ایرانیان آمریکا
ایرانیان آمریکا یا ایرانی‌آمریکایی‌ها یکی از گروه‌های مهاجر به ایالات متحده آمریکا هستند.
در سرشماری سال ۲۰۲۰ نزدیک به ۵۰۰ هزار نفر ایرانی‌تبار در آمریکا سرشماری شدند که از این تعداد حدود ۲۰۰ هزار نفر در کالیفرنیا ساکن بودند.
آمار رسمی جمعیت ایرانیان آمریکا در سرشماری سال ۲۰۰۰ میلادی بیش از ۳۷۰ هزار نفر بود. این تعداد شامل افرادی است که داوطلبانه خود را «ایرانی» (یا ایرانی‌تبار) معرفی کردند. اما در سرشماری رسمی سال ۲۰۱۰ آمریکا این رقم به ۲۸۹٬۴۶۵ نفر کاهش پیدا کرد.
اما دفتر حافظ منافع ایران در آمریکا در واشینگتن، دی.سی. مدعی است که ۹۰۰٬۰۰۰ پرونده گذرنامه ایرانی از ایرانیان آمریکا در اختیار دارد. شورای ملی ایرانیان آمریکا معتقد است که جمعیت ایرانی-آمریکایی‌ها بیش از یک میلیون نفر است.
برخی گزارش‌ها جمعیت ایرانیان در جنوب کالیفرنیا را به‌تنهایی تا نیم میلیون نفر گزارش کرده‌اند. یک مطالعه غیررسمی در مؤسسه فناوری ماساچوست نیز این تعداد را در جنوب کالیفرنیا ۶۰۰٬۰۰۰ نفر ذکر کرده‌است. درحالیکه آمارهای رسمی، تعداد ایرانیان در کل ایالت کالیفرنیا را کمتر از ۱۶۰ هزار نفر عنوان کرده‌است. این آمار از سوی دبیرخانهٔ شورای عالی امور ایرانیان خارج از کشور، ۱٬۵۰۰٬۰۰۰ نفر ذکر شده‌است.
صحت هیچ‌یک از این تخمین‌ها به‌طور رسمی و اصولی تأیید نشده‌است.
ایرانیان سال‌های زیادی است که در جامعه آمریکا حضور دارند. نخستین فرد ایرانی که رسماً تابعیت ایالات متحده آمریکا را پذیرفت میرزا محمدعلی حاج سیاح (معروف به حاجی سیاح) بود که در جنبش مشروطه ایران نیز شرکت داشت.
براساس «برنامه لوتنبرگ برای ایرانی‌ها» که سال ۱۹۹۰ در کنگره ایالات متحده آمریکا تصویب شد، اتریش به‌عنوان مسیری برای عبور مردم یهودی، مسیحی و بهایی ایران به آمریکا عمل می‌کند.
برخی ایرانیان آمریکایی در مقام‌های سیاسی مهمی مانند معاونت وزیر در کابینه دولت ایالات متحده هم حضور داشته‌اند. درحال حاضر، ارشدترین سیاستمداران ایرانی‌تبار در آمریکا عبارتند از:
با این حال ایرانیان آمریکا هنوز یک اتحادیه یا انجمن واحد و منسجم در صحنه سیاست آمریکا ندارند. بسیاری خلأ حضور ایرانیان در صحنه سیاسی آمریکا را بخاطر کشمکش‌های داخلی و چنددستگی درونی بین خودشان دانسته‌اند.
از نظر توزیع جغرافیایی، نیمی از کل ایرانیان مقیم آمریکا در کالیفرنیا متمرکز شده‌اند. در این میان تهرانجلس دارای شهرت همگانی در میان ایرانیان است. با این حال گروه‌های بسیار بزرگی از ایرانیان آمریکایی نیز در ایالت نیویورک، شهرهای مختلف تگزاس، و مناطق همجوار واشینگتن دی سی در ویرجینیا و مریلند، و نیز در شهرهای سیاتل و آتلانتا سکونت دارند و تقریباً هر دانشگاه بزرگ آمریکایی یک باشگاه دانشجویی یا انجمن ایرانی یا فارسی‌زبان دارد.
