دبیرستان فیروزبهرام
دبیرستان فیروزبهرام یکی از دبیرستان‌های تاریخی و زرتشتی شهر تهران است. این دبیرستان پیش تأسیس شد. این دبیرستان از لحاظ علمی با دبیرستان البرز رقابت می‌کرد و طی این سال‌ها افراد مشهور علمی و سیاسی در آن تحصیل کرده‌اند. هزینه ساخت این دبیرستان توسط شخصی بنام بهرامجی بیکاجی که یکی از زرتشتیان سرشناس هند بود پرداخت و به یادگار فرزند مرحومش، فیروز بهرام بیکاجی، فیروز بهرام نامگذاری شد. این دبیرستان در تاریخ ۲۶ آبان ۱۳۷۸ با شمارهٔ ۲۴۹۴، در فهرست آثار ملی قرار گرفت. فیروزبهرام در ۱۳ اردیبهشت ۱۳۹۶ به عنوان دبیرستان ماندگار شناخته شد.
فیروز بهرام بیکاجی فرزند یکی از زرتشتیان سرشناس و ثروتمند هند، به نام بهرامجی بیکاجی بود. فیروز در شهریور ۱۲۷۴ خورشیدی در هندوستان به دنیا آمد و تحصیلات خود را در انگلستان ادامه داد. او در ۸ دی ۱۲۹۴ و در جریان جنگ جهانی اول هنگام سفر در دریای مدیترانه، به دلیل اصابت اژدر به کشتی‌اش غرق شد.
در سال ۱۳۱۱،بهرامجی بیکاجی با صرف هزینه حدوداً ۷۰ هزار روپیه بنایی را به یاد فرزند مرحوش بر روی قطعه زمینی متعلق به انجمن زرتشتیان تهران ساخت و نام آن را دبیرستان فیروز بهرام گذاشت.
مراسم کلنگ زنی این دبیرستان در ۱۸ اردیبهشت ۱۳۱۱ خورشیدی با برپایی جشنی بر روی زمین انجمن زرتشتیان برگزار شد و سنگ بنای آن به دست نیرالملک هدایت که در آن زمان وزیر معارف بود، گذاشته شد. در این مراسم دینشاه ایرانی (رئیس وقت انجمن زرتشتیان ایران بمبئی) و رابیندرانات تاگور (شاعر و فیلسوف هندی) و چند تن از وزرا و بزرگان زرتشتی حضور داشتند.
ساختمان دبیرستان فیروزبهرام با سرپرستی اردشیر کیامنش و با راهنمایی ارباب کیخسرو شاهرخ در کمتر از ۹ ماه ساخته شد و در ۲ دی ۱۳۱۱ گشایش یافت. این دبیرستان در آغاز دخترانه بود، و پس از ساخته شدن دبیرستان انوشیروان دادگر و انتقال دانش‌آموزان دختر به آن، به یک دبیرستان پسرانه تبدیل شد.
نخستین مدیر این دبیرستان، "سهراب سفرنگ" نام داشت که به مدت یازده سال مدیریت دبیرستان را به عهده داشت، در ابتدا ۵۷۵ نفر در آن تحصیل می‌کردند که ۱۵۴ تن از آنان زرتشتی بودند.
معماری این دبیرستان به دوره رضاشاه بر می‌گردد. ویژگی‌های معماری این دبیرستان همچون ساختمان کتابخانهٔ مجلس و ساختمان مرکزی بانک ملی نشان از سرپرستی کیخسرو شاهرخ بر ساخت آن دارد. معمار دبیرستان فیروز بهرام جعفرخان معمارباشی بود که در طراحی آن از اسلوب‌های هخامنشی استفاده کرده‌است. این بنای تاریخی همچون کاخ شهربانی و سردر باغ ملی تلفیقی از معماری اروپایی و معماری کهن ایرانی است که به سبک معماری نئوکلاسیک مشهور است. قرینه‌سازی در سه نمای شمالی، جنوبی و شرقی بنا به چشم می‌خورد. فرم گچ‌بری‌های بکار رفته در سقف این دبیرستان از جمله موارد ارزشمند معماری آن شمرده می‌شود.
نمای آجری ساختمان به پیروی از تقارنی که در بدنه ساختمان مشاهده می‌شود، کاملاً متقارن است. پنجره‌های قاب شده در تمام نما تکرار شده‌اند و قوس‌های به کار رفته در آنها، نشان از معماری قاجاری دارد. علاوه بر آجر، از مصالحی چون کاشی، سنگ و گچ نیز در طراحی نمای ساختمان استفاده شده‌است. در ورودی راهروی دبیرستان، سنگ بنایی به طول تقریبی ۱/۵ متر و عرض ۱ متر از جنس مرمر نصب شده‌ و در آن متن زیر از قول کیخسرو شاهرخ با خط نستعلیق حک گردیده‌است: در ضلع غربی دبیرستان، ساختمانی ۲ طبقه با ۴ اتاق وجود دارد که در سال ۱۳۲۵ توسط شخصی بنام اردشیر آذرگشسب به یاد فرزندش اسفندیار که در ۱۴ سالگی بر اثر حادثه فوت کرده، ساخته شد تا برای آموزش دانش آموزان بکار گرفته شود. این بنا، ساختمان اسفندیار نام دارد که در حال حاضر جزئی از دبیرستان فیروز بهرام بوده و به آن متصل است.
انجمن ادبی دبیرستان فیروز بهرام برای اولین بار در سال تحصیلی ۱۳۲۰–۱۳۱۹ به اصرار چند تن از دانش‌آموزان و با موافقت کمال‌الدین جناب که آن زمان ریاست دبیرستان را برعهده داشت تشکیل شد. اولین رئیس این انجمن اسماعیل پور والی بود که بعدها سردبیر روزنامه روزگار نو شد.
این انجمن دارای کمیسیون‌های مختلفی بود و هر کمیسیون رئیسی داشت که بر اساس انتخابات دانش‌آموزی رای‌گیری و انتخاب می‌شد. انجمن ادبی فیروز بهرام در هر سال تحصیلی دو یا سه شخصیت سیاسی یا فرهنگی را به دبیرستان دعوت می‌کرد تا برای دانش آموزان سخنرانی کنند. برای نمونه می‌توان به حضور احمد افشار شیرازی و حاج‌علی رزم‌آرا در این سخنرانی‌ها اشاره کرد. فرزندان رزم‌آرا در فیروز بهرام تحصیل می‌کردند و او معمولاً با لباس شخصی برای سخنرانی‌ها در این دبیرستان حاضر می‌شد.
این دبیرستان مجهز به کتابخانه، تالار گردهمایی مجهز به سیستم‌های صوتی و تصویری، آزمایشگاه‌های فیزیک و شیمی، و کارگاه کامپیوتر است. کتابخانه فیروز بهرام حدود ۲۵۰۰ جلد کتاب دارد و موضوعات گوناگونی چون علوم ریاضی و فیزیک، ادبیات، فلسفه، هنر و رمان را شامل می‌شود. قسمتی در این کتابخانه به نگهداری نشریات داخلی منتشر شده در دبیرستان، پایان‌نامه و تحقیقات دانشجویان رشته‌های معماری و مرمت آثار تاریخی با موضوع دبیرستان فیروز بهرام اختصاص داده شده‌است. این کتابخانه در سال ۱۳۷۷ با دهش مهربان و گلی فرهنگی و بنامگه مهربان رستم فرهنگی بازگشایی شد.
نخستین بار در سال ۱۳۷۷ خورشیدی، ساختمان این دبیرستان با یاری دو برادر به نام‌های فریدون و مهربان زرتشتی، و با همت رستم فرخنده و همیاری انجمن زرتشتیان تهران، زیر نظر سازمان میراث فرهنگی کشور به‌طور کامل مرمت و نوسازی شد. در این پروژه سقف‌ها، دیوارها، کاشی‌کاری و کتیبه‌های نما، گچ‌کاری‌ها و فرش کف‌ها و در و پنچره‌های چوبی مورد بازبینی و بازسازی اساسی قرار گرفتند در سال ۱۳۹۱ آزمایشگاه شیمی دبیرستان توسط خانواده آرش جاماسب‌نژاد بیاد فرزند مرحوشان، بازسازی شد. و در سال ۱۳۹۲ کارگاه رایانه، فیروز بهرام با تلاش و هزینه فرزندان بهرام بهرامی به نامگانه ایشان بازسازی و بازگشایی شد.
در ۷ دی‌ماه ۱۳۹۱، جشن هشتاد سالگی بنیان‌گذاری فیروزبهرام در تالار این دبیرستان برگزار شد که تعداد زیادی از مدیران، استادها، کارمندان، دانش‌آموختگان پیشین و دانش‌آموزان این دبیرستان حضور داشتند. در این جشن، چهار نسل از دانش آموختگان دبیرستان حضور داشتند و به تعریف یادها و خاطرها پرداختند. کیک هشتاد سالگی دبیرستان نیز در این مراسم توسط نمایندگان نسل‌های مختلف بریده شد.
در روز برگزاری جشن هشتاد سالگی دبیرستان فیروزبهرام، صادق سمیعی (رئیس هیئت مدیره جامعه فیروزبهرام) در مورد نشان فیروزبهرام و دلایل به وجود آمدن این نشان صحبت کرد و با دعوت از علی نقی فرمانفرمایان (از قدیمی‌ترین دانش آموختگان فیروزبهرام - ۱۳۱۹ خورشیدی) و خداداد شهریار زاده (مدیر دو سال آغازین انقلاب) و منوچهر جاوید (مدیر وقت دبیرستان) اقدام به رونمایی از نشان فیروزبهرام کردند. این نشان به صورت پلاک سینه (بج) و به رنگ طلایی توسط تاده کشیش (دانش‌آموخته پیشین فیروزبهرام) طراحی و ساخته شده‌است.
مشاهیر این دبیرستان شامل دانش آموختگان، دبیران، مربیان و مدیران این دبیرستان هستند که در میان آن‌ها می‌توان به افراد زیر اشاره کرد: