خانه کتاب و ادبیات ایران
خانه کتاب و ادبیات ایران با نام پیشین خانه کتاب ایران نهادی فعال در حوزه کتاب و ادبیات است که زیر نظر هیئت امنای منتصب وزارت ارشاد فعالیت می‌کند این مؤسسه فعالیت‌های متنوعی را در دو حوزه اطلاع‌رسانی و جشنواره‌های فرهنگی عهده‌دار است.
این مؤسسه فعالیت خود را از سال ۱۳۷۲ با هدف اعتلای فرهنگ کشور در حوزه کتاب و کتابخوانی، گسترش بانک‌های اطلاعاتی حوزه نشر، شبکه‌های اطلاع‌رسانی الکترونیکی و اینترنتی، توسعه مباحث نو در نشر کتاب و بهبود وضع اهالی نشر و پدیدآورندگان، با چاپ دو نشریه «تازه‌های کتاب» و «کتاب هفته» در حوزه‌های خاص آغاز کرده است. پایگاه اینترنتی این مؤسسه به منظور در دسترس قرار دادن اطلاعات کتاب‌ها، در سال ۱۳۷۷ تأسیس شده‌است.
خانه کتاب به منظور توسعه کتاب و کتابخوانی، جشنواره‌های فرهنگی مختلفی نیز در زمینهٔ کتاب برگزار می‌کرد، از جمله کتاب سال جمهوری اسلامی ایران، کتاب فصل جمهوری اسلامی ایران، جایزه ادبی پروین اعتصامی، جایزه ادبی جلال آل احمد، جشنواره نقد کتاب و جایزه ادبی گام اول. هم‌اکنون تنها جشنواره کتاب سال و نقد کتاب برگزار می‌شود. جوایز ادبی به بنیاد شعر و ادبیات داستانی منتقل شده‌است. خبرگزاری کتاب ایران، اولین و تنها خبرگزاری تخصصی کتاب است که فعالیت خود را به‌طور رسمی از ۲۴ آبان ماه ۱۳۸۵ آغاز کرده‌است. این خبرگزاری، زیر نظر خانه کتاب فعالیت می‌کند. اگرچه براساس اساسنامه خانه کتاب، این موسسه یک نهاد غیردولتی و غیرانتفاعی است اما زیرمجموعه معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به‌شمار می‌آید و مدیرعامل آن مستقیما از سوی معاون فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی تعیین می‌شود.
همگام با گسترش نشر کتاب و استفاده روز افزون از رایانه و سیستم‌های داده‌پردازی در فعالیت‌های نشر و اطلاع رسانی، ضرورت وجود شابک در ایران نیز بیش از پیش احساس شد و در نتیجه معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان متولی کار نشر اقدام به اخذ نمایندگی از مؤسسه جهانی شابک کرد و این امر را به مؤسسه خانه کتاب ایران واگذار کرد. در سال ۱۳۷۲، ایران به عضویت این مؤسسه درآمد و شماره گروهی جمهوری اسلامی ایران در نظام شماره گذاری بین‌المللی کتاب عدد ۹۶۴ تعیین شد. نجفعلی میرزایی مدیر عامل وقت خانه کتاب ایران در تیر ماه سال ۹۳ اعلام کرد شابک از حالت رایگان خارج خواهد شد که این مطلب مورد اعتراض اتحادیه ناشران واقع شد.
مشخصات کتاب‌شناختی تمام کتاب‌هایی که در کشور منتشر می‌شود، به انضمام معرفی کوتاه، تصویر روی جلد و نیز تصویر صفحات نخستین هر کتاب (تا قبل از متن اصلی)، دو روز پس از اخذ مجوز وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در این پایگاه ثبت می‌گردد. اطلاعات و راه‌های دسترسی به ناشران فعال کشور نیز در همین پایگاه قابل دستیابی است. علاوه بر اطلاعات کتاب‌ها و ناشران، مجموعه‌ای از بانک‌های اطلاعاتی حوزه کتاب نیز در این مؤسسه تولید می‌شود که از طریق این پایگاه قابل دستیابی است. این بانک‌ها عبارتند از: «بانک نسخه‌های خطی ایران و برخی کتابخانه‌های جهان»، «کتابفروشی‌ها»، «چاپخانه‌ها»، «اهل قلم»، «کاغذفروشی‌ها»، «لیتوگرافی‌ها»، «صحافی‌ها»، «مراکز پخش کتاب»، «تصویرگران»، «طراحان گرافیست»، «ناشران الکترونیک»، «نمایندگان ناشران خارجی».
ساختار سازمانی مؤسسه خانه کتاب ایران با افتتاح چند مرکز جدید توسط نجفعلی میرزایی از قبیل مرکز ویرایش ایران، مرکز نقد ایران، مرکز ترجمه ایران و مرکز کتاب‌پژوهی ایران نسبت به سال‌های قبل تغییرات ملموسی داشته که بر اساس نشریه داخلی این مؤسسه به صورت زیر ساختاربندی شده است.
این معاونت پیش‌تر با نام معاونت فرهنگی و با سه مدیریت نشریات و خبرگزاری، کتاب و اهل قلم و جشنواره‌های فرهنگی فعالیت می‌کرد اما از بهار سال ۱۳۹۳ با تغییرات راهبردی در ساختار فعالیت‌ها عنوان حاضر را به خود گرفت.
در مهرماه ۱۳۹۷ نیکنام حسینی پور، مدیرعامل خانه کتاب طی حکمی سیدسعید میرمحمدصادق را به عنوان معاون فرهنگی این نهاد منصوب کرد. مهمترین فعالیت‌های آموزشی، پژوهشی و فرهنگی پیش‌بینی شده برای این معاونت عبارت است از: مدیریت جشنواره‌ها و جوایز کتاب (شامل جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران و جشنواره نقد کتاب) مدیریت نشریه‌های نقد کتاب و اطلاع‌رسانی (شامل پانزده فصلنامه نقد کتاب که جایگزین نه نشریه کتاب ماه شده‌اندو کتابشناسی ماه) مدیریت‌های پژوهش، آموزش، کتاب، ترویج کتابخوانی و سیر مطالعاتی، انتشارات و توسعه نقد کتاب؛ مراکز تابعه (شامل مرکز نقد ایران، مرکز ویرایش ایران، مرکز ترجمه ایران، مرکز کتاب‌پژوهی ایران، مرکز مشاوره حقوقی اهل قلم) و سرای اهل قلم.