خودپرداز
خودپَرداز (Automated Teller Machine :ATM) که گاه عابر بانک هم نامیده شده دستگاهی الکترونیکی است که به مشتریان بانک این امکان را می‌دهد تا در هر زمان دلخواه به‌وسیلهٔ قراردادن کارت عابربانک خاصی در دستگاه و وارد کردن یک گذرواژه از حساب خود پول دریافت کرده یا موجودی حساب بانکی خود را بگیرند بدون اینکه نیاز به شمارشگر انسانی باشد. بسیاری از خودپردازها نیز به امکان واریز پول یا چک، جابجایی پول میان حساب‌های بانکی و حتی خرید تمبر را برای مشتریان فراهم می‌کنند.
نخستین دستگاه خودپرداز خاورمیانه، در ایران بوسیله بانک بیمه بازرگانان و در تهران قرار گرفت. امروزه اغلب دستگاه‌های خود پرداز ایرانی به شبکه شتاب متصل هستند. شبکه شتاب امکان برداشت و مشاهده موجودی را برای دارندگان کارتهای بانکهای عضو این شبکه از همه خودپردازها فراهم می‌آورد. در ایران می‌توان از طریق دستگاه‌های خودپرداز اقدام به پرداخت قبض‌های خدمات عمومی نظیر آب، برق و تلفن نمود.
نخستین دستگاه خودپرداز را ۲۷ ژوئن ۱۹۶۷ یک شعبه بانک بارکلیز در محله انفیلد در شمال لندن افتتاح کرد. این اختراع جان شپرد-بارون بود و در آن زمان حداکثر ده پوند به متقاضیان پرداخت می‌کرد. شعبه انفیلد بانک بارکلیز همچنان فعال است و در ۲۷ ژوئن ۲۰۱۷ به مناسبت پنجاهمین سالگرد خودپرداز یکی از دستگاه‌هایش را به رنگ طلایی درآورد.
دستگاه‌های خود پرداز را می‌توان در هر مکانی قرار داد، اما اغلب در نزدیکی یا درون بانک‌ها، مراکز خرید / مراکز خرید، فرودگاه‌ها، ایستگاه‌های مترو، ایستگاه‌های مترو، پمپ‌بنزین‌ها، و دیگر مکان‌ها قرار دارند. دستگاه‌های خود پرداز نیز در کشتی‌های تفریحی یافت می‌شوند که در آن ملوانان می‌توانند حقوق خود را افزایش دهند.
دستگاه‌های خود پرداز ممکن است در محل کار باشند. دستگاه‌های خودپرداز در محوطه معمولاً پیشرفته‌ترین و multi هستند که قابلیت‌های شعبه بانک را تکمیل می‌کنند و بنابراین گران‌تر هستند. دستگاه‌های خارج از ساختمان توسط موسسات مالی و سازمان‌های فروش مستقل (ISOs)مستقر شده‌اند که نیاز ساده‌ای برای پول نقد وجود دارد، بنابراین آن‌ها به‌طور کلی دستگاه‌های تک کاره ارزان‌تر هستند.
در آمریکا، کانادا و برخی از کشورهای حوزه خلیج‌فارس، (استناد به نیاز) بانک‌ها ممکن است با استفاده از یک خودرو به دستگاه‌های خود پرداز دسترسی داشته باشند.
در سال‌های اخیر، کشورهایی مانند هند و برخی از کشورها در آفریقا در حال نصب دستگاه‌های خود پرداز در مناطق روستایی هستند که انرژی خورشیدی دارند. [۵۵]
مرتفع‌ترین خودپرداز در گردنه خنجراب در پاکستان واقع شده‌است. این دستگاه خود پرداز در ارتفاع ۴۶۹۳ متری توسط بانک ملی پاکستان نصب شده‌است و برای کار در دماهای پایین‌تر از ۴۰ درجه سانتیگراد طراحی شده‌است.
دستگاه خودپرداز معمولاً از دستگاه‌های زیر تشکیل شده‌است:
CPU (برای کنترل رابط کاربری و دستگاه‌های معامله)
خواننده کارت مغناطیسی cart reader یا تراشه (برای شناسایی مشتری)
یک پین پد برای پذیرش و رمزگذاری شماره شناسایی شخصی EPP4 (مشابه در طرح با صدای لمس یا صفحه کلید ماشین حساب)، به عنوان بخشی از یک محفظه ایمن ساخته شده
رمزنگاری ایمن، به‌طور کلی در یک محفظه امن نمایش (استفاده شده توسط مشتری برای انجام معامله)
دکمه‌های کلیدی عملکرد (معمولاً نزدیک صفحه نمایش) یا صفحه لمسی (برای انتخاب جنبه‌های مختلف معامله استفاده می‌شود)
چاپگر ضبط (برای تهیه سابقه معامله به مشتری)
Vault (برای ذخیره قطعات ماشین آلات که نیاز به دسترسی محدود دارند)
Housing (برای زیبایی‌شناسی و پیوستن به علائم)
سنسورها و شاخص‌ها
با توجه به تقاضای محاسبات سنگین و کاهش قیمت معماریهای رایانه ای شخصی، دستگاه‌های خودپرداز با استفاده از میکروکنترلرها یا مدارهای مجتمع ویژه برنامه از معماری سخت‌افزار سفارشی فاصله گرفته و معماری سخت‌افزاری رایانه شخصی مانند اتصالات USB را برای وسایل جانبی اتخاذ کرده‌اند. از ارتباطات اترنت و IP و از سامانه عامل‌های رایانه شخصی استفاده می‌کنند.
