کمدی
کمدی (شادی‌نامه یا شادانه) (به یونانی باستان: "κωμῳδία / kōmōidía") و (به لاتین: "comoedia") یکی از انواع (ژانرهای) نمایشی است و از واژهٔ یونانی "kōmōidía" (متشکل از دو بخش "κῶμος" / "kỗmos"، (جشنی به افتخار دیونسیوس)، و "ἀοιδή" (آواز)) ریشه می‌گیرد.
معادل فارسی این کلمه، به عنوان نوع (ژانر) نمایشی، خنده دار است.
۱. پیش‌درآمد (Prologue): در این بخش، شخصیت اصلی برای رسیدن به خواسته‌های خود طرحی عجیب (و به گمان خود هوشمندانه) را مطرح می‌کند تا به آرزوهای عجیب و غریب خود دست یابد. این طرح شگفت‌انگیز شالودهٔ شکل‌گیری حوادث کمیک بعدی را پی‌ریزی می‌کند و فضایی شاد و مفرّح پدید می‌آورد. اندیشهٔ شخصیت اصلی در این بخش معمولاً بسیار تخیلی و غیر عملی است.
۲. پارادوس (Parados): واژهٔ پارادوس در اصل به بخشی از بنای معماری تماشاخانه‌های یونانی اطلاق می‌شد که در دو طرف صحنهٔ اصلی (ارکسترا) قرار داشت و همسرایان نمایش از آنجا وارد صحنه می‌شدند. در ساختار نمایشنامه‌های یونانی، پارادوس به بخشی گفته می‌شد که طی آن، گروه همسرایان، در حال خواندن سرود، وارد صحنه می‌شدند و مستقر می‌گردیدند. در خلال شعرهایی که همسرایان در پارادوس می‌خواندند، خود را معرفی می‌کردند.
۳. آگون (Agon): این واژه به معنای مناظره یا جدل است. این بخش شامل مباحثه‌ای است میان شخصیت اصلی (که نقشهٔ تخیلی و اندیشهٔ شگفت و البته شادی‌آور خود را در پرولوگ مطرح کرده) و مخالفان او. گاه یک رکن آگون، گروه همسرایان هستند که در برابر شخصیت اصلی می‌ایستند و با او مجادله می‌کنند. شالودهٔ کشمکشِ نمایشنامه‌ها در آگون بنا نهاده می‌شود. در این بخش انواع شوخی‌های کلامی، دست‌درازی‌های جسمانی و حتی نزاع و کتک‌کاری را نیز می‌توان مشاهده نمود.
۴. پاراباسیس (Parabasis): بخشی از سرودهای دسته جمعی همسرایان است. در این بخش، همسرایان به سوی تماشاگران گام برمی‌دارند و به گونه‌ای رودررو با آنان سخن می‌گویند. آنها، در این گفتار چهره به چهره، گاه نظرات نویسنده را بیان می‌کنند و گاه داوران مسابقات نمایشنامه‌نویسی را، در جشنواره‌های تئاتری، مورد خطاب قرار می‌دهند و حتی گاه به شوخی تهدید می‌کنند تا جایزهٔ اول را به آن‌ها اختصاص دهند. پاراباسیس معمولاً نمایشنامه را به دو بخش تقسیم می‌کرد و پس از آن، اپیزودها یا وقایع اصلی به نمایش درمی‌آمد.
۵. اپیزود (Episode): اپیزودها، در حقیقت عبارت بودند از جریان اصلی نمایش که روایت مرکزی در درون آن‌ها نقل می‌شد. تعداد اپیزودها در کمدی یونانی اغلب به سه تا محدود می‌شد اما گاهی کمتر یا بیشتر بود. اپیزودها یا صحنه‌های اجرایی، از مقدمات داستان اصلی شروع می‌شد و سرانجام به نقطهٔ اوج می‌رسید. در واقع اندیشهٔ شاد و مفرح مطرح شده در پرولوگ، در اپیزودها پی گرفته می‌شد و روند داستانی آن شکل می‌گرفت.
۶. استاسیمون (Stasimon): به سرودخوانی‌های میان هر اپیزود، استاسیما یا استاسیمون گفته می‌شد. این تصنیف‌های غنایی در آثار آریستوفان، اغلب با روایت‌های اسطوره‌ای و حکایت‌های تاریخی قدیمی پیوند دارند.
۷. اگزودوس (Exodos): آن بخش از نمایشنامه که طی آن همسرایان به آخرین سرود خود می‌رسیدند و صحنه را ترک می‌کردند. سرود پایانی همسرایان در کمدی‌ها معمولاً با صحنه‌های جشن و به ویژه جشن عروسی همراه بود. از این رو بخش آخر کمدی‌های یونانی «کوموس» (Comos) نامیده می‌شد. این صحنه اغلب با موسیقی همراه می‌شد و طی آن، کشمکش به گره‌گشایی نهایی می‌انجامید و شخصیت‌های نمایش همگی برای جشن و سرور از صحنه خارج می‌شدند.۶. کمدی سانتیمانتال: کمدی پایان قرن ۱۷ در انگلستان که در آن هدف این بود که بیننده را به جای خنده، به گریه بیندازند و این شیوه بعدها در فرانسه هم معمول شد. از نظر موضوع هم تقسیمات متعددی کرده‌اند، مثلاً در تئاتر پوچی هم آثار کمیک وجود دارد. یا کمدی‌های آنتون چخوف جنبهٔ اجتماعی دارد.