هاینتس گودریان
هاینتس ویلهلم گودریان (۱۷ ژوئن ۱۸۸۸–۱۴ مه ۱۹۵۴) یک نظامی بلندپایه آلمانی در دوره رایش سوم بود که فرماندهی یگان‌های مختلفی را در جریان جنگ جهانی دوم بر عهده داشت.
در خاندانی اشرافی زاده شد و پس از گذراندن دوره آموزشی در سال ۱۹۰۷ به نیروی زمینی امپراتوری آلمان پیوست. در جریان جنگ جهانی اول نبرد را در جبهه غربی در جایگاه‌های تاکتیکی، ستادی و میدانی تجربه کرد و تا درجه سروانی ترفیع یافت. پس از جنگ به خدمت در رایشسور ادامه داد. در ابتدا مسئولیت‌های میدانی داشت؛ سپس در سال ۱۹۲۲ وارد بخش ترابری موتوری در وزارت رایشسور گردید. در موقعیت به مطالعه در رابطه با جنگ‌افزارهای زرهی پرداخت و شروع به طرح ایده‌های خود در این رابطه کرد. با آغاز تلاش رایشسور در اوایل دهه ۱۹۳۰ برای عملیاتی کردن ساختار سازمانی نیروهای زرهی، مسئول اجرای برنامه‌های آموزشی این نیروها شد. در این هنگام نظریه ایجاد لشکر زرهی را مطرح ساخت. سال ۱۹۳۵ نخستین رزمایش یک لشکر زرهی را به انجام رساند. سال ۱۹۳۸ به درجه سرلشکری ترفیع یافت و فرمانده کل نیروهای زرهی شد. با نیروهایش در الحاق اتریش به آلمان و ضمیمه کردن سودتنلند به رایش سوم مشارکت نمود.
با آغاز جنگ جهانی دوم، در جریان تهاجم آلمان به لهستان فرماندهی سپاه ۱۹ موتوریزه را بر عهده داشت و به جهت عملکردش نشان صلیب شوالیه صلیب آهنین را دریافت نمود. با همین سپاه در نبرد فرانسه نقش مهمی ایفا نمود و با گذر از جنگل‌های آردنن و رساندن خود به کانال مانش، در کنار سایر یگان‌های زرهی ورماخت نیروهای متفقین را در بلژیک به محاصره درآورد. سپس با چرخش به سمت جنوب مدافعان خط دفاعی ماژینو را نیز محاصره کرد. در عملیات بارباروسا، تهاجم آلمان به شوروی، فرماندهی گروه زرهی ۲ که بعدا به "ارتش دوم زرهی" تغییر عنوان داد، را بر عهده داشت. نیروهای او در کنار سایر یگان‌های آلمانی تا ماه سپتامبر سال ۱۹۴۱ با ایجاد محاصره‌های وسیع، موجب به اسارت درآمدن بیش از یک میلیون سرباز ارتش سرخ شدند. در نهایت با متوقف شدن ورماخت در دروازه‌های مسکو، در پی اختلاف نظر بر سر ایستادگی در محل یا عقب‌نشینی، از مقام خود عزل شد.
روز ۱۷ ژوئن سال ۱۸۸۸ در شهر کولم متولد شد. پدرش به عنوان افسر گردان ۲ یگر پومرانی، نخستین افسر خاندان به حساب می‌آمد. بعدها از پدرش به عنوان «یک سرباز و انسان الگو» یاد کرد. در پی انتقال پدرش به کولمار در سال ۱۸۹۱، دوران مدرسه را تا سال ۱۹۰۰ در این شهر گذراند. با علاقه‌مندی به حرفه پدر، همراه برادرش ۱ آوریل سال ۱۹۰۱ به دانشسرای نظامی کارلسروهه در بادن فرستاده شد. دو سال بعد در ۱ فوریه سال ۱۹۰۳ به دانشسرای بزرگ نظامی در گروس-لیشترفلده در نزدیکی برلین رفت. ماه فوریه سال ۱۹۰۷ به عنوان افسر دانشجو در گردان ۱۰ یگر هانوفر در بیچ در لورن وارد خدمت در نیروی زمینی امپراتوری آلمان شد. تا ماه دسامبر سال ۱۹۰۸ پدرش فرمانده او بود. پس از گذراندن دوره آموزشی دانشکده جنگ در متس بین ماه‌های آوریل تا دسامبر سال ۱۹۰۷، روز ۲۷ ژانویه سال ۱۹۰۸ به درجه ستوان دومی ترفیع یافت. گردان او روز ۱ اکتبر سال ۱۹۰۹ به قرارگاه اصلی خود در هانوفر بازگشت و در گسلار مستقر گردید. سال ۱۹۱۲ به توصیه پدرش به گردان ۳ تلگراف در کوبلنتس ملحق گشت. در این جایگاه با ارتباطات امن و سریع که در آینده در رزم متحرک توسط او به کار گرفته شد، آشنایی یافت.
در آغاز جنگ جهانی اول وارد دانشکده جنگ در برلین شد تا به یک افسر ستاد کل بدل شود. پس از بسیج برای جنگ در ماه اوت سال ۱۹۱۴، به عنوان فرمانده ایستگاه ۳ رادیو سنگین و افسر ارتباطات لشکر پنجم سواره‌نظام منصوب و در جبهه غربی وارد میدان نبرد گردید. پس از حضور در این جایگاه تا روز ۴ اکتبر، فرمانده ایستگاه ۱۳ رادیو سنگین و افسر ارتباطات سپاه ۴ شد. روز ۸ نوامبر همان سال به درجه ستوان یکمی ترفیع یافت. در همین جایگاه بین ماه‌های مه سال ۱۹۱۵ تا ژانویه سال ۱۹۱۶، ریاست اطلاعات رادیویی سپاه ۴ را نیز بر عهده داشت. روز ۲۷ ژانویه سال ۱۹۱۶ به سپاه ۵ منتقل شد تا مسئولیت مشابهی را به انجام برساند. پس از تجربه میدان نبرد در وردون، روز ۱۸ ژوئیه به سپاه ۴ بازگشت. در همین مدت به درجه سروانی رسید. در روز سوم ماه آوریل سال ۱۹۱۷ با تغییر ماهیت خدمت، به عنوان افسر تدارکات لشکر چهارم پیاده‌نظام منصوب گشت. ماه‌های آینده جایگاه یکسانی را در سپاه ۱ (آوریل تا مه) و سپس لشکر پنجاه و دوم ذخیره (مه تا ژوئن) بر عهده داشت. در این مدت، روز ۱۰ ماه آوریل در برابر نیروهای بریتانیایی نخستین تهاجم تانک‌ها را تجربه کرد. در نهایت ماه‌های ژوئن و ژوئیه به ستاد سپاه محافظ منتقل گشت. بین ماه‌های ژوئیه و اوت افسر اطلاعات ستاد سپاه ۱۰ ذخیره بود تا این که ۱۱ اوت به ستاد لشکر چهارم پیاده‌نظام منتقل گردید. ماه سپتامبر فرمانده گردان ۲ هنگ ۱۴ پیاده‌نظام شد و تا ۲۴ اکتبر در این جایگاه قرار داشت. سپس افسر عملیات‌های سپاه سی (C) گشت. در این زمان به مدت یک ماه از ۱۰ ژانویه تا ۸ فوریه سال ۱۹۱۸، دوره ستاد کل را در سدان گذراند. از روز ۲۷ فوریه در ستاد کل نیروی زمینی به خدمت ادامه داد. روز ۲۳ ماه مه به عنوان افسر تدارکات ستاد سپاه ۳۸ ذخیره منصوب گشت. روز ۲۰ ماه سپتامبر جایگاه افسر عملیات‌های نیروهای آلمانی در ایتالیا را عهده‌دار شد و تا پایان جنگ در ۸ نوامبر در آن قرار داشت.
