کلاغ
کَلاغ‌ها یا زاغ ها (به انگلیسی: "Corvus") سرده‌ای از پرندگان است از راستهٔ گنجشک‌سانان (سبک بالان) و خانوادهٔ کلاغان ("Corvidae") که دارای اندازه‌ای بزرگ یا متوسط بوده و بین ۳۴ تا ۷۰ سانتی‌متر طول دارند. کلاغ‌ها عموماً دارای پرهای سیاه و تیره بوده و بسته به نوع گونه می‌توانند در قسمت سر و بال و دم و گردن دارای پرهای سیاه یا خاکستری مایل به سفید باشند. نوک کلاغ‌ها بلند و قوی و کمی خمیده بوده و پاها قدرتمند و دم کوتاه است. رنگ چشم در اکثر کلاغ‌ها سیاه است اما در برخی گونه‌های استرالیایی چشم‌ها دارای رنگ روشن هستند.
کلاغ‌ها همه‌چیزخوار بوده و از حشرات، جانوران و لاشهٔ آن‌ها و انواع مختلفی از گیاهان، دانه‌ها و همچنین زباله‌های دفع شده انسان تغذیه می‌کنند. طول عمر در کلاغ‌ها نسبتاً طولانی است.
تا کنون ۴۵ گونه از کلاغ‌ها شناسایی شده‌اند. همچنین ۱۴ گونه منقرض‌شده از این پرندگان نیز تاکنون شناسایی و شرح داده شده‌اند. این پرندگان، پراکندگی بسیار زیادی در سرتاسر دنیا داشته و به‌جز مناطقی از آمریکای جنوبی و مناطق قطبی و تعدادی از جزایر، در سایر مناطق مشاهده و ثبت شده‌اند.
کلاغ‌ها نه تنها باهوش‌ترین پرندگان هستند، بلکه از جمله باهوش‌ترین جانوران هستند و رفتارهای اجتماعی جالبی همچون بازی کردن، همکاری و دفاع از یکدیگر را بروز می‌دهند. کلاغ‌ها معمولاً در دسته‌های بزرگ و در کنار هم زندگی می‌کنند. مطالعات اخیر نشان می‌دهد برخی گونه‌های کلاغ، نه تنها توانایی استفاده از ابزار را دارند، بلکه قادر به ساخت ابزار نیز هستند. بررسی‌های هوش‌سنجی جانوران، نشان می‌دهند که کلاغ‌ها از باهوش‌ترین جانوران هستند. ضریب مغزی در گونه‌هایی از کلاغ‌ها با برخی از نخستی‌ها برابری می‌کند.
گونه‌های کلاغ به سه دسته تقسیم می‌شوند تماماً سیاه یا سیاه و کمی سفید و یا هم دارای پروبال خاکستری رنگ می‌باشند. کلاغ‌ها نوک و پاهای قوی دارند. در این پرندگان، دودیسی جنسی کمتر مشاهده می‌شود.
باور عمومی در این باره که کلاغ عمری چند صد ساله دارد باوری غیرعلمی است. بیش از هشتاد درصد از کلاغ‌ها در سن کمتر از یک سالگی می‌میرند. بعضی کلاغ‌ها ممکن است تا ۲۰ سال عمر کنند و پیرترین کلاغ آمریکایی در طبیعت حدوداً ۳۰ سال زیسته‌است. همچنین سن مسن‌ترین کلاغی که در اسارت زندگی کرده به ادعای صاحب این پرنده، ۵۹ سال ثبت شده‌است.
هر چند که در پرندگان، بزرگ‌ترین مغز متعلق به طوطی است ولی کلاغ‌ها در بین پرندگان، باهوش‌ترین هستند و نسبت مغز به جثهٔ کلاغ همانند پستانداران است.
کلاغ کالدونیای جدید یک گونه از کلاغ است که توانایی به‌کارگیری ابزار را دارد و بومی کالدونیای جدید می‌باشد. این پرنده می‌تواند قلاب بسازد و از آینه استفاده کند.
کلاغ‌ها حافظه دقیقی در مورد چهره انسان‌ها دارند. کلاغ‌ها قادر به تشخیص تفاوت بین یک صورت مهربان و صورت خطرناک و همچنین هشدار وضعیت خطر به همنوع‌های خود هستند.
این پرندگان که در هوشمندی مانند شامپانزه‌ها هستند چهره کسی را که سبب تهدید یا خطری برای‌شان شود، حداقل به مدت ۵ سال، فراموش نخواهند کرد. گروهی از دانشمندان دانشگاه واشینگتن این موجودات را برای مدتی طولانی مورد بررسی قرار دادند. آن‌ها در منطقه سیاتل ایالت واشینگتن دسته‌ای از کلاغ‌ها را از طریق فردی که ماسکی با ظاهر خطرناک به چهره داشت و پرنده‌ها را به دام می‌انداخت و سپس رها می‌کرد، روبرو کردند. بعد از ۵ سال از این آزمایش محققان دریافتند که کلاغ‌های زیادی در آن منطقه، نسبت به این ماسک واکنش خصمانه نشان می‌دادند که این عمل آن‌ها حاکی از آن بود که پرندگان در بند، دوستان خود را از چنین خطری با خبر کرده بودند.
بر اساس تحقیق، تعداد کلاغ‌هایی که در ابتدا در آزمایش شرکت کردند، کم بود اما پس از این اتفاق، تعداد کلاغ‌هایی که از این ماسک فرار می‌کردند، افزایش یافت.
کلاغ‌ها در گردهمایی‌هایی در فصل‌های غیر تولیدمثلی به خصوص در فصل زمستان که تعداد آن‌ها از ۲۰۰ کلاغ تا ده‌ها هزار کلاغ نیز می‌رسد شرکت می‌کنند. این تجمعات معمولاً در نزدیکی منابع غذایی بزرگ مانند مراکز خرید و مراکز دفع زباله انجام می‌گیرند.
اعمال بسیاری در کلاغ‌ها به عنوان بازی کردن ثبت شده‌است. بعضی از این بازی‌ها می‌تواند تمرینی برای قوی‌تر شدن باشند مثلاً حرکات چرخشی که کلاغ با همنوعان خود اجرا می‌کند، بهترین راه برای فرار از دست شاهین‌ها است. بسیاری از رفتارشناسان بازی کردن را یک ملاک هوشمندی در حیوانات می‌دانند.
کلاغ‌ها انواع مختلفی از صداها و آواها را برای برقراری ارتباط ایجاد می‌کنند. همچنین کلاغ‌ها به تماس‌های سایر گونه‌ها پاسخ می‌دهند؛ احتمالاً این رفتارها آموخته می‌شوند، زیرا در مناطق مختلف، رفتارهای متفاوتی از کلاغ‌ها مشاهده می‌شود.
کلاغ‌های ماده در سه سالگی و نرها در چهار سالگی به بلوغ جنسی می‌رسند و معمولاً تا آخر عمر به تولید مثل و زاد و ولد ادامه می‌دهند. دوره لانه سازی بیست تا چهل روز به طول می‌انجامد و از انواع مواد و الیاف و اشیا و حتی زباله‌های انسانی و مواد مصنوعی در لانه سازی استفاده می‌شود. عموماً بین سه تا نه تخم در لانه گذاشته می‌شود و سایر کلاغ‌های گروه و همچنین جوجه‌های نابالغ سال قبل نیز در نگهداری و دفاع از لانه و تغذیه و رسیدگی به جوجه‌های جدید همکاری می‌کنند.
پیدا کردن غذا یکی از کمترین دغدغه‌های کلاغ‌ها تلقی می‌شود. آن‌ها تقریباً همه چیز می‌خورند که شامل پرنده‌های کوچک‌تر، میوه‌ها، مغزها، دانه‌ها، قورباغه، کرم خاکی، تخم دیگر پرندگان، حلزون، موش، جوجهٔ دیگر پرندگان، مردار حیوانات می‌شود.
دو گونه از کلاغ‌ها توسط سازمان‌های محیط زیستی آمریکا در خطر انقراض معرفی شده‌اند. کلاغ ماریانا به شدت در خطر انقراض بوده و فقط در گوام و جزیره روتا دیده می‌شود و کلاغ هاوایی که در طبیعت منقرض شده و فقط تعدادی از آن در اسارت نگهداری می‌شوند. کلاغ آمریکایی با وجود کاهش ۴۵درصدی تعداد آن از سال ۱۹۹۹ به دلیل شیوع ویروس نیل غربی، همچنان جمعیت پایداری داشته و در وضعیت کمترین نگرانی قرار دارد.