ویز (نرم‌افزار)
ویز یک نرم‌افزار بر مبنای سامانه موقعیت‌یاب جهانی است که از سیستم ناوبری گام‌به‌گام استفاده می‌کند. اپلیکیشن ویز بهترین مسیر را از مبدأ تا مقصد و همچنین نقاط پرترافیک و بسته شدن جاده‌ها را لحظه به لحظه به کاربران اطلاع می‌دهد.
این نرم‌افزار توسط یک شرکت استارت‌آپ اسراییلی به نام ویز ایجاد شد و گوگل در ۱۱ ژوئن ۲۰۱۳، ویز را به قیمت ۱٫۰۳ میلیارد دلار آمریکا خریداری کرد. بر طبق این قرارداد، هریک از ۱۰۰ کارمند ویز، مبلغ ۱٫۲ میلیون دلار کسب می‌کنند. این بزرگ‌ترین پرداخت به کارمندان یک شرکت فناوری اسراییلی در تاریخ است.
ویز اطلاعات نقشه، زمان سفر و اطلاعات ترافیکی را از کاربران جمع‌آوری می‌کند و به سرورهای ویز بدون هیچ هزینه‌ای می‌فرستد. کاربران ویز یا «ویزرها» (به انگلیسی: Wazers) می‌توانند تصادفات، ترافیک، سرعت و تله‌های پلیس را گزارش دهند و از طریق ویرایشگر نقشه آنلاین می‌توانند جاده‌ها، نشانه‌ها، شماره‌های خانه و غیره را به روز رسانی کنند. سپس ویز بر اساس اطلاعات جمع‌آوری شده، در موقعیتی قرار می‌گیرد که مسیریابی و به روز رسانی‌های ترافیکی در زمان واقعی را ارائه دهد. ویز همچنین می‌تواند ایستگاه سوخت را در نزدیکی یک کاربر یا در طول مسیر خود تشخیص دهد.
ویز را می‌توان در هر نقطه از جهان استفاده کرد، اما نیاز به کاربران اولیه کافی برای ایجاد نقشه‌ها و به‌طور مداوم به روز رسانی داده‌ها برای آن مفید است. در حال حاضر تنها ۱۳ کشور دارای نقشه پایه کامل هستند، دیگران به‌طور کامل نقشه‌برداری شده‌اند، و نیاز به کاربران برای ضبط جاده‌ها و ویرایش نقشه‌ها دارند.
ویز با استفاده از ناوبری صحیح صدا، ترافیک در زمان واقعی و سایر هشدارهای مکان خاص ارائه می‌دهد. ویز کاربران را تشویق می‌کند تا با ارائه امتیازات ترافیک یا خطرات جاده‌ای را گزارش دهند. افزودنیها توابع را گسترش می‌دهند و این تعامل را با برنامه شخصی می‌کنند. به عنوان مثال، افزونهها می‌توانند دوستان فیس بوک را به ویز متصل کنند.
ویز با اختراع برنامه شهروندان متصل (CCP)، یک برنامه به اشتراک گذاری داده رایگان که توسط بیش از ۲۰۰ دولت، ادارات حمل و نقل و شهرداری‌ها برای تجزیه و تحلیل ترافیک، برنامه‌ریزی جاده‌ها و اعزام نیروی کار اضطراری مورد استفاده قرار گرفته‌است، آغاز کرده‌است.
در سال ۲۰۱۴، ریودوژانیرو شروع به جمع‌آوری داده‌ها برای سیستم مدیریت ترافیک خود کرد. ریو اطلاعات زمان واقعی را از رانندگان استفاده می‌کند که از برنامه ناوبری Waze و عابرین پیاده استفاده می‌کنند که از Moovit برنامه حمل و نقل عمومی استفاده می‌کنند. ریو همچنین با صاحبان برنامه دوچرخه سواری Strava صحبت کرد تا حرکات دوچرخه سواران را کنترل کند. مشخص شد که اگر چه در ابتدا داده‌هایی که برنامه‌ها به اشتراک گذاشته بودند ناشناس بود، مشخص شد که شناسایی دقیق تر ممکن بود، اگر مردم از طریق گوشی‌های هوشمند خود نظارت داشتند و مزایای آن را می‌دیدند.
