زبان‌پریشی بیانی
زبان‌پریشی بیانی یا زبان‌پریشی بروکا نوعی از اختلال زبان‌پریشی غیر روانی است. که ناشی از آسیب در قسمتی از مغز به نام منطقه بروکا است که در لوب پیشانیِ نیم کره ی غالب افراد (معمولاً در سمت چپ) قرار دارد. ناحیهٔ بروکا قسمتی از مغز است که وظیفه گفتار و حرکت را بر عهده دارد. این نام به خاطر پیر پل بروکا، پزشک فرانسوی کاشف آن ناحیه مغزی انتخاب شده‌است. افراد مبتلا به این بیماری در برقراری ارتباط کلامی و زبانی مشکل دارند (نمی‌توانند صحبت کنند) اما در درک گفتار و کلمات دیگران مشکلی ندارند؛ همچنین افراد مبتلا به این نوع زبان‌پریشی می‌توانند مانند دیگران به نوشتن و خوانده متون بپردازند.
زبان‌پریشی بیانی به نام‌های دیگری همچون آفازی بروکا، آفازی بیانی، آفازی غیر سلیس نیز شناخته می‌شود.
فرد مبتلا به این بیماری تا حدودی آنچه گفته می‌شود را درک می‌کند، اما نمی‌توانید روان صحبت کند زیرا مغز آن‌ها در برقراری ارتباط مؤثر با تمام ماهیچه‌های مورد نیاز برای تشکیل کلمات مشکل دارد. این مسئله ممکن است در افراد ایجاد افسردگی کند، زیرا فرد مبتلا می‌داند چه می‌خواهید بگوید، اما نمی‌تواند کلمات را آنطور که می‌خواهد از دهان خود خارج کند.
در بعضی از افراد مبتلا به این زبان‌پریشی اختلالی در درک محتوا و جملات پیچیده نیز ایجاد می‌شود؛ محققان بر این باورند، این اختلال ناشی از قطع ارتباط مؤثر بین دو ناحیهٔ مهم مهارت‌های زبانی، یعنی ناحیهٔ ورنیکه و بروکا است. ناحیهٔ ورنیکه که نام آن از کارل ورنیکه کاشف آن گرفته شده‌است، ناحیهٔ در قشر فوقانیِ گیجگاهی می‌باشد که در درک شنیداری زبان موئر و با ناحیهٔ بروکا که زبان گفتاری را ایجاد می‌کنند به صورت مکمل یکی از پیچیده‌ترین فعالیت‌های انسان را، زبان، را ایجاد می‌کنند.
هر بیماری و آسیبی که باعث مرگ سلول‌های مغزی شود ممکن است منجر به آفازی (زبان‌پریشی) شود. هنگامی که جریان خون یا جریان اکسیژن به قسمت خاصی از مغز متوقف یا کاهش می‌یابد، سلول‌های مغزی می‌میرند. مواردی مانند:
این ساختار در هیچ‌کدام از جانوران به جز انسان دیده نشده نمی‌شود و یکی از دلایل نبود زبان در دیگر حیوانات، فقدان این ناحیهٔ مغزی عنوان شده‌است.
بیماران در تولید جملات دستوری مشکل دارند و گفتار آنها اکثراً به بیان کوتاهِ کمتر از چهار کلمه محدود می‌شود. تولید صداهای مناسب یا یافتن کلمات مناسب اغلب یک فرایند پر زحمت برای اینگونه افراد است برخی از افراد نسبت به استفاده از اسم و استفاده از افعال مشکل بیشتری دارند.
از علائم شایع موجود در افراد مبتلا به این نوع زبان‌پریشی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
در اواسط قرن نوزدهم (۱۸۶۰) مرد جوانی به نام لوئیس لبرگن به بیمارستان بیستر پاریس مراجعه کرد، این مرد تنها کلمه ای که می‌توانست به زبان بیاورد واژه ای تک هجایی بود؛ «تان». او در واپسین روزهای زندگی خود با پزشکی به نام پل بروکا ملاقات کرد. ویژگی بسیار جالب بیماری گفتاری این مرد جوان باعث شد که در حوزهٔ علوم اعصاب به بیماری «تان» شناخته شود.
بروکا متوجه این نکتهٔ ظریف شد که لبرگن می‌تواند سخنان دیگران را درک کند، اما «تان» تنها واژه ای بود که می‌توانست آن را ادا کند. پس از مرگ لبرگن، بروکا او را کالبد شکافی کرد و یک منطقهٔ آسیب دیده و دچار ضایعه را در بخشی از لوب پیشانی مشاهده کرد. این ناحیهٔ یافت شده در مغز لبرگن همچنان ناحیهٔ بروکا نامیده می‌شود.
آزمایش بروکا و همکارش ورنیکه نقطهٔ آغازی برای شناخت مباحث زبان‌پریشی بود.نتایج به دست آمده در این آزمایش مشخص کرد که آسیب در لوب پیشانیِ نیم کره غالب افراد باعث می‌شود، خروجی گفتار آهسته و با مکث‌های پی در پی همراه شود، همچنین سخن گفتن برای این افراد تلاش بسیاری نیاز دارد و غالب اوقات خالی از کلمات و جملات پیچیده‌است، اگرچه بعضی از مبتلایان قادر به درک سخنان پیچیده نیستند اما همچنان زبان گفتاری را می‌فهمند.