پیری ژاپن
پیری ژاپن ژاپن بالاترین نسبت شهروندان مسن را در بین کشورهای جهان دارد. این کشور در مناطق روستایی و شهری جامعه‌ای بسیار پیر را تجربه می‌کند. طبق تخمین‌های سال ۲۰۱۴، ۳۳٫۰٪ از جمعیت ژاپن بالای ۶۰ سال هستند، ۲۵٫۹٪ ۶۵ سال یا بالاتر و ۱۲٫۵٪ ۷۵ سال یا بالاتر هستند. افراد ۶۵ سال به بالا در ژاپن یک چهارم کل جمعیت آن را تشکیل می‌دهند که تخمین زده می‌شود تا سال ۲۰۵۰ به یک سوم کل جمعیت برسد.
نرخ زادوولد ژاپن پس از جنگ بین سال‌های ۱۹۴۷ و ۱۹۴۹ رونق گرفت. در سال ۱۹۴۸، ژاپن سقط جنین را در شرایط خاص قانونی کرد. قانون حمایت از اصلاح ژنتیکی در سال ۱۹۴۸ اجازه عقیم سازی غیرارادی نوزادان دارای معلولیت ذهنی را داد تا این که این قانون در سال ۱۹۹۶ لغو شد.
به دنبال آن یک دوره طولانی باروری پایین، و در نتیجه پیر شدن جمعیت ژاپن به وجود آمد. پیش‌بینی می‌شود پیر شدن چشمگیر جامعه ژاپن در نتیجه نرخ پایین میزان کلی باروری و امید به زندگی زیاد ادامه یابد. جمعیت ژاپن از سال ۲۰۱۱ شروع به کاهش کرد. در سال ۲۰۱۴، جمعیت ژاپن ۱۲۷ میلیون نفر تخمین زده شد. پیش‌بینی می‌شود در صورت ادامه روند فعلی، این رقم تا سال ۲۰۴۰ به ۱۰۷ میلیون (۱۶٪) و در سال ۲۰۵۰ به ۹۷ میلیون (۲۴٪) کاهش یابد.
شهروندان ژاپنی عمدتاً ژاپن را راحت و مدرن می‌دانند و نتیجه حس خاصی نسبت به بحران جمعیت ندارند. دولت ژاپن با سیاست‌هایی که برای بازگرداندن نرخ باروری و فعالیت بیشتر افراد مسن در جامعه انجام می‌شود، به نگرانی در مورد استرس ناشی از تغییرات جمعیت بر اقتصاد ژاپن و خدمات اجتماعی پاسخ داده‌است.
در سال ۱۹۵۰، جمعیت افراد بالای ۶۵ سال ژاپن تنها ۴٫۹٪ بود. با این حال، این میزان در سال ۱۹۹۰ به ۱۱٫۷ درصد افزایش یافت.
تعداد افراد ژاپنی با سن ۶۵ سال به بالا در چهل سال گذشته تقریباً چهار برابر شده‌است و در سال ۲۰۱۴ به ۳۳ میلیون نفر رسیده‌است که ۲۶٪ از جمعیت ژاپن را تشکیل می‌دهد. در همین دوره، تعداد کودکان (۱۴ ساله و کمتر) از ۲۴٫۳٪ جمعیت در ۱۹۷۵ به ۱۲٫۸٪ در ۲۰۱۴ کاهش یافته‌است. تعداد سالمندان در سال ۱۹۹۷ از تعداد کودکان پیشی گرفت و فروش پوشک بزرگسالان پوشک بزرگسالان در سال ۲۰۱۴ از پوشک بچه‌ها پیشی گرفت. این تغییر در ساختار جمعیتی جامعه ژاپن که از آن به عنوان سالخوردگی جمعیت (kōreikashakai، 高 齢 化 to) یاد می‌شود، در یک بازه زمانی، کوتاه‌تر از هر کشور دیگری صورت گرفته‌است.
