hotchpotch/miracl-hf-unified huggingface dataset:
Mkalatusi
Mikalatusi au mikalitusi (kwa Kiing. gum tree) ni miti na vichaka ya jenasi "Eucalyptus" katika familia Myrtaceae.
Miti hii kiasili inatokea Australia na maeneo jirani ya Australasia. Kuna spishi zaidi ya 700 katika jenasi hii. Spishi 15 pekee ziko nje ya Australia. Siku hizi zinapatikana kote duniani kwa sababu zimepandwa kote katika maeneo tropiki na nusutropiki pamoja na Amerika, Afrika, nchi kando la Mediteranea, Mashariki ya Kati, China na Uhindi. Spishi zilizo nyingi haziwezi kustawi katika maeneo penye jalidi (kama halijoto inashuka chini ya sentigredi 0) maana mikalatusi haziwezi kukauka wakati wa baridi na kama halijoto inashuka mno maji katika matawi na shina inaganda na kuharibu seli zake.
Spishi mbalimbali zimeenezwa duniani kutokana na tabia zao za kukua haraka na hivyo kuwa chanzo cha ubao, kuwa na mafuta ndani yake yenye manufaa mbalimbali na wezo wao wa kukausha kinamasi na hivyo kupunza hatari ya malaria. Hivyo kuna pia upinzani dhidi ya kupanda mikalatusi kwa sababu zinatumia maji mengi.
Mikalatusi inapatikana kama vichaka au miti mikubwa hata mikubwa sana.
Mikalatusi za msituni huwa na shina moja ndefu na kilele cha matawi kisicho kirefu sana. Mkalatusi jitu (Eucalyptus regnans) ni mti wa majani mrefu kabisa; mmoja ulipatikana huko Tasmania mwenye urefu wa mita 97 na mzingo wa mita 20.
Vichaka vya mikalatusi vinafikia kimo cha chini ya mita 10.
Kimo cha miti yao hupangwa kuwa
Karibu spishi zote huwa na majani mwaka wote lakini chache zinatupa majani wakati wa kiangazi. Kama spishi nyingi za familia ya myrtaceae majani huwa na tezi za mafuta.
Hata miti mikubwa mara nyingi hutoa kivuli kidogo tu kwa sababu majani yanatazama chini kwa kusudi la kupunguza athira ya nuru ya jua kwenye kanda la tropiki.
Majani mapya na majani yenye umri mrefu zaidi mara nyingi huonekana tofauti kwa rangi na umbo.
Ganda inaonekana kulingana na umri wa mti. Kama miti yote mkalatusi unaongeza tabaka mpya ya ganda kila mwaka na hivyo kuongeza unene wa shina.
Kwenye spishi mbalimbali tabaka ya nje ya ganda inakauka na kuachana na shina kwa kanda ndefu au kwa vipande-vipande. Spishi nyingine zinashika ganda lililokauka kwenye sehemu ya chini ya shina pekee (kwa Kiingereza inaitwa "black butts" au "half bark"), sehemu ya juu ya shina huwa na ganda nyororo.
Mikalatusi huwa na aina ya mafuta ndani ya majani na ubao yanayoweza kuwaka. Kuna taarifa ya kwamba miti ililipuka wakati wa moto ya msituni. Moto zinaweza kuenea haraka kwenye misitu ya mikalatusi kwa sababu ndimi za moto zinaruka katika vilele vya matawi; katika hali ya joto mafuta kwenye majani huyeyuka kuwa mvuke ambako moto inaenea haraka mno. Miti ya mikalatusi zinaweza kudumisha moto kwa sababu baaada ya kuangamizwa nje kuna sehemu za kuotesha majanai na matwi zinzofichwa ndani ya ganda au kwenye sehemu ya mizizi yao. Pia mbegu ni ngumu haiharibiki haraka na kuota baada ya moto kupita.
Kiaiome
Kiaiome (au Kiayom) ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waaiome. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kiaiome imehesabiwa kuwa watu 750. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiaiome iko katika kundi la Kiramu ya Kati.
Kimurik (Papua)
Kimurik (pia Kinor) ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wamurik. Isichanganywe na lugha ya Kimurik inayozungumzwa nchini Malaysia. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimurik imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimurik iko katika kundi la Kinor.
Uhai
Uhai kwa maana ya biolojia ni jumla ya tabia zinazotofautisha kiumbehai na mata kwa jumla. Hata hivyo kila uhai ulioweza kuchunguzwa na sayansi unapatikana pamoja na mata.
Kati ya tabia hizo kuna uwezo wa kushawishiwa na mazingira, kujipanga, kukua, metaboli na kuzaa. Kila tabia peke yake haifanyi uhai, kwa sababu mojamoja zinaweza kutokea pia kwa mata isiyo hai: fuwele zinakua, ulimi wa moto una umbo maalumu na ndani yake kuna aina ya metaboli inayobadilisha molekuli za nta pamoja na oksijeni ya hewani dioksidi kabonia na maji. Kwa hiyo ni jumla ya tabia zinazothibitisha uwepo wa uhai, lakini hadi leo wataalamu hawajapatana bado ni masharti gani yanayohitajika, kwa sababu kuna tofauti kati ya viumbehai ambazo hazifanani katika tabia zote kwa pamoja.
Uhai unapatikana kwa umbo la viumbehai wanaopangwa katika vikundi vinavyofanana kati yao. Kila kiumbehai hufanywa na vitengo hai ndani yake vinavyoitwa seli.
Dunia yetu ni sayari pekee inayojulikana mpaka sasa ambapo binadamu na viumbehai vingine wanaweza kuishi.
Kuna sababu mbili:
Inakadiriwa kwamba dunia ina miaka bilioni 4.54, na kwamba uhai uliweza kujitokeza juu yake walau miaka bilioni 3.5 iliyopita, baada ya ganda la la nje la dunia ilikauka. Ushahidi wa zamani zaidi ulipatikana huko Greenland (mabaki ya viumbe hai wa miaka bilioni 3.7 iliyopita). Hata hivyo wataalamu wengine wanakadiria miaka bilioni 4.25 na hata 4.4 iliyopita.
Jinsi uhai ulivyoweza kuanza haijajulikana, ingawa zimependekezwa dhana mbalimbali.
Hakika, baada ya kuanza, uhai umejitokeza kwa namna nyingi sana ambazo zimeainishwa na wanabiolojia.
Uhai umeweza kustawi au kudumu katika mazingira tofauti sana, lakini zaidi ya 99% za spishi zote zilizowahi kutokea (zaidi ya bilioni 5) kwa sasa zimetoweka.
Makadirio kuhusu zile zilizopo yanataja spishi milioni 10 hadi 14: kati ya hizo, milioni 1.2 tu zimechunguzwa, wakati zaidi ya asilimia 90 bado.
Bow Down (wimbo)
"Bow Down" ni kibao kikuu kilichotoka katika albamu ya kwanza ya kundi zima la Westside Connection, yenye jina sawa.
Wimbo umekuwa wenye mafanikio makubwa kutoka kwa kundi hili, ukishika nambari 21 kwenye chati za "Billboard" Hot 100, huku ikishika nafasi ya kwanza kwenye chati za rap. Ukiwa miongoni mwa wimbo maarufu kutoka katika nyimbo za West Coast, kibao hiki kimeonekana mara kadhaa katika makompilesheni kadha wa kadha, ikiwa ni pamoja na "Featuring...Ice Cube", "" na albamu ya "Vibao Vikali" ya Ice Cube ya 2001, na nyinginezo. Pia wimbo upo katika filamu ya mwaka wa 2002, "The Hot Chick".
Bow Down
Bow Down ni jina la kutaja albamu ya kwanza kutoka katika kundi babu-kubwa la West coast hip hop/gangsta rap Westside Connection. Albamu ilitolewa mnamo tar. 22 Oktoba, 1996 kupitia studio ya Ice Cube Lench Mob/Priority Records. Albamu imeshirikisha tayarisho kutoka kwa mtayarishaji kama vile Bud'da, QDIII na Ice Cube na wengine wengi tu.
Albamu ilifika nafasi ya pili katika chati za "Billboard" 200 mnamo Novemba 9, 1996, nakala zilizoenda nchi za nje ni 145,000. Imeenda kuuza nakala milioni 1.7, na kutunukiwa platinamu na RIAA mnamo Oktoba 1, 1997. Nyimbo kama King of the Hill, Cross 'Em Out na Put a 'K, na Hoo Bangin' (WSCG Style) zote ni nyimbo za kuponda wengine na waliopondwa ni pamoja na Cypress Hill, Q-Tip na Common.
Albamu imepokea tahakiki kadha wa kadha kutoka kwa watahakiki kadhaa na wapenzi wa muziki, kasoro kutoka kwa yule mtahakiki wa New York Robert Christgau.
Mashine
Mashine ni kifaa kilichobuniwa na binadamu kwa kurahisisha kazi yake.
Mashine vinatumia nguvu inayoelekezwa kwa kutekeleza kazi maalumu.
Kuna mashine zenye vipande vingi vya kuzunguka kama baiskeli au saa.
Kuna mashine vyenye vipande visivyozunguka kama kompyuta au simu.
Kuna vifaa sita vinavyojulikana tangu kale na kuitwa mashine sahili (pia: mashine rahisi). Vinaongeza nguvu ya kani au vinabadilisha mwelekeo wake na kupatikana ndani ya mashine tata yaani mashine zinazojumlisha vipande vingi.
Mashine sahili ni kama zifuatazo:
Mashine tata ni aina ya mashine inayohitaji kani moja au zaidi katika kufanya kazi. Mfano: Baiskeli, Cherehani n.k. kwahiyo mashine tata huundwa na mashine rahisi zaidi ya moja
Ekseli
Ekseli ni nondo au mhimili unaotumiwa kushika gurudumu linalozunguka.
Kuna mitindo miwili ya kuweka ekseli:
Dini ya miungu mingi
Dini ya miungu mingi (pia: upolitheisti, kutoka ing. polytheism) ni aina ya dini inayotambua zaidi ya mungu mmoja na kuabudu mingi.
Mifano mashuhuri ni dini za kale kama zile za Misri ya Kale, Ugiriki ya Kale na Roma ya Kale.
Leo hii dini zinazoamini umoja wa Mungu, kama vile Ukristo na Uislamu, huwa na wafuasi wengi duniani.
Lakini kuna pia wafuasi wengi wa dini zinazosadiki miungu mingi kama vile Uhindu (India) na Shinto (Japani).
Katika Afrika dini asilia mara nyingi zilimjua Mungu mmoja pamoja na mapepo mbalimbali. Hivyo Waafrika hawakuona shida sana kusadiki dini za kimataifa zilizotangaza kuwa Mungu amejifunua kwa binadamu.
Hata Afrika ya Magharibi, ambayo ina dini za kienyeji yenye miungu mingi, wakazi wanazidi kujiunga na dini za Mungu Pekee.
Wavuti wa Walimwengu
Wavuti wa Walimwengu (kifupi WWW, kwa Kiingereza World Wide Web, yaani utando mpana kama ulimwengu) ni sehemu ya intaneti yenye tovuti nyingi. Sehemu nyingine za intaneti, kama huduma ya baruapepe (email) si sehemu ya WWW.
Tovuti za WWW zinafanywa na kurasa zenye matinikivo (hypertext) zinazoelekezana kwa njia ya viungokivo (hyperlinks). Yaliyomo ya tovuti hizo ni mara nyingi matini (habari za kimaandishi) pamoja na picha za mgando na za video, hati za sauti au muziki.
Kati ya lugha za mantikikivo zinazotumiwa zaidi ni HTML.
WWW ulianzishwa mwaka 1989 na Tim Berners-Lee kwenye taasisi ya CERN huko Geneva, Uswisi. Alitunga namna mpya ya ukurasa kwa kutumia lugha ya HTML. Alilenga kupata nafasi ya kubadilishana matokeo ya kazi yake na wataalamu wengine. Kwa maneno yake mwenyewe:
Mnamo Machi 1989 Berners-Lee alitumia kwa mradi wake jina la "Mesh" lililofutwa tena kwa sababu lilikuwa karibu mno na neno "mess" (=fujo). Baadaye alijaribu kutumia majina ya "Mine of Information" (ing. "Mgodi wa habari") au "The Information Mine" lakini vifupi vyao "MOI" (kwa Kifaransa "mimi") na TIM (jina lake mewenyewe) yalikuwa na harufu ya ubinafsi. Pia picha ya "mgodi" ilionekana haifai maana mgodi ni mahali pa kuchukulia kitu lakini wavuti ni pia mahali pa kupelekea habari, si kujipatia pekee.
Hatimaye Berners-Lee alibuni majina ya "Web" ("utando") na "World Wide Web". Jina la "web" lilionekana kufaa vema kutokana na matumizi ya jina katika hisabati kwa wavu wa vinundu ambako kila kimoja kimeunganishwa na kingine.
Berners Lee alibuni misingi mitatu kwa kuanzisha wawuti wa walimwengu:
Pierre Nkurunziza
Pierre Nkurunziza (* 18 Desemba 1963) ni mwanasiasa kutoka nchini Burundi, rais wa taifa hilo tangu mwaka 2005.
Alikuwa mwenyekiti wa chama cha Baraza la Kitaifa la kutetea demokrasia, Burundi (CNDD-FDD) hadi kuchaguliwa kuwa rais.
Tarehe 13 Mei 2015 kundi la wanajeshi wa nchi walitangaza kupinduliwa kwake, lakini saa chache baadaye wakakamatwa.
Nkurunziza alizaliwa mwaka 1963 mjini Bujumbura katika familia ya kabila la Wahutu. Alisoma shule ya msingi kwenye mkoa wa Ngozi.
Babaye Eustache Ngabisha alikuwa mbunge wa Burundi mwaka 1965 akaendelea kuwa mkuu wa mkoa katika mikoa miwili. Mzee aliuawa katika kipindi cha vita ya wenyewe kwa wenyewe mwaka 1972 pamoja na Warundi wengine 400,000 hivi.
Nkurunziza alikuwa mwalimu wa Chuo Kikuu cha Burundi wakati vita ya wenyewe kwa wenyewe ilianza baada ya kuuawa kwa rais wa kwanza aliyechaguliwa kutoka jamii ya Wahutu Melchior Ndadaye mwaka 1993.
Baada ya shambulio la jeshi dhidi ya Wahutu kwenye chuo kikuu alijiunga na kundi la CNDD-FDD mwaka 1995 akawa askari na kupanda ngazi hadi kuwa makamu wa mwenyekiti wa CNDD-FDD mnamo 1998, halafu mwenyekiti mwaka 2001.
Baada ya mapatano ya amani ya mwaka 2003 aliendelea kuwa waziri wa utawala katika serikali ya mpito ya rais Domitien Ndayizeye.
Baada ya ushindi wa CNDD-FDD katika uchaguzi wa 2005 alichaguliwa na bunge kuwa rais. Alichaguliwa tena kwa kura ya wananchi wote mwaka 2010.
Mwaka 2015 alitangaza nia ya kugombea urais tena. Hii imesababisha ghasia kwa sababu wapinzani walidai kufuatana na katiba ya nchi anastahili kuongoza vipindi viwili tu. Mwenyewe pamoja na chama chake anadai ya kwamba mara ya kwanza alichaguliwa na bunge tu na kikatiba anastahili kuchaguliwa mara mbili na wananchi wote.
Tarehe 24 Julai 2015 Tume ya Uchaguzi ilimtangaza Nkurunziza mshindi wa uchaguzi kwa 69.41% za kura. Agathon Rwasa alishika nafasi ya pili kwa 18.99% ingawa alikuwa amehimiza wananchi wasipige kura.
Nkurunziza alilelewa pamoja na ndugu 7. Watano kati yao waliuawa wakati wa vita ya wenyewe kwa wenyewe ya 1993 au katika mapigano kama wanamgambo wa CNDD-FDD. Leo hii ana dada 1 aliye hai.
Uislamu nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati
Uislamu unakadiriwa kuwa asilimia 15 (watu 750,000) ya jumla ya wakazi wa Jamhuri ya Afrika ya Kati, inaufanya kuwa kundi la pili la dini lenye wafuasi wengi baada ya Ukristo wenye asilimia 80.
