منی
منی یا گُشناب که در زبان یونانی به آن "اسپرما" گویند، یک شاره آلی است که در انسان از مجموع اسپرم و ترشحات مجاری آن، ترشحات پروستات و ترشحات غددی که در کنار ریشهٔ آلت مرد قرار دارند، ساخته شده‌است. این مایع از اندام‌های جنسی مردانهٔ انسان (بیضه) یا جانوران هرمافرودیت ترشح می‌شود و می‌تواند با تخمک جنس ماده فرایند لقاح را برقرار کند.
این ترشحات دربردارندهٔ پروتئازها، آنزیم‌ها و مواد قندی مانند فروکتوز، پروتئین ها است که برای تغذیه و ادامهٔ حیات سلول‌های اسپرم مورد نیازند. همچنین این مواد محیطی را برای سلول‌های اسپرم فراهم می‌کنند که آن‌ها بتوانند درون آن جابه‌جا شوند یا به عبارت دیگر شنا کنند ("swim"). بوی خاصی که از آب منی متصاعد می‌شود، به سبب همین ترکیبات است. به سبب فروکتوز موجود در آن، این ترکیب شیرین‌مزه است و بویی شبیه به کلر دارد.
تولید اسپرماتوزوم (منی) توقفی ندارد. امّا در عضو کوچک بالای هر بیضه و مجاری اسپرم (اپیدیدیم) جمع می‌شود و ممکن است تا ماه‌ها همان‌جا بماند بدون آنکه قدرت باروری خود را کاملاً از دست بدهد و تنها با انجام نزدیکی، خودارضایی یا احتلام در خواب به بیرون از بدن منتقل می‌شوند.
یکی از جاهایی که منی در آن ساخته می‌شود، غدهٔ وزیکولی است. این غده در لگن خاصره قرار دارد. فرایند جنسی که به بیرون ریخته شدن منی از بدن منتهی می‌شود، "انزال" می‌گویند.
منی سالم دارای حداقل ۲۰ میلیون اسپرم در هرمیلی لیتر از مایع منی و طبق جدیدترین استاندار سازمان بهداشت جهانی ۱۵میلیون اسپرم در هر میلی لیتر از مایع منی می‌باشد. مایع منی در کنار اسپرم، دارای آب، قندهای ساده، مواد قلیایی (برای محافظت در مقابل محیط اسیدی میزراه مرد و محیط اسیدی واژن زن است. همچنین در مایع منی موادی به نام پروستاگلندین‌ها هستند که سبب انقباض رحم ولوله‌های تخمدانی می‌شوند؛ گذشته از این، موادی از قبیل ویتامین C, روی، کلسترول و پروتئین‌های آزاد نیز در مایع منی وجود دارند.
بسته به گونهٔ زیستی سلول جنسی مردانه (اسپرم) فرایند لقاح با تخمک را به صورتی درونی یا بیرونی برقرار می‌کند. در لقاح بیرونی، سلول مردانه به صورت مستقیم و در بیرون اندام‌های جنسی زنانه با تخمک رابطه برقرار می‌کند. برای نمونه ماهی ماده تخمک‌های خود را در محیط آبی خود می‌ریزد و در همان محیط میان تخمک و سلول‌های مردانهٔ ماهی نر، لقاح صورت می‌گیرد.
در لقاح درونی، این فرایند درون اندام‌های جنسی زنانه و پس از آمیزش جنسی روی می‌دهد. در جانوران کم‌مهره مانند دوزیستان، خزندگان، پرندگان و تک‌سوراخیان پستاندار، آمیزش جنسی به نتیجه نمی‌رسد مگر آنکه روزنهٔ بدن جنس نر و ماده با هم ارتباط فیزیکی پیدا کند (این همان روزنهٔ خروج ادرار و مدفوع است). در کیسه‌داران و جفت‌داران آمیزش جنسی از راه مهبل روی می‌دهد.
در طول فرایند انزال، سلول‌های جنسی مردانه از مجراهای انزال می‌گذرند و با مایع‌های ترشح شده از غدهٔ وزیکولی، پروستات و غده‌های بولبورترال مخلوط می‌شود تا مایع منی را بسازد. مادهٔ ترشح شده از غدهٔ وزیکولی زرد رنگ و سرشار از فروکتوز و چند مادهٔ دیگر است و روی هم ۷۰٪ از منی انسان را تشکیل می‌دهد. مایع ی دفع شده از پروستات که تأثیر گرفته از دی‌هیدروتستوسترون است، مایعی است سفید رنگ (گاهی شفاف)، رقیق و دربردارندهٔ پروتئاز، اسید سیتریک، اسید فسفاتاز و چربی‌ها است. مادهٔ ترشح شده از غده‌های بولبورترال، مایعی شفاف است که باعث روان تر شدن میزراه می‌شود.
پلاسمای منی در انسان از بازهٔ گسترده‌ای از ترکیب‌های آلی و معدنی ساخته شده‌است.
پلاسمای منی مواد غذایی و همچنین فضای حفاظتی مورد نیاز برای اسپرم را فراهم می‌کند تا در سفرش در مجراهای جنسی زنانه آسیب نبیند. محیط مهبل در شرایط معمولی به‌شدت اسیدی (اسید لاکتیک)، با لزجت و پر از سلول‌های ایمنی است برای همین این محیط برای سلول‌های اسپرم بسیار خشن و نامناسب است. ترکیبات به کار رفته در پلاسمای منی کمک می‌کند تا این میزان خشونت محیط در برابر اسپرم جبران شود. آمین‌های پایه مانند پوترسین، اسپرمین، اسپرمیدین و کاداورین دلیل بو و مزهٔ ویژهٔ منی‌اند. این پایه‌های آلکالینی با محیط خشن مجراهای جنسی زنانه در اندرکنش قرار می‌گیرد و از DNA درون اسپرم حفاظت می‌کنند.
عضوهای همکار در ساخت منی عبارتند از:
در سال ۲۰۰۵ بررسی‌ها نشان داد که میانگین مواد تشکیل دهنده فیزیکی و شیمیایی مایع منی انسان به شرح زیر است:
گزارشی از سازمان بهداشت جهانی که در سال ۱۹۹۲ منتشر شد، می‌گوید که به‌طور معمول منی در انسان حجم ۲ میلی‌لیتر و pH برابر با ۷٫۲ تا ۸ دارد. غلظت اسپرم در آن اسپرم در هر میلی‌لیتر (گاهی بیش از این مقدار) و شمار اسپرم‌ها اسپرم در هر انزال است (گاهی بیش از این مقدار)، همچنین تحرک ۵۰٪ یا بیشتر، با پیشروی رو به جلو (دسته‌های a و b)، و تحرک ۲۵٪ یا بیشتر با پیشروی سریع (دستهٔ a) در مدت ۶۰ دقیقه از انزال
این مایع در حالت کلی شفاف است و به رنگ‌های سفید، خاکستری و گاهی با ته رنگ زرد نیز دیده می‌شود. در صورتی که خون در منی باشد به رنگ صورتی یا قرمز در می‌آید به این وضعیت هماتوسپرمیا گفته می‌شود که در صورت ادامهٔ این نشانه‌ها حتماً باید به پزشک مراجعه کرد. وجود خون در منی یا هماتوسپرمیا با چشم عادی قابل درک نیست (با کمک میکروسکوپ قابل دیدن است) وجود خون در منی می‌تواند به دلیل التهاب، عفونت، بسته شدن یا وجود زخم در دستگاه تناسلی مرد باشد همچنین در صورت وجود مشکلی در میزراه، بیضه، اپیدیدیم یا پروستات ممکن است در منی خون دیده شود. این مشکل معمولاً با درمان‌های ساده و آنتی‌بیوتیک قابل حل است اما در صورت ادامه باید نمونهٔ منی، آزمایش شود و دیگر اندام‌های جنسی هم باید مورد معاینه قرار گیرند.
کیفیت منی از روی توان آن در ایجاد لقاح سنجیده می‌شود؛ بنابراین این مطلب سنجشی است از توان مرد در ایجاد باروری. آنچه باعث ایجاد باروری می‌شود سلول جنسی مردانه (اسپرم) است پس سنجش کیفیت منی به‌شمار سلول‌های جنسی مردانه و کیفیت آن‌ها بستگی دارد. منی باید حجم کافی داشته باشد (۳ میلی لیتر). اسپرم‌های درون آن فعالیت داشته باشند (۵۰٪ فعال پس از ۲ ساعت). دارای قدرت نفوذ به درون تخمک باشد. مایع منی معمولاً در عرض ۱ ساعت به صورت مایع در می‌آید. PH استاندارد: بین ۷ تا ۸.
یک محقق استرالیایی در کنفرانس انجمن اروپایی تولید مثل انسانی و جنین‌شناسی با اعلام نتایج پژوهشهای خود گفت: در حالی که پیش از این به زوج‌ها توصیه می‌شد هر دو سه روز یک بار رابطه جنسی داشته باشند ولی تحقیقات او نشان می‌دهد همبستری هر روزه به ارتقای سلامت اسپرم‌ها کمک می‌کند. دیوید گرینینگ به حاضران در این کنفرانس گفت او در تحقیقاتش بر ۱۱۸ مرد آزمایش انجام داده و نتیجه کارش رضایت بخش بوده‌است. به گفته گرینینگ میزان آسیب دیدگی اسپرم در هشتاد درصد مردانی که مورد آزمایش قرار گرفتند، بعد از یک هفته انزال روزانه، ۱۲ درصد کاهش یافت. در این حال، به علت انزال روزانه میزان اسپرم‌های خارج شده در هر رابطه جنسی که این مردان برقرار می‌کردند از ۱۸۰ میلیون به حدود ۷۰ میلیون کاهش پیدا می‌کرد ولی به گفته آقای گرینینگ این رقم همچنان در دامنه مطلوب برای برخورداری از قدرت باروری است. به گفته گرینینگ، برقراری رابطه جنسی هر روزه به افزایش تحرک اسپرم‌ها نیز کمک می‌کند.
برخی از دلایل بلعیدن منی انسان یا دیگر جانداران، می‌تواند ارضای جنسی یا اعتقاد به فواید جسمی یا روحی و روانی آن باشد. اگرچه خوردن این مایع عملی نسبتاً بی‌خطر است اما باید از خطرات و مضرات خوردن منی نیز آگاه بود.
مایع منی بلعیده شده به همان ترتیب غذا هضم می‌شود. بااین‌حال، در شرایط بسیار نادر، برخی از افراد ممکن است متوجه شوند که به آن حساسیت دارند. این امر به عنوان حساسیت بیش ‏ازحد به پلاسمای منی انسان (HSP) نیز شناخته می‌‎شود.
مثل هر نوع رابطه جنسی محافظت نشده، بلعیدن مایع منی نیز می‌تواند انسان را در معرض ابتلا به انواع بیماری آمیزشی (STI) قرار دهد. عفونت‌‎های باکتریایی مانند سوزاک و کلامیدیا می‎‌توانند گلو را تحت تأثیر قرار دهند و عفونت‌‎های ویروسی مانند تب‌خال و زگیل، می‌‎توانند در اثر تماس پوستی ایجاد شوند.
تا امروز تحقیقات کمی در مورد فواید سلامتی بلع مایع منی انجام شده است و بسیاری از ادعاهای تغذیه‌ای در مورد خواص خوردن آب منی نادرست هستند. در واقع مقدار مایع منی در هر بار انزال آن‌قدر کم است که بعید به نظر می‌رسد اثرات قابل ملاحظه ‎ای در سلامتی داشته باشد.
با این‌حال یک مطالعه در سال ۲۰۰۲ ارتباط بین قرار گرفتن در معرض مایع منی و خلق‌و‌خو را نشان داد. زنانی‌که مستقیماً در معرض منی قرار داشتند، علائم افسردگی کمتری از خود نشان دادند. این در حالی بود که این مطالعه عوامل دیگری را که ممکن است در بهبود خلق ‎وخوی موثر باشند، از جمله خود فعالیت جنسی را در نظر نگرفته بود.
در موردی دیگر یک مطالعه کوچک دیگر در سال ۲۰۰۳، تماس طولانی‎ مدت با اسپرم و کاهش خطر پره اکلامپسی (افزایش فشار خون در بارداری) را مرتبط می‌‎داند. این تحقیق نیز برای تأیید به تحقیقات بیشتری نیاز دارد.
در کشور گینه نو در بسیاری از قبایل از جمله سامبیا و اتورو آیینی وجود دارد که افراد جوان‌تر قبیله (پسران) باید با ریش‌سفیدان قبیله سکس دهانی انجام داده و منی آن‌ها را ببلعند. آن‌ها معتقدند که این امر باعث کامل و بالغ شدن جوانان قبیله می‌شود و بر این باورند که اسپرم، طبیعت و وجود ریش‌سفید قبیله است؛ از این رو آن را مایعی مقدس می‌دانند.
اعمال جنسی متعددی مرتبط با خوردن منی وجود دارد که از میان آنها می‌توان به منی‌پاشی، بوکاکی و گوکون اشاره نمود.