گیلانغرب
شهر گیلان‌غرب "(به کردی: گیه‌ڵان") مرکز شهرستان گیلان‌غرب است. این شهر در جنوب‌غربی استان کرمانشاه واقع شده‌است. این شهر به عنوان پایتخت ایل کلهر شناخته شده می‌باشد. مردم این شهر کرد هستند و به زبان کردی کلهری تکلم می‌کنند.
جمعیت گیلانغرب طبق سرشماری سال ۱۳۹۵ تعداد ۲۲٬۳۳۱ نفر بوده‌است که در این بین ۱۱٬۱۱۵ نفر مرد و ۱۱٬۲۱۶ نفر زن هستند و تعداد ۶٬۶۶۲ خانوار در این شهرزندگی می‌کنند که این رقم در مقایسه با سال‌های قبل به دلیل مهاجرت گستردهٔ مردم برای یافتن کار به شهر کرمانشاه، تهران و سایر شهرهای صنعتی کاهش داشته‌است.
این شهر قبلاً بر سر مسیر اصلی قصرشیرین-ایلام قرار داشت اما با توجه به احداث جاده‌های جدید برای ایلام و جاده جدید سرپل ذهاب به قصر شیرین به یک شهر بن‌بست و بی صنعت تبدیل گشته‌است. به همین دلیل اکثر جمعیت این شهر را یا افراد جوان کشاورز یا افراد مسن و سالخورده تشکیل می‌دهد.
مردم این شهر مسلمان و پیرو مذهب شیعه هستند. با وجود آن‌که گیلان‌غرب در جنگ ایران و عراق یکی از پایگاه‌های اصلی ایران بود ولی این شهر از نظر صنعتی یکی از فقیرترین شهرهای کشور است و تقریباً هیچ کارخانه صنعتی در این شهر وجود ندارد. در سال ۱۳۹۳ بازارچه مرزی سومار از توابع شهرستان گیلانغرب افتتاح گردید.
در گذشته نوعی درختچهٔ خودرو "گیه‌ڵ" (gyal) مورت امروزی به وسعت چندین هکتار در سراب گیلان‌غرب وجود داشته که به "سراب گیه‌ڵ" یا "باغ گیه‌ڵ" معروف بوده‌است، و با توجه به این که در گذشته نام بعضی از مناطق را از روی اسم مواد، درختان و گیاهان آن منطقه نام‌گذاری کرده‌اند، مانند: چناران، اناران، نی‌ان (نیان)، زلان، قیلان، گولان=گلین، گیه‌لان، ناودار و …. این دشت نیز با وجود سراب و باغ زیبای "گیه‌ڵ" (گیه‌ڵ: نام قدیم مورت) که گیاهی کم‌یاب، دارویی، شفابخش، مقدس و مورد توجه آیین زرتشت و گذشتگان بوده‌است و این منطقه نیز به نام "دشت گیه‌ڵان" = "gyalan" به معنی جایی که درخت " گیه‌ل " دارد نام‌گذاری شده‌است. بنابراین اسم "گیه‌ڵان" = "gyalan" یک اسم کاملاً کردی می‌باشد که از ریشهٔ (گیه‌ڵ = gyal = مورت) گرفته شده و هیچ وجه تسمیه‌ای با گیلان شمال که برگرفته از (قوم گیل = gil = گیلک) می‌باشد را ندارد، گیه‌ڵان = gyalan آن در فارسی حذف شده و به اشتباه گیلان = gilan نوشته شده‌است. برخی هم "گێلان" تلفظ نموده که کلمه‌ای کردی به معنای گردش است و به دلیل وجود گردش‌گاه‌های زیاد به این شهر اطلاق شده‌است.
