آبیاری تحت فشار
آبیاری تحت فشار: (به انگلیسی:pressurized irrigation systems یا Pressure Irrigation)
نیاز به سیستم آبیاری محصولات کشاورزی از دیرباز همزمان با دست یافتن بشر به کشاورزی پدیدار شد .  هزاران سال بشر با تکیه بر انتقال آب در کانال های خاکی به آبیاری محصولات کشت شده پرداخته است . با رشد جمعیت کره زمین وفشار برای تولید هرچه بیشتر محصولات کشاورزی ، پیشرفت سیستم های آبیاری درجهت افزایش راندمان و افزایش کارایی نیز وارد مرحله جدیدی شد که سیستم های آبیاری تحت فشار محصول نهایی این پیشرفت در سالهای اخیر می باشد .
بزرگ شدن هر چه بیشتر مزارع ، محدودیت منابع آبی ، گران شدن نیروی انسانی برای آبیاری محصولات و ارزان شدن فن آوری و مواد لازم و دسترسی آسان به انرژی همگی باعث پیشرفت روز افزون سیستم های آبیاری تحت فشار مزارع و باغات شده است . سیستم آبیاری تحت فشار همان شبکه آبیاری است که آب بجای کانال توسط لوله درسطح مزرعه انتقال می یابد و برای این کار نیاز به ایجاد فشار درابتدای شبکه آبیاری می باشد .
آبیاری تحت فشار به سیستم های نوین آبیاری مزارع و باغات که در سالهای اخیر رواج یافته گفته می شود . در این سیستم ها توزیع آب در مزرعه توسط لوله و با کمک فشاری که توسط پمپ یا اختلاف ارتفاع تولید می شود ، صورت می گیرد . مزیت های این سیستم ها شامل این موارد می باشد : آبیاری تحت فشار در سالهای اخیر در تمام دنیا و به ویژه کشور ایران توسعه یافته است . در کنار این سیستم ها ، نوع دیگری از آبیاری در سالهای اخیر درایران به نام آبیاری کم فشار رواج یافته که تلفیقی از آبیاری سطحی (ثقلی) و لوله گذاری داخل مزرعه است و برای کارکردن به فشار کمتری ( تا حد نیم اتمسفر) نیاز دارد .
آب در سیستم آبیاری کم فشار با لوله به ابتدای قطعات زراعی رسیده و با خروج از شیر فلکه وارد قطعه زراعی می شود و در آنجا با روش های آبیاری کرتی ،نواری و یا فارو مصرف می شود . این سیستم برای نقاطی که مشکل شوری آب ، وزش باد و یا خرده مالکی مانع اجرای آبیاری تحت فشار است ، مناسب می باشد ولی راندمان آبیاری آن حداکثر 60 درصد است .
آبیاری تحت فشار به دو روش آبیاری بارانی(Sprinkler irrigation) و آبیاری موضعی(Trickle irrigation - Micro irrigation ) تقسیم می شود.
راندمان آبیاری در روش آبیاری موضعی تا 80 درصد و در روش آبیاری بارانی تا 70 درصد هم می رسد . این راندمان بالا باعث کاهش میزان آبشویی خاک می شود . بنابراین این نوع آبیاری برای آب های شور مناسب نیست و باعث افزایش شوری خاک می گردد .
فشار موردنیاز این سیستم های آبیاری برای آبیاری موضعی حداقل 2.5 اتمسفر و برای آبیاری بارانی حداقل 3.5 اتمسفر می باشد. جنس لوله ها در این سیستم ها معمولاً پلی اتیلن بافشار کار 4 یا 6 اتمسفر است .
آبیاری موضعی:  دراین سیستم آب به وسیلهٔ پمپ از منبع بداخل شبکه لوله ای پمپ شده و در ابتدا با عبور از فیلترها ، شن و مواد معلق آن گرفته می شود . در نهایت آب با عبور از شبکه اصلی و نیمه اصلی وارد لترالها(لوله های پلی اتیلن سایز 16 یا 20 میلی متر) شده و به صورت قطرات مجزا و یا پیوسته ویا به صورت افشانه ریز با فشار کم و دبی معین از طریق قطره چکان در پای محصول ریخته می شود .
آبیاری قطره‌ای روش مؤثری درتحویل آب مورد نیاز گیاه درمحدوده توسعه ریشه بداخل خاک است و این امکان را به وجود می‌آورد که عمل آبیاری تاحد رفع نیاز آبی گیاه انجام می‌شود؛ بنابراین در این روش به میزان زیادی از اتلاف آب به صورت نفوذ عمقی، ایجاد روان آب سطحی و تبخیر درمقایسه با روش‌های ثقلی وبارانی کاسته می‌شود.
