaska inayozungumzwa na Wamalagasy. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimalagasy ya Betsimisaraka-Kusini imehesabiwa kuwa watu 1,830,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalagasy ya Betsimisaraka-Kusini iko katika kundi la Kibarito.
Kimalagasy Sanifu
Kimalagasy Sanifu (pia Kimalagasy ya Juu) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Madagaska inayozungumzwa na Wamalagasy; tena ni lugha rasmi ya Madagaska. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimalagasy Sanifu imehesabiwa kuwa watu 7,520,000. Pia kuna wasemaji 8000 nchini Reunion na 700 nchini Komori.Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalagasy Sanifu iko katika kundi la Kibarito.
Kingazidja
Kingazidja (pia Shingazidja au Kiswahili ya Komori) ni lugha ya Kibantu nchini Komori inayozungumzwa na Wakomori. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kingazidja kisiwani kwa Mayotte imehesabiwa kuwa watu 300,000. Pia kuna wasemaji 8000 nchini Madagaska na 4000 kisiwani kwa Reunion. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kingazidja iko katika kundi la G40, yaani iko karibu na Kiswahili.
Kileti (Indonesia)
Kileti ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Waleti kwenye kisiwa cha Leti. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kileti imehesabiwa kuwa watu 7500. Kwa vile Waleti wameanza kuacha lugha yao, Kileti iko htarini mwa kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kileti iko katika kundi la Kitimor-Babar.
Kitonga (Tonga)
Kitonga ni lugha ya Kiaustronesia nchini Tonga inayozungumzwa na Watonga ambapo ni lugha rasmi ya taifa. Isichangaywe na lugha nyingine ziitwazo Kitonga nchini Malawi, Zambia, Msumbiji na Uthai. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kitonga nchini Tonga imehesabiwa kuwa watu 96,300; tena kuna wasemaji zaidi ya 70,000 nje ya Tonga. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitonga iko katika kundi la Kioseaniki.
Ming'oko
Ming'oko ni aina ya viazi vilivyo na mnasaba na kiazi kikuu. Hutumiwa kama chakula katika maeneo ya Kusini mwa Tanzania hususani katika Mkoa wa Mtwara. Ming'oko hukua juu ya mizizi ya mmea utambaao unaoitwa mtipu ("Dioscorea hirtiflora").
Ming'oko kwa kawaida huwa haipandwi, huvunwa tu katika misitu kama yavunwavyo tunda pori.
Katika mkoa wa Mtwara ming'oko hupatikana sana katika vijiji kama Mtimbwilimbwi, Nanyamba na kadhalika.
Mtipu hupatikana na hustawi hasa katika mapori au misitu ambayo imekaa miaka mingi sana bila ya kufanywa shughuli za kilimo.
Ming'oko pia imekuwa ikitumika kama biashara kutokana na kupendwa kwake, huwa inauzwa mibichi au ambayo tayari imeshapikwa.
Ming'oko ikishavunwa husafishwa na kupikwa na maji na chumvi kama kiungo pekee. Ikishaiva huwekwa katika sahani au ungo, tayari kwa kuliwa.
Watu wengi hupenda kula pamoja na pilipili iliyosagwa na chumvi pamoja.
Ming'oko pia hupondwa ili kuwa chakula kiitwacho kiasili kule kusini chikandanga.
Wakati mwingine hupondwa pamoja na unga hasa wa mhogo pamoja na viungo vingine ili kutumika kama mboga iitwayo nnabuhulie kule Mtwara: ni neno la lugha ya Kimakonde cha Mtwara linalomaanisha ""msile kwa mboga nyingi"".
Ming'oko haina ladha bainifu, ina asili tu ya ubaridi ambapo ikiliwa pamoja na chumvi au pilipili inaburudisha.
Luigi Guanella
Luigi Guanella (Fraciscio di Campodolcino, karibu na Como, 19 Desemba 1842 – Como, 24 Oktoba 1915) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki kutoka Italia Kaskazini.
Alianzisha mashirika ya kitawa ya Mabinti wa Mt. Maria wa Maongozi ya Mungu (1890) na Watumishi wa Upendo huko Como (24 Machi 1908), akishirikiana na rafiki zake David Albertario na Giuseppe Toniolo, halafu Chama cha Mt. Yosefu (1914) kwa msaada wa mwanachama wake wa kwanza, Papa Pius X.
Yote hayo yalitokana na huruma yake kubwa kwa maskini, ili kuwatimizia mahitaji yao duniani kote.
Kaulimbiu ya Watumishi wa Upendo ni: "In Omnibus Charitas" – "Upendo katika mambo yote".
Guanella alitangazwa mwenye heri na Papa Paulo VI mwaka 1964, halafu mtakatifu na Papa Benedikto XVI tarehe 23 Oktoba 2011.
Como
Como, "Novum Comum" kwa Kilatini,ni mji wa Lombardia, Italia Kaskazini wenye wakazi 84.834 abitanti
Kinga wa Hungaria
Kinga wa Hungaria au wa Polandi (pia Kunegunda, Kunigunda, Kioga, Zinga) (Esztergom, Hungaria, 5 Machi 1224 – 24 Julai 1292) alikuwa malkia, binti mfalme Bela IV wa Hungaria, na mke wa Boleslao V wa Polandi.
Familia yake asili ilizaa watakatifu mbalimbali, yeye akiwa mmojawapo. Katika ndoa yake inasadikika kwamba waliishi kama kaka na dada.
Pamoja na hayo, Kinga alijitahidi sana kuwatendea kwa huruma mafukara na wagonjwa, wakiwemo wakoma.
Alipofiwa mumewe (1279), aliuza mali yake yote na kugawa mapato yote kwa maskini.
Halafu alikataa madaraka yake ya kiserikali akajiunga na monasteri ya Waklara huko Sandec (Stary Sącz), alipoishi hadi mwisho katika sala tu, asipotaka kabisa itajwe asili yake.
Papa Aleksanda VIII alimtangaza mwenye heri mwaka 1690. Halafu Papa Yohane Paulo II alimtangaza mtakatifu tarehe 16 Juni 1999.
Tangu mwaka 1695 anaheshimiwa kama msimamizi wa Polandi na Lithuania.
Yamkini
Yamkini (kutoka Kiarabu يمكن "yumkinu" = inawezekana; kwa Kiingereza "probability") ni kadirio la fursa au uwezekano wa kutokea au kutotokea kwa tukio fulani. Kuna tawi la hisabati linaloshughulikia swali hili.
Mfano: kwa kutumia hisabati ya yamkini unaweza kuonyesha ya kwamba ukirusha sarafu hewani mara 10 italala mara 5 kwa kuonyesha namba na mara 5 kwa kuonyesha nembo upande wa juu.
Fomula ya yamkini ni P=F/C. P ni yamkini, F ni idadi ya matukio yanayopendekezwa, C ni jumla ya matukio yanayoweza kutokea.
Raimundo Lull
Raimundo Lull, kwa Kikatalunya Ramon Llull, kwa Kilatini "Raymundus Lullus" au "Lullius", T.O.F., (1232 hivi – 1315 hivi), alikuwa mwandishi na mwanafalsafa kutoka Majorca (leo nchini Hispania)
Anaheshimika kama mtu wa kwanza kuandika kitabu muhimu kwa lugha ya Kikatalunya.
Maandishi yaliyopatikana karibuni yanaonyesha kuwa aliwahi wengine karne kadhaa katika kutoa mapendekezo juu ya upigaji kura.
Tena anahesabika kati ya watangulizi wa nadharia ya hesabu, hasa kwa jinsi alivyomuathiri Gottfried Leibniz.
Wafransisko wenzake wanamheshimu kama mfiadini. Alitangazwa mwenye heri na Papa Pius IX mwaka 1857.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 30 Juni.
Llull anajulikana kuwa aliandika vitabu 265, kati yake:
Petro wa Betancur
Petro wa Betancur (Tenerife, Hispania, 21 Machi 1626 - Antigua, Guatemala 25 Aprili 1667), alikuwa mmisionari kutoka Hispania katika Amerika ya Kati.
Alijulikana kama ""Mt. Fransisko wa Amerika"", naye ni mtakatifu wa kwanza mzaliwa wa visiwa vya Kanaria, pia anahesabiwa wa kwanza katika Guatemala na Amerika ya Kati.
Petro alitambulikana kwa unyenyekevu na ugumu wa maisha katika kutekeleza huruma kwa wengine.
Mwanashirika wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko, alianzisha pia shirika la kwanza la barani Amerika, "Ndugu wa Kiume na wa Kike wa Bethlehemu". Baada ya kufutwa, lilifufuliwa tarehe 16 Januari 1984.
Alitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa mwenye heri tarehe 22 Juni 1980, halafu mtakatifu tarehe 30 Julai 2002.
Ndugu wa Kiume na wa Kike wa Bethlehemu
Ndugu wa Kiume na wa Kike wa Bethlehemu ni utawa wa Kanisa Katoliki ambao ulianzishwa na Petro wa Betancur nchini Guatemala katika karne ya 17, ukiwa wa kwanza barani Amerika.
Baada ya kufutwa, ulifufuliwa na Papa Yohane Paulo II tarehe 16 Januari 1984. Ndiye aliyemtangaza mwanzilishi kuwa mwenye heri, halafu mtakatifu.
Mwaka 2005 tawi la kiume lilikuwa na ndugu 7 katika konventi 2.
Kimaba (Indonesia)
Kimaba (pia Kibicoli) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamaba kwenye kisiwa cha Halmahera. Isichanganywe na lugha ya Kimaba izungumzwayo nchini Chad. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimaba imehesabiwa kuwa watu 6620. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimaba iko katika kundi la Kihalmahera-Kusini.
