بانه
بانه شهری در استان کردستان و از شهرهای مرزی بین ایران و عراق است. شهر بانه مرکز شهرستان بانه در ۲۰ کیلومتری نوار مرزی ایران با عراق و ۶۰ کیلومتری جنوب غربی سقز و ۷۰ کیلومتری جنوب شرقی سردشت قرار گرفته‌است.
بانه با شهرستان‌های مریوان، سردشت، سقز و اقلیم کردستان هم‌مرز و دارای ارتباط جاده‌ای می‌باشد؛ این شهر دارای جنگل‌های طبیعی و بزرگ بلوط می‌باشد. شهر بانه و برخی از آبادی‌های اطراف آن در دوران جنگ ایران و عراق توسط هواپیماهای عراقی در روز ۱۵خرداد۱۳۶۳، ساعت ۱۰:۰۵ صبح روز سه‌شنبه، بمباران هوایی شد. پارکی به نام همین روز (۱۵ خرداد) در این شهر وجود دارد.
بر اساس نتایج سرشماری سال ۱۴۰۰ این شهر با جمعیت ۲۰۳٬۵۴۸ بعد از شهرهای سنندج، سقز سومین شهر بزرگ استان کردستان محسوب و ۵۴ امین شهر ایران است.
نام بانه را از واژهٔ کردی(مثال نردبان یا نردبام)، به معنی «بام» و بلندی و متأثر از ارتفاعات و نحوهٔ استقرار و موقعیت شهر بانه می‌دانند. ارتفاع ۱۵۵۴ متری شهر از سطح دریا و چشم‌انداز بلندی‌های پیرامون آن موجب شده‌است که مردم (در محلهٔ "بانه کۆن") برای رسیدن به شهر مسیر زیادی را به طرف سربالایی طی کنند. نام بانه را به معنی خانه (منظور اقامتگاه و آبادی و مسکن است) و اردو (منظور اردوگاه سربازان است) و پادگان (شهر دو قلعهٔ بزرگ داشته) نیز تفسیر کرده‌اند. در جنگ جهانی اول که سپاه عثمانی بانه را به مدت چند ماه تسخیر کرد، نام آنرا قشله (از کلمه ترکی قشلاق به معنی گرمسیر) گذاشت.
در ۱۳۲۳ خورشیدی شهر بانه توسط محمدرشید خان داروخانی یا مرّانی (از کردهای روستای داروخان و مرّان عراق) که بر ضد دولت مرکزی ایران دست به شورش زده بود، به آتش کشیده شد، ولی با حملهٔ نیروهای دولتی و فرار او به عراق بازسازی شهر آغاز شد و طی ۱۰ سال ادامه یافت.
شهر بانه و پارک شهر آن ("پارکی شار")، در دوران جنگ ایران و عراق توسط هواپیماهای عراقی روز ۱۵خرداد۱۳۶۳ (روز راهپیمائی ۱۵ خرداد)، ساعت ۱۰:۰۵ بمباران شیمیایی شد که طی آن ۶۰۵ نفر شامل ۳۹۰ نفر پرسنل نظامی و ۲۱۵ نفر بومی جان باختند.
زبان مردم بانه کردی و گویش سورانی با لهجه سلیمانیه ای می‌باشد، همچنین شهرستان بانه تنها منطقهٔ بابان‌نشین در کردستان ایران است به نحوی که تفاوت در لهجه مردم آن با شهرهای مُکریان و اردلان‌نشین کاملاً قابل لمس است و مطابق با لهجهٔ شهر سلیمانیه در عراق است که به افزودن پسوند «وانهٔ» به آخر کلماتشان معروفند. از شهرهای بانه و سلیمانیه به عنوان "منطقه بابان" یاد می‌شود، تمام منطقهٔ بابان تا سال ۱۲۲۴هـ. ش و در زمان محمدشاه قاجار که سلیمانیه به خاک عثمانی ملحق گردید، همواره جزء ایران بوده‌اند.
مردم بانه مسلمان و اهل‌سنت و جماعت و پیرو مذهب امام شافعی هستند.
در بانه یک اقلیت یهودی وجود داشت که تعدادشان بالغ بر چهل خانوار می‌شد. آن‌ها بعد از اعلام استقلال اسرائیل در سال ۱۹۴۸م و تقسیم فلسطین، در سال ۱۳۲۷هـ. ش به فکر مهاجرت به فلسطین افتادند و در اواخر سال ۱۳۲۸هـ. ش به کلی بانه را ترک نموده و به فلسطین مهاجرت کردند. هم‌زمان با مهاجرت یهودیان بانه، یهودیانِ سردشت، سقز، بوکان و مریوان و قسمتی از یهودیان پیرانشهر و سنندج و مهاباد نیز مهاجرت کردند. دو نظریه دربارهٔ سکونت یهودیان در غرب ایران وجود دارد: اولی بیان می‌دارد که سکونت یهودیان در بانه از سال ۱۳۶م در زمان شورش بارکوشباس بر ضد حکومت روم و پراکنده‌شدن یهودیان در اطراف جهان اتفاق افتاده و دومی این موضوع را به زمان تیگلات پلاسر پادشاه آشور ۷۴۱ تا ۷۴۹ق. م نسبت می‌دهد که بعد از فتح اورشلیم به دست پلاسر بالغ بر شصت هزار یهودی به بخش‌های غرب ایران، سرزمین ماد و جنوب دریای مازندران و دامنهٔ کوه‌های قفقاز تبعید شدند.
بانه از شمال به شهرستان سردشت، از شرق به شهرستان سقز، از جنوب و غرب به سلیمانیه و کشور عراق محدود می‌گردد. این شهرستان از نظر جغرافیایی در ۳۶درجه و ۶۰ دقیقهٔ عرض شمالی همچنین در ۴۵ درجه و ۵۳ دقیقهٔ طول شرقی قرار گرفته و ۱۵۴۰ متر از سطح دریا فاصله دارد. کدهای استان کردستان برای شماره‌گذاری خودرو ۵۱ و ۶۱ است که کد ۵۱ برای شهرستان سنندج و کد ۶۱ برای شهرستان‌های آن می‌باشد. پلاک خودروهای بانه (ایران ۶۱ د) و (ایران ۶۱ ه) است.