Mengistu Haile Mariam
Mengistu Haile Mariam (Amhaars: ሊየተና ኮሎኔል መንግስቱ ኃይለ ማርያም), *21 Mei 1937), ni mwanajeshi na mwanasiasa kutoka nchi ya Ethiopia aliyewahi kuwa rais wa Ethiopia hadi kupinduliwa mwaka 1991.
Mengistu alizaliwa tar. 27 Mei 1937 katika mji wa Addis Ababa. Babake Haile Mariam alikuwa mtumishi wa mkabaila na gavana wa sehemu ya jimbo la Shoa. Wazazi wake walitoka katika kusini ya Ethiopia (leo: Jimbo la Mataifa ya Kusini). Mamake Mengistu alikufa alipokuwa mdogo wa miaka 8 kwa hiyo aliishi kwa bibi yake pamoja na wadogo zake. Baadaye akarudi akaishi pamoja na babake na kuingia jeshini. Alipanda ngazi ya vyeo hadi kuwa meja.
Mwaka 1968 alimwoa Wubanchi Bishaw akazaa naye watoto 3 wanaoitwa Tigist, Andenet na Tilahun.
1991 alikimbia pamoja na familia yake na kuhamia Zimbabwe anapoishi tangu kupewa kimbilio na rais Robert Mugabe.
Mwaka 1974 serikali ya kaisari Haile Selassi ilishindwa kutatua matatizo ya ukame, njaa na mvurugo wa wananchi waliosikitika serikali. Sehemu za jeshi zilianza kukataa utekelezaji wa amri. Kamati ya maafisa wa ngazi iliundwa Addis Ababa kwa shabaha ya kurudisha utaratibu nchini. Baada ya miezi ya kwanza walipanusha kamati yao kwa wawakilishi kutoka kila kikosi cha jeshi na kamati ilijulikana kwa kifupi chake cha "Derg".
Mengistu alitumwa Addis Ababa kama mwakilishi wa kikosi chake. Katika majadiliano ya kamati aliweza kujipatia nafasi muhimu akachaguliwa kuwa makamu wa mwenyekiti. Chini ya uongozi wake mtawala Haile Selassie alikamatwa na kufungwa ndani nadi kifo chake mwaka uliofuata 1975. 
Mengistu aliendelea kishika madaraka akahakikisha kuuawa kwa majenerali wa jeshi la Haile Selassie na pia maafisa kadhaa waliompinga ndani ya Derg.
Tangu mwaka 1977 Mengistu aliweza kuua wapinzani wake wote ndani ya jeshi na Derg akatangaziwa kuwa mkuu wa dola.
Tangu ziara yake ya Marekani kama meja kabla ya mapinduzi Mengistu alisoma vitabu vya kikomunisti akaendelea kujiona kama mfuasi wa itikadi ya Marx na Lenin. Hapo alitumia madaraka yake kuelekeza Ethiopia kwenye njia ya kikomunisti.
Kwa kufuata mfano wa Umoja wa Kisovyeti serikali ililenga kusimamia matawi yote ya uchumi na kupanga uzaaji wa mavuno na bidhaa. Ardhi yote pamoja na makampuni makubwa ya kibiashara yalitaifishwa; wakulima waliwekwa huru na mabwana wao wa awali lakini wakalazimishwa kufanya kazi katika vijiji vya pamoja hawakupewa ardhi ya binafsi.
Chama cha wafanyakazi wa Ethiopia kilianzishwa mwaka 1984 kikiwa chama cha pekee kilichoongozwa na kamati kuu. Mengistu alikuwa mwenyekiti wa chama na pia rais wa nchi tangu 10 Septemba 1987. Jina la nchi lilibadilishwa kuwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Watu wa Ethiopia.
Katika ipindi cha miaka ya 1980 serikali ya Mengistu iliona matatizo mengi. Sehemu za sababu zilikuwa kimazingira kama ukame; mengine kisiasa kwa sababu mabadiliko ya uchumi yalileta uhaba wa mazao na vifaa. Kutokana na mipango ya uchumi kilimo kilikwama kabisa kwenye mikoa kadhaa. Njaa kubwa ilitokea 1984-1985 iliyokuwa vibaya zaidi kuliko ile ya zamani za Kaisari Haile Selassie. Watu walianza kupinga serikali na uchukua silaha katika sehemu mbalimbali za nchi.
Upinzani wa watu wa Eritrea uliendelea na pia watu wa Tigray walichukua silaha.
Jeshi la Mengistu ilipata misaada mingi kutoka Umoja wa Kisovyeti na nchi nyingine za kikomunisti hasa Ujerumani ya Mashariki. Hata hivyo wakati harakati ya ukombozi wa Tigray ilipoungana na vikundi kutoka majimbo mengine na kuunda umoja wa EPRDF muundo wa ukomunisti ulianza kuporomoka katika nchi za Ulaya na msaada kwa Mengistu kutoka kule ulipungua.
Wapinzani walianza kusogea mbele na mwezi wa Mei 1991 jeshi lao lilifika mbele ya Addis Ababa. Mengistu aliondoka kwa ndege pamojanafamilia yake akapata kimbilio nchini Zimbabwe kama mgeni wa rais Robert Mugabe.
Serikali mpya ya EPRDF ilifungua kesi dhidi Mengistu baada ya kuondoka kwake nchini.
Alihukumiwa kwa kuwajibika katka kifo cha watu 2,000. Mashtaki dhidi yake yalijaza kurasa 8.000. Zilionyesha amri zilizotiwa saini naye mwenyewe kwa kuua watu, pia video ya mateso ya wafungwa na ushuhuda ya mashahidi.
Profile: Mengistu Haile Mariam (BBC)