بازار سیاه
بازار سیاه یا اقتصاد زیرزمینی یک بازار کالا و خدمات است که خارج از حیطهٔ حمایت شدهٔ رسمی و قانونی کار می‌کند. چنین فعالیت‌هایی به‌طور معمول به عنوان یک مکمل برای اقتصاد رسمی تعریف می‌شود. به عنوان مثال می‌توان به بازار سیاه گوشت بوش یا بازار سیاه صلاحیت در دولت چین اشاره کرد. این بازار از بازار خاکستری و بازار سفید متمایز است (در بازار خاکستری کالاها از طریق کانال‌هایی توزیع می‌شوند که قانونی غیررسمی و غیر مجازند یا ناخواسته از طریق تولیدکنندگان ایجاد شده‌اند) و بازار سفید (که یک بازار قانونی برای کالا و خدمات است)  بازار سفید (white market): بر خلاف بازار سیاه، در بازار سفید همهٔ کالاها دردسترس و موجود با قیمت واقعی می‌باشند. مانند بازار سفید خدمات و مصالح ساختمانی
مطبوعات در حوزهٔ بازار سیاه از استفادهٔ رایج از این کلمه خودداری می‌کنند و به جای آن لقب‌هایی را به کار می‌برند از جمله ( بازار: زیر زمینی - مخفی - خاکستری - سایه‌ای - غیررسمی و غیرقانونی - پنهان - مریض - غیرقابل مشاهده - ثبت نشده - ثانویه - موازی و سیاه) این فراوانی لقب‌ها و برچسب‌های مبهم نشان می‌دهد که ادبیات برای کشف این منطقه ناشناخته از فعالیت‌های اقتصادی دچار سردرگمی شده‌است.
فقط یک نوع بازار سیاه نیست بلکه چندین نوع بازار سیاه وجود دارد و این بازارها در همه جا هستند و می‌توانند فعالیت کنند چه در کشورهای در حال توسعه و چه در کشورهای توسعه‌یافته.
افراد در فعالیت‌های زیر زمینی کارشان را با حیله پیش برده و از قوانین، حقوق و مقررات و اجرای مجازات از طرف عوامل دولتی می‌گریزند. انواع مختلفی از فعالیت‌های زیر زمینی طبق قوانین خاص سازمانی وجود دارد و آن‌ها را در چهار اقتصاد زیر زمینی می‌توان شناسایی کرد
اقتصاد غیرقانونی بر اساس درآمد حاصل از فعالیت‌هایی است که با نادیده گرفتن قوانین تجاری کار می‌کنند فعالان عرصه اقتصاد غیرقانونی در تولید، توزیع کالاها و خدمات ممنوع نظیر قاچاق مواد مخدر، قاچاق جنگ‌افزار و فحشا کار می‌کنند
اقتصاد گزارش نشده شامل آن دسته از فعالیت‌هایی است که در آن‌ها قوانین اقتصادی مالیاتی تمرد می‌شود. به صورت خلاصه می‌توان گفت که اقتصاد گزارش نشده درآمد حاصل از دارایی‌های گزارش نشده برای مالیات است همچنین اقتصاد گزارش نشده از شکاف مالیاتی بین مالیات قانونی و مالیات جمع شده به دست می‌آید در ایالات متحده حقوق گزارش نشده در حدود دو بیلیون دلار ناشی از شکاف مالیاتی ۴۵۰ تا ۵۰۰ میلیارد دلار برآورد می‌شود.
اقتصاد ثبت نشده بر پایهٔ فعالیت‌های اقتصادی است که از قوانین سازمانی، که با توجه به نیازمندی‌های گزارش شده از طرف اژانس‌های اماری دولتی تعریف می‌شوند، تمرد می‌شود به صورت خلاصه درآمد حاصل از اقتصاد ثبت نشده (با توجه به قوانین و عرف)، درآمدی است که باید در سیستم‌های حساب داری ملی (مانند حقوق ملی و حساب‌های تولیدی) ثبت شود اما ثبت نشده‌است درآمد ثبت نشده در کشورهای در حال توسعه که از سیستم‌های حسابداری سوسیالیستی به سیستم‌های استاندارد ملی سازمان ملل در حال‌گذار هستند به عنوان یک مشکل مهم شناخته شده‌است روش‌های جدید برای تخمین میزان اقتصاد ثبت نشده (بررسی نشده) ارائه شده‌است اما توافق اندکی در مورد اندازه اقتصاد کشورهای در حال توسعه وجود دارد
اقتصاد غیررسمی شامل فعالیت‌های اقتصادی است که از هزینه‌ها تمرد کرده و از حقوق مصرح از قوانین و قواعد اداری در مورد روابط مالکیتی، اجازهٔ تجاری، قرار دادهای کاری، اعتبار مالی و سیستم‌های تأمین اجتماعی، مستثنا می‌شود به‌طور خلاصه اقتصاد غیررسمی درآمد ناشی از عوامل اقتصاد است که به صورت غیررسمی کار می‌کنند. بخش غیررسمی بر خلاف بخش رسمی قسمتی از اقتصاد است که که نهمالیات می‌پردازد و نه توسط دولت مورد بررسی قرار می‌گیرد و نه در تولید ناخالص ملی حضور دارد
در کشورهای توسعه یافته بخش غیررسمی با توجه به استخدام‌های گزارش نشده تأیید می‌شود این بخش از نظر دولتی برای مالیات ،تأمین اجتماعی یا قوانین کار مخفی است اما از جهات دیگر قانونی است. از طرف دیگر بازار سیاه راجع به بخش‌هایی در اقتصاد است که واردات غیرقانونی خرید و فروش می‌شود
قیمت کالاها در بازار سیاه به یکی از دو صورت زیر می‌باشد: ممکن است قیمت کالای قاچاق از قیمت قانونی ان کمتر باشد چرا که عرضه‌کننده کالا، مالیات و هزینهٔ تولیدی ندارد. این حالتی از اقتصاد زیر زمینی است که در ان مجرمان کالاها را می‌دزدند و در قیمتی پایین‌تر از قیمت قانونی و بازاری ان به فروش می‌رسانند اما این کالاها رسید گارانتی، خدمات پس از فروش و امثال ان را ندارند ممکن است کالای قاچاق گرانتر از قیمت کالای قانونی باشد. بدست آوردن یا تولید این محصول دشوار است از این نظر که یا بدست آوردن ان خطرناک است یا به صورت قانونی در دسترس نیست. مانند بعضی از داروها که بسیار گرانتر از هزینه تولید ان است.
اگر بین مرزهای قضایی نظارت کمی وجود داشته باشد (و یا هیچ نظارتی نباشد) بازار سیاه زمانی ایجاد می‌شود که تفاوت زیادی بین نرخ مالیات بین دو منطقه وجود داشته باشد یا اینکه کالا در یک طرف مرز قانونی و در طرف دیگر غیرقانونی محسوب شود. از جمله محصولاتی که به این طریققاچاق می‌شوند عبارتند از الکل و تنباکو؛ البته تمام تجارت‌های مرزی به صورت غیرقانونی نیست
بعضی از نمونه‌های اقتصاد زیر زمینی در کشورهای در حال توسعه به صورت زیر می‌باشد.
نوشتار اصلی:تجارت اعضای بدن
بازار سیاه در زمینه حمل ونقلزمانی ایجاد می‌شود که وسایلی مانند تاکسی، اتوبوس و سایر خدمات حمل ونقل به شدت توسط دولت تنظیم شده باشد یا در انحصار دولت باشد.
