زهرا کیا
زهرا کیا (خانلری) (زاده ۱ اردیبهشت ۱۲۹۱ خورشیدی، تهران – درگذشته ۶ اسفند ۱۳۶۹، تهران) پژوهشگر، نویسنده و مترجم زبان و ادبیات فارسی و همسر پرویز ناتل خانلری بود. همچنین وی نخستين زن ايرانی بود كه از دانشگاه تهران به دريافت درجۀ دكتری در رشتۀ ادبيات فارسی نايل آمد.
زهرا کیا در سال ۱۲۹۱ خورشیدی در تهران به دنیا آمد. اجداد پدریش اهل نور مازندران بودند. پدرش میرزا هادی کیانوری پسر فضل‌الله نوری و نوهٔ دختری حسین محدث نوری و مادرش عصمت الحاجیه بروجردی بود که هر دو از خاندان علمای دین برخاسته بودند. او یکی از پنج فرزند خانواده بود.
پرویز ناتل خانلری (خاندان محمودی) از اهالی ناتل نور مازندران، هنگامی که در دانشکده ادبیات فارسی دانشگاه تهران به تحصیل پرداخته بود با زهرا کیا از خانواده‌های سرشناس نور مازندران آشنا شد و این آشنایی به ازدواج رسید. خانلری در این باره چنین نوشته‌است: «ضمن تحصیل در دوره دکتری زبان و ادبیات فارسی با دختری که هم درسم بود آشنا شدم که او را آراسته به صفاتی دیدم که من می‌خواستم و می‌پسندیدم و ارتباط ما به همسری کشید. همسرم در طی زندگی از هر جهت یار و غمخوار من بود، چنان‌که اکنون نیز هست. او هم مانند من با کتاب سر و کار داشت و نویسنده بود و چند کتاب مهم ادبی تألیف کرده‌است. اگر آسایشی در طی عمر داشته‌ام مدیون مهربانی‌های اوست. او بود که مرا به تألیف بعضی از آثارم واداشت و همه عمر شکرگزار او هستم».
زهرا کیا تحصیلات ابتدائی را در مدرسه ناموس تهران انجام داد که مهم‌ترین مدرسه دخترانه آن زمان بود و خیلی از کسانی که به آن مدرسه راه یافتند از زنان تحصیل کرده ایران گردیدند. زهرا کیا که از شاگردان برجستهٔ مدرسه ناموس بود به دانشسرای عالی راه یافت و سپس وارد دانشکده ادبیات دانشگاه تهران شد و در سال ۱۳۱۸ در دوره دکتری ادبیات پذیرفته شد و با پرویز خانلری همدرس بود. زهرا کیا از نخستین بانوانی است که در داخل کشور درجه دکتری ادبیات گرفت و رسالهٔ دکتری خود را تحت عنوان «سبک ادبی کتاب‌های تاریخی ایران» زیر نظر ملک‌الشعرای بهار به اتمام رسانید که با درجه خوب از تصویب گذرانیده و سپس به تدریس در مدارس کشور پرداخت؛ و دبیر ادبیات دبیرستان نوربخش تهران شد که از مهم‌ترین مدارس دخترانهٔ کشور بود. دکتر زهرا خانلری با گذرانیدن امتحان دانشیاری به تدریس در دانشگاه پرداخت و به مقام استادی دانشگاه رسید و سالیان دراز در دانشگاه تدریس می‌کرد.
زهرا کیا پس از چند سال تدریس در دبیرستان به ریاست دبیرستان نوربخش (رضاشاه کبیر سابق) منصوب شد و چند سال به سمت دانشیارى و پس از آن به مقام استادى دانشکده‏ ى ادبیات نایل آمد. در سال ۱۳۲۰ با پرویز خانلرى همکلاسى رشته ‏ى دکتراى خود ازدواج کرد و با کمک هم سخن (مجله) را در سال ۱۳۲۲ منتشر کردند و در این ایام در شوراى زنان با دکتر فاطمه سیاح و عده ‏اى دیگر به فعالیت‏هاى اجتماعى پرداخت و به سمت منشى هیئت مدیره‏ شورا منصوب شد. او براى مطالعه درباره کتب درسى به کشورهاى فرانسه و انگلستان سفر کرد و پس از بازگشت، در سازمان کتاب‏هاى درسى با عدهای از همکارانش به تغییر و تحول در کتب درسى پرداخت.
مونه غزل از مجموعه‌ی شاهکار ادبیات فارسی، روش تدریس فارسی و دستور، فرهنگ ادبیات جهان، بحث تحقیقی درباره‌ی فعل در تاریخ بیهقی، تاریخ و تاریخ‌نویسی در ایران، چهار داستان حماسی از شاهنامه فردوسی، راهنمای ادبیات فارسی، داستان‌های دل‌انگیز ادبیات فارسی، برگزیده‌ی قابوس‌نامه، و افسانه‌ی سیمرغ برای کودکان از جمله آثار تالیفی اوست.
زهرا کیا (خانلری) از پیشگامان فعالیت‌های زنان در ایران بود و طی نوشته‌ها و گفته‌های خود چنین یادآور شده‌است:
بیست داستان، سه اندیشه‌ی دخترک گوژپشت، خانه‌ی افسون‌زده، انتقام سگ، روسری سیاه، شب عروسی، دود، زن مرده و زن زنده، سکته ناقص، و پاپ سبز هم از جمله ترجمه‌های او به‌شمار می‌رود.
زهرا کیا در سال ۱۳۴۴ تقاضای بازنشستگی کرد چون با به اجرا درآمدن قانون کار در آن زمان و کار تمام‌وقت در دانشگاه تهران، دیگر فرصتی برای تالیف و ترجمه پیدا نمی‌کرد. از این رو خود را بازنشسته کرد تا با فراغ بال به تالیف و ترجمه بپردازد. با این حال او همواره آموزش و به ویژه آموزش ابتدایی را سنگ بنای آموزش کشور می‌دانست و در سرتاسر عمر خود در جهت اعتلای آن کوشید. وی در روز ۶ اسفند ۱۳۶۹ شش ماه پس از درگذشت همسرش پرویز خانلری از دنیا رفت و در کنار همسر خود در بهشت زهرای تهران قطعه ۷۳، ردیف ۳۱، شماره ۶۶ به خاک سپرده شد و آثار زیادی چه در تالیف و ترجمه از خود به جا گذاشت..
زهرا کیا بعد از يكی دو اثر داستانی كوتاه، به داستان‌نويسی ادامه نداد و يكسره به كار ترجمه و تحقيق ادبی پرداخت. زهرا خانلری از نویسندگان مجله سخن بود و مقالات خود را با نام مستعار ("ژاله رهبر") می‌نوشت. بعضی از آثار دکتر زهرا خانلری هنوز به چاپ نرسیده‌است.
تألیفات زهرا خانلری چنین است:
- سه اندیشه دخترک گوژپشت - خانه افسون زده - انتقام سگ - روسری سیاه - شب عروسی - کدامیک است - دود - زن مرده و زن زنده - سکته ناقص - گل سرخ - سرگرمی - چائولا ماه را کشف کرد - نمازخانه کوچک - پاسخ - بیچاره آن مرحوم - لباس نو