تاریخ اجتماعی غزنویان
سلسله غزنویان با تلاش غلامی به نام آلبتکین در غزنین تأسیس شد. اوج قدرت غزنویان سلطنت سلطان محمود غزنوی بود غزنویان حدود ۲۳۱ سال بر سرزمین پهناور ایران حکومت کردند سلطان محمود بارها به هندوستان لشکر کشید و غنایم زیادی را به ایران آورد. اما به وضعیت نابسامان ایران کمکی نکرد زیرا اغلب آنان صرف جنگ‌های بیهوده می‌شد. نام دیگر سلاطین غزنوی به این شرح است:سلطان محمود غزنوی(۳۴سال) جلال الدوله ابواحمد محمدبن محمود(۱سال) شهاب الدوله ابوسعید مسعود بن محمود(۱۱سال) شهاب الدوله ابوالفتح مودود بن مسعود غزنوی(۹سال) بعد از شهاب الدوله ۱۰ نفر دیگر نیز روی کار آمدند.
علی رغم شکاف و تحقیری که طبقات بالای جامعه نسبت به طبقهٔ پایین پایین جامعه داشتند نشانه ایی از حسادت و رشک ورزی میان این دو دیده نمی‌شود چرا که طبقهٔ روحانی همیشه این شکاف پر می‌کردند. روحانیون مربوط به طبقهٔ اعیان می‌شدند وهمواره میان آن‌ها و اعیان اشتراک منافع وجود داشت
ادارهٔ امپراتوری غزنوی هزینهٔ سنگین می‌طلبید که این امر بستگی به جریان وسیع مالیات‌گیری و دخیره انبار داشت. در زمان غزنویان ارتش به صورت مزد بگیر عمل می‌کرد و همین موضوع سبب اخذ مالیات‌های سنگین تر از مردم می‌شد از طرفی جمع‌آوری این مالیات‌ها نیاز به حکومتی توان مند تر داشت که نتیجه آن رشد قدرت پادشاه در برابر طبقات فرودست جامه بود.
منابع مالی دولت غزنوی
هستهٔ اصلی و مرکزی سپاه غزنوی را غلامان ترک زر خرید تشکیل می‌دادند؛ ولی محمود بر خلاف زمان گذشته توانست نظم خاصی را در ارتش برقرار کند و محمود علاوه بر غلامان ترک داوطلبانی که به اصطلاح غازیان نامیده می‌شدند در لشکر خود داشت. دولت محمود غزنوی با جلب نظر روستاییان بی زمین و وارد کردن آن‌ها به صفوف غازیان و فریب آن‌ها به امید کسب ثروت از غنایم جنگی سعی می‌کرد تا تناقضات اجتماعی را محو کند و دولت غزنوی گرایش به ارتش سالاری داشت در نتیجه میتوان نتیجه گرفت که ارتش از بیشترین اعتبار در داخل امپراتوری برخوردار بود
دیوان غزنویان برگرفته از دوران سامانیان است. غزنویان حتی دیوانیان سنتی دورهٔ سامانی را به کار گرفتند و دیوان سالاری دوره غزنویان از این دیوانسالاران سامانی به خوبی استقبال کرد. زیرا به دلیل گسترش دولت محمود غزنوی برای ادای اعمال به کسانی که قادر به انجام وظایف دیوانی به نحو احسن نیازمند بود از مهم‌ترین این دیوانسالاران ابوالعباس فضل بن احمد اسفرایینی که نخست وزیر محمود غزنوی بود می‌توان نام برد و انواع دیوان‌ها در دورهٔ غزنویان شامل موارد زیر می‌باشد:
بیشتر آثار این دوره به زبان فارسی است. سبک فارسی، اندک اندک ب ه سوی نثر فنی گرایش م ی یابد. ریشه تحول آن را باید در عوامل گوناگون سیاسی و اجتماعی مانند تغییر نثر از سادگی به پیچیدگی و نیز چیرگی شعر در حوز ه‌های ادبی و تنوعات بلاغی جس توجه کرد. ب ه هر روی، در این دوره، نثر فارسی حالتی بینابین دارد یا ب ه گفته خطی برهبر «نثر مرسل عالی» است. ویژگ ی‌های خاص سبکی این دوره شامل موارد زیر است:
معماری غزنویان تا حدودی برگرفته از ادامه یافته سامانیان است. چرا که در واقع اجداد غزنویان پرورش یافته مکتب سامانیان بوده‌اند. در مورد معمتری غزنویان باید به این مورد اشاره کرد که بیشتر آثار این دوران بر اثر گذشت زمان از بین رفته‌اند تاریخ بیهقی به وجد بسیازی از باغ‌ها و کوشک‌ها در شهرهای مختلف این دوران اشاره می‌کند که به دست شاهان این سلسله مخصوصاً سلطان محمود و پسرش مسعود ساخته شده‌اند. به غیر از پادشاهان غزنوی امرا و شخصیت‌های مهم درباری و لشکری هم بودند که خانه و باغ‌های بسیار بزرگی در شهرهای مختلف داشتند.
نام بناهای غزنویان در شهرهای آن دوره:
هرات نیشابور غزنین
با توجه به منابع باقی مانده از دوران غزنوی زنان این دوره می‌توانستند به یادگیری علوم مختلف بپردازندوحتی از زنانی سخن رفته که از منابع مختلف و آگاهی داشتند و مخصوصاً در علوم دینی به تحصیل پرداختند و با قران و حدیث آشنایی داشتند نیز در آشپزی و درست کردن خوردنی‌ها مختلف سر رشته داشتند.
از نظر سیاسی زنان قابل ذکری بودند که در تاریخ ایران نقش تعیین‌کننده ایی داشتند و کسانی مانند حره ختلی سلطان نقشی اساسی ایفا نموداون زن کاردان و جسوری بود که تاریخ ایران را تغییر داد و مردان ای دوره به خانواده اهمیت زیادی می‌دادند و حفظ ناموس از وظایف اصلی مردان شمرده میشدودر این دوران ازدواج‌های سیاسی برای حفظ روابط حسنه و نیز امنیت حکومت از جانب حکام و مدعیان حکومت صورت می‌گرفت این ازدواج‌ها کمک زیادی به استواری حکومت غزنوی می‌کرد و آنان را از جانب حکام ترکستان و خورازم آسوده می‌ساخت
پسران الب‌تکین:
الب‌تکین ۳۵۱ پسران سبکتکین:
از علل انقراض دولت غزنوی این بود که دیوان سالاران بر خلاف اشراف راهی در دولت غزنوی نداشتند به همین دلیل این گروه به کاردان دولتی تبدیل شدند لذا آنان با ایجاد فساد در دستگاه‌های اداری شروع به غارت مردم کرند در نتیجه مورد نفرت عامه قرار گرفتند. از سوی دیگر گرفتن مالیات‌های سنگین برای تأمین هزینه‌های جنگ و دربار باعث فرار روستاییان و ضعیف شدن اقتصائ و به‌طور کلی تولیدات کشاورزی و صنعتی و روابط بازرگانی در مناطق مختلف دولت به شدت ضعبف شد و هم چنین ثروت اندوزی و مال‌پرستی سلاطین غزنوی و هم چنین غارت‌ها و ستم‌ها باعث شده بود که کارگزاران و ارتش غزنوی فاسد و عیاش و بی اعتقاد شوند و در نهایت قرار قدرت دولت و اقتصاد مملکت بر لشکر داری که برای اشراف و مردم اثرات بدی داشت