عملیات بازار باز
عملیات بازار باز خرید و فروشِ اوراق قرضه دولتی در بازار آزاد، برای گسترش یا انقباض میزان پول در سیستم بانکی گفته می‌شود، که توسط بانک‌های مرکزی کشورها انجام می‌شود. خریدها به سیستم بانکی پول تزریق می‌کنند و رشد اقتصادی را افزایش می‌دهند، در حالی که فروش‌ها عکس این را انجام می‌دهند.
عملیات بازار باز از ابزارهای اصلی در سیاست‌های پولی یک کشور است. (نرخ تنزیل و ذخیره لازم نیز ابزارهای دیگر هستند) هدف خزانه‌داری فدرال آمریکا در استفاده از این تکنیک، تنظیم نرخ منابع فدرال است. نرخی که بر اساس آن بانک‌ها از یکدیگر قرض می‌گیرند.
عملیات بازار باز می‌تواند اهداف متفاوتی را دنبال کند. در بسیاری کشورها مهم‌ترین وظیفه بانک مرکزی کنترل نرخ تورم است که این کنترل از طریق عملیات بازار باز صورت می‌گیرد. در کشورهایی که نرخ برابری ارز را کنترل می‌کنند، عملیات بازار باز با هدف کنترل نرخ ارز صورت می‌گیرد.
از آنجا که در حال حاضر بیشتر پول به صورت الکترونیکی وجود دارد و نه به صورت کاغذی، عملیات بازار باز صرفاً با افزایش یا کاهش الکترونیکی (اعتباری یا بدهی) مبلغ پول پایه که یک بانک در حساب ذخیره خود در بانک مرکزی آن را دارد (یعنی ریال یا دلار یا یورو و…) انجام می‌شود؛ بنابراین، این روند به معنای واقعی کلمه نیاز به پول جدید ندارد. با این حال، وقتی فرد تقاضای اسکناس می‌کند، این درخواست اسکناس باعث می‌شود که در ازای کاهش تعادل الکترونیکی، بانک مرکزی نیاز به چاپ ارز را افزایش دهد.
در صورت افزایش تقاضا برای پول پایه، بانک مرکزی در صورت تمایل به حفظ نرخ بهره کوتاه مدت، باید عمل کند. این کار را با افزایش عرضه پول پایه انجام می‌دهد.
بانک مرکزی برای خرید دارایی مالی مانند اوراق قرضه دولتی به بازار باز می‌رود. برای پرداخت این دارایی‌ها، ذخایر بانکی در قالب پول پایه جدید (به عنوان مثال وجه نقد تازه چاپ شده) به بانک فروشنده منتقل می‌شود و به حساب فروشنده اعتبار می‌یابد.
بنابراین، مقدار کل پول پایه در اقتصاد افزایش می‌یابد. برعکس، اگر بانک مرکزی این دارایی‌ها را در بازار باز بفروشد، میزان مبلغ پول پایه ای که توسط بانک خریدار نگهداری می‌شود کاهش می‌یابد و به‌طور مؤثر پول پایه را کاهش می‌دهد.
این روند کار می‌کند زیرا بانک مرکزی این اختیار را دارد که بتواند پول را وارد چرخه یا از آن خارج کند. آنها تنها نقطه با توانایی نامحدود در کل سیستم برای تولید پول هستند. یک سازمان دیگر ممکن است برای یک دوره زمانی بتواند بر بازار باز تأثیر بگذارد، اما بانک مرکزی همیشه قادر خواهد بود با عرضه نامحدود پول بر نفوذ خود غلبه کند.
نکته جانبی: کلیه دولتهای کشورهایی که دارای ارز آزاد شناور هستند و به هیچ کالایی یا ارز دیگری متصل نیستند، ظرفیت مشابهی برای تولید مقدار نامحدود دارایی‌های خالص مالی (اوراق قرضه) دارند، اما این ظرفیت برای دستیابی به سایر اهداف سیاسی مانند بیکاری یا رشد میزان خدمات مختلف عمومی (نظامی، آموزش، بهداشت و غیره) استفاده می‌شود، و نه صرفاً برای نرخ بهره.