صاحبان مشاغل غالباً دستگاه‌های خودپرداز را از ارائه دهندگان خدمات اجاره می‌دهند. با این حال، بر اساس شاخص اقتصاد، قیمت تجهیزات تا حدی کاهش یافته‌است.
با انتقال به سخت‌افزار رایانه شخصی، می‌توان از سامانه عاملهای استاندارد تجاری و محیط‌های برنامه‌نویسی در داخل دستگاه‌های خودپرداز استفاده کرد. پلتفرم‌های معمول که قبلاً در توسعه ATM مورد استفاده قرار می‌گرفتند شامل RMX یا OS / 2 است.
دستگاه خودپرداز Wincor Nixdorf که ویندوز ۲۰۰۰ را اجرا می‌کند
امروزه اکثریت قریب به اتفاق دستگاه‌های خودپرداز در سراسر جهان از یک سامانه عامل مایکروسافت ویندوز استفاده می‌کنند، در وهله اول Windows XP Professional یا Windows XP Embedded.
شمار کمی از خودپردازها هنوز هم می‌توانند نسخه‌های قدیمی تر سامانه عامل ویندوز مانند Windows NT , Windows CE یا Windows 2000 را اجرا کنند.
سامانه عامل لینوکس همچنین در بازار ATM مورد استقبال واقع می‌شود. نمونه ای از آن Banrisul، بزرگترین بانک در جنوب برزیل است که سامانه‌های عامل MS-DOS را در دستگاه‌های خودپرداز خود با لینوکس جایگزین کرده‌است. Banco do Brasil همچنین در حال انتقال دستگاه‌های خودپرداز به لینوکس است. مهندسی Vortex مبتنی بر هند در حال تولید دستگاه‌های خودپرداز است که تنها با لینوکس کار می‌کنند.
پروتکل‌های معامله لایه‌های رایج مانند Diebold 91x (911 یا ۹۱۲) و NCR NDC یا NDC + تقلید نسل‌های قدیمی سخت‌افزار را روی سامانه عامل‌های جدیدتر با پسوندهای افزایشی ساخته شده به مرور زمان برای پرداختن به قابلیت‌های جدید فراهم می‌کند، اگرچه شرکت‌هایی مانند NCR به‌طور مداوم این پروتکل‌ها را صادر می‌کنند.
نسخه‌های جدیدتر بیشتر تولیدکنندگان عمده دستگاه‌های خودپرداز بسته‌های نرم‌افزاری را ارائه می‌دهند که این پروتکل‌ها را پیاده‌سازی می‌کند.
پروتکل‌های جدیدتر مانند IFX هنوز مورد استقبال گسترده پردازنده‌های معاملات قرار نگرفته‌اند.
با حرکت به یک پایگاه نرم‌افزاری استاندارد تر، موسسات مالی به‌طور فزاینده ای به توانایی انتخاب و برنامه‌های کاربردی که تجهیزات آنها را هدایت می‌کنند علاقه‌مند شده‌اند. WOSA / XFS، که اکنون با عنوان CEN XFS (یا به سادگی XFS) شناخته می‌شود، یک API مشترک برای دسترسی و دستکاری دستگاه‌های مختلف خودپرداز فراهم می‌کند. J / XFS یک اجرای جاوا از CEN XFS API است.
در حالی که مزایای درک شده XFS شبیه مانترای جاوا «نوشتن یک بار، هر جا اجرا شود»، اغلب فروشندگان سخت‌افزار ATM تفسیرهای متفاوتی از استاندارد XFS دارند.
نتیجه این تفاوت‌ها در تفسیر بدان معنی است که برنامه‌های دستگاه‌های خودپرداز معمولاً از واسطه استفاده می‌کنند تا حتی تفاوت‌های موجود بین سامانه عامل‌های مختلف را نیز از بین ببرد.
با شروع سامانه عامل‌های ویندوز و XFS در دستگاه‌های خودپرداز، برنامه‌های نرم‌افزاری این قابلیت را دارند که باهوش تر شوند. این نوع جدیدی از برنامه‌های ATM را ایجاد می‌کند که معمولاً به عنوان برنامه‌های قابل برنامه‌ریزی گفته می‌شوند. این نوع برنامه‌ها می‌توانند میزبان کاملاً جدیدی از برنامه‌ها را انجام دهند که در آن ترمینال ATM می‌تواند بیش از ارتباط برقرار کردن با سوئیچ ATM انجام دهد. اکنون اجازه اتصال به سایر سرورهای محتوا و سامانه‌های بانکی ویدیویی را دارد.
نرم‌افزار قابل توجه ATM که بر روی سامانه عامل‌های XFS کار می‌کند شامل Triton PRISM , Diebold Agilis EmPower , NCR APTRA Edge , Absolute Systems AbsoluteINTERACT، پلتفرم نرم‌افزاری Kal Kaliteite KAL , Phoenix Interactive VISTAatm , Wincor Nixdorf ProTopas, Euronet EFTS و Intertech inter-AT
با جابجایی دستگاه‌های خودپرداز به محیط‌های محاسباتی استاندارد صنعت، نگرانی در مورد یکپارچگی پشته نرم‌افزار دستگاه خودپرداز افزایش یافته‌است.
قبل از اینکه یک دستگاه خودپرداز در یک مکان عمومی قرار بگیرد، معمولاً با پول تست و سامانه‌های رایانه ای با پشتی که اجازه انجام معاملات را می‌دهد، آزمایش گسترده‌ای انجام داده‌است. مشتریان بانکی همچنین انتظار دارند که اعتبار بالایی در دستگاه‌های خودپرداز خود داشته باشند، که انگیزه ای را برای ارائه دهندگان دستگاه‌های خودپرداز برای به حداقل رساندن خرابی دستگاه و شبکه فراهم می‌کند. عواقب مالی ناشی از کار نادرست دستگاه نیز درجه‌های بالایی از انگیزه برای به حداقل رساندن نقص را فراهم می‌کند.
دستگاه‌های خودپرداز و شبکه‌های الکترونیکی مالی پشتیبانی، به‌طور کلی بسیار قابل اعتماد هستند، که معیارهای صنعت به‌طور معمول ۹۸٫۲۵٪ مشتری را برای دستگاه‌های خودپرداز و در دسترس بودن تا ۹۹٫۹۹۹٪ برای سامانه‌های میزبان که شبکه‌های خودپرداز را مدیریت می‌کنند، تولید می‌کنند. اگر شبکه‌های دستگاه‌های خودپرداز از خدمات خارج شوند، ممکن است مشتریان تا زمان شروع ساعات بعدی بانک خود، قادر به انجام معاملات نباشند.
به گزارش بانک مرکزی ایران تا پایان مهر ۱۳۹۹، بیش از ۵۹ هزار دستگاه خودپرداز در ایران نصب شده‌است. بیشترین شمار خودپرداز نصب شده مربوط به بانک ملی ایران با بیش از ۸ هزار دستگاه می‌باشد. حدود ۳۴۶ میلیون کارت عابربانک نیز صادر شده‌است. به‌طور متوسط هر فرد ایرانی بیش از ۴ کارت عابربانک دارد و به ازای هر ۱۳۹۰ نفر یک دستگاه عابربانک در کشور وجود دارد.خودپرداز ماژولهای دیگری نیز ممکن است داشته باشد که در ایران معمولاً از آنها استفاده نمی‌شود. به عنوان مثال Depository برای دریافت پاکت، Coin Acceptor/Dispenser برای دریافت/پرداخت سکه و ماژولهای امنیتی برای رمز نگاری پیامها.
برای خودپرداز در زبانهای گوناگون واژه‌های گوناگونی بکار می‌رود که برخی از آنها در زیر می‌آید:
انگلیسی آمریکا: (Automated Teller Machine (ATM (معنی: بانکدار خودکار)
در شرق آمریکا: MAC machine یا (MAC (Money Access Center (معنی: مرکز دسترسی به پول)
انگلیسی کانادا: (Automated Banking Machine (ABM (معنی: دستگاه خودکار بانکی)
در برخی زبانهای اروپایی Bancomat یا Bankomat (دستگاه خودکار بانک)
در اسپانیایی Cajero Automático (دستگاه خودکار نقد کردن)
در انگلستان Cashpoint و Cashmachine (نقدگاه) انگلیسی‌ها در زبان عامیانه به دستگاه خودپرداز «سوراخ در دیوار» می‌گویند.
، آلمانی Geldautomat (معنی: دستگاه خودکارِ پول)
در نروژ Minibank (معنی: بانک کوچک)
در هلند Pin Automaat (معنی: دستگاه خودکار پول کشیدن)
در سوئیس Postomat (معنی: دستگاه خودکار بانکی به نام سوئیس پست).