در برخی از شهرهای ایالت آمریکا ورود تاکسی از طریق سیستم مدالیون محدود شده‌است به این صورت که تاکسی باید مجوز خاصی را دریافت کند و ان را از طریق مدالیون خود به دیگران نمایش دهد این امر باعث می‌شود یک بازار غیرقانونی برای فروش مدالیون‌ها ایجاد شود اگر چه در بسیاری از حوزه‌های قضایی خریدو فروش این مدالیون‌ها غیرمجاز نیست به عنوان مثال در بالتیمور و مریلند اصلاً این موضوع غیرعادی نیست که افراد به صورت غیرقانونی خدمات تاکسی را به ساکنان شهر ارائه دهند
از اواخر قرن ۱۹ و اوایل قرن ۲۰ بسیاری از کشورها ممنوعیت نگهداری و استفاده از داروهای روان گردان را شروع کردند از جمله جنگ با مواد مخدر در ایالات متحده آمریکا، با این وجود بسیاری از مردم از این داروها ی غیرقانونی استفاده می‌کنند و بازار سیاه برای عرضه ی این مواد ایجاد شده‌است قوانین اجرایی زیادی در این زمینه وجود دارد که از چنین بازارهایی جلوگیری می‌کند ولی تقاضای بالا برای این مواد و همچنین سود بسیار زیادی که گروه‌های سازمان یافته غیرقانونی از این کار بدست می‌آورند باعث عرضه این مواد شده‌است. به گزارش سازمان ملل متحد ارزش بازار خرده فروشی مواد مخدر۳۲۱٫۶ هزار میلون دلار است مأموران اجرای قانون مقدار کمی از مواد مخدر را کشف و توقیف می‌کنند اما تقاضای زیاد و پایدار این مواد باعث شده که کاهش عرضه، افزایش قیمت ایجاد کند و باعث تشویق شدن توزیع کنندگان جدید برای ورود به بازار می‌شود
در بریتانیا و ایرلند استفاده از مواد مخدر غیرقانونی نیست اما نگهداری ان خلاف قانون است این موضوع باعث یک پیامد ناخواسته می‌شود به این صورت که فرد مجرم هنگام مشاهده خطر، مدرک را قورت می‌دهد و انگار جنایتی مرتکب نشده‌است.
فحشا در بسیاری از کشورهای جهان غیرقانونی است یا به شدت تنظیم شده
این یک مطالعه کلاسیک از اقتصاد زیر زمینی است. تقاضای زیاد و مداومی توسط کاربران و همچنین پرداختهای بالایی در آن وجوددارد و کاربران در این زمینه دارای تمایل و قدرت زیاد اما تجربه کم هستند. اگر چه فحشا در هر کشوری وجود دارد ولی مطالعات انجام شده نشان می‌دهد که در کشورهای فقیر تر رشد و نمو ان بیشتر است همچنین در مناطقی که افراد مجرد در ان زیاد است از جمله در اطراف پایگاه‌های نظامی فحشا در بازار سیاه به روش‌های مختلفی وجود دارد در بعضی از کشورها از جمله هلند فحشا به صورت قانونی وجود دارد اما توسط قانون محدود شده‌است فحشای غیرقانونی ان دسته از سرویس‌هایی می‌باشد که ارزان ترند ولی به خواسته‌های قانون توجهی از جمله بررسی سلامتی و داشتن حداقل وسایل لازم و ضروری و غیره توجهی ندارند در بعضی از کشورهای دیگر از جمله نیکاراگوئه که فحشا در ان به صورت قانونی تنظیم شده، اگر تشخیص داده شود که روسپی‌گری باعث افزایش فحشا در کودکان می‌شود هر دو در هتل اقامت می‌گزینند.
نوشته اصلی: قاچاق اسلحه قانون‌گذاران در بسیار از کشورها مالکیت سلاح‌های شخصی را ممنوع یا محدود کرده انداین محدودیت می‌تواند درجات متفاوتی داشته باشد از چاقو گرفته تا سلاح گرم؛ سلاح زمانی از طریق بازار سیاه عرضه می‌شود که نمی‌توان ان را به صورت قانونی بدست آورد یا برای بدست آوردن ان به صورت قانونی باید مجوز دریافت کرد و برای ان باید هزینه پرداخت کرد. منبع این اسلحه‌ها که غیرقانونی خرید و فروش می‌شود به این صورت است که یا از کشورهایی که خرید و فروش اسلحه مجاز است خرید یا دزدی می‌شود یا از طریق دزدیدن از تولیدکنندگان اسلحه بدست می‌آید و به منظور اهداف گناه کارانه و فعالیت‌های غیرقانونی یا حتی ایجاد یک کلکسیون اسلحه در انگلستان اسلحه‌هایی ایجاد شده‌است که فقط برای شکار حیوانات می‌باشد این سلاح‌ها ممکن است در منازل نگهداری شود ولی باید توسط پلیس محلی ثبت و در مکانی خاص نگهداری شود. بعضی از افراد که شرایط گرفتن مجوز را ندارند از طریق بازار سیاه به خرید اسلحه اقدام می‌کنند برای مثال کسی که سابقه ارتکاب به یک جرم جنایی را داشته باشد هر چند که سابقه ان جزئی باشد اما نمی‌تواند مجوز برای سلاح دریافت کنددستفروشان فیلم‌ها و سی دی‌های آهنگ و نرم‌افزار‌های کامپیوتری را حتی قبل از انتشار رسمی آن‌ها با تخفیف بسیار زیادی به فروش می‌رسانند این موضوع در کشورهایی دیده می‌شود که قوانین حق تکثیر در آن‌ها به صورت جدی اجرا نمی‌شود مانند آسیا و آمریکای لاتین یک فرد جعل‌کننده تنها با چند صد دلار می‌تواند کپی‌هایی اجاد کند که از نظر دیجیتالی کاملاً شبیه به نمونه اصلی خود بوده و هیچ گونه تغییری در کیفیت ان ایجاد نشده‌است. وجود سی دی رایتر و دی وی دی رایترهای پیشرفته و همچنین دسترسی راحت و گسترده به کرک‌های کپی رایت شده از طریق اینترنت تکثیر رسانه‌ها را راحت‌تر و ارزان‌تر کرده‌است.
ثابت شده که مبارزه با دارندگان کپی رایت از طریق قانون بسیار مشکل است چرا که توزیع ان به صورت دست به دست می‌باشد و این توزیع بسیار گسترده‌است و به این صورت نیست که یک ابرقدرت وجود داشته باشد و با دستگیری ان این بازار از بین برود
از آنجا که اطلاعات دیجیتالی بدون هیچ افت کیفیتی می‌توانند چندین بار تکثیر گردند و همچنین به خاطر اینکه توزیع آن‌ها نیاز به هیچ هزینه‌ای ندارد (از طریق اینترنت) و زمان کمی برای توزیع ان نیاز است در نتیجه ارزش بازار زیر زمینی ان صفر می‌باشد و از این جهت با تمام فعالیت‌های اقتصادی زیر زمینی متفاوت است. نظر مردم دربارهٔ حق تکثیر نسبت به جرم‌های دیگر متفاوت است؛ به عنوان مثال اکثر مردم به سرقت خودرو به عنوان یک جرم بزرگ نگاه می‌کنند اما بدست آوردن نسخه‌های غیرقانونی موسیقی و فیلم و بازی از نظر آن‌ها جرم و جنایت محسوب نمی‌شود.
همچنین نگاه کنید به
این نوع جرم و جنایت‌ها معمولاً در پشت یک کسب و کار قانونی پنهان می‌شود
نوشتار اصلی: نرخ ارز ثابت
پول در شکل واقعی خود (سکه و کاغذ) در بازار سیاه معامله می‌شود که این به دلیل یا دلایل زیر می‌باشد.
در شرایط بی‌ثباتی مالی و تورم افراد ممکن است یک ارز خارجی را جایگزین ارز داخلی خودکنند؛ دلار آمریکا به عنوان یک ارز نسبتاً پایدار و ایمن تلقی می‌شود و اغلب کشورها از ان به عنوان ارز دوم استفاده می‌کنند. اعتقاد بر این است که در حال حاضر ۳۴۰ میلیارد دلار در حدود ۳۷ در صد از کل پول ایالات متحده در حال گردش خارج از کشور است.
انتشار جانشینی واحد پولی آمریکا به جای واحدهای پولی محلی "defacto dollarization" نامیده می‌شود این جانشینی واحد پولی در کشورهای در حال انتقال و همچنین در بعضی از کشورهای آمریکای لاتین دیده شده‌است. در بعضی از کشورها مانند اکوادور واحد پولی خود را تغییر داده‌اند و هم‌اکنون از دلار آمریکا به عنوان واحد پولی استفاده می‌کنند، این کار اساساً به خاطر یک دلیل شناخته شده به نام "de jure dollarization " می‌باشد.
