hotchpotch/miracl-hf-unified huggingface dataset:
Wamambwe
Wamambwe ni kabila la watu wanaoishi Tanzania katika Mkoa wa Rukwa, Wilaya ya Sumbawanga. Wako pia upande wa Zambia, huku asili ya kabila ni Zambia, hasa eneo karibu na mji wa Mbala.
Lugha yao ni Kimambwe. Wamambwe na Warungu wanaongea lugha moja yenye lahaja mbili. Ukisikia wanaongea utafikiri Kifipa lakini maneno yao mengi wanapenda kuyachanganya na Kiingereza.
Ni kabila ambalo kwa kuongea wanafanana na Walungu utofauti wao upo kwa mambo madogo madogo kama vile ngoma za asili, adabu, usafi, ukali na haraka ya kuongea. Asili ya Wamambwe ni upole wakati Mlungu hataki mchezo, ila Mmambwe akichukia anachukia kwelikweli.
Ni wakulima wa maharage, mahindi, ulezi, mhogo, viazi na mboga za majani. Vile kamaa jamii nyingine za Kibantu ni wafugaji na wawindaji wadogo. Wanapenda kula ugali kwa maharage na mlenda uitwao mpondesha, yaani mlenda mzito.
Koo zao kwa upande wa wanaume mara nyingi huanzia na "Si": kwa mfano Sinyagwe, Sichula, Siame, Sikonda, Simfukwe, Sichone, Simuyemba, Simpokolwe, Simte, Sikaumbwe, Simchile, Simpanzye, Sikalumba.
Kwa upande wa wanawake huanzia kwa "Na": kwa mfano Nanyangwe, Nachula, Namfukwe, Nayame, Nakonda, Nachone, Namuyemba, Nampokolwe, Namte, Nakaumbwe, Nnampanzye, Nakalumba n.k.
Kumbe Wafipa asili hawana majina hayo, ila wenyewe utasikia Nandi, Kapufi, Kipesha, Chula, Ngua, Nyami na mengineyo.
Ukoo mkubwa wa kichifu kwa upande wa Wamambwe ni akina Sichula kama vile Kutazungwa, Mfwambo, Mwamba, Sokoro n.k. wakati kwa Walungu ni akina Sikazwe na Sichilima kama vile Tafuna, Kapembwa, Zombe, Londe n.k.
Halafu tabia yao, mtoto mdogo anapomwita mtu mkubwa kuonyesha heshima lazima amwite kwa wingi, yaani mtu mmoja anaitwa kama watu wengi; mfano baba kwa Kimambwe huitwa tata, lakini kiheshima ataitwa YATATA, mama huitwa mayo, kiheshima YAMAYO.
Vile Wamambwe ni wafanyabiashara ya mazao ya mahindi na maharage. Ukiangalia kwa upande wa Wamabwe walioko Zambia wamepiga hatua kutokana na miundombinu waliyojengewa na taifa lao, ndio hata wale waliosoma sana wanapatikana ile nchi. Tatizo linalosumbua kwa upande wa Tanzania ni miundombinu mibovu kiasi kwamba jamii hii inaonekana kama haipo Tanzania, ndio maana watu wengi huona kama kabila geni nchini.
Wamanda
Wamanda ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Njombe, Wilaya ya Ludewa. Pia wako katika Mkoa wa Ruvuma, Wilaya ya Mbinga. Katika wilaya ya Ludewa Wamanda wanapatikana katika kata za Manda, Ruhuhu, Luilo, Iwela, Mkomang'ombe, Ludewa na Masasi. Katika mkoa wa Ruvuma wanapatikana zaidi kaskazini mwa wilaya ya Mbinga.
Wamanda kwa kiasi kikubwa wanaongea Kimanda, lugha yenye mchanganyiko wa Kingoni na Kinyasa kwa mawasiliano.
Kiasili Wamanda ni Wangoni, ila, kutokana na mtengano wa kijiografia watu hao wametofautiana katika matamshi na baadhi ya misamiati.
Wamanda walio wengi ni Wakristo wa madhehebu ya kianglikana na Kikatoliki. Kuna idadi ndogo sana ya Wamanda wanaoendelea kufuata dini asilia za Kiafrika. Hata hivyo, pamoja na kufuata Ukristo, Wamanda wengi bado wana mazoea ya kuendelea kuienzi mizimu na mahoka.
Wakati wa ukoloni na mara baada ya uhuru Wamanda wengi walifanikiwa kusoma na kuwa na elimu nzuri wakapata nafasi nzuri serikalini. Mfano wa Wamanda waliofanikiwa kufikia nafasi za juu nchini Tanzania ni pamoja na hayati Horace Kolimba, Crispin Mponda, na Valieth aliyekuwa mbunge wa kwanza wa wilaya ya Ludewa.
Kwa sasa kiwango cha elimu kwa Wamanda kipo chini sana kwa sababu mbalimbali, zikiwemo upungufu wa walimu katika shule za kata na hali ngumu ya uchumi inayosababisha wanafunzi wengi washindwe kumaliza japo kidato cha nne, au wakimaliza wanamaliza kwa madaraja ya chini sana, na hivyo kushindwa kuendelea, hata Wamanda wengi kwa sasa wakiondoka kwao, mara nyingi huwa wagumu mno kurudi kwao kwa kuwa kuna hali ngumu sana ya kiuchumi na ongezeko la maambukizi ya ugonjwa hatari wa ukimwi.
Wilaya ya Ludewa, pamoja na kujaliwa kuwa na utajiri mkubwa wa makaa ya mawe na chuma, wananchi wake bado wana hali mbaya ya kiuchumi na kwa ujumla Wamanda wanategemea misaada ya ndugu zao wanaoishi katika maeneo ya mijini kwa kiwango kikubwa.
Shughuli kuu za uchumi wa Wamanda ni pamoja na uvuvi wa samaki na ukulima wa mazao madogomadogo.
Chakula kikuu cha Wamanda ni ugali wa muhogo na samaki.
Wamakwe
Wamakwe (pia huitwa "Wamaraba") ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Mtwara. Kwa wingi zaidi wako Msumbiji. Lugha yao ni Kimakwe.
Wamatumbi
Wamatumbi ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Lindi. Lugha yao ni Kimatumbi.
Wengi wao wanapatikana wilaya ya Kilwa (Kilwa Masoko) katika vijiji vya Kipatimu, Namayuni, Chumo na Nandete.
Wamatumbi huishi kwa kutegemea kilimo. Ni wakarimu sana na wanaishi kwa kusaidiana na kutegemeana.
Miongoni mwao wapo Wakristo na Waislamu na dini hizi zimeenea kulingana na maeneo ambayo watawala wa zamani yaani wakoloni wamepita.
Wambugwe
Wambugwe (au "Vambowe") ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Manyara na hata katika mkoa wa Arusha. Wanapatikana hasa kaskazini mwa wilaya ya Babati, Tarafa ya Mbugwe katika Bonde la Ufa la Afrika Mashariki.
Kabila la Wambugwe ni wa jamii ya Wabantu na inasemekana walitokana na Warangi. Lugha yao ni Kimbugwe na inafanana na Kirangi.
Mwaka 1999 walikadiriwa kuwa 24,000. Wengi wao ni wafugaji na wakulima.
Wambunga
Wambunga ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi upande wa kaskazini wa Wapogolo, katika wilaya ya Kilombero (Ifakara), mkoani Morogoro. Lugha yao ni Kimbunga.
Wambunga ni kabila dogo lililotokana na Wangoni baada ya mfarakano wa viongozi wa makundi yao walioingia katika eneo la Tanzania ya leo. Hivyo basi Wambunga ni Wangoni maseko (mafiti) walioingia Tanganyika kupitia kusini mashariki mwa Ruvuma wakiongozwa na kiongozi wa Wangoni Maseko Mputa.
Baada ya kutoelewana miongoni mwa makundi ya Wangoni kukapelekea chuki iliyosababisha viongozi wa makundi hayo kuuana wenyewe kwa wenyewe. Hivyo Mputa akauawa, na mwanae Malunda akawa mtawala wa kundi hilo. Baadaye Malunda akawa na wasiwasi wa maisha yake kutokana na hali hiyo, hivyo akaamua kurudi na kundi la Wangoni Maseko katika Zimbabwe ya leo walikotokea awali.
