hotchpotch/miracl-hf-unified huggingface dataset:
شهرستان فومن
شهرستان فومَن از شهرستان‌های استان گیلان در شمال ایران است که از شمال به شهرستان صومعه‌سرا و شهرستان ماسال، از جنوب و جنوب غربی به خط‌الراس رشته‌کوه‌های البرز (استان‌های زنجان و اردبیل) که مرز حوزه‌های آبخیز کوهستان مزبور حد طبیعی فومن و طارم است و از شرق به شهرستان شفت محدود می‌شود. شهرستان فومن یکی از چهار شهرستان اولیه استان گیلان در کنار رشت، طالش و انزلی بوده‌است.
جمعیت این شهرستان ۱۰۳٬۱۹۰ نفر (سال ۱۳۸۳خ) و مرکز آن شهر فومن است. این شهرستان دارای ۲ بخش و ۶ دهستان است.
اکثر جمعیت شهرستان فومن را مردم گیلک تشکیل می‌دهند و به زبان گیلکی سخن می‌گویند. در برخی مناطق نیز تالش‌ها زندگی می‌کنند.
شهرستان فومن یکی از قطب‌های گردشگری ایران است. از جاذبه‌های دیدنی این شهرستان می‌توان به شهرک تاریخی ماسوله، دژ قلعه رودخان و همچنین شهر تاریخی فومن اشاره کرد. همچنین چشم‌اندازها، دشت‌ها، رودخانه‌ها و کوهستان‌های بسیار زیبایی نیز در این شهرستان قرار دارند.
از سوغاتی‌های معروف این شهرستان می‌توان به کلوچه فومن، برنج، چای، توتون، مرکبات، صیفی جات، حصیر ،گمج (نوعی ظرف گلی پخت‌وپز غذا) و عروسک های سنتی ماسوله اشاره کرد.
فومنات یا بیه پس منطقه‌ای باستانی در گیلان است که اقوام مختلفی همچون گیل‌ها و تالش‌ها در آن زندگی می‌کردند. فومنات امروزه بخشی از رشت، فومن، شفت، ماسال و صومعه سرا است که در ابتدا با بیه پیش (قسمت شرقی گیلک نشین) و طالش (قسمت غربی تالش نشین)۳قسمت ولایت گیلان را تشکیل می‌داده‌اند. در سال ۹۸۰ ه‍.ق به دستور شاه تهماسب صفوی مرکزیت گیلان از فومن به رشت که در آن زمان قریه‌ای در فومنات بود واگذار شد و به تدریج دیگر مناطق فومنات اهمیت خود را از دست دادند. در دوران قاجاریه منطقه فومنات به شهرستان رشت ملحق شد و تا سال ۱۳۲۳ جزوی ازَ شهرستان رشت به حساب می‌آمد که پس از آن به شهرستان فومنات تبدیل شد که شهرستان‌های امروزی صومعه سرا، شفت و فومن را شامل می‌شد و به مرکزیت شهر فومن بود. در ۱۶ آبان ۱۳۳۸ صومعه سرا و دهات توابع آن تحت نام شهرستان صومعه سرا از شهرستان فومنات جدا شده و نام شهرستان فومنات نیز به شهرستان فومن تغییر کرد. همچنین شفت نیز در سال ۱۳۷۴ از شهرستان فومن جدا شد.
شهر: فومن شهر: ماسوله، ماکلوان
از غذاهای این شهرستان میتوان به میرزا قاسمی، فسنجان، باقالا قاتوق و سیرابیج اشاره کرد.
اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران ۱۳۸۳خ.
احمدسرگوراب
اَحمَدسَرگوراب شهری از توابع بخش بخش احمدسرگوراب شهرستان شفت در استان گیلان در شمال ایران است.
این شهر با جمعیت  ۲,۱۲۸ نفر در بخش احمدسرگوراب قرار دارد.
کوهستان جنگلی سیاهمزگی که میان روستاهای سیاهمزگی و خره‌کش واقع شده از نقاط دیدنی این شهر است. بقعه امامزاده اسحاق و خواهر او خیرالنسا بر نوک قله سیاه‌کوه بخش احمدسرگوراب از نقاط دیدنی دیگر در پیرامون این شهر است.
دومین کتابخانه شهرستان شفت در شهر احمدسرگوراب قرار دارد. این کتاب‌خانه در سال ۱۳۸۰ با ۲۵۸۰ جلد کتاب تأسیس شد. مردم این شهر گیلک هستند و به گویش بیه‌پس زبان گیلکی سخن می‌گویند. خواننده و نوازندهٔ موسیقی سنتی ایرانی، سعید جعفرزاده احمدسرگورابی (پرواز همای) (زادهٔ ۱۳۵۸) متولد احمدسرگوراب است. وی دوران کودکی و نوجوانی خود را در آن‌جا سپری کرد.
اسالم
اَسالِم یکی از شهرهای استان گیلان در شمال ایران است. این شهر با جمعیت ۱۰٬۷۲۰ نفر مرکز بخش اسالم در شهرستان تالش است. در دوره‌هایی نیز این شهر مرکز شهرستان تالش را بوده‌است. اسالم در ۵ کیلومتری هشتپر، مرکز شهرستان تالش، واقع شده است. مردم اسالم تالش هستند و به زبان‌ تالشی صحبت می‌کنند.
ناورود از این شهر می‌گذرد، آن را به دوبخش تقسیم می‌کند و پس از طی چند کیلومتر به دریای خزر می‌ریزد. صنایع دستی (گلیم و سفال)، فراورده‌های دامی، چوب و کاغذ این ناحیه شهرت فرامنطقه‌ای دارد. در پیرامون این شهر گردشگاه‌های فراوانی وجود دارد از جمله به ساحل و پارک جنگلی گیسوم، مسیر رؤیایی اسالم به خلخال و منزل جلال ال احمد و… می توان اشاره کرد.
بخشی از طبیعت زیبای اسالم لوکیشن فیلم پرهزینه «حضرت سلیمان» بود تا شهر مشهور «اورشلیم» را به بیننده نشان بدهد.
این مسیر ۷۰ کیلومتری از اسالم به سمت خلخال ادامه دارد. نصف مسیر جنگل و نصف مسیر نیز ییلاقات تالش می‌باشد. نام برخی از مکانهای محلی این مسیر که برخی از مناطق استان گیلان هستند، عبارتند از 1-خرجگیل ۲-شرشر ۳-یالَ پیچ (پیچ بزرگ)۴- شوندَوْل ۵- معدن ۶- وَرگَه دَرَه ۷- اسب بونی ۸- مَتَش ۹- لَرزَره ۱۰- چَرَه سو ۱۱- کرمان ۱۲-گردنه معروف الماس ۱۳- مجره ۱۴- خوجین.
مسیر پیچ در پیچی که در اسالم گیلان قرار دارد، یکی از زیباترین جاده‌های ایران است. هم اکنون تلاش می شود تا این جاده در یونسکو به عنوان میراث جهانی ثبت شود.
منبع بخش اول: اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران ۱۳۸۸.
اطاقور
شهر اطاقوَر یا اتاقوَر (otaqvar)از توابع شهرستان لنگرود در استان گیلان و در شمال ایران قرار دارد.
براساس سرشماری سال ۱۳۹۰ جمعیت اتاقور برابر با ۱٬۸۰۴ نفر بوده‌است.
شهر جدید اتاقور در مختصات جغرافیایی ۳۷ درجه و ۶ دقیقه عرض شمالی از خط استوا و ۵۰ درجه و ۶ دقیقه طول شرقی از نصف النهار مبدأ در شرق استان گیلان واقع شده‌است.
موقعیت مکانی این شهر به‌طوری‌ست که به ۴ شهر اصلی استان گیلان متصل است. از شمال به شهرهای کومله و لنگرود و دریای خزر، از شمال شرق به شهرستان املش و شلمان و رودسر، از جنوب به رشته کوه‌های البرز و از شمال غربی به لاهیجان محدود می‌شود. فاصله این شهر تا دریا حدود ۱۶ کیلومتر می‌باشد.
رودخانه شلمان‌رود از نزدیکی آن می‌گذرد.
این شهر دارای دو پارک جنگلی خرما و بلوردکان می‌باشد که جمعیتی از گردشگران را به این شهر جذب نموده‌است. احداث مرکز تجاری و تفریحی و گردشگری به مساحت ۵ هکتار برای این شهر در نظر گرفته شده‌است. همچنین احداث پارک ساحلی در این شهر مورد توافق استانداری استان گیلان قرار گرفته‌است وتوسط شهرداری اتاقور در حال اجراست. منطقه توریستی سیسکوه دارای پتانسیل بالا در گردشگری می باشد و مراکز متعدد اقامتی و توریستی در آن در حال احداث می باشد.
بازارجمعه
بازارجُمعه شهری از توابع بخش شاندرمن در شهرستان ماسال استان گیلان و در شمال ایران است.
این روستا در تاریخ ۱۳۷۸٫۲٫۲۹ به شهر تبدیل و به عنوان شهر بازارجمعه شناخته شد.
در سال ۱۳۸۶ خورشیدی زمین‌لرزه‌ای به بزرگی ۱/۴ در مقیاس امواج درونی زمین حوالی «بازارجمعه» را لرزاند. شبکه‌های لرزه‌نگاری وابسته به مرکز لرزه‌نگاری کشوری موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران در ساعت ۱۹ و ۳۸ دقیقه و ۵۸ ثانیه روز دوشنبه ۲۹ مردادماه ۱۳۸۶ رخداد این زمین‌لرزه را ثبت کردند. مختصات کانون این زلزله ۴۶/۳۷ درجه عرض شمالی و ۰۴/۴۹ درجه طول شرقی گزارش شد.
براساس سرشماری سال ۱۳۸۵جمعیت آن ۳٬۸۶۶ نفر (۹۹۷ خانوار) بوده‌است.
حویق
حَویق یکی از شهرهای استان گیلان در شمال ایران است. این شهر مرکز بخش حویق در شهرستان تالش است.
طبق سرشماری سال ۱۳۹۰، جمعیت شهر حویق به ۴٬۱۹۴ نفر می‌رسد.
اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران ۱۳۸۳خ.
شفت (گیلان)
شَفت شهری از توابع بخش بخش مرکزی شهرستان شفت در استان گیلان در شمال ایران است.
این شهر با جمعیت ۸,۱۸۴ نفر (برآورد ۱۳۹۵) در بخش مرکزی شهرستان شفت قرار دارد. شهرستان شفت در سال ۱۳۷۴ از شهرستان فومن جدا گردید و شهر شفت مرکز آن شد. این شهر دارای موقعیت جلگه‌ای و در فاصله ۳۰ کیلومتری جنوب باختری رشت و ۵ کیلومتری جنوب خاوری شهر فومن واقع شده که با توجه به نزدیکی کوهستان‌های تالش دارای اقلیم معتدل کوهپایه ای است. همچنین شفت معروف به خاک اسرائیل است.رودخانه سیامزگی از کنار و کانال پشتِ جاده از قلب آن می‌گذرد.
«پشتِ‌بازار» شفت جز مناطق زیارتی ، تفریحی و گردشگری شهرستا‌ن است که منطقه زیارتی آن میتوان به معبد استاد موسویان بزرگ و منطقه تفریحی آن به کلوپ مازی اشاره کرد.
مردم شهر شفت گیلک هستند و به گویش بیه‌پس زبان گیلکی سخن می‌گویند.
در متون تاریخی، بارها از شفت نام برده شده‌است. مرکز شفت، گوراب شفت خوانده می‌شد که در نزدیکی روستای نصیرمحله امروزی قرار داشت و آثاری از آن بجای مانده‌است.
لغتنامهٔ دهخدا از قول چند منبع قدیمی‌تر می‌نویسد: شفت قصبه و مرکز دهستان شفت از دهستان‌های چهارگانهٔ بخش مرکزی شهرستان فومن است. قریه‌ای است از گیلان واقع در نه هزار گزی جنوب شرقی فومن که در آنجا ظروف مانند کاسه و حقه و مرتبان کاشی نیک سازند. روزهای دوشنبه بازار عمومی دارد.
شلمان
شَلمان (به گیلکی: شٚلِه‌مؤن) یکی از شهرهای بخش کومله شهرستان لنگرود در استان گیلان است.
بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۰ جمعیت شلمان برابر با ۵٬۱۸۴ نفر بوده‌است.
شلمان در مسیر لنگرود – رودسر، در شرق استان گیلان واقع شده‌است و متشکل از محله‌های: بالا محله، بیجارپشت محله، خالجیر، سیدعلی کیا، قاضی محله و شوره باغ (شروع باغ) می‌باشد. پرویز محمدنژاد نماینده لنگرود در مجلس یازدهم از اهالی قاضی محله شلمان است.
پل شلمان در راه اصلی ترانزیت قراردارد که در زمان رضا شاه توسط شرکت آلمانی ساخته شده است .
"شعری در باره شلمان بیان شده"
مردمان شلمان گیلک هستند و به زبان گیلکی با لهجه بیه پیش صحبت می‌کنند.
برنج محصول عمدهٔ شلمان و پرورش کرم ابریشم نیز در آن رونق خاصی دارد. البته در سالیان اخیر به دلایل مختلف از جمله تغییر کاربری باغهای توت، صنعت پرورش کرم ابریشم به شدت رو به افول است.
اراضی شلمان، از نوع اراضی جلگه‌ای استان محسوب شده که به دلیل مساعد بودن شرایط اقلیمی، خاک‌های آبرفتی و دسترسی به منابع آب، مهم‌ترین کانون فعالیت کشاورزی بوده و عموماً زیر کشت محصولاتی از قبیل برنج، چای، پرورش کرم ابریشم، انواع سبزی، صیفی و مرکبات قرار دارند. با بارش باران‌های سیل آسا در اواخر شهریور ماه و اوایل پاییز هر سال و طغیان رودخانه، خسارات پر شماری به زمین‌های کشاورزی روستاییان و طبیعت و محیط زیست وارد می‌آید.
دوشنبه بازار شلمان نیز، نزدیک به یک دهه‌است که در روزهای دوشنبه، به سبک و سیاق سایر بازارهای محلی گیلان، در مرکز این شهر برگزار می‌شود. علاوه بر آن بازار دایمی شلمان ن[ز رونق فراوانی دارد و کشاورزان نیز مقداری از محصولات مازاد بر نیاز خود را در جلومغازه‌های به شیوه جالبی به فروش می‌رسانند. ضمناً اخیراً نیز محل این بازار از خیابان شهرداری جابجا و به اول خیابان ورودی قاضی محله انتقال داده شده است.
از مناطق دیدنی شلمان می‌توان باغ فلات، باغ فلاحت، مسیر رودخانه شلمان رود، باغ‌های توت، مزارع برنج، عمارت حاج محمد طاهر با قدمت ۳۰۰ساله و بقعه شاه اولیا را نام برد.یکی از قدیمی ترین مدارس کشور در سال ۱۳۰۰ خورشیدی در این شهر با نام کنونی مدرسه رضاقلی نیکوکار تاسیس شده است.
رودخانهٔ «شلمان رود» از کوه‌های البرز ناتشکوه سرچشمه گرفته و با گذر از مناطق کوهستانی و جلگه‌ای، از جمله شلمان، سرانجام به دریای خزر می‌ریزد. این رود، شلمان را به دو بخش شرقی و غربی تقسیم کرده‌است. قاضی محله، سید علی کیا و خالجیر در قسمت غربی و مرکز شهر «بازار»، بیجارپشت محله و بالا محله در ضلع شرقی این رود واقع شده‌اند.
بواسطهٔ رودخانهٔ معروف شلمان رود، روزگاری صید ماهی، یکی از راه‌های امرار معاش عدهٔ زیادی از اهالی منطقه بوده، اما امروزه با کاهش ماهیان استخوانی و غضروفی، صید تنها برخی از گونهٔ ماهیان، آن هم به صورت تفننی در آن صورت می‌پذیرد.
این رودخانه در ورود به جلگه در عرض کمی در بستر آبرفتی عریضی جریان دارد. از حدود چند صد متر بالاتر از پل شلمان، روی محور جادهٔ لنگرود- رودسر، بستر رودخانه تنگ با دیوارهٔ نسبتاً بلند است. جنس بستر در این ناحیه مارن ساحلی است. بعد از این ناحیه، رودخانه در مسیری از آب‌رفت‌های دانه‌ریز، با پیچ‌وخم‌های زیادی تا دریای خزر جریان دارد.
«خشتِ پلِ شلمان رود» بر سر راه قدیم بر روی رودخانهٔ شلمان. از این پل که ظاهراً ۴ دهانه داشته‌است، آثاری در ۱۰۰ متری جنوب پل بتونی و آهنی کنونی، نرسیده به زمین فوتبال شلمان دیده می‌شود.
سنگر (رشت)
سَنگَر یکی از شهرهای شهرستان رشت استان گیلان در شمال ایران است.ابتدا نام این شهر کهدم بوده است امادلیل نامگذاری این شهر به سنگر مربوط به زمان قزاق ها و روس ها بوده است‌‌ در زمان قزاق ها روسی ها به آنها حمله کردند و قزاق ها برای دفاع از خود جاده هایی پیچ در پیچ ساختند تا در آنها پنهان شوند و نامحسوس به آنها حمله کنند و نام آن جاده ها را سنگر نامیدند زیرا در آن پنهان میشدند به همین دلیل از آن زمان آن مکان را سنگر نامیدند و مردم در آن مستقر شدند تا از دست حمله روسی ها در امان باشند. جاده قدیم رشت به سنگر نمونه بارز جاده های پر پیچ و خم ساخته شده در آن زمان است.
براساس سرشماری سال ۱۳۹۰جمعیت سنگر ۱۰۱۵۴ نفر بوده‌است. تعدادی از هنرمندان و افراد این شهر عبارتند از: محمدرضا احمدی نماینده مجلس، حسین اصلانی موزیسین، غلاملو هیئت علمی دانشگاه تهران، محمد وارسته، شهید پورقلی اولین شهید گیلان.
شغل و حرفه بیشتر مردم این شهر کشاورزی است. پرورش ماهی یکی دیگر از شغل‌های رایج در این منطقه‌است. اولین بار تخم و آرتمیای زنده از بندر شرفخانه از اسکله‌های مهم دریاچه ارومیه به کارگاه تکثیر پرورش ماهیان خاویاری ناحیه سنگر رشت جهت تغذیه و پرورش بچه ماهیان خاویاری منتقل شد.  در حال حاضر عمدتاً تکثیر ماهیان در مجتمع تکثیر و پرورش بین‌المللی ماهیان خاویاری در سنگر رشت در آبهای شیرین پرورش انجام می‌شود.
بازر هفتگی دوشنبه سنگر از قدیمی ترین و با سابقه ترین بازار های محلی استان گیلان لحاظ می شود. در روزگاران قدیم این بازار به شکلهای وسیع و حالت کاروانسرایی برگزار می شد اما امروزه خبری از آن دوران نیست اما دوشنبه بازار سنگر در محلی وسیع تر و رونقی بیشتر در حال برگزاری می باشد عمده ی محصولات این منطقه برنج است که به بازار رشت و دیگر بازار ها برای داد و ستد برده می شود فروشندگانی دوره گرد در روزهای بازار از شهرهایی مانند: رودبار، منجیل، قزوین و رشت و حتی از مناطق کوهستانی دیلمان و اشکورات محصولات متنوع خود را به سنگر برای فروششان می آوردند.
این بقعه در جاده طالم سه شنبه سنگر قرار دارد و مربوط به اقاسید عبدالله است.
این بنا در دهکده امشه سنگر رشت واقع شده و از آثار دوره قاجاریه‌است.
این بقعه، در روستای رودبرده، در فاصله ۵/۱ کیلومتری شمال منطقه سنگر قرار دارد.
بر پایه شجره نامه موجود در داخل بقعه، این جا آرامگاه آشیخ علی بن آقا کاشاه پسر قیس، از صحابه حضرت رسول (ص) است. اما در شجره نامه‌ای دیگر، وی از پسران امام موسی کاظم (ع) معرفی شده‌است. بنای بقعه، ساختمانی قدیمی و خشتی است و در چهار سوی ان ایوانی با سر ستون‌های ظریف وجود دارد. براساس کتیبه موجود بقعه در سال ۹۲۰ ه. ق ساخته شده و بام ان از سفال است. به فاصله نزدیک این بقعه، دو مزار ساده وجود دارد که گفته می‌شود گور دو برادر از سادات، به نام‌های آقا سید احمد و آقا سید محمود است که امامزاده بوده‌اند و آکاشاه معلم آنان بوده و آن‌ها را پس از شهادت غسل داده‌است.
این چشمه در روستای طالم سه شنبه از توابع بخش سنگر در ۱۲ کیلومتری جاده رشت – قزوین واقع شده‌است. در کنار چشمه، درختی تنومند دیده می‌شود که مورد احترام اهالی است. از آب معدنی چشمه، در درمان بیماری‌های پوستی به ویژه جوش‌های صورت و بدن استفاده می‌شود.
این جاده بسیار دیدنی است. کانال‌های عریضی آب را از سد سنگر به مزارع شالی می‌رسانند و موازی با جادّه پیش می‌روند. چاه دهانه گشادی در بستر رودخانه سفیدرود در اطراف سد سنگر با هدف آبرسانی به شهر صنعتی رشت احداث شده‌است.
گوراب زرمیخ
گوراب زرمیخ شهری از توابع بخش میرزا کوچک جنگلی شهرستان صومعه سرا در استان گیلان است.
بخش میرزاکوچک در۱۱کیلومتری صومعه سرا۱۳کیلومتری فومن ۱۶کیلومتری ماسال قراردارد. از این شهر میتوان به عنوان پناهگاه میرزا کوچک یاد کرد.و بدلیل دارا بودن جنگل ها و مراتع زیبا و بکر و همچنین وجود روستاهای دیگر در این شهر باعث شده که هر ساله گردشگران زیادی از این شهر دیدن کنند.مردم این شهر به زبان گیلکی صحبت میکنند اما در برخی از روستا های این شهر مانند روستای سه سار و روستای تنیان زبان تالشی نیز رواج دارد.
این شهر در بخش میرزا کوچک جنگلی قرار داشته و براساس سرشماری سال ۱۳۹۰جمعیت آن ۴٬۵۸۴ نفر بوده‌است.
لشت نشا
لَشتِ نِشا (به گیلکی: لٚشتٚ نشاٰ) یکی از شهرهای استان گیلان در شمال ایران است.
این شهر با جمعیت ۱۰٬۶۲۲ نفر (برآورد ۱۳۹۰خ) در بخش لشت نشا شهرستان رشت قرار دارد. بخش لشت نشا به مرکزیت این شهر دارای سه دهستان اصلی و بیش از پنجاه آبادی است.
مساحت بخش لشت نشا ۱۶۲ کیلومتر مربع و مساحت مرکز شهر لشت نشا ۵/۲۳ کیلومترمربع است. بخش لشت نشا یکی از بخشهای حاصلخیز شهرستان رشت می‌باشد که ارتفاع آن از دریا ۱۸-الی متر است. جورشر در مرکز لشت نشا قرار دارد. لشت نشا در ۲۵ کیلومتری شمال شرقی رشت قرار دارد.
مردم لشت نشا گیلک هستند و به زبان گیلکی با گویش بیه‌پس سخن می‌گویند. گفته می شود گویش اصلی زبان گیلکی مربوط به این شهر است و زبان گیلکی در لشت نشاء کمترین تغییر را در طول دوره های تاریخی داشته است.
سرزمین لشت نشا از مناطق قدیمی گیلان است که سابقهٔ تاریخی آن را بنا به آثار باستانی خرابه‌های موجود در آن به قبل از اسلام می‌رسانند. لشت نشا از نظر موقعیت جغرافیایی در منطقه بیه پس، یعنی در غرب گیلان (غرب سفیدرود)، قرار دارد، جزء اولین مناطقی بود که مذهب شیعه زیدی را پذیرفت و به همین علت بیش از دیگر مناطق صحنهٔ درگیری‌ها و پیکارهای خونبار و خونین بود.
در دورهٔ صفویان به دلیل مالیات‌های سنگین و فشارها و ستم گری‌ها، قیام‌های روستایی و مبارزات دهقانی در آن اوج گرفت، قیام روستایی امیر دو باج به سال ۹۷۸ ه’ ق و قیام روستایی به رهبری بوسعید میرچپک به سال ۱۰۰۲ ه’ ق، جنبش روستایی کارکیا علی حمزه در سال ۱۰۰۴ ه’ ق و قیام دهقانی به رهبری کالنجار سلطان معروف به عادلشاه و غریب شاه در زمان شاه صفی به سال ۱۰۳۸ ه’ ق نمونه‌های آن است. در سال ۱۰۲۱ ه’. ق به فرمان شاه عباس دو قبیلهٔ اژدرو چپک به سیلاخور کوچ داده شدند و اراضی لشت نشا جزیی از املاک سلطنتی قرار گرفت. این رویه تا عصر قاجار ادامه یافت.
اراضی لشت نشا به دستور فتحعلی شاه به عنوان تیول به یکی از خواجگان حرم شاهی به نام خسروخان داده شد. خسروخان بیشتر آبادی‌های لشت نشا را به قیمت نازل خریداری کرد. نایب الحکومهٔ لشت نشا حاجی کاظم خان شیروانی، که یک ارمنی تازه به اسلام گرویده بود، برای شکایت به پایتخت رفت، اما هنگام برگشت از تهران به قتل رسید. در سال ۱۲۳۴ ه’ ق علیه خسروخان شورشی به وجود آمد که به دستور شاه به تهران احضار و اموال او مصادره و اراضی لشت نشا خالصه اعلام گردید. مظفرالدین شاه املاک لشت نشا را برای تأمین مخارج مسافرت به اروپا به صدر اعظم خود میرزا علی خان امین الدوله فروخت و بعد از مدتی میرزا علی خان امین الدوله در هنگام خاسته گاری از خانوم فخر الدوله دختر مظفر الدین شاه برای پسرش محسن خان امین الدوله این ملک را به عنوان مهریه به صورت تیول به عروس خود بخشید. امین الدوله در لشت نشا دست به اقدامات عمرانی زیادی زد؛ اما در سال ۱۳۲۲ ه’ ق وفات یافت و در تکیهٔ بقعهٔ آقا سید محمدرضا به خاک سپرده شد، خاندان امین الدوله حدود صد سال اراضی لشت نشا را در دست داشتند و با قدرت تمام بر مردم حکومت کردند.
لشت نشا در هنگام انقلاب مشروطیت یکی از کانون‌های آزادی‌خواهی بود و جنبش دهقانی لشت نشا با فرقهٔ مجاهدین رشت، که آن را انجمن عامیون اجتماعیون نیز می‌گفتند، همچنین با انجمن ابوالفضل و با دو تن از رهبران این انجمن به نام‌های رحیم شیشه بر و سید جلال معروف به شهر آشوب ارتباط نزدیک داشت. مردم لشت نشا در هنگام خیزش جنگل با میرزا کوچک رهبر نهضت ارتباط نزدیک داشت.
محمد رضا شاه در سال ۱۳۴۱ به گیلان سفر کرد و در لشت نشا سند اراضی دهقانان را به دستشان سپرد.
بامستان
از شمال دهنگ، از جنوب چاه دزدان، مغرب برکه لاری، و از سمت مشرق به دهستان دهتل محدود می‌گردد.
جمعیت این روستا بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت آن ۱۰۶ نفر (۲۱ خانوار) بوده‌است. که از اهل سنت و از شاخه شافعی هستند یعنی از پیروان امام محمد ادریس شافعی می‌باشند و به زبان فارسی و گویش محلی تکلم می‌کنند.
دارای مسجد، دبستان، آب‌انبار (برکه) و زمین زیر کشت دیم می‌باشد. حدود ۴۰۰ اصله نخل دیم و ۱۵۰ من زمین بذر افکن دارد که در مواسم کشت وکار در آن جو و گندم می‌کارند.
پیشه مردم روستا دامداری و کشاورزی است و از این راه امرار معاش می‌کنند.
ناخهری
یک رشته قنات در دره‌ای بنام « ناخهری » وجود دارد که در حدود ۲۰۰ من (۸۰۰ کیلوگرم) زیر کشت دارد. در دره  «ناخهری» باغهای مرکبات و نخل خرما و چشمه‌ای گوارا وجود دارد. همچنین دوخانه مسکونی که از سنگ و گِل ولای ساخته شده‌است وجود دارد.
آب شیرین است و جای بسیار زیبائی است وتفریحگاه مردم گوده و شهرستان بستک است.
ناخهری دو خانوار باجمیت 10 نفری دارد که از اهل سنت و از شاخه شافعی هستند یعنی از پیروان امام محمد ادریس شافعی می‌باشند و به زبان فارسی و به گویش محلی تکلم می‌کنند.
بنگر بیخ
«بنگر بیخ» جای بسیار معروفی است در منطقهٔ لارستان و بستک، این مکان جایگاه تفریح و شکار «سید محیا» شاعر شهرستان بستک وجنوب بوده‌است،  محیا با دوستان ورفیقان خود در اینجا به شکار وتفریح به گویش محلی (گشت و طبخ) می‌رفته‌اند در اوائل قرن یادهم هجری قمری. چنانکه از این بیت شعر که سروده خود سید محیا است نشان می‌دهد:
منظور از سِت و اربعین و الف تاریخ: سال ۱۰۴۶ هجری قمری می‌باشد که محیا با رفیقانش در اینجا بنگر بیخ به شکار رفته بودند. این مکان به لهجه محلی ( لَرد مَحیا ) نیز نامیده می‌شود.
