آرادو آر ۱۹۶
آرادو آر ۱۹۶ یک هواگرد تک‌باله تک‌موتوره دوسرنشین از نوع شناسایی ناو پایه ساخت شرکت آرادو فلوکتسایک‌ورک در آلمان بود که نخستین پروازش را در ماه مه ۱۹۳۷ انجام داد.
کریگسمارینه سال ۱۹۳۳ به دنبال یک هواگرد استاندارد شناسایی ناو پایه بود. در ابتدا وزارت هوانوردی رایش سوم هواگرد دوباله هاینکل هائی ۶۰ را بدین منظور برگزید. سال ۱۹۳۵ پس از به‌کارگیری در میدان‌های نبرد در جنگ داخلی اسپانیا و با عیان شدن ضعف نسبی هائی ۶۰ به خصوص در زمینه سرعت پایین و تسلیحات ناکافی، وزارت هوانوردی سفارش ساخت جانشین این هواگرد را به شرکت هاینکل ارسال کرد. نتیجه این سفارش هواگرد یک‌ونیم‌باله‏ هاینکل هائی ۱۱۴ بود. گذر زمان نشان عملکرد این هواگرد تنها اندکی بهتر از نمونه پیشین است. طراحی پیش‌نمونه‌های دیگر برای هائی ۱۱۴ نیز کارگشا واقع نشد. در نتیجه لوفت‌وافه با نشان دادن بی‌علاقگی، هواگردهای تولید شده از این مدل را به کشورهای خارجی صادر کرد.
ماه اکتبر سال ۱۹۳۶ کریگسمارینه مجدداً خواهان جایگزین برای هواگرد ناو پایه خود گردید. در سفارش ارسالی به شرکت‌های خواهان تولید هواگرد مذکور، بر دوسرنشین بودن، استفاده از موتور ب‌ام‌و ۱۳۲کا با توان ۹۶۰ اسب بخار و طراحی دو نسخه ارابه فرود دو تکه در اطراف بدنه و ارابه فرود یک تکه در مرکز بدنه تأکید شد. شرکت‌های دورنیه، گوتا، آرادو و فوکه-وولف آمادگی خود برای شرکت در رقابت انتخاب این هواگرد را اعلام کردند. هاینکل با تأکید بر توانایی و امکان ارتقا هاینکل ۱۱۴ از ارائه مدل جدید خودداری نمود.
به جز هواگرد تک‌باله آرادو، تمامی شرکت‌های دیگر از پیکربندی سنتی دوباله در هواگردهای مورد ارائه خود استفاده کردند. این مسئله به هواگرد آرادو مزیت قابل ملاحظه‌ای بخشیده بود. وزارت هوانوردی سفارش چهار پیش‌نمونه را به آرادو ارسال کرد. این وزارت‌خانه با توجه به حضور عناصر محافظه‌کار که همچنان هواگردهای دوباله را به نمونه‌های تک‌باله ترجیح می‌دادند، جهت حفظ جانب احتیاط سفارش دو پیش‌نمونه فوکه-وولف اف‌و ۶۲ را به عنوان مدل ذخیره نیز داد.
