گلبول سفید
گویچه‌های سفید یا گلبول‌های سفید یا لوکوسیت‌ها از سلول‌های خون هستند. گویچه‌های سفید بخشی از دستگاه ایمنی بدن هستند و بدن را در برابر بیماری‌های عفونی محافظت می‌کنند. لوکوسیت‌ها بر خلاف اریتروسیت‌ها هسته‌دار و متحرک هستند. در انسان بالغ گویچه‌های سفید در مغز استخوان جناغ و لگن خاصره و جمجمه ساخته می‌شوند (در کودکان مضافاً در استخوان لوله‌ای دست‌ها) و در خون آزاد می‌شوند. گویچه‌های سفید سپس در مغز استخوان، و تیموس «می‌آموزند» که دقیقاً چه نوع وظیفه دفاعی به عهده دارند و چه چیزهایی خودی و چه چیزهایی غیرخودی (دشمن یا خطر) محسوب می‌شوند.
لوکوسیت‌ها بر اساس حضور یا عدم حضور گرانول‌های اختصاصی در سیتوپلاسم خود به دو دسته گرانولوسیت‌ها (دانه‌دارها) و آگرانولوسیت‌ها (بدون دانه‌ها) تقسیم می‌شوند.
گرانولوسیت‌ها بر اساس رنگ‌پذیری گرانول‌های اختصاصی به سه دسته نوتروفیل‌ها، ائوزینوفیل‌ها و بازوفیل‌ها تقسیم می‌گردند.
آگرانولوسیت‌ها به دو دسته لنفوسیتها و مونوسیتها تقسیم می‌شوند. در سیتوپلاسم این نوع گلبول‌های سفید دانه وجود ندارند.
میزان طبیعی گلبول‌های سفید از ۴۰۰۰ الی ۱۱۰۰۰ گلبول سفید در هر میکرولیتر (LCM) است. لکوپنی یا پایین آمدن گلبول‌های سفید که در موارد زیر ایجاد می‌شود: نارسایی مغز استخوان (برای مثال ناشی از عفونت، تومور)، بیماری‌های واسکولار-کلاژنی (مثل لوپوس)، بیماری‌های کبدی و طحال و رادیوتراپی.
لکوسیتوز یا بالا رفتن گلبول‌های سفید که در موارد زیر دیده می‌شود: بیماری‌های عفونی و برخی سرطان‌های خونی است.
افزایش تعداد گلبول‌های سفید خون عبارتست از افزایش تعداد سلول‌های مبارزه‌کننده با بیماری‌ها یا لکوسیت‌ها (leukocytes) در گردش خون. افزایش تعداد گلبول‌های سفید خون را لکوسیتوز (leukocytosis) نیز می‌گویند.
نام دیگر سلول‌های سفید خون که توسط مغز استخوان تولید شده و در همه بدن پراکنده می‌شوند، لوکوسیت است.
این سلول‌ها، سلاح مهم سیستم ایمنی بدن در برابر بیماری‌های عفونی هستند، یعنی هنگام ابتلاء به یک بیماری عفونی (میکروبی)، گلبول‌های سفید خون با میکروب‌ها می‌جنگند و از بدن دفاع می‌کنند.
در صورت عدم وجود عفونت، گلبول‌های سفید خون به‌طور طبیعی فقط یک درصد از خون هر فرد را تشکیل می‌دهند. یک آزمایش خون ساده به راحتی تعداد این گلبول‌ها را مشخص می‌سازد. تعداد طبیعی گلبول‌های سفید خون ۴۵۰۰ تا ۱۰۰۰۰ سلول در هر میکرولیتر خون است.
اگر تعداد لکوسیت‌ها بیشتر از ۱۱۰۰۰ سلول در هر میکرولیتر خون در افراد بزرگسال باشد، به عنوان افزایش گلبول‌های سفید خون در نظر گرفته می‌شود.
حداکثر تعداد طبیعی گلبول‌های سفید خون در کودکان، بسته به سن و جثه آن‌ها متفاوت است.
همان‌طور تعداد کمتر از حد طبیعی گلبول‌های سفید خون ممکن است نشانگر نقص عملکرد مغز استخوان یا کبد و طحال باشد، بیماری یا تهاجم عوامل خارجی به بدن نیز باعث افزایش تعداد این سلول‌ها می‌شود. افزایش تعداد گلبول‌های سفید در آزمایش خون نشان دهنده ابتلای شما به یک بیماری خاص است
افزایش تعداد گلبول‌های سفید خون معمولاً و به‌طور کلی نشان دهنده شرایط زیر است: علل خاص افزایش تعداد گلبول‌های سفید خون عبارتند از:
- لوسمی لنفوسیتیک حاد
- لوسمی میلوژنوز حاد
- آلرژی، به خصوص واکنش‌های آلرژیک شدید
- لوسمی لنفوسیتیک مزمن
- لوسمی میلوژنوز مزمن
- لوسمی ائوزینوفیلیک مزمن CEL
- داروها مثل کورتیکواستروئیدها (کورتون‌ها) و اپی نفرین
- میلوفیبروز
- برخی بیماری‌های عفونی باکتریایی
- برخی بیماری‌های عفونی ویروس
- پلی سیتمی ورا (یک نوع بیماری مغز استخوان)
- آرتریت روماتوئید
- کشیدن سیگار
- استرس و فشار روحی یا جسمی شدید
- بیماری سل
- بیماری سیاه سرفه
- آسیب بافتی (سوختگی شدید)
نتایج یک مطالعه نشان داد مردان و زنانی که تعداد گلبول‌های سفید خونشان زیاد است، با خطر بیشتر مرگ زودهنگام، به ویژه در اثر بیماری‌های قلبی عروقی مواجه هستند.
البته افرادی هم که تعداد گلبول‌های سفید خونشان طبیعی است، از این خطرات مستثنی نیستند، زیرا کسانی که بالاترین میزان تعداد طبیعی را دارند نیز در معرض افزایش خطر ابتلاء به بیماری و مرگ هستند.
محققان ایتالیایی می‌گویند خطر مرگ و میر ناشی از بیماری قلبی عروقی، با زیاد شدن تعداد گلبول‌های سفید افزایش می‌یابد، اما تأکید دارند که هنوز یک ارتباط علت و معلولی بین این خطر و تعداد گلبول‌های سفید خون را مورد تأیید قرار نداده‌اند.
علل افزایش گلبول‌های سفید خون
کاهش گلبول‌های سفید خون خطر دارد
کاهش تعداد گلبول‌های سفید خون نشان‌دهنده پایین آمدن قدرت دفاعی بدن است و اگر در این زمان هر گونه میکروب بیماری‌زا وارد بدن فرد شود، توانایی مقابله با آن‌ها کاهش می‌یابد و ممکن است فرد به بیماری‌های مختلف مبتلا شود.
گلبول سفید خون
خون از سلول‌های مختلفی تشکیل شده‌است که شامل گلبول‌های سفید (WBC)، گلبول‌های قرمز(RBC) و پلاکت‌ها است.
هر کدام از این سلول‌ها وظایف مشخصی در بدن دارند و کم و زیاد شدن تعداد آنها، نشان دهنده بیماری خاصی در بدن است.
گلبول‌های سفید، وظیفه دفاع از بدن در مقابل عوامل خارجی را به عهده دارند.
گلبول‌های قرمز اکسیژن را به بافت‌های بدن می‌رسانند و مواد زاید را از بافت‌ها دور می‌کنند.
پلاکت‌ها وظیفه انعقاد خون را به عهده دارند.
گلبول‌های سفید خون
گلبول‌های سفید خون یا لکوسیت‌ها، با سیستم ایمنی بدن ارتباط دارند و وظیفه اصلی آن‌ها دفاع از بدن در برابر انواع میکروب‌ها و سایر عوامل خارجی و مزاحم است. تعداد گلبول‌های سفید خون در افراد سالم بین ۴ هزار تا ۱۱ هزار در هر میکرولیتر خون است.
اکثر گلبول‌های سفید در مغز قرمز استخوان ساخته می‌شوند و معمولاً محل اقامت آنها، خون و بافت لنفاوی است.
پنج نوع گلبول سفید وجود دارند: نوتروفیل‌ها، لنفوسیت‌ها، مونوسیت‌ها، ائوزینوفیل‌ها و بازوفیل‌ها.
بسیاری از افراد هنگامی که برای آزمایش خون به آزمایشگاه مراجعه می‌کنند، نمی‌دانند که آزمایشگاه چه کاری بر روی خون آن‌ها انجام می‌دهد و معمولاً برای آگاهی از نتیجه آزمایش خود، به پزشک مراجعه می‌کنند.
معمولاً در بدن افراد سالم روزانه حدود صد میلیارد سلول سفید خون تولید می‌شود، اما آنچه در نتیجه آزمایش خون نوشته می‌شود، تعداد گلبول‌های سفید در هر میکرولیتر خون بوده که این تعداد برای افراد سالم بین ۴ هزار تا ۱۱ هزار سلول سفید در هر میکرولیتر خون است.
اگر فرد با کاهش تعداد گلبول سفید مواجه شود، به لکوپنی مبتلا است.
- تعداد گلبول‌های سفید خون نوزادان بیشتر از بزرگسالان است.