Lakini katika hilo baadhi yao waligoma kurudi Zimbabwe, ndipo baada ya Malunda kuondoka waliobaki wakahama Songea na kusogea mlima Mbunga ulioko pembezoni mwa mkoa wa Ruvuma. Baadaye, walipoona makundi ya Wangoni wakiendelea kupigana wao kwa wao, wakaamua kuondoka hapo mlima Mbunga na kuambaambaa Ulanga (leo katika mkoa wa Morogoro), hasa kwenye bonde la mto Kilombero.
Walijulikana kwa matamshi yao kuwa Wangoni, lakini wao walijiita Wambunga kwani wametokea mlima Mbunga. Hiyo ilitokana na kuchoshwa na vita, maana wote waliwatambua Wangoni kwa kupenda vita, kumbe kwa kusema hivyo wangebaki salama wenyeji wao wasiwadhuru, maana wakati huo Wangoni walishaanza uchokozi wa kivita na Munyigumba, kiongozi wa Wahehe.
Kwa sasa Wambunga wanapatikana zaidi katika maeneo yafuatayo: Ifakara mjini na vitongoji vyake, Kiberege na vitongoji vyake, Kisawasawa, baadhi ya maeneo ya Mang'ula, Mbingu na baadhi ya maeneo ya Mngeta: maeneo yote haya ni katika wilaya ya Kilombero. Wambunga wapo kwa wingi katika kijiji cha Kisaki, Morogoro vijijini, mkoani Morogoro. Pia wanapatikana katika wilaya ya Kisarawe, mkoa wa Pwani. Inasemekana baadhi ya Wambunga wapo katika maeneo ya nje ya Dar es Salaam.
Wampoto
Wampoto ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Ruvuma, Wilaya ya Mbinga. Wanahusiana na majirani wao Wamatengo na Wanyasa.
Lugha yao ni Kimpoto.
Wamwera
Wamwera ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Lindi, hasa kwenye Wilaya ya Nachingwea, Lindi Vijijini na Ruangwa.
Lugha yao ni Kimwera.
Wanajitahidi kudumisha mila na desturi zao.
Wandali
Wandali ni kabila linalopatikana hasa kusini magharibi mwa nchi ya Tanzania, katika Mkoa wa Mbeya, hasa katika Wilaya ya Ileje. Pia wako nchini Malawi.
Ni kabila lenye watu wakarimu sana kwa wageni, pia lenye juhudi sana kwa kazi za mikono, mathalani, kulima kwa jembe la mikono na kupasua mbao kwa msumeno wa mikono.
Hii pia inachangiwa kwa kiasi kikubwa na jiografia ya wilaya hiyo kuwa na miinuko mingi kwa sehemu kubwa, hasa kwa ukanda wa Undali yaani ukanda ambao wilaya ya Ileje inapakana na wilaya ya Rungwe na wilaya ya Kyela.
Wanadumisha sana lugha yao, ambayo inaitwa Kindali na inafanana na Kinyakyusa. Hii ni kwa sababu kabila la Wandali kwa asili, historia ya masimulizi ya watu wa zamani inaonyesha kuwa na chimbuko moja na kabila la Wanyakyusa. Tofauti kati ya makabila hayo mawili hutokana na utengano wa watu wa zamani kijiografia tu.
Upande wa dini wengi wao ni Wakristo, hasa wa madhehebu ya Wamoravian.
Chakula chao kikuu ni ugali wa mahindi, pamoja na ndizi, maparachichi na magimbi bila kusahau viazi vitamu na mihogo. Pia hujishughulisha na ususi wa nyongo ambao umekuwa sehemu muhimu ya biashara ndani na nje ya mkoa wa Mbeya.
Wandamba
Wandamba ni kabila la Tanzania wanaoishi kiasili katika mkoa wa Morogoro, Wilaya ya Kilombero, hasa katika mji wa Ifakara pamoja na vijiji vya Mofu, Ruipa, Mbingu, Mngeta, Merera, Chita, Ngombo, Mlimba na Biro. Wa wanapatikana pia katika wilaya ya Ulanga katika kijiji cha Malinyi.
Lugha yao ni Kindamba (wenyewe wanatamka Chindamba), ambacho kinafanana sana na Kimbunga (69%) na Kipogoro (56%), lugha ya Wapogoro wanaoishi katika wilaya ya Ulanga. Hiyo inathibitisha kwamba asili yao ni moja.
Upande wa dini wengi wao ni wafuasi wa Yesu Kristo katika Kanisa Katoliki.
Mwaka 1987 walikadiriwa kuwa 79,000, mbali ya Wambunga waliokuwa 29,000.
Ni maarufu kwa kupenda kula wali na samaki hata mwaka mzima.
Wandendeule
Wandendeule ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Ruvuma, hasa maeneo ya wilaya ya Namtumbo.
Lugha yao ni Kindendeule.
Zao lao kuu la biashara ni tumbaku. mila zao nyingi
Wandengereko
Wandengereko ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi kusini kwa Dar es Salaam katika Mkoa wa Pwani: Wilaya ya Rufiji, Wilaya ya Mkuranga na Wilaya ya Kibiti.
Lugha yao ni Kindengereko.
Wandengereko wapo karibu 700,000. Ni ndugu wa damu na Wamatumbi: tofauti yao ni kabila moja linaishi bondeni na lingine milimani; ndio Mmatumbi, maana ya Itumbi ni mlima ambao walikuwa wanaitwa na wenzao wa bondeni ambao ni Wandengereko.
Wandengereko wapo wa bondeni ambao wanaitwa Warufiji maana wamepitiwa na mto Rufiji na Wamagongo yaani waliopo juu.
Wandonde
Wandonde ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Lindi, Wilaya ya Liwale.
Lugha yao ni Kindonde.
Wangindo
Wangindo ni kabila la watu wanaoishi Kusini mwa Tanzania, katika wilaya ya Liwale, mkoa wa Lindi.
Lugha yao ni Kingindo.
Wangindo walikuwa warushamishale maarufu na wazuri na walitumiwa sana, hasa na chifu wa Wahehe Mkwawa alipokuwa akipambana na Wabena na Wasangu.
Wangindo, mbali ya kuishi kusini mwa Tanzania, pia wameenea katika sehemu tofautitofauti za nchi, zikiwemo Zanzibar, Morogoro na Mbeya (katika kijiji cha Rujewa ambacho inasemekana walipewa na Mkwawa baada ya kumsaidia katika vita.
Wangoni
Wangoni ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Ruvuma, hasa upande wa Kusini wa Songea. Pia wako Msumbiji.
Lugha yao ni Kingoni.
Asili yao ni katika matembezi ya Wazulu walioenea kutoka Afrika Kusini wakati wa karne ya 19.
Wangoni wamelaumiwa sana kwa kujifichaficha kuonesha maarifa yao hasa katika sanaa ya muziki na maigizo. Ikumbukwe kuwa Wangoni waliowahi kuvuma katika muziki ambao wamekulia Songea kwao ni Bambo na marehemu kapteni Komba. Lakini katika utafiti uliofanywa na watu inaonekana kuwa Wangoni ni maarufu sana katika kuimba misibani; wana nyimbo nyingi za misiba na za sherehe. Pia katika sanaa ya muziki hupenda kujitokeza kama kundi: fuatilia ngoma zao kama Mganda na Kihoda.
Wangoni wamekuwa wakipotea na kupoteza uhalisia wao kwa sababu ya kulowea: wanakoenda kukaa hujichanganya mapema na tamaduni za makabila mbalimbali mahalia na kupoteza uhalisia wao. Kwa mfano leo kuna Wangoni Wamatengo, Wangoni Wanyasa, Wangoni Wampoto, n.k. Leo hii tunaweza kuwatambua Wangoni kwa majina yao tu ambayo mengi ni ya wanyama au viumbe hai kama Komba, Mbawala, Mapunda, Tembo, Nguruwe, Simba, n.k. Yote katika yote tuwakumbushe hawa watu wasione aibu kujitokeza na kuwa na mchango wao.
Wangulu
Wangulu (au "Wanguu") ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi mipakani mwa mikoa minne ya Tanga, Dodoma, Manyara na Morogoro, hasa upande wa Kusini-Magharibi mwa mkoa wa Tanga ambako sasa ni wilaya ya Kilindi na upande wa Kaskazini-Mashariki mwa mkoa wa Morogoro ambako sasa ni wilaya ya Mvomero na milima ya Nguu. Upande wa Magharibi ni mkoa wa Manyara ambayo sasa ni wilaya ya Kiteto.
