عباس آخوندی
عباس احمد آخوندی (زادهٔ ۱۶ خرداد ۱۳۳۶) سیاست‌مدار اعتدال‌گرا، مدرس دانشگاه و مدیر ارشد اجرایی ایرانی است که هم‌اکنون به عنوان استادیار دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران فعالیت می‌کند، وی پیش‌تر در فاصله سالهای ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۶ در کابینه دوم دولت اکبر هاشمی رفسنجانی و ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۷ در دولت یازدهم و دوازدهم وزیر راه و شهرسازی بود.
آخوندی به دلیل تهیه پیش نویس لایحه خصوصی‌سازی ایران که به اصل ۴۴ قانون اساسی معروف است دارای اعتبار بالایی است. در سال ۲۰۱۱، وی مجموعه ای از اصلاحات توصیه شده در ماده ۴۴ منتشر شده توسط اتاق صنایع بازرگانی و معادن را نوشت، که هیچ‌کدام اجرا نشده‌است. وی در زمان وزارت به عنوان سازمان مهندسی ساخت، سازمان غیردولتی مسئول استانداردسازی ساخت و ساز در ایران را تأسیس کرد. وی همچنین به مدت ۸ سال رئیس خیریه صندوق مسکن ایران بود.
آخوندی دارای دیدگاه‌های اقتصادی لیبرال است و از نظر سیاسی اصلاح‌طلب است. وی در سال ۲۰۰۹ از میرحسین موسوی برای ریاست جمهوری حمایت کرد و شخصیت مهمی در کارزار انتخاباتی وی بود.
آخوندی دانش‌آموخته کارشناسی ارشد مهندسی راه و ساختمان از دانشکده فنی دانشگاه تهران و دکترای اقتصاد سیاسی رویال هالووی، دانشگاه لندن است و فعالیت خود را از سال ۱۳۵۸ در جهاد سازندگی آغاز کرد. او از ۱۳۶۱ تا ۱۳۶۴ معاون سیاسی وزارت کشور بود و در فاصله سالهای ۱۳۶۶ تا ۱۳۷۲ ریاست بنیاد مسکن انقلاب اسلامی را برعهده داشت. او از ۱۳۷۶ تا ۱۳۷۷ بعنوان قائم‌قام مدیرعامل سازمان صدا و سیما فعالیت می‌کرد.
آخوندی در سال ۱۳۳۶ در یک خانواده روحانی در نجف زاده شد. پدرش، شیخ علی آخوندی که نسب به آخوندی‌های یزد می‌برد، زاده مشهد و روحانی مجتهد و از ناشران به نام کتاب در حوزهٔ دین بود. وی نوه دختری عبدالحسین امینی از مراجع نجف و صاحب اثر معروف الغدیر است. او داماد سیدهاشم رسولی‌محلاتی است. سید محمدعلی شهیدی محلاتی و علی‌اکبر ناطق‌نوری باجناغ او هستند.
عباس آخوندی تحصیلات ابتدایی خود را در مدرسه علوی ایرانیان در نجف طی کرد و پس از بازگشت خانواده‌اش به ایران، دوره متوسطه را در قم و تهران طی کرد و در سال ۱۳۵۶ وارد دانشکده فنی دانشگاه تهران شد. وی مدرک کارشناسی ارشد مهندسی راه و ساختمان خود را از دانشگاه تهران دریافت کرد.
در ادامه تحصیلاتش، آخوندی در سال ۱۳۷۷ به انگلستان رفت و در رویال هالووی، دانشگاه لندن، در رشته اقتصاد سیاسی مدرک دکتری خود را دریافت کند. عنوان پایان‌نامه او «جهانی‌سازی، دولت ملی و سیاستگذاری اقتصادی ملی: گرایش‌های نخبگان ایرانی» بود. وی هم‌اکنون در دانشگاه تهران عضو هیئت‌علمی دانشکده مطالعات جهان و استاد گروه بریتانیاست.
با ورود به دانشگاه تهران و تحصیل در دانشکده فنی که از پرشورترین محیط‌های سیاسی در دوران انقلاب بود، آخوندی بیش از گذشته با جریان‌های انقلابی همراه شد. در همین سال، پسرعموی انقلابی‌اش، محمدرضا آخوندی، اعدام شد.
او از سوی سید محمد بهشتی در اولین شورای مرکزی جهاد سازندگی به عنوان عضو شورا انتخاب شد. وی همچنین در جهاد سازندگی مسئولیت امور استان‌ها را بر عهده داشت و پس از شروع جنگ ایران و عراق مسئولیت ستاد پشتیبانی جبه‌های جنگ جهاد سازندگی را نیز برعهده گرفت.
اساسنامه جهاد سازندگی را عباس آخوندی همراه با گروهی تهیه نمود که به این منظور تشکیل داده بود. در این راستا، تصمیم بر آن شد که از چهره‌های مهم خارج از ساختار جهاد سازندگی، برای تهیه اساسنامه، دعوت شود که میرحسین موسوی به این منظور انتخاب شد.
آخوندی در مرداد ماه سال ۱۳۶۱ به عنوان معاون سیاسی و اجتماعی وزیر کشور منصوب شد. معاونتی که پس از او به تدریج به سه معاونت در وزارت کشور تقسیم شد. او در این دوره، دبیری شورای امنیت کشور، ریاست شورای تأمین ویژه غرب کشور، ریاست ستاد مرزها، ریاست ستاد مبارزه با مواد مخدر و ریاست شورای هماهنگی امور افغان‌ها را بر عهده داشت. در دوران عهده‌داری سمت معاونت وزارت کشور، آخوندی انتخابات اولین دوره مجلس خبرگان، چهارمین دوره انتخابات ریاست جمهوری و انتخابات دومین دوره مجلس شورای اسلامی را برگزار کرد.
وی در بهمن ۱۳۶۵ به عنوان مشاور رئیس بنیاد مسکن و مسئول بازسازی مناطق سیل‌زده و در بهمن ۱۳۶۶ به عنوان رئیس بنیاد مسکن انقلاب اسلامی منصوب شد. در ۳۱ خرداد ماه ۱۳۶۹ زلزله رودبار و منجیل رخ داد که در پی آن بیش از ۲۲۰ هزار واحد مسکونی از ده تا صد درصد آسیب دیدند. مسؤولیت بازسازی مناطق آسیب دیده بر عهده آخوندی گذاشته شد و در دوره ای دوساله، بخشی از روند بازسازی پایان گرفت.
آخوندی در سال ۱۳۷۲، در دولت دوم هاشمی رفسنجانی، با کسب رأی اعتماد نمایندگان مجلس شورای اسلامی به عنوان وزیر مسکن و شهرسازی منصوب شد. در این دوره برنامه‌های راهبردی در این وزارت‌خانه از جمله نظام پس‌انداز، انبوه‌سازی و کوچک‌سازی تحت عنوان طرح پاک که یک مدل توسعه پایدار در بخش مسکن است، اجرا شد. در این دوره، تأکید وزارت مسکن و شهرسازی بر تقویت کیفی شهرها و زندگی شهری به جای وسعت دادن به شهرها گذاشته شد.
در اسفند ۱۳۷۴ قانون دائمی نظام مهندسی ساختمان به پیشنهاد آخوندی در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید و ارکان مختلف سازمان نظام مهندسی در سال پس از آن با تکیه بر آراء اعضای این سازمان شکل گرفت. او در دوره‌های چهارم و پنجم، عضو سازمان نظام مهندسی تهران بوده‌است. طرح آمایش سرزمین و طرح‌های منطقه‌ای و ناحیه‌ای که موجب توزیع خدمات و جمعیت در سرزمین به صورت متوازن است، در این دوره تدوین و به تصویب رسید. در دوره تصدی آخوندی بر وزارت مسکن همزمان بیش از یکصد بیمارستان در حوزه ساختمان‌های دولتی در حال اجرا بوده‌است و ساختمان اجلاس سران، از بناهای این دوره است. همچنین، بنای ساختمان فعلی مجلس شورای اسلامی در آن دوره آغاز شد و بنای موزه نگارستان-موزه قرآن، در حیاط کاخ مرمر، در دوران وزارت آخوندی به پایان رسید.
در این دوره بود که وزارت مسکن و شهرسازی، رویکردی فراتر از نگاه صرف به ساخت و ساز و توسعه کمیتی را در پیش گرفت. سیاست‌هایی چون پذیرش حقوق شهروندی و جلب مشارکت عمومی، عدالت اجتماعی به مفهوم برخورداری همگانی، حفاظت از محیط زیست و ایمنی، توسعه پایدار و مدیریت خردمندانه فضای سرزمین، توجه به هنر و مفهوم اعتلای معماری در ایران، توجه به امر مهندسی و مسئله کیفیت زندگی، فراتر از حرف و در حیطه ایده و اجرا در سیاست گذاری وزارت مسکن و شهرسازی، در نظر گرفته شد.
آخوندی در شهریور ۱۳۷۶ قائم‌مقام مدیرعامل سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی شد. او در این سمت، دو مبحث رابطهٔ توسعه و رسانه و نیز نقد اقتصادی و اجتماعی را به‌طور جدی دنبال نمود. با این همه، روند تبدیل شدن ساختار رسانه ملی به ساختار سیاسی بی‌نام و نشانی برای راندن رجال برجسته تحول خواه از عرصه سیاست ورزی کشور، در این دوره در حال شکل‌گیری بود و آخوندی که این روند را برنمی‌تابید، از سمت خود کنار رفت و برای تحصیل، راهی بریتانیا شد و در رشته اقتصاد سیاسی در مقطع دکتری به تحصیل پرداخت. در سال ۱۳۸۵ و با پایان تحصیلات، آخوندی به کشور بازگشت. این دوره، دوران اولین دولت محمود احمدی‌نژاد بود و آخوندی که هیچ قرابت فکری و همراهی با جریان احمدی‌نژاد و دولت او نداشت، حاضر به پذیرش مسؤولیت اجرایی نشد و با دعوت ریاست دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران، در رشته مطالعات بریتانیا به تدریس مشغول شد.