Uislamu nchini Chad
Uwepo wa awali kabisa wa Uislamu nchini Chad unaweza kuufuatilia tangu enzi za Uqba ibn Nafi, ambaye kizazi chake kinaweza patikana katika makazi yao ya leo huko katika mkoa wa Ziwa Chad. Kwa kipindi ambacho wahamiaji wa Kiarabu wanaanza kufika kutoka mashariki katika karne ya 14 wakiwa katika idadi ndogo kabisa, imani ilikuwa tayari ishajijenga vya kutosha. Uislamishaji nchini Chad ulikuwa unafanyika polepole, tokeo la uenezi mdogo wa ustaarabu wa Uislamu ulikuwa nje kabisa ya mipaka ya kisiasa. Leo hii Wachadi wengi ni Waislamu (55.7%), ambao wengi wao ni dhehebu la Sunni wa Maliki.
Uqba ibn Nafi
Uqba ibn Nafi ( "‘Uqbah ibn Nāfi‘", pia hutajwa kama Oqba ibn Nafi, Uqba bin Nafe, Uqba ibn al Nafia, au Akbah; 622–683) alikuwa jenerali wa jeshi aliyekuwa anatumikia Nasaba ya Wamuawiya, katika vipindi vya Muawiya ibn Abu Sufyan na Yazid ibn Abu Sufyan, ambaye alianza harakati za uenezi wa Uislamu huko Maghrib, ikiwa pamoja na Algeria, Tunisia, Libya na Morocco katika Afrika ya Kaskazini ya leo. Alikuwa mpwa wake 'Amr ibn al-'As. Uqba mara kwa mara huitwa kwa jina la ukoo kama al-Fihri katika kurejelea Banu Fihri, ukoo mmoja uliotokana na kabila la Waquraish. Vizazi vyake vitajulikana kama 'Oqbids' au 'Fihrids'. Uqba ndiye mwanzilishi wa jiji la kitamaduni la Kairouan huko nchini Tunisia.
Uislamu nchini Komori
Kulingana na makadirio yaliyofanywa mwaka wa 2006 na Wamarekani - inasemekana asilimia 98 ya wakazi wa Komori ni Waislamu. Waislamu wengi wa Komori ni Sunni wanaofuata mafunzo ya imam Shafi. Waumini walio wengi ni Waarabu-Waswahili au Waajemi, lakini pia kuna watu wenye asili ya Kihindi.
Uislamu katika Jamhuri ya Demokrasia ya Kongo
Uislamu umepata kuwepo mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo tangu karne ya 18, wakati wafanyabiashara wa Kiarabu kutoka Afrika ya Mashariki walipo lazimika kuingia ndanindani kabisa kwa lengo la kufanya biashara ya pembe za ndovu. Kulingana na ripoti ya kitabu cha CIA, Waislamu ni asilimia 10 tu ya wakazi wote wa Kongo. Hata hivyo, makadirio ya kweli yalifanywa na Pew Research Project wakiwa wamepata asilimia 1.5 tu.
Waislamu wengi wa Kongo ni wa dhehebu la Sunni wanaofuata mafunzo ya imam Maliki, asilimia 10 Washia na asilimia 6 nia Ahmadia.
Uislamu katika Jamhuri ya Kongo
Uislamu katika eneo la Jamhuri ya Kongo ulifika katika karne ya 19 wakati wafanyabiashara kutoka Afrika ya Mashariki walifika kwa biashara ya pembe za ndovu na ya watumwa. 
Kuna makadirio tofauti kuhusu idadi ya Waislamu nchini kati ya asilimia 1.5 hadi 10.
Mnamo mwaka wa 2005 msikiti mpya mkubwa ulijengwa mjini Brazzaville. Ni kwamba wafanyakazi wengi wa mijini ni wahamiaji kutoka Afrika ya Magharibi na Lebanon, na baadhi kutoka Afrika ya Kaskazini. Wahamiaji kutoka Afrika Magharibi hasa ni kutoka Mali, Benin, Togo, Mauritania na Senegal. Walebanoni wengi ni Sunni. Pia kulikuwa na kundi kubwa la Waislamu kutoka Chad.
Waislamu walio wengi ni Wasunni wa madhhab ya Maliki, wachache Washia au Waahmadiyya.
Siku tukufu za Kiislamu hazitajwi kitaifa; lakini, zinaheshimiwa. Waajiri wanawakubalia likizo wale ambao wanataka kupumzika na sikukuu zao hazimo katika kalenda ya taifa.
Kirundi
Kirundi ni lugha ya Kibantu inayotumika na watu milioni kumi au zaidi hasa nchini Burundi lakini pia katika maeneo ya jirani ya Tanzania, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Uganda. Ndiyo lugha ya taifa na mojawapo ya lugha rasmi za Burundi.
Wanaosema Kirundi na Kinyarwanda, lugha rasmi ya Rwanda, wanasikilizana bila shida.
Kwa kiasi kikubwa sana hata Waha na Wahangaza wa Tanzania wanasikilizana nao.
Uliberali
Uliberali ni falsafa, mtazamo au msimamo wa kupenda uhuru na usawa katika jamii.
Falsafa hiyo imebadilikabadilika katika mfululizo wa nyakati kuanzia msisitizo juu ya ubinafsi hadi ule juu ya ustawi wa jamii.
Vilevile Waliberali wanatofuatiana kadiri ya nchi husika, lakini kwa jumla wanatetea uhuru wa dhamiri, uhuru wa dini, uhuru wa mawazo, uhuru wa kusema na kuandika, haki za kiraia, demokrasia, serikali kutokuwa na dini maalumu na ushirikiano wa kimataifa.
Mzizi wa jina hilo ni neno la Kilatini "liber", yaani "huru".
Uliberali ulijitokeza kwa mara ya kwanza katika siasa wakati wa Falsafa ya Mwangaza (Enlightenment), ambapo ilikubaliwa na wanafalsafa na wachumi wengi katika nchi za Magharibi dhidi ya mila za usharifu, dini rasmi na ufalme usio na katiba.
Mwanafalsafa wa karne ya 17 John Locke huko Uingereza ndiye anayehesabiwa mara nyingi kama mwanzilishi wa uliberali. Locke alitetea hoja ya kwamba kila mtu ana haki asili za kuishi, kuwa huru na kumiliki, akiongeza kwamba serikali hazitakiwi kutenda kinyume cha haki hizo.
Falsafa hiyo ilichangia mapinduzi katika nchi mbalimbali, kama vile Mapinduzi ya Marekani na Mapinduzi ya Kifaransa na baada ya hapo ilienea haraka Ulaya na Amerika.
Katika karne ya 20, Uliberali ulizidi kuenea kutokana na ushindi wa nchi zilizoufuata katika vita vikuu vyote viwili.
Hadi leo, vyama vya Kiliberali vinaendelea kutawala au kuathiri nchi mbalimbali duniani kote, na ubepari, kama tokeo la kulinda sana soko huria kwa msingi wa uliberali, ndio mfumo wa uchumi ulioenea karibu duniani kote baada ya ukomunisti kushindikana Urusi na katika nchi nyingine kadhaa.
Hata hivyo hoja nyingi zinazidi kutolewa dhidi ya ubepari na uliberali kwa jumla, kutokana na kuacha umati wa watu pembezoni mwa jamii kwa kuzidiwa katika ushindani usioratibiwa kati ya nchi zilizoendelea na nchi zinazoendelea, watu tajiri na mafukara.
Ulezi
Ulezi (wingi malezi) ni punje ya mlezi au mwele (aina ya nafaka) ambao hulimwa katika sehemu zenye hali ya ukame.
Unga wake hutumika kutengenezea ugali, uji na kadhalika, hasa kwa wagonjwa.
Uhuru wa dhamiri
Uhuru wa dhamiri ni uhuru ambao wengi wanakubali kwamba ni mojawapo kati ya haki za msingi za binadamu.
Dhamiri ni kiini cha mtu ambamo anachukua maamuzi yake mwenyewe kuhusu maadili ambayo ayafuate katika nafasi fulani.
Ndiyo sababu hatakiwi kulazimishwa kwenda kinyume cha moyo unavyomtuma, hata kama wengine wengi wanafanya tofauti.
Ndoto ya chumba chekundu
Ndoto ya Chumba Chekundu ni riwaya kutoka nchini China iliyotungwa katikati ya karne ya 18. Inahesabiwa kati ya riwaya 4 muhimu zaidi katika fasihi ya China. Mwandishi wake alikuwa Cao Xueqin (kwa Kichina: 曹雪芹).
Riwaya inasimulia habari za familia ya kikabaila ya Jia, mafanikio na hatimaye anguko lao.
Kenye kitovu cha masimulizi iko hadithi ya Jia Baoyu anayelelewa katika nyumba ya wazazi matajiri. Ana maisha mema bila mahangaiko kuhusu riziki zake; hahitaji kufanya kazi. Lakini haridhiki na maisha na hatimaye anaachana na dunia na kuwa mtawa.
Uhusiano wake na wanawake walio muhimu maishani mwake unasimuliwa kwa upana. Kutokana na nafasi kubwa ambayo wanawake wanapewa, riwaya hii imeitwa ya kifeministi.
Watendaji wengi wa riwaya wanaonyeshwa wakiwa vijana na hivyo kitabu hiki kilipendwa sana na vijana wa China kabla ya mapinduzi ya utamaduni.
Lugha ya "Ndoto ya Chumba Chekundu" ilikuwa lugha ya kawaida jinsi watu walivyosema kati yao, si lugha iliyotazamiwa kuwa sanifu wakati ule ambayo haikutumiwa katika majadiliano.
Ufeministi
Ufeministi (kutoka mzizi wa Kilatini "femina", yaani "wa kike"; kwa Kifaransa "féminisme" linamaanisha harakati ya ukombozi wa wanawake‎) ni jina linalojumlisha aina nyingi za misimamo, itikadi na matapo tofautitofauti yanayochanga lengo kuu la kutetea haki za wanawake dhidi ya ubaguzi wa jinsia uliotawala dunia kwa muda mrefu sana upande wa siasa, uchumi, utamaduni, dini na jamii kwa jumla.
Wafuasi wa nadharia hii wanashikilia kwamba, pana haja ya kuwa na usawa wa kijinsia licha ya kuwapo kwa tofauti za kimaumbile.
Kati ya haki hizo za msingi, ufeministi umepigania kwa mfano zile za kupiga kura, kupata vyeo serikalini, kufanya kazi, kulipwa mshahara, kumiliki, kupata malezi, kufanya mikataba sawa na wanaume n.k.
Ufeministi umepinga pia ubakaji wa aina zote.
Ufeministi ni kati ya matapo yaliyochangia zaidi mabadiliko katika jamii.
Katika historia harakati za kudai haki za wanawake zilianza katika Ulaya wakati haki za binadamu zilipoanza kutangazwa, ambazo awali zilijadiliwa kwa wanaume pekee.
Harakati ya kuwapa wanawake haki za kupiga kura kwenye uchaguzi wa kisiasa ilikuwa kampeni ya awali kuanzia karne ya 19.
Mgawanyiko umeanza kujitokeza kati ya wale wanaotaka wanawake wafanane kabisa na wanaume na wale wanaoona umuhimu wa kutunza upekee wa mwanamke katika uhusiano wa kukamilishana na mwanamume. Kwa mfano:
Nyigu
Nyigu ni wadudu wa nusuoda Apocrita katika oda Hymenoptera wasio nyuki au sisimizi. Wadudu hawa wote ni mbuai au vidusia lakini ni lava tu ambao hula mawindo au mwathirika. Wadudu wapevu hula mbochi, mbelewele au vitu vyingine vyenye sukari. Nyigu mbuai hukamata wadudu (viwavi mara nyingi) au arithropodi wengine. Huwaweka katika tundu ardhini au katika tundu lililoundwa kwa matope au kwa aina ya “karatasi” baada ya kuwapooza kwa sumu katika ganglioni kuu. Halafu nyigu hulitaga yai juu ya mdudu aliyekamatwa. Huyu aendelea kuwa hai na kwa hivyo lava wa nyigu akitoka kwenye yai anapata chakula kisichooza. Hata mdudu bila bahati afa tu akiwa ameliwa takriban kabisa. Jambo la nyigu vidusia linafanana lakini nyigu hawa huacha mwathirika ambapo alimpata. Hutaga yai au mayai juu au ndani yake na lava wakitoka kwenye mayai wanaanza kula mwathirika. Kwa sababu ya mwenendo huu nyigu vidusia hutumika sana kwa kufanya udhibiti wa kibiolojia dhidi ya visumbufu.
Kinyume na nyigu wengine spishi za familia Chalcidae (nyigu-kidutu) husababisha vidutu kwa majani ya mimea na lava hula tishu yao. Spishi jamaa za familia Agaonidae (nyigu-makuyu) huyataga mayai yao katika ovari za maua ya mikuyu.
Kuna majina mbalimbali kwa makundi ya nyigu, kama vile: bunzi, dondora, mavu, nyigu-kidutu, nyigu-makuyu na uvi.
Kasimwelekeo
Kasimwelekeo (pia velositi kutokana na Kiingereza "velocity") ni kipimo cha kasi ya mwendo wa kitu kuelekea mahali fulani.
Katika fizikia kasimwelekeo inataja muda unaohitajika kupeleka kitu kutoka mahali pamoja kwenda mahali pengine. Kwa hiyo ni kipimo kinachounganisha habari mbili yaani kasi na mwelekeo. Kipimo cha aina hii huitwa kipimo vekta.
Kwa mfano gari linaelekea kusini kwa kasi ya 70 km/h. Habari hizi kwa pamoja ni kasimwelekeo.
Kama kitu kinazunguka kwenye duara mara moja na kufikia pale kilipotoka hakikuondoshwa. Kwa hiyo uondoshaji wake ni = sifuri na hivyo hata kasimwelekeo ni sifuri. Hii ni tofauti na kasi ya kitu kile katika mwendo wa kuzunguka.
Kasimwelekeo ni lazima iwe na mwelekeo pia.
Kihunjara-Kaina Ke
Kihunjara-Kaina Ke ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wahunjara na Wakaina Ke. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kihunjara-Kaina Ke imehesabiwa kuwa watu 8770. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihunjara-Kaina Ke iko katika kundi la Kibinanderean.
Dola la Rakhaing
Dola la Rakhaing (pia Arakan) ni dola ndani ya taifa ya Myanmar (Burma) lililopo kwenye pwani la magahribi la nchi hii. Inapakana na Bangladesh.
Lina eneo la kilomita za mraba 36,762 na wakazi 3,118,963. Makao makuu yapo mjini Akjab unaoitwa pia Sittwe. Milima ya Arakan inafikia kimo cha mita 3,063 metres kwenye Victoria Peak. Baharii kuna visiwa vikubwa kadhaa.
Wakazi wa Rakhaing ni kutoka vikndi viwili hasa. Warakhaing wako wengi katika kusini. Katika kaskazini karibu na mpaka wa Bangladesh na kwenye pwani wakazi wengi ni Rohingya. Kuna pia makabila madogomadogo hasa mlimani wa nasaba na lugha tofauti.
Warakhaing ni Wabuddha wanatumia lugha iliyo karibu na Kiburma. Warohingya ni Waislamu na lugha yao ni karibu na Kibengali. Miaka ya nyuma kulikuwa na mapigano kati ya vikundi hivi viwili. Kuna ubaguzi mkali dhidi ya Warohingya wakishtakiwa eti si wananchi kweli bali wahamiaji kutoka Bara Hindi. Tangu 1983 waliondolewa uraya wa Burma wengi wamekuwa wakimbizi.
Mkuyu
Mikuyu ni miti ya jenasi "Ficus". Kwa kawaida hii ni miti mikubwa. Maua, na kwa hivyo matunda pia, huota kutoka shina na matawi makubwa. Matunda huitwa makuyu. Mkuyu unaopandwa na ambao matunda yake huliwa sana, una jina lake: mtini, na matunda yake matini. Kuna kadiri ya spishi 800 za mikuyu.
Makuyu siyo matunda kwa kweli. Tabaka la nje ni sehemu ya tawi iliyojifunga katika tufe na huitwa sikonio (syconium). Mkabala na kikonyo kuna tundu dogo liitwalo ostioli. Maua yapo upande wa ndani wa ukuta wa sikonio. Uchavushaji wa maua hufanyika na nyigu wadogo sana (nyigu-makuyu). Jike la nyigu, ambao ametoka kwenye sikonio nyingine na amepambwa na chavua, aingia kupitia tundu dogo kwa nguvu akipoteza mabawa yake. Halafu ataga mayai katika ovari za maua na sawia achavusha stigma. Baada ya kutoka kwenye mayai lava wala tishu za maua. Madume wakiwa wamekuwa wapevu hawana mabawa na wapanda majike tu. Halafu watoboa tundu katika sikonio ili kuacha majike watoke na baadaye madume wafa. Kila spishi ya mkuyu ana spishi yake (au zake) ya(za) nyigu maalum.
Warohingya
Warohingya ni kundi lenye utamaduni wa Kiislamu katika Myanmar (Burma) ya magharibi linaloishi katika Dola la Rakhaingla (Arakan) nchini Myanmar (Burma) hasa. Makundi mengine kutoka kwao wako pia nchini Bangla Desh. Wanaongea lugha ambalo ni karibu na Kibengali.
Kwao nyumbani hawakubaliwi kama wazalendo iandaiwa ya kwamba walihamia hapa kutoka Bara Hindi hasa wakati wa Uhindi wa Kiingereza. Tangu 1983 waliondolewa uraia wa Burma. Kulikuwa na mawimbi ya mashambulio kutoka majirani yao ya Kiburma.
Mnamo mwaka 2013 takriban Rohingya 735,000 walikadiriwa wakiishi nchini Myanmar (Burma) hasa katika kaskazini ya mkoa na kwenye sehemu za pwani. Hapo ni asilimia 80-98 za wakazi. Zaidi ya milioni 1 wamekadiriwa kuishi nje ya nchi, wengi wakiwa wakimbizi.
Taasisi za kimataifa zimesema kuwa Warohingya wako kati ya vikundi wa watu wanaoteswa zaidi duniani.
Mwaka wa 2015, hali ya kusikitisha ya wakimbizi Warohingya kwenye bahari ya Kihindi iliripotiwa kipana na vyombo vya habari vya kimataifa.
Simon Msuva
Simon Happygod Msuva (amezaliwa 3 Desemba  1993 jijini Dar es Salaam, Tanzania) ni mchezaji wa kandanda ambaye anacheza nafasi ya winga mshambuliaji katika timu ya Al Jadida kutoka nchini Moroko .
Msuva ni mfungaji bora wa Ligi kuu ya Vodacom Tanzania Bara kwa msimu wa 2014-2015: alifunga magoli kumi na saba. Mwaka 2016-2017 aliibuka tena mfungaji bora akiwa na magoli kumi na nne. Pia alikuwa mfungaji bora katika Kombe la Mapinduzi lililofanyika mwaka 2015 akifunga magoli manne.
Bwana Msuva amewahi kufanyiwa majaribio katika klabu inayoshiriki ligi kuu ya Afrika Kusini ambayo ni Bidvest na majaribio hayo akaweza kufanikiwa lakini klabu yake ya Young Africans Sc waligoma kumuuza winga huyu kutokana na makubaliano na timu hiyo.
Mwanzoni mwa mwaka wa 2017, aliingia mkataba kuchezea na kilabu ya Al Jadida ya nchini Moroko.
Azam FC 2010-2011
Moro United 2011-2012
Young Africans SC 2012-2017
Merir
Merir ni kisiwa cha Palau. Kiko upande wa Kusini-Mashariki wa kisiwa cha Pulo Anna. Eneo la kisiwa ni 0.9 km². Kuna kijiji kimoja tu kisiwani ambacho huitwa Melieli. Mwaka wa 2000 idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa watano tu. Watu wakaao kisiwani kwa Merir huongea Kisonsorol.
Tobi
Tobi ni kisiwa cha Palau. Kiko upande wa Kusini-Magharibi wa kisiwa cha Merir. Eneo la kisiwa ni 0.85 km². Idadi ya watu kisiwani ni takriban 30 tu. Watu wakaao kisiwani kwa Tobi huongea Kitobian.
Orodha ya lugha za Namibia
Orodha hii inaorodhesha lugha za Namibia:
Toi
Toi "(ing. toy)", pia kichezeo ni kitu cha kuchezea, hasa kwa watoto.
Mifano yake ni mwanasesere, mpira au gololi. Lakini si watoto pekee wanaotumia toi hutumiwa pia na watu wazima au wanyama. Kwa mfano paka hupenda kucheza kwa mpira.
Katika mazingira ya kijadi watoto wanatumia vitu vinavyopatikana kiasili kama mawe na mafimbo. Halafu wanatumia udongo wa kushikana (kama udongo wa mfinyazi) na kufinyanga vidoli.
Mahali pengi wazazi waliwatengenezea watoto toi za aina mbalimbali. Watoto walipewa pia au kujitengenezea vifaa vidogo vya kufanana na vifaa vya wtu wazima. Mifano ni pinde na mishale midogo, au sufuria za kuiga shughuli za wakubwa.
Katika mazingira ya mjini watu walianza kutengeneza toi na kuziuza.
Katika utamaduni wa Ugiriki ya Kale ilikuwa kawaida ya kwamba watoto walitoa vichezeo kama sadaka kwa miungu kwenye hekalu wakati wa kubalehe kama ishara ya kwamba wamekuwa wakubwa sasa.
Katika mazingira ya kisasa toi zimekuwa biashara kubwa. Hutengenezwa viwandani na kupelekwa kote duniani. Kwa mfano huko Marekani biashara ya vitu vya kuchezea ilikuwa na thamani ya bilioni 22.9 za dolar za Marekani. Asilimia 88 za biashara hii ilikuwa kwa watoto wenye umri wa miaka 0–11. Asilimia 75% za vichezeo vyote vilivyouzwa Marekani vilitengenezwa huko China.
Mforosadi
Miforosadi (pia mifurusadi) ni miti ya jenasi "Morus" katika familia Moraceae. Kwa kawaida miti hii si mikubwa sana. Matunda yao huitwa maforosadi na yale ya spishi kadhaa huliwa sana duniani. Majani ya mforosadi mweupe, na spishi nyingine pia, hutumika kwa kulisha viwavi wa nondo wa hariri.
Yoga
Yoga ni mazoezi ya kiroho na kimwili yenye asili katika falsafa ya Uhindi. 
Tangu miaka ya 1980 yoga ilisambaa pia nje ya Uhindi katika nchi za magharibi kama mazoezi ya kimwili. Katika utamaduni wa Kihindi yoga inatekelezwa pamoja na jitihada za kiroho na kidini kwenye msingi wa Uhindu na pia Ubuddha. Mtu anayefanya mazoezi ya yoga huitwa yogi.
Shabaha ya mazoezi ya yoga ni kujikamilisha kama binadamu mwenye mwili, nafsi na roho. Hapa ni wazo muhimu kutawala tamaa za mwili na roho zinazotazamiwa kama kizuizi kwenye njia ya kufikia ukamilifu. Kwa hiyo mwanafunzi wa yoga apate kujifunza nidhamu ya ndani na nidhamu ya kimwili.
Njia muhimu kuelekea shabaha hii ni kufanya mazoezi ya kudhibiti pumzi na kumakinisha fikra na hisia. Watendaji na walimu wa yoga huamini ya kwamba mazoezi haya yanachangia kwenye afya ya kimwili na kiroho. Kujifunza mikao fulani ya mwili ni mbinu ya kufikia shabaha za yoga.
Yoga ilisambazwa na walimu kutoka Uhindini katika Ulaya na Marekani. Katika nchi hizi za magharibi ni zaidi mazoezi ya kimwili na elimu ya mikao yaliyopokelewa bila kuelewa asili katika roho ya Uhindu na falsafa yake. Yoga imependekezwa kama mbinu za kunpunza matatizo ya afya, kuimarisha musuli na hasa uti wa mgongo kwa watu wanaoketi muda mrefu ofisini, na kupunguza dhiki na shinikizo ya maisha ya kisasa (stress). Kwa hiyo matumizi yayoga inafanana kiasi na aina ya michezo.
Kiasi mazoezi ya yoga yanaweza kufanana na taamuli za kiroho jinsi zinavyopatikana pia katika dini kama Ukristo na Uislamu.
