امنیت آب
امنیت آب بنا به تعریف عبارت است از اطمینان از وجود آبی با کیفیت و کمیت مناسب جهت سلامت، معیشت و تولید، ضمن قابل قبول بودن خطرات مرتبط با آب. به نقل از نهاد مشارکت جهانی در توصیف امنیت آب آمده‌است: «در جهان فاقد امنیت آب، توسعهٔ پایدار، حاصل نخواهد شد. در جهانِ دارای امنیت آب، اهمیت ارزش واقعی آب و اهمیت مصرف آب برای حیات و رفاه انسان، یکی می‌شوند. در جهان دارای امنیت آب، قدرت تولیدی آب تحت کنترل درآمده و نیروی تخریبی آن به حداقل می‌رسد. امنیت آب، به معنی اداره و رسیدگی به حفاظت زیست‌محیطی و اثرات منفی مدیریت ضعیف، نیز می‌باشد. در امنیت آب، پایان دادن مسئولیت پراکندهٔ آب و یکپارچه‌سازی مدیریت منابع آب در تمامی بخش‌ها از جمله امور مالی، برنامه‌ریزی، کشاورزی، انرژی، گردشگری، صنعت، آموزش و سلامت، مورد توجه قرار می‌گیرد. جهان دارای امنیت آب، باعث کاهش فقر، ارتقاء آموزش و بالابردن استانداردهای سطح زندگی، می‌شود. جهان دارای امنیت آب، جهانی است که در آن کیفیت زندگی برای همه بهبود یافته است، به ویژه برای آسیب‌پذیرترین افراد - معمولاً زنان و کودکان - که بیشترین منفعت را از حکمرانی خوب آب می برند.» مناطقی از جهان که به احتمال زیاد دارای امنیت آبی نیستند، مکان هایی هستند که بارندگی کم و رشد جمعیت سریع با وجود کمیابی آب شیرین را تجربه می‌کنند و بر سر یک منبع آب مشترک (بین‌المللی) رقابت دارند.
هنگامی که آب کافی برای هر فرد در یک منطقه وجود داشته باشد و منبع آب در معرض ناپدید شدن نباشد، امنیت آب حاصل می‌شود. در درازای تاریخ درگیری‌های بسیاری بر سر استفاده از آب رودخانه‌ها مثل رودخانه‌های دجله و فرات وجود داشته است. مثال سیاسی دیگر، کنترل اسرائیل از زمان تأسیس آن بر منابع آبی در منطقهٔ شام است، جایی که اسرائیل منابع آبی خودش را تامین می کند و این موضوع یکی از چندین محرک جنگ شش‌روزه ۱۹۶۷ بود. امنیت آب گاهی با اجرای نمک‌زدایی آب، خطوط لولهٔ بین منابع و کاربران، مجوزهای آب با سطوح امنیتی متفاوت و حتی جنگ دنبال می شود. تخصیص آب بین کاربران رقیب، به طور فزآینده‌ای با استفاده از برنامه‌های کاربردی قیمت‌گذاری مبتنی بر بازار برای مجوزهای آب، تعیین می‌شود.
آب به معنای کلی آن در سطح کرهٔ زمین با کمبود مواجه نیست؛ ولی بنا به گزارش سازمان ملل متحد کل آب شیرین برای محیط‌زیست و انسان چیزی کمتر از ۱ درصد کل آب موجود در کرهٔ زمین است. آبی که توسط مواد شیمیایی تغییردهندهٔ آب مثل فاضلاب یا هر مادهٔ شیمیایی مضر دیگر حاصل از استفاده مداوم قبلی، آلوده یا تخریب نشده، آب شیرین قابل استفاده است. میزان افزایش مصرف آب در قرن بیستم دو برابر میزان رشد جمعیت بوده‌است. پیش‌بینی می‌شود که میزان بهره‌برداری از آب تا سال ۲۰۲۵ میلادی در کشورهای در حال توسعه به میزان ۵۰ درصد و در کشورهای توسعه یافته به میزان ۱۸ درصد افزایش یابد. تا سال ۲۰۲۵ یک میلیارد و هشتصد میلیون نفر در کشور یا مناطقی زندگی خواهند کرد که با کمبود مطلق آب روبرو هستند و ممکن است که دو سوم جمعیت جهان تا سال ۲۰۲۵ در شرایط تنش آبی بسر برند. پژوهشگران "MIT" دریافتند که تا سال ۲۰۵۰، بیش از نیمی از جمعیت جهان در مناطق دارای تنش آبی زندگی خواهند کرد و یک میلیارد نفر دیگر ممکن است فاقد آب کافی باشند.
رایج‌ترین تهدید برای امنیت آب، کم‌آبی است. بارندگی کم، تغییر اقلیم، تراکم بالای جمعیت و تخصیص بیش از حد یک منبع آب، از جمله علت‌های کم آبی هستند. خشکسالی‌ها در کالیفرنیا، مثالی از کم‌آبی دوره‌ای در ایالات متحده است. تهدیدات زیست‌محیطی، دستهٔ دیگری از تهدیدات برای امنیت آب هستند. این تهدیدات شامل آلودگی‌هایی مثل مخاطرات زیستی (مواد بیولوژیکی که می‌توانند به انسان‌ها آسیب برسانند)، تغییر اقلیم و مخاطرات طبیعی می‌باشند. آلاینده‌ها می‌توانند به طور طبیعی از طریق سیل وارد یک منبع آب شوند. اگر که یک جمعیت تأمین آب خود را از آب سطحی به آب زیرزمینی تغییر دهد، آلاینده‌ها نیز می‌توانند مشکل ساز باشند. حوادث طبیعی مثل طوفان‌ها، زمین‌لرزه‌ها و آتش‌سوزی‌ها می‌توانند به سازه‌های دست بشر مثل سدها، آسیب برسانند و آبراه‌ها را با آوارها و نخاله پر کنند. تهدیدات دیگر برای امنیت آب شامل تروریسم و تشعشعات ناشی از یک واقعهٔ هسته‌ای است.
بر اساس مطالعه منتشر شده در نشریه Nature در سال ۲۰۱۰، حدود ۸۰ درصد جمعیت جهان در مناطقی زندگی می کنند که در آنجا تهدیدهایی برای امنیت آب وجود دارد. امنیت آب، تهدیدی مشترک برای انسان و طبیعت است و همه گیر است. استراتژی های انسانی مدیریت آب می تواند برای حیات وحش مضر باشد مثل مهاجرت ماهی ها. مناطقی با کشاورزی پرقوت و متمرکز و جمعیت متراکم مثل ایالات متحده و اروپا، تهدید زیادی برای امنیت آب دارند. به طور فزاینده ای از آب به عنوان سلاحی در درگیری استفاده می شود. عدم امنیت آب همیشه با یک یا چند مسئله از جمله فقر، جنگ و درگیری، رشد و ترقی کم زنان و تخریب زیست محیطی، همراه است. محققان تخمین می زنند که در طی سال های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۵ حدود ۸۰۰ میلیارد دلار آمریکا برای پوشش سرمایه گذاری سالانه جهانی در زیرساخت آب نیاز خواهد بود. حکمرانی خوب منابع آب می تواند به طور مشترک، حفاظت از تنوع زیستی و امنیت آب بشر را مدیریت کند. حفاظت از دشت های سیلابی به جای ساخت مخازن کنترل سیل، راهی مقرون به صرفه برای کنترل سیل ها است و در عین حال از تنوع زیستی حیات وحشی که در این مناطق وجود دارند، حفاظت می کند.
لارنس اسمیت رئیس مؤسسه جمعیت، ادعا می کند که اگرچه اکثریت قریب به اتفاق سطح سیاره از آب پوشیده شده است، ۹۷ درصد این آب را آب شور تشکیل می دهد؛ آب شیرین مورد استفاده برای حیات انسان ها تنها ۳ درصد کل مقدار آب روی زمین است. بنابراین، اسمیت معتقد است که رقابت بر سر آب در دنیای پر جمعیت، تهدیدی اصلی برای پایداری و بقای بشر به وجود می آورد، حتی تا آنجا پیش می رود که جنگ های جهانی فرض شده در مکاشفات یوحنا، بر سر کنترل ورقه های یخی نازک و مخازن تقریبا خشک شده، رخ می دهد. با این حال، ظاهرا ۲ میلیارد نفر از سال ۱۹۹۰، به منبع آب سالم، که قبلا از آن محروم بوده اند، دسترسی پیدا کرده اند. محاسبه شده که در کشورهای در حال توسعه درصد افرادی که به آب سالم دسترسی دسترسی دارند از ۳۰ درصد در سال ۱۹۷۰، به ۷۱ درصد در سال ۱۹۹۰، ۷۹ درصد در سال ۲۰۰۰ و ۸۴ درصد در سال ۲۰۰۴، یعنی موازی با افزایش جمعیت، ارتقاء یافته است. پیش بینی می شود این روند ادامه یابد.
زمین دارای منبع آب شیرین محدود ولی تجدیدپذیر است که در آبخوان ها، آب های سطحی و اتمسفر ذخیره شده است. اقیانوس ها منبع خوبی از آب قابل استفاده هستند اما مقدار انرژی لازم برای تبدیل آب شور به آب شرب با روش های مرسوم، زیاد و هزینه بر است و این توضیحی است برای اینکه چرا فقط بخش کمی از منبع آب جهانی از نمک زدایی حاصل می شود. با این حال، فناوری های مدرن مثل "گلخانه‌های آب دریا"، از انرژی خورشیدی برای نمک زدایی آب دریا جهت مصارف کشاورزی و آشامیدن به شیوه ای بسیار مقرون به صرفه استفاده می کند.
بر اساس نقشه منتشر شده توسط گروه مشاوره در زمینه تحقیقات بین المللی کشاورزی (CGIAR) کشورها و مناطقی که بیشترین تنش آبی را دارند شامل شمال آفریقا، خاور میانه، آسیای میانه، هند، چین، شیلی، آفریقای جنوبی و استرالیا هستند. کم آبی در جنوب آسیا نیز در حال افزایش است.
هنگامی که یک کشور آب بیشتری از یک منبع آب مشترک برداشت می کند، رقابت بین المللی بر سر آب می تواند افزایش یابد. رقابت بین المللی اغلب کارآمدترین مسیر برای دستیابی به آب مورد نیاز است اما در دراز مدت اگر آب بیش از حد برداشت شود می تواند باعث درگیری شود. گفته می شود که بیش از ۵۰ کشور در ۵ قاره در خطر درگیری بر سر آب هستند.
پروژه جنوب شرقی آناتولی ترکیه (Guneydogu Anadolu Projesi, GAP) بر روی فرات عواقب جدی احتمالی برای تامین آب در سوریه و عراق دارد. چین در حال ساخت سدهایی بر روی مکونگ است که موجب کاهش جریان آب در ویتنام، لائوس، کامبوج و تایلند خواهد شد. نزاع بر سر آب در برخی مناطق درگیر، منجر شد به اینکه ساکنان برای محافظت از چاهها نگهبانانی را استخدام کنند. علاوه بر این، رودخانه آمو داریا، که بین ازبکستان، ترکمنستان، تاجیکستان و افغانستان مشترک است، تقریبا به طور کامل خشک شده است، آنقدر که از رسیدن به دریا/دریاچه آرال بازمانده و با سرعت نگران کننده و هشدار دهنده ای در حال تبخیر است. واقعیت این است که ترکمنستان قبل از جریان یافتن آب به ازبکستان مقدار زیادی از آب را در خود نگه می دارد. درگیری بین مصر و اتیوپی بر سر سد بزرگ رنسانس اتیوپی در سال ۲۰۲۰ افزایش یافت. مصر از ترس اینکه میزان آبی که از نیل دریافت می کند کاهش یابد، سد را یک تهدید بنیادی می داند.
در استرالیا رقابتی بر سر منابع نظام رودخانه دارلینگ بین کوئینزلند ، نیوساوث ویلز و استرالیای جنوبی وجود دارد. در ویکتوریای استرالیا خط لوله پیشنهاد شده برای انتقال آب از دره گولبورن به ملبورن منجر به اعتراض کشاورزان شده است.