نظریه اقتصادی کلاسیک رابطه متمایز بین عرضه پول بانک مرکزی و نرخ سود کوتاه مدت را بیان می‌کند: مانند کالا، تقاضای بیشتر برای پول باعث افزایش نرخ بهره می‌شود. در صورت افزایش تقاضا برای پول پایه، بانک مرکزی در صورت تمایل باید برای حفظ نرخ بهره کوتاه مدت عمل کند. این کار را با افزایش عرضه پول پایه انجام می‌دهد: برای خرید یک دارایی مالی مانند اوراق قرضه دولتی به بازار آزاد می‌رود. برای پرداخت این دارایی‌ها، پول جدید بانک مرکزی در حساب لورو فروشنده ایجاد می‌شود و مبلغ کل پول پایه را در اقتصاد افزایش می‌دهد. برعکس، اگر بانک مرکزی این دارایی‌ها را در بازار آزاد بفروشد، مبلغ پایه کاهش می‌یابد.
از نظر فنی، این روند کار می‌کند زیرا بانک مرکزی این اختیار را دارد که بتواند پول را داخل و خارج کند. این تنها نکته در کل سیستم با توانایی نامحدود در تولید پول است. یک سازمان دیگر ممکن است برای یک دوره زمانی بتواند بر بازار آزاد تأثیر بگذارد، اما بانک مرکزی همیشه قادر خواهد بود با عرضه نامحدود پول بر نفوذ خود غلبه کند.
کشورهایی که ارز آزاد شناور دارند و به هیچ کالایی یا ارز دیگری متصل نیستند، ظرفیت مشابهی برای تولید مقدار نامحدود دارایی خالص مالی (اوراق قرضه) دارند. قابل درک است که دولت‌ها دوست دارند از این ظرفیت برای رسیدن به اهداف سیاسی دیگر مانند هدف قرار دادن نرخ بیکاری یا اندازه نسبی خدمات مختلف عمومی (ارتش، آموزش، بهداشت و غیره) استفاده کنند و بیشتر از هر نرخ ویژه ای نباشند. با این وجود بانک مرکزی با قراردادی مانع از کنار آمدن چنین مطالبات می‌شود، و فقط باید در ازای دارایی‌های واجد شرایط، پول بانک مرکزی را تولید کنددر ایالات متحده، از سال ۲۰۰۶، فدرال رزرو هدف نرخ بهره را برای بازار صندوق‌های فدرال تعیین می‌کند. هنگامی که نرخ واقعی صندوق‌های فدرال از هدف بالاتر باشد، بانک مرکزی فدرال رزرو نیویورک معمولاً میزان عرضه پول را از طریق توافق نامه خرید مجدد افزایش می‌دهد، که در آن بانک فدرال به بانک‌های تجاری وام می‌دهد. هنگامی که نرخ واقعی صندوق‌های فدرال کمتر از هدف باشد، فدرال رزرو معمولاً از طریق بازپرداخت معکوس، که در آن بانک‌ها اوراق بهادار را از بانک فدرال خریداری می‌کنند، عرضه پول را کاهش می‌دهند. فدرال رزرو با هدف کنترل نرخ بهره کوتاه مدت و عرضه پول عملیات باز بازار را انجام می‌دهد. این عملیات در دو دسته قرار می‌گیرد: عملیات پویا در بازار آزاد برای تغییر سطح ذخایر و پایه پولی در نظر گرفته شده‌است و عملیات دفاعی در بازار آزاد برای جبران حرکات در سایر فاکتورهای تأثیرگذار بر ذخایر و پایه پولی از جمله تغییر در خزانه داری در نظر گرفته شده‌است. در ایالات متحده، فدرال رزرو بیشتر از موافقت نامه‌های خرید مجدد برای ایجاد موقت پول یا بازپرداخت معکوس برای از بین بردن موقت پول، که جبران تغییرات موقتی در سطح ذخایر بانکی است، استفاده می‌کند. فدرال رزرو همچنین از طریق سیستم حساب بازار آزاد(SOMA) به همراه مدیر خود بر روی میز معاملات در بانک ذخیره نیویورک ، خرید و فروش کامل اوراق بهادار را انجام می‌دهند. تجارت اوراق بهادار در SOMA تعادل ذخایر بانکی را تغییر می‌دهد و این نیز بر نرخ بهره کوتاه مدت تأثیر می‌گذارد. مدیر SOMA مسئول تجارت است که منجر به نرخ بهره کوتاه مدت در نزدیکی نرخ هدف تعیین شده توسط کمیته بازار باز فدرال ("FOMC") می‌شود، یا با خرید کامل اوراق بهادار پول ایجاد می‌کند. به ندرت باعث می‌شود که با فروش صریح اوراق بهادار پول را از بین ببرد. این معاملات با گروهی در حدود ۲۲ بانک و دلالان اوراق بهادار به نام فروشندگان اصلی انجام می شود.
با تغییر حساب ذخیره بانکی پول ایجاد می‌شود یا از بین می‌رود. فدرال رزرو از دهه ۱۹۲۰ از طریق میز بازار آزاد در بانک مرکزی فدرال نیویورک و به سرپرستی کمیته بازار آزاد فدرال فعالیت‌های بازار آزاداز این طریق انجام داده‌است. عملیات‌های بازار باز همچنین تورم را کنترل می‌کنند زیرا وقتی صورت‌های خزانه به بانک‌های تجاری فروخته می‌شود، باعث کاهش عرضه پول می‌شود.
بانک مرکزی اروپا برای عملکرد خود سازوکارهای مشابهی دارد. این روش‌های خود را به عنوان یک رویکرد چهار لایه با اهداف مختلف توصیف می‌کند: در کنار هدف اصلی خود برای هدایت و هموار سازی نرخ یورو در حالی که مدیریت وضع نقدینگی را در بازار انجام می‌دهد، بانک مرکزی اروپا نیز با هدف عملکرد سیگنال سیاست پولی را انجام می‌دهد. اینها دسته اصلی عملیات بازپرداختی هستند که بسته به نتیجه مطلوب می‌توانند بکار روند:
بانک ملی سوئیس (SNB) در حال حاضر نرخ فرانک سوئیس سه‌ماهه را هدف قرار داده‌است. روش اصلی تأثیر بانک ملی سوِییس بر نرخ LIBOR سه‌ماهه فرانک سوئیس از طریق عملیات بازار آزاد است که مهمترین ابزار سیاست پولی معاملات بازپرداخت است.
عملیات بازار باز هند بسیار تحت تأثیر این واقعیت است که این کشور در حال توسعه است و جریان سرمایه در کشورهای توسعه یافته بسیار متفاوت است؛ بنابراین بانک مرکزی هند(RBI)، باید سیاست‌ها را بکار گیرد و از این طریق از ابزارها استفاده کند. قبل از اصلاحات مالی سال ۱۹۹۱، منبع اصلی بودجه و کنترل RBI بر اعتبار و نرخ بهره، نسبت ذخیره نقدی (CRR) و SLR (نسبت نقدینگی قانونی) بود. اما پس از اصلاحات، استفاده از CRR به عنوان ابزاری مؤثر مورد تأکید قرار گرفت و استفاده از عملیات بازار آزاد افزایش یافت. عملیات بازار باز در تنظیم [نقدینگی بازار] مؤثرتر هستند.
دو نوع عملیات بازار باز مورد استفاده بانک مرکزی هند: