hotchpotch/miracl-hf-unified huggingface dataset:
بنای جوانمرد علی
بنای جوانمرد علی قصاب مربوط به اوایل دوره تیموریان است و در شهرستان نیشابور، بخش میان‌جلگه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۴۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
چراغعلی تپه مارلیک (روستای نصفی)
چراغعلی تپه مارلیک (روستای نصفی) مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان رودبار، رحمت آباد بلوکات واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
موشلان تپه (اسماعیل‌آباد)
موشلان تپه (اسماعیل‌آباد) مربوط به هزاره ۵ قبل از میلاد است و در شهرستان ساوجبلاغ، بخش مرکزی، روستای اسماعیل‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
دنا (روستا)
روستای دنا مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان دنا، روستای خونگاه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۷۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد جامع داراب
مسجد جامع داراب از ان دوره سلجوقیان است و برپایه برخی گزارشهای کهن این سازه نخست آتشکده ای در زمان ساسانیان بوده ک در روند اسلامی سازی ایران به دستاویزی عربان به مسجد دگردیسه گشته و در داراب، درون شهر ساخته شده و این سازه در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۹۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران نگاشته و به ثبت رسیده است. این مسجد تنها مسجد دارای چهار مناره در جهان می‌باشد.
پل بزرگ یاتاوه
پل بزرگ یاتاوه مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان دنا، بخش یاتاوه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۷۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
غار دوفیری
اشکفت دوفیری مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان دنا، روستای بن‌زرد سفلی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۷۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاروانسرای فتحعلیشاهی
کاروانسرای فتحعلیشاهی مربوط به دوره قاجار است و در کیلومتر ۳۷ مسیر جاده تهران ساوه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۵۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تخت شاه نشین (پایه پل)
تخت شاه‌نشین (پایه پل) مربوط به دوره هخامنشی است و در شهرستان دنا، جنوب غربی یاتاوه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۷۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تپه پار
تپه پار مربوط به سدهٔ ۶ و ۸ ه‍.ق است و در ۱۲ کیلومتری جنوب غربی ساوه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
گورستان پای چل
قبرستان پای چل مربوط به هزاره دوم قبل از میلاد است و در شهرستان دنا، روستای کرمی، بخش سی سخت واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۷۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه خسرو
تپه خسرو یا تل خسرو مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد است و در پنج کیلومتری جنوب یاسوج، روستای تل خسرو در شهرستان بویراحمد واقع شده‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
بومیان تل خسرو را به کیخسرو فرزند سیاوش از پادشاهان کیانی نسبت می‌دهند و افسانه این تل، قرن‌ها سینه به سینه نقل شده و اکنون نیز در بین مردم بومی ساری و جاری است. اعتقاد بر این است که پس از آنکه به کیخسرو سروش الهی می‌رسد، به دشت یاسوج می‌آید و به سوارانش دستور می‌دهد هر کدام توبره‌ای خاک بر روی هم بریزند تا تپه‌ای شکل بگیرد. آنگاه کیخسرو بر بالای تل می‌رود و لهراسب را به جانشینی خود انتخاب می‌کند. بومیان می‌گویند زال نیز در جای دیگری از این دشت با سپاهیانش تلی می‌سازد که هنوز هم آن را «تل زال» یا «تل زالی» می‌نامند. بر اساس این افسانه که در شاهنامه فردوسی نیز بدان اشارت شده، کیخسرو پس از آن که تاج شاهی را بر سر لهراسب می‌گذارد، به غاری در دنا که اکنون نیز با نام غار کیخسرو جاودان مانده، می‌رود و عروج می‌کند و عمر جاودانه می‌یابد.درباره غار کیخسرو
افسانه‌ی کیخسرو، شنیدنی و ناشناخته
تپه ملاکائیه (کوشک ملاکائیه)
تپه ملاکائیه (کوشک ملاکائیه) مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد است و در شهرستان دنا، بخش مرکزی، ۱ کیلومتری روستای بادنگان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه شهداء
تپه شهداء مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد است و در شهرستان یاسوج، روستای گنجه‌ای کهنه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۵۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه مهره‌ای
تپه مهره‌ای مربوط به هزاره ۴ و ۳ قبل از میلاد است و در شهرستان بویر احمد، روستای سرسقاوه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۷۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه دم چنار
تپه دم چنار مربوط به هزاره ۴ و ۳ قبل از میلاد است و در شهرستان دنا، بخش کبکیان، دهستان دم چنار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۷۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه ماسور
تپه ماسور مربوط به هزاره ۶ تا دوره ساسانیان است و در شهرستان خرم‌آباد، محله ماسور واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۵۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه منصور باغی
تپه منصور باغی مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان بجنورد، شمال شرقی تازه‌قلعه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۸۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه داشلی علوم
تپه داشلی علوم مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان بجنورد، غرب یک صعودبالا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه سرخرمن
تپه سرخرمن مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان تا دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان مانه و سملقان، روستای برج واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه جلال‌الدین
قلعه جلال‌الدین مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در نزدیکی شهرستان گرمه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۷۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. قلعه جلال‌الدین که از سنگ و آجر و گچ ساخته شده، عبارت است از شش برج و چند یورت که قطرا از شمال به جنوب اطول از مغرب به شرق است.
قلعه جلال‌الدین در حدّفاصل جاده گرمه به جاجرم، بر روی تپه نسبتاً مرتفع سنگی قرار گرفته‌است. این قلعه با پلانی شش گوش، دارای شش برج مدور در اطراف است و درِ ورودی آن در ضلع جنوبی قرار دارد که در گذشته عمارتی نیز بالای درِ ورودی قرار داشته‌است.
این قلعه در داخل از چهار اتاق در میان برج‌ها ساخته و خمره‌هایی نیز در بدنه دیوارهای داخلی جهت جمع‌آوری آب و آذوقه ایجاد شده‌است. در ضلع جنوبی و سمت راست درِ ورودی این قلعه راه پله‌ای جهت دسترسی به برج‌های نگهبانی قرار دارد و روزنه‌هایی در تمام طول دیوارهای اطراف و برج‌ها نیز ایجاد شده‌است. در پایین و ضلع جنوب غربی قلعه چشمه آب شیرینی وجود دارد که آن نیز موسوم به جلال‌الدین می‌باشد و آب آن به طرف جنوب شرق و به طرف جاجرم جریان دارد. عمده مصالح این قلعه از سنگ و ملاط ساروج و در بعضی نقاط از آجر می‌باشد. ارتفاع برج‌ها و دیوارهای آن حدود ۱۲ متر می‌باشد. این قلعه در گذشته دو یا سه طبقه بوده که این قلعه را به شهر جاجرم متصل می‌ساخته‌است.
درون قلعه در طرف شمال غربی، چاهی است مخصوص آب قلعه که حالا تقریباً بیست ذرع عمق دارد و پیداست که پر شده‌است. آنچه معلوم می‌شود چون چشمه بزرگی است، دامنه تپه‌ای که قلعه بالای آن ساخته شده منفجر است، این چاه پایابی بوده که آب از آن با مشک بالا می‌آورده‌اند. در دهنه چاه صناعت و بنایی نشده همان حفره است و در اطراف چاه آثار کلنگ دیده نمی‌شود؛ مثل این که این دهنه طبیعی است.
نظریات مختلفی در خصوص این که این قلعه متعلق به چه کسی می‌باشد، وجود دارد. عده‌ای این قلعه را به جلال‌الدین سلجوقی و عده‌ای آن را به جلال‌الدین؛ بنیان‌گذار سلسله جلالیه نسبت می‌دهند اما نظریه‌ای که در حال حاضر مطمئن‌تر و محتمل‌تر از بقیه به نظر می‌رسد این است که قلعه جلال‌الدین یک قلعه نظامی است که مربوط به قرن هفتم هجری قمری می‌باشد و آن را به سلطان جلال‌الدین خوارزمشاه نسبت می‌دهند. بر اساس این نظریه به نظر می‌رسد که این قلعه به دستور سلطان جلال‌الدین و در هنگام حمله مغول به ایران و در جریان جنگ و گریزهای سلطان جلال‌الدین و در زمانی که وی پس از مرگ پدرش در جزیره آبسکون (آشوراده کنونی) از جانب مازندران به سمت شرق ایران حرکت نمود تا خود را برای مقابله با سپاهیان مغول آماده سازد، ساخته شده باشد.
تپه ارک پایین
تپه ارک پایین مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان بجنورد، جلگه آلما نیشان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۸۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه ارک کوچک
تپه ارک کوچک مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان بجنورد، روستای داشلی قلعه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۸۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه ارگ بزرگ
تپه ارگ بزرگ مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان بجنورد، روستای داشلی قلعه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۹۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه خشتلی
تپه خشتلی مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان مانه و سملقان، شمال غرب آشخانه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۸۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاخ اختصاصی گرگان
کاخ اختصاصی گرگان یا کاخ موزه گرگان یا کاخ سلطنتی گرگان مربوط به دوره پهلوی اول اول است و در گرگان، پارک شهر (کتابخانهٔ سابق) واقع شده‌است. کاخ شهر گرگان که یکی از ۱۲ کاخ خانواده پهلوی در کشور و محل اقامت این خانواده در منطقه بوده‌است، پس از مرمت به کاخ موزه گرگان تبدیل شده‌است. این کاخ موزه اولین موزه شمال، چهارمین موزه تخصصی باستان‌شناسی و بیست و چهارمین موزه کشور محسوب می‌شود. این بنا در سال ۱۳۴۳ به عنوان موزه گشوده می‌شود و تا سال ۱۳۶۱ دایر می‌ماند و پس از بازسازی دوباره افتتاح می‌شود. این بنا که در دو طبقه به سبک اروپایی ساخته شده، در سال ۳۱۷ به دستور رضاخان در کنار مجموعه‌ای از ساختمان‌های اداری در آن سال‌ها از جمله شهرداری، ثبت احوال، مدرسه ایرانشهر و اداره پست گرگان بنا شد. این اثر در تاریخ به شمارهٔ ثبت ۱۵۳۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است و با مرمت و بازسازی در افتتاح شده‌است. کاخ موزه گرگان شامل دو بخش همکف و طبقه بالاست که در طبقه همکف ۳۰ تن از مشاهیر استان گلستان از قرن سوم تا دوره معاصر همراه با تندیس معرفی شده‌اند که به بخش مشاهیر مشهور است و در طبقه یک صد قلم از لوازم و اشیای دوره پهلوی و همچنین استراحتگاه خانواده پهلوی در معرض دید علاقه‌مندان قرار گرفته‌است.۱۳۸۴ تاریخ گرگان از دوران باستان تا عصر حاضر (مجموعه مقالات)، کاخ موزه گرگان(۱۳۶۱–۱۳۴۳ ش) قربانعلی عباسی، انتشارات برگ زیتون، تهران، صص ۱۹۲–۱۸۱
سردر ورودی پادگان
سر در ورودی پادگان مربوط به دوره پهلوی است و در گرگان، لشکر ۳۰ گرگان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۳۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
امامزاده عسگری
امامزاده عسگری مربوط به دوره تیموریان - صفویه است و در گیغان، ۳۰۰ متری جنوب غرب شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۷۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
کاروانسرای لات
کاروانسرای لات مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان رشت، روستای سراوان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۶۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تپه قلعه جاجرم
تپه قلعه جاجرم مربوط به صدر اسلام- دوره ایلخانی است و در جاجرم، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۹۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تپه رباط عشق
تپه رباط عشق مربوط به پیش از دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان جاجرم، روستای رباط عشق واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد جامع جاجرم
مسجد جامع جاجرم مربوط به سدهٔ ۴ ه.ق است و در جاجرم، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۸۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه قره قانلو
تپه قره قانلو مربوط به سدهٔ ۷ ه.ق است و در شهرستان مانه و سملقان، روستای قرقانلو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه بچه دره سفلی
تپه بچه دره سفلی مربوط به هزاره ۱- دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان بجنورد، جنوب بچه دره سفلی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۹۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه کهنه قلعه شهرآباد
تپه کهنه قلعه شهرآباد مربوط به هزاره ۱- دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان مانه و سملقان، روستای شهرآباد کرد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۹۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
پس تپه
پس تپه مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان بجنورد، بین قلعه محمدی و چشمه محمد بیک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۲۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه شهرآوا
تپه شهرآوا مربوط به هزاره سوم و ۴ قبل از میلاد است و در شهرستان مانه و سملقان، زمین‌های دشت آشخانه، حاشیه قاضی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۸۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مجموعه امیربنده کلاچای
مجموعه امیربنده کلاچای در رودسر، حومه کلاچای واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۶۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آرامگاه امامزاده مهدی
بقعه امامزاده مهدی (ابوالعلی) مربوط به دوره صفوی است و در تفرش، مرکز شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۳۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد جامع رشتخوار
مسجد جامع رشتخوار مربوط به دوره خوارزمشاهی - دوره تیموری است و در ۷۰۰ متری جنوب شرق شهر رشتخوار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۳۴۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
آرامگاه امامزاده شاهزاده محسن
بقعه امامزاده شاهزاده محسن مربوط به سدهٔ ۸ و ۹ ه.ق است و در شهرستان اراک، روستای مشهد گرمه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۶۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد اسماعیل بیگ
مسجد اسماعیل بیگ مربوط به دوره صفوی است و در بناب، خیابان بهشتی (دریا) و پشت آموزش و پرورش واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۱۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
آب‌انبار شش بادگیر
آب‌انبار شش بادگیر مربوط به دوره معاصر است و در یزد، محله شش بادگیری، کوچه شش بادگیر واقع شده و این اثر در تاریخ ۴ فروردین ۱۳۵۷ با شمارهٔ ثبت ۱۶۰۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
آب‌انبار شش بادگیر در محله‌ای به همین نام در شهرستان یزد قرار دارد. این بنا دارای دو ورودی (یکی در شمال و دیگری در جنوب مخزن)، شش بادگیر و مخزن بزرگی به حجم دو هزار متر مکعب است. این آب‌انبار پنجاه و پنج پله دارد. ورودی آب‌انبار در قسمت جنوبی است و بین پله‌های بیست و پنج و بیست و شش آن، از بالا یک هشتی با سنگ‌فرش آجری قرار دارد و طاق آب‌انبار بعد از هشتی شروع می‌شود. شیر آن نیز در قسمت ورودی شمالی است. ورودی شمالی نسبت به مخزن شیر، قرینه ورودی جنوبی است. آب‌انبار دارای گنبد تخم مرغی شکل است.
ارتفاع مخزن آب آن ۶/۱۲ متر و ارتفاع بادگیرها ده متر است. آب‌انبارها از جمله تأسیسات وابسته به قنات هستند که برای ذخیره‌سازی در زمستان و استفاده در تابستان کاربرد داشته‌اند. این آب‌انبار بزرگ و پرحجم بالغ بر ۲٬۰۰۰ متر مکعب گنجایش داشته و دو عدد شیر یا راه دسترسی به شیر آب‌انبار دارد که یکی برای استفاده مسلمین و دیگری برای استفاده اقلیت مذهبی زرتشتی می‌باشد.
این آب‌انبار دارای شش بادگیر است، سه بادگیر آن از ابتدا ساخته شده بود و سه بادگیر دیگر بعدها به آن الحاق شده‌است. با کمی دقت در شکل بادگیرها تفاوت سه بادگیر قدیمی با دیگر بادگیرهای آن مشهود است. شش بادگیر آب‌انبار با توجه به شرایط اقلیمی و جهت باد در این منطقه به شکل ۸ وجهی می‌باشند. برای شهرهای کویری همچون یزد ارزش آب بیش از هر جای دیگر احساس می‌شود. در این شهر بیش از ۷۵ آب‌انبار وجود دارد ۱۸۰سال پیش در دوره قاجاره ساخته شده‌است.
آب‌انبار کوشک نو
آب‌انبار کوشک نو مربوط به دوره صفوی است و در یزد، خیابان سید گلسرخ، کوچه آب‌انبارکوشک نو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۰۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
آب‌انبار وقت ساعت
آب‌انبار وقت ساعت مربوط به دوره صفوی است و در یزد، خیابان مسجد جامع، کوچه سید رکن الدین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۱۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آب‌انبار دو دهنه
آب‌انبار دو دهنه مربوط به اواخر دوره صفوی است و در یزد، خیابان قیام، ضلع جنوبی خیابان بازار مسگری واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آب‌انبار وزیر
آب‌انبار وزیر مربوط به سدهٔ ۱۲ ه.ق است و در یزد، خیابان مسجد جامع کبیر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۱۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
برج سنگی روستای میدانک
برج سنگی روستای میدانک مربوط به سدهٔ ۷ و ۸ است و در ۶۰ کیلومتری کرج واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۹۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. برج آرامگاهی میدانک یا برج تهمینه از مهم‌ترین آثار تاریخی آسارای کرج است. بنای آرامگاهی معروف به برج میدانک که در نزد اهالی به برج تهمینه شهرت دارد، مدفن یکی از قلعه‌بانان یا اعضای خاندان پادوسپان (۹۷۵- ۱۰۱۴ هجری شمسی) از حکام محلی منطقه رویان در خلال قرن‌های هشتم تا نهم هجری قمری است.
معماری بنا شبیه بناهای دوران مغول است. شیوه ساختمانی بنا، آن را در ردیف برج‌­های آرامگاهی قرن هفتم هجری قرار می­‌دهد.
بنای سنگی برج میدانک یا برج تهمینه، مقبره‌ای است با پلان ۸ ضلعی با یک ایوان پیش آمده در سمت غرب، پهناوری ورودی ایوان حدود ۳ متر است و با ضخامت دیوارهای طرفین به ۶۰ متر می‌رسد. فضای داخلی برج دارای پلان مربع شکل است که چهار قوس عقب نشسته آن در هر ضلع، پلان چلیپایی را در ذهن تداعی می‌کند. بنا دارای تزییناتی از جمله کاربندی و قطاربندی‌های داخل فضای ایوان و بقعه است. پوشش برج به صورت گنبدی دوپوش مخروطی و رک بوده است که در حال حاضر، پوشش بیرونی از بین رفته و تنها پوش زیرین باقی مانده است. مصالح به کار رفته در ساخت برج نیز، سنگ، گچ و نوعی ملاط ساروج است.
برج و باروی شهر قزوین
برج و باروی شهر قزوین مربوط به دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۲۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آب‌انبار حاج آقا رضا
آب‌انبار حاج آقارضا مربوط به دوره صفوی است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این آب‌انبار که به همت حاج‌آقا رضا ذوالقدر جهرمی حاکم وقت و به روایتی توسط یکی از متمولین محله‌ی گازران به نام حاج‌آقا رضا بنا شده به همین نام نیز معروف شده است و اکنون در جنوب غربی جهرم، در حاشیه‌ی میدان آیت‌الله حق‌شناس قرار دارد.
ساختمان آب‌انبار حاج‌آقا رضا به صورت دوازده‌ضلعی با یک گنبد ۴متری روی آن است. مخزن این آب‌انبار گرد و حدود ۱۱۰متر مساحت و ۷متر عمق دارد و ۶دریچه و ۱۲ناودان در بالای هر ضلع است که آب سقف را به وسیله‌ی آنها به سمت مخزن هدایت می‌کردند. در داخل مخزن همچنین سنگ‌هایی در یک امتداد بیرون زده که از آنها به عنوان پله استفاده می‌کرده‌اند. بعضی از این سنگ‌ها در عمق خاصی نصب شده و از آنها به عنوان شاخص و تعیین میزان آب مخزن استفاده می‌شده است.
آرامگاه امامزاده قاسم (شاهوارق)
بقعه امامزاده قاسم (شاهوارق) مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان تفرش، روستای شاهوراق واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۴۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد زیرده
مسجد زیرده مربوط به سدهٔ ۱۰ است و در اردکان، محله زیرده واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۲۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آرامگاه سید امین الدین
آرامگاه سید امین الدین مربوط به سدهٔ ۷ ه‍.ق است و در شمال شهرستان کازرون واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۹۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه حاجی مهیا
خانه آقای حاجی مهیا مربوط به دوره قاجار است و در شیراز ـ محله بی بی دختران، خیابان لطفعلیخان زند واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۰۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه حسن حبیبی و سعادت
خانه آقایان حسن حبیبی وسعادت مربوط به دوره قاجار است و در شیراز، خیابان لطفعلیخان زند ـ پلاک ۴ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۶۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه آقای حسنی اردکانی
منزل آقای حسنی اردکانی مربوط به دوره قاجار است و در شیراز، خیابان لطفعلیخان زند، کوچه ۱۲ امام واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۰۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه حسنی اردکانی که درخیابان لطفعلی خان زند واقع شده است در سال ۱۳۵۷ خورشیدی به شماره ۱۶۰۱ درفهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است
مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان فارس، گفت: مرمت خانه تاریخی حسنی اردکانی شیراز که متعلق به دوره قاجاریه است با ۹۰ درصد پیشرفت فیزیکی دردست انجام است.
فریدون فعالی بیان داشت: با توجه به ارزش‌های تاریخی ومعماری خانه حسنی اردکانی عملیات مرمت این خانه تاریخی از محل اعتبارات سال گذشته و ازاواسط اسفند ماه ۹۰ آغازشد وهم اکنون مراحل پایانی آن نزدیک است.
احیای پوشش پشت بام این بنا همراه با تعویض تیرهای فرسوده، مرمت و تعویض شیر سرهای چوبی و اجرای آجرکاری دربخش‌های مورد نیازازمهمترین اقداماتی است که درمرمت این خانه تاریخی به مرحله اجرا درآمده است.
از تزئینات این خانه ارزشمند تاریخی می‌توان به سقف‌های چوبی منقوش، آجرکاری و کاشیکاری سنتی، گچبری‌های زیبا و درک‌ها و ارسی‌ها با شیشه‌های رنگی، مشبک‌های سنگی و چلنگری اشاره کرد.
خانه ضیائیان
خانه ضیائیان مربوط به دوره قاجار است و در شیراز، خیابان قاآنی ـ کوچه مقنی‌ها ـ پ۱۲ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۰۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.خانه تاریخی ضیائیان شیراز از آن رو دارای اهمیت است که فارغ از ارزش بالای تاریخی آن، می‌توان گفت که این خانه به یکی از خاندان اصیل و قدیمی ایرانی بازمی گردد و همین نکته بسیار ارزشمند می‌باشد. گرچه که در معماری خانه ضیائیان خبری از اشرافی گری و تزئینات تجملاتی داخلی از جمله گچبری، آینه کاری و ... نیست امّا با وجود کاشی کاری‌های زیبا می‌توان آن را در نوع خود بی‌نظیر دانست.
خانه ضیائیان شیراز به دلیل وجود رنگ‌های ناب، کاشی کاری‌های بی‌نظیر از چندین سال قبل به هنرسرای شیراز نامگذاری شده‌است و بازدید از آن را رایگان اعلام نمودند. این خانه در سال 1383 توسط شهرداری از مالک وقت خریداری شد و بعد از آن با همکاری اداره میراث فرهنگی-اجتماعی مورد مرمت قرار گرفت. بعد از مرمت در سال 1387 کارگاه‌هایی برای هنرهای سنتی در این هنرسرا برگذار گردید.
اما در حال حاضر این بنای تاریخی به ادارهٔ بازآفرینی محلات شهری شهرداری شیراز تعلق دارد و امکان بازدید از آن وجود دارد.
پل صلوات‌آباد
پل صلوات آباد مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار است و در شهرستان بیجار، روستای صلوات‌آباد، بر روی قزل‌اوزن واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۰۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
پل صلوات‌آباد در ۱۵ کیلومتر جادۀ آسفالتۀ بیجار-تکاب در روستای صلوات‌آباد بر روی رودخانۀ قزل‌اوزن احداث شده‌است. پل صلوات‌آباد در مسیر ارتباطی سلطانیه و زنجان با دیگر شهرهای غرب کشور از جمله بهار در استان همدان، و نیز کرمانشاه و سنندج قرار دارد.
تاریخ دقیق ساخت پل صلوات‌آباد مشخص نیست، اما بنا بر شواهد معماری گمان رفته که این پل با عناصر ویژۀ دوران صفویه و به ویژه سنگ‌های حجاری‌شده و الگوهای معماری این دوران احداث شده، و در دوره‌های بعدی مرمت شده‌باشد.
پل صلوات‌آباد دارای قوس‌های تیزه‌دار و سکوهای متعدد است و در ساخت آن اصول پل‌سازی معماری ایران به‌طور کامل رعایت شده‌است. این پل دارای ۹ چشمه است که اندازۀ دهانه‌های آن با یکدیگر متفاوت است. طول پل ۱۳۰ متر و ارتفاع آن بسته به موقعیت و توپوگرافی محل، بین ۸/۴ تا ۱۲ متر متفاوت است.
در سال ۱۳۷۵ خورشیدی بر اثر بروز سیلاب پل دچار تخریب و ویرانی بزرگی شد. در اوایل دهۀ ۱۳۸۰ عملیات مرمت و تعمیر از سوی میراث فرهنگی استان کردستان بر روی پل صلوات‌آباد انجام شد.
کلیسای سورپ گئورگ
کلیسای سورپ گئورگ یا کلیسای گئورگ مقدس ، تهران مربوط به اویل دوره قاجار است و در تهران، خیابان شاهپور (خیابان وحدت اسلامی فعلی)، بازارچه قوام‌الدوله واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۶۲۱ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این کلیسا در آغاز (۱۷۹۵–۱۷۹۰ میلادی) به صورت نمازخانه‌ای ساده بوده لیکن در ۱۲۱۴ خورشیدی (۱۸۳۵ میلادی) تبدیل به کلیسا شده و پس از بازسازی در ۱۲۶۱ خورشیدی (۱۸۸۲ میلادی) به صورت کنونی درآمده است.
دو خانواده از اهالی تفلیس به نام‌های «هُوسِپیان» و «استِپانیان» در ۱۱۷۴ خورشیدی (۱۷۹۵ میلادی) نمازخانهٔ گئورگ مقدس را که در ۱۸۸۲ میلادی تبدیل به کلیسا شد احداث کردند.
این کلیسا از نام سردار ارمنی که در ۳۰۳ میلادی در راه مبارزه برای ترویج مسیحیت کشته شد گرفته‌است.
محراب کلیسا در سمت شرقی آن قرار دارد. دارای دو ورودی از سمت شمالی و جنوبی است. کلیسا دارای یک گنبد با نورگیرهای متعدد بوده و بر روی چهار ستون در دو ردیف قرار دارد که تالار کلیسا را به دو راهرو جانبی و یک فضای میانی تقسیم کرده‌است و ستونها در فاصله چهار متری یکدیگر ساخته شده و در بین این چهار ستون فضای مربع شکلی به ابعاد چهار متر پدیدآورده است. این کلیسا که تماماً با آجر بنا شده‌است از داخل با گچ پوشانده شده‌است. بعلت نبود فضای کافی در سمت غرب کلیسا، برج ناقوس سه طبقه‌ای در ضلع جنوبی کلیسا ساخته شده‌است. بر روی دیوارهای خارجی کلیسا و برج ناقوس سنگ قبرهای متعددی به چشم می‌خورد.
مدرسه خیرات‌خان
مدرسه خیراتخان مربوط به دوره صفوی است و در مشهد، بست پائین خیابان مشهد، مقابل صحن واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۱۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاروانسرای نو (کاروانسرای گلشن)
کاروانسرای نو (کاروانسرای گلشن) مربوط به دوره صفوی است و در قدیم لار، متری خروس، جنب بازار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۱۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مدرسه نواب
مدرسه نواب مربوط به دوره صفوی - دوره معاصر است و در مشهد، خیابان علیا (بالا خیابان)، خیابان شیرازی کنونی واقع شده و در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۱۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این بنا با نام صالحیه نواب نیز شناخته می‌شود. این بنا به همت ابوصالح رضوی در دوره سلطنت شاه سلیمان صفوی به سال ۱۰۸۶ قمری بنا شده است. مدرسه نواب شامل سه طبقه با ۷۵ حجره می‌باشد که با کاشی‌های الوان مزین گردیده است.
مدرسه نواب اکنون نیز به عنوان یکی از مدارس علمیهٔ تخصصی حوزه علمیه خراسان فعال است و طلاب، پس از اتمام سطح یک حوزه از طریق آزمون ورودی برای تحصیل سطوح دو و سه در رشته‌های فقه و اصول، فلسفه و کلام اسلامی، ادبیات عرب، فقه قضا، تبلیغ و فقه سیاسی در این مدرسه انتخاب می‌شوند.
مدرسه عباسقلی‌خان شاملو
مدرسه علمیه عباسقلی‌خان شاملو معروف به مدرسه عباسقلی‌خان مربوط به سدهٔ ۱۱ ه‍.ق است که توسط عباسقلی‌خان بیگلربیگی در سال ۱۰۷۷ق ساخته شده و نام سازنده در کتیبه سردر ورودی مدرسه ذکر شده‌است و در مشهد، ابتدای خیابان صفوی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۱۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این مدرسه، امروزه از مدارس حوزه علمیه مشهد است و در ابتدای خیابان نواب صفوی، در حاشیه زیرگذر، در کنار حرم رضوی قرار دارد.
بنای مدرسه چهار ایوانی و در دو طبقه می‌باشد. فضای کلی این مدرسه مستطیل است که دور تا دور ساختمان، حجره‌هایی برای سکونت طلاب قرار دارد. تعداد حجره‌ها به 104 عدد می‌رسد و رو به روی هر حجره، غرفه‌ای مشرف به صحن وسیع مدرسه وجود دارد. مدرسه همچنین در حدود 12 راه پله دارد که طبقات را بهم متصل می‌کند. این مدرسه تماماً با آجر ساخته شده و دارای تزئیناتی اعم از کاشی‌کاری و مقرنس‌کاری سردر ورودی ایوان‌ها و حجرات و رواق‌ها است. سردر این مدرسه در جریان توسعه حرم و تعریض خیابان نواب صفوی، به عنوان یکی از آثار تاریخی – مذهبی، بدون تخریب شکل ظاهری به عقب کشیده شد و اکنون در حاشیه ضلع جنوبی خیابان واقع شده‌است.
مدرسه عباسقلی‌خان از جمله آثار معماری مشهد بوده که تحت نظارت سازمان میراث فرهنگی خراسان است. این مدرسه، اکنون در نزدیکی حرم رضوی قرار داشته و یکی از مراکز حوزه علمیه مشهد به‌شمار می‌آید. هم‌اکنون در این مدرسه بیش از ۱۰۰ طلبه مشغول به تحصیل می‌باشند.
طلاب سطح مقدماتی این مدرسه از فارغ التحصیلان دانشگاه می‌باشند که پس از اتمام تحصیلات دانشگاهی در رشته‌های مختلف، وارد حوزه علمیه شده و مشغول به تحصیل در زمینه معارف اسلامی می‌باشند.
پذیرش طلاب در سطوح عالی این مدرسه نیز در قالب «مدرسه تخصصی علوم عقلی» از سال ۱۳۹۶ آغاز گردیده‌است و هم‌اکنون حدود سی نفر در این رشته در مدرسه عباسقلی خان مشغول به تحصیل می‌باشند.
چهل تن فین
مجموعه چهل تن فین در کاشان، میدان قاضی اسد اله، بقعه چهل تن واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۲۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد آیت‌الله رضوی
مسجد آیت‌الله رضوی در کاشان، دروازه فین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۳۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آرامگاه قاضی اسد
بقعه قاضی اسد در کاشان، انتهای خیابان فاضل نراقی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۳۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قوشاتپه (اردبیل)
قوشا تپه در اردبیل، ابتدای جاده آستارا، روبروی صداو سیما واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۵۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
ساختمان دارائی
ساختمان دارائی مربوط به دوره پهلوی است و در آمل، داخل شهر، جنب پل فلزی و بیمارستان امام رضا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۲۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
ساختمان بهداری
ساختمان بهداری مربوط به دوره پهلوی است و در بابلسر، مرکز شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۵۳۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مدرسه کاسه‌گران
مدرسه کاسه‌گران مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، سبزه میدان، بازار ریسمان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.۲.روزنامه همشهری-۳۰مرداد۱۳۹۹
دروازه ارگ (سمنان)
دروازه ارگ یا میدان ارگ مربوط به دوره قاجار است و این بنا در تقاطع خیابان طالقانی و خیابان شیخ فضل‌الله نوری در مرکز سمنان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۹۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
دروازه ارگ سمنان در شهر سمنان واقع است. این بنا دروازه شمالی و تنها باقی مانده "ارگ سمنان" است که در زمان بهمن میرزای بهاءالدّوله فرزند فتحعلی شاه قاجار، ساخته شده‌است. از نوشته کتیبه روی آن برمی‌آید که ساختمان آن در سال ۱۳۰۲ ه‍. ق، در زمان سلطنت ناصرالدین شاه قاجار و حکمرانی انوشیروان میرزا حکمران سمنان، دامغان، شاهرود و بسطام به اتمام رسیده‌است.
دروازه ارگ فعلی در واقع دروازه شمالی مجموعه ارگ دولتی قدیم سمنان بوده‌است. امروزه از مجموعه ارگ دولتی کهن سمنان چیزی باقی نمانده‌است؛ زیرا در زمان رضا شاه به هنگام ساخت و ساز خیابانها و بناهای نو، تمامی این مجموعه، به جز دروازه شمالی آن تخریب شد.
مسجد حاج محمد جعفرآباده‌ای
مسجد حاج محمد جعفر آباده‌ای مربوط به سدهٔ ۱۳ ه‍.ق است و در اصفهان، خیابان عبدالرزاق، بازارچه حاج محمد جعفر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۸۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
بقعه شمس آل رسول
بقعه شمس ال رسول این همان آتشکده آمل که در آمل، محله پائین بازار، در خرابه‌های شهر قدیم واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۵۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آرامگاه آمل محل دفن شمس آل رسول (محمد بن محمود آملی) فیلسوف و ریاضیدان برجسته ایرانی بود و بعد دفن این ریاضیدان آتشکده آمل نام دیگری را دربر گرفت و به شمس آل رسول نیز مشهور شد.
این بنا وسعت قابل ملاحظه نسبت به بناهای دوره خود برخورداراست بقعه به صورت چهار گوشه و گنبد مخروطی است و گنبد آن دو پوش می‌باشد که هر دو پوش آن در اثر زلزله و عوامل جوی منطقه خراب شده‌است عمده تزیینات بنا طاق و قوس و قرنیسهای آجری و کاشیکاری در قسمت فوقانی است. در طوماری که در زمان صفویان نوشته است شمس آل رسول به نام (امام زاده شمس آل رسول) خوانده شده‌است. نکته جالب در بنای این برج، کاربرد آجرهای با ابعاد و اندازه‌های مختلف است که تاریخ گذاری بنا را از راه مصالح شناسی دچار مشکل می‌کند، اما با توجه به شکل کلی و شباهت بسیار آن با برجهای شناخته شده در منطقه، از آثار قرن هشتم هجری دانسته شده‌است.السید شمس آل رسول صلی الله علیه و آله فقیه و صاحب حدیث و از جمله سفاک و عباد، هنوز (۶۰۶ ه‍. ق) تربت او برقرار است و مشهد و مزار مشهور، به محله عوامع کوی بر در دروازه آمل اراضی گنبدین امروزین که قسمتی از محله پایین بازار است در زمان ابن اسفندیار محله‌ای جداگانه به نام ((عوامه کوی)) بوده و بر در دورازه آمل قرار داشته‌است. در این اراضی پاره آجر و سفال فراوان دیده می‌شود. سابقاً با کندن این اراضی آجرهای فراوان به دست می‌آوردند؛ و همچنین ابن اسفندیار در جای دیگر در کتاب خود می‌آورد، قاضی حجیم زاهد و عالم و تربت بر در مشهد شمس آل رسول، به محله عوامه کوی مکلنوف ذیل عنوان (سه گنبد) می‌نویسد که در خارج شهر آمل بقاعی قدیمی است در حلیکه به جای سه گنبد پنج گنبد است.
این گنبد مدور و به شکل برجی است. جسد شمس آل رسول که عارف و محدثی بود و بازهد و تقوی می‌زیست در اینجا به خاک سپرده شده‌است مزار او در (عوامه کوی) که از کوی‌های شهر قدیم آمل بوده بنا شده‌است طاق این برج دو پوش بوده و گنبد خارجی و داخلی داشت که بر اثر زلزله خراب شد که از این نطرات می‌توان گفت اینجا مقبره شمس الدین محمد بن محمود آملی از دانشمندان پزشکان شهیر ایرانی بوده‌است.
بازار ارومیه
بازار ارومیه مربوط به دوره صفوی است و در ارومیه، در بافت قدیمی این شهر، مابین خیابان امام و بعثت واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۳۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قدمت بازار ارومیه به دورهٔ صفویان می‌رسد. کنیسهٔ مربوط یهودیان منطقه نیز در محدودهٔ این بازار قرار گرفته‌است. بازار ارومیه معماری ساده‌ای داشته و تاق‌ها، چشمه‌ها و گنبدهای مختلفی را در خود جای داده‌است. این بازار دارای تیمچه‌ها، حمام‌ها، سراها و مسجدهای مربوط به دوران زندیان و قاجاریان است.
عمده واردات در آن زمان نفت بود که از بازار خوی مرکز تجاری دوران خودش با شتر از قفقاز به بازار خوی و آنجا به بازار ارومیه - بازار تبریز و بازار اردبیل و ... انتقال می‌دادند و داد و ستد می‌کردند.
خانه عباس بهشتیان
خانه عباس بهشتیان مربوط به دوره صفوی است و در خیابان جمال الدین عبدالرزاق اصفهانی ـ ضلع شمالی مسجد جامع عتیق کوچه حمام شیخ بهائی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۴۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
امامزاده شاهبالو زاهد
امامزاده شاهبالو زاهد مربوط به سدهٔ ۱۰ ه.ق است و در شهرستان سوادکوه، بخش مرکزی، روستای دهمیان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۴۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
برج اشقون بابا
برج آجری اشقون بابا مربوط به سدهٔ ۶ ه.ق است و در شهرستان بیجار، روستای علیشاه و ینگی کند واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۴۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کلیسای قره‌باغ
کلیسای قره‌باغ مربوط به دوره ایلخانی - دوره صفوی است و در شهرستان ارومیه، روستای قره‌باغ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۵۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
امامزاده شعیب (جلفا)
مجموعه امامزاده شعیب دوزال مربوط به دوره ایلخانی - دوره صفوی است و در شهرستان جلفا، بخش سیه‌رود، روستای دوزال واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کلیسای ماریوخنه
کلیسای ماریوخنه مربوط به دوره ساسانیان است و در اورمیه، ضلع غربی خیابان قدس واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۴۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
کلیسای ماریوخنه یا کلیسای قدیمی ده گولان یکی از قدیمی‌ترین ابنیهٔ تاریخی استان و زیارتگاه آشوریان مسیحی است و بر فراز کوهی در دو کیلومتری روستای گولان قرار دارد و به استناد کتب دینی آشوری‌ها و نیز با توجه به سبک معماری بنا، کلیسا متعلق به قرن پنجم میلادی می‌باشد. بنای کلیسا اتاق کوچکی به شکل مکعب مستطیل است و دیواره‌های نسبتاً ضخیم، تاق سنگی گهواره‌ای و یک ورودی به محراب دارد که سادگی، کوچکی، استحکام و نبود تزیین، از ویژگی‌های بارز این کلیسا می‌باشد. فقط جبههٔ داخلی کلیسای ماریوخنه دارای اندود گچ است و مصالح اصلی به کار رفته در بنا را سنگ‌های لاشه‌ای با ملاط گچ تشکیل می‌دهد.
مقبره‌های اسماعیل‌آقاقلعه‌سی
مقبره‌های اسماعیل آقا قلعه سی مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان ارومیه، بخش نازلوچای واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد صرم
مسجد صرم مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان قم، ۱۵ کیلومتری کهک، بافت روستا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
بازار نراق
مجموعه بازار نراق مربوط به دوره قاجار است و در نراق، بافت تاریخی شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۴۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه ابراهیم خان
خانهٔ ابراهیم خان سالار افخم (درگذشتهٔ ۱۲۶۱ ه‍. خ) حاکم دودانگه مربوط به سدهٔ ۱۳ ه‍.ق است و در روستای ملاده شهرستان مهدیشهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۴۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. ساخته شدن این خانه به سال ۱۲۴۹ ه‍. خ برای سکونت شخصی برمی‌گردد.
ابراهیم خان حاکم یکی از قسمت‌های بلوک هزارجریب یعنی دودانگه بوده است. حکومت بر چهاردانگه با سردار رفیع یانسری، نجفقلی خان و محسن خان بوده است.
دخمه‌های سنگی اسماعیل
دخمه‌های سنگی اسماعیل مربوط به هزاره ۱- دوره قاجار است و در ۱۸ کیلومتری شمال غربی اورمیه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه سربند
تپه سربند مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در اول جاده مغان و مشکین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۵۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه نارنج (نارین تپه)
تپه نارنج (نارین تپه) مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان اردبیل، بخش مرکزی، روستای سامیان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۵۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاروانسرای سپهسالار امیرآباد
کاروانسرای سپهسالار امیرآباد مربوط به دوره قاجار است و در ۳ کیلومتری جاده آسفالته دامغان به سمنان (امیریه) واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۴۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه میر اشرف
تپه میر اشرف مربوط به هزاره ۲- دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در غرب جاده قدیم اردبیل به مشکین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۵۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاروانسرای سنگی صائین
کاروانسرای سنگی صائین مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان سراب، گردنه صائین، کیلومتری ۱۵ جاده سراب واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۵۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تپه جبه درق
تپه جبه درق مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان اردبیل، بخش مرکزی، روستای جبه درق واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۳۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
رباط سبزوار
رباط سبزوار کاروانسرایی مربوط به دوره صفوی است و در مرکز شهر سبزوار واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۶۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. در دوران پهلوی اداره امنیه سبزوار در این کاروانسرا مستقر بود. همچنین برای مدتی به سبب استقرار عرب‌ها در این کاروانسرا رباط عرب‌ها نامیده می‌شد.
رباط طرق
رباط طرق مربوط به دوره صفوی است و در مشهد، ناحیه طرق واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۳۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این رباط دو ایوانی در ابتدای جاده مشهد - نیشابور قرار دارد و شامل دو کاروانسرا متعلق به عهد صفویه و قاجار می‌باشد اهمیت این رباط از آن جهت است که عموماً به عنوان آخرین منزل شهر مشهد، محل وداع یا استقبال محسوب می‌شده است.
کاروانسرای ریوند
کاروانسرای ریوند مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان داورزن، روستای ریوند واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۶۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاروانسرای مزینان
کاروانسرای مزینان معروف به کاروانسرای شاه عباسی مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان داورزن، بخش مرکزی روستای مزینان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۶۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این بنا از خارج دارای یک پلان مستطیل شکل است که اضلاع شمالی و جنوبی آن طولانی‌تر از اضلاع شرقی و غربی آن است. ورودی بنا در میان یک ایوان رفیع واقع شده‌است که این ایوان در ضلع شمالی بنا قرار دارد و در طرفین ایوان در هر طرف سه طبقه طاقنما واقع شده که طاقنمای وسطی و آخری به صورت مربع می‌باشد. حال اینکه طاقنماهای طبقه اول و سوم به صورت مستطیل بوده که از طریق وروردی باریکی که این قوس هلالی روی آن زده شده به اتاقک انتهای آن راه پیدا می‌کنیم. در طرفین این طاقناها در هر طرف یک غرفه دو طبقه وجود دارد که هر دو دارای طاقنماها و قوسهای جناغی هستند. از انتهای دیوار غرفه‌ها در طبقه دوم دو در گاهی به اتاق پشت غرفه‌ها نورمی دهند. قوس این در گاهی‌ها نیز هلالی هستند. در طرفین این غرفه‌ها نیز در هر طرف دو غرفه یک طبقه وجود دارد که در دیوار انتهای هر کدام از غرفه‌ها یک یا دو سراخ مستطیل شکل ۲۰*۱۰است که به طاقنمای غرفه نور می‌دهند. در داخل ایوان بالای سر در کتیبه مربع شکل به ابعاد ۱*۱متر در وسط و داخل قاب ورودی در روی هر لچکی یک لوحه مستطیل به ابعاد۲۵*۶۰سانتیمتر نصب شده‌است. لوحه بزرگ وسطی و لوحه سمت راست از سنگ مرمر سفید و لوحه سمت چپ از سنگ خاکستری رنگ است. در طرفین ایوان دو سکو وجود دارد که هرکدام حدود یک متر از زمین ارتفاع دارند.داشتن ایوان‌های قرینه در مقابل یکدیگر و غرفه‌ها و طاقنماهای جناقی این بنارا مربوط به دوران ‌‌صفویه کرده‌است.
بر اساس اولین گزارش منتشر شده باستانشناسی، این بنا به سال ۱۰۶۴هجری قمری توسط حاج محمد طالب فرزند حاج معین الدین محمد اصفهانی برسم سنت حسنه وقف، بر بازماندگان راه احداث گردیده است در سال ۱۲۸۳هجری قمری توسط حاج علی تقی تاجر کاشانی مرمت گردیده و سپس به سال ۱۳۱۸توسط حاج محمد علی آقا فرزند حاج علی تقی کاشانی ترمیم گردیده است.
کاروانسرای سرپوش
کاروانسرای سرپوش مربوط به دوره قاجار است و در ۳۰ کیلومتری جنوب شرقی سبزوار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
رباط مهر
رباط مهر مربوط به دوره قاجاریه است و در روستای مهر از توابع شهرستان داورزن واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت 3/1660 به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاروانسرای صالح‌آباد
کاروانسرای صالح آباد مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان سبزوار، روستای صالح آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۶۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد آقا محمود
مسجد آقا محمود مربوط به اواخر دوره صفوی است و در تهران، خیابان پامنار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۳۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مجموعه شیخ علی بلیمان
مجموعه شیخ علی بلیمان مربوط به سدهٔ ۹ ه.ق است و در شهرستان تفت، روستای بیداخوید واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۶۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه خان کندی کنازک
تپه خان کندی کنازک مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان نمین، روستای کنازق واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۷۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه‌های انزاب
تپه‌های انزاب مربوط به دوران‌های تاریخی پیش از اسلام است و در جاده اصلی اردبیل به طرف روستای دولت‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۴۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
ساختمان پلدختر
بقایای ساختمان پلدختر مربوط به دوره ساسانیان تعمیرات‌قرن۴ ه‍.ق است و در شهرستان پل‌دختر، بخش ملاوی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۷۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تکیه میرفندرسکی
تکیهٔ میر فِندِرِسکی به اختصار تکیه میر، مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، تخت فولاد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۷۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
این مکان مقبره میرفندرسکی و برخی از بزرگانِ ایلِ بختیاری است.
شمال این تکیه به خیابان شیخ مفید و بخشی ازمقبره بختیاریها و در جبهة شرقی حریم تکیه است که به گذر محدود می‌شود و جنوب آن به تکیة درویش عبدالمجید طالقانی و مقبرة خوانین بختیاری و از جبهة غربی نیز به بخشی از مقابر بختیاریها محدود می‌گردد. کلیه بناهای تکیه در چهار جبهه دور صحن قرار دارند که این بناها مربوط به دورهای مختلف (قبل از صفویه، صفویه، قاجاریه، معاصر) است. البته بر اساس نظریة استاد همایی و استاد مهدوی که مستند به بعضی مدارک قبل از سفرنامه شاردن و آثار موجود است، این تکیه خانقاه بابالکات از خانقاه‌های سده‌های قبل از صفویه است که در دوران صفویه مدفن میر ابوالقاسم فندرسکی می‌گردد و در این راستا بیشتر فضاهای آن اعم از ایوانچه‌ها و زاویه‌ها و خلوتهای آن تبدیل به مقابر خصوصی می‌گردد.
تپه توران فارس
تپه توران فارس مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان علی‌آباد، روستای توران فارس واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه تازنگ (بابا وزیر)
تپه تازنگ (بابا وزیر) مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان باغملک، روستای تازنگ سویلی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۹۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
شهر دهدشت
شهر دهدشت مربوط به دوره صفوی است و در دهدشت، بافت قدیم شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاروانسرای سن سن
کاروانسرای سن سن مربوط به دوره صفوی است و در ۴۰ کیلومتری جادهٔ شاهراه قم به کاشان شهرستان کاشان بین دو روستای آب شیرین و مشکان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۷۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مجموعه بازار اردبیل
مجموعه بازار اردبیل در دوره سلجوقیان بنا شده است که در شهرستان اردبیل، واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۹۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این بازار در دوران صفویه بسیار رونق داشته است.
بازار اردبیل دارای طاق نما های جانبی و گنبد های ساده است که در دوره های صفوی و قاجار بازسازی و مرمّت شده است. این مجموعه شامل بخش های زیر می باشد:
بازار تاریخی اردبیل که در قرن ششم قمری بنا نهاده شده است درست در مرکز شهر کهن اردبیل واقع شده است. این بازار تاریخی به علت عبور خیابان امام خمینی (خیابان پهلوی سابق) در نیم قرن پیش از میان بازار، به دو قسمت تقسیم شده است. بازار اردبیل از شمال به میدان امام حسین (تازه میدان)، از جنوب به خیابان های آیت‌الله طالقانی، بلوار آیت‌الله مروج اردبیلی و میدان فجر، از شرق به خیابان آیت‌الله کاشانی و از غرب به خیابان ناصرلی صوفی منتهی می شود. همچنین مسجد جامع و مسجد اعظم اردبیل در داخل بازار اردبیل واقع شده است.
تکیه کردکلا
تکیه کرد کلا مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان جویبار، بخش مرکزی، روستای کرد کلا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۷۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه شماره یک زیاران
تپه شماره یک زیاران مربوط به پیش از دوره ساسانیان است و در شهرستان آبیک، روستای زیاران واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۸۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آرامگاه امیر اویس
مقبره امیر اویس مربوط به سدهٔ ۹ ه‍.ق است و در اردستان، محله محال، قبرستان اردستان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۹۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گنبد سرست
گنبد سرست مربوط به سدهٔ ۹ هجری قمری است و در شهرستان بابل، بخش بندپی شرقی، روستای سرست واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۷۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بقعه امیر سید کمال‌الدین
بقعه امیر سید کمال الدین و میر شمس الدین مربوط به سدهٔ ۹ ه.ق است و در شهرستان بهشهر، روستای کوهستان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۷۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران با ردیف اصلی ۱۱۷۴۴ بنام روستای کوهستان به ثبت رسیده است.
شاطر گنبد
شاطر گنبد مربوط به سدهٔ ۹ ه.ق است و در شهرستان ساری، بخش مرکزی، روستای بالادزا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۷۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد جامع فیروزآباد
مسجد جامع فیروزآباد مربوط به سدهٔ ۹ ه.ق است و در شهرستان میبد، روستای فیروزآباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۸۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آرامگاه امامزاده عبدالله
بقعه امامزاده عبدالله مربوط به سدهٔ ۹ ه.ق است و در شهرستان نکا، بخش مرکزی، روستای اطراب واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۶۹، به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
امامزاده طاهر مطهر
امامزاده طاهر مطهر مربوط به سدهٔ ۹ ه‍.ق است و در شهرستان نوشهر، روستای هزار خال کجور واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۷۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این بنای آرامگاهی واقع در روستای هزارخال بخش کجور در شهرستان نوشهر قرار دارد، بنایی است چهار ضلعی با کتیبه‌های آجری و تزئینات که در سال(۸۲۹) ه‍.ق به دست ملک کیومرث بن بیستون استندار ساخته شده‌است. بنا به اظهار سید ظهیرالدین مرعشی در کتاب "تاریخ طبرستان و رویان و مازندران ،" چون ملک کیومرث وفات یافت، پسر ارشد وی ملک کاووس نعش پدر را برداشته و برای دفن به کجور می برد لکن ملک مظفر برادر کهتر (کوچک تر) عناد ورزیده در قلعه کجور را نگشاد و اجازه دفن پدر را در قلعه کجور نداد. لذا ملک کاووس پدر را بیرون قلعه غسل داد و به روستای هزارخال و در کنار امامزادگان طاهر و مطهر به خاک سپرد.
اثر برد کنت (تنگ سوراخ)
اثر برد کنت (تنگ سوراخ) مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در ۸ کیلومتری جاده مه‌آباد به اورمیه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مقبره صخره‌ای دره خان
مقبره صخره‌ای دره خان مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در اورمیه، دره شهدا، ابتدای معبر خان دره سی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مقابر صخره‌ای شدی
مقابر صخره‌ای شدی مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان ماکو، منطقه پلدشت واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۸۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه شماره دو زیاران
تپه شماره دو زیاران مربوط به هزاره ۵ قبل از میلاد است و در شهرستان آبیک، روستای زیاران واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۸۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه چلبی
تپه چلبی مربوط به هزاره ۵ قبل از میلاد است و در شهرستان کمیجان، روستای چلبی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۸۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مقابر صخره‌ای سدوک
مقابر صخره‌ای سدوک مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان اورمیه، روستای سدوک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۸۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گوردخمه صخره‌ای چیر
گوردخمه صخره‌ای چیر مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در آذربایجان غربی، شهرستان خوی، بخش قره ضیاءالدین، روستای چیر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گنبد بابا مصری
گنبد بابا مصری مربوط به دوره ایلخانی است و در گلپایگان، بعد از امامزاده سید السادات، روبروی دبیرستان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۰۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
مسجد خسرو
مسجد خسرو مربوط به دوره صفوی است و در اردستان، محله راهمیان، خیابان ۱۲ بهمن واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۹۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
ساختمان اداره آمار و ثبت احوال
ساختمان اداره آمار و ثبت احوال مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار است و در اصفهان، خیابان استانداری واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۰۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
کاروانسرای زعفرانیه
کاروانسرای زعفرانیه مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار است و در شهرستان سبزوار، دهستان رباط، روستای زعفرانیه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۹۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
این کاروانسرا بر روی بنای متروکهٔ کاروانسرایی مربوط به دوره صفوی و سلجوقی احداث شده و دارای آب‌انباری در ضلع جنوب غربی می‌باشد. کاروانسرا از نوع چهار ایوانی دارای حیاط مرکزی و اصطبل‌هایی در اطراف آن است. در بعضی از طاق نماها تزیینات مقرنس وجود دارد. پلان دارای ریتم، تقارن و تعادل است و ساخت آن متأثر از سبک آذری و آجرکاری‌های آن متأثر از سبک رازی است.
بنا بر استناد موجود در سفرنامه جیمس بیلی فریزر، به دلیل استفاده از زعفران به جای کاه در ملات آن به کاروانسرای زعفرانیه معروف است. تعابیر دیگری نیز دربارهٔ وجه تسمیه زعفرانیه وجود دارد.
آرامگاه آقا
مقبره آقا مربوط به دوره قاجار است و در اصفهان، باب‌الدشت واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۱۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
حمام افوشته
حمام افوشته مربوط به سدهٔ ۹ ه.ق است و در نطنز، خیابان مطهری، محله افوشته واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۹۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
حمام افوشته در جنوب غربی ساختمان خانقاه قرار داردکه ابعاد آن 25*16 می‌باشد که از بناهای ساخته شده توسط سید واقف است. حمام افوشته در سطحی پایین‌تر از کوچه قرار دارد و با پاگردی قبل از ورودی و پله،‌ به راهرو سقف‌دار هشت ضلعی کوچکی وارد می‌شود که سنگ نوشته‌ای به دیوار مقابل در ورودی نصب شده است. در سه طرف رخت‌کن شمال شرقی آن سه شاه نشین یا سکو به ارتفاع ۵ سانتی متر از کف رواق قرار دارد که سکوی شمال شرقی به صورت محرابی ۵ ضلعی است. سکوهای رواق جنوب غربی حدود ۵۰ سانتی متر از کف رواق بالاتر قرار دارد و در وسط هر ۳ رواق، حوض آب کم عمقی با دیواره و فواره سنگی ایجاد شده است .حوض میانی به صورت کثیرالاضلاع هشت ضلعی و ۲ حوض دیگر به صورت ۶ ضلعی است و سقف کلیه قسمت‌های حمام از نوع طاق ضربی گنبد دار بوده که بلندتر از سطح کوچه قرار گرفته است.
مسجد ازغد
مسجد ازغد مربوط به سدهٔ ۹ ه‍.ق است و در شهرستان مشهد، بخش طرقبه، روستای ازغد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۹۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.