بهائیان در حکومت قاجار
بهائیان ایران از بطن ظهور آئین بهائی توسط زمام‌داران وقت تاکنون مورد آزار و اذیت قرار گرفته‌اند. تبعیض بر علیه این گروه در سه دورهٔ قاجار، پهلوی و جمهوری اسلامی، یک وجه مشترک داشته‌است و آن هم احساس تهدید شدیدی است که روحانیون شیعه از سوی آئین بهائی داشته و دارند که در نتیجهٔ آن بهائیان ایران به یک قربانی دائمی تبدیل شده‌اند. ظهور باب که خود را همان امام زمان که روحانیون شیعه هنوز هم بشارتش را می‌دهند نامیده بود به علاوهٔ تعداد زیادی از تعلیمات بابی و بهائی اعم از وحی مترقی، عدم نیاز به روحانیون در این دور جدید، و برابری بین زنان و مردان باعث شد که جامعهٔ بهائی در هر دور به انحاء و درجات مختلف در معرض خشونت‌ها، آزار و اذیت‌ها قرار گیرد. فشار روحانیون قبل از اینکه خود حاکمیت مملکت را به دست بگیرند، یعنی در دوره‌های حکومت قاجار و پهلوی، بهائیان را همچنین به سپر بلای ناملایمات سیاسی و اجتماعی نیز تبدیل کرد. این‌ها همه در حالی است که بهائیان بر اساس تعالیم خود در سیاست شرکت نمی‌کنند و در پیشبرد جامعه، با وجود محدودیت‌ها، همواره کوشیده‌اند. برای بررسی بهتر وضعیت بهائیان در ایران قاجاری باید نگاه مختصری به موقعیت آنان انداخت.
در طول قرن‌ها، احکام شیعه، اختیارات نامحدودی را در تمام امور انسانی به «امام مهدی» یا «امام دوازدهم» اعطاء کرده‌است. در واقع، برخی بر این اعتقادند که شاهان خود فقط به عنوان امانت‌داران امام سلطنت می‌کنند و با ظهور وی، به تسلیم تاج و تخت به امام فراخوانده خواهند شد. این ساختار مذهبی کار علما، روحانیون شیعه، را نسبتاً آسان نمود تا بتوانند حاکمان قاجار را متقاعد کنند که ادعای باب، مبنی بر تحقق پیشگویی ظهور امام دوازدهم، نه تنها اقتدار مذهبی بلکه اقتدار سیاسی را نیز تهدید می‌کند. به همین دلیل زمانی که روحانیون شیعه، پیروان این آئین جدید را به عنوان دشمنان خدا نکوهش کردند و حملات منبعثه از آن در جلوگیری از گسترش سریع پیام باب ناکام ماند، دولت با نیروهای مسلح دست به اقدام علیه بابیان زد. تلاش‌های مشترک روحانیون شیعه و دولت برای از بین بردم آئین بابی منجر به اعدام باب و بسیاری از پیروان او شد و همین امر راه را برای ظهور بهاءالله باز نمود.
امّا تعالیم بهاءالله به همان اندازه برای ارتدوکسی اسلامی چالش‌برانگیز بود. فراخوان ایجاد یک دولت بین‌المللی توسط کشورهای ملّی جهان، که بیشتر آنها از نظر مسلمانان کافر تلقی می‌شدند، مستقیماً یک سنت دینی را به چالش می‌کشید که خود را دارای یک نسخه نهائی برای سرنوشت سیاسی و همچنین معنوی بشریت می‌دانست. سیستم آموزش همگانی، یکی دیگر از تعالیم بهاءالله است که برنامهٔ درسی حوزه‌های علمیه را تابع علوم «غربی» می‌کرد، و این تعلیم از نظر روحانیون شیعه ساختار اخلاقی جامعهٔ ایران آن زمان را تهدید می‌کرد. فراتر از مسائل اعتقادی و عرفی، علما از تهدیدی که دین جدید برای موقعیت خود در جامعه و اقتصاد ایجاد می‌کرد نگران بودند. با اینکه بهاءالله از مشارکت روحانیون به عنوان مراجع تقلید در اعصار گذشته تعریف و تمجید کرده بود، امّا تعالیم او برای بشریت در این دوره از زمان فراتر از نیاز به کمک‌های این چنینی بود. این نکته ارتباط مستقیمی با نقشی که روحانیت شیعه در جامعه ایفا می‌کرد داشت زیرا عامه مردم قرن‌ها بود که برای رستگاری و درک قوانین قرآنی نیاز به شخص یا اشخاصی روحانی و فاضل داشتند تا بتوانند از آنها تقلید کنند.
بر اثر تحریک ملاها و فقیهان اسلامی، زندگی بهائیان و بابیان، بسیار تلخ و ناگوار شده و به دردناک‌ترین شیوه‌ها کشته می‌شدند و خانواده‌هایشان نابود می‌شد. این روحانیون بودند که این نقش را برای توده‌های مردم ایفا می‌کردند و خود نیز پیرو مربیان کامل‌تر در سلسله مراتب مجتهدین و آیت‌الله‌های برتر از خود بودند. امّا اگر تقلید از دیگران دیگر راه پیشرفت معنوی نباشد، کل ساختار مذهبی و سیستم عظیم اوقاف، مزایا و هزینه‌هایی که باعث پایداری آن می‌شود دیگر دلیلی برای موجودیت ندارد. از نظر علما، این مفاهیم عملی، همراه با اصول معنوی و اجتماعی بهائی، منجر به انهدام دنیایی می‌شد که آنها بر آن سلطه داشتند و کاملاً در آن سرمایه‌گذاری کرده بودند.
جنبش بابی از همان ابتدای خود با مخالفت سران قاجار رو به رو شد. در فاصله ۱۸۴۸–۱۸۴۹ شاه ایران حدود ۶ هزار نیروی لشکری و تسلیحات برای مقابله با حدود ۵۰۰ بابی که در مقبرهٔ شیخ طبرسی در نزدیکی دریای خزر پناه گرفته بودند فرستاد. در نهایت در ماه مه ۱۸۴۹ بابیان که به علت گشنگی مفرط تضعیف شده بودند فریب وعدهٔ آتش‌بس نیروهای حکومتی را خوردند اما به محض خارج شدن از پناهگاه خود قتل‌عام شدند. دو حادثهٔ مشابه دیگر در نیریز و زنجان دو شهری که جمعیت بابی بالایی داشتند اتفاق افتاد. هر دو واقعه با قتل‌عام بابیان پایان یافت. در سال ۱۸۵۰، تصمیم گرفته شد که برای پایان دادن به جنبش بابی بهترین راه اعدام مؤسس این جنبش است که در آن هنگام در زندان بود. باب در ژوئیه ۱۸۵۰ در تبریز اعدام شد.
خشم و درماندگی بابیان از اعدام باب، در ۱۸۵۲ گروه کوچکی از آنان را تحریک کرد تا به جان ناصرالدین شاه سوءقصد کنند. پس از ترور نافرجام ناصرالدین‌شاه با بابیان برخورد شدیدی شد. اگر چه تنها عدهٔ کمی از بابیان مسئول این واقعه بودند اما شاه دستور قتل‌عام بابیان را داد. از تعداد دقیق بابیانی که در این دوران کشته شدند اطلاعی در دست نیست. اما به‌طور کلی این رقم معادل ۲۰ هزار نفر در نظر گرفته می‌شود. گزارش‌های کتبی که شاهدان عینی اروپائی از این دوره به جا گذاشته‌اند، روایت می‌کند که چگونه پیروان باب را با آهن گداخته داغ می‌کردند، سنگسار یا با توپ دو نیم می‌کردند، به عنوان هدف برای تمرین استفاده می‌نمودند، جمجمه‌هایشان را می‌شکستند، وارونه از درختان آویزان می‌کردند، دندان‌هایشان را از ریشه بیرون می‌کشیدند، چشمهایشان را از حدقه درمی‌آوردند، آن‌ها را مجبور می‌کردند تکه‌های بریده شدهٔ بدن خودشان را بخورند، شمع‌های روشن در بدنشان فرومی‌کردند، پوست کف پای آن‌ها را می‌کندند و در روغن داغ فروکردند، پاهایشان را نعل می‌زدند و قبل از اعدام کردن آن‌ها را می‌دواندند.
در سال ۱۸۵۱ بهاءالله که در آنوقت بین بابیان به "جناب بهاء" معروف بود، به شهر بغداد تبعید شد.
در طی دهه‌های باقی‌مانده از حکومت شاهان قاجار، جامعهٔ بهائیان به‌طور متناوب درگیر حملاتی می‌شد که روحانیون شیعه مسئول تحریک آن بودند و هر از گاهی مقامات محلی یا استانی نیز در آن شریک می‌شدند. امّا به خاطر فشار دولت‌های اروپایی، آخرین شاهان قاجار از درگیری مستقیم بیشتر در قتل‌عام بهائیان خودداری می‌کردند و حتّی، بنابر الزامات، جلوی بدترین آنها را می‌گرفتند. در طی آن زمان، بهائیان اقلیت ممنوعی بودند که فقط با گوشه‌گیری و احترام به تعلیم بهاءالله که خشونت را، حتّی در دفاع از خود، منع کرده بود، دوام آوردند.
دشمنی با بهائیان چندان در دوران دودمان قاجاریه در جامعه ایران رواج داشت که متهم کردن مشروطه‌خواهان به «بابی‌گری»، مهم‌ترین سلاح نظری مستبدان به دوران انقلاب مشروطه ایران بود. اما… به خاطر نقش پررنگی که روحانیون مسلمان در هر دو جناح سلطنتی و مشروطه‌خواه مبارزات سیاسی اواخر قرن نوزدهم داشتند، بهائیان مورد آزار و اذیت قرار می‌گرفتند، بدون توجّه به اینکه کدام جناح موقتاً در حال قدرت‌گرفتن بود؛ برای همین در قانون اساسی مشروطه، که از نظر تئوریک دورهٔ جدیدی از آزادی را برای ایران به ارمغان می‌آورد، ادامه تبعیض علیه بهائیان تضمین شد؛ زیرا برخلاف یهودیان، مسیحیان و زرتشتیان، بهائیان در قانون اساسی مشروطه به رسمیت شناخته نشدند.
در دوران قاجار … فساد، عقب‌ماندگی و دخالت کشورهای دیگر در قانون ایران وجود داشت. این آشفتگی‌ها وضعیت زندگی بهائیان و بابیان را بدتر کرده و باعث تجاوز به حقوق و پایمال شدن دارایی‌های آنان از سوی حکومت قاجاریه می‌شد.
در دورهٔ قاجاریه … برخی از زرتشتیان، یهودیان و مسلمانان از جمله شماری از فقیهان و مبلغان اسلامی، بابی شدند که البته بیشتر آنان بعدها بهائی شدند.