ولسوالی لعل و سرجنگل
لعل و سرجنگل یکی از ولسوالی‌های ولایت غور در افغانستان است که در شرق چخچران و در فاصله ۵۷ مایلی غرب پنجاب واقع است. این ولسوالی حداقل متشکل از هشتصد روستاست. جمعیت آن در سال ۲۰۱۳ (میلادی) ۲۵۰٬۰۰۰ نفر اعلام شده بود؛ و در سال ۲۰۱۹ (میلادی) به اساس سروی از طرف وزارت احیا و انکشاف دهات جمعیت ۳۳۶٬۵۰۰ نفر اعلام شد. لعل و سرجنگل با ولسوالی‌های مرغاب و دولت‌یار ،یکاولنگ پنجاب ولایت بامیان سنگ تخت ولایت دایکندی مرز مشترک دارد.
لعل وسرجنگل یکی از پرجمعیت‌ترین ولسوالی‌های ولایت غور است که تقریباً ۴۵٪ نفوس ولایت غور را تشکل می‌دهد.
ولسوالی لعل وسرجنگل متشکل ازچند ده بزرگ شامل (کرمان، گرماب، سنگ زرد، جوقل، سیاه سنگ جلسو، تلخک) می‌باشد.ویکی ازجوانان مشهور به نام سیدهاشم حیدری درجوقل می باشد
این منطقه دارای آب وهوای سرد در فصل خزان و بسیار سرد در زمستان و آب وهوای معتدل در فصل تابستان را دارا می‌باشد در فصل زمستان برف آن تا ارتفاع بیش از یک متر می‌رسد، نداشتن کلینیک‌های صحی وآب وهوای برفی در فصل زمستان وقطع راهای مواصلاتی در این فصل مشکلات مردم را چند برابر می‌کند.
یکی از مشکلات مهم مردم در ولسوالی لعل و سرجنگل، زمستان‌های طاقت فرسا و بهارهای سیل آسا می‌باشد
در برخی نقاط این ولسوالی به گونه‌ای است که در زمستان درختان از سردی می‌ترکند – در تابستان حاصلات به ثمر نمی‌رسند و در نیمه خزان حاصلات جو و گندم خرمن می‌شوند. از نیمه شب که همه خرمن‌های گندم یخ می یندند کوپیده می‌شوند، یعنی خرمن‌ها خشک نمی‌شوند – بلکه یخ کوب می‌شوند. رنج و زحمت مردان و زنان در فصل کار تابستان دیدن می‌خواهد. بنا به گفته مردم محلی در سالهای اخیر هوای برخی مناطق این ولسوالی مقداری گرمتر از دهه‌های گذشته شده‌است
از ارتفاعات تقریباً ۴۰۰۰ متری لعل و سرجنگل در ولایت غور سرچشمه می‌گیرد. واژه هرَی از زبان ایرانی باستان هَرَیو آمده که به معنی «پُرشتاب» است
دو شاخهٔ آغازین هریرود که در ناحیهٔ شینیهٔ ولسوالی دولت‌یار ولایت غور یک‌جا می‌شود، یکی از «لعل» و دیگری از «سرجنگل» می‌آید. آب «لعل» از درهٔ طولانی «کِشرَو» می‌گذرد و آب «سرجنگل» دشت دولت‌یار را پوشش می‌دهد. هریرود که از سرچشمه تا مرز ایران ۵۶۰ کیلومتر طول دارد، از فیروزکوه مرکز ولایت غور، منارجام، بندسلما، چشت شریف و دشت‌های پهناور هرات عبور می‌کند، خشک‌سالی‌های پی‌درپی و تغییرات اقلیمی اخیر، هریرود را متأثر کرده‌است
معادن
معدن ذغال سنگ کرمان که ذخایر آن به سه میلیون تُن می‌رسد و دارای جنسیت عالی بوده انرژی حرارتی آن زیاد فیصدی کاربن آن بلند می‌باشد. از این معدن طوری که لازم است استفاده نشده‌است. به دلیل اینکه از مراکز صنعتی دور است و دسترسی به وسایل حمل و نقل آن نستا محدود می‌باشد.
ذخایر سرب و آهن در منطقه سرجنگل وجود دارد که به دلیل بی‌پروایی حکومت هنوز استخراج نشده‌است.
حیوانات
در ولسوالی لعل وسرجنگل حیوانات زیاد از قبیل خرگوش، سمور، کفتار، آهو، گرگ، روبا، پشک کوهی، شغال، سنجاب، انواع مار و غیره.
لعل وسرجنگل دارای طبیعت زیبا و دیدنی است که سالانه گحدود هزار نفر بازدید کننده دارد. مناطق دیدنی لعل وسرجنگل در ذکر شده‌است.
بوم قره باغی ومزار جوقل ومزار سیاه ومزار سرپخک به نام مازار بند درسرپشبند جوقل واقع کوتل بندآخو یک دره زیبا و تفریحی واقع در جنوب لعل است که هرسال مردم لعل وسرجنگل و بیرون از لعل وسرجنگل به آنجا تفریح می‌روند.
دریای هریرود که یک دریای زیبا واقع در لعل و سرجنگل است نیز انسان‌های زیادی به تماشای آن می‌پردازد.
خودجوش که حفره عمیق آب در آن واقع است نیز بازدید کننده گان را به خود جذب می‌کند. همه ساله صدها تن ازمردم لعل وسرجنگل در مراسم مذهبی که در آنجا برگذار می‌شود شرکت می‌کند.
و ده‌ها مناظر دیدنی دیگر نیز در لعل و سرجنگل وجود داد که ذکر نشده‌است.
ولسوالی لعل و سرجنگل یکی از امن‌ترین ولسوالی‌های افغانستان است. در این اواخر طالبان در مسیر شاهراه لعل فیروز کوه چهار تن از باشنده گان این ولسوالی به شمول مدیر زراعت لعل وسرجنگل در ولسوالی دولت یار به قتل رساند. چند ماه بعد سه تن دیگر از باشندگان این ولسوالی در مسیر شاهراه غور هرات توسط طالبان تیرباران شد. طالبان همواره به این ولسوالی حمله می‌کنند که هر بار با مقاومت مردم محل مواجه گشته‌است.
همچنین طالبان بارها با فرستادن نامه و بعضاً اعلامیه تهدید آمیز، خواهان تسلیم شدن مردم به این گروه شده‌اند. لعل و سرجنگل از ولسوالی‌های امن و آرام ولایت غور است و طی سال‌ها طالبان نتوانسته به این ولسوالی نفوذ کنند این ولسوالی برای گروه طالبان بسیار مهم است چرا که نقطه وصل ولایت غور به ولایت‌های مرکزی کشور است
در سال ۱۳۹۸ در اثر حمله نیروهای قطعه خاص غور در قریه اسدآباد مرکز لعل بالای علیپور دست کم چهارده تن در تظاهرات بخاطر که دولت علیپور را دسگیر نکند جان‌های شانرا از دست دادند.
ولسوالی لعل وسری جنگل یکی از ولسوالی‌های محروم افغانستان به‌شمار می‌رود تا هنوز جاده‌های آسفالته در این ولسوالی وجود نداشته اکثریت مردم آن به کشاورزی و دامداری اشتغال دارند حاصلات مهم کشاورزی آن جو، گندم، نخود، لوبیا، کچالو، زردک، شلغم وغیره… می‌باشند
علیرغم وجود ظرفیت انسانی کلان در ولسوالی لعل و سرجنگل، این ولسوالی از محروم‌ترین مناطق غور و افغانستان به حساب می‌آید.
در این ولسوالی یک کارخانه تولیدی مایع ظرفشویی، یک فارم گاو و چندین فارم مرغ فعالیت دارد. که از جمله می‌توان از فارم مرغداری لعل باستان نامبرد.
بر اساس آمار اعلام شده از سوی ادارات محلی در غور، در تمام ولسوالی لعل و سرجنگل، بیش از چهل و پنج هزار شاگرد در آن، در حال تحصیل هستند. از این میان، حدود ۲۲ هزار نفر از شاگردان مکاتب، از قشر بانوان می‌باشند که در نوع خود، کم‌نظیر است. از مجموع مکاتب فعال در ولسوالی لعل و سرجنگل، فقط ۲۸ مکتب دارای تعمیر بوده و بقیه مکاتب، کلاسهای خود را در کنار خانه‌های مخروبه یا زیر چادر برگزار می‌کنند. این تعداد شاگرد در حالی است که در برخی از ولسوالی‌های دیگر ولایت غور، مکاتب به دلیل فعالیت گروه‌های تروریستی، غیرفعال هستند
در این ولسوالی چندین کتابخانه وجود دارد که از جمله می‌توان از کتابخانه دهکده، کتابخانه شهید مدینه لعلی، کتابخانه لعل وسرجنگل، کتابخانه گرماب و غیره نامبرد. یک مکتب خصوصی بنام لیسه رهنورد نور در این ولسوالی فعالیت دارد که دارای ۶۰۰ شاگرد شامل ۲۷۵ دختر می‌باشد.
دو انستیتیوت (انستیتیوت منارجام و انستیوت زارعت) و چندین مراکز آموزشی (کورس) نیز در این ولسوالی فعالیت دارد.
مردم این ولسوالی عموماً از قوم هزاره می‌باشد که به زبان فارسی و (گویش هزارگی) صحبت می‌کند.
ولسوالی لعل و سرجنگل یک منطقه تماماً شیعه نشین در ولایت غور محسوب می‌شود. در برخی از کتابها اینگونه آمده که مردم غور، اولین افرادی بودند که در افغانستان به آیین اسلام مشرف شدند و چون فتح غور، در زمان خلافت حضرت علی علیه السلام صورت گرفت، اسلام آوردن مردم غور، با شیعه شدن آنها به‌طور همزمان صورت پذیرفته‌است
تاریخ اولیه این ولسوالی در افسانه ها و فولکلور از جمله داستان هایی که چگونه هزاره های جنوبی کنترل این استان ایماق نشین را به دست گرفتند، مبهم است.اما مناطقی که امروزه به نام لعل، سرجنگل و کرمان شناخته می شوند در کتاب های تاریخی ثبت شده اند.غبار لعل و کرمان را چراگاه اسب‌های ارتش مغول تحت فرمان چنگیز خان فاتح بزرگ می‌داند.
به طور سنتی، در جامعه فئودالی هزاره قبل از کشتار هزاره‌ها در سال‌های ١٨٨۰-١٨٩٠، لعل و سرجنگل بخشی از منطقه دایزنگی بزرگ بود که در بخش‌هایی توسط رؤسای فئودال معروف به میر و بیگ اداره می‌شد.چرای کشور از نظر تاریخی ثابت کرده بود که برای نگهداری ارتش های بزرگ توسط میرها مفید است.از میرهای برجسته دوران قدیم می توان به نوروز بیگ و یوسف بیگ اشاره کرد که در فولکلور محلی از احترام قابل توجهی برخوردارند.
در دوره ای که پس از نسل کشی عبدالرحمن و شکست دولت در پی ترور نادرخان، نخبگان هزاره با دولت کابل به توافق رسیدند. فرمانداران ولسوالی ها تقریباً همیشه پشتون ها توسط دولت مرکزی منصوب می شدند که مانند اکثر مناطق کشور با کمک ارباب های منصوب از سوی دولت منطقه را اداره می کردند. در این دوره، این ناحیه بر ظهور بسیاری از روسای فئودال که به سیاستمداران تبدیل شده بودند نظارت داشت. این دوره برای هزاره ها دوران سختی بود، اما مردم لعل با تلاش و فداکاری از این مرحله جان سالم به در بردند و تا دهه ١٩٧٠ این ولسوالی در جامعه هزاره به دلیل تعداد زیادی از روشنفکران، فارغ التحصیلان دانشگاه و شخصیت های برجسته شهرت داشت.
لعل سرجنگل درست قبل از انقلابی که در سال ١٩٧٨ رخ داد، جامعه ای پر جنب و جوش و در حال تغییر و مترقی بود. نخبگان تحصیل کرده ولسوالی با این حال عموماً توسط رژیم کمونیستی نورمحمد تره کی و حفیظ الله امین، عمدتاً به اتهام مائوئیست بودن، قتل عام شدند. از رهبران برجسته دانشجویی این ولسوالی می توان به عزیز طوغیان و محمد رنجبر اشاره کرد.
از سوی دیگر، اعضای حزب دموکراتیک خلق از لعل و سرجنگل نیز برجسته و بسیار موفق بودند. اولین ولسوال لعل سرجنگل از جمعیت هزاره محلی عوض علی بود که بعداً توسط اعضای گروه مجاهدین به طرز وحشیانه ای به قتل رسید. دوره ظهور حزب دموکراتیک خلق افغانستان تعدادی از جوانان لعل را نیز تربیت کرد که بعداً در دولت افغانستان مناصب مهمی گرفتند. نام هایی مانند جنرال مراد علی مراد فرمانده نیروی زمینی افغانستان و محمد حسین غرجستانی رئیس دفتر معاونت ریاست جمهوری بخشی از تعداد زیادی از افسران و کادرهای این ولایت هستند.
لعل سرجنگل از سال ١٩٧٩ تا ٢٠٠١ توسط سازمان‌های جهادی نوظهور که عمدتاً با ایران مرتبط بودند کنترل می‌شد. این سازمان ها به دلیل درگیر کردن مردم در جنگ های داخلی محلی و تحمیل انواع مختلف مالیات های غیرقانونی شهرت متفاوتی دارند. اما نقطه درخشان سازمان های جهادی لعل و سرجنگل، تأسیس و اتحاد این احزاب محلی در سال ١٣۶٧ تحت پرچم حزب وحدت بود. یک واقعیت کمتر شناخته شده این است که این حزب با مبارزات سخت یک رهبر مجاهد سید عبدالحمید سجادی شکل گرفت. اولین کنوانسیون وحدت توسط همه رهبران مقاومت هزاره در لعل به شمول محمد محقق که نماینده هزاره های شمالی به رهبری مرحوم عبدالعلی مزاری بود امضا شد.
در ولسوالی لعل و سرجنگل ١١ مرکز صحی وجود دارد. شامل مرکز صحی ولسوالی لعل، سفید آب، دایمیرداد، خم شور، قلعه پچی، کرمان، تلخک و گرماب، مرکز صحی غیغانچه، مرکز صحی جمعیت هلال احمر افغانستان در دره تلخک می باشد. و کلینیک بهداشتی ویژه LEPCO برای درمان بیماران سل و جذام. تمام مراکز صحی توسط وزارت صحت عامه از طریق تطبیق سازمان های غیر دولتی افغان که خدمات صحی ضعیفی را ارائه می کنند، تمویل می شوند، به استثنای کلینیک های ARCS و LAPCO که توسط سازمان های ملی و بین المللی تمویل می شوند. اقبال پزشکان، متخصصان، متخصصین زنان و زایمان و تکنسین های پزشکی واجد شرایط، چالش بزرگی برای ارائه خدمات بهداشتی به جامعه است. کیفیت نامناسب سرک، انزوای ولسوالی از مرکز و مرکز ولایت، کادر صحی فاقد صلاحیت، عدم آموزش مناسب برای کادر موجود و عدم علاقه کادر پزشکی برای کار از خارج از لعل و سرجنگل بر چالش ها می افزاید. و مشکلات سلامتی میزان مرگ و میر مادران و کودکان در این استان به دلیل نبود سلامت مناسب مادران، خودروهای پس از زایمان و ضد زایمان، بد بودن جاده ها مشکل دسترسی آسان به مراکز بهداشتی و همچنین پایین بودن دانش کادر بهداشتی موجود را ایجاد می کند. عفونت‌های حاد تنفسی و سایر بیماری‌های تنفسی در فصل زمستان و کاسترو آنتریت حاد در تابستان به دلیل عدم دسترسی به آب آشامیدنی تمیز شایع است. برخی بیماری ها مانند عفونت های ادراری، سوء تغذیه در کودکان و زنان و درد مفاصل نیز در تمام فصول سال در این منطقه شایع است.
شخصیت های برجسته
فاطمه کوستانی، وکیل فعال در مجلس نمایندگان
سید عبدالحمید سجادی،عضو شورای منشور وحدت،
سید محمد امین سجادی،عضو شورای مرکزی حزب وحدت اسلامی افغانستان و نامزد وزیر وزارت داخله در کابینه عبدالرحیم غفورزیاضافه شده توسط عزیزالله داوری