محمدرضا باطنی
محمدرضا باطنی (زاده در اصفهان – درگذشته در تهران) زبان‌شناس، فرهنگ‌نویس، نویسنده و مترجم معاصر ایرانی بود.
محمدرضا باطنی در ۱۵ دی ۱۳۱۳ در اصفهان در خانواده‌ای تگندست زاده شد. تحصیلات ابتدایی را در اصفهان گذراند. در ۱۲ سالگی به علت بیماری سخت پدر و تنگ‌دستی خانواده مجبور به ترک تحصیل شد و به پادویی در بازار اصفهان پرداخت. پس از چند سال و هم‌زمان با کار در یک خرازی‌فروشی امکان این را پیدا کرد که در مدرسه شبانه ثبت نام کند و تحصیل را از سر بگیرد. در ۱۸ سالگی توانست دوره اول دبیرستان را به پایان برساند و به عنوان آموزگار به استخدام آموزش و پرورش درآید. به مدت ۵ سال در دهات برخوار اصفهان معلم بود و هم‌زمان بدون حضور در کلاس درس هم می‌خواند و در نهایت در بیست و سه سالگی توانست دیپلم ادبی خود را بگیرد. از خدمت سربازی معاف شد و توانست وارد دانش‌سرای عالی شود و در محمدرضا باطنی نهایت در سال ۱۳۳۹ از دانشسرای عالی در رشته زبان و ادبیات انگلیسی فارغ‌التحصیل شد.
محمدرضا باطنی به علت این که در طول دوران تحصیل شاگرد اول بود برای ادامه تحصیل به خارج از کشور فرستاده شد و به این ترتیب در سال ۱۳۴۰ به انگلستان رفت و از دانشگاه لیدز کازشناسی زبان‌شناسی گرفت. سپس در لندن با مایکل هالیدی بر روی نحو زبان فارسی بر پایه نظریه زبانی او برای دوره دکترا کار کرد. او در سال ۱۳۴۵ برای مدت کوتاهی به ایران آمد. محمدرضا باطنی به علت نوشتن مقالات اعتراضی و معاشرت‌هایی که با اعضای کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی داشت به محض ورود در فرودگاه مهرآباد بازداشت شد و تحت بازجویی قرار گرفت. به علت عدم تمدید بورس و تهدید ساواک امکان بازگشت پیدا نکرد و تحصیل او در انگلستان نیمه تمام ماند.
محمدرضا باطنی چندی بعد همان رساله‌ای را که قرار بود در لندن از آن دفاع کند با جرح و تعدیل‌هایی به فارسی برگرداند و با عنوان "توصیف ساختمان دستوری زبان فارسی" در دورهٔ تازه تأسیس دکتری زبان‌شناسی دانشگاه تهران از آن دفاع کرد و در خرداد ۱۳۴۶ موفق به دریافت درجهٔ دکتری زبان‌شناسی همگانی و زبان‌های باستانی شد.
محمدرضا باطنی که هنوز در استخدام دانشسرای عالی (دانشگاه تربیت معلم بعدی) بود در این زمان بهتر دید خود را به دانشگاه تهران که تازه رشته زبان‌شناسی دایر کرده بود منتقل کند. در این زمان محمد مقدم رئیس گروه زبان‌شناسی دانشگاه بود و هم او بود که زمینه انتقال باطنی را به دانشگاه تهران فراهم کرد. به این ترتیب محمدرضا باطنی در مهر ۱۳۴۶ با عنوان استادیار زبان‌شناسی در گروه زبان‌شناسی دانشگاه تهران آغاز به کار کرد. در زمان ریاست علینقی عالیخانی بر دانشگاه تهران یک سال به عنوان مأمور خدمت، ریاست ادارهً آموزش دانشسرای عالی را عهده‌دار شد. ولی تصدی چنین کاری در دانشگاه تهران به علت اعتراض‌هایی که به قانون‌گرایی او می‌شد برایش دردسر ساز شد و او مجبور شد دوباره به عرصه آموزش بازگردد.
او همچنین به روند استعفایش پرداخت: باطنی چند سال بعد در فرصت مطالعاتی در خارج از کشور به سر می‌برد یک سالی را در فرانسه بود و سپس راهی دانشگاه برکلی شد. پس از چند سال فرصت مطالعاتی در سال ۱۳۵۸ به ایران بازگشت و در زمانی که اداره امور دانشگاه و دانشکده‌ها به‌صورت شورایی درآمده بود او نیز به عنوان نماینده انتخابی استادان عضو شورای سرپرستی دانشکده ادبیات شد.
پس از رخداد انقلاب فرهنگی دانشگاه تعطیل شد و محمدرضا باطنی از نخستین استادانی بود که به بازنشستگی اجباری تن درداد. پس از درگیری لفظی که در خصوص رابطه انقلاب و فرهنگ با اعضای ستاد انقلاب فرهنگی (جلال‌الدین فارسی، عبدالکریم سروش، شمس آل احمد) در جلسه‌ای در دانشکده حقوق داشت به اجبار بازنشسته شد. خود وی در این خصوص می‌گوید: محمدرضا باطنی از همان سال‌های تدریس دانشگاهی، همکاری با مطبوعات را با نگارش مقاله‌هایی پیرامون مسائل اجتماعی و فرهنگی آغاز کرد. نخستین مقاله‌ای که برای روزنامه‌ها نوشت یک مبحث اجتماعی و دربارهٔ عدم اعتماد بود که در روزنامه آیندگان به چاپ رسید. پس از انقلاب هم ابتدا با ماهنامه آدینه و سپس دنیای سخن همکاری کرد و مقالاتی نیز در چند نشریه دیگر از او به چاپ رسید؛ مقالات تأثیرگذاری که مسیر پاره‌ای حرکات فرهنگی را تغییر داد. نمونه آشکار آن نقدی بود که در مجله آدینه بر کتاب "غلط ننویسیم" ابوالحسن نجفی با عنوان "اجازه بدهید غلط بنویسیم" نوشت، یا مطلبی با عنوان کتاب سالی که ضربه فنی شد دربارهٔ کتاب آموزش عربی آذرتاش آذرنوش که بنابه ملاحظاتی از دور انتخاب کتاب سال کنار گذاشته شده بود. هم‌چنین می‌توان به مقالهٔ جنجال‌برانگیز وی با نام "فارسی، زبانی عقیم؟" اشاره کرد.
محمدرضا باطنی در سال ۱۳۶۴ با درخواست مؤسسه فرهنگ معاصر شروع به نوشتن یک فرهنگ دوزبانه انگلیسی-فارسی کرد. پس از ۷ سال کار در اردیبهشت ۱۳۷۲ ابن فرهنگ به بازار عرضه شد. از آن پس باطنی به همکاری خویش با مؤسسه فرهنگ معاصر ادامه داده و حاصل این همکاری نگارش و تدوین طرح‌های گوناگون فرهنگ‌نویسی است.
محمدرضا باطنی، نویسنده کتاب‌های مرجعی چون "توصیف ساختمان دستوری زبان فارسی" (با ۲۷ بار تجدید چاپ)، "نگاهی تازه به دستورزبان و فرهنگ معاصر" (کتاب سال ایران در سال ۱۹۹۴) است. وی علاوه بر نگارش و برگردان آثار معتبری در زمینهٔ زبان‌شناسی، مترجم ده‌ها کتاب و مقاله در زمینه‌های فلسفی و اجتماعی بوده که از آن میان می‌توان به "ساخت و کار ذهن"، "مقدمه‌ای بر فلسفه"، و "فلسفهٔ هنر نیچه" اشاره کرد. باطنی در سال‌های ۷۲ تا ۷۵ همراه با هیئتی متشکل از کریم امامی، ایرج کابلی، علی‌محمد حق‌شناس، احمد شاملو، کاظم کردوانی و هوشنگ گلشیری در نشست‌هایی به منظور بازنگری در شیوهٔ نگارش و خط فارسی شرکت داشته‌است.
شاخهٔ تخصصی باطنی جامعه‌شناسی زبان است که هدف آن از مطالعهٔ زبان، شناخت و تحلیل جامعه‌ای است که ظرف زبان مورد نظر است.
محمدرضا باطنی پس از طی یک دوره بیماری دوشنبه ۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۰ در سن ۸۷ سالگی درگذشت.
آثار محمدرضا باطنی به چند بخش تقسیم می‌شوند: محمدرضا باطنی برای نگارش کتاب "اصطلاحات و عبارات رایج فارسی" در سال ۱۳۹۳ برنده جایزه کتاب سال شد. بیست و هفتمین جایزۀ ادبی و تاریخی بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار یزدی در مهر ۱۳۹۹ به محمدرضا باطنی اهدا شد.