حسین جودت
حسین جودت مشهور به میرزا حسین خان جودت (۱۲۷۱ –۱۳ بهمن ۱۳۶۸) از فعالان فرهنگی، سیاسی، مطبوعاتی و نویسنده و مترجم معاصر ایران بود. تحصیلات خود را در مدرسه علمیه دارالفنون به پایان رسانیده و به زبان‌های فارسی، عربی، فرانسه و انگلیسی تسلط کامل داشت. وی در خانواده ای به دنیا آمد که پدرش میرزا جعفر خان در دستگاه ناظم السلطنه که ریاست کشیک خانه گارد مخصوص شاه (یکی از مهم‌ترین مشاغل در دربار ناصرالدین شاه قاجار) و حفاظت از دربار قاجاریه به عهده وی محول گردیده بود. میرزا جعفر خان را به سمت رئیس سواره نظام گارد شاه (قول لار آقاسی) منصوب و رتق و فتق امور و نظارت بر تحصیلات فرزندان خود را نیز به وی واگذار نموده بود، موقرالسلطنه پسر ارشد ناظم السطنه از روشنفکران دربار شاه و پیرو افکار و اقدامات امیر کبیر و خواهان اصلاحات در سیستم استبدادی دربار بود، وی مبادرت به تهیه و نوشتن شبنامه هائی علیه در بار می‌نمود، و مسئولیت خطیر تکثیر و پخش شب‌نامه‌ها را که کار بسیار دشواری بود، به میرزا جعفر خان پدر میرزا حسین خان جودت که مورد احترام و اعتماد و اطمینان و دارای عواملی جهت انجام این منظور بود واگذار نمود، در اثر تکرار و پخش شب‌نامه‌ها این عمل توسط جاسوسان دربار کشف و در نتیجه موقرالسلطنه داماد شاه مغضوب دربار گردید، و به دستور درباریان میرزا جعفرخان پدر میرزا حسین خان جودت نیز در (انبار) یا زندان سیاسی قاجار زندانی و به غل و زنجیر کشیده شد؛ که در نتیجه این رفتار و شکنجه‌ها و طولانی شدن مدت زندان پس از مدت زمان کوتاهی بعد از آزادی از زندان بعلت ضعف و ناتوانی بدرود حیات می‌گوید.
مقارن با فارق التحصیلی وی، و بنا به درخواست کفیل معارف گیلان قویم الدوله، از رئیس تعلیمات وقت میرزا سهام الدین خان، در تهران در رابطه با نیاز مبرم مدرسه احمدیه رشت به یک معلم در رشته ریاضی، مقرر شد بین دانشجویان فارق التحصیل از مدرسه علمیه دارالفنون دررشته ریاضی با طرح مسائلی از دروس حساب و هندسه و جبر مسابقه ای برگزار گردد، موفق‌ترین آن‌ها انتخاب و به معارف گیلان معرفی گردد. حسین جودت با حل کلیه مسائل مطرح شده انتخاب، و به معارف گیلان معرفی شد. بدین گونه جودت به گیلان راه یافت و رهسپار آن دیار گردید؛ و فعالیت‌های فرهنگی و مطبوعاتی و سیاسی خود را رسماً شروع نمود. وی علاوه بر تدریس، در سال ۱۲۹۵ جمعیت فرهنگ گیلان را بنیاد نهاد، و تا سال ۱۳۱۰ نیز این جمعیت فعال بود. جودت امتیاز روزنامه بیداری را داشت و روز نامه کمیته دموکرات رشت، روزنامه بیداری بود وی سپس به جرگه انقلاب گیلان پیوست. در انقلاب گیلان ابتدا محمد جعفر کنگاوری به سمت کمیسر معارف تعیین گردید، چون وی کمتر به کارهای اداری علاقه داشت، کار معارف آن ایالت به میرزا حسین خان جودت واگذار گردید، اولین کار جودت تحویل گرفتن اداره از صدیق اعلم بود. در این رابطه عیسی صدیق (وزیر فرهنگ در سال‌های ۱۳۲۰ و ۱۳۲۶ خورشیدی)، درکتاب یادگار عمر می‌نویسد. حسین جودت که به سر پرستی معارف گیلان معین شده بود اداره را از روی دفاتر و اسناد از من تحویل گرفت.
میرزا حسین خان جودت، پس از سقوط نهضت جنگل، چگونگی ادامه فعالیتش در دوران پهلوی را در سه کتاب (یادبودهای انقلاب گیلان و از انقلاب مشروطیت تا انقلاب شاه و ملت، گردآورنده حسین جودت و در کتاب سردار جنگل نوشته ابراهیم فخرائی) بتفصیل توضیح داده‌است.
با توجه به توضیحات داده شده در کتاب‌های یادشده، وی به قصد ملاقات با سردارسپه به منزل ایشان مراجعه می‌کند، و با راهنمائی آجودان وی به اتاق سردارسپه وارد می‌گردد.
در این اتاق سردارسپه و خالو قربان و سایر روَسای کُرد حضور داشتند، پس از ادای احترام به سردارسپه و تعارفات معمول با سران کُرد. خالو قربان فرمانده قوای کُرد، که از طرف سردارسپه به درجه سالار ظفری نائل گردیده، و مأموریت سرکوبی قوای سیمیتقو در آذربایجان به وی محول گردیده بود، و با توجه به سوابق آشنائی با میرزا حسین خان جودت در نهضت جنگل و اطلاع از خصوصیات اخلاقی او در زمان همکاری با میرزا کوچک خان جنگلی، بدون مقدمه به سردارسپه می‌گوید که اگر جودت از طرف ما در ارکان حرب باشد، رفع نگرانی ما اکراد خواهد شد. (سالار ظفر علت این پیشنهاد را این گونه بیان می‌نماید، کسانی هستند که در غیاب من افکار سردارسپه را علیه من تحریک نموده و باعث کدورت فی‌مابین گردند. اگر چنین مسائلی پیش آید، وجود میرزا حسین خان جودت در ارکان حرب که مورد اعتماد هر دو طرف می‌باشد، در قوای اکراد ضروری است) سردارسپهٔ به سرهنگ باقرخان (آجودان) می‌گوید، در این باره مشورت لازم را انجام دهید، نظر امیر موثق و شاهزاده روح اله میرزا را نیز بخواهید تا من برگردم.
چیزی نمی‌گذرد که سردارسپه مراجعت می‌کند. و نتیجه شور را می‌پرسد. همگی باتفاق می‌گویند که با عضویت جودت در ارکان حرب رفع نگرانی خالوها خواهد شد. رضا شاه پهلوی نیز با این پیشنهاد موافقت می‌نماید؛ و نظر جودت را خواهان می‌شود، وی می‌گوید داور حکم ریاست فرهنگ گرگان مرا صادر نموده من برای این گزارش خدمت رسیدم، رضا شاه پهلوی می‌گوید این کار واجب تر است. بعد از گفتگویی با او، بلا فاصله به سرهنگ باقر خان آجودان دستور می‌دهد، که حکم جودت را با درجه یاوری به عضویت ارکان حرب عده سالار ظفر صادر و مشغول به کار گردد؛ و بدین ترتیب است که جودت وارد ارتش گردیده و در جنگ‌های سرکوبی غائله سیمیتقو شرکت می‌نماید.
پس از کشته شدن سالار ظفر در این جنگ و انتشار خبر کشته شدن او در اردو، سبب گردید امیر موثق نتواند انضباط را در قوای سالار ظفر برقرار نماید و به مقاومت ادامه دهد، بناچار دستور عقب‌نشینی می‌دهد و اردو با زد و خورد به میاندوآب عقب‌نشینی می‌کند.
سرتیپ شیبانی فرمانده کل قوای آذربایجان در نامه ای به سردارسپه چنین می‌نویسد:
(۲۵ برج جوزا آیت ئیل ۱۳۰۱ نمره۲۰۹۳، ارکان حرب شعبه تنظیمات، ریاست محترم ارکان حرب کل قشون، در این موقع که قوای سالار ظفر حسب امر حضرت اشرف عازم تهران هستند، لازم می‌داند خاطر شریف را مستحضر سازد، یاور جودت که آجودان سرتیپ سالار ظفر بوده از حال کلیه صاحب منصبان و افراد و عده مزبور بصیرت کامل دارد و اطلاعات مشارٌ‌الیه از برای تصمیم ارکان حرب راجع به قسمت مزبور مفید خواهد بود)، فرمانده قوای آذربایجان، سرتیپ شیبانی.
پس از تحقیقات و بررسی هائی که دربارهٔ علل قتل خالو قربان به عمل آمد، مسببین مجازات و سایر سران کُرد که موقتاً بازداشت شده بودند آزاد و بقیه نفرات نیز به قسمت‌های مختلف قشون تقسیم گردیدند و بدین ترتیب داستان سر گذشت اکراد جنگل پایان پذیرفت. با به پایان رسیدن سرنوشت سران کُرد و تقسیم قوای اکراد مأموریت جودت نیز در این قوا به پایان رسید.
میرزا حسین خان جودت پس از خروج از ارتش دوباره به فرهنگ برگشته و به خدمات فرهنگی خود که همانا آرزوی دیرینه اش بود ادامه داد. وی ابتدا به ریاست فرهنگ کرمان و سپس به ریاست فرهنگ لرستان منصوب و مشغول بکار گردید. لازم است ذکر شود شرح خدمات وی در فرهنگ کرمان در کتاب‌های ارزشمند جامعه بازنشستگان آموزش وپرورش کرمان و کتاب اسناد و معارف کرمان و نشریه فرهنگ کرمان شرح داده شده‌است. (جودت در هفتم آذر ماه ۱۳۰۶ طبق ابلاغی با حقوق ماهیانه ۵۲ تومان به ریاست فرهنگ کرمان منصوب شد و تا سال ۱۳۰۹ ه‍.ش) این سمت را عهده‌دار بود. چندین باب مدرسه در دوره تصدی ایشان افتتاح گردید و خدماتی دیگر مثل تأسیس دارالمعلمین در سال ۱۳۰۸ خورشیدی و بهبود بخشیدن وضع حقوق معلمین و سرو سامان دان به وضع دارالایتام اقدام نمود و در نتیجه بر تعداد مدارس، معلمین و دانش آموزان افزود. به پاس خدمات نامبرده مدرسه ای به نام جودت اسم گذاری شد. وی از تاریخ۳۰ فروردین سال ۱۳۰۹ه‍.ش) به تهران منتقل در معارف تهران مشغول بکار شد ولی مردم کرمان با مخابره تلگراف‌های زیاد خواهان بازگشت ایشان بودند. در نتیجه وزارت معارف با درخواست‌های مردم کرمان موافقت نمود و جودت در بیستم اردیبهشت ۱۳۰۹ه‍.ش). در سمت ریاست فرهنگ به کرمان بازگشت؛ و تا سال ۱۳۱۲ در کرمان عهده‌دار ریاست فرهنگ بود و دوباره به تهران منتقل شد و در سال ۱۳۱۳ به دریافت یک قطعه نشان علمی از نوع درجه دوم نایل گردید. در نشریه فرهنگ می‌نویسد: آثار فرهنگی جودت در ایالت کرمان آنقدر زنده و برجسته است که هنوز یاد او از خاطره‌ها فراموش نشده، خلاصه هر مدرسه در دهات یادگاری است که به قلم جودت در پهنه استان هشتم نوشته شده‌است و به پاس قدرشناسی دبستانی نیز در کرمان به نام وی موسوم است. میرزا حسین خان جودت در زمان وزارت علی اصغر حکمت وزیر معارف، که از شهریور سال ۱۳۱۲ الی۱۳۱۷ ه‍.ش) ادامه داشت. به سِمت ریاست اداره ساختمان در وزارت فرهنگ منسوب شد، که نمونه ای از کارهای ا نجام شده، در دوران تصدی این شغل که تحت سرپرستی حکمت وزیر فرهنگ انجام گرفت، احداث بناهای دانشکده‌های پزشکی و دانشکده دندانسازی و دانشکده داروسازی و پاویون‌های تشریح دانشگاه تهران، و ساخت سالن ورزشی امجدیه و تعداد زیادی دبستان و دبیرستان در تهران و سایر شهرستان‌ها می‌باشد. جا دارد در اینجا به شرح مختصری از تاریخچه تأسیس دانشگاه تهران که بقلم اقبال یغمائی نوشته شده‌است بپردازیم
یقیکیان می‌نویسد. هنگام فعالیت حزب دموکرات در گیلان جودت (میرزا حسین خان) که یکی از اعضای مؤثر آن حزب بود، با میرزا و جنگلی‌ها همکاری داشت.
حبیب یغمائی، اعضای حزب عامییون را مردمانی شریف و معتمد قلم داد نموده، و اسامی تعدادی از اعضای حزب را چنین یادآور گردیده‌است، (تقی‌زاده- حکیم الملک- نجم الملک- حسن سمیعی- محمود ارفان- حسین جودت- و…) میرزاحسین خان جودت در خلال مشاغل یادشده نسبت به تألیف و گردآوری و ترجمه کتبی بشرح ذیل اقدام نموده‌است.طراحی این بناها توسط مهندس هوشنگ سیحون انجام گردیده‌است.