فیلیپ جانسون
فیلیپ کورتلیو جانسون زاده ۸ ژوئیه ۱۹۰۶ در کلیولند، اوهایو – درگذشته ۲۵ ژانویه ۲۰۰۵ در نیو کینن، کنتیکت)، معمار برجستهٔ آمریکایی بود.
در ۱۹۳۰ او بخش معماری و طراحی را در موزه هنر مدرن نیویورک تأسیس کرد. بعدتر در ۱۹۷۸ او به عنوان عضو هیئت امنای موزه، مدال طلای مؤسسه معماران آمریکا را دریافت کرد و در سال ۱۹۷۹ او موفق به دریافت جایزه نخستین دوره از جایزه معماری پریتزکر شد. او دانشجوی مدرسه تحصیلات تکمیلی معماری و طراحی دانشگاه هاروارد بود.
جانسون، در سکونت گاه معروفش خانه شیشه‌ای از دنیا رفت، او به هنگام مرگ ۹۸ سال داشت. تنها شش ماه پس مرگ او دیوید ویتنی () شریک ۴۵ سال از زندگی جانسون، در ۶۶ سالگی از دنیا رفت.
جانسون در کلیولند () در ایالت اوهایو () به دنیا آمد. او از اعقاب خانواده Jansen - که به نام Johnson نیز شناخته می‌شدند- از نیوآمستردام بود. در میان اجداد نام ژاک کورتلیون () دیده می‌شود که در سال‌های ۱۶۶۰ به سفارش پتر استویوسانت () نخستین پلان شهری نیوآمستردام – نام اولیه نیویورک ()- را طراحی کرد. فیلیپ جانسون که تحصیلاتش را در دانشگاه هکلی () آغاز کرده بود برای طی کردن دوره‌های تحصیلات تکمیلی خود را در دانشگاه هاروارد () گذراند. طی دوران تحصیل در هاروارد او به ویژه بر تاریخ و فلسفه متمرکز بود و به ویژه آثار فلاسفه پیش از سقراط را مطالعه می‌کرد. تحصیلات جانسون چندین بار با چند سفر طولانی به اروپا قطع شد. این سفرها نقش بسیار مؤثری در شکل‌دهی به تحصیلات او داشت. این سفرها موجب شدند او هر چه بیشتر مفتون معماری شود.
در سال ۱۹۲۸، جانسون با لودویگ میس فن در روهه () ملاقات کرد، این معمار آلمانی در آن زمان مشغول طراحی پاویون بارسلونا () در نمایشگاه بین‌المللی ۱۹۲۹ بارسلون بود. ملاقات این دو نقطه عطفی در زندگی جانسون بود، این ملاقات پایه‌های رابطه این دو را بنا گذاشت که در تمام عمر، گاه بر اساس همکاری و گاه برپایه رقابت، ادامه داشت. هنگامی که جانسون از آلمان بازگشت، مبلغ جدی معماری جدید شده بود. او دور اروپا را به همراه دوستانش آلفرد اچ. بار جونیور () و هنری راسل هیچکاک () سفر کرد تا گرایش‌های دست اول در معماری را بیازماید. در سال ۱۹۳۲، این سه دستاوردهای خود را در نمایشگاهی در موزه هنر مدرن نیویورک ارائه کردند، این نمایشگاه با نام «سبک بین‌الملل: معماری از سال ۱۹۲۲» به عنوان نقطه تحولی در تاریخ معماری معاصر شناخته می‌شود. این نمایشگاه با تأثیر عظیمی که در آمریکا داشت، عملاً معرّف معماری مدرن به عموم آمریکاییان دانسته می‌شود. نمایشگاه ۱۹۳۲، معماران مطرحی چون لو کوربوزیه ()، والتر گروپیوس () و میس فن در روهه را معرفی می‌کرد. این نمایشگاه به خاطر یک ماجرای جنجالی هم مورد توجه قرار گرفت: فرانک لوید رایت () ورودیه خود را در اعتراض به آنچه کم توجهی به آثارش می‌دانست، پس گرفت.