طبق پیش‌بینی‌های جمعیت با نرخ باروری فعلی، بیش از ۶۵ سالگی ۴۰٪ از جمعیت را تا سال ۲۰۶۰ تشکیل می‌دهند و کل جمعیت با یک سوم کاهش از ۱۲۸ میلیون نفر در سال ۲۰۱۰ به ۸۷ میلیون نفر در ۲۰۶۰ خواهد رسید. اقتصاددانان دانشگاه توهوکو شمارش معکوسی برای نابودی ملی را بنا نهادند که برآورد می‌کند ژاپن در سال ۴۲۰۵ فقط یک فرزند باقی مانده خواهد داشت. این پیش‌بینی‌ها وعده نخست‌وزیر شینزو آبه برای متوقف کردن کاهش جمعیت و نگهداری جمعیت در حدود ۱۰۰ میلیون نفر را در پی داشت.
پیری جمعیت ژاپن نتیجه یکی از کمترین نرخ باروری در جهان همراه با بالاترین امید به زندگی است.
امید به زندگی ژاپن در سال ۲۰۱۶، ۸۵ سال بود. امید به زندگی در مردان ۸۱٫۷ و در زنان ۸۸٫۵ است. از آنجا که جمعیت کلی ژاپن به دلیل پایین بودن نرخ باروری در حال کاهش است، جمعیت پیر به سرعت در حال افزایش است.
عواملی مانند بهبود تغذیه، فناوری‌های پیشرفته پزشکی و دارویی شیوع بیماری‌ها را کاهش داده و شرایط زندگی را بهبود بخشیده‌است. علاوه بر این، صلح و رفاه پس از جنگ جهانی دوم، معجزه اقتصادی ژاپن را پس از جنگ به‌وجود آورد که منجر به طول عمر بیشتر شد. با افزایس جمعیت مسن در ژاپن و مراجعه آنان به پزشکان، نسبت هزینه‌های بهداشتی به طرز چشمگیری افزایش یافته‌است. در سال ۲۰۱۱ ۲٫۹٪ افراد ۷۵ تا ۷۹ ساله در بیمارستان به سر می‌بردند و ۱۳٫۴٪ در هر روز به پزشک مراجعه کردند.
امید به زندگی در بدو تولد از پایان جنگ جهانی دوم، که به‌طور متوسط برای زنان ۵۴ سال و برای مردان ۵۰ سال بود، به عنوان یک نتیجه از بهبود دارو و تغذیه، به سرعت افزایش یافته‌است و درصد جمعیت ۶۵ سال به بالا به‌طور پیوسته از دهه ۱۹۵۰ افزایش یافته‌است.
میزان کلی باروری ژاپن (تعداد کودکانی که در طول زندگی هر زن به دنیا آمده‌است) از ۱۹۷۴ زیر آستانه ۲٫۱ بوده و در سال ۲۰۰۵ به پایین‌ترین سطح ۱٫۲۶ رسیده‌است. اما با اندکی افزایش میزان باروری در سال ۲۰۱۶، آمار به ۱٫۴۱ کودک متولد شده به ازای هر زن رسید.
طیف وسیعی از عوامل اقتصادی و فرهنگی در کاهش زایمان در اواخر قرن ۲۰ نقش داشته‌است: ازدواج‌های کمتر، تحصیلات عالی، شهرنشینی، افزایش خانواده هسته‌ای (به جای خانواده بزرگ)، تعادل بین زندگی و زندگی، افزایش مشارکت زنان در نیروی کار، اشتغال مادام‌العمر همراه با عدم توازن درآمدی بین جنسیت‌ها، فضای کوچک زندگی و هزینه‌های بالای تربیت کودک.
بسیاری از جوانان به دلیل عدم اشتغال منظم با ناامنی اقتصادی روبرو هستند. حدود ۴۰٪ نیروی کار ژاپن غیر منظم است، از جمله کارگران نیمه‌وقت و کار موقت. طبق گفته وزارت کار، کارمندان غیر منظم تقریباً ۵۳ درصد کمتر از افراد عادی نسبت به درآمد ماهانه درآمد دارند. مردان جوان این گروه کمتر به ازدواج فکر می‌کنند.
اگرچه بیشتر زوج‌های متأهل دارای دو یا چند فرزند هستند، تعداد فزاینده ای از جوانان ازدواج و والد شدن را به تعویق می‌اندازند یا آن را به‌طور کامل رد می‌کنند. نقش‌های محافظه کارانه جنسیتی معمولاً به این معنی است که انتظار می‌رود زنان به جای کار در خانه با فرزندان بمانند. بین سال‌های ۱۹۸۰ و ۲۰۱۰، درصد جمعیتی که هرگز ازدواج نکرده بودند، حتی با ادامه پیری جمعیت، از ۲۲٪ به تقریباً ۳۰٪ افزایش یافت. ماساهیرو یامادا، جامعه‌شناس ژاپنی، اصطلاح مجردهای انگلی (ite ラ サ イ ト シ ン グ ル، parasaito shinguru) را برای زنان مجرد در اواخر ۲۰ و ۳۰ سالگی ابداع کرد که به زندگی در کنار والدین خود ادامه می‌دهند.
همچنین نگاه کنید به: کاروشی
شرکت یوشوکو ساکه در سال ۲۰۱۷ یک نظرسنجی از زنان شاغل بین ۲۰ تا ۳۹ ساله در ژاپن انجام داد. بیش از ۶۰٪ از زنان پاسخ دادند که نمی‌توانند آرام شوند (فشار بیش از حد، خستگی). آنها علاقه ای به اتلاف وقت برای پیگیری روابط عاشقانه ندارند که به هیچ جا نمی‌رسد. میزان کار و مسئولیت در طول سال‌ها افزایش یافته‌است در حالی که قدرت جسمی آنها با افزایش سن کاهش می‌یابد. همچنین زنان علت خستگی را در این نظرسنجی پاسخ دادند: ۱. روابط انسانی (۲/۵۰ درصد)، ۲. محتوای کار (۵/۴۴ درصد)، ۳. دما و رطوبت (۲/۳۵ درصد)، ۴. ساعت کار، کار اضافی و سایر بارهای کاری (۸/۳۰ درصد)، ۵. شرایط مالی، ناآرامی‌های مالی (۲/۲۷ درصد). نظرسنجی توسط شرکت یوشوکو ساکه نشان داد که تقریباً ۶۰٪ افراد از ۱. خستگی مزمن یا ۲. احساس خستگی از عشق به دلیل سرد شدن و از بین رفتن احساس ۳. رنجیدگی و خشمگین شدن عاشق یا خانواده او از چیزهای کوچک، رنج می‌برند.
زنان به جمع کارمندان مرد پرکار پیوسته‌اند و برای قرار ملاقات خیلی خسته شده‌اند. وقتی زنان انرژی کافی برای قرار ملاقات دارند، از هر ۴ زن ۱ نفر می‌گوید که در این قرار ملاقات خوابیده‌است. هنوز ۸۰٪ از پاسخ دهندگان زن گفتند که می‌خواهند شوهر کنند و خانواده تشکیل بدهند. در همین حال، مردان علاقه ای به ازدواج ندارند اما ۸۰٪ علاقه به دوست دختر داشتن دارند. مردان تمایلی به ازدواج ندارند، زیرا این امر بار زندگی آنها اضافه می‌کند و درآمد تصرف‌پذیر آنها را کاهش می‌دهد. در دهه ۱۹۸۰، ۶۰٪ تا ۷۰٪ جوانان ۲۰ ساله با هم رابطه داشتند. در سال ۲۰۱۷، جوانان (در دهه ۲۰ سالگی) که در رابطه بودند بخش اقلیت را تشکیل می‌دادند.
در سال ۲۰۱۵، از هر ۱۰ بزرگسال ژاپنی ۱ نفر در ۳۰ سالگی باکره بودند و هیچ تجربه جنسی دگرجنسگرائی نداشتند. زنان بی تجربه جنسی با جنس مخالف از ۱۸ تا ۳۹ سال در سال ۱۹۹۲ ۲۱٫۷ درصد و در سال ۲۰۱۵ به ۲۴٫۶ درصد افزایش یافته‌است. مردان بی تجربه جنسی با جنس مخالف از ۱۸ تا ۳۹ سال در سال ۱۹۹۲ ۲۰ درصد و در سال ۲۰۱۵ به ۲۵٫۸ درصد افزایش یافته‌است. مردان با مشاغل پایدار و درآمد بالا به احتمال زیاد رابطه جنسی دارند. مردان کم درآمد ۱۰ تا ۲۰ برابر بیشتر احتمال دارد که هیچ تجربه رابطه جنسی دگرجنسگرایی نداشته باشند. زنانی که درآمد کمتری دارند، بیشتر مقاربت می‌کنند. این موضوع مطابق با نظرسنجی ملی باروری ژاپن توسط مؤسسه ملی تحقیقات ژاپن در مورد جمعیت و تأمین اجتماعی است. مردانی که بیکار هستند ۸ برابر بیشتر باکره هستند و مردانی که به صورت نیمه وقت یا موقت مشغول به کار هستند ۴ برابر بیشتر باکرگی در آنها دیده می‌شود. این بدان معنی است که پول و موقعیت اجتماعی برای مردان در بازار دوست‌یابی با زنان مهم است.
مقاله اصلی: مردان علف‌خوار پدیده ای به نام مردان علف‌خوار در ژاپن وجود دارد، زبان ژاپنی: Sōshoku-kei danshi. این مردان علاقه ای به ازدواج یا داشتن یک دوست دختر ندارند. نظرسنجی سال ۲۰۱۰ با مردان مجرد نشان داد که ۶۱٪ از مردان ۲۰ ساله و ۷۰٪ مردان ۳۰ ساله خود را علف‌خوار می‌نامند. با این حال، اصطلاح «مردان علف‌خوار» معنای کاملاً گسترده‌ای دارد - این فقط به معنای مردانی نیست که علاقه عاشقانه ای را دنبال نمی‌کنند، بلکه می‌تواند به معنی مردانی باشد که با خصوصیات سنتی یک مرد مطابقت ندارند. مردانی نرم خو، مهربان و فاقد اذعان احساسات عاشقانه.
ترکیب سن جمعیتی ژاپن از ۱۹۴۰ تا ۲۰۱۰، با پیش‌بینی‌های مربوط به سال ۲۰۶۰ روندهای جمعیتی در حال تغییر در روابط بین نسل‌های مختلف و ایجاد مسئولیت‌های جدید دولتی و بسیاری از جنبه‌های زندگی اجتماعی ژاپن تغییر به وجود آورده‌است. پیری و کاهش جمعیتی که در سن کار هستند نگرانی‌هایی را در مورد آینده نیروی کار کشور، پتانسیل رشد اقتصادی و توانایی پرداخت حقوق بازنشستگی و خدمات بهداشتی ملی ایجاد کرده‌است.
جمعیت کمتر می‌تواند کلانشهرهای شلوغ کشور را قابل زیست تر کند و راکد بودن تولید اقتصادی هنوز هم به نفع نیروی کار رو به کاهش است. با این حال، پایین بودن میزان زاد و ولد و امید به زندگی بالا هرم جمعیت را برعکس کرده‌است، و باعث می‌شود جوانان با تعدد کم جمعیتشان از گروه پرتعداد پیران مراقبت کنند.
ژاپنی‌های سالخورده به‌طور سنتی خود را به سبب مراقبت از فرزندان بزرگسالشان تحسین می‌کنند، و سیاست‌های دولت هنوز هم ایجاد «سانزدای کازوکو» (三 世代 家族، خانوارهای سه نسلی) را تشویق می‌کند، جایی که یک زوج متأهل هم از فرزندان و هم از والدین مراقبت می‌کنند. در سال ۲۰۱۵، ۱۷۷٬۶۰۰ نفر از سنین ۱۵ تا ۲۹ سال به‌طور مستقیم از یکی از اعضای بزرگتر خانواده مراقبت می‌کردند. با این حال، مهاجرت جوانان به شهرهای بزرگ ژاپن، ورود زنان به نیروی کار و افزایش هزینه‌های مراقبت از افراد پیر و کودکان به راه حل‌های جدیدی نیاز دارد، از جمله خانه‌های سالمندان، مراکز مراقبت از بزرگسالان و برنامه‌های بهداشت خانگی. هر ساله ژاپن ۴۰۰ مدرسه ابتدایی و متوسطه را تعطیل می‌کند و برخی از آنها را به مراکز نگهداری سالمندان تبدیل می‌کند.