Madhehebu kadhaa za Ubuddha yanajua mazoezi yanayofanana na yoga, hasa upande wa Zen. Hapa njia za kutawala pumzi na fikra zinafundishwa pia, pamoja na mikao mbalimbali ya mwili. Ilhali kulikuwa na kipindi ca athira kubwa ya Kibuddha katika Uhindi inawezekana ya kwamba sehemu za mazoezi ya Yoga zina asili katika Ubuddha.
Visiwa vya Juan Fernandez
Visiwa vya Juan Fernandez viko katika bahari ya Pasifiki, vina asili ya volkeno na ni sehemu ya Jamhuri ya Chile.
Kwa jumla vina eneo la kilometa mraba 99.6 na wakazi 900 wanaotegemea utalii na uvuvi.
Kisiwa cha Salas y Gomez
Kisiwa cha Salas y Gomez kiko katika bahari ya Pasifiki na ni sehemu ya Jamhuri ya Chile.
Kina eneo la kilometa mraba 0.15 na hakina wakazi.
Visiwa vya Desventuradas
Visiwa vya Desventuradas (yaani Visivyobahatika) viko katika bahari ya Pasifiki na ni sehemu ya Jamhuri ya Chile.
Kwa jumla vina eneo la kilometa mraba 5.36 na havina wakazi wa kudumu.
Visiwa vya Ildefonso
Visiwa vya Ildefonso viko katika bahari ya Pasifiki kusini na ni sehemu ya Jamhuri ya Chile.
Kwa jumla vina eneo la kilometa mraba 0.2 na havina wakazi.
Visiwa vya Diego Ramirez
Visiwa vya Diego Ramirez viko katika bahari ya Pasifiki kusini na ni sehemu ya Jamhuri ya Chile.
Kwa jumla vina eneo la kilometa mraba 1 na havina wakazi.
Anton Praetorius
Anton Praetorius ( Lippstadt, Ujerumani, 1560– Laudenbach an der Bergstrasse, 6 Desemba 1613), alikuwa mchungaji wa Kiprotestanti.
Alikuwa mwanateolojia katika kanisa la John Calvini. Tena alikuwa mwandishi wa vitabu.
Alipiga vita ile desturi mbaya ya kushtaki watu fulani barazani hivi tu kuwa wachawi. Vilevile alipiga vita ili mateso ya wale walioshtakiwa yaondolewe.
Baraka
Baraka ni tendo la kumtakia au kumuombea mtu mema, hasa kutoka kwa Mungu. Pengine mtendaji ana mamlaka fulani juu ya yule anayeombewa (kwa mfano ni mzazi), hasa katika dini husika (kwa mfano ni kuhani).
Baraka zinaweza kulenga maisha ya kawaida (afya, uhai, uzazi, amani, mafanikio n.k.) au mema ya kiroho zaidi (utakaso).
Uyahudi ulistawisha sana baraka (kwa Kiebrania בּרכה, berâkhâh, wingi ni "Berakhot") hasa kwa ibada za Hekalu la Yerusalemu, lakini pia nyumbani.
Mara nyingi hizo baraka zilitolewa baada ya mtu kutimiza amri fulani ya Mungu ("mitzvah").
Muhimu kuliko zote ni Baraka ya kikuhani iliyotolewa na mwanamume wa ukoo wa Haruni ("kohen") inavyoelekezwa katika kitabu cha Hesabu 6:23-27.
Kufuatana na urithi wa Uyahudi na wa Yesu mwenyewe hasa katika Kupaa mbinguni, Ukristo toka mwanzo ulitumia baraka katika liturujia yake, hasa kama hatima.
Ni hivyo katika Makanisa ya mashariki na ya magharibi vilevile.
Neno la Kigiriki lenye maana ya kubariki ni εὐλογία, eulogia, ambalo kama lile la Kilatini (benedictio) linaundwa na maneno mawili ("εὐ", "bene", vizuri + "λογία", "dictio", usemi). Neno la Kiingereza ("benediction") na la lugha nyingine mbalimbali limekopwa kutoka Kilatini.
Baraka inaweza kutoka neno kwa neno katika Biblia (kwa mfano kutoka Nyaraka za Mtume Paulo), au kutungwa na mtoaji au kuwa na mchanganyiko wa hayo mawili.
Moja kati ya ibada zinazopendwa zaidi na Wakatoliki ni baraka kuu, ambayo inatolewa na Mkleri kwa kushika mikononi Mwili wa Kristo baada ya kuuabudu kwa muda fulani, hata masaa, ukiwa juu ya altare umezungukwa na mishumaa.
Katika Kanisa Katoliki zina pia umuhimu wa pekee baraka ya Papa au ya mwakilishi wake na baraka ya mwisho kwa wagonjwa mahututi .
Kati ya Waorthodoksi baraka zinatumika kwa wingi zaidi, hata mwanzoni kabisa mwa ibada. Hata hivyo ya mwisho ndiyo muhimu zaidi. Padri anabariki kwa mkono wa kulia, ila askofu kwa mikono yote miwili. Baraka za fahari zaidi zinaweza kutolewa kwa kutumia sanamu ndogo ya msalaba.
Katika madhehebu mengi ya Uprotestanti, kiongozi wa ibada ananyosha mikono juu ya waumini kama alivyoelekeza Martin Luther katika Deutsche Messe.
Katika Uislamu hakuna ukuhani, lakini muumini yeyote anabariki wenzake kwa kuwaambia kila wanapokutana السلام عليكم ورحمة الله وبركاته, as-salāmu alaikum wa rahmatul-lāhi wa barakātuh, yaani "Amani, huruma na baraka za Mungu viwe juu yenu".
Pantokrator
Pantokrator ni aina mojawapo ya michoro ya Yesu Kristo ambayo inalenga kumtangaza kuwa Mwenyezi Mungu.
Sababu ni kwamba neno hilo la Kigiriki "Παντοκράτωρ" lilitumiwa na watafsiri wa kwanza wa Biblia ya Kiebrania kwa ajili ya majina mawili ya Mungu: "YHWH Sebaoth" (Bwana wa majeshi) na "El Shaddai" (Mwenyezi Mungu).
Mlinganyo
Mlinganyo (kutoka kitenzi "kulinga") katika hisabati (aljebra) ni kauli inayosema kuwa viwango viwili ni sawa yaani vinalingana. Milinganyo yote hutumia alama ya "="
kama vile 
2 + 3 = 5
ambayo inasema "mbili ongeza tatu inalingana na tano".
Mlinganyo wa undani zaidi unatumia alama kwa viwango visivyojulikana awali na vinapaswa kugunduliwa,
Mfano :
3x + 3 = 9
Suluhisho linapatikana kwa kufuata hatua zinaopeleka "x" peke yake upande mmoja wa mlinganyo. Hatua hizi zinapaswa kuwa sawa pande zote mbili:
Hapo kazi ni kujua maana ya x ni nini ambayo ni 2 katika mfano huu.
Kanuni ya Imani ya Nisea-Konstantinopoli
Kanuni ya Imani ya Nisea-Konstantinopoli ni fomula rasmi ambayo ilipitishwa na Mtaguso wa kwanza wa Nisea (325) ikakamilishwa na Mtaguso wa kwanza wa Konstantinopoli (381) ili kubainisha imani sahihi ya Kanisa Katoliki dhidi ya uzushi, hasa wa Ario na wafuasi wake.
Katima mazingira hayo, lengo kuu lilikuwa kwanza kumkiri Yesu kama Mungu kweli sawa na Baba, halafu kwamba Roho Mtakatifu anastahili kuabudiwa pamoja na Baba na Mwana (Utatu Mtakatifu).
Hadi leo hiyo kanuni ya imani inatumika sana katika madhehebu mengi ya Ukristo, hata kama sehemu ya liturujia.
Kwa Kiswahili, Kanisa Katoliki linatumia tafsiri hii:
Nasadiki kwa Mungu mmoja Baba mwenyezi,
Muumba wa mbingu na dunia
na vitu vyote vinavyoonekana na visivyoonekana.
Nasadiki kwa Bwana mmoja, Yesu Kristo, Mwanae pekee wa Mungu, 
aliyezaliwa kwa Baba tangu milele yote.
Mungu aliyetoka kwa Mungu, mwanga kwa mwanga,
Mungu kweli kwa Mungu kweli,
aliyezaliwa, bila kuumbwa, mwenye umungu mmoja na Baba:
ambaye vitu vyote vimeumbwa naye.
Alishuka kutoka mbinguni,
kwa ajili yetu sisi wanadamu, na kwa ajili ya wokovu wetu.
Akatwaa mwili kwa uwezo wa Roho Mtakatifu
kwake yeye Bikira Maria, akawa mwanadamu.
Akasulubiwa kwa ajili yetu sisi,
kwa mamlaka ya Ponsyo Pilato;
akateswa, akafa, akazikwa,
siku ya tatu akafufuka, kadiri ya Maandiko,
akapaa mbinguni,
amekaa kuume kwa Baba.
Atakuja tena kwa utukufu, kuwahukumu wazima na wafu,
nao ufalme wake hautakuwa na mwisho.
Nasadiki kwa Roho Mtakatifu, Bwana mleta uzima:
atokaye kwa Baba na Mwana.
Anayeabudiwa na kutukuzwa, pamoja na Baba na Mwana:
aliyenena kwa vinywa vya manabii.
Nasadiki kwa Kanisa moja, takatifu, katoliki, la Mitume.
Naungama ubatizo mmoja kwa maondoleo ya dhambi.
Nangojea na ufufuko wa wafu,
na uzima wa milele ijayo. Amina.
Tunaweza kulinganisha matoleo hayo mawili ya Kigiriki kama ifuatavyo:
Mwishoni mwa karne ya 6, baadhi ya makanisa ya Kilatini yaliongeza neno "Filioque" ("na (kwa) Mwana") ambalo lilipingwa na Makanisa ya Kiorthodoksi kama upotoshaji wa imani juu ya mahusiano kati ya nafsi tatu za Mungu
Idara husika ya Kanisa Katoliki huko Vatikano iliweka wazi mwaka 1995 kwamba, kama maneno ya Kigiriki "καὶ τοῦ Υἱοῦ" ("na kwa Mwana") yangeongezwa kwa ἐκπορεύομαι yangekuwa ya kizushi kweli lakini neno "Filioque" si la kizushi likiongezwa kwa neno la Kilatini "procedit" kwa kuwa hilo si sawa na ἐκπόρευμαι
Filioque
Filioque ni neno la Kilatini lenye maana ya "na (kwa) Mwana".
Linapatikana katika Kanuni ya Imani inayotumiwa na Wakatoliki hasa katika ibada ya siku ya Jumapili mwishoni mwa liturujia ya Neno kama itikio la kukubali Neno la Mungu lililotangazwa.
Neno hilo liko mwanzoni mwa sehemu ya tatu ya Nasadiki, ambayo inakiri imani kwa Roho Mtakatifu:
"Nasadiki kwa Roho Mtakatifu, Bwana mleta uzima:
atokaye kwa Baba na Mwana.
Anayeabudiwa na kutukuzwa, pamoja na Baba na Mwana:
aliyenena kwa vinywa vya manabii."
Neno hilo ni maarufu kutokana na suala la teolojia lililojitokeza baada ya baadhi ya makanisa ya Kilatini kuliongeza (mwishoni mwa karne ya 6) katika Kanuni ya Imani ya Nisea-Konstantinopoli iliyoanza kutumika katikati ya Misa.
Bila makubaliano ya kimataifa, neno hilo liliingizwa katika hiyo fomula rasmi ambayo ilipitishwa na Mtaguso wa kwanza wa Nisea (325) ikakamilishwa na Mtaguso wa kwanza wa Konstantinopoli (381) ili kubainisha imani sahihi ya Kanisa Katoliki dhidi ya uzushi, hasa wa Ario na wafuasi wake.
Ndiyo sababu neno Filioque lilipingwa na Makanisa ya Kiorthodoksi kama upotoshaji wa imani juu ya mahusiano kati ya nafsi tatu za Mungu.
Suala hilo lilichangia sana farakano la miaka 1000 hivi kati ya Ukristo wa Mashariki na Ukristo wa Magharibi kwa sababu lilihusu kiini chenyewe cha imani, yaani fumbo la Utatu Mtakatifu.
Baada ya ekumeni kustawi katika karne ya 20, idara husika ya Kanisa Katoliki huko Vatikano iliweka wazi mwaka 1995 kwamba, kama maneno ya Kigiriki "καὶ τοῦ Υἱοῦ" ("na kwa Mwana") yangeongezwa kwa "ἐκπορεύομαι" yangekuwa ya kizushi kweli lakini neno "Filioque" si la kizushi likiongezwa kwa neno la Kilatini "procedit" kwa kuwa hilo si sawa na "ἐκπόρευμαι"
Ni kwamba neno la Kigiriki "ἐκπόρευμαι" lina maana ya "kuvuviwa", nalo linaeleza namna gani Roho Mtakatifu anatokana na Baba, tofauti na ile ya Mwana ambayo ni ya "kuzaliwa". Kumbe neno la Kilatini "procedit" lina maana ya "kufuata, kuandamana na", nalo linaeleza kwamba Roho Mtakatifu si nafsi ya kwanza; basi Wakristo waliotumia lugha hiyo waliona afadhali kuweka wazi kwamba si nafsi ya pili pia, bali ya tatu, baada ya Baba "na Mwana".
Itikio la Waorthodoksi kwa maelezo hayo linaweza kutia tumaini la uelewano kwa siku zijazo, huku majadiliano yakiendelea.Kamati ya pamoja ilitamka mwaka 2003 kwamba suala hilo halitoshi tena kudai farakano lidumu.
Kwa kuwa maneno yaliingizwa bila makubaliano na hayafai kuongezwa katika Kigiriki, Papa Yohane Paulo II na Papa Benedikto XVI walitumia kanuni ya imani ya Nisea-Kostantinopoli bila nyongeza walipoungana na Patriarki Dimitri I na Patriarki Bartholomayo I katika kukiri imani hadharani pamoja.
Vikoza
Vikoza ni kitongoji katika kata ya Tchenzema, tarafa ya Mgeta, Wilaya ya Mvomero ya mkoa wa Morogoro.
Watu wa Vikoza wamejikita zaidi katika kilimo. Mazao ambayo wakulima hao huyalima ni pamoja na mahindi, maharage, viazi vya aina zote, matunda na kadhalika.
Ulinganifu
Ulinganifu (pia: mpachano, "ing." "symmetry" ) ni tabia ya maumbo na magimba yenye sehemu zinazolingana. Kama sehemu za kitu ni kama pacha zinaitwa linganifu.
Miili ya viumbehai wengi inafuata muundo wa ulinganifu kwa sababu macho, masikio, mikono, miguu na viungo vingine (si vyote!) viko mahali sawa upande wa kushoto kama upande wa kulia. Hii ni kama taswira geu inayoakisiwa. Mfuno huu unaweza kuitwa ulinganifu wa mstari kwa sababu sehemu pacha ya geu inatokea kwenye mstari wa kioo au jira ya ulinganifu.
Kuna mfumo wa pili unaofuata nukta ya ulinganifu (pia: nukta ya pacha). Hapo pande mbili zina umbali sawa na kitovu ambacho ni nukta ya ulinganifu.
Kamusi Sanifu ya Kompyuta
Kamusi Sanifu ya Kompyuta (KSK) ni kamusi ya Kiswahili iliyotolewa mwaka 2011 na Taasisi ya Taaluma za Kiswahili ya Chuo Kikuu cha Dar es Salaam.
Ilitungwa na Omari M. Kiputiputi ka kushirikiana na mratibu Selemani S. Sewangi.
Maelezo yote ya msamiati ni kwa lugha ya Kiswahili kwenye kurasa zaidi ya 600.
Kamusi hii haina sehemu ya Kiingereza-Kiswahili.
Mbawakawa
Mbawakawa (pia mbawakavu) ni jina la kawaida la wadudu wadogo hadi wakubwa ya oda Coleoptera. Majina mengine yanayotumika ni mende na kombamwiko, lakini kwa kuwa majina haya hutumika pia kwa wadudu wa oda Blattodea, ni bora kutumia mende-kibyongo na kombamwiko-kibyongo.
Kwa kawaida kiunzi nje cha wadudu hawa ni kigumu sana. Hata mabawa ya mbele yamekuwa kama magamba magumu na pengine magamba haya yameungika kwa kuwa moja. Kiunzi kigumu hiki kinazuia mbuai wadogo wasiwale mbawakawa. Sehemu za kinywa ni sahili lakini spishi mbuai zina mandibuli kubwa na kali mara nyingi. Macho yao yameunda kwa sehemu nyingi kama wadudu wote lakini macho ni madogo kwa kulinganisha na kichwa kuliko wadudu wengi wengine.
Oda ya Coleoptera ni kubwa kuliko oda zote za wanyama na ina zaidi ya spishi 400,000. Spishi nyingi bado hazijafafanuliwa na wataalamu wanakisia kwamba jumla ya spishi itazidi milioni moja na kwamba 25% ya spishi zote za wanyama ni Coleoptera. Kwa sasa karibu na 40% ya spishi za nyama zilizofafanuliwa ni Coleoptera. Lakini karibuni hivi wanasayansi wameanza kumaizi kwamba oda hii si monofiletiki, yaani haina mhenga mmoja tu. Nusuoda ya Adephaga inaweza kuwa oda na labda makuni mengine ya Coleoptera yatapewa oda zao.
Kuna majina mbalimbali kwa makundi ya mbawakawa, kama vile: bungo, dundu, fukusi, kidungadunga, kimetameta/kimulimuli, kipukusa, kisaga, mdudu-kibibi, sururu na tuta.
Urejelezaji
Urejelezaji "(ing. recycling)" ni mbinu ya kutibu takataka ambayo wa kawaida haiwezi kutumiwa kwa shabaha ya kuokoa malighafi zilizopo ndani ya takataka na kuirejeleza kwa matumizi ya kiuchumi.
Urejelezaji unahifadhi mazingira kwa kupunguza kiasi cha sumu zinazosambaa hewani na katika maji, unapunguza gharama za vitu kwa kutunza thamani iliyobaki katika takataka.
Kwa mfano
Katika historia watu waliwahi kutumia takataka na vitu vilivyochakaa tangu zamani.
Lakini mabadiliko ya maisha katika miji ya zama za viwanda na utajiri uliongezeka ulileta kutokea kwa takataka ya mchanganyiko kwa kiasi kikubwa. Mchanganyiko wa takataka ni vigumu kutenganishwa ili sehemu zake zitumiwe upya. Kwa hiyo katika jamii za zama za viwanda takataka iliongezeka kupita kiasi na suluhisho ilikuwa kuchimba mashimo makubwa au kupakiza takataka kama vilima bandia na kufunika yote kwa ardhi. Lakini baada ya muda wa miaka 20-30 ilionekana ya kwamba mikusanyiko hii ya takataka ilikuwa atari maana kiasi cha kemikali ndani yake kilongezeka: beteri ziizotupwa, kopo za rangi au vyombo vya madawa ya kusafishia nyumba na kadhalika. Katika mchakato wa kuoza kemikali ndani ya takataka hiyo zilianza mmemenyuko wa kikemia kati yao na kusababisha gesi za sumu kutokea au sumu kutirikika hadi maji chini ya ardhi na hivyo kusumisha akiba ya maji kwa umma. Hapa ilikuwa sababu moja kwa kutea kwa harakati ya kiekolojia.
Siku hizi katika nchi zote zilizoendelea imeeleweka ya kwamba ni hatari na kuleta hasara kama takataka yote inatupwa mahali pamoja na kufunikwa tu. Inaeleweka pia ya kwamba ndani ya takataka kuna thamani kubwa ya kiuchumi. Kwa hiyo nchi nyini duniani zimeanzisha taratibu za kutengaisha takataka na kuikusanya kila aina ya takataka kwa namna ya pekee.
Ilikuwa kazi ngumu ya kubadilisha kawaida za watu kuhusu takataka na nchi mbalimbali zimefanyikiwa kwa viwango tofauti. Kwa jumla nchi nyingi zinatumia mbinu ya kupandisha gharama za kukusanya takataka isiyotenganishwa (yaani kodi za manisipaa kwa kazi hii) pamoja na usimamiimkali na adhabu kwa watu wanaotupa takataka hovyo.
Katika nchi zilizoendelea kila nyumba inapaswa kuwa na ndoo za takataka zinazokusanywa na manisipaa kwa kutofautisha karatasi, takataka ogania na mengine. Katika vituo vikubwa vya kutenganisha takataka metali na plastiki zinatenganishwa, chupa kutambuliwa na kuchukuliwa na mashine na kadhalika.
Juhudi hizi zimewezesha nchi nyingi kupungaza sana kiasi cha takataka inayopaswa kutupwa na kufunikwa tu. Sheria zinadai ya kwamba takataka zenye kemikali (kama rangi, mabaki ya madawa) inapaswa kukusanywa pekee kwa shabaha ya kuiharibu kabisa katika majiko ya joto kali nila kutoa sumu kwenye mazingira.
Taa
Taa ni kifaa kinachotoa nuru kwa kusudi la kuangaza mahali penye giza.
Siku hizi taa nyingi zinatumia nguvu ya umeme unaobadilishwa kuwa nuru.
Zamani taa zilikuwa kwa kawaida vifaa ambako mafuta, gesi au nta zilichomwa. Taa za aina ii ziko bado. Lakini sasa kwa watu wengi ni umeme uliokuwa chanzo cha nuru.
Diodi
Diodi ni kijenzi au kiambajengo elektroniki muhimu. Inafanya kazi kama valvu ya umeme ikiruhusu mkondo wa umeme kutiririka kuelekea upande mmoja tu.
Diodi hutumiwa kubadilisha mkondo geu (AC) kuwa mkondo mnyovu (DC). Zinapatikana mara nyingi katika mitambo ya kutolea umeme kama vile ugawi wa umeme wa kompyuta. Kwa ndani vijenzi vya kompyuta hutumia mkondo mnyofu lakini umeme kutoka nje ni mkondo geu unaohitaji kubadilishwa, kazi inayofanya na diodo katika ugawi wa umeme.
Siku hizi diodi hutumiwa zaidi na zaidi kwa umbo la diodi itoayo nuru (LED) ambazo siku hizi zinatumiwa katika taa kwa matumizi kidogo cha nishati kuliko taa za kawaida.
Siku hizi diodi hutengenezwa kwa kutumia dutu za nusu kipitishi "(ing. semiconductor)" kama vile silikoni au germani.
Asubuhi
Asubuhi (kutoka Kiarabu: صباح) ni kipindi cha siku ambacho kinaleta mwanga wa kwanza wa mchana baada ya giza la usiku.
Kwa binadamu na wanyama wengi ndio wakati wa kuamka kwa kutoka usingizini ili kuanza shughuli mbalimbali.
Katika dini mbalimbali, ni wakati muhimu wa sala.
Jioni
Jioni (yaani "kwenye jio" la usiku) ni kipindi cha siku karibu na machweo ambako mwanga wa mchana unazidi kupungua hata kuingia kwa giza la usiku.
Kwa binadamu na wanyama wengi ndio wakati wa kuacha shughuli mbalimbali na kujiandaa kwa usingizi, ingawa uenezi wa taa umebadilisha sana ratiba ya watu wengi.
Katika dini mbalimbali, ni wakati muhimu wa sala.
Katika kalenda ya Kiyahudi na kalenda ya Kiislamu jioni ni mwisho wa siku na kuanzia machweo ni mwanzo wa siku mpya, tofauti na hesabu sabifu ya kimataifa inayohesabu siku mpya kuanzia "katikati ya usiku" yaani saa sita usiku (24.00 h au 0.00 h)
Alfajiri
Alfajiri (kutoka Kiarabu فجر, fajir) ni kipindi cha siku ambacho kinaleta mwanga wa kwanza kabisa baada ya giza la usiku, lakini jua lenyewe halijaonekana, ila unaeleweka upande litakapotokea.
Kwa binadamu na wanyama wengi ndio wakati ambapo wanaelekea kutoka usingizini ili kuanza shughuli mbalimbali.
Katika dini mbalimbali, ni wakati muhimu wa sala, ili siku nzima na utendaji wake viongozwe na mwanga wa Mungu.
Katika Uislamu, ndiyo kipindi cha kwanza kati ya vitano vya sala vya kila siku, tena ndio mwanzo wa saumu katika mwezi wa Ramadhani.