رشته تحصیلی علوم و معارف اسلامی (دبیرستان)
رشته تحصیلی علوم و معارف اسلامی یکی از رشته‌های مصوب و رسمی شاخه نظری دورهٔ دوم متوسطه در نظام آموزشی ایران است. در این رشته پیرامون علوم اسلامی و دینی و همچنین علوم انسانی بحث می‌شود.
پذیرش این رشته (برخلاف سایر رشته‌های دبیرستان) ساختار کاملاً گزینشی دارد که داوطلب برای پذیرش لازم است موارد ذیل را کسب نماید: ۱. معدل بالای ۱۹ در ترم اول. ۲. کسب حدنصاب در آزمون ورودی. ۳. قبولی در مصاحبه حضوری.
این رشته صرفاً در مدارس خاصِ خود تدریس می‌شود و در مدارسی که این رشته تدریس می‌شود، دانش‌آموزانی از سایر رشته‌ها حضور ندارند.
دانش آموختگان این رشته با توجه به علاقه وتوانایی خود می توانند در دو حوزه به ادامه تحصیل بپردازند:
۱.حوزه های علمیه
۲.تمامی رشته های علوم انسانی
مدرسه عالی شهید مطهری به تولیت آیت‌الله امامی‌کاشانی پیشنهاد تأسیس رشتهٔ علوم و معارف اسلامی را در سطح دورهٔ متوسطه آموزش و پرورش ارائه نمود تا از این طریق تأثیر تحولات فکری و فرهنگی انقلابی و اسلامی را به درون نظام آموزش و پرورش وارد نماید. بر همین اساس شورای عالی آموزش و پرورش در سیصد و چهل و دومین جلسهٔ خود در تاریخ ۱۳۶۳/۳/۹ اساسنامهٔ رشتهٔ علوم و معارف اسلامی را به تصویب رساند و به مدرسه عالی شهید مطهری ابلاغ نمود. مدرسه عالی شهید مطهری در سال ۱۳۶۴ اولین دبیرستان خود را در تهران و مشهد تأسیس کرد و به مرور به گسترش این دبیرستان‌ها در شهرهای مختلف اقدام نمود و در طول سالهای متمادی، مدرسه عالی شهید مطهری سعی نموده همواره با تغییرات نظام آموزش و پرورش، تغییرات لازم را در برنامه‌های خود و برنامه‌های رشته به وجود آورد. شورای عالی آموزش و پرورش در سال ۱۳۷۴ رشتهٔ علوم و معارف اسلامی را به عنوان یک رشتهٔ مستقل در شاخهٔ نظری دورهٔ متوسطه در کنار رشته ریاضی، تجربی و انسانی به رسمیت شناخت.
با رشد رشتهٔ علوم و معارف اسلامی نهادهای دیگری نیز به عرصهٔ گسترش رشتهٔ علوم و معارف اسلامی وارد شدند. اولین نهادی که در این راه قدم گذاشت سازمان دبیرستان‌های سپاه پاسداران بود که در کنار مدرسهٔ عالی شهید مطهری، رشتهٔ علوم و معارف اسلامی را دائر نمود ولی بیش از چند سال ادامه نیافت. در کنار این مجموعه، جامعه الزهرای قم که به عنوان یکی از حوزه‌های علمیهٔ مطرح زنان فعالیت می‌کرد نیز در سال ۱۳۶۸ «مدارس علوم و معارف اسلامی هدی» را تأسیس کرد که تا کنون نیز پابرجا است. در همین راستا سازمان تبلیغات اسلامی نیز در سال ۱۳۸۱ اقدام به تأسیس «مدارس علوم و معارف اسلامی صدرا» نمود که در طول چند سال توانست مدارس خود را گسترش دهد و به تعداد حدود ۸۰ مدرسه برساند.
دانش‌آموز متقاضی جهت احراز این رشته در فرایند هدایت تحصیلی، باید در دروس معارف اسلامی، زبان عربی و ادبیات فارسی حداقل نمره به ترتیب ۱۴، ۱۳ و ۱۲ را کسب نماید.
شرایط ثبت نام: دبیرستان‌های علوم و معارف اسلامی، همه ساله دانش‌آموزان خود را از میان دانش‌آموزان پایه نهم که دارای صلاحیت‌های علمی و اخلاقی و واجد شرایط زیر باشند، ثبت نام می‌نماید:
آزمون ورودی: آزمون ورودی به صورت هماهنگ کشوری و چهار گزینه‌ای(۱۰۰ سؤال) برای ورودی‌های پایه دهم دبیرستان مشتمل بر ۵ درس پایه نهم (عربی، تعلیمات دینی، فارسی، ریاضی و زبان انگلیسی) برگزار می‌شود.
بعضی از دروس این رشته عمومی است و در همه رشته‌ها گذرانده می‌شوند مانند زبان انگلیسی؛ بعضی از دروس با دروس رشته علوم انسانی مشترک است مثل جغرافیا، آمار و روان‌شناسی؛ بعضی از دروس نیز دروس تخصصی رشته معارف هستند مثل احکام، اخلاق، عربی ویژه معارف، فن سخنوری و ….
دامنه محتوایی دروس این رشته پیرامون تربیت دینی و معارف اسلامی، زبان و ادبیات عرب، زبان و ادبیات فارسی، زبان‌های خارجی، ریاضیات، سلامت، مهارت‌های زندگی و علوم انسانی و مطالعات اجتماعی است. دانش‌آموزان این رشته در طول مدت تحصیل با علومی مانند: صرف، نحو، لغت، فقه، اخلاق، کلام، تاریخ، تفسیر، تجوید، منطق، فلسفه، ادبیات، زبان انگلیسی، ریاضی، آمار، رسانه، جغرافیا، جامعه‌شناسی، اقتصاد آشنا می‌شوند.
مدارس و دبیرستان‌های علوم و معارف اسلامی تقریباً مستقل از آموزش و پرورش عمل می‌کنند و همگی وابسته به نهاد یا مؤسسهٔ دیگری‌اند.