سمغان
روستای سمغان یکی از روستاهای تاریخی شهرستان کوهچنار که در استان فارس واقع شده است. وسعت نام کهن این روستا به بلندای تاریخ است. نام روستای سمغان در واقع «سه مغان» بوده و این بدین معنی است که در دوران باستان و در عهد ساسانیان سه مغ زرتشتی در این روستا سکونت داشته اند و بر همین اساس به مرور زمان از سه مغان به سمغان تغییر پیدا کرده است(مغ‌ها بزرگترین روحانیان زرتشتی در عهد ساسانیان بوده‌اند که موبد موبدان نیز نامیده می‌شده‌اند، از این رو به باور ساکنین روستا اسم سمغان از آن جا گرفته شده‌است). از جمله مکان های تاریخی که تایید کننده قدمت این روستا است، می توان به دشت مهر، گور جمشید، کوه قلعه، آسیاب های آبی آبشار سیاهشیر و دره بیگ، تنگ زندان، قبرهای گبر و گورستان های قدیمی، کارخانه های قدیمی شیره انگور پزی و ... اشاره نمود.
یکی از منابع موثق تاریخی در مورد روستای سمغان کتاب فارسنامه ناصری است؛ که به طور دقیق به شرح وقایع چگونگی همکاری تفنگچیان سمغانی با افاغنه (به دلیل قرابت مذهبی) در اشغال شیراز در سال 1140ه.ق پرداخته است. پس از سرکوب شورش افاغنه؛ در سال 1142ه.ق در جریان یکی از لشکرکشی های نادرشاه افشار برای فتح بصره و در زمانی که لشکر او از منطقه کازرون در حال گذر بود، وی تعدادی از سربازان خود را برای سرکوب تفنگچیان شورشی سمغانی به این روستا می فرستد که نتیجه آن غارت و قتل و عام عمومی بوده است. زنان، خوردسالان و پیران قتل عام شده و افرادی که توان گریختن داشته اند به نقاط مختلفی از جمله کازرون، بیضا، فراشبند، دهدشت(سمغان دهدشت)، برازجان، شبانکاره و ... پناهنده می شوند که بسیاری از بازماندگان آن ها هنوز خود را سمغانی می دانند(منبع: فارسنامه ناصری). وجود سفال های شکسته، خاک سیاه و سوخته روستای سمغان و وجود گورستان های متعدد نیز بیانگر این واقعه تلخ است. در این میان ذکر چند نکته حائز اهمیت است؛ یکی اینکه افغانستان در آن دوره تاریخی بخشی از قلمرو ایران بوده و شورش آنها شورشی داخلی بوده است؛ و دوم اینکه بسیاری از خاندان حکومتی بعد از اسلام، ایرانی نبوده و از اقوام بیگانه بوده اند و همینطور به دلیل اختلاط قومی و نژادی صورت گرفته در کشور ایران که در طول تاریخ چندهزارساله خود به اعتقاد مورخان بیش از 262بار مورد هجوم واقع شده یقینا فرضیه نژاد خالص مردود است، پس با توجه به این دلایل نمی توان به کسانی که با این اقوام همکاری کرده اند، انگ خیانت یا بیگانه پرستی زد (تا قرن 4 اعراب، سپس ترکان غزنوی، سلجوقی، خوارزمشاهیان، مغول و قاجار و … همگی از اقوام غیر ایرانی بوده اند که در مجموع بیش از هزار سال بر ایران حکومت کرده اند). نکته دیگر اینکه حکومت های گذشته همگی مبتنی بر تسلط ایلات و قبایل بوده و حکومت متمرکز امروزی (دولت_ملت) به معنای واقعی کلمه وجود نداشته است؛ که به واسطه آن مردم دارای حس ناسیونالیستی و وطن پرستانه بسیار قوی امروزین باشند. همچنین امت گرایی در آن برهه تاریخی بر ملی گرایی ارجحیت داشته و تعصبات مذهبی و حمایت از همکیشان مهمترین ارزش اجتماعی جوامع محلی قلمداد می شده است. بنابراین برای درک وقایع تاریخی و قضاوت بی طرفانه و خالی از غرض ورزی و تعصبات کور باید خود را در آن دوره تاریخی با شرایط ویژه حاکم بر آن تصور نمود.
سایر موضوعاتی که در مورد تاریخ سمغان وجود دارد مستندات مکتوب تاریخی چندانی ندارد و دلیل اصلی آن این است که متاسفانه ایرانی ها از گذشته دور تا کنون کمتر تمایل به نگارش وقایع تاریخی داشته اند و به ذکر وقایع به صورت شفاهی اکتفا می کرده اند؛ لذا به همین علت تاریخ شفاهی ما غنی تر از تاریخ مکتوب است؛ و نقطه ضعف اصلی تاریخ شفاهی این است که با گذر زمان شرح وقایع دستخوش دخل و تصرف می گردد؛ و مخصوصا در سکونتگاه های کوچک که برای تاریخ نویسان بزرگ از جایگاه و اهمیت ویژه ای برخوردار نیستند، همین ضعف ممکن است موجب شود افراد کم دانش بر اساس تعصبات طایفه ای به تاریخ سازی شخصی بپردازند و شاهد غلبه توهم بر واقعیت باشیم. به عبارت دیگر در تاریخ شفاهی اغلب به وقایع تاریخی پر و بال داده می شود و یا ممکن است بخشی از آن فراموش شود یا از بین برود؛ لذا ضروری است از رویکرد تاریخ شفاهی صرف، عبور کرده و به سمت تاریخ نگاری مکتوب حرکت کنیم.
این روستا در دهستان سمغان قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۲٬۱۲۸ نفر (۴۱۴خانوار) بوده‌است.