در ژاپن خانه‌های سالمندان ویژه ای وجود دارد که خدمات و کمک را به بیش از ۳۰ نفر از ساکنان ارائه می‌دهند. در سال ۲۰۰۸، تقریباً ۶۰۰۰ خانه سالمندان ویژه که از ۴۲۰٬۰۰۰ پیر ژاپنی مراقبت می‌کنند، ثبت شده‌است. با وجود خانه‌های سالمندان در ژاپن، تقاضا برای مراقبت‌های بیشتر زیاد است. در ژاپن، مراقبت توسط اعضای خانواده به عنوان مراقب اصلی ترجیح داده می‌شوند، زیرا اگر فرد مسن با مراقب خود در ارتباط باشد، سیستم پشتیبانی بهتری است؛ بنابراین، ممکن است افراد مسن ژاپنی بتوانند فعالیت‌های زندگی روزمره را با کمک کمی انجام دهند و اگر مراقب وی از اعضای خانواده باشد، عمر طولانی‌تری دارند.
بسیاری از افراد مسن به تنهایی و منزوی زندگی می‌کنند و هر ساله هزاران مرگ در تنهایی رخ می‌دهد و برای مدت چند روز یا حتی هفته‌ها آشکار نمی‌شود. این پدیده مدرن معروف به «کودوکو شی» (孤独 死، "مرگ انفرادی") است.
درآمد قابل استفاده در جمعیت مسن ژاپن باعث افزایش رونق تجارت در زمینه تحقیقات فناوری‌های پزشکی و لوازم آرایشی و داروها شده‌است.
منطقه کلان‌شهری توکیو در واقع تنها محلی در ژاپن است که رشد جمعیت مثبت در آن می‌بیند، بیشتر به دلیل مهاجرت داخلی از سایر مناطق کشور. بین سالهای ۲۰۰۵ و ۲۰۱۰، ۳۶ استان از ۴۷ استان‌های ژاپن جمعیت تا ۵٪ کاهش یافته‌است و بسیاری از مناطق روستایی و حومه‌ای با اپیدمی خانه‌های متروکه (۸ میلیون در سراسر ژاپن) دست و پنجه نرم می‌کنند. ماسودا هیرویا، وزیر پیشین امور داخلی و ارتباطات که ریاست اتاق فکر خصوصی ژاپن را بر عهده دارد، تخمین زد که حدود نیمی از شهرداری‌های ژاپن ممکن است از هم‌اکنون تا سال ۲۰۴۰ به علت مهاجرت جوانان، به ویژه زنان جوان، از مناطق روستایی به توکیو، اوساکا و ناگویا، جایی که حدود نیمی از جمعیت ژاپن در حال حاضر متمرکز شده‌است، از بین بروند. دولت در حال ایجاد گروه ویژه احیای منطقه و تمرکز بر توسعه شهرهای‌های منطقه ای، به ویژه ساپورو، سندای، هیروشیما و فوکوئوکا است.
مهاجرت داخلی و کاهش جمعیت عدم تعادل شدید منطقه‌ای در قدرت انتخاباتی را ایجاد کرده‌است، جایی که وزن یک رأی منوط به محل انتخاب آن است. برخی از مناطق خالی از سکنه، سه برابر بیشتر از همتایان در حال رشد شهری خود، به ازای هر رای‌دهنده، نمایندگان خود را به دایت ملی) می‌فرستند. در سال ۲۰۱۴، دادگاه عالی ژاپن اعلام کرد که اختلاف در قدرت رأی ناقض قانون اساسی ژاپن، اما حزب لیبرال دموکرات (ژاپن)، که به رای‌دهندگان روستایی و مسن تر متکی است، در تنظیم مجدد قانون اساسی کند عمل می‌کند.