Masimulizi ya kale ya Mbega na Kimweri yanasema kuwa kabila la Wanguu ndilo kabila mama la makabila ya Wazigua, Wabondei, Wasambaa, Waluvu na Wakilindi, ambapo makabila hayo yanaendeleza mila na desturi za asili moja na katika umoja huo hujulikana pia kwa jina moja la Waseuta. Kwa asili Wanguu ni wafugaji na wakulima.
Mwaka 2009 walikuwa 219,000 hivi.
Wanguu wana ngoma zaidi ya nne lakini iliyo maarufu ni sero kwa ajili ya kumtoa msichana aliye tayari kuolewa ambaye huitwa mwali; ngoma hiyo huchezwa siku 30 baada ya msichana kukaa ndani bila kutoka, mchezaji wa ngoma ya sero huvaa manyoya ya mnyama aitwaye mbega mabegani, kichwani na kiunoni, pia huvaa kengele nyingi miguuni na huwa na filimbi. Mwali huacha matiti wazi na huvaa kama mcheza ngoma na hucheza huku akitunzwa vitu mbalimbali.
Majina ya Wanguu/Wangulu huanza na "sa" kwa mwanamume na "ma" kwa mwanamke yakiwakilisha koo zao ambazo hubebwa na wanawake, mwanamke anapozaa mtoto wa kiume, huyo ndiye huwa mkubwa wa ukoo, na koo zao ziko nyingi sana lakini maarufu ni Samnimbo, Samnapeho na kwa wanawake huitwa Mamnimbo au Mnapeho.
Wanguu kwa miaka mingi na kwa kificho wamekuwa wakirithisishana utaalamu wa kutengeneza bunduki ambayo huiita gobole, kwa ajili ya woga kwa serikali wamekuwa wakitengeneza kwa siri kwa miaka mingi na hasa wanguu waishio milima ya unguu, utaalamu huo wamekuwa wakirithishana hadi sasa.
Eeno la Wangulu lilijulikana kwa jina ya "Nguru / Ngulu au kama inavyojulikana kwa siku hizi Nguu" kwa Wajerumani wakati wa ukoloni.
Ndiko mkoloni Mjerumani Karl Peters alifanya mkataba wa kwanza kwa maeneo yaliyokuwa baadaye koloni la Afrika ya Mashariki ya Kijerumani. Peters aliyekuwa ameondoka Saadani, alifika Nguru 23 Novemba 1884 alipokutana na mmoja Masungu Biniani.
Kufuatana na maelezo ya Peters, huyu alikuwa "Sultani wa Nguru" aliyefanya urafiki naye, baadaye aliweka alama yake kwenye karatasi iliyoandikwa na Peters na wenzake. Katika matini iliyopelekwa baadaye Berlin, mji mkuu wa Ujerumani, Masungu Binani kama Bwana wa "nchi za Katungekaniani na Kwindokaniani katika Nguru" alikubali kukabidhi haki zote za kiutawala na wa kiuchumi kwa Shirika la Ukoloni wa Kijerumani lililowakilishwa na Peters.
Kuna wasiwasi mwingi kama huyu Biniani alikuwa chifu au sultani wa eneo gani, pia kuna mashaka kama alielewa walau punje karatasi ilisema nini na kama alama ni kweli yake.
Hivyo ndivyo pia kuhusu "mikataba" mingine ya Peters. Lakini karatasi hizo zilitosha kuweka msingi kwa ukoloni wa baadaye.
Wangurimi
Wangurimi (au "Wangoreme") ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Mara, wilaya ya Serengeti. Wanapatikana kwa wingi huko Iramba (Ngoreme), Majimoto, Busawe, Gantamome, Kisaka Nyiboko, Nyansurumunti, Gantamome, Busawe, Mesaga, Kenyamonta, Remung'oroli, Maburi, Gusuhi, Kemgongo,Masinki, Ring'wani, Kenyana, Nyamatoke, Mosongo,Nyamitita na Bolenga.
Lugha yao ni Kingurimi.
Ni wafugaji wa ng'ombe, mbuzi, kondoo, mbwa kwa ulinzi wa mifugo, paka na punda: hiyo ndiyo asili yao.
Chakula cha asili ni ugali wa ulezi, mtama, mhogo, mahindi pia kunde, njugumawe, maboga, karanga.
Watani wa Wangurimi ni Wanyiramba na Wamasai.
Wangoreme ni wakarimu sana na wanapenda maendeleo, pia ni watu ambao wanapenda sana siasa. Kuna upinzani mkubwa hasa kati ya vyama viwili: CCM na CUF.
Wanilamba
Wanilamba (au "Wanyiramba") ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi mpakani mwa mikoa ya Singida na Shinyanga. Lugha yao ni Kinilamba.
Kama ilivyo kwa jamii zingine za Kibantu barani Afrika ambao walihamia Mashariki na Kusini mwa Afrika wakitokea Afrika Magharibi, hususani nchi za Kameruni, Naijeria na Ghana wakipita misitu ya Kongo, Wanyiramba na Wanyisanzu walikuwa katika kundi mojawapo lililoelekea mashariki hadi maeneo ya Ziwa Nyanza (Victoria) hadi katika kisiwa cha Ukerewe kilichopo katika ziwa hilo kubwa zaidi barani Afrika.
Japo haijulikani sababu hasa, kundi moja liliondoka kutoka katika kisiwa cha Ukerewe hadi kisiwa cha Uzinza na kutoka hapo wakahama hadi maeneo ya Tabora ambako waligawanyika, kundi moja likielekea kusini na inasemekana ndio waliokuja kuwa Wagogo na Wanyaturu, huku kundi lingine likiendelea kuelekea Mashariki kupitia mlima Sekenke hadi Kisiriri.
Wakaishi hapo Kisiriri kwa muda mrefu kabla ya kutokea ukame mkubwa sana uliosababisha njaa katika eneo hilo. Ili kukabiliana na tatizo hilo la njaa, watu hao walitumia mboa za majani za mlenda uliokaushwa zijulikanazo kama "ndalu" kama chakula kikuu. Kutokana na kula "ndalu" kwa mtindo wa kulamba, watu wa makabila mengine ya kibantu walivyowaona wakawaita "wenye kulamba" na baadaye likabadilika hadi kuwa "wenyilamba" hadi "Wanyiramba".
Ikumbukwe kuwa hadi hapo Wanyisanzu na Wanyiramba walikuwa kabila moja na wote walifahamika kama Wanyiramba baada ya njaa hiyo.
Kundi moja likaamua kuondoka hapo Kisiriri hadi pori la Mkalama wakiwa na mifugo yao na familia zao na walipofika katika pori hilo ili kujilinda na wanyama wakali wakajenga nyumba na kuzungushia maboma ya miba maarufu kama "masanzu/mahanzu". Baadaye baadhi ya Wanyiramba waliobaki Kisiriri nao waliamua kuondoka hapo na walipofika Mkalama wakawakuta wenzao wamezungushia nyumba zao kwa Maboma ya "masanzu/mahanzu" ndipo walipoanza kuwaita hawa ni wanyisanzu au waihanzu.
Wanyiramba na Wanyisanzu japo wana historia inayofanana na kwa mtu mgeni anaweza kudhani kuwa hakuna tofauti baina yao, lakini ukweli ni kuwa kuna tofauti kubwa sana baina yao.
Wanyiramba: Hizi ni koo tano za Wanyiramba na wanapopatikana
•Kinampanda: Wanaishi sehemu za milimani hasa huko Kinampanda
•Anagimbu: Wapo Iramba Mashariki
•Waiambi/waiyambi: Wanaishi Nkungi na Iambi
•Anishai: Wanapatikana Kinandili na
•Akimbu: Hawa wapo mpakani mwa Iramba na Tabora
Kwa upande wa Wanyisanzu, wao wana koo nne tu
•Mnyakilumi: Wapo maeneo ya Kilumi/Kirumi
•Mnyatumbili: Wanaishi Ikolo
•Mnyadintima: Hawa wanapatikana Mwangeza na
•Mnyasoha: Waishio Mkalama
Wanindi
Wanindi ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Ruvuma, Wilaya ya Songea na wilaya ya Namtumbo, hususani katika vijiji vya Matepwende-Ligera, Ligera, Limamu, Ligunga na Magazini.
