اشتوگ ۳
اشتورم‌گشوتس ۳ () معروف به اشتوگ ۳ یک توپ تهاجمی ساخت آلمان بود که در طول جنگ جهانی دوم به عنوان بیشترین خودرو زره‌پوش رزمی تمام شنی و دومین خودرو زره‌پوش رزمی از همه گونه‌ها پس از نیمه شنی اس‌دی.کی‌اف‌زد ۲۵۱ تولید گردید. این رزه‌پوش بر پایه شاسی تانک پنزر ۳، با جایگزینی یک اتاقک زرهی ثابت همراه یک توپ قدرتمندتر به جای برجک طراحی شده بود. اشتوگ ۳ در ابتدا به عنوان یک توپ تهاجمی متحرک جهت تأمین آتش پشتیبانی مستقیم برای پیاده‌نظام ساخته شد اما بعدها با دریافت بهبود مستمر به عنوان زره‌پوش ضدتانک مورد استفاده قرار گرفت.
طراحی "اشتورم‌گشوتس" ریشه در تجربیات نظامی آلمانی‌ها در جنگ جهانی اول، هنگامی که در عملیات‌های تهاجمی در جبهه غربی، نیروی پیاده از ابزار پشتیبانی مؤثر در مقابل استحکامات دشمن برخوردار نبود، داشت. توپخانه‌های آن زمان با وزن سنگین از تحرک لازم جهت همراهی پیاده‌نظام پیشرونده، برای منهدم کردن سنگرهای دشمن برخوردار نبودند. اریش فن مانشتاین، ژنرال آلمانی را بنیانگذار توپخانه تهاجمی (Sturmartillerie) دانسته‌اند. فن مانشتاین نخستین بار پیشنهاد بهره‌گیری از این ادوات در نقش تأمین آتش پشتیبانی مستقیم برای لشکرهای پیاده‌نظام، را در سال ۱۹۳۵ میلادی با ژنرال لودویگ بک، فرمانده وقت ستاد عالی فرماندهی نیروی زمینی آلمان در میان گذاشت.
پانزدهم ماه ژوئن سال ۱۹۳۶ دایملر آگ سفارشی منبی بر طراحی یک خودروی زرهی پشتیبانی پیاده‌نظام با قابلیت نصب یک توپ ۷۵ میلی‌متری دریافت کرد. اتاقک ثابت و یکپارچه توپ می‌بایستی می‌توانست حداقل تا ۲۵ درجه و حداکثر تا ۳۰ درجه به اطراف بچرخد و برای بالای سر خدمه محافظت تأمین کند. مقرر شد توپ این زره‌پوش به اندازه ای قابل بالا آوردن باشد که در حالت آتش غیر مستقیم بتواند دست کم تا فاصله ۶ کیلومتری را مورد اصابت قرار دهد. ارتفاع خودرو نیز نباید از قد یک سرباز متوسط فراتر می‌رفت. همچنین زره پیشین میباست تاب آوری لازم مقابل گلوله‌های ضد زره ۲۰ میلی‌متری و مابقی سطح بدنه در مقابل آتش تسلیحات سبک را دارا می‌بودند. ستاد کل فرماندهی نیروی زمینی هدف از طراحی این زره‌پوش را منهدم کردن جایگاه تیربارهای دشمن در برد عملیاتی پیاده‌نظام و در فاصله حداکثر ۴ کیلومتری تعیین نمود.
شرکت کروپ نیز موظف به طراحی تسلیحات مورد نیاز در زره‌پوش جدید گشت. این شرکت ملزم شد در ابتدا چهار نمونه چوبی از توپ مورد نظر را برای پیش‌نمونه‌ها آماده کند.
در ابتدا اسم رمز Pak(Sfl.) و سپس Pz.Sfl.III (S.Pack) بر این پروژه نهاده شد.
