محمد اوزون
محمد اوزون (۱۹۵۳ در سیورک - ۱۰ اکتبر ۲۰۰۷) نویسنده و رمان‌نویس کرد است. وی در سال ۱۹۵۳ میلادی در سیورک در کردستان ترکیه زاده شد.
اگرچه زبان کردی در فاصله ۱۹۲۰ تا ۱۹۹۰ در ترکیه ممنوع بود ولی او نوشتن به زبان مادری خویش را آغاز نمود. از سال ۱۹۷۷ تاکنون وی به عنوان یک پناهنده سیاسی در کشور سوئد زندگی می‌کند. به عنوان یک نویسنده، او سهم بزرگی در شکل‌گیری و ایجاد زبان ادبی مدرن کردی داشت و رسم سنتی داستان سرایی کردی را احیا کرده‌است. از سال ۱۹۷۷ تا سال ۲۰۰۵ او به صورت تبعید به عنوان پناهنده سیاسی در سوئد زندگی کرد. در طی این مدت در اسکاندیناوی، او یک نویسنده رسماً با کتاب‌ها و تألیفات بسیار شد و تعداد زیادی رمان و مقاله به زبان کردی نوشت، که او را عضو بنیانگذار زبان و ادبیات مدرن کردی به لهجه کرمانجی کرد. در ماه ژوئن سال ۲۰۰۵ او به استانبول ترکیه برگشت او عضو کلوب "اهل قلم " و انجمن نویسندگان سوئد است.
در ماه مه سال ۲۰۰۶ اعلام شد که محمد اوزون مبتلا به بیماری سرطان است. بعد از معالجه در کارولیسکا یا بیمارستان دانشگاه کارولیسکای استکهلم، در سوئد، او دوباره به ترکیه برگشت و در در روز ۱۰ اکتبر ۲۰۰۷ درگذشت.
او هفت رمان در زبان کردی چاپ و منتشر کرده‌است. او مجموعه قوانین شعر و نثر ادبیات کردی را اصلاح و ویرایش کرد که در نوع خود اولین مورد بود. موفقیت مهم و حساس او با رمان " در سایه آخرین عشق" ("Siya Evînê")بدست آمد. داستان افسانه شده در سال ۱۹۲۰، که اندیشمندان کرد نتوانستند دربارهٔ مبارزه و تلاش او بخاطر عشق او به یک زن و وظیفه او برای مبارزه با جمهوری جدید التأسیس ترکیه تمایز قائل شوند. در سال ۱۹۹۰ رمانهای او به زبان‌های اروپایی ترجمه شد.دوتا از کتاب‌های او در زبان سوئدی چاپ شد، و مجموعه‌ای از مقالات توصیفی او"Granatäppelblomning'(گل انار) و رمان 'I skuggan av en förlorad kärlek"( درسایه آخرین عشق) هم به زبان سوئدی ترجمه شدند.با همکاری با مادلین گرایو، همچنین او مجموعه قوانین شعر و نثر بین‌المللی را منتشر کرد، "Världen i Sverige"جهان به زبان سوئدی، دربارهٔ یک پیشقدم مجموعه قوانین شعر و نثر که در سوئد زاده نشده بود اما در آن کشور زندگی کرده و کار نویسندگی را انجام داده بود. او همچنین اثرات خود را در انستیتوی کردی پاریس، به لهجه کورمانجی چاپ و منتشر می‌کند . او بخاطر کار جدید و نوی خود در داستان سرایی سنتی هم به سبک جدید و هم در سبک قدیمی شد و برای ماجراها و مشکلات زندگی اخلاقی خود و اعتقاد بی پروا و نیرومند خود به قدرت کلمه در سال ۲۰۰۱ برنده جایزه "Torgny Segerstedt" شده‌است.
ز آثار محمد اوزون رمان Bîra Qederê یا همان چاه سرنوشت که داستان زندگی میر جلادت علی بدر خان از شخصیت‌های نامدار کرد است توسط جلال(آراس) عثمانیان به فارسی ترجمه و از سوی انتشارات عمو علوی چاپ شده‌است.
محمد اوزن چندین بار به علت فعالیت‌های خود در زمینه ادبیات کردی در ترکیه بازداشت شده‌است. او در ۲۱ ماه مارس سال ۱۹۷۶ به علت ویرایش مجله کردی- ترکی بازداشت شد و به عنوان جدایی خواه محکوم شد و در زندان مرکزی آنکارا زندانی شد. در طی دوره بازجویی و محاکمه خود در تابستان سال ۱۹۷۶، او سعی کرد موجودیت کردها و زبان کردی را ثابت کند. بیانیه دادستان حاکی از آن بود که کردها و فرم زبان کردی وجود ندارد. اگرچه با این ادعای خود برخلاف رای دادستانی به عنوان جدایی خواه تلقی شد و به مجازات محکوم شد. او به هشت ماه زندان محکوم شد. بعد از آزادی از زندان او هنو تحت محکومیت برای مسئولیت و نقش خود در ویرایش مجله‌ای که قبلاً ذکر شد، قرار داشت و در نتیجه او پناهندگی را انتخاب کرد و در سال ۱۹۷۷ به سوئد رفت مقررات اعمال شده و قانونی در آن زمان بازگشت او را به سرزمین مادی ترکیه غیرممکن نمود. در نتیجه، در سال ۱۹۸۱ با تصمیم دولت نظامی وقت ترکیه و همانند بسیاری از اندیشمندان و متفکران ترک و کرد، او ملیت خود را ترک کرد. او کار تحقیق زبانشناسی را در استکهلم دوباره شروع کرد و کمکهای مالی از طرف دولت سوئد دریافت کرد. برای جمع‌آوری لغات و واژه‌ها و فولکلور و فرهنگ خود او رهبر کردهای عراق را در دره کوه‌های مرکز شورش عراق ملاقات کرد که تا عصر در کلبه‌ای به شنیدن اشعار کردی و گوش کردن به داستانهای داستا سرایان در نور چراغ نفت سوز پرداخت.او برای این الفبای عربی را یاد گرفت تا بتواند اشعار کردی قرنهای شانزدهم و هفدهم را بخواند. بعداً او چند نسخه کمیاب از مجلات چاپ شده توسط پناهندگان کرد را دریافت کرد. ماجراهای مریض گونه و مرگ‌آور و کشنده این پیشگامان در اساس و بنیه دو رمان او، دربارهٔ مبارزات کردها در طی سال‌ها و دهه‌ها در همه اثرها و داستانهای او، قرار دارد. او همچنین هیئت ویرایش اندیشمندان و متفکران، که به کردها کمک مالی می‌کردند تا به اروپا پرواز کنند تا این لغات و واژه‌های مبهم و ناشناخته رابرای جهانیان روشن کنند.
بعد از زندگی به عنوان پناهنده برای سالیان متمادی، او به ترکیه برگشت تا دربارهٔ ادبیات کردی، هفت کتاب خود، شش تا به زبان کردی و یکی به زبان ترکی که توسط دادخواست شماره ۳۹/۲۰۰۰ چهارمین دادگاه امنیتی ایالتی دیار بکر در ماه فوریه سال ۲۰۰۰ ممنوع شده بود.