نسبت روزافزون سالمندان تأثیر عمده ای در هزینه‌ها و سیاست‌های دولت دارد. از اوایل دهه ۱۹۷۰، هزینه‌های حقوق بازنشستگی عمومی، خدمات بهداشتی و درمانی و رفاهی برای افراد مسن تنها حدود ۶٪ از درآمد ملی ژاپن درآمد ناخالص ملی بود. در سال ۱۹۹۲، ۱۸٪ بودجه ملی بود و انتظار می‌رود تا سال ۲۰۲۵، ۲۸٪ از درآمد ملی برای رفاه اجتماعی هزینه شود. از آنجا که بروز بیماری مزمن با افزایش سن افزایش می‌یابد ، انتظار می‌رود سیستم‌های مراقبت‌های بهداشتی و بازنشستگی تحت فشار جدی قرار بگیرند. در اواسط دهه ۱۹۸۰ دولت ارزیابی مجدد بار نسبی دولت و بخش خصوصی در مراقبت‌های بهداشتی و مزایای بازنشستگی را آغاز کرد و سیاست‌هایی را برای کنترل هزینه‌های دولت در این برنامه‌ها وضع کرد.
مقاله اصلی: اقتصاد ژاپن
اداره آمار ایالات متحده آمریکا در سال ۲۰۰۲ تخمین زده‌است که ژاپن با کاهش ۱۸ درصدی نیروی کار جوان و ۸ درصدی کاهش در جمعیت مصرف‌کننده خود تا سال ۲۰۳۰ روبرو خواهد شد. بازار کار ژاپن در حال حاضر است تحت فشار برای تأمین خواسته‌های کارگران، با داشتن ۱۲۵ شغل برای هر ۱۰۰ متقاضی کار در پایان سال ۲۰۱۵، به دلیل بازنشستگی نسل‌های قدیمی و کم شدن نسل‌های جوان مواجه است.
ژاپن با معرفی بیمه مراقبت‌های طولانی مدت در سال ۲۰۰۰ تغییر اساسی در نحوه تنظیم سیستم مراقبت‌های بهداشتی خود ایجاد کرد. نسبت شهروندان قدیمی ژاپن به زودی کاهش می‌یابد؛ کاهش جمعیت جوان به دلیل رشد منفی و مرگ بیش از تولد وجود دارد. به عنوان مثال، تعداد جوانان زیر ۱۹ سال در ژاپن فقط ۱۳ درصد در سال ۲۰۶۰ را تشکیل می‌دهد، که در گذشته در سال ۱۹۶۰ ۴۰ درصد بود.
کمبود نیروی کار در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۹۰ باعث شد بسیاری از شرکت‌های ژاپنی سن بازنشستگی اجباری را از ۵۵ به ۶۰ یا ۶۵ سال افزایش دهند و امروزه بسیاری از آنها به کارمندان خود اجازه ادامه کار پس از بازنشستگی رسمی را می‌دهند. افزایش روزافزون افراد در سن بازنشستگی، سیستم مستمری بازنشستگی را تحت فشار قرار داده‌است. در سال ۱۹۸۶، دولت سن شروع مزایای بازنشستگی را از ۶۰ به ۶۵ سال افزایش داد و کمبود سیستم بازنشستگی بسیاری از افراد در سن بازنشستگی را به ماندن در نیروی کار ترغیب کرده و برخی دیگر را به فقر سوق داده‌است.
در صورت ادامه روند کنونی کاهش جمعیت ژاپن، سن بازنشستگی ممکن است در آینده حتی بیشتر شود. یک مطالعه توسط بخش جمعیت سازمان ملل متحد که در سال ۲۰۰۰ منتشر شد نشان داد که ژاپن برای حفظ کار باید سن بازنشستگی خود را به ۷۷ سال افزایش دهد.