گاه نیز دیده شده‌است که برخی زیرگروه‌های خاص مذهبی یا اقوام معین در برخی شهرها با جمعیت بیشتری متمرکز شده‌اند. به‌طور نمونه، شهر نشویل در تنسی دارای جمعیت بالایی (نزدیک به ۸۰۰۰ نفر) لر بویراحمدی (و در واقع بیشترین تمرکز جمعیتی لرهای بویراحمدی در میان شهرهای آمریکا) است. هر چند کالیفرنیا دارای بیشترین جمعیت لر زبانان ایران است اما لرهای بویراحمدی که بهایی‌مذهبند اکثراً ساکن نشویل هستند. لرها از قدیمی‌ترین ایرانیان ساکن آمریکا هستند و اکثراً به‌خاطر انقلاب و جنگ ایران و عراق از اهواز و آبادان و مسجدسلیمان به آمریکا آمده‌اند. همچنین در سال‌های اخیر، مندائیان زیادی در شهر سن‌آنتونیو در تگزاس ساکن شده‌اند.
ایرانیان اغلب به‌جهت خوش آب و هوا بودن و تشابه اقلیمی کالیفرنیا به ایران جذب این ایالت می‌شوند. حتی هوای آلوده و ترافیک سرسام‌آور کلانشهر لس‌آنجلس بی‌شباهت به تهران نیست. اکثر ایرانیان این ایالت در جنوب کالیفرنیا، یعنی داخل و اطراف لس‌آنجلس اسکان دارند اما جمعیت قابل توجهی از ایرانیان نیز در شمال کالیفرنیا در سان‌فرانسیسکو و سن‌خوزه زندگی می‌کنند. این دسته بیشتر جذب صنایع پیشرفته و مشاغل مبتنی‌بر فناوری در دره سیلیکون (سیلیکون‌ولی) و دانشگاه‌های معتبر این مناطق می‌شوند. ایرانیان تقریباً در تمامی شهرهای کالیفرنیا حضور دارند. برای نمونه در فرزنو به‌تنهایی نزدیک به ۳۰۰۰ ایرانی زندگی می‌کنند؛ شهرهای ساکرامنتو و سن‌دیگو تعداد بیشتری ایرانی را در خود جای داده‌اند.
تگزاس دارای جمعیت زیادی فارسی‌زبان و ایرانی‌تبار (افغان، ارمنی، کرد، آذری و غیره) است. تعداد ایرانیان تگزاس به میزانی است که در مورد آن یک کتاب چاپ شده‌است. از ناموران کنونی یا سابق این گروه می‌توان به مهرنوش (خواننده)، سوزان روشن، هوشنگ انصاری، انوشه انصاری، شان دایوری، ایمان حاجی هاشمی و فریناز کوشانفر اشاره کرد. بسیاری از اینان همانند امید کوکبی، مصطفی چمران، کمال خرازی و ابراهیم یزدی از دانشگاهیان مقیم یا دانش‌آموختگان این ایالت بوده‌اند. حتی رضا پهلوی هم در پایگاه نیروی هوایی ریس (Reese Air Force Base) در لاباک دوره گذراند. اما بیشتر این افراد مقیم هیوستون بوده‌اند، جایی که بیست و پنج سال پیش (یعنی سال ۱۹۹۴) حدود ۵۰٬۰۰۰ نفر ایرانی در آن ساکن بود. سال ۲۰۰۶ شهردار هیوستون از فیلم Omar Khayam: The Keeper (به کارگردانی کیوان مشایخ ساکن این شهر) رسماً تقدیر کرد. در عرصه فرهنگی و انسان‌دوستی، نمایشگاه آثار هنرهای اسلامی موزه هنرهای عالی هیوستون توسط چند خانواده ایرانی حمایت مالی می‌شود. در این میان افرادی همانند هوشنگ انصاری از بنیانگذاران و حامی مالی مؤسسه جیمز بیکر در دانشگاه رایس بوده‌اند خانواده ایشان از بزرگترین حامیان حزب جمهوری‌خواه آمریکا در ایالت تگزاس بوده‌اند؛ به‌ویژه اینکه با خانواده جرج بوش (بخصوص بوشِ پدر) روابط نردیکی داشته‌اند؛ و دیگر اینکه جشنواره فیلم ایرانی موزه هنرهای عالی هیوستون نزدیک به سی سال است که برگزار می‌شود.