پس از آن که مدت مختصری در ماه نوامبر سال ۱۹۱۸ دو مقام فرماندهی میدانی را بر عهده گرفت، فرماندهی دفتر مرزبانی مرکزی شرق به او سپرده شد. این جایگاه او را وارد وزارت جنگ در برلین کرد. بین ماه‌های ژانویه و اکتبر سال ۱۹۱۹ در مرزهای شرقی، ابتدا در قرارگاه مرزبانی برسلاو و بارتنشتاین و سپس ستاد «لشکر آهنین» در ریگا خدمت نمود. روز ۳۰ اکتبر به عنوان یکی از چهار هزار افسر به نیروی زمینی صد هزار نفری رایشسور پیوست. ابتدا به تیپ ۱۰ رایشسور ملحق گشت و سپس در ۱۶ ژانویه سال ۱۹۲۰ فرماندهی گروهان ۳ گردان ۱۰ یگر به او محول شد. این یگان را در جریان ناآرامی‌ها و آشوب‌های سال‌های ۲۱–۱۹۲۰ در مرکز و غرب آلمان، رهبری نمود. بین ماه‌های مه سال ۱۹۲۰ تا ژانویه سال ۱۹۲۲ فرماندهی گردان‌هایی را در هنگ ۲۰ پیاده‌نظام رایشسور و گردان ۳ هنگ ۱۷ پیاده‌نظام بر عهده داشت. روز ۱۶ ژانویه سال ۱۹۲۲ به گردان ۷ ترابری موتوری در مونشن منتقل گشت تا با کسب تجربیاتی ۱ آوریل وارد بخش نیروهای ترابری موتوری در وزارت رایشسور در برلین شود. با وجود تجربیات گسترده در زمینه‌های مختلف ستادی، همانند بسیاری دیگر از افسران، کاملاً با موضوع موتوریزه‌سازی ناآشنا بود. پس از ورود به این بخش بر خلاف مسئولیت از پیش ابلاغ شده، فرمان یافت در خصوص مشکلات تعمیرگاه‌ها، انبارهای سوخت، کارهای ساخت‌وسازی و مسئولین تکنیکی شروع به فعالیت نماید. جاده‌ها و تأسیسات ارتباطی نیز بعداً در این زمره قرار گرفت. این شرح وظایف موجب شگفتی او که آمادگی چنین فعالیت تکنیکی نداشت و از دانش تخصصی لازم برای آن برخوردار نبود، شد. بدین جهت درخواست کرد به گردان یگر خود بازگردد که با آن مخالفت گردید. در این موقعیت شروع به مطالعه تجربیات جنگ‌افزارهای زرهی در جنگ جهانی اول و توسعه آن‌ها در ارتش‌های خارجی نمود. مطالعه آثار لیدل هارت، فولر و مارتل موجب برانگیخته شدن علاقه او به این زمینه و کسب خوراک فکری در این رابطه گشت. با تأثر عمیق نسبت به آرای این افراد، سعی کرد این نظریات را به شکل عملی برای نیروی زمینی آلمان، توسعه دهد. از این رو بسیاری از اقدامات توسعه‌ای خود را مدیون این افراد بود. در اثر نبود هیچ فرد دیگری با سررشته و سابقه‌ای از این امور، به زودی در این باره به عنوان مختصص مطرح گشت. شهرت او با نشر چند مقاله فزونی یافت. زمستان ۲۴–۱۹۲۳ به فرمان سرهنگ دوم والتر فن براوخیچ، مأموریت اجرای رزمایش‌هایی در ارتباط با ظرفیت‌های همکاری نیروهای موتوریزه و پشتیبانی هوایی به او محول گشت. سپس تحت امر سرهنگ فن ناتسمر، بازرس کل نیروهای موتوریزه، مجموعه‌ای از تمرینات برای برآورد امکان به‌کارگیری تانک‌ها مخصوصا در وظایف شناسایی، در کنار سواره‌نظام به انجام رساند. تنها ادوات که بدین منظور در اختیار داشت نفربرهای زرهی که آلمان طبق پیمان ورسای مجاز به داشتن آن‌ها تلقی می‌شد، بود. به هر صورت از نتایج تمرینات رضایت حاصل نمود و امیدوار بود که با این اقدامات آلمان در جهت تبدیل قوای موتوریزه خود از وظایف تدارکات به وظایف رزمی پیش برود. پس از گذراندن یک آزمون، روز نخست ماه اکتبر سال ۱۹۲۴ به عنوان آموزگار تاکتیک و تاریخ نظامی به ستاد لشکر دوم در اشتتین ملحق شد. مطالعه تاکتیک سواره‌نظام در سال ۱۹۱۴ در این جایگاه، برای توسعه نظریات او بسیار مفید واقع گشت.
روز ۱ اکتبر همان سال به وزارت رایشسور بازگشت و در دفتر ترابری بخش عملیات‌ها حضور پیدا کرد. در این جایگاه مسئول ترابری نیروها با کامیون و مطالعات مربوط به مشکلات مربوط به آن بود. روز ۱ اکتبر سال ۱۹۲۸ به ستاد آموزش ترابری موتوری فرستاده شد تا در زمینه تاکتیک تانک‌ها به آموزش بپردازد. تا این زمان فعالیت‌های او در این رابطه تماما نظری بود و هیچ تجربه عملی در این باره نداشت. در این مدت برای تمرینات به تانک‌های ساختگی دارای موتور اتکا و به شکل نظام‌مندی طرح ایجاد یگان تانک در سطح دسته، گروهان و گردان را بررسی کرد. برای چهار هفته به سوئد فرستاده شد تا فعالیت تانک‌های جنگ جهانی اول آلمانی را که به این کشور فروخته شده بود، مشاهده نماید و خود برای نخستین یکی از آن‌ها را براند. سال ۱۹۲۹ پس از تجربیات و مطالعات مختلف در نهایت به این نتیجه رسید که تانک‌ها به تنهایی یا در اتصال به پیاده‌نظام هیچگاه اهمیت تعیین‌کننده‌ای به دست نخواهند آورد؛ بلکه سایر تسلیحات پشتیبانی که تانک‌ها به آن متکی هستند نیز می‌بایست به استاندارد سرعت و عملکر خارج از جاده برسند. در چنین آرایشی از تمامی جنگ‌افزارها تانک‌ها نقش اصلی را ایفا می‌کردند و سایر تسلیحات وابسته به نیازهای قوای زرهی بودند. با اجرای تمریناتی در تابستان همان سال بر آرای خود اطمینان یافت.
به علت تجربیات خود در امر ارتباطات رادیویی به ویژه در ارتباط و تجهیزات ویژه دیده‌بانی مانند پریسکوپ به عنوان تجهیزات لازم برای خدمه تانک پای فشاری نمود. او اصرار داشت که هر تانک در نیروی زرهی باید مجهز به رادیو و وسایل بصری به منظور اجرای فعال فرمانده تانک در انجام نقش تعیین‌کنندهای در حمله را بازی نماید. در تمام این مدت او در تلاش برای یافتن و بدست آوردن و هرگونه وسیله نقلیه موتوری بود که بتوان از آن به عنوان خودروی رزمی در میدان جنگ استفاده کرد. در سال ۱۹۲۹ طی سفری به اتحاد شوروی از محل سری آزمایش توانایی تانک در کازان روسیه بازدید کرد.
هنگامی که سرهنگ اسوالت لوتس، رییس ستاد بازرسی کل نیروهای موتوریزه فرماندهی یک یگان موتوریزه میدانی را به او پیشنهاد نمود با موافقت با این مسئله روز نخست فوریه سال ۱۹۳۱ وزارت رایشسور را ترک نمود و به فرماندهی گردان ۳ موتوریزه در لانکویتس برلین رسید. در طول تصدی این جایگاه به کمک تانک‌ها و توپ‌های ساختگی یکی از گروهان‌های یگان خود را به گروهان تانک شناسایی، گروهان دیگری را به گروهان تانک و گروهان سومی را به گروهان دفاع ضد تانک بدل ساخت. با این وجود بازرس کل نیروهای ترابری موتوری با اعتماد اندکی که به یگان او داشت، انجام تمرینات مشترک با سایر گردان‌های منطقه و بالاتر از سطح هنگ را ممنوع کرده بود چرا که لشکر زرهی را یک "اوتوپیا" (خیال‌پردازی) می‌دانست. هنگامی که لشکر سوم که گردان او بخشی از آن بود، رزمایشی برگزار می‌کرد، یگان او اجازه نداشت در سطحی بالاتر از دسته در آن شرکت نماید. روز ۱ اکتبر سال ۱۹۳۱ مجدداً به وزارت رایشسور بازگشت و این بار توسط ژنرال لوتس که بازرس کل نیروهای ترابری موتوری شده بود و دانش تکنیکی بیشتر و درک بهتری در زمینه توسعه تاکتیکی جدید داشت، به ریاست ستاد بازرسی نیروهای ترابری موتوری منصوب گشت.
با آغاز تلاش رایشسور در اوایل دهه ۱۹۳۰ برای عملیاتی کردن ساختار سازمانی نیروهای زرهی، مسئول اجرای برنامه‌های آموزشی این نیروها شد. او نظریات خاص خود را در ارتباط با چگونگی به‌کارگیری تانک‌ها در میدان نبرد داشت. او اصرار داشت که از نیروهای زرهی نبایست همانند سواره‌نظام در پشتیبانی از تهاجم پیاده‌نظام استفاده شود. او معتقد بود از این نوع ادوات می‌توان در نقش‌های متعددی استفاده نمود که مهم‌ترین آن نفوذ در مواضع خط مقدم دشمن است. می‌پنداشت برای بهره‌گیری از تمامی ظرفیت تانک‌ها لازم است از آن‌ها با ساختار سازمانی مناسبی حمایت کرد. در نهایت بر ضرورت ایجاد نوع جدیدی از یگان‌های بسیار تخصصی با سازمان‌دهی به عنوان نیرویی خود اتکا برای عمل به رزم تهاجمی به جای رزم تدافعی، تأکید داشت. منظور از این خواسته‌ها خلق لشکرهای زرهی بود. او همچنین مایل بود یک گردان ضد تانک موتوریزه به هر لشکر پیاده‌نظام اضافه گردد. مسئله او در این زمان متقاعد ساختن سایر رسته‌ها و فرماندهی نیروی زمینی که در زمان اعتقادی به ظرفیت تاکتیکی و عملیاتی نیروهای موتوریزه نداشتند، بود. گاهی بر نقطه نظرات خود تأکید متعصبانه‌ای نشان نمی‌داد چرا که بسیاری از افسران مسن‌تر به این روش‌های جدید عادت نداشتند و می‌بایست به اشکال قابل‌پذیرش‌تری آن‌ها را ارائه می‌کرد. همانطور که از نوشته‌هایش برمی‌آید می‌پنداشت از آن‌جایی که نیروی زمینی صد هزار نفری نمی‌توانست تانک داشته باشد، در حقیقت کسی در این نیرو این تسلیحات را ندیده بود و مشاهده تانک‌های ساختگی او در هنگام رزمایش موجب تمسخر آن‌ها، ابراز تاسف برای حامیان آن و جدی نگرفتن چنین اقداماتی می‌شد.
روز ۱ ژوئیه سال ۱۹۳۴ به ریاست ستاد فرماندهی نیروهای ترابری موتوری منصوب گشت. تحت هدایت سپهبد لوتس، فرمانده این نیرو، ماه ژوئیه سال ۱۹۳۵ نخستین رزمایش یک لشکر زرهی را با موفقیت کامل در مونشترلاگر به انجام رساند. روز ۱۵ اکتبر در حالی که تنها یک سرهنگ بود، به فرماندهی لشکر دوم زرهی که به ابتدای ماه در وورتسبورگ تشکیل شده بود، رسید. سرهنگ خاندیف، فرستاده نظامی بلغارستان در نیروی زمینی آلمان که شاهد تمرینات این نیروهای زرهی بود، در رابطه با او می‌گوید:"اعتماد او به نیروهای زرهی به گونه‌ای بود که در راه نهادینه ساختن حمیت خود در افراد تحت امرش متحل مشقات فراوانی شد. او پول خود را صرف تهیه کتاب‌ها و گاه‌نامه‌های خارجی و ترجمه آن‌ها می‌نمود." گودریان بعدها در نوشته‌هایش صحت سخنان خاندیف را تایید کرد. روز ۱ اوت سال ۱۹۳۶ به درجه سرتیپی رسید. روز ۴ فوریه سال ۱۹۳۸ جانشین لوتس در فرماندهی کل نیروهای زرهی شد و در همین حین درجه سرلشکری به او اعطا گردید. روز ۱ آوریل فرماندهی سپاه ۱۶، نخستین سپاه زرهی آلمان را نیز در اختیار گرفت. در پی کنار رفتن لودویگ بک، حتی سخن از انتصاب او به عنوان رییس ستاد کل نیروی زمینی مطرح گردید. به هر صورت او به عنوان یک "تکنسین" شایسته "مقامات بالای عملیاتی" تشخیص داده نشد. پس از ترفیع به درجه سپهبدی، ۲۴ نوامبر در جایگاه ریاست «نیروهای سریع» متشکل از تمامی نیروهای زرهی و موتوریزه، نشست. در این موقعیت بر دانشکده‌های این نیروها نیز نظارت می‌نمود. او که تا پیش از این درگیر آموزش نظری و سازمان‌دهی یگان‌ها بود، بدین ترتیب بر سه لشکر زرهی احاطه عملیاتی می‌یافت. با ایفا کردن نقش سرنیزه زرهی نیروهای آلمانی توسط لشکر دوم زرهی در ۱۰ مارس، نیروهای زرهی برای نخستین بار در الحاق اتریش به آلمان در معرض آزمایش قرار گرفتند. این لشکر تحت فرمان او در عرض دو روز ۶۹۰ کیلومتر را طی کرد تا عملکرد بسیار رضایت بخشی داشته باشد. او همچنین در ضمیمه نمودن صلح‌آمیز سودتنلند به رایش سوم در ۲ اکتبر با به‌کارگیری واحدهای زرهی نقش داشت.
روز ۲۶ اوت سال ۱۹۳۹ با ترک مقام‌های پیشین، با ناخشنودی فرماندهی سپاه ۱۹ موتوریزه را که متشکل از یک لشکر زرهی و دو لشکر موتوریزه بود، به دست گرفت. این سپاه گونه‌ای از نیروی ذخیره به حساب می‌آمد و با استقرار در اراضی شمال در مجاورت دانتسیش، اهداف جغرافیایی محدودی داشت. بدین ترتیب با آغاز تهاجم آلمان به لهستان تنها یک لشکر زرهی جهت به‌کارگیری آرا و صرف تمرکز در اختیار داشت. فرماندهی این لشکر سوم زرهی بر عهده گیر فن شوپنبورگ قرار داشت که تا پیش از ایجاد نخستین سپاه زرهی ارشدتر از او بود و خود فردی سخت اراده به حساب می‌آمد. با ناتوانی او از اجتناب از دخالت در امور فرماندهی لشکر، به شکل طبیعی بین دو تن اصطکاک پدید می‌آمد. در نتیجه فن شوپنبورگ صراحتاً به او گفت سرش به کار خودش باشد و به فرماندهی سپاه بپردازد. به هر صورت پس از عبور از کریدور لهستان یک لشکر زرهی دیگر به سپاه او افزوده شد.
در همین مرحله آغازین از جنگ، با وجود این که تجربیات گذشته او تا حدود زیادی به وظایف ستادی محدود بود، صورت بی‌نظیری از روحیه تهاجم نسبت به ژنرال‌های هم سیاقش، از خود نشان داد. با پایبندی به سنت «رهبری از جلو» در میان فرماندهان آلمانی جهت دستیابی به اطلاعات دست اول و عمل بر طبق آن، مداوما در حرکت بود و با حضور در محل درگیری‌های سنگین شخصاً «نقطه سقل» تهاجم را شناسایی و نیروهایش را تهییج می‌کرد. بر خلاف سایر ژنرال‌ها که تحرک مستمر موجب قطع اتصالشان با ستاد یگان می‌شد، با بهره‌گیری از تجهیزات ارتباطی مدرن از طریق استفاده از خودروی فرماندهی دارای رادیو اتصال خودش با قرارگاه فرماندهی سپاه را حفظ می‌نمود. به کمک این دو لشکر زرهی با نفوذ در عمق اراضی دشمن خود را به برست لیتوفسک رساند. سپاه او در عرض ده روز حدود ۳۳۰ کیلومتر پیشروی نمود؛ درحالیکه در این مدت تنها ۴ درصد از نفرات خود را دست داد. به جهت عملکردش در نبرد لهستان، روز ۲۷ اکتبر سال ۱۹۳۹ مفتخر به دریافت نشان صلیب شوالیه صلیب آهنین گشت.
پس از موفقیت در لهستان انتظار می‌رفت او به فرماندهی نیروهای زرهی آلمانی در تهاجم به فرانسه منصوب شود اما این مقام به اوالت فن کلایست اعطا شد تا مشخص شود تعصبات افکار قدیمی همچنان بر نیروی زمینی آلمان حاکم است. به هر صورت به نظر می‌رسد فن کلایست در اداره زیردستان خود و توجه به آرای مختلف بهتر از او که بدون «شخصیت رهبری» و «بی‌صبر» توصیف می‌شد، عمل می‌کرد تا برای سطوح فرماندهی بالا مناسب‌تر باشد. قرارگاه سپاه ۱۹ موتوریزه میانه ماه نوامبر سال ۱۹۳۹ به مناطق غربی منتقل گردید و ابتدا در دوسلدورف و سپس در کوبلنتس مستقر گشت. این سپاه ماه فوریه سال ۱۹۴۰ سازمان‌دهی مجدد و با سه لشکر زرهی بخشی از گروه زرهی کلایست در گروه ارتش آ شد. با وجود عدم مشارکت مستقیم، اریش فن مانشتاین، رییس ستاد گروه ارتش آ که طرح نهایی عملیات در غرب را تنظیم نمود، نظرات او را نیز از دید یک فرمانده نیروهای زرهی جویا شد. با بررسی دقیق نقشه و با دانشی که از جغرافیای منطقه داشت، به فن مانشتاین اطمینان داد طرحش امکان عملیاتی شدن دارد. تنها موضوعی که بر آن تاکید کرد استفاده از بیشترین میزان نیروهای زرهی، در صورت امکان همه آن‌ها، در قسمت محاصره کننده بود. او بر این نکته در شبیه‌سازی که روز ۷ فوریه در کوبلنتس انجام پذیرفت، مجددا تاکید کرد.
سپاه او در تهاجم آلمان به فرانسه به عنوان بخشی از گروه زرهی "کلایست" با سه لشکر زرهی در مسئولیتی خطیر مأمور به گذر از رود موس در سدان، برقراری گذرگاه بر روی آن و حرکت به سمت کانال مانش گشت. نیروهای او به عنوان نخستین سپاه گروه زرهی با نفوذ سریع از درون جنگل‌های آردن از ۱۰ مه، توانست روز ۱۳ مه به گذرگاهی بر رود موس دست یابد. همان روز به پیشروی ادامه داد و گذرگاه را تا عمق ۵ در ۳ کیلومتر گسترش داد. به لشکر دهم زرهی و هنگ "گروس‌دویچلاند" دستور داد در محور جنوب دست به عملیات شناسایی بزنند. ضد حمله ارتش دوم فرانسه منجر به برخورد تانک‌های طرفین بین روزهای ۱۵ تا ۱۸ مه در اطراف روستای استون و دست‌به‌دست شدن چندین باره روستا بین طرفین گردید. بعد از ظهر ۱۴ مه با لشکر یکم زرهی و هنگ دوم گرندیر با هدف نفوذ در جناح جنوبی تانک‌های فرانسوی در غرب اقدام به تک نمود. این اقدام سبب متوقف شدن حملات برنامه‌ریزی شده فرانسوی‌ها گردید. سه لشکر زرهی او از پلی که توسط آتشبارهای ضدهوایی قدرتمندی پدافند می‌شد، عبور کردند. تانک‌های سپاه ۱۹ موتوریزه با درهم شکستن خط دفاعی نیروهای بریتانیایی در آبویل، به پیشروی ادامه دادند. این سپاه موفق به تصرف آمین و گذر از پل رودخانه سامه در غرب آبویل شد. این حرکت منجر به جدا شدن نیروهای بریتانیایی، فرانسوی، هلندی و بلژیکی در شمال با نیروهای فرانسوی در جنوب گردید. همان شب یک یگان شناسایی از گردان دوم زرهی به ناحیه مر-نویلیس رسید که فاصله اندکی با کانال مانش داشت. شامگاه ۱۶ مه در حالی که دو لشکر زرهی او به پشت سر نیروهای فرانسوی چرخیدند و موجب از هم پاشیدن آخرین خط دفاعی فرانسه گردیدند، راه تانک‌ها برای حرکت به سوی کانال مانش فراهم شده بود. در این زمان، ارتشبد اوالت فن کلایست فرمان به توقف تا تثبیت وضعیت و رسیدن یگان‌های پیاده داد. پس از مجادله بیهوده با رئیس ستاد آن، مستقیماً به فرمانده گروه زرهی تلفن کرد. پس از تبادل نظر فن کلایست اجازه پیشروی و گسترش گذرگاه را تا ۲۴ ساعت صادر نمود. این آزادی عمل موجب هجوم همگرای سه لشکر زرهی او از یک سو و دو لشکر زرهی گئورگ-هانس راینهارت و دو لشکر زرهی هرمان هوت از سوی دیگر گردید. این یورش یکپارچه هفت لشکر زرهی موجب از هم پاشیدن همه‌جانبه مقاومت فرانسویان شد. تانک‌های آلمانی ۸۰ کیلومتر دیگر به سوی کانال مانش پیشروی کردند اما بازهم دستور توقف از ستاد کل نیروی زمینی صادر گردید.
