خمر (طایفه)
یکی از طوایف بزرگ سیستان و بلوچستان.
مردمان طایفه خِمَّر با ریشه نخی (نخعی) از طریق جد خود، میرقنبر (درتلفظ شرق ایران کمبر و مصطلح شده به خِمَّر) نخعی براهویی (برگرفته ازابراهیم) به نیای بزرگوارشان جناب ابراهیم ابن مالک اشترمی رسند .خمر ها به ترتیب مناطق استقرار عرب یمانی و بلوچ هستند(دردوران خفقان اموی، جمعی ازفرزندان ابراهیم ابن مالک اشتر نخعی با عبور از کویر لوت ، ملک شرق ایران را برای زندگی انتخاب نمودند) که این موضوع درکتاب زادسروان سیستان مستندقیدشده‌است (خمر ها ، براهویی نخعی بوده اند) وهمان خصلت‌های ستیزه جویی که در خون این طایفه جاری بوده سبب شده تا در تاریخ و شناسنامه سیستان با شعر معروف (سون لُفِ خِمَّرو مَرو-بی تیرو بی کَمو مرو) و در بلوچستان با شعر(هیچ په ولن ابرا کوم خمرا مچار) ثبت و ضبط شود؛ لذا به عنوان فامیلی که سیر تاریخی از اَشتَر، نَخَعی، قمبرانی (قنبرانی=کمبرانی)،خمبرانی،خمبر ودرنهایت خمر داشته و به سرزمین هایی که در این مهاجرت تاریخی از یمن به جنوب عراق و سپس به منطقه کلات (بلوچستان پاکستان و نیمی از بلوچستان ایران) ودرنهایت سیستان پای گذارده‌اند.و تا قبل از انقلاب اسلامی ایران جزء خوانین و فرمانداران این مناطق بوده اند . از دیگر افتخاراتشان نیز به این شرح است سپاهیان خمر به همراهی محمود سیستانی و سردار سمندرخمبر درصدد تاسیس سلسله جدید و سرنگونی افغان ها برآمدند و در مرحله اول نادرقلی افشار را به سختی شکست دادند و خراسان را تصرف کردند. اما پس از مدتی نادرقلی افشار با سپاهی گران به خراسان‌ حمله و انها را شکست داد. براساس دست نوشته‌های فامیلی و گفتار مطلعین طایفه، به هنگام شکست اشرف افغان و فرار وی به جانب مرز سیستان وبلوچستان، جماعتی از ایران به لحاظ تعصبات عمیق میهنی و خلق و خوی انتقام جویی، راه را بر اَشرف بسته و جمیع همراهان او را قتل‌عام و سر بریدند.منطبق بر گفتار بعضی گروهی را هم به اسارت گرفتند و تمامی ابزارات جنگی انان را به غنیمت گرفتند، خود اشرف افغان نیز در این درگیری و نبرد به دست سپاهیان خمر کشته شد. این ایرانیان متعصب تحت فرماندهی میر احمد قنبرانی و سوردار مالک خمبرانی به حوالی سیستان و در مسیر گذرگاه اشرف به کمین نشسته و کار او را یکسره نمودند. میراحمدخان، بزرگ طایفه قنبرانی و سوردارمالک خان پسر فرماندار ملک کلات بلوچستان پاکستان که تحت فرماندهی خمرها بوده،بوده است.
نام قنبرانی یا کمبرانی به مرور زمان به کمبر سپس به خمبر تغییر حالت داده و اکنون تبدیل به خمر شده‌است.لازم به ذکر است کمبر،قنبر،قمبر و کنبر همه به دلیل تفاوت در لهجه های ملک بلوچستان بوده است .محل سکونت میر احمدخان را کلات (منطقه‌ای در بلوچستان پاکستان) ذکر می‌کنند.
نادر شاه خدمتی را که میراحمد خان و سوردارمالک خمبر در خصوص درگیری و شکست اشرف انجام دادند را مد نظر قرار داده و میراحمدخان را در زمره سرداران لشکر و پابه رکابان درهم شکننده خط دشمن و سران لشکر خویش در جنگ قندهار و هند قرار داد و سپس حکومت بلوچستان را به وی تفویض نمود. حکم بلوچستان پاکستان و بلوچستان ایران امروزی که در تاریخ یک بلوچستان بزرگ بوده و سیستان بزرگ که افغانستان نیز جزئی از ملک سیستان بوده است،هنوز هم در موزه انگلستان موجود است. در مسیر حرکت سپاهیان طایفه خمر (قنبرانی) که پس از فتح دهلی توسط نادر شاه از طریق سیستان عازم کلات بلوچستان بودند، امام دادخان خمبرانی با جماعتی از افراد طایفه خود در سیستان باقی ماند و آنگاه به عمران قریه لُف و پلگی خمر، همت گماشت. توسعه و گسترش تعداد افراد طایفه -مشکل عمده طوایف سیستان- که طبیعتاً نیاز به علفچر (چراگاه) بیشتری را جهت دام‌هایشان، ایجاب می‌نمود، آنان در مناطق طلفک،دُودی، ابراهیم‌آباد شیب آب، نیزار ده سرخ میانکنگی وتپه خمک، پراکنده شدند و این مناطق همچنان در دست ایشان باقی‌مانده‌است.
هنگامی که استقلال خانات کلات، بر اثرنفوذ انگلیسی‌ها خاتمه یافت، میر خداداد خان (خان کلات) نوه نصیرخان ابن میرعبدالله خان ابن میرسمندرخان ابن میراحمدخان قنبرانی شدیداً با انگلیسی‌ها درگیر شد. در همین زمان بود که جماعتی از خمبرانی‌های مقیم سیستان (خمرها) به دلیل دریافت مساعدت نامه به قصد تصرف املاک موروثی خود به کلات بلوچستان مهاجرت نمودند و پس از درهم شکستن سپاه انگلستان به مدت معدودی(چندسال) دوباره حکومت را در دست گرفتند.
براساس مدارک موجود، میر خدادادخان به هنگام احساس شکست به جمیع بزرگان طایفه خمر از قبیل کدخدا شیردان بن سوردارخمر، کدخدا علی اصغر، کدخدا میربیک و کدخدا علی، نامه نوشته و ضمن آنکه، آنان را از وضع و موقعیت خویش مطلع ساخت، ضرورت اقدام تصرف املاک موروثی را به آنان گوشزد نموده‌است. بزرگان طایفه، خدمت نامه (حکم) نادرشاه و یک قبضه شمشیر طلایی اهدایی از نادرشاه در جنگ دهلی را نگهداری نموده و در دست ایشان است. همچنین ناصرالدین شاه به موجب یک فرمان نامه حکمرانی به کدخدا شیردان بن سوردار خان خمر، از زحمات وی قدردانی کرده‌است و چهل و سه جعبه سکه طلا برای آبادی ملک بلوچستان به ایشان هدیه داده است. البته گل محمد خان فرزند نوه ایشان هم اکنون درزابل زندگی می‌کند.تیره پسر سوردارمالک نیز هم اکنون در منطقه پلگی خمر سکنی گزیده اند.
از مشهورترین مردان این طایفه سرتیپ دادالله خان خمر(تیره سوردارمالک) است که به هنگام عزیمت سردارعلی خان سرابندی به تهران، از همراهان وی بوده و هم‌زمان با کهندل خان و فتحلی خان سربندی به اخذ درجه سرتیپ نائل آمده‌است.ضمنا در ان زمان فقط دوازده نفر در ایران موفق به کسب این درجه شده بودند.
یکی از خصایل مهم مردان طایفه خمر ستیزه‌گری آنان است که حکایت از روحیه سلحشوری و جنگاوری آنان را دارد. یک شعر مصطلح و عامیانه و رایج در سیستان به شرح حال مختصر این طایفه اشاره دارد.
سون لُف خِمَّرو مَرو بی تیر و بی کَمو مَرو یعنی به طرف طایفه خمبرها نروید و اگر می‌روید بدون تیر وکمان (ابزارجنگی) نروید. به استناد همین شعر است که می‌توان به خصلت ذاتی این طایفه که، روح جنگاوری و سلحشوری است، اعتقاد پیدا نمود.
محل سکونت طایفه خمر: در سیستان شهرهای:زهک زابل،هیرمند،هامون وروستاهای دادی، قوام آباد، شندک، بالاخانه، سیادک، تپه کخا، دولت‌آباد، تپه خمک (نیزار سدکی واقع در میانکنگی)، طلفک، قلعه نو، جزینک، کلوخی، پلکی، لف و کود ودر استان خراسان رضوی شهر مشهد،استان گلستان شهرگرگان می باشد.