آذرشهر
آذَرْشَهْرْ (دِهْخوارْقانْ) یکی از شهرهای باختری استان آذربایجان شرقی و مرکز شهرستان آذرشهر است. کوهستان سهند در سمت شرقی آذرشهر قرار گرفته و از همین روی این شهر دارای آب و هوای سرد است. همچنین دریاچهٔ ارومیه در باختر آذرشهر است، آذرشهر دارای زمین‌های مسطح در مناطق شمال باختری در دور و بر دریاچه ارومیه و مناطق کوهستانی در خاور و جنوب خاوری است که هوای این منطقه در تابستان‌ گرم می‌شود. آبیاری کشتزارها و باغ‌های پیرامون آذرشهر با رودخانهٔ آذرشهر ( رود نوشین) و نیز کانال‌های زیرزمینی، چشمه‌های طبیعی و چاه‌های عمیق انجام می‌شود.
نام قدیم آذرشهر نخست دهخوارقان بوده‌است که در دورهٔ پهلوی به آذرشهر تغییر یافته است. خوار در فارسی به زمین پست و هموار گفته می‌شود و این واژه در همین معنی در جاینام‌هایی چون خوارِ ری (گرمسار کنونی) دیده می‌شود. روستاهای مختلفی در ایران از قدیم خوارگان نام داشتند به معنی مجموعه زمین‌های پست و هموار. این نام در دوره‌های بعدی در این جاینام‌ها به صورت خوارقان و خرقان درآمد و در مورد شهری که امروزه آذرشهر نام گرفته شکل دهِ خوارگان (روستای زمین‌های هموار) در شکل دهخوارقان باقی ماند. آذری‌زبانان محل، این نام فارسی را به صورت «توفارقان» هم تلفظ کرده‌اند.
این شهر در ۴۵ درجه و ۸۵ دقیقهٔ طول خاوری، ۳۷ درجه و ۴۶ دقیقهٔ عرض شمالی و در ارتفاع ۱۴۶۸ متری از سطح دریا است. آذرشهر در پنجاه و چهار کیلومتری جنوب باختری تبریز و در محور تبریز - بناب است.
جمعیت آذرشهر بر پایهٔ سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ خورشیدی بالغ بر ۴۱۴۸۸۷ نفر بوده است که یازدهمین شهر استان آذربایجان خاوری شناخته می‌شود. همچنین تعداد خانوارهای ساکن این شهر ۱۴۳۴۳ خانوار بوده است.
آذرشهر یکی از شهرهای تاریخی شمال غرب ایران است که منابع قدیمی نام آن را به صورت ده نخوارگان و ده نخیرجان نوشته‌اند و در کتاب‌های جغرافی قدیم عرب این نام به شکل «داخَرَّقان و دخارقان درآمده‌است. یاقوت حموی از این شهر باعنوان «دِه‌نَخیرجان» یاد کرده‌است؛ درحالی که حمدالله مستوفی از عنوان «دهخوارقان» استفاده نموده‌است. اکثر مورخان از آذرشهر به عنوان شهری کوچک با هشت روستای تابعه یاد می‌کنند و از وفور باغ‌های انگور، و میوهجات مختلف آن سخن به میان آورده‌اند. همچنین لپه آذرشهر و گردوی آذرشهر شهرت جهانی دارد. در روستای فیروز سالار آذرشهر باغ‌های پسته وجود دارد.
آذرشهر آثار تاریخی متعددی را در خود جای داده‌است که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به تپه باستانی پیرقطران، گورستان پیرحیران (درحال تخریب و تبدیل به مؤسسه آموزشی می‌باشد)،تپه باستانی روستای هفت چشمه و مسجد رومیان، مسجد جامع آذرشهر، غار باستانی و گورستان قدمگاه (بادامیار) و تورامین ممقان، مسجد تورامین ممقان، آرامگاه اولیا در روستای قاضی‌جهان و آرامگاه پیرجابر ممقان اشاره کرد.
بافت قدیمی آذرشهر:
با توجه به گفته‌های افراد کهنسال منطقه، در زمان‌های خیلی قدیم دهخوارقان در محل کوه پیر قطران بوده‌است که در اثر زلزله نابود شده‌است و بعد از آن مردم روستا را در سمت دیگر رودخانه بنا نهاده‌اند. ویرانه‌های کوه پیر قطران هنوز بجاست و از آثار باستانی آذرشهر می‌باشد. بافت قدیمی شهر از تعدادی محله قدیمی تشکیل شده بود که این محلات از هم فاصله داشته‌اند و بین محلات باغ‌هایی وجود داشته‌است که شمالی‌ترین محله پیرلر و جنوبی‌ترین محله کوچه کردها (کردلر کوچه‌سی) بوده‌است؛ شرقی‌ترین محله نیز دیزج (دزک به معنی دژ کوچک) و غربی‌ترین محله اشاغی‌کوچه نام داشته‌است. هر محله دارای کوچه‌های باریک و تودرتو و بن‌بست بوده و در ورودی هر محله درب بزرگی کار گذاشته شده بود که شبها بسته می‌شد و دارای نگهبان بوده‌است. بدین ترتیب هر محله مانند قلعه‌ای عمل می‌کرده که خانه‌های در انتهای بن‌بست آن از قیمت‌های بالاتر و ارزش بیشتر برخوردار بودند. در هر محله و در اکثر کوچه ساختمان‌هایی به نام کبوترخانه وجود داشت که کبوتران و دیگر پرنده‌ها در آن لانه می‌گزیدند. در تمام کوچه‌ها سکوهایی بوده‌است که مسافران و افراد سالخورده بر آن نشسته و استراحت می‌کردند و بار خود را روی آن می‌گذاشتند و بعد از استراحت بار خود را با استفاده از آن دوباره به کول می‌گرفتند. تمام محلات از آب قنات و چشمه‌ها استفاده می‌کردند که هم‌اکنون تمامی این قنات‌ها به محل دفع فاضلاب تبدیل شده‌است.
در سال ۱۳۹۹ تخلفات بزرگ شهرداری و شورای اسلامی آذرشهر برملا شد که شهردار و اعضایی از شورای شهر توسط نهادهای امنیتی دستگیر شدند ، این خبر در بسیاری از خبرگزاری‌ها منتشر شد. در سال ۱۳۹۶ در ماه ادیبهشت در اوایل هفته، بارانی دراز مدت (حدودا ۹ ساعت) در پل آذرشهر سیلی بزرگ ایجاد شده بود که در درون سیل، درخت، سنگ‌های بزرگ، ماشین و جسد آدم و … وجود داشت. در سیل در آذرشهر بیش از۲۲ نفر جان باختند. این خبر مهم در اخبار صدا و سیما ایران پخش گردید. یکی از مشهورترین مکانهای آذرشهر مکان به نام قوش داشی می‌باشد که در ان محل قوچ سنگی بزرگی به رنگ سفید رنگ در آن وجودداشته‌است که متأسفانه تخریب گردیده‌است و فقط افراد سالخورده این محل را می‌شناسند. این قوچ بزرگ در محل اشیه بازار (بازار قدیمی) وجود داشته‌است. این کوچه به نام دربند باشگاه معروف می‌باشد و بسیاری از افراد از علت نامیدن این مکان به این نام اطلاعی ندارند. در زمان سابق باشگاه افسران در این مکان در داخل باغی بزرگ و مجلل وجود داشته‌است. باغات گردوی مجللی در این ناحیه در حد فاصل محله علی‌آباد و کوی کردلر وجود داشته‌است. کاروانسرای فراموش شده‌ای در همسایگی مسجد بازار (بازار مسجدی) می‌باشد که نام آن را فقط قدیمیهای آذرشهر بخاطر می‌آورند. در زمان شاهنشاهی مشروب خانه ای در شهر آذرشهر بوده اما سپس به دستور استاندار آدربایجان شرقی، توسط سربازان، مشروب خانه را ویران و پلمپ کردند. این مکان در نزدیکی میدان ساعت آذرشهر واقع است. شهرک‌ها: شهر آذرشهر دارای بیش از ۴ شهرک می‌باشد که معروف‌ترین آن‌ها، شهرک ولیعصر، شهرک دانش و شهرک بهاران است.