تیرانوسوروس
تیرانوسوروس تیرانوسوروس رکس که یک واژه ترکیبی در زبان یونانی به معنای «ستمگر» و «مارمولک» و واژه لاتین «پادشاه» است بین ۶۸ تا ۶۶ میلیون سال پیش در اواخر دوره کرتاسه زندگی می‌کرد تا اینکه در اثر تغییراتی در کره زمین که بسیاری آن‌ها را ناشی از برخورد شهاب سنگ‌ها با کره زمین می‌نامند به زندگی آن‌ها و دیگر دایناسور‌ها پایان داده شد. یک سرده از دایناسورهای گوشت‌خوار ددپا از دوره‌ کرتاسه می‌باشد. گونه شاخص این سرده با نام تیرانوسوروس رکس شناخته می‌شود که به‌صورت عامیانه به تی‌رکس مختصر می‌شود و در فرهنگ عامه دنیا ماندنی شده‌است. تیرانوسوروس رکس در سرزمین‌های غرب آمریکای شمالی امروزی زندگی می‌کرد و نسبت به بقیه‌ی بیدادگرخزندگان از پراکندگی بیشتری برخوردار بود.
سنگواره‌های موجود از تیرانوسورس رکسبه دو میلیون سال آخر دوره‌ی کرتاسه یعنی تقریباً ۶۸ تا ۶۶ میلیون سال پیش است. این جانور در میان آخرین دایناسورهای غیر پرنده‌ای بود که پیش از وقوع رویداد انقراض کرتاسه-پالئوژن می‌زیستند.
همانند بیدادگرخزندگان دیگر، تیرانوسوروس نیز یک گوشت‌خوار دوپا با یک جمجمه بزرگ بود که با دم بزرگش تعادلش را ایجاد می‌کرده‌است. نسبت به پاهای بزرگ و نیرومند عقب، دست‌های تیرانوسوروس کوچک و باریک بودند.
تی‌رکس یکی از بزرگ‌ترین درندگان زمین شناخته شده‌است که حدود ۱۲٫۳ تا ۱۳٫۲ متر طول، ۳٫۶ تا ۴٫۳ متر ارتفاع و حدود ۸٫۴ تا ۱۴ تن وزن داشته‌است. تیرانوسوروس دایناسورهای اردک‌منقار (هادروسور) و شاخ‌چهره را شکار می‌کرده و برخی متخصصان نیز تیرانوسوروس را یک لاشه‌خوار می‌دانند که این فقط در صورتی اتفاق می افتد که تیرانوسوروس نتوانسته باشد شکار کند. تاکنون بیش از ۵۰ قطعه فسیل از تی‌رکس پیدا شده و اکثر آن‌ها کامل‌اند. بیش از صد سال از کشف تیرانوسوروس رکس می‌گذرد و از آن زمان از این حیوان به عنوان یکی از درنده‌ترین، بزرگ‌ترین و قوی‌ترین حیوانات تاریخ یاد می‌شود.
اولین اسکلت تی رکس در سال ۱۹۰۲ توسط برنوم براون، از دیرین شناسان موزه تاریخ طبیعی آمریکا کشف شد.
تیرانوسوروس از بزرگ‌ترین گوشت‌خوارهای تمام ادوار تا کنون بوده‌است. تخمین زده می‌شود که بزرگ‌ترین تیرانوسورها می‌توانستند تا ۱۳٫۲ متر طول و ۴ متر ارتفاع تا کپل داشته باشند. در مورد وزن تیرانوسوروس‌ها در سال‌های مختلف تخمین‌های مختلفی زده شده‌است. از حداکثر ۹٫۸ تن تا حداقل ۶٫۹ تن و تحقیقات بعدی وزن را بین ۷ تا ۱۰٫۶ تن تخمین می‌زنند؛ ولی جدیدترین تحقیقات وزنش را بین ۱۶ تا ۲۰ تن تخمین زده‌اند با این وجود هنوز اندازه حقیقی وزن این حیوان به درستی مشخص نیست. در هر حال تیرانوسوروس بزرگ‌تر از معروف‌ترین ددپا دوره ژوراسیک یعنی آلوسور بوده‌است؛ و مقدار کمی از گوشت‌خوارهای غول‌پیکر دوره کرتاسه مثل اسپینوسور و جیگانوتوسور کوچک‌تر بوده‌است.
جمجمه تیرانوسوروس در مقایسه با اندازه بدنش بزرگ بود و گردن آن مانند دیگر ددپایان به‌شکل طبیعی به صورت S شکل منحنی یافته بود. این گونه آرواره‌ای مجهز به ۶۰ دندان تیز به طول ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متر داشت و قدرت تخمینی آرواره آن سه‌برابر قوی‌تر از آرواره شیر امروزی بوده‌است. بررسی جای دندان‌های تیرانوسوروس بر روی استخوان دایناسورهای تریسراتوپس و ادمونتوسور نشان می‌دهد که آرواره آن قادر به شکستن استخوان بوده‌است. همچنین اسکن حفره مغز تیرانوسوروس نشان می‌دهند که پیاز بویایی در این گونه نسبتاً بزرگ بود و این موضوع به جانور در ردیابی طعمه‌های زنده و مردار کمک می‌کرد. تیرانوسوروس پس از مگالودون (گونه‌ای کوسه منقرض‌شده) دارای قوی‌ترین آرواره در بین تمام جانوران تاریخ بوده‌است.
دستان تی‌رکس کوتاه بودند و فقط دو انگشت داشتند. اما یک گزارش چاپ نشده تا سه انگشت را در یک اثر باقی‌مانده از پنجه جانور ذکر می‌کند. با وجود دستان کوتاه پاها در مقایسه با سایر ددپایان نسبت به بدن در بلندترین اندازه بودند. دم تی‌رکس بلند و سنگین بود و گاهی شامل ۴۰ مهره می‌شد، و برای حفظ توازن بدن و سر سنگین استفاده می‌شده‌است. برای جبران بدن بسیار بزرگ جانور بسیاری از استخوان‌های سراسر اسکلت تیرانوسوروس توخالی بودند؛ که این باعث کاهش وزن حیوان می‌شده‌است.
پیدا شدن چند نمونه‌ی جوان از تیرانوسوروس این اجازه را به دانشمندان داد که بتوانند سرعت رشد این جانوران را بفهمند. کوچک‌ترین نمونه یافت شده وزنش ۲۹٫۹ کیلوگرم تخمین زده می‌شود، در حالی که نمونه‌های بزرگ و بالغ وزنی بیش از ۸٫۴ تن داشته‌اند. بررسی‌های بافت‌شناسی نشان می‌دهد که یک تیرانوسوروس استخوان‌هایش فقط دو سال قبل از مرگش پیر و فرسوده شده بودند. این دایناسور ۲۸ سال عمر داشته‌است که حداکثر عمر تخمین زده شده برای تیرانوسوروس است.