کی‌وی-۱
کی‌وی-۱ () (مخفف Климент Ворошилов - کلیمنت ووراشیلوف) یک تانک سنگین ساخت شوروی بود که اواخر دهه ۱۹۳۰ طراحی و به صورت گسترده در جنگ جهانی دوم به کار گرفته شد. این تانک در ابتدا صرفاً کی‌وی نامیده می‌شد اما پس از ظهور کی‌وی-۲، به کی‌وی-۱ تغییر عنوان داد.
این تانک به سبب تاب‌آوری بالا در اوایل جنگ شوروی و آلمان مخصوصا در سال اول با داشتن زره ضخیم شناخته‌ می‌شود. این تانک در عمل در مقابل آتش توپ‌های ۳۷ میلی‌متری ضد تانک و توپ‌های ۷۵ میلی‌متری تانک‌های آلمانی کاملا ایمن بود و تنها توپ‌های ضد هوایی فلاک ۸۸ بر آن اثر می‌کرد.
پیش از آغاز تهاجم آلمانی‌ها تنها ۵۰۰ دستگاه از مجموع قریب به ۲۲ هزار ارتش سرخ تانک‌های کی‌وی-۱ بودند. با ادامه جنگ مشخص گشت منفعت اندکی در ادامه تولید این تانک‌های گران وجود دارد و تمرکز بر تانک متوسط تی-۳۴ که از همه جوانب عملکرد بهتری داشت، قرار گرفت. بعدها از تانک کی‌وی-۱ به عنوان پایه طراحی و تولید سری تانک‌های آی‌اس و توپ‌های خودکششی استفاده گشت.
پس جنگ جهانی اول ایده تولید یک تانک سنگین جهت کمک به عملیات‌های شکستن خط دفاعی دشمن مطرح شد. ارتش سرخ نیز مجذوب این ایده گشت اما تا اوایل دهه ۱۹۳۰ قادر به دستیابی به آن نبود. با اجرای برنامه‌های صنعتی‌سازی تولید انبوه تانک‌های سنگین برای شوروی میسر شد. طراحی تانک‌های سنگین دارای چند برجک مانند تانک تی-۳۵ به شکست کامل انجامید؛ چرا که اطمینان اندکی نسبت به امکان تولید و به‌کارگیری عملی آن‌ها در میدان نبرد وجود داشت. تجربه شوروی در جنگ داخلی اسپانیا نشان‌گر این مسئله بود که چنین تانک‌هایی می‌بایست در مقابل توپ‌های ضد تانک با کالیبر ۳۷ میلی‌متری یا بیشتر مقاوم باشند. بدین ترتیب تأکید در طراحی تانک‌های سنگین از توان آتش بالاتر به زره سنگین‌تر تغییر یافت.
ماه نوامبر سال ۱۹۳۷ اداره اصلی نیروهای زرهی و مکانیزه ("گابتو") خواهان طراحی یک تانک با زره ضد گلوله با قابلیت تاب‌آوری در مقابل آتش توپ‌های ضد تانک ۳۷ تا ۴۵ میلی‌متری در فاصله نزدیک و توپ‌های ضد تانک ۷۵ میلی‌متری در فاصله ۱۲۰۰ متری شد. این تانک می‌بایست از یک موتور گازوئیلی استفاده می‌کرد. اقدامات اولیه در کارخانه تراکتورسازی خارکوف صورت گرفت اما کمبود منابع، از دست رفتن مهندسان در اثر پاکسازی بزرگ و با توجه به اهمیت موضوع دو دفتر طراحی در لنینگراد به صورت رقابتی مسئول توسعه پیش‌نمونه شدند. این دو دفتر یکی دفتر طراحی باریکوف در کارخانه بلشویک و دیگری دفتر ویژه طراحی شماره ۲ به رهبری ژوزف کوتین در کارخانه کیروفسکی بودند. درخواست اولیه خواهان ساختاری مشابه تی-۳۵ با پنج برجک بود. مهندسان به سرعت "گابتو" را راضی به حذف برجک‌های "دکوری" برای مسلسل نمودند تا تعداد برجک‌ها به سه عدد کاهش یابد. برجک اصلی مخصوص یک توپ ۷۶ میلی‌متری و دو برجک کوچک‌تر دیگر برای توپ ۴۵ میلی‌متری ضد تانک بودند. گروه باریکوف طراحی خود را "تی-۱۰۰" یا ""سوتکا"" نامید. گروه کوتین با پیروی از رسم وقت لنینگراد در نام‌گذاری همه چیز به نام سرگی میرونویچ کیروف، رئیس مقتول حزب کمونیست این شهر، طراحی خود را ""اس‌ام‌کا"" عنوان نهاد.
