آرایه فازی
در تئوری آنتن، معمولاً منظور از آرایه فازی یک آرایه اسکن الکترونیکی شده است، یعنی آرایه ای از آنتن‌های کنترل شده توسط رایانه که پرتویی از امواج رادویی تولید می‌کند که می‌توان آن را بدون حرکت دادن آنتن به سمت نقطه ای جهت دهی کرد.
در یک آرایه آنتن ساده، جریان فرکانس رادویی توسط فرستنده به هر کدام از آنتن‌ها، با رابطه فاز صحیح فرستاده می‌شود به گونه ای که امواج رادیویی هر کدام از آنتن‌ها در جهت مطلوب با هم جمع شده و در جهات نامطلوب همدیگر را خنثی کنند. در یک آرایه فازی، جریان برق از فرستنده ابتدا از داخل وسیله ای به نام تغییردهنده فاز ("Phase Shifter") عبور کرده و سپس به آنتن‌ها می‌رسد که این امر توسط یک سیستم رایانه ای کنترل می‌شود. این مجموعه می‌تواند فازها را به صورت الکترونیکی تغییر دهد و در نتیجه جریان پرتو امواج رادیویی را به سمت دلخواه متمرکز کند. از آنجا که این آرایه باید از تعداد زیادی آنتن‌های کوچک ساخته شود (گاهی هزاران آنتن) تا یک بهره (Gain) زیاد حاصل شود، آرایه‌های فازی عمدتاً در انتهای فرکانس بالای طیف رادیویی عملی هستند، یعنی در باند UHF و مایکروویو که المان‌های آنتن به حد کافی کوچک هستند. آرایه فازی برای استفاده در سیستم‌های رادار نظامی اختراع شد، تا پرتویی از امواج رادیویی را به سرعت در آسمان هدایت کند و بتواند هواپیماها و موشک‌ها را تشخیص دهد. امروزه این سیستم‌ها به‌طور گسترده‌ای مورد استفاده قرار گرفته‌اند و به کاربردهای غیرنظامی نیز گسترش یافته‌اند. از اصول آرایه فازی در آکوستیک نیز استفاده می‌شود، و از آرایه‌های فازی مبدل‌های آکوستیک در تجهیزات پزشکی از قبیل اسکنرهای تصویربرداری فراصوت (آرایه فازی فراصوتی)، اکتشاف چاه‌های نفت و گاز (بازتاب لرزه‌ای)، و سیستم‌های نظامی سونار استفاده شده‌است.
در موارد نادری، از عبارت «آرایه فازی» برای آرایه آنتن‌های غیرقابل کنترل که در آن فاز برق تغذیه و در نتیجه الگوی تابش ثابت است نیز استفاده می‌شود. به عنوان مثال ، آنتن‌های رادیویی پخش AM که متشکل از دکل‌های تشعشع چندگانه هستند و به این گونه تغذیه می‌شوند، نیز «آرایه فازی» نامیده می‌شوند.
آرایه‌های فازی انواع مختلفی دارند. با این حال چهار گونه اصلی آنها عبارتند از: آرایه فازی اسکن الکترونیکی شده منفعل (PESA)، آرایه فازی اسکن الکترونیکی شده فعال (AESA)، آرایه فازی شکل دهی پرتو هیبرید، و آرایه فازی شکل دهی پرتو دیجیتال (DBF).
به‌طور کلی می‌توان فرستنده/گیرنده‌های آرایه فازی را به دو دسته تقسیم نمود. انواعی که اساس عملکردشان در حوزه زمان و بر اساس تاخیرهای زمانی می‌باشد و نوع دیگر در حوزه فرکانس.
در این نوع آرایه فازی، اساس عملکرد بر روی تاخیرهای ایجاد شده در امواج ارسالی و دریافتی می‌باشد. در امواج با فرکانس‌های پایین، مانند دستگاه‌های فراصوت با پرآب آرایه فازی، می‌توان این تاخیرها را در گیرنده به صورت نرم‌افزاری و در فرستنده به صورت تأخیر در ارسال پالس‌ها، ایجاد نمود و در فرکانس‌های بالای الکترومغناطیسی، این تاخیرها به کمک خطوط تأخیر و سویچ‌های دیودی، صورت می‌گیرد.
در آرایه فازی ثابت، مقدار شیفت فاز در فیدر هر المنت، مقدار ثابتی داشته و در زمان طراحی و بسته به کاربرد و ویژگی‌های مطلوب کلی المان‌ها تعیین و طراحی می‌گردد. این دسته از آرایه‌های فازی در آنتن‌هایی با دایرکتیویته بالا با امکان حرکت مکانیکی، مطلوب می‌باشد.
در آرایه فازی پویا، میزان تاخیرها در فیدر هر المنت، قابل انتخاب می‌باشد. این دسته از آرایه‌های فازی، امکان تغییر جهت لوب اصلی و شکل انتشار امواج با تغییر در تأخیر فیدرها امکان‌پذیر می‌باشد. این دسته از آنتن‌ها در سیستم‌های راداری هواپیماها کاربرد گسترده‌ای دارد. هزینهٔ طراحی این سیستم‌ها نسبت به تمام انواع دیگر، بیشتر می‌باشد.
در آرایه فازی پسیو، از یک تقویت‌کنندهٔ بزرگ برای تأمین توان همهٔ فیدرها استفاده می‌شود. در این حالت پس از دریافت امواج توسط المان‌ها باید برای هر المان شیفت اولیه حذف شود.
در آرایه فازی اکتیو، به ازای هر المان آنتن، یک تقویت‌کنندهٔ کوچک وجود دارد که به صورت یکپارچه با المان طراحی می‌شود. در نتیجه امکان کنترل توان خروجی برای هر المان به صورت جداگانه فراهم می‌شود. در این حالت پس از دریافت امواج توسط المان‌ها نیازی به حذف کردن شیفت اولیه‌ای که در حالت ارسال ایجاد شده نیست. زیرا خروجی هر کدام به صورت جداگانه قابل اندازه‌گیری است.
در این حالت المنت‌های فرستنده و گیرنده در یک ردیف کنار هم چیده شده‌اند.
در این حالت المنت‌های فرستنده و گیرنده در چندین ردیف کنار هم چیده شده‌اند.
تئوری آرایه فازی به‌طور وسیعی در کاربردهای نظامی، پزشکی، ارتباطات و غیره به کار گرفته می‌شود. در کاربردهای نظامی این آنتن‌ها قادر به سویپ و چرخش لوب اصلی پترن آنتن در زمان‌های بسیار کوتاه در حد چند نانو ثانیه بوده که امکان قفل بر روی تعداد بسیار زیادی از اهداف را فراهم می‌آورد. این امر به کمک رادارهای پسیو که نیازمند یک حرکت مکانیکی می‌باشند میسر نمی‌باشد. آنتن‌های آرایه فازی اکتیو به‌طور گسترده توسط ارتش‌های کشورهای پیشرفته بر روی هواپیماها و رزم ناوها و پایگاه‌های زمینی و متحرک به کار گرفته می‌شود. از دیگر ویژگی‌های مهم این دسته از آنتن‌ها امکان باریک نمودن لوب اصلی آنتن می‌باشد که رزولوشن مکانی بهتری را فراهم می‌آورد.
در کاربردهای پزشکی، تئوری آرایه فازی در سیستم‌های تصویر بردای دو بعدی و سه بعدی سونوگرافی فراصوتی، مورد استفاده قرار گرفته‌است. در این حالت دیگر نیازی به تغییر مکان و جهت پرآب فرستنده/گیرنده دستگاه برای گرفتن یک برش یا چندین برش تصویر، نمی‌باشیم.