آخوندی در جریان انتخابات ریاست جمهوری ایران (۱۳۸۸) مشاور میرحسین موسوی نامزد انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۱۳۸۸ و از رؤسای ستاد انتخاباتی وی بود. او نماینده مهندس میرحسین موسوی در شورای نگهبان و از نمایندگان او در جلسه اعضاء ستادهای کاندیداها با رهبری جمهوری اسلامی در روزهای پس از انتخابات، بود.
آخوندی در سال ۱۳۹۱ مؤسسه ای به نام «اخلاق و اندیشه حقوق شهروندی» را تأسیس کرد. بر اساس همین رویکرد و با هدف عینیت بخشی و تحقق حداکثری دامنه کنشگری سیاسی و اعمال نفوذ شهروندان، در فضای سرد پیش از انتخابات ۱۳۹۲، او حق انتخاب عمومی شهروندان را در قالب شعار «من یک رأی دارم»، مطرح نمود. بر اساس همین رویکرد بود که پیشنهاد برگزاری نظرسنجی عمومی برای انتخاب بین آقایان حسن روحانی و محمدرضا عارف توسط او ارائه شد و مسؤولیت برگزاری آن را هفت روز پیش از روز رأی‌گیری در انتخابات ۱۳۹۲ بر عهده گرفت.
در سال ۱۳۹۲ آخوندی توسط حسن روحانی برای تصدی وزارت راه و شهرسازی به مجلس معرفی شد و با کسب ۱۵۹ رأی از ۲۸۴ رأی توانست رای اعتماد مجلس را بگیرد. وی در مراسم معارفه‌اش عنوان کرد که با ادامه مسکن مهر به شکل فعلی انتقاد دارد ولی این مخالفت به معنی متوقف کردن این پروژه نیست. چون این طرح با زندگی ۱۰ میلیون ایرانی گره خورده‌است. او چندی بعد در مصاحبه‌ای اعلام کرد: در دولت دوم حسن روحانی، او با کسب ۱۸۸ رأی از مجموع ۲۷۷ رأی به تصدی این مسؤولیت ادامه داد.
در سه شنبه ۱۴ مهر ۱۳۹۴، جلسه استیضاح عباس آخوندی، وزیر راه و شهرسازی در مجلس شورای اسلامی برگزار شد و نهایتاً استیضاح وزیر راه و شهرسازی با ۷۲ رأی موافق، ۱۷۵ رأی مخالف و ۵ رأی ممتنع از مجموع ۲۵۲ رأی مأخوذه، رأی نیاورده و عباس آخوندی به عنوان وزیر راه و شهرسازی ابقاء گردید.
در ۱ اسفند ۱۳۹۵ و یک سال بعد از روی کار آمدن مجلس دهم آخوندی مجدداً استیضاح و به مجلس فراخوانده شد، اما مجدداً استیضاح با ۷۴ رأی موافق، ۱۷۶ رأی مخالف و ۵ ممتنع استیضاح از مجموع ۲۵۷ نماینده حاضر در مجلس رأی نیاورده و آخوندی در وزارت راه و شهرسازی ماندنی شد.
در ۲۲ اسفند ۱۳۹۶ نیز جلسه استیضاح وی برگزار شد که با ۹۲ رأی موافق و ۱۵۲ رأی مخالف و ۲ رأی ممتنع از مجموع ۲۴۶ رأی به فعالیتش در دولت ادامه داد و در این سمت ابقا گردید. آخوندی در تاریخ ۲۸ مهرماه ۱۳۹۷ با انتشار نامه استعفای قبلی خود به‌طور رسمی از وزارت راه و شهرسازی استعفا داد و رئیس‌جمهور نیز پذیرفت.
در ۱۲ آبان ۱۳۹۹ حجت‌الاسلام حسن شجاعی در گفت‌وگو با تسنیم اعلام کرد کمیسیون اصل ۹۰ مجلس ورود به بررسی شکایت اقبال شاکری نماینده تهران از عباس آخوندی در حوزه مسکن شده‌است و تحقیقات خود را آغاز کرده‌است. در سوم آذر ۱۳۹۸ رسانه‌ها از بازداشت محمدمهدی آخوندی فرزند عباس آخوندی وزیر سابق مسکن و شهرسازی خبر دادند که پس از مدتی آزاد شد.
در پاییز ۱۳۹۷، آخوندی کاندیدای شهرداری تهران شد و برنامه‌های خود را به شورای شهر تهران ارائه کرد. در ۲۰ آبان ۱۳۹۷ نام او در کنار پیروز حناچی به عنوان نامزدهای نهایی شهرداری تهران مطرح شد. که با کسب ۱۰ رأی نتوانست به عنوان شهردار انتخاب شود و پیروز حناچی با کسب ۱ رأی بیشتر به عنوان شهردار جدید تهران، در تاریخ ۲۲ آبان ۱۳۹۷ انتخاب گردید.