ملی‌گرایی پشتون
ملی‌گرایی پشتون یا ناسیونالیسم پشتون () یک جنبش سیاسی و اجتماعی است که این عقیده را ترویج می‌کند که پشتون‌ها مستحق یک ملت حاکم در وطن خود پشتونستان هستند که از بخشهای افغانستان و پاکستان با اکثریت پشتون تشکیل شده‌است. ناسیونالیسم پشتون ارتباط نزدیکی با علت حاکمیت داخلی پشتون و استقلال پشتون دارد. در افغانستان، ملی گرایان پشتون به دنبال منافع گروه قومی پشتون هستند و فقط از آنها حمایت می‌کنند. آنها از ایده‌های «افغانستان بزرگ» طرفداری می‌کنند (یعنی ادعا می‌کند مناطق پشتون زبان پاکستان برای افغانستان است). بنابراین، مفهوم ناسیونالیسم پشتون از نظر سیاسی با ملی‌گرایی یا ناسیونالیسنم افغانستان همپوشانی دارد.
یکی از اولین ملی‌گرایان پشتون رهبر انقلابی قرن شانزدهم بایزید پیر روشن از وزیرستان است. یکی دیگر از ملی‌گرایان پشتون اولیه «شاعر جنگجو» قرن ۱۷ هجری خان خطاک بود که به دلیل تلاش برای تحریک پشتون‌ها برای شورش علیه حکومت گورکانی، توسط اورنگ‌زیب امپراتور مغول زندانی شد. با این وجود، پشتون‌ها علی‌رغم اشتراک یک زبان مشترک و اعتقاد به یک نژاد مشترک، پس از قرنها تحت سلطه بیگانگان، برای اولین بار در قرن هجدهم به وحدت دست یافتند. بخشهای شرقی پشتونستان تحت سلطه امپراتوری مغول قرار داشت، در حالی که قسمتهای غربی تحت سلطه صفویان فارس به عنوان شرقی‌ترین استانهای آنها اداره می‌شد. در اوایل قرن هجدهم، قبایل پشتون به رهبری میرویس هوتک با موفقیت علیه صفویان در شهر قندهار قیام کردند. وی در زنجیره ای از رویدادها، لوی قندهار و سایر قسمت‌های جنوب افغانستان فعلی را مستقل اعلام کرد. تا سال ۱۷۳۸ امپراتوری مغول به طرز فجیعی شکست خورده و پایتخت آنها توسط نیروهای یک حاکم جدید ایران از بین رفته و غارت شد. نبوغ نظامی و فرمانده نادرشاه افشار. نادر علاوه بر نیروهای فارس، ترکمن و قفقازی، احمد شاه درانی جوان و ۴۰۰۰ نیروی پشتون آموزش دیده را نیز همراهی می‌کرد.
پس از مرگ نادر شاه در سال ۱۷۴۷ و فروپاشی امپراتوری عظیم خود، احمد شاه درانی را بزرگ و قدرتمند خود را ایجاد درانی امپراتوری، که شامل پشتونستان، و بیشتر از امروزی پاکستان، در میان دیگر مناطق. دوبیتی معروف احمد شاه درانی ارتباط مردم با شهر منطقه ای قندهار را توصیف می‌کند:"دا دلی تخت زی هوراوما چی ریید کم، زیما دا اهکولی پاشتینخوی دا گره سرینا."
ترجمه: "من تخت دهلی را به یاد می‌آورم که قله‌های کوه پشتونخوا زیبا را به یاد بیاورم."آخرین امپراتوری افغانستان در سال ۱۷۴۷ تأسیس شد و همه قبایل مختلف پشتون و همچنین بسیاری از اقوام دیگر را متحد کرد. بخشهایی از منطقه پشتونستان در اطراف پیشاور در اوایل قرن ۱۹ توسط رانجیت سینگ و ارتش سیک او مورد حمله قرار گرفت، اما چند سال بعد آنها توسط راج بریتانیا، امپراتوری قدرتمند جدید که از شرق به منطقه پشتونستان رسید، شکست خوردند.
از فعالان معروف استقلال پشتون در برابر حاکمیت راج انگلیس می‌توان از خان عبدالغفار خان، عبدالصمد خان آچکزی و میرزعلی خان (فقیر ایپی) نام برد. بچه خان و پیروان او، خدای خدمتکاران، به شدت با تقاضای اتحادیه مسلمانان هندوستان برای تقسیم هند مخالفت کردند. هنگامی که کنگره ملی هند بدون مشورت با رهبران Khudai Khidmatgar پذیرش برنامه تقسیم را اعلام کرد، بچه خان بسیار ناراحت شد و به کنگره گفت «شما ما را به دست گرگها انداختید.» در ژوئن ۱۹۴۷، بچه خان، میرزعلی خان و جنبش خدای خدمتگر با اعلام قطعنامه بانو، خواستار انتخاب پشتونها برای داشتن یک کشور مستقل از پشتونستان شدند که تمام مناطق پشتون نشین هند انگلیس را تشکیل می‌دهد، به جای اینکه برای پیوستن به پاکستان ساخته شود. . با این حال، راج انگلیس از مطالبات این قطعنامه خودداری کرد، به همین دلیل خدای خدمتکاران رفراندوم سال ۱۹۴۷ در استان مرزی شمال غربی را تحریم کردند. پس از ایجاد پاکستان در سال ۱۹۴۷، میرزعلی خان و پیروانش از به رسمیت شناختن پاکستان امتناع ورزیدند و از پایگاه خود در گوروک، وزیرستان به جنگ چریکی علیه دولت ایالت جدید ادامه دادند. میرزعلی خان همچنین از ایجاد پشتونستان به عنوان یک کشور مستقل خبر داد. یک جرگه پشتون، که در رزمک وزیرستان برگزار شد، میرزالی خان را به عنوان رئیس مجلس شورای ملی پشتونستان منصوب کرد. میرزعلی خان در طول زندگی تسلیم دولت پاکستان نشد.