جنبش مقاومت اسلامی آذربایجان
جنبش مقاومت اسلامی آذربایجان (حسینیون، حسینچی‌لر) جنبشی اجتماعی-سیاسی در جمهوری آذربایجان و نزدیک به ایران است.
«توحید ابراهیم‌بیگلی» پایه‌گذار این جنبش شناخته می‌شود. او منتقد سرسخت رژیم الهام علی‌اف است و هدف جنبش را گفتمان‌سازی، ایجاد قدرت بازدارندگی در بین شیعیان جمهوری آذربایجان و تقویت بنیه و توانمندسازی آن‌ها بر مبنای الگوی مقاومت ذکر کرده است.
برخی این جنبش را «نیروی نیابتی» جدید ایران، این‌بار در جمهوری آذربایجان عنوان کرده‌اند که شباهت زیادی با دیگر نیروهای نیابتی محور مقاومت، همچون حزب‌الله لبنان دارد.
جزئیات دربارهٔ ساختار جنبش حسینیون، برنامه‌ها و رهبری آن کمیاب است. با توجه به شرایط اجتماعی-سیاسی جمهوری آذربایجان، وجود حسینیون به عنوان یک تشکیلات نظامی سازمان یافته، ضربهٔ سیاسی طولانی‌مدت و قابل توجه برای رژیم حاکم بر این کشور محسوب می‌شود.
در این جنبش علاوه بر آذربایجانی‌های جمهوری آذربایجان، آذربایجانی‌های شیعهٔ ساکن روسیه، قفقاز، ترکیه و اروپا نیز حضور دارند.
جمهوری آذربایجان این گروه را به داشتن ارتباطات گسترده با دستگاه‌های ایران متهم می‌کند.
در پی بروز اختلافات دیپلماتیک بین ایران و جمهوری آذربایجان در زمینهٔ راهگذر ادعایی سیونیک (زنگه‌زور)، جنبش حسینیون بیانیه منتشر کرد: «"مردم عزیز آذربایجان! رژیم علی‌اف، آذربایجان را به باتلاقی بزرگ می‌کشاند. رژیم اسرائیل و برنامه‌های زشت اردوغان ممکن است آذربایجان را به زودی وارد شعله‌های آتش کند... ما نیازی به ارتش‌های بیگانه و تروریست‌های تکفیری نداریم. مردم آذربایجان به ویژه جوانان ما نباید قربانی رویاهای خام فرعون مست و قمارباز خانواده علی‌اف شوند... علی‌رغم تکذیب‌های الهام علی‌اف، پایگاه، افسران و تجهیزات اسرائیل در حال حاضر در آذربایجان مستقر هستند."»
«حزب اسلامی آذربایجان» که در ابتدای استقلال جمهوری آذربایجان در سال ۱۹۹۱ تأسیس شد، در سال ۱۹۹۵ به اتهام دریافت تأمین مالی مخفیانه از سوی ایران «با هدف سرنگونی دولت و تبدیل کشور به جمهوری اسلامی» منحل گردید. برخی از اعضای سابق حزب اسلامی آذربایجان با کمک ایران در سال ۱۹۹۳، این‌بار «حزب‌الله آذری» را تشکیل دادند، که یک‌بار هم به سفارت ایالات متحده آمریکا در باکو حمله کرد.
توحید ابراهیم‌بیگلی در اواخر سال ۲۰۱۵ و اوایل سال ۲۰۱۶ به ۱۴ نفر از طلبه‌های اهل جمهوری آذربایجان که در قم و مشهد در حال تحصیل دین بودند، قصد خود مبنی بر ایجاد «تیپ حسینیون» (حسینچی‌لر) که در گام اول، متشکل از طلبه‌های اهل جمهوری آذربایجان و برای مبارزه با داعش در سوریه بود را آشکار ساخت.
ابراهیم‌بیگلی ابتدا این ۱۴ طلبه را در محل کار «اسکندر حسینوف» (مؤسسه ترجمهٔ نور) در قم گردهم آورد و پس از یک روز انتظار و آموزش به واحد نظامی در نزدیکی پایتخت سوریه -دمشق- منتقل کرد. به ادعای برخی رسانه‌های جمهوری آذربایجان، ابراهیم‌بیگلی از همان موقع در دمشق اعلام کرد که قصد آن‌ها نه تنها مبارزه با داعش، بلکه آمادگی برای درگیری مسلحانه در جمهوری آذربایجان است.
این در حالی است که جنبش حسینیون قبلاً اعلام کرده بود تنها هدف آن، مقابله با افراطی‌گرایان تکفیری در سوریه است و هیچ برنامه‌ای برای گسترش فعالیت‌های خود در جمهوری آذربایجان ندارد. تا جایی که برخی از اعضای این جنبش در جنگ ناگورنو قره‌باغ (۲۰۲۰) به نفع جمهوری آذربایجان شرکت کردند. البته به گفتهٔ توحید ابراهیم‌بیگلی، چون این جنبش متوجه نقش اسرائیل در جنگ دوم قره‌باغ شد، فراخوان عمومی جهت اعزام به جبهه نداد.
نامگذاری جنبش مقاومت اسلامی آذربایجان به نام «حسینیون» توسط قاسم سلیمانی صورت گرفته است.
پدر توحید ابراهیم‌بیگلی، «عالم ابراهیملی» و مادرش «سودابه ابراهیملی» هستند. این خانواده که اصالتاً اهل لنکران بودند، بعدها در مشهد مستقر شدند.
توحید ابراهیم‌بیگلی در سال ۲۰۱۳ در جریان اجلاس «علمای امت و بیداری اسلامی» به عنوان رئیس «مجمع روحانیون مبارز جمهوری آذربایجان» با سید علی خامنه‌ای -رهبر ایران- دیدار کرد. او در این دیدار دربارهٔ وضعیت زندانیان مسلمان جمهوری آذربایجان صحبت کرد.
ابراهیم‌بیگلی در سال ۲۰۱۷ در «یادوارهٔ شهدای نارداران» در زنجان حضور یافته و دربارهٔ حادثهٔ حملهٔ نیروهای پلیس ویژهٔ وزارت کشور جمهوری آذربایجان در اربعین سال ۲۰۱۵ به شیعیان نارداران که به کشته شدن ۴ نفر از ساکنان انجامید، سخنرانی نمود.
توحید ابراهیم‌بیگلی در سال ۲۰۲۰ در مستند «سردار دلها» (کونول‌لر سرداری) رادیو برون‌مرزی تبریز به عنوان یکی از نیروهای تیپ حسینیون حاضر در سوریه، دربارهٔ قاسم سلیمانی صحبت کرد.
برخی از اعضای جنبش حسینیون در سال ۲۰۲۰ بر سر مزار قاسم سلیمانی در کرمان حاضر شدند.
جنبش مقاومت اسلامی آذربایجان طی پیامی، پیروزی سید ابراهیم رئیسی در انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۴۰۰) را به وی تبریک گفت.
آذربایجانی‌هایی که در قالب تیپ «حسینیون» در سوریه حضور داشتند، پس از بازگشت به کشورشان، اکثراً زندانی شده و یا با برخوردهای شدید دولت جمهوری آذربایجان مواجه شدند.
در همین رابطه، «المیر زاهدوف» یکی از اعضای تیپ حسینیون که در سوریه حضور داشته، در سال ۲۰۲۱ در زندان شکی زندانی بوده است.
توحید ابراهیم‌بیگلی متهم به تلاش‌های مداوم و رادیکال علیه دولت جمهوری آذربایجان شده و قبلاً در جریان تجمع اعتراضی مقابل سفارت اسرائیل در باکو توسط پلیس بازداشت شده و با تصمیم دادگاه به مدت ۷ روز در بازداشت بوده است. یکی از اعضای گروه حسینیون به نام «یونس صفروف» به اتهام تلاش برای ترور فرماندار گنجه در تاریخ ۳ ژوئیه ۲۰۱۸ و تعداد دیگری از اطرافیان ابراهیم‌بیگلی نیز در تاریخ ۱۴ ژوئیه ۲۰۱۸ توسط سرویس امنیت دولت جمهوری آذربایجان دستگیر شدند.
در سال ۲۰۲۰ نیز محل اقامت «فالق ولی‌اف» از اعضای جنبش حسینیون در خاک روسیه شناسایی شده و او به عنوان بخشی از روش کمک حقوقی متقابل برای جست‌وجوی بین‌المللی، بازداشت و در تاریخ ۲۷ اوت به جمهوری آذربایجان مسترد گردید. او متهم به عضویت در  «گروه (سازمان) جنایتکار»، «آموزش در خارج از جمهوری آذربایجان با اهداف تروریستی» و «مشارکت در فعالیت گروه‌های مسلح خارج از قوانین جمهوری آذربایجان» متهم شده است. او در «دادگاه جنایات سنگین گنجه» به ۸ سال زندان محکوم شد.
در پی صحبت‌های یک بانوی اهل جمهوری آذربایجان علیه اسرائیل در مراسم اولین سالگرد جنگ دوم قره‌باغ (سال ۲۰۲۱) بر سر مزار «پولاد هاشم‌اف»، برخی رسانه‌های این کشور با ادعای سازماندهی شدن جنبش حسینیون، خواستار نظارت بر آن از سوی دولت شدند.
گفت‌وگو با توحید ابراهیم‌بیگلی از بنیانگذاران جنبش مقاومت اسلامی آذربایجان (حسینیون):