حادثه ۱۳۹۹ نطنز
حادثهٔ نطنز انفجار و آتش‌سوزی بود که پنج‌شنبه ۱۲ تیر ۱۳۹۹ (به وقت محلی در ساعت یک شب) در تأسیسات هسته‌ای نطنز رخ داد. تأسیسات هسته‌ای نطنز در شمال استان اصفهان، یکی از مهم‌ترین سایت‌های غنی‌سازی اورانیوم در ایران به حساب می‌آید. بر اساس ارزیابی اولیه کارشناسان که با تطبیق عکس‌های منتشرشده توسط سازمان انرژی اتمی ایران و تصاویر ماهواره‌ای گوگل انجام شده، محل «حادثه» مرکز مونتاژ سانتریفوژ ایران بوده‌است.
صبح روز پنجشنبه ۱۲ تیرماه ۱۳۹۹ یکی از ساختمان‌های تأسیسات هسته‌ای نطنز دچار انفجار و آتش‌سوزی شد.
تصویرهای ماهواره‌ای از تأسیسات هسته‌ای نطنز آسیب‌دیدگی یکی از ساختمان‌ها در شمال غربی این تأسیسات را نشان می‌دهد که چند مؤسسهٔ مطالعاتی برآورد کرده‌اند که ساختمان آسیب دیده، کارگاه نصب و تنظیم سانتریفیوژها باشد.
تصاویر ماهواره‌ای منتشر شده، نشان می‌دهد که آسیب‌های تأسیسات هسته‌ای نطنز بسیار گسترده‌تر از آن چیزی است که قبلاً اعلام شده بود. بهروز کمالوندی سخنگوی سازمان انرژی اتمی ایران روز یکشنبه ۱۶ تیر ۹۹ تأیید کرد که آتش‌سوزی‌ها می‌تواند توسعه و تولید سانتریفیوژهای پیشرفته را برای یک زمان متوسط کند گرداند.
خسارت وارد شده به‌طور دقیق اعلام نشد اما سازمان انرژی اتمی ایران یکشنبه ۱۵ تیر ۱۳۹۹، تأیید کرد که حادثه نطنز «خسارات قابل توجهی» به بار آورده که روند نصب تجهیزات گریز از مرکز در این سایت را در «میان مدت» با تأخیر روبرو می‌کند.
جمعه ۲۰ تیر ۱۳۹۹ روزنامه آمریکایی نیویورک تایمز، در گزارش اختصاصی از حادثه انفجار در تاسیسات هسته‌ای نطنز، نوشت که این رخداد برنامه هسته‌ای ایران را تا دو سال با تأخیر مواجه می‌کند. این روزنامه می‌گوید تصاویر جدید ماهواره‌ای از محل انفجار نشان می‌دهد که حجم تخریب به مراتب بیشتر از آنچه بوده‌است که هفته گذشته به نظر می‌رسید.
نیویورک تایمز اظهارات دو مقام امنیتی را بازتاب داد که به ارزیابی‌های جدید دولت‌های ایالات متحده و اسرائیل از این رخداد اشاره و ادعا می‌کند که چیزی تا مدت دو سال طول می‌کشد تا ایران برنامه هسته‌ای خود را به نقطه‌ای برساند که پیش از این انفجار بود. نتیجه یک تحقیق تأیید شده نیز نشان می‌دهد که بیش از یک سال زمان لازم است تا ایران ظرفیت پیشین خود برای تولید سانتریفیوژ را بازیابد.
در ادامه نیویورک تایمز نیز می‌نویسد که ظاهراً اسرائیل این حمله را مهندسی کرده‌است. این رسانه اما هشدار می‌دهد که چنین اقدامی می‌تواند تنش‌ها میان ایران و ایالات متحده را وارد مرحله خطرناکی بکند. نیویورک تایمز می‌نویسد که برخی مقامات مطلع از ماوقع، پیچیدگی انفجار در تاسیسات نطنز را با حمله سایبری استاکس‌نت به تأسیسات هسته‌ای ایران در یک دهه قبل مقایسه می‌کنند که طراحی آن برای بیش از یک سال طول کشید.
فرضیه ابتدایی دربارهٔ انفجار در تاسیسات نطنز بر این بود که مواد منفجره در نزدیکی خط لوله گاز کار گذاشته بود، اما برخی کارشناسان نیز احتمال داده‌اند که انفجار در نتیجه یک حمله سایبری رخ داده‌است. نیویورک تایمز می‌نویسد اگر چه ایران توضیح اندکی دربارهٔ علت این انفجارها داده اما با توجه به این شرایط مقامات غربی انتظار دارند دست به برخی اقدامات تلافی‌جویانه بزند که این اقدامات شاید حملاتی به نیروهای آمریکایی و متحدان آن در عراق باشد یا شاید حملات سایبری چنان‌که قبلاً نیز چنین حملاتی را علیه موسسات اقتصادی آمریکا ترتیب داده بود یا حمله‌ای که اسرائیل می‌گوید متوجه سیستم ذخیره آب این کشور بوده‌است. ادی کوهن، مشاور پیشین دفتر نخست‌وزیر اسرائیل در نخستین ساعات بامداد و ۱۰ ساعت پیش از آنکه مقام‌های سازمان انرژی اتمی ایران وقوع آتش‌سوزی در تأسیسات نطنز را به رسانه‌ها اعلام کنند، ادعا کرد که اسرائیل بزرگترین کارخانه غنی‌سازی اورانیوم در ایران را بمباران و تخریب کرده‌است. بر اساس ادعای او انفجار و آتش‌سوزی در تأسیسات هسته‌ای ایران در نتیجهٔ حملهٔ جنگنده‌های اف ۱۶ اسرائیلی انجام شده‌است. او همچنین از موارد مسمومیت‌های رادیواکتیو خبر داد و گفت که ایران از کارشناسان روس برای مقابله با آلودگی رادیواکتیو درخواست کمک کرده‌است. پیش از این حضور پهپادهای اسرائیلی در سایت نطنز گزارش شده‌است، به طوری که در تاریخ دوم شهریور ۱۳۹۳ روابط عمومی سپاه پاسداران از سرنگونی یک فروند پهپاد جاسوسی اسرائیلی توسط پدافند نیروی هوافضای سپاه در نزدیکی تأسیسات هسته‌ای نطنز خبر داده بود.
خبرگزاری رویترز گفته‌است: سه مقام ایرانی گفته‌اند انفجار نطنز در اثر حملهٔ سایبری بوده‌است.
بنی گانتس وزیر امنیت اسرائیل و رئیس پیشین ستاد ارتش، در شانزدهٔ تیرماه گفت: «آنگونه نیست که تمام اتفاقات رخ داده در ایران به اسرائیل مربوط باشد. شاید در طول این مدت همه به ما مشکوک بودند اما آنگونه نیست که هر آنچه در ایران رخ دهد به اسرائیل مربوط شود».در همین روز وزیر خارجهٔ اسرائیل (گبی اشکنازی) در واکنش به حادثهٔ نطنز گفت: «سیاست تل‌آویو عدم برخورداری ایران از توانمندی هسته‌ای است اما بهتر است اقداماتی که در این راستا انجام می‌گیرد، ناگفته بماند.»
روز چهارشنبه ۲۶ شهریور ۱۳۹۹، روزنامه اسرائیلی جروزالم‌پست نوشت که بر اساس اطلاعات دریافتی انفجار نطنز «خرابکاری فیزیکی» و با هدف هشدار به ایران برای رد نشدن از خط قرمز در برنامه اتمی بود. این روزنامه اسرائیلی همچنین گفت، مطلع شده که این انفجار با هدف ارسال پیامی که نشان دهنده عزم راسخ برای متوقف کردن برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی بود، انجام شد. جروزالم‌پست اضافه کرد: هدف این انفجار ارسال یک پیام بازدارنده بدون ابهام بود که پیشرفت به سمت دستیابی تسلیحات هسته‌ای عبور از خط قرمزهای خاص است و تحمل نخواهد شد. این روزنامه در ادامه گفت، مطلع شده که برخلاف برخی گزارش‌ها این انفجار نه به دلیل حمله سایبری بلکه خرابکاری فیزیکی بوده‌است.
ساعاتی پیش از انتشار خبر وقوع حادثهٔ نطنز در بامداد پنجشنبه، گروهی به نام «یوزپلنگان وطن» در ایمیلی به خبرنگاران بی‌بی‌سی فارسی مسئولیت حادثهٔ یاد شده را به عهده گرفت. در این ایمیل ادعا شده‌است که اعضای این گروه در دستگاه‌های امنیتی ایران حضور و فعالیت دارند. بی‌بی‌سی نوشته که نمی‌تواند صحت این ادعا را تأیید کند. این گروه طی ویدئو و بیانیهٔ مکتوب، رهبر عالی ایران علی خامنه‌ای را «ضحاک» (نام شخصیت افسانه‌ای در کتاب شاهنامه) توصیف کرده‌است و می‌خواهند دستیابی جمهوری اسلامی ایران به سلاح هسته‌ای را متوقف کنند.
دربارهٔ اینکه چنین گروهی واقعاً وجود خارجی داشته باشد تردید جدی میان تحلیل گران هست. مئیر جاودانفر مدرس سیاست معاصر ایران در مرکز بین‌رشته‌ای-هرتزلیا و روزنامه‌نگار ایرانی - اسراییلی می‌گوید که بعید است گروهی ایرانی که توانسته باشد از سد قوی امنیتی نطنز عبور کرده و در آنجا خرابکاری کند؛ با انتشار این ویدئو خود را در معرض خطر دستگیری قرار دهد. به سختی می‌توان قضاوت کرد که این ویدئو توسط موساد یا یک سازمان امنیتی دیگر ساخته شده‌است.لحن بیانیه ای که در ویدئو خوانده می‌شود و محتوای آن از جمله استفاده از عنوان ضحاک برای سید علی خامنه ای مشابه ادبیات سازمان مجاهدین خلق است. رونن برگمن روزنامه‌نگار و تحلیل گر برجسته امنیتی اسراییلی نیز می‌گوید که یوزپلنگ نماد تیم ملی فوتبال جمهوری اسلامی ایران است و بعید است که یک گروه جدی مخالف جمهوری اسلامی چنین نامی را برای خود انتخاب کند. مقارن تحلیل این رویداد، نشریه آمریکایی دیلی بیست افشا کرد که ده‌ها اکانت با هویت جعلی در رسانه جمعی فعالیت می‌کنند و علیه ایران مطلب می‌نویسند؛ نامهایی که وجود خارجی ندارند. «رافائل بدانی» یکی از این اکانت‌ها است که در نشریات متعدد همچون واشینگتن اگزمینر(Washington Examiner) ریل کلیر مارکت(RealClear Markets) امریکن تینکر(American Thinker) و نشنال اینترست (The National Interest) مقالات ضد ایرانی منتشر کرده‌است. این شبکه توسط امارات متحده عربی سازماندهی و هدایت می‌گردد.
سه‌شنبه ۱۷ تیر ۱۳۹۹، برخی از رسانه‌های نزدیک به شورای عالی امنیت ملی ایران، از حادثه نطنز به عنوان «حمله» نام برده و نوشته‌اند: شواهدی دربارهٔ «عمدی بودن» آن وجود دارد ولی «حمله هوایی به این مرکز تقریباً غیرممکن است». در این گزارش آمده‌است: سایت نطنز به وسیله تیربارهای پدافندی «تحت مراقبت دائمی» است و «سامانه‌های پدافندی ایران از جمله اس-۳۰۰ عمدتاً در دیگر نقاط کشور و نزدیک مرزها و مراکز حساس‌تر مستقر هستند» و به همین دلیل حمله هوایی به آن «تقریباً غیرممکن» است.
این گزارش می‌گوید: که مهم‌ترین مشکل سایت نطنز این است که «امکان دفاع از آن در شرایط تهدید، سخت» است و «مشکلات پدافندی» دارد و حکومت ایران به همین دلیل سایت فردو را «در منطقه‌ای کوهستانی و عمق زمین ساخت که آسیب‌پذیری آن را در برابر حملات هوایی کاهش داده‌است». گزارش این رسانه‌ها در عین حال تأکید کرده که «تشابه زیادی بین حادثه نطنز و کشته شدن قاسم سلیمانی قابل مشاهده است». در این گزارش از «ترکیب اطلاعات و پشتیبانی به همراه اقدام و حجم تخریب» به عنوان این تشابهات یاد شده و آمده‌است: بر اساس این مولفه‌ها «احتمال عمدی بودن» حادثه نطنز تقویت شده‌است.
وب‌سایت نور نیوز همچنین در گزارش دیگری گزارش خبرگزاری رویترز دربارهٔ سایبری بودن این حمله را «جعلی» خوانده‌است.
بر اساس این گزارش، ساخت این سوله از سال ۹۲ شروع شد ولی بعد از توافق هسته‌ای متوقف شد و در تیرماه سال ۹۷ به بهره‌برداری رسید. بهروز کمالوندی، سخنگوی سازمان انرژی اتمی ایران، هفته پیش گفته بود که این سوله در دست ساخت بوده‌است. این رسانه‌ها افزوده‌اند: «این سالن برای سانتریفوژهای IR 2 m ,IR 4,IR ۶ که جزو سانتریفوژهای نوع پیشرفته ایران هستند، ایجاد شد و به‌دلیل کوتاهی سقف، سوله دیگری برای سانتریفوژهای قدبلندتر ایران راه‌اندازی شد». در بخش دیگری از این گزارش آمده که «در این سوله یک سالن مونتاژ ۶۰ سانتریفوژ می‌توانست نصب شود» و «مهم‌ترین تست در این سالن تست سرعت بود که با ابزارهای مدرن شدنی است».
در گزارش رسانه‌های ایران آمده‌است: مهاجمان ساعت دو شب روز پنج‌شنبه ۱۰ تیرماه را احتمالاً به دلیل «کاهش تمهیدات امنیتی در روزهای تعطیل» انتخاب کرده بودند و علت انتخاب این محل این بوده‌است که «تلفات جانی نداشته باشد و از سوی دیگر بخش‌های غنی‌سازی اورانیوم زیر زمین قرار دارد و به‌دلیل اکتیو بودن و قرار داشتن مواد هسته‌ای در حمله به آن عواقب بین‌المللی وسیعی دارد؛ درحالی‌که سوله مونتاژ در سطح زمین واقع است و مواد هسته‌ای هم در آن قرار ندارد».