آزمایشگاه ملی نقشه‌برداری مغز
آزمایشگاه ملی نقشه‌برداری مغز (National Brain Mapping Lab) نام مرکزی تخصصی است که در حوزه زیرساخت تصویربرداری و تحریک مغزی به منظور تحقیقات شناختی و ارائه خدمات دانش بنیان در حوزه علوم و فناوری‌های شناختی ایجاد شده‌است. این مرکز در ۱۱ مرداد ۱۳۹۵ توسط معاون اول رئیس‌جمهور، دکتر اسحاق جهانگیری، معاون علمی رئیس‌جمهور، دکتر سورنا ستاری، وزرای علوم و بهداشت و با حضور روسای دانشگاه‌ها افتتاح شد. این آزمایشگاه یک مرکز مستقل و ملی است که امکانات و تجهیزات موجود در آن می‌تواند در اختیار تمامی پژوهشگران و محققان قرار گیرد.
"ارتقای موقعیت ایران در سطح منطقه‌ای، ملی و بین‌المللی و تقویت توان رقابتی پژوهشگران و فناوران در حوزه علوم و فناوری‌های شناختی از طریق فراهم آوری زمینه‌های فعالیت در زمینه تصویربرداری مغز، تحریک و پردازش اطلاعات مغز در سطح پیشرفته و روزآمد به منظور پشتیبانی از فعالیت‌های پژوهشی، توسعه فناوری و آموزشی کلیه مراکز علمی کشور از اهداف کلان تأسیس این مجموعه بوده‌است."
آزمایشگاه ملّی نقشه‌برداری مغز به منظور پاسخگوئی به بخشی از نیازهای پژوهشی و فناوری کشور در زمینهٔ ایجاد زیرساخت تصویربرداری و تحریک مغزی برای تحقیقات شناختی و ارائه خدمات دانش بنیان و روزامد در حوزه علوم و فناوری‌های شناختی ایجاد شده‌است، که به صورت هیئت امنایی اداره شده و یک مؤسسهٔ ملّی است که در اختیار همه دانشگاه‌ها و محققان کشور قرار خواهد داشت. تجهیزات مورد نیاز آزمایشگاه که در طی چندین جلسه، توسط هیاتی مرکب از متخصصان و اساتید داخلی و خارجی تعیین و نسبت به سفارش و تهیهٔ آن‌ها اقدام گردید؛ شامل دستگاه‌های تصویربرداری تشدید مغناطیسی ۳ تسلا، تحریک غیرتهاجمی مغزی (TMS و TCS سازگار با MRI)، الکتروانسفالوگرافی (شامل سیستم سازگار با MRI) و طیف‌نگاری کارکردی مادون قرمز نزدیک (FNIRS) می‌باشند. این آزمایشگاه همچنین مجهز به امکانات پیشرفتهٔ پردازش داده، تصاویر و سیگنال و همچنین ارزیابی شناختی است.
آزمایشگاه ملی نقشه‌برداری مغز (NBML) در تاریخ ۱۱ مرداد ۱۳۹۵ مصادف با ۱ آگوست سال ۲۰۱۶ با شعار «توسعه همگرایی علم و فناوری در نقشه‌برداری مغز» و پنج سال پس از تصویب پیشنهاد مربوط به توسعه علوم شناختی و فناوری توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی افتتاح شد، بر این اساس، دولت متعهد به حمایت از NBML با تحقیق در علوم شناختی شناخته شد. بدین منظور شورای علمی و فناوری علوم شناختی توسط معاون رئیس‌جمهور برای تأسیس شد. بر این اساس، قانون مجوز آزمایشگاه را به عنوان یک مؤسسه ملی اختصاص داده‌است که در دسترس همه دانشگاه‌ها و محققان است و باید توسط هیئت امناء بدون هیچ گونه وابستگی دانشگاهی هدایت شود. طبق این مصوبه که در سال ۲۰۱۴ تأیید شده، هیئت امناء آزمایشگاه شامل وزیر علوم تحقیقات و فناوری، وزیر بهداشت و آموزش پزشکی و معاون رئیس دانشکده علوم و فناوری و دستیاران ایشان، و به ریاست وزیر علوم، تحقیقات و فناوری می‌باشند. این یک پروژه مشترک بین وزارت بهداشت و آموزش پزشکی و وزارت علوم تحقیقات و فناوری است که ریاست آزمایشگاه را انتخاب می‌کنند.
اساسنامه این آزمایشگاه از سوی ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی تدوین شد و در سال ۹۳ به تصویب شورای گسترش وزارت علوم رسید. در این اساسنامه وزرای علوم و بهداشت و همچنین معاون علمی رئیس‌جمهور و معاونین تحقیقات و فناوری‌های آن‌ها عضو هیئت امنای این آزمایشگاه تعیین شدند. ریاست هیئت امنای این آزمایشگاه برعهده وزیر علوم و ریاست آزمایشگاه نیز برعهده وزیر بهداشت است.
اولین جلسه هیئت امنای آزمایشگاه ملی نقشه‌برداری مغز در سال ۹۳ تشکیل شد و وزیر بهداشت، دکتر محمدرضا آی استاد گروه فیزیک پزشکی و مهندسی پزشکی دانشگاه تهران را به عنوان رئیس این آزمایشگاه پیشنهاد کرد که به اتفاق آراء به تصویب هیئت امنا رسید. در فاز اول این آزمایشگاه با حمایت معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، مبلغ ۱۵۰ میلیارد ریال برای خرید تجهیزات هزینه شد و آزمایشگاه در حال مطالعه برای خرید تجهیزات فاز دوم قرار گرفت.
پس از بودجه بندی توسط معاون رئیس‌جمهور برای علوم و فناوری در خرداد ۱۳۹۴، آزمایشگاه بر آن اساس شامل مساحتی به میزان ۲۲۰۰ متر مربع و بر اساس آخرین استانداردهای پزشکی، مقررات و دستورالعمل در شهریور ۱۳۹۴ طراحی شد و ساخت و ساز رسماً در مهر ۱۳۹۴ آغاز شد و در اواخر فروردین ۱۳۹۵ تکمیل شد. تجهیزات و امکانات آزمایشگاهی توسط هیاتی از کارشناسان داخلی و خارجی و استادان دانشگاه انتخاب و سفارش داده شدند. نصب دستگاه‌ها و تجهیز آزمایشگاه به همراه آموزش پرسنل در تیرماه ۱۳۹۵ تکمیل شدند.
مراسم افتتاحیه در مرداد ۱۳۹۵ در حضور اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیس‌جمهور، وزیر بهداشت و آموزش پزشکی حسن قاضی زاده هاشمی، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری محمد فرهادی و معاون علمی و فناوری رئیس‌جمهوری سورنا ستاری اتفاق افتاد.
اهداف آزمایشگاه ملی نقشه‌برداری مغز در زیر توصیف شده‌اند:
چشم‌انداز آزمایشگاه ملی نقشه‌برداری مغز که یکی از پیشرفته‌ترین مراکز دریافت اطلاعات منطقه ای است این است که در حوزه علوم و اعصاب شناختی به ارائه خدمات و حمایت از تحقیقات و فناوری‌های به موقع، با هزینه ای بهینه و متعادل به بالا بردن کیفیت و رقابت کمک کند.
ماهیت دیدگاهآزمایشگاه به عنوان انجام موارد زیر خلاصه شده‌است:
در راستای اهداف خود، NBML متعهد می‌شود:
ایزو استاندارد NBML بر اساس استاندارد ISO 9001: 2008 در تاریخ ۱۴ سپتامبر ۲۰۱۶ مورد بازرسی قرار گرفت و موفق به اخذ گواهینامه شده‌است.
بخش‌های این آزمایشگاه عبارتند از:پردازش داده‌ها در سیستم عصبی مرکزی از طریق فعالیت الکتریکی نورون‌ها به دست می‌آید. فعالیت الکتریکی مداوم تولید شده توسط مغز می‌توانند با استفاده از الکترودهای روی پوست سر یا صورت اندازه‌گیری شود. الکتروانسفالوگرافی (EEG) یک روش ایمن و غیر تهاجمی برای ضبط فعالیت الکتریکی مغز است. ردیابی‌های به دست آمده به عنوان الکتروانسفالوگرام شناخته شده و جمع‌آوری پتانسیل پس از سیناپسی از تعداد زیادی از نورون‌ها را نشان می‌دهد.
تجهیزات  خدمات ثبت EEG-fMRI: ضبط همزمان EEG-fMRI برای جمع‌آوری داده‌های مکمل که به وسیله این روش‌ها به دست می‌آید
طیف‌سنجی نزدیک به مادون قرمز کاربردی (fNIRS) یک تکنولوژی تصویربرداری نوری کاربردی است که فعالیت عصبی و پاسخهای همودینامیکی مغز را اندازه‌گیری می‌کند. این روش غیر تهاجمی است و جذب نور NIR هموگلوبین را در خون با و بدون اکسیژن اندازه‌گیری می‌کند و اطلاعاتی در مورد فعالیت مغزی در حال انجام مانند مطالعات عملکردی مغناطیسی می‌دهد. تکنولوژی fNIRS تغییرات نسبی در غلظت هموگلوبین اکسیژن (oxyHb)، هموگلوبین deoxygenated (deoxyHb) و کل هموگلوبین (oxyHb + deoxyHb) را برای نظارت بر زمان واقعی و مداوم پویایی مغز اندازه‌گیری می‌کند. از آنجا که fNIRS و fMRI هر دو به تغییرات فیزیولوژیک مشابه حساس هستند، می‌توان آن‌ها را به عنوان روش‌های مقایسه ای مورد توجه قرار داد.
تجهیزات این بخش با ۴۸ کانال MR سازگار OxyMonfNIRS از Artinis مجهز شده‌است. این یک ابزار تحقیق بسیار پیشرفته با مشخصات اصلی به شرح زیر است:این مرکز شامل تجهیزات زیر است:
خدماتی جدید از بخش پردازش تصویر آزمایشگاه ملی نقشه‌برداری مغز:
طیف‌سنجی رزونانس مغناطیسی یک روش تحلیلی است که برای تکمیل تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) در مشخص کردن بافت نرم استفاده می‌شود. در هر دو تکنیک معمولاً سیگنال از پروتون‌های هیدروژن دریافت می‌شود. اما MRI به‌طور عمده از پروتون‌های داخل آب و چربی سیگنال دریافت می‌کند که تقریباً هزار برابر بیشتر از مولکول‌هایی است که توسط MRS تشخیص داده می‌شوند. MRI اغلب از سیگنال موجود در دسترس برای تولید تصاویر 2D استفاده استفاده می‌کند، در حالی که MRS اغلب سیگنال را از یک منطقه محلی منفرد (واکسل) به دست می‌آورد. داده‌های طیف‌سنجی تشدید مغناطیسی یا MRS به‌طور عمده از یک ناحیهٔ محدود و مشخص اخذ می‌شوند و به صورت یک سیگنال یک بعدی در فضای فوریه هستند که غلظت متابولیت‌های مختلف بافت مانند Choline, Creatine, NAA و غیره را به دست می‌دهند. این روش امکان نمایش غلظت متابولیت‌های بافت به صورت غیرتهاجمی را دارد و برای بررسی ترکیبات تومورها، بافت‌های نکروز شده و به‌طور کلی هر جا که اطلاعاتی در مورد ترکیبات متابولیتی بافت نیاز باشد استفاده می‌شود. محققین گرامی از این پس می‌توانند از این خدمت جدید که توسط بخش پردازش تصویر در آزمایشگاه ملی نقشه‌برداری مغز ارائه می‌شود، بهره‌مند گردند.
تکنیک ASL یک تکنیک تصویربرداری MRI است که به‌طور غیرتهاجمی، پرفیوژن در سطح بافت در مغز را اندازه می‌گیرد. چند مورد از ویژگی‌های تصاویر پرفیوژن از نوع Arterial Spin Labeling آورده شده‌است:
پژوهشگران این حوزه، از این پس می‌توانند از خدمت آنالیز تصاویر ASL ارائه شده توسط آزمایشگاه ملی نقشه‌برداری مغز بهره‌مند گردند.
آزمایشگاه ملی نقشه‌برداری مغز