باشگاه فوتبال ملوان بندر انزلی
باشگاه فوتبال ملوان بندر انزلی، یک باشگاه فوتبال ایرانی است که در سال ۱۳۴۸ در بندر انزلی واقع در استان گیلان، با نام نیروی دریایی بنیان‌گذاری شد. از سال ۱۳۵۴ و هم‌زمان با آغاز جام تخت جمشید نام این تیم به ملوان نیروی دریایی انزلی تغییر یافت.
‌* جام حذفی قهرمان جام حذفی فوتبال ایران ١٣۵۵
قهرمان جام حذفی فوتبال ایران ١٣۶۵
قهرمان جام حذفی فوتبال ایران ١٣۶٨
نایب قهرمان مسابقات جام حذفی فوتبال ایران در سالهای ١٣۶۶، ١٣۶٧، ١٣٧٠، ١٣٨٩ افنخارات فردی ملوان
عزیز اسپندار،، آقای گل لیگ سراسری ایران جام تخت جمشید ١٣۵٣،،، با ١٠ گل زده
عزیز اسپندار،، آقای گل لیگ سراسری ایران جام تخت جمشید ١٣۵۶،،، با ١۶ گل زده
محمد احمدزاده،، آقای گل لیگ سراسری ایران جام قدس ١٣۶٨،،، با ١۶ گل زده
سید جلال رافخایی،، آقای گل لیگ برتر ایران ١٣٩١،٩٢،،، با ١٩ گل زده
تیم فوتبال ملوان با کسب ٣ عنوان قهرمانی در جام حذفی ایران چهارمین تیم پرافتخار فوتبال ایران در قرن بیستم شد.
از بازیکنان برجسته تاریخ این تیم می‌توان به بهمن صالح نیا، سیروس قایقران، غفور جهانی، عزیز اسپندار، محمد احمدزاده، محمد حبیبی، پژمان نوری، مازیار زارع، سید جلال حسینی، و سعید عزت الهی و سید جلال رافخایی اشاره کرد.
این باشگاه در سال ۱۳۴۸ با نام باشگاه نیروی دریایی بندر پهلوی، با حمایت ناوبان کریم رستگاری راد و با مربیگری بهمن صالح نیا، که بازیکن این تیم نیز بود، تأسیس گردید. این باشگاه به صورت انحصاری در رشتهٔ فوتبال تیم‌داری می‌کرد. پس از حضور تیم نیروی دریایی در مسابقات انتخابی جام تخت جمشید منطقه جنوب در حالی که دو تیم صعود می‌کردند به عنوان تیم سوم به لیگ یک تخت جمشید صعود کرد. در سال ۱۳۵۲ برای حضور در جام تخت جمشید سه اسم آرتمیس، ملوان و بایندر برای حضور در مسابقات پیشنهاد شد که ملوان انتخاب شد و نام این تیم به ملوان نیروی دریایی بندر پهلوی تغییر کرد با وقوع انقلاب ۱۳۵۷ بازیافتن نام پیشین شهر انزلی نام این تیم نیز به ملوان نیروی دریایی بندر انزلی تغییر یافت.
صالح نیا که معلم ورزش مدارس انزلی بود تیم را با جمعی از شاگردان خود تشکیل داد. این تیم که کار خود را از مسابقات دانش آموزی کشور و مسابقات استانی شروع کرده بود طی مدت کوتاهی پا به عرصه لیگ دسته اول کشور گذاشت و از همان ابتدا با ارائهٔ بازی‌های زیبا و کسب نتایج شایسته، توجه همگان را به خود جلب نمود. ملوان از سال ۵۲ در لیگ ایران حاضر بوده‌است و سه بار در سال‌های ۷۵، ۷۸، ۸۱ و ۹۵ به دستهٔ پایین‌تر سقوط کردند.ملوان تا سال ۸۰ بهترین تیم شهرستانی تاریخ لیگ ایران بوده‌است. گرچه بعد از آن سپاهان و فولاد ملوان را به پله سوم سکوی افتخار شهرستانی‌ها بردند اما هنوز ملوان با کسب سه عنوان قهرمانی در جام حذفی کشور و چهار نایب قهرمانی، دو مرتبه حضور در بازیهای آسیایی و کسب عناوین متعدد بهترین شهرستانی در لیگ ایران و در جام تخت جمشید صاحب رکوردی قابل توجه در تاریخ فوتبال کشور است.در حال حاضر ملوان علاوه بر تیم فوتبال بزرگسالان دارای تیم‌های فوتبال نونهالان مدرسه فوتبال، نوجوانان، جوانان، امید و فوتبال بانوان ملوان و تیم‌های قایقرانی، بسکتبال و بوکس و نیز قایقرانی و فوتسال و فوتبال برای بانوان می‌باشد. به‌طوری‌که بیش از ۶۰۰ جوان در بندر انزلی زیر پوشش این باشگاه فعالیت می‌کنند.
تاریخ شروع فوتبال در ایران، به حدود یک قرن پیش بازمی‌گردد یعنی زمانی‌که یک گروه انگلیسی برای اکتشاف نفت در جنوب ایران عازم کشورمان شد. پس از حفر اولین چاه نفت در مسجد سلیمان به سال ۱۹۰۸، فوتبال به شکل جدی در استان گیلان و انزلی دنبال گردید. چندی بعد همین اتفاق در بوشهر افتاد. شهروندان انگلیسی در اوقات فراغت با هیجان رودروی تیم‌های محلی کشورمان می‌ایستادند والبته این رقابت‌ها بیشتر حالت تفریحی داشت. فوتبال به تدریج درشهرهای دیگر ایران ازجمله بندرانزلی و بندرعباس در یک زمان حساس و تعیین‌کننده مطرح شد. قبل از شروع جنگ جهانی اول(۱۹۱۴) فوتبال در مدرسه آلمانی‌ها بازی می‌شد، اما بعد از خاتمه جنگ، کالج آمریکایی‌ها در تهران پیگیر این ورزش شد. همچنین مسابقاتی بین اعضای سفارتخانه‌های اروپایی درایران پایه‌ریزی و دنبال گردید. گسترش منظم فوتبال درادامه، مرزهای شهرهایی چون آبادان و مشهد را نیز درنوردید و جوانان بیشتری را به سوی این رشته ورزشی جلب کرد. در بندرانزلی نیز یکی دیگر از نخبگان فوتبال به نام جبار صمدی ظهور نمود. او اعجوبه ای در فوتبال و قهرمانی بی نظیر در رشته‌های دو و میدانی، بوکس، والیبال، شنا و نجات غریق بود. در بین سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۲۴ همزمان با جنگ جهانی دوم و اشغال گیلان به وسیلهٔ قوای متفقین نظامیان انگلیسی و شوروی که در استان حضور داشتند مسابقات مختلفی در رشته‌های والیبال، فوتبال با تیم‌های گیلان برگزار کردند. برقراری ارتباط ورزشی با شوروی تأثیر مثبتی بر ورزش گیلان خاصه در رشتهٔ فوتبال داشت. جبارصمدی در خانواده بزرگ و ثروتمند فرزند اول بود. هوش بالایی در حفظ اشعار و ادبیات داشت اماعلاقه وافرش به ورزش خانواده را مجاب کرد تا با رفتنش به دانشسرا موافقت کنند. جبار صمدی پس از تحصیل آکادمیک و کسب مدرک تربیت بدنی به انزلی منتقل شد و تیم محلی کلنی انزلی را دایر نمود. صمدی شاگردان بسیاری در این رشته تربیت کرد که جواد صالح‌نیا، بهمن صالح نیا و رضا صالح نیا، محمد اخشت، عزیز اسپندار، منوچهر ناوران، قاسم سلطان زاده از آن دسته هستند. در سال‌های دیگر او ترخیص کالا و پره ماهی داشت در ۱۳۳۸ به مدت ۵ ال ۶ سال رئیس تربیت بدنی شهرتان بندرانزلی بود. وی قهرمان دومیدانی در ماده ۴۰۰متر و ۸۰۰ متر بود. صمدی مدتی بعد مرکز نجات غریق شهرستان بندرانزلی را دایر نمود که بعدها مسئولیت آن را به آقای اسدااله شیرازی سپرد باشگاه محلاتی گیو بندر انزلی سومین باشگاه ورزشی در ایران است که در رشته‌هایی نظیر فوتبال، بوکس، والیبال و بسکتبال فعالیت خود را از سال ۱۳۱۹ آغاز کرده‌است و توسط پهلوان عزیز وکیل منفرد، اولین قهرمان دو ماراتن در ایران، تأسیس گردیده‌است.
فوتبال در کمتر شهری از ایران این‌چنین با زندگی روزمره و کار مردم عجین است. کوچه پس کوچه‌ها، زمین‌های خاکی، سواحل خیس و ماسه‌ای دریای کاسپی در شهر ساحلی بندر انزلی مهد پرورش بازیکنان بزرگی در فوتبال کشور بوده‌است. از کاپیتان اسبق تیم ملی سیروس قایقران، و غفور جهانی ملقب به شیر گیلان که با گل تاریخی خود برای اولین بار تیم ملی فوتبال ایران را همانند نامش جهانی کرد تا آرژانتین ۱۹۷۸ اولین حضور ایران در بازی‌های جام جهانی فوتبال باشد و تا بازیکنان بزرگی که به خاطر تعصب به پیراهن تیم شهرشان هرگز حاضر به پوشیدن پیراهن تیم‌های دیگر نشدند. در انزلی تعصب به پیراهن هنوز حرف اول را می‌زند. ملوان، نماد شهر انزلی‌ست و ضربان قلب انزلیچی‌ها با بازی‌های ملوان تنظیم می‌شود. کافیست در بندر انزلی دقایقی قدم بزنید همه جا نام و نشانه‌ای از ملوان و قایقران و فوتبال خواهید یافت، در اسامی مغازه‌ها، در دیوار نوشته‌ها و حتی روی دیوارهای قهوه‌خانه‌ها.
انزلی به دلیل نفوذ در فرهنگ مردم همواره منبع الهام گرفتن برای اشعار و آهنگ‌های عامه پسند بوده‌است. به عنوان مثال شعر و آهنگ ترانه قهرمان شهر باران در ابتدای دهه ۵۰ و به بهانه مسابقهٔ حساس ملوان و تاج تهران در انزلی به صورت بداهه و توسط حسن خوشدل ساخته شد که در آن از ملوان به ملوان شهر باران یاد می‌شود با اشاره به اینکه انزلی زادگاه ملوان پرباران‌ترین شهر ایران و زادهٔ باران است [http://news.mrud.ir/news/75790/دو-شهر-ایران-در-میان-پربارش-ترین-شهرهای-جهان [34]]. اجرای زنده، صمیمی و بی سابقهٔ این ترانه در محل استادیوم با همراهی بی نظیر تماشاگران ملوان صورت گرفت و تا الان برای ما به یادگار مانده‌است . [http://anzaliclub.ir/?p=5884 [33]] شنیدن ترانه قهرمان شهر باران
ملوان یکی از تیم‌های پر افتخار و محبوب در بندر انزلی محسوب می‌گردد. حتی دیده شده‌است است هواداران ملوان در برخی بازی‌های خارج از خانه نیز تیم محبوبشان را تنها نگذاشته‌اند. فوتبال در شهر انزلی ریشه دوانده‌است و هواداران انزلی به خوبی فوتبال را می‌فهمند و به خوبی بازی‌های تیم را آنالیز می‌کنند.
استادیوم تختی بندر انزلی ورزشگاهی است که بازی‌های رسمی ملوان در آن برگزار می‌شود. این استادیوم فرتوت و پیر، به گزارش کنفدراسیون فوتبال آسیا، در بازسازی و مرمت آن از سوی فدراسیون فوتبال ایران کوتاهی شده و در نهایت از ۸۰۰۰ نفر ظرفیت، به ۱۰۰۰ نفر تقلیل یافته و تا هم‌اکنون کاری صورت نپذیرفته شده‌است و بازی‌های ملوان در لیگ برتر ایران نیز در این ورزشگاه برگزار می‌گردد. سالیان درازی است که هواداران ملوان در بندر انزلی از مسئولین شهر و استان درخواست نامگذاری ورزشگاهی به نام سیروس قایقران کاپیتان فقید تیم ملی را دارند که تا به امروز این خواسته برآورده نشده‌است.
تمرینات ملوان بیشتر در زمین پادگان آموزشی شهید نامجو در حسن رود انزلی برگزار می‌گردد.
در ۱۹ دی ۹۴، هیئت مدیره باشگاه ملوان بندر انزلی با انتشار بیانیه‌ای دربارهٔ عدم حمایت نیروهای مسلح از آن‌ها در تقسیم بازیکنان سرباز بین دو تیم نظامی تراکتور و ملوان با حمایت هوادارانش تصمیم به کناره‌گیری از لیگ برتر نمود. اما پس از برگزاری جلسه مجمع عمومی باشگاه، این تصمیم لغو شد.استقلال بندر انزلی بعدها با بازگشت چند تن از ستارگان خود به تیم ملوان مواجه شد، اما با هدایت غفور جهانی به عنوان سرمربی، به قدرت‌نمایی ادامه داد. آن‌ها در سال ۶۸ در لیگ باشگاهی قدس حضور یافتند.
دروازه سید علی حسنی صفت دروازه‌بان جوان ملوان بندر انزلی، در دقیقه ۳۷ بازی با نفت آبادان در ورزشگاه تختی آبادان باز شد. اما با ثبت رکورد ۶۶۸ دقیقه‌ای و با توجه به اینکه رکورد او از ۶۶۰ دقیقه گذشت، نام وی در بین دروازه‌بانان برتر رکورددار جهان قرار گرفت. در پایان این دیدار که در تاریخ جمعه ۱۴ بهمن ۱۳۹۰ از هفته بیست و چهارم لیگ برتر فوتبال ایران در جریان بود تیم ملوان ۲ بر ۱ تیم میزبان را مغلوب ساخت.فهرست بازیکنان در فصل ۱۴۰۱–۱۴۰۰
ملوان یکی از معدود باشگاه‌های فوتبال ایران بود که از بازیکن خارجی استفاده نمی‌کرد، اما در آغاز فصل ۸۸–۸۷ ۳ بازیکن خارجی به ملوان پیوستند. نخستین بازیکنان خارجی که برای ملوان بازی کردند تومیسلاو استانیچ و آلن باسیچ بودند که در روز ۱۴ مرداد ۱۳۸۷، هفته اول فصل ۸۸–۸۷ برابر راه‌آهن ۹۰ دقیقه بازی کردند. محافظت.Ssmckhn