بهرام افضلی
بهرام افضلی (زاده ۱۳۱۷ در قم – درگذشته ۶ اسفند ۱۳۶۲ در تهران) ناخدا یکم نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران و فرمانده آن نیرو طی سال‌های ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۲ بود.
وی یکی از عاملان پیروزی در نبردهای دریایی خلیج فارس در جنگ ایران و عراق بود و در شصت و هفت روز از آغاز جنگ توانست نیروی دریایی عراق را عملاً تا پایان جنگ از صحنه خارج کند. درجه نظامی او در برخی منابع ناخدا و در برخی دیگر دریادار یاد شده‌است.
افضلی دارای درجه دکترا در مهندسی الکتروتکنیک از ایتالیا بود، وی در دهه ۶۰ میلادی از طرف نیروی دریایی برای تحصیل به ایتالیا فرستاده شد و در ایتالیا با حزب کمونیست ایتالیا آشنا گردید. در عملیات مروارید در جنگ ایران و عراق نیروی دریایی و هوایی ایران، ۴ فروند ناوچه موشک انداز عراقی کلاس «اوزا» و ۷ فروند شناور دیگر عراقی را به قعر دریا فرستاد و نیروی دریایی عراق عملاً فلج و تا پایان جنگ قادر به ایفاء نقشی نشد؛ اما افضلی که طراح این عملیات تاریخی بود چهار ماه بعد، به جرم جاسوسی و انتقال اسناد به کلی سری به اتحاد جماهیر شوروی اعدام شد. دریادار افضلی به عنوان فرمانده نیروی دریایی در تاریخ ۵ تیر ۱۳۶۰، پس از عزل بنی صدر از فرماندهی کل قوا، وفاداری کامل خود به روح‌الله خمینی را اعلام کرد. اواخر سال ۱۳۶۱ تا اوایل ۱۳۶۲ حزب توده به عنوان تنها حزب سیاسی باقی‌مانده در کشور از سوی مقامات وقت متهم به تلاش برای «کودتا» و سپس «جاسوسی به نفع شوروی» شد و طی دو یورش، اعضای رهبری و بسیاری از کادرهای حزب توده دستگیر شدند و به اتهام «کودتا» مورد بازجویی قرار گرفتند. بسیاری از رهبران این حزب و حدود ۲۰۰ تن از نظامیان (از افسران ارتش، شهربانی و ژاندارمری) به اتهام عضویت در شبکه مخفی افسران، وابسته به حزب توده، دستگیر و محاکمه شدند. او به اتهام عضویت در شبکه مخفی نظامیان حزب توده ایران دستگیر شد و به همراه ۹ نفر دیگر از افسران بلندپایه ارتش در سال ۱۳۶۲ تیرباران شد.
هادی غفاری بعدها در خاطراتش گفت؛ گزارش توده‌ای بودن بهرام افضلی را نزد روح‌الله خمینی برده بود که سرانجام آن گزارش اعدام بود. نورالدین کیانوری در نامه‌ای که سال‌ها بعد به علی خامنه‌ای نوشت از شکنجه خود، همسر و دخترش و همین‌طور شکنجه سایر دستگیرشدگان برای اعتراف‌گیری خبر داده‌است. در گزارش که به افراد رهبری زیر شکنجه تحمیل شد، درست از همین افراد به عنوان رهبران بخش‌های سیاسی - نظامی - تشکیلاتی و تبلیغاتی کودتا نام برده شده‌است.
میرحسین موسوی در این باره می‌گوید: حضرت امام با دقت مسئله را گوش دادند. سپس تحلیلی در ظرف چند دقیقه از روند حرکت شرق و غرب ارائه کردند و فرمودند:
پس از اثبات عدم کودتا، اتهام را به جاسوسی برای شوروی تغییر دادند. دو دهه بعد هاشمی رفسنجانی در مصاحبه با روزنامهٔ همشهری گفت: رهبران حزب به زندان‌های طولانی مدت محکوم و در سال ۱۳۶۷ اعدام شدند. اما تعدادی از نظامیان نزدیک به حزب از جمله دریادار افضلی به دنبال یورش به حزب و برپایی نمایش‌های تلویزیونی و سپس تشکیل دادگاه‌های نظامی، در روز ۶ اسفند ماه سال ۱۳۶۲، ده تن از اعضای حزب که در میان آنها برخی از برجسته‌ترین فرماندهان ارتش و به همراه چند تن از کادرهای پرسابقهٔ توده‌ای حضور داشتند، به جوخهٔ اعدام سپرده شدند.
افضلی از اردیبهشت ۱۳۶۲ تحت نظر اطلاعات سپاه پاسداران که کمیتهٔ مشترک و ۲۰۹ اوین را اداره می‌کرد، زندانی بود و در یکی از جلسات دادگاه که به صورت مستقیم از رادیو پخش می‌شد، گریه کرد. افضلی عاقبت در آخرین دادگاهی که به ریاست ری شهری برگزار شد به اعدام محکوم و حکم صادره در اسفند سال ۱۳۶۲ در محوطهٔ زندان اوین اجرا شد.
حکم اعدام بهرام افضلی از سوی محمد محمدی ری شهری صادر و در زندان اوین با نظارت اسدالله لاجوردی اجرا شد.
سیاوش کسرایی در سوگ او شعری سروده‌است به نام از انوشه تا افضلی که بخشی از آن در زیر می‌آید:
من می‌گریم، اما در غریو مرغک دریا، باز پیامی است گلخند «ناوی انوشه» در دهان تو شکفت ناخدا بمان، بمان که فردا ما بهار را در آغوش می‌کشیم من می‌گریم و دریا همچنان موج بر موج می‌کوبد…