محمد اشرفی
محمد اشرفی معروف به مقدس اشرفی و حاجی اشرفی (زاده ٢٨ آبان ۱۱۸۳خ، بهشهر - درگذشته ٤ بهمن ۱۲۷۶خ، بابل) از فقها، مراجع تقلید و عرفای شیعه بود.
اولین زند‌گینامه مدون وی به کوشش مریم حجتی - از نوادگان وی - در سال ۱۳۸۶ با نام «آسمان در آینه» به چاپ رسید. عکس منسوب به وی نیز توسط ناصرالدین شاه قاجار گرفته شده که برای اولین بار با پژوهش مریم حجتی از آرشیو آلبوم های کاخ گلستان به دست آمد.
اولین معلم او پدرش ملامحمدمهدی بود و علاوه بر تدریس مقدمات علوم دینی، با شیوه آموزشی خاصی که داشت محبت امامان را نیز در نهاد او کاشت. اشرفی در بهشهر، اصفهان، نجف، کربلا و سامرا تحصیل و اغلب عمر خود را در بابل به تدریس مشغول بود. سعيدالعلما، شیخ مرتضی انصاری و صاحب جواهر از استادان او بودند و مدتی هم با همکلاسی خود میرزای حسن حسینی شیرازی به سامرا رفت و در حوزه نوپدید سامرا مشغول بحث و درس بود. در برخی منابع او را روحانی سیاسی معرفی کردند که در درگیری‌های مسلمانان با بابیه بابل نقش داشته است. برخی اختلاف نظرات او با سایر مراجع و فتاوی متفاوت او در حوزه‌های علمیه طی سالها زمینه بحث بوده است. عمارت بزرگ او در بابل و همچنین رونق حوزه علمیه بابل که توسط او اداره می شد توجه ناصرالدین شاه را به خود جلب کرده و به هم‌صحبتی و گاهی مجادلات او با ناصرالدین شاه در منابع داخلی و خارجی اشاره شده است. بعدها تجلی این تفکر سیاسی در یکی از شاگردان او یعنی شیخ عبدالله مازندرانی هدایت‌گر مشروطه شد. تنکابنی گرایش اشرفی به عرفان را قوی‌تر از سایر ویژگی‌های او می دانسته. اشرفی پس از درگذشت سعیدالعلما در ١٢٣٣خ مسئولیت حوزه بابل و امامت مسجد جامع شهر را بعهده گرفت اما مرجعیت را تا پس از درگذشت شیخ مرتضی انصاری نپذیرفت. در سال ١٢٤٣خ پس از درگذشت شیخ انصاری مرجعیت بخشهایی از ایران، قفقاز و هرات را بعهده گرفت و رساله‌ای به زبان فارسی نوشت و در اختیار مقلدین خود قرار داد. اشرفي به همراه سعيدالعلما در مبارزات عليه بابيه نقش محوري داشتند.
تحصیلات را در بابل و در محضر سعیدالعلماء آغاز کرد و در نجف و کربلا ادامه داده و در سن ۲۱ سالگی به اجتهاد رسید و به بابل بازگشت. اشرفی در کنار توجه به امور دینی مردم و تدریس در حوزه بابل ، به مشکلات آنها نیز توجه داشت و کمک به محرومان و نیازمندان را وظیفه خود می دانست. وی به رفتار پسندیده و معاشرت با مردم و صمیمیت شناخته می‌شد و در رفع نیاز فقرا و حل مشکلات فردی و اجتماعی آنان می کوشید. از شیخ عبدالله مازندرانی که خود از شاگردان وی بود، نقل شده که : «منزل حاجی، پناه محرومان و مظلومان بوده و مردم برای حوائج مختلف خود به ایشان مراجعه می کردند». او به عملکرد حکام شهر توجه و نظارت داشت و همواره اگر رفتاری ناشایست با مردم داشتند یا ستمی روا می داشتند متذکر می‌شد. مردم او را پشتبیان و پناه خود می‌دانستند و هر گاه اختلافی داشتند به او مراجعه می کردند. در یکی از موارد اختلاف مردم و حاکم شهر ایشان رأی به نفع مردم می‌دهد و کار بالا می‌گیرد و ناصرالدین شاه او را به تهران احضار می‌کند و پس از عکس‌العمل و اعتراض مردم، با میانجی‌گری ملاعلی کنی موضوع فیصله می‌یابد.