طرح کوههای برفی در جهت تأمین آب آبیاری و تولید برق از طریق نیروی برق آبی آب را از رودخانه برفی به رودخانه موری و رودخانه مورامبیجی منحرف می‌کند. در طی سال های اخیر دولت برای افزایش جریان های زیست محیطی به رودخانه برفی علی رغم خشکسالی شدید در حوضه آبریز موری دارلینگ اقداماتی انجام داده است. دولت استرالیا به منظور تلاش برای افزایش جریان های زیست محیطی، بازخرید تخصیص های آب یا املاک دارای تخصیص آب را انجام می‌دهد.
در هند، میان ایالات ساحلی و کشورهای همسایه که نپال، چین، پاکستان، بوتان، بنگلادش وغیره هستند، رقابتی بر سر منابع آب در همه رودخانه های بین ایالتی به جز رودخانه براهماپوترا اصلی، وجود دارد. منطقه وسیعی از شبه قاره هند دارای اقلیم استوایی است و به علت شرایط گرم و آفتابی مطلوب و تأمین آب سالانه و وجود آب کافی برای پاسخگویی به نرخ بالای تبخیر و تعرق، برای کشاورزی مساعد است. اگرچه منابع آب، برای تأمین تمام نیازمندی های شبه قاره کافی است، ولی شکاف های تأمین آب به علت توزیع زمانی و مکانی منابع آب میان ایالات و کشورها در شبه قاره باید پر شود.
در صورت عدم تقویت آب از آب مازاد رودخانه هایی مثل براهماپوترا، انشعابات هیمالیایی گنگ و جریان های غربی رودخانه های ساحلی گردنه های غربی، رقابت شدیدی بر سر آب موجود در رودخانه های بین ایالتی مثل کاوری، کریشنا، گوداواری، وامسادارا، مندوی، راوی-بیاس-سولتز، نارمادا، تپتی و ماهانادی درخواهد گرفت. همه حوضه های رودخانه ای حتی برای تأمین نیازهای آشامیدنی افراد، احشام و حیات وحش در طول فصل تابستان هنگامی که بارندگی ناچیز است، با کمبود شدید آب مواجه هستند.
در حال حاضر ایالات متحده یک سیاست امنیت آب داخلی منسجم ندارد. پیش بینی می شود که امنیت آب در آینده یک مشکل می شود زیرا رشد جمعیت در آینده در مناطقی رخ خواهد داد که در حال حاضر دارای تنش آبی هستند. اطمینان حاصل کردن از اینکه ایالات متحده به لحاظ آبی امن باقی بماند نیازمند سیاست هایی است که توزیع عادلانه منابع آب موجود، حفاظت منابع آب، دفع صحیح فاضلاب و حفظ زیرساخت آبی موجود را فراهم کند. در حال حاضر هیچ محدودیت ملی برای برداشت آب زیرزمینی یا سطحی در ایالات متحده وجود ندارد. اگر محدودیت ها اعمال شوند، بیشترین افرادی که متأثر می شوند افرادی خواهند بود که بیشترین برداشت را از یک منبع آب داشتند. در سال ۲۰۰۵، ۳۱ درصد مصرف آب ایالات متحده برای آبیاری، ۴۹ درصد برای نیروگاه ترموالکتریک ۱۱ درصد برای تأمین عمومی، ۴٪ برای صنعت، ۲٪ برای پرورش آبزیان، ۱٪ برای مصارف خانگی و کمتر از ۱٪ برای دام، بود.
در حال حاضر در مناطقی از ایالات متحده که آب زیادی وجود دارد، فقدان سیاست ملی آب مسأله‌زا نیست ولی در مناطقی که با کم آبی مواجه هستند، چالش برانگیز است. در آینده، برای انتقال آب از مناطقی که آب فراوان دارند به مناطقی که کم آبی دارند، یک سیاست امنیت ملی آب، باید اعمال شود. اگر سیاست های جدید اعمال شوند، ذینفعان اصلی ایالات (هم ایالات با آب زیاد و هم آب اندک)، کشاورزان، نیروگاهها و صنایع دیگر که مقدار قابل توجهی آب مصرف می کنند (مثل معدن و نفت و گاز)، خواهند بود.
بر اساس آژانس حفاظت از محیط زیست ایالات متحده (EPA) "بهبود امنیت آب آشامیدنی مردم و زیرساخت های فاضلاب از زمان حوادث ۱۱ سپتامبر به اولویت اصلی تبدیل شده است. برای ارزیابی و کاهش آسیب پذیری در حملات احتمالی تروریستی، برنامه ریزی و پاسخگویی به شرایط اضطراری و حوادث، و توسعه تکنولوژی های امنیتی جدید جهت کشف و پایش آلاینده ها و جلوگیری از نقض امنیت، اقدامات قابل توجهی در دست انجام است."
یکی از مهمترین فاکتورهای امنیت آب، تشخیص سریع و دقیق آلودگی است. EPA توصیه و رهنمودهایی برای سیستم های هشدار آلودگی که باید در تاسیسات و تجهیزات آب اعمال شوند را صادر کرده است. اصلی‌ترین چالش‌هایی که تأسیسات با آن روبرو هستند تشخیص سریع، دقیق و توانایی اقدام سریع در هنگامی است که مشکل آب وجود دارد. اگر آلودگی به اندازه کافی سریع تشخیص داده شود، از رسیدن (آلودگی) به مصرف کنندگان (consumers)[10] می توان جلوگیری کرد و از منابع آب اضطراری استفاده نمود. در مواردی که هنوز احتمال رسیدن آلودگی به مصرف کنندگان وجود دارد، سیستم های ارتباطی کارآمد و سریع ضروری است. همه این عوامل، نیاز به آمادگی و رویکردهای اضطراری سازمان یافته و آزموده را نشان می دهد.
از سال ۲۰۰۲، طبق قانون بیوتروریسم، یک شرکت آبرسانی که آب بیش از ۳۳۰۰ نفر را تأمین می کند باید حداقل اقدامات زیر را برای اطمینان حاصل کردن از امنیت تأمین آب انجام دهد:طبق قانون امنیت آب آشامیدنی سال ۲۰۰۹، EPA اکنون به ایجاد استانداردهای عملکردی مبتنی بر ریسک برای سیستم های آبی جامعه که به بیش از ۳۳۰۰ نفر خدمت رسانی می کنند، ملزم است. کارخانه آب سینسیناتی سان فرانسیسکو و شهر نیویورک جزء شرکت های آبرسانی اصلی هستند که اقدامات امنیتی آب، مثل برنامه ریزی برای سیستم های هشدار دهنده آلودگی را در امکاناتشان به کار گرفته اند.
امنیت تأمین آب طیف وسیعی از عوامل را در بر می گیرد. سیستم های پیشگیری و تشخیص شامل همه یا برخی از موارد زیر هستند: دسترسی به داده های سلامت عمومی و شکایت مشتری، تجهیزات پایش کیفیت آب، نمونه گیری و تجزیه و تحلیل، امنیت سایبری که شامل مدیریت وضعیت و نرم افزار و سخت افزار سیستم های IT و امنیت فیزیکی. دریچه های امنیت و کنترل جریان، سیستم های ارتباطی سریع و مؤثر و تجهیزات تأمین اضطراری آب جزء بازیابی و مدیریت بحران برای زمانی که حوادث مهم آب اتفاق می افتد، می باشند.
SCADA، دستگاههای پایش آنلاین (زمان واقعی) کیفیت آب، سیستم های هشدار آلودگی، سیستم های تشخیص نفوذ، دستگاههای تشخیص آلودگی، دریچه های امنیتی، دوربین ها و حصارهای امنیتی، نرم افزار مدیریت وضعیت/ مدیریت اضطراری، مخازن تأمین اضطراری، پرسنل امنیتی، دستگاههای تخلیص یا تصفیه شخصی و بینش ضد تروریسم، تکنولوژی های خاص دخیل در امنیت آب هستند.
صلح آبی روشی است که سعی دارد مسائل آب فرامرزی را به ابزاری برای همکاری تبدیل کند. این رویکرد منحصر به فرد برای تبدیل تنش های حول آب به فرصت هایی برای توسعه اجتماعی-اقتصادی، توسط گروه آینده نگری استراتژیک با مشارکت دولت های سوئیس و سوئد، توسعه یافته اند. وزیر امور خارجه سوئیس Didier Burkhalter در مجمع عمومی سازمان ملل چنین گفت:" صلح آبی یک رویکرد ابتکاری برای درگیر کردن رهبران سیاسی، دیپلمات ها و جمعیت ها در کنترل و مدیریت راه حل های مشترک برای مدیریت پایدار آب است."
صلح آبی بخشی از یک روند است که آب را بیشتر از یک کالای بازار به عنوان یک حق بشر تلقی می کند. هنگامی که آب به عنوان یک حق بشر دیده شود، به مردم در مناطق با تنش آبی این قدرت را می دهد که منابع آب خودشان را به طور مؤثری مدیریت کنند. اطمینان حاصل شدن از اینکه همه گروههای اجتماعی اقتصادی مردمی نه فقط گروه خاصی از آنها، در یک ناحیه دسترسی کافی به آب قرار داشته باشند، بخشی از داشتن مدیرت مؤثر آب است.
از آنجایی که ابتکارات فناورانه جدید برای کاهش هزینه نمک زدایی ادامه دارد، کشورهای بیشتری در حال ساخت کارخانه های نمک زدایی به عنوان یک عامل کوچک در رسیدگی به بحران های آب خود هستند.
با این حال، همه نسبت به این موضوع که نمک زدایی برای آینده قابل پیش بینی از نظر اقتصادی با دوام یا از نظر زیست محیطی پایدار است یا خواهد بود، متقاعد نشده اند. دبی کوک شهردار سابق هانتینگتون بیچ کالیفرنیا از زمان انتصاب وی به عنوان عضوی از گروه ویژه نمک زدایی کالیفرنیا به طور مکرر منتقد طرح های پیشنهادی نمک زدایی بوده است. کوک ادعا می کند که طرح های نمک زدایی علاوه بر اینکه انرژی زیادی مصرف می کنند، بسیار هزینه بر هستند (بسیار بیشتر از آنچه که طرفداران نمک زدایی ادعا می کنند). کوک در نوشته خود در این باره، به یک لیست طولانی از پروژه هایی که به دلایل مالی یا دلایل دیگر متوقف شده یا سقوط کرده اند، اشاره می کند و پیشنهاد می کند که مناطق دارای تنش آبی بهتر است که در صرفه جویی آب یا راه کارهای دیگر تامین آب، متمرکز شوند تا اینکه در کارخانه های نمک زدایی سرمایه گذاری کنند.
یک رویکرد جدید برای نمک زدایی، گلخانه آب دریا است که آب دریا را می گیرد و انرژی خورشیدی را برای نمک زدایی آن مورد استفاده قرار می دهد.
با کاهش مصرف آب در کشاورزی که بیش از ۸۰ درصد مصرف آب شیرین جهان را دارد، هدایت اکثر منابع آب شیرین موجود برای اهداف آشامیدن، صنعت، برق آبی و جریان های زیست محیطی رودخانه، امکان پذیر است. بدون کاشت محصولات با نیاز شدید به آب، می توان با تولید غذای غنی از پروتئین برای احشام، طیور و ماهی از تولید محیط کشت باکتری با یک زمین و رد پای آب اندک و با استفاده از گاز طبیعی/بیوگاز، امنیت غذایی جهانی را با سرعت بیشتری به دست آورد.
درحالی که به دلیل رشد جمعیت جهان، تقاضا برای آب افزایش می یابد، بسیاری از نقاط جهان نیز به علت تغییر اقلیم، شاهد خشکسالی و آلودگی آب هستند. این امر می تواند باعث ایجاد رقابت شدید بر سر آب و ناپایداری منطقه ای و جنگ شود.