شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد
شورای اجتماعی و اقتصادی سازمان ملل متحد با نام کوتاه اکوسوک (ECOSOC) یکی از شش رکن اصلی سازمان ملل متحد است که فصل دهم منشور ملل متحد به آن اختصاص دارد. این شورا مسئولیت توجه و رسیدگی به امور اجتماعی، اقتصادی و امور مربوط به ۱۴ آژانس تخصصی سازمان ملل را به عهده دارد. نخستین نشست اکوسوک در چرچ هاوس، لندن در ۲۳ ژانویه ۱۹۴۶ (میلادی) برگزار شد. از آن پس شورا هر سال شماری نشست سازمانی جهت برنامه‌ریزی و تهیهٔ دستور کار و یک نشست محتوایی یک ماهه در ماه ژوئیه جهت بررسی مسائل، در دستور کار خود قرار داده‌است. هم‌چنین شورا از سال ۱۹۹۸ (میلادی) در ماه آوریل نشستی با حضور وزرای اقتصادی کشورهای عضو بانک جهانی و صندوق بین‌المللی پول برگزار می‌نماید.
شمار اعضای شورا هم‌اکنون ۵۵ عضو است که از بین ۵ منطقهٔ جغرافیایی سازمان ملل برای یک دوره سه ساله توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد انتخاب می‌شوند.جمهوری اسلامی ایران هم‌ اکنون وضعیت ناظر را در این شورا دارد. شورای اجتماعی و اقتصادی به عنوان مرکزی برای گفتگو دربارهٔ مسائل اقتصادی و اجتماعی بین‌المللی و فرموله کردن سیاست‌های پیشنهادی به اعضا و مجموعه سازمان ملل متحد عمل می‌کند.
وظایف اصلی این شورا شامل توسعه سطح استانداردهای زندگی، کار برای همه، توسعه اقتصادی، بهداشتی و دگرگونی اجتماعی؛ ارائه راهکار برای مسائل اقتصاد بین‌الملل و مشکلات بهداشتی و اجتماعی؛ آسان‌سازی همکاری‌های فرهنگی و آموزشی؛ و پیشرفت در احترام به حقوق بشر و آزادی سیاسی است.
شورا دارای ۵۴ عضو است که توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد برای دوره سه ساله انتخاب می‌شوند.هم‌چنین اکوسوک یکی از ارکانی است که زیر نظر مجمع عمومی فعالیت می‌کند. شمار اعضای شورا در آغاز ۱۸ کشور بود که به علت افزایش اعضای سازمان ملل، منشور با دو تغییر این شمار را افزایش داد. با نخستین تغییر شمار اعضای شورای اقتصادی و اجتماعی به ۲۷ دولت در ۱۹۶۵ و با دومین تغییر در ۱۹۷۴ این شمار به ۵۴ دولت رسید. کرسی‌های شورا بر اساس مناطق جغرافیایی تقسیم شده که ۱۴ کرسی به کشورهای آفریقائی، ۱۱ کرسی به کشورهای آسیایی، ۶ کرسی به کشورهای اروپای خاوری، ۱۰ کرسی به کشورهای آمریکای لاتین و دریای کارائیب و ۱۳ کرسی به کشورهای اروپای غربی و سایر مناطق اختصاص دارد.
این شورا طی دوره‌های سه ساله کار می‌کند. دولت‌های عضو می‌توانند مجدداً و بلافاصله برای دورهٔ بعد هم انتخاب شوند. هر سال ۱/۳ اعضای این شورا تغییر می‌کند. سایر دولت‌های غیر عضو می‌توانند در بحث‌ها، بدون داشتن حق رأی شرکت کنند. دولت‌های غیر عضو سازمان ملل، جنبش‌های آزادی بخش ملی و نمایندگان مؤسسات تخصصی می‌توانند به عنوان ناظر در نشست‌های شورای اقتصادی و اجتماعی شرکت کنند.
رئیس شورا برای دوره‌ای یکساله و از میان قدرت‌های کوچک یا متوسط عضو انتخاب می‌شود.
شورای اقتصادی و اجتماعی سالانه سه نشست برگزار می‌کند. نشست نخست که بسیار کوتاه است و شامل نشست‌های تدارکاتی، میزگردها و بحث‌های گروهی فراوان است و اختصاص به تصویب دستور کار بعدی دارد. نشست دوم به بررسی مسائل اجتماعی می‌پردازد و در نیویورک برگزار می‌شود. نشست سوم که معمولاً در ژنو (ستاد اروپایی سازمان ملل متحد) برگزار می‌شود، مسائل اقتصادی را بررسی می‌نماید.
شورای اقتصادی اجتماعی دارای صلاحیت و وظایف بسیار گسترده‌ای است. اگرچه این نهاد یکی از ارکان اصلی سازمان ملل است ولی تحت‌نظر مجمع عمومی فعالیت می‌کند و گزارش فعالیت‌های خود را به مجمع می‌دهد، تصمیمات مجمع عمومی را اجرا می‌نماید و به نوعی بازوی عملیاتی و اجرایی مجمع عمومی به حساب می‌آید.
فعالیت‌های اصلی این شورا عبارتند از:شورای اقتصادی و اجتماعی برای تحقق بخشیدن به اهداف خود شمار زیادی نهاد فرعی و وابسته به وجود آورده‌است. این نهادها یا از کارشناسان یا از نمایندگان دولت‌های عضو شورا یا از نمایندگان سازمان‌های بین‌المللی تشکیل می‌شود. گزارش این ارکان و نهادها مبنای کار شورا قرار می‌گیرد. تشکیلات وابسته به شورا عبارتند از:
این کمسیون‌ها به‌طور منظم تشکیل نشست می‌دهند و گزارش خود را به شورا ارائه می‌کنند. صلاحیت این کمسیون‌ها یا موضوعی یا منطقه‌ای است.
صلاحیت این کمسیون‌ها موضوعی است و نقش آن‌ها بررسی و ارائه توصیه دربارهٔ مسائل مربوط به حوزه‌های مسئولیت و تخصص خود است. این کمسیون‌ها عبارتند از:
نهادهای تابعه سازمان ملل نهادهای مستقلی هستند که با سازمان ملل و یکدیگر کار می‌کنند، و بر اساس نظام همکاری شورای اقتصادی و اجتماعی با هم همکاری دارند. در زیر اسامی شماری از نهادهای بین‌المللی آمده که همگی به شورا گزارش، و برای نشست اساسی آن توصیه می‌دهند.
برای نخستین بار سازمان‌های مردم‌نهاد بین‌المللی توانستند از طریق شورای اقتصادی و اجتماعی در سال ۱۹۴۶ (میلادی) در سازمان ملل متحد حضور رسمی داشته باشند و به فعالیت بپردازند. شورا می‌تواند با سازمان‌های بین‌المللی غیردولتی دربارهٔ مسائلی که در حیطهٔ صلاحیت‌اش قرار دارد مشورت کند. هم‌اکنون ۳۳۳۶ سازمان غیردولتی با شورا ارتباط مشورتی دارند. در واقع شورا در سازمان‌های غیردولتی نقش مشاوره‌ای دارد.
اکوسوک بعد از بحث در موارد مختلف می‌تواند توصیه‌نامه یا قطعنامه صادر نماید. تصمیمات شورای اقتصادی و اجتماعی با اکثریت آرای حاضر و رأی‌دهنده گرفته می‌شود. البته تصمیم‌های شورا در هیچ حالتی الزامی نیستند.تمامی دولت‌های عضو شورای اقتصادی و اجتماعی دارای یک حق رأی خواهند بود.