زمین‌لرزه و سونامی ۲۰۱۱ توهوکو
زمین‌لرزه و سونامی ۲۰۱۱ توهوکو زلزله‌ای است، که ۱۱ مارس ۲۰۱۱ به قدرت ۹٫۰ ریشتر در ساعت ۱۴ و ۴۶ دقیقه به وقت محلی در نزدیکی سندای در استان میاگی در شمال شرقی ژاپن رخ داد و به مدت ۱۷۳ ثانیه مناطق اطراف را به لرزه درآورد. مرکز سطحی زمین‌لرزه در ۱۳۰ کیلومتری شرق شبه جزیره اوشیکا ناحیهٔ توکوهو با کانون ژرفی به عمق ۲۴ کیلومتر گزارش شده‌است. زمین‌لرزه سبب گردید در تمامی مناطق ساحلی ژاپن در کنار اقیانوس آرام هشدار سونامی و درخواست تخلیه این مناطق اعلام شود، این هشدار حداقل در ۲۰ منطقه ساحلی دیگر در آمریکای جنوبی و آمریکای شمالی نیز اعلام گردید. این زمین لرزه امواج سونامی به ارتفاع ۱۵ متر در ژاپن و امواج کوچکتری در کشورهای دیگر ایجاد کرد. در تاریخ اول آوریل، دولت ژاپن نام رسمی «زمین‌لرزه بزرگ شرق ژاپن» 東日本大震災 را بر این فاجعه نهاد. پیش از وقوع زمین لرزه ۹ ریشتری ۹ زلزله در منطقه رخ داد که بزرگترین آنها با قدرت ۷٫۱ ریشتر در تاریخ ۹ مارس ثبت گردید که این زمین لرزهها را می‌توان پیش لرزههای زلزله ویرانگر ۹ ریشتری دانست. بیش از ۱۸هزار نفر در این سونامی جان خود را از دست دادند که پیکر ۲۵۳۱ نفرشان هرگز پیدا نشده‌است.
این زمین‌لرزه خسارات بسیار زیادی شامل تخریب شدید جاده‌ها و راه‌آهن و ایجاد آتش‌سوزی در برخی مناطق را بر ژاپن وارد کرده‌است. در حدود ۴٫۴ میلیون خانوار در شمال شرقی ژاپن بدون برق و ۱٫۴ میلیون نفر بدون آب مانده‌اند. تعدادی از ژنراتورها الکتریکی از کار افتاده‌اند و حداقل سه راکتور هسته‌ای در پی انباشته شدن گاز هیدروژن منفجر شده‌اند.
تمام مناطق در شعاع ۲۰ کیلومتری نیروگاه هسته‌ای شماره یک فوکوشیما و ده کیلومتری نیروگاه هسته‌ای شماره دو فوکوشیما که متعلق به شرکت برق توکیو هستند تخلیه شده‌است. ارزیابی‌های اولیه توسط مرکز بین‌المللی ایر بیمه محل‌های تخریب شده را تنها ۱۴٬۵ تا ۳۴٬۶ میلیارد دلار برآورد کرد. بانک مرکزی ژاپن در تاریخ ۱۴ مارس ۲۰۱۱ مبلغ ۱۸۳ میلیارد دلار را برای عادی‌سازی وضعیت بازار به سیستم بانکی این کشور تزریق کرده‌است.
شدت زلزله در استان میاگی ۷ درجه در مقیاس شیندو، استان فوکوشیما، استان ایباراکی، استان توچیگی ۶ درجهٔ قوی، استان سایتاما، استان چیبا، استان ایواته و استان گونما ۶ درجهٔ ضعیف و در توکیو ۵ درجهٔ قوی بوده‌است. بعد از وقوع زمین‌لرزه به مدت چندین ساعت تمامی پروازها از فرودگاه بین‌المللی ناریتا و فرودگاه هانه‌دا متوقف شد.
برآوردها نشان می‌دهد زمین‌لرزه توهوکو قوی‌ترین زمین‌لرزه در ژاپن و چهارمین در جهان از زمان آغاز ثبت شدت زلزله‌ها از ۱۹۰۰ میلادی عنوان شده‌است. شدت زمین‌لرزهٔ توهوکو به حدی بود که جزیرهٔ اصلی ژاپن (هونشو)، ۲٫۴ متر به سمت شرق حرکت کرد و محل تقاطع محور توزیع جرم زمین با سطح دست کم ۱۰ سانتی‌متر جابه‌جا شد.همچنین نیز این زمین لرزه سرعت چرخش زمین را ۱٫۸ میکرو ثانیه در روز افزایش داد. نائوتو کان، نخست‌وزیر ژاپن اعلام کرد: «پس از پایان جنگ جهانی دوم در طی ۶۵ سال گذشته این بدترین و سخت‌ترین بحران ژاپن است.»
فهرست کامل پیش‌لرزه‌ها و پس‌لرزه‌ها
بر اساس گزارش آژانس هواشناسی ژاپن، زمین‌لرزه‌های بزرگی (بالای ۷ درجه، یا ۵ ضعیف در مقیاس شیندو) که از روز قبل تا یک ماه بعد از زلزله بزرگ شرق ژاپن به وقوع پیوسته از قرار زیر است:
پس از وقوع زمین‌لرزه به سرعت اقدامات جهت مقابله با سونامی در ژاپن و ۲۰ کشور دیگر حاشیهٔ اقیانوس آرام شمالی و جنوبی از جمله آمریکای شمالی و شیلی آغاز شد. در ژاپن بالاترین درجه هشدار خطر سونامی اعلام شده و توسط بلندگوها و رادیو و تلویزیون از مردم خواسته شد که به سرعت نواحی نزدیک دریا را تخلیه کرده و به نواحی بلند پناه ببرند. ارتفاع سونامی ۱۰ متر پیش‌بینی شده‌بود. اثرات کشنده و مخرب سونامی بسیار بیشتر از زمین‌لرزه در نظر گرفته شده‌است. تصاویر پس از سونامی شهر "می‌نامی‌سانریکو" نشان می‌دهد که حتی آثاری از وجود شهر باقی نمانده‌است. در شهر ریکوزنتاکاتا تا طبقهٔ سوم ساختمان‌ها به زیر آب فرورفتند. طبق ارزیابی کارشناس این احتمال وجود دارد که سونامی در این شهر بین ۱۵ تا ۲۰ متر ارتفاع داشته‌است. شهر میاکو در استان ایواته قبلاً تجربهٔ سونامی را داشته‌است و خاکریزی به ارتفاع ۱۰ متر برای مقابله با سونامی در این شهر ساخته شده‌بود. خرابی شهر نشاندهندهٔ اینست که ارتفاع این سونامی در این ناحیه از ۱۰ متر نیز بیشتر بوده‌است.پس از یک انفجار هیدروژنی تازه در رآکتور شماره ۲ مواد رادیواکتیو به بیرون راه یافت. "نائوتو کان"، نخست‌وزیر ژاپن، صبح سه‌شنبه (۱۵ مارس / ۲۴ اسفند) وقوع این انفجار را تأیید کرد.
علاوه بر این رآکتور ۴ نیز دچار حریق شد، ولی مقامات امنیت اتمی ژاپن گفتند که توانسته‌اند آتش‌سوزی را مهار کنند. رآکتور ۴ را پیش از وقوع زمین‌لرزه به منظور تعمیرات، روز جمعه خاموش کرده بودند. از نظر مسئولان این تأسیسات، میله‌های سوختی این رآکتور عامل خطری جدید نخواهند بود.
در پی حادثه هسته‌ای نیروگاه فوکوشیما، میزان تشعشعات رادیواکتیو در محدودهٔ این تأسیسات رو به افزایش گذاشته‌است. "یوکیو ادانو"، سخنگوی دولت ژاپن، هشدار داد و گفت: «ما در این لحظه از چنان میزانی از تشعشعات صحبت می‌کنیم که می‌تواند به سلامتی انسان آسیب برساند.»
"تائوتو کان"، نخست‌وزیر ژاپن سخنگوی دولت افزود، به ساکنانی که به‌رغم دستور نقل مکان هنوز در خانه‌های خود مانده‌اند، اکیداً توصیه می‌شود در و پنجرهٔ خانه‌های خود را بسته نگاه دارند. به دستور دولت تا شعاع ۳۰ کیلومتری محدودهٔ هوایی نیروگاه فوکوشیما پرواز هر هواپیمایی ممنوع اعلام شده‌است. این فاجعه بدترین حادثه از نوع خود بعد از فاجعه چرنوبیل است.
به دنبال انعکاس اخبار مربوط به زمین لرزه و حادثه اتمی فوکوشیما در جهان تعداد جهانگردانی که وارد ژاپن شده‌اند، در ماه مارس نسبت به سال قبل ۵۰٫۳ درصد کاهش نشان می‌دهد که از سال ۱۹۶۱ کمترین تعداد به‌شمار می‌آید.