لیسار
لیسار یکی از شهرهای استان گیلان در شمال ایران است.
این شهر با جمعیت ۳،۲۶۲ نفر (برآورد ۱۳۹۰) در بخش کرگان‌رود شهرستان طوالش قرار دارد. این شهر بر سر راه ترانزیت تهران - رشت - آستارا قرار داشته و به واسطه قلعه تاریخی صلصال شهرت دارد. فاصله این شهر از تهران در حدود ۴۴۱ کیلومتر می‌باشد.‌ مردم لیسار به زبان‌های تالشی و ترکی آذربایجانی سخن می‌گویند.
وجه تسمیه این شهر را که در ریشه در زبان تالشی دارد، به دلیل وجود درختان نارون در آن می دانند. نارون در زبان تالشی لی گفته می‌شود و نام لیسار از وجود فراوان این درختان در این محل بوده است.
در لغت نامه دهخدا از لیسار به دهستانی یاد می‌شود که در شهرستان طوالش واقع شده و در ۱۸ هزار گزی شمال هشتپر بین شوسه انزلی به آستارا قرار دارد.
شهر لیسار به دلیل حضور قلعه تاریخی صلصال و به دلیل واقع شدن در میان شالیزارهای برنج و باغهای گیلاس و نزدیکی به دریای خزر، دارای آب و هوای خاص با قابلیت بالای جذب گردشگر است. اجرای یک طرح گردشگری - اقامتی در این منطقه، بخشی از نوار ساحلی دریای خزر واقع در شهر لیسار، قلعه تاریخی صلصال، منطقه ییلاقی سوباتان (سووتن) و روستای قدیمی اگری‌بوجاق به عنوان طرح جامع ملی گردشگری صلصال لیسار به تصویب دولت رسیده‌است.
مرجغل
مرجَقل یا تولم شهر شهری از توابع و مركز بخش تولم، شهرستان صومعه‌سرا در استان گیلان و در شمال ایران است.
این شهر با جمعیت ۶٬۴۷۱ نفر (برآورد ۱۳۹۰خ) مرکز بخش تولم است.
شهرداری این شهر در سال ۱۳۷۲ تأسیس شده‌ است. تولم شهر كه در گذشته به بازارجمعه نيز معروف بوده و محل تشكيل بازارهفتگي بزرگي است كه يك بار در هفته، روز هاي پنجشنبه در اين شهر تشكيل مي شود. این بازار تقریبا تا مرکز شهر ادامه دارد و شامل ميوه و سبزيجات ، برنج و جو ، انواع لباس ،کیف ، کفش و وسایل دیگر است.
پرندگانی از جمله مرغ، اردک، غاز محلی و پرندگان شکاری از جمله مهم‌ترین و شناخته شده ترین جنس معامله شده در پنج شنبه بازار هستند که کشاورزان و محلی ها از همه نقاط گیلان برای فروش به این بازار می‌آیند، در کنار  آن شکارچی‌ها هم برای فروش در کوچه ها و معابر بازار دیده می‌شوند. دام‌ها و طیور و ماهی سه محصول اصلی و مهم بازار هستند که بیشتر از هر محصولی در اين بازار به فروش می‌رسند و جمعیت زیادی از مردم هم از همه نقاط گیلان برای خرید به این شهر و این بازار مراجعه می‌کنند.
لغت‌نامه دهخدا به قول فرهنگ جغرافیایی ایران ج ۲ می‌نویسد: مرجغل دهی است از دهستان تولم بخش مرکزی شهرستان فومن، در ۷هزارگزی شمال فومن بر کنار راه صومعه سرا به رشت، در جلگه مرطوب معتدل هوائی واقع و دارای ۲۷۸ تن سکنه‌است. آبش از رودخانه شفت و استخر و محصولش برنج، توتون، سیگار و شغل مردمش زراعت است.
بربست
در استان هرمزگان ایران است.  از شمال کونه، از جنوب تهر، از مغرب لدخی، و از سمت مشرق به هرا محدود می‌گردد.
دارای ۳۸ نفر (۹ خانوار) است که از اهل سنت و از شاخه شافعی هستند یعنی از پیروان امام محمد ادریس شافعی هستند.  دارای مسجد، دبستان، آب‌انبار (برکه) و درمانگاه است.
پیشهٔ بیشتر مردم کشاورزی، دامداری، و تجارت است. دارای ۲۵۰ اصله نخل دیم و ۱۰۰ من زمین زیر کشت است.
برکو
از شمال هیر، از جنوب هرا، از مغرب پدل، و از سمت مشرق به کوه محدود می‌گردد.
دارای ۵۵ نفر (۱۳ خانوار) جمعیت است که از اهل سنت و از شاخه شافعی هستند یعنی از پیروان امام محمد ادریس شافعی هستند. دارای مسجد، دبستان، آب‌انبار (برکه) و درمانگاه است.
پیشهٔ اهالی دامداری و کشاورزی است. حدود ۶۰۰ اصله نخل دیم و ۷۰ من زمین زیر کشت دیم دارد.
تونه مصلی
تونهِ مُصَلی نام کشتزاری است در جنوب دهستان کوخرد از توابع بخش کوخرد شهرستان بستک و در غرب استان هرمزگان در جنوب ایران. این کشتزار در کوه زیر واقع می‌باشد. این کشتزار زمین پهناوری دارد که در حدود ۳۰ من بذر افکن دیم دارد، در مواسم باران و در دوران گذشته و در قدیم‌الزمان در زمینهایش جو و گندم می‌کاشته‌اند.
محدوده تونهِ مُصَلی از شمال دره تونه مصلی، از جنوب (چُک) ةتونهِ مُصَلی و پر (تَوُه)، از مغرب (پشتخه دیوونی)، و از سمت مشرق به گری امبرو محدود می‌گردد.
تونهِ مُصَلی زیستگاه پرندگان گوناگونی است. بعلت وجود درختهای گوناگون و تنومند مانند سمر و کنار و نزدیک بودن به چشمه‌های آب شیرین که در نهرهای کوچک (آودون)های گری امبرو وجود دارد، در فصل‌های گوناگون پرندگان روی شاخه‌های آن درختها لانه می‌سازند، از انواع پرندگان که در کشتزار تونهِ مُصَلی زندگی می‌کنند می‌توان از کبک، قُمری، بادخور، تیهو، خضیری (کراشکین)، بوکلو و «مرغ سلیمان» یا هدهد، بلبل وصدها انواع پرنده کوچک وکوهستانی نام برد که به‌ویژه در فصل زمستان و بهار با آواز دلنشین خود این منطقه کوهستانی را شاد می‌کنند.
در فصل زمستان و بعد از باریدن باران گل‌های زیبائی در تونهِ مُصَلی می‌روید، و در فصل بهار بعد از اینکه گل‌ها شکوفه‌های خود را باز می‌کنند جلوه و زیبایی دیگری به کشتزار می‌دهند. گل‌های «هلول» بارنگ بنفشه‌ای اش سرتاسر تونهِ مُصَلی را نیلگون می‌سازد و یک منظره‌ای دل‌انگیز و شاعرانه به وجود می‌آورد. همچنین دمبل (خیر) و اَکال نیز یافت می‌شود. در فصل زمستان و بهار در آنجا خوردنی‌هایی مانند تُرُشُه و کُمپُر و مِیَل به گونه‌ای بسیار لذیذ درست می‌شود.
همچنین گیاهان دارویی و مفید نیز در تونهِ مُصَلی بعد از باریدن باران می‌روید مانند: استقدوس، بَرزو، پوده، خارشتر، خاکشیر، آویشن دریمه، زرو، سره برزه، شربتو، گنیس، کریشکو، کمو، گل عالی عمر، و همچنین گل‌های دیگری نیز مانند گُل زَرد و شَبنَبُو نیز وجود دارد.
رودلف کرویتزر
رودلف کرویتزر (به آلمانی و فرانسوی: Rodolphe Kreutzer) (زادهٔ ۱۶ نوامبر ۱۷۶۶ - درگذشتهٔ ۶ ژانویهٔ ۱۸۳۱) ویولنیست، معلم موسیقی، آهنگساز، و رهبر ارکستر اهل فرانسه با تبار آلمانی بود.
کرویتزر در ورسای به دنیا آمد. اولین معلم موسیقی او پدرش بود و پس از پدرش نزد آنتون استامیتز به یادگیری موسیقی پرداخت. او از مشهورترین ویولنیست‌های زمان خودش بود و تا ۱۸۱۰ به‌عنوان تک‌نواز فعالیت می‌کرد. پس از کنسرت‌هایی که او در وین اجرا کرد، بتهوون سونات ویولن شماره ۹ (۱۸۰۳) خود را به او تقدیم و کرد و نام آن را "سونات کرویتزر" گذاشت.
کرویتزر از ۱۸۱۷ به‌عنوان رهبر اپرای پاریس فعالیت می‌کرد. او از سال ۱۷۹۵ تا ۱۸۲۶ یکی از معلمان ویولن در کنسرواتوار پاریس بود.
او در سال ۱۸۳۱ در ژنو درگذشت و در گورستان پر-لاشز پاریس به خاک سپرده شد.
او به خاطر شیوهٔ گرفتن آرشه و شفافیت صداها به‌خوبی شناخته‌شده بود. آثار کرویتزر شامل ۱۹ کنسرتو ویولن و نزدیک به چهل اپرای فرانسوی است، اما مشهورترین اثر او ۴۲ اتود (کاپریس) برای ویولن است.
