مؤسسه آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی
بنیان مرکز آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی در سال ۱۳۶۹ خورشیدی گذاشته شد که بعد از چند سال با ارتقاء سازمانی به مؤسسه آفرینش‌های هنری تبدیل شد. این مؤسسه متشکل از نگارخانه رضوان، مکتب هنر رضوان، هنرپژوهی رضوان، رضوان تصویر، انجمن ادبی رضوی، رضوان گرافیک و مجتمع خمینی می‌باشد که با کمک این مجموعه‌ها به خلق آثار هنری می‌پردازد. مؤسسه آفرینش‌های هنری، در طول فعالیت خود در عرصه هنر و فرهنگ اسلامی و ایرانی کوشیده‌است تا علاوه بر حفظ، توسعه و ترویج هنر اسلامی بویژه هنرهای به کار رفته در حرم رضوی با پردازش و تولید هنرهای اسلامی - ایرانی در همه رشته‌ها و شاخه‌های مرتبط همت گمارد.
مرکز آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی در سال ۱۳۶۹ش تأسیس شد و گسترش دایرهٔ عملکرد و ارتقای سازمانی آن منجر به شکل‌گیری مؤسسه آفرینش‌های هنری در سال ۱۳۷۶ش شد. اهداف این مؤسسه شامل بهره‌گیری از انواع هنرها در تبیین و انعکاس معارف ائمه، شناسایی و اشاعه ابعاد هنر و معماری ایرانی - اسلامی اماکن متبرکه با حفظ و ارتقاء جلوه‌های هنری و آثار متعلق به آستان قدس، تأمین نیازهای کاربردی هنر چون فیلم‌های مستند و مجموعه‌های تصویر و عکس و امور گرافیکی و تصویرسازی و در مجموع ترویج هنر دینی و رضوی می‌باشد. همچنین حرکت در مسیر تحقق بیانیه گام دوم انقلاب، توجه به مأموریت‌های آستان قدس رضوی در عرصه‌های فرهنگی هنری، توجه به تمدن نوین اسلامی، اهتمام به پیوست رضوی و توسعه آموزش و پژوهش و نوآوری‌های هنری از جمله مواردی است که مورد تأکید قرار گرفته‌است. این مؤسسه در مناسبت‌های گوناگون سال مانند نوروز، دهه کرامت و دهه آخر ماه صفر، ویژه برنامه‌های خاصی؛ از محفل شعرخوانی و اجراهای پاتوقی سرود تا پرده‌خوانی روایت عشق را با بهره‌گیری از ظرفیت هنرمندان سراسر کشور در مشهد برگزار می‌کند.
واحدهای مرکز آفرینش‌های هنری عبارتند از:
نگارخانه رضوان وابسته به مؤسسه آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی از بدو تأسیس در سال ۱۳۸۱ش تاکنون میزبانی نمایشگاه‌های فرهنگی هنری را در سطح استان، کشور و بین‌الملل داشته‌است. مسئول فعلی نگارخانه جواد براتی می‌باشد. مساحت کلی این نگارخانه ۴۵۰ متر مربع، شامل ۲۲۰ متر مربع فضای نمایشگاهی است. همچنین فضای باز به مساحت ۱۶۰ مترمربع و فضای اداری و اتاق‌ها شامل ۷۰ متر مربع از دیگر بخش‌های تشکیل‌دهنده این مجموعه می‌باشد. سیستم نور پردازی نگارخانه رضوان شامل دو دسته نورهای موضعی و عمومی است که به تناسب برنامه‌ها و نمایشگاه‌های اجرا شده در نگارخانه مورد استفاده قرار می‌گیرد. همچنین سیستم صوت، آمپلی فایر و بلندگوهای داخل سالن جهت پخش با کیفیت موسیقی نمایشگاهی از دیگر امکانات مجموعه می‌باشد. اطلاع‌رسانی نمایشگاه در نگارخانه رضوان از چند طریق انجام می‌گیرد که عبارتند از:
مکتب هنر رضوان به عنوان مرکز آموزش تخصصی هنرهای ایرانی – اسلامی از سال ۱۳۸۷ش فعالیت خود را آغاز نمود. مسئول این مکتب در حال حاضر جواد براتی می‌باشد. مکتب علاوه بر توجه به هنرهای سنتی بکار رفته در معماری و آرایه‌های حرم رضوی در برنامه آموزشی خود توجه به هنرهای از یاد رفته و در حال فراموشی را جا داده‌است. این مرکز از همکاری مدرسان و اساتید در برگزاری کلاس‌ها و کارگاه‌های آموزشی بهره‌مند است. تشکیل کارگاه‌های دائمی تولید آثار هنری و احیاء و مثنی‌سازی آثار گذشته از دیگر برنامه‌های مکتب هنر رضوان می‌باشد. پذیرش هنرجو در مکتب هنر به‌صورت دائمی به‌ویژه در ابتدای هر فصل صورت پذیرفته و هنرجویان در طول برگزاری دوره‌های آموزشی علاوه بر بهره‌گیری از محضر اساتید، با جدیدترین سبک‌ها و متدهای هنری آشنا می‌شوند. مکتب هنر رضوان در کنار برگزاری دوره‌های تخصصی هنری، به عنوان دبیرخانه دوسالانه تذهیبهای قرآنی شناخته شده و اقدام به برگزاری کارگاه‌های آموزشی و جلسات نقد و بررسی در این راستا می‌نماید.
در راستای بازشناسی و معرفی بیشتر هنرهای اسلامی و ایرانی، این گروه می‌کوشد تا با بهره‌گیری از اساتید کشوری و برپایی نشست‌های هنرپژوهی، چاپ مقالات و کتب هنری و طرح‌ها، گام‌هایی در جهت توسعه فرهنگ و هنر دینی و رضوی بردارد. بررسی آرایه‌ها و نقوش به کار رفته در معماری حرم رضوی و قرآن‌ها و کتب خطی، تحلیل و گردآوری آثار هنری و مقالات با تکیه بر مکاتب مختلف دوره‌های تاریخی و … از اهم فعالیت‌های این گروه می‌باشد. انتشار نشریه‌ای پژوهشی با عنوان "«آستان هنر»" که به بررسی هنرهای ایرانی اسلامی خصوصاً هنر در آستان قدس پرداخته و مشتمل بر مقالاتی از پژوهشگران کشور می‌باشد با سردبیری ماندانا یمینی از دیگر فعالیت‌های این گروه به‌شمار می‌رود.
بخش رضوان تصویر (رسانه) مؤسسه آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی با بهره‌گیری از گروه‌های تخصصی در زمینه رسانه‌های دیداری و شنیداری و با استفاده از تجهیزات پیشرفته صوتی و تصویری، فعالیت‌های خود را در سه محور اصلی با مسئولیت شادی غفوریان متمرکز و ارائه می‌نماید: این نهاد از سال ۱۳۹۱ وارد عرصه فیلمسازی با موضوع زیارت یا فرهنگ رضوی شده و در این زمینه فیلم بلند انیمیشنی «در مسیر باران» که تجربه اول کار سینمایی آستان قدس رضوی بود در سال ۱۳۹۴ ساخته و در سی و چهارمین جشنواره فیلم فجر جایزه ویژه کارگردانی انیمیشنی را کسب کرده‌است. تلاش آستان قدس رضوی این است که در فضای زیارتی، خدمات سینمایی را به صورت ثابت برای زائران داشته باشد و زمینه همکاری بیشتر با فیلمسازان را برای ساخت فیلم‌هایی با موضوع زیارت فراهم کند.
بنیان این انجمن در سال ۱۳۶۹ش گذاشته شد. در حال حاضر مسئولیت این مرکز با قاسم شاهد می‌باشد. این انجمن از دیرباز محفل شاعران خراسانی به پیشگاه علی بن موسی الرضا بوده و با برگزاری جلسات هفتگی شعرخوانی در جوار حرم رضوی، میزبان شعر شاعران می‌گردد. انجمن مذکور علاوه بر آنکه وجود شعرایی را در سبقه خود محفوظ داشته، تلاش دارد تا استعدادهای بالقوه و جوان را در این راستا شناسایی، شکوفا و بارور نماید. از دیگر فعالیت‌های انجمن ادبی رضوان می‌توان به برگزاری شب‌های شعر، شب‌های داستان خوانی، جلسات نقد و بررسی کتاب و نیز پژوهش، گردآوری و تألیف کتاب در حوزه شعر، ادبیات داستانی، نمایش‌نامه و فیلم‌نامه اشاره داشت.
این واحد با مسئولیت نسرین جلیلیان با جذب کارشناسان در رشته‌های گرافیک، طرّاحی، تصویرسازی و چاپ، علاوه بر طرّاحی، صفحه آرایی، آماده‌سازی و مراحل پیش از چاپ، نظارت بر چاپ و تولید کتاب‌های مؤسسه را بر عهده دارد. همچنین با ارتباط و بهره‌گیری از اساتید گرافیست در سطح کشور نسبت به ارایه خدمات گرافیکی، طرّاحی و تولید پوسترهای مناسبتی در مجموعه آستان قدس رضوی و سایر نهادها و مؤسسات فعالیت دارد.
این مجموعه در سال ۱۳۷۹ش با هدف خدمت رسانی به مناطق محروم، در منطقه خواجه‌ربیع مشهد به بهره‌برداری رسید. در حال حاضر مسئولیت مجتمع با مهدی سیم ریز بوده و فعالیت‌های عمده این مجتمع به دو بخش آموزشی و فرهنگی – هنری تقسیم می‌شود که در بخش آموزش، با برگزاری بیش از ۲۰ عنوان کلاس در رشته‌های مختلف اعم از خوشنویسی، نقاشی، نگارگری، معرق، نویسندگی، تئاتر و … هر ساله بیش از ۲۰۰۰ هنرجو را پذیرا می‌باشد. در بخش فرهنگی و هنری نیز برگزاری برنامه‌هایی چون همایش‌ها و جلسات هنری، نشست‌های ادبی و شب‌های شعر، همایش‌های مذهبی، کارگاه‌های هنری و برپایی نمایشگاه‌های مختلف را در دستور کار خود دارد. مسئول مجتمع در مصاحبه‌ای با خبرگزاری جمهوری اسلامی بیان کرد: برخی آثار بازنشر شده توسط مؤسسه، مناجات نامه علی به خط میرعلی هروی، دعای صباح به خط ام‌السلمه دختر فتحعلی شاه قاجار، مناجات نامه جامی، مناجات نامه عبدالله انصاری، کتیبه‌های مسجد گوهرشاد می‌باشد. همچنین دو قرآن از پسران شاهرخ تیموری توسط این مؤسسه بازنشر شده‌است. سیم‌ریز اظهار کرد: اولین قرآنی که توسط این مؤسسه بازنشر شده، قرآن ابراهیم سلطان پسر دوم شاهرخ تیموری بود که کتاب اصلی با تمام ویژگی‌های ابتدایی خود در اختیار آستان قدس قرار دارد. ابراهیم سلطان تعدادی از سوره‌های قرآن را گزینش و آنها را کتابت کرده بود لذا نسخه اصلی این قرآن منتخبی از سوره‌ها شامل ۱۲ سوره در ۳۲ صفحه می‌باشد. این مصحف شانزده ورق از سوره‌های منتخب قرآن است که به خط ثلث «ابراهیم سلطان» کتابت و وقف روضه منوره رضویه شده‌است و با شماره ۴۱۴ در کتابخانه آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود. تاریخ کتابت این قرآن سال ۸۲۷ق و ابعاد آن ۸۱٫۷ در ۶۱ سانتی‌متر است. دو صفحه اول سوره فاتحةالکتاب و آغاز سوره یس، دارای کتیبه‌ای مذهب و مرصع است، ذیل و پیشانی به خط کوفی تزئینی، متن ثلث خفی به قلم زر تحریردار، که در هر صفحه ۷ سطر نوشته شده و سطور اول و آخر ثلث کتابت جلی به سیاهی و تحریر زر، ۵ سطر بقیه ثلث کتابت خفی به زر تحریرداراست. از دیگر ویژگی‌های این قرآن این است که غیر از دو صفحه اول، مابقی دارای ۱۰ سرسوره مذهب و مرصع و اسامی سور به قلم زر کتابت شده‌است. قرآن بایسنقر هم که توسط پسر اول شاهرخ تیموری کتابت شده‌است در حال حاضر برخی از صفحات آن در موزه آستان قدس رضوی موجود می‌باشد.