آکورد
آکورد به اجرای هم‌زمانِ چند صدا یا نُت گفته می‌شود. آکوردها به منظور ایجاد هماهنگی و تقویت ملودی استفاده می‌شوند و برای هر کدام از آنها «نقش» و درجهٔ ویژه‌ای در گام موسیقی در نظر گرفته می‌شود تا به همراه صداهای فرعی و نت‌های زینت، قوی‌ترین و همخوان‌ترین هارمونی ایجاد گردد. سیر تحولِ چندصدایی به موسیقی قرون وسطی و کلیسایی برمی‌گردد. در آن زمان موسیقی یک‌صدایی به دوصدایی و سپس صداهای بیشتری در طی قرون به آن اضافه شد و در نهایت به قواعدی رسیدند و نام آن را کنترپوان نهادند. با پیشرفت تکنیکهای کنترپوانتیک که حرکت افقی صداها را در نظر داشت، دانش هارمونی شکل گرفت که به حرکت عمودی و به تکنیک‌های وصل آکورد می‌پرداخت. آکوردها و شیوهٔ وصل آنها در پی تحول و تکامل هارمونی دچار تغییرات و تکنیکهای جدیدی در گام‌های دیاتونیک و کروماتیک شدند. در موسیقی قرن بیستم، کاربرد آکورد در هارمونی با تغییرات بنیادی همراه شد و مکاتب جدیدی در موسیقی مدرن به وجود آمد.
به اجرای هم‌زمان حداقل سه نت که با هم شنیده شوند، آکورد می‌گویند. ساده‌ترین آکوردها، آکورد سه‌صدایی است که از یک نتِ پایه به عنوان پایه آکورد و نت دیگری به نام میانی (که نسبت به پایه فاصلهٔ سوم دارد) به عنوان سوم آکورد و نتی که با پایه فاصلهٔ پنجم دارد (نمایان) به عنوان پنجم آکورد تشکیل شده‌است. اگر یک فاصلهٔ سوم به بالای سومین (آخرین) نتِ آکورد «سه‌صدایی» اضافه شود، آکورد چهارصدایی، و با اضافه شدنِ فاصله‌های سومِ دیگر به همین ترتیب، آکورد پنج‌صدایی، آکورد شش‌صداییو آکورد هفت‌صداییبه وجود می‌آید.
به عبارتی دیگر :
وضعیت و درجهٔ هر آکورد را در تنالیته، «فونکسیون» یا نقش آکورد می‌نامند و با اعداد رومی مشخص می‌شود:
درتمام گامها، آکوردهای تونیک (I)، زیرنمایان (IV) و نمایان (V) را آکوردهای اصلی گام و درجات دیگر را آکوردهای فرعی می‌نامند.
هر آکورد «سه‌صدائی» مانندِ فواصل دوصدایی می‌توانند به صورت معکوس قرار گرفته و سه حالت دارد. برای هر سه حالت آکورد، یک نقش آکورد (فونکسیون) در نظر گرفته می‌شود. فاصلهٔ بین نت‌ها از پایین به بالا و از بم‌ترین نت با «عددگذاری» (شیفراژ)صورت می‌گیرد و هر رقم بیانگر فاصلهٔ نتِ بم با نت بالاتر از خود است:
اگر یک فاصلهٔ سوم به بالای «آکورد سه‌صدایی» اضافه شود آکورد چهارصدایی یا «آکورد هفت» بوجود می‌آید. آکوردهای هفتم به هفت نوع تقسیم می‌شوند که در موسیقی کلاسیک، پنج دسته است.
۱. آکورد هفت نمایان: آکورد چهارصدایی بر روی همهٔ درجات گام می‌تواند قرار گیرد اما به خاطر خوش‌صدایی روی درجهٔ پنج (V) بیشتر استفاده می‌شود و چون پایهٔ آن درجهٔ پنجمِ گام (مینور هارمونیک یا ماژور) و سومِ آن محسوس و فاصلهٔ هفتم کوچک نسبت به پایه دارد آن را آکورد هفت نمایان می‌نامند. ۲. آکورد هفتم کوچک:اگر یک فاصلهٔ «سوم کوچک» به بالای «آکورد مینور» اضافه کنیم «آکورد هفتم کوچک» بدست می‌آید.
۳. آکورد هفتم کوچک و پنجم کاسته:اگر یک فاصلهٔ «سوم بزرگ» به بالای «آکورد پنجم کاسته» اضافه کنیم آکورد «هفتم محسوس» بدست می‌آید.
۴. آکورد هفتم بزرگ:اگر یک فاصلهٔ «سوم بزرگ» به بالای «آکورد ماژور» اضافه کنیم «آکورد هفتم بزرگ» بدست می‌آید.
۵. آکورد هفتم کاسته:اگر یک فاصلهٔ «سوم کوچک» به بالای «آکورد پنجم کاسته» اضافه کنیم «آکورد هفتم کاسته» بدست می‌آید. در اجرای آکوردهای پنج، شش و هفت‌صدایی ممکن است بعضی از نت‌های میانی آکورد، مانند نت سوم و نت پنجم حذف شود. از اضافه کردنِ یک نتِ نامطبوع و حذف یکی از نت‌های مطبوع به حالت پایگی، «آکورد معلق» شکل می‌گیرد. مثال:
«آکورد شش» آکوردی است که با اضافه کردن یک نت در بالای آکورد «سه‌صدایی» با «فاصلهٔ ششم» نسبت به باس شکل می‌گیرد و با علامت (I6) نام‌گذاری می‌شود. مثال: درجهٔ (I) گام دو ماژور به صورت پایگی (دو، می، سل، لا).
آکورد شش باید به صورت کامل و پایگی باشد و در صورت حذفِ هر کدام از صداها، آکورد تغییر ماهیت داده و تبدیل به یک «آکوردِ مینور» یا «آکورد هفت معکوس» می‌شود.
آکورد شش بر دو نوع است. در موسیقی کلاسیک به عنوان یک آکورد معکوس که نسبت به نتِ پایه فاصلهٔ ششم دارد، نام برده می‌شود، ولی در موسیقی پاپ، به معنی یک آکورد با یک فاصلهٔ ششمِ اضافه شناخته می‌شود.
آکورد آلتره یا تغییریافته، از تغییر کروماتیکی یک یا چند نت از آکورد بوجود می‌آید. آکوردهای آلتره به دو نوع تقسیم می‌شوند:
اغلب آکوردهای تغییریافته دارای فواصل کاسته و افزوده هستند و از این رو نامطبوع شناخته می‌شوند و باید در آکورد بعدی حل شود.
آکوردهای کروماتیک و تغییر یافته آکوردهایی هستند که در داخل گام تغییر کرده و کاربرد آن برای حرکاتِ کروماتیکِ ملودی، مودولاسیون و تعلیق استفاده می‌شود.
آکورد شش ناپولیتن:
آکوردهای شش افزوده:
آکورد شش افزوده در انواع مختلف و روی بعضی از درجات گام، به منظور استفاده کروماتیک یا واسطه برای مد گردی استفاده می‌شود و به‌طور کلی روی درجهٔ چهارم (IV) یا درجهٔ دوم (II) گام ساخته و روی درجهٔ یکِ (I) گام حل می‌شود. مثال: آکورد کوارتال:اجرای هم‌زمان چند نت با فاصلهٔ چهارم (تتراد)است و در نقطهٔ مقابل آکورد با فواصل سوم (تریاد) قرار می‌گیرد. آکورد کوارتال از تکنیک‌های پولیفونی قرون وسطی سرچشمه گرفته‌است. آکوردهای کوارتال باید به فاصلهٔ چهارم از یکدیگر قرار بگیرد، در غیر این صورت مانند آکوردهای یازدهم و سیزدهم صدا خواهند داد. علاوه بر نواختنِ هم‌زمان آکورد، شیوه‌های دیگری هم برای اجرا و استفاده از آکورد وجود دارد مانند آکورد شکسته یا آرپژ. در این شیوه نت‌ها به‌طور جداگانه و یکی پس از دیگری به صدا در می‌آیند. آکورد شکسته معمولاً برای سازهایی مانند: پیانو، چنگ، گیتار، آکاردئون و سازهایی که قابلیت اجرای آکورد را داشته باشند نوشته می‌شود و به صورت سولو یا با ارکستر، ملودی را همراهی می‌کنند. آکوردشناسی و کاربرد آن، پایه و اساسِ دانش هارمونی برای چند بخشی کردنِ موسیقی و آموزش وصل آکوردها است. در موسیقی کلیسایی و آوازیِ قرن نهم میلادی، «یک صدا» به «دو صدا» تبدیل شد و «ارگانوم» نامیده شد. ارگانوم‌ها به دو شکل اجرا می‌گردید:
در قرون بعدی صداهای سوم و چهارم هم وارد موسیقی کلیسایی شد و آن را تکامل بخشید. آهنگسازان این دوران سعی می‌کردند صداهای مطبوعی از این فواصل ایجاد کنند و با وارد شدنِ صداهای پنجم و ششم، تداخلِ صداها گاهی باعث ناخوشایندی در صداها می‌شد و این مطلوب کلیسا نبود. آنها علاقه داشتند متون مذهبی، تأثیر مطبوعی در شنوندگان داشته باشد. پس از آن آهنگسازان سعی کردند صداهای خوشایندی روی متون مذهبی بسازند، از این رو به قواعدی دست یافتند که نام آن را کنترپوان (نت در برابر نت) گذاشتند. در این دوره از پالسترینا آهنگساز ایتالیایی به عنوان یکی از پیشگامانِ کنترپوان نویسی نام می‌برند. کنترپوان در سیر تکاملی خود که حرکت افقی صداها و استقلال بخش‌ها بود، به هارمونی تبدیل شد. در این شیوه، علم هماهنگی اصوات به صورت عمودی تعریف می‌شود و دارای قوانین جدید در روشِ وصل آکوردها از حرکت عمودی اصوات است و استقلال بخش‌ها و حرکت افقی در نظر گرفته نمی‌شد. در آثار آهنگسازانی چون ژان سباستین باخ از کنترپوان و هارمونی، به کاملترین و پیچیده‌ترین شکل آن همزمان استفاده شده‌است.
آکوردها و شیوهٔ وصل آنها در پی تحول و تکامل هارمونی دچار تغییرات و تکنیکهای جدیدی شد. در موسیقی قرن بیستم، کاربرد آکورد و هارمونی با تغییرات بنیادی همراه شد و مکاتب جدیدی مانند: دوده‌کافونیک، اکسپرسیونیسم، امپرسیونیسم، سریالیسم و آتنال به وجود آمد.
کادانس یا خاتمه، از پشت سر هم قرار گرفتنِ آکوردهایی برای پایانِ یک قطعه است و برای بیان حالاتی چون: پایانِ قطعی، توقفِ موقت و انتظار استفاده می‌شود. کادانس‌های اصلی بدین شرح است:مثال: درجه (V) گام دو مینور (سل، سی بمل یا سی بکار، ر) به درجهٔ (I) (دو، می بکار، سل).
نمادهای اختصاری مورد استفاده برای شناخت آکورد بدین شرح است:
در نام گذاری فاصله‌ها از حروف اختصاری استفاده می‌شود که عبارتند از: