پیمان مقطوع
پیمان مقطوع، پیمان بلندمدتی است، که به‌موجب آن، پیمانکار با یک مبلغ مقطوع برای کل پیمان، یا یک نرخ ثابت برای هر واحد موضوع پیمان، که در برخی از موارد ممکن است براساس موادی خاص، مشمول تعدیل قرار گیرد، توافق می‌کند.
در پیمانهای مبلغ مقطوع قطعی، مبلغ به هیچ عنوان تغییر نمی کند هیچ نوع تعدیلی به قیمت ها تعلق نمی گیرد و پیمانکار ملزم به تکمیل کار مطابق پیمان می باشد.
استفاده از این نوع پیمان، زمانی مناسب است که طراحی و مشخصات عملکرد محصول پروژه به صورت قطعی مشخص باشد.
این نوع پیمان بیشترین ریسک را متوجه پیمانکار می کند.همه هزینه ها بر عهده پیمانکار بوده مسئول میزان سود یا زیان حاصله می باشد.این نوع پیمان بیشتر این انگیزه را برای پیمانکار فراهم می کند تا هزینه ها را کنترل کرده و تلاش کند بیشترین بهره وری را از منابع به دست آورد. معمولاً حداقل هزینه های بالاسری را به نهاد درگیر در پیمان تحمیل کند. برای آنکه پیمان مبلغ مقطوع قطعی موثر واقع شود باید شرایط زیر وجود داشته باشد:چنانچه این سه شرط برقرار نباشند بهتر است که از پیمان نوع دیگری استفاده شود. ابهامات در مشخصات محصول و به دنبال آن تغییرات در طراحی گاهی می تواند این نوع پیمان را تبدیل به پیمانی کاملاً نامناسب نماید. کارفرما باید مشخصات کار را از همه جهات به طور دقیق مشخص کند. طرفین پیمان باید درک مشترکی از آنچه که باید انجام شود داشته باشند.
محدودیت دیگر این نوع پیمان، انعطاف پذیری کم آن برای کارفرماست. چرا که پس از انعقاد پیمان وی نمی تواند در خواسته های خود تغییری دهد. مگر آنکه هزینه آن را پرداخت کند. از آنجا که کار مورد نظر باید دقیقاً مشخص شده باشد و همه ی ریسک‌های افزایش قیمت متوجه پیمانکار است، پیمانکار تغییرات در خواسته‌ها را، بدون درخواست هزینه آنها، نمی تواند بپذیرد.
یکی از مزایای این نوع پیمان این است که به طور معمول نیاز به حداقل درگیری مدیریتی و اداری کارفرما دارد. البته چنانچه پرداخت به پیمانکار بر مبنای میزان پیشرفت باشد، به مراقبت و نظارت کارفرما نیاز خواهد بود.
از دیگر مزایای این نوع پیمان رقابت پذیری برای ارائه قیمت مناسب است. در پیمان های (مبلغ مقطوع با تعدیل اقتصادی) امکان افزایش یا کاهش مبلغ پیمان در صورت تحقق شرایط پیش بینی شده در پیمان برای افزایش یا کاهش مبلغ پیمان وجود دارد.
این نوع پیمان در موارد زیر به کار گرفته می شود:
تعدیل اقتصادی مبلغ پیمان در سه نوع عمومی به شرح زیر است:
ممکن است در این نوع پیمان ها علاوه بر تعدیل اقتصادی، پاداش های انگیزشی مختلفی نیز از جمله حق الزحمه اعطایی، پاداش کیفیت یا پاداش تسریع در مدت تکمیل، پیش بینی شود. پرداخت این پاداش ها نباید به هزینه وابسته بوده و ماهیت پیمان را که قطعی بودن مبلغ آن است، مخدوش کند. پیمان با (مبلغ مقطوع انگیزشی)، دارای مبلغ مقطوع با امکان تغییر سود و به تبع آن مبلغ نهایی پیمان است. این تغییر بر پایه فرمولی که در پیمان مشخص شده است، اعمال می شود و در آن هزینه کل نهایی واقعی (مورد قبول کارفرما) و هزینه کل هدف (تعیین شده در پیمان) دخالت دارند. برای مبلغ نهایی پیمان، سقفی در ابتدای کار در نظر گرفته می شود. این نوع پیمان معمولاً زمانی به کار گرفته می شود که شرح موضوع کار در دسترس است، ولی برخی موضوعات هنوز باقی مانده اند که باید تعیین تکلیف شوند. گاهی هم مشخصات کافی از کار در دسترس نیست که بتوان مستقیماً از پیمان مبلغ مقطوع قطعی استفاده کرد. محصول مورد نظر می تواند تعریف شود، ولی نه تا حدی که پیمانکاران بتوانند خود را به صورت مبلغ مقطوع درگیر کنند. از طرف دیگر آن قدر اطلاعات از کار وجود دارد که نیازی به استفاده از پیمان بازپرداخت هزینه نیست.
پیمان مبلغ مقطوع انگیزشی، به کار فرما و پیمانکار آزادی عمل نسبی می دهد، در عین اینکه پیمانکار انگیزه قوی برای انجام کار خواهد داشت. این پیمان، انگیزه خوبی در اختیار پیمانکار قرار می دهد که کار را با حداقل هزینه های ممکن تکمیل کند. همچنین پیمانکار طبق فرمول مشخصی در هرگونه سود ناشی از صرفه جویی در هزینه ها و یا حتی در ضرر، شریک خواهد بود. پیمان مبلغ مقطوع انگیزشی با این فرض منعقد می شود که مبلغ نهایی و سود پیمان پس از انجام شدن کار مشخص خواهد شد. معمولاً برای هزینه ها سقفی در نظر گرفته می شود که هزینه های بالاتر از آن به مسئولیت پیمانکار خواهد بود.