فقر انرژی
فقر انرژی عدم دسترسی به خدمات مدرن انرژی است. این وضعیت تعداد زیادی از افراد در کشورهای در حال توسعه و برخی از افراد در کشورهای توسعه یافته است که تندرستی آنها تحت تأثیر منفی مصرف بسیار کم انرژی، استفاده از سوخت‌های کثیف یا آلاینده و مدت زمان طولانی برای جمع‌آوری سوخت برای تأمین نیازهای اساسی است. این مطلب به‌طور معکوس با دسترسی به خدمات انرژی مدرن ارتباط دارد، اگرچه بهبود دسترسی تنها یکی از عوامل در تلاش برای کاهش فقر انرژی است. فقر انرژی از فقر سوخت متمایز است، که تنها به مسئله مقرون به صرفه بودن توجه دارد.
با توجه به ابتکار عمل فقر انرژی در مجمع جهانی اقتصاد، "دسترسی به انرژی برای بهبود کیفیت زندگی اساسی است و یک ضرورت اساسی برای توسعه اقتصادی است. در جهان در حال توسعه، فقر انرژی هنوز رواج دارد. تقریباً ۱٫۱ میلیارد نفر هنوز هیچ دسترسی به برق ندارند، (با توجه به آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)). در نتیجه این وضعیت، ابتکار جدید سازمان ملل متحد همزمان با تعیین سال ۲۰۱۲ به عنوان سال بین‌المللی انرژی پایدار برای همه، آغاز شده‌است که تمرکز اصلی آن در کاهش فقر انرژی است. دانشگاه دوک یک پروژه تحقیقاتی در مورد انرژی خانگی و بهداشت راه‌اندازی کرده‌است که در آن کارهایی دربارهٔ فقر انرژی در هند ذکر شده‌است.
فقر انرژی بومی به شرایطی اطلاق می‌شود که یک خانواده دسترسی به انرژی نداشته باشد یا نتواند از خدمات اولیه انرژی برای دستیابی به نیازهای روزمره زندگی برخوردار باشد. این الزامات می‌تواند از کشور به کشور دیگر و منطقه به منطقه دیگر تغییر کند. عمده‌ترین نیازها روشنایی، انرژی پخت‌وپز، گرمایش خانگی یا خنک‌کننده است. در اکثر کشورهای در حال توسعه غالب مناطق روستایی هستند و این مناطق زیرساختهای انرژی مدرن ندارند. آنها به شدت به زیست توده سنتی مانند سوخت چوب، زغال چوب، باقیمانده محصولات زراعی، گلوله‌های چوبی و موارد مشابه وابسته اند. به دلیل عدم وجود زیرساختهای انرژی مدرن مانند نیروگاه‌ها، خطوط انتقال، خطوط لوله زیرزمینی برای تأمین منابع انرژی از قبیل گاز طبیعی، نفتی که نیاز به فناوریهای پیشرفته و هزینه‌های بسیار بالای دارند که فراتر از ظرفیت مالی و فناوری آنهاست. اگرچه برخی از کشورهای در حال توسعه مانند BRIC به سطح فناوری وابسته به انرژی کشورهای توسعه یافته رسیده و از قدرت مالی کافی برخوردار هستند، اما هنوز اکثر کشورهای در حال توسعه تحت سلطه زیست توده سنتی هستند. طبق آژانس بین‌المللی انرژی IEA، «استفاده از زیست توده سنتی در بسیاری از کشورها کاهش می‌یابد، اما به احتمال زیاد در آسیای جنوبی و آفریقای جنوبی نیز در کنار رشد جمعیت افزایش می‌یابد.»
نردبان انرژی باعث بهبود استفاده از انرژی متناسب با افزایش درآمد خانواده می‌شود. در اصل، با افزایش درآمد، انواع انرژی مورد استفاده توسط خانوارها پاک تر و کارآمد تر، اما گران‌تر از انتقال از زیست توده سنتی به برق است. «خانوارهایی که در سطح پایین درآمد و توسعه تمایل دارند در پایین نردبان انرژی قرار بگیرند، از سوختی استفاده می‌کنند که ارزان و محلی است اما بسیار تمیز و کارآمد نیست. به گفته سازمان بهداشت جهانی، بسته به سوخت‌های زیست توده زباله‌های زراعی، زباله، چوب، برگ، و غیره - بیش از سه میلیارد نفر در سراسر جهان، در این سطح زیر بناها قرار دارند و برای تامین نیازهای انرژی خود از زغال‌سنگ استفاده می‌کنند. تعداد نامتناسب این افراد در آسیا و آفریقا زندگی می‌کنند: ۹۵٪ از جمعیت افغانستان از این سوخت‌ها، ۹۵٪ در چاد، ۸۷٪ در غنا، ۸۲٪ در هند، ۸۰٪ در چین و غیره استفاده می‌کنند. با افزایش درآمد، ما انتظار داریم که خانوارها جایگزین انتخاب سوخت با کیفیت بالاتر شوند. با این حال، این روند بسیار کند بوده‌است. در حقیقت، بانک جهانی گزارش می‌دهد که استفاده از زیست توده برای همه منابع انرژی از سال ۱۹۷۵ در حدود ۲۵٪ ثابت مانده‌است.»
افزایش تعرفه انرژی اغلب به دلایل زیست‌محیطی و مالی انجام می‌گیرد - هرچند ممکن است گاهی اوقات سطح فقر خانواده را افزایش دهد. یک مطالعه ۲۰۱۶، فقر و تأثیرات اصلاح قیمت انرژی را ارزیابی می‌کند - در ارمنستان تخمین می‌زند که با افزایش ۴۰ درصدی تعرفه گاز طبیعی ۸٪ از خانوارها بتوانند گاز طبیعی را به عنوان منبع گرمایش جایگزین چوب کنند - و همچنین حدود ۲٫۸٪ از خانوارها را به فقر سوق داده‌است - یعنی زیر خط فقر ملی. این مطالعه همچنین دربارهٔ مفروضات و محدودیتهای روش شناختی و آماری در برآورد اثرات اصلاحات انرژی بر فقر خانوارها و همچنین در مورد تأثیرات احتمالی چنین اصلاحاتی بر رفاه انسانی غیر پولی که اندازه‌گیری آماری دشوارتر است، بحث می‌کند.
معمولاً جمع‌آوری منابع انرژی در کشورهای در حال توسعه به ویژه کشورهای زیر صحرایی توسط زنان انجام می‌شود؛ و زنان وقت زیادی را صرف آشپزی در آشپزخانه می‌کنند. آنها زمان زیادی را برای برداشت منابع انرژی می‌گذرانند و به همین ترتیب انرژی بدنی خود را مصرف می‌کنند، که خستگی مزمن را برای آن‌ها به بار می‌آورد. علاوه بر این، زنان و فرزندان، که به مدت طولانی در آشپزخانه‌های خود برای خدمت به خانواده‌های خود می‌گذرانند و به مادران در کارهای خانه کمک کنند، به ترتیب در معرض خطر طولانی مدت قرار گرفتن در معرض آلودگی هوای داخل خانه هستند که ناشی از سوزاندن زیست توده سنتی است. در طول احتراق مواد سوختی مورد استفاده در خانه آزاد شدن مونوکسید کربن، ذرات بنزن و امثال آنها سلامتی آنها را تهدید می‌کند. بیماری‌های مورد انتظار عفونت‌های حاد تنفسی، سرطان ریه، آسم و سایر بیماری‌ها هستند. «عواقب سلامتی استفاده از زیست توده به شیوه ای ناپایدار بسیار چشمگیر است. براساس اعلام سازمان بهداشت جهانی، قرارگرفتن در معرض آلودگی هوای داخل خانه عامل مرگ و میر نزدیک به دو میلیون نفر، در درجه اول زنان و کودکان، ناشی از سرطان، عفونت‌های تنفسی و بیماری‌های ریه و چهار درصد از بار جهانی بیماری است. به طور نسبی، مرگ مربوط به آلودگی زیست توده، سالانه تعداد بیشتری از افراد را در مقایسه با مالاریا (۱٫۲ میلیون) و سل (۱٫۶ میلیون) در سراسر جهان می‌کشد.»
بین فقر انرژی و آموزش ارتباط مستقیمی وجود دارد. ۹۰ درصد از کودکان در صحرای آفریقا به مدارس ابتدایی که فاقد برق هستند می‌روند. در بوروندی و گینه فقط ۲٪ مدارس برق دارند، در حالی که در جمهوری کنگو فقط ۸٪ برق مورد نیاز مدارس برای جمعیتی با ۷۵٫۵ میلیون نفر (۴۳٪ از آنها زیر ۱۴ سال هستند). فقط در آن کشور، براساس این آمار، تقریباً ۳۰ میلیون کودک بدون قدرت در مدرسه شرکت می‌کنند. در سپتامبر ۲۰۱۳، یک کارآموز Lifeline Energy در لوساکا، زامبیا تحقیقاتی را انجام داد تا متوجه شود آیا ارتباطی بین دسترسی به انرژی و آموزش وجود دارد یا خیر.
انرژی خدمات لازم را برای تأمین بسیاری از نیازهای اساسی انسان، به ویژه گرما، نیروی محرک (به عنوان مثال پمپ‌های آب و حمل و نقل) و نور ارائه می‌دهد. تجارت، صنعت، تجارت و خدمات عمومی مانند مراقبت‌های بهداشتی مدرن، آموزش و ارتباطات به دسترسی به خدمات انرژی وابسته است. در واقع، بین عدم خدمات انرژی کافی و بسیاری از شاخص‌های فقر مانند مرگ و میر نوزادان، بی سوادی، امید به زندگی و میزان باروری در کل رابطه مستقیمی وجود دارد. دسترسی ناکافی به انرژی همچنین با رانندگی مردم به دنبال شرایط بهتر زندگی، شهرنشینی سریع در کشورهای در حال توسعه را تشدید می‌کند. افزایش مصرف انرژی مدت طولانی است که به طور مستقیم با رشد اقتصادی و بهبود رفاه بشر گره خورده‌است. با این وجود مشخص نیست افزایش مصرف انرژی شرط لازم برای رشد اقتصادی است یا برعکس. اگرچه کشورهای توسعه یافته در حال حاضر شروع به جدا کردن مصرف انرژی خود از رشد اقتصادی (از طریق تغییرات ساختاری و افزایش بهره وری انرژی) کرده‌اند، اما رابطه مستقیمی بین مصرف انرژی و توسعه اقتصادی در کشورهای در حال توسعه وجود دارد.
انرژی نه تنها برای توسعه اقتصادی بلکه برای سلامت عمومی نیز مهم است. در کشورهای در حال توسعه، دولتها باید تلاش کنند تا فقر انرژی را کاهش دهند که تأثیرات منفی بر توسعه اقتصادی و بهداشت عمومی نداشته باشد. تعداد افرادی که در حال حاضر از انرژی مدرن استفاده می‌کنند باید افزایش یابد زیرا دولت‌های جهان در حال توسعه برای کاهش هزینه‌های اجتماعی و افزایش منافع اجتماعی با گسترش تدریجی انرژی مدرن به مردم خود در مناطق روستایی، اقدام‌های لازم را انجام می‌دهند. با این حال، دولت‌های جهان در حال توسعه در ترویج توزیع انرژی مدرن مانند برق، مشکلاتی را تجربه کرده‌اند. به منظور ایجاد زیرساختهای انرژی که تولید و از طریق آن به هر خانوار برق توزیع می‌شود، ابتدا مقداری نجومی سرمایه‌گذاری می‌شود؛ و نبود فناوری‌های بالا مورد نیاز برای توسعه انرژی مدرن، کشورهای در حال توسعه را از دسترسی به انرژی مدرن بازداشته است. چنین شرایطی موانع بزرگی است. در نتیجه، دشوار است که دولت‌های کشورهای در حال توسعه در توسعه مؤثر انرژی بدون کمک‌های خارجی مشارکت کنند. همکاری بین‌المللی برای ایجاد زیرساخت‌ها و نهادهای انرژی پایدار در آینده در حال توسعه ضروری است. اگرچه وضعیت انرژی آنها طی دهه‌های گذشته بهبود نیافته‌است، اما کمک‌های بین‌المللی فعلی نقش مهمی در کاهش شکاف بین کشورهای در حال توسعه و توسعه یافته مرتبط با استفاده از انرژی مدرن دارند. با کمک‌های بین‌المللی، زمان مقایسه کمتر با عدم وجود همکاری‌های بین‌المللی، زمان کمتری خواهد داشت.
چین و هند که تقریباً یک سوم جمعیت جهانی را تشکیل می‌دهند به سرعت از نظر اقتصادی در حال رشد هستند و سایر کشورهای در حال توسعه نیز از نظر اقتصادی و همچنین در جمعیت رشد می‌کنند. در نتیجه، تقاضای انرژی آنها بسیار بیشتر از اکنون افزایش می‌یابد. از آنجا که انتشار منابع انرژی مدرن در کشورها به‌طور مؤثر پیشرفت نمی‌کند، اما جمعیت در جهان در حال توسعه به سرعت در حال رشد است. بدون رویکرد جدید، تعداد بیشتری از مردم کشورهای در حال توسعه دسترسی به خدمات انرژی مدرن را دشوار خواهند کرد. آژانس‌های توسعه بین‌المللی مشاهده کرده‌اند که بسیاری از تلاش‌های جامعه بین‌المللی کاملاً موفق نبوده‌اند. "همکاری‌های بین‌المللی باید در مورد تعداد کمی از عناصر اصلی که همگی با سیاست‌های انرژی آشنا هستند، شکل بگیرد، مانند پشتیبانی نهادی، توسعه ظرفیت، پشتیبانی از برنامه‌های ملی و محلی انرژی و پیوندهای محکمی برای مدیریت / مدیریت بخش عمومی. آفریقا از تمام منابع انسانی و مادی برای پایان دادن به فقر برخوردار است اما در استفاده از این منابع به سود مردم خود فقیر است.
تمرکز فزاینده ای بر فقر انرژی در اتحادیه اروپا وجود دارد، جایی که در سال ۲۰۱۳ کمیته اقتصادی و اجتماعی اروپا نظر رسمی در مورد این موضوع را پیشنهاد داد که تمرکز اروپا بر شاخص‌های فقر انرژی، تجزیه و تحلیل فقر انرژی، در نظر گرفتن صندوق همبستگی انرژی است. سیاست انرژی اروپا از نظر اقتصادی یک کارزار اطلاع‌رسانی دربارهٔ مصرف‌کننده انرژی است. در سال ۲۰۱۶ در سطح بین‌المللی گزارش شد که چطور چند میلیون نفر در اسپانیا در فقر انرژی زندگی می‌کنند و باعث افزایش مرگ و میر و همچنین عصبانیت در آنها می‌شود که به علت ساختار مصنوعی و «قیمت گذاری پوچ» تأمین کنندگان برق برای افزایش سود خود می‌باشد.
در سال ۱۹۹۱، گروه کار بانک، موسسه مالی بین‌المللی که برای برنامه‌های سرمایه به کشورهای در حال توسعه وام می‌دهد، موسسه جهانی محیط زیست (GEF) را تأسیس کرد تا با همکاری نهادهای بین‌المللی، بخش خصوصی و غیره، به مسائل جهانی محیط زیست بپردازد، به‌خصوص با تهیه بودجه برای انواع پروژه‌های کشورهای در حال توسعه. GEF به کشورهای در حال توسعه و کشورهای دارای اقتصاد در حال گذار در پروژه‌های مربوط به تنوع زیستی، تغییر آب و هوا، آب‌های بین‌المللی، تخریب اراضی، لایه ازن و آلاینده‌های آلی یاری می‌رساند. این پروژه‌ها از محیط جهانی بهره مند می‌شوند و چالش‌های زیست محیطی محلی، ملی و جهانی را به هم پیوند می‌دهند و معیشت پایدار را ترویج می‌کنند. GEF برای بیش از ۲ هزار و ۸۰۰ پروژه در بیش از ۱۶۸ کشور در حال توسعه و کشورهای دارای اقتصاد در حال گذار، ۱۰ میلیارد دلار، بیش از ۴۷ میلیارد دلار تأمین مالی تأمین کرده‌است. GEF از طریق برنامه کمک‌های مالی کوچک خود (SGP)، بیش از ۱۳٬۰۰۰ کمک‌های مالی به‌صورت مستقیم به جامعه مدنی و سازمان‌های مستقر در جامعه، با ارزش ۶۳۴ میلیون دلار اهدا کرده‌است. مشارکت GEF شامل ۱۰ آژانس است: برنامه توسعه سازمان ملل. برنامه محیط زیست سازمان ملل؛ بانک جهانی؛ سازمان غذا و کشاورزی سازمان ملل؛ سازمان توسعه صنعتی سازمان ملل؛ بانک توسعه آفریقا؛ بانک توسعه آسیا؛ بانک اروپا برای بازسازی و توسعه. بانک توسعه بین آمریکایی؛ و صندوق بین‌المللی توسعه کشاورزی. هیئت مشاوره علمی و فنی مشاوره فنی و علمی در مورد سیاست‌ها و پروژه‌های GEF ارائه می‌دهد.
صندوق‌های سرمایه گذاری آب و هوا (CIF) شامل دو صندوق اعتماد است که هر یک دامنه و هدف خاص و ساختار مدیریتی خود را دارند: صندوق فناوری پاک (CTF) و صندوق اقلیم استراتژیک SCF سرمایه گذاری را برای آغاز حرکت به سمت فناوریهای پاک ترغیب می‌کند. CTF به دنبال ایجاد شکاف در معماری بین‌المللی برای تأمین منابع مالی در توسعه با نرخ‌های اختصاصی تر از اصطلاحات استاندارد مورد استفاده بانکهای توسعه چند جانبه (MDB) و در مقیاس لازم برای کمک به ایجاد مشوق برای کشورهای در حال توسعه برای ادغام اقدامات کاهش ملی مناسب در برنامه‌های توسعه پایدار و تصمیمات سرمایه گذاری. SCF به عنوان یک صندوق فراگیر برای حمایت از برنامه‌های هدفمند با بودجه اختصاصی برای هدایت رویکردهای جدید با پتانسیل برای اقدام چشمگیر، تحول آمیز با هدف ایجاد یک چالش خاص برای تغییر اقلیم فعالیت انجام می‌دهد. یکی از برنامه‌های هدف SCF، برنامه افزایش انرژی تجدیدپذیر در کشورهای با درآمد پایین (SREP) است که در ماه مه سال ۲۰۰۹ تصویب شده‌است و با هدف نشان دادن قابلیت‌های اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی مسیرهای توسعه کربن کم در بخش انرژی با ایجاد فرصت‌های اقتصادی جدید و افزایش دسترسی به انرژی از طریق استفاده از انرژی‌های تجدید پذیر می‌باشد.