سپاهی (طایفه)
طایفهٔ بزرگ سپاهی یکی از طوایف بزرگ بلوچ است که در استان (های) بلوچستان ایران و پاکستان پراکنده هستند.امروزه در ایران اکثریت این طایفه در شهرستان‌های سراوان، بخصوص به مرکزیت بخش جالق، دلگان، بزمان، مهرستان، سیب سوران و ایرانشهر و گنک سکنی گزیدند.
بر اساس وقایع و مدارک تاریخی و سخنان دست به دست شده اینچنین ثابت می‌شود که قوم سپاهی از اشراف‌زادگان ساکن منطقهٔ سپاهان ایران بوده‌اند که به همین دلیل به ایشان سپاهی (اهل سپاهان) می‌گفته‌اند که جد مشترک ایشان مسکان نام داشته که به مسکان سپه سالار معروف است چرا که در زمان صفوی و بیشتر می‌گویند قبل از شاه عباس و در زمان ایشان از سپه سالاران ارتش ایران بوده‌اند که در جریان دستور شاه عباس مبنی بر حمله به کرمان و منطقهٔ مکران و سرکوبی حکومت‌های محلی ایشان به دلیل نسبی که با مردم آنجا داشته از دستور شاه سرپیچی می‌کند که باعث خشم شاه شده و دستور دستگیری و مجازات ایشان را صادر می‌کند که در ابتدا والی منطقه برای دستگیری ایشان قصد کاخ ایشان را می‌کند، میر مسکان پس از جنگیدن و از دست دادن بسیاری از افراد خود فرصت مهاجرت و فرار میابد که در نتیجه با افراد نزدیک خانواده خود و تنی چند از نوکران و سربازان باقی مانده قصد کرمان و مکران را می‌کند که بسیاری بر این عقیده‌اند که جمعاً به بیست نفر یا بیشتر می‌رسیدند، پس از مهاجرت و سکنی گزیدن به صورت موقت ابتدا در کرمان قصد مکران را می‌کند چراکه افراد بسیاری در صدد تحویل ایشان بودند در نتیجه تصمیم می‌گیرد به منطقهٔ شرقی تری از ایران (منطقه جالق) مهاجرت کند که در آن زمان به دلیل سرسبزی و آبادانی به گلشن مشهور بوده‌است. به هر حال شواهد درستی از تاریخ ورود در دسترس نیست اما احتمالاً بیشتر از سیصد سال یا همین حدود بوده‌است.
جد مشترک این قوم ("میر مسکان") است که ایشان پدر این قوم بحساب می‌آید همان‌طور که در فوق ذکر گشته میر مسکان که از سپه سالاران ارتش صفوی بوده‌است ودر شهر اصفهان حکومت می‌کرده‌است بنا بر تحقیقات انجام شده توسط نویسنده بدست آمده‌است؛ در ابتدا شاهان صفوی همچون شاه اسماعیل، شاه طهماسب دوم، شاه اسماعیل دوم و سلطان محمد صفوی در نبرد و لشکر کشی‌ها بیشتر از اقوام آق قویونلو و قراقویونلوها استفاده می‌کرده و بدنه ارتش را نیز اقوام ترک و تاجیک و بویژه (قزلباش )ها تشکیل می‌داده‌است که سرکردگی اقوام قزلباش بر عهدهٔ اشراف قزلباش اصفهانی بوده‌است و بهمین دلیل این شاهان در لشکر کشی و نبردها وظیفهٔ خاصی بر عهده نداشته‌اند و بهمین علت کوشش آنها صرف آبادانی کشور می‌گردیده‌است اما دوران شاه عباس را می‌توان مهم‌ترین دوران حکومت صفوی دانست چرا که در این بازه وی با تشکیل ارتشی منظم و وابسته به شاه توانست نظام فؤودالی و اقوام قزلباش را سرکوب کند، در دورهٔ شاهان پیشین قزلباش‌ها به شدت قدرت گرفته و اقوام ترک و تاجیک را به سوی خود می‌آوردند و عملاً قدرت نظامی کشور را در دست داشتند اما در زمان شاه عباس، وی که قدرت خود را در خطر می‌دید شروع به تشکیل ارتشی منظم برای سرکوب قزلباشان کرد (از کتاب تنه ارتش صفوی، ارتش صفوی).
در زمان شاه عباس ارتش کشور و نیروهای قزلباش که همیشه درگیر جنگ با سپاه عثمانی بودند از استفاده از تفنگ سرباز می‌زدند چرا که استفاده از تفنگ را خلاف جوانمردی می‌دانستند و تمام نیروهای آنان سواره نظام بودند چراکه قزلباش‌ها به نیروهای پیاده توجه زیادی نمی‌کردند، اما قزلباشان که روز به روز بیشتر قدرت می‌گرفتند تصمیم به کودتا و سرنگونی شاهان و تثبیت کامل قدرت بر کشور گرفتند شاه عباس که حکومت خود رادر خطر می‌دید تصمیم به الغای ارتش قزلباش‌ها کرد اما در ابتدا وی از آنها برای تشکیل ارتش شاهی که از چرکس‌ها گرجیان و ارامنه که غلامان شاه نامیده می‌شوند کمک گرفت پس از تشکیل یک ارتش واحد که مجموعاً ۴۰۰۰۰ نفر وفادار به شاه بودند شروع به سرکوب بیرحمانه قزلباش‌ها و حمله به مقر اصلی سران قزلباش یعنی اصفهان کرد در این بین سپه سالار ارتش قزلباش‌ها در ضرب‌العجلی غافلگیر می‌شود و به علت پراکنده بودن اقوام قزلباش دیری نمی‌پاید که ارتش وی شکست خورده و از هم می‌پاشد (از بخشی از کتاب ارتش صفوی) وی به همراه ارتشی به سمت کرمان می‌گریزد (شاه قبل ازاین ماجرا دستور حمله به کرمان را به وی صادر کرده بود اما او به علت نسبت فامیلی که با حاکم آنجا داشت از این کار سر باز می‌زند)، و به دشت‌های بلوچستان پناه می‌برد و بر اساس تاریخ قومی طایفهٔ سپاهی، میر مسکان به همراه بیست نفر به بلوچستان می‌رسد که بلوچ‌ها به علت اینکه آنها اهل سپاهان بوده‌اند به آنها سپاهی می‌گفتند، اینان در بازهٔ زمانی ۲۸۰تا۳۱۰سال قبل به ارتفاعات سراوان می‌رسند و در کناره ای از شهر جالق سکنی می‌گزینند، از این پس آنان شروع به مستحکم کردن جایگاه خود در این شهر گرفتند.
اتحاد با میر عزت خارانی؛
از سکونت آنان دیری نپاییده بود که شخص دیگری به اسم عزت خان انوشیروانی خارانی همراه با تعداد زیادی از غلامان و خانواده و احشام به جالق می‌رسد و در منطقهٔ کورگ جالق ساکن می‌شود وی که بر سر حکومت خاران پاکستان با سه برادر دیگر خود درگیر می‌شود سرانجام از میر آزاد خان نوشیروانی خارانی، برادر بزرگ خود شکست می‌خورد و به شهر جالق می‌گریزد و در اینجا برای مستحکم کردن پایهٔ خود با بزرگ قوم سپاهی مزارخان متحد شده و پسر خود را به عروسی دخترش درمی‌آورد، پس از گذشت یک سال میر آزاد خان برای کشتن برادرش همراه با ارتشی به طرف جالق حرکت می‌کند که در اینجا به ارتش متحدی از اقوام این شهر برخورد می‌کند که شکست خورده بازمی‌گردد و پس از آن دوبار دیگر نیز حمله می‌کند و با دیدن شکست سه باره به خاران بازمی‌گردد (البته حملهٔ اول در هنگامی رخ می‌دهد که پیران میر مسکان در حال ورود به شهر بوده‌اند و در این هنگام حاکم محلی و وابستگانش به قلعه‌های مسحکم خود پناه برده بودند و مردم را بی دفاع رها کرده بودند و تعداد کمی از اقوام که در حال دفاع بودند در حال شکست خوردن بودند، در تاریخ آمده که کمان داران سپاهی که دوازده نفر بودند از بالای قلهٔ کوه دوازده تیر پرتاب می‌کنند که از بالای کوه بر کناره پاهای اسب آزاد خان می‌خورند و حتی یک تیر هم خطا نمی‌رود و شخصی از آنان با صدای بلند به آزاد خان می‌گوید اکنون در این شهر جنگ جویانی آمده‌است که شکست برایشان معنا ندارد و اگر آرزوی مرگ داری یک قدم به جلو بگذار که جنازه ات نیز به سرزمینت بر نگردد، آزاد خان که تیر و کمان داران بدون اشتباه را می‌بیند برمیگردد)، و اینطور می‌شود که قوم سپاهی‌های خارانی پایهٔ خود را با بنا کردن قلعه ای در منطقهٔ قلعهٔ شیرمحمد امروزی مستحکم می‌کند اما قوم سپاهی به دلیل ریشهٔ خارانی آنها در ابتدا در مسایل قومی و طایفه ای از آنها کمک نمی‌گیرد اما پس از قتل سردار جلال خان ،سردار شیرمحمد خان اولین فرد از سپاهی‌های نوشروانی خارانی می‌شود که به سرداری قوم می‌رسد البته در عصر ایشان حملهٔ دیگری از سوی خارانی‌ها نیز به جالق صورت می‌گیرد که علت آن میار جلی شخصی به اسم صاحبداد بوده‌است که به علت توهیم به (واجهٔ) خود از آنجا می‌گریزد اما هیچ‌کس میار جلی وی را بر عهده نمی‌گیرد و به هر شخصی می‌رسد و می‌گوید از نوشروانی‌ها فرار کرده‌ام، همه از میار گرفتن او امتناع می‌ورزند سپس او به جالق می‌آید و مردم جالق و طایفهٔ سپاهی و تنی چند از طوایف دیگر (بجز حاکم) میار وی را قبول می‌کنند و در مقابل کل ارتش خاران برای میار خود می‌ایستند که خود جای بسی تفکر دارد چراکه مردم اینجا آنقدر شجاع و نترس بوده‌اند که بخاطر یک نفر میار و بخاطر آبروی خود در مقابل ارتشی می‌ایستند و چنین چیزی حاصل شجاعت بسیار آنان بوده‌است.امروزه قوم سپاهی که مرتبطا و مستقیماً با هم به میر مسکان می‌رسند به صورت متمرکز در شهر جالق قرار دارند که مرکز قوم بشمار می‌رود، سپس در منطقهٔ سرجو، سراوان، مهرستان، سوران، سرجنگل و خاش، خصوصاً دلگان و دامن ایرانشهر و افراد کمی نیز در کرمان واقع هستند.
اقوام مرتبط باطایفه؛
اقوام دیگری که بعداً با این طایفه وصلت کرده و با این طایفه یکی شده‌اند شامل.
نوشیروانی خارانی، کلکلی و بیجار زهی‌هایی که حاکمان سینوکان بوده‌اند (که اینان فقط با سپاهی‌ها خارانی فامیل هستند)، بامری‌های دلگان و دامن ایرانشهر، بهرامی‌ها حاکمان هشک و نوادگان میرعثمان میرعزیز حاکم هشک، ارباب‌های ناهوک، قوم بارانزهی (بارکزهی)(که از نسب مادری سردار جلال خان هستند)، گمشادزهی (که به سپاهی بلانوشی شهرت یافته‌اند)
قلعه‌های نسبت داده شده به این قوم شامل: بزرگترین و پراهمیت‌ترین آن‌ها در شهر جالق سه عدد بوده‌اند:
-کتاب بلوچستان فراز و نشیب ص۴۳تا ف۱و ص۸۵ -کتاب تاریخ قوم انوشیروانی پاکستان ریشه طایفه ص۳تا آخر و…