دستنوشته پارسی ژاپن
دستنوشته فارسی ژاپن (خط نبشته نانبان) قدیمی‌ترین سند فارسی موجود در ژاپن است. به نظر می‌رسد این دستخط را در سال ۱۲۱۷ میلادی (برابر ۶۱۴ هجری قمری) راهبی ژاپنی از چین به معبدی در ژاپن آورده‌است .
این دست‌نوشته روی کاغذ مستطیلی با پهنای ۳۲٫۷ سانتیمتر و بلندای ۵۰٫۰ سانتیمتر، در چهار سطر نوشته شده‌است، و علاوه بر این، چند جمله چینی به دست کِیْسِی (راهب) نوشته شده‌است . قلم به کار رفته در این نوشته رایج‌ترین قلم در آن زمان یعنی خط نسخ است. . راهب ژاپنی به نام کیوسه این دستنوشته را در ملاقات با چند ایرانی در بندر کوانژو چین و هنگام خداحافظی از آنها به یادگار گرفته‌است؛ او تصور می‌کرده که متن یک دعای بودایی است. بعدها مشخص شد که چند بیت شعر فارسی است و هر سه شعر از شاعران مشهور ایران است اولی از فخرالدین اسعد گرگانی دومی از فردوسی و سومی در کتاب جامع‌التواریخ آمده‌است که با تفاوت اندکی با نسخه‌های موجود فعلی، در آن زمان ملاح ایرانی آن را از حفظ نوشته‌است. بیت اول از «ویس و رامین» و بیت بعدی از داستان رستم و افراسیاب «شاهنامه» است، و شعر سوم هم شعری است که مربوط به خداحافظی ایرج از پدرش فریدون است. این که یک ملاح ایرانی این اشعار را در چین از حفظ بوده‌است نشانگر شهرت و اهمیت این اشعار نزد مردم بوده‌است.
گویا این شعر اشاره به خداحافظی غم‌انگیز و بی‌بازگشت ایرج از پدرش فریدون است. به نظر می‌رسد این اشعار در آن زمان نزد فارسی زبانان شهرت داشته و به ویژه ملاحان آنها را می‌خوانده‌اند به طوری که سعدی، شهریار رامهرمزی و ابن بطوطه نیز از سرودهای ملاحان فارسی یاد کرده‌اند. کِیْسِی یا کِسه راهب معروف بودایی است که سال ۱۱۸۵ م در خانواده‌ای سرشناس زاده شد در همان دورهٔ نوزادی بر اثر اشتباه دایه به‌طور غیرعمد بر زمین افتاد، ستون فقراتش آسیب دید و از شکل طبیعی خارج شد. در جوانی ترک خانه کرد و به معبدی بودایی رفت تا راهب بشود در ۲۹ سالگی به چین دورهٔ سونگ رفت که در این سفر کشتی آنها با طوفان و بارانی شدید روبرو شد و دکل کشتی شکست اما آنها با هر گرفتاری که بود سرانجام به فوجیان چین رسیدند کیوسه در دو معبد بودایی چین تحصیل کرد و در برگشت از چین منابع و کتب بودایی زیادی با خود به ژاپن آورد در میان نوشته‌هایی که او با خود از چین آورد برگه‌ای وجود داشت به عرض سی و سه سانت و طول ۵۰ سانتیمتر که سه در حاشیه این کاغذ نوشته‌است سال ۱۲۱۷ گوانژو بندر زیتون با ۳ نفر خارجی ملاقات کردم و از آنها خواستم که به خط خود چیزی برایم بنویسند آنها این را نوشتند.
به این برگه دستخط «نانبانموجی» گفته بودند یعنی «خط مردمان بیگانه جنوبی». او فکر می‌کرد که این نوشته بخشی از سوترا (سوره کتاب) بودایی است و او قصد داشت این سوغات را به راهب دیگر این دوره یعنی راهب میوئی یه عنوان سوغات اهدا کند که سال ۱۲۰۳ تصمیم داشت به هند برود اما به دلیل سختی و مشکلات نتوانست. .  تا اینکه در سال ۱۹۰۹، هاندا فارسی بودن آن را شناخت و متوجه شد اشعار فارسی است و ارتباطی با بودیسم یا هند ندارد. کوانژو جایی که کِیْسِی ایرانیان را ملاقات کرده بود در آن زمان یک بندر بازرگانی بین‌المللی بود و در واقع سوداگران گران ایرانی کسانی بودند که کهسه با آنها ملاقات کرده بود زیرا ایرانیان در حال ساختن شهرک در گوانجو بودند .
این دست‌نوشته شامل چند بیت شعر است که از سه منبع مختلف آورده شده‌اند.
بیت نخست از منظومهٔ ویس و رامین با اندکی اختلاف است.
این بیت در «نامهٔ پنجم» و در بخش «اندر جفا بردن از دوست» به شکل زیر آمده‌است:
بیت دوم از شاهنامهٔ فردوسی است:
مصرغ دوم در بعضی نسخه «به گیتی نماند به جز مردمی» نوشته شده‌است. این بیت در شاهنامه، در داستان رستم و اسفندیار، بخش ۲۶، چنین است:
شعر سوم از جامع‌التواریخ است. این رباعی در صفحهٔ ۱۳۵ و ۱۳۶ آمده‌است و ان داستان غم‌انگیز خداحافظی ایرج از پدرش فریدون هست زمانی که قصد داشت برای ارایه پیام محبت و برادری عازم لشکر تور و سلم شود تقدیر غم‌انگیز این بود که ایرج به کینه حسادت برادران کشته شد. این متن دقیق شعر منطبق با جامع التواریخ است اما در دستخط مذکور چون رباعی به یقین خوانده نشده بود و چند نفر آن را با چند تعبیر متفاوت خوانده بودند به‌ویژه مصرع سوم که به صورت‌های مختلف زیر خوانده شده بود.
دیگر خوانش‌ها: (یعنی بدرود و خداحافظی من از تو و تو از من بدرود و به سلامت).
مصرع سوم چنان نوشته شده که می‌توان آن را به شکل‌های مختلف خواند: اگر واژه را خلیف یا خلیفه بخوانیم می‌تواند نویسنده دستخط باشد و او اشاره به چرخ گردون و (آس) آسمان و گردش روزگار دارد و آسمانی شدن مفهوم درگذشت و رفتن به بهشت را می‌رساند او آرزو کرده که در بهشت فرد ژاپنی را ببیند معادل ضرب‌المثل کوه به کوه نمی‌رسد آدم به آدم می‌رسد در این بیت مورد نظر بوده‌است.
خلیف و خلیفه در زبان فارسی معانی مختلفی دارد از جمله خلیفه یعنی سلطان، امیر، نانوا، رهبر کلیسای ارمنی و آدم فرهیخته.Digital Archive of Digital Silk Road Project "Toyo Bunko Rare Books Digital Archive"