نوسان‌ساز
نوسان‌ساز یا اُسیلاتور (Oscillator)، یک مدار الکتریکی است که سیگنال الکتریکی تکرارشونده (نوسانی) تولید می‌کند، اغلب یک موج سینوسی یا مربعی.
نوسان‌سازها بسیار متنوعند، اگر چه اصول عملکرد همه آنها کم‌وبیش یکسان است. نوسان‌سازها به‌طور گسترده و منحصربه‌فردی در دستگاه‌های الکترونیکی استفاده می‌شوند، به‌طوری که بدون آنها عملکرد دستگاه‌ها غیرممکن است. مثال‌های رایجی از کاربرد نوسان‌سازها عبارتند از تولید سیگنال حامل (Carrier) فرستنده‌های رادیویی (موج سینوسی)، تولید سیگنال ساعت (کِلاک، Clock) همهٔ سیستم‌های دیجیتالی مانند کامپیوترها (موج مربعی)، یا در مدار چراغ راهنمای چشمک‌زن اتومبیل‌ها.
نوسان‌سازها را می‌توان از نظر فرکانس سیگنال خروجی آنها دسته‌بندی کرد، اگر چه این دسته‌بندی چندان جامع و دقیق نیست؛
نوسان‌ساز را نباید با مولد برق (ژنراتور، Generator) اشتباه گرفت، اگر چه ظاهراً هر دوی آنها موج سینوسی تولید می‌کنند، اما اصول عملکرد، قابلیت‌ها و نیز کاربردهای آنها کاملاً متفاوت است.
نوسان‌ساز هارمونیک، یا "خطی"، موج سینوسی تولید می‌کند، و دو نوع دارد؛
رایج‌ترین نوسان‌ساز خطی، از یک تقویت‌کننده مانند یک ترانزیستور یا آپ‌اَمپ که در یک حلقه فیدبک قرار گرفته تشکیل شده، به گونه‌ای که خروجی تقویت‌کننده، از طریق یک فیلتر مناسب فرکانس نوسان، برای تولید فیدبک مثبت به ورودی‌اش بازگشت داده‌می‌شود. هر بار که تقویت‌کننده روشن می‌شود (وقتی ولتاژ منبع به آن اِعمال می شود و جریان برای اولین بار در مدار به گردش درمی‌آید)، آشفتگی اولیهٔ (گذرا) ناشی از اِعمال ولتاژ به مدار، سیگنالی را به وجود می‌آورد، و نوسان‌سازی آغاز می شود؛ سیگنال در حلقه می‌چرخد، تقویت و فیلتر می‌شود، و به سرعت به یک موج سینوسی پایدار با فرکانسی مشخص تبدیل می‌شود.
مدارهای نوسان‌ساز فیدبک دار می‌توانند از نظر فیلتر انتخاب‌کننده فرکانس که در حلقه فیدبک استفاده می‌کنند، طبقه‌بندی شوند؛
علاوه بر نوسان‌سازهای فیدبک‌دار که از تقویت‌کننده ترانزیستوری و یا آپ‌اَمپی استفاده می‌کنند، نوسان‌سازهای خطی می‌توانند با استفاده از اَدَواتی با مقاومت منفی، مثل لامپ مگنترون (Magnetron) ،دیود تونلی و دیود گان (Gunn) ساخته شوند. نوسان‌سازهای مقاومت منفی اغلب در فرکانس‌های بالا در محدوده میکروموج استفاده می‌شوند، چون در این فرکانس‌ها نوسان‌سازهای فیدبک‌دار عملکرد ضعیفی دارند. در نوسان‌سازهای مقاومت منفی، مدار تشدید، مانند مدار LC یا کریستال، به قطعهٔ دارای مقاومت منفی وصل‌شده و ولتاژ DC بایاس برای فراهم‌شدن انرژی اعمال می‌شود. مدار تشدید خودش تقریباً یک نوسان‌ساز است، و زمانی که برانگیخته می‌شود، می‌تواند انرژی را به‌صورت نوسان الکتریکی ذخیره کند، اما چون مقداری مقاومت داخلی دارد (یا سایر اتلاف‌ها در مدار)، نوسانات آن میرا می‌شوند. مقاومت منفی، اتلاف داخلی مقاومت در تشدیدگر را حذف می‌کند.
نمونه هایی از مدارهای نوسان‌ساز خطی عبارتند از؛
نوسان‌ساز غیرخطی، واهُلِشی، یا رِلاکساسیون (که به اشتباه، رلاکسیون گفته می‌شود)، خروجی غیرسینوسی تولید می‌کند، مانند موج مربعی، دندانه‌اره‌ای یا مثلثی. این نوسان‌ساز شامل یک قطعهٔ ذخیره‌کننده انرژی (یک خازن، یا به ندرت، یک القاگر) و یک مدار سوییچ‌کننده غیرخطی (اشمیت تریگر، یا مقاومت منفی) که به صورت دوره‌ای، ذخیره‌کنندهٔ انرژی را شارژ و دشارژ می‌کند و باعث تغییر ناگهانی در شکل موج خروجی می‌شود. نوسان‌ساز رلاکساسیون، برای تولید سیگنال ساعت (کلاک) تایمرها و شمارنده‌ها (در دستگاه های ساده و ارزان) استفاده می‌شوند، اگرچه نوسان‌سازهای کریستالی اغلب به علت پایداری بیشتر، ترجیح داده می‌شوند. نوسان‌سازهای موج مثلثی یا دندانه‌اره‌ای در مدارهای مولد سیگنال مبنای زمان (time base) در اسیلوسکوپ‌های آنالوگ و تلویزیون نیز استفاده می‌شدند. مدار چراغ راهنمای چشمک‌زن اتومبیل‌ها نیز از این نوسان‌ساز استفاده می‌کند.