انجیل متی
انجیل مَتّی یکی از چهار انجیل به تصویب رسیده در عهد جدید و همچنین یکی از سه انجیل همنوا است. این انجیل شرحی از زندگی و دعوت عیسای ناصری را بیان می‌کند. این انجیل تبارنامه، زایش و دوران کودکی عیسی، دعوت و پندها و سخنان او، سفرش به اورشلیم و رویدادی که در نیایشگاه رخ داد را تشریح کرده و سرانجام به بیان مصلوب شدن و «رستاخیز» مسیح می‌پردازد. عیسای رستاخیز کرده به پیروانش مأموریت می‌دهد که به تبلیغ در میان تمامی مردمان بپردازند.
بر پایه روایت سنتی مسیحیت این کتاب توسط مَتّی یکی از دوازده حواری عیسی نگاشته شده‌است. برخی بر این باورند که این دیدگاه سنتی از میانه‌های سده دوم میلادی به بعد رایج بوده‌است. از سده ۱۸ میلادی به بعد، پژوهشگران به صورت فزاینده‌ای درستی دیدگاه سنتی را زیر سؤال برده‌اند و امروز بیشتر بر این باورند که متی انجیلی که نامش را بر روی آن گذشته‌اند را ننوشته‌است. بیشتر پژوهندگان امروزی بر این باورند که انجیل توسط یک نویسنده مستقل مسیحی در اواخر سده یکم میلادی نوشته شده‌است. اجماع نظر کارشناسان عهد جدید این است که نویسنده آغازین انجیل آن را به زبان یونانی تألیف کرده‌است. به جز شمار اندکی از پژوهندگان، بقیه همداستانند که متی و لوقا از روایت انجیل مرقس، به علاوه نوشته فرضی Q (که شامل سخنان عیسی می‌شود)، به صورت منبع بهره برده‌اند. گروه اقلیت بر این نظر است که نخست متی انجیلش را نوشته و سپس مرقس انجیلش را نوشته، و سرانجام لوقا آن دو را ترکیب نموده‌است.
از میان چهار انجیل تصویب شده، متی به یهودیت سده اول نزدیکتر است. متی به صورت مکرر تأکید می‌کند که عیسی پیشگویی‌های عهد عتیق را برآورده کرده‌است. اکثر صاحب‌نظران بر این باورند که نویسنده انجیل متی یک مسیحی از قوم یهود بوده‌است. نویسنده، آموزه‌های عیسی را به پنج گفتار تقسیم کرده‌است: ۱ - موعظه بر فراز کوه (فصلهای ۵–۷) ۲ - آموزه‌هایی پیرامون دوازده شاگرد و مأموریت آنها (فصل ۱۰) ۳ - مَثَلهایی دربارهٔ پادشاهی آسمان (فصل ۱۳) ۴ - آموزه پیرامون معنی شاگردی (فصل ۱۸) ۵ - آموزه پیرامون پایان عصر حاضر و آمدن پادشاهی آسمان (فصلهای ۲۴–۲۵- و احتمالاً وای‌های عیسی علیه فریسی‌ها و کاتبان یهودی از فصل ۲۳). برخی از محققان پیشنهاد داده‌اند که نویسنده تلاش داشته تا عیسی را به عنوان یک موسی بزرگ‌تر معرفی کند، و اینکه به صورت ساختاری نویسنده پنج کتاب تورات را تقلید کرده‌است. بقیه پژوهندگان اهمیت عدد پنج را با استدلال به این که خیلی از نوشته‌های یونانی یا یهودی پنج بخش یا فصل دارند، زیاد در نظر نمی‌گیرند.
در متی، عیسی به پطرس مسئولیت تصدی امور را می‌دهد و این متن بسیار تأثیرگذار بوده‌است. متی تنها انجیلی است که صحبت از کلیسا می‌کند. عیسی با اشاره به اختیاراتش از پیروانش می‌خواهد که بخشیدن دیگران را پیشه خویش سازند. با آمیخته بودن انجیل مرقس و تأکید آن بر کلیسا، متی مورد علاقه‌ترین انجیل هنگامی که انجیل‌ها به صورت مستقل پخش می‌شدند بود. انجیل متی متن آهنگین و اغلب شاعرانه‌ای دارد و برای خوانش همگانی مناسب تر از بقیه انجیل‌های همنوا است. متی آموزه‌های عیسی را به صورت کامل و مرتّبی بیان می‌کند؛ موعظه بالای کوهاش به صورت گسترده‌ای، حتّی میان غیر مسیحی‌ها، مورد احترام بوده‌است؛ ولی به نظر پژوهشگر، گراهام استنتن، شیوه استفاده نامناسب این انجیل از عهد عتیق به عنوان یک مجموعه «متن اثباتی»، و بیان‌های ضدیهودی‌اش و نگاه تندش در زمینه «سزا دادن» برای خواننده دنیای امروز گیج‌کننده بوده‌است.
به مانند انجیل‌های هم‌نوای دیگر ولی متفاوت از انجیل یوحنا، در متی عیسی بیشتر صحبت از" پادشاهی خداً می‌کند تا دربارهٔ خودش، و تعلیماتش را به صورت عمده توسط مَثَلها یا گفتارهای کوتاه انجام می‌دهد (بر عکس انجیل یوحنا که در آن عیسی این کار را به صورت عمده توسط سخنرانی طولانی انجام می‌دهد). برخی از جزئیات زندگی عیسی، به‌ویژه آنها که مربوط به دوران کودکی اش هستند، را فقط انجیل متی بازگو می‌کند. برای نمونه آمدن سران مُغ برای گرامی‌داشت عیسای نوزاد، مهاجرت به مصر و کشتار کودکان تنها در متی یافت می‌شوند.
بر اساس روایت سنتیِ مسیحیت، این کتاب توسط متی یکی از دوازده حواری عیسی نگاشته شده‌است. از سده ۱۸ میلادی به بعد، محققین بر پایه استدلالهایی مانند «زبانی که انجیل ابتداً به آن نوشته شده یونانی بوده و نه آرامی (زبانی که عیسی و حواریون به آن صحبت می‌کردند)؛ استفاده انجیل متی از انجیل مرقس به‌عنوان منبع، و نبود ویژگی‌های که معمولاً در نوشته‌های شواهد عینی دیده می‌شود» به صورت فزاینده‌ای صحت دیدگاه سنتی را زیر سؤال برده‌اند و امروز اکثراً معتقدند که متی انجیلی که اسمش را بر روی آن گذشته‌اند را ننوشته‌است.
اکثر محققین معاصر بر این باورند که انجیل توسط یک نویسنده مستقل مسیحی در اواخر سده یکم میلادی نوشته شده‌است. محققین مدرن پیشنهادهای متفاوتی راجع به هویت نویسنده انجیل داده‌اند: یک خاخام یا کاتب یهودی که به مسیحیت گرویده، یک یهودی یونانی، یک غیر یهودی که عمیقاً از مذهب یهود آگاهی دارد، عضوی از یک «مکتب» کاتبان خاص درون جامعهٔ یهودی-مسیحی‌ها. اکثر محققان بر این باورند که نویسنده فردی مسیحی-یهودی بوده، و نه غیریهودی.
انجیل مرقس، متی و لوقا (انجیل‌های هم‌نظر) شامل شمار بسیار زیادی از داستان‌های مشابه، اغلب با ترتیب یکسان و حتی با کلمات عیناً یکسان. ارتباط انجیل متی با انجیل مرقس و لوقا سؤال حل نشده یی پیش روی محققین بوده و معمولاً با عنوان «مسئله انجیل‌های هم نظر» از آن یاد می‌شود. میزان برهم پوشانی ساختار جملات و انتخاب کلمات سه انجیل معمولاً این‌گونه توضیح داده می‌شود که نویسنده‌های انجیل‌ها یا یکی از روی دیگری متن را کپی کرده یا هر دو از یک منبع مشترک کپی کرده‌اند. امروزه کمابیش همه پژوهندگان از سراسر دنیا روی این به توافق رسیده‌اند که انجیل متی (و لوقا) از انجیل مرقس، به علاوه یک متن فرضی دیگر بنام Q که شامل سخنان عیسی است، استفاده کرده‌اند. گروه اقلیت بر این نظر هستند که متی اول بود، لوقا متن متی را گسترش داد و مرقس متن لوقا و متی را مخلوط کرده‌است. برای گروه اکثریت، متن Q توضیح دهنده آنچه متی و لوقا با هم در اشتراک دارند - بعضی وقتها حتی کلمه به کلمه یکسان- ولی در انجیل مرقس وجود ندارد. مثلاً سه وسوسه عیسی توسط شیطان، دعا عیسی، و خیلی از گفته‌های پراکنده عیسی. متی شامل ۶۱۲ آیه از کل ۶۶۲ آیه مرقس است، و با غیر از چند استثناء همه در ترتیب یکسانی هستند. ولی متی به صورت مکرر متن مرقس را از نظر نگرشی بهبود می‌بخشد. متی جملات تکراری مرقس، کلامات غیر معمول، را حذف کرده و آن جملاتی که ممکن است عیسی را به شکل بدی نشان دهد حذف می‌کند (مثلاً حذف «عیسی عقل از سرش پریده بود» در مرقس ۳:۲۱، و «آیا تو اهمیت نمی‌دهی» در مرقس ۴:۳۸ و غیره).
محتوای این کتاب به شرح زیر می‌باشد:
انجیل متی و انجیل‌های مَرقُس و لوقا، انجیل‌های همنوا خوانده می‌شوند، زیرا میان ساختار و مطالب آنها شباهت بسیار وجود دارد. انجیل چهارم، یعنی انجیل یوحنا، دارای ساختار و محتوایی متفاوت است. پیام اصلی انجیل متی اثبات این حقیقت است که عیسای ناصری همان «مسیحای موعود»، یعنی پادشاه و رهایی‌بخش بنی اسرائیل است که در کتاب مقدّس یهودیان وعدهٔ آمدنش داده شده بود.
کارشناسان بر این عقیده‌اند که متی انجیل خود را در وهله اوّل برای مسیحیان یهودی‌نژاد نگاشته‌است. به همین جهت، متی بیش از سایر انجیل نگاران از پیشگویی‌های عهد عتیق نقل قول می‌کند؛ نیز او با فرض اینکه خوانندگانش از سنن یهودی به‌خوبی آگاهند، بر خلاف سایر انجیل نگاران توضیحی دربارهٔ آنها نمی‌دهد؛ بعلاوه، از اصطلاحات متداول در میان یهودیان (نظیر پادشاهی آسمان) بهره می‌گیرد، و نظایر اینها.
اما انجیل او تنها ویژه یهودیان نیست. آمدن سران مُغ برای تکریم عیسای نوزاد، و به‌خصوص مأموریت بزرگی که مسیح در پایان کتاب به رسولان می‌سپارد تا انجیل را به سراسر جهان ببرند، گواه این مدعاست. افزون بر این، انجیل متی عیسی مسیح را در مقام معلمی بزرگ به تصویر می‌کشد، چراکه او با اقتدار، شریعت را تفسیر می‌کند و دربارهٔ پادشاهی خدا تعلیم می‌دهد. یکی از ویژگی‌های انجیل متی آن است که بیشترِ آموزه‌های عیسی را با هم در چند بخش گرد آورده‌است. این بخش‌های تعلیمی عبارتند از:
۱ - موعظه بر فراز کوه (فصلهای ۵–۷) ۲ - تعالیمی پیرامون دوازده شاگرد و مأموریت آنها (فصلa۰۱۰) ۳ - مَثَلهایی دربارهٔ پادشاهی آسمان (فصل ۱۳) ۴ - تعلیم پیرامون معنی شاگردی (فصل ۱۸) ۵ - تعلیم پیرامون پایان عصر حاضر و آمدن پادشاهی آسمان (فصلهای ۲۴–۲۵) تقسیم‌بندی کلّی ۱ - تولد و کودکی عیسی (فصلهای ۱ و ۲) ۲ - آماده شدن عیسی برای رسالت خود (۳:۱ تا ۴:۱۲) ۳ - خدمات عیسی در جلیل (۴:۱۲ تا ۱۴:۱۲) ۴ - کناره‌گیری عیسی از جلیل (۱۴:۱۳ تا ۱۷:۲۱) ۵ - آخرین خدمات عیسی در جلیل (۱۷:۲۲ تا ۱۸:۳۵) ۶ - خدمات عیسی در یهودیه و نواحی شرق رود اردن (فصلهای ۱۹ و ۲۰) ۷ - هفته آخر زندگی زمینی عیسی و رنجهای او (فصلهای ۲۱ تا ۲۷) ۸ - رستاخیز عیسی مسیح (فصل ۲۸) [تفسیر صوتی انجیل متی در سازمان جوانان ایرانی مسیحی ]