چهار پیش‌نمونه آرادو که به شکل تمام فلزی، بال پایین و با اتاقک سر بسته ساخته شده بودند، تحت عنوان آرادو آر ۱۹۶ تابستان سال ۱۹۳۷ به وزارت هوانوردی تحویل داده شدند. دو فروند از این پیش‌نمونه‌ها (فا۱ و فا۲) دارای ارابه فرود دو تکه و دو فروند دیگر (فا۳ و فا۴) دارای ارابه فرود یک‌تکه بودند. تمامی این هواگردها با عنوان هواگرد غیر نظامی ثبت گشتند. این هواگردها از موتور ب‌ام‌و ۱۳۲دی‌سی و ملخ دو تیغه استفاده می‌نمودند. در هواگرد فا۱ بعدا ملخ سه تیغه با سرعت ثابت به کار برده شد که به استاندارد این مدل بدل گشت. فا۲ و فا۳ به‌جز تفاوت ارابه فرود، مشابه یکدیگر بودند. فا۴ مقداری در بالاها و دم با نمونه‌های دیگر تفاوت داشت. فا۴ نخستین مدلی بود که به تسلیحات شامل یک توپ خودکار ۲۰ میلی‌متری ام‌گه اف‌اف در هر بال، یک مسلسل ۷.۹۲ میلی‌متری ام‌گه ۱۷ در سمت راست دماغه و یک محفظه کوچک جهت حمل یک بمب ۵۰ کیلوگرمی در زیر هر بال مجهز شد. هر چهار هواگرد در سال‌های ۱۹۳۷ و ۱۹۳۸ در تراومونده مورد آزمایش قرار گرفتند. هر دو نسخه عملکرد فوق‌العاده‌ای از خود نشان دادند؛ به صورتی که انتخاب یکی از آن‌ها دشوار به نظر می‌رسید. نهایتاً با وجود تولید یک پیش‌نمونه دیگر (فا۵) از مدل دوم در ماه نوامبر سال ۱۹۳۸، با توجه به پیشبینی مقاومت بیشتر ارابه فرود یک‌تکه در مقابل هوا، مدل با ارابه فرود دو تکه جهت تولید برگزیده شد. با انتخاب هواگرد آرادو، قرارداد فوکه-وولف لغو شد.
جهت پایداری بیشتر در آسمان و انجام طولانی مدت‌تر عملیات‌های شناسایی، داخل ارابه‌های شناور فرود سوخت بیشتری ذخیره می‌شد (هر یک ۳۰۰ لیتر) به وجهی که هواگرد را قادر می‌ساخت تا ۴ ساعت به پرواز ادامه دهد. با جدا کردن میله اتصال بال‌ها به ارابه فرود، امکان جمع شدن بال‌ها وجود داشت. هواگرد خدمه شامل خلبان و مشاهده‌گر/تیربارچی می‌شد که دومی رو به عقب می‌نشست. با توجه به نبود مخزن سوخت داخل بدنه، دو جایگاه نزدیک یکدیگر بود. آسمانه اتاقک خلبان رو به عقب باز می‌شد. در مدل اولیه آسمانخ قسمت مربوط به مشاهده‌گر کاملا بسته می‌شد. در مدل خط تولید این امکان وجود نداشت اما طراحی به گونه‌ای بود که بادگیرها شرایط مناسبی ایجاد می‌کردند و هدف‌گیری با مسلسل دم راحت‌تر بود.
ده فروند از مدل انتخاب شده (آر ۱۹۶آ-۰) به عنوان پیش‌تولید در ماه‌های نوامبر و دسامبر سال ۱۹۳۸ در کارخانه وارنمونده تولید و تحویل نیروی دریایی شد. ۵ فروند خشکی‌نشین دیگر با همان خصوصیات به واحدهای مستقر در خشکی تحویل گردید. در ماه ژوئن سال ۱۹۳۹ پس از تأیید نهایی و آغاز رسمی خط تولید، بیست فروند آر ۱۹۶آ-۱ مجهز به ابزار پرتاب از منجنیق هواگرد، برای تجهیز ناوهای نیروی دریایی تولید شد. در این مدل تسلیحات جلو حذف و یک مسلسل ۷.۹۲ میلی‌متری ام‌گه ۱۵ با ۷ خشاب ۷۵ فشنگی در قسمت پشت تعبيه گردیده بود. موتور نهایی ب‌ام‌و ۱۳۲کا با مدل سه تیغه برای این مدل برگزیده گشت. موارد عملیاتی بیشتری در این مدل وجود داشت که شامل محفظه‌های بزرگ دودزا در شناورها، جیره اضطراری و مهمات اضافه می‌شد. آر ۱۹۶ آخرین هواگرد رزمی آب‌نشین تولید شده در اروپا به حساب می‌آید.
از ماه نوامبر سال ۱۹۳۹ خط تولید به مدل جدید آر ۱۹۶آ-۲ هواگرد خشکی‌نشین تغییر کرد. در این مدل همانند پیش‌نمونه فا۴ محفظه‌ای زیر بال‌ها هر یک برای یک بمب ۵۰ کیلوگرمی، یک توپ خودکار ام‌گه اف‌اف در هر بال و یک مسلسل ام‌گه ۱۷ در سمت راست دماغه تعبیه گردید. این مسئله موجب افزایش وزن خالی و ناخالص هواگرد می‌شد اما هیچگاه کنترل آن را سخت نکرد. دسامبر ۱۹۴۰ نمونه دیگری تحت عنوان آر ۱۹۶آ-۴ با بدنه تقویت شده، یک رادیوی بیشتر و ملخی جدید جایگزین شد. در نمونه‌های بعدی نیز بدنه بیش از پیش تقویت شده و از مسلسل ام‌گه ۸۱ در جایگاه تیربارچی دم استفاده گردید. در سال ۱۹۴۰ مجموعا ۹۸ فروند آر ۱۹۶ از جمله ۲۴ فروند مدل آ-۴ تحویل نیروی دریایی گردید. سال ۱۹۴۱ یک نمونه ارتقا یافته از منظر آیرودینامیکی و با تجهیزات بیشتر تحت عنوان آر ۱۹۶آ-۳ طراحی شد. تولیدات سال‌های ۱۹۴۱ و ۱۹۴۲ با تعلق گرفتن به لین مدل مجموعا ۱۹۱ فروند بود. سال ۱۹۴۳ مدل آر ۱۹۶آ-۵ با دو مسلسل ام‌گه ۸۱ست با عملکردی بهتر و نواخت تیر بالاتر در قسمت پشت طراحی گردید. رادیو و سایر تجهیزات اتاقک خلبان در این مدل ارتقا یافته بود. همین سال ۸۳ فروند دیگر نیز تحویل داده شد. برنامه‌ای نیز برای تولید آر ۱۹۶سی وجود داشت که هیچگاه عملیاتی نشد.
پیش از پایان تولید در ماه اوت ۱۹۴۴، مجموعا ۵۴۱ فروند (شامل ۱۵ پیش‌نمونه) از آر ۱۹۶ تولید شد که قریب به ۱۰۰ فروند از آن‌ها را شرکت‌های هواگردسازی دیگر مخصوصاً فوکر تولید نمودند. از این تعداد تنها سه فروند تا به کنون باقیمانده‌اند که یک فروند آن در موزه‌ای در بلغارستان و دو فروند دیگر در موزه‌های دیگری در ایالات متحده هستند. این هواگرد به عنوان هواگرد اصلی کریگسمارینه به دلیل عملکرد مناسب و قابلیت کنترل‌پذیری بالا در آسمان و بر روی آب از همان ابتدا به شدت مورد علاقه بسیاری از خلبانان بود. اتکاپذیری بسیار خوبی داشت و با وجود پیکربندی بال‌پایین میدان دید خوبی به خلیان ارائه می‌نمود.
آرادو آر ۱۹۶ به صورت گسترده تقریباً در تمامی جبهات جنگ جهانی دوم از جمله در دریای بالتیک، دریای سیاه، دریای مدیترانه، کانال مانش و شبه‌جزیره بالکان مورد استفاده قرار گرفت. آر ۱۹۶ نخستین بار ماه اوت سال ۱۹۳۹ بر عرشه ناو "دریابد گراف اشپی" جهت حمله به شناورهای تجاری دشمن از بندر ویلهمسهافن عملیات دریایی خود را آغاز کرد. در طول دوره چهارماهه حضور این ناو در اقیانوس اطلس جنوبی، آر ۱۹۶ به عنوان هواگرد شناسایی نقش چشمان ناو را بازی می‌کرد و تقریباً تمامی قربانی‌های ناو "دریابد گراف اشپی" توسط آن ردیابی شدند. تمامی رزم‌ناوهای دیگر آلمانی از جمله رزم‌ناو بیسمارک به این هواگرد جهت مقاصد شناسایی مجهز شدند. این هواگرد می‌توانست به کمک حداکثر ارتفاع قابل پرواز خود موقعیت شناورهای دشمن را صدها کیلومتر دورتر به کمک تجهیزات رادیویی به ناو مادر گزارش دهد.
پنجم ماه مه سال ۱۹۴۰ دو فروند آر ۱۹۶آ-۲ مستقر در آلبور با شناسایی و حمله به اچ‌ام‌اس سیل، زیردریایی بریتانیایی که در حال مین‌ریزی تنگه کاتگات بر اثر برخورد با یکی از مین‌های خود آسیب دیده بود، آن را مجبور به تسلیم نموده و موجب اسارت خدمه شدند.
با عدم اقبال آلمان در سطح دریا و تمرکز بر زیردریایی‌ها، این هواگرد خدمت خود را در نیروی دریایی به صورت خشکی‌پایه در سواحل در قالب عملیات‌های شناسایی و ضد زیردریایی ادامه داد. با این حال که آر ۱۹۶ در حد یک هواگرد جنگنده نبود اما بهتر از همنوعان خود در نیروهای دشمن می‌توانست با بمب‌افکن‌های دشمن درگیر شده و با آن‌ها مقابله کند. از این هواگرد جهت صورت دادن وظایف دیگری همچون گشت ساحلی، عملیات نجات دریایی و حتی ارسال عناصر خودی پشت خطوط دشمن نیز استفاده می‌شد.
با توجه به عملکرد خوب آن در سطح آب، نیروی هوایی فنلاند برای رساندن تدارکات به نیروهای ویژه خود پشت خطوط دشمن، فرود در دریاچه‌های کوچک در مناطق دور افتاده و حتی حمل چند سرباز کاملاً مسلح از آن استفاده کرد. اوایل سال ۱۹۴۰ دو فروند آر ۱۹۶ توسط کشتی‌های تجاری تور و میشل برای استفاده امپراتوری ژاپن به مالزی تحت اشغال این کشور منتقل شد و در عملیات‌های حمایت از نیروی دریایی امپراتوری ژاپن حضور پیدا کرد. تعدادی از این هواگردها به شکل محدود در رومانی و بلغارستان به عنوان متحدان آلمان نیز استفاده شدند.
نخستین آر ۱۹۶ که به دست متفقین افتاد یک فروند از این هواگرد بود که در هشتم آوریل سال ۱۹۴۰ در سواحل غربی نروژ توسط نیروهای مسلح این کشور به غنیمت گرفته شد. هواگرد به غنیمت گرفته شده در اختیار نیروی دریایی نروژ علیه مالکان سابق خود به کار برده شد. با سقوط زود هنگام نروژ و سلطه آلمانی‌ها بر آن، این هواگرد توسط نیروی دریایی نروژ به بریتانیا منتقل گردید و نهایتاً هنگامی انتقال آن به پایگاه نیروی دریایی بریتانیا در هلنزبرو جهت انجام آزمایش روی آن، با خلبانی یک بریتانیایی سقوط کرد.
چندین فروند آر ۱۹۶ و انبارهای قطعات یدکی آن در سواحل دریای بالتیک در سال‌های ۱۹۴۴ و ۱۹۴۵ به غنیمت نیروی‌های ارتش سرخ شوروی درآمد. پس از انجام تعمیرات و جایگزینی تجهیزات رایویی داخلی، ۳۷ فروند از این هواگردها تا سال ۱۹۵۵ در سواحل دریای بالتیک، دریای سیاه و اقیانوس آرام در عملیات‌های مرزبانی شوروی به کار گرفته شد.