انقلاب ثور
انقلاب یا کودتای ۷ ثور (اُردیبِهشت ۱۳۵۷) مطابق (۲۸–۲۷ آوریل ۱۹۷۸) انقلابی بود به رهبری حزب دموکراتیک خلق افغانستان مورد حمایت شوروی، علیه حکومت محمد داوود خان رئیس‌جمهور افغانستان که در ۷ ثور ۱۳۵۷ اتفاق افتاد و داوود خان همراه اعضاء خانواده‌اش در کاخ ریاست جمهوری کشته شدند. این انقلاب منجر به ایجاد دولتی با حضور نورمحمد تره‌کی به‌عنوان رئیس‌جمهور (دبیر کل شورای انقلاب) شد. داوود خان، خود با فروانداختن حکومت پسر کاکا (عمو) آخرین پادشاه افغانستان، محمد ظاهرشاه، در سال ۱۹۷۳ به قدرت رسیده بود. ثور، نام دری برای دومین ماه از فصل بهار در سالنامه فارسی است. این شورش هم در این ماهِ از سال صورت گرفت و از همین رو نام خودش را از این ماه وام گرفت. این شورش بهانه‌ای برای دخالت نظامی ارتش سرخ شوروی در سال ۱۳۵۸ (۱۹۷۹) و جنگ‌های نه ساله (۱۳۵۸–۱۳۶۷) میان مجاهدین افغانستان و شوروی شد.
با حمایت و مساعدت حزب کوچک سیاسی دموکراتیک خلق افغانستان (ح.د.خ.ا)، محمد داود خان در کودتای بدون خونریزی ۲۶ سرطان ۱۳۵۲ با سرنگونی نظام سلطنتی، قدرت را از پسر عموی خود ظاهر شاه به‌دست گرفت و با تاسیس نظام جمهوری ریاستی، اولین رئیس‌جمهور افغانستان شد.
رئیس جمهور داوود متقاعد شده بود که روابط نزدیکتر و حمایت نظامی اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان اجازه می‌دهد تا سرزمینهای پشتون در شمال غربی پاکستان را تحت کنترل خود درآورد. با این حال، داوود که به ظاهر متعهد به سیاست عدم تعهد بود، از تلاش های شوروی برای دیکته سیاست خارجی افغانستان ناآرام شد و روابط بین دو کشور رو به وخامت گذاشت.
در دولت سکولار داوود، جناح‌بندی و رقابت در حزب دموکراتیک خلق افغانستان توسعه یافت و دو جناح اصلی خلق و پرچم به میان آمدند. داوود خان در مرحله نخست حکومت خود از حزب خلق استقبال نیک نمود. نیمی از وزیران داوود خان از اعضای حزب پرچم بودند. او پس از آشوب در پنجشیر به پاکستان سفر نمود و روابط را با کشورهای اسلامی آغاز کرد. از آن پس اختلاف‌ها میان حکومت داوود خان و حزب خلق آغاز شد. او در سال ۱۳۵۴ درسیاست خود تغییراتی ایجاد کرد و حزب را بنام ملی غورزنگ ساخت. از آن پس اختلافات میان داوود خان و حزب خلق تشدید شد. در ۱۷ آوریل ۱۹۷۸، یکی از اعضای برجسته پرچم، میر اکبر خیبر، قتل رسید. اگرچه دولت با صدور بیانیه‌ای از ترور وی ابراز تأسف کرد اما نورمحمد تره‌کی از دبیرکل ح.د.خ.ا متهم کرد که خود دولت مسئول است، نظری که بین بسیاری از روشنفکران کابل مشترک بود. رهبران ح.د.خ.ا ظاهراً ترس داشتند که داوود قصد دارد آنها را از بین ببرد.
در ۵ ثور/اردیبهشت سال ۱۳۵۷، هنگام تشییع جنازه خیبر اعتراضاتی علیه دولت آغاز شد و اندکی پس از آن بیشتر رهبران حزب ح.د.خ.ا، از جمله ببرک کارمل، توسط دولت دستگیر شدند. در این میان حفیظ‌الله امین محبوس نگردید و در بازداشت خانگی قرار گرفت. امین پیش از آن به سمت مسئول فعالیت‌های حزب در نیروهای مسلح افغانستان منصوب گردیده بود. او نظر به وضعیتی که داشت کودتا را چند ماه‌ پیش برنامه‌ریزی نموده بود و چشم‌ به‌راه یک اشاره بود.
در شب ۷ ثور ۱۳۵۷ امین بواسطه عبدالرحمن خواهرزاده خود دستور کودتا را بدون تایید دیگر سران حزب به فرمانده محمداسلم وطنجار رسانید و او هم به‌سرعت به دیگر اعضا حزب را اطلاع داده، همراه فرمانده عبدالقادر که رئیس نیروهای های هوایی بود، کوتا را آغاز کردند.
اقدامات مقدماتی کودتا در ماه آوریل انجام شد. یکی از فرماندهان واحد تانک تحت فرماندهی محمد داوود به او از حمله احتمالی به کابل در آینده نزدیک هشدار داده بود. به توصیه این فرمانده، برای جانب احتیاط باید یک واحد از تانک‌ها در اطراف ارگ مستقر می‌شد؛ محمد داوود با این پیشنهاد موافقت نمود. این فرمانده که قبلا توسط محمد اسلم وطنجار به کودتاچیان پیوسته بود، در روز ۷ ثور، به دستور وطنجار به نیروهایش دستور حمله را داد و تانک اسلحه‌های خود را به سمت کاخ چرخانده، آنرا زیر آتش گرفتند.
به گفته یک شاهد عینی، اولین نشانه‌های کودتای قریب الوقوع در کابل، در حدود ظهر روز ۷ ثور مشاهده می‌شد که شامل ورود یک ستون تانک به سمت شهر که از دود شان شناخته می‌شد، افراد مسلح در نزدیکی وزارت دفاع و محافظت از تقاطع اصلی آریانا. اولین تیرهای شنیده شده در نزدیکی وزارت داخله در مرکز شهر نو کابل بود، جایی که ظاهرا یک گروه از پولیس با ستون دوم تانک در حال پیشروی مقابله می‌کرد؛ از آنجا جنگ به مناطق دیگر شهر گسترش یافت. بعد از ظهر همان روز، چند فروند هواپیمای جنگنده سوخو سو-۷، تحت فرماندهی عبدالقادر به سمت کاخ با موشک شلیک کردند. در اوایل شب، اطلاعیه‌ای از رادیو افغانستان متعلق به دولت با صدای محمد اسلم وطنجار پخش شد كه پیروزی حزب دموکراتیک خلق و سرنگونی رژیم داوود خان را اعلان می‌کرد. استفاده از کلمه خلق و ارتباط سنتی آن با کمونیستها در افغانستان، روشن ساخت که حزب دموکراتیک خلق افغانستان رهبری کودتا را بر عهده داشته که ایستگاه رادیو کابل را تصرف کرده بودند.
حملات هوایی به کاخ حدود نیمه شب شدت گرفت و شش فروند سوخو سو-۷ به طور مکرر با حملات موشکی شان شهر را روشن کرده‌بودند. صبح روز بعد، ۸ ثور، کابل بیشتر ساکت بود، اگرچه هنوز صدای شلیک در ضلع جنوبی شهر شنیده می‌شد. هنگامی که مردم کابل از خانه‌های خود خارج می شدند، فهمیدند که کودتاچیان کنترل کامل شهر را در دست دارند و مطلع شدند که رئیس جمهور داوود خان و برادرش نعیم خان صبح زود آن روز در ارگ کشته شده‌اند. گروهی از سربازان کاخ آسیب دیده را محاصره کرده بودند و خواستار تسلیمی آنها شده بودند؛ در عوض، داود و نعیم، تپانچه در دست، از قصر به سمت سربازان شلیک کردند و مورد اصابت گلوله قرار گرفتند و کشته شدند. علاوه بر این، غلام حیدر رسولی وزیر دفاع کابینه داوود، عبدالقادر نورستانی وزیر داخله و سید عبدالله معاون رئیس جمهور نیز کشته شدند.
این کودتا پایان قدرت سلسله بارکزی پس از ۱۵۲ سال بود که در هفت ثور/اردیبهشت سال ۱۳۵۷ با رهبری حزب دموکراتیک خلق افغانستان پیروز گردیده، داوود خان به همراه ۳۰ نفر از اعضای خانواده‌اش تیر باران گردیدند.
حزب دموکراتیک افغانستان دارای دو بال بود که بال چپ را نورمحمد ترکی و بال راست را ببرک کارمل رهبری می‌نمودند. بزودی اختلاف‌های فکری میان دو بال حزب تشدید پیدا کرد و اعضای حزب در بال راست به زندان انداخته شده و حدود ده هزار نفر از اعضای آن تیر باران، گریخته یا تبعید گردیدند. بدین‌ترتیب در کشور دستگاه تک حزبی روی کار آمد که با دستگاه سلطنتی پیشین فرقی نداشت. به جز رهبران احزاب اسلامی که به پاکستان گریخته بودند رهبران سایر حزب‌های مترقی از قبیل طاهر بدخشی، مجید کلکانی، حرالدین باعث، دکتر زرغون و غیره تیر باران شدند. بزودی اختلاف‌ها میان حفیظ الله امین و ترکی پدیدار شد تا آنکه امین، ترکی را ازبین برد و خود بر مسند زمامداری نشست. در این مدت؛ جنگ‌های درونی به رهبری حزب‌های اسلامی در کشور به اوج خود رسیده بود. نا امنی سراسر کشور را فراگرفته بود. در این میان نیاز بود تا طرفدارانِ ترکی با ببرک کامل متحد گردیده و در برابر حفیظ الله امین یکجا به مبارزه برخیزند. در ۶ جدی/دی سال ۱۳۵۸ این دو گروه با همکاری اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی دوباره به مسند زمامداری نشستند؛ اما دیگر دیر بود و جنگ درونی به اوج خود رسیده و بنیادگرایان با همکاری کشورهای غربی و حکومت پاکستان قطعات منظم ارتش‌های ملیشه را تنظیم نموده بودند. کشورهای غربی که سال‌ها پیش برنامه داشتند تا چگونه روس‌ها را در جنگ با افغانستانی‌ها ازبین ببرند فرصت را مناسب یافتند تا رهبری این جنگ را به عهده گیرند. در این جنگ ۱۲۵ کشور اسلامی و بلوک غرب مجاهدین را همکاری نموده در پاکستان دفترها باز نمودند.