Ibaga
Ibaga ni jina la kata ya Wilaya ya Mkalama katika Mkoa wa Singida, Tanzania yenye msimbo wa posta 43509. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 11,712 waishio humo.
Pamoja na kuwa ni moja kati ya kata zinazounda tarafa ya Kirumi, Ibaga hapo kale ilijulikana kwa jina la utani Zaire Ndogo. Wakati huo mji huu ulikuwa na watu wengi waliotoka sehemu mbalimbali za nchi kuja kustaajabu na kujionea ubize uliokuwepo hapo kwa kuwa ni kitovu cha biashara katika ukanda wa Iramba Mashariki.
Wakati huo kulikuwa na usafiri wa kutoka Ibaga kwenda Arusha hadi Mererani wilayani Simanjiro kwa ajili ya biashara na uchimbaji madini: mabasi kama New Arusha, JB Coach yalikuwepo hapo yakisafirisha watu.
Kwa sasa kuna usafiri wa kutoka Singida Ibaga hadi Meatu kwa mabasi ya yellow line na befe trans, pamoja na hamandos coach kutoka hydom Mbulu Ibaga hadi Meatu kila siku na kuelekea Mwanza ROCKCITY, Shinyanga, Maswa pamoja na usafiri wa mabasi ya Mtei Express kutoka Arusha hadi Ibaga kila siku Jumatatu hadi Jumamosi.
Ibaga imerudi tena kuwa juu kutokana na uchumi kupanda kwa kasi: hii inatokana na biashara inayofanyika kati ya Mwanza, Arusha, Singida na Igunga.
Ukiutazama mji wa Ibaga kwa sasa unakimbilia kuwa mamlaka ya mji mdogo: hii ni kutokana na kuunganisha vijiji vya jirani kama Igengu, Mkiko, Kidaru, Tyegelo, Luono, Ndurumo, Mpambala, Lugongo, Nyahaa, Mkalama, Ilongo, Ilangida, Endasiku, Matongo, Isene, Nkinto, Mtamba, Kinyambuli na hata Mwangeza.
Machimbo ya madini ya shaba yaliyopo Ilangida yameuongezea mji huu mdogo umaarufu.
Baada ya ugunduzi huo maisha ya hapa yamepanda juu: chakula na malazi vipo bei ghali; nyumba unaweza ukapata kwa ajili ya kupanga kwa kuanzia shilingi elfu kumi.
Viwanja navyo vipo bei juu; kwa sasa japo nyumba nzuri za wageni, zina mandhari safi ambayo mtu kutoka mjini ataishi na kujisikia yupo bado mjini.
Kituo cha polisi pamoja na mahakama vinahakikisha amani ipo masaa 24 siku 7 za wiki, hivyo ustawi wa mji huu unakwenda kwa kasi.
Usiku unapoingia kuna umeme wa nishati ya jua ambao unatiwa nguvu na majenereta, hivyo ukiingia hapo majira ya usiku basi utajua kuwa umeme wa Tanesco unapatikana hapo.
Huduma ya intaneti na fotokopi inapatikana kwa gharama nafuu kuliko Kiomboi na Singida.
Kuna mnara wa Airtel na Zantel na hivi karibuni Vodacom wameshapata eneo.
Sehemu za kula starehe zipo kama baa ambapo kuna vinywaji baridi aina zote kwa bei rahisi.
Soko la Ibaga linapanuka hata kulishinda soko la mji kama Ndago ambapo kuna umeme.
Kuna mnada wa kila mwezi ambao ni sikukuu ya kila tarehe moja ya mwezi, pamoja na gurio maarufu kama lukule ya diwani kila siku ya jumamosi.
Ibaga ni kituo cha ununuzi wa mazao mbalimbali ya biashara kama karanga, ufuta, choroko, alizeti, mtama, uwele, mahindi n.k.
Kuna taasisi za elimu; shule mbili za msingi yaani Kilimani na Ibaga pamoja na sekondari ya kata ya Ibaga.
Wakazi wa Ibaga kwa sasa ni wenyeji yaani Wanyisanzu, Wanyiramba na Wasukuma kwa kiasi kidogo na watu kutoka sehemu mbalimbali ambao ni mmojammoja.
Katika masuala ya kijamii na kiutawala kuanzia mwaka 2015 kumekuwa na mwamko wa vijana kusaka fursa za kiuongozi kuanzia ngazi ya kijiji, kata, jimbo hadi taifa.
Kwa ujumla, kijiji cha ibaga kina Mwenyekiti kijana kuliko wote ndani ya tarafa ya Kirumi, anajulikana kama Seif Mumba, ni kijana aliyebadili dhana ya jamii kuongozwa na wazee. Aidha katika kata ya Ibaga pamefanyika mapinduzi makubwa ya kuwa na diwani kijana Salumu Lindi.
Bila kusahau Ibaga ina bahati ya kuwa na diwani wa viti maalumu anayewawakilisha vema akina mama.
Uwepo wa kikundi maarufu cha ESAMA unaipa Umaarufu wilaya ya Mkalama na Ibaga, kwani ndani ya kikundi hicho mna vijana wataalamu na wenye nia njema ya kuinyanyua wilaya.
mabasi ya befe trans na hamandos coach kwa sasa hayafanyi safari zake za ibaga singida na ibaga hydom. yellow line safari nayo inajikongoja taratibu sana chini ya dereva mashuhuri na mkongwe Mr. Adam.dereva huyu amejizolea sifa,heshima na uaminifu wa hari ya juu.
madini ya shaba kwa mujibu wa kampuni kubwa za utafiti . zilifanya utafiti na kubaini kuwa shaba ipo chini sana hivyo inahitaji mtaji mkubwa sana wa kuwekezwa ili uzalishaji uwe na tija.
Ibaga inahitaji miundo mbinu ya maji na umeme shukrani kwa serikali ya awamu ya tano chini ya Rais Dr.JP MAGUFULI na waziri wa nishati na madini wanahakikisha mradi wa umeme unafikia wananchi kwa wakati.
Ibaga kama ilivyo kwa jimbo la Mkalama imepata mbunge Mhe. Allan Kiula huyu mbunge ameonesha kuwa na upendo na wanachi wa jimbo lote la mkalama kwani kiu yake ya kweli ya kuwatumikia wananchi imeanza kuzaa matunda bado asubuhi.