به همراه برپایی نمایشگاه کتابی به قلم جانسون و هیچکاک منتشر شد، در این کتاب جانسون سه اصل شکلی (formal) را برای معماری به سبک مدرن مطرح می‌کند: اول، تأکید بر حجم معماری در مقابل جرم. دوم، پرهیز از تقارن و سوم، پرهیز از به کار بستن تزیینات. برخی منتقدان، ارائه تعریف از این جنبش به عنوان سبکی با ویژگی‌های مشخص ظاهری را کم ارزش جلوه دادن پشتوانه اجتماعی و سیاسی می‌دانند که آغازگران اروپایی این جنبش در آن سهیم بودند.
جانسون با استفاده از موما -موزه هنر مدرن نیویورک- به عنوان منبری برای تبلیغ سبک مدرن، همچنان به حمایت از معماری مدرن ادامه می‌داد. در ۱۹۳۵، جانسون اولین سفر لوکوربوزیه به آمریکا را برنامه‌ریزی کرد. گام بعدی تلاش در جهت فراهم آوردن زمینه ورود میس فن در روهه و مارسل برور () به عنوان مهاجر سیاسی به آمریکا بود.
در سال ۱۹۳۰ جانسون جزء هواداران حزب نازی شد و عقاید ضدیهودی خود را به چاپ رساند. وی سال‌ها بعد گفت که «من هیچ گونه عذری برای این کار احمقانه‌ام ندارم … نمی‌دانم که چگونه باید کفاره گناهم را پس دهم».
در دوران رکود بزرگ ()، جانسون سمتش در موما را ترک کرد تا بخت خود را در روزنامه‌نگاری و سیاست‌های اصلاحات ارضی بیازماید. او تمام توانش را بر نقد سیستم بهزیستی () معطوف کرد، سیستمی که ناکارآمدی آن در سال‌های ۱۹۳۰ از همیشه آشکارتر بود. جانسون به عنوان خبرنگار در رژه سالانه حزب نازی در نورنبرگ () حضور یافت و حمله آلمان به لهستان را نیز پوشش خبری داد. این حمله نقطه پایان علاقه جانسون به فعالیت مطبوعاتی بود: او به آمریکا بازگشت تا برای خدمت در ارتش آمریکا نام‌نویسی کند. بعد از دو سال حضور در ارتش که به اعتراف خود جانسون اثر چندانی در زندگی او نداشت، او به هاروارد بازگشت تا بالاخره حرفه اش به عنوان معمار را دنبال کند.
هنگامی که جانسون به صورت حرفه‌ای معماری را آغاز کرد، نحوه و میزان استفاده او از شیشه تبدیل به نخستین ویژگی تأثیرگذار آثار او شد؛ شاهکار او خانه شیشه‌ای بود. جانسون خانه شیشه‌ای را در ۱۹۴۹ و به عنوان سکونت گاه شخصیش در نیو کینن () در ایالت کنتیکت () طراحی کرد: اثری با اثرگذاری عمیق. ایده طراحی یک خانه شیشه‌ای ریشه در منظری () داشت که دیدهای مختلفش ویژگی‌هایی داشت که منظر سایت فراهم می‌کرد. دید به قسمت‌های مختلف زمین را می‌شد با عبارت دیوارهای طبیعی از جنس درخت توصیف کرد. ایده اصلی خانه شیشه‌ای ریشه در کار معماران آلمانی – معروف به - داشت که وجه ممیز کارشان افراط در استفاده از شیشه بود. در اتودهای این گروه مفهوم دید () برای منظر () مترادف با مفهوم دیوار بود. در عین حال این ایده‌ها به صورت ابتدایی توسط استاد و مرشد جانسون، میس فن در روهه، اتود شده بود. بنا عملاً نظیر بیانیه‌ای در توصیف سازه، هندسه و تناسبات مینیمال () و نیز تأثیرات شفافیت و انعکاس در طراحی معماری عمل می‌کند.
خانه بر لبه تپه‌ای واقع در املاک جانسون ساخته شده‌است و رو به یک برکه دارد. جداره‌های خانه از شیشه و قاب‌بندی فولاد زغالی رنگ تشکیل شده‌است. کف آجری خانه همسطح زمین نیست و ۲۵٫۴ سانتیمتر از سطح زمین بالاتر در نظر گرفته شده‌است. ورودی عبارت است از فضای بازی که توسط کابینت‌های کم ارتفاع چوب گردو تقسیم شده‌است. حمام و توالت خانه در قالب یک استوانه آجری طراحی شده‌است. این استوانه تنها عنصری است که از کف تا سقف خانه امتداد دارد.
جانسون در املاک خودش بناهایی می‌ساخت که نظیر بیانیه‌های معماری عمل می‌کردند. تقریباً ۵۰ فوت دورتر از خانه شیشه‌ای، خانه مهمان قرار دارد که در تناسبات عیناً نظیر خانه شیشه‌ای است اما جداره‌هایی کاملاً آجری دارد که خانه را کاملاً احاطه کرده به‌طوری‌که تنها روزن‌های موجود سه پنجره دایره‌ای در قسمت پشتی خانه هستند. این روزنه‌ها که در قاب‌هایی چوبی به قطر ۵ فوت تعبیه شده‌اند، فضای داخلی خانه را به نمایش می‌گذارند. در اصل هر پنجره برای یکی از سه اتاق در نظر گرفته شده‌است؛ دو اتاق خواب در طرفین و یک اتاق مطالعه در وسط. حالا این سه اتاق شامل یک حمام، یک کتابخانه و یک اتاق خواب هستند. خانه مهمان هم‌زمان با خانه شیشه‌ای ساخته شده و از لحاظ شکلی نقطه مقابل آن محسوب می‌شود. جانسون گوشزد کرده که عمداً خانه را کاملاً راحت طراحی نکرده‌است چون «ماهی و مهمان هر دو بعد از سه روز بو می‌گیرند».
بعدتر، جانسون یک نگارخانه نقاشی به مجموعه اضافه کرد که مکانیزم مبتکرانه‌ای برای نمایش آثار نقاشی داشت به این ترتیب که دیوارها چرخانده می‌شدند تا نقاشی‌ها را نگه دارند. در ادامه روند توسعه یک نگارخانه برای نمایش مجسمه هم ساخته شد. آخرین بناهایی که جانسون به این ملک اضافه کرد عبارت بودند از یک کتابخانه و یک سالن پذیرایی. سالن با رنگ‌های قرمز و سیاه و دیوارهای قوس دار طراحی شده بود. جانسون این گروه بناهای تک فضایی را کار هنری محض می‌دانست و معتقد بود این مجموعه بهترین و تنها «پروژه طراحی منظر» او بوده‌است.
خانه شیشه‌ای فیلیپ جانسون در حال حاضر میزبان بنیاد ملی حفظ آثار تاریخی آمریکا () است. بازدید از خانه شیشه‌ای برای عموم آزاد است.
بعد از طراحی چندین خانه در حال و هوای آثار میس و بروئر، جانسون در ۱۹۵۶ به عنوان معمار وابسته به نیویورک برای طراحی ساختمان سی و نه طبقه سیگرام به میس ملحق شد. جانسون با نماینده مدیرعامل گروه سیگرام از نزدیک کار می‌کرد و به این ترتیب نقشی کلیدی در در هدایت کمیسیون به سمت میس و ایده‌های او داشت. نتیجه برج برنز و شیشه‌ای خیابان پارک () بود.
کار کردن با میس روی برج سیگرام موجب تحول عظیمی در زندگی حرفه‌ای جانسون شد. پس از تحقق این دستاورد، فعالیت‌های جانسون به قلمرو عمومی جامعه وارد شدند، از آن جمله مشارکت در تهیه طرح جامع مرکز لینکلن () و طراحی مجموعه تئاتر ایالتی نیویورک (). در این میان جانسون به تدریج سبک بین‌الملل را که زمانی پاسدارش بود، کسل‌کننده می‌یافت.
استفاده از شیشه و فلز در ساختن برج – و اساساً بسیاری از ویژگی‌های معماری مدرن - در آغاز تأثیر تکان دهنده‌ای بر مخاطبان داشتند اما تا سال‌های ۱۹۶۰ عمده این خصوصیات در سراسر جهان استفاده شده بودند. در نهایت جانسون از ارائه نماهای فلزی روی گرداند و برج‌هایی را معرفی کرد که نمای یکدستی از شیشه داشتند. بسیاری از این گروه آثار بلافاصله اهمیتی ویژه یافتند از آن جمله است پی‌پی‌جی پلیس در پیتزبورگ و کلیسای کریستال در گاردن گروو واقع در کالیفرنیا. سابقه معماری جانسون بین دو گرایش غالب در هنر پس از جنگ آمریکا نوسان دارد، جنبش «جدی تر» مینیمالیسم و جنبش عوامانه تر پاپ آرت. بهترین کارهای جانسون دیدگاه‌هایی از هر دو جنبش ارائه می‌دهد. مجموعه شخصی جانسون از آثار هنری گرایش دوگانه او را به خوبی نمایش می‌دهد، او کسی است که از یک سو مارک روتکو و آثار او در سبک اکسپرسیونیسم انتزاعی را به موما معرفی کرد و از دیگر سو پای آثار پاپ اندی وارهول را به این موزه گشود. او همواره بین این دو اردوگاه در نوسان بود به همین دلیل پیروان سرسخت و سختگیر هر دوی این سبک‌ها آثار او را آلوده به آن سبک دیگر برمی‌شمردند. جانسون با آن عینک کلفت با قاب دایره‌ای برای دهه‌ها، شناخته شده‌ترین شخصیت در معماری آمریکا بود. به عنوان یک مجموعه دار آثار هنری، سلیقه جانسون در گلچین کردن بهترین‌ها از جریان‌های پیشرو، موجب می‌شد تا او از هنرمندان جوان پیش از اینکه شهرتشان عالمگیر شود، حمایت کند. مجموعه او از هنر آمریکا گنجینه‌ای غنی از آثار اکسپرسیونیسم انتزاعی، پاپ آرت، مینی مالسیم، نئو دادا و نئواکسپرسیونیسم و چند گرایش عمده دیگر بود. جانسون در بسیاری موارد آثاری را از مجموعه شخصی‌اش به مؤسسات مختلف از جمله موما و دانشگاه استنفورد بخشید.
از ۱۹۶۷ تا ۱۹۹۱ جانسون با جان بورگی همکاری می‌کرد. بدون شک این سال‌ها موفق‌ترین دوران حرفه‌ای جانسون بود –به ویژه اگر عامل مقیاس را حاکم بدانیم- در این دوران جانسون را به عنوان طراح برجهای اداری برجسته می‌شناختند. مرکز آی‌دی‌اس () در مینیاپولیس () محصول این دوران است. این برج مشخص‌ترین بخش خط آسمان شهر مینیاپولیس است. در ۱۹۸۰ کلیسای کریستال برای کشیش رابرت اچ شولر () طراحی شد. این کلیسا از آثار معماری مهم در کالیفرنیای جنوبی است.
ساخت برج ای تی اند تی () در منهتن () که اکنون با نام برج سونی شناخته می‌شود، در سال ۱۹۸۴ به پایان رسید. سنتوری نئو جرجین () برج –که عملاً سبک چیپندیل () را به خاطر می‌آورد- در روزگار خود منبع بحث‌های فراوانی بود. در آن زمان، این سنتوری عامل تحریک‌کننده‌ای در مقیاس عظیم بود: نهادن چنین فرمی که یادآور تزیینات یک گنجه قدیمی از قرن هیجدهم بود بالای آسمانخراشی در منهتن، تمام قواعد زیبایی‌شناسی مدرن را به چالش می‌کشید، زیرا سال‌ها بود که معماران آگاهانه الگوهای تاریخی را به کناری نهاده بودند. گروهی دیگر از منتقدین با نگاهی به گذشته، برج ای تی اند تی را نخستین بیانیه پست مدرنیسم می‌دانستند که در راه بن‌بست مدرنیسم، ضروری بود. در ۱۹۸۷، جانسون از دانشگاه هیوستون () یک مدرک دکترای افتخاری دریافت کرد، ساختمان کالج معماری هاینس () در همین دانشگاه توسط جانسون طراحی شده‌است.
جانسون آرشیو مفصلی از ترسیمات معماری، نشریات و اسناد معماری داشت. این مجموعه از ۱۹۶۴ به بعد در سه قسمت نزد بخش ترسیم و آرشیو کتابخانه معماری و هنرهای زیبای ایوِری () در دانشگاه کلمبیا ()، بنیاد Getty () و موما نگهداری می‌شود.طراحی دانشکده فنی مهاجر اصفهاننویسنده مدخل انگلیسی مطالعه منابع زیر را توصیه می‌کند: