شهرک اکباتان
شهرک اکباتان از بزرگ‌ترین شهرک‌های خاورمیانه است که در باختر تهران، پایتخت ایران و ناحیهٔ ۶ منطقهٔ ۵ شهرداری تهران جای دارد.
این شهرک برنامه‌ریزی‌شده ۵٫۹۴ کیلومتر مربع وسعت و ۴۴٬۹۸۱ تن جمعیت دارد. اگرچه جمعیت آن در منابعی بیشتر اعلام شده‌است. این شهرک از شرق به کوی بیمه و شهرک آپادانا، از شمال به اتوبان تهران کرج، از غرب به نمایشگاه صنایع هواپیمایی و از جنوب به بزرگراه شهید لشگری می‌رسد. نام شهرک نیز از واژهٔ "هگمتانه" برگرفته شده‌است.
رحمان گلزار شبستری فارغ‌التحصیل دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران ساخت شهرک اکباتان را از سال ۱۳۴۵ آغاز کرد. مقاومت در برابر زمین‌لرزه تا ۹ ریشتر، فضای سبز بسیار گسترده، نورگیری کافی سازه، شوتینگ، رایزرهایی اختصاصی، پله‌های ویژهٔ فرار و ده‌ها استاندارد دیگر آمریکایی، اکباتان را توان‌مند ساخت تا عمر مفید شهرک، نزدیک ۳۰۰ سال برآورد گردد. طرح ساخت شهرک، نخست بسیار گسترده بوده‌است و به‌عنوان نمونه، شامل دریاچه‌ای مصنوعی و بزرگ‌ترین مجموعهٔ فرهنگی ایران می‌شد. کار ساخت شهرک هنوز نیمه‌تمام بود که انقلاب ۱۳۵۷ رخ داد و پروژه دچار توقف گردید. در نهایت، بسیاری از بخش‌های پروژه ساخته نشدند. کارشناسان، معماری شهرک را ستوده‌اند. نخستین واحدهای این شهرک در سال ۱۳۵۶ به کارمندان دولتی ایران واگذار شد. ادامهٔ واگذاری واحدها نیز پس از انقلاب ۱۳۵۷ و توسط شرکت عمران و نوسازی محیط، پیگیری گردید.
فرهنگ شهرک برجسته بوده‌است و در نمونه‌ای، گرافیتی‌های اکباتان نیز پرآوازه هستند. چند ورزشگاه (شامل ورزشگاه راه‌آهن و ورزشگاه دستگردی) در شهرک اکباتان ساخته شده‌است اما سوای آنان، جاهایی برای ورزش‌های خیابانی نیز در این شهرک وجود دارد. وجود مگامال و دیگر مرکزهای خرید در اکباتان، نیازهای خرید مردم ساکن آن را تأمین کرده‌است. ایستگاه مترو شهرک اکباتان نیز در کنار خط‌های تاکسی و اتوبوس به شهروندان خدمت‌رسانی می‌کند. فضای سبز شهرک نیز برجسته دانسته شده‌است.
نام شهرک اکباتان از واژهٔ "هگمتانه" برگرفته شده‌است. "اکباتان" یا "هگمتانه"، نام کهن شهر همدان بوده‌است. این واژه به زبان پارسی کهن به معنای «جای گردهمایی» است.
پروژه اکباتان به ابتکار رحمان گلزار شبستری سازنده بزرگ‌ترین مجموعه مسکونی ایران آغاز شد. طرح ساخت شهرک در سال ۱۳۴۵ با سرمایه‌گذاری و خرید زمین از سوی مهندس رحمان گلزار بر پایهٔ روش بلندمرتبه‌سازی و طراحی شهری روز، ریخته‌شد. مصالح مورد نیاز به‌ویژه آهن‌آلات شهرک، از کشورهای دیگر وارد شدند. مقاومت در برابر زمین‌لرزه تا ۹ ریشتر، فضای سبز بسیار گسترده، نورگیری کافی سازه، شوتینگ، رایزرهایی اختصاصی، پله‌های ویژهٔ فرار و ده‌ها استاندارد دیگر آمریکایی، اکباتان را توان‌مند می‌ساخت. اکباتان بزرگ‌ترین پروژهٔ ساختمانی برای نخستین‌بار در ایران، ساختش با هدف کنترل کردن بافت جمعیتی شهر تهران، جابجایی سرریز جمعیتی ناشی از ورود این شهر به دورهٔ مدرنیته و ساکن کردن گستردهٔ کارمندان دولتی انجام شد. در ساخت شهرک از روش‌ها و فناوری‌های ساخت نوینی بهره‌گیری شد و این به انتقال فناوری به شرکت‌های پیمانکار ایران در زمینهٔ ساخت، کمک کرد. طرح ساخت شهرک، نخست بسیار گسترده بوده‌است و به‌عنوان نمونه، شامل دریاچه‌ای مصنوعی و بزرگ‌ترین مجموعهٔ فرهنگی ایران می‌شد. کار ساخت شهرک هنوز نیمه‌تمام بود که انقلاب ۱۳۵۷ رخ داد و پروژه دچار توقف گردید. پس از انقلاب ۱۳۵۷ اما تغییرهایی در بخش مجموعه‌های رفاهی و اقتصادی شهرک انجام شد یا به کلی متوقف گردیدند. اگرچه پس از گذشت دهه‌ها، دوباره برخی از طرح‌های آن به شکل مجموعه‌های رفاهی، فرهنگی و اقتصادی برای ساخت پیشنهاد شدند. اما در کل، بسیاری از طرح‌های پیش از انقلاب شهرک، به‌طور کامل اجرایی نشدند.
نخستین واحدهای این شهرک در سال ۱۳۵۶ به کارمندان دولتی ایران واگذار شد. ادامهٔ واگذاری واحدها پس از انقلاب ۱۳۵۷ و توسط شرکت عمران و نوسازی محیط، پیگیری گردید. پس از آن نیز به ترتیب بلوک‌های دیگر فاز ۱ و بلوک‌های فاز ۲ و ۳ شهرک واگذار شدند. همچنین پس از انقلاب ۱۳۵۷، ساخت این شهرک را شرکت عمران و نوسازی اکباتان بر عهده گرفت. عمر مفید شهرک، نزدیک ۳۰۰ سال برآورد شده‌است.
شهرک اکباتان از بزرگ‌ترین شهرک‌های خاورمیانه است که در باختر تهران، پایتخت ایران و ناحیهٔ ۶ منطقهٔ ۵ شهرداری تهران جای دارد. این شهرک ۵٫۹۴ کیلومتر مربع وسعت دارد.
این شهرک از شرق به کوی بیمه و شهرک آپادانا، از شمال به اتوبان تهران کرج، از غرب به نمایشگاه صنایع هواپیمایی و از جنوب نیز به بزرگراه لشگری می‌رسد.
دربارهٔ جمعیت این شهرک، آمار گوناگونی وجود دارد. بر پایهٔ گزارشی در آبان ۱۳۹۷، وبگاه شهرداری منطقه ۵ تهران جمعیت ساکن در شهرک را نزدیک ۴۵ هزار تن دانست. در هنگامی که برخی وبگاه‌های شهری و معماری، جمعیت آن را تا نزدیک به ۱۰۰ هزار تن تخمین زده بودند. بر پایه آمار دیگری، این شهرک ۵٫۹۴ کیلومتر مربع وسعت و ۴۴٬۹۸۱ تن جمعیت دارد.
طبقهٔ همکف بلوک‌های فاز ۱ شهرک اکباتان به گونه‌ای هستند که مردم از راه آنان می‌توانند به بلوک‌های همسایه بروند و راهروهایی در آن جا شکل گرفته‌است که در بسیاری از فیلم‌ها و سریال‌های ایران در نیم سدهٔ گذشته، به عنوان لوکیشن فیلم‌برداری استفاده شده‌اند.
مهران فیروزبخت، مستندساز ایرانی، ساخت یک فیلم مستند از شهرک اکباتان را در دستور کار قرار داده‌است.
در سال ۱۳۹۶ از برگزاری بزرگ‌ترین نمایشگاه پیانو تهران در مگامال شهرک اکباتان خبر داده شد.
بیشتر مشتری‌های پی‌درپی کافه‌ها و غذاخوری‌های این شهرک، جوانان هستند.
گرافیتی‌های شهرک اکباتان نیز پرآوازه هستند. بسیاری از کارهای تنها (a1one) و هنرمندان دیگر بر دیوارهای این شهرک یا پیرامون آن قرار دارند. شهرک، یکی از پرآوازه‌ترین و قدیمی‌ترین جاهایی است که هنرمندان دیوار نگار ایرانی در آن کار کرده‌اند. فاز یکم و قدیمی اکباتان در پایان شهرک، یکی از جاهای کارشده توسط این دست هنرمندان است.
به‌طور کلی، برخی از دیوارهای شهرک پر از گرافیتی‌های حرفه‌ای بوده‌است؛ چیزی که به یکی از امضاها و ویژگی‌های شهرک تبدیل گشته‌است.
چند ورزشگاه در شهرک اکباتان ساخته شده‌است اما سوای آنان، جاهایی برای ورزش‌های خیابانی نیز در این شهرک وجود دارد. ورزش‌های نمایشی همچون پارکور دارای هواداران بسیاری در میان جوانان شهرک هستند. فاز ۳ شهرک به عنوان جایی برای این ورزش شناخته شده‌است. همچنین مسابقه‌های پارکور در این شهرک برگزار می‌شود.
باشگاه پاس، ورزشگاه راه‌آهن و ورزشگاه دستگردی در شهرک اکباتان قرار دارند.
در سال ۱۴۰۰، گیتی اعتماد، کارشناس معماری، از میان محله‌های غرب تهران، تنها معماری شهرک غرب و شهرک اکباتان را برجسته و سرآمد دانسته‌است. رحمان گلزار شبستری پایه‌گذار این شهرک است. مقاومت در برابر زمین‌لرزه تا ۹ ریشتر، فضای سبز بسیار گسترده، نورگیری کافی، سیستم شوتینگ، پله‌های ویژهٔ فرار و رایزرهایی اختصاصی از ویژگی‌های ساختمان‌های شهرک اکباتان هستند.
این شهرک از سه فاز تشکیل شده که هر فاز شامل چند بلوک و هر بلوک شامل چند ورودی است: این شهرک دارای ۳۳ بلوک، ۱۵۶۷۵ واحد مسکونی است.
فاز یک شهرک اکباتان از ۱۰ بلوک ساخته شده‌است که توسط ورزشگاه دستگردی (پاس) و راه‌آهن به دو بخش ۶ و ۴ بلوکی تقسیم گشته، به اصطلاح به ۴ بلوک شمال استادیوم‌ها "بلوک بالا" و به ۶ بلوک جنوب استادیوم‌ها "بلوک پایین" گفته می‌شود. بلوکهای فاز یک شهرک اکباتان عبارت‌اند از:
"بلوک‌های پایین:" "بلوک‌های بالا:"
یکی از تفاوت‌های بلوک‌های A با B در این است که بلوک‌های A دارای آپارتمان‌های ۲ خوابه و ۱ خوابه در ۲ تا از ۱۰ طبقه‌های خود هستند اما بلوک‌های B آپارتمان‌های ۲ خوابه ندارند ولی یک خوابه دارد. همچنین بلوک‌های A دارای ۱۴ ورودی و بلوک‌های B دارای ۱۸ ورودی و ۶۱۳ واحد مسکونی هستند. بلوک C از آنجا که از لحاظ معماری شاخه‌ها شبیه هیچ‌کدام از بلوک‌های A و B نیست نام آن را C گذاشتند که دارای ۱۵ ورودی ست و آپارتمان‌های ۲ خوابه را دارا نمی‌باشد. بلوک‌های پایین دارای مدارس ابتدایی، راهنمایی و دبیرستان دخترانه و در بلوک‌های بالای فاز ۱ مدرسه ابتدایی معلم شهید و دبیرستان شهید عموییان واقع شده‌است.
این فاز شامل ۱۹ بلوک است که به صورت زوج وفرد و به بهترین شیوه و استاندارد ممکن در جهت شمالی و جنوبی گسترده‌است. این فاز افزون بر همگی مزایای دو فاز دیگر چون: مقاومت ۹ ریشتری در مقابل زلزله، تأسیسات و رایزر ایده‌آل، شوتینگ‌های استاندارد، پارکینگ‌های بسیار وسیع، دوسری پله فرار عریض، سرانه فضای سبز بی‌مانند و نورگیری فوق‌العاده و … به صورت دوبلکس و در تیپ‌هایی کاملاً متفاوت و متنوع ساخته شده‌است. اولین و بزرگ‌ترین مجتمع تفریحی، رفاهی، تجاری، فرهنگی، ورزشی و گردشگری ایران که سالن پاتیناژ نیز جزو آن است با مشارکت یک شرکت مالزیایی روبروی فاز ۲ ساخت شده‌است. بلوک ۳ (که توسط تعاونی مسکن دانشکده فنی دانشگاه تهران ساخته شده) و بلوک ۵ (که توسط تعاونی مسکن وابسته به دولت ساخته شده)، به جز ظاهر آن وجه تشابهی با دیگر بلوک‌ها ندارند و بلوک ۵ تنها بلوک شهرک است که دارای استخر سونا و جکوزی می‌باشد. فاز ۲ همچنین دارای ۳ بازارچه و ۵ مدرسه درون خود است.
فاز ۳ شهرک اکباتان دارای ۴ بلوک به نام‌های: E1 E2 D1 D2 است. این فاز دارای یک مجتمع تجاری با ۴۰ واحد تجاری است. این فاز در سال ۱۳۷۰ (شمسی) به بهره‌برداری رسید و از فازهای یک و دو تازه‌تر است. همچنین دو آموزشگاه در این فاز قرار دارند.
آپارتمان‌های شهرک اکباتان بر پایه تیپ‌بندی در فازهای ۱٬۲٬۳ دارای کلاسه و رده‌بندی خود هستند. در فاز ۱ و ۳ شهرک اکباتان آپارتمان‌ها بر اساس حروف الفبای لاتین نامگذاری شده و مانند یکدیگر ساخته شده‌اند. در فاز ۱ آپارتمان‌ها به‌ترتیب: ۱ خوابه با تیپ H با ۷۴ متر و تیپ E با ۶۸ متر، ۲ خوابه با تیپ G با ۷۸ متر و F با ۸۶ متر، ۳ خوابه با تیپ A با ۱۳۴ متر تیپ B با ۱۴۱ متر و تیپ D با ۱۴۶ متر و ۴ خوابه‌ها با تیپ C با ۱۷۶ متر نامگذاری شده‌اند. در فاز ۳ آپارتمانها شبیه به فاز یک ساخته و نامگذاری شده‌اند با این تفاوت که در فاز ۳ آپارتمان ۲ خوابه ساخته نشده‌است. در فاز ۲ نیز آپارتمان‌ها با حروف الفبای فارسی در بلوک‌های ۱ تا ۱۵ و در بلوک‌های ۱۶ تا ۱۹ با حروف لاتین نامگذاری شده‌اند.
مگامال به همراه پردیس سینمایی، هایپرمارکت و فروشگاه‌های برندهای نام‌دار در فاز دو این شهرک قرار گرفته‌است. همچنین افزون بر بازارچه‌های بزرگی که در شهرک ساخته شده‌اند، فروشگاه‌های محلی در میان بلوک‌ها میزبان دیگر خریدهای مردم هستند.
وجود مرکزهای خرید در اکباتان، به ویژه در فاز یک آن، کمک کرده‌است تا مردم ساکن این شهرک نیاز چندانی به تهیهٔ خواسته‌هایشان حتی در زمینهٔ کالاهای لوکس، در خارج از شهرک نداشته باشند.
ساخت ایستگاه مترو شهرک اکباتان در سال ۱۳۹۱ ترابری این شهرک را بسیار بهبود بخشید. نزدیکی به میدان آزادی، خط‌های مستقیم تاکسی و اتوبوس درون‌شهرکی نیز دسترسی شهروندان آن به دیگر محله‌های تهران را امکان‌پذیر ساخته‌است.
رحمان گلزار در این باره گفته‌است: «اکباتان اولین شهرک و مجموعه ساختمانی در دنیاست که ۱۰۰ درصد ساختمان است و ۱۰۰ درصد فضای سبز. ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار متر مربع ساختمان و ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار متر مربع فضای سبز در اکباتان وجود دارد».
در فاز ۳ شهرک اکباتان، بیمارستان فوق تخصصی صارم قرار گرفته‌است که یکی از پرآوازه‌ترین کانون‌های درمان ناباروری و بخش زنان و زایمان در ایران به‌شمار می‌رود.
شهرک اکباتان یک ایستگاه آتش‌نشانی دارد.
شمار قابل توجهی از کانون‌های آموزشی چون آموزشگاه‌های دولتی و غیرانتفاعی در این شهرک ساخته شده‌اند.
از دید تقسیم اداری، شهرک اکباتان یک محله شمرده می‌شود و دارای شورایاری است.
در اسفند ۱۳۹۹، یک عضو شورای شهر تهران اعلام کرد که اکباتان دارای ساختاری مشخص برای مسائل شهری خود بوده‌است. او افزود: «در مجموع، به باور من، تبدیل اکباتان با مشخصاتی که پیش‌تر عنوان کردم، ظرفیت و قابلیت تبدیل به محله و ناحیهٔ مستقل شهری را دارد؛ بنابراین این شهرک می‌تواند به عنوان یک محدوده محله‌ای برای اولین بار مورد توجه قرار بگیرد». تبدیل شدن این شهرک به یک محله یا ناحیهٔ مستقل شهری، در این دوره مورد توجه بود و عباس‌آخوندی، وزیر پیشین راه و شهرسازی ایران، پیشنهاد کرده بود که «اکباتان به یک محله یا ناحیه تهران تبدیل شود».