سارگن بزرگ
سارگن اکدی (; "Šar-ru-gi"),، یا سارگن بزرگ، نخستین پادشاه امپراتوری اکد بود که به دلیل فتوحاتش در دولت شهر های سومری در قرون ۲۴ تا ۲۳ پیش از میلاد مشهور است. گاهی اوقات از او به عنوان اولین شخصی در تاریخ یاد میشود که بر یک امپراتوری حکومت می کرد.
او دودمانی را پایه گذاری کرد که پس از مرگ او به مدت یک قرن، تا زمان فتح امپراتوری اکد توسط کوتیان، دوام آورد و در تاریخ به "دودمان سارگونی" یا دودمان "اکدی کهن" مشهور است. در نامنامه پادشاهان سومری از او به عنوان ساقی پادشاه دولتشهر کیش، اور-زابابا، یاد شده است.
گمان می‌رود که قلمروی او شامل بخش اعظم بین‌النهرین، بخش‌هایی از شام بود. علاوه بر این مناطق او لشکرکشی هایی به قلمروهای هوری‌ها و ایلامی‌ها ترتیب داده است. پایتخت این قلمروی وسیع او شهر اکد (یا آگاده) بود که هنوز از نظر مکان دقیق آن نامشخص است.
سارگن در ادبیات آشوری نو (قرون ۸ تا ۷ پیش از میلاد) به عنوان یک شخصیت اساطیری به تصویر کشیده شده است. در کتابخانه آشوربانی‌پال کتیبه هایی با حاوی تکه هایی از "افسانه تولد سارگن" یافت شده است.
شکل معمول این نام اکدی به صورت "شارّو-اوکین" یا "شارّو-کین" است. این نام در خط های میخی به صورت های مختلف لوگال-"او-کین"،  "شار-رو-گِن"، "شار-رو-کی-این"، "شار-رو-اوم-کی-این" ثبت شده است. در الواح بابلی قدیم مربوط به افسانه های سارگون، نام او به صورت (شار-رو-اوم-کی-این) نوشته شده است. در متون متأخر آشوری، این نام بیشتر به صورت لوگال-گی.نا یا لوگال-گین، مشابه نام پادشاه آشوری نو سارگون دوم، نوشته شده است. املای نام سارگون (با اشاره به سارگون دوم) در کتاب مقدس عبری، در اشعیا ۲۰:۱ به عنوان ، ثبت شده است.
اولین بخش شکل اکدی نام سارگن، "شارّو"، در زبان اکدی به معنای "شاه" است (در عبری "شار" ). بخش دوم این نام از فعل "کینوم" (در اکدی به معنای تایید کردن، بنا نهادن) برگرفته شده است (در عبری "کون" ).
تفسیر احتمالی خوانش "شارو-وکین" این است که «شاهی که (ثبات) برقرار کرده است» یا «او [خدا] پادشاه را برقرار کرده است». اما چنین نامی غیرعادی خواهد بود. نام‌های دیگر با پسوند -اوکین همیشه شامل فاعل و مفعول می‌شوند، همانطور که در شمش-شوما-اوکین"شمش وارث ایجاد کرده است" میبینیم. در اینکه این آیا نام سلطنتی سارگن بود یا نامی بود که در هنگام تولد بر خود داشته است، محققان اتفاق نظر ندارند. خوانش "شارّو-کین" به صورت «پادشاهی که مستقر (یا مشروع) است» معنا شده است.
سارگون یکی از شخصیت‌های محبوب ادبیات دوران امپراتوری آشوری نو در قرون هفتم و هشتم قبل از میلاد بود. یک لوح متعلق به قرن هفتم قبل از میلاد در چند خط از زبان خود سارگن دوران کودکی او را شرح می‌دهد که شباهت زیادی به افسانه‌های تولد دیگر شخصیت‌های باستانی مثل لندهور، ادیپ و موسی دارد که اتو رانک در کتاب "افسانه تولد قهرمان" آن‌ها بررسی کرده‌است. این لوح با جمله «منم سارگن، شاه بزرگ، شاه اکد» آغاز می‌شود، سپس به شرح تولد و سال‌های اولیه گوینده داستان می‌پردازد:
مادر یک کاهنه بود. (اما) پدرم را نمی‌شناسم.
برادران پدرم عاشق کوه‌ها بودند.
زادگاه من آزوپیرانوست، که در ساحل فرات قرار دارد.
مادر کاهنه‌ام مرا حامله شد، او مرا در خفا به دنیا آورد.
او مرا در رودخانه انداخت (به‌طوری که) آب مرا غرق نکرد.
آب مرا به سوی اکی آبیار برد.
اکی آبیار مرا به فرزندی پذیرفت و مرا تربیت کرد.
اکی آبیار مرا به باغبانی خود برگزید.
هنگامی که من یک باغبان بودم، ایشتار عشق خود را به من ارزانی داشت، و من برای چهل و … سال پادشاهی کردم.
سارگون یکم نخستین فرمانروای نامی اکد است که لوگال‌زاگه‌سی پادشاه سومر را شکست داد. پیش از او این جایگاه از آن پادشاهان سومری لوگال‌آله‌موندو و لوگال‌زاگه‌سی بود. همچنین برپایه تاریخ او نخستین پادشاهی بود که دست به کشورگشایی زد. امپراتوری پهناور او از ایلام تا دریای مدیترانه گسترده بود و دربرگیرنده میانرودان و شاید آناتولی بود. او دستور به ساخت پایتخت تازه‌اش اکد داد که جایی در کرانه فرات میان کیش و سیپار ساخته شد.
از زمان سارگن یکم که زمان آغاز استیلای سامی‌نژادان بر میانرودان است تمدن دیرین سومر نصیب اکدی‌ها گردید، حتی گروهی از خداوندان سومری با نام و نشان ملی (سومری) نزد آنان پرستیده شد. دسته دسته لغات قضایی و کشوری و دینی و بازرگانی و کشاورزی سومری به زبان سامی اکدی راه یافت. خط سومری به دستیاری اکدی‌ها به همه طوایف سامی زبان رسید و پس از سپری شدن روزگار اکد و به دوران رسیدن بابل و آشور که تنها با همدیگر تفاوت لهجه داشتند همین خط برای نوشتن زبان آنان به کار رفت.
نخستین سلسله شاهان بابل که از سال ۲۲۲۵ سر کار آمدند و کشور آشور که در سالهای ۱۸۰۰ تا ۱۵۰۰ پیش از میلاد در شمال به قدرت رسیدند، بابل جانشین سومر و آشور جانشین اکد گردید. دو کشور بابل و آشور به نوبهٔ خود از تمدن سومر بهره‌مند شدند که از آن جمله خط است که به واسطه اکدی‌ها به آن‌ها رسیده بود. به ناچار با زبان‌های آنان سازش پیدا کرده و با صدها علامت وسیله کتابت زبان آنان گردید.
اکدی‌های سامی‌نژاد همیشه از سوی دیگر هم نژادانشان از سوریه، فلسطین و عربستان تقویت شده و نیرومندتر می‌شدند و بر نفوذ خود در خاک همسایه می‌افزودند. سرانجام اکدیان بدست اقوام شمالی کوت منقرض و یکصد سال میانرودان بدست قبایل کوتی افتاد که این امر منجر به ویرانی‌اش شد.