موسی فقیه سبزواری
میرزا موسی فقیه سبزواری (۱۳۳۶–۱۲۶۲ ه‍. ق)، فقیه، مدرس، از علمای برجسته قرن سیزدهم سبزوار؛ و پدر میرزا حسین فقیه سبزواری (۱۳۰۹–۱۳۸۶ ه‍. ق) از مراجع تقلید قرن چهاردهم ه‍. ق؛ و میرزا مهدی فقاهتی (۱۳۶۲ – ۱۳۰۵ ه‍. ق) از علمای برجسته سبزوار در قرن چهاردهم هجری قمری می‌باشد
میرزا موسی، از شاگردان مبرّز میرزا حسن شیرازی (۱۳۱۲ – ۱۲۳۰ق)؛ و نخستین مدرّس و مجتهدی است که کتاب کفایةالأصول آخوند خراسانی را در حوزه علمیه سبزوار، معرفی، و خود شروع به تدریس کرد.
وی، معروف به علامه میرزا موسی فقیه سبزواری ، میرزا موسی حسینی سبزواری، میرزا موسی مجتهد سبزواری و میرزا موسی سبزواری، فرزند میرزا محمدعلی در سال ۱۲۶۲ قمری برابر با ۱۲۲۴ شمسی، در روستای ایزی در شش کیلومتری سبزوار زاده شد.
شاه سلطان حسین صفوی، هنگام عزیمت به مشهد، در حضرت عبدالعظیم، با دونفر از سادات عالم، به نام‌های میرزا محمد و میرزا عبدالحسین آشنا شد و آن دو را همراه خود آورد. میرزا عبدالحسین به درخواست مردم در سبزوار ماند. وی جد پنجم میرزا موسی است. نسبت میرزا موسی با بیست و نه واسطه، به شاهزاده حسین اصغر یکی از فرزندان علی بن الحسین (امام چهارم شیعیان)، منتهی می‌شود.
میرزا موسی، در چهارده سالگی در سال ۱۲۳۸ هجری شمسی، با کسب اجازه از پدر خود میرزا محمدعلی که از دهقانان و سادات بوده، عازم سبزوار شده و در حوزه علمیه فخریّه، معروف به مدرسه مبارکه کهنه، درحجره‌ای که طبرسی، صاحب تفسیر مجمع البیان درس می‌خوانده، ساکن می‌شود و در طول چهار سال، به مراتبی بالا نائل می‌شود.
در سال ۱۲۸۰ قمری (۱۲۴۲ش) در سن ۱۸ سالگی از سبزوار حرکت و به مشهد وارد می‌شود. پس از ورود به مشهد، به مدرسه عباسقلی خان که در خیابان سفلی مشهد واقع است، وارد و مشغول تحصیل می‌شود.
با استعداد عجیب و فوق‌العاده خود، در طول ۱۸ سال تحصیل علوم مختلف رایج زمان، مورد توجه و عنایات اساتید خود در حوزه علمیه مشهد قرار می‌گیرد، اما به امر پدر، به سال ۱۲۹۸ قمری (۱۲۵۹ش) مشهد را ترک و به وطن و زادگاه خود بازمی‌گردد
پس از بازگشت از مشهد، تصمیم به تشکیل خانواده گرفته و با یکی از خانواده‌های دهقان زادگان آن دوره که در شش فرسنگی سبزوار؛ و محلی به نام " داشخانه " زندگی می‌کردند، ازدواج می‌کند. این ازدواج ایجاب می‌کند که مدت دو سال در سبزوار بماند و همین اقامت اجباری، باعث ایجاد ارتباط بین ایشان و گروهی از سبزواری ها شد.
در سال ۱۳۰۰ ق، به قصد زیارت و ادامه تحصیلات، عازم نجف و پس از زیارت اعتاب مقدسه، جهت تلمّذ از محضر میرزا محمد حسن شیرازی، عازم سامراء می‌شود.
۱۲ سال از محضر میرزای شیرازی استفاده می‌کند و مورد توجه میرزا قرار می‌گیرد. پس از فوت میرزا، به نجف می‌رود و از اصحاب خاص میرزا محمد تقی شیرازی (میرزای دوم) می‌شود.
تا سال ۱۳۲۲ق در نجف و در محضر میرزای دوم می‌ماند؛ و از آخوند خراسانی، اجازه اجتهاد دریافت می‌کند.
اهالی سبزوار درخواست مراجعت میرزا موسی از نجف به سبزوار را به میرزای دوم ارسال می‌کنند و به امر میرزا، به سبزوار بازمی‌گردد.
میرزا محمد حسن شیرازی، معروف به میرزای اول، سید محمد طباطبایی اصفهانی، سید اسماعیل صدر، میرزا محمد تقی شیرازی، معروف به میرزای دوم، آخوند خراسانی و ملا هادی سبزواری ، معروف ‌ترین اساتید میرزا موسی فقیه سبزواری، در سبزوار، سامرا و نجف بودند.
محمدمحسن آقا بزرگ تهرانی، مؤلّف دو مجموعه بزرگ " الذریعة " و " طبقات اعلام الشیعة " که هم‌دوره میرزا موسی فقیه سبزواری بوده‌است، در معرفی میرزا موسی می‌نویسد:
"" هو السیّد موسی بن السیّد محمّد علیّ الحسینیّ، الشهیر بالفقیه الدّه بدنامی السبزواری؛ عالم کامل ورع تقیّ جلیل. من العلماء الأجلاّء القائمین بوظائف الشرع هناک. کان اشتغاله فی المشهد، ثمّ العتبات."
"و تشرّف بسامرّاء فی نیّف و ثلاثمائة مستفیدا من بحث آیة اللّه الشیرازی-قدّس سرّه-سنین، و کان یحضر بحث العلاّمة السیّد محمّد الطباطبائی الإصفهانی و العلاّمة السیّد إسمعیل الصدر؛ و کان فی سامرّاء أیضا بعد فوت آیة اللّه سنین مستفیدا من بحث شیخنا العلاّمة میرزا محمّد تقیّ الشیرازی. ثمّ ذهب إلی سبزوار سنة ۱۳۳۲ ه‍، و کان مطاعا، مقبول القول، موثوقا به عند العامّة و الخاصّة."
"و بلغنی أنّه توفّی فی شعبان سنة ۱۳۳۶ ه‍. و له ولدان عالمان جلیلان:أحدهما السیّد میرزا مهدی نزیل بمبئی، و الآخر السیّد میرزا حسین نزیل مشهد طوس؛ و من تلامیذه ملاّ حسین بن صفر علیّ الریوندی السبزواری المولود حدود سنة ۱۲۹۳ ه‍ و المتوفّی فی النجف حدود سنة ۱۳۵۰ ه‍، و کان یحضر بعد مهاجرته حدود سنة ۱۳۴۳ ه‍ إلی النجف بحث آیة اللّه النائینی إلی أن توفّی. ""
میرزا موسی سبزواری از علماء طراز اول عصر خود و از بزرگان و رجال معروف قرن سیزدهم هجری قمری می‌باشد. عبدالکریم حائری یزدی، مؤسس حوزه علمیه قم، در مقام تجلیل از علم و زهد میرزا موسی فقیه سبزواری، در اجازه اجتهادی که به میرزا حسین فقیه سبزواری داده، نوشته‌است:
«الاقا میرزا حسین دامت افاضاته نجل المرحوم المبرور رکن الاسلام العالم الورع التقی المیرزا موسی السبزواری قدس‌سره الشریف»
میرزا موسی فقیه سبزواری، تا زمان رحلت، زعامت حوزه و مرجعیت امور مردم سبزوار را بعهده داشته، صاحب زهد و کرامت؛ و مورد علاقه شدید مردم بوده‌است. او با تشکیل حلقه‌های درس در سطوح عالی، موفق به تربیت شاگردان نامدار بسیار شده‌است.
نخستین عالمی‌که کتاب کفایةالأصول مرحوم آخوند خراسانی را به حوزویان سبزوار معرفی؛ و خود تدریس می‌کرد، میرزا موسی فقیه سبزواری بوده‌است.
وی صاحب کرامات بوده که در کتب مرتبط با علمای برجسته سبزوار، ثبت شده‌است.
اواخر قرن سیزدهم هجری شمسی، در دهه چهارم قرن چهاردهم هجری قمری، بیماری وبا در سراسر ایران؛ من جمله در سبزوار، گسترش پیدا کرد.
وحشت و اضطراب، زندگی مردم را بسیار سخت کرده بود. آمار تلفات، هر روز، بیش از روز قبل، گزارش می‌شد و همه راه‌ها، برای رهایی از این بلای فراگیر، بسته بود جز یک راه.
از آن جا که " میرزا موسی "، مجتهدی پارسا و مورد احترام همگان بود؛ و مردم برای حلّ همه مشکلات خود به او مراجعه می‌کردند، برای نجات از بیماری وبا نیز، به او پناه بردند.
جمعیت اطراف او را گرفتند و خواهش کردند به مصلّای سبزوار بروند و برای نجات مردم از وبای کشنده، نماز خواندند و دست به دعا بردند.
میرزا موسی پذیرفت و پس از پایان مراسم نماز و نیایش، ظرف آبی خواست، آن را متبرّک کرد و دستورداد بقیه آب ظرف را در آب انبار شهر ریختند.
گفته‌اند از آن پس، هرکس از آن آب، به قصد تیمّن و تبرّک می‌نوشید، سلامت از دست رفته را بازمی‌یافت و برای همیشه، از بیماری وبا، در امان بود
میرزا موسی، سه دختر و دو پسر داشت که هردو پسران وی، از عالمان دینی و دارای رتبه اجتهاد بودند. میرزا مهدی فقاهتی (۱۳۶۲–۱۳۰۵ ه‍. ق) از مجتهدان و مدرّسان ساکن سبزوار؛ و میرزا حسین فقیه سبزواری (۱۳۸۶–۱۳۰۹ ه‍. ق)، مرجع تقلید، ساکن مشهد بود.
میرزا موسی فقیه سبزواری، در ماه شعبان سال ۱۳۳۶ ه‍.ق از دنیا می‌رود. پس از درگذشت میرزا موسی، هوا تیره و تار می‌شود و ساکنان اطراف سبزوار، از دگرگونی هوا، باخبر می‌شوند که میرزا موسی درگذشته است، پیکرش را با شکوه بسیار تشییع می‌کنند و در کنار شرق شهر سبزوار به خاک می‌سپارند؛ و ازآن پس، زیارتگاه خاص و عام می‌شود.
آرامگاه میرزا موسی فقیه سبزواری در سبزوار، از آثار ملی ثبت شده ایران؛ و مربوط به اواخر دوره قاجار است که توسط میرزا حسین فقیه سبزواری، فرزند میرزا موسی در سال ۱۳۳۶ ه‍. ق، برابر با ۱۲۹۷ ه‍. ش، ساخته شده‌است.
این اثر در تاریخ ۲۴ تیر ماه ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۹۲۳۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران، به نشانی سبزوار، میدان کارگر، خیابان افسر، کوچه بیمه اجتماعی، به ثبت رسیده‌است
حوزه علمیه محمدیه (سبزوار) و آرامگاه میرزا موسی فقیه سبزواری، هردو از ساخته‌های میرزا حسین فقیه سبزواری، فرزند میرزا موسی در سبزوار است که به وسیله وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، حوزه علمیه محمدیه، تبدیل به مرکز عالی تربیت مدرّس قران کریم؛ و آرامگاه میرزا موسی، تبدیل به کتابخانه عمومی شده‌است.