در تاریخ مازندران به قلم مهجوری آمده ؛ عکس جوانی ملا محمد که قطعه شعری هم بالای آن نوشته شده است ظاهراً توسط شخص ناصرالدین شاه در یکی از ملاقاتهای ایشان گرفته شده و روایت شده که شعر روی عکس با دست خط خود شاه نوشته شده است. اصل شعر ظاهرا سروده قاآنی است که در ترکیب‌بند شماره ٦ او در وصف محمدشاه قاضی آمده است. جاودانگی هر فرد مشهوری (چه محبوب و چه منفور) در تاریخ علتی دارد و نیکزاد در مقاله خود، راز ماندگاری اشرفی را ارتباط خاص و مداوم او با یکی از عناصر جاودانه جهان، یعنی قرآن می‌داند.داستان دعای او و عزل حاکم بارفروش و همچنین داستان میرزا حسن حکیم باشی درباره نامه نگاری اشرفی با علی بن موسی الرضا معروف است که امام رضا در عالم شهود به میرزا حسن پاسخ دادند. در داستان دوم چند نكته حائز توجه است. اول اينكه امام شعري از صائب را براي انتقال منظور خود به كار بسته است. ثانيا در پيام امام يك تذكر و بك راهبرد نهفته است. به اين معني كه ، براي ديدن امام بايد ابتدا آيينه شد. و براي آيينه شدن بايد درون را پالايش كرد. داستان دیگری از کشته شدن دختر سید دامغانی توسط یک فروشنده یهودی و درگیری شیعیان بابل و اقلیت یهودی در کتاب «دانیال سدیک» آمده است. بنابر روایت این کتاب موضوع فراتر از مرزها رفته و دخالت دولت‌های بریتانیا و ترکیه را به دنبال داشته و در نهایت با دخالت علمای بابل حل می شود. ناصرالدین شاه نیز رفع مشکل را از طریق وزارت خارجه به اطلاع دولت های نگران خارجی می‌رساند. داستانهایی از تأثیرات و نظرات تجاری و سیاسی اشرفی در کتاب Society, Politics and Economics in Mazandaran, Iran 1848-1914 آمده است. در مراجع شیعی و کتب رجال مطالبی راجع به او آمده است که مهمترین آنها به شرح ذیل می باشد.
از جمله شاگردان وی می‌توان به مجتهدان و علمای زیر اشاره کرد:سید علی خامنه‌ای در پیامی به کنگره بزرگداشت اشرفی و سعیدالعلما درباره احیای شعائرالاسلام توصیه می‌کند.
از ملامحمد در بابل و بهشهر آثاری باقي مانده است. گروهي از نوادگان او همچنان متولي مسجد ماندگاري در بهشهر هستند. خانواده حجتي در بهشهر از نوادگان وی و نزدیک به صد و پنجاه سال همچون نياي خود خادم اين مسجد هستند. اين بنا معروف به مسجد آقا است. مسجد آقا در نقاش محله بهشهر واقع شده است و در دهه محرم و ساير ایام سال مراسم مذهبي در آن برگزار می‌شود. در حال حاضر متولی این مسجد محمدکاظم حجتی است.
ملا محمد در آثار خود گاهي نظرات خاصی مطرح کرده و فتاوی ای صادر کرده که در نوع خود منحصر به فرد هستند. بخشی از نظرات خاص وی در رساله آقای دکتر ایزدی فرد تحلیل شده است. نظراتش اغلب پایه های عرفانی و معنوی خاص دارد. به برخی موارد که جالب توجه هستند و در رساله موصوف تحلیل شده اند صرفاً در ادامه اشاره می شود.  اشرفی سه فرزند پسر داشت که دو تن آنان روحانی بوده و فعالیت‌های وی را دنبال می‌کردند و اطلاعات زیادی در خصوص پسر سوم وی که در زمان حیاتش درگذشت و همچنین دخترانش در دسترس نیست. محمدعلی بزرگ ترین فرزند اشرفی است. وی همواره در کنار پدر بود و پس از درگذشت او، به عنوان جانشین، خدمات پدر را در بابل ادامه داد. شیخ 'محمد علی مجتهد'، در 'بهشهر' و در پنجم شعبان سال ١٢٥٩ ه.ق، متولد شد و به همراه پدر هجرت کرده و با هم به بابل آمدند، پس از ملا محمد، وی جانشین او گردید و 'شیخ محمد حسن' معروف به 'شیخ کبیر' متوفی ١٣٤٥ ه.ق، بخاطر احترامی که برای اشرفی قایل بود، با آنکه بر بقیه روحانیون شهر ارجحیت داشت، امامت در مسجد جامع را به 'محمد علی مجتهد' واگذار کرد. پس از درگذشت محمدعلی در سال ١٣٢٤ه.ق، 'شیخ کبیر' ، امامت مسجد جامع را پذیرفت. شیخ جعفر پس از تحصیل در حوزه ی علمیه ی نجف، به زادگاه خویش -بهشهر- بازگشت و تا پایان عمر به تدریس در حوزه‌ی علمیه ملاصفرعلی و مدرسه باشی بهشهر و پیگیری امور دینی مردم پرداخت. وی در ١٥ رجب سال ١٢٦٣ قمری متولد و در چهارم رجب ١٣٢٢ وفات یافت. «شیخ جعفر» دارای پسری بنام «شیخ محمدحسن» بود که بعدها از علما و مجتهدین صاحب نام مازندران گردید، چنان چه در بعضی ازکتاب های رجال از وی تجلیل شده و آمده است: «وی مجتهدی جلیل، عالم و ادیبی فاضل است که به نجف اشرف هجرت کرده و از اساتید آن استفاده کرد و به درجه ای از فضل و کمال رسید و به وطن مراجعت نمود و متصدی امور شرعیه گردید و در سال 1372 ارتحال نمود...» محمد حسین حجتی معروف به دکتر حجتی از اولین اطباء بهشهر و حاج شیخ «محمد جواد حجتی»، متوفی ١٣٧٥ شمسی، از فرزندان «شیخ محمدحسن» بودند. شهید ضیاءالدین حجتی یکی از همرزمان شهید چمران نیز از نوادگان شیخ محمدحسن بود. غلامرضا حجتی اشرفی نویسنده مجموعه کتابهای حقوقی برادرزاده شیخ محمدحسن و نوه شیخ جعفر است.
وی فرزند سوم مرحوم اشرفی بود که در سال ١٢٧٦ قمری به دنیا آمد و در محرم ١٢٩٨ قمری در حیات پدر دار درگذشت و در نجف به خاک سپرده شد.
اطلاعی از نام دختران او در دست نیست اما نوادگان دختری ملامحمد در بارفروش ساکن هستند و از میان آنها میرزامحمود رئیس از شاعران بابل شناخته شده است. میرزا محمود رئیس بارفروشی متخلص به محوی در ١٢٨٤ه . ق در بارفروش به دنیا آمد . از سوی مادر به ملا محمد اشرفی منسوب است . پدرش سید محمد رئیس پسر محمودبن صادق با چند واسطه به قوم الدین مرعشی معروف به میربزرگ وابسته است .بیش از ده هزار بیت شعر در فنون گوناگون عروضی از میرزا محمود رئیس به یادگار مانده است . او خوی درویشی داشت.. نوه دختری دیگر اشرفی شیخ محمدباقر حائری مازندرانی معروف به آیت‌الله‌زاده مازندرانی است. خانم توسی حائری و پروفسور دانا حائری فرزندان آیت‌الله‌زاده مازندرانی هستند.
سرانجام محمد اشرفی پس از 95 سال، در شب دوشنبه ابتدای ماه مبارک رمضان سال ١٣١٥هجری قمری درگذشت. پیکر او پس از تشییع جنازه ای که می گویند در بابل بی نظیر بوده همراه با دستجات سوگواری ـ و اقامه ی نماز، در بابل به خاک سپرده شد. مقبره او در سال ١٣٩٠خ همراه با برگزاری کنگره بزرگداشت او بازسازی و رونمایی شد.. مقبره او و استادش سعیدالعلما در کنار مسجد جامع بابل قرار گرفته است. در اردیبهشت ۱۳۹۰ کنگره بزرگداشت وی و سعیداالعلما توسط سازمان تبلیغات اسلامی برگزار گردید. در این کنگره بیش از 130 مقاله ارائه شد. مدیرکل اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی مازندران هدف از برگزاری کنگره وی را سیری در زندگی، احوال و شخصیت، کتاب‌شناسی توصیفی، تحلیل و بررسی نظریات و آراء خاص فقهی، آراء و نظریات ویژه تفسیری، کلامی، عرفانی و اخلاق، سیری در مقالات معنوی و مکاشفات عرفانی (سلوک عرفانی) وی دانست. همزمان با کنگره بزرگداشت وی هشت اثر از او و سعيدالعلماء رونمایی گردیده و تمبر یادبود آندو نیز منتشر شد.