یوکاتان
یوکاتان نام سی‌ویکمین ایالت کشور مکزیک است و در شبه‌جزیره یوکاتان قرار دارد فرهنگ حاکم بر منطقه پیش از کشف قاره آمریکا از سوی سفیدپوستان فرهنگ قوم سرخ‌پوست مایا بود امروزه هم مردم مایاتبار بخش بزرگی از جمعیت منطقه را تشکیل می‌دهند دانشمندان بر این باورند که شهابسنگ سترگی که باعث برافتادن نسل دایناسورها از روی زمین شد در همین ناحیه یوکاتان به سطح زمین برخورد کرده‌است در شمال شبه جزیره یوکاتان واقع شده است این کشور با ایالت‌های کامپچه در جنوب غربی و کوئینتانا رو در جنوب شرقی، با خلیج مکزیک در ساحل شمالی آن همسایه است پیش از ورود اسپانیایی‌ها به شبه‌جزیره یوکاتان، نام این منطقه مایاب بود در زبان یوکاتک مایا، مایاب به «مسطح» ترجمه شده است، و منبع خود کلمه «مایا» است. این منطقه بسیار مهمی برای تمدن مایا بود که در اینجا به اوج توسعه خود رسید، جایی که مایا‌ها شهر‌های چیچن ایتزا، ایزامال، موتول، مایاپان، اکبالام و ایچکاانزیهو (همچنین به نام T'ho) را تاسیس کردند. مریدا پس از فتح یوکاتان توسط اسپانیایی‌ها، شبه‌جزیره یک واحد اداری و سیاسی واحد بود، کاپیتانی ژنرال یوکاتان. پس از استقلال و فروپاشی امپراتوری مکزیک در سال ١٨٢٣، اولین جمهوری یوکاتان اعلام شد که سپس در ٢١ دسامبر ١٨٢٣ به طور داوطلبانه به جمهوری فدرال ایالات متحده مکزیک ملحق شد در ١٦ مارس ١٨٤١، در نتیجه درگیری‌های فرهنگی و سیاسی پیرامون پیمان فدرال، یوکاتان استقلال خود را از مکزیک اعلام کرد تشکیل جمهوری دوم یوکاتان. سرانجام در ١٤ ژوئیه ١٨٤٨، یوکاتان مجبور شد دوباره به مکزیک بپیوندد. در سال ١٨۵٨، در میانه جنگ طبقاتی، ایالت یوکاتان برای اولین‌بار تقسیم شد و کامپچه به عنوان یک ایالت جداگانه (به طور رسمی در سال ١٨٦٣) تاسیس شد. در طول پورفیریاتو، در سال ١٩٠٢، ایالت یوکاتان دوباره تقسیم شد تا قلمرو فدرال تشکیل شود که بعدا به ایالت فعلی کوئینتانا رو تبدیل شد امروزه یوکاتان امن‌ترین ایالت مکزیک است و مریدا در سال ٢٠١١ جایزه شهر صلح را دریافت کرد.
منشا اولین سکونتگاه‌ها از نظر علمی تایید نشده است، اگرچه بر اساس یافته‌های غار‌ها و غار‌های لولتون تولوم، حضور اولین انسان‌ها در این منطقه به اواخر پلیستوسن یا عصر یخبندان (حدود ١٠٠٠٠ تا ١٢٠٠٠ سال) برمی گردد زنان نخل) ‌ولین مایا‌ها در حدود سال ٢۵٠ پس از میلاد، از پتن (امروزه شمال گواتمالا) به شبه‌جزیره نقل مکان کردند تا در شبه‌جزیره جنوب شرقی در باکالار مدرن، کوینتانا رو، ساکن شوند در سال ۵٢۵، چانز(قبیله مایا که قبل از ایتزابود)، به شرق شبه‌جزیره نقل مکان کردند و چیچن ایتزا، ایزامال، موتول، اکبالام، ایچکانزیهو (مریدا امروزی) و شامپوتون را تاسیس کردند. بعد‌ها، توتول شیوئز، تبار تولتک، که از سواحل خلیج مکزیک آمده بودند، در این منطقه مستقر شدند و باعث جابجایی ایتزا و کومز - شاخه‌ای متنوع از ایتزا - شدند و سرانجام، پس از سال‌ها و نبرد‌های فراوان، لیگ مایاپان تشکیل شد. (متشکل از ایتزا ، شیوسو می آید)، که در نهایت در حدود ١١٩٤ تجزیه شد، ، جای خود را به دوره‌ای از هرج‌و‌مرج و تکه‌تکه شدن به حوزه‌های کوچک داد که فاتحان اسپانیایی در قرن ١٦ یافتند.
