بلیناس حکیم
بلیناس حکیم یا آپولونیوس تیانایی(;, به زبان لاتینی:Apollonius Tyan(a)eus; حدود ۱۵ پس از میلاد – حدود ۱۰۰ پس از میلاد) که به بلیناس جادوگر نیز مشهور است فیلسوف نوفیثاغورسی، پیامبر، معجزه‌گر و از دانشمندان علوم غریبه در سده اول میلادی است. او در شهر تیانا در استان کاپادوکیه امپراتوری روم در آسیای صغیر به دنیا آمد. او یکی از حکمای هرمسی بوده‌است.
گزارش‌ها دربارهٔ زندگی بلیناس بسیار متناقض‌اند که از دلایل آن می‌توان به اشتباه گرفتن او با آپولونیوس پرگایی اشاره کرد که نام هر دو بسیار شبیه به هم است؛ به‌طوری‌که بنا بر برخی اقوال او در روزگار پس از دانیال نبی و ملک قباد زیسته و حکمت را از بطلمیوس فرا گرفته و بیش از هزار سال عمر کرده‌است. به هر حال بنابر اقوال معتبر و مشهور، آپولونیوس تیانایی از نوفیثاغورسیان سده اول پس از میلاد است که به یکی از قهرمانان اسطوره‌ای در طی دوره امپراتوری روم بدل شد. او در شهر طوانه در امپراتوری روم در یک خانواده یونانی به دنیا آمد. از او با اسامی چون اَفُلّونیوس، افولونیوس، علوسوس، اَبلوس، ابولیس، ایلوز، ایلوس، پلینیوس، هرمُز (هرمس)، بلیناس، بلینوس، ابلینوس، ابلینس، ابلونیوس، ابولونیوس و القابی چون حکیم، صاحب الطلسمات، مطلسم، بلیناس جادو نام برده شده‌است. او آخرین نماینده و مبلغ آیین شرک بود؛ و توانست مدتی این آیین روبه زوال را در برابر مسیحیت حفظ کند. در کتاب علل بلیناس یا سرّالخلیقة شرح مکاشفه بلیناس و رابطه اش با هرمس الهرامسه از زبان خودش اینگونه آمده:
درواقع او در آن غار لوح زمرد را یافت که متن معروف علم کیمیا، تابلوی اسماراگ دینا بر آن نقش شده بود.
فیلوستراتوس کاتب بنابه دستور ملکه جولیا دومنا ،زندگی‌نامه آپولونیوس را نوشت. می‌توان حدس زد دلایل این کار به جهت تقابل با تأثیر مسیحیت بر تمدن رومی بوده‌است. شخصیتی که این زندگی‌نامه از بلیناس ارائه می‌دهد در طبیعت و توانایی بسیار شبیه به عیسی مسیح است و حتی معجزاتی را نیز بدو نسبت می‌دهد. عقیده بر این است که بیشتر این زندگی‌نامه بر پایه تخیل است تا حقیقت. بسیاری از پاگانیست‌های امپراتوری روم به گفته‌های این اثر ایمان داشتند و این اثر شعله‌های مذهبی را در خیلی از آنان افروخت.
بلیناس همنشین و همدم اسکندر بود. هنگامی که اسکندر قصد خراب کردن آتشکده اصفهان را گرفت ،آذرهمایون که سادنهٔ آتشکده و یک ساحره بود، خود را مانند یک مار مهیب به اسکندر نمایاند. بلیناس نیز طلسم او را باطل کرد و به همین دلیل اسکندر او را به بلیناس بخشید و او آذرهمایون را به همسری گرفت. به همین دلیل که بلیناس از آن زن جادو یادگرفت و به بلیناس جادوگر مشهور شد. نظامی این داستان را اینگونه در اسکندر نامه آورده‌است:
مشهور است او در سفرهایش وقتی به شهر قم رسید طلسمی در آنجا دفن کرد که تا قیامت در آن شهر دزدی پایدار می‌ماند. در مجمل‌التواریخ و القصص آمده که عده‌ای از بلیناس خواستند تا طاسیس پادشاه روم را افسونی کند تا ساقی آن‌ها شود و او با گرفتن اختیار از طاسیس کاری کرد که او تا سحرگاه ساقیی می‌کرد. زنده کردن مردگان از دیگر معجزات او بود.
به پاس احترام به بلیناس و پرستش او، پاگانیست‌های روم معابد و یادمان‌هایی برای او برپا کردند.
او در یکی از سفرهایش از انتاکیه به سوی نینوا حرکت کرد و در همان‌جا بود که با شاگردش دامیس آشنا شد.
بنا به گفته دامیس او دو بار به هند سفر کرد. بار اول در سال ۳۶ و بار دوم در سال ۴۵ میلادی؛ بلیناس در همین سفرها بود که با تعالیم هندوها آشنا شد.
هروی در ب‍ح‍ر ال‍ج‍واه‍ر بلیناس را شاگرد ارسطاطالیس و جالینوس عنوان کرده‌است. از دیگر شاگردان بلیناس می‌توان به دامیس آشوری‌تبار که فیلوستراتوس زندگی بلیناس را بر مبنای یادداشت‌های آپولینوس او نوشت و آرتفیوس مشهور صاحب کلید حکمت اشاره کرد.
میان حکما این بحث وجود دارد که آیا کتبی که به نام بلیناس حکیم هستند آیا از خود اویند یا ترجمه آزاد از آثار او هستند. هانری کربن متون عربی منسوب به بلیناس را ترجمه از یونانی می‌داند و نگارش اصل یونانی آن‌ها را به قرن پنجم میلادی منسوب می‌کند.
موضوع این کتاب حول و حوش گوهرشناسی می‌باشد. به عقیده پاول کراوس این اثر منسوب به بلیناس جعلی است و در ابتدا نیز به زبان عربی نوشته شده‌است. این کتاب با دو عنوان طلاسم بلیناس الاکبر لولده عبدالرحمان یا بلیناس لابنه فی الطلسمات مشهور است. این اثر در علم حروف است. هروی بلیناس را خالق آیینه مناره اسکندریه معرفی کرده که یکی از عجایب دوران خود بوده‌است.
نظامی گنجوی در اقبال نامه گفتار بلیناس را در باب آفرینش نخست آورده‌است.