Bahari kuu
Bahari Kuu (ing. "w:ocean") ni jina linalotumika kutaja jumla ya maeneo makubwa ya maji ya chumvi duniani yanayopakana na kufuatana kama gimba moja. Kwa maana hii bahari kuu inafunika zaidi ya theluthi mbili za uso wa dunia.
Bahari Kuu imegawiwa na ardhi ya mabara kwenye nusutufe ya kaskazini ya dunia lakini sehemu zake zinaungana kwenye nusutufe ya kusini. 
Eneo hili kubwa huhesabiwa mara nyingi kama bahari kuu tatu yaani:
Hizi sehemu tatu hutajwa pia kama "bahari kuu" kwa kuzitofautisha na maeneo madogo zaidi ya maji ya chumvi au sehemu zinazoitwa bahari ya kando.
Wakati mwingine Bahari ya Aktiki na Bahari ya Antaktiki hutajwa kama bahari kuu ("oceans") za pekee.
Bahari kuu hushika asilimia 97% ya maji yote duniani. Hadi sasa ni asilimia 5 pekee zilizofanyiwa utafiti kamili. Kiasi cha maji yote kwenye bahari kuu ni takriban kilomita za mjazo bilioni 1.3.
Kiasi cha maji baharini kinajulikana kuwa kilicheza na kubadilika katika historia ya dunia. Wakati wa vipindi vya baridi duniani, kama vile enzi ya barafu, sehemu kubwa ya maji yalipatikana kwa umbo la barafu na maji kiowevu yalikuwa kidogo. . Kuongezeka kwa halijoto duniani kunasababisha kupanda kwa uwiano wa bahari kote duniani. Nchi mbalimbali hasa kwenye pwani au nchi za visiwa zitapungua kieneo.
Halijoto ya bahari na mikondo yake ni athira muhimu mno kwa ajili ya mabadiliko ya hali ya hewa.
Kimaiwa (Indonesia)
Kimaiwa ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamaiwa kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kimaiwa imehesabiwa kuwa watu 50,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimaiwa iko katika kundi la Kisulawesi-Kusini.
Kimalay ya Ambon
Kimalay ya Ambon ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamalay kwenye visiwa vya Ambon, Haruku, Nusu Laut, Saparua, Seram na Wamar. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kimalay ya Ambon nchini Indonesia imehesabiwa kuwa watu 200,000. Pi kuna wasemaji 45,000 nje ya Indonesia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalay ya Ambon iko katika kundi la Kimalayiki.
Kimalay ya Bacan
Kimalay ya Bacan ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamalay kwenye visiwa vya Halmahera na Mandioli. Mwaka wa 2012 idadi ya wasemaji wa Kimalay ya Bacan nchini Indonesia imehesabiwa kuwa watu sita tu, yaani lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalay ya Bacan iko katika kundi la Kimalayiki.
Kimalay ya Bali
Kimalay ya Bali ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamalay kwenye kisiwa cha Bali. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimalay ya Bali imehesabiwa kuwa watu 25,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalay ya Bali iko katika kundi la Kimalayiki. Wengine huiangalia kama krioli.
Kimalay ya Banda
Kimalay ya Banda ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamalay kwenye visiwa vya Banda na Seram. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimalay ya Banda imehesabiwa kuwa watu 3690. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalay ya Banda iko katika kundi la Kimalayiki. Wengine huiangalia kama krioli.
Kimalay ya Berau
Kimalay ya Berau ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamalay kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kimalay ya Berau imehesabiwa kuwa watu 11,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalay ya Berau iko katika kundi la Kimalayiki.
Kimalay ya Bukit
Kimalay ya Bukit ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamalay kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kimalay ya Bukit imehesabiwa kuwa watu 59,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalay ya Bukit iko katika kundi la Kimalayiki.
Kimalay ya Jambi
Kimalay ya Jambi ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamalay kwenye kisiwa cha Sumatra. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimalay ya Jambi imehesabiwa kuwa watu milioni moja. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalay ya Jambi iko katika kundi la Kimalayiki.
Kimalay ya Kota Bangun Kutai
Kimalay ya Kota Bangun Kutai ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamalay kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kimalay ya Kota Bangun Kutai imehesabiwa kuwa watu 80,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalay ya Kota Bangun Kutai iko katika kundi la Kimalayiki.
Kimalay ya Kupang
Kimalay ya Kupang ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamalay kwenye kisiwa cha Timor. Mwaka wa 1997 idadi ya wasemaji wa Kimalay ya Kupang imehesabiwa kuwa watu 200,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalay ya Kupang iko katika kundi la Kimalayiki. Wengine huiangalia kama krioli.
Kimalay ya Larantuka
Kimalay ya Larantuka ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamalay kwenye kisiwa cha Flores. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kimalay ya Larantuka imehesabiwa kuwa watu 20,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalay ya Larantuka iko katika kundi la Kimalayiki. Wengine huiangalia kama krioli.
Kimalay ya Makassar
Kimalay ya Makassar ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamalay kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimalay ya Makassar imehesabiwa kuwa watu 1,880,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalay ya Makassar iko katika kundi la Kimalayiki.
Kimalay ya Manado
Kimalay ya Manado ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamalay kwenye kisiwa cha Sulawesi. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kimalay ya Manado imehesabiwa kuwa watu 850,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalay ya Manado iko katika kundi la Kimalayiki. Wengine huiangalia kama krioli.
Kimalay ya Papua
Kimalay ya Papua ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamalay kwenye kisiwa cha Papua. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kimalay ya Papua imehesabiwa kuwa watu 500,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalay ya Papua iko katika kundi la Kimalayiki. Wengine huiangalia kama krioli.
Kimalay ya Tenggarong Kutai
Kimalay ya Tenggarong Kutai ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamalay kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kimalay ya Tenggarong Kutai imehesabiwa kuwa watu 210,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalay ya Tenggarong Kutai iko katika kundi la Kimalayiki.
Kimasela ya Kati
Kimasela ya Kati ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamasela kwenye kisiwa cha Masela. Mwaka wa 1980 idadi ya wasemaji wa Kimasela ya Kati imehesabiwa kuwa watu 510 tu, na idadi imeendelea kupungua, maana yake lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimasela ya Kati iko katika kundi la Kibabar.
Ncha ya kijiografia
Ncha ya kijiografia ni moja kati ya mahali pawili ambapo mhimili wa mzunguko wa dunia unakutana na uso wa dunia. Kwa maana hiyohiyo ncha zinapatikana pia kwenye sayari, mwezi au gimba la angani kubwa lingine linalozunguka kwenye mhimili wake.
Ncha mbili kwa kawaida hutofautishwa kwa kuziita "ncha ya kaskazini" na "ncha ya kusini" jinsi ilivyo kwenye dunia yetu. Kila ncha iko nyuzi 90 kutoka mstari wa ikweta.
Kwenye magimba ya angani kama dunia yetu mara kwa mara kuna mabadiliko madogo ya mzunguko yanayosababisha ncha kuhama kiasi. Kwa sababu hiyo mahali kamili pa ncha za dunia huhama mita chache kila mwaka. Ramani na data za kijiografia hutumia wastani kati ya mahali pa namna hiyo.
Kama gimba la angani lina uga sumaku kuna pia ncha sumaku. Kwa dunia yetu mhimili wa uga sumaku uko karibu na mhimili wa mzunguko na kwa hiyo ncha sumaku na ncha ya jiografia ziko tofauti lakini karibu. Lakini si lazima iwe hivyo kwa kila sayari. Kwenye sayari ya Uranus kuna tofauti wa nyuzi 60.
Big Hero 6 (film)
Big Hero 6 (Kiswahili: Big Hero 6) ni filamu ya mwaka 2014 kutoka Marekani.
Surf's Up
Surf's Up (Kiswahili: Surf's Up) ni filamu ya mwaka 2007 kutoka Marekani.
Misemo
Misemo ni kauli fupifupi zinazotumiwa na jamii ili kusisitiza ukweli wa jambo fulani. Misemo huunganisha dhana au mawazo mawili kuwa moja. Ni fungu la maneno ambayo hutumiwa na jamii fulani kwa lengo la kutoa msisitizo wa maadili fulani. Mfano:
Msemo unapokuwepo katika jamii kwa muda mrefu halafu ukatoweka basi unaitwa "msimu".
Homa ya mafua
Homa ya mafua ni ugonjwa wa kuambukiza unaojulikana pia kwa jina lenye asili ya Kiitalia influenza (yaani "athari") na kwa kifupi chake "flu". Kwa Kiswahili unaitwa pia kaputula au Homa ya kaptura kwa sababu uliingia Afrika Mashariki pamoja na kaptura.
Dalili zake zinafanana katika mengi na mafua ya kawaida lakini ni kali zaidi. Homa ya mafua inasababishwa na virusi ya influenza aina A au B, mara chache pia aina C. 
Homa ya mafua inaathiri kila mwaka asilimia 10 hadi 20 za watu wote duniani.
Dalili za homa ya mafua ni pamoja na kikohozi, maumivu shingoni, maumivu ya misuli, maumivu ya kichwa na homa. Wakati mwingine, lakini si kwa kawaida, kunatokea pia kutapika na kuhara.
Homa ya mafua inaweza kudhoofisha mwili na kufungua hivyo mlango kwa magonjwa mengine kama vile kifua kikuu. Hii ni sababu ya kwamba homa ya mafua inaweza kuwa hatari kwa watoto na wazee hasa na kusababisha ugonjwa mkali hadi kifo.
Virusi inaingia mwilini kupitia ngozi kamasi za pua, mdomo na jicho. Kwa hiyo inapitishwa kirahisi wakati mgonjwa anakohoa au kupiga chafya. Katika tendo hili matone madogo ya kamasi yenye virusi yanatoka mdomoni au puani na kuelea hewani kwa muda mfupi. Mtu mwingine anayepigwa na matone yale madogo yasiyoonekana kwa macho anaweza kupokea matone kadhaa wakati wa kupumua na kuambukizwa kwa njia hii.
Kuvaa gubizi ya kitambaa juu ya mdomo na pua inapunguza hatari maana matone mengi yanashikwa na kitambaa wakati wa kukohoa na kinyume mtu asiyeambukizwa analindwa kwa njia hiyo pia.
Kunawa mikono mara kwa mara hupunguza hatari ya maambukizi kwa kuwa virusi hufanywa tuli kwa sabuni. Kuvaa kinyago cha upasuaji pia ni muhimu.
Uchanjaji dhidi ya influenza ya kila mwaka imependekezwa na Shirika la Afya Duniani kwa walio katika hatari sana. Chanjo hii husaidia dhidi ya aina tatu au nne za influenza. Kwa kawaida hustahimilika vyema. Chango iliyotengenezwa ili kutumika kwa mwaka mmoja huenda isitumike katika mwaka ufuatao, kwa kuwa virusi hubadilika haraka.
Vitamini D inasaidia kuimarisha kinga asilia ya mwilini dhidi ya maambukizo.
Hakuna tiba ya homa ya mafua isipokuwa kupumzika na kuepukana na kazi zote na kusubiri hadi kinga ya mwili imepambana na virusi. Kuna madawa yanayoweza kupunguza dalili kama homa au maumivu.
Siku hizi kuna pia madawa ya antiviral yanayopunguza ukali wa ugonjwa yenyewe bila kuitibu moja kwa moja. Madawa yale yatumiwe tu baada ya kumwona daktari atakayeamua kama yanafaa au yanaweza kuwa hatari kwa mgonjwa.
Tatizo ni hasa ya kwamba virusi ya homa ya mafua inabadilika haraka; hii ni sababu ya kwamba watu wengine huambukizwa upya mwaka baada ya mwaka. Hali ya hatari inatokea hasahasa wakati aina ya virusi ya influenza inahamia kutoka wanyama kumwathiri binadamu. Hii inatokea kila baada ya miaka kadhaa na kusababisha vifo.
Dawa za kupambana na virusi kama vile kizuio cha neuraminidase oseltamivir miongoni mwa zingine zimetumika kutibu influenza. Manufaa yake kwa walio na afya bora hayaonekani kuwa zaidi ya hatari zake. Hakuna manufaa yaliyopatikana kwa wale walio na matatizo mengine ya kiafya.
Gegereka
Gegereka ni arithropodi walio na viungo vyenye matagaa mawili na kiunzi-nje ngumu ambacho kimeumbwa kwa khitini na kaboneti ya kalisi. Mifano ni kaa, kamba, kambakoche na uduvi. Takriban spishi zote zinatokea majini, baharini hasa. Spishi kadhaa za kaa na nusuoda moja (Oniscidea au woodlice) zinatokea nchini kavu. Spishi nyingine za gegereka zimegundishwa kwenye tabaka la chini (kombe-bata na vipele-bahari) na nyingine tena ni vidusia (bamvua na minyoo-ulimi).
Kama takriban arithropodi wote kiwiliwili cha gegereka wa kawaida kina sehemu tatu: kichwa au kefalo (cephalon), kidari au toraksi (thorax) na fumbatio au pleo (pleon). Pengine kichwa na kidari vimeunganishwa katika kefalotoraksi (cephalothorax). Idadi ya pingili inatofautiana baina ya familia mbalimbali. Mfano wa idadi ni kama ifuatavyo: 5 katika kichwa, 8 katika kidari na 6 katika fumbatio. Kila pingili inaweza kubeba viungo lakini si lazima. Vile vya kichwa ni jozi mbili za vipapasio, jozi moja ya mandibili na jozi mbili za maksila; vile vya kidari ni jozi tatu za maksilipedi na jozi tano za pereiopodi; na vile vya fumbatio ni jozi tano za pleopodi na jozi moja ya uropodi. Jozi moja hadi tatu za pereiopodi hubeba magondi.
Uainisho wa kawaida wa gegereka unaonyeshwa katika sanduku la uainishaji. Lakini tangu mwanzo wa karne hii maainisho mabadala yamependekezwa yaliyotokana na changanuzi za ADN. Kufuatana na pendekezo la hivi karibuni wadudu wa kweli wamebadilika kutoka kundi la kale la gegereka (tazama pendekezo hili katika ukurasa wa arithropodi).
Jimbo Kuu la Dodoma
Jimbo Kuu la Dodoma (kwa Kilatini Archidioecesis Dodomaensis) ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.
Kikanisa lina majimbo ya Kondoa na Singida chini yake.
Askofu mkuu wake ni Beatus Kinyaiya, O.F.M.Cap..
Eneo ni la kilometa mraba 41,311, ambapo kati ya wakazi 1,908,000 (2006) Wakatoliki ni 398,000 (20.9%).
Hippotraginae
Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Hippotraginae ni nusufamilia ndogo katika familia Bovidae. Spishi zake zinafanana na korongo. Nusufamilia hii ina jenasi tatu ndani yake:
Reduncinae
Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Reduncinae ni nusufamilia ndogo katika familia Bovidae. Spishi zake zinafanana na tohe. Nusufamilia hii ina jenasi mbili ndani yake:
Alcelaphinae
Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Alcelaphinae ni nusufamilia ndogo katika familia Bovidae. Spishi zake zinafanana na kongoni. Nusufamilia hii ina jenasi nne ndani yake:
Antilopinae
Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Antilopinae ni nusufamilia kubwa katika familia Bovidae. Spishi zake zinafanana na swala. Nusufamilia hii ina jenasi 15 ndani yake:
Bovinae
Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Bovinae ni nusufamilia kubwa katika familia Bovidae. Spishi zake zinafanana na ng'ombe. Nusufamilia hii ina jenasi kumi ndani yake:
Ebola virus disease
Ebola husababishwa na virusi.
Watu wagonjwa wanaweza kuusambaza ugonjwa huu kwa wengine
Miili ya wafu pia inaweza kueneza ugonjwa. KUWA MWANGALIFU (Zika kwa makini.. Weka mbali)
UNAWEZA KUAMBUKIZWA EBOLA KUTOKA KWA MTU MGONJWA AU ALIYEKUFA
Ingawa hakuna tiba, kupokea matibabu katika Vituo vya Ebola MAPEMA huongeza uwezekano wa kupona.
Habari hii imeandaliwa kwa malengo ya kielimu pekee na ni sahihi katika wakati wa kuchapishwa. Habari hii haikusudiwi kutumika badala ya ushauri wa kimatibabu. Iwapo una maswali au maswala yoyote kuhusu mada yoyote iliyozungumziwa, tafadhali pata ushauri wa mtalaam wa kiafya.Wahudumu wa afya watanyunyiza nyumba kwa kinyunyizi cha klorini,
Enda na wahudumu wa afya kwenye eneo la kaburi.
Waliofariki kwa Ebola lazima wazikwe haraka.
Epuka kushiriki chakula, kinywaji na kunawa mikono kwa pamoja wakati wa sherehe za mazishi.
Kawisha sherehe za baada ya mazishi hadi baadaye katika mwaka.
Nyumba ikiwa safi ni salama kwako kurudi.
Miporomoko ya ardhi
Miporomoko ya ardhi (ing. "landslide") hutokea pale ambako miamba, mchanga, au vifusi vinaposonga chini kwenye mteremko. Mitiririko ya vifusi, ambayo pia huitwa mimonyoko ya udongo, ni aina ya mporomoko wa ardhi inayotokea kwa kasi sana yenye mwelekeo wa mfereji.
Miporomoko ya ardhi husababishwa na vurugu katika uthabiti asilia wa mteremko. Zinaweza kuandamana na mvua kubwa au kufuata ukame, mitetemeko ya ardhi au kufoka kwa volkano. Mimomonyoko ya udongo hutokea maji yanapokusanyika kwa haraka ardhini na kusababisha kufura kwa mwamba, ardhi, na vifusi vilivyojaa maji. Mimonyoko ya udongo huanza kwa miteremko mikali na inaweza kuchochewa na maafa ya asilia. Maeneo ambayo mioto inayoenea kwa kasi au ubadilishaji wa ardhi na binadamu imeharibu mimea katika miteremko yana uwezekano mkubwa hasa wa miporomoko ya ardhi wakati wa na baada ya mvua kubwa.
Hatari za kiafya zinazohusishwa na miporomoko ya ardhi na mimonyoko ya udongo ni:Sehemu zingine zina uwezekano mkubwa wa kupatata miporomoko ya ardhi au mimonyoko ya udongo, ikijumuisha:Kabla ya dhoruba na mvua kubwa
Wakati wa dhoruba na mvua kubwa
Baada ya mporomoko wa ardhi au mtiririko wa vifusi
Mdudu Mikia-mitatu
Wadudu mikia-mitatu ni arithropodi wadogo wa oda Thysanura (thysanos = nyoya yabisi, ura = mkia) katika nusungeli Apterygota (maana: bila mabawa) ya ngeli Insecta (wadudu wa kweli). Mikia mitatu ya wadudu hawa ni kwa kweli serki ndefu mbili na epiprokti iliyorefuka (“pingili” ya 11 ya fumbatio). Kiwiliwili chao ni bapa chenye umbo la yai au kimerefuka. Vipapasio ni kinamo na vipande vya mdomo ni vifupi na havikubobea. Hawana macho au macho ni madogo tu. Kiunzi-nje cha wadudu hawa si ngumu na kimefunikika kwa vigamba ambavyo vina rangi ya fedha mara nyingi. Kwa sababu ya hiyo na mwendo wao unaofanana na kuogelea, spishi kadhaa huitwa kisamaki-fedha. Kwa kawaida huonekana katika mazingira manyevu, pengine katika mazingira makavu. Visamaki-fedha huishi mara nyingi katika nyumba ambapo hula nafaka, lahamu, karatasi, wanga katika nguo, vitambaa vya rayoni na nyama iliyokauka. Spishi nyingine huishi katika mapango au katika vichuguu.
