حسنعلی وزیری
حسن علی وزیری (۱۲۶۹، تهران - ۱۳۳۳، تهران) نقاش و پیکرتراش برجستهٔ ایرانی، پیرو سبک رئالیسم (واقع‌گرایی) بود. او از نخستین شاگردان هنرکده نوبنیاد کمال‌الملک (صنایع مستظرفه) بود.
شاگردان این هنرکده نخستین نقاشان سبک واقع‌گرا در ایران به شمار می‌آیند. در آن دوران که بیشتر نقاشان پیرو کمال الملک به شیوهٔ کلاسیک کار می‌کردند، کارهای حسن علی وزیری ـ به ویژه در تابلوی» ناظم مدرسه «ـ به سبک امپرسیونیسم نزدیک‌تر است.
حسن علی در خانواده‌ای فرهنگی و هنردوست چشم به جهان گشود. مادرش بی‌بی خانم استرآبادی، جزو نخستین زن روزنامه‌نگاران ایرانی به شمار می‌آید، که پایه‌گذار نخستین دبستان دخترانه نیز بوده است. او بانویی فرهیخته بود که می‌پنداشت پاسداری از ایران تنها با تفنگ شدنی نیست، با خامه و قلم مو و ساز هم می‌توان نگهبان فرهنگ ایران زمین بود.
در ۱۲۸۷ خورشید در هجده سالگی با درجهٔ ستوانی از مدرسهٔ قزاق‌خانه فارغ‌التحصیل شد. مجلس شورای ملی به پیشنهاد وزیر فرهنگ به تأسیس مدرسهٔ صنایع مستظرفه به ریاست کمال‌الملک رأی داد.
حسن علی وزیری با این که مدرسه نظام را با درجه سرهنگی گذراند، با گرایشی که به هنر داشت و با پشتگرمی مادر، در هنرکده کمال الملک نام‌نویسی کرد. او با به پایان رساندن دوره‌های هنری، آموزگار و مدیر هنرکده شد. در سالهای ۱۳۱۲–۱۳۱۴ در مقام معاون هنرهای زیبا به آمریکا، فرانسه، سویس، آلمان، انگستان و روسیه سفرکرد با برگزاری چندین نمایشگاه از آثارش، هنر ایران را در این کشورها شناساند.
برخی کارشناسان هنری، کارهای این هنرمند بزرگ را با کارهای هنرمندانی چون داوینچی، رامبراند و دیگر نقاشان برجسته اروپایی مقایسه کرده‌اند. پس از بازگشت به ایران، پیگیرانه در سامان دهی هنرهای زیبا تلاش کرد. حسنعلی خان در این دوران پرکاری همزمان با استادی در هنرستان عالی هنرهای زیبا، با برگزاری چند نمایشگاه، نگارش کتاب» کمال الملک «و چاپ مقاله‌ای دربارهٔ پرسپکتیو هنردوستی خود را نمایاند. همچنین برای گرامی داشت یاد و آثار استادش کمال الملک کوشا بود.
در ۱۲۸۹ خورشید مدرسهٔ صنایع مستظرفه به سرپرستی کمال‌الملک تأسیس شد. حسن‌علی خان که درجهٔ سرهنگی دریافت کرده بود، به رغم آن که پدر و برادرانش نظامی بودند و زمانه هم زمانهٔ سپاهی‌گری بود، برای پی‌گیری جدی‌تر نقاشی از خدمت ارتش استعفا داد. به همت محمد حجازی کارمند ادارهٔ پست و تلگراف ، در آن جا مشغول به کار شد اما دیری نپایید و از این کار کناره گرفت. در خانه به نقاشی نشست؛ در اولین روز، نخستین تابلویش را که تصویری از مسیح بود، به پیشنهاد و تشویق محمد حجازی به قیمت پنج تومان فروخت. در مدرسهٔ صنایع مستظرفه School of Fine Arts (واقع در ضلع جنوبی باغ نگارستان، میدان بهارستان فعلی) ثبت نام کرد و کمال‌الملک پس از دیدن نمونهٔ کارش، او را به شاگردی پذیرفت. «چه محفلی بود این خانهٔ محقر، در سادگی و بی‌آلایشی چه عوالمی را سیر می‌کرد، جذبهٔ استاد به حدی بود که شاگردان بر خورشید سبقت می‌گرفتند و پیش از طلوع به مدرسه می‌آمدند و تا غروب در خدمت استاد... با هم کار می‌کردند با هم گفت و شنود می‌کردند و با هم می‌خوردند. کم‌کم یک خانوادهٔ روحانی را تشکیل داده بودند... استاد و شاگرد همه مست و مدهوش هم بودند. آن مست تعلیم و این مست تعلم...» [حسن‌علی وزیری؛ از مقدمه‌ی نمایشنامه‌ی کمال‌الملک؛ چاپ نشده ]
در ۱۳۰۳ خورشیدی «کلوپ موزیکال» توسط علی‌نقی وزیری که تازه از اروپا مراجعت کرده بود، راه‌اندازی شد. حسن‌علی خان در کلوپ موزیکال به مدت ۲ سال برای علاقه‌مندان به نقاشی کلاس‌های آموزشی دایر کرد. در ۱۳۰۶ خورشیدی کمال‌الملک، در اعتراض به کارشکنی‌های وزیر معارف وقت و قطع بودجهٔ مدرسه، از معاونت وزارت صنایع مستظرفه (وزارت معارف و اوقاف) استعفا داد. سپس در سال ۱۳۰۷ خورشیدی کلوپ موزیکال مجدداً از سوی کلنل وزیری در خانه‌ای اجاره‌ای در خیابان لاله‌زار احیا شد. حسن‌علی وزیری برای نخستین بار تابلوهایش را در کلوپ موزیکال که دارای سالن‌های متعدد بود، برای عموم به نمایش گذاشت. حریق کلوپ موزیکال صد عدد از تابلوها را که بیشتر در سبک کلاسیک و رئال بود، خاکسترکرد. کمال‌الملک پس از استعفا، برای زندگی رهسپار حسین‌آباد نیشابور شد. اسماعیل آشتیانی (از شاگردان کمال‌الملک) پس از کناره گیری او ریاست مدرسه را بر عهده گرفت. در برخورد با کارشکنی‌های بی شمار، در روستای گلاب دره در شمال تهران جایگزین شد و زیبایی‌های آن را در تابلوهای خود جاودانه کرد. در این بخش از زندگی هنری به نقاشی، سرودن شعر و خواندن سرگرم بود. افزون بر اینها در کنار آفرینندگی‌های هنری، آناتومی را در دانشگاه تهران می‌آموزاند. او در سال‌های پایانی زندگی، بوم نقاشی و قلم مو را کنار نهاد و بیشتر به خواندن نوشته‌های ادبی و بازنگری غزلیات حافظ و همچنین کشاورزی پرداخت. ۱۷۰ تابلوی ارزشمند این هنرمند بزرگ در دو رخداد آتش‌سوزی خاکستر شدند.
از تابلوهای بازمانده - تنها چند تابلو در موزه نگهداری می‌شوند - دیگر آثار نزد فرزندان و نزدیکانش است که بیشترشان بی امضاء هستند. از کارهای برجسته و شناخته شده ایشان؛ تابلوهای» پرندهٔ مازندران «،» برادر من «،» ناظم مدرسه «و ۵ تابلو با نام» آشیانهٔ تابستانی وزیری «را می‌توان نام برد. همچنین در زمینهٔ پیکرتراشی؛ سردیس‌ها و تندیس‌های» فردوسی «،» ادیب پیشاوری «،» کاکاسیاه نی‌زن «،» فخردیوان فکری «و» علی اصغر وزیری «را به یادگار گذاشته‌است.