حسن کرمی
حسن کرمی (زاده ۱۳۳۹ ارومیه) نظامی ایرانی است که از سال ۱۳۹۱ به عنوان فرمانده یگان ویژه نیروی انتظامی فعالیت می‌کند. حسن کرمی در سال ۱۳۵۷ دیپلم خود را در شهرستان سلماس دریافت کرد. او در سال ۱۳۸۴ پس از حدود ۲۶ سال، از سپاه پاسداران به نیروی انتظامی منتقل و در سال ۱۳۸۸ با حکم فرمانده وقت نیروی انتظامی به عنوان «خادم نمونه ايثارگران ناجا» انتخاب شد. فرمانده یگان ویژه در سال ۱۳۹۸ با موافقت علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران از درجه سرتیپ دومی به سرتیپی ارتقا یافت.
از مسئولیت‌‌های حسن کرمی پیش از انتصاب به فرماندهی یگان ویژه ناجا میتوان به فرماندهی بسیج استان اردبیل به مدت چهار سال،فرماندهی نیروی انتظامی استان اصفهان به مدت دو سال و همچنین فرماندهی نیروی انتظامی استان آذربایجان‌غربی شاره کرد
رسانه‌های داخل ایران از حسن کرمی به عنوان «سردار رسانه‌ای ناجا» یاد می‌کنند. «یوحنا نجدی»، نویسنده و پژوهشگر اقتصاد سیاسی نیز در مقاله‌ای بر این موضوع تاکید کرده و حسن کرمی را فردی «به شدت رسانه‌ای و اهل سخنرانی» نامیده است. نجدی در این مقاله او را اینگونه توصیف می‌کند: «بررسی مجموعه سخنان او به‌ویژه از زمان فرماندهی‌اش در یگان ویژه نشان می‌دهد که او عملاً یکی از بلندگوهای دستگاه سرکوب جمهوری اسلامی است»
حسن کرمی در جنگ هشت‌ساله ایران و عراق نیز حضور داشته و در این سال‌‌ها عمدتاً در «قرارگاه حمزه سیدالشهدا»ی ارومیه فعالیت می‌کرد.او که برای اولین بار در هجده سالگی اسلحه به دست گرفته در توصیف اولین تجربه نظامی خود روایت میکند که «در منطقه ما گروه‌های ضدانقلابی که توسط حزب بعث در عراق آموزش دیده بودند، به پاسگاه و پادگان‌ها حمله و آن را خلع سلاح می‌کردند. متاسفانه پادگان مهاباد را هم گرفته بودند و من در تاریخ 28 بهمن 1357 برای محافظت از لشکر 64 ارومیه مامور شدم.»
او طی گفتگویی با «رادیو سرو» با مرور خاطراتش از سالهای جنگ می‌گوید قرارگاه حمزه مسئولیت تامین امنیت داخلی را برعهده داشت و حزب دموکرات و کومله شمال غرب ایران را ناامن کرده بود و از این جهت کار در قرارگاه حمزه «سخت» بوده است. وی در ادامه این گفتگو به اولین فرمانده قرارگاه حمزه اشاره کرده و اضافه می‌کند با فرماندهی محمد بروجردی در قرارگاه حمزه راحت توانتسیم به تعبیر روح الله خمینی، بنیانگذار جمهوری اسلامی صف مردم را از ضد انقلاب جدا کنیم.
یگان ویژه ناجا که از آن به عنوان نیروهای «واکنش سریع» نیز یاد می‌شود، یکی از رسته های عملیاتی پلیس ایران است که با تشکیل نیروی انتظامی در سال 1370 فعالیت خود را به منظور تامین امنیت داخلی کشور آغاز کرد.وظیفه اصلی این یگان، کنترل اجتماعات و ماموریت عمده نیروهای آن حضور در کانون‌های اعتراضات خیابانی است.گفته می‌شود که ایفای نقش ماموران یگان ویژه در این اجتماعات، پس از کلانتری و یگان امداد- در گام سوم- صورت می‌گیرد.
حسن کرمی معتقد است از سال ۱۳۹۱ قدم در مسیری برداشته که چهره واقعی این یگان را به مردم نشان دهد.به گفته او در دهه نود تحول بزرگی در عملکرد یگان‌‌های ویژه به وجود آمده و اکنون پلیس ویژه به «یکی از یگانهای مردمی در منطقه» تبدیل شده است.
برای درک چرایی طرح پروژه «یگان ضد اغتشاش مردمی» در یگان‌‌های ویژه ناجا باید به سخنان فرمانده کنونی آن در رابطه با تظاهرات خیابانی سال ۱۳۸۸ نگاه کرد. حسن کرمی در سال 1393 طی مصاحبه‌ای با اشاره به ضرورت تغییر رویه (اجتماعی شدن) یگان ویژه، گفته بود که در جریان اعتراض‌های بعد از انتخابات ۱۳۸۸ «خطاهایی» از یگان ویژه سر زده و نیروی انتظامی برای «جبران» آن وارد عمل شده اما «خیلی از مردم» پیشنهاد نیروی انتظامی برای جبران خسارت را قبول نمی‌کردند و این ناشی از «مردمی نبودن» یگان‌های ویژه بود.
در واقع اعتراضات به نتایج انتخابات ریاست جمهوری در سال ۱۳۸۸ که از آن به عنوان «بزرگترین راهپیمایی مخالفان در تاریخ سی‌ساله جمهوری اسلامی» یاد می‌شود، رویکرد یگان ویژه ناجا در مواجه با ناآرامی‌ها را به چالش کشیده و به سوی تغییر رویه سوق داده است.
یک سال پس از اعتراضات ۸۸، شورای امنیت سازمان ملل قطعنامه ۱۹۲۹ را صادر و قانون «سیسادا» را تصویب کرد. در مقدمه این قانون که تحریم‌هایی را علیه جمهوری اسلامی اعمال کرد، آمده بود: «دولت ایران همچنان به نقض جدی، منظم و مداوم حقوق بشر ادامه می‌دهد و چنین موارد نقضی پس از انتخابات ریاست‌جمهوری ایران در خرداد ۱۳۸۸ افزایش یافته است». وزیرخارجه وقت آمریکا، هیلاری کلینتون نیز به «واشنگتن‌پست» اعلام کرده بود که این قطعنامه در حمایت از جنبش سبز صادر شده است.
حسن کرمی طی مصاحبه‌ای در سال ۱۳۹۳ یعنی دو سال پس از انتصاب به فرماندهی یگان ویژه به ارزیابی عملکرد آن در جریان اعتراضات ۸۸ پرداخته بود. او در این رابطه اعلام کرده «بحران با حجم وسیع در سال ۸۸ ما را برآن داشت که تجهیزات لازم را داشته باشیم» و با تشریح این تجهیزات در ادامه گفته بود بود «قبل از درگیری با باتون و سپر، می‌توان با ابزار صوتی و نور که در کشورهای مختلف دنیا برای کنترل اغتشاشات به کار می‌رود، استفاده کرد.»؛ اهمیت این سخنان آنجاست که شمار قابل توجهی از کشته‌شدگان ۸۸، بر اثر درگیری فیزیکی، ضرب و شتم و اصابت باتون جان خود را از دست داده‌اند.
در خلال این گفتگوی مفصل خبرنگار نسیم با فرمانده کنونی یگان ویژه، حسن کرمی به مقایسه نیروهای تحت فرماندهی خود (1391_1393) نسبت به گذشته پرداخته و عملکرد آنان را «رو به رشد» خواند و گفت به نیروهای خود آموزش داده‌ایم صحنه بحران را به صورتی مدیریت کنند که «حداقل تلفات» را داشته باشد. تلفات برای ما چه از مخالف و چه موافق «هزینه» دارد و لازمه آن یک سری «تجهیزات بازدارنده» است که منجر به درگیری نشود. در مجموع هر آنچه به عنوان تحولات یگان ویژه در دهه نود در رسانه‌ها بازتاب یافته به صورت خلاصه اینگونه توصیف شده است؛ اتخاذ رویکرد اجتماعی و تعامل با جامعه، پرهیز از خشونت و تکیه بر «راهبرد بازدارنده»، تغییر حالت از «تهاجم» به «برخورد نرم» و به فرمانده کنونی یگان ویژه «مقابله هوشمندانه»
مخالفان اما بر این باورند که به رغم ادعای حسن کرمی مبنی بر ارائه چهره واقعی (مردمی) یگان ویژه و به حداقل رساندن آسیب‌ها در مواجه با ناآرامیهای اجتماعی،در همچنان بر همان پاشنه چرخیده و تاکنون حضور یگان ویژه برای مردم معترض چهره‌ای جز خشونت، سرکوب، وحشت و کشتار نداشته است.
فرمانده یگان ویزه ناجا ایجاد رعب و وحشت را بخشی از «پروژه اجتماعی کردن یگان ویژه» عنوان و اشاره کرده است «یگان ویژه مصداق واقعی اشدأ علی الکفار و رحما بینهم است».» به اعتقاد او «نمی‌توان گفت که مردم از ما می‌ترسند چرا که در صدد هستیم ترس و وحشت را از آنها دور و به دل دشمنان‌شان وارد کنیم. وی اما در جایی دیگر در این رابطه اظهار می‌کند «دشمنان (معاندین، سلطنت طلب‌ها و منافقین) به صورت مستمر و با برنامه به دنبال نا آرامی و ایجاد رعب و وحشت با هدف آسیب به یگان های ویژه هستند فارغ از اینکه این یگان با بهره‌گیری از ظرفیت مردمی خود اجازه خودنمایی به بدخواهان نخواهد داد.
فرمانده کنونی یگان ویژه ناجا، حسن کرمی در پاییز ۱۴۰۰ اعلام کرد مأموریتهای ما در این چند سال «محدود و به‌ندرت» بوده است.تیراندازی به تجمع کارگران شهرداری منطقه شش اهواز در اعتراض به معوقات مزدی و گروهی مردم ساکن منطقه غیزانیه اهواز و حمله به تجمع سوگواران شجریان در سال ۱۳۹۹، شلیک به مردم روستاهای منطقه کهمان و درتنگ علیا در الشتر استان لرستان در بهار و سرکوب اعتراضات تابستان ۱۴۰۰ خوزستانتنها چند نمونه از گزارش‌هایی است که حضور پررنگ یگان ویژه در سرکوب اعتراضات مردمی را نشان داده و خشونت سیستماتیک آن علیه مردم معترض را به تصویر کشیده است.
سردار رسانه‌ای ناجا، رسانه‌های بیگانه (غیرحکومتی) را عامل حساسیت عمومی به «سرکوب» اعتراضات مردمی در ایران خوانده و معتقد است «سرکوب را بیشتر ضد انقلاب مرفه و بی‌درد خارج نشین، در بلندگوهای اهدایی آمریکای جنایتکار و انگلیس حیله‌گر تبلیغ می‌کنند، آن‌ها نسبت به کلمه سرکوب خیلی حساس هستند».
حسن کرمی بر این باور است هرجا یگان ویژه وارد عمل شده کمترین آسیب ها وارد شده و پیس ویژه همواره از تجهیزاتی مانند صوت، پینت بال و آبپاش بهره گرفته که آسیب نمی‌زند، درحالیکه دشمن ترویج خشونت را مدنظر داشته است. او در تشریح عملکرد یگان ویژه نیروهای انتظامی را در اعتراضات سال‌های اخیر همچنین روایت می‌کند «برخی به این یگان خرده می‌گیرند که چرا به جای برخورد، با مردم حرف می‌زنند و خود پاسخ «چرا ما با مردم حرف نزنیم؟ آنها هموطنان ما هستند و ضد انقلاب نیستند، به موضوعی معترض هستند که به نظر آنها حق است. لذا باید آنها را کنترل کنیم و نمی‌توانیم سرکوب کنیم. آنقدر به نیروها می‌گوییم شما باید تذکر و اخطار دهید که جمعیت معترض خسته شود.»
کرمی همواره استفاده پلیس ویژه از سلاح کشنده در مقابله با اعتراضات خیابانی را تکذیب کرده و هر نوع رفتار خشونت‌‌آمیز با مردم معترض در خیابان را به دشمنان نسبت داده است. او میگوید «فرمانده در میدان تشخیص می‌دهد از چه ابزار و تاکتیکی استفاده کند». و اسم این کار را «الگوی هوشمندانه» گذاشتیم که مختص کشور ما است و الگوی کار و تعریف مبانی آن ماحصل کار 10 ساله است. فرمانده کنونی پلیس ویژه ناجا همچنین «کنترل ناآرامی در دی ماه ۹۶، اعتراض بازاریان در مردادماه ۹۷، حادثه دراویش در خیابان پاسداران» را نمونه‌هایی از «مقابله هوشمندانه» عنوان و ادعا کرده دشمن، از طریق افراد خود در کشور که رویشان سرمایه‌گذاری کرده، در این ناآرامی‌ها فعالیت داشته است»
به گفته این مقام ارشد نظامی وجود اسلحه جنگی در بحران‌های اجتماعی خطرناک» و به کارگیری آن ««ممنوع» است. او در این رابطه می‌گوید «اگر در بحران اسلحه برود سر صحنه، علیرغم اینکه آستانه تحمل نیروها باید بالا باشد ولی یک توهین ممکن است باعث دست به ماشه شدن فرد شود.»او شش سال بعد بار دیگر در همین زمینه خاطر نشان کرده است: «واحدهای ما را که در خیابان می بینید، همه دارای گلوله های غیرکشنده هستند، حتی گلوله‌های پلاستیکی برای اولین بار در پلیس ضد اغتشاش استفاده شد. به عنوان مثال در آبان‌ماه سال گذشته برای ترساندن و آسیب نرساندن به مردم مورد استفاده قرار گرفت.»
خبرگزاری رویترز به نقل از منابع دولتی ایران شمار قربانیان اعتراضات آبان که از آن به عنوان خونین‌ترین سرکوب خیابانی تاریخ جمهوری اسلامی یاد می‌شود را ۱۵۰۰ نفر اعلام کرده و سازمان عفو بین الملل تاکنون هویت 324 نفر از کشته شدگان در جریان این اعتراضات را منتشر کرده است.
گزارش این سازمان، تحت عنوان «ویرانگران انسانیت؛ بازداشتهای گسترده، ناپدیدسازی و شکنجه در پی اعتراضات آبان 98 در ایران» نیز اشاره کرده «اکثریت کشته‌شدگان بر اثر اصابت گلوله به سر، گردن، سینه و قلبشان جان باخته‌اند و این نشان می‌دهد که نیروهای امنیتی به قصد کشتن افراد به سمت آنان شلیک می‌کردند.» عفو بین‌الملل تاکید کرده است شواهدی حاکی از این دیده نمی‌شود که مردم سلاح گرم در اختیار داشته و یا رفتارشان تهدید جانی قریب‌الوقوعی متوجه نیروهای امنیتی و دیگر افراد کرده بود که توجیه کننده استفاده این نیروها (عمدتاً یگان ویژه و لباس‌شخصی‌ها) از سلاح مرگبار باشد.
در بخشی از گزارش ««یگان ویژه؛ سرکوبگرترین نیروی ضد شورش جمهوری اسلامی»که پاییز 1398 توسط رادیو فرد منتشر شده، مراد نویسی نوشته «در اعتراض‌های بزرگ مردمی و ضد حکومتی در حدود یکصد شهر کشور در سال ۹۶ و اعتراضات محدودتر سال ۹۷ نیز یگان ویژه هسته اصلی سرکوب معترضان بود اما شاید تجربه هیچ‌یک از این سرکوب‌ها با سرکوب اعتراضات آبان ۹۸ قابل مقایسه نباشد.»
فرمانده یگان ویژه ناجا مواجه با اعتراضات آبان را «موضوع جدیدی» خوانده و در خصوص آن گفته « ناآرامی‌های سال ۹۶، موضوع جدیدی بود که با آن مواجه می‌شدیم که خوشبختانه در دو هفته جمع شد، ناآرامی‌های سال ۹۸ نیز با وجود گستره زیادتر از ناآرامی‌های سال ۹۶، دو روز طول کشید، شاید در برخی شهرها مانند تهران، شیراز و اصفهان در سال ۹۸، در بیش از ۱۵۰ نقطه درگیری وجود داشت.»
در روایات حسن کرمی از اعتراضات دی ۹۶ آمده «دشمن در سال ۹۶ از تاکتیک‌هایی استفاده کرد و حداکثر خشونت و تخریب را در دستور کار خود داشت و با روشهایی از جمله پراکندگی مناطق درگیر خواست ما را خسته کند اما یگان ویژه با قدرت تحرک بالا توانست آنها را سرکوب کند. به این حوزه‌ها اشراف یافته‌‍ایم و واحدهای واکنش سریع با سرعت بیشتری آماده شده‌اند تا بتوانند با تمرین سناریوهای مختلف وسائل نقلیه سبک و سیار به‌موقع جابه‌جا شوند» وی حدود یک سال بعد نیز در مصاحبه‌ با خبرگزاری تسنیم بار دیگر به نقش موثر نیروهای یگان ویژه تحت فرمانده خود در سرکوب اعتراضات ۹۶ اذعان کرده «در ناآرامی‌های سال ۹۶ همزمان در ۷۷ نقطه درگیر بودیم برخی از درگیری‌ها نیز شاید تا ۱۲ ساعت طول می‌کشید که بتوانیم صحنه را کنترل کنیم» و گفته بود که در آبان هر موتوسوار یگان در شهرهایی مانند تهران، شیراز و اصفهان بعضاً تا ۲۷۰ کیلومتر در یک شبانه‌روز مسیر طی کرده و این کار «بسیار سختی» است.
بررسی پژوهشی با عنوان «نقش یگا‌‌ن‌های ویژه ناجا در مدیریت بحران‌های شهری» که در سال ۱۳۹۴ منتشر شده، استفاده از دسته‌های موتور سوار و گاز اشک‌آور به عنوان مهمترین ابزار‌های یگان ویژه در برخورد با معترضان اعلام شده است. این تحقیق پلیس مزیت‌های استفاده یگان‌ ویژه از موتور را «سرعت عملیات بالا»، «قدرت تحرک»، «آسیب پذیری پایین»، «سهولت در بکارگیری»، «صرفه جویی در نیرو» و «توان بالا در تعقیب اغتشاشگران» برشمرده است. در بخشی از این پزوهش آمده است هدف از استفاده از تک‌تیرانداز «هدف قرار دادن فرد یا افرادی که نقش محرک را در جمعیت ایفا می‌کنند» یا «هدف قرار دادن افرادی است که قصد آسیب رساندن به مأمورین را دارند.»
حسن کرمی حدود یک سال کشتار هزاران نفر در آبان ۹۸ اعلام کرد یگان ویژه به دلیل «کارنامه قابل قبول آبان سالهای ۹۶ و ۹۸» و سایر حوادث از جمله موضوع آب در استان اصفهان، در اجرای راهبردهای بازدارنده و استفاده از تجهیزات پیشرفته برای کنترل صحنه‌های آشوب مصمم‌تر از است.» اگرچه جزییات چندانی از راهبردهای پلیس ویژه ناجا در دسترس نیست اما با استناد به سخنان فرمانده کنونی آن «هدفمان این است که با کمترین آسیب صحنه را جمع کنیم».
جمع کردن صحنه —با کمترین هزینه — عبارت رایج مورد در گفتمان جمهوری اسلامی برای اشاره به کنترل ناآرامی‌های اجتماعی است که مخالفان از آن به عنوان سرکوب اعتراضات مردمی و ضد حکومتی یاد می‌کنند.حسن کرمی نیز به عنوان هسته اصلی مقابله با مردم در خیابان، در سخنرانی‌های خود به دفعات بر آن تاکید کرده و اعلام کرده است یگان ویژه در پایان برنامه ششم باید تبدیل به یگان ویژه برتر خاورمیانه تبدیل شود
اتحادیه اروپا در فروردین 1400 برخی از مقامات ایران از جمله «حسن کرمی»، فرمانده یگان ویژه ناجا را تحریم کرد. بر اساس متن روزنامه رسمی اتحادیه اروپا نام هشت مقام امنیتی و سه زندان ایران به لیست تحریم‌های حقوق بشری این اتحادیه افزوده شده است. پایگاه اینترنتی شورای اروپا در همین زمینه طی گزارشی نوشته اعمال تحریم‌ها به علت نقش این افراد در «سرکوب اعتراضات آبان ۹۸» صورت گرفته است.‎
همچنین در پاییز 1400 دولت آمریکا «حسن کرمی» را به همراه جمعی دیگر از فرمانده‌های ارشد نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی هدف تحریم‌های حقوق بشری خود قرار داد. بیانیه وزارت خزانه‌داری آمریکا اتهامات منجر به اعمال تحریم‌‌های تازه را «سرکوب شهروندان بی‌گناه، مخالفان سیاسی و اعتراضات صلح‌آمیز» عنوان کرده است.
بر اساس این بیانیه افراد تحریم شده -هشت شخص حقیقی و چهار نهاد ایرانی- در جریان برخی از اعتراضات مردمی به سوی افراد غیرمسلح شلیک و حقوق بازداشت‌شدگان را به صورت گسترده نقض کرده‌اند
__بافهرست__