ESA
ESA ni kifupi cha Kiingereza cha "European Space Agency" (Mamlaka ya Usafiri wa Anga Ulaya). Taasisi hiyo ilianzishwa mwaka 1975 na nchi 10 za Umoja wa Ulaya.
Wajibu wake ni kuratibu miradi ya nchi za Ulaya ya kuendesha utafiti na uchunguzi wa anga. Shabaha ni hasa kuendeleza juhudi za nchi za Ulaya katika teknolojia ya angani iliyokuwa nyuma sana kulingana na kazi za Marekani na Urusi wakati ule.
Mwaka 2014 kulikuwa na nchi wanachama 20, na kati ya hizo kuna nchi 18 wanachama wa Umoja wa Ulaya pamoja na Uswisi na Norwei. Kufuatana na katiba yake, ESA inalenga shabaha zisizo za kijeshi pekee.
ESA inashirikiana kwa karibu na Umoja wa Ulaya na taasisi husika za kitaifa, hasa za Ufaransa na Ujerumani.
Katibu Mkuu wa ESA ni Mfaransa Jean-Jacques Dordain.ESA ina pia ofisi za mawasiliano katika Marekani, Urusi, Uingereza, Ufaransa na Ubelgiji. Mwaka 2013 kulikuwa na wafanyakazi wa ESA 2250.
Rosetta (chombo cha angani)
Rosetta ni chombo cha angani cha Mamlaka ya Ulaya ya Usafiri wa Anga. Mwaka 2004 Kilirushwa kutoka kituo cha angani Kourou kwa roketi ya Ariane 5 kwa kusudi la kufikia nyotamkia ya 67P/Churyumov–Gerasimenko.
Ilhali hakuna roketi bao yenye nguvu ya kufikisha chombo moja kwa moja hadi nyotamkia, Rosetta ilitumia njia ya kuzunguka mara kadhaa Dunia yetu na sayari ya Mirihi kwa kusudi la kuongeza mwendo wake kwa msaada wa graviti ya sayari hizi.
Rosetta inapata nguvu yake kwa kutumia seli za umemenuru. Ilhali nuru ya jua inapungua sana nje ya njia ya Mirihi, chombo kiliingia katika kipindi kirefu cha usingizi wa miezi 31 kwa kusudi la kutunza nishati ya betri zake hadi kukaribia lengo lake. Tarehe 20 Januari 2014 chombo kiliamka tena wakati wa kukaribia nyotamkia.
Mwezi wa Agosti 2014 ilifika ikaanza kuzunguka nyotamkia hiyo. Mwezi wa Novemba 2014 ilirusha lander yake Philae ambayo ilishuka kwenye uso wa nyotamkia tarehe 11 Novemba 2014 ikiwa mara ya kwanza ya chombo kilichotengenezwa na binadamu kufikia kwenye nyotamkia yoyote.
Tarehe 30 Septemba 2016 mnamo saa nane na nusu mchana (saa 13:19 h wakati wa Afrika ya Mashariki) shughuli za Rosetta zilifikia mwisho ilhali chombo hiki kiligonga uso wa nyotamkia 67P.
Viongozi wa mradi wake waliamua kumaliza kazi yake kwa njia hiyo kwa sababu chombo kilifuatana na nyotamkia kwenye njia yake kuelekea ng'ambo ya mzingo wa sayari ya Mshtarii ambako nuru ya jua haitoshelezi tena mahitaji ya nishati ya chombo.
Hivyo mabaki ya umeme katika betri yalitumiwa kuwasha injini mara ya mwisho na kukilenga chombo kwenda usoni mwa nyotamkia na kutumia safari hii ya mwisho kuchukua tena picha za karibu na kuzituma duniani.
John Berryman
John Berryman (25 Oktoba, 1914 - 7 Januari, 1972) alikuwa mshairi kutoka nchini Marekani. Hasa amejulikana kwa kuandika "The Dream Songs" ("Nyimbo za Ndoto"). Kwa ajili ya mashairi hayo alituzwa Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi mwaka wa 1965.
Alipokuwa na umri wa miaka kuminamoja tu, babake alijiua. Ndivyo alivyofariki na John Berryman yeye mwenyewe, yaani kwa kujiua.
Kimor (Kiaustronesia)
Kimor ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamor kwenye visiwa vya Mor. Isichanganywe na lugha ya Kimor ambayo ni lugha ya Papua. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kimor imehesabiwa kuwa watu 700 tu. Kwa vile Wamor wengi wameanza kuacha lugha yao, Kimor iko hatarini mwa kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimor iko katika kundi la Kicenderawasih.
Lava
Lava (kutoka neno la Kiingereza larva ambalo lina asili ya Kilatini) ni mtoto wa mdudu au wa mmojawapo wa invertebrata au samaki katika hatua za awali za ukuaji wake.
Mdudu Siku-moja
Wadudu siku-moja ni wadudu wa oda Ephemeroptera (ephemeros = -a muda mfupi, ptera = mabawa) katika nusungeli Pterygota (wenye mabawa). Wadudu hawa huishi majini baridi katika muundo wa nayadi (lava ya wadudu wa maji) kwa muda wa mwaka mmoja, halafu hutoka kwenye maji na kuambua mara mbili na kuwa mdudu aliyekomaa wenye mabawa. Licha ya jina lao wadudu waliokomaa huishi muda wa nusu saa hadi siku kadhaa. Wanajamiiana tu na kutaga mayai; hawali na kwa hiyo wana alama za vipande vya mdomo tu na utumbo umejaa na hewa. Kinyume na wadudu waliokomaa nayadi hula viani na diatomea, na spishi kadhaa hula lava za wadudu wengine wa maji.
Posta ya Kijerumani Lamu
Posta ya Kijerumani katika mji wa Lamu, Kenya ni jengo la kihistoria na makumbusho ya kipindi cha ukoloni wa Kijerumani kwenye pwani ya Kenya.
Jengo hili likasimikwa kama posta ya Dola la Ujerumani tarehe 22 Novemba 1888. Lamu haikuwa eneo la Kijerumani lakini ilikuwa bandari ya pekee iliyotembelewa na meli za Kizungu katika sehemu hii ya pwani. Zaidi ya hayo Lamu ilikuwa jirani na eneo la Usultani wa Witu ambayo iliwahi kuingia katika uhusiano wa ulinzi na Ujerumani tangu mwaka 1885.
Mradi wa kikoloni wa Kijerumani katika Witu ulianzishwa na Clement Denhardt na ndiye aliyeanzisha pia posta Kam kisiwani.
Posta hii ilifanya kazi kwa muda mfupi tu kwa sababu mwaka 1890 Ujerumani ilikabidhi eneo la Witu kwa Uingereza na ofisi ikafungwa tarehe 3 Machi 1891.
Lugha za Kibalti
Lugha za Kibalti (pia: Kibaltiki) ni kundi la lugha za Ulaya ambazo ni tawi la familia ya lugha za Kihindi-Ulaya.
Wasemaji wao wanapatikana katika maeneo upande wa mashariki-kusini ya Bahari Baltiki. Leo hii kuna lugha 2 za Kibalti ambazo ni Kilithuania na Kilatvia.
Zamani kulikuwa na lugha zaidi lakini hizi zilikwisha hadi karne ya 18. Makabila yaliyotumia lugha hizi ziliwahi kukalia maeneo kati ya mto Vistula na milima ya Urali. Tangu mnamo mwaka 1200 BK yalifikia chini ya utawala wa milki za Waslavoni (Poland, Urusi) au Wajerumani na wasemaji wengi walibadilisha lugha walipokea lugha za Kislavoni au za Kigermanik.
Lugha za ibalti ni maarufu kwa sababu sarufi yao imebaki karibu sana kwa Kihindi-Kiulaya asilia kuliko lugha zote nyingine zilizopo leo hii. Uhusiano huu unaoekana kwa kulinganisha lugha ya Veda ya Uhindi na lugha za Kibalti.
Bubalus
Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Bubalus ni jenasi katika nusufamilia Bovinae. Spishi zake zinafanana na nyati-maji. Jenasi hii ina spishi sita ndani yake:
Ntampata Wapi
Ntapata Wapi ni jina la kutaja wimbo uliotungwa na kuimbwa na Diamond Platnumz ikiwa kama single yake ya tatu kutolewa kwa mwaka wa 2014. Mwaka 2014, Diamond Platnumz amepata kutoa vibao vitatu ambavyo ni: Bumbum, Mdogomdogo na huu wa "Ntampata Wapi". Kama ilivyo nia ya msanii huyu, muziki wa video umeongozwa na Godfather kutoka Afrika Kusini na video haijapishana sana na maudhui ya video ya awali, yaani, Mdogomdogo.
Ndani ya wimbo, analalamika juu ya kuachwa na mpenzi wake ambaye awali walikuwa pamoja, ila tu kutokana na shida za pesa wenye mahela wakampora akabaki mpweke. Staili ya uimbaji ni mchanganyiko mkali na ladha za pwani. Huzuni iliyokithiri kuliko nyimbo za awali.
Nyati-maji
Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Nyati-maji ni mnyama mkubwa anayejulikana sana, aliye wa spishi "Bubalus bubalis" katika nusufamilia Bovinae. Spishi hii ina nususpishi tano ndani yake: