محمد حیدری ملایری
محمد حیدری‌ملایری (زادهٔ ۱۳۲۶ ملایر) فیزیک‌دان و اخترشناس اهل ایران است. وی در حوزه زبان‌شناسی و گویش‌ها نیز فعالیت داشته‌است. یکی از دستاوردهای محمد حیدری‌ملایری در رابطه با جرم بیشینه ستارگان بوده‌است. وی همچنین به زبان‌شناسی و تاریخ نیز علاقه داشته با زبان‌های فارسی باستان، فارسی میانه، پارتی، اوستایی، سنسکریت، یونانی، و لاتین آشنایی دارد، و دربارهٔ بیست گویش زبان فارسی پژوهش و مطالعه کرده‌است. دکتر محمد ملایری در رصدخانه پاریس به عنوان پژوهشگر فعالیت دارد. وی سرپرست گروهی از اخترفیزیک‌دانان بین‌المللی است که پیدایش ستارگان پرجرم و تأثیر این ستارگان بر پیرامون‌شان را می‌پژوهند. همچنین نتایج مطالعات و پژوهش‌های چند سال اخیر او برپایه داده‌هایی است که او با به‌کاربردن تلسکوپ فضایی هابل، متعلق به سازمان ناسا، به دست آورده‌است. وی در سال ۱۳۶۴ خورشیدی (۱۹۸۵ میلادی) به گروه اخترشناسان رصدخانه جنوبی اروپا (ESO) که در شیلی قراردارد، پیوست. اقامت او در شیلی ۷ سال به طول انجامید و در ضمن فعالیت‌های پژوهشی‌اش از ۱۳۶۷ تا ۱۳۷۰، معاونت دپارتمان اخترشناسی رصدخانه اروپایی را هم به‌عهده داشت. وی همچنین مقالاتی در حوزه ستاره‌شناسی نوشته است. محمد ملایری همچنین یک واژه‌نامه چندزبانه ستاره‌شناسی نیز تألیف کرده‌است.
محمد حیدری ملایری در سال ۱۳۲۶ در ملایر زاده شد. وی از کودکی چنان به داستان‌های شاهنامه علاقه‌مند شده بود که پیش از رفتن به دبستان شعرهای فردوسی را از بر می‌خواند. او کلاس‌های اول و دوم دبستان را در ملایر گذراند و سپس با خانواده‌اش به تهران کوچید. وی در سال ۱۳۴۵ کارشناسی خود را در رشتهٔ فیزیک از دانشگاه تهران دریافت کرد. سپس به سربازی رفت و بازهٔ دو سال را در خدمت سربازی با درجهٔ ستوان دوم در رستهٔ توپخانه گذرانید، او سه سال هم در مؤسسهٔ انتشارات فرانکلین به ویراستاری کتاب‌های وابسته به دانش فیزیک پرداخت و در این بازه، خود نیز بیش از ۱۰ کتابِ فیزیک و اخترشناسی را از انگلیسی به فارسی برگرداند. در سال ۱۳۵۳ با بورس دولت فرانسه به پاریس رفت تا در رشته‌های اخترشناسی و اخترفیزیک در دانشگاه پاریس درس بخواند. او در سال ۱۳۵۸ مدرک دکترای سیکل سوم خود و سپس در سال ۱۳۶۲ دکترای دولتی را که بالاترین مدرک تحصیلی در فرانسه به‌شمار می‌رود، از دانشگاه پاریس گرفت. در سال ۱۳۵۹، موفق به دریافت کرسی رسمی «اخترشناس» در رصدخانه پاریس شد. حیدری ملایری در سال ۱۳۶۴ با گذراندن کنکور به گروه اخترشناسان رصدخانه بزرگ اروپا (ESO)، که در کشور شیلی در آمریکای جنوبی جای دارد، پیوست. او به مدت ۷ سال تا سال ۱۳۷۱ در آنجا به پژوهش مشغول بود.
او در سال ۱۳۶۲ در جریان پژوهش‌های پایان‌نامه دکترای خود، جسم‌های ناشناخته‌ای را در دو کهکشان همسایهٔ ما (که ابرهای ماژلان Magellanic Clouds خوانده می‌شوند) کشف کرد. پیش‌تر پنداشته می‌شد که این جسم‌ها ستاره‌اند، ولی او نشان داد که آن‌ها سحابی‌های خاصی هستند که توسط ستارگان پُرجرمِ نوزاد به وجود آمده‌اند. از آنزمان تاکنون بخش برجسته‌ای از فعالیت‌های او بر روی این جسم‌ها متمرکز است. نتیجهٔ پژوهش‌های او تا کنون در بیش از ۱۰۰ مقالهٔ علمی به چاپ رسیده است.
«جِرمِ بیشینهٔ ستارگان» یکی دیگر از نتیجه‌های پژوهش‌های علمی و جالب حیدری ملایری به‌شمار می‌رود. پیشتر پنداشته می‌شد که ستارگان می‌توانند جرمی تا حدود ۵۰۰ برابر جرم خورشید داشته باشند اما حیدری ملایری نشان داد که چنین ستاره‌هایی وجود ندارند و ستاره‌های پُرجرم‌تر از ۱۲۰ برابر جرم خورشید در واقع یک ستاره نیستند، بلکه گروهی از ستارگان کم‌جرم‌اند که چون بسیار تنگاتنگ هم جای گرفته‌اند، ما آن‌ها را یک ستاره می‌پنداشتیم.
حیدری ملایری افزون بر اخترشناسی، به زبان‌شناسی و تاریخ نیز دلبستگی بسیاری دارد، به‌ویژه در زبان‌شناسی تطبیقی و ریشه‌شناسی زبان‌های هندواروپایی. او به زبان‌های پهلوی، فارسی باستان، اوستایی، سنسکریت، یونانی و لاتین آشنایی کامل دارد و تاکنون نیز پیرامون بیش از ۲۰ گویش زبان فارسی مطالعه کرده. او سال‌هاست که دربارهٔ سیستم اصطلاح‌شناسی علمی در زبان فارسی می‌پژوهد. نتیجه این کوشش‌ها، ساختن «فرهنگ ریشه شناختی اخترشناسی و اختر فیزیک» به زبان‌های انگلیسی – فرانسه – فارسی است. همچنین ویدیوهای بسیاری از او دربارهٔ اصطلاح‌شناسی علمی زبان فارسی و پیشینه زبان فارسی در دسترس است.
بزرگمهر لقمان در "نودساتیریان؛ سخنی چند دربارهٔ واژه‌سازی و واژه‌گزینی اندر زبانِ پارسی"، با نشان دادن اوستا‌نمایی، ایرانی‌نماهای فرنگی یا فرنگی‌سازیِ پارسی، دژآگاهی از زبان‌های آریایی (هندوایرانی)، پشت یافتن از واژه‌نامه‌های ریشه‌شناختی، واژه‌سازیِ بیرون از دستور، نادیده گرفتنِ دستگاهِ آواییِ پارسی، گویش‌نمایی و واژه‌های شترگاوپلنگ و سخنی دربارهٔ دبیره‌، به نقد فرهنگ ریشه‌شناختی اخترشناسی و اخترفیزیک و شیوهٔ کار محمد حیدری ملایری در زمینهٔ واژه‌سازی و واژه‌گزینی پرداخته‌است.