حاج ملا آقاجان
محمود عتیق معروف به حاج‌ملاآقاجان زنجانی عالم و عارف معاصر، در سال ۱۲۵۲ هجری شمسی در روستای آق‌کند از توابع زنجان به دنیا آمد و در سال ۱۳۳۵ هجری شمسی در گذشت. او از علمای بزرگ شهر زنجان بود.
وی علوم دینی را در مدرسهٔ «سید» زنجان آغاز کرد. نزد علمای بزرگی از جمله فیاض دیزجی و آخوند ملا قربانعلی زنجانی تلمذ کرد. در فقه، اصول، فلسفه و عرفان تحصیل کرد و حتی در علوم غریبه نیز ید طولایی یافت. در همان دوره بود که شروع به تهذیب نفس کرد. ارادتش به اهل‌بیت مثال‌زدنی بود و از جمله بنده‌های به واقع مخلص و مجاهد خدا بود.
خیلی از بزرگان عرفان، دیدار با ملاآقاجان را از نقاط عطف و تأثیرگذار زندگی‌شان می‌دانستند، علمایی مثل محمدجواد انصاری همدانی و شیخ جعفر مجتهدی. بعضی از علمای بزرگ، مثل حسن مصطفوی، سید موسی شبیری زنجانی، علامه طباطبایی، علی باباخانی و علامه مهدی دشیری به علم و دانش او اعتراف کرده بودند و او را از نوابغ زمان خود به‌شمار می‌آوردند.
پس از درگذشت وی سید حسن ابطحی که بیش از همه شاگردان یاد استادش را زنده نگاه داشت در کتابی به نام پرواز روح به بررسی زندگی وی و وصف حالات و کرامات او نگاشته‌است. حاج ملاآقاجان در آخرین نامه‌اش که چند روز قبل از فوتش نوشته بود خطاب به سید حسن ابطحی چنین گفته: «تو تنها فردی بودی که مرا تا حدی شناختی».
وی در سال ۱۳۳۵ هجری شمسی از دنیا رفت مقبره وی در قبرستان پائین شهر زنجان می‌باشد. مقبره وی تاکنون چندین بار توسط سید حسن ابطحی مرمت و بازسازی شده و اکنون زیارتگاه مشهوری در زنجان است.
حاج ملاآقاجان معتقد بود:
حاج ملا آقاجان می‌گفت:
یک روز مطّلع شدم شاید هم به من دستور دادند که از مردی در کاروانسرای شهر زنجان دیدن کنم، او یکی از اولیاء خدا بود، عاشق و دلباخته اهل بیت عصمت و طهارت بود. وقتی به کاروانسرا رسیدم از سرایدار تقاضا کردم که از او برای من اجازه بگیرد. سرایدار گفت: آن پیرمرد مفلوک و فقیری است، احتیاج به اجازه ندارد، اتاقش آنجا است. وقتی نزدیک در اتاق رسیدم، بدون آنکه مرا ظاهراً ببیند صدایش را به این شعر بلند کرد:
«میکده حمّام نیست سرزده داخل مشو»
من در جای خود خشکم زد! چند دقیقه ایی ایستادم، آنگاه اجازه داد وارد شدم، سلام کردم، جواب داد و گفت: چرا اینجا آمده‌ای؟ گفتم: به همان دلیل که موسی نزد خضر رفت. گفت: ادّعای بزرگی کردی، تو مثل حضرت موسی هستی؟ گفتم: در مَثَل مناقشه ای نیست، من مثل حضرت موسی در این جهت که دنبال تحصیل علمم، هستم.
گفت: تو نمی‌توانی با من همراه باشی، ولی من چند دستور به تو می‌دهم، اگر به آنها عمل کردی، ممکن است پیشرفت فوق‌العاده ای بکنی.
خلاصه آن ولیّ خدا دستور دیگری که مربوط به شخص خودم بود و تنها برای ترقّیات روحی من مفید بود، به من داد و بدون آنکه اسم یا فامیلش را به من بگوید مرا مرخّص کرد.
فردای آن روز وقتی دوباره به کاروانسرا رفتم، سرایدار گفت: او دیروز عصر از اینجا رفت!
حاج ملاّ آقاجان اضافه می‌کرد و می‌گفت: چهل سال است که در پی او هستم ولی دیگر او را ندیده‌ام امّا دستوراتش را عمل کرده‌ام. کتاب پرواز روح
حاج آقای مظفری نقل می‌کنند:
روزی من از مرحوم حاج ملا آقا جان سؤال کردم که آیا شما در این تازگی خدمت حضرت بقیةالله رسیده‌اید؟
گفت: بله، چند روز قبل که خدمت آن حضرت رسیدم دیدم با روی بشاشی این جمله را می‌گویند:
«منم که شرق دو عالم و غرب دست من است» و به روی من تبسم می‌کنند.
من هم در جواب، در حالی که اشک شوق می‌ریختم و به پای مقدسش برای بوسه زدن می‌افتادم گفتم:
منم که دیده به دیدار دوست کردم باز - چه شکر گویمت ای کارساز بنده نواز.
مرحوم حاج ملا آقا جان می‌فرمود:
در سفر کربلائی که چند سال قبل مشرف بودم و شبها در ایوان حضرت سیدالشهداء می‌خوابیدم و معمولاً اول شب به زیارت حضرت اباالفضل می‌رفتم، در یکی از شبها وقتی وارد صحن حضرت ابا الفضل شدم، دیدم دو نفر جوان مثل اینکه با هم نزاعی دارند و در مقابل حرم به طوری که ضریح دیده می‌شد ایستاده‌اند، یکی از آنها خواست کلامی بگوید که به زمین‌خورد و بیهوش شد، دومی هم فرار کرد.
مردم دور او که به زمین‌خورده بود جمع شدند و او را شناسائی کردند و گفتند: از فلان قبیله است، رئیس آن قبیله را خبر کردند آمد پیرمردی بود.
به او گفتم: او اشاره به قبر حضرت اباالفضل نمود و می‌خواست چیزی بگوید که دیگر نتوانست و به زمین افتاد.
رئیس قبیله گفت: او مورد غضب حضرت اباالفضل واقع شده؛ زیرا بدنش کبود شده و استخوانهایش خرد گردیده‌است. او را ببرید به صحن حضرت سیدالشهداء که اگر راه نجاتی داشته باشد از آنجا خواهد بود.
دوستانش او را به دوش کشیدند و به صحن حضرت سیدالشهداء بردند. دو شبانه روز در کنار یکی از غرفه‌ها به حال اغما افتاده بود، شب سوم که من هم نزدیک او می‌خوابیدم و منتظر بودم که امشب یا باید او از دنیا برود یا از این وضع نجات پیدا کند؛ زیرا شخصی که مورد غضب واقع شده، بیشتر از سه شبانه روز زنده نمی‌ماند.
ناگاه دیدم به خود تکانی داد و برخاست و نشست. افرادی که محافظ او بودند، از او پرسیدند: چه می‌خواهی؟ گفت: ریسمانی بیاورید و به پاهای من ببندید و مرا به طرف حرم حضرت اباالفضل بکشید.
این کار را کردند در بین راه نزدیک صحن حضرت اباالفضل درخواست کرد که فلان مبلغ را به فلانی بدهید. و همان مقدار هم تصدق از طرف من به فقراء اتفاق کنید. دوستانش این عمل را تعهد کردند که انجام دهند سپس از در صحن دستور داد ریسمان را به گردنش ببندند و با حال تذلل عجیبی او را وارد حرم کردند.
وقتی مقابل ضریح حضرت اباالفضل رسید، کلماتی به زبان عربی گفت که خلاصه اش این است:
آقا از تو توقع نبود که این گونه آبروی مرا ببری و مرا بین مردم مفتضح نمائی.
مضمون این شعر را می‌گفت: من بد کنم و تو بد مکافات کنی - پس فرق میان من و تو چیست بگو
در این موقع رئیس قبیله رسید و او را بوسید و ابراز خوشحالی کرد. مردم از اطرافش پراکنده نمی‌شدند و نسبت به او که دوباره مورد لطف حضرت اباالفضل واقع شده بود، ابراز علاقه می‌نمودند.
من صبر کردم تا کاملاً دورش خلوت شود، به او گفتم: من از اول جریان تا پایان آن با تو بوده‌ام بعضی از قسمتهای سرگذشت تو را نفهمیده‌ام، مایلم برایم تعریف کنی.
گفت: آن جوان که با من وارد صحن شد مدتی بود از من مبلغی پول طلب داشت، آن شب زیاد اصرار می‌کرد که باید طلب مرا همین الآن بپردازی، من ناراحت شدم به او گفتم: از من طلبی نداری.
گفت: به جان اباالفضل قسم بخور، من بی حیائی کردم خواستم قسم بخورم که دیگر نفهمیدم چه شد تا امشب که درد و ناراحتی و فشار فوق‌العاده ای داشتم.
در همان عالم بیهوشی می‌دیدم که برای تشریفات عبور شخصی به حرم حضرت سیدالشهداء مراسمی قایل می‌شوند، سئوال کردم چه خبر است؟ یکی از آنها گفت حضرت ابالفضل به زیارت برادرش حضرت سیدالشهداء می‌آید. من برای عذرخواهی خود را آماده می‌کردم که دیدم حضرت اباالفضل بالای سر من ایستاده و با نُک پا به من می‌زند و می‌فرمایند:
برخیز، به در خانه ای آمده‌ای که اگر جن و انس به آن متوسل شوند، محروم بر نمی‌گردند.
از همان‌جا حالم خوب شد و امیدوارم دیگر این گونه جسارت به مقام مقدس حضرت اباالفضل نکنم.