بیت‌الاحزان
بیت الاحزان جایگاهی است در قبرستان بقیع و از آن جهت شهرت یافت که فاطمه تا ۲۷ روز پس از مرگ محمد، در آنجا به سوگ می‌نشست و می‌گریست.
بیت کلمه ای عربی به معنای خانه و احزان جمع حزن به معنای غم و اندوه است. همچنین در دانشنامه جهان اسلام آمده بیت الاحزان یا بیت الحزن به معنای ماتمسرا است. به خانه یعقوب که در فراغ یوسف گریه می کردم نیز کلبه احزان یا کلمه غم گفته شده است. در میان صوفیان کنایه از دل محزون از دوری معشوق است.
فاطمه پس از درگذشت پدرش و به دنبال تالمات شدید روحی و نارضایتی از وضع موجود روزها و شب ها گریه می کرد. همسر وی علی بن ابی طالب مکانی را مکانی را در قبرستان بقیع که بیرون از مدینه بود برای وی ساخت تا در آن گریه کند. وی روزها با دو فرزند خود به بیت الاحزان میرفت و هنگام غروب علی بن ابیطالب ایشان را به خانه برمیگرداند. فاطمه بعد از گذشت 27 روز از رحلت پدرش بر اثر شدت بیماری دیگر نتوانست به آنجا برود.
بیت الاحزان در قبرستان بقیع مدینه، در جانب جنوبی قبر عباس بن عبدالمطلب واقع شده است. اولین خانه‌ای که در بقیع برای فاطمه ساخته شد، به صورت چادر و خیمه بود و بعدها به ساختمان دارای گنبد تبدیل شد.
عده ای از علمای شیعه و اهل سنت و تاریخ نویسان و جهانگردان درباره وجود این مکان قبل از تخریب آن صحبت کرده اند که به اختصار بیان میگردد:
ابن شبه نمیری 173 262 هجری قمری از فقها و مورخان اهل سنت در کتابش درباره آثار و قبور زمان خودش آورده مسجدی که در طرف شرقی به جنازه اطفال نمازخوانده می شود، خیمه ای بوده برای زن سیاه پوستی بنام رقیه که به دستور حسین بن علی از قبر فاطمه مراقبت می کرده است زیرا کسی بجز آن زن قبر فاطمه را نمی شناخته است.
ابومحمد غزالی ۴۵۰–۵۰۵ که یکی شخصیتهای معروف و از علما و دانشمندان اهل سنت است، در ضمن بیان وظایف زایران مدینه منوره و کسانی که به زیارت بقیع مشرف می‌شوند می‌گوید: «مستحب است که زائران، هر روز صبح، پس از زیارت قبر رسول اکرم در بقیع حضور بهم رسانند و قبور پیشوایان دینی و صحابه را که در آنجا مدفون هستند زیارت کنند». سپس می‌گوید: «و مستحب است در مسجد فاطمه - علیها سلام - نیز نماز بخوانند».
محمد بن احمد ابن جبیر از دانشمندان اسلامی که معروف به جهانگردی نیز معروف بوده در محرم سال 580 هجری قمری به مدینه رفته و بقیع را زیارت کرده درباره این مکان گفته در کنار قبه عباسیه، خانه ای قرار گرفته که به فاطمه نسبت می دهند و آن همان خانه ای است وی در آنجا به حزن پدرش می پرداخته است.
نورالدین علی بن احمد سمهودی (844 911) اهل مصر است. وی درباره این مکان نوشته است بیت الاحزان همان محلی است که به مسجد فاطمه معروف است همان جایی هست که علی بن ابی طالب آن را در بقیع ساخته است و در میان ان شکل چند قبر وجود دارد.
سر ریچار بورتون ۱۸۵۳ میلادی = ۱۲۷۶ قمری یکی از جهانگردانی که به مکه و مدینه مسافرت نموده و در سیاحت نامه خود از آثار و ابنیه حجاز و از اخلاق و رسوم مسلمانان در موسم حج و از جزئیات زندگی مردم حجاز سخن گفته‌است.
از جمله حرمها و گنبدها و بارگاه‌های موجود در بقیع را معرفی و با قلم خود ترسیم و تصویر نموده‌است. دربارهٔ بیت الاحزان چنین گفته‌است: «در بقیع مسجد کوچکی است که در سمت جنوبی گنبد عباس بن عبدالمطلب واقع گردیده و این مکان را بیت الاحزان نیز می‌نامند؛ زیرا فاطمه آخرین روزهای عمر خویش را در این محل به سر می‌برد و برای از دست دادن پدرش نوحه سرایی می‌نمود.
یکی از کتاب‌های مشهور دربارهٔ بیت الاحزان، کتابی است که عباس قمی مولف مفاتیح الجنان مشهور به محدث قمی به زبان عربی تألیف کرده‌است. در این کتاب مجموعه روایاتی که دربارهٔ ماجرای مشهور فاطمه زهرا دختر محمد بن عبدالله است را جمع‌آوری کرده. این کتاب در بین شیعیان شهرت زیادی دارد و ترجمه‌های مختلفی به زبان فارسی(۹ ترجمه) از آن منتشر شده‌است. مهمترین ترجمه‌های بیت الاحزان به زبان فارسی عبارتند از:
از فهرست ترجمه‌های زیر ترجمه محمد محمدی اشتهاردی با عنوان «رنج‌ها و فریادهای فاطمه» از سایر ترجمه‌ها به دلیل مقدمه ناصر مکارم شیرازی بر آن مشهورتر است. در رتبه بعدی ترجمه سید محمد رضا حسن‌زاده طباطبایی با عنوان «غم خانه فاطمه زهرا» قرار دارد که به عنوان بهترین ترجمه، در بین تمام ترجمه‌های بیت الاحزان علمی و دقیق تر است. در این ترجمه حتی اشعار عربی منسوب به فاطمه زهرا و علی بن ابی طالب نیز به شعر به زبان فارسی برگردانده شده‌است. کتاب بیت الاحزان یک کتاب حدیثی است ولی مؤلف آن شیخ عباس قمی در متن اصلی کتاب، منابع حدیثی خود را ذکر نکرده‌است. این نقص در ترجمه طباطبایی رفع شده و تمام ارجاعات احادیث از منابع شیعه و اهل سنت استخراج شده و در ترجمه منتشر شده‌است. اسامی کلیه ترجمه‌های بیت الاحزان عبارتند از:
بیت الاحزان در حادثه تخریب بقاع متبرکه قبرستان بقیع در سال 1221 هجری قمری به دست وهابیان ویران شد. سپس در سال 1233 به دستور سلطان محمود عثمانی این بنا بازسازی شد اما مجددا در سال 1344 هجری قمری بار دیگران بیت الاحزان تخریب شد.