دایملر آگ بنابر خواسته نیروی زمینی مبنی بر به‌کارگیری یکی از شاسی‌های موجود از شاسی و شنی تانک متوسط پنزر ۳ خود به عنوان پایه این خودرو استفاده کرد. تولید نخستین پیش‌نمونه‌ها به کارخانه آلکت سپرده شد که تا سال ۱۹۳۷ پنج پیش‌نمونه بر پایه شاسی پنزر ۳ مدل بی تولید نمود. این پیش‌نمونه‌ها دارای نمونه چوبی توپ ۷۵ میلی‌متری کوتاه StuK 37 L/24 ساخت شرکت کروپ بودند. در این پیش‌نمونه‌ها سقف وجود نداشت و به شکل روباز ساخته شده بودند. البته در مدل‌های بعدی از سال ۱۹۳۹ با توجه به الزامات تاکتیکی و برای جلوگیری از ورود ترکش یا گلوله‌های کمانه کرده به داخل زره‌پوش، از صفحه نازکی به عنوان سقف استفاده شد که تنها می‌توانست جلوی ترکش‌های ۸۱ میلی‌متری خمپاره را بگیرد.
درحالیکه اشتوگ نوعی توپ خودکششی تلقی می‌شد، مشخص نبود در کدام بخش از نیروی زمینی به کار برده خواهد شد. نه قوای زرهی و نه واحدهای پیاده هیچ‌کدام از آرایش‌های لازم جهت به‌کارگیری اشتوگ برخوردار نبودند. نهایتاً تصمیم بر آن شد که از این خودروی جدید در بخش توپخانه استفاده شود. زره‌پوش‌های اشتوگ با اصول رزم خاص خود در غالب گردان سازمان یافتند. پشتیبانی پیاده‌نظام با آتش مستقیم وظیفه اصلی این زره‌پوش‌ها تلقی می‌شد.
با توجه به این که اشتوگ جهت ایفای نقش رزمی پشتیبانی نزدیک از پیاده‌نظام طراحی شده بود، در مدل‌های اولیه از توپ کوتاه StuK 37 L/24 با گلوله‌های کم سرعت استفاده گشت که آن را بسیار به نخستین مدل‌های تانک پنزر ۴ مشابه ساخته بود. این گلوله‌های کم سرعت به شکل سبک با فولاد نازک و مقادیر زیادی مواد منفجره ساخته شده بودند تا اهداف نرم و استحکامات را منهدم کنند. امکان شلیک انواع دیگر گلوله شامل گلوله‌های دودزا و گلوله‌های ضد زره نیز برای این توپ وجود داشت. به هر حال گلوله‌های استاندارد انفجاری نمی‌توانستند به خوبی در زره اهداف نفوذ کنند. هنگامی که نیروهای آلمانی با تانک‌های کی‌وی-۱ و تی-۳۴ ارتش سرخ برخورد کردند، اشتوگ در ابتدا با توپ پر سرعت StuK 40 L/43 مسلح شده بود که از پاییز سال ۱۹۴۲ به توپ بلندتر StuK 40 L/48 تغییر یافت. این توپ‌های پر سرعت مشابه توپ‌هایی بودند که به قصد شکار تانک‌ها دشمن بر روی تانک‌های پنزر ۴ نصب شده بودند. گلوله‌های پر سرعت سنگین این توپ مقدار بسیار کمتری مواد منفجره حمل می‌کردند؛ به همین جهت اثر انفجاری کمتری بر نیروهای پیاده و استحکامات داشتند.
از ۲۸ ماه مارس سال ۱۹۴۰ برای نخستین با از عنوان اشتورم‌گشوتس به معنای توپ تهاجمی برای این زره‌پوش استفاده شد. البته نامی که دفتر تسلیحات نیروی زمینی بر روی شماره سریال تولیدات حک می‌کرد Gepanzerte Selbfahrlafette für Sturmegschütz 7,5 cm Kanone (Sd.Kfz.142) یا به صورت مخفف gp.Sfl.f.Stu.G. 7.5 cm K بود.
با توجه به محدودیت در چرخش افقی توپ، کل زره‌پوش می‌بایست در موقعیت‌های مختلف مخصوصاً هدف قرار دادن اهداف متحرک در فاصله نزدیک، مکرراً به اطراف می‌چرخید.
