hotchpotch/miracl-hf-unified huggingface dataset:
جزیره (بین النهرین)
اقلیم جزیره منطقه‌ای جغرافیایی واقع در بخشی از کردستان عراق و سوریه و ترکیه می‌باشد که کوه‌های آناتولی و رودهای دجله و فرات آنرا احاطه کرده‌اند. و نام تاریخ بخش بالایی میان‌رودان (بین‌النهرین علیا) است و سه شهر اصلی آن رقه (در شمال سوریه) و موصل (در شمال عراق) و آمد (در جنوب شرقی ترکیه) بوده‌است. این منطقه عمدتاً کُردنشین می‌باشد. به اقلیم جزیره، جزیره اَقور و جزیره قور هم گفته‌اند.
در ۲۳۰ لشکر ساسانی به نواحی تحت حکمرانی امپراتوری روم در جزیره‌ی میانرودان یورش بردند و شهر نصیبین را محاصره کردند ولی نتوانستند این شهر را تسخیر کنند.
در لغتنامه دهخدا در مدخل جزیره اقور آمده است: جزیرهٔ اقور یا قور میان دجله و فرات است. آن جزیره را شهرهای بزرگ و تاریخی است و نسبت بدان را جزری گویند. (منتهی الارب). میان دجله و فرات در مجاورت شام قرار دارد و شامل دیار بکر و مضر است. بدان جهت جزیره اش گویند که میان دجله و فرات واقع شده‌است. این دو شط از بلاد روم است در مقابل هم قرار می‌گیرند و به موازات یکدیگر سرازیر می‌شوند و نزدیک بصره به هم می‌پیوندند و به دریا می‌ریزند. این جزیره آب و هوای خوب و محصول نیکویی دارد و پربرکت است. شهرهای معظم و باره‌ها و قلاع مستحکم فراوان دارد و مهمترین شهرهای آن عبارتند از: حران، رهاء (شانلی‌اورفه امروزی)، رقه، رأس‌العین، نصیبین، سنجار، خابور، ماردین، آمِد (دیار بکر امروزی)، میافارقین (سیلوان امروزی)، موصل و جز آن. کتابهایی دربارهٔ تاریخ این جزیره و مردم آن تألیف شده و مردان بزرگی در دانشها و فنون مختلف در آن تربیت شده‌اند.
منطقهٔ جزیره، به سه بخش تقسیم می‌شد که به هر یک از آن‌ها یک "دیار" می‌گفتند. سه منطقه دیار ربیعه، دیار بکر و دیار مضر نام داشت. این سه واژه نام سه قبیلهٔ عرب بود که پیش از اسلام، زیر لوای پادشاهان ساسانی به آن منطقه مهاجرت کرده‌بودند و محل اسکان هر قبیله به نام آن قبیله موسوم شده‌بود. مرکز دیار ربیعه شهر موصل، مرکز دیار بکر شهر آمد و مرکز دیار مضر شهر رقه بود. در دیار ربیعه و بکر اکثریت جمعیت با کردها بود، اما در دیار مضر اکثریا جمعیت را عرب‌ها تشکیل می‌دادند.
دیار ربیعه به بخش‌های شرقی جزیره گفته می‌شد. این منطقه از تل فانان تا تکریت در دو سوی دجله واقع شده بود و مرکز آن شهر موصل بود. شهرهای نصیبین، دارا، اربیل، بلد، سنجار و رأس‌العین (سریکانی) مهم‌ترین شهرهای آن به شمار می‌رفتند. مرکز دیار ربیعه شهر موصل آنقدر اهمیت داشت که در زمان مروان دوم آخرین خلیفهٔ امویان به عنوان مرکز کل ایالت جزیره اعلام شد. ابن حوقل که در سال ۳۵۸ هجری از موصل در دیار ربیعه دیدن کرده، توصیفی از شهر و نواحی اطراف به دست داده و اکثر جمعیت آن را کرد ذکر کرده‌است. طولیف کردی مانند هذبانی (در اربیل)، کردهای یعقوبی (در اطراف موصل)، کردهای حکاری (در ناحیهٔ حکاری)، و کردهای بختیه و داسنی در نواحی سنجار از جمله طوایف کرد دیار ربیعه بوده‌اند.
دیار بکر کوچک‌ترین دیار از سرزمین جزیره بوده و در شمال آن قرار می‌گرفت. شهرهای دیار بکر همگی در ساحل فرادست رود دجله قرار داشتند. شهر آمد در غرب دجله مرکز دیار بکر بود و از جمله شهرهای مهم دیگر آن می‌توان به میافارقین و حصن کیف اشاره کرد. از جمله طوایف کرد دیار بکر می‌توان به کردهای حمیدی، دوستکی، خاندان مروانی و کردهای بشنویه اشاره کرد. کردهای مروانی از سال ۳۸۰ تا ۴۸۹ قمری در دیاربکر حکومتی کرد به نام مروانیان تأسیس کردند که میان خلفای عباسی و دولت روم نقش واسطه داشت.
دیار مضر به بخش غربی جزیره گفته می‌شد. مرکز این بخش، شهر رقه بود و اکثریت جمعیت را در این بخش از جزیره اعراب تشکیل می‌دادند.
نظریه وابستگی
نظریهٔ وابستگی یک مکتب فکری در علوم اجتماعی معاصر می‌باشد که در صدد کمک به درک توسعه‌نیافتگی، تجزیه‌و‌تحلیل علل آن، و تا حدودی مسیرهای غلبه بر آن است. نظریه وابستگی که در برابر (نظریه نوسازی) مدرنیسم شکل گرفت تحت تأثیر اندیشه‌های رایٔول پربیش (اقتصاددان آرژانتینی و مدیر کمیسیون اقتصادی سازمان ملل در آمریکای جنوبی) در اواخر دهه ۱۹۵۰ توسعه یافت. این نظریه نشان می‌دهد که راه پیشرفت تنها از طریق الگو قرار دادن کشورهای توسعه یافته می‌باشد، این روند سبب شکل گیری اقتصاد وابسته به کشورهای توسعه یافته گشته و الگوی سیستم اقتصادیِ "مرکز - پیرامون" را ایجاد می‌کند که کشورهای صنعتی در مرکز این اقتصاد قرار گرفته و کشورهای در حال توسعه در پیرامون آن جای می‌گیرند. مطالعات پربیش و همکاران او نشان داد که فعالیت‌های اقتصادی در کشورهای ثروتمند اغلب منجر به مشکلات جدی در کشورهای فقیر می‌گردد.
این نظریه تحت فعالیت‌های علمی آندره گوندرقرانک و شماری از اقتصاددانان دیگر در دهه ۱۹۷۰ به مکتب وابستگی ارتقاء یافت. این نظریه در دهه ۱۹۷۰–۱۹۶۰ به سبب گسترش فقر در بیشتر نقاط جهان، به عنوان نظریه‌ای انتقادی در برابر نظریه نوسازی مشهور گردید.
نظریه وابستگی نئومارکسی توسعه‌نیافتگی (۱۹۶۶) و «سرمایه و توسعه‌نیافتگی در آمریکای لاتین» (۱۹۶۷) عناوین دو اثر مهم آندره گوندر فرانک از پرنفوذترین نظریه‌پردازان رویکرد وابستگی نئومارکسی در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ است. این عناوین رویکرد وی را به خوبی بیان می‌کنند.
فرانک با استناد به تجربه تاریخی کشورهای آمریکای‌لاتین که در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم عمدتاً مستعمره دول استعماری پرتغال و اسپانیا بودند، فرضیه پل باران مبنی بر تأثیر منفی سرمایه توسعه‌طلب بر توسعه اقتصادهای مستعمراتی را تأیید می‌کند. از نظر وی، هر زمان که در این منطقه سیطرهٔ استعماری وجود داشته، توسعه‌نیافتگی شدت پیدا کرده و هر زمان که این سیطره از بین رفته، توسعه در آن امکان‌پذیر شده است.
از نظر فرانک توسعه‌نیافتگی آن روی سکه توسعه‌یافتگی است. برای شناخت توسعه‌نیافتگی باید توسعه‌یافتگی را و برای شناخت توسعه‌یافتگی باید توسعه‌نیافتگی را دریافت. از این منظر، توسعه‌یافتگی و توسعه‌نیافتگی دو روی مقابل سکه واحدی به نام رابطه وابستگی و سلطه هستند. تا زمانی که این رابطه در چارچوب نظام سرمایه‌داری برقرار است، «توسعه‌نیافتگی» فرجام کشورهای پیرامونی است.
تدی شرینگهام
ادوارد پل «تدی» شرینگهام (زاده ۲ آوریل ۱۹۶۶) بازیکن سابق فوتبال اهل انگلیس است. وی پدر چارلی شرینگهام (بازیکن فوتبال) نیز هست. او بهترین دوره فوتبالی خود را در منچستر یونایتد و تاتنهام سپری کرد.شرینگهام زننده یکی از دو گل منچستر یونایند در برابر بایرن مونیخ در دقایق واپسین فینال جام باشگاه های اروپا در سال ۱۹۹۹ بود. بازی خاطره انگیزی که با برد منچستر یونایتد در دقایق واپسین به دست آمد.
مارتین ادواردز
چارلز مارتین ادواردز (زاده ۲۴ ژوئیه ۱۹۴۵) از سال ۱۹۸۰ تا ۲۰۰۲ مدیر باشگاه منچستر یونایتد بود.وی هم‌اکنون مدیر افتخاری این باشگاه است.
نیکیتا
نیکیتا یک سریال تلویزیونی درام آمریکایی است. این سریال تلویزیونی در ایالات متحده توسط شبکه تلویزیونی سی‌دابلیو پخش می‌شود. تولید این مجموعه نتیجه همکاری واندرلند ساند اند ویژن و کمپانی تولید برادران وارنر است، نخستین قسمت این مجموعه در نهم سپتامبر ۲۰۱۰ به نمایش درآمد.
فصل اول این مجموعه در ۲۲ قسمت در نهم سپتامبر ۲۰۱۰ به نمایش درآمد. فصل دوم این سریال در ۱ مهر ۱۳۹۰ (۲۳ سپتامبر ۲۰۱۱) در ۲۳ قسمت به نمایش درآمد
فصل سوم این سریال در پانزده سپتامبر ۲۰۱۲ در۲۲ قسمت پخش شد وفصل چهارم در شش قسمت پخش شد.
مگی کیو بازیگر نقش اول این سریال است که در نقش نیکیتا بازی می‌کند. شین وست (مایکل) و آرون استنفورد (سیمور بیرکاف) دیگر بازیگران این سریال هستند. لیندزی فونسکا (الکساندرا اودینف) دیگر بازیگر مشهور این فیلم است. لیندا
زبان توصیف واسط
زبان توصیف واسط (زبان تعریف واسط ) که به اختصار IDL نامیده می‌شود یک زبانی است برای ذکر خصوصیات اجزای نرم‌افزار یک واسط. IDLها واسط‌ها را در یک زبان بی‌طرف تعریف می‌کند و اجازه می‌دهد پیکرپارهای نرم‌افزار که زبان مشترکی ندارند ارتباط برقرار کنند. به عنوان نمونه بین پیکرپارهایی که در زبان سی++ نوشته‌شده‌اند و پیکرپارهایی که در جاوا نوشته‌شده‌اند.
IDLها معمولاً در نرم‌افزار فراخوانی روند از دوردست استفاده می‌شوند. در چنین مواردی، ماشین‌های انتهای یک «پیوند» ممکن است سیستم‌عامل و زبان رایانه‌ای متفاوتی داشته باشند. IDLها پلی بین دو سامانهٔ متفاوت ارائه می‌دهد.
لیندزی فونسکا
لیندزی فونسکا (زاده ۷ ژانویهٔ ۱۹۸۷) بازیگر مشهور آمریکایی است.
هوتوخوشی
هوتوخوشی یا اهتوخوشی یا هوتوخوشی اهنوخوشی بنا به گفتهٔ شاهنامه یکی از طبقات چهارگانهٔ ایران بوده که کاتوزیان، نیساریان، نسودی و اهنوخوشی باشند. گویند جمشید طوایف را بر چهار قسم کرد اول را کاتوزی نامید و گفت که در کوه‌ها و غارها مکان کنند و به عبادت خدا و کسب علوم مشغول باشند. دوم را نیساری خواند و گفت سپاهیگری بیاموزند و سوم را نسودی نام کرد و حکم کرد که کشت و زرع کنند و چهارم را اهنوخوشی لقب داد و گفت به انواع حرفه‌ها بپردازند.
اما کلمهٔ اهنوخوشی در شاهنامه درست نیست و تصحیف است. این کلمه محرف هوتوخش زبان پهلوی است و آن مرکب است از دو جزء: جزء اول هو به معنی خوب و جزء دوم از مصدر توخشیش یا (تخشیدن) به معنی کوشیدن و ورزیدن. هوتخش یعنی خوب و زنده و نیکو کوشنده و مراد از آن طبقهٔ صنعتگر است. شاهنامه چهارمین طبقه اجتماعی ایران دوران جمشید را طبقه صنعت‌گر برمی‌شمارد و اینگونه از ایشان یاد می‌گردد:
مصرع دوّم از صنعت‌گران عبا سرکش نام می‌برد که شاید منظور از این اصطلاح آهنگران، سفالگران و سایر پیشه‌های حرفه‌ای باشد، ولی از طبقه معماران و مهندسین ساختمان در دوران جمشید ذکری نرفته احتمالاً طبقه مزبور نیز وجود داشته امّا از آن گروه دیوان بوده که نزد مزدیسناییان وجاهت و مقبولیتی نداشتند.
کاتوزیان
کاتوزیان یا کاتوزی نام یکی از طبقات اجتماعی چهارگانهٔ ایران قدیم است و صنف عابد و پارسا را گویند. در شاهنامه جمشید طوایف را چهار قسمت کرد، گروه اوّل را کاتوزی نامید و گفت که در کوه‌ها و غارها مسکن کنند و به عبادت خدا و کسب علوم مشغول باشند. طبقه دوم را نیساری خواند و گفت سپاهی‌گری بیاموزند و طبقه سوم را نسودی نام نهاد و حکم کرد که کشت و زرع کنند، طبقه چهارم را اهنوخوشی لقب داد و گفت به انواع حرفه‌ها بپردازند. فردوسی گوید :
نوشته‌اند کاتوزیان جمع کاتوزی است. به احتمال ضعیف آتوربان را متصل نوشته‌اند و اشتباهاً کاتوزیان نیز خوانده شده‌است، فرضیهٔ محتمل‌تر ممکن است آثروانان باشد این صنف علاوه بر آذربانی یا همان حافظان آتش، وظیفه دیگرشان قرائت آیات اوستا (گاثاها) در کنار آتش مقدس بود.