- اگر فردی از دارویی استفاده می‌کند، باید قبل از اقدام برای آزمایش خون، حتماً پزشک آزمایشگاه را از آن مطلع کند، زیرا نتایج تحقیقات نشان داده‌است مصرف برخی داروها بر تعداد گلبول‌های خون مؤثرند.
- هنگامی که تعداد گلبول‌های سفید خون کمتر از ۳۵۰۰ گلبول سفید در هر میکرولیتر خون شود، فرد دچار کمبود گلبول سفید شده‌است. اگر فردی دچار کاهش تعداد گلبول‌های سفید خون شد، باید به پزشک متخصص مراجعه کند تا علت پایین آمدن گلبول‌های سفید خون مشخص شود.
میزان طبیعی گلبول‌های سفید ۴۵۰۰ الی ۱۰۰۰۰ گلبول سفید در هر میکرولیتر(LCM) است. کاهش تعداد گلبول‌های سفید از این تعداد ممکن است نشانگر نقص عملکرد مغز استخوان، کبد یا طحال باشد.
دلیل و علت کاهش تعداد گلبول‌های سفید خون می‌تواند به دلایل زیر باشد:
- عفونت‌های ویروسی
- اختلالات مادرزادی
- بیماری‌های خودایمنی
- برخی داروها مثل پردنیزون، آنتی‌بیوتیکها، داروهای ادرارآور (دیورتیک‌ها)، داروهای آرام‌بخش یا داروهای ضد التهاب
- واکنش‌های آلرژیک شدید
- بیماری‌های انگلی
- کمبود ویتامین‌ها یا مواد معدنی
- بیماری کبد و طحال
- لکوپنی گاهی به علت یک کم‌خونی ساده و گاهی هم به جهت وجود کم‌خونی‌های شدید پس از خون‌ریزی و بعضی بیماری‌های خونی خوش‌خیم و بدخیم دیده می‌شود.
- شیمی درمانی و پرتو درمانی: از آنجا که شیمی درمانی و اشعه درمانی (رادیوتراپی) سبب از بین رفتن سلول‌های سرطانی می‌شوند، سلول‌های سفید خون هم تحت تأثیر قرار گرفته و از بین می‌روند. به همین دلیل بیمارانی که تحت شیمی درمانی و پرتو درمانی قرار می‌گیرند، سیستم ایمنی بدنشان ضعیف می‌شود و در معرض ابتلاء به انواع عفونت‌ها و بیماری‌ها قرار می‌گیرند و باید تحت مراقبت‌های شدید و ویژه قرار بگیرند.
- ویروس HIV یا ایدز: وجود این ویروس در بدن فرد، دلیل دیگری برای کاهش تعداد گلبول‌های سفید در خون فرد است، زیرا این ویروس به سلول‌های سفید خون حمله می‌کند و در نتیجه تعداد گلبول‌های سفید با افت قابل توجهی روبرو می‌شود.
- پرکاری تیروئید: هنگامی که تیروئید بیش از حد فعال می‌شود، تعداد گلبول‌های سفید خون کاهش پیدا می‌کند.
- بیماری لوپوس: لوپوس نوعی بیماری خودایمنی است که در طی آن سیستم ایمنی به سلول‌های خودی حمله می‌کند و آن‌ها را از بین می‌برد. در واقع سیستم ایمنی نمی‌تواند بین عامل خارجی و سلول‌های خود بدن تفاوتی قائل شود، در نتیجه به بافت خودی حمله می‌کند. در نتیجه باعث التهاب و درد و صدمه در قسمت‌های مختلف بدن می‌گردد.
- سرطان خون که نام دیگر آن لوسمی است. این بیماری در اثر تکثیر و تکامل ناقص گلبول‌های سفید خون و پیش سازهای آن در خون و مغز استخوان ایجاد می‌شود.
- البته گاهی کم شدن گلبول‌های سفید خون بر اثر ضعف عمومی، کم خونی‌ها و مصرف برخی داروها پیش می‌آید. گاهی نیز کاهش گلبول‌های سفید خون هیچ علتی ندارد و خود به خود برطرف می‌شود.
کاهش تعداد گلبول‌های سفید خون نشان دهنده پایین آمدن قدرت دفاعی بدن است و اگر در این زمان هر گونه میکروب بیماری‌زا وارد بدن فرد شود، توانایی مقابله با آن‌ها کاهش می‌یابد و ممکن است فرد به بیماری‌های مختلف مبتلا شود.
بنابراین کاهش تعداد گلبول‌های سفید خون باید جدی گرفته شود و اگر فردی دچار کاهش تعداد گلبول‌های سفید خون شد، باید به پزشک متخصص مراجعه کند تا علت پایین آمدن گلبول‌های سفید خون مشخص شود و بر اساس علت کشف شده، نسبت به درمان قطعی آن اقدام کند.