Lugha yao ni Kinindi ambacho labda ni lahaja ya Kindendeule tu. Inashabihiana na Kingoni na Kipangwa.
Wanyakyusa
Wanyakyusa (pia huitwa "Wangonde" au "Wasochile") ni kabila la watu wanaoishi kwenye wilaya ya Rungwe katika sehemu za kusini za Mkoa wa Mbeya (Tanzania), kaskazini kwa Ziwa Nyasa.
Lugha yao, inayoendelea kutumika sana, ni Kinyakyusa.
Mara nyingi Wagonde upande wa kusini wa mto Songwe nchini Malawi huhesabiwa pamoja nao katika kundi lilelile.
Mwaka 1993 watu zaidi ya milioni walikuwa wanajumlishwa kwa jina hili, takriban 750,000 upande wa Tanzania na 300,000 upande wa Malawi.
Kihistoria watu wanaoitwa leo Wanyakyusa waliitwa Wakonde, ambao kati yao Wanyakyusa walikuwa ndio kabila kubwa. Wakati wa karne ya 20 "Wanyakyusa" limekuwa jina la kundi kwa jumla.
Hadi leo kanisa la Kilutheri la KKKT linatumia jina "dayosisi ya Konde" kwa eneo lake katika mkoa wa Mbeya.
Wakati Wajerumani walipofika sehemu za kaskazini kwa Ziwa Nyasa mwisho wa karne ya 19 hawakuona tofauti ya msingi kati ya watu wa Malawi kaskazini na wale wa sehemu za Rungwe wakawaita wote "Wakonde" kutokana na jina lililokuwa kawaida ziwani.
Wanyakyusa toka zamani walijulikana kama watu wa Konde. Wengi walikuwa kaskazini kwa ziwa Nyasa, lakini katika harakati za maisha na mabadiliko ya mazingira wengi wao wakakimbilia Mbeya mjini na sehemu nyingine.
Pamoja na hayo, hasa Wanyakyusa wapo wa aina mbili nao ni: Wanyakyusa wa Tukuyu na Wanyakyusa wa Kyela.
1. Wengi si wapole mtu afanyapo kosa
2. Wanamcha Mungu
3. Wanajua kupenda
4. Hawapendi dharau
5. Wanapenda kujulikana (hasa kama wamesoma hadi kupata digrii n.k.)
6. Ni wapiganaji sana kimaisha
7. Wana wivu katika masuala ya mapenzi
8. Wanapenda haki itendeke, hawapendi ubabaishaji
9. Ni watu shupavu sana kwenye kazi za kujitolea, hasa za kijamii
1. Ni wapole
2. Wanamcha Mungu
3. Wanajua kupenda
4. Hawapendi dharau kabisa
5. Wanajituma kwenye kazi, hasa kilimo
6. Wana wivu sana
7. Wanapenda haki itendeke na hawapendi ubabaishaji
8. Ni watu jasiri na wasioogopa vitisho
9. Ni welevu
Wanyamwanga
Wanyamwanga ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Mbeya, Wilaya ya Mbozi, na Mkoa wa Rukwa, Wilaya ya Sumbawanga.
Lugha yao ni Kinyamwanga, jamii ya Kifipa.
Morogoro (mji)
Mji wa Morogoro ni mji mkubwa mmojawapo nchini Tanzania, uliopo takriban kilomita 200 upande wa magharibi wa Dar es Salaam, ambao ni makao makuu ya Mkoa wa Morogoro.
Mji wa Morogoro una Postikodi namba 67100.
Kulingana na sensa iliyofanyika mwaka 2012, idadi ya wakazi wake ilihesabiwa kuwa 315,866
Mji uko chini ya milima ya Uluguru. Jina lake linatokana na mto Morogoro unaopitia katikati ya mji.
Morogoro ni njiapanda ya barabara muhimu za Dar es Salaam - Mbeya na Dar es Salaam - Dodoma zinazokutana hapa.
Pana pia kituo cha reli ya kati kutoka Dar es Salaam kwenda Dodoma, Mwanza na Kigoma. Reli ya TAZARA hupita nje ya mji mbali kidogo, katika kijiji cha Kisaki, wilaya ya Morogoro vijijini.
Ni kitovu cha viwanda vya mazao na mahali pa Chuo Kikuu cha Sokoine, Chuo Kikuu cha Kiislamu Morogoro, Chuo Kikuu Kishirikishi cha Jordan n.k.
Morogoro ni mji ujulikanao kwa muziki wa Kitanzania. Kwanza kabisa ilikuwa makao ya bendi maarufu ya Cuban marimba band chini ya mwanzilishi wake Salum Abdallah, mzaliwa wa mji huo. Makao makuu ya bendi hiyo yalikuwa Kichangani, mjini Morogoro. Nyimbo za santuri nyingi za miaka ya 1950 na 1960 zilitungwa mjini humo. Mji huo ulikuwa makao ya bendi nyingine ya Moro jazz. Mwaka 1968, Mbaraka Mwinshehe, mwanamuziki mashuhuri wa Morogoro aliiwakilisha Tanzania kwenye maonyesho ya ulimwengu ya biashara yaliyokuwa mjini Osaka, Japan, na baada ya kurudi kwake alitunga wimbo uliokuwa maarufu nchini wa maonyesho hayo. Mbaraka alifariki kwa ajali ya gari mjini Mombasa, Kenya.
Mji wa Morogoro unajulikana pia kwa klabu za mchezo wa mpira. Wapenda mchezo huo watamkubuka mchezaji wa timu ya taifa Gibson Sembuli ambaye alikuwa mchezaji maarufu wa timu ya klabu ya Yanga.
Mbunge wa Morogoro Mjini ni Abdul Azizi Abood.
Wanyamwezi
Wanyamwezi ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika mikoa ya Tabora na Shinyanga.
Lugha yao ni Kinyamwezi.
Wanyaturu
Wanyaturu (au "Waturu"; wao hupendelea kuitwa "Arimi", yaani watu wa Rimi
) ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Singida.
Lugha yao ni Kinyaturu, ambacho ni jamii ya Kibantu, lakini kina fonimu nyingi za Kikushi.
Asili ya kabila hilo inasemekana ni nchi ya Ethiopia ambako kunasadikiwa kuwa na watu wanaotumia lugha ambayo kwa asilimia kubwa inafanana na Kinyaturu. Hudhaniwa pia kuwa Wanyaturu na Wakushi wa Ethiopia asili yao ni moja. 
Walipoingia eneo la Tanganyika walichangamana na Wanyatunzu pamoja na Wasukuma, ndiyo maana mila na tamaduni zao zinashabihiana kwa kiasi kikubwa, hivi kwamba ni vigumu kumpambanua Mnyaturu baina ya Wanyatunzu.
Wana utani na Wanyiramba na Wairaqw.
Mwaka 1993 walikuwa 556,000 .
Ndani ya kabila hilo, kuna makundi matatu:
Wanyiha
Wanyiha ni kabila la watu wa Zambia na Tanzania (Mkoa wa Mbeya, Wilaya ya Mbozi). Pia wako Malawi na sehemu nyingine. Kwa jumla ni zaidi ya 600,000.
Lugha yao ni Kinyiha.
Wanyiha wamezungukwa na makabila mbalimbali wakiwemo Wasafwa, Wandali, Wanyakyusa, Wabungu na Wanyamwanga.
Wanyiha walio wengi ni wakulima: zao kuu la chakula ni mahindi wakati zao kubwa la biashara ni kahawa.
Kondoa (mji)
Kondoa ni mji mdogo katika Mkoa wa Dodoma, Tanzania na makao makuu wa Wilaya ya Kondoa yenye postikodi namba 41701
. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ya Kondoa Mjini ilikuwa na wakazi wapatao 14,382 waishio humo.
Vyanzo vya mji ilikuwa kituo cha biashara kwenye njia ya misafara katika karne ya 19 na wakati wa kufika kwa Wajerumani 1891 kulikuwa na boma la wafanyabiashara Waarabu. Msikiti wa kwanza ulijengwa mwaka 1885.
