چارچوب زکمن
.آیا تا بحال به این فکر کرده ای که جرثقیل، چگونه قطعات بزرگ آهن را جابجا می کند؟
آهن ربا چیست؟
آهن ربا ماده ای است که می تواند نیروی قابل توجهی را برروی مواد دیگر اعمال کند بدون این که تماس واقعی با آنها داشته باشد.
ح می‌کند، بیان نمی‌شود، بلکه یک باستان‌شناسی است که به موجب آن یک طرح کلی برای سازماندهی آثار معماری (به عبارت دیگر اسناد طراحی و مدارک و مشخصات و مدل‌ها) جهت تعیین این که آثار معماری برای چه کسی است (به عنوان مثال مالک کسب و کار یا سازنده) و چه مسائل خاصی وجود دارند (به عنوان مثال داده‌ها و عملکرد) استفاده می‌شود.
عنوان «چارچوب زکمن» اشاره به جدیدترین نگارش آن؛ یعنی چارچوب معماری سازمانی زکمن نسخه ۳٫۰ می‌کند. فرازهایی از سی سال سابقه این چارچوب به شرح زیر می‌باشد: در منابع دیگر، زکمن به عنوان یک چارچوب که توسط جان زکمن خلق شده و از نام او سرچشمه گرفته، اما به روش‌های متعددی معرفی شده‌است. عنوان مثال:
در کنار چارچوب توسعه یافته توسط جان زکمن، توسعه‌ها ویا کاربردهای متعددی ایجاد شده‌اند که آنها نیز گاهی اوقات به نام چارچوبهای زکمن نامیده می‌شوند، اگرچه معمولاً آن‌ها فقط طرح‌های گرافیکی تغییر داده شده نسبت به چارچوب واقعی زکمن هستند.
چارچوب زکمن مجموعه ای از دیدگاه‌های مطرح در معماری سازمانی را خلاصه می‌کند. این دیدگاه‌ها در قالب یک ماتریس دو بعدی نمایش داده می‌شوند که سطرهای آن نوع ذینفعان و ستونها جنبه‌های معماری را نشان می‌دهند. چارچوب یک متدلوژی برای یک معماری تعریف نمی‌کند. در عوض، ماتریس به صورت یک قالب است که باید با اهداف/قوانین، فرایندها، مواد، نقشها، مکان‌ها و رویدادهای به‌طور خاص مورد نیاز سازمان پر شود. در مرحله بعدی مدل‌سازی، نگاشت بین ستون‌ها در چارچوب، شکافهای موجود در وضعیت مستندسازی شده سازمان را نشان می‌دهد.
چارچوب، یک ساختار منطقی برای طبقه‌بندی و سازماندهی نمایش توصیفی از یک سازمان است. این ساختار هم برای مدیریت سازمان و هم برای عوامل درگیر در توسعه سیستم‌های سازمان حائز اهمیت است. در حالی که هیچ ترتیب اولویتی برای ستون‌های چارچوب وجود ندارد، ترتیب بالا به پایین سطرها برای تنظیم مفاهیم کسب و کار و سازمان فیزیکی واقعی مهم است. سطح جزئیات در چارچوب، یک تابع از هر سلول (و نه سطرها) است.
در سال‌های دهه ۱۹۸۰ جان زکمن در آی بی ام در توسعه برنامه‌ریزی سیستم کسب و کار (بی اس پی) مشارکت داشت که روشی برای تجزیه‌وتحلیل، تعریف و طراحی یک معماری اطلاعات سازمانی بود. در سال ۱۹۸۲ زکمن به این نتیجه رسید که این تجزیه و تحلیل‌ها می‌تواند به مراتب فراتر از خودکارسازی طراحی سیستمها و مدیریت داده‌ها در عرصه برنامه‌ریزی استراتژیک کسب و کار و به‌طور کلی دانش مدیریت باشد. او اندیشید که این تکنیکها را می‌توان در حوزه‌های معماری سازمانی داده محور، طراحی سیستم‌های داده محور، الگوهای طبقه‌بندی داده و از این دست حوزه‌ها (که در آن زمان کمتر شناخته شده بودند) به کار برد.
در مقاله سال ۱۹۸۷ «یک چارچوب برای معماری سیستم‌های اطلاعاتی» زکمن متوجه شد که اصطلاح «معماری» که به‌طور بی قیدانه‌ای توسط افراد حرفه ای در زمینه سیستمهای اطلاعاتی استفاده می‌گردد در واقع برای هر کدام برنامه ریزان، طراحان، برنامه نویسان، متخصصان ارتباطات و سایرین معانی مختلفی می‌دهد. در جستجویی برای یک پایه مستقل و هدفمند که بر اساس بتوان یک چارچوب برای معماری سیستم‌های اطلاعاتی توسعه داد، زکمن نگاهی به حوزه معماری کلاسیک و انواعی از پروژه‌های پیچیده مهندسی در صنعت انداخت. او رویکرد مشابهی را در آنها مشاهده کرد و به این نتیجه رسید که معماری در بسیاری از سطوح وجود دارد و شامل حداقل سه دیدگاه می‌گردد: مواد یا داده‌های خام، عملکرد فرایندها و محل یا شبکه پیاده‌سازی.
معماری سیستم‌های اطلاعاتی به این منظور طراحی شده‌است که یک طرح طبقه‌بندی برای سازماندهی مدل‌های معماری باشد و یک نمایش یکسان از مدل‌های مورد نیاز برای معماری سازمانی را فراهم می‌کند. معماری سیستم‌های اطلاعاتی با جزئیات تعیین نمی‌کند که مدل‌ها باید شامل چه چیزی باشند، اجبار نمی‌کند که چه زبان مدل‌سازی برای هر مدل به کار برده شود و همچنین هیچ روشی را برای ایجاد مدلها پیشنهاد نمی‌دهد.
در سال ۱۹۹۲ در مقاله "گسترش و رسمی چارچوب برای معماری سیستم‌های اطلاعاتی " جان اف سووا و جان زکمن چارچوب و توسعه‌های جدید آن را ارائه کردند که نشان می‌داد چگونه چارچوب می‌تواند به کمک نمودارهای گراف مفهومی صوری سازی گردد. همچنین در سال ۱۹۹۲:بعدتر در طول دهه ۱۹۹۰
در مقاله سال ۱۹۹۷ با عنوان «مفاهیم یک چارچوب برای معماری سازمانی» زکمن گفت که این چارچوب باید به عنوان یک «چارچوب برای معماری سازمانی» اطلاق گردد و اینکه حتی بهتر بود از همان ابتدا به این نام خوانده می‌شد. اگرچه، طبق گفته زکمن، در اوایل دهه ۱۹۸۰ «علاقه کمی به ایده مهندسی مجدد سازمان یا مدلسازی سازمانی و استفاده از صوری سازی وجود داشت و مدل‌ها عموماً محدود به برخی از جنبه‌های توسعه نرم‌افزار در جامعه سیستم‌های اطلاعاتی می‌شدند».
در سال ۲۰۰۸ مؤسسه زکمن اینترپرایس چارچوب زکمن را چنین معرفی کرد: تعریف رسمی مختصر به عنوان یک استاندارد جدید چارچوب زکمن.
از دهه ۱۹۹۰ تاکنون چندین چارچوب توسعه یافته از چارچوب زکمن پیشنهاد داده شده‌اند. مانند:
ایده اصلی در پشت چارچوب زکمن این است که یک چیز یا مورد پیچیده را می‌توان برای مقاصد مختلف با استفاده از توصیف‌های مختلف (به عنوان مثال متنی، گرافیکی) به راه‌های مختلف تعریف کرد. چارچوب زکمن سی و شش طبقه لازم برای توصیف کامل هر چیزی ارائه می‌کند، به خصوص چیزهای پیچیده مانند کالاهای تولید شده (به عنوان مثال لوازم خانگی) سازه‌های ساخته شده (مانند ساختمانها) و سازمانها (به عنوان مثال سازمان و همه اهداف، اشخاص و فناوری‌های آن). این چارچوب شش تحول مختلف را برای یک ایده انتزاعی (نه افزایش جزئیات، تنها تحول) را از شش دیدگاه مختلف فراهم می‌کند. این ویژگی اجازه می‌دهد تا افراد مختلف یه یک چیز یکسان از دیدگاه‌های مختلف نگاه کنند. این کار باعث ایجاد یک نگرش همگانی از محیط می‌گردد، قابلیت مهمی که در شکل نشان داده شده‌است.
هر سطر نشان دهنده یک دید کلی از راه حل از یک دیدگاه خاص است. یک سطر یا دیدگاه بالاتر لزوماً نباید نسبت به دیدگاه پایین‌تر درک جامعتری از کل مسئله داشته باشد. هر سطر نشان دهنده یک دیدگاه متمایز و منحصر به فرد است، با این حال، خروجی‌ها از هر دیدگاه باید جزئیات کافی برای تعریف راه حل در سطح خود دیدگاه را فراهم کنند و همچنین باید برای استفاده در دیدگاه سطر پایین‌تر به صورت صریح ترجمه کردند.
هر دیدگاه باید نیازها و محدودیت‌ها و الزامات دیگر دیدگاه‌ها را مد نظر قرار دهد. محدودیت‌های دیدگاه‌ها به صورت افزودنی هستند. برای مثال محدودیت‌های سطر بالاتر سطر پایین‌تر را تحت تأثیر قرار می‌دهد. محدودیت‌های سطر پایین‌تر می‌تواند، اما نه لزوماً، بر سظرهای بالاتر تأثیر بگذارد. درک الزامات و محدودیتها مستلزم تبادل دانش و داشتن درک متقابل از دیدگاهی به دیدگاه دیگر است. چارچوب از مسیر عمودی برای ارتباطات بین دیدگاه‌ها استفاده می‌کند.
نسخه فعلی (۳) چارچوب زکمن سطرها را مطابق زیرطبقه بندی می‌کند:
به‌طور خلاصه، هر دیدگاه تمرکز را متوجه یک پرسش اساسی می‌کند و سپس به این سؤال از همان دیدگاه به نحوی پاسخ می‌دهد که ارائه‌های توصیفی (به‌طور مثال مدل‌ها) متفاوتی ایجاد شوند که از دیدگاه‌های بالاتر به دیدگاه‌های پایین‌تر ترجمه بشوند. مدل اساسی برای تمرکز (یا ایجاد انتزاع) ثابت می‌ماند. مدل پایه هر ستون به‌طور منحصر به فرد تعریف شده و در عین حال هم به‌طور عرضی و هم از بالا به پایین ماتریس با سایر ستونها در ارتباط است. علاوه بر این، شش طبقه از قطعات معماری سازمانی و پرسش‌های مربوطه که آنها پاسخ می‌دهند، ستونهای چارچوب زکمن را تشکیل می‌دهند که به شرح زیر هستند:
به اعتقاد زکمن، تنها عاملی که چارچوبش را منحصر به فرد می‌سازد، این است که هر عنصر در هر کدام از دو محور ماتریس به صراحت قابل تشخیص از تمام عناصر دیگر در این محور است. آنچه هر سلول ماتریس ارائه می‌دهد نه صرفاً افزایش جزئیات نسبت به سطوح پیشین، بلکه در واقع ارائه ای متفاوت - متفاوت در مضمون، معنی، انگیزه و استفاده - می‌باشد. به این دلیل که هر یک از این عناصر در هر محور به صراحت متفاوت از دیگران است، امکان تعیین آنچه که متعلق به هر سلول است به صورت دقیق وجود دارد.
چارچوب زکمن به‌طور معمول به صورت یک ماتریس ۶ * ۶ با پرسشهای ارتباطی به عنوان ستون و سیر تحولات تجسم سازی به عنوان سطر به تصویر کشیده شده‌است. طبقه بندیهای چارچوب توسط سلول‌ها بخش‌بندی شده‌است که تقاطع بین پرسش‌ها و تحولات هستند.
توضیحات سلولها مستقیماً برگرفته از نسخه ۳٫۰ چارچوب زکمن هستند:
از زمان توسعه محصول (به عنوان مثال مصنوع معماری) در ازای هر سلول یا راه حل مشکل که در هرسلول مندرج شده‌است، پاسخی به یک سؤال از یک دیدگاه وجود داردکه عموماً به شکل مدل‌ها یا توصیفهای سطح بالاتر یا پاسخ‌های سطحی می‌باشند. طراحی‌ها یا مدلهای استخراج شده که ازپاسخ پشتیبانی می‌کنند همان توضیحات با جزییات داخل سلولها هستند. تجزیه (یعنی شکستن به سطح بیشتری از جزئیات) در هر سلول اتفاق می‌افتد. اگر یک سلول صریح (تعریف شده) نباشد به صورت غیر صریح (تعریف نشده) است. اگر یک سلول غیر صریح باشد، خطر ایجاد مفروضات در مورد این سلول وجود دارد. اگر مفروضات معتبر باشند، در زمان و پول صرفه جویی شده‌است. اگر مفروضات نامعتبر باشند آنگاه به احتمال زیاد هزینه‌ها و زمان‌بندی پیاده‌سازی افزایش می‌یابند.
