اساطیر لیتوانیایی
اساطیر لیتوانیایی () اساطیر پاگانیسم لیتوانیایی‌ها و دین لیتوانیایی‌ها پیش از مسیحیت است. لیتوانیایی‌های باستان مانند دیگر هندواروپایی‌ها، اساطیر چند خدایی و ساختار مذهبی داشتند. در لیتوانی پیش از مسیحیت، اساطیر بخشی از دین چند خدایی بود. پس از مسیحیت، اساطیر بیشتر در فولکلور، آداب و رسوم و آیین‌های جشن باقی ماند. اساطیر لیتوانیایی بسیار نزدیک به اساطیر سایر قومیت‌های بالتی پروسی‌ها و لتونیایی‌ها است و بخشی از اساطیر بالتی به‌شمار می‌رود.
دین و آداب و رسوم ابتدایی لیتوانیایی بر پایه سنت شفاهی نهاده شده بودند؛ بنابراین نخستین گزارش‌ها در مورد اساطیر و باورهای لیتوانیایی توسط مسافران، مبلغان مسیحی، نویسندگان رویدادنامه‌ها و مورخان ساخته شکل گرفت. سنت شفاهی اصلی لیتوانی تا حدی در آیین‌های ملی و آهنگ‌ها و افسانه‌های جشن باقی مانده‌است که در سده هجدهم نوشتن آن‌ها آغاز شد.
نخستین گزارش‌ها در مورد دین بالتیک توسط هرودوت نوشته شده بود و در خود "تاریخ هرودوت" نئوری (Νευροί) را توصیف کرد و تاسیتوس در کتابش "ژرمنیا" به آئستی که لباس گرازمانند پوشیده و "مادر خدایان" را می‌پرستید اشاره کرد. نئوری توسط جغرافی‌دان رومی پمپونیوس ملا ذکر شده‌است. در سده نهم گزارشی در مورد سنت‌های تشییع جنازه پروسی (آئستی) توسط وولفستن هبدی وجود دارد. در سده یازدهم، آداموس برمنزیس از پروسی‌هایی که در سامبیا زندگی می‌کردند و کشتزارهای مقدس آنها یاد کرد. جغرافیدان مسلمان قرن دوازدهم شریف ادریسی در "کتاب راجر" از بالت‌ها به عنوان پرستندگان آتش مقدس و شهر شکوفا آنها "مادسون" (Mdsūhn, Mrsunh, Marsūna) یاد کرده‌است.
هنگامی که جنگ صلیبی پروسی و جنگ صلیبی لیتوانیایی آغاز شد، اطلاعات دست اول بیشتری در مورد باورهای دینی بالت‌ها ثبت شد، اما این سوابق با تبلیغات در مورد "کافران" آمیخته شد. یکی از نخستین منابع ارزشمند، معاهده کریستبورگ در سال ۱۲۴۹ میان قبیله‌های پاگان پروسی و شوالیه‌های تتونیک بود.
زیارتگاه یا پانتئون لیتوانی در طول هزاران سال از ادغام سنت‌های پیشاهندواروپایی و هندواروپایی شکل گرفت. خدایان زنانه مانند "ژمینا" (الهه زمین) به سنت‌های پیشاهندواروپایی نسبت داده می‌شوند، در حالی که خدای رعد و برق بسیار رسا "پرکوناس" احتمالاً از دین نیاهندواروپایی سرچشمه می‌گیرد. سلسله مراتب خدایان نیز به سطوح اجتماعی جامعه لیتوانی باستان بستگی داشت.
دیواس، دیواس سنلیس ("Dievas senelis،" «خدای پیر»)، داناگائوس دیواس ("Dangaus Dievas،" «خدای بهشت») - برترین خدای آسمان است. دیواس از تبار نیاهندواروپایی * "deiwos"، «آسمانی» یا «درخشنده»، از همان ریشه "*Dyēus"، خدای اصلی بازسازی‌شده دین نیاهندواروپایی سرچشمه دارد. این مربوط به "زئوس" یونان باستان ("Ζευς" یا "Δίας")، آلمانی "Tiwaz" و همان دیو زبان فارسی است. نام "دیواس" در مسیحیت به عنوان نام "خدا" به کار برده می‌شود.
آندایوس (Andajus, "Andajas", "Andojas") در رویدادنامه‌ها به عنوان قدرتمندترین و عالی‌ترین خدای لیتوانیایی‌ها ذکر شده‌است. لیتوانیایی‌ها نام آن را در یک نبرد فریاد زدند. آندایوس ممکن است تنها لقبی از خدای برتر - دیواس باشد.
پرکوناس، خدای رعد و برق است. در بسیاری از اساطیر هندواروپایی با دیگر خدایان تندر ارتباط نزدیکی دارد: "پرجانیا" ودایی، تارانیس سلتیک، ثور ژرمنی و پروون اسلاوی. خدای رعد و برق فینیکی و موردوین/ارزا به نام "پورگینپاز" در مضامین فولکلور نمایش می‌یابد که شبیه "پرکوناس" لیتوانیایی است. "پرکوناس" دستیار و مجری وصیت دیواس است. او همچنین با درخت بلوط مرتبط است.
لایما (از - «سرنوشت دادن») الهه سرنوشت ساز است.
بنگپوتیس (از «موج» و «دمیدن») - خدای دریا، باد، امواج و طوفان است. او توسط ماهیگیران و دریانوردان پرستش می‌شد.
در اساطیر لیتوانیایی، داستان‌ها، ترانه‌ها و افسانه‌هایی از این دست، قوانین طبیعت و فرآیندهای طبیعی مانند تغییر فصول سال، ارتباط آن‌ها با یکدیگر و با وجود انسان‌ها را توصیف می‌کنند. طبیعت بیشتر بر حسب خانواده انسانی توصیف می‌شود. برای نمونه (که در بسیاری از آهنگ‌ها و داستان‌ها یافت می‌شود)، خورشید را مادر، ماه را پدر، و ستارگان را خواهران انسان‌ها می‌نامند. اساطیر لیتوانیایی سرشار از خدایان و خدایان جزئی آب، آسمان و زمین است. کشتزارهای مقدس پرستش می‌شدند، به ویژه مکان‌های زیبا و متمایز -"آلکا" برای قربانی کردن برای خدایان گزیده می‌شد.
رویدادنامه‌نویسان، زمانی که آیین‌های لیتوانیایی را توصیف می‌کردند، معمولاً از آتش یاد می‌کردند. پادشاه لیتوانی، آلگیرداس، حتی در اسناد نیلوس قسطنطنیه به عنوان «پادشاه آتش‌پرست لیتوانی» (τῷ πυρσολάτρῃ ῥηγὶ τῶν Λιτβῶν) خطاب می‌شد.