hotchpotch/miracl-hf-unified huggingface dataset:
Tauranga
Tauranga (Kimaori: Tauranga-moana) ni mji wa New Zealand mwenye wakazi 143,000 (2010). Iko upande wa kaskazini wa kisiwa. Eneo lake ni 98 km². Mji ulinazishwa mwaka 1838.
Rotorua
Rotorua (Kimaori: Te Rotorua-nui-a-Kahumatamomoe) ni mji wa New Zealand mwenye wakazi 22,900 (2010). Iko upande wa kaskazini wa kisiwa. Eneo lake ni 2,614.9 km². Mji ulinazishwa mwaka 1883.
Napier, New Zealand
Napier (Kimaori: Ahuriri) ni mji wa New Zealand mwenye wakazi 57,600 (2010). Iko upande wa kaskazini wa kisiwa. Eneo lake ni 106 km². Mji ulinazishwa mwaka 1874.
Samuel Mqhayi
Samuel Edward Krune Mqhayi (1 Desemba 1875 - 29 Julai 1945) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa aliandika kwa lugha ya Kixhosa. Alifanya kazi kama mwalimu na mhakiki na kutolea maandishi mbalimbali pamoja na mashairi na riwaya.
Mbuyiseni Mtshali
Mbuyiseni Oswald Mtshali (amezaliwa 17 Januari 1940) ni mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa aliandika mashairi akifanya kazi kama mhakiki na mwalimu. Mara kwa mara alikaa Marekani.
Percy Mtwa
Percy Mtwa (amezaliwa 1954) ni mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa ameandika tanthiliya.
Palmerston North
Palmerston North (Kimaori: Te Papaioea) ni mji wa New Zealand mwenye wakazi 81,300 (2010). Iko upande wa kaskazini wa kisiwa. Eneo lake ni 326 km².
Lower Hutt
Lower Hutt (Kimaori: Awakairangi) ni mji wa New Zealand mwenye wakazi 102,100 (2010). Iko upande wa kaskazini wa kisiwa. Eneo lake ni 377 km².
New Plymouth
New Plymouth (Kimaori: Ngāmotu) ni mji wa New Zealand mwenye wakazi 68,901 (2010). Iko upande wa kaskazini wa kisiwa. Eneo lake ni 2,324.26 km².
Yohane Maria Vianney
Yohane Baptista Maria Vianney (Dardilly, 8 Mei 1786 – Ars-sur-Formans, 4 Agosti 1859), alikuwa padri mwanajimbo wa Kanisa Katoliki kutoka Ufaransa; kwa miaka mingi alifanya kazi ya uchungaji kama paroko wa kijiji cha Ars, huku sifa zake zikivuta watu kutoka nchi za nje ya Ulaya pia.
Alitangazwa na Papa Pius X kuwa mwenye heri tarehe 8 Januari 1905, halafu Papa Pius XI akamtangaza mtakatifu mwaka 1925 na msimamizi wa maparoko mwaka 1929.
Nakupenda, Bwana,
na neema pekee ninayokuomba, ni kwamba nikupende milele...
Mungu wangu,
ikiwa ulimi wangu hauwezi kukariri kila nukta kwamba nakupenda,
nataka moyo wangu ukuambie tena na tena kila ninapopumua.
Yesu wangu, jinsi inavyopendeza kukupenda!
Unijalie niwe kama wanafunzi wako juu ya mlima Tabori,
nikikuona wewe tu, Mwokozi wangu.
Tuwe kama marafiki wawili ambao hata mmojawao
hawezi kukubali kumchukiza mwingine. Amina.
Chuo Kikuu cha Kifaransa cha Elimu ya Usafiri Angani
Chuo Kikuu cha Kifaransa cha Elimu ya Usafiri Angani (Far.: École nationale de l'aviation civile (ENAC) ni chuo kikuu cha Ufaransa kinachofundisha fani zote za usafiri wa angani kama vile urubani, uhandisi wa eropleni au usimamizi wa mwendo wa eropleni hewani.
Chuo hiki kilianzishwa mwaka 1949 mjini Orly (karibu na Paris) lakini tangu 1968 kilihamishwa kwenda Toulouse ambako kuna pia viwanda vikubwa vya eropleni hasa vya Airbus na kampuni ya usafiri wa anga la nje EADS.
Institut polytechnique des sciences avancées
Institut polytechnique des sciences avancées (kifupi: IPSA) ni chuo kikuu cha binafsi kilichoanzishwa mnamo mwaka 1961 katika Ivry-sur-Seine, Lyon, Marseille na Toulouse, nchini Ufaransa.
Upper Hutt
Upper Hutt (Kimaori: Orongomai) ni mji wa New Zealand mwenye wakazi 38,800 (2010). Iko upande wa kaskazini wa kisiwa. Eneo lake ni 540 km².
Gisborne, New Zealand
Gisborne (Kimaori: Tūranga-nui-a-Kiwa) ni mji wa New Zealand mwenye wakazi 38,800 (2010). Iko upande wa kaskazini wa kisiwa. Eneo lake ni 540 km².
Kilituanya
Kilituanya ("lietuvių kalba") ni lugha ya Lituanya
Mwanajimbo
Mwanajimbo ni neno linalotumiwa hasa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kuhusu mwamini wake ambaye anategemea jimbo katika shughuli zake za kichungaji au za kiroho kwa jumla.
Kwa namna ya pekee linatumika kuhusu padri au shemasi ambaye ameandikishwa na jimbo kama mmojawapo wa viongozi wake wa kudumu, tofauti na mtawa ambaye ameandikishwa rasmi katika shirika lake.
Pengine katika historia ya Kanisa aina hizo mbili za kleri zilishindana sana upande wa wajibu na haki hasa kuhusu uchungaji katika parokia na makanisa mengine.
Kleri
Kleri ni kundi la watu wanaoongoza dini fulani. Jina linatokana na neno la Kigiriki "κλῆρος" - "klēros", "bahati", "sudi" au also "urithi".
Katika madhehebu mengi ya Ukristo kleri ina daraja takatifu tatu: kuanzia juu ni uaskofu, upadri na ushemasi. Hata hivyo baadhi yao wanapewa pia majina mengine kulingana na huduma zao, kwa mfano: Papa, kardinali, monsinyori, abati, kanoni, arkimandrita n.k.
Katika Uislamu hakuna ukuhani, hivyo uongozi unategemea tu elimu ya dini: kuna mufti, imamu, ustadhi n.k.
Kipindi cha historia ya Tanzania
Hiki ni kipindi cha historia ya Tanzania ambapo unaelezwa mfululizo wa matukio makubwa yanayohusu wananchi wa Tanzania, ikiwa ni pamoja na Zanzibar, na eneo la zamani la Tanganyika na maeneo yanayoizunguka Tanzania kabla ya ukoloni wa Kizungu.
Ushahidi wa kiakiolojia unaonesha uwepo wa sokwe watu katika kanda hii kwa zaidi ya miaka milioni 3 iliyopita na "Paranthropus" kwa zaidi ya miaka milioni 2 iliyopita.
Makazi ya watu katika kanda yalianza angalau miaka 100,000 iliyopita. 
Wakhoisan wanadhaniwa kuhamia maeneo haya wakiwa kama wawindaji tu walau miaka 10,000 iliyopita.
Mawasiliano ya Wazungu katika Afrika ya Mashariki yalifanywa mnamo karne ya 15 na mpelelezi wa Ureno, Vasco da Gama. Aliwasili mjini Kilimane (sasa hivi Tanzania) kunako mwaka wa 1498.
Zanzibar, funguvisiwa vilivyopo majini mashariki kwa Tanzania bara, vilichukuliwa na Dola la Ureno likabaki kuwa eneo lake kwa takriban miaka 200 hivi.