اگر برای افراد یک کشور بدست آوردن یک ارز خارجی مشکل یا غیرقانونی باشد باید برای بدست آوردن ان حق‌العملی بپردازند ارز ایالات متحده آمریکا به عنوان یک ارز باارزش نسبتاً ثابت مشاهده شده و جریان حجم کاغذی ان تغییری نداشته‌است همچنین این ارز به عنوان یک ارز مناسب برای تبدیل پول‌های بدست آمده از طریق معاملات غیرقانونی و درامدهای گزارش نشده چه در ایالات متحده و چه در خارج کشور می‌باشد.
در یورو خرید سوخت توسط یک فرد یا یک شرکت در یکی از اتحادیه‌ها برای استفاده شخصی دیگران در اتحادیه دیگر از آنجا غیرقانونی محسوب نمی‌شود اما مثل کالاهای دیگر مالیات توسط خریدار نهایی و در محل اصلی که خریدار خرید خود را انجام می‌دهد قابل پرداخت خواهد بود.
مخازن بنزین معمولاً برای پخت‌وپز و همچنین برای گرم کردن اب از اکوادور به کلمبیا قاچاق می‌شود. قیمت یک بشکه بنزین در اکوادور ۲٫۵ دلار است در حالی که که قیمت همان بشکه در کلمبیا ۱۰ دلار است.
بازار سیاه بنزین و سوخت دیزل اغلب در بین جمهور ایرلند و ایرلند شمالی دیده می‌شود. جهت قاچاق بر حسب تغییر درنرخ ارزبین یورو و پوند استرلینگ و همچنین مقدار مالیات می‌تواند تغییر کند در واقع گاهی مواقع سوخت دیزل از یک طرف وبنزین از طرف دیگر قاچاق می‌شود.
در بعضی از کشورها سوخت دیزل برای وسایل نقلیه کشاورزی و خانگی نسبت به وسایل حمل و نقل دیگر شامل مالیات کمتری می‌شود با توجه به این که به این سوخت مواد رنگی اضافه می‌شود به |سوخت رنگی | معروف شده‌است (مثلاً در بریتانیا رنگ قرمز و در ایرلند به رنگ سبز می‌باشد) دلیل رنگی کردن سوخت این می‌باشد که بتوان تشخیص داد که وسایل دیگر از سوخت مورد نظر خود استفاده کرده باشند که مالیات بیشتری را طلب می‌کند با این حال صرفه جویی در مصرف سوخت دیزل در بخش حمل و نقل کشاورزی باعث ایجاد یک بازار سیاه در این زمینه می‌شود؛ در سال ۲۰۰۷ تخمین زده شد که حدود ۳۵۰ میلیاد دلار دولت بریتانیا در این زمینه کاهش در درآمد باقلوه خود داشته‌است.
اگر یک کالای اقتصادی غیرقانونی باشد اما زیان‌های ان برای عده‌ای از مردم آشکار نشده باشد، ممنوعیت الکل در ایالات متحدهدر نتیجه بازار سیاه رونق پیدا خواهد کرد و افرادی که در بازار سیاه کار می‌کنند سودهای زیادی بدست خواهند آورد
برخی دربارهٔ از بین بردن ممنوعیت بعضی از کالاها ی غیرقانونی مانند ماری جوانا از طریق قانونی کردن تولیدات بحث می‌کنند
این امر از نظر آنان:
زمان ایجاد جنگ در بسیاری از کشورها بازار سیاه ایجاد می‌شود؛ کشورهایی که درگیر جنگ تمام عیار هستند باید برای استفاده از منابع حیاتی خود برای ادامه جنگ محدودیت‌هایی را قایل شوند این منابع حیاتی شامل غذا، بنزین، مواد سوختنی، چوب ، فلز و غیره می‌شود این محدودیت‌ها عموماً از طریق سهمیه بندی ایجاد می‌شود و در نتیجه بازار سیاه برای عرضهٔ کالاهای سهمیه بندی شده با قیمت گزاف توسعه می‌یابد
سهمه بندی و کنترل قیمت در بسیاری از کشورها در طول جنگ جهانی دوم باعث تشویق فعالیت‌های بازار سیاه شد یکی از منابع بازار سیاه در زمان سهمیه بندی جنگ از طریق کشاورزان ایجاد شده بود به این صورت که کشاورزان تعداد زادو ولد حیوانات اهلی خود را کمتر از مقدار واقعی به وزارت مواد غذایی اعلام می‌کنند و نمونهٔ دیگر در بریتانیا وجود تجهیزات آمریکا در آنجا بود؛ این تجهیزات فقط برای استفاده ارتش آمریکا در زمین بریتانیا بود اما به بازار سیاه محلی بریتانیا نفوذ کرده بود
اگر یک فرد غیرنظامی چیزی بخواهد که بدست آوردن ان مشکل باشد فرد می‌تواند کالا را با دو برابر قیمت واقعی اش خریداری کند؛ سربازان که به وسیله کارت سهمیه بندی ماهیانه به بازار نظامی دسترسی دارند به صورت غیرقانونی کالاهای خود را در بازار سیاه به فروش می‌رسانند.
