پیشینه نام کرمانشاه
در مورد واژهٔ کرمانشاه (کرمانشان، کرماشان) باورهای مختلفی وجود دارد:نخستین جایی که به نام کرمانشاه اشاره شده، کتاب بندهشن است. در این کتاب که تدوین نهایی آن در سدۀ سوم هجری (از ۳ اوت ۸۱۶ تا ۱۱ اوت ۹۱۳ میلادی) توسط فرنبغ دادگی (یا فرنبغ دادویه) صورت گرفته‌است، در بخشی که در توصیف کوه بیستون است نوشته‌شده:
مهرداد بهار که این کتاب را از زبان پهلوی ترجمه کرده‌است، در حاشیه‌نویسی‌های خود در پاورقی اظهار داشته که در سه نسخۀ خطی مورد استفادۀ وی،‌ این واژه به‌صورت گلمینشن glmynš'n به کار رفته‌است. اما تأکید کرده که املای درست این واژه می‌باید به صورت کلمینشن klmynš'n بوده‌باشد. چون معادل عربی آن قرمیسین است و /ق/ تبدیلی است از /ک k/ در فارسی میانه (پهلوی ساسانی). بهار اضافه می‌کند که شباهت این واژه با لقب بهرام چهارم سبب شده تا دربارۀ نام این شهر اشتباهی رخ داده و تلفظ نادرست کرمانشاه در ادوار اخیر رسمیت بیابد. او تأکید می‌کند که مردم این شهر خود را کرمانشانی می‌نامند و نام‌واژۀ ‌کرمانشاه محتملاً تبدیلی است از کرمینشان، کرمیشان و کرمانشان که نام کهن این سرزمین در دورۀ ‌میانۀ تاریخ نیز بوده است. بهار دربارۀ ‌معنای این واژه توضیحی نداده است.
نام این شهر در متون عصر اسلامی نویسندگان ایرانی و عرب به گونۀ "قرمسین"، "کرمانشاه" و "کرمانشاهان" آمده‌است. یاقوت حموی در ذیل واژۀ روذه گوید:
مترجم کتاب اصطخری در قرن پنج می‌گوید: در کتاب حدود العالم نیز آمده
سمعانی نیز می‌گوید:
در مورد نامگذاری کرمانشاه باورهای متفاوتی وجود دارد:
بر این اساس این باور وجود دارد که چون بهرام چهارم در سدهٔ سوم تا چهارم میلادی پادشاه شهر کرمان بوده، پس از تأسیس کرمانشاه این شهر را با نام او می‌خوانند. این دیدگاه معنای این واژه و نیز خود واژۀ کرمان را توضیح نمی‌دهد و تنها به استناد همین جملۀ مجمل‌التواریخ بسنده می‌کند.کرمانشاه در دوره‌های مختلف دارای نام‌های مختلفی بوده که معمولاً با تغییر از حکومتی به حکومتی دیگر صورت می‌گرفته‌است، در قدیمی‌ترین شکل خود اولین بار در دوران باستان و در زمان فرمانروایی کاسی‌ها کرمانشاه را با نام الیپی می‌خوانند و در دوران هخامنشیان از کرمانشاه با نام‌های کامبادن، کارمیسین، کارمیشین، کرمینشان و غیره یاد می‌شود.
گفته می‌شود که پس از اسلام، نام کرمانشاه در زبان عربی به "قرماسین" تغییر پیدا کرده‌است، اما در دوره‌های بعدی مجدداً از نام‌های کرمانشاهان و کرمانشاه استفاده شده‌است. با این حال هنری راولینسون در سفرنامۀ‌ خود که به سال ۱۸۳۶ مربوط می‌شود، واژۀ "قرمسین" را با نام رودخانۀ "قره‌سو" مرتبط می‌داند و معتقد است که نام این رودخانه در نام شهر قرمسین که در امتداد ساحل آن قرار داشته، حفظ شده‌است. او همچنین معتقد است که قرمیسین نه نامی دیگر برای شهر کرمانشاه، بلکه شهری متمایز از آن است که شهر جدید با نام "کرمانشاه" بر روی خرابه‌های آن شکل گرفته‌است. همچنین زکریای قزوینی در قرن هفتم هجری از قرمیسین نام برده ‌و آن را شهری نزدیک کرمانشاهان دانسته، چنان که گویی هر دو یک شهر هستند. صفی‌الدین عبدالمؤمن بن عبدالحق بغدادی نیز در کتاب «مراصد الاطلاع علی اسماء الامکنه والبقاع» که فشرده‌ای از معجم‌البلدان یاقوت حموی است، قرمیسین را با فتح قاف شهری نامور دانسته که در نزدیکی کرمانشاهان و در همسایگی دینور، در میانۀ‌ همدان و حلوان بر کنار راه عراق قرار داشته است.
نام کرمانشاه پس از پیروزی انقلاب ۵۷ به "قهرمانشهر" و چندی بعد به "باختران" تغییر پیدا کرد؛ ولی از آن‌جایی که این امر با اعتراضات گستردهٔ مردم همراه شد، در نتیجه چندی بعد با تلاش‌های اسماعیل ططری و با تصویب قانونی نام شهر به نام قدیمی خود تغییر یافت.
در رابطه با ریشه و پیشینۀ‌ نام کرمانشاه پژوهش‌های متعددی شده و علاوه بر کتاب مجمل‌التواریخ و القصص که به صورت غیرپژوهش به بیان ریشه‌شناسی این واژه پرداخته‌است، نظریات مختلف دیگری در این رابطه بیان شده‌است.