Baadaye eneo lile likachukuliwa na Sultani wa Oman mnamo 1698.
Hekaheka za ukoloni zilipamba moto katika kanda hii kunako karne ya 19.
Afrika ya Mashariki ya Kijerumani ilianzishwa Tanzania bara mnamo 1885 na Zanzibar ikawa chini ya udhibiti wa Uingereza mnamo 1890.
Miaka sita baadaye, Vita ya Zanzibar na Uingereza ilipigwa kisiwani humo, moja kati ya vita vifupi mno katika historia.
Chifu Mkwawa wa kabila la Wahehe na wapiganaji wake walipinga utawala wa kikoloni katika Afrika ya Mashariki ya Kijerumani.
Mfano wao ulifuatwa baadaye na kikosi kizima cha makabila ya kusini katika Vita ya Maji Maji.
Hekaheka za Kijerumani ziliisha baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia wakati Uingereza ulichukua Tanganyika kwa mamlaka ya Shirikisho la Mataifa.
Vikundi vya kijamii na kisiasa vilianza kazi ya kuhamasisha watu katikati ya karne ya 20.
Mwaka 1961 mwalimu wa shule wa zamani Julius Nyerere akawa Waziri Mkuu wa kwanza.
Tanganyika ikapata uhuru wake mwaka 1962, na Nyerere akawa ndiye rais wa kwanza mwaka uliofuata.
Uhuru wa Zanzibar kutoka kwa Waingereza ukapatikana mwaka uliofuata, halafu wananchi wakamfukuza sultani.
Mataifa hayo mawili yaliungana mnamo 1964 na kuwa nchi inayojulikana kama Tanzania.
Nyerere aliongoza nchi kwa chama kimoja kwa zaidi ya miaka 20, huku akitambulisha maoni yake juu ya Usoshalisti wa Kiafrika, "Ujamaa".
Aliachia ngazi mnamo 1985 akafuatiwa na Ali Hassan Mwinyi.
Benjamin Mkapa, rais wa awamu ya tatu nchini, alishinda uchaguzi wa kwanza wa vyama vingi Tanzania mnamo 1995. Wakati wa urais wa Mkapa, Tanzania iligushi uhusiano wa kidiplomasia katika kanda kwa kusaini Mkataba wa Jumuia ya Afrika Mashariki.
Mwaka wa 1998, Ubalozi wa Marekani ulishambuliwa kwa bomu mjini Dar es Salaam.
Mwaka wa 2003, jenasi mpya ya ngedere imegunduliwa nchini, ya kwanza kugunduliwa tangu mwaka wa 1923.
Rais Jakaya Kikwete alichaguliwa mnamo 2005 na kuongoza hadi 2015, alipomuachia John Pombe Magufuli.
Mitara
Mitara (au Upoli au Upali) ni hali ya watu zaidi ya wawili kuishi katika uhusiano wa kindoa.
Hali hiyo ilikuwa ya kawaida barani Afrika, ambapo mwanamume mmoja aliweza kuwa na wanawake zaidi ya mmoja, lakini kwa sasa inazidi kupungua.
Ya nadra zaidi ni hali ya wanaume kadhaa kuchanga mwanamke mmoja.
Baadhi ya nchi zinakubali hali hiyo, lakini nyingi zinaikataza.
Vilevile baadhi ya dini zinakubali mitara, hususan Uislamu, lakini nyingine zinaikataza, hususan Ukristo.
Katika Biblia tunakuta maendeleo ya ufunuo kuhusu hali hiyo kati ya Agano la Kale na Agano Jipya.
William I wa Uingereza
Mfalme William I wa Uingereza anayejulikana pia kwa jina la William Mshindi (William the Conqueror) au kwa jina Kifaransa kama Guillaume alikuwa mtemi wa Normandi na mtawala wa mwisho wa nje aliyefaulu kuvamia Uingereza.
Alizaliwa katika Normandi ambayo ni sehemu ya Ufaransa iliyokaliwa wakati ule na Wanormani waliokuwa watu wenye asili ya Skandinavia. Wzazi wake walikuwa mtemi Robert wa Normandi na mke wake wa kando Herleva. Baba alimpa cheo cha mtemi mteule alipokuwa na miaka 6 wakati alipoenda kujiunga na vita ya misalaba. Alipokuwa mbukwa alihitaji kupigania vita kwa miaka mingi dhidi ya watemi wadogo waliotaka kukamata cheo chake. Tangu mwaka 1054 alikuwa mshindi na kutokana na kifo cha mfalme wa Ufaransa aliweza kutawala Normandi kama mfalme mdogo.
Uingereza ilikaliwa wakati ule na Waanglia-Saksoni; lugha ya wakazi wengi ilikuwa Kianglia-Saksoni. Magharibi na kaskazini ya kisiwa cha Britania Kuu ilikuwa bado na wakazi asilia Wakelti na Wadenmark waliowahi kuunda makazi kwenye pwani la mashariki. William alikuwa ndugu na mfalme Edward wa Uingereza (1042-1066) kwa sababu mamake Edward alikuwa shangazi wa babake William. Edward alimtembelea William katika Normandi akamahidi atakuwa mrithi wake. Lakini baada ya kifo cha Edward wakubwa wa Uingereza walimchagua mtemi Harold kuwa mfalme mpya.
Hivyo William aliandaa jeshi kubwa kwa kusudi la kujipatia kile alichoona kama haki yake. Harold alimsubiri lakini alilazimishwa kuhamia Uningereza wa kaskazini kwa sababu jeshi kutoka Denmark ilivamia kisiwa. Baada ya mapigano mbalimbali Harold alishinda Wadenmark alipopata habari za uvamizi wa William aliyefikisha jeshi lake kwa jahazi kwenye kusini. Tarehe 14 Oktoba jeshi lake lililochoka kutokana na mapigano na matembezi lilikuta Wanormandi atika mapigano ya Hastings. Harold aliuawa pamoja na wengi wa wakubwa wake.
William aliendelea kukamata au kuua wakubwa wa Waanglia-Saksoni. Akagawa nafasi za utemi za kieneo kwa ndugu zake kutoka Normandi. Hiyvo alianzisha kipindi cha historia ya Uingereza ambako makabaila wenye lugha ya Kifaransa walitawala watu raia wenye lugha ya Kianglia-Saksoni na Kikelti.
Baada ya kukamata utawala William aliamuru kuandikwa kwa orodha ya miji na viji vyote na ugawaji wa nchi chini ya watawala wapya. Orodha hii linajulikana kwa jina la Doomesday Book (kitabu cha siku ya kiyama) kwa sababu alitangaza ya kwamba ugawaji wa mali na hali uendelee hadi mwisho wa dunia.
William alielazimishwa kutetea himaya katika vita nyingi yake dhidi ya viongozi wazalendo Waingereza waliozidi kuasi dhidi yake, uvamizi kutoka Denmark, Waskoti kutoka kaskazini na pia dhidi ya mfalme wa Ufaransa aliyejaribu kuwa tena mkuu juu ya Normandi.
Aligonjeka na kufa mjini Rouen (Ufaransa) mwaka 1087 alipopigana na jeshi la mfalme wa Ufaransa.
Mwanawe Robert alikuwa mtemi wa Normandi na mdogo wake William II mfalme wa Uingereza.
William Mshindi alizikwa mjini Rouen.
Wakonventuali
Utawa wa Ndugu Wadogo Wakonventuali (kwa Kiingereza Order of Friars Minor Conventual, kifupi OFM Conv), au Wafransisko Wakonventuali, ni tawi la shirika la wanaume lililoanzishwa na Fransisko wa Asizi mwaka 1209.
Wakati wa maisha ya mwanzilishi huyo, baadhi ya Ndugu Wadogo walianza kuishi mijini katika konventi kubwa.
Jambo hilo lilipingwa na wenzao waliopendelea mahali pa upwekeni na udogo katika majengo pia.
Ndiyo mwanzo wa farakano kati yao lililokamilika mwaka 1517, ambapo Papa aliwapa ushindi ndugu wa Observansya, yaani waliotaka kushika kikamilifu kanuni ya shirika.
Watakatifu wa shirika hilo ni Yosefu wa Kopertino, Fransisko Antonio Fasani na Maximilian Maria Kolbe.
Siku hizi idadi yao ni 4,500 hivi duniani kote.
Fransisko Maria wa Camporosso
Fransisko Maria wa Camporosso (Camporosso 1804 - Genova 1866) alikuwa mtawa ombaomba wa shirika la Ndugu Wadogo Wakapuchini kutoka mkoa wa Liguria nchini Italia.
Alipata umaarufu mjini Genova kwa upendo wake katika kuombaomba mitaani kwa ajili ya shirika lake na ya mafukara aliowatembelea na kuwaombea.
Hatimaye alijitoa mhanga ili kipindupindu mjini kikome ikawa hivyo.
Alitangazwa na Papa Pius XI kuwa mwenye heri tarehe 30 Juni 1929, halafu Papa Yohane XXIII akamtangaza mtakatifu tarehe 9 Desemba 1962.
Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe 19 Septemba.
Kibongo Stance
"Kibongo Stance" ni jina la kutaja wimbo uliombwa na kutungwa na mkusanyiko wa baadhi ya wasanii wa muziki wa hip hop kutoka nchini Tanzania, Kiwa Bizz. Wimbo hautoki katika albamu yoyote kwa vile ulikuwa wimbo wa ushirikiano wa wasanii wa Kiwalani kwa kipindi hicho. Hasa ilikuwa kama majibu kwa wasanii wenzao waliokuwa wakijiita "Kiwalani Gangsta Connection" au maarufu kama ""KWGC"". Wimbo ulileta mapinduzi makubwa na hisia kali kwa kwa kulinganisha nyimbo za awali zilizokuwa zikitolewa na wasanii wa Kiwalani. Baada ya hpo, mafanikio yakawa makubwa na kuleta hamasa kwa wasanii wengine kufanya nyimbo za maana kuliko hapo awali. Baadaye, wasanii hawa wakatengana kwa sababu ambazo si za msingi na hatimaye kila mtu kaenda kuwa msanii wa kujitegemea. Baadaye kukawa na makundi mengi baada ya kuona mkusanyiko huu, ikiwa ni pamoja na Miungu Watu Family, KG Connection, na mengineyo mengi.
Arudhi
Arudhi katika fasihi ni sehemu muhimu katika elimu ya utunzi wa mashairi. Hasa arudhi inaelezea vipengele vya mashairi kama beti, idadi ya mishororo, vina na mizani.
Arudhi katika isimu inahusu vipengele vya mabadiliko ya vipambasauti, k.m. kidatu, nguvumsikiko au lahani.
Adili (fasihi)
Adili katika fasihi ni funzo linalopatikana katika kazi ya sanaa kama hadithi, shairi au tamthiliya.
Hasa kazi zinazo mwelekeo wa kimaadili kama vitabu vya Kiswahili vya Shaaban Robert zina funzo, yaani mafundisho juu ya wema, haki na wajibu.
Kuro (jenasi)
Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Kuro ni spishi ya kawaida zaidi ya jenasi "Kobus" katika familia Bovidae. Spishi nyingine za jenasi hii zinaitwa lechwe, mraye na sheshe. Kuna nususpishi mbili za kuro: (kuro) ndogoro na kuro singsing. Spishi zote zinatokea karibu na maji na hutorokea maji wakitishwa na mnyama mbua. Rangi ya spishi nyingi ni ya mchanga lakini rangi ya kuro na spishi nyingine kadhaa ni kahawia hadi kijivu au nyeusi. Mara nyingi iko rangi ya nyeupe kuzunguka macho na pua na matako. Wanyama hawa hula manyasi.
Korongo (Bovidae)
Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Korongo au kolongo ni spishi ya kawaida zaidi ya jenasi "Hippotragus" katika familia Bovidae. Spishi nyingine inaitwa palahala au mbarapi. Hawa ni wanyama wakubwa ambao wanatokea savana za Afrika zenye miti. Rangi ya madume ni kahawia hadi nyeusi, rangi ya majike ni kahawia. Kuna mabaka meusi na meupe kichwani, lakini hayaonekani sana kwa korongo buluu; tumbo ni jeupe. Dume na jike wana pembe ndefu zilizopindika kuelekea nyuma ambazo urefu wao unaweza kufika mita moja au zaidi lakini fupi zaidi kwa jike. Wanyama hawa hula manyasi marefu kiasi.
Mbulelo Mzamane
Mbulelo V. Mzamane (amezaliwa 1948) ni mwandishi wa Afrika Kusini. Pia ni mhadhiri na profesa wa fasihi. Ameandika hadithi na insha za uhakiki.
Nathaniel Nakasa
Nathaniel "Nat" Ndazana Nakasa (12 Mei 1937 - 14 Julai 1965) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Alifanya kazi kwa gazeti la "Drum". Aliruhusiwa kutoka nchi yake hata wakati wa sera za ubaguzi wa rangi ili asome Marekani. Kule ng'ambo akawa amepatwa na ugonjwa wa majonzi akajiua.
Njabulo Ndebele
Njabulo Ndebele (amezaliwa 4 Julai 1948 mjini Johannesburg) ni mwandishi na mhadhiri wa Afrika Kusini. Alisomea fasihi nchini Lesotho, pia Uingereza na Marekani. Pia ni mwanachama mwanzilishi wa "Congress of South African Writers" (COSAW).
Mbongeni Ngema
Mbongeni Ngema (amezaliwa 10 Mei 1955) ni msanii, mwandishi na mtunga muziki wa Afrika Kusini. Alianza kazi yake ya kisanii pamoja na Gibson Kente na Percy Mtwa. Anajulikana hasa kwa igizo lake la muziki "Sarafina!" ambalo likawa maarufu hata kule Hollywood.
Antioko Epifane
Antioko IV wa Syria alijiita Epifane (kwa Kigiriki Ἀντίοχος Ἐπιφανής) akitaka kujitambulisha kama tokeo la mungu mmojawapo. Lakini watu walimuita Epimane, yaani kichaa, kutokana na madai yake yasiyo na kiasi.
Aliishi miaka 215 KK – 164 KK akitawala dola la Waseleuki kuanzia mwaka 175 KK hadi kifo chake.
Juhudi zake za kueneza ustaarabu wa Ugiriki wa kale kati ya Wayahudi zilishindwa na Wamakabayo waliopigania uhuru wa dini kama inavyosimuliwa katika kitabu cha kwanza cha Wamakabayo na kitabu cha pili cha Wamakabayo (ambavyo ni kati ya Deuterokanoni).
Nyumbu
Nyumbu ni wanyamapori wakubwa wa jenasi "Connochaetes" katika familia Bovidae. Kwa asili jina hili lilitumika kwa nususpishi "C. taurinus mearnsi" na "C. t. albojubatus", lakini siku hizi spishi na nususpishi zote za "Connochaetes" huitwa nyumbu.
Wanatokea savana za Afrika tu. Rangi yao ni nyeusi pengine na mng'aro buluu au kahawia.
Dume na jike wana pembe zenye umbo wa zile za ng'ombe. Wanyama hawa hula manyasi mafupi.
Wamakabayo
Wamakabayo (kwa Kiebrania מכבים au מקבים, "Makabim" au Maqabim; kwa Kigiriki Μακκαβαῖοι) walikuwa familia ya mashujaa wa Israeli walioongoza mapigano dhidi ya dola la Waseleuki ili kupata uhuru wa dini na hatimaye uhuru wa taifa upande wa siasa pia.