'گیلان‌غرب' در ارتفاع ۸۰۴ متری از سطح دریا واقع شده‌است و جزء مناطق گرمسیر استان کرمانشاه محسوب می‌شود.'گیلان‌غرب' بر سر مسیر اصلی قصرشیرین به ایلام واقع شده‌است که استان ایلام را به مرز خسروی و گذرگاه مرزی پرویزخان وصل می‌کند. هر چه به طرف شرق و شمال این شهرستان پیش بروید ارتفاع بیشتر و هوا خنک تر می‌شود و هرچه به طرف جنوب و غرب بروید هوا گرم تر و به ارتفاعات کم می‌شود. به‌طور مثال اگر به سمت اسلام‌آبادغرب یا کرمانشاه بروید پس از حدود ۱۵ کیلومتر به ارتفاع ۱۱۰۰ متری در روستاهای دهستان چله می‌رسید و پس از گذشت حدود ۶۸ کیلومتر به بخش گوواور که جزء شهرستان گیلانغرب محسوب می‌شود- می‌رسید که ارتفاع در آنجا به ۱۵۰۰ متر نیز می‌رسد و هر چه به سمت غرب پیش بروید از ارتفاع کاسته می‌شود مثلاً ارتفاع در سومار ۲۹۰ متر و در قصرشیرین به ۳۵۰ متر می‌رسد و رو به گرمی و پستی می‌رود. فاصله گیلان‌غرب تا تهران ۶۵۰ کیلومتر، تا کرمانشاه ۱۵۵ کیلومتر تا خرم‌آباد ۲۹۲ کیلومتر تا ایلام ۹۵ کیلومتر، تا مشهد ۱۵۵۵ کیلومتر، تا اهواز ۵۰۴ کیلومتر، تا شیراز ۱۰۰۰ کیلومتر، تا بندر عباس ۱۵۸۰ کیلومتر، تا چابهار ۲۲۶۰ کیلومتر، تا تبریز ۷۳۲ کیلومتر، تا اصفهان ۶۸۰ کیلومتر، تا سرابله ۸۰ کیلومتر تا مرز عراق از پایانه مرزی سومار و از پایانه مرزی خسروی ۸۰ کیلومتر، تا اسلام‌آبادغرب ۹۰ کیلومتر، تا قصرشیرین ۵۵ کیلومتر، تا سرپل ذهاب ۵۰ کیلومتر، تا مرکز ایوان غرب واقع در استان ایلام ۵۵ کیلومتر، تا مرز استان ایلام و استان کرمانشاه از جاده میان‌دار ۲۱ کیلومتر تا خانقین عراق ۹۰ کیلومتر، تا سلیمانیه ۲۶۰ کیلومتر، تا اربیل ۳۸۵ کیلومتر، تا بغداد و کاظمین ۲۵۵ کیلومتر، تا کربلا ۳۵۵ کیلومتر، تا سامرا ۲۸۸ کیلومتر، و تا نجف ۴۴۴ کیلومتر است.
در کتاب سفرنامهٔ راولینسون «گذر از ذهاب به خوزستان»، هنری راولینسون در مسیر عبور خود به جلگهٔ گیلان می‌رسد که در زیر به بخشی از آن اشاره می‌شود. این مسافرت در دوران قاجار بوده‌است. راولینسون نخستین کسی بود که خط میخی را با بررسی کتیبه‌های بیستون خواند.
نکته جالبی که در کتاب هنری راولینسون به چشم می‌خورد این است که در هیچ جای کتاب اسمی از واژه گیلان‌غرب نیامده‌است و این واژه بعدها به این شهرستان اطلاق شده‌است.
در کتاب فرهنگ جغرافیایی ایران، نوشته حاجعلی رزم‌آرا که در سال ۱۳۲۸ و در دورهٔ پهلوی دوم به چاپ رسید در مورد شهر گیلان‌غرب آمده‌است که: گیلان‌غرب به خاطر مقاومت مردم‌اش در برابر حملهٔ ارتش عراق در سال ۱۳۵۹، از سوی سید علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران "دومین شهر مقاوم کشور" نامیده شده‌است. در تقویم رسمی ایران نیز چهارم مهر ماه روز مقاومت مردم گیلان‌غرب نام گرفته‌است. ارتش بعث عراق در تمام طول جنگ ایران و عراق موفق به تصرف شهر گیلانغرب نشد و مهم‌ترین دلیل این امر مقاومت مردم گیلانغرب بود که حاضر به ترک شهر نشدند و با نشان دادن آمادگی نظامی بالا که خاص مردم کرد منطقه بود در برابر ارتش عراق جنگیدند. در تاریخ ۱۹ مرداد ۱۳۶۲ هواپیماهای ارتش عراق به بمباران شهر گیلانغرب پرداختند که طی آن ۵۰ نفر کشته و نزدیک به ۵۰۰ نفر زخمی شدند.
مردم این شهر کرد و از طایفه‌های مختلف ایل کلهر هستند. زبان مردم این شهر کردی کلهری است.
واژه‌های زبان کردی و زبان پارسی باستان و پارسی میانه و پهلوی (پارسیگ) از یک ریشه و از یک خانواده هستند که جزء زبان‌های هند و اروپایی تقسیم‌بندی شده‌اند. در کتاب "«فرهنگ ریشه‌های هند و اروپایی زبان فارسی»" نوشته دکتر منوچهر آریان‌پور کاشانی واژه‌هایی به امانت گرفته و در زیر بیان می‌کنیم.