از ماه دسامبر سال ۱۹۴۲ با اضافه شدن یک زره مربع شکل امکان نصب یک مسلسل ام‌گه ۳۴ بر فراز بدنه اشتوگ ۳ مدل جی (Ausf. G) با کنترل بارگذار برای مقابله با پیاده‌نظام دشمن فراهم آمد. این تابستان سال ۱۹۴۴ این زره با یک جایگاه گردان مسلسل جایگزین شد تا بارگذار بدون خارج شدن از زره‌پوش از راه دور به کمک یک پریسکوپ آن را کنترل کند.
زره‌پوش اشتوگ ۳ می‌توانست حداکثر از کانال‌هایی به عرض ۲٫۵ متر، رودخانه‌هایی به عمق ۸۰ سانتی‌متر و موانعی به ارتفاع ۶۰ سانتی‌متر گذر نماید و در سطوحی با زوایه ۳۰ درجه پیش برود.
در مجموع، تولید زره‌پوش‌های اشتورم‌گشوتس ارزان‌تر و سریع تر از سایر تانک‌های آلمانی هم دوره خود صورت می‌گرفت. این امر به دلیل حذف برجک بود که کار تولید را بسیار ساده‌تر می‌کرد و امکان نصب توپ بزرگ‌تری بر روی شاسی را فراهم می‌آورد. تا پایان جنگ بیش از ۱۰ هزار دستگاه از اشتوگ ۳ تولید گشت.
زره‌پوش‌های اشتوگ ۳ در میدان‌ها نبرد بسیار مؤثر حاضر شدند و در تمامی جبهه‌ها از روسیه و شمال آفریقا تا جبهه غربی و ایتالیا به عنوان توپ تهاجمی و زره‌پوش ضدتانک خدمت کردند. این زره‌پوش‌ها با حضور در کنار قوای پیاده بر روی آن‌ها نیز تأثر گذار بودند. به جهت ارتفاع کوتاه، استتار و پنهان کردن اشتوگ ۳ عملی راحت و هدف قرار دادن آن کاری دشوار بود. البته زره نازک سقف، اطراف و بخش پشتی بدنه، نقصان دایره دید (بخصوص در برابر مین‌ها و موانع)، قوس بالای شلیک و فقدان تسلیحات دفاع نزدیک (در نمونه‌های اولیه) این زره‌پوش را به حضور نیروهای پیاده در اطراف آن وابسته و در نبود آن‌ها آسیب‌پذیر می‌کرد.
این زره‌پوش‌ها با توجه به نداشتن برجک چرخان و استفاده از زره نازک تأثیر بیشتری در حالات تدافعی نسبت به نقش تهاجمی داشتند. به همین جهت مقرر گشت تنها در حالت تدافعی و پس از از بین رفتن ادوات ضد تانک دشمن، در نقش ضد تانک به کار گرفته شوند و هنگام عملیات‌های تهاجمی تنها پس از شکسته شدن خط دفاعی دشمن در خطوط بعدی و با همراهی پیاده‌نظام و سایر توپ‌های خودکششی پیشروی نمایند و هیچگاه نقش سرنیزه زرهی را نداشته باشند. در چنین عملیات‌هایی هدف اول اشتوگ ۳ جایگاه تسلیحات ضد تانک دشمن و پس از آن سایر استحکامات تلقی می‌شد. در صورت وجود مهمات کافی، اشتوگ ۳ می‌توانست حتی نقش توپخانه لشکر را نیز ایفا کند.
تجارب میدانی استفاده از اشتوگ ۳ در رزم در مناطق شهری و جنگلی و عملیات‌های شبانه را نامناسب نشان می‌داد. حضور زرمی در مناطق شهری یا جنگلی تنها به مواقع وجود پشتیبانی نزذیک و قوی پیاده‌نظام محدود شده بود. جایگیری، استتار و تأمین حوزه دید مناسب، غافلگیر کردن دشمن، شلیک بدون اخطار قبلی و پیشبینی مسیری شفاف، امن و بدون مانع جهت عقب‌نشینی یا سوخت‌گیری و تسلیح مجدد از مهمترین و ضروری‌ترین اصول عملیاتی توصیه شده در رابطه با اشتوگ ۳ بود. استفاده از گلوله‌های دودزا (۱۰ تا ۲۵ درصد مهمات ذخیره شده درون زره‌پوش) هنگام عقب‌نشینی یا قرار گرفتن در محاصره برای مسدود کردن دید دشمن نیز مورد اشاره بود. همکاری نزدیک زره‌پوش اشتوگ ۳ با واحدهای مهندسی جهت فراهم آوردن مسیری مناسب باعث به حداکثر رسیدن کارایی آن می‌شد. فراتر نرفتن سرعت از ۲۵ کیلومتر بر ساعت به جهت جلوگیری از افتادن فاصله زیاد بین زره‌پوش‌ها و پیشروی قدم به قدم به سمت اهداف برای حفظ حضور مستمر پیاده‌نظام در کنار زره‌پوش‌ها نیز ضروری به نظر می‌رسید. همچنین توصیه شده بود زره‌پوش اشتوگ ۳ با احتیاط و با حداکثر سرعت ۸ کیلومتر بر ساعت از روی پل‌ها عبور نماید درحالیکه در صورت امکان عبور از درون آب بیشتر توصیه می‌شد.
با همه این تفاصیر زره‌پوش اشتوگ ۳ قهرمان گمنام عرصه نبردهای دفاعی نیروهای آلمانی بین سال‌های ۱۹۴۳ تا ۱۹۴۵ به حساب می‌آید. این زره‌پوش موفق شد در مجموع بیش از ۲۰ هزار زره‌پوش دشمن را تنها در سال ۱۹۴۰ از میان بردارد که بیش از مجموع آمار مربوط به تانک‌های تیگر و پنتر بر روی یکدیگر می‌باشد.
گردان‌های به کاربرنده اشتوگ ۳ هر یک دارای یک واحد فرماندهی و سه گروهان هر کدام با شش اشتوگ ۳ در غالب سه دسته بودند که بعدها با اضافه شدن یک دستگاه اشتوگ ۳ دیگر به واحد فرماندهی تعداد آن‌ها به ۷ دستگاه رسید. تعدادی زره‌پوش از انواع دیگر همانند نیمه شنی Sd.Kfz.253 نیز برای اهدافی همچون شناسایی در این واحدها حضور داشتند. این گردان‌ها مستقلانه و مستقیماً زیر نظر فرماندهی عالی عمل می‌کردند. به هر حال در مواردی به ندرت تحت فرماندهی واحد توپخانه قرار می‌گرفتند. فرمانی مبنی عدم جدا شدن واحدهای درون گردان اشتوگ ۳ به جهت حفظ قدرت آتش کافی ابلاغ شده بود که این اقدام را تنها در شرایط کوتاه مدت استثنایی مجاز می‌شمرد.
توپ تهاجمی اشتوگ ۳ مقرون به صرفه از تانک‌های سنگین تر آلمانی همچون تانک تیگر ۱ و تانک پنتر بودند. با تزلزل موقعیت آلمان در سال‌های بعدی جنگ، اشتوگ‌های بیشتری نسبت به تانک‌ها مخصوصاً به جهت سهولت ساخت، تولید شدند. تا دهم ماه آوریل سال ۱۹۴۵، ۱۰۵۳ دستگاه اشتوگ و ۲۷۷ دستگاه اشتوه (StuH) همچنان در خدمت نیروی زمینی آلمان حضور داشت.
از سال ۱۹۴۳ تا سال ۱۹۴۴، فنلاند ۵۹ دستگاه اشتوگ ۳ مدل جی از آلمان دریافت کرد که از آن‌ها علیه شوروی استفاده نمود. بخش اول این زره‌پوش‌ها در سال ۱۹۴۳ موفق شدن تنها با از دست دادن ۸ دستگاه (برخی توسط خدمه برای جلوگیری از به غنیمت درآمدن)، دست کم ۸۷ تانک ارتش سرخ را از میان برداشتند. دسته دوم زره‌پوش‌های اشتوگ ۳ تحویل داده شده به فنلاند، با توجه به امضای پیمان صلح بین این کشور شوروی، عملیات رزمی خاصی را تجربه نکردند. پس از جنگ، این زره‌پوش‌ها یکی از مهم‌ترین خودروی‌های زرمی ارتش فنلاند به حساب می‌آمدند تا این که از دهه ۱۹۶۰ میلادی کنار نهاده شدند.
صد دستگاه زره‌پوش اشتوگ ۳ مدل جی در پاییز سال ۱۹۴۳ به رومانی تحویل داده شدند که در ارتش این کشور تی‌ای (TA) نام گرفتند. تا ماه فوریه سال ۱۹۴۵ دست کم ۱۳ دستگاه از این زره‌پوش‌ها همچنان در خدمت ارتش رومانی بودند که همان‌ها نیز تا پایان جنگ از بین رفتند. گفته می‌شود تا ماه نوامبر سال ۱۹۴۷، سی و یک اشتوگ ۳ که عموماً پس از پایان جنگ از ادوات به غنیمت گرفته شده توسط شوروی به این کشور سپرده شده بود یا از اشتوگ‌های تعمیر شده توسط ارتش باقیمانده بودند، در اختیار ارتش رومانی بود. نهایتاً با تصمیم رژیم کمونیستی جدید بر استفاده از تجهیزات ساخت شوروی، از دهه ۱۹۵۰ میلادی تمامی تسلیحات ساخت آلمان از رده خارج و مدتی بعد اوراق شدند.
زره‌پوش‌های اشتوگ ۳ به سایر کشورهای دوست آلمان شامل بلغارستان، مجارستان، اسپانیا و ایتالیا نیز صادر شد. مجارستان از زره‌پوش‌های اشتوگ ۳ خود علیه شوروی که از اواخر سال ۱۹۴۴ تا اوایل سال ۱۹۴۵ به این کشور تهاجم آورده بود، استفاده کرد. بلغارستان از زره‌پوش‌های خود در مقابل شوروی استفاده نکرد چرا که پیش از مورد حمله قرار گرفتن با کنار گذاشتن اتحاد با آلمان، به متفقین پیوست. پس از جنگ، مدت کوتاهی از زره‌پوش‌های اشتوگ ۳ در بلغارستان استفاده شد و از آن پس از آن‌ها به عنوان استحکامات دفاعی ثابت در خط دفاعی "مارکو کرالی" در مرز مشترک با ترکیه استفاده گشت. تعدادی از زره‌پوش‌های اشتوگ ۳ به نیروهای مسلح (شبه نظامی) وابسته به دولت دست نشانده کرواسی داده شد که بیشتر آن‌ها به چنگ پارتیزان‌های کمونیست به رهبری یوسیپ تیتو در یوگسلاوی افتاد. از این تجهیزات توسط ارتش خلق یوگسلاوی تا دهه ۱۹۵۰ میلادی که با زره‌پوش‌های مدرن تر جایگزین شدند، استفاده گردید. اسپانیا نیز در طول جنگ جهانی دوم تعداد اندکی اشتوگ ۳ (نزدیک ۱۰ دستگاه) از آلمان خریداری کرد آن‌ها را در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ میلادی به سوریه فروخت. ایتالیا در بین متحدان آلمان با دریافت تنها سه دستگاه اشتوگ ۳ کمترین گیرنده این زره‌پوش‌ها به حساب می‌آید.
پس از پایان جنگ جهانی دوم، نیروهای آلمانی چندین دستگاه زره‌پوش اشتوگ ۳ را در کشورهای تحت اشغال خود همانند چکسلواکی، فرانسه، نروژ و یوگسلاوی باقی گذاشتند. اتحاد جماهیر شوروی نیز صدها دستگاه از اشتوگ‌های آلمانی را به غنیمت گرفت که بسیاری از آن را بعدها به سوریه سپرد. ارتش سوریه از این زره‌پوش‌ها در کنار تجهیزات دیگر دریافت کرده از شوروی و چکسلواکی، در جنگ با اسرائیل از جمله جنگ شش‌روزه استفاده کرد. تمامی زره‌پوش‌های اشتوگ ارتش سوریه تا پایان جنگ شش روزه، منهدم، اوراق یا به غنیمت گرفته یا به عنوان استحکامات دفاعی ثابت در ارتفاعات جولان به کار گرفته شد.مجموعاً بیش از ۱۰ هزار دستگاه اشتوگ ۳ (۷۵۰۰ دستگاه در کارخانه آلکت و مابقی در کارخانه MIAG) در مدل‌های مختلف بین سال‌های ۱۹۴۰ تا ۱۹۴۵ میلادی تولید شد.