Wakati wa ukoloni wa Kijerumani mji ulijulikana kwa jina Kondoa-Irangi ukawa kituo cha jeshi la kikoloni la Kijerumani.
Mwaka 1912 ilikuwa makao makuu ya mkoa mpya wa Kondoa-Irangi.
Mwaka 1910, kanisa la kwanza lilijengwa.
Kuanzia mwaka 2011 Kondoa ni makao makuu ya jimbo jipya la Kanisa Katoliki, linaloongozwa na askofu Bernardin Mfumbusa.
Ndani ya wilaya ya Kondoa kuna vijiji zaidi ya 180.
Makabila makuu ni Warangi, Wasandawe, Waburunge na Wasi.
Baadhi ya vijiji vya kata ya Kondoa Mjini vyenye shule ya msingi ni Kondoa yenyewe, Iboni, Ubembeni, Miningani na Mpalangwi. Takriban asilimia 60 za wakazi wa kata ya Kondoa Mjini ni Warangi.
Kipanga
""
Vipanga ni ndege mbua wa nusufamilia Accipitrinae katika familia Accipitridae. Ndege hawa ni wadogo kuliko tai na huruka upesi. Spishi nyingi zinatokea misituni na huwinda ndege na wanyama wadogo kwa kuruka haraka kutoka kitulio kilichofichwa. Wana mabawa mafupi na ya bapa, na mkia mrefu ili kuwasaidia kwenda huko na huko kati ya miti. Jike ni kubwa kulika dume. Uwezo wao wa kuona ni mzuri kabisa, mara nane ya uwezo wa binadamu.
Wilaya ya Kondoa
Wilaya ya Kondoa ni wilaya moja ya Mkoa wa Dodoma Tanzania yenye postikodi namba 417000
. Makao ya halmashauri ya wilaya yapo Kondoa mjini. Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa Wilaya ya Kondoa ilihesabiwa kuwa 269,704.
Ndani ya wilaya hii kuna Michoro ya Kondoa, mahali pa sanaa ya miambani ambayo ni mahali pa urithi wa dunia.
Dodoma vijijini
Dodoma Vijijini ilikuwa wilaya moja ya Mkoa wa Dodoma wenye msimbo wa posta 41200. Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa Wilaya ya Dodoma Vijijini ilihesabiwa kuwa 440,565 .
Tangu mwaka 2007 imegawiwa kuwa wilaya 2 mpya za wilaya ya Bahi na wilaya ya Chamwino.
Wilaya ya Mpwapwa
Wilaya ya Mpwapwa ni wilaya moja ya Mkoa wa Dodoma Tanznia yenye postikodi namba 41600
. Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa Wilaya ya Mpwapwa ilihesabiwa kuwa 305,056.
Wilaya ya Kongwa
Wilaya ya Kongwa ni wilaya moja ya Mkoa wa DodomaTanzania yenye postikodi namba 41500
. Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa Wilaya ya Kongwa ilihesabiwa kuwa 309,973.
Manyara
Manyara ni jina la
Babati Mjini
Babati ni mji mdogo mwenye halmashauri na hivyo hadhi ya wilaya katika Mkoa wa Manyara nchini Tanzania yenye postikodi namba 27100
. Ni pia makao makuu ya Mkoa wa Manyara, takriban kilomita 170 kusini mwa Arusha na kilomita 220 upande wa kaskazini mwa Dodoma. Mji uko karibu na Mbuga wa Tarangire ukienea kati ya ncha ya kaskazini ya Ziwa la Babati na karibu na tako la Mlima Kwaraa (2145 m juu ya UB).
Hadi mwaka 2012 kata za mji wa babati zilikuwa sehemu ya Wilaya ya Babati ya awali; baadaye Babati Mjini na Wilaya ya Babati Vijijini zilitengwa kuwa halmashauri mbili za pekee.
Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, wilaya hii ya Babati mjini ilikuwa na wakazi wapatao 93,108 waishio humo. Kata iliyopo kitovu cha mji huitwa pia "Babati" ikiwa na wakazi 16,718.
Babati iliendelea kiasi kutokana na kukaa kando la barabara kuu kati ya Dodoma na Arusha. Hata hivyo ilikuwa kama kijiji kikubwa tu hadi kuwa makao makuu ya Wilaya ya Babati iliyoanzishwa mwaka 1985. Tangu siku zile iliendelea kukua haraka hadi kupata halmashauri yake kama mji na kuwa mji mkuu wa mkoa mpya mwaka 2012.
Tangu kutengenezwa kwa barabara kuu watalii wameanza kufika Babati.
Kuna hadithi inayosimuliwa kuhusu asili ya jina. Zamani za ukoloni wa Kijerumani barabara ilijengwa karibu na mahali pa Babati ya leo. Msimamizi Mjerumani akamwauliza kijana mwenyeji je jina la mahali ni nini? Lakini kijana hakumwelewa akafikiri huyu mgeni aliuliza eti babake ni nani. Hivyo akamjibu kwa lugha ya Kigorowa "baba ti" inayomaannisha "baba ni huyu" akimdokezea mzee aliyekaa karibu. Mjerumani alifikii hii ni jina akaiandika ikabaki hadi leo.
Wilaya ya Monduli
Wilaya ya Monduli ni kati ya wilaya tano za Mkoa wa Arusha yenye postikodi 23400 . Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa Wilaya ya Monduli ilihesabiwa kuwa 158,929.
Wilaya hii iko katika kaskazini mashariki ya Tanzania. Imepakana na Kenya upande wa kaskazini, Mkoa wa Kilimanjaro na Wilaya ya Arusha Vijijini upande wa mashariki, Mkoa wa Manyara upande wa Kusini na Wilaya ya Ngorongoro pamoja na Wilaya ya Karatu upande wa magharibi.
Jina "Monduli" linasemekana kututoka kwa mmoja mzee wa Masai aliyeitwa "Monduli" na kukaa katika eneo la kata ya Monduli Juu wakati wa ukoloni wa Kijerumani.
Wilaya ya Monduli ilikuwa sawa na Jimbo la Uchaguzi la Monduli wakati wa uchaguzi wa bunge. Eneo limegawiwa kwa kata 15 na 51 vijiji au mitaa ya mjini. Eneo lote ni kilomita za mraba 6,419.
Makao makuu ya wilaya iko Monduli Mjini ambayo ni moja wa miji midogo miwili (pamoja na Namanga) katika wilaya yenye tabia ya vijijini.
Monduli iko upande wa magharibi wa Jiji la Arusha na Mlima Meru. Sehemu kubwa ya eneo lake ni milima pamoja na volkeno ya Oldoinyo Lengai iliyokatwa na Bonde la Ufa. Pia mlima karibu na Monduli mjini huitwa Monduli, ni volkeno bwete.
Wilaya ya Arumeru
Wilaya ya Arumeru ilikuwa moja ya wilaya za Mkoa wa Arusha. Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa Wilaya ya Arumeru ilihesabiwa kuwa 516,814 .
Tangu mwaka 2007 wilaya imegawiwa kuwa chini ya halmashauri za wilaya ya Arusha Vijijini na wilaya ya Meru.
Wilaya ya Ngorongoro
Wilaya ya Ngorongoro ni moja kati wilaya saba zinazounda mkoa wa Arusha nchini Tanzania yenye postikodi namba 23700. Wilaya hii inapakana na nchi ya Kenya kwa upande wa kaskazini, Wilaya ya Monduli kwa upande wa Mashariki, Wilaya ya Karatu kwa upande wa Kusini na mkoa wa Mara kwa upande wa Magharibi.
Eneo maarufu na linalojulikana sana ulimwenguni ni hifadhi ya Ngorongoro iliyopo ndani ya kasoko ya volkeno bwete (baridi) na kasoko hii iko katika wilaya hii. Pia mlima mwenye volkeno hai ujulikanao kama Oldoinyo Le Ngai upo katika wilaya hii. Kwa maana hii sehemu kubwa ya wilaya hii imehifadhiwa ila ni asilimia kama 60 tu!!!
Kabila kuu katika wilaya ya Ngorongoro ni Wamaasai. Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa Wilaya ya Ngorongoro ilihesabiwa kuwa 174,278.
Misimbo ya posta katika wilaya hii huanza kwa tarakimu 237 (23701 - 23721)
Wilaya hii ina historia ya kipekee duniani kwa kuwa ni sehemu yenye kila aina ya vivutio. ilikuwa sehemu ya wilaya ya masai iliyojumuisha monduli, kiteto, simanjiro na Ngorongoro kabla ya kugawanywa mwaka 1975 na kuongozwa na marehemu Lazaro Parkipuny kwa muda miaka 20.
Wilaya ya Karatu
Wilaya ya Karatu ni wilaya mojawapo ya Mkoa wa Arusha yenye postikodi namba 23600. Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa Wilaya ya Karatu ilihesabiwa kuwa 230,166.
Baraza la Kiswahili la Taifa
BAKITA ni kifupi cha Baraza la Kiswahili la Taifa nchini Tanzania.
BAKITA ni chombo cha serikali chini ya wizara ya Habari, Utamaduni na Michezo.
Baraza hilo liliundwa na sheria ya bunge Na. 27 ya mwaka 1967 kwa shabaha ya kukuza, kuimarisha na kuendeleza Kiswahili hasa ndani ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania. Katika marekebisho ya sheria hiyo yaliyofanyika mwaka 1983 kwa Sheria ya Bunge Na. 7, BAKITA imepewa uwezo wa kufuatilia na kusaidia ukuzaji wa Kiswahili katika nchi za nje pia.
Pamoja na Chama cha Kiswahili cha Taifa (CHAKITA) cha Kenya na wawakilishi kutoka Uganda BAKITA imeunda Baraza la Kiswahili la Afrika Mashariki (BAKAMA). Mwaka 2015 BAKITA ilifanikisha mradi wake wa kutunga kamusi mpya iliyoitwa Kamusi Kuu ya Kiswahili.
Bendera ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Bendera ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo imepatikana tangu Februari 2006 kutokana na katiba mpya ya nchi. Katiba iliazimia kurudi kwa mfano wa bendera iliyowahi kutumiwa kati ya 1963 na 1971 kabla ya nchi haijaitwa "Zaire". Buluu yake imebadilishwa kuwa buluu ya angani sawa na bendera ya uhuru ya mwaka 1960.
Buluu ya bendera inakatwa na mlia wa hanamu mwenye rangi za nyekundu na dhahabu. Nyekundu ilimaanisha damu ya mateso chini ya ukoloni na mapabano kwa ajili ya uhuru. Dhahabu ilikumbusha juu ya utajiri wa nchi. Nyota ya rangi dhahabu iko kwenye pembe la juu jinsi ilivyokuwa katika bendera za Kongo tangu ukoloni.
Alberto Hurtado
Alberto Hurtado Cruchaga (22 Januari 1901 – 18 Agosti 1952) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki na mtawa wa Shirika la Wajesuiti kutoka nchi ya Chile.
Alisoma sheria na kujitahidi kwa ajili ya mafukara nchini mwake.
Sababu ya kifo chake ilikuwa kansa.
Mwaka 2005 alitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa mtakatifu.
Arnold Janssen
Mtakatifu Arnold Janssen (Goch 5 Novemba 1837 – Steyl 15 Januari 1909) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki kutoka nchi ya Ujerumani aliyeanzisha mashirika ya wamisionari wa kiume na wa kike.
Mwaka 2003 alitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa mtakatifu.
Norwei
Unowe (au Norwe au Norwei; kwa Kinorwei "Norge"/"Noreg" au rasmi huitwa Kongeriket Norge kwa Bokmål na Kongeriket Noreg kwa Nynorsk, "Ufalme wa Unowe") ni nchi ya Skandinavia katika Ulaya ya Kaskazini.
Imepakana hasa na Uswidi, ila kaskazini na Ufini (Finland) na Urusi pia.
Ina pwani ndefu kwenye Bahari ya Kaskazini na ya Atlantiki.
Mji mkuu ni Oslo.
Visiwa vya Svalbard na Jan Mayen katika bahari ya Aktiki ni maeneo chini ya Norwei.
Pia visiwa visivyokaliwa na watu vya Bouvet Island katika Atlantiki ya kusini na Peter I Island katika Pasifiki ya kusini ni maeneo chini ya Unowe.
Nchi inadai pia sehemu ya Queen Maud Land barani Antaktika penye kituo cha kisayansi cha Troll.
Mkuu wake kwa sasa ni Mfalme Harald V.
Sikukuu ya taifa ni tarehe 17 Mei, ambapo husherekewa katiba ya Norwei ya mwaka wa 1814.
Bunge huitwa "Stortinget" na wanachama wake huchaguliwa na wananchi kila baada ya miaka minne.
Mji mkuu wake una wakazi wanaozidi 530,000. Miji mingine mikubwa ni pamoja na Bergen wenye wakazi 230,000 na Trondheim wenye wakazi 150,000; yote miwili imewahi kuwa miji mikuu ya Unowe katika miaka ya mwanzoni.
Nchi ilikaliwa na watu wawindaji tangu mwaka 10000 KK hivi.
Katika miaka 3000 - 2500 KK waliingia wakulima wa Kizungu.
Katika karne ya 8 hadi karne ya 10 Norwei ilipeleka mabaharia wake Waviking hadi mbali sana.
Kwa muda mrefu Norwei ilibaki katika muungano na Udani na Uswidi.
Ufalme umekuwa huru tangu mwaka wa 1905.
Unowe ilikuwa nchi maskini ya wakulima na wavuvi, lakini tangu kupatikana kwa mafuta ya petroli baharini imekuwa kati ya nchi tajiri kabisa duniani.
Takriban watu milioni 5.1 wanaishi nchini Unowe. Wengi wao (86%) ni Wanorwei asili, jamii ya Wajerumani. Asilimia 14 ni wahamiaji au watoto wa wahamiaji wawili.
Dini ya kwanza ni Ukristo (82%), hasa madhehebu ya Kilutheri (74.3%), halafu Wakatoliki (2.4%, hasa wenye asili ya Polandi). Hata hivyo wananchi wengi hawajali sana; wanaoshiriki ibada kila wiki ni 2% tu.
Katika dini nyingine, unaongoza Uislamu (2.4%) ulioletwa na wahamiaji kutoka nchi mbalimbali walioongezeka sana kuanzia miaka ya mwisho ya karne ya 20.
Kiteto
Wilaya ya Kiteto ni wilaya moja ya Mkoa wa Manyara. Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa Wilaya ya Kiteto ilihesabiwa kuwa 244,669 waishio humo. . Idadi imeongezeka hivi kutoka 152,757 wakati wa sensa ya 2002..
Kiteto imepakana na wilaya ya Simanjiro upande wa kaskazini, upanda wa mashariki na mkoa wa Tanga na upande wa kusini na magharibi na mkoa wa Dodoma.
Makao makuu ya wilaya yako mjini Kibaya.
Wenyeji ni hasa Wamasai.
Simanjiro
Wilaya ya Simajiro ni wilaya moja ya Mkoa wa Manyara. Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa Wilaya ya Simanjiro ilihesabiwa kuwa 178,693 waishio humo.
Simanjiro imepakana na mkoa wa Arusha upande wa kaskazini, mkoa wa Kilimanjaro upande wa kaskazini-mashariki, mkoa wa Tanga upande wa kusini-mashariki, wilaya ya Kiteto upande wa kusini, mkoa wa Dodoma upande wa kusini-magharibi na wilaya ya Babati kwenye magharibi.
Makao makuu ya wilaya yapo Orkesumet.
Wenyeji ni hasa Wamasai na ufugaji ni kazi yao hasa. Katika Mererani watu huchimba vito vya tanzanaiti.
Hanang
Hanang ni jina la
Wilaya ya Hanang
Wilaya ya Hanang ni wilaya moja ya Mkoa wa Manyara Tanznia yenye postikodi namba 27300
. Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa Wilaya ya Hanang ilihesabiwa kuwa 275,990 waishio humo. 
Hanang imepakana na wilaya za Mbulu na Babati upande wa kaskazini halafu mikoa ya Dodoma upande wa kusini mashariki na Singida kwa kusini-magharibi.
Wilaya ya Babati
Wilaya ya Babati ilikuwa wilaya moja ya Mkoa wa Manyara. Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa Wilaya ya Babati ilihesabiwa kuwa 303,013 .
Mwaka 2012 wilaya hii ilimegwa kuwa wilaya mbili za Wilaya ya Babati Mjini (Babati Town ouncil) na Wilaya ya Babati Vijijini (Babati District Council).
