نقشه شناخت فازی
یک نقشه (نگاشت ) شناختی فازی (به انگلیسی: ) نگاشتی است که در آن رابطهٔ «عضوی» از عناصر (مثلاً مفاهیم، حوادث، منابع پروژه) یک «چشم‌انداز ذهنی» برای محاسبه «قدرت اثر» این عناصر استفاده می‌شود. نقشه‌های شناختی فازی توسط معرفی شد. رون اکسلرد نقشه‌های شناختی را به صورت روش رسمی برای نشان دادن دانش علمی اجتماعی و مدلسازی تصمیم‌گیری در سیستم‌های اجتماعی و سیاسی معرفی کرد و سپس منطق فازی محاسباتی را ایجاد کرد.
نگاشت شناخت فازی با دیاگرامهای فازی بیان می‌شود و در نگاه اول ممکن است شبیه نمودار هسه به نظر بیاید ولی متفاوت هستند. صفحات گسترده یا جداول برای نگاشت FCMها به ماتریس برای محاسبات بیشتر مورد استفاده قرار می‌گیرند. FCM یک تکنیک است که برای کسب دانش و بازپرداخت دانش علمی استفاده می‌شود، از فرایند استدلال دانش سببی پشتیبانی می‌کند و متعلق به سیستم فازی عصبی است که هدف آن حل مسائل تصمیم‌گیری، مدل‌سازی و شبیه‌سازی سیستم‌های پیچیده است. الگوریتم‌های یادگیری برای آموزش و به روز رسانی وزن‌های FCM بیشتر بر اساس ایده‌های حاصل از زمینهٔ شبکه‌های عصبی مصنوعی پیشنهاد شده‌است. روش‌های سازگاری و یادگیری برای تطبیق مدل FCM و تنظیم وزن آن استفاده می‌شوند. کوسکو و دیکرسون (Dickerson & Kosko، ۱۹۹۴) یادگیری افتراقی () را برای آموزش FCM پیشنهاد کردند. الگوریتم‌های پیشنهادی مبتنی بر الگوریتم اولیه Hebbian وجود دارد؛ الگوریتم‌های دیگر در زمینه الگوریتم‌های ژنتیکی، هوش مصنوعی و محاسبات تکاملی است. الگوریتم‌های یادگیری که برای غلبه بر کاستی‌هایی که در FCM سنتی وجود دارد به کار می‌رود مانند کاهش مداخلهٔ انسانی توسط کاندیداهای پیشنهاد شده خودکار FCM؛ یا با فعال کردن تنها مفاهیم مرتبط در هر بار اجرا یا با ایجاد مدل‌های شفافتر و پویاتر.
نگاشت شناختی فازی (FCMs) با توجه به توانایی آنها در ارائه دانش ساختاری و مدل‌های پیچیده در زمینه‌های مختلف، علاقه بسیاری به تحقیقات فراوان در این زمینه را به خود جلب کرده‌اند. این علاقه رو به رشد منجر به نیاز به پیشرفت و ایجاد مدل‌های قابل اطمینان تر می‌شود که می‌توانند وضعیت واقعی را بهتر نشان دهند. اولین کاربرد ساده FCMها در کتاب ویلیام تیلور توصیف شده‌است، جایی که جنگ در افغانستان و عراق مورد تحلیل قرار گرفته‌است. در کتاب «تفکر فازی» بارت کاشکو، چندین نمودار هسه کاربرد FCM را نشان می‌دهد. به عنوان مثال، یکی از FCMها به نقل از راد تابر، ۱۱ عامل از بازار مواد مخدر آمریکا و روابط بین این عوامل را توصیف می‌کند. برای محاسبات، تیلور از منطق دوزبانه استفاده می‌کند (مقادیر اسکالر از {-۱,-۰٫۵٬۰,+۰٫۵,+۱}). نقشه خاص Taber از (مقادیر اسکالر از {-۱٬۰، + ۱}) استفاده می‌کند. تابر و همکاران همچنین پویایی نقشه را نشان و در یک مقاله نظریه ای در همگرایی ترکیبی بیان می‌کنند.
در حالی که برنامه‌های کاربردی در علوم اجتماعی FCM را به عموم معرفی می‌کنند، آنها در طیف وسیعی از برنامه‌های کاربردی استفاده می‌شوند که همه با ایجاد و استفاده از مدل‌های عدم قطعیت و فرایندهای پیچیده و سیستم‌ها مرتبط هستند. مثال‌ها:
FCMappers یک انجمن آنلاین بین‌المللی برای تجزیه و تحلیل و تجسم نگاشت شناختی فازی است. FCMappers پشتیبانی برای شروع با FCM و همچنین یک ابزار مبتنی بر مایکروسافت اکسل که قادر به بررسی و تجزیه و تحلیل FCMها است را ارایه می‌دهد. خروجی به عنوان فایل Pajek ذخیره می‌شود و می‌تواند در نرم‌افزار دیگری مانند Pajek, Visone و غیره نمایش یابد. ابزارهای اضافی FCM نیز به تازگی به عنوان یک ابزار پشتیبانی تصمیم برای استفاده در تحقیقات علوم اجتماعی، تصمیم‌گیری مشترک و برنامه‌ریزی منابع طبیعی توسعه داده شده‌است.
نگاشت شناختی فازی به نقشه شناختی فازی دوقطبی بر اساس مجموعه‌های فازی دوقطبی و نگاشت شناختی دوقطبی افزوده شده‌است. نظریه مجموعه فازی دو قطبی به عنوان یک تعمیم مبتنی بر مجموعه‌های فازی با استفاده از آن شناخته می‌شود.
سامانه پویا
محاسبات نرم