عمارت سیامی
عمارت صیامی مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان بهشهر، روستای گرجی محله واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۴۰۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بنا در جنوب شرق محله ميانده در دامنه تپه هاي جنوبي روستا واقع شده است. بعدها در ضلع شمالي اين بنا تكيه‌اي ساخته شد. این عمارت در زمان ثبت حدود ١٢٠ سال قدمت داشت.
عمارت از دو بخش تشکیل شده است. ساختمان با ترکیب معماری ایرانی و گرجی و باغ-حیاط ایرانی. دیوارهای پیرامونی عمارت نبز در ابتدا با طرح و معماری ساخته شده بود که پس از درگذشت حاج اسماعیل و تقسیم باغ بین فرزندان او اثری از دیوار اولیه باقی نمانده است.
اين عمارت در دو طبقه روي زمين و يك طبقه زيرزمين بنا شده است. به نظر می‌رسد این عمارت با الهام از معماری گرجی بنا شده است. عناصر معماری این ساختمان با ساختمان صفی‌آباد و بناهای موجود در مجموعه تاریخی فرح‌آباد شباهت‌هایی دارد.
سقف بنا با سفال قرمز پوشيده شده است. طبقه بالا اتاقي است مستطیل يكپارچه با ١٢ درب كه روي هر ضلع آن ٣ درب با طاق قوسي قرار دارد. دور تا دور این اتاق بالکنی وسیع قرار دارد. بالکن شمالی و غربی مشرف به خانه های روستایی است و در شرق نمای خانه باغها و در جنوب بلندای تپه‌های مملو از درختچه های انار ترش به چشم می آید. این طبقه را بهارخواب می‌خواندند و معمولاً در بهار و تابستان دربهای دو سوی بادگیر ساختمان را باز می‌گذاشتند تا جریان طبیعی هوا در کنار رطوبت سفالهای سقف، هوای اتاق را مطبوع کند. این طبقه برای پذیرایی از میهمانان نیز استفاده می شد. طبقه زیرین محل اقامت خانواده بود. ورود به این قسمت از ساختمان، شبیه طبقه بالا با گذر از زیر ١٢ تاق آجری قوسی امکان پذیر بود. در زیرزمین درست در وسط بنا حوضی قرار داشت که آب از جوی جنوبی وارد آن شده و سرریز حوض می توانست وارد سوی جوی در سه ضلع حوض شود. این حوض در اوج گرمای تابستان محیط را خنک نگاه می داشت و در ضمن گفته می شود که وجود آن در زیرزمین باعث پایداری بنا در تکانه های زمین نیز می‌شد.
سقف سفالي بر ديواره هاي طبقه بالا و ٢٨ ستون چوبي منقوش -كه دور تا دور بالكن سراسري را مزين كرده اند (٧ ستون در عرض بنا و ٩ ستون روی طول)- قرار گرفته است. شبكه هاي چوبي ظريفي دور محوطه تراس را محصور كرده است.
ساختمان با آجرهاي پخته شده قرمز و قهوه اي ساخته شده است. ملات استفاده شده در ساختمان را آنگونه كه محلي ها مي گويند، ظاهرا از مواد ساروج ساخته اند. نقل شده كه حوضي از ملات آماده شده بود و افراد خانواده هر وقت از خانه بيرون مي رفتند يا بر مي گشتند و يا در زمانهاي مختلف روز، وارد حوض شده و گل را لگدمالي مي كردند تا به خوبي براي كار آماده مي شد. در آماده سازي ملات به نسبت هاي مناسبي از خاك رس، خاکستر، آهک، تخم مرغ و كاه نرم یا سبوس برنج (بعنوان عايق حرارتي و رطوبتي) و آب استفاده شده است.
در خصوص طرح اولیه باغ و راهروهای آن اطلاعات دقیقی وجود ندارد. باغ عمارت پوشیده از درخت‌های انار، نارنج، پرتقال و بوته‌های گل‌ محمدی و شمعدانی بوده است. وسط باغ راهروهای سنگفرش و جوی‌های آب که با سنگ‌های قلوه رودخانه‌ای که به زیبایی فرش شده بود به چشم‌ می‌آمد.
راويان محلي مي گويند حاج اسماعيل فرزند رمضان پنجاه باشي ساختمان را براي پسرش ميرزامحمود -كه بعدها كدخداي ميانده شد- بنا كرد و پس از درگذشت حاج اسماعيل برادر كوچكتر ميرزامحمود -محمدجواد- ساكن و مالك بنا شد. بعد از جواد پسرش محمدتقي صيامي گرجي در عمارت ساكن شد. محمدتقی شاعر مذهبی و شناخته شده‌ای در منطقه بود. خانواده صيامي و ديگر گرجي هاي ايران از ولايت گرجستان زماني كه جزيي از ايران بود ظاهرا به درخواست شاه اسماعیل اول به عنوان معمار به مناطقي از ايران نظير اصفهان، بارفروش و اشرف آمدند. روايت شده كه گرجي هاي بهشهر معمار صفي آباد و فرح آباد بودند. اگر اين اخبار درست باشد فرزندان آنها پس از فراغت از ساخت بناهاي صفوي به كشاورزي پرداختند و از آنجا كه حاج اسماعيل هنوز معماري مي دانست اين عمارت را براي فرزندانش ساخت.
نقل شده که در دوره حیات حاج اسماعیل به نگهداری اثر توجه زیادی می شد و این باغ-عمارت، زیبا و بزرگ بود. دور تا دور تراس پر از گلدانهای زیبای شمعدانی بود و طراوت خاصی به فضای ساختمان می‌داد. هر ساله سقف ساختمان را مرمت کرده و سفالها را جابجا می‌کردند. سنگهای سنگفرش، بازرسی می‌شد و مجدد محکم می‌شد و به باغ با حساسیت رسیدگی می‌شد. تا جایی که به این عمارت، قصر حاج اسماعیل نیز می‌گفتند. پس از او اما شرایط تغییر کرد. باغ بین فرزندان تقسیم شد و برنامه کالبدی عمارت تغییر کرد. اطراف عمارت ساختمانهای متعددی برای سکونت فرزندان ساخته شد و بین آنها دیوارهای جدا کننده کشیده شد. کم کم توجه اهالی به رسیدگی عمارت کمتر شد. در سال ١٣٨٠ که بنا ثبت آثار ملی شد علیرغم توجه اندک به بنا و عمر بیش از صد ساله آن، عمارت هنوز قابل سکونت بود و خانواده محمدتقی در آن ساکن بودند. در سالهای اخیر سفالگر ماهری به نام سید منافی (پدر فوتبالیست سابق تیم ملی و مربی باشگاهی آقای سید جواد منافی) قبل از ثبت اثر مسئولیت مرمت و خصوصا سقف سفالی بنا را عهده دار بود. شهرداری بهشهر نیز با بازرسی‌های دوره‌ای در نگهداری بناهای تاریخی شهر با اداره کل میراث فرهنگی استان همکاری می کند.
ویژگی‌هایی که این عمارت به‌ واسطه آن ثبت اثر ملی شده است بیشتر مرتبط با معماری و مصالح به کار رفته در آن است که استحکام و ماندگاری اثر را در پی داشته است.برخی از این ویژگی ها در مقالات و پایان نامه‌های دانشگاهی بررسی شده است.