hotchpotch/miracl-hf-unified huggingface dataset:
Bandar Abbas
Bandar Abbas (Farsi بندر عباس) ni makao makauu ya mkoa wa Hormozgan katika Uajemi. Ni mji wa bandari kwenye pwani la Mlango wa Hormuz wa Bahari Hindi. Mji ni kati ya mabandari muhimu ya nchi. Pia ni kituo muhimu cha jeshi la wanamaji la Uajemi.
Bandar Abbas imetandazwa mita chache juu ya uwiano wa Bahari kwenye pwani la bahari.
Hali ya hewa ni la joto na unyevu anga kubwa wakati wa miezi Mei hadi Septemba na halijoto inafikia sentigredi 49. Miezi ya Novemba hadi Aprili yanapendeza hakuna joto kali na watu kutoka nyanda za juu za Uajemi wanafika hapa kwa likizo.
Usimbisaji karibu wote hutokea katika miezi ya Desemba hadi Aprili. Kwa wastani kuna usimbisaji wa milimita 251 kwa mwaka na unyevuanga kwa wastani 66 %.
Eneo la Bandar Abbas lilkuwa na miji na vijiji mbalimbali katika historia vilivyoenea katika eneo la mji wa leo.
Habari za kwanza ziko kutoka enzi la mfalme Darius I aliyetuma meli kwneda Uhindi kutoka hapa. Baadaye ni jeshi la Aleksander Mkuu lililopita hapa mnamo mwaka 325 KK wakati wa kurudi kutoka Uhindi.
Katika karne ya 16 Wareno walifika hapa waliotwaa kisiwa cha Hormus na kutumia pwani kama chanzo cha vyakula. Baada ya mwaka 1600 Wareno walifukuzwa kwa ushrikiano wa Uingereza na serikali ya Shah Abbas I aliyeagiza kujenga mji upya na kuupa jina lake yaani Bandar Abbas (bandari ya Abbas).
Baada ya kudhoofika kwa utawala wa nasaba ya Safawi hali ya mji ilishuka tena. Katika karne ya 20 ni hasa kujengwa kwa reli na bandari mpya kulikoweka msingi kwa ufufuo wa kiuchumi.
Nha Trang
Da Nang (thành phố Nha Trang) mji mkuu, Nam Trung Bo, Vietnam, na km 1300 kutoka kusini mwa mji wa Hanoi. Uwanja wa Ndege wa Cam Ranh km 36 kutoka kaskazini mwa mji wa Nha Trang. Cam Ranh, Tuy Hoa, kutoka kaskazini mwa mji wa Nha Trang.
Mikoa ya Cote d'Ivoire
Cote d'Ivoire imegawanyika katika mikoa 19 (miji mikuu imewekwa kwenye mabano):
Mikoa hiyo yote imegawanyika tena kwenye wilaya takriban "wilaya" 90.
Mkoa wa Agnéby
Mkoa wa Agnéby (far.: Région de l'Agnéby) ni moja kati ya mikoa 19 ya huko nchini Cote d'Ivoire.
Iko katika kusini-mashariki ya nchi. Mwaka 1998 idadi ya wakazi ilikuwa watu 525.211. Kati ya makabila ya mkoa ni Waattie na Waabe.
Kuna wilaya 4 ambazo ni
Makao makuu yako Agboville.
Mkoa wa Bafing
Mkoa wa Bafing (far.: Région du Bafing) ni moja kati ya mikoa 19 ya huko nchini Cote d'Ivoire.
Iko katika kaskazini-magharibi ya nchi. Mwaka 1998 idadi ya wakazi ilikuwa watu 139.251.
Kuna wilaya 2 ambazo ni
Makao makuu yako Touba.
Mkoa wa Bas-Sassandra
Mkoa wa Bas-Sassandra (far.: Région du Bas-Sassandra) ni moja kati ya mikoa 19 ya huko nchini Cote d'Ivoire.
Iko katika kusini-magharibi ya nchi. Mwaka 1998 idadi ya wakazi ilikuwa watu 1.395.233. .
Kuna wilaya 5 ambazo ni
Makao makuu yako San-Pédro.
Mkoa wa Denguélé
Mkoa wa Denguélé (far.: Région du Denguélé) ni moja kati ya mikoa 19 ya huko nchini Cote d'Ivoire.
Iko katika kaskazini-magharibi ya nchi. Mwaka 1998 idadi ya wakazi ilikuwa watu 222.446.
Kuna wilaya 4 ambazo ni
Makao makuu yako Odienné.
Mkoa wa Fromager
Mkoa wa Fromager (far.: Région du Fromager) ni moja kati ya mikoa 19 ya huko nchini Cote d'Ivoire.
Iko katika kusini ya nchi. Mwaka 1998 idadi ya wakazi ilikuwa watu 542.992.
Kuna wilaya 2 ambazo ni
Makao makuu yako Gagnoa.
Mkoa wa Haut-Sassandra
Mkoa wa Haut-Sassandra (far.: Région du Haut-Sassandra) ni moja kati ya mikoa 19 ya huko nchini Cote d'Ivoire.
Iko katika magharibi ya nchi. Mwaka 1998 idadi ya wakazi ilikuwa watu 1.071.977.
Kuna wilaya 4 ambazo ni
Makao makuu yako Daloa.
Mkoa wa Lacs
Mkoa wa Lacs (far.: Région des Lacs) ni moja kati ya mikoa 19 ya huko nchini Cote d'Ivoire.
Iko katika kitovu cha nchi. Mwaka 1998 idadi ya wakazi ilikuwa watu 476.173.
Kuna wilaya 5 ambazo ni
Makao makuu yako Yamoussoukro.
Mkoa wa Lagunes
Mkoa wa Lagunes (far.: Région des Lagunes) ni moja kati ya mikoa 19 ya huko nchini Cote d'Ivoire.
Iko katika Kusini ya nchi. Mwaka 1998 idadi ya wakazi ilikuwa watu 3.733.362.
Kuna wilaya 7 ambazo ni
Makao makuu yako Abidjan.
Mkoa wa Marahoué
Mkoa wa Marahoué (far.: Région de la Marahoué) ni moja kati ya mikoa 19 ya huko nchini Cote d'Ivoire.
Iko katika kitovu cha nchi. Mwaka 1998 idadi ya wakazi ilikuwa watu 554.805.
Kuna wilaya 3 ambazo ni
Makao makuu yako Bouaflé.
Mkoa wa Montagnes
Mkoa wa Montagnes au Mkoa wa Dix-Huit Montagnes (far.: Région des Montagnes au Région des Dix-Huit Montagnes) ni moja kati ya mikoa 19 ya huko nchini Cote d'Ivoire.
Iko katika magharibi ya nchi. Mwaka 1998 idadi ya wakazi ilikuwa watu 936.502.
Kuna wilaya 6 ambazo ni
Makao makuu yako Man.
Mkoa wa Moyen-Cavally
Mkoa wa Moyen-Cavally (far.: Région du Moyen-Cavally) ni moja kati ya mikoa 19 ya huko nchini Cote d'Ivoire.
Iko katika magharibi ya nchi. Mwaka 1998 idadi ya wakazi ilikuwa watu 508.728.
Kuna wilaya 4 ambazo ni
Makao makuu yako Guiglo.
Mkoa wa Moyen-Comoé
Mkoa wa Moyen-Comoé (far.: Région du Moyen-Comoé) ni moja kati ya mikoa 19 ya huko nchini Cote d'Ivoire.
Iko katika Mashariki ya nchi. Mwaka 1998 idadi ya wakazi ilikuwa watu 394.741.
Kuna wilaya 3 ambazo ni
Makao makuu yako Abengourou.
Mkoa wa N'zi-Comoé
Mkoa wa N'zi-Comoé (far.: Région du N'zi-Comoé) ni moja kati ya mikoa 19 ya huko nchini Cote d'Ivoire.
Iko katika kitovu cha nchi. Mwaka 1998 idadi ya wakazi ilikuwa watu 633.922.
Kuna wilaya 8 ambazo ni
Makao makuu yako Dimbokro.
Wilaya ya Arrah
Wilaya ya Arrah (far.: département d'Arrah) ni moja kati ya wilaya 8 za Mkoa wa N'zi-Comoé nchini Cote d'Ivoire.
Iko katika kitovu cha nchi. Mwaka 1998 idadi ya wakazi ilikuwa watu 65.007.
Makao makuu yako Arrah (mji).
Wilaya ya M'Batto
Wilaya ya M'Batto (far.: département de M'Batto) ni moja kati ya wilaya 8 za Mkoa wa N'zi-Comoé nchini Cote d'Ivoire.
Iko katika kitovu cha nchi. Mwaka 1998 idadi ya wakazi ilikuwa watu 47.708.
Makao makuu yako M'Batto (mji).
Mkoa wa Savanes
Mkoa wa Savanes (far.: Région des Savanes) ni moja kati ya mikoa 19 ya huko nchini Cote d'Ivoire.
Iko katika Kaskazini ya nchi. Mwaka 1998 idadi ya wakazi ilikuwa watu 929.673.
Kuna wilaya 7 ambazo ni
Makao makuu yako Korhogo.
Mkoa wa Sud-Bandama
Mkoa wa Sud-Bandama (far.: Région du Sud-Bandama) ni moja kati ya mikoa 19 ya huko nchini Cote d'Ivoire.
Iko katika Kusini ya nchi. Mwaka 1998 idadi ya wakazi ilikuwa watu 682.021.
Kuna wilaya 4 ambazo ni
Makao makuu yako Divo.
Mkoa wa Sud-Comoé
Mkoa wa Sud-Comoé (far.: Région du Sud-Comoé) ni moja kati ya mikoa 19 ya huko nchini Cote d'Ivoire.
Iko katika kusini- mashariki ya nchi. Mwaka 1998 idadi ya wakazi ilikuwa watu 459.367.
Kuna wilaya 4 ambazo ni
Makao makuu yako Aboisso.
Mkoa wa Vallée du Bandama
Mkoa wa Vallée du Bandama (far.: Région de la Vallée du Bandama) ni moja kati ya mikoa 19 ya huko nchini Cote d'Ivoire.
Iko katika kitovu cha nchi. Mwaka 1998 idadi ya wakazi ilikuwa watu 1.080.432.
Kuna wilaya 7 ambazo ni
Makao makuu yako Bouaké.
Wilaya ya Niakaramadougou
Wilaya ya Niakaramadougou (far.: département de Niakaramadougou) ni moja kati ya wilaya 7 za Mkoa wa Vallée du Bandama nchini Cote d'Ivoire.
Iko katika kitovu cha nchi. Mwaka 1998 idadi ya wakazi ilikuwa watu 32.407.
Makao makuu yako Niakaramadougou (mji).
Mkoa wa Worodougou
Mkoa wa Worodougou (far.: Région du Worodougou) ni moja kati ya mikoa 19 ya huko nchini Cote d'Ivoire.
Iko katika kitovu cha nchi. Mwaka 1998 idadi ya wakazi ilikuwa watu 378.463.
Kuna wilaya 4 ambazo ni
Makao makuu yako Séguéla.
Mkoa wa Zanzan
Mkoa wa Zanzan (far.: Région du Zanzan) ni moja kati ya mikoa 19 ya huko nchini Cote d'Ivoire.
Iko katika kaskazini-mashariki ya nchi. Mwaka 1998 idadi ya wakazi ilikuwa watu 700.999.
Kuna wilaya 7 ambazo ni
Makao makuu yako Bondoukou.
Wilaya ya Koun-Fao
Wilaya ya Koun-Fao (far.: département de Koun-Fao) ni moja kati ya wilaya 7 za Mkoa wa Zanzan nchini Cote d'Ivoire.
Iko katika kaskazini-mashariki ya nchi. Mwaka 1998 idadi ya wakazi ilikuwa watu 28.057. 
Makao makuu yako Koun-Fao (mji).
Wilaya ya Sandégué
Wilaya ya Sandégué (far.: département de Sandégué) ni moja kati ya wilaya 7 za Mkoa wa Zanzan nchini Cote d'Ivoire.
Iko katika kaskazini-mashariki ya nchi. Mwaka 1998 idadi ya wakazi ilikuwa watu 51.213. 
Makao makuu yako Sandégué (mji).
Kanda muda
Kanda muda ni eneo la dunia lenye umbo la mlia unaoenea kati ya ncha zote mbili yaani kuanzia kaskazini hadi kusini.
Ndani ya mlia huu muda sanifu ni uleule, yaani masaa huonyesha saa ileile.
Saa zetu zinalenga kulingana na mwendo wa jua angani. Wakati wa jua kufika kwenye kilele chake angani kabisa ni katikati ya mchana au ni saa 6 mchana.
Kwenye ikweta saa ya upweo ni saa 12 asubuhi. Mahali pote panapopatikana kwenye mstari mmoja kati ya kaskazini na kusini huwa pamoja kimuda wakati wa mchana. Lakini maeneo ambayo ni mbali zaidi upande wa mashariki au magharibi huwa na wakati tofauti maana kwao jua lina upweo au mchana wakati tofauti ama mapema au baadaye.
Zamani kila mji au kijiji kiliweza kuamulia wakati wake kulingana na jua. Tangu kupatikana kwa njia za mawasiliano ya haraka kama simu, barua pepe au usafiri kwa kutumia reli, gari au eropleni imekuwa muhimu kuwa na saa za kulingana kati ya mahali mbalimbali. Hii ni msingi wa kuanzisha kanda wakati.
Kwa hiyo kati ya Daressalaam na Mbeya hali halisi kuna tofauti ya zaidi ya nusu zaa. Maanake tukipiga simu wakati wa kucha kutoka Dar kwa mtu huko Mbeya kwake jua bado liko angani maanake yuko magharibi na huko jua linazama baadaye. Lakini ndani ya nchi ya Tanzania miji yote imepangwa kanda wakati moja hivyo kote ni saa ileile.
Jimbo Katoliki la Bunda
Jimbo Katoliki la Bunda (kwa Kilatini "Dioecesis Bundanus") ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.
Eneo lake ni la kilometa mraba 5,330 (wilaya ya Bunda, wilaya ya Ukerewe na parokia mbili katika wilaya ya Bunda vijijini) na lina wakazi 1,023,397 (2004), ambao kati yao Wakatoliki ni 335,000 (32.7 %). Parokia ziko 13.
Kikanisa linahusiana na Jimbo Kuu la Mwanza.
Askofu wake ni Renatus Leonard Nkwande na makao yake ni Bunda mjini. Kanisa kuu limejengwa kwa heshima ya Mtume Paulo.
Anasaidiwa na mapadri 22, ambao kati yao 20 ni wanajimbo na 2 ni watawa. Kwa wastani kila mmojawao anahudumia waamini 15,227. Pia kuna masista 20.
na jimbo la Musoma.
Jimbo Katoliki la Musoma
Jimbo Katoliki la Musoma (kwa Kilatini "Dioecesis Musomensis") ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.
Eneo lake ni la kilometa mraba 25,150 (Mkoa wa Mara isipokuwa wilaya ya Bunda na parokia mbili katika wilaya ya Musoma vijijini) na lina wakazi 1,040,000, ambao kati yao Wakatoliki ni 215,000 (20.7 %). Parokia ziko 30.
Kikanisa linahusiana na Jimbo Kuu la Mwanza.
Askofu wake ni Michael George Mabuga Msonganzila na makao yake ni Musoma mjini. Kanisa kuu limejengwa kwa heshima ya Mtume Paulo.
Anasaidiwa na mapadri 58, ambao kati yao 38 ni wanajimbo na 20 ni watawa. Kwa wastani kila mmojawao anahudumia waamini 3,707. Pia kuna mabruda 12 na masista 200.
Unyafuzi
Unyafuzi, chirwa au kwashakoo ni aina kali ya utapiamlo inayosababishwa na ukosefu wa protini ya kutosha katika chakula.
Dalili ya unyafuzi ni upungufu wa uzito, kuchoka sana, na uvimbe wa tumbo.
Maana kwa kuzuia unyafuzi ni kula vyakula viliyo na protini, kwa mfano:
Nyama za aina mbalimbali (ng'ombe, kuku, mbuzi, samaki, maini na kadhalika), maharagwe, maziwa, na mayai.
Muhammad Amour Chomboh
Muhammad Amour Chomboh (amezaliwa tar. 25 Januari 1953 sehemu ya Makunduchi kisiwani mwa Zanzibar) ni mbunge wa jimbo la Magomeni katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.
Mh. Chomboh ni Mwislamu wa aina ya Sunni. Ameoa na wana watoto wanane.
Fuko-dhahabu
Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Mafuko-dhahabu au mafuko butu ni wanyama wa familia Chrysochloridae ambao wanachimba katika ardhi na kushinda takriban maisha yao yote chini ya uso wake. Wanyama wengine waitwao fuko ni wanafamilia wa Bathyergidae na Spalacidae (oda Rodentia), Talpidae (Soricomorpha) na Notoryctidae (Notoryctemorphia). Spishi zote za fuko-dhahabu zinatokea Afrika kusini kwa Sahara. Hula wadudu. Mafuko hawa huchimba mahandaki yao na miguu ya mbele iliyo na ukucha wa tatu ambao umevuvumulika. Vidole vya kwanza na vya nne vimebaki kama masalio na kile cha tano kimepotea. Miguu ya nyuma ina vidole vitano vyenye ngozi katikati. Macho yao hayafanyi kazi na yamefunika kwa ngozi. Masikio ni vipenyo vidogo tu.
Miongoni mwa spishi 21 za mafuko-dhahabu, angalau 11 zipo hatarini kwa kutoweka. Sababu za msingi ni uchimbaji wa mchanga, utendaji mbaya wa kilimo, ukuaji wa miji, na kuwindwa na mbwa na paka wa kufugwa.
Mkoa wa Njombe
Mkoa wa Njombe ni mmojawapo kati ya mikoa mipya nchini Tanzania wenye postikodi namba 59000 , ukiwa umeanzishwa rasmi mwaka 2012. Umepakana na mikoa ya Morogoro, Ruvuma, Mbeya na Iringa.
Kutokana na hadhi mpya, wilaya ya Njombe imegawanyika kati ya ile ya mjini na ile ya vijijini. Pia, mwezi wa Machi 2012, imeanzishwa wilaya ya Wanging'ombe.
Mwaka 2012 katika eneo hilo kulikuwa na wakazi 702,097 katika wilaya sita zifuatazo: Njombe Mjini (wakazi 130,233), Njombe Vijijini (wakazi 85,747), Makambako (wakazi 93,827), Makete (wakazi 97,266), Ludewa (wakazi 133,218), Wanging'ombe (wakazi 161,816).
Makao makuu yako Njombe mjini.
Makabila makubwa ya wenyeji mkoani Njombe ni Wabena, Wakinga na Wapangwa, na uwiano wao ni 37:11:3.
Kabila la Wabena liko wilaya ya Njombe na eneo la Malangali likiwa linapakana na
wilaya ya Ulanga na wilaya ya Kilombero (Mkoa wa Morogoro), Wakinga wako wilaya ya Makete na Wapangwa wako katika wilaya ya Ludewa.
Yapo pia makabila madogo kama vile Wawanji, Wakisi, Wamanda, Wamagoma n.k. ambao kwa ujumla wao wanachukua asilimia 6 iliyosalia ya watu Mkoani Njombe.
Karibu wakazi wote wa mkoa ni Wakristo, hasa Walutheri na Wakatoliki.
Wakati wa uchaguzi mkuu wa Tanzania mwaka 2015 mkoa huu ulikuwa na majimbo ya uchaguzi yafuatayo:
Kirukanjia (mamalia)
Virukanjia au sange ni wanyama wadogo wanaofanana na vipanya wenye pua refu, lakini wanyama hawa si wagugunaji (oda Rodentia) na hula wadudu na nyungunyungu hasa lakini mbegu na makokwa pia na spishi kadhaa hukamata samaki wadogo. Meno yao yamechongoka yenye ncha kali. Virukanjia ni wadogo sana. Spishi kubwa kabisa ina sm 15 na uzito wa g 100; ile ndogo kabisa ina sm 3.5 tu na uzito wa g 2 (Kirukanjia wa Etruski, mamalia wa ardhi mdogo kabisa duniani). Rangi yao ni nyeusi, kijivu au kahawia.
Kimwani (lugha)
Kimwani ni lugha ya Kibantu nchini Msumbiji inayozungumzwa na Wamwani. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimwani imehesabiwa kuwa watu 100,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimwani iko katika kundi la G40.
Kindau (Bantu)
Kindau ni lugha ya Kibantu nchini Msumbiji na Zimbabwe inayozungumzwa na Wandau. Isichanganywe na lugha ya Kindau izungumzwayo nchini Indonesia. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kindau nchini Msumbiji imehesabiwa kuwa watu 1,580,000. Pia kuna wasemaji 800,000 nchini Zimbabwe. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kindau iko katika kundi la S10. Kindau kinafanana sana na Kishona, na wataalamu wengine wanakiangalia kama lahaja ya Kishona tu.
Orodha ya lugha za Zimbabwe
Orodha hii inaorodhesha lugha za Zimbabwe:
Orodha ya lugha za Benin
Orodha hii inaorodhesha lugha za Benin:
Kiaja (Benin)
Kiaja ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Benin na Togo inayozungumzwa na Waaja. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kiaja nchini Benin imehesabiwa kuwa watu 360,000. Pia kuna wasemaji 162,000 nchini Togo. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiaja iko katika kundi la Kikwa.
Kiboko (lugha)
Kiboko ni jina la lugha tofauti, hasa:
Kiboko (Benin)
Kiboko ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Benin na Nigeria inayozungumzwa na Waboko. Isichanganywe na lugha ya Kiboko cha Kongo. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kiboko nchini Benin imehesabiwa kuwa watu 70,000. Pia kuna wasemaji 40,000 nchini Nigeria. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiboko iko katika kundi la Kimande.
Kidendi (Benin)
Kidendi ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Benin inayozungumzwa na Wadendi. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kidendi nchini Benin imehesabiwa kuwa watu 30,000. Pia kuna wasemaji 2050 nchini Nigeria. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidendi iko katika kundi la Kisonghai.
Kifon
Kifon ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Benin inayozungumzwa na Wafon. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kifon nchini Benin imehesabiwa kuwa watu 1,400,000. Pia kuna wasemaji 35,000 nchini Togo. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifon iko katika kundi la Kikwa.
Kigbe-Ci
Kigbe-Ci ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Benin inayozungumzwa na Wagbe. Wataalamu wengine huiangalia kuwa lahaja ya Kifon. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kigbe-Ci imehesabiwa kuwa watu 25,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigbe-Ci iko katika kundi la Kikwa.
Orodha ya lugha za Togo
Orodha hii inaorodhesha lugha za Togo:
Maji kujaa na kupwa
Maji kujaa na kupwa ni mabadiliko ya uwiano wa bahari unaopanda na kushuka kila siku. "Maji kujaa" ni hali ya juu na "maji kupwa" ni hali ya chini ya maji ya bahari. Tofauti kati ya hali hizi inaweza kufikia hadi mita kadhaa.
Mabadiliko ya maji kujaa na kupwa hutokea mara mbili kila siku yaani kila mahali huwa na maji kujaa mara mbili na maji kupwa mara mbili kila siku.
Kwenye pwani ambako mtelemko wa nchi si mkali kuna kanda ya eneo linalobadilika kila siku kuwa nchi kavu kwa masaa kadhaa halafu tena bahari. Karibu na Mombasa kuna kanda la pwani ambako bahari inarudi kila siku kwa upana wa kilomita mbili na wakati wa maji kupwa inawezekana kutembea kwa kilomita hizi mbili ambako baada ya masaa kadhaa bahari itarudi.
Katika nchi nyingine kanda hili linaweza kufikia hadi ya upana wa kilomita 40 kwa mfano kwenye pwani la Bahari ya Kaskazini upande wa Ujerumani na Uholanzi.
Kanda hili ni muhimu kwa ajili ya ekolojia ya bahari maana vidudu vingi ambavyo ni lishe ya samaki na ndege wanaishi na kuzaa hapa.
Visiwa vilivyoko katika kanda hili vinafikiwa kwa miguu au hata kwa gari wakati wa maji kupwa lakini kwa boti wakati wa maji kujaa.
Mabadiliko yanasabishwa na nguvu ya graviti ya mwezi na jua inayovuta dunia yetu. Sehemu ya dunia iliyo tazama mwezi ni karibu zaidi kwake na inaathiriwa zaidi na nguvu ya graviti. Maji ya bahari ni gimba moja kubwa la kiowevu na hivyo sehemu yake iliyoathiriwa zaidi inavutwa kuelekea mwezini. Ilhali mwezi unazunguka dunia katika muda wa takriban siku moja (halihalisi kidogo zaidi ya siku moja ya hesabu yetu) kuna kilele cha maji yanayovutwa kuelekea mwezini. Mzunguko wa mwezi ni masaa 24 na dakika 50 kwa hiyo saa ya maji kupaa na kupwa hubadilika hizi dakika 50 kila siku.
Kuna athira nyingine zinazovuta uso wa maji ya bahari pia; hii ni hasa kani nje kutokana na mzunguko wa dunia kwenye mhimili wake na graviti ya jua. Kila mwezi wakati jua iko nyuma ya mwezi kwenye mstari nyoofu nguvu za graviti hizi mbili zinaungana na kusababisha bamvua inayomaanisha maji kujaa sana yaani uso wa maji wa bahari hupanda juu zaidi kuliko kawaida.
Kimsingi mabadiliko ya graviti ya mwezi huathiri kila kitu duniani na pia magimba madogo kama mto, bwawa na maji katika bakuli. Lakini kama gimba la maji ni dogo tofauti hazionekani ingawa zinapimika kwa mitambo.
Orodha ya lugha za Ghana
Orodha hii inaorodhesha lugha za Ghana:
Orodha ya Hifadhi za Taifa nchini Cote d'Ivoire
Hii ni orodha ya Hifadhi za Taifa ya Cote d'Ivoire:
Orodha ya benki Cote d'Ivoire
Hii ni orodha ya benki za biashara nchini Cote d'Ivoire:
Orodha ya Marais wa Cote d'Ivoire
Ukarasa huu una orodha ya marais wa Cote d'Ivoire (1960 - hadi leo):
Kikposo
Kikposo ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Togo inayozungumzwa na Wakposo. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kikposo nchini Togo imehesabiwa kuwa watu 155,000. Pia kuna wasemaji 7500 nchini Ghana. Pia lugha huitwa "Ikposo" (hasa Togo) au "Akposo" (hasa Ghana). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikposo iko katika kundi la Kikwa.
Buku
Mabuku ni wanyama wa nusufamilia Cricetomyinae katika familia Nesomyidae ambao wanafanana na panya, lakini panya ni wanafamilia wa Muridae. Mabuku ni wakubwa kiasi, pengine kushinda panya: wale wa "Cricetomys" wana mwili wa sm 25-45, mkia wa sm 36-46 na uzito wa kg 1-1.5; wale wa "Beamys" wana mwili wa sm 13-19, mkia wa sm 10-16 na uzito wa g 55-150; na wale wa "Saccostomus" wana mwili wa sm 9.5-19, mkia wa sm 3-8 na uzito wa g 40-120. Wana pochi kwa ndani ya mashavu yao ambazo wazitumia kwa kuweka chakula. Hula mbegu, matunda, makokwa, mizizi na wadudu na hupenda machikichi sana. Rangi yao ni kijivu au kahawia juu na nyeupe chini.
Orodha ya viwanja vya ndege nchini Cote d'Ivoire
Hii ni orodha ya viwanja vya ndege nchini Cote d'Ivoire:
Mkoa wa Geita
Mkoa wa Geita ni kati ya mikoa 31 ya Tanzania. Umepakana na Kagera upande wa magharibi, Shinyanga upande wa kusini na Mwanza upande wa mashariki. Ziwa la Viktoria Nyanza liko kaskazini.
Makao makuu ya mkoa yapo Geita mjini.
Kabla ya kuanzishwa mkoa mpya wa Geita, ulikuwa sehemu ya mkoa wa Mwanza ambao ulikuwa na wakazi 2,942,148 (sensa ya mwaka 2002) katika wilaya 8 ukiwa na eneo la 19,592 km. Mkoa wa Geita ilikairiwa kuwa na wakazi 1,882,141 mnamo mwaka 2015.
Wilaya za mkoa huo mpya ndizo Bukombe, Chato, Geita, Mbongwe na Nyang'hwale.
Makabila makubwa katika mkoa ndio Wasukuma, Wasumbwa, Walongo na Wazinza.
Wakati wa uchaguzi mkuu wa Tanzania mwaka 2015 mkoa huu ulikuwa na majimbo ya uchaguzi yafuatayo:
Mkoa wa Katavi
Mkoa wa Katavi ni mmojawapo kati ya mikoa 31 ya Tanzania wenye postikodi namba 50000 .. Ulianzishwa rasmi mnamo Machi 2012 kwa kumega mkoa wa Rukwa.
Makao makuu yako Mpanda.
Wilaya za mkoa huo mpya ni tatu pekee: Mlele, Mpanda mjini na Tanganyika (awali Mpanda vijijini).
Katika sensa ya mwaka 2012 idadi ya wakazi ilihesabiwa kuwa 564,604.
Kabila kubwa ni lile la Wafipa; pia kuna Wabende, Wapimbwe na Wakonongo na dini yao kwa kiasi kikubwa sana ni Ukristo wa madhehebu ya Kanisa Katoliki.
Ni kweli Wafipa ni kabila kubwa lakini kuna jamii ya kabila la Wapimbwe ambalo linapatikana katika maeneo ya Tarafa ya Mpimbwe ambalo kwa kiasi kikubwa ndio hasa wenyeji wa mkoa huu mpya wa Katavi ambalo kwa asili linapatikana katika vijiji vya Mamba, Mpimbwe na Majimoto. Kama utafuatilia vizuri katika kijiji cha Mamba kuna kivutio kizuri: bwawa kubwa la asili la maji ya moto ambayo hayapoi muda wote, ni ya moto iwe mchana au usiku.
Kabila lingine ni Wakonongo ambao nao wanatokea mkoa huu mpya.
Pia kuna sehemu za mkoa huu ni wa kihistoria katika baadhi ya maaneo. Mfano mtaa wa Madukani ambao walikua wakiishi Wahindi na Waarabu wa Oman kama Mzee Yusuf Al Salmi.
Wakati wa uchaguzi mkuu wa Tanzania mwaka 2015 mkoa huu ulikuwa na majimbo ya uchaguzi yafuatayo:
Mkoa wa Simiyu
Mkoa wa Simiyu ni kati ya mikoa 31 ya Tanzania,wenye postikodi namba 39000 . Ulianzishwa rasmi Machi 2012 kwa kumega mkoa wa Shinyanga upande wa mashariki.
Makao makuu yako Bariadi.
Kadiri ya sensa ya mwaka 2012, wakazi walikuwa 1,584,157, kukiwa na ongezeko la 1.8% kwa mwaka katika miaka 2002-2012.
Msongamano wa watu ni 63 kwa kilometa mraba.
Kabila kubwa ni lile la Wasukuma.
Mkoa huo mpya una wilaya zifuatazo: Bariadi, Busega, Maswa, Meatu, Itilima.
Wakati wa uchaguzi mkuu wa Tanzania mwaka 2015 mkoa huu ulikuwa na majimbo ya uchaguzi yafuatayo:
Jimbo Kuu la Tabora
Jimbo Kuu la Tabora (kwa Kilatini "Archidioecesis Taboraënsis") ni mojawapo kati ya majimbo 34 (2012) ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.
Chini yake kuna kanda ya Kanisa yenye majimbo yafuatayo: Kahama, Kigoma, Mpanda na Sumbawanga.
Kanisa Kuu liko jijini Tabora, na linaitwa la Mt. Teresa.
Askofu mkuu wake ni Paul R. Ruzoka.
Eneo la jimbo kuu lina kilometa mraba 76,151, ambapo mwaka 2004 kati ya wakazi 1,426,998, Wakatoliki walikuwa 257,390 (sawa na 18%) na kuunda parokia 22.
Mapadri ni 64, ambao kati yao 43 ni wanajimbo na 21 watawa. Hivyo kwa wastani kila mmojawao anahudumia waamini 4,021.
Jimbo lina pia mabruda 32 na masista 159.
Jimbo Katoliki la Kayanga
Jimbo Katoliki la Kayanga (kwa Kilatini "Dioecesis Kayangana") ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.
Kikanisa linahusiana na jimbo kuu la Mwanza.
Askofu wake wa kwanza ni Almachius Vincent Rweyongeza.
Eneo ni la kilometa mraba 13,004, ambapo kati ya wakazi 438,093 (2008) Wakatoliki ni 280,000 (63.9%).
Mapadri ni 25, hivyo kwa wastani kila mmojawao anahudumia waamini 11,200 katika parokia 11.
Masista ni 45.
Kanda ya Kanisa
Kanda ya Kanisa (au metropolitani) ni mpango wa uongozi ndani ya baadhi ya madhehebu ya Ukristo.
Kutokana na mpango huo maaskofu wa eneo fulani wanasimamiwa na askofu mkuu wa kanda anayeitwa "metropoliti".
Mamlaka ya askofu wa jimbo kuu juu ya majimbo ya kandokando (yanayoitwa "sufragani") inategemea ile ya Papa wa Kanisa la Roma juu ya majimbo yote duniani. Ndiye anayemshirikisha askofu mkuu ili ayasimamie kadiri ya Sheria za Kanisa. Anatakiwa kuwa na makao katika mji muhimu upande wa Kanisa.
Pengine Waanglikana wanahesabu kama kanda ya Kanisa (kwa Kiswahili wanaiita "jimbo") nchi ambamo ushirika huo umefikia hatua ya kujitegemea, k.mf. "Jimbo la Tanzania", ambalo lina askofu mkuu mmoja bila ya kutegemea umuhimu wa dayosisi yake.
Jimbo Kuu la Arusha
Jimbo Kuu la Arusha (kwa Kilatini "Archidioecesis Arushaënsis") ni mojawapo kati ya majimbo 34 (2012) ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.
Chini yake kuna kanda ya Kanisa yenye majimbo yafuatayo: Moshi, Same na Mbulu.
Askofu mkuu wake ni Isaac Amani Massawe.
Kanisa kuu liko mjini Arusha na limewekwa wakfu kwa heshima ya Mt. Teresa.
Eneo la jimbo kuu lina kilometa mraba 67,340, yaani mkoa wa Arusha na sehemu ya mkoa wa Manyara.
Kati ya wakazi 1,705,687 (2004) Wakatoliki ni 193,446 (sawa na 11.3%) katika parokia 30.
Mapadri ni 86 (42 wanajimbo na 44 watawa), hivyo kwa wastani kila mmojawao anahudumia waumini 2,249.
Pia kuna mabruda 149 na masista 129.
Jimbo Kuu la Nairobi
Jimbo Kuu la Nairobi (kwa Kilatini Archidioecesis Nairobien(sis)) ni jimbo kuu la kanda ya Kanisa Katoliki ya Nairobi nchini Kenya.
Kanisa kuu la jimbo ni Basilika ndogo ya Familia Takatifu huko Nairobi.
Askofu mkuu ni kardinali John Njue. Askofu msaidizi wake ni David Kamau Ng'ang'a.
Kuanzishwa kwa Apostolic Prefecture ya Zanguebar kutokana na Jimbo Katoliki la Saint-Denis-de-La Réunion katika kisiwa cha Réunion
Kupandishwa cheo kuwa Apostolic Vicariate ya Zanguebar
Kubadilishwa jina kuwa Apostolic Vicariate ya Northern Zanguebar
Kubadilishwa jina kuwa Apostolic Vicariate ya Zanzibar
Kuanzishwa kwa jimbo kuu la Nairobi
Eneo la jimbo lina kilometa mraba 3,271, ambapo kati ya wakazi 4,020,100, Wakatoliki ni 1.228.100 (30.5%) katika parokia 90.
Wanahudumiwa na mapadri 478 (104 wanajimbo na 374 watawa), mbali ya mabruda 1,290 na masista 1,034.
[[Category:Kanisa Katoliki Kenya|Nairobi]]
[[Category:Nairobi]]
Kipanya-miti
Vipanya-miti ni wanyama wadogo wa nusufamilia Dendromurinae katika familia Nesomyidae ambao wanafanana na vipanya, lakini vipanya ni wanafamilia wa Muridae. Spishi zote zinatokea Afrika kusini kwa Sahara. Jenasi "Dendromus" na "Steatomys" zina usambazaji mkubwa katika Afrika, lakini jenasi nyingine ni dogo na zina sambazaji zilizozuiliwa. Nasaba za jenasi za vipanya-miti bado haina hakika. K.m. "Dendromus" na "Steatomys" zina mnasaba mbali kiasi. "Leimacomys" imepewa juzi nusufamilia yake Leimacomyinae.
Kama jina lao linaashiria vipanya-miti wanaweza kupanda miti sana na spishi nyingi huishi mitini takriban saa zote, isipokuwa spishi za "Steatomys" (vipanya wanono) ambazo huishi ardhini hasa. Wanyama hawa ni wadogo sana, isipokuwa Kipanya-miti Mkubwa. Rangi yao ni kijivu hadi kahawia na nyeupe chini. Wana mkia mrefu, lakini mkia wa vipanya wanono si sana.
ECA
ECA ni kifupisho cha Economic Commission for Africa (of UN) yaani Tume ya Uchumi wa Afrika. Ilianzishwa mwaka 1958.
Tovuti yake ni:
The Commission's work is structured into seven programme divisions:
Jimbo Kuu la Kisumu
Jimbo Kuu la Kisumu (kwa Kilatini Archidioecesis Kisumuensis) ni jimbo kuu la kanda ya Kanisa Katoliki ya Kisumu nchini Kenya.
Chini yake kuna: majimbo ya Bungoma, Eldoret, Homa Bay, Kakamega, Kisii, Kitale na Lodwar.
Askofu mkuu ni Zacchaeus Okoth.Eneo la jimbo lina kilometa mraba 6,419, ambapo kati ya wakazi 2,061,628, Wakatoliki ni 431,120 (20.9%) katika parokia 33.
ECOWAS
ECOWAS/CEDEAO ni kifupisho cha "Economic Community of West African States" (kwa Kifaransa: "Communauté Économique des États de l'Afrique de l'Ouest") yaani "Jumuia ya Kiuchumi ya Mataifa ya Afrika Magharibi".
Ilianzishwa tarehe 28 Mei 1975.
Kwa sasa inaunganisha nchi 15.
EIA
EIA ni kifupisho cha Environmental Impact Assessment yaani Tathmini ya Athari za Kimazingira.
ATF
ATF ni kifupisho cha Bureau of Alcohol, Tobacco and Firearms yaani Shirika la Pombe, Tumbaku na Silaha.
CCR
CCR ni kifupisho cha Commission on Civil Rights yaani Tume ya Haki za Kijamii.
VitabuMagazeti
CEA
CEA ni kifupisho cha Council of Economic Advisers yaani Baraza la Washauri wa Kiuchumi huko Marekani.
FBI
FBI ni kifupisho cha Federal Bureau of Investigation yaani Shirika la Ujasusi la Shirikisho la Marekani.
UDHR
UDHR ni kifupisho cha Universal Declaration of Human Rights yaani Tamko la Kimataifa la Haki za Binadamu.
UNAIDS
UNAIDS ni kifupisho cha "United Nations Programme on HIV/AIDS" yaani "Shirika la Umoja wa Mataifa la Kupambana na Ukimwi".
UNCTAD
UNCTAD au United Nations Conference on Trade Development (far. Conférence des Nations unies sur le commerce et le développement, CNUCED) ni taasisi ya Umoja wa Mataifa inayolenga kupunza vizuizi vya biashara ya kimataifa hasa baina nchi za viwanda na nchi zinazoendelea.
Makao makuu yako mjini Geneva (Uswisi). Mkutano mkuu hifanyiwa kila baada ya miaka 4.
UNHCR
UNHCR ni kifupisho cha United Nations High Commission for Refugees yaani Shirika la Umoja wa Mataifa la kuhudumia Wakimbizi.
Shabaha ya shirika hili ni usaidizi kwa wakimbizi duniani. UNHCR inajenga makambi ya kupokea wakimbizi wakati wa vita, inawasaidia kurudi nyumbani baada ya mapigano au kuhamia nchi nyingine.
Makao makuu ya UNHCR yako Geneva, Uswisi. Shirika hili lilipokea mara mbili Tuzo ya Nobel ya Amani kwa ajili ya huduma na mafanikio yake ya kuokoa maisha, wakati wa 1954 na 1981.
UNDP
UNDP ni kifupisho cha United Nations Development Programme yaani Mradi wa Maendeleo wa Umoja wa Mataifa.
UNRISD
UNRISD ni kifupisho cha United Nations Research Institute for Sustainable Development (Taasisi ya Utafiti ya Umoja wa Mataifa ya Maendeleo Endelevu) ni kitengo cha Umoja wa Mataifa. Ofisi yake iko Geneva, Uswisi.
Ilianzishwa mwaka 1963.
UNFPA
UNFPA ni kifupisho cha "United Nations Population Fund" yaani "Hazina ya Umoja wa Mataifa kuhusu Idadi ya Watu".
Kanisa la Magharibi
Kanisa la Magharibi (au Ukristo wa Magharibi) linajumlisha Kanisa la Kiroma-Katoliki pamoja na madhehebu ya Kiprotestanti. Huitwa "la magharibi" kwa sababu asili yake ni upande wa magharibi wa Bahari ya Kati yakiwa na mwelekeo tofauti na ile ya Makanisa ya Mashariki iliyoenea hata nje ya Dola la Roma.
Katika Karne za kati, taratibu Kanisa la Roma liliunganisha magharibi yote chini yake, hata kwa kufuta mapokeo tofauti, kama ya Makanisa ya Kiselti katika visiwa vya Britania.
Hata baada ya Kanisa la Magharibi kupatwa na mafarakano mengi, hasa katika karne ya 16, bado kuna mambo mengi yanayofananisha Kanisa la Kilatini na madhehebu mengi ya Uprotestanti yaliyotokana yote nayo ama moja kwa moja ama kupitia madhehebu yaliyokwishajitenga.
Ndiyo aina ya Ukristo iliyoenea zaidi duniani (85% hivi) pamoja na ustaarabu wa magharibi ulioathiriwa nayo, kiasi kwamba katika sehemu nyingi Ukristo wa Mashariki haujulikani au walau haueleweki.
Kibuli (Ghana)
Kibuli ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Ghana inayozungumzwa na Wabuli. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kibuli imehesabiwa kuwa watu 150,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibuli iko katika kundi la Kigur.
Kihanga (lugha)
Kihanga ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Ghana inayozungumzwa na Wahanga. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kihanga imehesabiwa kuwa watu 6800. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihanga iko katika kundi la Kigur.
Orodha ya lugha za Cote d'Ivoire
Orodha hii inaorodhesha lugha za Cote d'Ivoire:
Kibeti (lugha)
Kibeti ni jina la lugha mbili tofauti, yaani:
Siasa ya Cote d'Ivoire
Serikali ya Côte d'Ivoire (Ivory Coast) inachukua nafasi katika mfumo wa uwakilishi wa uraisi katika jamhuri ya kidemokrasia, ambapo Rais wa Cote d'Ivoire ni mkuu wa nchi na vilevile ni kiongozi wa serikali, na inafuata mfumo wa vyama vingi. Nguvu ya kiutendaji hutimizwa na serikali tu. Suala la utunzi wa sheria hutekelezwa kwa njia ya serikali yenyewe au bunge.
Mji mkuu rasmi tangu 1983 ni Yamoussoukro; hata hivyo, Abidjan unabaki kuwa kitovu cha utawala. Nchi nyingi huweka balozi zao mjini Abidjan, ijapokuwa baadhi yao (ikiwa ni pamoja na Uingereza) wamefunga harakati zao kwa sababu ya fujo zinaoendelea na ushambuliaji dhidi ya Wazungu. Wakazi wanaendelea kupata shida kwa kufuatia vita ya wenyewe kwa wenyewe inayoendelea.
Shirika la kimataifa la haki za binadamu limeng'amu matatizo ya uchukuliwaji mateka wa watu ambao si wapiganaji pande zote mbili na uchipukaji upya wa utumwa wa watoto katika uzalishaji ya kakao. Tangu tukio la 19 Septemba 2002, vita ya wenyewe ilivyoisha, na upande wa kaskazini wa nchi ukawa umechukuliwa na waasi, Vikosi Vipya (FN).
Uchaguzi mpya wa rais ulikuwa unatarajiwa ufanyika mnamo mwezi wa Oktoba 2005. Hata hivyo, uchaguzi huu mpya haukuweza kufanya kwa muda uliotakikana kwa kufuatia kucheleweshwa kwa maandalizi na ukaghailishwa hadi mnamo mwezi wa Oktoba 2006 baada ya makubaliano ya pande zote mbili za vyama hasimu kuafikiana. Baada ya uchelewesho wa muda mrefu, hatimaye uchaguzi ukafanyika mnamo 2010.
Orodha ya Vyuo Vikuu vya Cote d'Ivoire
Hii ni orodha ya vyuo vikuu katika nchi ya Cote d'Ivoire.
Nassir Nuh Abdi
Nassir Nuh Abdi ni mwanasiasa kutoka Kenya. Yeye ni mwananchama wa Orange Democratic Movement na alichaguliwa kuwakilisha eneo bunge la Bura katika Bunge la Kumi la Kenya katika uchaguzi uliofanyika mwaka wa 2007. Amezaliwa katika eneo la bangale,tana river
Orodha ya miji ya Cote d'Ivoire
Hii ni orodha ya miji ya nchi ya Cote d'Ivoire yenye angalau idadi ya wakazi 50,000 (2012).
Eliewaha Mshana
Eliewaha E. Mshana alikuwa ni mwanzilishi wa Dayosisi ya Pare, Kanisa la Kiinjili la Kilutheri Tanzania na askofu wake wa kwanza.
Dayosisi ya Pare ilizaliwa kutoka Dayosisi ya Kaskazini ambayo ilikuwa inaongozwa na Marehemu Askofu Stephano Moshi.
Kabla kuwa askofu Mshana alikuwa mwalimu wa theolojia na mkuu wa Chuo cha Theolojia Makumira ya KKKT hadi 1972.
Katika nafasi yake ya uaskofu alisisitiza tofauti kati ya dini na siasa wakati viongozi wengine wa makanisa ya Tanzania walielekea kuunganisha wito wa kanisa na wito wa siasa ya Nyerere.
Panya-miti
Panya-miti ni wanyama wadogo wa familia Gliridae. Spishi nyingi hupanda miti na huishi katika matundu ya mti au matago ya ndege. Wanyama hawa wanafanana na kindi wadogo. Urefu wa mwili wao ni kutoka mnamo sm 8 hadi sm 20 na wana mkia wenye urefu karibu na mwili. Rangi yao ni kahawia, kijivu au nyeusi na chini nyeupe kwa kawaida. Spishi nyingine zina mabaka. Hula beri, matunda na makokwa hasa lakini maua, majani, gamba la mti, wadudu na mayai pia. Jike huzaa hadi zaidi ya watoto 10.
Panya-miti wa kulika alikuwa huliwa sana na Warumi wa kale. Siku hizi bado huliwa huko Slovenia
Valentinus
Valentinus (Terni, Italia, 176 hivi - Roma, 14 Februari 273) ni jina la Mkristo mfiadini , padri au askofu wa Terni, ambaye anaheshimiwa kama mtakatifu katika Kanisa Katoliki, lakini pia na Waorthodoksi, Waanglikana na Walutheri kadhaa.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 14 Februari ya kila mwaka ("Valentine's Day").
Historia yake inawezekana inamchanganya na Valentinus mwingine, padri wa karne ya 3 huko Roma, aliyeuawa mwaka 269 katika mazingira yaleyale.
Kuna hadithi mbalimbali juu yake.
Hadithi mojawapo inasema Valentinus aliandika barua kwa binti aliyekuja kumsalimia gerezani; mwisho wa barua alihitimisha kwa maneno haya: "Kutoka kwa Valentinus wako".
Toka hapo Valentinus anakumbukwa kama mtetezi wa wapendanao na sikukuu yake kuadhimishwa kote duniani.
Kindi (mnyama)
Kindi ni wanyama wadogo wa familia Sciuridae. Spishi nyingine huitwa kidiri au kuchakulo. Wanatokea Amerika, Ulaya, Asia na Afrika na wamewasilishwa katika Australia. Takriban spishi zote huishi mitini, lakini kuchakulo huishi ardhini. Mkia wa kindi una urefu karibu na ule wa mwili, pengine zaidi. Hula mbegu, makokwa, matunda, nyoga, matumba na machipukizi. Wakati ambapo chakula cha kimea ni adimu, kindi hula chakula cha kinyama pia, k.f. wadudu, mayai, ndege wadogo, makinda ya nyoka na wagugunaji wadogo. Spishi kadhaa za tropiki hula wadudu kushinda chakula cha kimea.
Kamendegere
Kamendegere ni wanyama wakubwa kiasi wa jenasi "Pedetes", jenasi pekee wa familia Pedetidae, ambao wanafanana na sungura wenye miguu ya nyuma mirefu au hata na kanguru mdogo, lakini hawana mnasaba na wanyama hawa. Rangi yao ni hudhurungi juu na nyeupe chini. Wanatokea nyika za Afrika ya Kusini na ya Mashariki. Hukiakia usiku; wakati wa mchana hupumzika katika matundu yao ambayo wayachimba wenyewe. Hula mimea, mizizi na pengine wadudu. Jike huzaa mwaka mzima, mtoto mmoja kwa mara na mara tatu kwa mwaka.
Manabii Wadogo
Manabii Wadogo (kwa Kiebrania תרי עשר, Trei Asar, "Thenashara") ni kimojawapo kati ya vitabu 16 vya kinabii vya Biblia ya Kiebrania.
Katika Biblia ya Kikristo kila nabii anahesabiwa peke yake, hivyo vitabu ni 12, kama ifuatavyo:
Wanaitwa wadogo kutokana na ufupi wa vitabu vyao, ambavyo vinavyochukua sura 1 hadi 14 tu, bila ya kumaanisha umuhimu wao ni mdogo.
Kindi Mrukaji
Kindi warukaji ni wanyama wadogo hadi wakubwa kiasi wa familia Anomaluridae. Wanatokea misitu ya Afrika kusini kwa Sahara. Kuna kindi warukaji huko Asia pia, lakini jamii hizi hazina mnasaba. Wale wa Afrika wana ngozi kati ya miguu ya mbele na ya nyuma, isipokuwa spishi moja, kindi mkia-magamba. Upande wa chini wa msingo wa mkia wao mrefu una mistari miwili ya magamba yenye ncha kali yanayomsaidia mnyama ili kupanda juu ya miti. Rangi yao ni kijivu, kahawia, kahawiachekundu au hudhurungi. Hula matunda, makokwa, maua na majani na pengine wadudu pia.
Kiwali (Ghana)
Kiwali ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Ghana inayozungumzwa na Wawali. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiwali imehesabiwa kuwa watu 138,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwali iko katika kundi la Kigur.
Udongo
Udongo (pia: ardhi) ni sehemu ya juu kwenye uso wa nchi ambako mimea huweza kuota. Nao hutumiwa kwa kilimo.
Udongo wenyewe ni mchanganyiko wa vipande vidogo vya mwamba na madini yaliyosagwa pamoja na mata ogania kama mboji (mabaki ya mimea na wanyama yaliyooza) na pia wadudu na vijidudu vinavyoishi ndani yake. Udongo huwa pia na hewa na maji ndani yake zinazojaza nafasi kati ya vipande vidogo vya mwamba.
Kiasi chake kikubwa ni vipande vidogo vyenye asili ya mwamba au madini. Mwamba huvunjwa na maji, upepo na kutokana na athari ya joto / baridi kwa njia ya mmomonyoko. Hivi vipande vinaweza kuwa vidogo sana na kuonekana laini kama udongo wa ufinyanzi; au vigumu vyenye pembe kama punje za mchanga.
Udongo hupatikana kama tabaka juu ya mwamba unaofanya ganda la dunia. Mpaka wa chini wa udongo ni pale ambako mwamba mtupu unaanza; mpaka wa juu ni uso wa ardhi. Tabaka la udongo linaweza kuwa na unene wa kilomita kadhaa au sentimita chache tu.
Udongo mzuri huwa ndani yake na matabaka A-B-C pamoja na tabaka ya mata ogania juu yake.
O) Mata Ogania: katika mchoro huu 2 sentimita za juu ambazo ni majani makavu na sehemu nyingine za mimea zilizokufa au kuanguka chini; hazikuoza bado kikamilifu lakini zinaendelea kuoza. Wadudu wengi wanaishi hapa wanaoendelea kuozesha mata hii.
A) Udongo wa juu: Tabaka ya udongo yenye kiasi kikubwa cha mada ogania ndani yake. Ndani yake kuna minyoo na vijidudu wengi wanaoendelea kula na kubadilisha mabaki ya majani yaliyomo mle kuwa madini au kampaundi ogania sahili zaidi. Kwa kazi yao wanasababisha kuwepo kwa mashimo na nafasi ndogo ndani ya udongo wa juu. Nafasi hizi zinasaidia kuingia na kutoka kwa gesi na kiowevu. Kutokana na uwingi wa viumbehai hivi vidogo udongo wa juu una uwezo wa kutunza maji ya mvua ndani ya nafasi zake. Hii yote ni muhimu kwa kustawi wa mimea inayotandiza hapa mizizi yao.
Kwa lugha nyingine kuwepo kwa viumbehai hivi vidogo ni muhimu kwa rutuba ya udongo. Uhaba wa mata ogania unasababisha pia uhaba wa viumbehai ndani ya udongo wa juu unaokosa rutuba jinsi ilivyo jangwani.
Katika tabaka la udongo wa juu maji ya mvua yanapita haraka zaidi na kwa hiyo madini yeyushi kama chuma, alumini, chumvi mbalimbali na mengine kutegemeana na uwingi wa mvua na hali ya udongo chini yake kiasi cha madini haya yanaweza kuwa haba zaidi.
B) Udongo wa chini: katika tabaka hii madini yaliyoyeyushwa katika udongo wa juu yanakusanyika. Hapo ni sababu ya kwamba kulima shamba kunaongeza rutuba maana kazi ya kuchimba inapelekea madini yaliyozama chini kwenda juu.
C) Mwamba mzazi: hii ni tabaka ya mwamba isiymegeka bado. Unaitwa mwamba "mzazi" kwa sababu vipande vidogo vya matabaka ya juu vya asili hapo; kwa hiyo mwamba mzazi una tabia nyingi za kikemia sawa na udongo wa juu.
Mizizi mirefu ya miti inaendelea kufika hadi sehemu ya juu ya mwamba mzazi na kutafuta hapa madini yeyushi yalizozama chini zaidi. Kwa njia hiyo inachangia mmomonyoko wa sehemu hii hata kama imefunikwa na udongo.
Elimu nchini Cote d'Ivoire
Elimu nchini Côte d'Ivoire inaendelea kukabiliwa na changamoto nyingi. Kiwango cha wanaojua kusoma na kuandika kwa watu wazima bado kipo chini: mnamo 2000, ilikadiriwa kwamba 48.7% ya jumla ya wakazi wanajua kusoma na kuandika (60.8% ya wanaume na 38.6% ya wasichana).
Mfumo wa elimu yao umegawanyika katika hatua tatu: shule ya msingi hudumu kwa miaka sita, inapelekea kupata cheti cha masomo ya msingi; shule ya secondari hudumu kwa miaka saba, inapelekea kupata cheti kuhitimu masomo hayo. Elimu ya chuo kikuu, inapatikana mjini Abidjan tu, katika kilele cha shahada. Idadi kubwa ya taasisi za masuala ya kiufundi na mafunzo wa ualimu nayo hutolewa baada ya elimu ya msingi na sekondari pia. Kulikuwa hakuna mfumo wa elimu ya watu wazima, ijapokuwa watu wazima wengi huudhuria kozi mbalimbali nyakati za usiku, katika maeneo ya vijijini, wanapata elimu yao ya kujua kusoma na kuandika na maelekezo mengine kwa kupitia redio.
Mashulu mengi ya umma yalikuwa yakitoa ukufunzi bure, ijapokuwa wanafunzi hulipa ada ya kiingilio cha awali na kununua sare. Huduma nyingi ilikuwa bure, na baadhi ya wanafunzi wanapata udhamini na serikali, kikawaida hufanya mrejesho kwa kuwapa ajira serikalini baada ya kuhitimu.
Makadiro yaliyofanywa mwaka wa 1980 inaonesha kwamba asilimia 14 ya mshule ya msingi na asilimia 29 ya mashule yasekondari yalikuwa ya watu binafsi. Mengi yao yalikuwa mashule ya Katoliki, iliyokuwa ikifanyiwa kazi na walimu wa kidini na walimu wa kawaida, na sehemu ya mshahara inatolewa ruzuku kutoka serikalini.
Mashule ya Wakatoliki yalikuwa yakifanya kazi zake mjini kusini na mshariki, lakini pia yalikuwa yakipatikana huko sehemu zingine za nchi. Mafunzo ya kidini yalikuwa hayaruhusiwi katika mashule ya serikali. Mashule ya Kiislamu yalikuwa maarufu huko mjini kaskazini na yalikuwa huru, lakini yalikuwa hayaungwi mkono na serikali. Baadhi ya wanafunzi huudhuria mashule yote ya Kiislamu na umma vilevile.
Orodha ya lugha za Jamhuri ya Kongo
Orodha hii inaorodhesha lugha za Jamhuri ya Kongo:
Airbus
Airbus SAS ni kampuni kubwa ya kutengeneza eropleni katika Ulaya na moja ya makampuni makubwa duniani katika fani hii.
Kwa jumla imeajiri watu 50,000 katika nchi mbalimbali na hasa katika viwanda vyake huko Ufaransa, Ujerumani, Uingereza na Hispania.
Tangu mwaka 2001 Airbus imekuwa kampuni inayotengeneza ndege za kusafirisha abiria nyingi duniani. Ni hasa aina mbalimbali kama vile Airbus A300, Airbus A310 au Airbus A320. Tangu mwaka 2007 Airbus A380 ni ndege kubwa kabisa ya kubeba abiria duniani.
Kampuni ya Airbus ni tokeo la harakati la kuunganisha makampuni madogo zaidi katika Ulaya kwa shabaha ya kuweza kushindana na makampuni makubwa ya kutengeneza ndege ya Marekani kama vile Boeing na McDonnell Douglas.
Chanzo cha Airbus kilikuwa maungano ya makampuni ya Kijerumani kwa upande mmoja na shirikisho la makampuni ya Kifaransa. Makampuni mengine kutoka Hispania na Uingereza yalijiunga nao na mwanzoni serikali za nchi hizi zilishika asilimia kubwa ya hisa isipokuwa Ujerumani ambako kampuni la Daimler ilishika hisa za taifa hili. Hadi mwaka 2001 Wajerumani na Wafaransa walishika kila asilimia 37.9 za hisa zote, Waingereza asiilimia 20 na Wahispania 4.2.
Baadaye washiriki wote waliungana kwa kuunda kampuni la EADS (European Aeronautic Defence and Space Company) ambayo sasa ni kampuni mama ya Airbus.
Airbus inatengeneza pia modeli mbalimbali za ndege za usafiri wa kijeshi. Sehemu ya hizi zinafanana na modeli za kiraia zilizibadilishwa kwa mahitaji ya kijeshi lanini nyingine zimetengenezwa hasa kwa makusudi ya kijeshi. Airbus haijengi ndege za kutuopa mabomu au ya kushambulia ndege nyingine.
Boeing
Boeing ni kampuni nchini Marekani ya kutengeneza eropleni, helikopta, roketi na vifaa vingine kwa matumizi ya kiraia na ya kijeshi kwa usafiri wa hewani na kwenye anga la nje. Ni kampuni kubwa duniani ya aina hii; katika utengenezaji wa ndege za abiria pekee ina nafasi ya pili baada ya Airbus ya Ulaya.
Makao makuu ya kampuni yalikuwepo Seattle, Washington lakini tangu 2001 yalihamishwa kwenda Chicago.
Modeli za Boeing zinazojulikana sana ni pamoja na
Catholic Encyclopedia
Catholic Encyclopedia, au Old Catholic Encyclopedia au Original Catholic Encyclopedia, ni kamusi elezo ya Kiingereza kutoka Marekani ambayo inafafanua vidahizo kuhusu Kanisa Katoliki.
Gombo la kwanza lilitolewa mnamo Machi 1907. . Toleo hili linapatikana katika intaneti kwa wasomaji wote.
Orodha ya lugha za Jamhuri ya Afrika ya Kati
Orodha hii inaorodhesha lugha za Jamhuri ya Afrika ya Kati:
Kiaka (Kongo)
Kiaka ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kongo na Jamhuri ya Afrika ya Kati inayozungumzwa na Waaka. Isichanganywe na lugha ya Kiaka nchini Sudan wala na lugha za Kiyaka. Mwaka wa 1986 idadi ya wasemaji wa Kiaka nchini Kongo imehesabiwa kuwa watu 15,000; na mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji nchini Afrika ya Kati imehesabiwa kuwa watu 15,000 vilevile. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiaka iko katika kundi la C10.
Kiyaka (Kongo)
Kiyaka ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kongo inayozungumzwa na Wayaka. Isichanganywe na lugha ya Kiyaka nchini Angola wala na lugha ya Kiyaka nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati wala na lugha za Kiaka. Mwaka wa 1988 idadi ya wasemaji wa Kiyaka imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiyaka iko katika kundi la B70.
Suzanne Bachelard
Suzanne Bachelard (18 Oktoba 1919 - 3 Novemba 2007, jiji la Paris) alikuwa ni mwanafilosofia na mtaaluma wa Ufaransa. Mwaka 1958, alichapisha kitabu kilichofahamika kwa jina la "La Conscience de la rationalité". Na pia alikua ni mtoto wa Mwanafilosofi aliyefamika kwa jina la Gaston Bachelard, ambaye alimhariria kitabu cha "Fragments d'une Poétique du Feu". na pia alifundisha katika shule ya Jacques Derrida akiwa kama msaidizi wa baba yake.
Charles Andler
Charles Philippe Théodore Andler (11 Machi 1866, Strasbourg – 1 Aprili 1933, Malesherbes, Loiret) alikuwa ni mwanafalsafa mwenye mchanganyiko wa Kijerumani na Kifaransa.
Andler alizaliwa katika familia ya kiprotestanti katika jiji la Strasbourg, nchini Ufaransa. Mwaka 1887 hadi 1888, Andler alishindwa kufikia mafanikio ya juu katika falsafa, maamuzi yaliyofikiwa na Jules Lachelier. Lacheller alikuwa ni msimamizi na mkaguzi wa maswala ya falsafa, ambaye toka awali alionekana kuwa na mtazamo hasi juu ya falsafa ya Kijerumani. Baadae alibadilisha maamuzi ya kuchukua masomo ya falsafa ya Ujerumani suala lililompelekea kufaulu katika kiwango cha juu kabisa katika darasa lake. Hatimaye Andler alifanikiwa kuwa profesa wa Kijerumani katika Sorbonne hii ikiwa mwaka 1901 na baadae chuo cha Collège de France mwaka 1926.
Kibanda ya Magharibi
Kibanda-Magharibi ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati na Sudan Kusini inayozungumzwa na Wabanda. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kibanda-Magharibi nchini Afrika ya Kati imehesabiwa kuwa watu 4500. Pia kuna wasemaji 3000 nchini Sudan Kusini (1982). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibanda-Magharibi iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.
Viktor Kozin
Viktor Kozin (kwa Kirusi: Виктор Михайлович Козин; amezaliwa 22 Februari, 1953) ni mhandisi kutoka Urusi. Hasa amejishughulisha na ujemzi wa meli.
 Resonance metodo de glacio detruo