Wilaya ya Mbulu
Wilaya ya Mbulu ni wilaya moja ya Mkoa wa Manyara. Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa Wilaya ya Mbulu ilihesabiwa kuwa 320,279 waishio humo.
Mbulu imepakana na Mkoa wa Arusha pamoja na ziwa Eyasi upande wa kaskazini, wilaya ya Babati Vijijini upande wa mashariki, wilaya ya Hanang upande wa kusini na mkoa wa Singida kwa magharibi.
Wenyeji asilia ni hasa Wairaqw (Wambulu).
Mwaka 2015 wilaya iligawiwa kwa Wilaya ya Mbulu Mjini na Wilaya ya Mbulu Vijijini.
Makao makuu iko Mbulu mjini na mji huu ulianzishwa kama kituo cha Wamisonari wa Afrika wakati wa koloni ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani kwa jina la Neu-Trier.
Mwaka 2018 iliamuliwa kujenga ofisi mpya kwa ajili ya Wilaya ya Mbulu Vijijini katika kata ya Haydom.
Honduras
Honduras ni nchi ya Amerika ya Kati. Imepakana na Guatemala, El Salvador na Nikaragua. Upande wa kusini ina pwani fupi ya Pasifiki na upande wa kaskazini pwani ndefu ya Bahari ya Karibi.
Honduras ni nchi ya milima mingi inayopanda hadi kimo cha Cerro Las Minas chenye mita 2849 juu ya UB.
Mito mingi ya Honduras huelekea Atlantiki. Río Patuca na Río Ulúa ndiyo mito mirefu ya nchi.
Ziwa kubwa ni Lago de Yojoa lenye eneo la km² 285: ni muhimu kwa ajili ya maji ya miji.
Hali ya hewa ni ya kitropiki lakini joto linapoa milimani.
Mji mkuu na mji mkubwa wenye wakazi milioni 1.09 ni [Tegucigalpa]].
Miji mingine mikubwa kiasi ni San Pedro Sula (wakazi 491,000) katika kaskazini-magharibi, halafu miji ya bandari ya La Ceiba (wakazi 111,000) na Puerto Cortés (wakazi 36,000).
Honduras ilikuwa sehemu ya maeneo ya Wamaya. Lakini miji yao ilikwaisha tayari kabla ya kufika kwa Wahispania. Kristoforo Kolombo alifika mwaka 1502 karibu na Trujillo katika kaskazini na kuita nchi "Honduras" (kwa Kihispania "vilindi") kwa sababu ya maji marefu mwambaoni.
Miaka 1524 na 1525 Wahispania walianza kuvamia nchi wakaunda mji wa Comayagua mwaka 1540. Mji mkuu wa leo ulianzishwa mwaka 1579 kama kituo cha kuchimba madini kama dhahabu na fedha.
Mwaka 1821 Honduras ilijiunga na ghasia ya maeneo mengine ya Amerika ya Kati dhidi ya utawala wa Hispania. Mwanzoni nchi hizo ndogo zilijiunga na Meksiko lakini baada ya miaka miwili zilianzisha "Shirikisho la Amerika ya Kati" lililokwisha mwaka 1839.
Tangu mwaka ule Honduras imekuwa nchi ya kujitegemea kabisa.
Idadi ya wakazi ni zaidi ya milioni 8.
Wakazi walio wengi kabisa (90%) ni machotara hasa wenye asili ya mchanganyiko wa Waindio na Wazungu. Hao ndio asilimia 90 ya wakazi wote. Katika misitu ya milimani kuna bado vikundi vya wenyeji asilia (Wahindi wekundu, 7%). Wengine ni wa asili ya Afrika (2%) au ya Ulaya (1%) wasiochanganyika sana na wengine. Kwenye pwani ya kaskazini kuna makazi ya Wagarifuna ambao wana utamaduni wa mchanganyiko wa Wahindi wekundu na Waafrika.
Upande wa lugha, Kihispania ndiyo lugha rasmi, lakini lugha za wakazi asili zinatambulika pia kisheria.
Upande wa dini, karibu wote ni wafuasi wa Yesu katika Kanisa Katoliki (walau 46-47%), lakini pia katika madhehebu mbalimbali ya Uprotestanti.
Tegucigalpa
Tegucigalpa (Tegus kwa kifupi) ni mji mkuu na mji mkubwa nchini Honduras.
Ina wakazi zaidi ya milioni moja.
Mji ulianzishwa na Wahispania mwaka 1578 kwa jina la "Real Villa de San Miguel de Tegucigalpa de Heredia" kama kituo cha migodi ya dhahabu na fedha.
Bendera ya Honduras
Bendera ya Honduras ina milia mitatu ya kulala yenye rangi za buluu-nyeupe-buluu. Katikati kwenye mlia mwekundu kuna nyota tano za buluu.
Bendera jinsi ilivyo imepatikana tangu mwaka 1866. Asili yake ni bendera ya "Shirikisho la majimbo ya Amerika ya Kati" kati ya 1823 na 1838.
Nyota tano hukumbusha nchi tano zilizoungaishwa katika shirikisho hili kwa matumaini ya kwamba umoja utarudishwa siku moja tena.
El Salvador
El Salvador ni nchi ndogo kuliko zote za Amerika ya Kati, lakini yenye msongamano mkubwa zaidi, ikiwa na wakazi 6,290,420 katika km2 21,040.
Imepakana na Guatemala, Honduras na bahari ya Pasifiki.
Jina la nchi kwa Kihispania linamaanisha "Mwokozi" kwa heshima ya Yesu Kristo, ambaye wananchi wengi ni wafuasi wake katika Kanisa Katoliki (47%) au katika madhehebu mbalimbali ya Uprotestanti (33%).
Wananchi wengi ni machotara Wazungu-Waindio (86%) au Wazungu (12%) na wanazungumza Kihispania, ambacho ndicho lugha rasmi na ya kawaida.
Nikaragua
Nikaragua ni nchi ya Amerika ya Kati yenye wakazi 6,071,045 (2012). Imepakana na Honduras na Kosta Rika; upande wa magharibi ni pwani ya Pasifiki na upande wa mashariki kuna pwani ya Bahari ya Karibi.
Jina la nchi linasemekana kuwa mchanganyiko wa jina la wakazi asilia walioitwa "Nikarao" na neno la Kihispania la "agua" (=maji) kutokana na maziwa makubwa mawili nchini yanayoitwa Lago Managua na Lago Nicaragua. Maelezo mengine yanamtaja chifu wa wazalendo wakati wa kufika kwa Wahispania aliyeitwa "Nikarao".
Nikaragua ina volkeno nyingi; nyororo ya milima ya kivolkeno hufuata mstari wa pwani ya Pasifiki.
Sehemu ya juu ni mlima Mogoton wenye kimo cha mita 2,438 juu ya UB.
Maziwa makubwa mawili ya maji matamu ni Lago Managua na Lago Nicaragua.
Eneo upande wa Karibi lina wakazi wachache sana: ni hasa eneo la misitu minene.
Nchi ilikuwa koloni la Hispania tangu mwaka 1524.
Mwaka 1821 iliachana na utawala wa Hispania pamoja na nchi jirani na kuingia katika Shirikisho la Amerika ya Kati.
Tangu mwaka 1854 imekuwa nchi ya kujitegemea kabisa.
Wakazi walio wengi sana hukalia maeneo ya mji mkuu Managua na pwani ya Pasifiki.
Sehemu kubwa (69 %) ni machotara kati ya wakazi asilia na Wazungu. 7% ni Wazungu. 9% wana asili ya Afrika, wakikaa hasa kwenye pwani Ya Bahari ya Karibi. Waindio ni asilimia 5.
Lugha rasmi na kubwa zaidi ni Kihispania, lakini si lugha pekee.
Upande wa dini, walio wengi ni Wakatoliki (61.5% kadiri ya sensa ya mwaka 2005) na Waprotestanti (30.6%). 15.1% hawana dini yoyote.
Kosta Rika
Kosta Rika (kwa Kihispania: Costa Rica, yaani Pwani Tajiri) ni nchi ya Amerika ya Kati.
Imepakana na Nikaragua na Panama; kuna pwani ya Pasifiki upande wa magharibi na pwani ya Bahari ya Karibi upande wa mashariki.