"اس‌ام‌کا" در ابتدا دارای همان نوع قدیمی سیستم تعلیق تی-۳۵ بود. بعداً بالا بودن وزن این سیستم تعلیق باعث شد گروه طراحی سیستم تعلیق جدید میله پیچشی را بر روی یک نمونه تغییر یافته تانک متوسط تی-۲۸ آزمایش و سپس آن را بر روی "اس‌ام‌کا" اجرا کند. ضرورت حاصل از وزن بالا سبب گشت در هر دو پیش‌نمونه یک شنی پهن ریخته‌گری‌شده جهت کاهش فشار بر سطح و بهبود عملکرد خارج از جاده استفاده شود. روز ۴ مه سال ۱۹۳۸ مدل‌های چوبی طراحی‌ها در یک جلسه ویژه در مسکو به شورای دفاع کشور ارائه گردید. در این جلسه کوتین خواهان تلفیق سه برجک شد. او تعداد زیاد برجک‌ها را موجب افزایش وزن و در نتیجه کاهش تحرک‌پذیری آن دانست. در پی این درخواست ژوزف استالین با نزدیک شدن به یکی از مدل‌های چوبی یکی از برجک‌های آن را شکست و گفت:"چرا باید یک تانک را شبیه فروشگاه کرد؟!" در این دیدار استفاده از زره ۶۰ میلی‌متری با وجود مشکلات عمده در بعد تولید، مورد تأیید قرار گرفت. بدین ترتیب هر دو دفتر اقدام به طراحی مجدد پروژه‌های خود نمودند. گروه طراحی کوتین به این نتیجه رسیده بود که حذف همان یک برجک ثانویه و استفاده از تنها یک برجک با توپ ۷۶ میلی‌متری رویکردی عملی‌تر است. استفاده از دو برجک طراحان را به شکل غیرقابل اجتنابی وادار می‌ساخت برجک اصلی را بر روی یک پایه زرهی و سنگین قرار دهند. این مسئله موجب افزایش قابل توجه وزن تانک می‌گردید که به جای آن می‌شد در نسخه تک برجکی ضخامت زره را بیشتر کرد. مدل پیشبینی شده دارای یک برجک، با اقتباس از نام کلیمنت ووراشیلوف، یکی از یاران نزدیک استالین و کمیسار خلق در امور دفاع که پدر زن کوتین نیز بود، ""کی‌وی"" نام گرفت. ماه اوت سال ۱۹۳۸ در دیدار کمیته مرکزی حزب کمونیست شوروی در ارتباط با تولیدات آینده تانک، طراحی‌های اصلاح شده "اس‌ام‌کا" و تی-۱۰۰ به استالین ارائه گردید. کوتین همچنین طراحی "کی‌وی" را نیز به نمایش گذاشت. استالین تولید پیش‌نمونه هر سه مدل را تأیید نمود.
دو پیش‌نمونه از تی-۱۰۰ تولید گردید که وزن آن‌ها ۵۸ تن و دارای ۷ خدمه بودند. دو برجک این مدل شامل یک توپ کوتاه ۷۶٫۲ میلی‌متری ال-۱۱ در برجک بالایی و یک توپ ۴۵ میلی‌متری در برجک پایینی می‌شد. پیش‌نمونه "اس‌ام‌کا" دارای پیکربندی مشابهی نسبت به تی-۱۰۰ و همان چینش تسلیحاتی بود. هر دو پیش‌نمونه از موتور بنزینی GAM-34-8T با توان ۸۵۰ اسب بخار استفاده می‌نمودند. "کی‌وی" بسیاری از ویژگی‌های خود از جمله بدنه، سامانه انتقال قدرت و چشمی‌ها را از "اس‌ام‌کا" به ارث برده بود. با این وجود این مدل بسیار کوچک‌تر از "اس‌ام‌کا" و تی-۱۰۰ بود. این پیش‌نمونه همانند تانک متوسط تی-۳۴، نیروی خود را از موتور گازوئیلی تراشوتین V-2 می‌گرفت. "کی‌وی" ۸ تن سبک‌تر از "اس‌ام‌کا" بود و زره ضخیم‌تری داشت. آزمایش هر سه پیش‌نمونه تحت نظارت یک کمیسیون ویژه حکومتی به ریاست مارشال ووراشیلوف از ماه سپتامبر سال ۱۹۳۹ در کوبینکا آغاز شد. از تعدادی از مهندسان دو کارخانه لنینگراد با آموزش‌های ویژه‌ای در زمینه مهارت لازم جهت راندن این خودروها و کاربرد تسلیحات آن‌ها، در این باره استفاده شد‌. این آزمایش‌ها تی-۱۰۰ را با وزنی ۳ تن بیشتر از محدودیت ۵۵ تنی، کند و دشوار در راندن تشخیص داد. در هر دوی تی-۱۰۰ و "اس‌ام‌کا" فرمانده در هماهنگ ساختن برجک با یکدیگر دارای مشکل بود. "کی‌وی" به سرعت به عنوان بهترین طراحی شناخته شد.
با آغاز جنگ زمستان بین شوروی و فنلاند، ارتش سرخ هر سه نمونه را در خطوط مقدم مورد آزمایش قرار داد. بدین منظور گروهان ویژه‌ای در تیپ ۲۰ تانک به فرماندهی سرگرد پتیا ووراشیلوف، فرزندخوانده کلیمنت ووراشیلوف ایجاد گردید و پیش‌نمونه‌ها به آن تعلق گرفت. این تانک‌ها که بخشی از خدمه آن‌ها کارگران کارخانه بودند، در تهاجم به استحکامات فنلاندی در اطراف سوما به کار گرفته شدند و مقداری موفقیت اولیه در برابر دشمانی با تسلیحات ضعیف به دست آوردند. با گذشتن "اس‌ام‌کا" از روی یک مین بزرگ یکی از شنی‌های آن منهدم و کف تانک خم شد. تلاش "کی‌وی" و تی-۱۰۰ با همراهی دیگر تانک‌ها جهت حفاظت از "اس‌ام‌کا" تا هنگام بازیابی آن به نتیجه‌ای نرسید تا تانک آسیب دیده تا پس از پایان جنگ در همان موضع باقی بماند. حتی در همان زمان هم تانک مذکور به صورت قطعه قطعه جابه‌جا شد.
تجربه رزمی در فنلاند آزمایش‌های صورت گرفته پیشین را تأیید نمود. "کی‌وی" در این رزمگاه از نظر مکانیکی اتکاپذیر و زره آن در مقابل تسلیحات آتش مستقیم دشمن آسیب‌ناپذیر جلوه نمود تا روز ۱۹ دسامبر سال ۱۹۳۹ توسط کمیته دفاع کشور به عنوان تانک سنگین جدید به خدمت در ارتش سرخ پذیرفته شود. نتیجتا کار بر روی کار "اس‌ام‌کا" و تی-۱۰۰ متوقف گشت.
ترکیب تحرک، زره و توان آتش بالا، هنگام ظهور "کی‌وی-۱" را به یکی از قدرتمندترین تانک‌های جهان بدل ساخت. زره پیشین بدنه و برجک آن به ترتیب ۷۵ و ۹۰ میلی‌متر بود که آن را در مقابل بسیاری از توپ‌های ضد تانک آن زمان مگر در فاصله بسیار نزدیک، آسیب‌ناپذیر می‌کرد.
این تانک دارای ۵ خدمه شامل راننده\بارگذار، توپچی و کمک‌راننده\مکانیک در برجک و راننده و بیسیم‌چی\تیربارچی در بدنه بود. راننده در مرکز بدنه اندکی متمایل به راست می‌نشست. هنگام رانندگی خارج از میدان نبرد امکان باز شدن دریچه کوچکی وجود داشت تا او دید مستقیم به بیرون پیدا کند. هنگام نبرد راننده از یک شکاف کوچک در چشمی استفاده می‌نمود. کیفیت پایین شیشه محافظت‌شده این چشمی مشاهده از طریق آن را دشوار می‌کرد. با توجه به وزن بالا و نبود نیروی کمکی، چرخاندن تانک کار بسیار دشواری بود. "کی‌وی-۱" از یک کلاچ خشک چند لایه با یک جعبه‌دنده کشویی مشبک استفاده می‌نمود. سامانه انتقال قدرت مشکل‌سازترین بخش این تانک بود. در این مدل یک موتور V-2K با توان ۶۰۰ اسب بخار به‌کاربرده شده بود. سوخت تانک در سه محفظه درون اتاقک دو محفظه در طرف راست و یک محفظه در طرف چپ ذخیره می‌شد.
در ابتدا تولید ۵۰ دستگاه از این تانک تا سال ۱۹۴۰ در کارخانه کیروفسکی با برجکی اصلاح شده سفارش داده شد. تولید انبوه تانک کی‌وی-۱ از فوریه سال ۱۹۴۰ آغاز گردید. بنا به دستور مقامات عالی در ۱۹ ماه ژوئن، کارخانه تراکتور سازی چلیابینسک نیز موظف به تولید این تانک گشت. مقرر شد تا سال ۱۹۴۱ مجموعا ۴۰۰ دستگاه کی‌وی-۱ تولید شود. از این شمار دویست دستگاه در کارخانه تراکتورسازی چلیابینسک می‌بایست تولید می‌شدند. به هر حال پیش از تهاجم آلمان به شوروی و آغاز جنگ، تنها کمتر از ۲۰ دستگاه کی‌وی-۱ از خط تولید در چلیابینسک خارج شدند. مجموعاً تا میانه سال ۱۹۴۱، ۴۳۲ تانک کی‌وی-۱ آماده شده بودند. با آغاز محاصره لنینگراد در ماه سپتامبر سال ۱۹۴۱، فعالیت تولید و تعمیر تانک‌های کی‌وی-۱ در این شهر متوقف نشد. در ماه‌های اکتبر و نوامبر همان سال به کمک قطعات ذخیره خارج شده از کارخانه ایژورا، ۷۰ بدنه و ۱۳۰ برجک در کارخانه شماره ۳۷۱ تولید شد. بدین صورت امکان تولید دو دستگاه تانک کامل در ماه نوامبر فراهم آمد. یکی از این دو تانک اواخر ماه بعد توسط آلمانی‌ها منهدم گشت.
ماه‌های دسامبر ۱۹۴۱ و ژانویه ۱۹۴۲ این کارخانه تعطیل بود. پس از آن تا پایان سال ۱۹۴۲ مجموعاً ۱۳۹ تانک تعمیر و ۴۹ تانک تولید گردید. سال بعد نیز ۲۱ تانک تولید شد. بدین ترتیب از ماه نوامبر سال ۱۹۴۱ تا پایان سال ۱۹۴۳ مجموعاً ۷۰ تانک در لنینگراد تحت محاصره تولید شد که با توجه به این که در همان محدوده مورد استفاده قرار گرفتند ذیل آمار کل تولیدات کی‌وی-۱ در شوروی به حساب نیامده‌اند.