Mashujaa hao walikuwa kuhani Matatia na wanae watano waliopokezana kushika uongozi kuanzia Yuda Makabayo
Habari zao zinasimuliwa katika kitabu cha kwanza cha Wamakabayo na kitabu cha pili cha Wamakabayo vilivyoandikwa na watu tofauti katika karne II KK na ambavyo vyote viwili ni kati ya vile vya Deuterokanoni vinavyokubaliwa na Wakristo wengi kama sehemu ya Biblia. Ushujaa wao unasifiwa pia na waraka kwa Waebrania kama kielelezo cha imani.
Pia kuna vitabu vingine viwili juu yao (Wamakabayo III na Wamakabayo IV) ambavyo havimo katika toleo la Septuaginta wala katika Biblia ya Kikristo.
Ukoo wao (Wahasmonei) ulitawala Yudea tangu mwaka 164 KK hadi 63 KK, wakisisitiza dini ya Uyahudi na kupunguza athari ya ustaarabu wa Ugiriki wa kale kati ya Wayahudi.
Kwa muda mfupi sana Aleksanda Mkuu wa Makedonia (Ulaya Kusini Mashariki) aliteka Asia (mpaka India) na Misri. Kuanzia hapo utamaduni na lugha ya Kiyunani vikaenea pote, hata kwa Wayahudi wengi, hasa walioishi nje ya nchi yao.
Chini ya utawala wa Kiyunani unabii ukaja kwisha (1Mak 9:27): badala yake yalitolewa maandiko ya kiapokaliptiko (hasa kitabu cha Danieli ambacho ni kama Ufunuo wa Agano la Kale), hadithi (Yona, Tobiti, Esta, Yudithi) na vitabu vya hekima (Mhubiri, Yoshua bin Sira, Hekima).
Humo tunaona maendeleo ya ufunuo, hasa kwa sababu Wayahudi wengi walianza kusadiki ufufuko wa wafu na mengineyo.
Nguvu ya imani hiyo iliwasaidia kukabili dhuluma na kifo (2Mak 7:1-41) chini ya Antioko Epifane (175 KK - 164 KK) aliyetaka kuwalazimisha waache kufuata Torati ili wajilinganishe na watu wengine. Tena akijidai kuwa tokeo la Mungu Mkuu alijenga altare kwa mungu wake ndani ya hekalu la Yerusalemu.
Hapo Wayahudi wakaanza kupigania uhuru wao wa kidini na wa kisiasa chini ya ukoo wa Wamakabayo, ambao kwa imani na ushujaa mkubwa wakafaulu kushinda majeshi ya kutisha (1Mak 3:18-22), kutakasa hekalu (1Mak 4:36-61) na kurudisha ufalme wa Israeli mpaka baada ya Warumi kuweka Uyahudi chini ya himaya yao (63 K.K.).
Ndiyo asili ya kundi la Mafarisayo (yaani “waliojitenga”), walioshika kwa bidii Torati kadiri ya mapokeo ya walimu wa sheria, wengi wao wakiwa walei. Kwa jumla walileta uamsho wa kiroho kati ya Wayahudi, lakini walidharau wenzao wasiojua Maandiko Matakatifu. Pia walishindana sana na Masadukayo kuhusu masuala ya dini na ya siasa hata kusababisha mauaji; kwa kuwa Masadukayo (waliokuwa na nguvu kati ya makuhani) walikataa mafundisho hayo mapya huku wakishika Torati tu.
Mirèio
Mirèio ni kazi ya fasihi ya kishairi iliyoandikwa na Frédéric Mistral miaka ya 1851-1858 na kutolewa 1859. Ni kazi yake ya kwanza tena maarufu kabisa. Dhamira yake ni upendo baina binti mmoja na kijana. Mistral aliiandika kazi hiyo kwa lugha ya Kioksitani akitunga nyimbo kuminambili. Kila wimbo una beti zenye michororo saba, kama katika mashairi ya kimapokeo ya Ufaransa wa Kusini. Shairi la Mirèio limekuwa mfano hodari kwa maisha na utamaduni wa eneo hilo zima.
Mirèio ni binti wa Ramoun, mtajiri kule Ufaransa wa Kusini. Vincèn, mfanyakazi mzururaji, hufika nyumbani kwake Mirèio, nao wanagundua kwamba wanapendana. Ndiyo sababu Mirèio anakataa wanaume wengine ambao wamechaguliwa na baba yake. Mmojawao, jina lake Ourias, anapigana naye Vincèn na kumwumia vibaya. Mirèio anamwuguza Vincèn lakini Ramoun anaendelea kukataa uhusiano baina hao wawili. Hatimaye, Mirèio anakwenda hija kule Les Saintes Maries de la Mer ambako anafariki mbele za Vincèn na wazazi wake. Watakatifu hufika ili waelekeze nafsi yake Mirèio hadi mbinguni.
Chuo Kikuu cha Versailles
Chuo Kikuu cha Versailles ni chuo kikuu nchini Ufaransa, kilichoanzishwa mnamo mwaka 1991 katika Versailles, Ufaransa.
Hendrick Witbooi
Hendrick Witbooi, kwa jina asilia ǃNanseb ǀGabemab (1840 - 1905) alikuwa chifu wa kabila la Nama katika Namibia ya leo, kiongozi wa mapambano dhidi ya ukoloni wa Kijerumani na mwandishi.
Alizaliwa katika jimbo la rasi la Afrika Kusini akalelewa kama Mkristo. Mnamo 1855 alihamia pamoja na kabila lote Namibia. Alikuwa mtoto wa chifu wa awali akapokea uongozi kutoka kwa baba.
Katika miaka ya 1880 aliunganisha makabila yote ya Wanama chini ya uongozi wake na tangu 1890 aliingia katika mapambano na wakoloni Wajerumani. Baada ya kushondwa mara ya kwanza alipatana amani lakini wakati wa vita ya Wajerumani dhidi ya Waherero alijiunga nao. Mwaka wa 1905 alikamatwa na kuuawa na Wajerumani.
Shajara yake aliyoiandika kwa lugha ya Kiholanzi ilitolewa mwaka wa 1929 tu.
Stephen Watson
Stephen Watson (6 Novemba 1954 - 10 Aprili 2011) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Alifundisha Kiingereza katika Chuo Kikuu cha Cape Town. Hasa aliandika mashairi kuhusu mji wake wa Cape Town. Mwaka wa 2011 aliaga dunia baada ya kupatwa na kansa.
Lafudhi
Lafudhi ni namna ya pekee ya kutamka lugha kutokana na lugha ya mwanzo/awali ya mzungumzaji au eneo alipojifunza lugha.
Mara nyingi watu wanaweza kusikia kutokana na matamshi kama msemaji ni mgeni kutoka nchi fulani au kama anatokea mji fulani kama ni mwenyeji.
Nouadhibou
Nouadhibou (Ar. ‏نواذيبو‎ "nuadhibu", jina la zamani Port-Étienne) ni mji mkubwa wa pili nchini Mauretania na bandari kubwa ya nchi hiyo. Iko kwenye rasi inayoingia katika Bahari Atlantiki na kilomita chache kusini ya mpaka wa Sahara Magharibi.
Idadi ya wakazi ni takriban watu 80,000. Mji ni kitovu cha kiuchumi kwa sababu ya bandari inayohudumia taifa lote pamoja na kuwa mahali pa kupeleka madini ya chuma ya Zouérate kwenda soko la dunia. Upande mwingine wa uchumi ni uvuvi.
Mji ulianzishwa mwaka 1906 na wakoloni Wafaransa kama kituo cha uvuvi kwa jina la Port Etienne.
