فهرست معماران ارمنی
فهرست معماران ارمنی این مقاله فهرستی از معماران ارمنی در ارمنستان و در کشورهای مختلف به عنوان جماعت ارمنیان پراکنده توانسته‌اند با درک نیازهای خویش دست به خلق آثار معماری به عنوان یادگارها و انعکاسی از تحولات فرهنگی روزگار خود بزنند معرفی می‌شوند.
معمار تِردات، (متولد ۹۴۰ میلادی، وفات ۱۰۲۰ میلادی)، او معمار پادشاهان دودمان باگراتونی بود. او را در اروپا یکی از پیشگامان معماری گوتیک می‌نامند. تِردات مهندس معمار کلیسای آنی در آنی (شهر باستانی) می‌باشد، او توانست این کلیسا را در سال ۱۰۰۱ میلادی به اتمام برساند. زمین‌لرزه بزرگ ۲۵ اکتبر ۹۸۹ میلادی که باعث فروریختن گنبد بزرگ ایاصوفیه شد، باسیل دوم از تِردات خواست که گنبد را ترمیم نماید.آودیس (اونیک) اوهانجانیان (متولد ۱۲۶۱ خورشیدی در ایروان- وفات ۱۳۲۹ خورشیدی)، معمار. وی دانش‌آموختهٔ مؤسسهٔ فناوری "تمسک" روسیه در رشتهٔ معماری بود.
آثار او عبارت اند از: لوون تادوسیان (زاده۱۲۷۶ ش-وفات ۱۳۵۹)، مهندس معمار، در تهران به دنیا آمد. وی دانش‌آموختهٔ رشتهٔ مهندسی ساختمان از فرانسه بود.
آثار او عبارت‌اند از: (میدان حسن‌آباد (تهران)، کاخ مرمر و کاخ‌موزه سفید سعدآباد) اوژن آفتاندلیانس (زاده۱۲۹۲-وفات ۱۳۷۶ش)، معمار، در تبریز به دنیا آمد. وی دارای تحصیلات عالی در رشتهٔ معماری از مدرسهٔ هنرهای زیبای پاریس بود. آفتاندلیانس به مدت سی سال در دانشکدهٔ هنرهای زیبای دانشگاه تهران به تدریس پرداخت.
آثار او عبارت اند از: پُل آبکار (۱۲۸۷–۱۳۴۹) (۱۹۰۸–۱۹۷۰) از معماران نوگرای ایرانی ارمنی تبار بود.
آثار او عبارت اند از: (ساختمان کلیسای ارامنه کاتولیک واقع در خیابان شمالی سفارت روسیه). (کلیه ساختمان‌های پیشکاری‌ها و ادارات وزارت دارایی استان‌ها و ساختمان‌های گمرکات). رُستُم وُسکانیان (۱۳۱۱ تبریز-۲۰ مرداد ۱۳۹۲ آمریکا) معمار ایرانی ارمنی‌تبار بود.
آثار او عبارت اند از: (کلوپ ارامنه سال ۱۳۴۵ش). (بنا کودکستان ارامنه تبریز سال ۱۳۵۰ش). (ورزشگاه آرارات تهران بین سال‌های ۱۳۴۹–۱۳۵۴ش ساخته شده‌است). (عبادت گاه صلیب مقدس بین سال‌های ۱۳۶۳–۱۳۶۵ش در آرارات تهران). (مرکز هنری شوشی، در قره باغ در سال ۱۳۸۳ش). کریستاپور (کریستوفر) تادوسیان (۱۲۸۴–۱۳۷۱ش)، معمار، در تفلیس به دنیا آمد. وی دانش‌آموختهٔ دانشکدهٔ معماری ژنو بود. تادوسیان عضو همایش بین‌المللی معماری مدرن بود و با لوکوربوزیه، همکاری داشت.
آثار او عبارت اند از: (تادوسیان برای طرح ساختمان‌های ضد زلزله مفتخر به دریافت نشان طلای همایش بین‌المللی معماری مدرن شد).
گابریل گورکیان (زاده ۱ آذر ۱۲۷۹ خورشیدی (۲۱ نوامبر ۱۸۹۲)، در استانبول امپراتوری عثمانی، درگذشت ۴ آبان ۱۳۴۹ خورشیدی (۲۹ اکتبر ۱۹۷۰) در آنتیب فرانسه) از پایه گذاران معماری نوین در ایران، وی دانش‌آموختهٔ دانشگاه معماری و هنرهای کاربردی وین بود.
آثار او عبارت اند از: گورگن پیچیکیان (۱۲۹۵–۱۳۷۶ش)، معروف به مهندس گرگین، معمار، در ولگوگراد به دنیا آمد. وی دانش‌آموختهٔ رشته معماری بود.
آثار او عبارت اند از: لوون بابایان (زاده۱۳۰۴ش)، معمار، در تبریز به دنیا آمد. وی دانش‌آموختهٔ رشتهٔ معماری از دانشگاه تهران و دارای دیپلم مهندسی از انگلستان است.
آثار او عبارت اند از:
مارکار گالستیانس (متولد ۱۲۶۷ خورشیدی-وفات ۱۳۶۴ خورشیدی)، معروف به الگال، مهندس معمار، در جلفای اصفهان به دنیا آمد. وی دانش‌آموختهٔ کالج کینگز لندن بود.
آثار او عبارت اند از:
وارطان هوانسیان (۱۲۷۴–۱۳۶۱) معمار ایرانی ارمنی‌تبار بود. او از مدافعان سرسخت معماری مدرن در ایران به‌شمار می‌آمد.
آثار او عبارت اند از: هوانس اونیک قریبیان (متولد۱۲۷۸- وفات۱۳۶۴ش)، معمار، در تفلیس به دنیا آمد. وی دانش‌آموختهٔ رشتهٔ معماری از دانشگاه کیف بود. او مهندس ناظر بناهای نظامی تهران بود.
آثار او عبارت اند از: نکتار پاپازیان، از جمله اولین معماران زن ایرانی، متعلق به نخستین نسل از دانش آموختگان معماری دانشگاه تهران می‌باشد. نکتار پاپازیان در شهر اراک به دنیا آمد و بعد از گذراندن تحصیلات ابتدایی و متوسطه در تهران و گرفتن دیپلم ریاضی، به تحصیل در رشته معماری دانشگاه تهران پرداخت. پس از آن، پاپازیان، برای ادامه تحصیل عازم فرانسه شد و در دانشگاه "بوزار" پاریس به ادامه تحصیل پرداخت. وی در مدت ده سالی که در پاریس اقامت داشت، به کار در دفاتر معماری نیز مشغول بود. نکتار پاپازیان از جمله معماران زن ایرانی شرکت‌کننده در کنگره بین‌المللی زنان معمار در سال ۱۳۵۶ بود.
آثار او عبارت اند از: لِئون پالانچیان (درگذشته ۱۵ مرداد ۱۳۴۸) سرمایه‌دار و از سازندگان جاده هراز میان تهران و دریای خزر است.
لوون پالانچیان به واسطه داشتن امکانات مالی و تجهیزاتی ساختمانی و دارا بودن شرکتی بزرگ در دهه ۴۰، ۵۰ و در زمان ریاست ابوالحسن ابتهاج بر سازمان برنامه ساخت جاده هراز را آغاز و بعد از مدتی به پایان برد. آرمن حق نظریان (زاده ۵ مه ۱۹۴۱ در تهران - درگذشته ۱۹ فوریهٔ ۲۰۰۹ در شهر آخن) , معمار ایرانی ارمنی تبار در زمینه کلیساها بود.
امور مهندسی و نوسازی دربار عثمانی بر عهدهٔ امیر "جانیک سروریان" بود. ادارهٔ این امور پس از چندی به خانوادهٔ پالیان واگذار شد. کاخ دلمه باغچه از بناهای معروف استانبول ساختهٔ «نیکوقایوس پالیان» از خاندان پالیان است.
در ۱۸۶۱ میلادی، عبدالعزیز یکم به جای عبدالمجید یکم بر تخت سلطنت نشست. به فرمان او بناهایی متعدد از جمله قصرهای معروف دو سوی تنگه بسفر و پادگان‌های ارتش به دست خاندان پالیان ساخته شد. از دیگر بناهای معروف ساخته شده به دست این خانواده می‌توان: «بنای معروف گالاتاسرای»، «قصر سارنابورنوی» و «بندر و برج دویست متری اطفای حریق» را نام برد.
اعضای خانوادهٔ پالیان که از خانواده‌های معروف ارمنی و از مهم‌ترین معماران سلطنتی دربار پادشاهان عثمانی بوده‌اند.
تعدادی از آثار معماری کاراپِت آمیرا پالیان
تعدادی از آثار معماری گریکور آمیرا پالیان
تعدادی از آثار معماری نیکوقوس پالیان
تعدادی از آثار معماری سارکیس پالیان
باید متذکر شد که قلعهٔ معروف «بیاضیت»، که جزو شاهکارهای برجسته و فراموش نشدنی استانبول محسوب می‌شود، نیز اثر «سِنهکِریم بالیان»، از قدیمی‌ترین اعضای خانوادهٔ بالیان، است.
معمار سینان ارمنی خالق آثاری مانند: گنبد مسجد سلیمانیه، مسجد شاهزاده (استانبول)، مسجد سلیمیه، مسجد بنیا باشی، مجموعه مساجد میهریماه سلطان، که با هنرمندی باعث جاودانگی خود و استانبول شد، ارمنی از روستای آرناسِ کایسری بود. گِغام گاوافیان (متولد۱۸۸۸ میلادی استانبول- وفات ۱۹۵۹ میلادی سوئیس)، «خانه اُپرا به نام سوریا» در شهر استانبول که ساخت آن در سال ۱۹۲۷ میلادی به پایان رسید.
در پایان سده نوزدهم و در آغاز سده بیستم ساخت و ساز شهری به‌طور همزمان با توسعه اقتصادی در شهر باکو توسعه گسترده‌ای یافت با استخراج نفت به‌طور ناگهانی فرصت‌های اقتصادی تغییر گسترده‌ای یافت و ساخت ساز صنعتی – مسکونی و ساختمان‌های عمومی گسترش یافت و در مقیاس وسیعی ساخت و ساز در شهرهای جمهوری سوسیالیستی شوروی آذربایجان نیز با افزایش سریع جمعیت گره خورد.
پیشرفت شهر باکو بدون مشارکت گسترده از معماران ارمنی که تحصیل کرده سن پترزبورگ بودند امکان‌پذیر نبود. معماران ارمنی سبک جدیدی از معماری روسی را در شهر باکو طراحی و به اجرا درآوردند. آثار او عبارت اند از: (بیمارستان زنان و زایمان در سال ۱۸۹۹ در باکو)، (ساختمان وزارت باکو)، (بانک تجارت ۱۹۰۵ الی ۱۹۱۰)، (ساخت کلیساهای متعدد) و چندین اثر دیگر. ساختمان تئاتر باکو در سال ۱۹۱۳ که در حال حاضر اُپرا و تئاتر باله باکو می‌باشد. مجموعه‌ای از مدارس و ورزشگاه و ساختمان‌های مسکونی و ایستگاه راه آهن صابونچی در سال ۱۹۲۷ توسط او طراحی و ساخته شده‌است.
«"یکی از معروفترین ساختمانهای باکو کاخ حیدر علی‌اف یا «کاخ ریاست جمهوری حیدر علی‌اف» می‌باشد که طرح و ساخت آن برعهده مهندسان ارمنی به نام:ملیک سدکوف، توروسیان، تووماسیان و آوانس بود این کاخ در سال ۱۹۷۲م بنا شد و در سال ۲۰۰۳ توسط دولت وقت نمای ساختمان تا حدودی تغییر یافت و بازسازی شد. "»
آثار او عبارت اند از: آثار او عبارت اند از: (یک ساختمان تاریخی در میدان "دوپونت" شهر واشینگتن، دی سی که در سال ۱۹۳۱ میلادی به اتمام رسید). (ساختمان "واشینگتن ماریوت واردمَن پارک" که یکی از هتلهای شرکت ماریوت می‌باشد در شهر واشینگتن، دی سی). و چند اثر دیگر. آثار او عبارت اند از: (بنای یادبود نبرد سارداراباد در استان آرماویر، کلیسای وارطان مقدس در ایالت نیویورک و کلیسای نِرسِس مقدس در اروگوئه). و چند اثر دیگر. آثار او عبارت اند از: (کلیسای حواری ارمنی صلیب مقدس در ایالت نیویورک و چند اثر دیگر. (تخصص او ایجاد شهرهای زیرزمینی می‌باشد. اوتوچیان در سال ۱۹۳۷ میلادی یک کمیته بین‌المللی دائمی، ایجاد فناوری‌های زیرزمینی و برنامه‌ریزی تأسیس کرده بود که برای ترویج استفاده از فضای زیر زمین و ایجاد شهر زیرزمینی بود). آثار او عبارت اند از: از با ارزشترین آثار او (میدان جمهوری، ایروان و اپرا تئاتر ایروان می‌باشد). و چند اثر دیگر.