مونومر
مونومر یا تکپار (به انگلیسی: Monomer) نوعی مولکول است که واحد اصلی پلیمرها را تشکیل می دهد. مونومرها از طریق فرایندی که به عنوان پلیمریزاسیون شناخته می شود، به سایر مونومرها متصل می شوند و مولکول هایی با زنجیرهای تکراری را تشکیل می دهند. واکنش‌های مختلفی معمولاً از طریق کاتالیزورها منجر به پلیمریزاسیون می‌شوند که در آن دو مولکول مجزا با اشتراک جفت الکترون‌ها به یکدیگر متصل شده و پیوندهای کووالانسی را تشکیل می‌دهند. مونومرها ممکن است منشأ طبیعی یا مصنوعی داشته باشند.ایزوپرن، پروپیلن و وینیل کلرید چند نمونه از مونومرهایی هستند که در علوم و صنایع پلیمری کاربرد دارند. در علوم زیستی نیز مونومرهای طبیعی با پیوند به یکدیگر مولکولهای بزرگتر را می‌سازند مثلا گلوکز مونومر نشاسته،گلیکوژن و سلولز است یا آمینواسید مونومر پروتئین است. تعریف آیوپاک: یک مولکول که می‌تواند تحت پلیمریزاسیون قرار گیرد و به این وسیله واحدهای اساسی را به ساختار اساسی یک درشت مولکول تبدیل می‌کند.
واژه monomer از کلمات یونانی mono به معنی یک و meros به معنی بخش گرفته شده است.
مونومرها را می توان از جهات مختلف طبقه بندی کرد. بسته به نوع پلیمری که تشکیل می شوند ، می توان آنها را به دو گروه گسترده تقسیم کرد. مونومرهایی که در پلیمریزاسیون تراکمی شرکت می کنند، استوکیومتری متفاوتی نسبت به مونومرهایی دارند که در پلیمریزاسیون افزایشی شرکت می کنند.
پلیمریزاسیون تراکمی نوعی پلیمریزاسیون است که در آن مونومرها و یا الیگومرها با یکدیگر واکنش می دهند و واحدهای ساختاری بزرگتری ایجاد می کنند در حالی که مولکول های کوچکتر را به عنوان محصول جانبی مانند آب یا متانول آزاد می کنند. یک نمونه مشهور از واکنش تراکم ، استری شدن اسیدهای کربوکسیلیک با الکل ها است.پلیمرهای خطی از مونومرهای دو عاملی ، یعنی ترکیباتی با دو گروه انتهایی واکنش پذیر تولید می شوند. پلیمرهای تراکمی متداول شامل پلی آمیدها و پروتئین ها هستند.
در پلیمریزاسیون افزایشی مونومرها بدون از دست دادن مولکول، به یکدیگر متصل می‌شوند؛ بنابراین پلیمر تولید شده با این واکنش دارای واحدهای تکرار شونده‌ای همانند مونومر اولیه هستند. از جمله پلیمر های افزایشی می توان به پلی اتیلن، پلی وینیل کلرید، پلی تترافلوئورواتیلن (تفلون) و... اشاره کرد. به عنوان مثال واکنش پلیمریزاسیون افزایشی پلی اتیلن به صورت زیر است: همانطور که ملاحظه می شود در طی انجام واکنش هیچ مولکولی کم نشده است. اتیلن در صنایع پتروشیمی با روش کراکینگ با بخار آب تولید می‌شود. در این فرایند هیدروکربن‌های گازی و محلول‌های سبک هیدروکربن حاصل از نفت به مدت بسیار کوتاه در دمای ۹۵۰–۷۵۰ درجه سانتی‌گراد حرارت داده می‌شوند. عموماً در این واکنش هیدروکربن‌های بزرگ به هیدروکربن‌های کوچک شکسته شده، هیدروکربن‌های اشباع با ازدست‌دادن هیدروژن به هیدروکربن‌های غیر اشباع تبدیل می‌شوند. محصول این واکنش مخلوطی از انواع هیدروکربن‌هاست که اتیلن عمده‌ترین آن است. مخلوط را به‌وسیله متراکم‌سازی و تقطیر جز به جز جداسازی می‌کنند. روش‌های دیگر، هیدروژن‌دارکردن استیلن با استفاده از کاتالیزور و آبگیری از اتانول است. مونومر های اتیلن با اتصال به یکدیگر به صورت های مختلف پلی اتیلن را ایجاد می کنند که بسته به شیوه اتصال آنها به یکدیگر پلی اتیلن با ویژگی های متفاوت ایجاد می کنند. به طور مثال پلی اتیلن با چگالی بالا (HDPE) حاصل اتصال مونومرهای اتیلن به صورت زنجیره ای و پلی اتیلن با چگالی کم (LDPE) حاصل اتصال مونومر های اتیلن به صورت شاخه ای می باشد. در طی ایجاد پلی اتیلن مونومر های اتیلن به حالت اشباع (سیر شده) می رسند.
مونومر وینیل کلرید به عنوان خوراک راکتورهای پلیمریزاسیون استفاده می شود که در نهایت به پلیمر پلی وینیل کلرید (PVC) تبدیل می شود و در تولید مبلمان، لوازم خانگی و قطعات داخلی خودرو استفاده می شود. وینیل کلرید یک گاز غیر اشباع (سیر نشده) است که با تشکیل پلی وینیل کلرید اشباع می شود.استایرن در تولید مونومر پلی استایرن به کار می‌رود که از آن ظروف یکبار مصرف، عایق برودتی در یخچال ها و سردخانه ها، لوازم ورزشی و ... ساخته می شود.