بیخه
هرمزگان بیخه می‌نامند. بیخه جات هرمزگان عبارت‌اند از:
تاوه (خمیر)
از شمال لمزان، از جنوب گرسور، از مغرب کنارزرد، و از سمت مشرق به تهر محدود می‌گردد.
دارای ۲۷ نفر (۱۰ خانوار) جمعیت است که از اهل سنت و از شاخه شافعی هستند یعنی از پیروان امام محمد ادریس شافعی هستند.  دارای مسجد، دبستان، آب‌انبار (برکه) است.
پیشهٔ بیشتر مردم روستا کشاورزی، دامداری، و تجارت است. دارای ۲۵۰ اصله نخل دیم و ۱۰۰ من زمین زیر کشت است.
تهر
از شمال لدخی، از جنوب انجیره، از مغرب گرسور، و از سمت مشرق به کوردان محدود می‌گردد.  دارای ۶۵ نفر (۱۸ خانوار) جمعیت است که از اهل سنت و از شاخه شافعی هستند یعنی از پیروان امام محمد ادریس شافعی هستند.  دارای مسجد، دبستان، آب‌انبار (برکه) و درمانگاه است. مردم این روستا به کشاورزی دامداری اشتغال دارند. و همچنین از کوه‌های اطراف هیزم می‌آورند و در روستاهای اطراف می‌فروشند، و از این راه گذران زندگی می‌کنند.
دم هرهرائی
روستای دم هرهرائی از شمال به هیر، از جنوب به پدل، از مغرب به هرا، و از سمت مشرق به بربست محدود می‌گردد.
این روستا دارای ۵۱ نفر (۱۵ خانوار) جمعیت است که از اهل سنت و از شاخه شافعی هستند یعنی از پیروان امام محمد ادریس شافعی هستند. دم هرهرائی دارای مسجد، دبستان، آب‌انبار (برکه) و درمانگاه است.
شغل اهالی کشاورزی، دامداری، و تجارت است. دارای ۱۵۰ اصله نخل دیم و ۲۰۰ من زمین زیر کشت دیم دارد. .
گردنه کتل چیسک
در ۹ کیلومتری غرب لمزان گَردَنه‌ای است خاکی باشیب ملایم که به نام گَردَنه کُتَل چیسک معروف است. این گَردَنه درجاده شوسه مِهران به دهستان لمزان واقع شده‌است.
گرسور
از شمال لدخی، از جنوب انجیره، از مغرب بن‌کوه، و از سمت مشرق به تهر محدود می‌گردد.
دارای ۷۵ نفر (۱۷ خانوار) جمعیت است که از اهل سنت و از شاخه شافعی هستند یعنی از پیروان امام محمد ادریس شافعی هستند. دارای مسجد، دبستان، آب‌انبار (برکه) و درمانگاه است.
پیشهٔ اهالی دامداری و کشاورزی است. حدود ۶۰۰ اصله نخل دیم و ۷۰ من زمین زیر کشت دیم دارد.
کناردان شرقی
کناردان شرقی، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان پارسیان در استان هرمزگان ایران است. این روستا در ۶ کیلومتری دهستان بهده واقع می‌باشد.
از شمال لامرد، از جنوب مقام، از مغرب شهرپارسیان، و از سمت مشرق به بهده محدود می‌گردد.
این روستا در دهستان مهرگان قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۹۵، جمعیت آن۱۵۰۰نفر (۲۵۰)خانوار بوده
اهالی این روستا از اهل سنت و از پیروان امام محمد ادریس شافعی هستند وبزبان فارسی به گویش محلی تکلم می‌کنند. دارای مسجد، دبستان، آب‌انبار (برکه) و خانه بهداشت می‌باشد. مردم این روستا به کشاورزی و دامداری اشتغال دارند، باضافه صید مروارید و ماهی‌گیری است. تعداد۴۰۰۰اصله نخل دیم در روستا وجود دارد.
کوردان (خمیر)
از شمال هیر، از جنوب لدخی، از مغرب کونه، و از سمت مشرق به پدل محدود می‌گردد.
دارای ۵۹۵ نفر (۶۲ خانوار) جمعیت است که از اهل سنت و از شاخه شافعی هستند یعنی از پیروان امام محمد ادریس شافعی هستند. دارای مسجد، دبستان، آب‌انبار (برکه) و درمانگاهو پارک وزمین ورزشی است.
شغل اهالی روستا دامداری و کشاورزی است. در حدود۱۵۰من زمین زیر کشت دیم دارد. در کوه‌های اطراف این روستا گیاهان داروئی متعددی وجود دارد. بیشتر جوانان روستا فرهنکی هستند.
کوشک (خمیر)
کوشک روستای کوچکی از توابع بخش مرکزی شهرستان خمیر در شهرستان خمیر در استان هرمزگان ایران است.
از شمال لدخی، از جنوب انجیره، از مغرب گرسور، و از سمت مشرق به کوردان محدود می‌گردد
دارای ۴۵ نفر (۱۸ خانوار) جمعیت است که از اهل سنت و از شاخه شافعی هستند یعنی از پیروان امام محمد ادریس شافعی هستند. دارای مسجد، دبستان، آب‌انبار (برکه) و درمانگاه است.
پیشهٔ اهالی دامداری و کشاورزی است. حدود ۶۰۰ اصله نخل دیم و ۷۰ من زمین زیر کشت دیم دارد.
کونه (خمیر)
از شمال کوه، از جنوب پدل، از مغرب لمزان، و از سمت مشرق به هیر محدود می‌گردد.
دارای ۴۵۰ نفر (۹۰ خانوار) جمعیت است که از اهل سنت و از شاخه شافعی هستند یعنی از پیروان امام محمد ادریس شافعی هستند. دارای مسجد، دبستان، آب‌انبار (برکه) و درمانگاه است.
شغل اهالی دامداری و کشاورزی است. حدود ۶۰۰ اصله نخل دیم و ۱۰۰ من زمین زیر کشت دیم دارد.
لدخی
از شمال کونه، از جنوب تهر، از مغرب لمزان، و از سمت مشرق به کوردان محدود می‌گردد.  دارای ۴۵ نفر (۱۵ خانوار) نفر جمعیت است که از اهل سنت و از شاخه شافعی هستند یعنی از پیروان امام محمد ادریس شافعی هستند.  دارای مسجد، دبستان، آب‌انبار (برکه) است.
پیشهٔ بیشتر مردم کشاورزی، دامداری، و تجارت است. دارای ۲۵۰ اصله نخل دیم و ۱۰۰ من زمین زیر کشت است.
مخدان (خمیر)
از شمال کوه، از جنوب لمزان، از مغرب راه ارتباطی، و از سمت مشرق به کونه محدود می‌گردد.  این روستا زیر ۳ نفر جمعیت دارد که از اهل سنت و از شاخه شافعی هستند یعنی از پیروان امام محمد ادریس شافعی هستند.  دارای مسجد، دبستان، آب‌انبار (برکه) است.
پیشهٔ بیشتر مردم کشاورزی، دامداری، و تجارت است. دارای ۲۵۰ اصله نخل دیم و ۱۰۰ من زمین زیر کشت است.
هرا (خمیر)
از شمال پدل و کوه ببیان، از جنوب کوه بفرست، از مغرب کوه، و از سمت مشرق به دژگان محدود می‌گردد.
دارای ۸۶۰ نفر (۱۰۸خانوار) جمعیت است که از اهل سنت و از شاخه شافعی هستند یعنی از پیروان امام محمد ادریس شافعی هستند. دارای مسجد، دبستان،بانک،سه ردیف قنات آب‌انبار (برکه) و درمانگاه است.
شغل اهالی روستا دامداری است. در حدود ۵۰ من زمین زیر کشت دیم دارد. . در کوه‌های اطراف این روستا گیاهان داروئی متعددی وجود دارد. اهالی روستا از کوه‌های اطراف خود هیزم آورده و در مناطق اطراف می‌فروشند و از این راه گذران زندگی می‌کنند.
دارای چشمه‌ای است که آبش بسیار شیرین است. می‌تواند حدود ۲۰۰۰ من (۸۰۰۰کیلوم گرم) گندم زراعت وآبیاری نماید. در حدود ۳۰۰۰ اصله نخل آبی وجود دارد.
در ۵۰ متری شمال «هرا» قناتی در جریان است که بنام «اِشخَدَک» معروف است که حدود ۱۰۰ من (۴۰۰ کیلوگرم) جو و گندم می‌توان زراعت نمود.
شهرستان ابوموسی
طبق سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵،جمعیت شهرستان ابوموسی برابر با ۷٬۴۰۲ نفر بوده‌است.
شهرستان ابوموسی دارای ۲ بخش، ۲ دهستان و ۱ شهر به شرح زیر است:
بخش مرکزی شهرستان بشاگرد
بخش مرکزی یکی از بخش‌های شهرستان بشاگرد در استان هرمزگان ایران است.
شهر: سردشت
جمعیت بخش مرکزی شهرستان بشاگرد طبق سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، برابر با ۱۳،۶۷۶ نفر بوده‌است.
شهرستان حاجی‌آباد
حاجی‌آباد یکی از شهرستان‌های شمالی استان هرمزگان در ایران است.مرکز این شهرستان، شهر حاجی‌آباد است.
حاجی‌آباد تابستان‌های گرم وخشک و زمستان‌های نسبتاً سردی دارد. البته دوره گرما در حاجی‌آباد به دلیل نزدیکی به استان کرمان نسبت به بقیه شهرهای هرمزگان کمتر است. اطراف شهر حاجی‌آباد را کوه احاطه کرده‌است. شهر حاجی‌آباد نسبت به بقیه مراکز شهرستان‌های هرمزگان از ارتفاع بیشتری از سطح دریا برخوردار است.
ارتفاع شهر حاجی‌آباد طبق منابع سازمان هواشناسی کشور ۹۳۱٬۲ متر از سطح دریاست.
شهر حاجی‌آباد به لحاظ فرهنگی از دو فرهنگ متفاوت تشکیل شده‌است.زبان مردم حاجی آباد اچمی با گویش های گوناگون است. برخی گویش و پوشش خاص هرمزگانی که این خود از ظرفیت‌های بالای فرهنگی این شهر حکایت دارد. با نگاهی به پوشش جنوب شهرستان حاجی‌آباد گویش و پوشش هرمزگان بیشتر نمایان است.
سوغات شهر حاجی‌آباد شامل خرما پیارم و مرکبات است.
شهر حاجی‌آباد در مسیر ترانزیتی کشور واقع شده‌است و محور اصلی جنوب به شمال کشور از این شهر عبور می‌کند.
حاجی‌آباد به وسیله راه‌های آسفالته به شهرهای زیر دسترسی دارد:شهرستان حاجی‌آباد شامل ۳ بخش، ۶ دهستان و ۳ شهر به نام‌های زیر است: جمعیت شهرستان حاجی‌آباد براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ برابر با ۶۴٬۸۹۷ نفر بوده‌است.
قلعه تاریخی حاجی‌آباد یکی از این آثار است که متأسفانه سال هاست در حال تخریب است اما به تازگی درحال بازسازی است، می‌باشد. در سایر روستاهای این شهرستان نیز قلعه‌های تاریخی موجود است از جمله این روستاها می‌توان به سیاهک و فارغان و نسا اشاره کرد که متأسفانه این آثار نیز رو به نابودی می‌باشند.
می‌توان به چشمه سبز پوشان برغنی که در روزهای تعطیلی از تمام حاجی اباد برای شنا و ابتنی به این چشمه می ایند و آبشار تزرج در روستای تزرج اشاره کرد و روستاهای زیبای دهنه بخوان و دهنه میمند که اهالی این منطقه در دل کوه درختان مرکبات کاشته‌اند و از اب و هوای بسیار مطبوعی برخوردار هستند.
همچنین چشمه‌های آبگرمی شامل آبگرم دهشیخ:ابگرم معدنوئیه در این شهرستان موجود است که سالانه نظر گردشگران زیادی را به خود جلب می‌کند. اما در شمال غربی شهرستان حاجی آباد روستای گیس قرار دارد که دارای جاذبه های گردشگری مانند قلعه گیس و زیارت بی بی گیس هست و از محصولات این روستا می توان به درختان انجیر و انگور دیم و بادام نام برد و در تابستان دارای آب هوای بسیار خنک و دل پذیر می باشد
اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳خ.
دهبارز
دِهبارز (یا رودان)، مرکز شهرستان رودان در استان هرمزگان ایران است.این شهر در بخش مرکزی شهرستان رودان قرار دارد.
شهر دهبارز در سال ۱۳۶۱ از تجمیع روستاهای دهبارز، معزآباد، گلستان، بند میر و بند ملا تشکیل شد؛بعدها روستای سنگی که خود محله مستقل و پرجمعیت بود(متشکل از محله های شهرک، بندمیرالی و رگوئیه)نیز به شهر دهبارز پیوست و همچنان محله ای غریبه برای مسئولین این شهرستان می باشد.
شهر دهبارز در سال ۱۳۶۹ خورشیدی همزمان با شهرستان شدن بخش رودان،به عنوان مرکز این شهرستان تعیین شد.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این مکان ۳۶٬۱۲۱ نفر (۹٬۷۳۳ خانوار) بوده‌است.
اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳خ.
سوزا
سوزا شهری از توابع بخش شهاب شهرستان قشم در استان هرمزگان واقع در جنوب ایران است.
«شهر سوزا» در ۳۹ کیلومتری جنوب غربی شهرستان قشم واقع شده‌است ، و در موقعیتی ساحلی قرار گرفته و تنگه معروف و استراتژیکی هرمز در محدوده آن واقع است. دره‌های موسوم به تنگ کلمادون و تنگ لرد در دو کیلو متری شمال غربی سوزا قرار دارند که آبریز هر دو با هم یکی شده و به خلیج فارس می‌ریزند ، همچنین تنگ چیرا در شمال این شهر قرار دارد . این شهر سابقه وسیعی در تجارت دریایی در دوران باستان داشته و محدوده تجارت دریایی آن‌ها سواحل آفریقا ، خلیج عدن ، پاکستان ، هندوستان و کشورهای خلیج فارس هست آثار به جا مانده از گمرک قدیمی و انبارهای کالا در سواحل این شهر یکی از بارزترین شواهد می‌باشد .مردم سوزا از قبیله شیزاوی هستند
آب و هوای سوزا، گرم و خشک ساحلی است وجود دره‌ها، تنگ‌ها، پوشش گیاهی، حیات و حش و پرندگان دریایی از عناصر جذاب طبیعی این شهر محسوب می‌شوند. مهم‌ترین آثار تاریخی به جا مانده در نزدیکی این شهر ، گمرک قدیمی این شهر ،  «سدلیت یا خالصی» در چهار کیلومتری شمال غرب شهر دیرستان و «سدگوران» در جنوب روستای گوران متعلق به دورهٔ ساسانیان است که در مجاورت سوزا قرار دارند.
جمعیت شهر سوزا طبق سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال 1395 ، برابر با 5707 نفر بوده‌است .
سیریک
سیریک، شهری در بخش مرکزی شهرستان سیریک در استان هرمزگان ایران است. این شهر، مرکز شهرستان سیریک است.
سیریک در تاریخ ۳۰ اردیبهشت ۱۳۷۵ به عنوان شهر و در تاریخ به مرکز شهرستان ارتقا یافت.
فاصلهٔ شهر سیریک تا شهر میناب، ۸۲ کیلومتر و تا شهر بندرعباس، ۲۰۳ کیلومتر است.
بیشتر مردم شهر سیریک، مسلمان و پیرو مذهب اهل سنت شافعی هستند؛ و به زبان بلوچی و فارسی با گویش بندری سخن می‌گویند.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت شهر سیریک برابر با ۵٬۱۳۷ نفر (۱٬۱۸۲ خانوار) بوده‌است.
فین (هرمزگان)
فین یکی از شهرهای استان هرمزگان در جنوب ایران است که در بخش فین شهرستان بندرعباس قرار دارد.
باغشهر فین در شمال‌غربی در فاصله ۹۵ کیلومتری بندرعباس قرار دارد. این شهر با دارا بودن فضای وسیعی نخلستان متراکم و خیابان‌های عموماً عاری از بدنه ساختمانی به عنوان یکی از نمونه‌های نادر و واقعی باغ‌شهر در سطح کشور است.
اغلب اماکن شهر در میان نخلستان‌ها احداث شده به‌طوری‌که خیابان‌ها و دسترسی‌های شهر به مثابه شبکه‌های ارتباطی یک پارک بزرگ مورد استفاده اهالی شهر قرار دارد.
برخورداری فین از شبکه جاده‌ای و ریلی و دارا بودن مجموعه‌ای از پتانسیل‌های گردشگری شامل جاذبه‌های طبیعی (آبشار، نقاط ارتفاعی، نخیلات و ...) جاذبه‌های تاریخی (قلعه فین، آسیاب و ...) و فضاهای انسان ساخت (مجموعه استخر، حمام‌ها و ...) باعث شده تا فین از سایر نقاط متمایز شود.
فین تا سال ۱۳۰۸ه. ش زیرنظر ایالات فارس بوده و از آن به بعد به بندرعباس ملحق شد.
بر اساس آخرین تقسیمات کشور جمهوری اسلامی ایران روستای فین از سال ۱۳۷۶ به همراه سه روستای مارُم، گَرتُمْب و حسین‌آباد به عنوان شهر شناخته شده است.
این شهر با ۲۴۶۲ نفر و مساحت ۲۹۴۰/۷۷۸ هکتار در شمال غربی شهرستان بندرعباس و در مختصات جغرافیایی ۵۱ و ۵۵ تا ۵۴ و ۵۵ طول شرقی و ۳۷ و ۲۷ و ۳۸ و ۲۷ عرض شمالی در فاصله ۹۵کیلومتری بندرعباس واقع شده است.
= آثار تاریخی و جاذبه‌های گردشگری =
آسیاب= جمعیت = جمعیت شهر فین طبق سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۸۵، برابر با ۳۹۷۶ نفر بوده‌است.
= فین هرمزگان قبل از اسلام = اماکن موجود در فین و روستاهای اطراف آن نشان دهنده پیشینۀ تاریخی این شهر به زمان هخامنشیان است. هرچند تا به حال آتشکده ای در محدوده ی فین دیده نشده است اما در این مطلب که دین و آیین رسمی مردم آن روزگار زرتشت بوده است نباید شک کرد. زیرا مردم قبل از اسلام یا کاملا بی دین بودند و یا دین و آئینی که داشتند جز زرتشت نبوده است.در مصاحبه حضوری نگارنده با عبدالحمید ترابی و همچنین در کتاب "فین و مارم" چنین آماده است که؛ در تمام منطقه فین و مارم هرجا که شخم زده می شود آثاری از گور مردم قدیم که همه غیر اسلامی هستند، مشاهده می شود. در محدوده ملک حسن یداک و غلامحسین برموز در مارم سر یک کوه یا پائین تر از آن و در فین هم همینطور در محدوده معروف به گردن باریک اثر مورد علاقه محمود سالاری در کمرکش کوه نه چندان مرتفع که تپه بلندی است، چندی از دوستان من باب تفریح و یا کنجکاوی چند قبر را خاک برداری کرده بودند، گورگاه کاملا غیر اسلامی و دو عدد شیشه که البته آثار شیشه بود در بالا و پائین گور مشاهده می شد. در همین فین لردگوری وجود دارد که "گوُر" در اصطلاح محلی به اهالی هند گفته می شود. چون در این محدوده سابقه ندارد که گور از هندوستان آمده باشند، لذا مردم بعد از اسلام، غیر اسلامی های ساکن را گوربروزن (جوز) می خواندند و گاهی هم کلمه کانی به آنان اطلاق می شد (عبدالحمید ترابی، 1394؛ 48 و 49).
= منابع == جستارهای وابسته =
قشم (شهر)
قشم یکی از شهرهای استان هرمزگان در جنوب ایران است. این شهر در بخش مرکزی شهرستان قشم قرار دارد. جمعیت شهر قشم طبق سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، برابر با ۴۰٬۶۷۸ نفر بوده‌است.
بر اساس تحقیقات به‌عمل آمده نسب این امامزاده معلوم نیست به کجا منتهی می‌شود ولی از دوران قدیم در این مکان تا سال 1373 فقط اتاقی با سازه سنگ و گِل قدیمی بود با قبری درون آن که سپس توسط اوقاف مرمت و بازسازی شد و به شکل کنونی در آمده است.یکی از بی‌نظیرترین جاهای دیدنی قشم دره ستارگان است. دره ستارگان مجموعه‌ای از کوه‌ها، دره‌ها و صخره‌هاست. به مرور زمان این کوه‌ها و صخره‌ها بر اثر بارش باران، وزش باد و… تغییر کرده است. این تغییر باعث به وجود آمدن اشکال متفاوت در بین کوه‌ها و صخره‌ها شده است. شکل‌هایی که گاهی اوقات با کمی تصور به موجودات عجیب و غریب و حیوانات شبیه می‌شوند.
میناب
میناب یکی از شهرهای استان هرمزگان در جنوب ایران و مرکز شهرستان میناب است.شهر میناب دومین شهر بزرگ هرمزگان و سرزمینی جلگه‌ای است که به‌علت داشتن منابع آب شرب به‌ویژه رودخانه میناب، یکی از قطب‌های کشاورزی هرمزگان است و از قدیم «گلستان جنوب» هم خوانده می‌شد.
تاریخ میناب با تاریخ سرزمین «هرموز کهنه» درآمیخته، بر اساس باور مردم بومی، این شهر توسط دو خواهر به نام‌های «بی‌بی مینو» و «بی‌بی نازنین» در روزگارانی کهن ساخته شده؛ طبق کتاب‌های تاریخی میناب شهری آباد بوده که با حمله مغولان ویران شده و تنها اثر به جای مانده از آن دوران دژ میناب است.
جلگه‌ی میناب بیش‌ از ۱۰۰ هزار سال دیرینگی دارد.
پایه‌گذاری‌ این‌ شهر را به زمان ساسانیان نسبت می‌دهند؛ ولی برخی سندهای تاریخی‌ موجود نشان می‌دهند که دیرینگی‌اش فراتر از ۲۵۰۰ سال است.
میناب در سال ۱۳۱۰ خورشیدی در تقسیمات کشوری به شهر تبدیل شد و در سال ۱۳۳۴ به شهرستان ارتقاء یافت.
دربارهٔ ریشه نام‌گذاری میناب گفته می‌شود که به دلیل نزدیکی به آب و وجود رودهای اطراف آن را «میان‌آب» نامیدند که بعدها به میناب تبدیل شد.
به نظر برخی تاریخ‌دانان ریشه نامگذاری میناب، آب فراوان و رودخانه پرآب با آب شیرین آن بوده‌است قدیمی‌ترین نامی که در کتب تاریخی و در زمان هخامنشی از میناب برده شده شهر اورگانا ORGANA بوده‌است. از میناب با نام‌های مینو، مینا، هرمز، هارموز، آنامیس و توسط نئارخوس دریانورد مقدونی در سفرنامه‌اش با عنوان هارموز یا آرموز یا هرمز کهنه نام برده شده‌است.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۷۳٬۱۷۰ نفر (۱۹٬۰۲۳ خانوار) بوده و از این نظر دومین شهر بزرگ و پرجمعیت در بین شهرهای استان هرمزگان است.
ترکیب قومی میناب از فارسی‌زبانان هرمزی (مینابی)، عرب‌های حاشیه خلیج فارس، بلوچ‌ها و بحرینی ها وبشاگردی‌ها است.
در شهر میناب و سایر مناطق شهرستان میناب، مردم به گویش مینابی حرف می‌زنند. گویش مینابی که در جنوب ایران و حاشیهٔ دریای عمان رایج است، زیرشاخهٔ گویش بَشکَردی است و حدفاصلی است میان گویش‌های لارستانی و بلوچی و بشکردی در جنوب شرقی ایران.شهر میناب به عنوان دومین شهر بزرگ استان هرمزگان، از طریق بزرگراه به بندرعباس و سپس به بندر خمیر متصل است. همچنین، میناب با جاده‌های اصلی آسفالته به شهرهای دیگری همچون بندر جاسک، سیریک، سندرک، رودان و کهنوج وصل شده‌است.
هرمز (شهر)
هُرمُز یکی از شهرهای بخش هرمز شهرستان بندرعباس استان هرمزگان در جنوب ایران است. شهر هرمز در جزیره هرمز قرار دارد.
جمعیت شهر هرمز طبق سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، برابر با ۵۸۹۱ نفر بوده‌است.
اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳خ.
ابریشم (فلاورجان)
اَبریشَم شهری از توابع بخش مرکزی شهرستان فلاورجان در استان اصفهان در مرکز ایران است.که از دامنه شاه کوه تا کرانه زاینده رود وسعت دارد. این شهر از شمال به کلانشهر اصفهان، از جنوب به شهر بهاران و کلیشادوسودرجان، از شرق با سپاهانشهر و از غرب به آزاد راه ذوب آهن و رودخانه زاینده رود محدود می‌باشد.
کارخانجات سیمان اصفهان ومعادن سنگ گچ و کلینکر، معدن فلز سرب و فلز روی، کارخانه ایرانیت اصفهان، کارخانه داراکار (تولیدکننده شیلنگ‌های آب و لوله‌های پولیکا(pvc)،انواع سنگبری ها ،موزائیک سازی و بلوک سازی،صنایع ام دی اف
تاریخ یزدآبادنوشته روح الله آقاجانی
آشنایی با منطقه لنجانات نوشته علی علیان
هم اکنون شهر ابریشم پذیرای تعداد زیادی از اتباع کشور افغانستان است که اکثر آن ها غیر مجاز و به صورت قاچاق وارد کشور شده اند و این به خودیه خود باعث ایجاد مشکلات فراوانی از جمله:آلودگی و بیماری،ایجاد نا امنی و مشکلاتی از این قبیل موارد میشود که از مسعولین مربوطه تقاضا داریم هر چه سریعتر به این مشکلات رسیدگی کنند.با تشکر
ایمان‌شهر
ایمان‌شهر، یکی از شهرهای شهرستان فلاورجان در استان اصفهان است.
این شهر با جمعیت ۲۱۸۴۵ نفر (برآورد ۱۳۹۰خ) در بخش مرکزی شهرستان فلاورجان قرار دارد. این شهر به دو قسمت محله مینادشت و محله اشترجان تقسیم گردیده است که محله مینادشت از شمال به شهر قهدریجان و روستای قلعه میر و از جنوب به شهر فولادشهر و جنگلهای کاج فولادشهر و از شرق به محله اشترجان و از غرب به مرز حفاظتی شهرستان نجف‌آباد منتهی می‌شود و محله اشترجان از شرق به مراتع سهروفیروزان از غرب به محله مینادشت از جنوب به کوه‌های زاگرس و مرز زرین شهر و از شمال به روستای مهرنجان و قسمتی به سهر فیروزان منتهی می‌گردد. شغل اکثر مردم کشاورزی می‌باشد و حدود ۴۰ درصداز مردم و جوانان در شهرک صنعتی اشترجان مشغول به کارهستند. هوای مطبوع این دو محله باعث شده که اکثر مردم شهر اصفهان برای ایام تعطیل و استراحت به این مناطق سفر کنند و در ایام سیزده بدر جنگلهای کاج فولادشهر مملو از مردم شهر اصفهان و شهرستانهای مجاور شود.لازم به‌ذکر است تا قبل از خشک شدن رودخانه زاینده رود و جاری بودن آب در کانلهای مختلف این شهر سرسبزی و سرزندگی خاصی حاکم بود و عمده زمینهای کشاورزی پوشیده از درختان مختلف میوه شامل به، گیلاس، زردآلو و ... بود اما با انتقال اب به یزد و نابودی زاینده رود، این منطقه خالی از درختان سر به فلک شده است
این شهر پیشینهٔ تاریخی دارد و قدمت مسجد جامع در محلهٔ اشترجان به بیش از هفتصد سال پیش بازمی‌گردد.
اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳خ.
باغ‌بهادران
باغ‌بهادران شهری از توابع شهرستان لنجان در استان اصفهان است که در مسیر جادهٔ اصفهان - شهرکرد قرار دارد. از مکان‌های گردشگری آن می‌توان به ساحل زاینده رود، قلعه چهار برج و امام زاده ابراهیم ااشاره کرد.
البته این شهر از چند روستا و محله متشکل است که عرت اند از ملک‌آباد که بزرگترین محله می‌بود که توسط زاینده رود از بقیهٔ شهر جد همچنین مه، محلهٔ دورُباط هم از جمعیت نسبتاً زیادی برخوردار است.
در گذشته شغل اصلی مردم این شهر کشاورزی و باغ داری بوده‌است. از مهم‌ترین محصولات این شهر می‌توان به گردو و بادام اشاره کرد.از جمله سوغات معروف باغبادران می‌توان به گردو و بادام و فندق و انواع آلو، آلو خشکه اشاره کرد. علاوه بر آن شیرینیجات مختلفی در باغبادران که قدیم الایام تولید می‌شده است. مانند پولک و نبات، انواع گز، نقل، شکر پنیر، انواع شیرینی و شربت که اینها نیز از سوغات باغبادران محسوب می‌شوند. پولک و نبات از شیرینجات پر طرفدار هستند. صنعت نجاری یا هنر درودگری نیز در باغبادران از قدیم الایّام به پا بوده‌است. اکنون نیز برخی ساکنان مشغول به ساخت انواع دربهای چوبیِ قدیمی و انواعِ کُرسی در اندازه‌های مختلف هستند. آنهاگاهی به بازسازی دربهای چوبی باغات و منازل قدیمی و قفس پرندگان و انواع نردبانهای چوبی می‌پردازند.اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳خ.
برف‌انبار
بَرف‌اَنبار شهری در بخش مرکزی شهرستان فریدونشهر استان اصفهان ایران است.
شهر برف‌انبار در دامنه‌های کوه‌های زاگرس قرار گرفته و یکی از شهرهای کوهستانی و برف‌گیر ایران است. شهرداری این شهر در تاریخ ۲۴ شهریور ۱۳۸۲ تشکیل شد و این در صورتی بود که دو روستای خمسلو و سنگباران با هم ادغام شدند و تحت یک نام و یک شهر شدند. شغل بیشتر مردم کشاورزی و دامداری است و به زبان ترکی تکلم می‌کنند.
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این مکان ۵٬۳۸۲ نفر (۱٬۶۴۴ خانوار) بوده‌است.
بهاران‌شهر
بهاران‌شهر یکی از شهرهای بخش پیربکران شهرستان فلاورجان در استان اصفهان در مرکز ایران است. شهر جدید بهاران از ترکیب چند روستا بصورت یک مجموعه تشکیل شده است که عبارتند از: باغکومه،سهلوان ،اجگرد،حبیب آباد و آب نیل که بعد از گذشت از شهر کلیشاد و سودرجان به سمت چهارراه آب نیل در سمت راست جاده ای شهر قابل رویت است.
این شهر با جمعیت ۱۱،۲۸۴ نفر (۱۳۹۵) در بخش پیربکران شهرستان فلاورجان قرار دارد.
اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳خ.
پیربکران
پیربکران یکی از شهرهای بخش پیربکران شهرستان فلاورجان در استان اصفهان در مرکز ایران است.
نام این شهر از نام آرامگاهی به نام «پیربکران» گرفته شده که مقبره محمد بن بکران، از پارسایان نامور این ناحیه است. این آرامگاه که در ۳۰ کیلومتری جنوب غربی اصفهان قرار دارد میان سال‌های ۷۰۳ تا ۷۱۲ هجری ساخته شده‌است.
پیربکران در گذشته بالان نام داشته‌است که فردی به نام محمد بن بکران بقعه‌ای می‌سازد که پیر نام دارد و آن را در کتاب‌ها پیرِ بکران می‌نامند. به علت وجود این بقعه در بالان این شهر را پیربکران می‌نامند که هم‌اکنون پسوند نام خانوادگی افراد این شهر بالانی است.
سهروفیروزان (فلاورجان) دارای موقعیت استقرار به صورت دشتی می‌باشد با قدمتی بسیار کهن و تاریخی فاصله این روستا تا رودخانه حدود ۲ کیلومتر است.
پیربکران شهری تاریخی است که از حدود ۱۰۰۰ سال پیش آثاری کهن در خود دارد که مهم‌ترین آنان عبارتند از:
این بقعه اثر تاریخی آرامگاه پیربکران است که نام شهر از این اثر نشات گرفته این بنای تک ایوانی، از نظر سبک معماری شبیه به معماری دوره ساسانی و یادآور طاق کسری است، ولی طاق ایوان به جای این‌که مانند طاقهای دوره ساسانی هلالی باشد، نوک دار است. گور محمدبن بکران، سازندهٔ اثر، و محمد نقاش، کاشی کار و نقاش اثر، در خود اثر قرار دارد.
استراخاتون یا سارا خاتون یا ستاره خاتون یا سارا بنت آشر نوه حضرت یعقوب بنایی مذهبی متعلق به قوم یهود است. نام مقبره استراخاتون یا ستاره خاتون و طبق مستندات تاریخی به مقبره سوشاندخت یا دخت یزدگرد نیز معروف است طبق شواهد تاریخی گویا به هزار و چهارصد و اندی سال قبل بازمی‌گردد. سنگ قبر یافته شده از این بنا که به زبان عبری نوشته شده‌است، صراحتاً تاریخ ۱۲۰۰ سال قبل را نمایش می‌دهد. استرا خاتون یا ستاره خاتون (استرا در زبان کردی به معنی ستاره و خاتون هم به معنی خانم است، استراخاتون در زبان کردی ه‌مان ستاره خاتون فارسی است.
تأسیس آن به سال ۷۰۲ هجری و بنا به روایتی ۷۱۲ هجری بازمی‌گردد. این پل توسط حاکم محلی که دست نشانده ایلخان مغول بود به نام اولجایتو و نامش بابا محمود پدر محمد اشترگانی است پی ریزی و بنا شده‌است. یکی از ویژگی‌های این بنا داشتن گرده ای ملایم در حرکت معماری پل است که تقسیم فشار آب را در دو سوی پل تنظیم می‌نماید. این پل بارها توسط حاکم زمان تعمیر و بازسازی شده‌است طول پل حدود ۱۵۲ متر، عرض از ۵ الی ۸ متر متغیر است و ارتفاع آن از سطح بستر رودخانه ۷۲۰ سانتی‌متر می‌باشد.
این اثر در تاریخ ۲۵ اسفند ۱۳۴۵ با شمارهٔ ثبت ۶۳۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این پل در ۲۸ کیلومتری جنوب غربی اصفهان و در شهر پیربکران روستای سهروفیروزان بر روی زاینده رود ساخته شده‌است. این پل چون در باغ محمود که از روستاهای شهرستان لنجان است قرار گرفته به پل باغ محمود نیز شناخته می‌شود.
اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳خ.
چادگان
چادگان مرکز شهرستان چادگان در استان اصفهان است که مردم آن به زبان ترکی قشقایی صحبت می کنند.
نام باستانی چادگان «پاراتاک» بوده که بعدها به چادگان تغییر پیدا کرد.
چادگان از دو بخش چاد و گان تشکیل شده‌است. نژاد مردم چادگان قشقایی می‌باشد.
قرار گرفتن بافت قدیم چادگان در میان دره کوچک با معنای لغوی آن یکسان است.
بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت شهرستان چادگان در سال ۱۳۸۵ برابر با ۳۴۴۷۶ نفر بوده‌است.
شهر چادگان در ۱۲۰ کیلومتری غرب استان اصفهان، در حاشیه رودخانه زاینده رود واقع شده‌است. این دهکده تفریحی که در ساحل دریاچه پشت سد زاینده رود قرار گرفته‌است.
در فصل گرما، دهکده تفریحی زاینده رود تا ۶ درجه سانتیگراد از اصفهان، بزرگترین کلانشهر مجاورش که در فاصله زمانی یک و نیم ساعته از آن قرار دارد، خنک تر است و از این رو در تابستان روزانه به‌طور میانگین ۱۴ هزار گردشگر را به سوی خود جلب می‌کند. دهکده زاینده رود، سالانه حدود ۸۰۰ هزار گردشگر را پذیرا است.
وجود امکانات متعددی از تفریحات خانوادگی و دسته جمعی از جمله؛ ماهیگیری، غواصی، پینت بال، قایقرانی، کارتینگ، ماشین شارژی و پل معلق و… لحظات مفرح و هیجان انگیزی را برای گردشگران رقم می‌زند. آرامش یک استراحتگاه ییلاقی با امنیت کامل محیطی خانوادگی از نخستین ویژگی‌هایی است که دهکده فرهنگی تفریحی زاینده رود را برای مسافرانش محبوب کرده‌است. تنفس در فضای آرام و پاک کوهستانی دهکده، قدم زنی در میان انبوه فضای سبز و گلزار‌های پرتعداد، ماهیگیری در ساحل آرام و وسعت آبی دریاچه، به تماشا نشتن انواع گونه‌های گیاهی در گلخانه ای به وسعت ۵۰۰۰ متر مربع، در کنار بهره جستن امکانات وسیع ورزش‌هایی چون استخر ساحلی، مانژ سوارکاری، و زمین تنیس و… تجربه ای را رقم می‌زند.
اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳خ.
چمگردان
چَمگُردان شهری در بخش مرکزی شهرستان لنجان آز توابع استان اصفهان است که در حاشیه زاینده رود قرار دارد. به درستی معلوم نیست که آغاز حیات بشری در این خطّه ازچه زمانی بوده‌است امّا آنچه هست لفظ «چَم گُردان» فارسی است و احتمال قریب به یقین مربوط به پیش از اسلام.اگر تاریخ چمگردان را ورق بزنیم به نام بِـوِه (Beveh)برمی‌خوریم و آن روستایی بوده در غرب چمگردان کنونی که در زمان آبادی برای خود آب و ملک مشخص و قلمرو معیّن داشته‌است و بنابر اقوال محلّی با حمله افغان‌ها در پایان دوره صفوی و به قولی با حمله مغول ویران شده و اندک بازماندگان آن به مناطق دیگر کوچیده‌اند. گفته می‌شود که چمگردان، هم‌زمان با «بوه» ایجاد شده و پس از ویرانی بوه با جذب مهاجران آن گسترش یافته‌است. هم‌اکنون مزارع کشاورزی موجود، عناوینی مثل «صحرای بوه» و «صحرای گُردان» دارند واین، خود، گویای جدایی جغرافیایی این دو آّبادی قدیمی است. بدون بزرگنمایی، برنج چمگردان مرغوب‌ترین برنج شهرستان لنجان است و کشاورزان این دیار در کاشت، داشت و برداشت آن استاد و زنان هنرمندش در پختش ماهر و باسلیقه‌اند.
دیدنی‌های این شهر شامل دریاچه قایقرانی، پارک ساحلی، ساحل زیبای زاینده رود، قنات کمال‌آباد، حمام قدیمی، محله گلستان،آخرین بازمانده برج‌ها و قلعه بوه‌است.
چمگردان در گذر زمان نوشته اکبر حسامی نشر جمال قم ۱۳۸۱
اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳خ.