صومعه سومولا
پیرو رمزگشایی‌های صورت گرفته از یافته‌ها در مجموعه صومعه، نام sumela از زبان Laz برگرفته شده و به معنی «ترینیتی» در انگلیسی می‌باشد.
این صومعه در یک شیب تند صخره‌ای و در ارتفاع حدود رو به دره Altındere ساخته شده. دره‌ای که از جاذبه‌های توریستی منطقه به حساب می‌آید. با توجه به افزایش سقوط سنگ و به جهت تأمین ایمنی و بازسازی، این صومعه در ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۵ برای مدت یک سال بسته شد و تعمیرات تا سال ۲۰۱۸ تمدید گردید.
صومعه در سال ۳۸۶ میلادی در زمان سلطنت امپراتور تئودوسیوس من (۳۷۵–۳۹۵) تأسیس شد، بنا به نوشته‌های ویلیام میلر دو راهب آتنی به نام‌های Barnabas و Sophronios تأسیس صومعه را آغاز کردند. این صومعه یه علت داشتن یک نشان از مریم باکره معروف شده ("Panagia Gorgoepekoos)" که گفته می‌شود توسط رسول لوقا نقاشی شده‌است.
در طول تاریخ طولانی خود این صومعه بارها خراب و دوباره بازسازی شد. و در قرن ۶ میلادی توسط Belisarius و به دستور ژوستین بازسازی و گسترش پیدا کرد.
در قرن ۱۳ میلادی، در زمان امپراتوری ترابوزان صومعه به فرم امروزی درآمد. در زمان امپراتور باسیل و جان دوم ثروت زیادی به صومعه وقف شد. در زمان سلطنت Alexios III (1349 - 1390) سومولا اهمیت زیادی پیدا کرد. پیرو افسانه‌ها Alexios جوان با پناه بردن به این صومعه از یک طوفان جان سالم به در برد و پس از آن در سال ۱۳۶۵ دستور داد که تمام اهالی صومعه از دادن مالیات معاف باشند؛ و سپس صومعه شامل یک بودجه سالیانه گردید. در زمان مانوئل سوم پسر Alexios سوم و سلطنت‌های بعدی نیز صومعه بودجه معینی از امپراتوری داشت. پس از فتح امپراتوری توسط Sultan Mehmed دوم در سال ۱۴۶۱ حفاظت و بودجه صومعه ادامه پیدا کرد و تبدیل شد به محل محبوبی برای راهبان و مسافران.
در سال ۱۶۸۲ و سال‌های بعد این صومعه تبدیل شد به نهادی برای آموزش مذهبی یونانیان.
پس از اخراج یونانی‌ها در سال ۱۹۲۳ این صومعه تخلیه و رها شد. راهبان یونانی زمان اخراج اجازه به همراه بردن چیزی را نداشتند لذا نشان مقدس سومولا را در زیر یکی از عبادتگاه‌ها دفن کردند و در سال ۱۹۳۰ یک راهب مخفیانه به سومولا رفت و نشان دفن شده را به صومعه‌ای در دامنه کوه Vermion در نزدیکی شهر Naousaدر مقدونیه ( یونان) انتقال داد.
در سال ۱۹۳۰ صومعه دچار آتش‌سوزی شد و قطعات چوبی آن نابود شدند؛ و در سال‌های بعد نیز توسط غارتگران و خرابکاران آسیب‌های زیادی دید.
امروز صومعه به عنوان یک جاذبه توریستی شناخته می‌شود. محلی مشرف به جنگل و رودخانه و سرشار از زیبایی و جاذبه. همچنین به عنوان محلی فرهنگی و مذهبی حائز اهمیت است.
در ۱۵ اوت ۲۰۱۰ به راهبان Ecumenical Patriarchate of Constantinople اجازه داده شد برای انجام مراسم مذهبی و نماز در صومعه حاضر شوند.روز اوت 15روز جشن فرض در مسیحیت است و آیین مذهبی در این روز برگزار می‌شود. تنها ۴۵۰ تا ۵۰۰ نفر مجازند که به داخل صومعه راه پیدا کنند، اگر چه نمایش تلویزیونی این رویداد در یک کافه و در چند صد متری صومعه انجام می‌شود.
در ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۵، صومعه به روی بازدید کنندگان بسته شد و به مدت سه سال مرمت و بازسازی آن آغاز گردید. بازدیدکنندگان فقط می‌توانند تا نزدیکی صومعه آمده و آن را از دور ببینند.
عناصر اصلی صومعه شامل کلیسای سنگی، چندین عبادتگاه کوچک، آشپزخانه، اتاق درس، اتاق مهمانخانه، یک کتابخانه و یک چاه مقدس به احترام مسیحیان ارتدکس شرقی می‌باشد.
قناتی بزرگ در مقابل در ورودی وجود دارد که جهت تأمین آب صومعه ساخته شده‌است. ورود به صومعه به وسیلهٔ پلکان باریکی صورت می‌پذیرد. یک اتاق نگهبانی کنار در ورودی واقع شده و پله‌ها از آنجا به سمت حیاط مرکزی پایین می‌رود. در سمت چپ در مقابل یک غار چند عبادتگاه وجود دارد؛ و غار مرکزی محل کلیسای اصلی صومعه می‌باشد؛ و در سمت راست هم کتابخانه واقع شده.
ساختمان بزرگی به همراه بالکن در جلوی صخره ساخته شده که از سال ۱۸۴۰ جهت اقامت راهبان و میهمانان استفاده می‌شده.
دیوارهای داخلی و خارجی کلیسای سنگی و عبادتگاه‌ها با نقاشی تزئین شدند. این نقاشی‌ها در زمان Alexios III تاریخ زده شده. نقاشیهای عبادتگاه‌ها نیز در سه مرحله انجام شده که از قرن ۱۸ شروع شده و نقاشیهای زیرین دارای کیفیت بهتری هستند. نقاشیهای دیواری در طی دوران آسیب‌های زیادی دیده‌اند. موضوع اصلی این نقاشیها صحنه‌های کتاب مقدس و داستانهای مسیح و مریم مقدس است.