صبح ۱۷ مه فن کلایست به دیدن او رفت. این خطر را دریافته بود که توقف منجر به از دست رفتن ابتکار عمل خواهد شد؛ لذا با فن کلایست به مخالفت برخاست و تهدید به استعفا نمود اما ارتشبد ویلهلم لیست، فرمانده ارتش دوازدهم که مأمور تعقیب یگان‌های زرهی بود، به قرارگاه او رفت و پس از شنیدن نظراتش، استعفایش را لغو نمود و به او اجازه داد تا به یک شناسایی قدرتمند اقدام کند. این شناسایی قدرتمند او را قادر ساخت دو روز دیگر به پیشروی بپردازد و با تمام قدرت به سوی کانال مانش حرکت کند. نیروهای او روز ۲۰ مه به کانال مانش رسیدند و ارتباط قوای متفقین را با بدنه اصلی خاک فرانسه قطع نمودند. روز ۲۲ مه سپاه ۱۹ موتوریزه در غرب آراس به شهر بولون دست یافت و کاله را محاصره کرد. در این موقعیت با دانکرک ۱۵ کیلومتری دانکرک داشت. هنگامی که مهیای بستن راه عقب‌نشینی قوای متفقین از طریق دریا می‌گردید، بار دیگر دستور توقف به یگان‌های پیشرو زرهی صادر شد. سرتیپ ریتر فن توما فرمانده تانک‌های سپاه در این هنگام به حومه ناحیه برگ رسیده بود؛ توما مکرراً از ستاد کل نیروی زمینی درخواست نمود تا اجازه پیشروی داده شود اما درخواست او رد شد. راس یورش سهمی شکل تانک‌های لشکر دهم زرهی تحت سپاه ۱۹ موتوریزه روز ۲۳ مه کاله را دور زده و کلیه قوای موجود در آن را به محاصره درآورد.
سپاه او پس درگیری مختصر با نیروهای در محاصره در دانکرک، از خط مقدم عقب کشیده شد تا با سازمان‌دهی مجدد برای مورد قرمز، مرحله دوم عملیات در فرانسه آماده شود. روز ۱ ژوئن یگان او به «گروه زرهی گودریان» تغییر عنوان داد. این گروه زرهی شامل دو سپاه ۳۹ و ۴۱ موتوریزه مجموعاً متشکل از چهار لشکر زرهی و دو لشکر پیاده‌نظام موتوریزه بود. نیروهای او تهاجم خود را به خط ویگاند از ۹ ژوئن آغاز نمودند و با یک پیشروی سریع روز ۱۹ ژوئن به مرز سوئیس رسیدند تا مابقی نیروهای سه ارتش فرانسه را همراه مدافعان خط دفاعی ماژینو کاملاً به محاصره بیندازند. فرانسه در ۲۲ ژوئن پیمان آتش‌بس با آلمان را امضا کرد و گروه زرهی گودریان پایان این ماه منحل شد تا به عنوان پیشین خود بازگردد. در پی این پیروزی ۱۹ ژوئیه سال ۱۹۴۰ به درجه ارتشبدی ترفیع یافت.
ماه‌های آتی را صرف سازمان‌دهی یگان‌های تحت امرش و مطالعه تجربیات عملیات در فرانسه کرد. روز ۱۶ نوامبر سپاه ۱۹ موتوریزه مجدداً گسترش یافت و تغییر عنوان داد تا این بار "گروه زرهی ۲" نام بگیرد. با آغاز عملیات بارباروسا از ۲۲ ژوئن سال ۱۹۴۱، نیروهای او در اتصال با ارتش چهارم در جناح جنوبی گروه ارتش مرکز، اتحاد جماهیر شوروی را مورد تهاجم قرار دادند. او که امیدوار بود در عرض پنج یا شش روز به مینسک برسد، با عبور از کنار قلعه برست، تا روز بعد خود را به براناویچی رساند. اقدام سپاه ۱۴ مکانیزه شوروی در سد کردن راه پیشروی او در این موقعیت، بی‌نتیجه بود و در عرض چهار روز به از دست رفتن قریب به ۴۵۰ تانک از مجموع ۴۸۰ تانک آن انجامید. در همین حال، وخامت شرایط راه‌ها و مسائل تدارکاتی مشکلاتی برای یگان‌های تحت امرش ایجاد نموده و پیشروی آن‌ها را کند کرده بود. روز ۲۴ ژوئن، فیلدمارشال فدر فن بک، فرمانده گروه ارتش مرکز با نگرانی از امکان تصمیم برای بستن حلقه محاصره نیروهای زرهی در نوووگرودوک و با تلاش برای بزرگ‌تر کردن محاصره تا جای ممکن، به نیروهای زرهی تحت امرش فرمان حرکت به سمت مینسک را داد. بدین ترتیب گروه زرهی ۲ در همکاری با گروه زرهی ۳ مأموریت بستن حلقه محاصره در شرق مینسک و پاکسازی نیروهای در محاصره دشمن در این منطقه را یافت. گودریان همان روز در جلسه ستاد سپاه ۲۴ موتوریزه در اسلونم به سختی از کمین دشمن جان به در برد.
لشکر بیست و نهم پیاده‌نظام موتوریزه از روز ۲۵ ژوئن با جدا شدن از سایر نیروهای گروه زرهی ۲ با وجود اعتراض گودریان، به فرمان فن کلوگه جهت سد کردن مسیر بین دو منطقه تحت محاصره بیاویستوک و مینسک، تا ۲۹ ژوئن در ولکوویسک مستقر بود. روز ۲۶ ژوئن نیروهای او شهر سلوتسک در صد کیلومتری جنوب مینسک را به زیر سلطه خود درآوردند. با میل گودریان به پیشروی به سمت مسکو در شرق به جای حرکت در جانب شمال شرقی برای اتصال به هوت و کم توجهی او به تاکید طرح عملیاتی بر محاصره نیروهای دشمن، قوای ارتش سرخ توانستند برای دو روز دیگر از جانب جنوب شرقی از محاصره در حال تکمیل بگریزند. از همین رو روز ۲۸ ژوئن این بار به دستور فن بک لشکر دهم زرهی نیز با وجود اعتراض شدید گودریان، با جدا شدن از گروه زرهی ۲ به ارتش چهارم پیوست تا حفره جنوب شرقی حلقه محاصره را ببندد. در نهایت روز ۲۹ ژوئن طلایه‌داران دو گروه زرهی با الحاق به یکدیگر حلقه محاصره در حومه شرقی مینسک در ۳۰۰ کیلومتری عمق خاک شوروی را بستند تا چهار ارتش شوروی را به دام بیندازند. در این شرایط تلفات انسانی وارد آمده به نیروهای گودریان در هفته نخست عملیات دو برابر میزان تلفات هوت بود.
با گسسته شدن اتصال با ارتش چهارم و دریافت آزادی عملیاتی، گودریان در ادامه پیشروی رو به رود برزینا آورد و ۲۹ ژوئن گذرگاهی بر این رود در بابرویسک را به سلطه خود درآورد. هیتلر همان روز با نگرانی از عملیات‌های برد بلند نیروهای زرهی که موفقیت در مناطق بزرگ تحت محاصره بیاویستوک-مینسک را به خطر می‌انداخت، از فرمانده نیروی زمینی خواست از گروه ارتش مرکز بخواهد اجازه پیشروی فرا تر از بوبرویسک به گودریان ندهد.
برای هماهنگی بیشتر بین نیروهای زرهی و قوای پیاده، دو گروه زرهی و دو سپاه دیگر تحت فرمان فیلدمارشال گونتر فن کلوگه در ارتش چهارم قرار گرفتند تا «ارتش چهارم زرهی» را شکل دهند. گودریان به اندازه‌ای از این تصمیم برآشفته شد که سرگرد فن بِلو، افسر رابط ستاد کل در گروه زرهی ۲ را به پروس شرقی فرستاد تا به هالدر بگوید ترجیح می‌دهد از مقامش عزل شود تا این که تحت امر فن کلوگه باشد. هالدر که نمی‌خواست موجب برانگیخته شدن شک پیشوا در ارتباط با قصد فرماندهی عالی نیروی زمینی در ارتباط با تمرکز بر مسکو شود، با مسئله سپردن فرماندهی هر دو گروه زرهی به گودریان به عنوان یکی از سرسخت‌ترین مدافعان این رویکرد، به شدت مخالف بود. از طرفی هالدر احتمالاً به گودریان به عنوان فردی شهره به وفاداری نسبت به پیشوا، اعتماد نداشت و نمی‌خواست او را در جایگاهی قرار دهد که به صورت بی‌واسطه‌تری با هیتلر در ارتباط باشد.
به هر صورت، بر خلاف خواست هیتلر، هالدر امیدوار بود گودریان در کنار هوت، «کار درست را انجام دهد» و با وجود عدم دریافت فرمان خاصی در این رابطه، با سرعت به طرف مسکو یورش ببرد. فن بک نیز که در این زمینه با هالدر هم عقیده بود، به صراحت به گودریان گفت که با این حال که خود شخصاً نمی‌خواهد مسئولیتی دربارهٔ اقدامات فرماندهان نیروهای زرهی داشته باشد، فرماندهی عالی نیروی زمینی انتظار دارد او و هوت بدون دریافت دستور یا حتی با دستوری ضد آن، «به برنامه پذیرفته‌شده پیشین عمل کنند.» گودریان در این شرایط احساس کرد هالدر و فن براوخیچ خواهان این هستند که او تمام ریسک حاصل از نافرمانی را بر عهده بگیرد درحالیکه خود آن‌ها مسئولیتی بر دوش نداشته باشند. روز ۳۰ ژوئن، هالدر به او دستور داد همراه گروه زرهی ۳، هر چه سریع‌تر ناحیه بین پولوتسک تا روگاچف را پاکسازی کند. گودریان روز ۳۰ ژوئن با پرواز به قرارگاه گروه زرهی ۳، ضمن تلاش برای همراه کردن هوت برای سرپیچی از فرامینی که باعث کند شدن حرکت آن‌ها به سمت شرق می‌شود، خواهان هماهنگی در عملیات گذر از رود برزینا شد که با استقبال او مواجه گشت.
شنود رادیویی آلمان از ظهر روز ۳ ژوئیه از قصد تهاجم زرهی شوروی به بوریسوف مطلع شده بود. گودریان با دریافت این اطلاعات شخصاً جهت تمهیدات دفاعی لازم از بوریسوف بازدید به عمل آورد و به لشکر هفدهم زرهی در مینسک دستور داد یک گروه‌رزمی خود را به منظور تقویت گذرگاه بوریسوف اعزام کند. اجرای ضد حمله شوروی در شرق بوریسوف با وجود وارد آوردن تلفات سنگین به دو طرف، به نتیجه‌ای نرسید. در همین هنگام فرماندهی گروه ارتش مرکز فرمان به حرکت لشکر هفدهم زرهی به سمت جنگل‌های نالیبوکا در غرب مینسک داد. با فهم اشتباه این فرمان در اثر اختلال رادیویی، تمامی لشکر هفدهم زرهی راهی بوریسوف در شرق شد. به شکل مشابهی، فرمان فن کلوگه مبنی بر استقرار هنگ پیاده‌نظام "گروس‌دویچلاند" در ستولبتسی نیز به اشتباه دریافت و این هنگ با جدا شدن از حلقه محاصره، همراه آخرین بخش لشکر هفدهم زرهی به سمت بوریسوف حرکت کرد. به گفته دیوید استاهل، تاریخدان آمریکایی، وقوع اختلالات رادیویی ادعای گودریان بوده و فن کلوگه در واکنش با برآشفتگی آن را توطئه ژنرال‌ها در نافرمانی ضد او خوانده و آن‌ها را به محاکمه نظامی تهدید کرده است. فن کلوگه ۵ ژوئیه گله‌مندی خود را در ناتوانی از کنترل گودریان و هوت به فرماندهی عالی نیروی زمینی ابراز داشت که در پاسخ والتر فن براوخیچ، فرمانده کل نیروی زمینی به او اعلام کرد او تنها وظیفه هماهنگی دارد و نباید در جزئیات امور دخالت کند. فن براوخیچ به او توصیه نمود به این فرماندهان توانمند خود آزادی عمل ببخشد. در این شرایط فن بک با عدم رضایت از توانایی فن کلوگه در فرماندهی، با نادیده گرفتن او، مکرراً با گودریان به شکل مستقیم ارتباط برقرار می‌کرد. گودریان همین زمان در نامه‌ای خصوصی به خانه فن کلوگه را مایه «رنج» خود و «ترمزی بر پیشروی» خواند.
در شرایطی که نیروهای گودریان در خطی به طول ۲۴۰ کیلومتر از غرب به شرق کشیده شده بودند، ۵ ژوئیه جناح راست گروه زرهی ۲ موفق شد با عبور از گذرگاه رود برزینا، در نزدیکی روگاچف به رود دنیپر برسد. روز ۷ ژوئیه تلاش نیروهای گودریان برای پیشروی از جناح راست توسط نیروهای ارتش سرخ متوقف و زیر ضد حمله دفع شد.
