حمله به پرل هاربر
حمله به پرل هاربر (که از سوی مرکز فرماندهی نظامی ژاپن عملیات هاوایی یا عملیات زی و از سوی برخی از آمریکایی‌ها نبرد پرل هاربر خوانده می‌شد) حملهٔ ناگهانی هواپیماهای جنگنده ژاپن به پایگاه دریایی ایالات متحده آمریکا در پرل هاربر در ساعت ۷:۴۸ (به وقت هاوایی) صبح روز یکشنبه هفتم دسامبر سال ۱۹۴۱ (میلادی)|۱۹۴۱ میلادی برابر با ۱۶ آذر ۱۳۲۰ خورشیدی بود که موجب ورود ایالات متحده به جنگ جهانی دوم شد.
رقابت ژاپن و آمریکا در اقیانوس آرام و آسیای جنوب شرقی در دوران بین دو جنگ بتدریج شدّت بیشتری یافت. جنگ چین و ژاپن که از ۱۹۳۷ آغاز شده بود، همچنان ادامه داشت و در حالی که ژاپن بر مراکز عمده صنعتی، نیروی انسانی، بندرها و منابع زیرزمینی چین سلطه یافته بود، آمریکا با کمک به دولت چیانگ کای شک، درصدد بود جلوی سیاست توسعه‌طلبانه ژاپن را سد کند. از زمان آغاز عملیات جنگی هیتلر در اروپا، موقعیت مساعدتری برای ژاپن در خاور دور فراهم شد؛ بگونه‌ای که رژیم نظامی حاکم بر ژاپن، قصد خود را مبنی بر توسعه منافع در آسیای جنوب شرقی ـ یا همان مستعمراتی که در اختیار استعمارگران اروپایی قرار داشت ـ آشکار ساخت. آمریکا به‌طور جدی با طرح‌ها و نقشه‌های ژاپن مخالفت کرده، تحریم‌های اقتصادی و تجاری ضد آن کشور را افزایش داد. نقطه اوج این تضاد منافع و سیاست‌ها، به صورت حمله ژاپن به ناوگان دریایی آمریکا، نمود پیدا کرد.
نیروی هوایی و دریایی ژاپن در هفتم دسامبر ۱۹۴۱ به پایگاه دریایی آمریکا در پرل هاربر، واقع در جزایر هاوایی در اقیانوس آرام، حمله کردند و صدمات بسیار سنگینی به آمریکایی‌ها وارد ساختند. ژاپن صبح روز یکشنبه را برای این حمله انتخاب کرد تا با غافلگیری، بیش‌ترین صدمه را به نیروهای آمریکایی وارد سازد. دولت آمریکا روز بعد به ژاپن اعلان جنگ داد و همزمان، دولت‌های بریتانیا، آلمان و ایتالیا نیز در این رویارویی صف آرایی کردند. تهاجم ژاپن به حوزه‌های نفوذ آمریکا و اروپاییان در خاور دور چنان گسترده و قدرتمند بود که برای نیروهای مقابل، جز عقب‌نشینی و شکست چاره دیگری باقی نماند.
نتیجه این حمله برای نیروی دریایی آمریکا یک فاجعه کامل بود. ۳۶۰ هواپیمای ژاپنی توانستند ۵ نبردناو بزرگ آمریکایی را به همراه ۳ کشتی کوچک‌تر غرق کنند. ۳ نبردناو دیگر به گونه‌ای آسیب دیدند که توان عملیاتی خود را از دست دادند. علاوه بر آن، ۱۸۸ هواپیمای آمریکایی بر روی زمین نابود شده و ۱۵۵ هواپیمای دیگر آسیب دیدند. در پایان آن روز، شمار تلفات انسانی نیروهای آمریکایی، بیش از ۲۴۰۰ کشته و ۱۲۴۰ مجروح بود.
ناوگان ایالات متحده در اقیانوس آرام به‌طور موقت از کار افتاد. تایلند به اجبار با ژاپن متحد شد و انگلیسی‌ها از برمه و مالایا بیرون رانده شدند. سنگاپور توسط ژاپن فتح شد و شصت هزار تن به اسارت درآمدند. ژاپنی‌ها به سرعت اندونزی (هندِ هلند) را تصرف و سرانجام، ارتش ایالات متحده را در فیلیپین وادار به تسلیم کردند. آن‌ها همچنین جزایر آمریکایی و بریتانیایی را در غرب اقیانوس آرام تصرف و جای پایی در جزایر آلیوتی و گینه نو به دست آوردند؛ جایی که ژاپن، در واقع، می‌توانست استرالیا را مورد تهدید جدی قرار دهد. بدین سان، ژاپن همانند آلمان، در نخستین ماه‌های نبرد، به عنوان یک فاتح تمام عیار جلوه کرد و کنترل کامل اقیانوس آرام و آسیای جنوب شرقی را به دست گرفت.
حمله به پرل هابر باعث شد تا ایالات متحده با تمام نیروی خود وارد جنگ گردد. نتایج جنگ در اروپا به ضرر متحدین تمام شد و با شکست آلمان نازی در سال ۱۹۴۵ پیشرفت پرشتاب نظامی ژاپن در سرتاسر شمال شرق آسیا و اقیانوس آرام متوقف شد و هیروهیتو امپراتور ژاپن برای حفظ تاج و تخت خود و دفاع از جزیره ژاپن دستور عقب‌نشینی از شرق و جنوب شرقی آسیا را صادر کرد. ایالات متحده بارها از ژاپن خواست تسلیم شود ولی هیروهیتو و مقامات نظامی ژاپن نپذیرفتند. سرانجام ایالات متحده با توافق شوروی دو بمب اتمی به فاصله ۳ روز در شهرهای هیروشیما و ناگاساکی پرتاب کرد. بمباران اتمی هیروشیما و ناگاساکی توسط آمریکا باعث ویرانی و کشتار گسترده شهروندان این دو شهر گردید. حدود ۲۲۰٬۰۰۰ نفر در اثر این دو بمباران جان باختند که بیشتر آن‌ها را شهروندان غیرنظامی تشکیل می‌دادند، و باعث شد ضربه سختی بر پیکره امپراتوری ژاپن وارد شود. عده ای از نظامیان قصد کودتا علیه هیروهیتو داشتند، ولی موفق نشدند. سرانجام در ماه اوت ۱۹۴۵ هیروهیتو شرایط ایالات متحده را پذیرفت و ژاپن تسلیم شد.
در رابطه با حمله ژاپن به پرل هاربر فیلمهای سینمایی متنوعی ساخته شده‌است. فیلم تورا! تورا! تورا! به کارگردانی ریچارد فلایشر و کینجی فوکاساکو در سال ۱۹۷۰ شرحی بر این حمله است.
واحد رمزگشایی ارتش آمریکا در سال ۱۹۴۰ موفق شد تا دستگاهی بسازد و از آن طریق کدهای رمز بنفش را بشکند و تا پایان جنگ، پیام‌های محرمانه مخابره‌شدهٔ مابین وزارت امور خارجه ژاپن و نمایندگی‌های خارجی آن کشور را رصد کند.
دست کم دو بار مسابقه جنگ دریایی، یکی در سال ۱۹۳۲ و دیگری در سال ۱۹۳۶، ثابت کرده بود که پرل هاربر در معرض چنین حمله ای است. دریادار جیمز ریچاردسون اندکی پس از اعتراض به تصمیم رئیس‌جمهور روزولت برای انتقال بخش عمده ناوگان اقیانوس آرام به پرل هاربر، از فرماندهی برکنار شد. تصمیمات رهبری نظامی و سیاسی برای نادیده گرفتن این هشدارها به نظریه‌های توطئه کمک کرده‌است. چندین نویسنده، از جمله جانباز جنگ جهانی دوم و روزنامه‌نگار رابرت استینت، نویسنده کتاب روز فریب، و دریادار سابق ایالات متحده رابرت آلفرد تئوبالد، نویسنده کتاب «راز پایانی پرل هاربر: زمینه واشینگتن در حمله پرل هاربر»، استدلال کرده‌اند که احزاب مختلف در دولت‌های ایالات متحده و انگلیس از قبل از حمله اطلاع داشتند و حتی ممکن است اجازه داده باشند که ژاپنی‌ها این حمله را انجام دهند یا حتی آنها را تشویق کرده باشند تا ایالات متحده مجبور شود از این طریق وارد جنگ شود. با این حال، این نظریه توطئه توسط مورخان جریان اصلی رد می‌شود.