اعتراضات گلستان هفتم
اعتراضات گلستان هفتم، به مجموعه اعتراض‌های بهمن و اسفندماه ۱۳۹۶ در تهران گفته می‌شود که به درگیری شدید میان نیروهای امنیتی، درویش‌ها و سرکوب خونبار معترضان انجامید. این درگیری‌ها که میان نیروی انتظامی، قرارگاه ثارالله سپاه و بسیج با شماری از دراویش گنابادی و حامیان آنها رخ داد به کشته شدن شش نفر، اعدام یک درویش و بازداشت صدها درویش مجروح منجر شد. آمریکا سرکوب دراویش در این اعتراضات را بزرگ‌ترین سرکوب اقلیت‌های مذهبی در نظام جمهوری اسلامی دانست، وزارت کشور ایران هم این اعتراضات را یک طراحی خواند که قصد داشته با ایجاد اغتشاش منطقه‌ای دامنه آن را تا سطح ملی گسترش دهند.
این تنش‌ها زمانی آغاز شد که دراویش در اعتراض به ایجاد محدودیت علیه رهبر خود، نورعلی تابنده، در منطقه پاسداران در شمال تهران تجمع کردند. بازداشت‌شدگان این اعتراضات به زندان‌های قرچک و فشافویه منتقل شدند.
طی دو سال بخش عمدهٔ بازداشت‌شدگان از جمله زنان درویش با گذراندن محکومیت و ۵۰ نفر پس از دو سال با عفو آزاد شدند. بهنام محجوبی، یکی دیگر از معترضان هم بهمن ۱۳۹۹ بر اثر مسمومیت دارویی در زندان درگذشت.
با گذشت چهار سال همچنان کسری نوری و سه درویش دیگر بدون مرخصی در زندان به سر می‌برند، در همین ارتباط دسامبر ۲۰۲۱ سازمان جهانی پاسداشت حقوق بشر در نامه‌ای به جوزپ بورل از او خواست در مذاکرات با ایران موضوع دراویش زندانی هم مطرح شود.
اولین بار نیروهای امنیتی شامگاه چهارم بهمن ۱۳۹۶ در نزدیکی منزل نورعلی تابنده برای استقرار ایست بازرسی در منطقه حاضر شدند. پس از آن کانال تلگرامی مجذوبان نور یادداشتی از دو حقوق‌دان منتشر کرد که در آن گفته شد نورعلی تابنده در حصر است، نگاه امنیتی بر دراویش سایه انداخته و حقوق بنیادی‌شان نقض شده‌است و با اشاره به شرایط به‌وجود آمده در گلستان هفتم خواستار کاهش التهاب در منطقه شده بودند. دو روز بعد در ۶ بهمن اخباری مبنی بر بازگشت آرامش به منطقه گلستان هفتم منتشر شد.
شب ۱۴ بهمن ۱۳۹۶ خبرگزاری نزدیک به دراویش گنابادی این بار با انتشار یک فایل تصویری از صحبت‌های کسری نوری، مدیر این خبرگزاری در منطقه پاسداران از حضور نیروهای امنیتی و سپاهی خبر داد.
این حقوقدان در این فایل با دعوت به خردورزی و قانون مداری با همان قانون رایج در کشور خواستار جلوگیری از التهاب بیشتر جامعه درویشی شده و گفته بود: «حقوق جمعی و فردی دراویش و الخصوص حقوق فردی دکتر نورعلی تابنده را این‌ها [نهادهای امنیتی] تضییع کردند.» … «ما هستیم و بر تعدادمان افزوده خواهد شد. وقتی مملکت داری شما ایران را به تباهی کشانده و سیاست‌های خشونت طلبانه شما امنیت را از همگان سلب کرده» … «حق آسایش و امنیت از حقوق بنیادین هر انسانی است، حقی که با اقدامات غیرقانونی نیروهای امنیتی از جامعه درویشان تضییع می‌شود». پس از انتشار این فایل تا صبح همان روز جمعیت زیادی در منطقهٔ پاسداران تجمع کردند و تنش‌هایی به وجود آمد.
این تنش‌ها نهایتاً ظهر روز ۱۵ بهمن منجر به درگیری میان نیروهای امنیتی، لباس شخصی‌ها و دراویش در اطراف منزل نورعلی تابنده شد. در تصاویر منتشر شده از آن روز تعدادی موتور نیروهای امنیتی بر کف خیابان منتهی گلستان هفتم دیده می‌شود.
کسری نوری در گفتگو با رادیو فردا با تأیید این مطلب گفت یگان‌های موتور سوار با حمله به دراویش و ضرب و شتم آنها موجب التهاب بیشتر در گلستان هفتم شدند که نهایتاً با مقاومت دراویش موتور سواران به‌ناچار محل را ترک کردند.
نهایتاً نورعلی تابنده بیانیه داد و از دراویش خواست منطقه را ترک کنند و فارس نوشت دراویش گنابادی طرفدار تابنده که در پی شایعه دستگیری وی تجمع کرده بودند به تجمع خود پایان دادند، اما تحرکات نیروهای امنیتی، موتورسواران لباس شخصی و حضور دراویش در منطقه ادامه یافت. تصاویری از تخریب یک خودروی ال نود و ضرب و جرح یک (لباس شخصی/معلم پرورشی مدرسه نزدیک به حداد عادل) در منطقه پاسداران منتشر شد. رسانه‌های حکومت ایران آن را به دراویش گنابادی منتسب کردند.
از عصر ۱۵ بهمن ۱۳۹۶ اخباری مبنی بر حضور مقامات امنیتی و پلیس در منطقه و مذاکرات صورت گرفته منتشر شد که به تجمع کنندگان قول داده بودند نیروهای امنیتی حاضر در خیابان پاسداران محل را ترک می‌کنند.
کسری نوری گفت صحبت خاصی با مقامات امنیتی نداشته‌اند و با تکذیب هرگونه تماس و مذاکره با وزارت کشور دولت روحانی به یورونیوز گفت «با کسانی که به قانون احترام نمی‌گذارند» نمی‌توان صحبت کرد.
عبدالرضا رحمانی‌فضلی، وزیر کشور وقت هم مدتی بعد گفت خشونت‌طلبان خیابان پاسداران حاضر به مذاکره نشدند، با تمام برنامه‌ریزی‌ها تلاش شد با صحبت و گفت‌وگو این موضوع حل شود اما اغتشاشگران حاضر به رعایت قانون نشدند.
با این حال پس از سرکوب خونبار معترضان؛ محمدرضا نقدی، مسئول ستاد مشترک سپاه پاسداران مدعی مذاکره شد و با انتقاد از عملکرد وزارت کشور گفت این مذاکرات کار خوبی نبوده‌است و نباید با کسی که معبر می‌بندد و خلاف قانون کاری انجام می‌دهد مماشات می‌شد.
ایران اینترنشنال، دی ۱۴۰۰ و دو سال بعد از درگذشت نورعلی تابنده فایل تصویری از مذاکرات شب ۳۰ بهمن ۱۳۹۶ میان ناجا و تابنده منتشر کرد که در آن توافق می‌شود دراویش و نیروهای امنیتی منطقه را تخلیه کنند و دو خودرو از طرف‌های درگیر در محل باقی بماند که برخلاف توافق معترضان محاصره و سرکوب شدند. تابنده در این فایل از دراویش می‌خواهد در صورت تدوام حضور نیروهای امنیتی در منطقه از خودشان دفاع کنند.
۲۸ بهمن ماه حواشی تازه‌ای در حوالی گلستان هفتم رخ داد از جمله دستگیری نعمت‌الله ریاحی یکی از دراویش حاضر در منطقه؛ پلیس اعلام کرد او را به جرم سرقت یک دستگاه پراید بازداشت کرده و دراویش گفتند ریاحی را غیرقانونی دستگیر کردند و جرمی مرتکب نشده‌است.
ظهر روز ۳۰ بهمن نهایتاً دراویش در مقابل کلانتری ۱۰۲ پاسداران تجمع کردند؛ همزمان به گفته یک مامور به خبرگزاری تسنیم در ساعت یک بعداز ظهر ماموران امنیتی با اعلام آماده‌باش در محل فرماندهی نیروی انتظامی تهران بزرگ اجتماع کردند و پس از انجام مانور ساعت سه بعدازظهر به‌سمت خیابان پاسداران اعزام شدند.
ساعتی بعد بر اساس آنچه در رسانه‌ها از تجمع معترضان منتشر شد یکی از دراویش گنابادی با تهدید یک مقام انتظامی و تعیین اولتیماتوم خیابان را مسدود و دراویش معترض خواستار آزادی بی‌قید و شرط نعمت‌الله ریاحی بودند که این تجمع به درگیری با پلیس و خشونت کشیده شد و تعدادی از دراویش در مقابل این کلانتری دستگیر شدند. (منبع نزدیک به دراویش و وکیل محمد ثلاث ادعا می‌کنند او در اینجا بازداشت شد)
نیروهای امنیتی بلافاصله پس از این درگیری‌ها که با شلیک گلوله همراه بود به سمت گلستان هفتم حرکت کرده و دراویش حاضر در گلستان هفتم را محاصره کردند.
در عصر روز ۳۰ بهمن تنش‌ها میان دراویش گنابادی و نیروهای امنیتی بیشتر شد. پلیس خبر داد یک راننده منتسب به دراویش معترض با اتوبوسی که در آنجا بوده به سوی گروه مأموران امنیتی رانده و ۳ مأمور نیروی انتظامی توسط اتوبوس کشته شدند.
درگیری‌ها پس از آن شدت بیشتری گرفت و در همان ساعات اولیه رسانه‌های داخلی و دولتی ایران نسبت به این اتفاقات واکنش نشان دادند، اصلاح طلبان اعتراضات گلستان هفتم را اغتشاشات خوانند و آن را محکوم کردند و همچنین برخی چهره‌های نزدیک به این حزب (عطاءالله مهاجرانی، عبدالله رمضان زاده، محمدعلی ابطحی) دراویش گنابادی را داعشی نامیدند و دیگر جریانات حکومتی ایران از این مواضع حمایت کردند.
بامداد یک اسفند ۱۳۹۶ این درگیری‌ها به اوج خودش رسید. ساعت یک بامداد دویچه وله خبر داد توانسته چند جمله با کسری نوری که در محل درگیری بود صحبت کند. نوری همچنین در یک فایل تصویری گفت: خواسته ما این است که امنیت و آسایش منطقه را نیروهای امنیتی و انتظامی برهم نزنند. حاکمیت می‌تواند با قانون‌مداری و خردورزی این وضعیت را خاتمه بدهد و اگر بدانیم امنیت گلستان هفتم برقرار است قاعدتاً ما هم کاری نخواهیم داشت و منطقه را ترک می‌کنیم. روزنامهٔ شرق اما ساعاتی بعد از بازداشت حداقل ۲۰۰ نفر در حوالی خیابان پاسداران خبر دادو پس از آن بنابر ادعای رسانه‌های دولتی در ساعت دو نیمه شب یک خودرو پراید مأموران را زیر گرفت، پس از آن هم یک بسیجی توسط برخورد شدید با یک ماشین سمند و همچنین یک بسیجی دیگر بر اساس ضرب و شتم کشته شد.
سحرگاه یک اسفند حضور نیروهای امنیتی در خیابان‌های منتهی به خانه نور علی تابنده قطب دراویش گنابادی، پررنگ‌تر شد و نهایتاً با ضرب و شتم خشونت بار دراویش، شلیک گلوله ساچمه‌ای، سلاح سرد توسط بسیج و استفاده از ماشین آبپاش به این درگیری‌ها که تا ۴ صبح ادامه پیدا کرده بود پایان دادند.
پلیس ایران ادعا کرد که ۳۰۰ نفر در درگیری پلیس و دراویش بازداشت شده‌اند و هیچ زن درویشی بازداشت نشده‌است. رسانه‌های وابسته به دراویش گنابادی اما گفتند نزدیک به ۵۰۰ نفر که در میان آنها ۶۰ زن هم حضور داشتند بازداشت شدند. در این حوادث بیش از ۱۸۰ درویش مجروح و به بیمارستان‌های تهران منتقل شدند.در بین مجروحان شکوفه یداللهی در اثر ضربات شدید حس بویایی خود را از دست داد و دستکم دو نفر به نام‌های احمد براکوهی و محسن نوروزی بینایی یک چشم خود را در اثر اصابت گلوله ساچمه‌ای از دست دادند. علاءالدین بروجردی، نماینده مجلس در واکنش به مجروح شدن دراویش با دفاع از آن گفت در دعوا حلوا پخش نمی‌کنند و علی لاریجانی، رئیس وقت مجلس شورای اسلامی ۲ اسفند ۱۳۹۶ در جلسه‌ای غیرعلنی درباره اتفاقات اعتراضات خیابان پاسداران توضیحاتی ارائه کرد و نمایندگان را در جریان کامل اتفاقات گلستان هفتم در روز گذشته قرار داد.
پس از وقایع گلستان هفتم تعدادی از دراویش که شمار آنها نزدیک ۵۰۰ نفر برآورد می‌شود بازداشت، مجروح و روانه بیمارستان‌های مختلف در تهران شدند. در بین بازداشت‌شدگان یک زن باردار به نام لیلی نائب‌زاده همچنین ۶۰ زن درویش دیگر و افراد سرشناسی مانند کسری نوری که قبلاً نیز چندین سال در زندان سپری کرده بود دیده می‌شد. برخی از این افراد به‌صورت خانوادگی در این حوادث دستگیر و زندانی شدند.
در واقعه گلستان هفتم کسری نوری به صورت خانوادگی بازداشت و همراه با شکوفه یداللهی، پوریا نوری و امیر نوری مجموعاً به ۲۵ سال حبس محکوم شدند.
در این حوادث خشونت بار، جمجمهٔ شکوفه یداللهی در اثر ضربات وارده دچار شکستگی شد و حس بویایی اش را از دست داد، قسمتی از انگشت دست امیر نوری قطع شد، شکستگی گونه و فک و چند دندان پوریا نوری را منجر شد و شکستی شدید از ناحیه سر برای کسری نوری را به دنبال داشت.
جعفری دولت‌آبادی در معارفه دادستان جدید (علی القاصی مهر) دو سال بعد از اعتراضات دراویش گنابادی با اشاره به کارنامهٔ درخشان دادستانی در دورهٔ او گفت: «برخی باید دوره ما را ببیند برای مثال، در قضیه دراویش در عرض یک روز بازداشت شدگان تعیین تکلیف و ۳۰ قاضی عرض یک روز عهده‌دار موضوع شدند؛ بنابراین اگر کاری شده، با همکاری همه افراد بوده‌است».
این اقدام غیرقانونی در آن زمان در حالی مورد انتقاد فعالان حقوق بشر قرار گرفت که صادق لاریجانی، رئيس وقت قوه قضائیه در صداوسیما از فعالان حقوقی انتقاد کرده و گفته بود بعضی وکلا در ماجرای خیابان پاسداران با آمریکا هم زبان شدند.
از یک اسفند نورعلی تابنده عملاً در نوعی حصر خانگی قرار گرفت. نورعلی تابنده در یک پیام ویدئویی که در ۱۵ اسفند ۹۶ منتشر شد، به‌طور تلویحی از «حصر خانگی» خود خبر داد و ابراز امیدواری کرد که محدودیت‌های اعمال‌شده در مورد وی و پیروان این سلسله رفع شود.
نورعلی تابنده در تابستان (۱۳۹۸) یکسال و نیم پس از حوادث گلستان هفتم توانست به شهرستان بیدخت، زادگاه خود، سفر کند اما پیروان او گفتند که به دراویش اجازه همراهی با او داده نشد.
نهایتاً تابنده در ۳ دی پس از حدود دو سال حصر خانگی در بیمارستان مهر تهران درگذشت.
۳ مأمور نیروی انتظامی توسط اتوبوس و ۱ بسیجی هم توسط یک ماشین سمند به زیر گرفته‌شده و کشته شدند و ۱ بسیجی دیگر بر اساس ضرب و شتم کشته شده و ۳۰ مأمور نیز زخمی شدند.
روز ۱۳ اسفند ۱۳۹۶ محمد راجی، از دراویش بازداشتی هم در حین بازجویی در اثر ضربات وارده در بازداشتگاه جان خود را از دست داد. محمد راجی یکی از درویش‌هایی بود که در این اعتراضات در اول اسفند ماه در خیابان پاسداران تهران بازداشت شد.
علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی پس از انتشار پیام ویدئویی نورعلی تابنده که در آن از حصر خانگی خود خبر می‌داد با خانواده مأموران امنیتی کشته شده در اعتراضات از جمله نیروی انتظامی و بسیج به صورت جداگانه دیدار و گفتگو کرد و با دفاع از تحرکاتشان در گلستان هفتم یاد آنها را گرامی داشت.
نورعلی تابنده، قطب دراویش گنابادی در ۲ اسفندماه ۱۳۹۶ طی بیانیه‌ای خواستار برخورد با عوامل خشونت اعم از کسانی که به نام درویشی در این واقعه دخالت داشتند مطابق قانون و عدالت گردید
متأسفانه در ادامهٔ تضییع حقوق شهروندی دراویش طریق نعمت‌الهی گنابادی در سال‌های اخیر؛ در روزهای گذشته تعداد زیادی از برادران ایمانی ما در شهرهای تهران، شیراز و خرم‌آباد در اقدامی هماهنگ و همزمان توسط مأمورین امنیتی و انتظامی دستگیر و روانه زندان شدند.
پس از این واقعهٔ تاسف‌انگیز، در حرکتی خودجوش و مستقل و فارغ از گرایش‌های سیاسی در راستای وظایف انسانی و ایمانی، کمیته رسیدگی به وضعیت دراویش زندانی، برای همدلی و همراهی با برادران غیور دربند و حمایت و همچنین اطلاع‌رسانی شفاف، تشکیل شد.
اهم اهداف این کمیته:
در ایام سوگواری فاطمه زهرا (س) گروهی آشوبگر و مخل نظم و امنیت در خیابان پاسداران غائلهای به پا نموده و به تخریب اموال مردم پرداخته و ۳ تن از دلاورمردان جان بر کف نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران و ۲ تن از بسیجیان عزیز را مظلومانه به [شهادت] رساندند.
ما نمایندگان مجلس شورای اسلامی ضمن محکوم نمودن اقدامات غیرانسانی و وحشیانه این گروه آشوبگر، از صبر هوشمندانه و اقدامات مدبرانه توأم با صلابت و اقتدار پلیس تجلیل نموده و خواستار تسریع قاطعیت دستگاه قضا با آشوبگران و قانون شکنان و منافیان نظم و امنیت می باشیم. ضمن ادای احترام به شهدای عزیز نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران و بسیج مستضعفان، علو درجات را برای آنان و صبر جزیل برای خانواده داغداران این عزیزان از خداوند منان آرزومندیم.
پس از حمله امام جمعه تهران، احمد علم الهدی، امام جمعه مشهد، دراویش را «جاسوس دشمن» خواند و درگیری‌های این گروه و نیروی انتظامی را «برنامه ریزی آمریکا و انگلیس» دانست و افزود: «مسئله درویشی و درویش بازی یک اندیشه نیست و هیچ کجایش عرفان نیست.. دکانی است که دشمن درست کرده است».
امامان جمعه اصفهان، قم، شیراز و تعدادی از دیگر شهر‌ها نیز سخنانی را علیه دراویش معترض بیان کردند.
همزمان نورعلی تابنده، قطب دراویش گنابادی، ۴ اسفند ۱۳۹۶ هواداران خود را به آرامش دعوت کرد اما حملات شدید نزدیکان رهبر جمهوری اسلامی به دراویش ادامه یافت.
دو سال پس از اعتراضات گلستان هفتم مادر یکی از ماموران کشته شده در پیامی به تهیه‌کننده سریال گاندو عنوان کرد انتظار آن دارم تا در آینده نزدیک به مردم بگویید چه عواملی دست به دست هم دادند تا جوان انقلابی را در قلب تهران ارباً اربا کردند.دادگاه انقلاب تهران در دو شعبه ۱۵ و ۲۶ به پرونده بازداشت شدگان گلستان هفتم رسیدگی کرد. رئیس وقت دادگاه‌های انقلاب تعداد متهمان پرونده گلستان هفتم را ۳۵۰ نفر اعلام کرده بود که برای این افراد احکام حبس، شلاق و تبعید صادر شد. ۴۱ نفر از مردان و زنان درویش با غیرقانونی دانستن روند قضایی رسیدگی در دادگاه شرکت نکردند و احکام آنها بصورت غیابی صادر گردید. در بین متهمان، محمد ثلاث به اعدام محکوم شد، مصطفی عبدی به ۲۶ سال حبس، کسری نوری و محمد شریفی مقدم هر کدام به ۱۲ سال حبس محکوم شدند که با اعمال ماده ۱۳۴ مجازت اسلامی برای هر سه نفر هفت سال و شش ماه آن اجرایی است. دیگر بازداشت شدگان از جمله زنان درویش هم به حبس‌های ۵ سال یا کمتر محکوم شدند.
بر اساس اطلاعات قابل دستیابی هرانا، ۲۰۲ تن از بازداشتی‌ها توسط دادگاه انقلاب در مجموع به ۱ اعدام، ۱۰۸۰ سال حبس محکوم شدند و از سرنوشت و جزئیات میزان محکومیت پرونده ۱۸۰ تن دیگر اطلاعی در دست نیست.
بهنام محجوبی یکی دیگر از بازداشت شدگان بود که بهمن‌ماه ۱۳۹۹ در بیمارستان لقمان بر اثر مسمومیت دارویی به طرز مشکوکی درگذشت. او با قرار وثیقه آزاد بود در دادگاه انقلاب تهران به ۲ سال حبس تعزیری محکوم و محکومیتش خردادماه ۱۳۹۹ اجرایی و بازداشت شد.