عثمان یکم
عثمان یکم مشهور به عثمان غازی " یا "Osman Gazi"؛ مرگ ۱۳۲۳/۴)،" رهبر قبیله قایی و بنیانگذار سلسله عثمانی بود. سلسله کوچک او (که ابتدا به بیگ‌نشین عثمانی یا امارت عثمانی مشهور بود) بعد از مرگ او رفته رفته از یک امیر نشین کوچک ترکمن در زمان او، به یک امپراتوری جهانی تبدیل شد و تا اندکی پس از پایان جنگ جهانی اول پابرجا ماند.
به دلیل کمبود منابع تاریخی مربوط به زمان حیات او، اطلاعات واقعی بسیار کمی در مورد عثمان باقی مانده‌است. از زمان سلطنت عثمان حتی یک منبع مکتوب باقی نمانده‌است حاکمان عثمانی نیز تنها در قرن پانزدهم، قریب به صد سال بعد از مرگ عثمان، و پس از پاکسازی کامل رقبا شروع به جمع‌آوری زندگی‌نامه او کردند. به همین دلیل، مورخان تمایز دادن بین واقعیت و اسطوره را، در داستان‌ها و روایت‌های بسیاری که دربارهٔ او گفته شده‌است، بسیار چالش‌برانگیز می‌دانند. یکی از مورخان حتی تا آنجا پیش رفته که این تمایز قائل شدن را غیرممکن دانسته و دوره زندگی عثمان را به عنوان «سیاه چاله» توصیف کرده‌است.
طبق منابع متأخر عثمانی، اجداد عثمان از نوادگان قبیله ترکمن قایی بودند. اما بسیاری از محققین اولیه عثمانی، این را ساختگی می‌دانند و معتقدند که این در دوران متاخر، به منظور تقویت مشروعیت سلسله، نوشته شده‌است.
حکومت عثمانی یکی از چندین بیگ نشین آناتولی بود که در نیمه دوم قرن سیزدهم میلادی ظهور کرد. امارت عثمان در منطقه بیتینی، واقع در شمال آسیای صغیر، واقع شده بود. او در آنجت موقعیت مناسبی برای حمله به امپراتوری آسیب‌پذیر بیزانس پیدا کرد و تهاجمات علیه این امپراتوری را آغاز کرد. این حملات در زمان جانشینانش نیز ادامه یافت تا زمانی که امپراتوری بیزانس توسط محمد دوم ساقط شد.
برخی تاریخ نگاران نام او را نامی ترکی و احتمالاً "آتمان" یا "آتامان" دانسته‌اند که بعدها به "عثمان" با ریشه عربی تغییر داده شده‌است. قدیمی‌ترین منابع بیزانسی، از جمله جورج پاکیمیرس که معاصر عثمان بود، نام او را یه شکل Ἀτουμάν (آتومان) یا Ἀτμάν (آتمان) نگاشته‌اند. منابع یونانی نیز به‌طور منظم هر دو شکل نام عربی (عثمان) و ترکی او (عثمان با θ، τθ، یا τσ) آورده‌اند. یک منبع عربی کهن، که از عثمان نام برده‌است، در مواردی «ط» را به جای «ث» نوشته‌است. ممکن است عثمان بعداً نام اسلامی «عثمان» را برای خود برگزیده باشد. اما مورخ ترک، خلیل اینالجق، معتقد است فرضیه آتامان نام داشتن عثمان (به نقل از پاکیمیریس) و ربط دادن خاستگاه او به دشت قپچاق، واقع در شمال دریای سیاه، بسیار بعید است.
دانشمندان عرب، مانند ابن فضل‌الله عمری و ابن خلدون، در نوشته‌های خود نام عثمان را به کار برده‌اند. جهانگرد مراکشی، ابن بطوطه، که در زمان اورخان اول از خاک عثمانی دیدن کرد، نام او را به شکل عثمانجیق ثبت کرده‌است. پسوند «-جیق» در زبان ترکی برای کوچک کردن به کار می‌رود؛ بنابراین در آن زمان او را به نام عثمانجیق «عثمان صغیر» می‌شناختند تا با عثمان بن عفان سومین خلیفه راشدین اشتباه گرفته نشود.
اکثر منابع بر این باورند که اصل و نسب ترکان عثمانی به قبیله ترکمن قایی می‌رسد که طبق منابع عثمانی، در اوایل قرن سیزدهم میلادی به دلیل حملات مغول، از موطن خود در آسیای مرکزی گریختند. این قبیله در آناتولی، تحت حاکمیت سلجوقیان روم، مستقر شدند. منابع دیگر ادعا می‌کنند که طایفه قایی دو قرن زودتر از تاریخ مذکور، همراه با سلجوقیان، زمانی که ماوراءالنهر را به مقصد خراسان ترک کرده بودند تا در نزدیکی شهر مرو ساکن شوند، با آنان به خراسان آمد. سپس طایفه قایی پس از جنگ ملازگرد در سال ۱۰۷۱ میلادی به سمت شرق آناتولی حرکت کردند و در آنجا، همراه با سایر طوایف ترک، ساکن شدند. بعدها در ارتش سلطان کیقباد اول شرکت کردند و در جنگ این سلطان با خوارزمشاهیان، مغول‌ها و بیزانسی‌ها که به سرزمین‌های سلجوقیان یورش می‌بردند، شرکت کردند. بر اساس منابع متعدد، جنگجویان قایی به شرکت کردن در خطوط اول نبردها معروف بودند و مهارت‌های رزمی و شجاعت آنها از عوامل اصلی پیروزی سلجوقیان در بسیاری از نبردها به حساب می‌رفت. این قضیه سلطان کقباد را بر آن داشت تا ارطغرل، امیر طایفه قایی، را به عنوان فرمانده و «مقدم» سپاه خود منصوب کرده و مقداری زمین حاصلخیز در نزدیکی آنکارا، محل سکونت طایفه قایی، واگذار کند.
بعدها، ارطغرل بر شهر سوگوت، در شمال غربی آناتولی در مرز بیزانس، تسلط یافت. او همچنین عنوان «اوج بیگ» را به دست آورد. سلجوقیان برطبق سنت‌های خود به هر رئیس قبیله ای که به قدرت می‌رسید و تعدادی طایفه کوچکتر به او می‌پیوست، لقب اوج بیگ می‌داد. ارطغرل جاه طلبی‌های سیاسی گسترده‌ای داشت. او به دنبال تصاحب سرزمین‌های بیشتری بود و تنها به سرزمین‌هایی که سلطان به او پاداش داده بود قانع نمی‌شد؛ بنابراین او به نام سلطان سلجوقی، یورش به متصرفات بیزانس را آغاز کرد و چندین شهر و روستا را با موفقیت فتح کرد. بدین ترتیب در نیم قرنی که فرمانده سپاه سلجوقیان بود، آرام آرام قدرت خود را گسترش داد. ارطغرل در سال ۶۸۰ هجری قمری در ۹۰ سالگی درگذشت.
تاریخ دقیق تولد عثمان مشخص نیست. برخی منابع نوشته‌اند که او در ۸ صفر ۶۵۶ هجری قمری، برابر با ۱۳ فوریه ۱۲۵۸ میلادی و ۳ اسفند ۶۳۶ شمسی، به دنیا آمده‌است. همان روزی که در آن مغولان به بغداد حمله کردند و آنجا را ویران کرده و بخش اعظم ساکنان را از تیغ گذراندند. طبق منابع دیگر، مانند کمال پاشازاده (مورخ قرن شانزدهم اهل عثمانی)، عثمان به احتمال زیاد در اواسط قرن سیزدهم میلادی، احتمالاً در سال ۱۲۵۴ یا ۱۲۵۵ میلادی، به دنیا آمده‌است. اطلاعات از اوایل زندگی عثمان بسیار محدود است. این علت کمبود اطلاعات به این دلیل است که قدیمی‌ترین منبع شناخته شده در این دوره زمانی حدود صد سال پس از مرگ عثمان نوشته شده‌است. با این حال، منابع معدودی که باقی مانده‌اند موافق هستند که او در شهر سوگوت، که پدرش ارطغرل آن را به عنوان پایتخت امارت خود انتخاب کرده بود، به دنیا آمد.
منابع مهم دربارهٔ زندگی عثمان عبارتند از: داستان التواریخ آل عثمان نوشته شده در قرن چهاردهم میلادی توسط شاعر و پزشک دربار عثمانی تاج الدین ابراهیم بن خضر (متخلص به احمدی)، بهجة التواریخ نوشته شکرالله مورخ (وفات. ۱۴۶۴ میلادی)، و تواریخ آل عثمان نوشته درویش احمد عاشقی، مشهور به عاشق پاشازاده (۱۴۰۰–۱۴۸۴ میلادی). اصل این منابع نیز باقی نمانده‌است. آن چیزی که از این کتابها باقی مانده رونویس‌هایی است که در طول سالها نوشته شده‌اند و این بازنویسی‌ها منجر به گم شدن و تغییر در برخی متون کتاب شده‌است. در واقع، منابع عثمانی، اروپایی و بیزانسی برای مشخض کردن خاستگاه عثمان و طایفه اش چندان قابل اعتماد نیستند. از یک سو، قدیمی‌ترین اسناد شناخته شده که در اصل عثمانی‌ها نوشته شده‌است، همگی به دوره پس از فتح قسطنطنیه (۱۴۵۳ میلادی) برمی‌گردد. از سوی دیگر، هیچ‌یک از مورخان بیزانسی در نوشته‌های خود به منشأ عثمانی‌ها اشاره نکرده‌اند. ترکان عثمانی نیز خارج از حیطه توجه مورخان اروپایی قرار داشتند و مطلب قابل توجهی دربارهٔ آنان توسط مورخان اروپایی نوشته نشد. با این حال، پس از گذشت یک قرن، زمانی که عثمانی‌ها شروع به ایجاد تهدید برای کشورهای اروپایی کردند، این وضعیت تغییر کرد و اروپاییان توجه بیشتری به عثمانی و تاریخ آنان نشان دادند. کمال پاشازاده، مورخ عثمانی، با اشاره به اینکه عثمان کوچکترین پسر ارطغرل بود و به شیوه سنتی عشایر ترکمن بزرگ شد، گفت: او از کودکی کشتی، شمشیرزنی، اسب سواری، تیراندازی و بازداری را آموخت. او به سرعت بر مهارت‌های مذکور تسلط یافت و از همه برادرانش پیشی گرفت. او علوم دینی و احکام دینی را نیز آموخت و تحت تأثیر آموزه‌های شیوخ صوفیه، به خضوص استادش شیخ اده‌بالی، قرار گرفت و این را می‌توان با توجه به شخصیت و سبک زندگی او فهمید. مشهورترین روایت دربارهٔ اصل و نسب عثمان این است که عثمان نوه سلیمان شاه بود که هنگام عبور از رود فرات سوار بر اسب در غرق شدن جان باخت. مورخ ترک، ایلماز اوزتونا، معتقد است که نام حقیق پدربزرگ عثمان، و پدر ارطغرل، گوندوز آلپ بود و به احتمال زیاد سلیمان شاه نامی به‌شمار مرفت که در حافظه تاریخی آناتولی باقی مانده بود و در واقع به سلیمان بن قتلمش اشاره دارد که سلطنت سلجوقیان روم را تأسیس کرد. اوزتونا می‌افزاید که احتمالاً مورخان عصر عثمانی با این نسب نامه سعی در ایجاد ارتباط خویشاوندی بین عثمانی‌ها و سلجوقیان داشتند. مخصوصاً با توجه به اینکه عثمانی‌ها با ادعای جانشینان مشروع سلجوقیان در صحنه تاریخ ظاهر شدند. بر این اساس، نسب فرضی عثمان چنین است: عثمان بن ارطغرل بن گوندوز آلپ بن کیاآلپ بن گوک آلپ بن سرقوک آلپ بن کی آلپ. محققان دیگر نیز موافقند که ارتباط بین ارطغرل، عثمان و سلجوقیان ممکن است که یک قرن بعدف توسط وقایع نگاران دربار عثمانی، ابداع شده باشد؛ بنابراین منشأ واقعی خاندان عثمانی مبهم است. از سوی دیگر، برخی منابع عثمانی به خویشاوندی میان عثمان و ترکان اوغوز اشاره می‌کنند که بیشتر به افسانه نزدیک‌تر است تا واقعیت، و می‌گویند که ترکان اغوز از نسل یافث بن نوح هستند و این روایت، شجره نامه عثمان را به ۵۲ جد، یا بیشتر، منتهی می‌کند و عثمان در این شجره نامه با افراد مشهوری چون شخص حضرت نوح، گوک آلپ و اغوز خان و تمامی اقوام ترک اغوز از جمله سلجوقیان، خویشاوند می‌شود. در این شجره نامه می‌توان ویژگی‌های برخی از آنچه که ایلماز اوزتونا در فرضیه خود به آن اشاره کرد را ثابت کرد، که عثمانی‌ها همواره در تلاش بودند تا خود را با سلجوقیان مرتبط کنند و به عنوان وارثان آنها ظاهر شوند.
عثمان به احتمال زیاد در میانه قرن سیزدهم، احتمالاً در سال ۱۲۵۴/۵، تاریخی که توسط مورخ عثمانی قرن شانزدهم، کمال پاشا زاده ذکر شده، متولد شده‌است. طبق تاریخ‌نگاری عثمانی، ارطغرل، پدر عثمان، قبیله ترکمن قایی را، برای فرار کردن از هجوم مغول، از غرب آسیای مرکزی به آناتولی هدایت کرد. سپس با سلطان سلجوقیان روم بیعت کرد و حکمرانی شهر سوگوت، در مرز بیزانس، را بدست آورد. اما این روایت یک قرن پس از عثمان، توسط مورخان درباری امپراتوری عثمانی، ابداع شد و بنابراین منشأ واقعی عثمانی‌ها به‌طور دقیق مشخص نیست. هیچ چیز به‌طور قطعی در مورد فعالیت‌های اولیه عثمان مشخص نیست، به جز اینکه او منطقه اطراف شهر سوگوت را کنترل می‌کرد و از آنجا حملاتی را علیه امپراتوری بیزانس ترتیب داد. اولین رویداد زندگی عثمان که تاریخ آن تا حدودی مشخص است، نبرد بافئوس در سال ۱۳۰۱ یا ۱۳۰۲ می‌باشد. عثمان در این نبرد یک نیروی بیزانسی را، که برای مقابله با او فرستاده شده بود، شکست داد.