تا اواسط قرن بیستم بیشتر تماس یوکاتان با جهان خارج از طریق دریا بود. تجارت با ایالات متحده و کوبا، و همچنین اروپا و سایر جزایر کارائیب، مهم‌تر از تجارت با بقیه مکزیک بود. در دهه ١٩۵٠ یوکاتان از طریق راه‌آهن به بقیه مکزیک متصل شد و پس از آن در دهه ١٩٦٠ به بزرگراه متصل شد و به انزوای نسبی منطقه پایان داد. امروزه یوکاتان هنوز فرهنگ منحصربه‌فردی را از بقیه مکزیک نشان می‌دهد، از جمله سبک غذای خود هواپیما‌های جت تجاری در دهه ١٩٦٠ وارد مریدا شدند و فرودگاه‌های بین‌المللی اضافی ابتدا در کوزومل و سپس در جامعه تفریحی برنامه‌ریزی‌شده جدید کانکون در دهه ١٩٨٠ ساخته شدند و گردشگری را به یک نیروی اصلی در اقتصاد شبه‌جزیره یوکاتان تبدیل کردند اولین فرماندار مایا در یوکاتان، فرانسیسکو لونا کان ، در سال ١٩٧٦ انتخاب شدامروزه شبه‌جزیره یوکاتان یک مقصد اصلی گردشگری و همچنین خانه یکی از بزرگ‌ترین جمعیت بومی مکزیک، قوم مایا است.
ایالت یوکاتان در شبه‌جزیره یوکاتان واقع شده است. از جنوب غربی با ایالت‌های کامپچه، از شرق و جنوب شرقی با کوئین تانا رو و از شمال و غرب با خلیج مکزیک همسایه است. به‌طور‌کلی، این ایالت بسیار مسطح با تغییرات توپوگرافی کم‌یا بدون تغییر است، به استثنای تپه‌های Puuc، واقع در بخش جنوبی ایالت. گسترده‌ترین زبان بومی یوکاتان یوکاتک مایا است که به طور بومی توسط تقریبا ٨٠٠٠٠٠ نفر در یوکاتان و کوئینتانا رو و کامپچه مجاور آن به‌ویژه در مناطق روستایی صحبت می‌شود. اسپانیایی که در یوکاتان صحبت می‌شود دارای واژگانی و برخی از واژگان واژگانی از مایا است و بسیاری از واژه‌های منشا مایا را به کار می‌گیرد، مانند پروکس("چربی")، توچ("ناف") و وخار.
قانون اساسی یوکاتان مقرر می‌دارد که دولت یوکاتان، مانند دولت هر ایالت دیگر در مکزیک، از سه قوه مجریه، مقننه و قضائیه تشکیل شده است قدرت اجرایی در اختیار فرماندار یوکاتان است که مستقیما توسط شهروندان با استفاده از رای‌گیری مخفی انتخاب می‌شود و برای یک دوره شش‌ساله بدون امکان انتخاب مجدد انتخاب می‌شود. قدرت قانونگذاری در کنگره یوکاتان است که یک مجلس قانونگذاری تک مجلسی متشکل از ٢۵ نماینده است. قدرت قضایی در دیوان عالی دادگستری یوکاتان و دادگاه‌های منطقه‌ای آن سرمایه‌گذاری می‌شود.
ایالت یوکاتان به ١٠٦ شهرداری تقسیم شده است که هر کدام توسط رئیس شهرداری (شهردار) اداره می‌شود معمولا شهرداری‌ها از نام شهری که به عنوان مقر شهرداری عمل می‌کند نامگذاری می‌شوند به عنوان مثال، مقر شهرداری مریدا شهر مریدا است.
آخرین انتخابات محلی در یوکاتان در 6 ژوئن 2021 برگزار شد. "Senadores por Yucatán LXIV y LXV Legislatura".
"Listado de Diputados por Grupo Parlamentario del Estado de Yucatán". "Reporte: Jueves 3 de Junio del 2010. Cierre del peso mexicano".