پزشکیار ورزشی
پزشکیار ورزشی یا [] (دربرخی از منابع بهیار ورزشی یا درمانگر ورزشی)، متخصص مراقبت‌های بهداشتی است که در حیطه طب ورزشی فعالیت می‌کند؛ و برای بهینه‌سازی فعالیت‌ها و مشارکت افراد در ورزش، کار و زندگی با پزشکان همکاری می‌کند. امدادگر ورزشی از سال 1990 توسط به عنوان یکی از حرفه های لیست و مراقبتهای بهداشتی شناخته شده‌است .
پزشکیاران ورزشی دو قسم هستند؛ فارغ التحصیل امدادگری ورزشی (LAT) و امدادگر ورزشی تایید شده (ATC). خدمات ارائه شده توسط یک امدادگر ورزشی معتبر و تایید شده (ATC) شامل پیشگیری، مراقبت‌های اورژانسی، شناسایی بالینی و کمک به درمان و بازتوانی آسیب‌ها و مشکلات پزشکی، و به طور خلاصه ارائه مراقبت‌های بهداشتی ویژه برای افراد ورزشکار یا دارای فعالیت بدنی است امدادگر ورزشی فاز پس از حاد توانبخشی (post-acute phase) را مدیریت می کند. امدادگری ورزشی (اتلتیک ترینینگ) از شاخه‌های علوم ورزشی است که به یک جزء حیاتی از پزشکی ورزشی معاصر تبدیل شده است .  . اتلتیک ترینر در اصل یک مربی است، یک مربی آشنا به اصول پزشکی، اما همانطور که از نام آن مشخص است همراه و تحت نظر یک پزشک فعالیت می‌کند. در اصل اتلتیک ترینر رابط بین دنیای ورزش و دنیای پزشکی است .
به دنبال ورود حرفهٔ جدید پزشکیاری ورزشی در عصر جدید، پزشکیاران ورزشی با یک چشم انداز حرفه‌ای در حال تحول، روبرو هستند. طیف خدمات یک اتلتیک ترینر معتبر و تأییدشده (ATC) از یک مدرسه تا میدان مسابقه در لیگ‌های ملی یا کار در کنار پزشک متخصص در کلینیک است. در متون بین‌المللی آمده‌است که اتلتیک ترینر یک متصدی خدمات پزشکی و سلامتی است که نه تنها وظیفهٔ آن پیشگیری، مراقبت، توانبخشی، و بازگشت ورزشکار به فعالیت پس از آسیب های ورزشی بوده، بلکه ارائه دهنده خدمات به افراد جامعه به ویژه در راستای سبک زندگی فعال است. نکته موجود در تفاوت بین فیزیوتراپ ورزشی و اتلتیک ترینر، حضور فیزیوتراپ به عنوان درمانگر در کلینیک باشگاه و حضور اتلتیک ترینر به عنوان درمانگر و امدادگر همراه تیم در میدان مسابقه است.
ضرورت و اهمیت رشته درمانگری و امدادگری ورزشی
۱. مطالعات مختلف اثبات کرده اند که توانبخشی ورزشکاران (تفریحی و حرفه ای) باید به عنوان یک مهارت پیشرفته که نیاز به آموزش تخصصی دارد، شناخته شود. زیرا اصول توانبخشی و بازگشت فرد آسیب دیده ورزشکار با غیرورزشکار متفاوت است.
۲. با گستردگی بسیار بالای باشگاه ها، ورزشگاه ها و اماکن ورزشی همچنین مسابقات مختلف، امکان حضور پزشک متخصص در تمامی این اماکن وجود ندارد.
۳. روحیه، فرهنگ و حتی پوشش ورزشکاران و اماکن ورزشی ساختار خاصی دارد، بنابراین لازم است فردی که همراه ورزشکاران در باشگاه یا مسابقه به امور درمانی و امدادگری آنها می‌پردازد، آشنا و مانوس با این ساختار باشد.
بیش از نیم قرن است که این رشته با هدف تربیت فارغ التحصیل اتلتیک ترینینگ (LAT) در دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی علوم ورزشی کشورهای مختلف به ویژه ایالات متحده برپا شده و امروزه تخصص‌های مختلف آن شامل مربی، مدرس یا محقق در تمامی دنیا در حال توسعه و گسترش هستند.  دانشگاه های کارولینای شمالی، ایلی نوییز و جورجیا سه دانشگاه برتر ارائه دهنده این رشته در آمریکا هستند. دانشگاه های یورک و مونت رویال در کانادا، همچنین دانشگاه های منچستر، کنت و بیرمنگام در انگلیس، دانشگاه آیداهو مسکو دانشگاه های برتر در اروپا هستند. در کشور ایران هم اکنون در دانشکده‌های علوم ورزش دانشگاه‌های باهنر کرمان و دانشگاه تهران دوره دکتری تخصصی (PhD) این رشته با عنوان امدادگر ورزشی دایر است. هر ساله آزمون دکتری تخصصی امدادگر ورزشی به عنوان گرایشی از رشته آسیب شناسی ورزشی برگزار می‌شود. نام اصلی و بین المللی این رشته اتلتیک ترینینگ (Athletic Training) است. البته این رشته به معنای درمانگری ورزشی در کانادا با اسم اتلتیک تراپی () و در کشورهای اروپایی مثل انگلیس و روسیه اسپورت تراپی (Sports Therapy) است. به همین علت فدراسیون جهانی این رشته، نام درمانگری و امدادگری ورزشی (Athletic Therapy and Training) دارد. کشورهایی مثل ژاپن، تایوان، کره، امارات متحده عربی، ایرلند، آفریقای جنوبی، آمریکا، بریتانیا، چین، کانادا، اسپانیا، ایتالیا و بسیاری از دانشگاه‌های معتبر دنیا برای گسترش این رشته با این فدراسیون جهانی درمانگری و امدادگری ورزشی (WFATT) همکاری دارند .
برای مثال دوره کارشناسی (BSc in Athletic Therapy and Training) رشته درمانگری و امدادگری ورزشی در دپارتمانهای علوم ورزشی ایرلند یک دوره چهارساله است که دروس زیر تدریس می‌شود:
سال اول: رشد و یادگیری برای آموزش عالی، ریاضیات برای ورزش و سلامت، مقدمه‌ای بر درمانگری ورزشی و توانبخشی، آناتومی فوقانی و تحتانی، زیست شناسی سلولی، فیزیولوژی انسان، بازاریابی و کارآفرینی کاربردی، پیشگیری از آسیب‌های جسمانی، مقدمه‌ای بر بیومکانیک انسانی.
سال دوم: تغذیه ورزشی، مقدمه ای بر روانشناسی ورزش و تمرین، مسائل حقوقی و اخلاقی در ورزش، آناتومی ستون فقرات، سر، سینه و شکم، تست عملکرد برای ورزش و تمرین، آسیب‌ها و درمان‌ها، فیزیولوژی کاربردی انسان، حرکت شناسی، بیومکانیک و کنترل حرکتی، مقدمه‌ای بر کار بالینی در کلینیکهای دانشجویی، مهارت‌های توانبخشی بنیادی، یادگیری مبتنی بر شواهد.
سال سوم: کاربرد استدلال بالینی در کلینیک‌ها، روش‌های تحقیق، داروها در ورزش، ارتز و پروتز، آسیب‌ها و درمان‌ها، درمان‌های ورزشی پیشرفته، بازتوانی و بازگشت به رقابت، مدیریت تروما، تصویربرداری تشخیصی، روانشناسی ورزش و تمرین.
سال چهارم: تجربه کار بالینی، پروژه تحقیقاتی، کار بالینی در کلینیک، قدرت و آماده سازی ورزشکار، روانشناسی آسیب‌های ورزشی و توانبخشی (رجوع شود به سایت دانشگاه دوبلین سیتی).  درجه دی-ای-تی (DAT) یا دکترای بالینی امدادگری ورزشی Doctorate in Athletic Training دانشگاه ایالتی ایندیانا اولین برنامه دکترای بالینی در امدادگری ورزشی (DAT) (57 واحد) را زیر نظر کمیسیون اعتباربخشی تحصیلات امدادگری ورزشی (CAATE) ارائه داد. این برنامه با استفاده از ترکیبی از دروس نظری و دروس عملی ارائه می شود.این برنامه باید در 6 ترم ثبت نام مستمر و تمام وقت تکمیل شود. برنامه دکترای بالینی در امدادگری ورزشی (DAT) برای امدادگران ورزشی معتبری که به دنبال دوره های پیشرفته و تحقیقات کاربردی هستند دایر شده است. فارغ التحصیلان این برنامه به متخصصصان بالینی با دانش و مهارت های پیشرفته مورد نیاز برای ارائه مراقبت از بیمار در بالاترین سطوح تبدیل خواهند شد. از افراد دارای دکترای بالینی انتظار می رود که رهبری و نوآوری در علم و عمل پیشرفته امدادگری ورزشی را فراهم سازند.
البته آنچه هنوز در کشور ایران تا حدودی شناخته شده‌است، فعالیت اتلتیک ترینر در کنار متخصصین پزشکی ورزشی یا فیزیوتراپیست‌ها در تیم‌های باشگاهی یا پوشش پزشکی مسابقات است. در این طیف خدماتی پزشکیار ورزشی که در برخی منابع امدادگر ورزشی، بهیار ورزشی، یا مددکار ورزشی نامیده شده‌است، به فردی گفته می‌شود که توانایی انجام کمکهای اولیه را به ورزشکاران داشته باشد و بتواند در حضور یا عدم حضور پزشک تیم، به ارائه حداقل‌ها و خدمات اولیه پزشکی بپردازد. هدف از تربیت این افراد، کمک به پزشکان و فیزیوتراپیست‌های تیم، و مهیا نمودن خدمات اولیه پزشکی در کلیه محیط‌ها و اماکن ورزشی و اجراء و حفظ و ارتقاء سطح سلامت و ایمنی ورزشکاران می‌باشد.
پروفسور ویلیام پرنتیس، استاد دپارتمان علوم ورزشی دانشگاه کارولاینای شمالی او دارای مدرک کارشناسی و کارشناسی ارشد علوم ورزشی از دانشگاه دلاویر و دکترای طب ورزشی از دانشگاه ویرجینیا و همچنین یک مدرک کارشناسی نیز در رشته فیزیوتراپی از دانشگاه کارولاینا دارد. ایشان بیش از 10 عنوان کتاب در حیطه طب ورزشی، درمانگری و امدادگری ورزشی نوشته است. دکتر پرنتیس جوایز متعددی را از انجمن ملی امدادگران ورزشی (ناتا) دریافت کرده است، از جمله مهمترین آنها جایزه استاد برجسته امدادگری ورزشی میلر در سال 1999. و جایزه برجسته ترین امدادگر ورزشی در سال 1999. دکتر پرنتیس در سال 2004، به تالار مشاهیر امدادگران ورزشی افزوده شد. در سال 2006، ناتا بورسیه تحصیلی ویلیام ای پرنتیس را تأسیس کرد که سالانه به نام او ارائه می شود. او در سال 2014 جایزه پزشکی ورزشی ارنست جوکل را از آکادمی ورزشی ایالات متحده دریافت کرد.
مجله بین المللی درمانگری و امدادگری ورزشی  و دو مجله انجمن ملی آمریکا شامل مجله اتلتیک ترینر jTA, و مجله آموزش اتلتیک ترینر از معتبرترین ژورنالهای علمی پژوهشی و کتاب درمانگری وامدادگری ورزشی: مبانی رفتار و عمل نوشته لیمور کاهانوف همچنین کتاب راهنمای کار بالینی مبتنی بر شواهد: اصول امدادگری ورزشی نوشته ویلیام پرنتیس، و کتاب مفاهیم اصلی درمانگری و امدادگری ورزشی سوسان کی هیلمین از معتبرترین منابع علمی این رشته هستند.
کتاب شناسی در ایران:
۱. کتاب مقدمه‌ای بر پزشکیاری ورزشی، تألیف محمد مشهدی و محسن شهیدی انتشارات دانش و سلامت وهمکاری هيئت پزشکی ورزشی استان قم، اولین منبع منتشر شده به زبان فارسی در این حیطه است. ۲. ترجمه جلد اول کتاب «تکنیک‌های توانبخشی در طب ورزشی و امدادگری ورزشی» اثر ویلیام ای پرنتیس توسط دکتر حسن دانشمندی، (استاد دانشکده علوم ورزشی دانشگاه گیلان) و همکاران از سوی انتشارات حتمی ناشر معتبر کتاب‌های علوم ورزشی منتشر شده‌است. ۳. مراقبت‌های اضطراری در درمانگری ورزشی تالیف کیت‌ام گورس با ترجمه سیدصدرالدین شجاع‌الدین، سلمان نوریان‌دهنو  ۴. کتاب «طب ورزشی برای امدادگران ورزشی» تألیف دکتر راب راید و ترجمه دکتر محمدکریمی زاده اردکانی، شیما باباخانیان ۵. کتاب امدادگر ورزشی پیشرفته نوشته آذر آقایاری و همکاران از کتاب‌های تخصصی انتشارات دانشگاه پیام نور در این حیطه است که برای تدریس در رشته تربیت بدنی این دانشگاه طراحی و تدوین شده است. ۶. کتاب پزشکیار ورزشی اثر فرشته زمانپور گمیک، در سال 1399 توسط انتشارات علوم و فنون پزشکی اهواز منتشر شده است. ۷. جدیدترین اثر در این حوزه، کتاب بررسی قلمرو مسئولیت حقوقی پزشک و پزشکیار ورزشی در حقوق ایران و آمریکا اثر محمدرضا رستمی بوده و چاپ اول آن در سال 1400 توسط انتشارات امجد منتشر شده است.
این انجمن که در سال 1950 تأسیس شده‌است مشهورترین سازمان در زمینه خدمات و دوره‌های پزشکیاری ورزشی است. شعار انجمن ملی پزشکیاران ورزشی آمریکا عبارت است از "خدمات بهداشتی برای ورزش و زندگی". این انجمن در نظر دارد تا میزان کیفیت سلامت را برای ورزشکاران و کسانی که در فعالیت‌های ورزشی شرکت می‌کنند افزایش دهد و همچنین حرفه پزشکیاری را از طریق آموزش و تحقیق دربارهٔ پیشگیری، سنجش، مدیریت و توانبخشی آسیبها، ارتقا بخشد.
زمینه‌های فعالیت اتلتیک ترینر: بر اساس گزارشی که توسط تیم مدیران راهبردی در آگوست 2007 ارائه شده‌است، پزشکیاری ورزشی توسط نظام پزشکی آمریکا (AMA) به عنوان یکی از حرفه‌های مجموعه مراقبت‌های بهداشتی از سال 1990 شناخته شده‌است. در این تعریف پنج حوزه پزشکیاری ورزشی عبارتند از:
1) پیشگیری و محافظت از آسیب یا بیماری . 2) ارزیابی و تشخیص بالینی . 3) مراقبتهای اورژانسی و فوری . 4) درمان، توانبخشی . 5) سلامت و تندرستی سازمانی و حرفه ای
در سال 1970 هیئت صدور گواهینامه پزشکیاری (BOC) انجمن ملی پزشکیاری ورزشی آمریکا به منظور ایجاد سیستمی برای صدور گواهینامه پزشکیاری ورزشی به فارغ التحصیلان این رشته (LAT) و بررسی صلاحیت و بازآموزی و بازتائید مدارک پزشکیاران دارای مدرک (ATC) تأسیس شد. بدین معنا که به صرف فارغ التحصیل بودن از این رشته نمی توان در این حیطه کار کرد و باید مدرک ATC کسب شود. این مؤسسه علاوه بر تعیین استانداردهای ورود به حرفه پزشکیاری، همچنین رئوس و طرح وظایف و مسئولیتهای عمل حرفه ای پزشکیاران را برعهده دارد. از جمله استانداردهای کاری شامل انتظارات عملی مانند ارائه خدمات یا درمان تحت نظارت یک پزشک است
Canadian Athletic Therapists' Association به اختصار CATA در سال 1965 تأسیس شد. شورای بین المللی درمانگری ورزشی برای صدور گواهینامه به طور مداوم در تلاش است تا این رشته را به عنوان یک حرفه از خدمات سلامتی (که از انتاریو-تورونتو کانادا پایه گذاری شده) در سایر استان های کانادا و کشورهای دیگر مانند کره جنوبی، برزیل، کلمبیا، ایران، چین، هند، مکزیک و سنگاپور گسترش دهد. به شرطی که این امر در هر حوزه قانونی و قضایی کشورها محقق شود. الزامات بیشتر ممکن است طبق دستورالعمل های دولتی و مراجع قضایی آن کشورها قابل انجام باشد.
هدف از بنیان این فدراسیون شناساندن درمانگری و امدادگری ورزشی به عنوان یک بخش اساسی از تیم مراقبت های بهداشتی چند-رشته ای در سراسر جهان اعلام شده است.
نهاد تخصصی اسپورت تراپیست‌های بریتانیا که مقر آن در گلاسکو می‌باشد. جامعه درمانگران ورزشی در سال 1990 تأسیس شد و امروزه نهادی برای هدایت درمانگران ورزشی در انگلستان است. عضویت در این جامعه در سطح فارغ التحصیل از طریق یک برنامه مدرک معتبر است. انجمن در حال حاضر با 30 دانشگاه از جمله دو دانشگاه بین المللی همکاری می کند و 38 برنامه دانشگاهی در مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد را اعتبار می بخشد.
بر طبق اسناد بریتیش جورنال (پزشکی ورزشی بریتانیا)، «توانبخشی ورزشکاران (تفریحی و حرفه ای) باید به عنوان یک مهارت پیشرفته که نیاز به آموزش تخصصی دارد، شناخته شود. درمانگری ورزشی (Athletic Therapy) این کار را انجام می دهد. سازمان درمانگران توانبخشی ورزشی ایرلند (ARTI) یک نهاد حاکمیتی است که مسئول ارتقاء، تنظیم مقررات و آموزش مداوم درمانگران ورزشی معتبر در ایرلند است.  ARTI متعهد شده است اطمینان حاصل کند که تمام درمانگران ورزشی معتبر (ATC) بالاترین کیفیت مراقبت‌های بهداشتی را برای همه بیماران و ورزشکاران ارائه می‌دهند. این امر با تأکید بر عملکرد مبتنی بر شواهد از طریق ارتقای شغلی مستمر (CPD) و از طریق حفظ گواهی مراقبت‌های اورژانسی حاصل می شود. برای دریافت مدرک درمانگر ورزشی معتبر از سازمان ARTI، پس از گذراندن دو مرحله آزمون، باید ریز نمرات/گواهینامه کالج رشته مرتبط و یک گواهینامه امدادگر اورژانس (EFR) ارائه شود.
در کشور ژاپن نیز مانند ایران وزارت بهداشت این کشور مسئولیت این رشته را به عهده ندارد بلکه به عهده وزارت علوم می باشد. اما سازمان تخصصی اتلتیک ترینر با نام سازمان امدادگران ورزشی ژاپن وجود دارد که پیگیر امور شغلی آنهاست. اعضای این سازمان شامل دو گروه هستند :
جامعه امدادگران ورزشی تایوان (TATS) که عضو فدراسیون جهانی درمانگری و امدادگری ورزشی (WFATT) هستند. برای دستیابی به شناخت بین المللی از درمانگری و امدادگری ورزشی به عنوان "بخش اساسی تیم مراقبت‌های بهداشتی چندرشته‌ای" تأسیس شده است.
علی رغم تربیت چندهزار فارغ التحصیل امدادگری ورزشی در دانشگاه‌های دولتی و غیردولتی ایران، هنوز هیچ اتحادیه یا تشکیلات دولتی و نهاد مدنی غیر دولتی برای این افراد بنیان نشده است.