حرکت این دو گروه زرهی در قالب برنامه به محاصره درآوردن مجدد نیروهای دشمن در یک منطقه بزرگ این بار با بستن حلقه محاصره در شرق اسمولنسک و در ادامه پیش‌روی سرنیزه زرهی با هدف مسکو صورت می‌گرفت. جهت اجرای چنین عملیاتی، حفظ اتصال ضروری با گروه زرهی ۳ با توقف پیشروی جناح راست گروه زرهی ۲ و الحاق به گروه زرهی ۳ در جانب چپ لازم به نظر می‌رسید. با این حال چنین اتفاقی نیفتاد و گودریان لشکر هفدهم زرهی را که زیر حملات ارتش سرخ حالت تدافعی گرفته بود، به جانب غربی رود دنیپر عقب کشید تا از آن در حمله به اورشا استفاده کند. او از روز ۷ ژوئیه در حال آماده‌سازی برای گذر از دنیپر در ناحیه بین اورشا و ژلوبین بود. اطلاع فن کلوگه از این آماده‌سازی که نوعی عملیات واگرا نسبت به گروه زرهی ۳ به حساب می‌آمد، موجب اختلاف نظر بین این دو تن شد. نهایتاً با استناد او به طرح عملیاتی پیش از جنگ و عدم دریافت دستور الزام‌آور دیگری، فن کلوگه نهم ژوئیه با این حرکت موافقت نمود.
گودریان طبق برنامه، ۱۰ و ۱۱ ژوئیه با موفقیت از دنیپر عبور کرد و شهر مستحکم موگیلف و گذرگاه اورشا را پشت سر نهاد. روز ۱۳ ژوئیه، طبق پیش‌بینی، نیروهای او به شدت از جانب ناحیه گومل در جنوب شرقی مورد حمله قرار گرفت که با یورش‌هایی در جناح داخلی در ناحیه موگیلف و اورشا همراه شد. این ضدحملات قدرتمند در جناح راست گروه زرهی ۲ و علیه ارتش دوم که جانب جنوبی را پوشش می‌داد، موجب کاهش قابل توجه سرعت بازوی جنوبی طرح محاصره نیروهای ارتش سرخ در ناحیه اسمولنسک شد. در این زمان، همانند محاصره مینسک، گودریان دوباره تصمیم گرفت به جای خرچش سپاه ۴۶ موتوریزه به جانب ناحیه غرب یارتسفو جهت اتصال به نیروهای گروه زرهی ۳ در شمال غربی اسمولنسک و تکمیل محاصره، به منظور به دست آوردن موضع مناسبی جهت یورش به مسکو، به سمت ارتفاعات یلنیا در ۸۲ کیلومتری جنوب شرقی اسمولنسک حرکت کند. یلنیا تا شب ۱۹ ژوئیه در مقابل مقاومت شدید نیروهای شوروی، به تصرف لشکر دهم زرهی ورماخت درآمد. این مسئله موجب پدید آمدن منطقه محدب یلنیا در خط مقدم ورماخت گشت. همان روز گودریان دستور به توقف پیشروی و بازسازی نیروها داد. با ضد حملات شوروی به این ناحیه، با وجود تحمل خسارات انسانی و تجهیزاتی سنگین، برای حفظ شرقی‌ترین نقطه دست یافته شده در مسیر مسکو، تسلط گودریان بر منطقه محدب یلنیا حفظ شد. حلقه محاصره اسمولنسک نهایتاً ۲۴ ژوئیه بسته شد. روز ۱۷ ژوئیه سال ۱۹۴۱ برگ‌های بلوط به نشان صلیب شوالیه صلیب آهنین گودریان افزوده شد.
در این موقعیت گروه زرهی گودریان در عرض یک و نیم ماه ۶۵۰ کیلومتر از خط مرزی در عمق اراضی شوروی پیشروی کرده بود و مسکو را در برد عملیاتی خود داشت. با این حال در پی تصمیم پیشوا، یگان او در روزهای ۲۲ و ۲۳ ماه اوت به سمت جنوب چرخید تا با اتصال به گروه زرهی ۱ در منطقه‌ای وسیع کیف را به محاصره درآوردند. روز ۱۵ سپتامبر پس ۳۲۰ کیلومتر پیشروی به جانب جنوب، نیروهای جلودار او نخستین اتصال با گروه زرهی ۱ را در لوخویتسا برقرار نمودند تا چهار ارتش شوروی به محاصره دربیایند.
عملیات تایفون، تهاجم نیروهای آلمانی به مسکو در روز ۳۰ سپتامبر برای نیروهای گودریان آغاز شد. نیروهای او روز ۳ اکتبر به اریول رسیدند. روز بعد گودریان با فاصله اندکی از حمله هواگردهای پی‌ایی-۳ شوروی جان به در برد. گروه زرهی ۲ در روز ۵ اکتبر به «ارتش دوم زرهی» تغییر عنوان داد. روز ۷ اکتبر حلقه محاصره حول ناحیه بریانسک تکمیل گردید که پاکسازی آن در نهایت به اسارت ۶۶۰ هزار نفر دیگر از نیروهای ارتش سرخ انجامید. مشکلات تدارکاتی، بدی آب‌وهوا و تشدید مقاومت دشمن به توقف عملیات در میانه ماه اکتبر منجر شد. نیروهای گودریان پیشروی را از ۲۷ اکتبر با سرعتی بسیار کمتری از سر گرفتند. با ناتوانی در سلطه بر تولا در ۲۹ اکتبر، زیر ضد حملات دشمن در حوالی این شهر قرار گرفت. ارتش دوم زرهی از ۱۸ نوامبر اقدام به ادامه تهاجم از شرق تولا نمود و توانست با وجود مقاومت ارتش سرخ و ضد حملات آن، خود را به رود دن برساند. اقدام مجدد بین روزهای ۲ تا ۴ دسامبر برای تصرف تولا نیز موفقیت‌آمیز نبود. پیش از آغاز ضد حمله گسترده دشمن، گودریان به ابتکار خود به نیروهایش فرمان به اتخاذ حالت تدافعی داد و برخی مواضع پیشین در خطر را رها کرد. در مواجهه با شرایطی حساس، رو به به‌کارگیری دفاع کشسان آورد و از مواضع پیشین عقب نشست. این تدبیر خوشایند هیتلر واقع نشد تا گودریان در نهایت ۲۶ دسامبر سال ۱۹۴۱ از فرماندهی ارتش دوم زرهی برکنار گردد. پیش از این جلسه پنج ساعته ۲۰ دسامبر او با پیشوا در پروس شرقی در جهت فهماندن شرایط ارتش دوم زرهی به هیتلر و نشان دادن ناتوانی آن در اجرای وظایف محول شده به نتیجه‌ای نرسیده بود. او تصور می‌کرد اطلاعات هیتلر از خط مقدم از جمله گزارش‌های فن کلوگه، فرمانده جدید گروه ارتش مرکز دقیق نیست و پیشوا می‌بایست افسران ستاد عملیاتی خود را تغییر دهد. در حالتی عجیب او که اغلب نسبت به بی‌پروایی بیش از حد مورد انتقاد بود، این بار در اثر اصرار بر احتیاط با پیشوا درگیر شد. بدین ترتیب دقیقاً زمانی که در حال اثبات شایستگی خود برای فرماندهی سطوح بالا بود، در تقابل با هیتلر فرصت را از دست داد.
در دوره فرماندهی این یگان نسبت به گذشته آرامش بیشتری دست‌کم در قبال زیر دستانش پیدا کرده بود. فن شوپنبورگ که این بار در فرماندهی یکی از سپاه‌های او، مجدداً تحت امرش قرار گرفته بود و تا مسکو نقش سرنیزه زرهی او را ایفا کرد می‌گوید: «با بصیرت و حسن نیت او با هماهنگی با یکدیگر کار کردیم. در طول شش ماه مبارزه روزانه سنگین حتی یک بار هم تقابلی صورت نگرفت.» فن شوپنبورگ می‌افزاید او در «رهبری رشد کرده بود.» نظرات مشابهی از افراد دیگری که در سال ۱۹۴۱ تحت فرمان او بودند، نیز نقل شده‌است.
مدتی در زمره افسران ذخیره قرار گرفت. سپس در ۱۶ ژانویه سال ۱۹۴۲ به ستاد سپاه جایگزینی در برلین منتقل شد. پس از شکست فاجعه‌بار آلمان در نبرد استالینگراد، مجددا مورد توجه واقع گشت. با فراخوانی مجدد به خدمت، ۲۸ فوریه سال ۱۹۴۳ به عنوان بازرس کل نیروهای زرهی برگزیده شد. نیروهای زرهی در این زمان در شرایط بدی به سر می‌بردند و نیازمند سازمان‌دهی مجدد بودند؛ ماموریتی که او با تمام توان خود وقف آن نمود. تا ماه ژوئن لشکرهای زرهی به سطحی نه‌چندان پایین‌تر از توان اولیه بازسازی و تسلیح شدند. دخالت مستقیمی در نبرد کورسک در ماه ژوئیه نداشت اما با آن مخالف بود.تمامی زحمات در بازسازی نیروهای زرهی در این نبرد مغلوبه به باد رفت. در این جایگاه نفوذ او در عملیات‌ها تنها محدود به گزارش‌های موردی به هیتلر می‌شد وظیفه آماده‌سازی نیروهای زرهی در مقابل تهاجم متفقین در جبهه غربی را بر عهده گرفت.
در پی کودتای ناموفق ۲۰ ژوئیه سال ۱۹۴۴، با حفظ سمت پیشین، به ریاست ستاد کل نیروی زمینی رسید تا مستقیما درگیر اداره جنگ در جبهه شرقی شود. دوره تصدی این مسئولیت توسط او با تاریک‌ترین ایام نیروی زمینی آلمان که تحمل شکست‌های متعددی در جبهه شرقی شده بود، مصادف گشت. در میانه سال ۱۹۴۴ گروه ارتش مرکز منهدم و ارتش سرخ وارد منطقه بالکان شد. اواخر این سال نیروهای شوروی در مجاورت مرزهای بدنه اصلی خاک آلمان قرار داشتند. با ادامه ناکامی نیروهای آلمانی و بروز مجدد اختلاف نظر او با پیشوا، اوایل سال ۱۹۴۵ از ریاست ستاد کل نیروی زمینی خلع گردید اما همچنان بازرس کل نیروهای زرهی بود.
روز ۱۰ مارس سال ۱۹۴۵ در ستادش در تیرول تسلیم نیروهای آمریکایی شد و تا ۱۶ ژوئن سال ۱۹۴۸ در اسارت به سر برد. علی‌رغم درخواست استرداد لهستان و شوروی، او از اتهام جنایات جنگی در دادگاه نورنبرگ تبرئه و اعمال و رفتارش مطابق با عملکرد یک سرباز حرفه‌ای شناخته شد. هنگامی که زندانی جنگی متفقین بود زندگی‌نامه خود و شرح نبردهایش را منتشر کرد. پس از تشکیل آلمان غربی، در اوایل دهه ۱۹۵۰ در ارائه مشاوره جهت تأسیس بوندس‌وهر مشارکت نمود.هنگامی در ماه ژانویه سال ۱۹۲۲ به گردان ۷ ترابری موتوری پیوست هیچ پیش‌زمینه تکنیکی در ارتباط با نیروهای موتوریزه و زرهی نداشت. این در حالی بود که افسران دیگری در رایشسور وجود داشتند که با این مسئله آشنا بودند و به خوبی آن را به کار بردند. برای مثال ارنست فولکهایم که در سال ۱۹۱۸ در یک یگان تانک جنگیده بود و در سال ۱۹۲۳ به نیروهای موتوریزه ملحق گشت، در سال‌های ۱۹۲۳ و ۱۹۲۴ دو کتاب و ۱۲ مقاله درباره جنگ‌افزار زرهی نوشت. با این وجود گودریان بین سال ۱۹۲۲ تا ۱۹۲۸ تنها ۵ مقاله تالیف نمود که می‌توان مستقيما به او نسبت داد. بدین ترتیب کاملا روشن است که او با وجود داشتن مهارت، ظرفیت و اراده فراگیری و توسعه در چنین بستری و داشتن نقشی کلیدی در حوادث تعیین‌کننده در گسترش نیروهای زرهی، نخستین و مهم‌ترین پیشرو در زمینه این نیروها نبوده و با توجه به تلاش انجام گرفته توسط گروه بزرگی از افسران آلمانی در هر سطحی در این رابطه، شخصیت کلیدی فرایند آن به حساب نمی‌آید.
با وجود این که بسیاری او را "پدر نیروهای زرهی" می‌دادند اما این مسئله در حقیقت بیشتر متاثر از تالیفات تاریخی دهه‌های پس از جنگ جهانی دوم است. هنگامی که خاطرات او در سال ۱۹۵۰ در آلمان منتشر و دو سال بعد به انگلیسی ترجمه شد، با عدم امکان دسترسی به اسناد آلمانی، تنها منبع آگاهی از چگونگی ایجاد و توسعه نیروهای زرهی آلمان به حساب می‌آمد. از طرفی تا سال ۱۹۳۵ بیشتر فعالیت‌های مربوط به تشکیل نیروهای زرهی در آلمان با بر جای گذاشتن آثار اندکی، به صورت مخفیانه انجام گرفته بود. بدین ترتیب تعجب‌آور نیست که مشاهده می‌شود تاریخ‌نگاران خاطرات او را مبنای این حوادث قرار داده و موجب پدیداری اسطوره پدری او بر نیروهای زرهی شده‌اند. کتابی که او با خود محوری و پر رنگ‌تر کردن نقش خود نگاشته و به منبع تاریخ بدل گشته بود، در پی مطالعات جدید بر اساس اسناد حقیقی، مورد انتقاد قرار گرفته و این اسطوره و پیشگامی او در تشکیل نیروهای زرهی آلمان زیر سوال رفته است.خاندان پدری و مادری او از اشراف زمین‌دار بودند. روز ۱ اکتبر سال ۱۹۱۳ با مارگارت گورنه در گسلار ازدواج نمود. حاصل این ازدواج دو فرزند پسر بود. هاینتس گودریان در نهایت در ۱۴ مه سال ۱۹۵۴ در ۶۵ سالگی چشم از جهان فروبست و در گسلار به خاک سپرده شد.