اهل بیت
اهل بیت (به عربی:"أهل البیت") عبارتی به زبان عربی است و به معنای مردمِ خانه یا خانوادهٔ خانه است. و در اصطلاح برای هم سنخ یک شخص به کار می‌رود ، برای مثال سلمان از خانواده‌ی پیامبر اسلام نبود و با عبارت منا اهل البیت خوانده شده چون هم سنخ رسول خدا شد و یا پسر نوح که از خانواده‌ی او بود اما با عبارت لیس من اهلک چون هم سنخ پدرش نبود. عبارت «اهل بیت» در عربستان قبل از ظهور اسلام برای اشاره به قبیله یا طایفهٔ یک شخص استفاده می‌شد که توسط خانوادهٔ حاکم بر یک قبیله انتخاب می‌شد. در سنت اسلامی این اصطلاح برای خانوادهٔ پیامبر اسلام استفاده می‌شود. اهل بیت به‌طور ویژه‌ای برای مسلمانان شیعه مهم هستند؛ زیرا شیعیان عموماً احادیث را با اهل بیت یا نزدیکان آن‌ها مستند می‌کنند.
در مذهب تشیع، اهل بیت، مرکز اسلام و مفسر قرآن و سنت هستند. شیعیان باور دارند که آن‌ها جانشین پیامبر هستند و شامل محمد، فاطمه، علی، حسن، حسین (به‌طور کلی معروف به «اصحاب کسا») و سایر امامان می‌شود. نظرات مختلفی در مورد قلمرو و اهمیت اهل بیت وجود دارد.
در اسلام سنی اهل بیت پیامبر شامل زنان پیامبر، دخترش فاطمه، علی و دو فرزندش حسن و حسین می‌شود. باقی سنی‌ها تمام نوادگان محمد را و بعضی اوقات نوادگان عمویش عباس ابن عبدالمطلب را نیز اهل بیت می‌دانند.
عبارت «اهل» حاکی از اعضای خانوادهٔ یک مرد شامل مردان قبیله، نزدیکان و خویشاوندان زن (یا زنان) و بچه‌ها می‌شود. عبارت «بیت» به معنی منزل یا مسکن که شامل چادر و ساختمان می‌شود. اهل بیت به معنای تمام اعضای خانوادهٔ یک مرد یا تمام کسانی که با او زندگی می‌کنند، می‌شود. اهل بیت حالت مودبانهٔ خطاب قرار دادن خانواده یا زن خانواده است. عبارات زیر همه یک معنی دارند:
بحث‌های زیادی دربارهٔ اینکه چه کسانی اهل بیت هستند، صورت گرفته‌است. هرچند که اختلافات زیادی بوده ولی یک اجماع بین شیعه است «اهل کسا» ویژهٔ علی، فاطمه، حسن و حسین اعضای خانه با مالکیت محمّدبن عبدالله است ولی اهل سنت نظرات متفاوتی دارد.
هرچند که یکی از ادله اهل سنت آیات ۳۲ و ۳۳ سوره احزاب در قرآن مجید می‌باشد: ترجمه:
در آیه ۳۳ احزاب نیز هرچند که در ابتدای آیه، موضوع بحث زنان پیامبر می‌باشد ولی آیه دو قسمت متفاوت دارد، بخش اول مورد خطاب، زنان پیامبر هستند با ضمیر مؤنث جمع می‌باشد، ولی بخش دوم آیه، مورد خطاب، مذکر جمع می‌باشد.
و در خانه‌های خود بمانید، و همچون دوران جاهلیّت نخستین (در میان مردم) ظاهر نشوید، و نماز را برپا دارید، و زکات را بپردازید، و خدا و رسولش را اطاعت کنید؛ خداوند فقط می‌خواهد پلیدی و گناه را از شما اهل بیت دور کند و کاملاً شما را پاک سازد)
اهل بیت در قرآن در جاهای مختلفی ذکر شده‌است. یکی از مهم‌ترین آن‌ها آیهٔ ۳۳ سورهٔ الاحزاب است: به بگفته فرانسیس ادواردز پیترز، استاد بازنشسته دانشگاه نیویورک در رشته اسلام و خاورمیانه‌شناسی، در پیش از اسلام و در اوایل اسلام، اهل بیت لقب قریش بود و منظور بیت همان خانه کعبه در مکه بود. این کاربرد بعدها تحت شعاع تعبیری قرار گرفت که باری سیاسی داشت و در مورد آیه ۳۳ سی و سومین سوره قرآن (احزاب) نقل می‌شد. سرچشمه این تعبیر بعد از کشته شدن عثمان و اوایل دوران اموی، هم‌زمان با شروع رقابت خاندان اموی و علی بر سر خلافت است. در تعبیر فوق منظور از اهل بیت خانواده پیامبر و به‌طور خاص علی، فاطمه، حسن و حسین است. بگفته پیتر، بدنبال این تعبیر احادیثی به نقل از پیامبر اسلام، محمد مصطفی ص در مورد این آیه رواج یافت از جمله حدیث پنج تن آل عبا.
به نوشته لئورا وچا ولیری در دانشنامه اسلام، آیات پیش از این در مورد دستور العمل‌هایی برای زنان پیامبر است و افعال و ضمایر به صورت جمع مؤنث هستند؛ ولی در این آیه که خطاب به اهل خانه است، ضمایر به صورت جمع مذکر هستند؛ بنابراین گفته شده که دیگر بحث زنان پیامبر مطرح نیست، یا حداقل صرفاً آن‌ها نیستند. پس این آیه به چه کسی بر می‌گردد؟ عبارت اهل بیت فقط می‌تواند معنی «خانواده پیامبر» را بدهد. این امتیاز به‌طور طبیعی به همه خویشاوندان محمد منتهی می‌شود، چه آن‌هایی که در قبیله او بودند، چه انصار و در واقع همه جامعه؛ ولی داستانی وجود دارد که در بسیاری از احادیث آمده‌است؛ بنابراین روایت، محمد عبای خود را در موقعیت‌های گوناگون (از جمله رویداد مباهله) بر روی نوه‌هایش حسن و حسین، دخترش فاطمه و دامادش علی افکند؛ و بدین ترتیب، این پنج تن هستند که عنوان اصحاب کسا به آن‌ها داده می‌شود. تلاش‌هایی صورت گرفته تا زنان پیامبر را هم به این گروه اضافه کنند؛ ولی عموماً شمار افرادی که واجد این امتیاز هستند محدود به پنج است.
ویلفرد مادلونگ دیدگاه پیترز را نقد می‌کند و می‌گوید قرآن در آیه تطهیر (آیه ۳۳ سوره احزاب) به اهل بیت محمد، مقام طهارت را اعطا می‌کند. هرچند این آیه در خلال آیات مربوط به زنان محمد است، اما ضمیر آن به صورت جمع مذکر است. به نوشته مادلونگ، علی‌رغم رویکرد شیعی در این موضوع، حتی در منابع اهل سنت نظیر تفسیر طبری نیز، مصداق این آیه «محمد، علی، فاطمه، حسن و حسین» هستند. هرچند بنابر تفسیری، زنان محمد هم از طریق ازدواج می‌توانند به طهارت برسند، اما در اصل ارجاع آیه به خویشاوندان خونی محمد است، که به جهت این مقام از پذیرش صدقه منع شده‌اند. به نوشته حامد الگار نیز آیه تطهیر در شأن پنج تن آل عبا است.
در قرآن این واژه برای خاندان ابراهیم به‌کار رفته و به آنان بخشایش و برکت آسمانی را نوید داده‌است. همچنین در جای دیگر، این واژه برای اشاره به خاندان محمد به‌کار برده و گفته که خداوند، می‌خواهد آنان را از هرگونه زشتی و پلیدی بپیراید.
در مورد اینکه آیه شامل چه کسانی می‌شود، بین مفسران و محدثان و متکلمان اختلاف است.
در باور شیعیان مقصود از اهل بیت در احادیثی چون حدیث ثقلین، حدیث سفینه و حدیث نجوم، امامان دوازده گانهاند؛ زیرا به دلایل عقلی و نقلی منزلتی که در این احادیث آمده تنها برای آنان ثابت است؛ چنانچه جمعی از اهل سنت هم به آن تصریح کرده‌اند. شیعیان بر اساس دلایل یادشده و شواهدی که در تاریخ اسلام وارد شده‌است، معتقدند که واژه "اهل بیت" صرفاً به چهارده معصوم اطلاق می‌گردد و بنا بر آن شواهد، حتی همسران پیامبر خدا (ص) نیز از دایره اهل بیت (ع) خارج‌اند، هر چند به عنوان همسر پیامبر خدا جایگاه آنان محفوظ است.