روانشناسی رنگ‌ها
روانشناسی رنگ به معنای مطالعه رنگها به عنوان عامل تعیین کننده رفتار انسان است. رنگ بر روی برداشت هایی که واضح نیستند و یا مبهم اند تاثیر میگذارد.
رنگها، دارای ویژگی‌هایی هستند که قادرند تا تاثیرات خاصی را بر روی انسانها ایجاد کنند. رنگها همچنین میتوانند باعث تقویت اثر بخشی تسکین دهنده باشند.
برای مثال، قرص های قرمز یا نارنجی معمولاً به عنوان محرک استفاده می شوند.
البته چگونگی تأثیر رنگ بر روی افراد ممکن است بسته به سن، جنسیت و فرهنگ، آنها متفاوت باشد. به عنوان مثال، مردان تمایل دارند گزارش دهند که لباسهای قرمز یا امثال ان که رنگهای شاد و روشنی هستند، جذابیت زنانه را افزایش می‌دهد.
با این‌حال که پیوندهای رنگی می توانند بین فرهنگها متفاوت باشند، اما ترجیح رنگ از نظر جنسیت و نژاد نسبتاً یکنواخت است.
روانشناسی رنگ، همچنین در بازاریابی و برندینگ بسیار مورد استفاده قرار می گیرد. بازاریابان، رنگ را به عنوان ماده‌ای مهم می‌دانند که می‌تواند بر احساسات و برداشت مشتری، از کالاها و خدمات و بسته‌بندی‌ها تأثیر بگذارد. لوگوها یا (آرم) برای شرکت‌ها از آنجایی که می‌توانند مشتری های بیشتری را به خود جلب کنند دارای اهمیت بسیاری هستند. بله، الان میتوانید متوجه شوید که چنین اتفاقی میفتد که اشخاص معتقدند لوگوی شرکت‌ها با شخصیت، کالاها و خدمات آن شرکت مطابقت دارد، مانند رنگ صورتی که به شدت در مارک تجاری برند ویکتوریا سیکرت () به کار رفته.
رنگ تأثیر زیادی در مواد غذایی دارد. این ترکیب پر از هیجان و گاهی پر از کنترل و تسلط روی روان، بر نحوه درک مردم از قابلیت خوردگی و طعم غذاها و نوشیدنی ها تأثیر می گذارد.
نه تنها رنگ غذا بلکه درون هرچیزی دارای قوه بینایی میتواند تأثیر گذارد و تغیر ایجاد کند. برای مثال، در فروشگاه های مواد غذایی، معمولاً نان در بسته بندی هایی تزئین شده یا آغشته به رنگ های طلایی یا قهوه‌ای به منظور ترویج و گسترش ذهنیت پخت خانگی و تازه بودن(در روان و ضمیر مشتریان) فروخته می‌شود.یا حتی جالب تر! مثلاً اگر یک نوشیدنی به رنگ سبز باشد، مردم می‌توانند نوشیدنی با طعم گیلاس را به دلیل داشتن رنگ سبز با لیمو اشتباه بگیرند. علاوه بر همه‌ی اینها، طعم را می توان با یک رنگ تشدید کرد. برای مثال افراد می توانند M&M قهوه ای را به عنوان شکلات طعم دار تر از M&M سبز [بر اساس رنگ] ارزیابی کنند.
گزارش شده که رنگ قرص های دارونما عاملی برای اثربخشی آنها است، به همین دلیل قرص های "رنگ گرم" به عنوان محرک و قرص های "رنگ سرد" بعنوان آرام‌بخشی بهتر عمل می کنند. اعتقاد بر این است که این رابطه عواقب انتظارات بیمار بوده و تأثیر مستقیم رنگ آن "نیست". در نتیجه ، به نظر می رسد که این اثرات وابسته به فرهنگ هستند. در روانشناسی، رنگ و رنگ ها از معیارهای سنجش شخصیت به‌شمار می‌آیند؛ چرا که هر یک از آن‌ها تأثیر خاص روحی و جسمی را در یک فرد باقی گذارده و میتوان رنگ‌را نشانگر وضعیت روانی و جسمی وی در نظر گرفت.این موضوع با توجه به پیشرفت‌های دو دانش فیزیولوژی و روانشناسی به اثبات رسیده است. ناگفته پیداست که انسان از زمان بسیار دور تاکنون تحت نفوذ و تأثیر رنگ‌های پیرامون خود بوده و هست. و همچنین در صد سال اخیر که صنعت رنگ‌سازی به نقطه اوج تحول خود رسیده است، این تأثیر دو چندان شده و در همه ارکان زندگی روحی ما اثری از آن قابل مشاهده است.
بسیاری از روانشناسان بر این باورند که تأثیرات شگرفی از رنگ ها بر می خیزد. رنگ ها بر میزان آگاهی ما از برخی رویدادها تأثیر دارد. برخی بر این باورند که مغز انسان به طور پیش فرض انواع رنگ را با احساسات افراد مرتبط می سازد، از سوی دیگر برخی از صاحبنظران نیز بر این باورند که احساساتی که مغز ما از رنگ ها دریافت می کند به سطح اطلاعات ما و رویدادهایی که برایمان رخ داده است مرتبط می باشد. این احساسات می تواند ناشی از تجربیات افراد نسبت به گونه های رنگ باشد. بعنوان مثال، روانشناسانی که رنگ قرمز را بررسی کرده اند بر این باورند که بیشتر مردم به دلیل تطبیق آن با پیامدهای طبیعی همچون خون، آتش و یا فناوری هایی که به دست بشر ساخته شده اند همچون تابلوهای قرمز و یا چراغ قرمز راهنمایی و رانندگی، این رنگ را با خطر مرتبط می دانند. این عامل در سایر رنگ ها نیز می تواند متأثر از تجارب شخصی و یا سطح اطلاعات افراد باشد.
در مبحث روانشناسی رنگ، باید بر اثرات رنگ‌ها بر ذهن هم توجه داشت. هر رنگ می‌تواند احساسی را در افراد ایجاد کند یا تفکر آنان را به سمتی هدایت کند.
برای مثال استفاده از رنگ زرد و قرمز، از جهت ایجاد شور و هیجانی که ایجاد می‌کنند و اثر مثبتش بر تحریک اشتها، در رستوران ها و اماکن تغذیه‌ای نیز بسیار پرکاربرد است. رنگ سبز و آبی سبب آرامش و رفتار آرامتری می‌گردد و به همین سبب است که در بیمارستان‌ها از این دو رنگ بهره ی بیشتری می‌برند.
در بین تمام سنین و ادوار عمر انسان، دوره کودکی از اهمیت بالایی برخوردار است و همین نکته سبب می شود تا در انتخاب رنگ اتاق خواب و لباس کودکان، توجه بیشتری داشته باشیم. برای مثال خرید کیف مدرسه قرمز رنگ برای یک کودک بیش فعال، ایده خوبی نیست زیرا سبب افزایش هیجانات در او می‌گردد. استفاده از رنگ های زرد، صورتی، آبی کمرنگ، طوسی و طیف های پاستیلی رنگ ها می‌تواند در چیدمان اتاق نوزاد، مناسب باشد.
رنگی مانند زرد، می تواند هیجانات مثبت را به کودک انتقال دهد و ترکیب آن، با هر یک از رنگ های ذکر شده در بالا، می تواند بسیار زیبا گردد و تعادل را نیز در روحیه کودک ایجاد نماید.
سیستم عصبی خودکار که مسٸول تنظیم ضربان قلب،تنفس،هضم غذا و دیگر اعمال غیر ارادی بدن انسان است،از دو بخش سمپاتیک و پاراسمپاتیک تشکیل می شود.در صورتی که در اثر تٲثیرات فیزیکی(کار و کوشش)یا تٲثیرات عاطفی(ترس،خشم،هیجان)سیستم سمپاتیک در کنترل سیستم پاراسمپاتیک قرار گیرد میزان ضربان قلب افزایش می یابد و با برطرف شدن فشار روحی پاراسمپاتیک شرایط جسمی را به حالت عادی برمی گرداند.
آزمایش هایی که روی افراد مختلف انجام شده نشان داده است که رنگها نٲثیر شگرفی بر بدن انسان و عملکرد آن دارد.به طور مثال رنگ قرمز تیره روی بخش سمپاتیک اثر گذاشته،فشار حون و ضربان قلب را بالا می برد و تنفس را تندتر می کند.در مقابل رنگ آبی تیره با تٲثیر روی بخش پاراسمپاتیک موجب کاهش فشار خون و ضربان قلب شده و تنفس را کند می کند.حتی رنگ روز و شب نیز روی فعالیت بشر تٲثیر می گذارد.رنگ آبی تیره شب،رنگ آرامش و سکون است و کاهش سوخت و ساز را به همراه دارد و انسان را مجبور می کند تا از فعالیت دست بکشد.رنگ زرد روشن روز نیز رنگ امید و فعالیت است و به انسان نیرو و تحرک می دهد. مربع زرد رنگ در زمینه سفید، تیره‌تر از همان مربع زردی است که در زمینه سیاه قرارگرفته‌است. زرد در زمینه سفید دارای اثری ملایم و نمودی گرم است، در حالی که در زمینهٔ سیاه، مربع زرد درخشندگی فوق‌العاده پیدا می‌کند و نمودش سرداست و به طرف بیرون حرکت می‌کند.
با جلوه یکسانی خودنمایی کنند، ویا رنگ‌هایی که بدون کنتراست (تضاد) در مجاور هم قرار گیرند. به‌طور کلی عنوان هماهنگی (هارمونی) یا عدم هماهنگی فقط در رابطه بااحساس انسان است، که به صورت مطلوب بودن یا نبودن و جذاب بودن یا نبودن مطرح می‌گردد. اگر مدتی به یک مربع سفید در روی یک سطح سیاه نگاه کنیم، بعد از مدتی که چشم را برگردانیم، همان مربع سفید در نظر مجسم می‌شود. به همین ترتیب اگر به یک مربع سیاه در سطح سفید نگاه کنیم، و بعد چشم را برگردانیم،
با متابعت از الهام سریعی که گرفته بودم، یکی از کارها را انتخاب نموده و از دانشجویی سؤال کردم: شما این ترکیب رنگ را به وجود آورده‌اید؟، در جواب گفت: بلی. دومی را همین ترتیب انتخاب نمودم و سومی و چهارمی را نیز از بین کارها برگزیدم و به صاحبش نشان دادم. البته باید یه این نکته اشاره کنم، در تمامی مدتی که دانشجویان مشغول کار بودند، من درآتلیه حضور نداشتم و در نتیجه نمی‌دانستم که هر یک از کارها را کدام یک انجام داده‌اند. سپس صفحهٔ کار هر یک را که با قیافه اش مقایسه نمودم به رابطهٔ بسیار حساس تمایلات ذهنی افراد به رنگ‌ها خاص، و تأثیرات ذهنی انسان و مطابقت آن با رنگ‌ها پی بردم. در پایان کار این جلسه چنین نتیجه‌گیری نمودم که، «رنگهایی را که هر کسی دسته بندی می‌کند و به نظرش هماهنگ می‌آید، برداشتی انفرادی و تأثر ذهنی شخصی است و عبارت از رنگ‌های ذهنی او است». همین تجربه را سال‌های بعد به معرض آزمایش قرار دادم. برای آنکه این آزمایش بتواند موفق باشد باید قبلاً هنرجویان نسبت به رنگ‌ها حساسیت کافی پیدا کرده باشد. در صورتی که آن‌ها نتواند خود را با رنگ‌ها الفت داده و امکانات مختلف را دریابند و نحوهٔ رنگ آمیزی را درک کنند نخواهند توانست به نتیجهٔ چشم گیر و رضایت بخشی نائل گردد.[۲] هنر جو با موهای روشن و پوست صورتی و چشمان آبی هنر جو با موهای قرمز نارنجی و پوست روشن صورتی و چشمان آبی -از رنگ‌های قرمز و نارنجی که در چهره اش بسیار به کار رفته‌است در ترکیب خود زیاد استفاده کرده‌است و فرم قلم زدن او نیز مطابق با موهایش است. هنر جو با چهره افسرده که در ترکیب‌های رنگی خود نیز از رنگ قهوه‌ای بسیار استفاده کرده‌است.
بین ترکیبات رنگی که افراد به اراده و سلیقه خود ایجاد می‌کنند و ویژگی‌های شخصیتی و رنگ‌های ذهنی فرد ارتباط مستقیمی وجود دارد. انسان‌ها علاقه بسیاری به ترکیبات رنگی چهره و ظاهر خود می‌باشند و که می‌توان آن را خود دوستی نامید. از سویی دیگر، رنگ‌هایی وجود دارد که نشان دهنده رنگ‌های ذهنی و شخصیتی فرد است و روحیه وی را نشان می‌دهد.
[۱]-دکتر ماکس لوشر،"روانشناسی رنگ ها"، ترجمه ویدا ابیدزاده، چاپ دوازدهم، ص.ص۶-۷-۱۳۶۷ [۲]-خوزه پارامون،"ترکیب رنگ "، ترجمه قاسم روبین، انتشارات بهار، ص. ص۷–۹ [۳]-جوهانز ایتن،"کتاب رنگ"، ترجمه دکتر محمد حسین حلیمی، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی 3. تاثیر رنگ بر هوش و روحیه نوزادان