پروتکل انتقال ابرمتن
منشور انتقال ابرمتن یک پروتکل لایهٔ کاربرد (Application Layer) برای سیستم‌های توزیع شده می‌باشد. این پروتکل عمومی علاوه بر استفاده اصلی آن در ابرمتن‌ها در بسیاری از زمینه‌های دیگر کامپیوتری مانند سامانهٔ نام دامنه (DNS) قابل استفاده است. از نسخه اولیه، این پروتکل در وب جهانی استفاده می‌شد.
گسترش این پروتکل بر عهدهٔ نیروی ضربت مهندسی اینترنت (IETF) و کنسرسیوم وب جهان‌شمول (W3C)) است.
نسخه بعدی نیز HTTP/2 است که در سال ۲۰۱۵ استاندارد شد. HTTP/3 نیز که بر پایه استاندارهای HTTP/2 ساخته شده‌است جانشین آن شده و اکنون توسط میزان زیادی از وب سرورها و مرورگرها پشتیبانی می‌شود. HTTP/3 بر اساس انتقال لایه امنیتی (TLS) از یک افزونه منشور لایه کاربرد مجادله (ALPN) که به TLS 1.2 یا بالاتر نیاز دارد کار می‌کند.
تیم برنرز لی، طراح و پیشنهاد دهنده وب جهانی که اکنون تحت عنوان WWW شناخته می‌شود، برای اولین بار پروتکل انتقال ابرمتن را به همراه ساختار اولیهٔ زبان نشانه‌گذاری ابرمتن (HTML) در یک وب سرور ساده و یک مرورگر مبتنی بر متن ارائه داد. در این نسخهٔ اولیه تنها روش درخواست (Request Method) موجود GET و تمامی پاسخ‌ها به زبان HTML بودند.
اولین نسخهٔ مستند پروتکل انتقال ابرمتن نسخهٔ ۰٫۹ آن بود که در سال ۱۹۹۱ منتشر شد. دیو راگت، که در سال ۱۹۹۵ گروه کاری پروتکل انتقال ابرمتن (HTTP Working Group) را رهبری می‌کرد، خواستار گسترش این پروتکل شد و نهایتاً نسخه ۱٫۰ تحت عنوان «HTTP/1.0» در سال ۱۹۹۶ به صورت رسمی معرفی شد.
گروه کاری این پروتکل در ژانویه سال ۱۹۹۷ اولین استاندارد نسخهٔ ۱٫۱ را که در همان زمان توسط بسیاری از مرورگرها پشتیبانی می‌شد، به صورت رسمی منتشر کرد. آخرین به‌روزرسانی نسخهٔ ۱٫۱ در جون سال ۱۹۹۹ در درخواست شماره ۲۶۱۶ (RFC 2616) انجام شد.
پروتکل انتقال ابرمتن یک پروتکل درخواست و پاسخ در مدل کلاینت–سرور می‌باشد. برای مثال یک مرورگر وب می‌تواند یک "کلاینت" و نرم‌افزار موجود بر روی سرویس‌دهندهٔ وبسایت، یک "سرور" باشد. شروع این پروتکل از طرف کلاینت است که با ارسال یک درخواست HTTP به سمت سرور گفتگو را آغاز می‌کند. سرور بر اساس درخواست ارسالی یا منبعی مانند یک فایل را در اختیار کلاینت می‌گذارد یا عملیات خاصی را انجام می‌دهد. نتیجهٔ این عملِ سرور در بستهٔ پاسخ HTTP برای کلاینت ارسال می‌شود. بستهٔ پاسخ شامل اطلاعات وضعیت و احتمالاً محتویات منبع درخواست شده می‌باشد.
مرورگر وب یک نمونه از عامل کاربر است. از دیگر عوامل کاربر می‌توان به خزندهٔ وب، نرم‌افزارهای تلفن‌های همراه و نرم‌افزارهای دیگری که به وب متصل شده و از اطلاعات آن استفاده یا صفحه‌ای را نمایش می‌دهند، اشاره کرد.
پروتکل انتقال ابرمتن یک پروتکل لایهٔ کاربرد است که در مجموعه پروتکل اینترنت طراحی شده و مورد استفاده قرار می‌گیرد. این پروتکل با فرض اینکه لایهٔ حمل (Transport Layer) زیرین آن قابل اعتماد است طراحی شده و معمولاً از پروتکل هدایت انتقال (TCP) به عنوان لایهٔ زیرین استفاده می‌کند. با این حال از این پروتکل بر روی لایه‌های غیرقابل اطمینان نیز استفاده می‌شود. مثلاً در پروتکل SSDP، پروتکل انتقال ابرمتن بر روی پروتکل داده‌نگار کاربر (یک پروتکل غیر امن) مورد استفاده قرار می‌گیرد.
منابع HTTP همگی با یک شناسانهٔ یکنواخت منبع (URI) یا به‌طور مشخص‌تر با یک نشانی وب (URL) آدرس‌دهی و مشخص می‌شوند. تمامی این آدرس‌ها با نشانهٔ http یا https آغاز می‌گردد. از این آدرس‌ها در زبان نشانه‌گذاری ابرمتن به صورت گسترده برای انتقال بین صفحات مختلف استفاده می‌گردد و از آن تحت عنوان پیوند یا لینک یاد می‌شود.
نسخهٔ ۱٫۱ این پروتکل برخلاف نسخهٔ ۱٫۰ قابلیت استفاده از یک اتصال برای چندین درخواست را دارد. مثلاً می‌تواند عکس‌ها، فایل‌های اسکریپت و … موجود در یک صفحه را با همان اتصال اولیه دریافت کند؛ لذا سرعت آن به دلیل حذف شدن برقراری ارتباط مجدد TCP نسبت به نسخهٔ ۱٫۰ افزایش یافته‌است.
در پروتکل انتقال ابرمتن به دنباله‌ای از درخواست‌ها و پاسخ‌ها جلسه گفته می‌شود. کلاینت با ایجاد یک اتصال هدایت انتقال (TCP) بر روی یک درگاهِ از پیش تعیین شده بر روی سرور (معمولاً درگاه شماره ۸۰؛ فهرست عددهای درگاه تی‌سی‌پی و یودی‌پی)، جلسه را آغاز می‌کند. سرور وب همواره بر روی درگاه در انتظار درخواست‌های کلاینت‌ها می‌باشد. بعد از دریافت درخواست ارسال شده، سرور با ارسال یک خط وضعیت و بدنه، پاسخ کلاینت را به او بازمی‌گرداند. بدنه بستهٔ پاسخ معمولاً حاوی منبع درخواست شده‌است؛ با این حال از آن برای ارسال خطا و اطلاعات دیگر نیز استفاده می‌شود.
یک نمونه از "خط وضعیت" در پاسخ به یک درخواست مجاز:
پروتکل انتقال ابرمتن روش‌هایی را برای درخواست تعریف کرده‌است که هر کدام از آن‌ها باعث انجام عمل خاص در سمت سرور می‌شوند. نسخهٔ ۱٫۰ روش‌های درخواست GET, POST و HEAD را دارا بود. در نسخهٔ ۱٫۱ پنج روش جدید افزوده شد: OPTIONS, PUT, DELETE, TRACE و CONNECT. از آنجایی که عملکرد این روش‌ها به‌طور کامل تعریف و شرح داده شده‌است، لذا تمامی مرورگرها و سرورها به راحتی می‌توانند این روش‌ها را پیاده‌سازی و استفاده نمایند. اگر روشی برای سرور تعریف نشده باشد، با آن به عنوان یک روش غیرِامن برخورد خواهد کرد. در تعداد روش‌ها هیچ محدودیتی وجود ندارد. این نکته باعث می‌شود که گسترش احتمالی این پروتکل در آینده به زیرساخت‌ها فعلی آن آسیبی نرساند و آن‌ها را تغییر ندهد. برای مثال در حال حاضر پروتکل WebDAV هفت روش جدید درخواست را تعریف کرده‌است.سرورهای وب موظف هستند حداقل روش‌های GET و HEAD را پیاده‌سازی نمایند.
پروتکل انتقال ابرمتن یک پروتکل Stateless می‌باشد. بدین معنی که سرور در یک جلسه هیچ ردی از کاربر ذخیره نمی‌کند. به‌طور مثال، "سرور وب هیچگاه نمی‌تواند به یاد بیاورد که شما در این وبسایت لاگین کرده‌اید یا نه!" اما به دلیل نیاز شدید نرم‌افزارهای تحت وب به ثبت وضعیت، با استفاده از تکنیک‌ها زیر این عمل انجام می‌گیرد:
از نسخهٔ ۱٫۰ پروتکل انتقال ابرمتن به بعد، خطِ اولِ پاسخِ سرور تحت عنوان "خط وضعیت" شناخته شده‌است. این خط حاوی یک کد عددی (مانند ۴۰۴) که به عنوان "کد وضعیت" شناخته می‌شود و یک پیام متنی (مانند "یافت نشد" یا "Not Found") که با عنوان "علت وضعیت" شناخته می‌شود، می‌باشد. نحوهٔ برخورد عامل کاربر با پاسخ، بستگی کامل به کد وضعیت و فیلدهای سرآیند بستهٔ پاسخ دارد. با این حال استفاده از کدهای سفارشی (که در پروتکل اصلی موجود نیستند) نیز بلامانع می‌باشد. زیرا عوامل کاربر در برخورد با کدهای تعریف نشده، از رقم اول عدد آن‌ها برای شناسایی نوع کلی کد استفاده می‌کنند.
کدهای وضعیت پروتکل انتقال ابرمتن به ۵ دستهٔ کلی تقسیم می‌شوند:
"علت وضعیت"هایی که در متن تعریف پروتکل آمده‌اند پیشنهادی بوده و می‌توانند با متون دیگر، به صلاحِ دید توسعه دهنده، تغییر پیدا کنند. این عبارت می‌تواند توسط عامل کاربر به عنوان توضیحات اضافی به کاربر نمایش داده شود.
در زیر مثالی از یک جلسه بین یک کلاینت HTTP و یک سرور HTTP که بر روی www.wikipedia.com قرار دارد، ارائه شده‌است.
GET /index.html HTTP/1.1 35.545325,51.238591 در درخواست کلاینت، خط اول روش، نشانی و نسخهٔ پروتکل استفاده شده در درخواست را مشخص می‌کند. از خط دوم هر خط حاوی یک فیلد سرآیند می‌باشد و این فیلدها با یک خط خالی به پایان می‌رسند. پایان هر خط در این پروتکل با ۲ حرف Carriage Return و Line Feed پشتِ‌سرهم مشخص می‌شود. (r\n\)
HTTP/1.1 200 OK
در پاسخ سرور، خط اول، که خط وضعیت نامیده می‌شود، یکی از وضعیت‌های تعریف شده در پروتکل را مشخص می‌کند. در اینجا کد وضعیت ۲۰۰ به معنای صحیح و مجاز بودن درخواست می‌باشد. از خط دوم، هر خط حاوی یک فیلد سرآیند پاسخ است. این فیلدها با یک خط خالی به پایان می‌رسند. پایان هر خط نیز مانند بستهٔ درخواست با ۲ حرف Carriage Return و Line Feed پشتِ‌سرِهم مشخص می‌شود. بعد از یک خط خالی (که به معنای پایان فیلدهای سرآیند است)، بدنه پاسخ آغاز می‌شود. طول بدنهٔ پاسخ معمولاً در فیلد سرآیند Content-Length توسط سرور مشخص می‌شود. در صورتی که این فیلد مشخص نشود، اطلاعات ارسالی تا بسته شدن کامل ارتباط، بدنهٔ پاسخ محسوب خواهند شد.