گور
گور، مزار، قَبر یا مدفن حفره‌ای در زمین است که مردگان را در آن به خاک می‌سپارند.
واژه قبر عرب‌شده «گور» است که به صورت قُبور نیز جمع بسته می‌شود. اگر در مورد گور افراد با احترام یاد شود به آن آرامگاه یا مَقبره (جمع: مقابر، مقبره‌ها) نیز می‌گویند. اگر گور فرد محل زیارت شود به آن مزار گفته می‌شود. گور مقدسان و مرشدان دینی را تربت و خاک می‌نامند. در قدیم برای گور واژه «نهفت» و واژه‌هایی چون گورگاه و گورجای هم به‌کار می‌رفته‌است.
محلی که گورهای زیادی در آن در کنار هم کنده شود گورستان یا قبرستان نام دارد و که شهرداری‌های شهرهای ایران از دهه ۸۰ و ۹۰ خورشیدی اصطلاح آرامستان را نیز برای این منظور به‌کار می‌برند. در ایران منطقه خاورمیانه سنگ قبر را به‌طور خوابیده بر روی گور می‌گذارند اما در کشورهای فرنگی سنگ گور به شکل ایستاده بالای گور جای دارد. گورها گاه به صورت خانوادگی در بخشی از گورستان در کنار هم یا در محدوده‌ای مشخص با عنوان «گور خانوادگی...» قرار داده می‌شوند و در این حالت گاه این بخش‌ها سرپرست‌ها یا کلیددارهایی هم دارد که متولی گور نامیده می‌شوند.
ایرانیان زرتشتی پیش از اسلام مردگان خود را در دخمه مدفون می‌کردند. دخمه چاهی است سنگی که مرده را در آن قرار می‌دهند. پس از اسلام نخستین گورستان‌ها سنگی بوده و مردگان در آن قرار می‌گرفته‌اند. مانند قبرستان سیراف که قدیمی‌ترین قبرستان کشف شده ایران در دوران اسلامی است. آن‌ها استخوان‌های به‌جامانده از مردگان را نیز در چاله‌ای به نام استودان می‌ریختند.
امروزه در برخی کشورها از دستگاه‌های لیزری نیز برای حکاکی سنگ‌هایی مثل سنگ مزار یا سنگ‌های یادبود استفاده می‌شود. در این روش با اسکن کردن تصاویر و ورود آن‌ها به رایانه می‌توان بدون دخالت دست، آن‌ها را بر روی سنگ قبر حکاکی نمود.
قبر در معنای لغوی
صاحب ابنِ عَبّاد در خصوص معنای لغوی قبر در کتاب: «المحیط فی اللغة» می‌گوید: «القَبْرُ: مَدْفَنُ الانسانِ و المَقْبَرَةُ و المَقْبُرَةُ مَوْضِعُه.»(صاحب ابن عَّباد، ۱۴۱۴: ۵، ۴۱۰) یعنی: «قبر در لغت به معنای محل دفن انسان است و تعبیر مقبَره و مقبُره، (با فتح و ضمِّ باء) مکان قبر می‌باشد.» وی کلمه «دفن» را که همردیف و مرتبط با واژه «قبر» است اینگونه معنی می‌کند: «الدَّفْنُ: مُوَارَاةُ المَیِّتِ و بِئْرٌ أو حَوْضٌ سَفَتِ الرِّیْحُ فیه التُّرَابَ حَتّی ادَّفَنَ.»(همان، ۱۴۱۴: ۹، ۳۲۴) یعنی: «دفن همان ستر و پنهادن کردن مرده‌است و چاه یا حوضی است که باد، گرد و غبار در آن بیاورد تا واپوشاند.» نویسنده کتاب: «لسان العرب» می گوید: «الدَّفْن: السَّتْر و المُواراة.»(ابن منظور، 1414، 13/155) یعنی: «دفن به معنای مستور نمودن و نهان کردن است.» در بیان حکمت و سبب دفن انسان پس از مرگ آمده است: «خداوند متعال دفن و قبر انسان را برخلاف سایر موجودات، مایه کرامت وی و ستر و پوششی در مقابل نگاه خلق در لحظه دگرگونی و فروپاشی پیکرش قرار داد.»(مغربی، بی تا، 2/74) مؤلف کتاب: «مفردات ألفاظ القرآن» می‌گوید: «القَبْرُ: مقرّ المیّت.»(راغب اصفهانی، ۱۴۱۲: ۶۵۱) یعنی: «قبر آرامگاه مرده‌است.» همتا و مترادف واژه قبر در لغت کلماتی چون: مزار، روضه، بوستان و مشهد است. کلمه «مزار» به معنای زیارتگاه، و «روضه» به معنای باغ، و «بوستان» که به بهشت اشارت دارد، برای اشاره به قبر پاکان است. «مشهد»، کلمه‌ای دیگر از این دست است که برای شهادت‌گاه بزرگان دین کاربرد دارد. (پژوهشکده تحقیقات اسلامی، ۱۳۸۶: ش، ۱۸۱)
قبر در اصطلاح فقهی
صاحب کتاب: «معجم المصطلحات و الألفاظ الفقهیة» واژه «قبر» را در اصطلاح فقهی اینگونه تعریف می‌کند: «القبر: مدفن الإنسان، و الجمع: قبور.»(محمود عبدالرحمن، بی تا، ۳، ۶۴) یعنی: «قبر محل دفن انسان است و قبور جمع آن می‌باشد.» نویسنده اثر: «القاموس الفقهی لغة و اصطلاحاً» می‌گوید: «قَبَرَ المیت- قبرا: دفنه. أَقْبَرَ فلانا: جعل له قبرا. -: دفنه. القَبْر: المکان یدفن فیه المیت. (ج) قبور. المَقْبَرَة: موضع دفن الموتی. (ج) مقابر. المَقْبُرَة: المقبَرة.»(ابوجبیب سعدی، ۱۴۰۸: ۲۹۳) یعنی: «مرده گور شد، دفن شد، کسی را وارد گور کردن، برایش قبر کندن و او را دفن نمودن، قبر یعنی: جایی که مرده در آن دفن می‌شود و جمع آن قبور، مقبُره و مقبَره می‌باشد.» علامه حلی می گوید: «أن يحفر القبر قدر القامة.»(علامه حلی، 1408، 1/34) یعنی: «شایسته است قبر را به اندازه قامت انسان گود بردارند.» صاحب اثر: «الاصطلاحات الفقهية في الرسائل العملية» می گوید: «بأن يحفر في قعر القبر حفيرة شبه النهر، فيوضع فيها الميّت و يسقّف عليه.»(عاملی، 1413، 1/117) یعنی: «در ته قبر گودالی شبیه رودخانه کنده شود و آنگاه مرده در آن قرار داده و رویش پوشانده شود.» بر اساس روایتی آمده است: «و يلزق القبر بالأرض قدر أربع أصابع مفرجات، و يربع قبره.»(عمانی، 1413، 1/118) یعنی: «قبر باید به میزان چهار انگشتِ باز بر زمین چسبیده و مربع شکل باشد.» صاحب اثر: «الجعفريات – الأشعثيات» می نویسد: «أنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص نَهَى أَنْ يُعَمَّقَ الْقَبْرُ فَوْقَ ثَلَاثَةِ أَذْرُعٍ.»(كوفى، بی تا، 1/201) یعنی: «رسول خدا (صلوات الله علیه) نهی کرد از اینکه قبر بیش از سه ذراع (حد فاصل آرنج تا سر انگشت میانی) عمیق بشود.»
قبر در اصطلاح علم کلام (علم اثبات عقائد)
نویسنده کتاب: «أهوال القبور و أحوال أهلها إلی النشور» در خصوص معنای قبر در عالَم معنا که با حواس ظاهری درک نمی‌شود واژه «قبر» را در اصطلاح کلامی اینگونه بیان کرده و با استناد به روایتی از پیامبر خاتم می‌گوید: «قال رسول‌الله صلی الله علیه و سلم: القبر إما روضة من ریاض الجنة أو حفرة من حفر النار.»(ابن رجبعلی حنبلی، ۱۴۲۴: ۱، ۲۱) یعنی: «قبر یا باغی از باغ‌های بهشت است یا چاله ای از چاله‌های آتش.» وی همچنین قبر را در نگاه علم کلام با استناد به روایتی دیگر اینگونه توصیف و تشریح نموده و می‌گوید: «قال رسول اللّه صلی اللّه علیه و سلم: «یقول القبر للمیت حین یوضع فیه: و یحک یا ابن آدم، من غرّک بی، أ لم تعلم أنی بیت الفتنة، و بیت الظلمة، و بیت الوحدة، و بیت الدود، ما غرک بی إذ کنت تمر بی فدادا.»(همان، ۱۴۲۴: ۱، ۲۱) یعنی: «رسول خدا (صلوات الله علیه) گفت: هنگامیکه مرده در قبر گذارده می‌شود، قبر خطاب به او می‌گوید: یابن آدم، وای بر تو، چه سبب شد که نسبت به من فریب بخوری، آیا نمی‌دانستی که من خانه فتنه و خانه تاریکی و خانه تنهایی و خانه کِرم هستم، چه باعث شد که با غرور و تکبر از من گذر کنی؟» شیخ کلینی در روایتی از امام صادق «قبر» را از منظر علم کلام ذکر و حکایت کرده و می‌گوید: «عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ لِلْقَبْرِ کَلَاماً فِی کُلِّ یَوْمٍ یَقُولُ أَنَا بَیْتُ الْغُرْبَةِ أَنَا بَیْتُ الْوَحْشَةِ أَنَا بَیْتُ الدُّودِ أَنَا الْقَبْرُ أَنَا رَوْضَةٌ مِنْ رِیَاضِ الْجَنَّةِ أَوْ حُفْرَةٌ مِنْ حُفَرِ النَّارِ.»(کلینی، ۱۴۰۷: ۳، ۲۴۲) یعنی: «از امام صادق منقول است: همانا برای قبر سخنی است که هر روزه می‌گوید: من خانه غربت، خانه وحشت و خانه کِرم هستم، من باغی از باغ‌های بهشت یا چاله ای از چاله‌های آتش می‌باشم.» مولف کتاب: «الفائق في غريب الحديث» به استناد روایتی از پیامبر (صلوات الله علیه) تصریح می کند: «اگر کسی درستکار باشد، بدون ترس و وحشت در قبرش منزل می گیرد.»(زمخشری، 1417، 3/5)مردگان را، بسته به فرهنگ ناحیه، کفن‌پوش یا در تابوت در درون چال گور می‌نهند.
به بازشکافتن و بیرون آوردن دوباره مرده از گور، اصطلاحاً نَبش قبر می‌گویند که واژه نبش به معنی شکافتن و کندن است.
در قوانین کشورهای اسلامی منظور از نبش قبر آنست که پیکر مرده‌ای که با دفن پوشیده شده آشکار شود، بنابراین اگر گوری را بکنند و خاک آنرا بیرون بریزند، بدون آنکه جسد مرده آشکار شود نبش حرام به‌شمار نمی‌آید. و همچنین اگر مرده را روی زمین قرار داده و بر او بنائی کرده باشند یا در تابوتی از سنگ و مانند آن باشد سپس او را بیرون آورند نبش حرام نیست).
برابر مادهٔ ۶۳۴ «قانون مجازات اسلامی» در ایران، هر کس بدون مجوز مشروع، نبش قبر نماید، به مجازات حبس از سه ماه و یک روز تا یک سال محکوم می‌شود و هر گاه جرم دیگری نیز با نبش قبر مرتکب شده باشد به مجازات آن جرم هم محکوم خواهد شد. برابر ماده ۶۳۴ بین نبش قبر مسلمان فرقی گذاشته نشده‌است ولی از نظر فقهای امامیه تنها نبش قبر مسلمان حرام است.