اطلاعات بیشتر :پول سیاه در هند، اقتصاد هند فساد در هند
وضعیت بازار سیاه پول در هند یک مسئله همه‌گیری است در حال حاضر هند در صدر لیست پول غیرقانونی در سراسر جهان است تقریباً ۱٫۴۵۶ هزارمیلیارد دلار در بانک‌های سوئیس وجوددارد که مخفی بوده و حساب نشده‌است. طبق اطلاعات ارائه شده توسط انجمن بانکداری سوئیس هند بیشترین مقدار پول سیاه را نسبت به بقیه جهان دارد. حساب هند در بانک سوئیس سیزده برابر بدهی‌های ملی این کشور است و اگر این پول سیاه توقیف و به کشور بازگردانده شود هند دارای پتانسیل برای تبدیل شدن به یکی از ثروتمندترین کشورهای جهان است.
نوشته اصلی: ممنوعیت الکل در ایالات متحده
همچنین نگاه کنید: سن قانونی خرید مشروبات الکلی  یک نمونهٔ بارز از ایجاد بازار سیاه ممنوعیت خوردن الکل از سال ۱۹۲۰ در ایالات متحده است که یک تجارت سود اور را برای اتحادیه صنفی در بازار سیاه به وجود آورد بیشتر مردم فکر نمی‌کردند نوشیدن الکل برای آن‌ها (چه خریداران و چه فروشندگان) همان قدر مضر باشد که برای معتادان به الکل است بنابراین رونق غیرقانونی محل فروش مشروبات الکلی و سازمان‌هایی مانند مافیا از طریق بازار سیاه باعث لغو قانون ممنوعیت شد
اگر چه ممنوعیت در سال ۱۹۳۳ به پایان رسید ولی هنوز منع نوشیدن الکل تا سن ۲۱ سالگی تقریباً در تمام کشورهای عضو در مقایسه با دیگر کشورهای صنعتی وجود داشت اما همچون قبلی این قانون نیز به‌طور گسترده‌ای اما مخفیانه مورد سرپیچی قرار گرفت
اگر چه منابع اجتماعی عرضه مشروبات الکلی را به افراد زیر سن قانونی ممنوع اعلام کردند اما بعضی از کافه‌ها و فروشگاه‌ها آگاهانه در خدمت فروش مشروبات به افراد زیر سن قانونی هستند و حتی بعضی با پلیس‌های محلی زد و بند کرده‌اند
از آنجا که ماده مورد یعنی الکل برای افراد بالای ۲۱ سال قانونی است می‌توان ان را به عنوان یک بازار خاکستری به جای بازار سیاه در نظر گرفت
این اثر به همین ترتیب امروزه دیده می‌شود یعنی زمانی که حوزه‌های قضایی سیگار کشیدن را در کافه‌ها و رستوران‌ها ممنوع کردند به یک معنا مالک یا فروشنده یک فروشنده غیرمجاز نیست زیرا فروش توتون و تنباکو برای او نسبت به سود فروش الکل ضروری نبوده و ناچیز است این موضوع در حوزه‌های قضایی ایالات متحده از جمله کالیفرنیا و فیلادلفیا و یوتا سیاتل، واشینگتن اوهایو واشینگتن بسیار شایع است.