انواع مختلف سیستم‌های آبیاری موضعی:
آبیاری بارانی: درآبیاری بارانی آب توسط آبپاش ها در سطح مزرعه توزیع می شود .این سیستم بیشتر برای محصولات زراعی بکار می رود .
انواع مختلف سیستم‌های آبیاری بارانی:یک سیستم آبیاری تحت فشار موضعی شامل اجزاء ذیل می باشد :
یک سیستم آبیاری تحت فشار بارانی شامل اجزاء ذیل می باشد :
در یک پروژهٔ آبیاری انتخاب روش آبیاری مناسب نقش بسیار با اهمیتی در موفقیت آن پروژه ایفا می‌کند. اساسی‌ترین عوامل مؤثر در انتخاب روش‌های آبیاری به شرح زیرند:
سیستم های آبیاری تحت فشار قابل اجرا در هر مزرعه ای نیست . بیشترین موانع برای اجرای یک سیستم آبیاری تحت فشار موفق به شرح ذیل می باشد :
هزینهٔ سیستم آبیاری به پارامترهای گوناگونی بستگی دارد. این پارامترها عبارتند از : در آبیاری موضعی بیشترین هزینه مربوط به سیستم آبیاری بابلر می باشد .  در آبیاری بارانی ، سیستم های سنتر پیوت (عقربه ای ) بالاترین هزینه ها را دارند و پس از آن سیستم آبیاری ثابت و نیمه ثابت هزینه بالایی را به خود اختصاص می دهد . در هر صورت چنانچه شرایط و استانداردهای لازم در طراحی و اجرای سیستم های آبیاری تحت فشار رعایت شود و بهره بردار بتواند از این سیستم ها بخوبی استفاده کند ، هزینه مصرف شده در طی کمتر از 5 سال بازگشت خواهد کرد .
از دهه 70 شمسی (ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی) توجه به توسعه سیستم های آبیاری تحت فشار در ایران به یک سیاست اصلی در وزارت کشاورزی تبدیل شده است . جلوگیری از هدر رفت آب در مسیرهای انتقال تا مزارع و باغات و نیز افزایش راندمان آبیاری در داخل قطعات زراعی مزارع یکی از اهداف اصلی در جلوگیری از هدر رفت منابع آبی کشور در راستای افزایش تولید بوده است .
به منظور کمک به توسعه این سیستم ها، وزارت کشاورزی برای اجرای سیستم های آبیاری تحت فشار ، وام هایی تا سقف 85 درصد بلا عوض در اختیار کشاورزان متقاضی قرار می دهد و فرایند های طراحی و اجرای آن را راهبری می کند .
توسعه زیر ساخت های صنعت آبیاری تحت فشار در ایران:
در راستای توسعه سیستم های آبیاری تحت فشار در سطح کشور ، زیر ساخت های ذیل توسعه فراوانی در کشور یافته است :آموزش و بازار کار آبیاری تحت فشار درایران :
در سالهای اخیر دانشگاه های کشور به آموزش مهندسین این رشته اهتمام ورزیده اند که در قالب دوره های کارشناسی رشته مهندسی آبیاری و نیز مهندسی آب هزاران نفر از دانش آموختگان روانه فعالیت در بازارهای کار مرتبط با این سیستم ها شده اند . بازار کار مرتبط با این سیستم ها عبارتند از :
برای ضابطه مند کردن فعالیت های طراحی و اجرای این سیستم ها ، وزارت کشاورزی اقدام به برپایی کلاس های آموزشی و ارائه مدرک در ضمینه طراحی و اجرا کرده است .همچنین در هر استان یک انجمن صنفی مجریان سامانه های نوین آبیاری تشکیل شده است .
در دهه 80 شمسی سازمان برنامه و بودجه اقدام به انتشار نشریاتی در مورد ضوابط طراحی و اجرای این سیستم ها کرده و فهرست بهای واحد پایه آبیاری تحت فشار برای متره و برآورد عملیات اجرایی آن را برای اولین بار در سال 1383 شمسی ارائه نموده است .
آمار سطح آبیاری تحت فشار درایران :
مطابق با آخرین آمار از مجموع 8.5 میلیون هکتار اراضی کشاورزی و باغات کشور ، تا سال 1399، 1.7 میلیون هکتار به این سیستم های آبیاری مجهز شده اند .