از سوی دیگر در شمال تگزاس امروزه گفته می‌شود افزون بر ۳۰٬۰۰۰ ایرانی فارسی‌زبان در شهر دالاس (بدون احتساب مناطق حومه) سکونت دارند. این تعداد به غیر از ارامنه، کردها، افغان‌ها، آذربایجانی‌ها، و دیگر اقوام ایرانیست که خود در تعداد انبوه در دالاس حضور دارند. برای نمونه خبرنامه هفتگی «شهروند دالاس» به‌صورت رایگان از سال ۱۳۷۸ تاکنون به‌طور مرتب منتشر می‌شود و نفوذ و اقتدار ایرانیان این ایالت به قدری‌ست که آوریل ۲۰۱۹ وزیر امور خارجه آمریکا مایک پومپئو پشت درهای بسته با افراد سرشناس جامعه ایرانیان آمریکا در دالاس دیدار و گفتگو کرد.
از آنجایی که هیل کانتری تگزاس بی‌شباهت به مناطق خوش‌آب‌وهوای زاگرس و خوزستان نیست، آستین و سن آنتونیو (هر کدام لااقل با بیش از ۳۰۰۰ ایرانی به‌طور تخمینی) تعداد زیادی مهاجر خوزستانی و شیرازی به‌خود جذب کرده. ایرانیان شهرهای آستین و هیوستون از دیرباز (یعنی حتی قبل از انقلاب) جذب مشاغل شرکت‌های بزرگ نفتی و تجاری و صنایع پیشرفته فناوری پزشکی در آستین و هیوسون می‌شده‌اند. دانشگاه تگزاس در آستین و تگزاس ای اند ام حتی سالیان پس از انقلاب ایران از بزرگ‌ترین مراکز دانشگاهی برای تحصیلات تکمیلی ایرانیان مهاجر بوده‌است. شهر سن انتونیو یکی از بزرگ‌ترین مراکز تعلیم پرسنل نیروی هوایی شاهنشاهی ایران بود و خلبانان ایرانی زیادی در پایگاه نیروی هوایی لاکلند دوره دیدند. در زمان انقلاب سال ۵۷، محمدرضاشاه پهلوی بهمراه همسرش فرح پهلوی نوامبر سال ۱۹۷۹ پس از ترک ایران، در این شهر به‌مدت دو هفته اقامت داشتند و از تجهیزات پزشکی یکی از مراکز درمانی نیروی هوایی این شهر بنام مرکز پزشکی ویلفورد هال جهت بهبودی حال شاه بهره جستند.
ایرانیان مقیم آمریکا، از تحصیلکرده‌ترین گروه‌های نژادی در کشور آمریکا محسوب می‌شوند.
طبق یکی از پژوهش‌های مؤسسه فناوری ماساچوست، این گروه مهاجر ۵۰٪ بالاتر از حد میانگین جامعه در ایالات متحده درآمد کسب می‌کنند و از گروه‌های موفق جامعه آمریکا محسوب می‌شوند. به‌گفته برخی منابع، سهم ایرانیان در اقتصاد ایالات متحده ۴۰۰ میلیارد دلار است.
بنابرآمار منتشرشده اداره آمار آمریکا در سرشماری سال ۲۰۰۰، نزدیک به ۲۷٪ ایرانیان آمریکایی دارای مدرک کارشناسی ارشد به بالا بودند که این میزان در میان گروه‌های مهاجر آمریکایی، ایرانیان را در جایگاه نخست قرار داده‌است. بیش از ۵۶٪ ایرانیان مقیم آمریکا دارای مدرک کارشناسی هستند که در میان ۶۷ گروه مهاجر آمریکا، ایرانیان در رتبه دوم قرار دارند. اما از طرفی طبق گزارشی دیگر، تعداد دانشجویان ایرانی در مقاطع پیشرفته دانشگاهی در سال‌های اخیر سیر نزولی داشته‌است.
علاوه‌بر مشاهیر ایرانی-آمریکایی همانند پیر امیدیار، بیژن پاکزاد، فیروز نادری، لطفی‌زاده، شهره آغداشلو، آندره آغاسی، علی جوان، کامشاد کوشان، سینا تمدن (Apple computers)، امید کردستانی، رودابه بختیار (CNN)، کریستین امان‌پور، کاترین بل، مریم میرزاخانی و انوشه انصاری که بسیاری از مردم به‌واسطهٔ اخبار رسانه‌ها آنان را می‌شناسند، بسیاری از ایرانیان آمریکا در سطوح شهری و در محل زندگی خود حضوری بسیار فعال داشته‌اند.
در زمینه صنعت نمایش و فیلمسازی نیز می‌توان از داریوش خنجی مدیر فیلم‌برداری بسیاری از فیلم‌های موفق سینمای هالیوود، امیر مکری مدیر فیلم‌برداری ، فرهاد صفی‌نیا فیلم‌نامه‌نویس و رامین جوادی آهنگساز معروف هالیوود و آهنگساز سریال‌های فرار از زندان، بازی تاج و تخت و باب یاری تهیه‌کننده سینمای هالیوود و مالک چهار شرکت تولید فیلم در کشور آمریکا نام برد.
شهردار هیوستون به افتخار فیلم ساخته کیوان مشایخ اهل هیوستون، ۲۶ ژوئن ۲۰۰۵ را روز میراث‌دار (Keeper Day) نامید.
برای نمونه، سال ۲۰۰۶ در تگزاس، گیتی و علی صابریون مقیم شهر هیوستون ۱۰ میلیون دلار آمریکا به مرکز سرطان ام. دی. اندرسون دانشگاه تگزاس اهدا کردند
سال ۲۰۰۴، هوشنگ انصاری و شهلا انصاری با اهدای ۱۵ میلیون دلار، مرکز پژوهش‌های یاخته بنیادی را در دانشگاه کرنل تأسیس کردند.
در لس آنجلس دانشگاه کالیفرنیای جنوبی هم سال ۲۰۰۷ یک مهندس ایرانی یک اهدای خیریه ۱۷ میلیون دلاری داشت
دانشگاه کالیفرنیا، ارواین هدیه‌ای ۳۰ میلیون دلاری از یک مرد ایرانی به نام «معراج» دریافت کرد.
در سانفرانسیسکو، دانشگاه ایالتی سان فرانسیسکو بزرگ‌ترین هدیه خود را از یک زوج دیگر ایرانی به‌نام ندا و مانی مشعوف به مبلغ ۱۰ میلیون دلار دریافت کرد
بیمارستان Swedish Covenant Hospital در شیکاگو دریافت‌کننده هدیه ۴ میلیون دلاری از یک ایرانی خیّر دیگر بود.
حتی دانشگاه ایالتی پورتلند به پاس هدیه ۸ میلیون دلاری دکترفریبرز مسیح، دانشکده مهندسی خود را به‌نام او تغییر داد.
طبق اسنادی که شورای روابط اسلام و آمریکا در سال ۲۰۲۱ افشا کرد ترامپ پس از ترور قاسم سلیمانی دستور بازداشت هر ایرانی که قصد ورود به خاک آمریکا را داشت صادر کرده بود. بر این اساس تعداد زیادی از ایرانیان در مبادی ورودی بازداشت و بازجویی شدند.