تاریخ هلسینکی
هلسینکی پایتخت فنلاند و بزرگترین شهر آن است. این شهر در طول قرن نوزدهم رشد چشمگیری یافت. استقلال فنلاند، جنگ داخلی فنلاند و سه درگیری متوالی مرتبط با جنگ جهانی دوم، هلسینکی را به مکانی برای فعالیت‌های سیاسی و نظامی قابل توجه در نیمه اول قرن بیستم تبدیل کرد. هلسینکی میزبان بازی‌های المپیک تابستانی در سال ۱۹۵۲، پایتخت فرهنگی اروپا در سال ۲۰۰۰ و پایتخت طراحی جهانی در سال ۲۰۱۲ بود.
هلسینکی در سال ۱۵۵۰ میلادی بنا نهاده شد و پس از ۲۵۰ سال در سال ۱۸۱۲ میلادی به عنوان پایتخت این سرزمین شمالی انتخاب گردید. این شهر در قرون وسطی تأسیس شد تا رقیب سوئدی سایر بنادر خلیج فنلاند باشد، اما برای بیش از دو قرن یک دهکده کوچک ماهیگیری باقی مانده بود. اهمیت آن برای پادشاهی سوئد در اواسط قرن هجدهم افزایش یافت، زمانی که قلعه‌ای که در ابتدا با نام سیومنلینا شناخته می‌شد در ورودی این بندر ساخته شد.
هلسینکی توسط پادشاه سوئد گوستاو اول در سال ۱۵۵۰ به عنوان هلسینگفوش یا همان هلسینکی (به گویش فنلاندی اصیل: هلسینگفورس) تأسیس شد. گوستاو اول قصد داشت این شهر در جهت تحکیم تجارت در قسمت جنوبی فنلاند و تأمین یک رقیب برای شهر تالین، بر تجارت محلی تسلط پیدا کند. اطمینان از این طرح و دوام اقتصادی شهر جدید، نیاز جمعیت بیشتر داشت. گوستاو اول به شهروندان چندین منطقه دیگر از فنلاند دستور داد که به هلسینگفورس کوچ کنند، اما این برنامه به اثر مورد نظر خود نرسید. تصرف بخشی از سوئد در شمال شرقی استونی کنونی، از جمله تالین، در سال ۱۵۶۱ در طول جنگ لیوونی باعث شد سوئد علاقه خود را برای ایجاد یک رقیب برای تالین از دست بدهد و هلسینگفورس پس از دهه‌ها به عنوان یک روستای فراموش شده باقی بماند.
در سال ۱۶۴۰، هلسینگفورس تا دهانه رودخانه وانتا امتداد یافت، اما بندر توسعه یافته نتوانست تجار را به خود جلب کند. شیوع طاعون در سال ۱۷۱۰ قسمت عمده‌ای از ساکنان هلسینگفورس را کشت.
پس از آنکه روسیه با تأسیس سن پترزبورگ شروع به ادعای مالکیت بر برخی جزایر خود در بالتیک کرد، هلسینگفورس دوباره توسط مقامات دربار سوئد تقویت شد تا از این شهر در برابر حملات روسیه محافظت کند؛ و ساخت قلعه جزیره سیومنلینا در سال ۱۷۴۸ آغاز شد.
در طول جنگ فنلاند، روس‌ها در مارس ۱۸۰۸ هلسینگفورس را تصرف کرده و جزیره سیومنلینا را محاصره کردند تا اینکه در ماه مه این جزیره تسلیم شد. علاوه بر این، در زمستان همان سال حدود یک چهارم اهالی شهر در ماه نوامبر در اثر آتش‌سوزی تخریب شد.
سیومنلینا که در حال حاضر یک محله متشکل از ۸ جزیره کوچک در ۴ کیلومتری جنوب شرقی هلسینکی و جزو میراث جهانی یونسکو است. در حالی که قصد داشت از هلسینکی در برابر حمله روسیه محافظت کند، سرانجام در جریان جنگ فنلاند (۱۸۰۹–۱۸۰۸) تسلیم روسیه شد و فنلاند به عنوان بخشی از معاهده فردریکس هامن به امپراتوری روسیه داده شد. از این زمان روسیه پایتخت فنلاند را از تورکو به هلسینکی منتقل کرد.
اعتقاد بر این بود که عدم نفوذ نسبی سوئد در هلسینکی، همراه با نزدیکی بیشتر آن به سن پترزبورگ، می‌تواند فرهنگ سوئدی در فنلاند را تقلیل دهد. از این رو مقامات روسی قصد داشتند شهر هلسینکی را به سبک نئوکلاسیک بازسازی کنند و شهر را به یک پایتخت مدرن مانند سن پترزبورگ تبدیل کنند. در سال ۱۸۱۲ یوهان آلبراخت ارنستروم میدان سنا را به عنوان میدان اصلی برای پایتخت جدید هلسینکی در طرح جامع شهر طراحی کرد. محل فعلی میدان سنا در قرون ۱۷ و ۱۸ گورستانی وسیع بود. در ۱۸۲۲ کاخ شورای دولتی در ضلع شرقی میدان سنا تکمیل شد. تا سال ۱۸۱۸ از این کاخ به عنوان مقر سنای فنلاند استفاده می‌شد تا اینکه در سال ۱۹۱۸ این بنا به شورای دولتی واگذار شد و اکنون دفتر نخست‌وزیر و کابینه فنلاند است. در سال ۱۸۳۲ ساختمان اصلی دانشگاه هلسینکی، در سمت مقابل میدان سنا ساخته شد.
کارل لودویگ انگل از سال ۱۸۱۸ تا ۱۸۴۰ در ضلع شمالی میدان سنا در حال ساخت بنای کلیسای جامع هلسینکی بود. این کلیسا که آن زمان کلیسای مقدس نیکلاس نامیده می‌شد، در بلندای خود، مشرف بر میدان سنا است و ۱۲ سال پس از مرگ آنگل، توسط پسرش تکمیل و در سال ۱۸۵۲ افتتاح شد.
در طول سده ۱۹، هلسینکی به مرکز اقتصادی و فرهنگی فنلاند تبدیل شد. همانند سایر شهرهای مهم اروپایی، پیشرفت‌های فنی مانند احداث ترابری ریلی و صنعتی‌سازی عوامل اصلی رشد این شهر بودند. اولین ایستگاه راه‌آهن هلسینکی در سال ۱۸۶۲ با سرویس دهی به هامنلینا افتتاح شد. از اواخر قرن نوزدهم، زبان فنلاندی بیشتر و بیشتر در هلسینکی رواج پیدا کرد، زیرا افرادی که از حومه به شهر مهاجرت می‌کردند بیشتر به زبان فنلاندی صحبت می‌کردند این روند فرهنگی- تاریخی چنان رشد فزاینده‌ای داشت که در آغاز سده ۲۰، این شهر عمدتاً فنلاندی زبان بود. امروزه نیز سوئدی زبانان اقلیت کمی در هلسینکی هستند.
نقش هلسینکی به عنوان پایتخت باعث شد که محل رویدادهای مهمی از تاریخ قرن ۱۹ و ۲۰ فنلاند باشد. در حالی که ۹۰ سال اول تحت حکومت روسیه برای توسعه شهر هلسینکی و ملت فنلاند مفید بود، روسی سازی فنلاند در سال ۱۸۹۹، در زمان سلطنت نیکلای دوم آغاز شد.
در سال ۱۸۹۸ نیکولای بوبریکف به عنوان فرماندار کل فنلاند منصوب شد. نقش بوبریکوف سرعت بخشیدن به روند روسی‌سازی و جذب فنلاند به‌طور کامل در امپراتوری روسیه حتی با توسل به زور بود. همین امر او را در میان فنلاندی‌ها به شدت منفور کرد تا اینکه در سال ۱۹۰۴ توسط یک نجیب‌زاده ملی‌گرای فنلاندی سوئدی زبان ایوشن شائومن در کاخ دولت هلسینکی ترور شد.
پس از ترور بوبریکوف تا سال ۱۹۱۷ از سوی تزار ۷ فرماندار کل دیگر برای فنلاند انتخاب شدند که هیچ‌کدام از پشتیبانی مردم فنلاند و به ویژه اهالی هلسینکی برخوردار نبودند؛ و نارضایتی از حکومت روسیه و درخواست استقلال همچنان ادامه داشت.
در سال ۱۹۱۷ فنلاند از انقلاب روسیه برای دستیابی به استقلال سرزمین خود استفاده کرد. اما آشفتگی سیاسی-اجتماعی منجر به انقلاب روسیه در فنلاند نیز وجود داشت و استقلال بلافاصله با یک جنگ داخلی موسوم به جنگ داخلی فنلاند برای ۳ ماه، ۲ هفته و ۴ روز دنبال شد. فراکسیون سوسیالیست-کمونیست جمعیت (سرخ‌ها) علیه جناح محافظه کار و دولت قیام کرد. علامت آغاز خصومت‌ها روشن شدن یک فانوس قرمز در برج تالار کارگران هلسینکی در منطقه هاکانیمی در این شهر در ۲۶ ژانویه ۱۹۱۸ بود. در فرهنگ عامه این درگیری‌ها به جنگ سرخ‌ها (رنگ کمونیست‌ها) با سفیدها (رنگ جناح محافظه کار و دولت) معروف است. از آنجا که هلسینکی در مناطقی بود که جزو گروه سرخ‌ها محسوب می‌شد، دولت محافظه کار فنلاند، شهر را ترک کرد و دوباره در واسا مستقر شد. دولت جمهوری سوسیالیست کارگران فنلاند (همان‌طور که فنلاند سرخ به‌طور رسمی شناخته می‌شد)، در ۲۸ ژانویه ۱۹۱۸ در هلسینکی تأسیس شد. سربازان آلمانی به کمک نیروهای دولتی آمدند و در ۱۳ آوریل هلسینکی را از سرخ‌ها پس گرفتند. در حالی که در طی درگیری توسط هر دو طرف جنایات زیادی انجام شده بود، هزاران زندانی جناح سرخ پس از جنگ، توسط جناح سفید در چندین مکان از جمله قلعه سوومنلینا بازداشت شدند. ملت تازه تولد یافته در میان آشوب‌های بین جنگ در اروپا به عنوان جمهوری دموکراتیک توسعه یافت.
مطابق پیمان مولوتوف–ریبنتروپ در اوت ۱۹۳۹ بین اتحاد جماهیر شوروی و آلمان نازی، فنلاند در حوزه نفوذ اتحاد جماهیر شوروی قرار گرفت. در نتیجه، شوروی برای شروع جنگ زمستان در ۳۰ نوامبر ۱۹۳۹ به فنلاند حمله کرد. هلسینکی بلافاصله پس از شروع جنگ و سپس چندین بار دیگر در طول جنگ بمباران شد. پس از توافق نامطلوب صلح برای پایان دادن به جنگ، فنلاند از فرصت استفاده کرد و در جنگ جهانی دوم با آلمان نازی علیه اتحاد جماهیر شوروی به جنگ ادامه داد. پس از جنگ، فنلاند مجبور به پرداخت غرامت به اتحاد جماهیر شوروی شد.
پس از جنگ جهانی دوم هلسینکی و دیگر مناطق فنلاند رونق گرفت. یک رویداد مهم میزبانی بازی‌های المپیک تابستانی ۱۹۵۲ بود. این رویداد مهم از ۱۹ ژوئیه تا ۳ اوت ۱۹۵۲ میلادی در شهر هلسینکی و با حضور ۴٬۹۵۵ ورزشکار زن و مرد از ۶۹ کشور جهان و در ۱۷ رشته ورزشی برگزار شد.
در دهه ۱۹۷۰ شهرنشینی سریع‌تر در هلسینکی رواج پیدا کرد. از ۵۰ جزیره این شهر بسیاری با سازه‌های مهندسی به یکدیگر و برخی به هلسینکی مرتبط شدند. در اواسط دهه ۷۰ هلسینکی با افزایش ۳ برابری جمعیت روبرو شد و عملاً پایتخت فنلاند به یک کلان‌شهر تبدیل گردید؛ و متروی هلسینکی در همین دهه طراحی و در سال ۱۹۸۲ کامل شد. با این همه هنوز جمعیت هلسینکی نسبت به وسعت و پراکندگی مناطق آن به ویژه جغرافیای منحصر بفرد این شهر و حومه اطرافش کم است.
در ۱۸۱۰ در اوایل ایجاد طرح جامع شهر هلسینکی جمعیت آن طبق سرشماری غیررسمی ۴٬۰۷۰ تن اعلام شد. پس از آن به ترتیب در ۱۸۳۰: ۱۱٬۱۰۰ نفر، ۱۸۵۰: ۲۰٬۷۰۰ نفر، ۱۸۸۰: ۴۳٬۳۰۰ نفر، ۱۹۰۰: ۹۳٬۶۰۰ نفر، ۱۹۲۵: ۲۰۹٬۸۰۰ نفر، ۱۹۶۰: ۴۲۵٬۰۰۰ نفر، ۲۰۰۱: ۵۵۹٬۷۱۸ نفر، ۲۰۱۲: ۵۹۶٬۲۳۳ نفر و در سال ۲۰۱۷: ۶۳۵٬۰۰۰ برآورد شده‌است.
هلسینکی پایتخت فرهنگی اروپا در سال ۲۰۰۰ و پایتخت طراحی جهانی در سال ۲۰۱۲ بود. این شهر شمالی‌ترین پایتخت یک کشور عضو اتحادیه اروپا محسوب می‌شود؛ و پس از استکهلم و اسلو، هلسینکی دارای سومین شهرداری بزرگ در کشورهای شمال اروپا است. بر اساس گزارش اکونومیست در سال‌های ۲۰۱۱ و ۲۰۱۶ این شهر رتبه ۱ شاخص زندگی و رده ۹ رتبه‌بندی جهانی امید به زندگی بین ۱۴۰ کلان‌شهر دنیا را به خود اختصاص داده‌است.