Kosta Rika ilikuwa nchi ya kwanza duniani ya kufuta jeshi lake kikatiba. Pia inaongoza kwa kuhifadhi mazingira.
Mji mkuu ni San José.
Wakazi wengi (65.8%) wana asili ya Ulaya, mbali ya machotara Wazungu-Waindio (13.65%) na wahamiaji wenye asili yoyote (9.03%). Waindio, ambao ndio wakazi asili, ni 2.4% tu.
Lugha rasmi na ya kawaida ni Kihispania.
Upande va dini, walio wengi ni wafuasi wa Yesu katika Kanisa Katoliki (70.5%: ndiyo dini rasmi) au madhehebu ya Uprotestanti (13.08%). Nje ya Ukristo, unaongoza Ubuddha (2.3%).
San Jose (Kosta Rika)
San José ni mji mkuu wa Kosta Rika. Iko katikati ya nchi kwenye kimo cha 1,170 meters juu ya UB.
Mji ulikuwa na wakazi 309,672 mwaka 2000.
San José ilikuwa kijiji kidogo hadi mwaka 1824. Wakati ule rais wa kwanza wa Kosta Rika huru aliamua kuhamisha mji mkuu kutoka mji wa kikoloni wa Cartago na kuanzisha makao mapya.
1884 San Jose ilikuwa mji wa kwanza wa Amerika ya Kati na Amerika ya Kusini ya kupata taa za umeme.
Panama
Panama ni nchi ya mwisho kusini mwa Amerika ya Kati. Shingo ya nchi ya Panama hutazamwa kuwa mpaka kati ya bara la Amerika ya Kaskazini na lile la Amerika ya Kusini.
Imepakana na Kosta Rika na Kolombia; pwani ya Bahari ya Karibi iko upande wa kaskazini na pwani ya Pasifiki upande wa kusini.
Nchi iko kwenye sehemu nyembamba kabisa ya Amerika ya Kati.
Mfereji wa Panama hukata shingo la nchi na kufanya jina la Panama kujulikana kote duniani.
Baada ya ukoloni wa Hispania Panama ilikuwa sehemu ya kaskazini ya Kolombia. Majaribio mbalimbali ya uasi dhidi ya Kolombia kwa shabaha ya kuwa nchi ya pekee katika karne ya 19 hayakufaulu.
Mabadiliko makubwa yalikuja na ujenzi wa mfereji wa Panama.
Utangulizi wake ulikuwa reli kutoka Colon upande wa Karibi kwenda mji wa Panama upande wa Pasifiki iliyojengwa mwaka 1855. Reli hii ilirahisisha safari kati ya Atlantiki na Pasifiki kwa watu na bidhaa kuelekea Kalifornia. Watu wengi walikwenda Kalifornia miaka ile kwa sababu ya dhahabu iliyopatikana kule tangu mwaka 1848 na hapakuwa na reli kati ya pwani zote mbili za Marekani wakati ule.
Wakati wa mwisho wa karne ya 19 Marekani ilianza kujenga mfereji kati ya bahari mbili wa kukata shingo la nchi. Serikali ya Marekani iliona umuhimu wa kutawala njia hii. Ikasaidia Wapanama waliotaka kujitenga na Kolombia kwa kutuma manowari Colon iliyozuia jitihada za Kolombia za kukandamiza ghasia hiyo.
Tarehe 3 Novemba 1903 Panama ilitangaza uhuru wake na kufanya mkataba na Marekani. Panama ilikodisha mlia wa nchi kwa pande zote mbili za mfereji kwa Marekani; Marekani iliahidi kutunza uhuru wa Panama.
Hali halisi ukanda wa mfereji ilikuwa eneo la Kimarekani hadi 31 Desemba 1999 iliporudishwa kwa serikali ya Panama.
Wakazi walio wengi (70%) ni machotara Waindio-Wazungu, 14% wana asili ya Afrika au ni machotara wa Kiafrika, 10% ni Wazungu na 6% Waindio.
Lugha rasmi na ya kawaida ni Kihispania.
Upande wa dini, 65-75% ni Wakatoliki na 15-25% Waprotestanti. Nje ya Ukristo, dini kubwa zaidi ni ile ya Bahai (2%).
Mfereji wa Panama
Mfereji wa Panama ni njia ya maji nchini Panama (Amerika ya Kati) kati ya Bahari ya Pasifiki na Bahari ya Atlantiki. Shingo ya nchi la Panama ni njia fupi kati ya bahari zote mbili.
Kabla ya kujengwa kwa mfereji huu meli zote zilipaswa kuvuka ncha ya kusini ya Amerika na mfereji umefupisha safari hii kwa kilomita maelfu.
Utangulizi wa mfereji ulikuwa reli kutoka Colon upande wa Karibi kwenda mji wa Panama upande wa Pasifiki iliyojengwa 1855. Reli hii ilirahisisha safari kati ya Atlantiki na Pasifiki kwa watu na bidhaa vilivyoelekea watu ule kwenda Kalifornia. Watu wengi walikwenda Kalifornia miaka ile kwa sababu ya dhahabu iliyopatikana kule tangu 1848 na hapakuwa na reli kati ya pwani zote mbili za Marekani wakati ule.
Kampuni ya Kifaransa ilianza kujenga mfereji tangu 1880 lakini ilishindwa. Serikali ya Marekani iliendeleza kazi na kumaliza mfereji mwaka 1914.
Marekani ilitawala kanda ya mfereji kuanzia 1904 hadi mwaka 1999 kwa kuikodi kutoka nchi ya Panama. Siku hizi mfereji uko chini ya serikali ya Panama.
Wilaya ya Tanga
Wilaya ya Tanga ni wilaya moja ya Mkoa wa Tanga nchini Tanzania yenye Postikodi namba 21200. Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa Wilaya ya Tanga ilihesabiwa kuwa 243,580 .
Wilaya hii ni hasa pamoja na mji wa Tanga ambao ni bandari muhimu ya Tanzania kaskazin ya Dar es salaam.
Handeni
Handeni ni jina la
Wilaya ya Kilindi
Wilaya ya Kilindi ni kati ya wilaya 10 za Mkoa wa Tanga katika Tanzania yenye postikodi namba 74208 .. Imepakana na wilaya ya Handeni upande wa mashariki, Mkoa wa Kilimanjaro upande wa magharibi-kaskazini na Mkoa wa Morogoro upande wa kusini.
Mwaka 2012 ilikuwa na wakazi 236,833 walioishi katika kata 20 za wilaya hiyo.
Makao makuu ya wilaya apo Songe.
Wilaya ya Korogwe
Wilaya ya Korogwe ilikuwa moja ya wilaya saba ya Mkoa wa Tanga nchini Tanzania hadi mnamo 2011. Baadaye iligawiwa kwa Wilaya ya Korogwe Vijijini na Wilaya ya Korogwe Mjini. Mwaka 2002 ilikuwa na wakazi 261,004 .
Wilya Korogwe ilikuwa na Tarafa nne nazo ni Korogwe, Magoma, Mombo na Bungu. Trafa ya Bungu ndio pekee ambayo makao yake makuu yako katika vilele vya milima ya Usambara mashariki. Tarafa hiyo inakata zifuatazo. Dindira, Vugiri, Bungu kibaoni na Lutindi.
Wilaya ya Lushoto
Wilaya ya Lushoto ni kati ya wilaya kumi za Mkoa wa Tanga nchini Tanzania. Mwaka 2012 ilikuwa na wakazi 492,441 walioishi katika kata 43 za wilaya hii.
Wilaya ya Lushoto ni sehemu ya milima ya Usambara. Inapakana na Wilaya ya Muheza na nchi ya Kenya upande wa kaskazini. Upande wa mashariki-kusini imepakana na Wilaya ya Korogwe. Upande wa magharibi imepakana na Wilaya ya Korogwe na Mkoa wa Kilimanjaro.
Wenyeji asilia ni Wasambaa na Wambugu.
Wilaya imegawanyika katika tarafa nane za Lushoto, Soni , Bumbuli, Mgwashi, Mlola, Mlalo, Mtae na Umba na kata 44.
Habari za jimbo la uchaguzi la Bumbuli katika wilaya ya Lushoto
Vivutio vya utalii katika Lushoto
Iringa
Iringa ni jina la
Ndani ya mkoa pia kuna wilaya za Iringa Mjini na Iringa Kijijini.