بی‌مهرگان
بی‌مهرگان گروه بزرگی از جانوران را تشکیل می‌دهند که در همه جای کره زمین پراکنده هستند و شامل شاخه‌ها و رده‌های زیادی هستند.
بی‌مهرگان فراوان‌ترین گروه جانوران روی زمین‌اند.
بیشتر جانوران مانند اغلب گیاهان دارای ساختمان پرسلولی و پیچیده‌ای هستند که به ترازهای اعضا و دستگاه‌ها می‌رسند. عمومی‌ترین صفت جانوران که طی مراحل رشد نیز قبل از همه ظاهر می‌شود تراز سازمانی آنهاست. همه جانوران زندگی را از یک سلول آغاز می‌کنند و برخی از تراز بافت نیز بالاتر نمی‌روند. جانوران را صاحب دو شعبه رده‌بندی در نظر می‌گیرند.
در شعبه شبه جانوران بالاترین تراز سازمانی را بافت تشکیل می‌دهد. این شعبه فقط شاخه اسفنجها را شامل می‌شود. همه جانوران دیگر که به شعبه هوپس‌زیان متعلق هستند با داشتن اندام و دستگاه مشخص می‌شوند.
اسفنجها بیشتر دریازی و بعضی ساکن آب شیرین هستند. در حالت بالغ در یک جا ساکن هستند. اغلب کلونی دارند. تغذیه آن‌ها از راه شبکه کانالهایی است که اطراف آن‌ها را سلولهای یقه‌دار و تاژک‌دار گرفته‌است. سلول عصبی ندارند و حدود ۵۰۰۰ گونه دارند. شامل رده‌های زیر است.
کیسه‌تنان بیشتر دریازی هستند. بعضی در آب شیرین به سر می‌برند. بازوهایی به صورت شعاعی به اطراف می‌فرستند که کنیدوبلاستهای محتوی نماتوسیست دارند. بدن کیسه مانند است و این کیسه با مجرایی به خارج باز می‌شود که هم به منزله دهان و هم مخرج است. چند شکلی دارند و شامل مدوز یا پولیپ می‌شوند. لارو پلانولا دارند. ۱۰ هزار گونه دارند. شامل رده‌های زیر است:
همگی دریازی (در دریا زندگی می‌کنند) هستند. ساختمان مدروزی دارند. حرکت آن‌ها توسط ۸ صفحه شانه‌ای نصف‌النهاری است. بازوها اگر وجود داشته باشد دارای سلولهای چسبناک هستند. ۱۰۰ گونه دارند.
ساکن آب شیرین و دریا هستند. بعضی خاکزی هستند. دستگاه گوارشی آن‌ها دارای یک منفذ است. فاقد دستگاه گردش خون هستند. حدود ۱۰ هزار گونه دارند. شامل رده‌های زیر است. دارای سه لایه جنینی به نام‌های درون‌پوست، میان‌پوست و برون‌پوست می‌باشد دارای تقارن دوطرفی‌اند فاقد حفره عمومی بدن فاقد مخرج‌اند در روی پوست آن‌ها غددی دیده می‌شود که با ترشحات خود سطح بدن را مرطوب می‌کند.
بیشتر دریازی هستند. بعضی ساکن آب شیرین و معدودی هم خشکی زی هستند. دستگاه گوارشی با دهان و مخرج جدا از هم در آن‌ها وجود دارد. دارای دستگاه گردش خون هستند. ۶۰۰ گونه دارند.
ساکن خشکی، آب‌های شیرین یا دریا هستند. بدن اغلب به‌طور سطحی قطعه قطعه‌است. در هر گونه، مقدار سلولها یا هسته‌ها و آرایش آن‌ها ثابت است. عضلات آن‌ها اصولاً چند لایه‌ای نیست. حلق پیشرفته‌ای دارند. بیش از ۱۵ هزار گونه دارند. این شاخه شامل رده‌های زیر است.
بازوپایان دریازی هستند. در ظاهر به دو کفه‌ایها شبیه هستند. ۳۰۰ گونه دارند.
نرم‌تنان دریازی هستند. ساکن آب شیرین یا محیط خشکی هستند. ۵۰ هزار گونه دارند. شامل رده‌های زیر است.دریازی و پلانکتونی هستند. در سر قلابهای کیتینی برای چسبیدن و یک سرپوش وجود دارد. تنه دارای باله‌های جانبی و دمی است. سلوم به سه حجره تقسیم شده‌است. فاقد دستگاه‌های گردش خون، تنفس و دفع هستند. مرحله لاروی ندارند. ۵۰ گونه دارند.
ساکن اعماق دریا هستند. در لوله بسر می‌برند. بازوهای جلویی دارند. دستگاه گوارش ندارند. دستگاه گردش خونشان بسته‌است. دستگاه تنفسی ندارند. بدن دارای سه قسمت است و سلوم نیز به همینن ترتیب تقسیم می‌شود. ۲۵ گونه دارند.
نیم‌تاران (همی‌کورداتا) یا کرمهای مازویی، دریازی هستند. به حالت کلونی در جایگاه‌های ترشح شده یا به صورت منزوی در میان ماسه‌های حفر شده زندگی می‌کنند. بدن دارای سه قسمت است و سلوم نیز به همین ترتیب تقسیم می‌شود. بیشتر دارای شکافهای آبششی هستند. اصولاً دارای لارو هستند. ۱۰۰ گونه دارند.
خارپوستان دریازی هستند. لارو تقارن دو جانبی دارد. در مراحل نخستین رشد دارای پروتوسل، مزوسل و متاسل هستند. جانور بالغ تقارن شعاعی، اسکلت داخلی آهکی و دستگاه گردش آب سلومی دارد. ۶ هزار گونه دارند. لاله دریایی، خیار دریایی، ستاره دریایی و توتیای دریایی در این شاخه قرار دارند.
دانشنامهٔ رشد