قرارداد (هنجار)
قرارداد، عرف، یا کنوانسیون مجموعه‌ای از استانداردها، هنجارهای اجتماعی یا معیارهای مورد توافق، تصریح‌شده یا عموماً پذیرفته‌شده است که اغلب به شکل متعارف انجام می‌شوند.
در بافت اجتماعی، قرارداد ممکن است به شکل «قانون نانوشته» یا یک مراسم عرفی باشد (برای مثال، نحوه استقبال مردم از یکدیگر، مانند دست دادن). برخی از قوانین یا آداب و رسوم ممکن است به قانون تبدیل شده و قوانین رسمی ممکن است برای اجرای یک قرارداد اعمال شوند (برای مثال قوانینی در زمینه این که خودروها در کدام سمت جاده تردد کنند).
در علوم فیزیکی، مقادیر عددی (مانند ثابت‌ها، کمیت‌ها یا مقیاس‌های اندازه‌گیری) قرارداد نامیده می‌شوند، اگر آنها یک خاصیت اندازه‌گیری شده از طبیعت را نشان ندهند، اما از یک قرارداد سرچشمه بگیرند، به عنوان مثال میانگین بسیاری از اندازه‌گیری‌ها که مورد توافق دانشمندان قرار گرفته باشد.
قرارداد، به معنای انتخاب از بین دو یا چند گزینه است هرگاه که قواعد گزینش مورد توافق بین شرکت کنندگان باشد. غالباً این کلمه به آداب و رسوم نانوشته که در تمام جامعه مشترک است، اشاره دارد. به عنوان مثال، در بسیاری از جوامع مرسوم است که افراد غریبه را معرفی می‌کنند. بعضی از قراردادها صریحاً قانون گذاری شده‌اند. به عنوان مثال، در ایالات متحده و آلمان، جهت رانندگی در راست جاده رانندگی می‌کنند، در حالی که در نیوزیلند و انگلستان رانندگان در سمت چپ رانندگی می‌کنند. استانداردسازی زمان نیز یک قرارداد انسانی است که بر اساس چرخه خورشیدی یا تقویم شمسی انجام می‌شود. میزان عدالت متعارف (بر خلاف طبیعی یا عینی) از نظر تاریخی بحث مهمی در بین فلاسفه است.
ماهیت قراردادها بحث فلسفی طولانی مدت را به وجود آورده‌است. کواین، دیویدسون و دیوید لوئیس نوشته‌های تأثیرگذاری را در این باره منتشر کردند. نظرات لوئیس در کتاب "دربارهٔ حقایق اجتماعی" (۱۹۸۹) اثر مارگارت گیلبرت، انتقادی گسترده دریافت کرد. دیدگاه دیگری از قرارداد از "زبان" روت میلکان آمده‌است ": یک الگوی زیست شناختی" (۲۰۰۵)، که بار دیگر در برابر دیدگاه لوئیس قرار می‌گیرد.
به گفته دیوید کالوپاهانا، بودا قراردادها - خواه زبانی، اجتماعی، سیاسی، اخلاقی، اخلاقی و حتی مذهبی را توصیف می‌کرد که وابسته به شرایط خاص است. طبق پارادایم او، وقتی کنوانسیونها واقعیتهای مطلق به حساب می‌آیند، آنها به جزم گرایی کمک می‌کنند، که به نوبه خود منجر به تعارض می‌شود. این بدان معنا نیست که کنوانسیون‌ها باید کاملاً غیرواقعی و به همین دلیل بی فایده در نظر گرفته شوند. در عوض، براساس اندیشه بودایی، یک فرد خردمند بدون داشتن قراردادها راه میانه را اتخاذ می‌کند تا تکامل یابد یا وقتی که این قرار دادها ثمربخش هستند آنها را نادیده می‌گیرد.
در جامعه‌شناسی یک "قاعده اجتماعی" به هر قرارداد اجتماعی که معمولاً در یک جامعه رعایت می‌شود، اطلاق می‌شود. این "قوانین" به صورت قانون نانوشته یا قوانین رسمی ارائه می‌شوند. در ساختگرایی اجتماعی توجه زیادی به قراردادهی اجتماعی وجود دارد. استدلال می‌شود که این قواعد از نظر اجتماعی ساخته شده‌اند که بر روی همه اعضای یک جامعه عمل کنند، اما در عین حال توسط افراد دوباره تولید می‌شوند.
قوانین اجتماعی آنچه که رفتار "قابل قبول" یا "عادی" در هر شرایطی است را بازتاب می‌دهند. مفهوم گفتمان میشل فوکو با قوانین اجتماعی ارتباط نزدیکی دارد زیرا توضیحاتی در مورد نحوه شکل‌گیری و تغییر این قوانین ارائه می‌دهد. این قوانین اجتماعی است که به افراد می‌گوید رفتار "عادی" برای هر گروه خاص چیست؛ بنابراین، قواعد اجتماعی به زن می‌گوید که چگونه باید از طریق زنانه رفتار کند، و یک مرد چگونه مردانه باشد. برخی قواعدردیگر به شرح زیر است:
در دولت، قرارداده مجموعه ای از قوانین نانوشته است که اعضای دولت باید از آنها پیروی کنند.
اصطلاح «قرارداد» نیز در حقوق بین‌الملل مورد استفاده قرار می‌گیرد تا به برخوردهای رسمی اصولی مانند کنوانسیون حقوق کودک اشاره کند. قراردادها توسط نهادهای بین‌المللی مانند سازمان بین‌المللی کار و سازمان ملل به تصویب می‌رسند. کنوانسیون‌هایی که به تصویب رسیده‌اند، معمولاً فقط در مورد کشورهایی که آنها را تصویب می‌کنند، اعمال می‌شود و به‌طور خودکار در مورد کشورهای عضو این نهادها اعمال نمی‌شود. به‌طور کلی این کنوانسیون‌ها نشان دهنده پیمان‌های بین‌المللی بین کشورهای تصویب کننده هستند. مشهورترین آنها شاید چندین کنوانسیون ژنو باشد.