زلزله ۲۱ آبان ۹۶ به قدرت ۷٫۳ ریشتر که بزرگترین زلزله سال در جهان بود، ساعت ۲۱:۴۸ ازگله در ثلاث باباجانی را در عمق ۱۱ کیلومتری زمین لرزاند که مقدار ۶٫۴ ریشتر آن چیزی نزدیک به زلزله بم به 'گیلان‌غرب' رسید و طبق آمار غیررسمی بالای ۳۰۰ زخمی در روستاها و شهر بر جای گذاشت. بیش‌ترین ویرانی این زلزله در سرپل ذهاب بود که ۷ ریشتر زلزله به آن رسیده بود و کشته و زخمی زیادی را بر جای گذاشت. این زلزله در کل استان کرمانشاه و ایلام و کردستان به‌طور جدی حس شد و حتی استان‌های خوزستان و آذربایجان‌های شرقی و غربی و اصفهان و همدان و اراک و … هم آن را احساس کردند. این زلزله آنقدر قوی بود که حتی تا دریای مدیترانه احساس شد و خسارات زیادی را در ایران و عراق بر جای گذاشت. زلزله‌های ۲۱ دی ماه ۱۳۹۶ که چندین زلزله با بزرگی بیشتر از ۵ ریشتر بود در سومار و گیلان غرب خسارت‌های زیادی بر جا گذاشت. و خانه‌ها و مکان‌هایی که در اثر زلزله شدید ۷٫۳ ریشتری ازگله و پس لرزه‌های آن سست شده بود را به‌طور کلی تخریب کرد. این زلزله‌ها حدود ساعت ۱۰ و نیم صبح در عمق بسیار کم شروع شد و در عرض یک ساعت ۶_۷ زلزله بالای ۵ ریشتر در سومار و گیلان‌غرب و ایوان و زرنه رخ داد که باعث وحشت مردم شد. همچنین در طول این روز عجیب از بعد وقوع زلزله‌ها حدود ۶۰ بار دیگر تا شب سومار لرزید تا نشان از بالا بودن قدرت این زلزله‌ها و پس‌لرزه‌های بعد آن باشد. به گفتهٔ برخی خبرگزاری‌ها این زلزله‌ها به‌طور جدی به جز گیلان‌غرب در بغداد، سلیمانیه، ایلام، قصرشیرین، سرپل ذهاب، اسلام‌آباد غرب و ایوان و کرمانشاه و به‌طور خفیف حتی در مهاباد و بوکان و شهر وان ترکیه احساس شده‌است. این زلزله همچنین در شهرهای مرزی چه در خاک عراق چه در خاک ایران خسارات زیادی برجای گذاشت شهر مندلی در عراق در استان دیاله نزدیک‌ترین شهر به کانون زلزله بود. روز یکشنبه ۱۶ دی ماه ۱۳۹۷، بار دیگر استان کرمانشاه ایران لرزید. این زلزله به بزرگی ۵٫۹ ریشتر، ساعت ۱۷ و ۱۱ دقیقه عصر در عمق ۱۰ کیلومتری و در فاصله ۲۴ کیلومتری گیلان‌غرب رخ داد.
محل وقوع این زمین‌لرزه ۲۳ کیلومتری گیلان‌غرب، ۳۱ کیلومتری سومار و ۳۸ کیلومتری سرپل‌ذهاب بوده‌است. شدت این زمین‌لرزه به حدی بود که در شهر کرمانشاه نیز به خوبی احساس و باعث شد تا شماری از مردم این شهر به خیابان‌ها بیایند.
پیش از این در آذرماه سال جاری هم زلزله دیگری به بزرگی ۶٫۴ ریشتر استان کرمانشاه را لرزانده بود و در مناطقی از غرب ایران از جمله کردستان و همچنین بیشتر شهرهای استان ایلام و آذربایجان غربی و شرقی هم احساس شده بود.
مدیرکل مدیریت بحران استان کرمانشاه نیز گفته، زلزله ۵٫۹ ریشتری گیلانغرب تا این لحظه تلفات جانی نداشته‌است.
فرماندار گیلانغرب نیز ساعتی پس از این زلزله گفت: «بر اساس گزارش‌های ارسالی خوشبختانه این زلزله واحد تخریبی نداشته و تنها تعدادی از واحدهای مسکونی شهرستان دچار خسارت شده‌اند. ضمن اینکه هیچ‌کدام از واحدهای بازسازی شده پس از زلزله بزرگ‌سال گذشته، در این زلزله آسیب ندیده‌اند.»
گفتنی است نخستین زلزله بزرگ کرمانشاه در سال ۱۳۹۶ در منطقه ای بین ایران - عراق به بزرگی ۷٫۳ ریشتر رخ داد. این زلزله شامگاه یکشنبه ۲۱ آبان ۱۳۹۶ در نزدیکی ازگله، استان کرمانشاه در نزدیکی مرز ایران و عراق در ۳۲ کیلومتری جنوب غربی شهر حلبچه عراق ایران رخ داد. متخصصین می‌گویند، زمین‌لرزه‌های بعدی تماماً پس لرزه‌های زلزله اصلی و سال گذشته در کرمانشاه بوده‌است.
نزدیک به ۲۰ کارگاه خردایش (آسیا کردن) قیر طبیعی در شهرک صنعتی گیلان‌غرب فعالیت می‌کنند که در فاصلهٔ ۸۰۰ متری از شهر گیلانغرب قرار دارد. این واحدها آلایندگی بسیار بالایی دارند و علاوه بر شهر گیلانغرب شرایط خطرناکی را برای کارکنان شهرک صنعتی نیز به وجود آورده‌اند. همچنین تعدادی تالار پذیرایی عروسی و مرکز فنی و حرفه‌ای گیلان‌غرب در نزدیکی این واحدها قرار دارند که تحت تأثیر آلایندگی ناشی از خردایش قیر طبیعی قرار گرفته‌اند.