شهرستان سبزوار
شهرستان سبزوار یکی از شهرستان‌های بزرگ استان خراسان رضوی می‌باشد. مرکز این شهرستان، شهر سبزوار است. جمعیت این شهرستان بر پایه سرشماری ۱۳۹۰ برابر ۳۱۹٬۸۹۳ نفر و در سرشماری ۱۳۹۵ برابر ۳۰۶٬۳۱۰ نفر گزارش شده‌است. علت اصلی کاهش جمعیت، انتزاع شهرستان داورزن از شهرستان سبزوار در سال ۱۳۹۱ است. ضمن اینکه شهرستان ششتمد هم در سال ۱۳۹۹ از شهرستان سبزوار منتزع شد. در سال‌های اخیر پنج شهرستان جوین، جغتای، خوشاب، داورزن و ششتمد از شهرستان سبزوار جدا شده‌اند. سبزوار و این شهرستان‌ها دو نماینده در مجلس شورای اسلامی دارند.در دومین قانون تقسیمات کشوری ایران (مصوب آبان ۱۳۱۶)، شهرستان سبزوار یکی از شهرستان‌های استان شمال شرق تعیین شد و مشتمل بر سه بخش بود:
فقط دو ماه بعد یعنی دی ۱۳۱۶، تقسیمات اصلاح شد و سبزوار یکی از ۷ شهرستان استان نهم بود، مشتمل بر پنج بخش: سبزوار، جغتای، داورزن، صفی‌آباد، و تکاب. دو سال بعد نام بخش تکاب به ششتمد تغییر کرد. خرداد ۱۳۳۹ بخش‌های بام‌وصفی‌آباد و جغتای از شهرستان سبزوار جدا شدند تا به همراه بخش اسفراین از شهرستان بجنورد، شهرستان نوبنیاد اسفراین را تشکیل دهند. آذر همان سال بخش جغتای به شهرستان سبزوار عودت داده شد. دهستان طبس و دهستان بالاجوین نیز به ترتیب در خرداد و دی سال بعد به بخش‌های حومه و جغتای شهرستان سبزوار عودت داده شدند. پس از انقلاب ۱۳۵۷، سومین قانون تقسیمات کشوری ایران (مصوب ۱۳۶۲) مبنای کار قرار گرفت. بخش‌های جوین، روداب، و خوشاب هر سه در ۲۱ تیر ۱۳۶۸ ایجاد شدند. طبق مصوبه هیئت وزیران در تاریخ ۲۱ شهریور ۱۳۶۹، شهرستان سبزوار شامل بخش‌های مرکزی، جغتای، جوین، خوشاب، داورزن، رودآب و ششتمد بود. در ۲۹ مهر ۱۳۸۶ بخش‌های جغتای و جوین از شهرستان سبزوار جدا شده و هر کدام به شهرستان ارتقاء یافتند. در ۲۸ شهریور ۱۳۸۹، بخش خوشاب جدا شد و شهرستان خوشاب شکل گرفت. بخش داورزن نیز در سال ۱۳۹۱ از شهرستان سبزوار جدا شد و به شهرستان داورزن ارتقاء یافت. در اردیبهشت ۱۳۹۹، نوبت به بخش ششتمد رسید و این بخش نیز به شهرستان ارتقا یافت.
در حال حاضر، شهرستان سبزوار شامل دو بخش مرکزی و رودآب است.
طرح استان شدن سبزوار به زمان اولین مطالعات آمایش سرزمینی ایران که در سال ۱۳۵۴ توسط شرکت ست کوپ فرانسه و به سفارش وزارت کشور وقت انجام گردید بازمی‌گردد، در این مطالعات صراحتاً به این موضوع پرداخته شد؛ این طرح در زمان تقسیم خراسان بزرگ با نام استان خراسان غربی دوباره مطرح گردید که پس از تقسیم خراسان و ناکام ماندن این طرح موجب مخالفت‌های گسترده مردم شهر سبزوار شد و بازاریان سبزوار در اعتراض به طرح تقسیم خراسان با تعطیل کردن مغازه‌های خود و تجمع در خیابان‌های اصلی شهر، واکنش خود را نسبت به این تصمیم اعلام کردند. در ناآرامی‌های برپاشده پس از ناکام ماندن این طرح، حداقل دو نفر کشته و بیش از ده نفر زخمی شدند. از جمله دلایل استان نشدن سبزوار تعداد کم شهرستان‌های اطراف شهرستان سبزوار اعلام شده بود. این طرح سپس به فراموشی سپرده شد تا اینکه با ارتقای بخش‌های جوین، جغتای، خوشاب، داورزن و ششتمد به شهرستان، طرح استان شدن سبزوار مجدداً برسر زبان‌ها افتاد.
روستای سرسبز و خوش آب و هوای طبس در ارتفاعات شمالی شهرستان واقع شده و از اقامتگاه بومگردی نیز برخوردار است.
در بخش مرکزی شهرستان روستای زعفرانیه با ۶ اثر ثبت شده و با برخورداری از اقامتگاه بومگردی و امکانات خدماتی و رفاهی جذب‌کنندهٔ گردشگران است.
جانوران زیادی از جمله آهوی ایرانی و یوزپلنگ آسیایی در مناطق شبه کویری و کوهستانی شهرستان زندگی می‌کنند. مهمترین منابع آبی منطقه رودخانه کالشور سبزوار است که از بخش جنوبی شهرستان می‌گذرد و درفصول بارندگی میزبان پرندگانی همچون مرغابی‌های سرسبز، خوتکا، آنقوت و از خانواده حواصیل‌ها بوتیمار، اگرت بزرگ و حواصیل خاکستری است که برای گذران زمستان به این منطقه مهاجرت می‌کنند. میش‌مرغ، بزرگترین پرندهٔ قابل پرواز نیز در این منطقه دیده شده‌است. از دهه ۷۰ به بعد برای حفظ زیستگاه و جلوگیری از شکار بی‌رویه چند منطقه در شهرستان شکارممنوع اعلام شد که عبارتند از: در این مناطق که توسط سازمان محیط زیست اداره می‌شوند علاوه بر منابع آبی طبیعی، برکه‌هایی مصنوعی نیز تعبیه شده که آب آن‌ها از چاه تأمین می‌شود. درگذشته مردم شوروی سابق نیز برای گذران زمستان به این مناطق سفر می‌کردند.
سبزوار تاریخ غنی در طراحی فرش دارد و از حداقل ۱۵۵۵ میلادی منبع مهم فرش ایرانی بوده‌است. فرش‌ها در حدود ۲۰۰ روستا در منطقه بافته می‌شده و در بازار گردآوری و به فروش می‌رسیده‌است. فرش سبزوار معمولاً از جنس پنبه و پشم است و با الگوی منحنی و نقوش گلدار با مدال‌هایی با آویزهای بزرگ تزئین شده‌است. فرش‌ها در ابعاد مختلف و اندازه‌های بزرگ بوده و در اکثر آنها طرح گل سبزوار دیده می‌شود. گل‌های قرمز و آبی در یک شاخه در کادر فرش، مشخصهٔ اصلی طرح قالی سبزوار است که در هیچ جای دیگری دیده نمی‌شوند و خاصهٔ فرش سبزوار است. پشم در سبزوار نیز به دلیل محتویات مس در آب منطقه، یکی از مرغوبترین و بهترین‌ها در ایران است. طرح دیگری که در چند دهه گذشته در سبزوار از آن استفاده می‌شده طرح شیخ چشمی بوده که حتی امروزه نیز کم و بیش توسط بافندگان از آن استفاده می‌شود. نام این طرح از شخصی با این اسم گرفته شده که استاد بافتن فرش بود و این طرح را از کرمان به سبزوار آورد.
تیمور لنگ در خاطراتش دربارهٔ قالی بافی در سبزوار چنین نوشته‌است: «به من گفته بودند که در سبزوار، سیصد هزار کارگر، درکارخانه‌های قالی‌بافی به کار مشغول هستند و آنجا بزرگترین مرکز قالی‌بافی دنیا است. من نمی‌توانستم باور کنم که سبزوار سیصد هزار کارگر قالی‌باف داشته باشد ولی می‌دانستم که در دنیا مکانی نیست که بیش از سبزوار در آن قالی ببافند.» با توجه به حوادث تاریخی می‌توان دریافت که قالیبافی در سبزوار به‌طور مداوم پررونق نبوده‌است. بر طبق آمار، صنعت فرش در سبزوار درسال ۱۳۶۰ در اوج خود بوده (بیش از ۱۰۰۰۰ کارگاه بافندگی با بیش از ۴۰۰۰۰ بافنده) اما اکنون رو به زوال است.
پنبه سبزوار نیز در استان، درجه یک است. اولین کارخانه پنبه سبزوار، در سال ۱۳۳۲ تأسیس شده‌است. بدیهه سرایی زیر نشان از شهرت پشم و نمد سبزوار است.
فهرست حاکمان سبزوار از زمان ناصرالدین‌شاه تا پس از مشروطیت