نگرانی‌ها ابراز شده‌است که برنامه‌های موجود بر روی گوشی‌های هوشمند می‌توانند برای کنترل حرکات توسط افراد قابل شناسایی مورد استفاده قرار گیرند.
بعضی از طرفداران ایمنی جاده، نگرانی نسبت به چشم‌انداز بیشتر رانندگان با استفاده از ویز ابراز نگرانی کرده‌اند که گفته می‌شود توانایی آن‌ها را با تکان دادن آیکون‌ها و اعلان‌ها منحرف کرده و آن‌ها را در معرض خطر بیشتری قرار می‌دهد.
در دسامبر ۲۰۱۴، در نامه‌ای که به گوگل ارسال شد، فرمانده پلیس لس آنجلس، در خصوص ویژگی پلیس یاب شکایت کرد و ادعا می‌کند که «می‌تواند توسط کسانی که با هدف جنایتکارانه در معرض خطر افسران پلیس و جامعه هستند» مورد سوء استفاده قرار گیرد. گفته شد اسماعیل برینسلی، که در آن ماه دو نفر از افسران پلیس نیویورک را کشت و به قتل رساند، از برنامه ویز قبل از قتل استفاده کرده بود و یک عکس از ساعت‌ها قبل از تیراندازی از نرم‌افزار در حساب کاربری خود داشت. کاربران می‌توانند حضور یک افسر را با یک آیکون کوچک نشان دهند و نشان دهند که افسران قابل مشاهده یا پنهان هستند. LAPD، در میان آژانس‌های پلیس دیگر، به گوگل برای غیرفعال کردن ویژگی در برنامه فشار آورد. گوگل می‌گوید که دانستن موقعیت یک افسر ترویج رانندگی امن تر است.با توجه به شایعات، فیس بوک و سایر شرکت‌ها علاقه‌مند به خرید ویز بودند، اما توافق نکردند. در ماه ژوئن ۲۰۱۳ اعلام شد گوگل، ویز را ۱٫۳ میلیارد دلار خرید و اطلاعات اجتماعی را به کسب و کار نقشه‌برداری آن اضافه کرد. بعداً معلوم شد که قیمت واقعی ۹۶۶ میلیون دلار بود. به عنوان بخشی از این معامله، هر ۱۰۰ نفر از کارکنان ویز به‌طور متوسط حدود ۱٫۲ میلیون دلار دریافت کردند که بزرگترین درآمد کارکنان تاریخ تکنولوژی پیشرفته اسرائیل است.
در ماه ژوئن ۲۰۱۳، کمیسیون تجارت فدرال ایالات متحده به بررسی اینکه آیا خرید گوگل از ویز ممکن است نقض قانون رقابت باشد پرداخت. ویز یکی از رقبای بسیار کمی در بخش نقشه‌برداری تلفن همراه به گوگل مپس خود گوگل بود. اداره تجارت عادلانه انگلیس و سازمان ضد تروریستی اسرائیل همچنین آن را مورد بررسی قرار دادند و اجازه خرید را گرفتند.
پس از خریداری ویز، گوگل با ارائه کمیسیون اوراق بهادار اوراق بهادار (SEC) یک "10-Q" را ارائه داد که نشان می‌دهد که این شرکت در نیمه اول سال ۲۰۱۳ مبلغ ۱٫۳ میلیارد دلار برای خریدها صرف کرده‌است، اما خرید ویز به گوگل ۹۶۶ میلیون دلار پرداخته‌است. به جای مبلغ ۱٬۱ میلیارد دلار که در ابتدا در منابع رسانه‌ای ارائه شده‌است.
یکی از جنبه‌های منحصر به فرد ویز این است که توانایی هدایت کاربران بر اساس اطلاعات کلاسیک را فراهم می‌کند. کاربران ویز قادر به گزارش بسیاری از حوادث مربوط به ترافیک از حوادث به تله‌های پلیس. این داده‌ها توسط ویز برای کمک به دیگر کاربران یا با هشدار دادن به آن‌ها از شرایط پیش رو یا حتی تغییر مجدد کاربر برای جلوگیری از منطقه به‌طور کامل استفاده می‌شود. علاوه بر ورودی کاربر، ویز همچنین به اطلاعاتی از سازمان‌های دولتی برای رویدادهای ترافیکی مانند ساخت جاده‌ها متکی است. ایده پشت این است، بیشتر افرادی که اطلاعات را ارائه می‌دهند دقیق تر می‌شوند.
ویز علاوه بر استفاده از اطلاعات ذخیره شده برای هشدارهای ترافیکی، کاربران مجاز را نیز قادر می‌سازد داده‌های نقشه خود را از طریق ویرایشگر نقشه ویز تغییر دهد. ویراستاران نقشه مجاز به تغییر در نقشه بر اساس جایی که آن‌ها در زمان استفاده از ویز و همچنین رتبه خود را که بر اساس امتیازات دریافت شده‌است نقشه را تغییر دهند.
معاون دادستان ایران در فضای مجازی، در اسفندماه ۱۳۹۵ از فیلتر شدن ویز خبر داد. در مهرماه ۱۳۹۶ این نرم‌افزار رفع فیلتر شد. تاکسی‌یاب‌های اینترنتی ایران در اطلاعیه‌ای از رانندگان خود خواستند که از ۳۰ آبان ماه ۱۳۹۶ از این اپلیکیشن مسیریاب استفاده نکنند. در سال ۱۴۰۰ ویز دسترسی کاربران ایرانی را مسدود نمود.
مطابق دستور مقامات قضایی ایران، در تاریخ ۱۲ اسفند ماه سال ۱۳۹۵ اپلیکیشن مسیریابی ویز از روی کافه بازار برداشته شد. در پی حذف لینک دانلود این اپ از کافه بازار، دسترسی به آن روی بعضی ISPها هم با محدودیت‌هایی مواجه گردید. تأثیر فیلتر شدن ویز شاید بیش از همه برای مجموعه اسنپ و تپسی محسوس بود چراکه رانندگان این سرویس اینترنتی برای مسیریابی سفرهای خود از ویز استفاده می‌کردند.
بر همین اساس اسنپ در تاریخ ۱۸ اسفندماه ۱۳۹۵ طی بیانیه ای، اعلام کرده که از مدتی پیش با اتکا به دانش بومی و نخبگان علمی و دانشگاهی، در حال آماده‌سازی یک نرم‌افزار کاملاً بومی و امن بدون هیچگونه خروج اطلاعات از کشور، برای استفاده در سرویس‌های ناوبری این شرکت است.
آنچه اسنپ تأکید بسیار زیادی روی آن دارد این است که نرم‌افزار یادشده دارای یک نقشه کاملاً بومی و سیستم ناوبری طبق استانداردهای جهانی است و تمامی سرورهای مربوط به این نرم‌افزار داخل دیتاسنترهای ایرانی قرار دارد که از بالاترین پروتکلهای امنیتی بهره می‌برند.
و حالا اسنپ همزمان با تولید و توسعه این نرم‌افزار نقشه و راهبری بومی، از تمامی شرکت‌ها و شخصیت‌های علاقه‌مند به همکاری در توسعه اپلیکیشن یاد شده دعوت کرده تا به این شرکت ملحق شوند.
از تاریخ ۷ مهرماه ۱۳۹۶ در حال حاضر با نصب اپلیکیشن‌های iOS و اندروید ویز می‌توانید بدون نیاز به ابزار تغییر دهنده آی پی آن را باز کرده و از خدماتش استفاده کنید. البته به نظر می‌رسد که این موضوع برای تمامی سرویس‌های ارائه دهنده اینترنت صادق نیست، و کاربران بعضی سرویس‌ها همچنان به ویز دسترسی ندارند.
وزیر ارتباطات در فروردین ۱۴۰۰ در مصاحبه با خبرگزاری ایرنا اظهار داشت که اپلیکیشن مسیریاب «ویز» فیلتر نشده و عدم دسترسی به آن به‌دلیل تحریم است. محمدجواد آذری‌جهرمی در یکی از اتاق‌های گفت وگوی فضای مجازی کلاب هاوس که درباره فعالیت مسیریاب‌های بومی تشکیل شده بود، درباره فیلتر شدن «ویز» (Waze) با هدف رشد مسیریاب‌های بومی گفت: این مسیریاب خارجی فیلتر نشده بلکه ایران را تحریم کرده است. تحریم نیز به این دلیل است که این اپلیکیشن دیتاهای خود را روی کلادهایی (Cloud فضای ابری) برده است که IP ‌های ایران را بسته‌اند.
به دستور قضایی استفاده از اپلیکیشن مسیریاب ویز برای تاکسی‌های اینترنتی فعال در کشور از تاریخ ۳۰ آبان ماه ۱۳۹۶ ممنوع خواهد بود. در همین راستا تاکسی یاب‌های اینترنتی در اطلاعیه‌ای از رانندگان خود خواسته‌اند که از این پس از اپلیکیشن مسیریاب ویز استفاده نکنند.
در این اطلاعیه‌ها آمده که به دستور مقام قضایی، از تاریخ مشخص شده تمام اپلیکیشن‌های درخواست خودرو موظف به منع استفاده از مسیریاب ویز توسط کاربران خود هستند.
بر این اساس تاکسی یاب‌های اینترنتی از رانندگان خود خواسته‌اند که برای جلوگیری از غیرفعال شدن اپلیکیشن، درصورتی که ویز را روی موبایل خود دارند تا قبل از ۳۰ آبان ماه به حذف این مسیریاب اقدام کرده و در عوض از سایر مسیریاب‌های جایگزین و بومی استفاده نمایند.
محمدجواد آذری جهرمی در نوروز ۱۴۰۰ در یکی از اتاق‌های گفت‌وگوی فضای مجازی کلاب هاوس که درباره فعالیت مسیریاب‌های بومی تشکیل شده بود، درباره فیلتر شدن «ویز» (Waze) برای رشد مسیریاب‌های بومی گفت: این مسیریاب خارجی فیلتر نشده بلکه ایران را تحریم کرده است. تحریم نیز به این دلیل است که این اپلیکیشن دیتاهای خود را روی کلادهایی  برده است که IPهای ایران (آدرس اینترنت) را بسته‌اند.
به گزارش ایرنا، وزیر ارتباطات افزود: دو مسیریاب بومی "نشان" و "بلد" در یک فضای واقعا رقابتی رشد کردند نه بر اساس فیلترینگ یک اپلیکیشن خارجی.
آذری جهرمی با تاکید بر این که عمده از دسترس خارج شدن "ویز" موضوع بستن IPهای ایران است، گفت: البته معنای حرف من این نیست که سیاست‌های فیلترینگ در کشور حساب و کتابی دارد، بلکه موضوع "ویز" فیلتر نیست. موضوع بعدی این است که برخی مسئولان اذعان می‌کنند که مسیریاب‌ها می‌توانند نقاط ترافیکی را به سمت‌های خاص سوق دهند و ایجاد ترافیک کنند یا جایی را در مناطق شهری به نوعی با سرریز کردن ترافیک‌ها مختل کنند، صاحبان مسیریاب‌ و نقشه‌های بومی باید درباره این مسئله صحبت و آن را شفاف کنند.
پس از فیلتر ویز و قانون منع استفاده از آن، بعضی از رانندگان از موقعیت‌یاب‌های داخلی نشان و بلد استفاده می‌کنند. با این‌حال بسیاری از رانندگان نیز کماکان با استفاده از فیلترشکن از مسیریاب ویز استفاده می‌کنند. ضمنا از اواخر سال ۱۳۹۹ گوگل مپس نیز سرویس مسیریابی خود را برای ایران فعال کرده است.
وبگاه رسمی