چارچوب دارای مجموعه‌ای از قوانین است:
چارچوب از این رو ذاتی است که همان‌طور که می‌توان آن را برای طبقه‌بندی نمایش‌های هر شی ءفیزیکی به کار برد می‌توان برای اشیاء مفهومی مانند سازمان هم به کار برد. همچنین چارچوب بازگشتی است زیرا که می‌تواند برای تجزیه و تحلیل ترکیب معماری خودش هم مورد استفاده قرار بگیرد. اگر چه چارچوب رابطه هر ستون با ستون دیگر را نمایش می‌دهد، اما هنوز یک نمایش ساختاری از سازمان است نه یک نمایش جریانی.
یکی از نقاط قوت چارچوب زکمن این است که به صراحت مجموعه ای جامع از دیدگاه‌ها را نشان می‌دهد که می‌تواند توسط معماری سازمان استفاده شود. برخی احساس می‌کنند که پیروی کامل از این مدل می‌تواند منجر به تأکید بیش از حد بر روی اسناد و مدارک شود، چرا که برای هر یک از سی سلول چارچوب، مصنوعاتی مورد نیاز است. زکمن اما نشان می‌دهد که تنها حقایق مورد نیاز برای حل مسألهٔ تحت تجزیه و تحلیل، نیاز به انتشار دارند.
جان زکمن در اسناد و سخنرانی‌ها و سمینارهایش به وضوح بیان نمود که، به عنوان چارچوب، چه درعمق و چه در وسعت جزئیاتی که مورد نیاز هر یک از سلول‌های ماتریس است، بر اساس اهمیت‌ها و اولویت‌های هرسازمان انعطاف‌پذیری وجود دارد. یک خودروساز که اهداف کسب و کارش ممکن است حول محور ضرورت وجود انبار و تمرکز فرایند محور باشد، ممکن است تمرکز بر روی مستندسازی ستون‌های چه و چگونه را سودمند بیابد. در مقابل، یک آژانس مسافرتی که کسب و کارش بیشتر در رابطه با مردم و رویداد-زمان‌بندی است می‌تواند تمرکز بر روی مستندسازی ستون‌های کِی و که و کجا را مفید بیابد. اگرچه هیچ راه فراری از اهمیت ستون چرا وحود ندارد که پیشرانه‌های کسب و کار را برای تمام ستون‌های دیگر فراهم می‌کند.
از سال‌های دهه ۱۹۹۰ چارچوب زکمن به‌طور گسترده‌ای به عنوان وسیله ای برای تهیه ساختار برای مدلسازی سازمانی به سبک مهندسی اطلاعات استفاده می‌شود. چارچوب زکمن می‌تواند هم در شرکت‌های تجاری و هم در سازمان‌های دولتی استفاده شود. در درون یک سازمان دولتی، چارچوب می‌تواند به کل سازمان در یک سطح انتزاعی اعمال شود یا می‌توان آن را به ادارات مختلف، دفاتر، برنامه‌ها، واحدهای زیر مجموعه و حتی به موجودیت‌های پایه ای عملیاتی مستقل اعمال کرد.
چارچوب زکمن در چارچوب سفارشی مانند TEAF، که بر مبنای چارچوب‌های مشابه ساخته شده، اعمال شده‌است. ماتریس TEAF.منابع دیگر:
چارچوب زکمن به عنوان یک چارچوب برای توصیف استانداردها نیز استفاده می‌شود، برای مثال، استانداردهای بهداشت و درمان و سیستم اطلاعاتی بهداشت و درمان. هر سلول از چارچوب حاوی یک سری از استانداردهای سیستم اطلاعاتی بهداشت و درمان است.
از دیگر کاربردهای چارچوب زکمن استفاده به عنوان مدل مرجع برای سایر معماری‌های سازمانی است، برای مثال این چهار مورد را ببینید: نمونه‌های دیگر:
راه‌هایی که چارچوب زکمن باعث تحریک توسعه دیگر چارچوب‌های معماری سازمانی مانند مدل معماری سازمانی NIST، مدل، C4ISR AE، مدلDOE AE و مدل DoDAF شده‌است، کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند:
متدلوژی چارچوب زکمن روش به عنوان مثال توسط وزارت امور کهنه سربازان ایالات متحده (VA) به منظور توسعه و حفظ معماری سازمانی One-VA در سال ۲۰۰۱ مورد استفاده قرار گرفته‌است. این متدلوژی نیاز به تعریف تمام جنبه‌های سازمانی VA از دیدگاه فرایند کسب و کار، اطلاعات، فنی، محل، پرسنل و الزامات دارد. گام بعدی در پیاده‌سازی متدلوژی به تعریف تمام توابع مربوط به هر فرایند کسب و کار و شناسایی عناصر اطلاعاتی مرتبط اختصاص ذارد. پس از شناسایی، تکرار توابع و تناقض در تعریف داده‌ها می‌تواند شناسایی و حل و فصل شود.وزارت امور کهنه سربازان در آغاز قرن ۲۱ برای پیاده‌سازی یک معماری سازمانی کاملاً بر اساس چارچوب زکمن برنامه‌ریزی نمود.
در نهایت یک مخزن معماری سازمانی که در سطح کلان توسط چارچوب زکمن ایجاد شده و در سطح سلول توسط فرامدل مشخص شده در زیر نشان داده شده‌است.
این نمودار در VA-EA گنجانیده شده تا برای یک نمایش نمادین ازفرامدل مورد استفاده‌اش، هم چنین برای توصیف معماری سازمانی One-VA و نیز برای ساخت مخزن معماری سازمانی بدون استفاده از نرم‌افزار مخزن معماری سازمانی تجاری به کار رود. این نمودار با استفاده از یک پایگاه داده شی گرا و یک محصول نرم‌افزاری Caliber-RM توسعه داده شده‌است. Caliber-RM به عنوان یک ابزار مدیریت پیکربندی نرم‌افزار در نظر گرفته شده‌است، نه به عنوان یک مخزن معماری سازمانی.
اگرچه این ابزار اجازه تعریف اشخاص و روابط و تعریف خواص برای هر دو اشخاص و روابط را می‌دهد، که این ویژگی آن را برای ساخت مخزن معماری سازمانی با توجه به تکنولوژی موجود در اوایل سال ۲۰۰۳ کافی می‌سازد. انگیزه شخصی در انتخاب این ابزار این بود که هیچ‌یک از ابزارهای مخزن تجاری موجود، یک نمایش واقعی از چارچوب زکمن را فراهم نمی‌کردند، و همه آن‌ها بسیار اختصاصی بودند که امکان استفاده از قطعات سایر شرکت‌ها یا استفاده از منبع باز را با مشکل مواجه می‌کردند.
این نمودار چند تفسیر مهم از چارچوب زکمن و انطباق آن با مدیریت سرمایه‌گذاری فناوری اطلاعات را آشکار می‌کند:
سطر-شش، اندازه‌گیری بازگشت سرمایه‌گذاری برای پروژه‌های جداگانه و به‌طور بالقوه برای کل الگوی سرمایه‌گذاری را فراهم می‌کند. بدون وجود سطر-شش، چارچوب همیشه زیان ده بود، اما بازگشت سرمایه‌گذاری در سطر-شش اجازه می‌دهد که سود تخمین زده شود و در یک فرایند بهبود مستمر به کار رود. این سطر همچنین بهترین تجربه‌ها را ثبت کرده و از طریق سطر-دو به سیستم باز اعمال می‌کند.
چارچوب زکمن به‌طور گسترده‌ای مورد بحث قرار گرفته‌است و گاه ارزش عملی آن زیر سؤال رفته‌است:
این انتقادها پیشنهاد می‌کنند که چارچوب زکمن به سختی می‌تواند منعکس‌کننده بهترین تجربه واقعی در معماری سازمانی باشد.