سازمان دانش‌آموزی
سازمان دانش‌آموزی جمهوری اسلامی ایران نهادی عمومی و غیردولتی وابسته به وزارت آموزش و پرورش است که در قالب تربیت اجتماعی مکمل تربیت عمومی بوده و در ۲۱ اردیبهشت ۱۳۷۸ فعالیت‌های خود را با شعار «همدلی، همفکری، همکاری» شروع نمود و دانش‌آموزان پسر و دختر را در سه دوره تحصیلی و از پایه اول ابتدایی تا پایه دوازدهم (۱۲ سال تحصیلی) تحت پوشش قرار می‌دهد.
سازمان دانش‌آموزی تربیت اجتماعی دانش‌آموزی را تحت پوشش و پیگیری دارد. سازمان پیشاهنگی ایران با درنظر داشتن فعالیتهایی در این زمینه در ۱۳۰۴ ایجاد شد که پس از انقلاب در نیمه سال ۱۳۶۴ منحل گردید و سازمان جوانان و نوجوانان تشکیل شد.
جهت فعالیت‌های مکمل پرورشی در سال ۱۳۷۰ اساسنامه کانون‌های فرهنگی و تربیتی به تصویب شورای عالی آموزش و پرورش رسید. در سال ۱۳۷۲ در ضمن آن، تشکیلات دانش‌آموزی تحت عنوان «پویندگان» در راستای فعالیت‌های پیگیر، مستمر و بلندمدت پرورشی ایجاد شد. سال ۱۳۷۴ به‌جای عنوان کلی پویندگان، تشکیلات پسران «پیشتازان» و دختران «فرزانگان» عنوان گرفت؛ و از سال ۱۳۹۶ این تشکیلات با نام پیشتازان دختر و پسر شناخته می‌شود. اما تشکیلات سازمان دانش‌آموزی به‌عنوان سازمانی مستقل از ۲۱ اردیبهشت ۱۳۷۸ فعالیت‌های خود را شروع نمود.
به منظور اعتلای شخصیت دینی، اخلاقی، عاطفی، علمی و اجتماعی دانش‌آموزان و ایجاد زمینه مشارکت همه‌جانبه آنها در زمینه‌های اعتقادی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، ورزشی و هنری، سازمانی عمومی و غیردولتی با عنوان سازمان دانش‌آموزی جمهوری اسلامی ایران و با مقررات خاص تحت‌نظارت وزارت آموزش و پرورش تشکیل می‌شود.هیئت امنای سازمان دانش آموزی، رکن اول این سازمان محسوب می‌شود که وزیر آموزش و پرورش ریاست آن را بر عهده دارد.طبق اساسنامه سازمان، ۴ دانش آموز و ۲ مربی با حکم وزیر آموزش‌وپرورش به عنوان نمایندگان دانش آموزان و مربیان عضو هیئت امنای سازمان می‌شوند.
مجامع سازمان دانش‌آموزی که به آن مجمع عمومی (کنگره) نیز گفته می‌شود، رکن چهارم سازمان دانش آموزی است. مجمع‌های اعضا که متشکل از دانش آموزان می‌باشد به منظور اعمال نظریات و مشارکت مستقیم آنها در سیستم مدیریتی و اجرایی سازمان و همچنین نظارت بر عملکرد سازمان است.
ترکیب، وظایف و نحوه انتخاب این مجامع توسط معاون وزیر آموزش و پرورش (رئیس سازمان) تهیه و پس از تأیید شورای برنامه‌ریزی به تصویب هیئت امنا خواهد رسید. نفرات مجامع از بین دانش آموزان هستند که با رأی مستقیم آنها در سه مرحله منطقه/شهرستان، استان و کشور برگزیده می‌شوند. هیئت رئیسه مجامع در سطح کشور متشکل از رئیس، نایب رئیس، منشی، پشتیبان و بازرس می‌باشد. انتخابات کشوری در اسفند ۱۳۹۷ صورت گرفت و افراد زیر برای هیئت رئیسه مجامع انتخاب شدند:
تشکیلات دانش آموزی پیشتازان، از مهرماه ۱۴۰۰ مبتنی بر سیاست‌های تحولی و بیانیه گام دوم انقلاب، (با رویکرد مدرسه‌محوری، دانش‌آموز محوری، مهارت‌محوری، نقش‌پذیری و استفاده از فضای مجازی) طراحی و تدوین شده و از حیث اصول، سیاست‌های اجرایی، نمادها، نشان‌ها، سرفصل‌ها و محتوای آموزشی مورد بازنگری جدی ودقیق قرار گرفته‌است. از جمله: منش‌های دوازده‌گانه جای خود را به فضیلت‌های چهارده‌گانه داده‌است. نماد دستمال گردن حذف و جای خود را به شال تشکیلاتی (نمایش هویت تشکیلاتی) داده‌است.
تشکیلات پیشتازان (دختر - پسر) در راس یک یا دو یاورمربی همراه با یک خبرنگار در قالب تیمهای هفت نفره (دو تا هشتگانه) می‌باشند (تشکیلات کمتر از پنج تیمی رسته، و با یک یاورمربی سررسته - تشکیلات پنج تا هشت تیمی گروه، و با سرگروهی دو یاورمربی می‌باشد).
اعضای هر تیم شامل (۱. مسئول تیم ۲. معاون تیم ۳. مسئول علمی و آموزشی ۴. مسئول فرهنگی و هنری ۵. مسئول امداد و نجات ۶. مسئول تربیت بدنی ۷. مسئول پشتیبانی و تدارکات) می‌باشد.
شامل:اردوهای آموزشی – تشکیلاتی یاران ولایت - عمره دانش‌آموزی - اعتکاف دانش‌آموزی - گردشگری - جشن‌های نیکوکاری و عاطفه‌ها - ساماندهی بخشی از اوقات فراغت دانش‌آموزان در قالب کارت نشاط - راه اندازی سامانه مجازی زنگ نشاط - یاران مدرسه - جشن‌های سپاس معلم و سپاس مربی - گرامیداشت روز ۱۳ آبان و دهه فجر - خندق فرهنگی - دعای عرفه - نوگلان حسینی (ساماندهی مداحان دانش‌آموز) - مدیریت تعاونی‌های آموزشگاهی و…
طرح‌های کارآفرینی در معاونت متوسطه وزارت آموزش‌وپرورش، شیر رایگان مدارس و طرح ساماندهی از اقدامات سازمان دانش آموزی به‌شمار می‌رود.