نیساری
نیساریان یا نیساری، ارتشتاران ، رتشتاران ، سپاهی، لشکری، سرباز داوطلب. درقدیم سپاهیان و لشکریان را نیساری می‌گفتند. یکی از طبقات چهارگانهٔ ایران بوده که کاتوزیان [[ به نقل از اشوزرتشت آذربانان (موبدان،سیربدان،اصحاب آتشگاه،شخص پادشاه،و خانواده ی ایشان) طبقه ی نخستین مملکت بودند ]نیساریان، [[نسودی]] و [[هوتوخوشی]] باشند. گویند [[جمشید]] طوایف را بر چهار قسم کرد اول را کاتوزی نامید و گفت که در کوه‌ها و غارها مکان کنند و به عبادت خدا و کسب علوم مشغول باشند. دوم را نیساری خواند و گفت سپاهیگری بیاموزند و سوم را نسودی نام کرد و حکم کرد که کشت و زرع کنند و چهارم را [[هوتوخوشی|اهتوخوشی]] (صنعت گران ، حرفه دانان ) لقب داد و گفت به انواع حرفه‌ها بپردازند.
پادشاهی جمشید را شاهنامه هفت‌صد سال ذکر می‌نماید امّا ممکن است کنایه از سلاله جمشیدیان باشد که هفت‌صد سال دوام آورده‌است. وقتی جمشید بر تخت کیان جلوس نمود همه اقوام یا جماعات آن دوره اهم از [[دیو]]، [[پری در شاهنامه|پری]]، [[مرغ در شاهنامه|مرغ]] تحت فرمان او بودند به عبارتی دیگر اکثر اقوام و قبایل مطرح و شناخته شده انقیاد او را پذیرفته بودند. چون کارهای سیاسی به خوبی پیشرفته بود اینک وقت آن بود تا سر و سامانی به طبقات اجتماعی داده می‌شد صنوف و مشاغل از یکدیگر تجزیه می‌گشت، تفکیک طبقات اجتماعی و رده‌بندی مشاغل در [[ایران در شاهنامه|ایران]] به جمشید منتسب است. شاهنامه از دومیّن گروه اجتماعی ایران، یعنی افراد نظامی اینگونه یاد می‌کند:[[رده:مناصب و طبقات اجتماعی در دوران پیشدادیان]] [[رده:جغرافیای تاریخی]] [[رده:اساطیر ایرانی]] [[رده:فرهنگ در ایران]]
بنگور، ولز
بنگور شهری کوچک است در کشور ولز. جمعیت این شهر ۲۱٬۷۳۵ نفر است. این شهر قدیمی ترین شهر ولز و یکی از کوجکترین شهرهای بریتانیا است.
نسودی
نسودی (بسودی) برابر شاهنامه طبقهٔ کشاورزان را می‌گفتند. یکی از طبقات چهارگانهٔ ایران بوده که کاتوزیان، نیساریان، نسودی و اهنوخوشی باشند. گویند جمشید طوایف را بر چهار قسم کرد اول را کاتوزی نامید و گفت که در کوه‌ها و غارها مکان کنند و به عبادت خدا و کسب علوم مشغول باشند. دوم را نیساری خواند و گفت سپاهیگری بیاموزند و سوم را نسودی نام کرد و حکم کرد که کشت و زرع کنند و چهارم را اهنوخوشی لقب داد و گفت به انواع حرفه‌ها بپردازند. .
سومین طبقه از طبقات اجتماعی ایران دوران جمشید، شامل بود از کشاورزان، برزگران و کسانیکه در امور زراعت، باغبانی، صیفی‌کاری و دیگر حرفه‌های مشابه اشتغال داشتند. شاهنامه ایشان از گروهی برمی‌شمارد که از بازوی خویش نان می‌خورند و بخاطر شکم پیش دیگران دست نیاز دراز نمی‌کنند و سرزنش نمی‌شوند. ابیات زیر شامل حال این گروه اجتماعی است:
بازار کاشان
بازار کاشان مربوط به دوره صفویه است و در کاشان، راسته بازار بزرگ شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بازار کاشان بازاری مسقف است که طول راسته اصلی آن تقریبا سه کیلومتر می باشد و آثار تاریخی فراوانی در داخل خود دارد.
تیمچه و سرای بخشی و تیمچهٔ امین‌الدوله در بازار کاشان قرار دارند.
ساختمان کفش ملی
ساختمان کفش ملی مربوط به دوره پهلوی اول است و در شیراز، بلوار گلستان، چهارراه حافظیه، جنب هتل پرسپولیس واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۴۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه طوفان
خانه طوفان مربوط به دوره پهلوی است و در جهرم، خیابان هجرت، کوچه ۱۱ شهید رضائی، کوچه. پ ۷۴۵۱۷، ۷۴۱۸۶ واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۴۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
ساختمان پهلوی اول
ساختمان پهلوی اول مربوط به دوره پهلوی است و در شهرستان گرمسار، بخش ایوانکی، شهر ایوانکی، ابتدای سردره، ناحیه سیاه لک واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۰۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه آبگرم
بقایای قلعه آبگرم مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان قیرو کارزین، بخش افزر، دهستان افزر، روستای آبگرم، ۶۰۰ متری جاده آبگرم به خنج واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۱۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه دختر تنگ روئین
بقایای قلعه دختر تنگ روئین مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان قیر و کارزین، بخش مرکزی، دهستان مبارک‌آباد، تنگ روئین، ۱ کیلومتری شمال روستای بندوبست واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۶۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه دختر عروسک
بقایای قلعه دختر عروسک مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان قیروکارزین، بخش افزر، دهستان افزر، ۵۰۰ متری غرب عروسک، بر روی ارتفاعات مشرف بر روستا واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه بحری
بقایای قلعه بحری مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان قیروکارزین، بخش افزر، دهستان افزر، ۵۰۰ متری شمال روستای نه تن، کنار جاده آسفالته واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۲۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه پر سیما
بقایای قلعه پر سیما مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان قیروکارزین، بخش افزر، دهستان افزر، منطقه سرافزر، ارتفاعات جنوبی شهر تاریخی سیما واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۲۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه سمنگلو
بقایای قلعه سمنگلو مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان قیروکارزین، بخش افزر، دهستان افزر، ۷۰۰ متری روستای سمنگلو واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه گلی روستای مظفر
بقایای قلعه گلی روستای مظفر مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان قیروکارزین، بخش افزر، دهستان افزر، ۳۰۰ متری شرق روستای مظفر واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه گلی دشت آلا
بقایای قلعه گلی دشت آلا مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان قیروکارزین، دهستان مبارک‌آباد، ۵۰۰ متری مانده به روستای چاه کاظمی واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه ناصر خانی
بقایای قلعه ناصر خانی مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان قیروکارزین، بخش افزر، دهستان افزر، ۲۰۰ متری شرق روستای تنگکله واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۲۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گورهای توده سنگی آب کنارو
گورهای توده سنگی آب کنارو مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان قیروکارزین، بخش مرکزی، دهستان فتح‌آباد، ارتفاعات شمال روستای آب کنارو واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۳۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه گردنه شاهزاده عبدالله
شاهزاده عبدالله فردي مرتاض بوده كه در زمان قاجاريه خانه اي در ورودي شهر قير ( از طرف خنج) ساخته بوده است و مردم براي گرفتن حاجت به او مراجعه مي كردند اما پس از مدتي كذب او مشخص شد و با رسيدن قشون دولتي از آنجا متواري مي شود.
با توجه به اسم و آوازه رياضتش كم كم خانه گچي اش به قلعه شاهزاده عبداالله تغيير نام مي دهد و گردنه مجاور نيز به نام گردنه قلعه شاهزاده عبداالله معروف مي شود.
بقایای قلعه گردنه شاهزاده عبدالله مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان قیروکارزین، بخش مرکزی، کیلومتری ۶ جاده قیر به خنج، گردنه شاهزاده عبدالله، سمت راست جاده واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۳۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.2. مصاحبه با اهالي و مشاهدات عيني
تل کاکا B
تل کاکا B مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان قیروکارزین، بخش افزر، دهستان افزر، شمال شرقی روستای کرکویه واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۵۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گورهای توده سنگی کوه جقه
گورهای توده سنگی کوه جقه مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان قیروکارزین، بخش افزر، دهستان افزر، منطقه سرافزر، کوه جقه واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۶۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه ناخویه
بقایای قلعه ناخویه مربوط به دوره ساسانیان تا سده‌ها میانه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان قیر و کارزین]، بخش افزر، دهستان افزر، ۳۰۰ متری غرب روستای هفت آسیاب واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۲۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آسیاب عروسک
بقایای آسیاب عروسک مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان قیروکارزین، بخش افزر، دهستان افزر، ۱ کیلومتری جنوب غرب روستای عروسک، حاشیه رودخانه قره آغاج واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۳۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آسیابهای نه تن
آسیابهای نه تن مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان قیروکارزین، بخش افزر، دهستان افزر، جنوب غربی روستای نه تن واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۳۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آسیاب آبگرم
آسیاب آبگرم مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان قیروکارزین، بخش افزر، دهستان افزر، کیلومتری ۵ جاده روستای آبگرم به خنج، سمت راست جاده داخل باغات واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۴۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
هفت آسیاب
هفت آسیاب مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان قیروکارزین، بخش افزر، دهستان افزر، روستای هفت آسیاب واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۴۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه سفید هنگام
بقایای قلعه سفید هنگام مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان قیروکارزین، بخش مرکزی، دهستان هنگام، کیلومتری ۱ جاده هنگام به هورز، سمت چپ جاده واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۴۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه گچی هورز
بقایای قلعه گچی هورز مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان قیروکارزین، بخش مرکزی، دهستان هنگام (قیر و کارزین)، ۷۰۰ متری شمال شرق روستای هورز واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۶۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آسیابهای نجم‌آباد
آسیابهای نجم‌آباد مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان قیروکارزین، بخش مرکزی، دهستان هنگام، ۱ کیلومتری شمال روستای نجم آّباد، سمت چپ واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۶۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
لت سلیمانی
لت سلیمانی مربوط به دوره صفوی است و در کاشان، فین بزرگ، خیابان حسن‌آباد، جنب مسجد امیرالمؤمنین واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۰۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گورستان امامزاده پیر غیب
قبرستان امامزاده پیر غیب مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار است و در شهرستان قیر و کارزین، بخش افزر، دهستان زاخرویه، شرق روستای پیر غیب واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۵۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قبرسان امامزاده خطیب
قبرسان امامزاده خطیب مربوط به دوره صفوی - تا دوره قاجار است و در شهرستان قیروکارزین، بخش افزر، دهستان افزر، ۷۰۰ متری شرق روستای آبگرم، بطرف خنج، کنار امامزاده خطیب واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۱۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گورستان نه تن
قبرستان نه تن مربوط به دوره صفوی تا دوره قاجار است و در شهرستان قیر و کارزین، بخش افزر، دهستان افزر، روستای نه تن، در جوار امامزاده واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۱۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد محقق
مسجد محقق مربوط به دوره قاجار است و در استهبان، چهارراه آب پخش، خیابان سلمان، کوچه شاه، مسجد محقق واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۳۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
حمام کزمان
حمام کزمان مربوط به دوره قاجار است و در استهبان، خیابان توحید، نرسیده به کوچه امام خمینی، سمت چپ واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۵۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
حمام کوشک قاضی
حمام کوشک قاضی مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان فسا، بخش مرکزی، دهستان کوشک قاضی، روستای کوشک قاضی واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۵۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
حمام کوشکقاضی یکی از بناهای تاریخی روستای کوشکقاضی می‌باشد که در ۳ کیلومتر شهر فسا قرار دارد. این حمام یکی از قدیمی‌ترین بناهای کوشکقاضی می‌باشد که تاریخ ساخت آن به دوره قاجار برمیگردد. حمام کوشکقاضی دارای یک رختکن، یک صحن و چند نمره می‌باشد که در حال حاضر بی استفاده و متروکه مانده‌است. در اطراف این حمام در گذشته چندین مهمانسرای زیبا و باستانی، یک میدان نسبتاً بزرگ، یک باغ کهن و یک اسطبل دوطبقه وجود داشته که محل نگهداری اسبان خوانین بوده‌است. در حال حاضر تنها حمام و میدان جلوی آن باقی مانده‌اند. بقیه بناها و باغچه اطراف حمام متأسفانه بر اثر مرور زمان و کوچ صاحبان اولیه و عدم توجه سازمان میراث فرهنگی از بین رفته‌اند. از سه باب حمام که در گذشته درکوشک قاضی وجود داشته تنها این حمام باقی مانده‌است که در سازمان میراث فرهنگی ثبت شده و شماره ثبت آن ۲۶۶۵۵ می‌باشد. تاریخ ساخت حمام به‌درستی معلوم نیست ولی روایت شده که مالک اصلی این حمام شخصی بنام غلامرضا خان رضایی بوده‌است.
گورستان دشت لار
قبرستان دشت لار مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان قیر و کارزین، بخش مرکزی، دهستان هنگام، ۱ کیلومتری شمال روستای دشت لار واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۶۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
برج حسن کر
برج حسن کر مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان کاشان، بخش قمصر، شهر جوشقان و کامو، قسمت جوشقان قالی واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۰۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاروانسرای امیری
کاروانسرای امیری مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان گرمسار، بخش ایوانکی، شهر ایوانکی، جبهه جنوب غرب مسجد حاج نبی واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۰۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
برج کبوتر شش قلو کرکوند
برج کبوتر شش قلو کرکوند مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان مبارکه، بخش مرکزی، شهر کرکوند، خیابان امامزاده واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۰۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کارگاه رنگرزی قد کگار
کارگاه رنگرزی قد کگار مربوط به دوره قاجار است و در کاشان، خیابان بابا افضل، بازار گذر نو، کوچه امامت واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۰۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
محوطه ابوالفتح خانی
محوطه ابوالفتح خانی مربوط به سده‌ها اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان قیر و کارزین، بخش افزر، دهستان افزر، ۵۰۰ متری شرق روستای عروسک واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
شهر تاریخی سیما
شهر تاریخی سیما مربوط به سده‌ها اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان قیروکارزین، بخش افرز، دهستان افزر، منطقه سرافزر واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۲۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه بهره شهرستان
قلعه بهره شهرستان مربوط به سده‌ها اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان لارستان، بخش بنارویه، جنوب شرقی شهر بنارویه، منتهی الیه ساختمانهای مسکونی شهر واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۳۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
محوطه آبگرم باروس
محوطه آبگرم باروس مربوط به سده‌های اولیه تا متاخر دوره اسلامی است و در شهرستان قیروکارزین، بخش مرکزی، دهستان مبارک‌آباد، شرق منطقه آبگرم دشت باروس واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۳۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه بزم
قلعه بزم مربوط به سده‌ها متاخر دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان بوانات، بخش مرکزی، دهستان سروستان، ابتدای شمالی روستای بزم واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۲۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
رشته قنات علی‌آباد
رشته قنات علی‌آباد مربوط به سده‌ها متاخر دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان پاسارگاد، بخش مرکزی، شمال شرق شهر سعادتشهر، تنگ سعادتشهر، شمال محله علی‌آباد واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
رشته قنات شرف‌آباد
رشته قنات شرف آباد مربوط به سده‌ها متاخر دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان پاسارگاد، بخش مرکزی، شمال شرق شهر سعادتشهر، تنگ سعادتشهر، منطقه‌ای آغل کمر تا وسط واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۳۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
رشته قنات نای گرد
رشته قنات نای گرد مربوط به سده‌های متاخر دوران‌های تاریخی پس از اسلامی است و در شهرستان پاسارگاد، بخش مرکزی، شمال شرق شهر سعادت‌شهر، شمال شرقی محله نای گرد واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۴۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
رشته قنات سراج‌آباد
رشته قنات سراج آباد مربوط به سده‌های متاخر اسلامی است و در شهرستان پاسارگاد، بخش مرکزی، شمال شهر سعادت‌شهر، شمال محله سراج‌آباد واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۴۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تل فرهادی
تل فرهادی مربوط به سده‌های متاخر اسلامی است و در شهرستان قیر و کارزین، بخش مرکزی، شهر قیر، کیلومتری ۵ جاده قیر به خنج، سمت راست جاده واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۴۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
پل آباره دشتو
پل آباره دشتو مربوط به سده‌ها متاخر دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان لارستان، بخش مرکزی، دهستان حومه، روستای هرمود مهرخویی واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۲۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قبرستان لمبران
قبرستان لمبران مربوط به سده‌ها متاخر دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان ورزقان، بخش مرکزی، دهستان سینا، ۵۰ متری شرق روستای لمبران واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۱۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تل بریخون
تل بریخون مربوط به سده‌ها میانی دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان قیروکارزین، بخش مرکزی، دهستان مبارک‌آباد، ۴۰۰ متری شمال روستای بریخون، کناره جاده آسفالته و غرب کارخانه سیمان واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۵۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه نه تن
بقایای قلعه نه تن مربوط به سده‌ها میانه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان قیروکارزین، بخش افزر، دهستان افزر، ۲۰۰ متری جنوب غربی روستای نه تن واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۵۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تل کاکا A
تل کاکا A مربوط به سده‌ها میانه دوران‌های تاریخی پس از اسلام، قرون میانه اسلامی است و در شهرستان قیروکارزین، بخش افزر، دهستان افزر، شمال غرب روستای کرکویه واقع شده است. این تپه باستانی با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۶۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
حمام قیر و کارزین
بقایای حمام قیرو کارزین مربوط به سده‌ها میانه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان قیر و کارزین، شهر قیر، ابتدای جاده قیر به خنج، سمت راست جاده واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه درمان بیوینی لجین
تپه درمان بیوینی لجین مربوط به سده‌ها میانه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان ورزقان، بخش مرکزی، دهستان ازومدل جنوبی، ۲ کیلومتری شمال روستای لجین واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۳۶۶۱۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گورستان شوخوعلی
قبرستان شوخوعلی مربوط به سده‌ها میانه و متاخر دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان قیروکارزین، بخش مرکزی، دهستان هنگام، شمال روستای هورز واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۲۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
محوطه و برج سفید دشت لار
محوطه و برج سفید دشت لار مربوط به سده‌ها میانه و متاخر دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان قیروکارزین، بخش مرکزی، دهستان هنگام، ۱ کیلومتری شمال روستای دشت لار واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۳۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
محوطه و گورستان امامزاده ابراهیم باغ نو
محوطه و قبرستان امامزاده ابراهیم باغ نو مربوط به سده‌ها میانه و متاخر دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان قیروکارزین، بخش مرکزی، دهستان هنگام، ۲ کیلومتری جنوب روستای باغ نو واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۴۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
محوطه و گورستان مظفری
محوطه و قبرستان مظفری مربوط به سده‌ها میانه و متاخر دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان قیروکارزین، بخش افزر، دهستان افزر، ۵۰۰ متری شرق روستای مظفری واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گورستان لمبران
گورستان لمبران مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان ورزقان، بخش مرکزی، دهستان سینا، ۳۰۰ متری جنوب غربی روستای لمبران واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۱۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه سقندل
قلعه سقندل مربوط به هزاره اول قبل از میلاد - عصر آهن است و در شهرستان ورزقان، بخش مرکزی، دهستان ازومدل جنوبی، ۱/۵ کیلومتری شمال شرق روستای سقندل واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۱۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
محوطه قلعه پیرزن
محوطه باستانی قلعه پیرزن مربوط به هزاره اول قبل از میلاد - اوایل دوره است و در شهرستان گرمسار، بخش ایوانکی، ۳ کیلومتری جنوب روستای چشمه نادی - گلستانک و در مسیر شهرستان پیشوا به ایوانکی واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۰۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گورکان‌های شمس‌الله
گورکان‌های شمس‌الله مربوط به هزاره اول قبل از میلاد - سکایی است و در شهرستان ورزقان، بخش مرکزی، دهستان ازومدل جنوبی، ۱/۵ کیلومتری جنوب روستای سقندل واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۱۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گورستان هیبت بگلو ۱
قبرستان هیبت بگلو ۱ مربوط به هزاره اول قبل از میلاد - سده‌ها متاخر دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان ورزقان، بخش مرکزی، دهستان ازومدل جنوبی، ۴۰۰ متری شرق روستای هیبت بگلو واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۱۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه باستانی قهوه‌خانه آقا محمدعلی
تپه باستانی قهوه‌خانه آقا محمد علی مربوط به هزاره اول قم است و در شهرستان گرمسار، بخش ایوانکی، شهر ایوانکی، ۸۰۰ متری شمال غرب قلعه سردره واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
شهر قدیم گرگان
شهر قدیم گرگان مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در گرگان، بافت قدیم شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گنبد آتشکده فراشبند
گنبد آتشکدهٔ فراشبند مربوط به دورهٔ اشکانیان - دورهٔ ساسانیان است و در فراشبند، کیلومترِ ۱۲ جادهٔ فراشبند به کازرون واقع شده‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
این بنا با استفاده از مصالح سنگ و ملات گچ نیمکوب که از معادن همین منطقه استخراج شده اند با کاربری آتشکده با چهار پایه ستون، چهار طاق و یک گنبد (که توسط ایرانیان به عنوان پوشش مدور سقف در دهانه‌های بزرگ و جاهایی که سقف تیر پوش امکان اجرا نداشته ابداع شده) بنا شده و به دلیل وجود چهار طاق به این نام نیز شهرت یافته است.
آثار باستانی کوه خواجه (کوه رستم)
آثار باستانی کوه خواجه (کوه رستم) مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان است در دهستان کوه خواجه در بخش تیمورآباد شهرستان هامون، در ۳ کیلومتری روستای ده لطف الله و بر روی کوه خواجه جزیره‌ای در دریاچه هامون جای گرفته است و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خرابه‌های عهد ساسانی
خرابه‌های عهد ساسانی مربوط به دوره ساسانیان است و در شمال شرق بهبهان، کنار رودخانه مارون واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
هرمز اردشیر
خرابه‌های شهر هرمز اردشیر مربوط به دوره ساسانیان است و در محدودهٔ کنونی اهواز واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این شهر که در دوران ساسانیان رونق فراوانی داشته‌است، امروزه جز تلی از خاک چیزی از آن باقی نمانده است. این شهر که پایه‌ها و ستون‌های شهر جدید اهواز روی شانه‌های آن بنا شده‌است و پیشینه پرشکوه تمدنی این منطقه محسوب می‌شود، به گواه اسناد و مدارک دست کم تا ۶۰ یا ۷۰ سال پیش بقایا و آثار واضح آن برای همه قابل مشاهده بود و از همین رو در سال ۱۳۱۰ به ثبت ملی رسید. در سال ۱۳۱۰ باستانشناسان هنگام بررسی اهواز به محلی به عنوان شهر هرمز اردشیر اشاره کردند و آن را به ثبت رساندند. اردشیر بابکان، مؤسس سلسله ساسانی به بنای شهرهای جدید و تجدید بنای شهرها اهمیت می‌داد و در این دوران پایه شهرها و نهادهای اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، بازرگانی و اداری بسیار بنا گذاشته شد و از جمله این شهرها شهر هرمز اردشیر بود. هرمز اردشیر یعنی شهری که مورد توجه و عنایتشاه و خداست که بعدها این نام کوتاهتر شد و به صورت هرمشیر درآمد و به دو بخش محل سکونت بزرگان و دانشمندان و بخش سکونت بازرگانان و پیشه وران تقسیم شد. پس از حمله اعراب به ایران قسمت سکونت بزرگان این شهر نابود شد و به دلیل رونق تجارت اعراب بخش باقی‌مانده را در لفظ عربی سوق الاهواز نامیدند. پرونده شهر هرمز اردشیر در تاریخ ۲۴ شهریور ماه ۱۳۱۰ توسط آندره گدار به شورای ثبت آثار تاریخی و ملی کشور ارائه شد. در این پرونده نشانی این شهر محدوده شهر کنونی اهواز عنوان شد و عکس‌های هوایی که از سال ۱۳۲۵ در سازمان زمین‌شناسی موجود است و همچنین سفرنامه کنت هافتوس و مادام دیون فوا از دیگر دلایل وجود این شهر در محدوده مورد ادعا می‌باشد. شهر باستانی هرمز اردشیر با قدمت ۱۷۰۰ ساله، در زمان ساخت به دو قسمت بازرگانان و پیشه وران و در قسمتی دیگر اشراف و ثروتمندگان تقسیم شد که به بخشی از آن هوجستان واجار و به بخش دیگر آن هرمز اردشیر می‌گفتند. همچنین در روایت حمزه اصفهانی آمده است: «شهر هرمز اردشیر از دو بخش مجزا که در جوار یکدیگر قرار داشته و مجموعهای واحد را تشکیل می‌دادند، بوجود آمده بود. این شهر در ناحیه خوزستان بنا گردید. از دو شهر تشکیل دهنده هرمز اردشیر شهری که مرکز تجار و بازاریان بود خوچستان ماچار (خوزستان بازار) نام گرفت که پس از استیلای اعراب به صورت معرب سوق الاهواز درآمد که امروزه آن را اهواز می‌نامند و بخش دیگر که محل سکونت بزرگان و اشراف بود، هومشیر نامیده می‌شد که بدست اعراب به کلی ویران و بدست فراموشی سپرده شد.» امروزه بخش‌های زیادی از محوطه تاریخی شهر هرمز اردشیر به علت ساخت تونل مترو شهر اهواز از بین رفته است. شهر باستانی هرمز اردشیر در سال ۱۳۱۰ به همراه یک محوطه اشکانی توسط آندره گدار به وزارت فرهنگ و هنر پیشنهاد شد و این اثر تاریخی با شماره ۴۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.
محل گامبادنه قدیم
محل گامبادنه قدیم مربوط به دوره ساسانیان است و در کرمانشاه، بلوار طاق‌بستان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه‌های طرهان
تپه‌های طرهان مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان کوهدشت، بخش طرهان، دره سمیره (هولیلان) واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه سنگ سیرجان
قلعه سنگ سیرجان مربوط به دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در ۷ کیلومتری جنوب شرقی سیرجان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
در شمال قلعه سنگ و به فاصله ۵ متری حصار داخلی، پلکانی منبر‌مانند از جنس سنگ سفیدی آهکی یکپارچه وجود دارد. برروی بدنه جنوبی این پلکان به خط نسخ عبارت زیر نوشته شده است:
«العادل المظفر من السماء بالنصر و العز و الفتح المبین عماد الحق و الدین الواثق بالملک الصمد بالخیرات (؟) السلطان احمد خلد الله السلطانه اقل ممالیک سلطانی فی سنه تسع و ثمانین و سبعمائه» (۷۸۹ هجری قمری)
چنانکه از متن کتیبه بر‌می‌آید، این نوشته در سال چهارم حکومت عمادالدین احمد، سلطان سلسله آل مظفر در آخرین سال های حکومتش بر سیرجان (۷۹۵-۷۸۶ هجری قمری) کنده شده است. پرویز ورجاوند (استاد باستان‌شناسی دانشگاه تهران) معتقد است که این پلکان سنگی متعلق به زمان‌های بسیار کهن و مربوط به پیش از اسلام است و آن را جزئی از یک آتشدان وابسته به یک نیایشگاه می‌داند. اگرچه ابوالقاسم حاتمی قبول دلایل ارائه شده توسط پرویز ورجاوند را مشکل می‌داند.
تپه لالار
تپه لالار مربوط به دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در دره بدره، شهرستان بدره، ساحل رود سیمره واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
رییس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ایلام در سال ۱۳۸۶ به ایرنا گفت: تپه تاریخی «لالار» پس از ۷۶ سال فراموشی مورد شناسایی مجدد قرار گرفته است ... او اظهار داشت: «اکنون به‌سبب ناشناخته ماندن این اثر تاریخی و احداث سد سیمره در بالادست اثر و آب‌گیری آن در سال‌های آینده خطری است که تپه لالار را تهدید می‌کند».
تپه‌های لارت
تپه‌های لارت مربوط به دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان بدره، ۵ کیلومتری غرب روستای لارت واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه شیروان
تپه شیروان مربوط به دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان چرداول، روستای سراب کلان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
شهرپیت بوناکی آشوریها
شهرپیت بوناکی آشوریها مربوط به دوره عیلامیان است و در واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
ریشهر قدیم
ریشهر قدیم مربوط به دوره عیلامیان است و در منتهی الیه جنوبی جزیره بوشهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تپه بکسایه
تپه بکسایه مربوط به دوره عیلامیان است که در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این اثر امروزه درون مرز عراق قرار گرفته است.
لازم است ذکر شود که سلیمان‌تپه (ایلام)، تپه بکسایه، سبعات خزیر (چهار ریز) سه تپه باستانی و نخستین آثار ملی ثبت شده در ایران هستند. ژاک دو مورگان در کتابش هر سه این آثار را متعلق به تمدن عیلام می‌داند. این آثار به هنگام ثبت واقع در استان ایلام (لرستان پشتکوه) در ایران قلمداد شده‌اند ولی هم‌اکنون در ایران قابل شناسایی نیستند و به دلایل نامعلومی درون کشور عراق قرار گرفته‌اند. این نقاط که بسیار نزدیک به مرز دو کشور بوده‌اند احتمال دارد با جابجایی مرزها به دلایلی چون اجرای عهدنامه ۱۹۷۵ الجزایر یا قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت از محدوده خاک ایران خارج شده باشند. برخی باستان‌شناسان مدعی‌اند در میان این آثار محل تقریبی سلیمان‌تپه را روی نقشه پیدا کرده‌اند ولی این مکان پوشیده از مین است و هیچ باستان‌شناسی جرات نزدیک شدن بدان را ندارد.
سبعات خزیر (چهار ریز)
سبعات خزیر (چهار ریز) مربوط به دوره عیلامیان است که در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این اثر امروزه درون مرز عراق قرار گرفته‌است.
لازم است ذکر شود که سلیمان‌تپه (ایلام)، تپه بکسایه، سبعات خزیر (چهار ریز) سه تپه باستانی و نخستین آثار ملی ثبت شده در ایران هستند. ژاک دو مورگان در کتابش هر سه این آثار را متعلق به تمدن عیلام می‌داند اما کارشناس ایرانی ثبت کننده این اثر عقیده داشته‌است که سبعات خزیر بر خلاف دو اثر دیگر عیلامی نیست بلکه به تمدن گابالو تعلق دارد. این آثار به هنگام ثبت واقع در استان ایلام (لرستان پشتکوه) در ایران قلمداد شده‌اند ولی هم‌اکنون در ایران قابل شناسایی نیستند و به دلایل نامعلومی درون کشور عراق قرار گرفته‌اند. این نقاط که بسیار نزدیک به مرز دو کشور بوده‌اند احتمال دارد با جابجایی مرزها به دلایلی چون اجرای عهدنامه ۱۹۷۵ الجزایر یا قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت از محدوده خاک ایران خارج شده باشند. برخی باستان‌شناسان مدعی‌اند در میان این آثار محل تقریبی سلیمان‌تپه را روی نقشه پیدا کرده‌اند ولی این مکان پوشیده از مین است و هیچ باستان‌شناسی جرات نزدیک شدن بدان را ندارد.
تپه‌های نزدیک روستای غلدان
تپه‌های نزدیک روستای غلدان مربوط به دوره عیلامیان است و در شهرستان خرم‌آباد، روستای غلامان و شاهین‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
محل بغستان قدیم
محل بغستان قدیم مربوط به دوره هخامنشی است و در شهرستان هرسین، محوطه تاریخی، فرهنگی بیستون واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
گلگا تپه
گلگا تپه مربوط به عصر آهن است و در حومه مهاباد واقع شده‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
فیل تپه
فیل تپه مربوط به عصر آهن - دوره ساسانیان است و در شهرستان اسدآباد، در دهستان دربندرود، روستای تیل تپه واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کهنه شهرویران
کهنه شهر ویران مربوط به دوره مادها است و در شهرستان مهاباد، واقع شده‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
خرابه‌های نزدیک اندرکش
خرابه‌های نزدیک اندرکش مربوط به هزاره اول - دوره مادها است و در ارومیه، ۳ کیلومتری شمال غربی اندرکش واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه ژیان (گیان)
تپه ژیان (گیان) مربوط به هزاره ۵ تا ۴ قم است و در شهرستان نهاوند، روستای گیان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
محل خلمان قدیم آشوریها
محل خلمان قدیم آشوریها در سر پل ذهاب، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آرامگاه پیربکران
برای دریافت اطلاعات بیشتر رجوع کنید به محمد بن بکران
مقبره پیر بکران مربوط به ایلخانان است و در شهرستان فلاورجان، بخش پیربکران، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این آرامگاه به سبک معماری آذری بنا شده است.
آرامگاه ملا مجدالدین
مقبره ملا مجدالدین مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در ساری، خیابان ملا مجدالدین، داخل گورستان ملا مجدالدین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مجموعه تاریخی سنگ بست
مجموعه تاریخی سنگ بست مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان فریمان، بخش مرکزی، روستای سنگ‌بست واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
مقابر باغ گنبد سبز
مقابر باغ گنبد سبز مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام -قرن ۸ ه‍.ق است و در قم، خیابان انقلاب، جنب گلزار شهدا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
معبد خورهه
خرابه‌های یک معبد (خورهه) مربوط به دوره سلوکیان است و در شمال شرق شهرستان محلات، روستای خورهه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۳۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این بنا در منطقه پشت گدار قرار دارد و از شمال به رشته کوه‌های هفتاد قله و از جنوب به رشته کوه‌های یخچال مرتبط شده‌است و تا شهر محلات به میزان ۴۸ کیلومتر بعد مسافت دارد. حفاری‌های باستانی این مکان در تابستان ۱۹۵۵ (میلادی) توسط اداره باستان‌شناسی ایران به عمل آمد و در خلال این کاوش‌ها، تعدادی سفال و چند تکله نقره متعلق به دوره سلوکیان کشف شد. در پایان این کاوش‌ها، باستان‌شناسان کشف کردند که ساختمان خورهه مرکب از ۳ ساختمان مرتبط به هم بوده‌اند.
مدرسه خرگرد
مدرسه خرگرد یا ‌‌مدرسه غیاثیه مربوط به دوره تیموریان است و در شهرستان خواف، روستای خرگرد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. اﯾﻦ ﻣﺪرﺳﻪ دارای ۴ اﯾﻮان است ﮐﻪ دﻫﺎﻧﻪ ﻫﺮ اﯾﻮان آن ۵/۴ ﻣﺘﺮ و ارﺗﻔﺎع آنﻫﺎ ١١ ﻣﺘﺮ میﺑﺎﺷﺪ. در ﮔﻮﺷﻪﻫﺎی ﺻﺤﻦ ﻣﺮﮐﺰی،اﻃﺎقﻫﺎی ﮔﻨﺒﺪدار وسیعی اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻬﺖ ﺗﺪرﯾﺲ ﻣﺪرﺳﺎن ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ. ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﺻﺤﻦ ٢٣ ﺣﺠﺮه ﻏﺮﻓﻪدار در دو ﻃﺒﻘﻪ اﯾﺠﺎد ﺷﺪه اﺳﺖ.
مزار و مسجد قطب الدین حیدر
مزار و مسجد قطب الدین حیدر مربوط به دوره تیموریان - دوره صفوی است و در تربت حیدریه، مرکز شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
سنگ‌نگاره ساسانی خان‌تختی
سنگ‌نگاره ساسانی خان‌تختی مربوط به دوره ساسانیان است و در کیلومتر ۱۵جاده سلماس به ارومیه در نزدیکی روستای خان‌تختی و روی کوه پیرچتاووش واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
این نقش برجسته متعلق به قرن سوم میلادی و دوره پادشاهی ساسانیان است. سلماس کنونی در دوره اشکانیان یکی از مناطق حائل بین ایران و امپراتوری روم بوده و پس از آن به محل درگیری‌های نظامی دو ابرقدرت شاهنشاهی ایران ساسانی و امپراتوری روم بدل شد. سنگ‌نگاره خان‌تختی یادگار یکی از پیروزی‌های ایرانیان بر رومیان است و در آن اردشیر پاپکان و ولیعهدش شاپور یکم تصویر شده‌است که در بازگشت از فتح ارمنستان و پیروزی بر سپاهیان روم، دو تن از حکمرانان ارمنی محلی، هدایایی به ایشان تقدیم می‌کنند.
این نگاره حدود ۵ متر عرض و ۲/۵ تا ۲/۸ متر طول دارد. در این سنگ‌نگاره دو نفر سوار و دو نفر پیاده هستند. سوار سمت چپ اردشیر پاپکان است و سوار سمت راست شاپور یکم که در مقام ولیعهدی است و تاجی همانند پدرش دارد.[مردم محلی از نام شاهپور هم برای شهر سلماس استفاده میکنند] تاریخ ایجاد این نگاره ۲۳۸ میلادی است.
سنگ‌نگاره‌های برم دلک
سنگ‌نگاره‌های برم دلک مربوط به دوره ساسانیان است و در شیراز، انتهای خیابان کفترک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این اثر بر صخرهٔ کوچکی در برم دلک در حدود ده کیلومتری شرق شیراز، دو نقش وجود دارد. در نقش سمت چپ، در برابر شاهزاده خانم ساسانی تصویر یکی از بزرگان ساسانی دیده می‌شود و در زیر بازوی این مرد کتیبه‌ای چهار یا پنج سطری به خط پهلوی کتیبه‌ای به قلم ریزی نگاشته شده‌است که اغلب حروف آن محو گردیده‌است. کتیبه ظاهراً در معرفی این مرد است.
این سنگ نوشته‌ها با بیل مکانیکی مورد تعرض قرار گرفته و بخشی از آن تخریب شده‌است.
این اثر هم‌اکنون رو به نابودی است و مورد بی‌توجهی برخی از مسئولان و مردم قرار گرفته، به طوریکه مجوز احداث کارخانه‌ای در روبه روی این اثر تاریخی را داده‌اند و فاضلاب این کارخانه به چشمه برم دلک می‌ریزد.
هم اکنون بر روی این سنگ نوشته‌ها یادگاری‌های بسیار زیادی نوشته شده‌است؛ و هر کسی با اسپری بر روی این سنگ نوشته آثاری برای خود به ثبت رسانده است. کمی پایین‌تر از این مکان (در حدود ۲۰ متری) ماشین‌ها اقدام به خالی کردن نخاله‌های ساختمانی خود می‌کنند و آنجا را به نخاله دانی تبدیل کرده‌اند.
آتشکده فراشبند
آتشکده فراشبند مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان فراشبند، کیلومتر ۱۲ جاده فراشبند به کازرون واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
این آتشکده ساسانی به صورت چهارطاقی کوچک از سنگ و گچ ساخته شده و همانندی بسیاری با آتشکده کازرون دارد.
میل نادری
میل نادری یا میل نادری فهرج یا میل نادری نرماشیر مربوط به دوره سلجوقیان است و در جنوب شرقی نرماشیر، فهرج بم واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۴۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
میل نادری فهرج به بلندای نزدیک به چهل گز از آجر ساخته شده و تزئینات آجرکاری جالب توجهی دارد. این میل به دستور نادر شاه افشار برای راهنمایی کاروانیان بم و فهرج در صد کیلومتری شهر بم بازسازی شده‌است.
این بنا در مسیر راه زاهدان - کرمان جای گرفته و در بازه سال‌های ۱۱۶۰–۱۱۴۹ ه. ق ساخته شده است. بلندی آن ۵۵ پا (نزدیک به ۱۷ متر) و محیط آن ۴۳ فوت (۱۳ متر) است.
مسجد شعیا و امامزاده اسماعیل
مسجدشعیا و امامزاده اسماعیل مربوط به دوره سلجوقیان است و در اصفهان، میدان امام علی، خیابان هاتف واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۱۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
وی از نوادگان امام حسن مجتبی می‌باشد. نسب وی با دو اختلاف به صورت زیر در کاشی‌ها و منبت کاری چنین ثبت شده‌است:
اما استاد همایی معتقد است که این نسب‌ها هر سه اشتباه است و او از اعقاب دورتر زید بن حسن می‌باشد.
صاحب مکیال المکارم، پدر وی (میرزا عبدالرزاق موسوی)، داماد (سید مرتضی موحد ابطحی) و فرزندش (سید محمد فقیه) امام جماعت این مکان بوده‌اند.
این امامزاده همچنین مقبره شعیای نبی از پیامبران بنی اسرائیل است.
مقبره شیعا در زمان خلافت امام علی تبدیل به مسجدی شد که جامع خوشینان و بعدها مسجد شیعا نام گرفت. این مسجد اولین مسجد شهر اصفهان بوده‌است.
ساختمان اصلی بنا را را به دوران قبل از اسلام نسبت می‌دهند، اما مناره و قسمتی از ساختمان کنونی متعلق به دوران سلجوقی است. آثاری از دوران صفوی مانند ساختمان بقعه، رواق و صحن بعداً به بنای سلجوقی اضافه شده‌است.
کتیبه سر در رواق بقعه به خط ثلث سفید با کاشی معرق بر زمینه لاجوردی به خط محمدرضا امامی است. تاریخ این کتیبه ۱۰۴۱ هجری قمری است که در زمان شاه صفی جانشین شاه عباس اول نوشته شده و در آن به نام این شاه اشاره شده‌است. در بالای در چوبی بقعه کتیبه دیگری وجود دارد که به خط ثلث است و تعمیرات بنا در زمان شاه سلطان حسین را ذکر کرده‌است. در اطراف بقعه نیز اشعاری به خط نستعلیق بر زمینه لاجوردی به قلم محمد صالح اصفهانی گچبری شده و طی اشعاری تاریخ ۱۱۱۱ هجری را بیان می‌دارد.
درب بسیار ارزشمندی از دوران آل مظفر بین مقبره و دالان امامزاده قرار دارد. بقعه و ساختمان اصلی مربوط به دوران صفوی است.
به گواهی سنگ نبشته‌ها، چند تن از سرشناسان در جوار آن آرمیده‌اند:
در حیاط امامزاده اسماعیل دو سنگاب وجود دارد که در دو نبش شرقی و غربی حوض قرار گرفته‌اند.
سنگاب شرقی: کتیبه‌ای که شامل صلوات به چهارده معصوم است به صورت برجسته و به خط ثلث بر اطراف لبه این سنگاب تراشیده شده‌است، و بقیه بدنه حاوی نقوش گل و بته برجسته است. پایه سنگاب چهارگوش است. علاوه بر کتیبه ذکرشده، نوشته دیگری هم به این شرح بر روی سنگاب دیده‌می‌شود: «وقف نمود بر آستانه حضرت امامزاده اسماعیل این حوض را حاجیه شاهمر بنت حاج میرزا علی جزی برخواری سنه ۱۰۴۹». بر اساس این مدرک، سنگاب در سال ۱۰۴۹ (قمری) برابر با سال ۱۰۱۸ (خورشیدی) که مصادف با حکومت شاه صفی بوده ساخته‌شده‌است.
سنگاب غربی: پایه این سنگاب همانند سنگاب شرقی است. بر روی بدنه خارجی سنگاب کتیبه صلوات بر چهارده معصوم به خط ثلث، و در زیر آن نقشهای تزئینی برجسته در سه ردیف مشخص وجوددارد. پنج کنده‌کاری دایره‌ای شکل که محل قرارگرفتن کاسه‌های آبخوری بوده‌است در لبه سنگاب به چشم می‌خورد.
مناره مسجد جامع ساوه
مناره مسجد جمعه (جامع) مربوط به دوره سلجوقیان است و در ساوه، خیابان سلمان ساوجی، مسجد جامع واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این مناره که از آجر و ساروج ساخته شده است، در خارج از محدوده بنای مسجد جامع قرار دارد. ارتفاع مناره ۱۴ متر و قطر آن ۳٫۵ متر می‌باشد و در داخل آن پله‌هایی قرار دارد. قسمت پایینی این مناره ساده بوده و قسمت‌های بالایی آن، مزین به نقوش آجری می‌باشد. بر اساس مستندات تاریخی، این مناره در ابتدا کاملاً عمودی و دارای ارتفاعی بالغ بر ۳۰ متر بوده است. در اثر سیل ناشی از طغیان رودخانه مزدقان در سال ۱۰۵۱، این شهر به کلی تخریب شد و تنها چند اثر مستحکم باقی ماندند که مسجد جامع و این مناره از آن جمله هستند که این مناره نیز در اثر سیل مایل شد و عمود بودن خود را از دست داد. هنوز علت اصلی تخریب نیمه بالایی مناره مشخص نشده است.
مسجد جامع خرگرد
مسجدجامع خرگرد مربوط به دوره سلجوقیان است و در شهرستان خواف، روستای خرگرد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مناره مسجد جمعه سمنان
مناره مسجد جمعه مربوط به دوره سلجوقیان -قرن ۵ ه‍.ق است و در سمنان، مرکز شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
دارالبطیخ
آرامگاه خواجه نظام‌الملک معروف به دارالبطیخ مربوط به دوره سلجوقیان -قرن۱۳ ه‍.ق است و در اصفهان، متری قیام (سبزه میدان)، خیابان ولی عصر، کوچه سلطان سنجر واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۹۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. در این مکان خواجه نظام‌الملک و نیز سلطان سنجرملکشاه به خاک سپرده شده‌اند.