Joan Miró
Joan Miró i Ferrà (1893 - 1983) alikuwa mchoraji kutoka Hispania.
Jan Matejko
Jan Matejko (24 Juni, 1893 - 1 Novemba, 1983) alikuwa mchoraji kutoka Poland.
Jørn Utzon
Jørn Oberg Utzon (9 Aprili, 1918 - 29 Novemba, 2008) alikuwa msanifu majengo kutoka Denmark.
Uhuru wa dini
Uhuru wa dini ni mojawapo kati ya haki za msingi za kila binadamu kutokana na hadhi yake inayomtofautisha na wanyama. Yaani akili yake inamfanya atafute ukweli, jambo linalohitaji kuwa huru kutoka kwa mwingine yeyote.
Uhuru huo unaendana na wajibu na haki ya kufuata dhamiri hasa katika masuala ya dini na maadili.
Haki hiyo inatajwa katika Tamko la kimataifa la haki za binadamu lililotolewa na Umoja wa Mataifa mwaka 1948, ingawa haitekelezwi vizuri katika nchi nyingi, hasa zile zinazofuata rasmi dini fulani au zinapinga dini zote.
Haki hiyo inajumlisha haki ya kuwa au kutokuwa na imani fulani, kuibadili, kuitekeleza katika ibada za binafsi na za pamoja, kuishuhudia kwa maneno na matendo, kuitangaza, n.k. maadamu mtu hatendi makosa ya jinai wala hasababishi vurugu katika maisha ya jamii.
Suala la kukubali haki hiyo katika sheria za nchi lilikabiliwa tangu zamani; maarufu ni hasa Hati ya Milano iliyotolewa na Konstantino Mkuu mwaka 313 ili kuruhusu Ukristo katika Dola la Roma baada ya miaka karibu 250 ya dhuluma.
Taunus
Taunus ni eneo la milima katika jimbo la Hessen huko Ujerumani kusini magharibi.
Mlima mkubwa ni Großer Feldberg, wenye kimo cha mita 882.
Al-Andalus
Al-Andalus (Ar.: الأندلس) ilikuwa jina la Kiarabu kwa sehemu za Rasi ya Iberia (Hispania na Ureno wa leo) zilizotawaliwa kwa karne kadhaa na Waislamu kati ya miaka 711 and 1492.
Kisiasa ilikuwa chini ya falme na watawala mbalimbali kwanza chini ya Wamuawiya, halafu Ukhalifa wa Cordoba (929-1031) na baadaye chini ya milki mbalimbali hasa Wamurabitun (Almoravi)(1073-1147) na Wamuwahidun (Almohad) (1125-1269) kutoka Moroko.
Kwa historia yake yote Al-Andalus ilikuwa kando ya milki za Wakristo katika kaskazini zilizokuwa mwanzoni chini ya nguvu ya Waislamu. Lakini polepole walijipatia uhuru wao wakaanza urudisha utawala wa kiislamu nyuma na kutwaa maeneo makubwa kutoka kwao. Tangu kuanguka kwa Cordoba mwaka 1236 emirati wa Granada ilikuwa dola la mwisho la Kiislamu la Hispania hadi ilikamatwa mwaka 1492 na malkia Isabella na ii ilikuwa mwisho wa watawala waislamu katika rasi ya Iberia.
Wakazi wa Al-Andalus walikuwa wa vikundi vitatu: Wakristo, Waislamu na Wayahudi.
Waislamu walitawala nchi. Mwanzoni walikuwa wachache waliofika kama wanajeshi waliokuwa mchanganyiko wa Waarabu na Waberber waliofuata Uislamu wa Kisunni. Katika miaka ya kwanza ni hasa makabaila Wakristo waliogeukia Uislamu kwa sababu waliweza kutunza mali na utawala wa kieneo kwa kuwa Waislamu. Baadaye watu wapya walifika kutoka pande mbalimbali za dunia ya Kiislamu. Wengine walikuwa watumwa Waslavoni walioitwa Saqaliba kutoka Ulaya ya Mashariki walionunuliwa na Waislamu na kutumiwa kama wanajeshi hasa. Baada ya kusilimu waliweza kupanda ngazi jeshini na serikalini.
Wakristo walikuwa kiasili mchanganyiko wa Waiberia asilia, Waroma na makabila mbalimbali wa Kigermanik waliofuata Ukristo wa kikatoliki.
Wayahudi walikuwa jumuiya iliyostawi kwa jumla chini ya utawala wa Kiislamu na hali yao ilkuwa juu ya wenzao katika maeneo chini ya utawala wa Kikristo.
Wakristo na Wayahudi walikuwa katika hali ya dhimmi chini ya Uislamu. Walipewa nafasi ya kufuata dini zao lakini hawakuwa na heshima na cheo sawa na Waislamu. Katika karne za kwanza walipata ustahimilivu mkubwa lakini tangu watawala kutoka Moroko kuchukua mamlaka ya Al-Andalus uhuru kwa wasio Waislamu ilipungua hadi kutokea kwa madhulumu dhidi ya Wyahudi na Wakristo.
Katika karne ya 8 na 9 polepole sehemu kubwa ya Wakristo walipokea Uislamu uliokuwa dini tawala. Mnamo mwaka 1100 takriban 80% za wakazi walikuwa Waislamu. Baadaye idadi yao ilipungua pamoja na uenezaji wa falme za Wakristo kutoka kaskazini.[19][20]
Chini ya watawala wa nasaba ya Muawiyya ushirikiano wa dini na tamaduni ulikuwa bora. Uhuru wa kiutamaduni ulikuwa mkubwa na hasa mji wa Cordoba ulikuwa maarufu kama kitovu cha taaluma na elimu. Wataalamu Wayahudi, Wakristo na Waislamu walishirikiana vizuri.
Kwa muda mrefu Al-Andalus ilikuwa tajiri kwa sababu ya hali ya juu ya kilimo na uchumi. Nguvu nyingine ilikuwa biashara ya dhahabu kutoka Afrika ya Mashariki iliyobebwa na wafanyabiashara Waislamu hadi Hispania na hapa kupelekwa kwenda Ulaya ya Kikristo. Cordoba kama mji mkuu wa makhalifa ilikuwa na wakazi wapatao 500,000 na hiyi mji mkubwa wa Ulaya kushinda Konstantinopoli."An Islamic History of Europe". video documentary, BBC 4, Agosti 2005.
Amiri
Amiri au Emir (ar. ‏امير‎ amīr au tur. emir) ni cheo cha mtawala mwislamu anayesimamia emirati. Kiasili maana yake ni "mwenye amri" kama cheo cha kijeshi au kiserikali.
Katika miaka ya kwanza ya Uislamu amiri alikuwa mkuu wa jeshi au sehemu ya jeshi. Baada ya kutwaa nchi alikuwa na nafasi kama gavana ya khalifa. Kutokana na upanuzi wa himaya ya kiislamu na ushaifu wa serikali kuu amiri aliweza kutawala mara nyingi kama mfalme mdogo lakini kwa kawaida alitafuta kibali cha khalifa.
Cheo hiki kilipatikana kwa maumbo mbalimbali kama
Nchi kadhaa zinazotumia jina "emirati" na cheo cha amiri kama mkuu wa dola ziko kwenye Bara Arabu. Mfano ni Kuwait na Qatar. Pia nchi zilinazojulikana kwa Kiswahili kama Falme za Kiarabu  zinajiita emirati chini ya maamiri.
Amiri wa Bahrain alijiita mfalme tangu 2002.
Ukhalifa wa Cordoba
Ukhalifa wa Cordoba (Ar.خلافة قرطبة‎; Khilāfat Qurṭuba) ilikuwa milki kubwa kilichounganisha Al-Andalus iliyokuwa sehemu ya kiislamu ya Rasi ya Iberia (Ureno na Hispania ya leo) kati ya 929 na 1031. Mji mkuu alikotawala khalifa ilikuwa Cordoba.
Historia ya milki hii ilianza mwaka 756. Mwaka ule Abd-ar-Rahman I alikuwa emir wa eeneo la Cordoba katika Al-Andalus (Hispania) mnamo 756. Alizaliwa katika nasaba ya Wamuawiya huko Shamu akakimbia kutoka nchi yake baada ya kupinduliwa kwa nasaba hii mwaka 750. Emirati ya Cordoba iliendelea kati ya madola ya Al-Andalus na kupata nafasi ya kwanza.
Mnamo mwaka 929 amiri Abd-ar-Rahman III aliamua kutumia cheo cha khalifa. Chini ya utawala wake na wafuasi wake Codoba ilikuwa kitovu cha utamaduni kuu katika Ulaya.
Makhalifa wa mmwisho hawakutawala tena wenyewe walitegemea washauri na wakubwa wao.
1031 ukhalifa uliporomoka ukagawiwa kwa madola madogo.
Steve Jobs
Steve Jobs (24 Februari 1955 – 5 Oktoba 2011) alikuwa mvumbuzi wa Marekani na mfanyabiashara aliyetambuliwa sana kama mwanzilishi mwenye kipaji cha haiba ya zama za kompyuta ya kibinafsi. Alikuwa mwanzilishi, mwenyekiti, na afisa mtendaji mkuu wa Apple Inc. Awali alikuwa mtendaji mkuu wa kampuni ya filamu ya Pixar; Mnamo mwaka wa 2006, Jobs mwanachama wa bodi ya wakurugenzi wa Kampuni ya Walt Disney katika 2006, kutokana na ununuzi wa Pixar na Disney.
Katika miaka ya 1970, Jobs -pamoja na Apple mwanzilishi Steve Wozniak, Mike Markkula na wengine-Waliungana kubuni, kuunda ,na kuuza Kompyuta ya kibinafsi iliyokuwa na mafanikio, Apple II mfululizo. Katika miaka ya 1980, Jobs alikuwa kati ya kwanza kuona uwezekano wa biashara ya 'mouse' , ambayo ilisababisha kuundwa kwa Lisa na Apple,na Macintosh mwaka mmoja baadaye. Baada ya kupoteza kugombea madaraka na bodi ya wakurugenzi katika 1985, Jobs alitoka Kampuni ya Apple na kuanzisha Kapuni ya NEXT,Kampuni ya kompyuta inayohusika kimaalumu katika masoko ya elimu ya juu na biashara.
Katika miaka ya 1980, Jobs alikuwa kati ya watu wa kwanza kuona uwezekano wa biashara uliotokana na interface ya Xerox Parc inayoendeshwa na kipanya cha graphical mtumiaji, ambayo ilisababisha kuundwa kwa Lisa Apple (iliyohandisiwa na Ken Rothmuller na John Couch) na, mwaka mmoja baadaye, mfanyakazi Apple Macintosh Jef Raskin akajiunga nao. Baada ya kupoteza ugombezi wa madaraka na bodi ya wakurugenzi katika 1985, Jobs alijiondoa kutoka Apple na akaanzisha NeXT, jukwaa la maendeleo ya kompyuta ya kampuni maalumu katika masoko ya elimu ya juu na biashara.
Jobs alikufa 5 Oktoba 2011. Kifo chake kimesababishwa na saratani ya kongosho.
Nyamera (jenasi)
Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Nyamera ni wanyamapori wakubwa wa jenasi "Beatragus" na "Damaliscus" katika familia Bovidae. Kwa asili jina hili lilitumika kwa nususpishi "D. korrigum topi", lakini siku hizi spishi na nususpishi zote huitwa nyamera mara nyingi. Majina mengine ni hirola, jimela, sasabi na tiang. Wanatokea savana za Afrika tu. Rangi yao ni ya mchanga inayoelekea nyekundu au kijivu mara nyingi. Wana mabaka meusi mwilini, miguuni na kichwani, isipokuwa hirola, na nyamera baka-nyeupe ana baka nyeupe kwa pua na paji. Kichwa chao ni kirefu kama kile cha kongoni lakini pembe zao hazina umbo wa zeze. Wanyama hawa hula manyasi.
Mkoa wa Kasai Mashariki
Kasai Mashariki ("Kasai-Oriental" kwa Kifaransa) ni moja ya mikoa 11 ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Inapakana na mikoa ya Kasai Magharibi upande wa magharibi, Équateur upande wa kaskazini, Orientale upande wa kaskazini mashariki, Maniema upande wa mashariki na Katanga upande wa kusini. Kasai-Oriental ni kati ya maeneo duniani penye almasi nyingi. Makao makuu ya mkoa ni Mbuji-Mayi.
Jina la mkoa latokana na mto Kasai.
Kasai-Oriental inakaliwa hasa na Waluba. Kabla ya ukoloni sehemu kubwa za mkoa zilkuwa chini ya milki ya Luba.
Wakati wa uhuru wa Kongo wanasiasa wa sehemu hii walijaribu kuanzisha dola la kujitegema ya Kasai kusini lakini jeshi la serikali kuu ilivamia eneo lake. Baada ya vita ya miezi minne iliyokuwa na wahanga maelfu eneo lilirudishwa Kongo na kugawiwa.
Eneo la mji wa Mbuji-Mayi linazalisha asilimia 10 ya almasi zote zinazotolewa duniani. Uchimbaji unasimamiwa na kampuni ya Société Minière de Bakwanga. Wananchi wengine wanajaribu kuchimba almasi kibinafsi. Kwa jumla wakazi wa mkoa hawafaidiki na utajiri huu.
Kifaransa ni lugha rasmi. Tshiluba ni lugha inayotumiwa na wakazi wengi ambacho ni moja ya lugha za kitaifa za Kongo.
Digidigi
Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Digidigi ni wanyamapori wadogo wa jenasi "Madoqua" katika familia Bovidae. Wanyama hawa ni miongoni mwa wanyama wadogo kabisa wa Bovidae (kimo sm 30–40 begani, urefu sm 50–70 na uzito kg 3–6). Wanatokea savana kavu za Afrika kusini kwa Sahara. Jike ni mkubwa kidogo kuliko dume lakini dume ana pembe fupi na nyembamba. Wana ushungi kwa utosi unaoficha pengine pembe za dume. Rangi yao ni ya mchanga lakini mgongo una rangi ya majivu. Digidigi hula majani, matunda na beri. Wanapata maji ya kutosha kutoka chakula chao, kwa hivyo hawana haja ya kunywa.
Ufashisti
Ufashisti ni siasa ya mrengo wa kulia ambayo ilitawala Italia tangu mwaka 1922 hadi 1943 ikiongozwa na mwanzilishi wake, dikteta Benito Mussolini (1883-1945).
Kutokana nayo, aina za siasa zinazofanana zinaitwa pia ufashisti.
Mvulana
Mvulana ni mwanaume bado mdogo au kijana wa kiume. Wavulana wadogo bado wana mwili wa kitoto. Hawawezi kukomaa hadi wanapofikia umri wa balehe (huenda ikawa kunako umri wa miaka 12 hadi 14) hapo ndipo miili yao inaanza kukomaa na kuwa mwanamume.
Kinyume chake cha mvulana ni msichana. Msichana ni mtoto wa kike ambaye atakua na kufikia uwanamke.
Jinsi wavulana wanavyokuzwa kwa namna nyingi na tamaduni tofautitofauti. Wavulana wanatakiwa wawe thabiti kuliko wasichana.
Msichana
Msichana ni mwanamke ambaye hajafikia ukomavu wa utu uzima, ni kijana wa jinsia ya kike, ijapokuwa si tena mtoto tu wa binadamu.
Wakati mwingine watu wakubwa bado hutaja kama 'wasichana' wanawake waliokua, hasa katika hali ya kutoka nao usiku katika starehe fulani.
Wasichana wadogo bado wana miili ya kitoto. Haikomai hadi watakapofikia umri wa balehe (huenda wakafikia umri wa miaka 11-13 n.k.) ambapo miili yao inaanza kukomaa na kuwafanya wanawake kamili.
Wakati wa kubalehe, msichana anaanza kuwa na maziwa, maumbo yao sehemu za kiunoni na mabegani zinakuwa kubwa na wanaanza kuwa na hedhi.
Suni
Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Suni ni wanyamapori wadogo sana wa jenasi "Neotragus" katika familia Bovidae. Wanyama hawa ni wadogo kabisa wa Bovidae (kimo sm 25–40 begani, urefu sm 40–60 na uzito kg 2.5–5.5). Wanatokea misitu minyevu na mikavu ya Afrika kusini kwa Sahara yenye kichaka kizito. Dume ana pembe fupi kwa urefu wa sm 3.5 hadi 13 kuhusiana spishi. Rangi yao ni kahawianyekundu lakini nyeupe upande wa chini. Suni hula majani, macho ya maua, machipukizi, nyoga, manyasi na mimea.
Akili
Akili (kwa Kiingereza "intelligence") ni kipawa kinachowezesha kufikiri, kuelewa, kuwasiliana, kujifunza, kupanga na kutatua matatizo. Ni ufahamu uliomo katika ubongo wa binadamu, unaoweza hata kutofautisha jambo kwa wema na ubaya wake na hatimaye kumuongoza katika kufanya maamuzi.
Ingawa akili kwa ujumla hutumiwa kuhusiana na binadamu, baadhi ya wanyama kama sokwe, bonobo, mbwa  n.k. na hata mimea   huwa na dalili fulani za akili.
Dhana kuhusu asili ya akili zinatofautiana.
Akili bandia ni akili ya mashine inayopatikana kwa kutumia programu za kompyuta.
Ukweli
Ukweli ni lengo la akili katika kujua mambo yote kwa dhati iwezekanayo.
Unaweza kujulikana kuanzia hisi kwa kufikiria, lakini pia kwa kushika imani ya dini fulani inayosadikiwa imefunuliwa na Mungu.
Wazo hilo ni la msingi hasa katika Ukristo, na kwa namna ya pekee katika Injili ya Yohane.
Orodha ya lugha za Angola
Orodha hii inaorodhesha lugha za Angola:
Kidiriku
Kidiriku ni lugha ya Kibantu nchini Angola, Namibia na Botswana inayozungumzwa na Wadiriku. Idadi ya wasemaji wa Kidiriku nchini Angola imehesabiwa kuwa watu 24,000. Pia kuna wasemaji 10,200 nchini Namibia (2006) na wasemaji 2000 nchini Botswana (2004). Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kidiriku iko katika kundi la K70.
Kilari (Kongo)
Kilari (pia Kilaari) ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kongo na Angola inayozungumzwa na Walari. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kilari nchini Kongo imehesabiwa kuwa watu 90,600. Idadi ya wasemaji nchini Angola ni ndogo zaidi isiyojulikana hasa. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kilari iko katika kundi la H10.
Kimashi (Zambia)
Kimashi ni lugha ya Kibantu nchini Zambia, Angola na Namibia inayozungumzwa na Wamashi. Isichanganywe na lugha ya Kimashi inayozungumzwa nchini Nigeria.
Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kimashi nchini Zambia ilihesabiwa kuwa watu 18,800. Pia kulikuwa na wasemaji 2630 katika nchi ya Angola (2000) na wasemaji 200 katika nchi ya Namibia (2006).
Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimashi iko katika kundi la K30.
Kiruund
Kiruund ni lugha ya Kibantu nchini Angola inayozungumzwa na Waruund. Isichanganywe na Kirundi cha Burundi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiruund imehesabiwa kuwa watu 98,500. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiruund iko katika kundi la K30.
Kisongo (lugha)
Kisongo (au Kinsongo) ni lugha ya Kibantu nchini Angola inayozungumzwa na Wasongo. Mwaka wa 1978 idadi ya wasemaji wa Kisongo imehesabiwa kuwa watu 50,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kisongo iko katika kundi la H20.
Kiyaka (Angola)
Kiyaka ni lugha ya Kibantu nchini Angola inayozungumzwa na Wayaka. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiyaka imehesabiwa kuwa watu 200,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiyaka iko katika kundi la H30.
Orodha ya lugha za Zambia
Orodha hii inaorodhesha lugha za Zambia:
Kilala-Bisa
Kilala-Bisa ni lugha ya Kibantu nchini Zambia inayozungumzwa na Walala-Bisa. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kilala-Bisa imehesabiwa kuwa watu 580,000. Pia kuna wasemaji nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kilala-Bisa iko katika kundi la M50.
Kimbowe
Kimbowe ni lugha ya Kibantu nchini Zambia inayozungumzwa na Wambowe. Isichanganywe na Kimbugwe cha Tanzania ambacho pia huitwa "Kimbowe". Mwaka wa 1969 idadi ya wasemaji wa Kimbowe imehesabiwa kuwa watu 2690. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimbowe iko katika kundi la K40.
Kisala
Kisala ni lugha ya Kibantu nchini Zambia inayozungumzwa na Wasala. Mwaka wa 1986 idadi ya wasemaji wa Kisala imehesabiwa kuwa watu 20,400. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kisala iko katika kundi la M60.
Kitonga (Zambia)
Kitonga ni lugha ya Kibantu nchini Zambia inayozungumzwa na Watonga. Isichanganywe na Kitonga cha Malawi. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kitonga nchini Zambia imehesabiwa kuwa watu 990,000. Pia kuna wasemaji nchini Zimbabwe. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kitonga iko katika kundi la M60.
Uchongaji
Uchongaji ni aina mojawapo ya sanaa ambayo inatengeneza umbo la kupendeza kutokana na vitu rafu, kama vile mawe au mbao.
Sanaa hiyo ni ya zamani sana, lakini inazidi kuona njia mpya.
Orodha ya lugha za Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Orodha hii inaorodhesha lugha za Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo:
Kiamba (Uganda)
Kiamba ni lugha ya Kibantu nchini Uganda na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Waamba. Ni nchini Uganda ambako wengi wa wasemaji wa Kiamba hukaa. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kiamba katika Jamhuri imehesabiwa kuwa watu 4500. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiamba iko katika kundi la D30.
Kibali (Kongo)
Kibali ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wabali. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kibali imehesabiwa kuwa watu 42,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kibali iko katika kundi la D20.
Kibangala (lugha)
Kibangala ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wabangala. Kuna wasemaji wachache wa Kibangala tu lugha ikaendelea kufanana zaidi na zaidi na Kilingala. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kibangala iko katika kundi la C40.
Kibera (lugha)
Kibera ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wabera. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kibera imehesabiwa kuwa watu 120,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kibera iko katika kundi la D30.
Kiboko (Kongo)
Kiboko ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Waboko. Idadi ya wasemaji wa Kiboko imehesabiwa kuwa watu 21,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiboko iko katika kundi la C40.
Kibolia
Kibolia ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wabolia. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibolia imehesabiwa kuwa watu 100,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kibolia iko katika kundi la C40.
Ukonfusio
Ukonfusio ni mtazamo kuhusu maadili, siasa na falsafa ambao ulianzishwa na Konfusio (Kǒng Fūzǐ, or K'ung-fu-tzu, lit. "Master Kong", 551 KK–478 KK) huko China.
Mafundisho yake yalielekea kwanza siasa, lakini baadaye yalijihusisha na falsafa, hata pengine yanahesabiwa kuwa ya dini.
Baadaye mafundisho hayo yakawa rasmi nchini hadi mwanzo wa Jamhuri ya China na Jamhuri ya Watu wa China katika karne ya 20.
Nchi nyingine zilizoathiriwa sana ni Korea, Japan, Vietnam na Singapore.
Mzinga
Mzinga ni silaha ya moto kubwa au aina ya bunduki kubwa. 
Kutokana na uzito wake hauwezi kubebwa hivyo inapatikana ikifungwa juu ya magurudumu au magari kama kifaru au pia kwenye manowari.
Mzinga hufanywa sawa na bunduki kwa kasiba na chemba cha ramia. Baruti ya ramia inalipushwa na kuchoma ikitoa gesi moto. Gesi hii inasukuma risasi kwa kufuata mifuo ndani ya kasiba. Risasi inatoka kwa mbio mkubwa mdomomi mwa kasiba na kuelekea lengo lake.
Mizinga ya kwanza zilifanana na gobori; baruti na risasi ziliingizwa mdomoni na baruti kuwashwa kwa kuingiza moto kwa njia ya shimo dogo kwenye tako la kasiba.
Siki hizi chemba cha ramia huwa na msumali inayorushwa mbele kwa nguvu na kusababisha mlipuko ikipiga upande wa ramia unaojaa baruti.
Mizinga hutofautishwa kutokana na unene wa kasiba inayotawala ukubwa wa risasi na nguvu yake.
Kiasi cha baruti kinatawala umbali unaoweza kufikiwa na risasi zake. Mizinga mikubwa zaidi yenye kipenyo cha kasiba cha 150 mm inafikia lengo lenye umbali hadi kilomita 30.
Kibolondo
Kibolondo ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wabolondo. Mwaka wa 19830 idadi ya wasemaji wa Kibolondo imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kibolondo iko katika kundi la C40.
Kibuyu (lugha)
Kibuyu ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wabuyu. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kibuyu imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kibuyu iko katika kundi la D50.
Kihamba (lugha)
Kihamba ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wahamba. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kihamba imehesabiwa kuwa watu 13,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kihamba iko katika kundi la D20.
Kihema
"'Kihema" ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wahema. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kihema imehesabiwa kuwa watu 125,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kihema iko katika kundi la J10.
Kikele (Kongo)
Kikele ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wakele. Mwaka wa 1980 idadi ya wasemaji wa Kikele imehesabiwa kuwa watu 160,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kikele iko katika kundi la C60.
Kikomo (Kongo)
Kikomo ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wakomo. Isichanganywe na lugha ya Kikomo nchini Ethiopia. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kikomo imehesabiwa kuwa watu 400,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kikomo iko katika kundi la D30.
Kikonzo
Kikonzo ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na [[Wakonzowanaokaa mpakani na [[Rwanda]]. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa [[Malcolm Guthrie]] Kikonzo iko katika kundi la J40.[[Jamii:Lugha za Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]]
[[Jamii:Lugha za Kibantu]]
Kilele (Kongo)
Kilele ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Walele. Isichanganywe na lugha ya Kilele nchini Chad. Mwaka wa 1971 idadi ya wasemaji wa Kilele imehesabiwa kuwa watu 26,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kilele iko katika kundi la C90.
Kingala (Kongo)
Kilingala (au Lingala) ni lugha ya Kibantu hasa nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo ambako ni lugha ya taifa na Jamhuri ya Kongo ambako pia imetambulika rasmi.
Kinazungumzwa hasa na Wangala.
Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kilingala kama lugha ya kwanza katika Jamhuri ya Kidemokrasia imehesabiwa kuwa zaidi ya watu milioni 5.5; pamoja na hayo kuna watu milioni saba ambao huongea Kilingala kama lugha ya pili. Tena kuna wasemaji wa Kingala nchini Jamhuri ya Kongo, Jamhuri ya Afrika ya Kati na Angola.
Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kilingala kiko katika kundi la C40.
Kilombo (lugha)
Kilombo ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Walombo. Mwaka wa 1971 idadi ya wasemaji wa Kilombo imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kilombo iko katika kundi la C60.
Kilonzo (lugha)
Kilonzo ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Walonzo. Idadi ya wasemaji wa Kilonzo imehesabiwa kuwa watu 300 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kilonzo iko katika kundi la H30.
Kiluba (lugha)
Kiluba ni jina la lugha mbili nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, yaani:
Saikoanalisia
Saikoanalisia au mkabala wa unafsiya ni tawi la saikolojia, ambalo muasisi wake mkuu ni Sigmund Freud (1856-1939).
Shirika la Chakula na Kilimo la Umoja wa Mataifa (FAO)
Shirika la Chakula na Kilimo la Umoja wa Mataifa (kwa Kiingereza: "Food and Agriculture Organzation of the United Nations"; kifupi: FAO) ni kitengo cha Umoja wa Mataifa kinachopambana na tatizo la njaa duniani.
Inalenga kuboresha uzalishaji na ugawaji wa mazao na vyakula duniani kwa shabaha ya kuboresha hali ya lishe ya watu duniani.
FAO iliundwa tarehe 16 Oktoba 1945 mjini Québec nchini Kanada. Tangu mwaka 1981 tarehe hiyo hukumbukwa kila mwaka kama "Siku ya Chakula Duniani".
Mwaka 1951 makao makuu yalihamishwa kwenda Roma, Italia.
Mwaka 2007 nchi 191 pamoja na Umoja wa Ulaya zilikuwa wanachama.
Shughuli za FAO ziko hasa za aina nne:
Uvuvi
Uvuvi ni kazi ya kukamata samaki ndani ya maji na kuwaweka nje yake, lakini pia kufuga samaki na wanyama wengine wa majini.
Kusudi lake ni hasa kupata chakula (kitoweo) na muda mwingine hufanywa kama biashara ili kujipatia kipato. Tena siku hizi uvuvi unatokea pia kama burudani, katika utalii na kama sehemu ya michezo.
Uvuvi ni kati ya shughuli za kale kabisa za binadamu na katika uchumi huhesabiwa katika sekta za msingi pamoja na kilimo na uchimbaji wa madini. Kutokana na takwimu za FAO kuna watu milioni 38 duniani wanaofanya kazi ya kuvua au kufuga samaki na hivyo husaidia kukuza uchumi wa nchi fulani.
Pamoja na wengine wanaosafirisha windo na kulifanyia kazi viwandani au kuliuza masokoni, madukani au kwenye hoteli kuna zaidi ya watu milioni 500 wanaokimu maisha yao kutokana na sekta hii ya uvuvi. 
Uvuvi hufanywa penye magimba ya maji kama vile bahari, maziwa, mito au mabwawa. Mara nyingi wavuvi hutumia chombo cha kusafiria majini kama boti lakini wengine wanakaa ufukoni na kuvua kutoka nchi kavu.
Vyombo vya uvuvi ni aina za nyavu zinazoweza kushika samaki na kumvuta nje ya maji, ndoano au pia aina za mikuki inayolenga samaki walio karibu na uso wa maji.
Tunapaswa kulinda bahari, maziwa pamoja na mito ili mazalia ya samaki yazidi kuongezeka na pia tupige vita uvuvi haramu kwa kuwa husababisha kuwa nyuma kwa sekta ya uvuvi.
Inabidi serikali ziweke ulinzi kwenye suala la uvuvi kwani kuna wavuvi haramu wanaotumia sumu, baruti na vinginevyo vingi ambavyo havitakiwi katika uvuvi.
Orodha ya lugha za Uganda
Orodha hii inaorodhesha lugha za Uganda: