عرق سرد (فیلم ۱۳۹۶)
عرق سرد فیلمی به کارگردانی و نویسندگی سهیل بیرقی و تهیه‌کنندگی مهدی داوری محصول سال ۱۳۹۶ است. موضوع این فیلم به یک اتفاق واقعی که قبلاً رخ داده شباهت دارد؛ یعنی ماجرای خروج از کشور نیلوفر اردلان. بازیگران فیلم، باران کوثری و نیلوفر اردلان گفتند که داستان فیلم ربطی به آن ماجرا ندارد. اما سهل بیرقی بعداً در جشنوارۀ فیلم توکیو گفت که ایدۀ فیلم را از یک خبر گرفته است. یکی از نکات جالب توجه دربارهٔ این فیلم، حضور باران کوثری در نقش یک فوتبالیست است. کوثری برای بازی در این نقش بیش از ۲۰ کیلو وزن کم کرده‌است. نخستین نمایش این فیلم در سی و ششمین دوره جشنواره فیلم فجر بوده‌است.
به گفته سهیل بیرقی این فیلم به دلیل تحریم توسط حوزه هنری، اجازۀ اکران در سینماهای این حوزه (حدود ۹۶ سینما) را نیافت.
افروز اردستانی (باران کوثری) کاپیتان تیم ملی فوتسال زنان ایران است. با گلزنی افروز، تیم ملی برای اولین بار به فینال بازی‌های آسیایی راه پیدا می‌کند و عازم مالزی می‌شود، در فرودگاه افروز درمی‌یابد که توسط شوهرش، یاسر شاه‌حسینی (امیر جدیدی) ممنوع‌الخروج شده‌است.
عرق سرد برای نخستین بار شنبه ۱۴ بهمن ماه ۱۳۹۶ در جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد و از روز چهارشنبه ۴ مهرماه ۱۳۹۷ نیز به سرگروهی سینما کورش در سراسر کشور به صورت گسترده اکران شد. عرق سرد در نخستین حضورهای بین‌المللی خود، در فرانسه و ژاپن با جشنواره‌های بین‌المللی فیلم سن ژان دو لوز و توکیو به ترتیب از روزهای سه شنبه ۱۰ مهر ۱۳۹۷(۰۲ اکتبر ۲۰۱۸) و سه شنبه هشتم آبان ماه ۱۳۹۷(۳۰ اکتبر ۲۰۱۸) به نمایش در آمد. سوئد با جشنواره بین‌المللی فیلم استکهلم از روز پنجشنبه ۱۷ آبان ماه ۱۳۹۷(۰۸ نوامبر ۲۰۱۸)، میزبان فیلم عرق سرد بود. عرق سرد برای نخستین بار در کانادا، با جشنواره فیلم سینه ایران تورنتو از روز شنبه ۲۶ آبان ماه ۱۳۹۷(۱۷ نوامبر ۲۰۱۸)، به نمایش در آمد. فرانسه از روز چهارشنبه هفتم آذرماه ۱۳۹۷(۲۸ نوامبر ۲۰۱۸)، با اکران عمومی گسترده، میزبان فیلم عرق سرد بود.
فیلم در رای منتقدین انجمن منتقدین و نویسندگان سینمای ایران و همچنین مجلات تخصصی سینمایی و فرهنگی مانند مجله‌ی فیلم، در فهرست آثار شاخص و تحسین‌شده‌ی سال قرار گرفت. مجید اسلامی منتقد و سردبیر نشریه‌ی اینترنتی «چهار» در بین آثار جشنواره فجر ۹۶، بالاترین امتیاز را به عرق سرد اختصاص داد. امیرحسین سعادت، منتقد این نشریه‌ نیز ضمن برشمردن عرق سرد به عنوان امتیازی چشم‌گیر برای سهیل بیرقی، این فیلم را گویای تعالی یافتن خودآگاهی و شکیبایی سینمای ایران دانست. مسعود فراستی هم در برنامه‌ی آپوستروف عرق سرد را یک فیلم ملی دانست که فیلمنامه‌اش ادا و اطوار ندارد. سعید قطبی‌زاده، دیگر منتقد این برنامه نیز در یادداشتی که در صفحه‌ی اینستاگرام خود درباره‌ی رهاوردهای جشنواره‌ی فجر ۹۶ منتشر کرد، «هوش بالای سهیل بیرقی در انتخاب سوژه» و «روایت ساده اما موثر فیلم» را در کنار «پختگی و بلوغ باران کوثری»، «ظهور امیر جدیدی در قامت ستاره‌ای که با بازیگری و نقش‌آفرینی بیگانه نیست» و «تیپ‌سازی ماهرانه سحر دولتشاهی که هر لحظه امکان بدل شدن به چیزی علیه خودش را داشت» از امتیازات مثبت فیلم و جشنواره عنوان کرد. کیوان کثیریان در کنار خوش‌ساخت و روان خواندن فیلم، از جسارت آن در پرداخت به مضمون‌اش تمجید کرد.
منتقدانِ طرفدار فیلم همچنین نقاط قوت آن را انسجام و پیوستگی درونی، پایان‌بندی هوشمندانه و دوری از تصویر کلیشه‌ای در ارائه‌ی تصویر «زن» دانستند.
تلویزیون ایران هم از پخش تیزر عرق سرد سر باز زد. بیرقی علت آن را ممنوع‌التصویر بودن باران کوثری اعلام کرد. امیر جدیدی در فیلم نقش مجری صداوسیما را بازی می‌کند. همین موضع باعث شد برخی از خبرنگاران صداوسیما در نشست خبری فیلم از تصویرسازی یک مجری تلویزیون در آن انتقاد کنند. بیرقی در پاسخ گفت تفکر حاکم بر این سازمان ریاکارانه است و او همین موضوع را در فیلم نشان داده.
طبق سنت هرساله‌ی صدا و سیما، برنامه‌ی هفت در مدت جشنواره‌ی فجر سال ۹۶ هر شب از شبکه‌ی سه پخش می‌شد و به معرفی و نقد و بررسی آثار جشنواره می‌پرداخت. تمامی فیلم‌های شرکت‌کننده در جشنواره مورد بررسی قرار گرفتند، به جز فیلم عرق سرد که اجازه‌ی پرداختن به آن صادر نشد.
روزنامه‌ی اصول‌گرای جوان این فیلم را «فمنیستی» و «مایه‌ی خجالت» دانست. تیتر «عرق تگری» عنوان دیگری بود که رسانه‌های مخالف فیلم ضمن انتقاد از صحنه‌های قلیان کشیدن و مسواک زدن فیلم درباره‌ی آن به کار بردند. خبرگزاری تسنیم با تیترهای «تسویه حساب فمنیستی با مرد و مذهب» و «فمنیسم افراطی، با طعم فوتبال» به نقد فیلم پرداخت و خبرگزاری فارس به نقل از موسسۀ آفاق فرهنگ، عرق سرد را «روایتی غربی از مسئله‌ای بومی» خواند و آن را «تشویق‌کننده‌ی جامعه‌ی زنان به راه‌اندازی جنبش و جریان مطالبه‌گری حقوقی زنان» دانست. خبرگزاری مشرق هم این فیلم را «نمونه‌ای از بلوغ ریاکاری در سینما» قلمداد کرد.
در سال ۹۷ و زمان اکران عمومی عرق سرد، قرار بود مشابه فیلم‌های دیگر، عرق سرد در ۱۲۰ سالن اکران شود، اما حوزه هنری یک روز مانده به شروع اکران فیلم، بدون اعلام حضوری یا کتبی، فیلم را تحریم کرد و تمام ۹۷ سالن وابسته به این نهاد که به اکران عرق سرد اختصاص داده شده بود، از این فیلم گرفته شد. حتی پردیس هویزه که در میان اکران فیلم به حوزه هنری واگذار شد، به محض واگذاری فیلم روی پرده را پایین آورد. فیلم نهایتاً تنها با حدود ۴۰ سینما به اکران خود ادامه داد.
در پی این تحریم، کانون کارگردانان سینمای ایران علیه این تصمیم بیانیه‌ای صادر کرد و در آن از این که «حوزه هنری پا را از قانون فراتر گذاشته و اقدام به تشکیل شورای پروانه نمایش موازی برای سانسور مجدد آثار هنرمندان بعد از پروانه نمایش ارشاد کرده است»، انتقاد کرد. در پی انتشار این بیانیه، یزدان عشیری، مدیر روابط عمومی حوزه هنری گفت که به این نتیجه رسیده‌اند که با توجه به موضوعاتی که در فیلم عرق سرد مطرح می‌شود و محتوای آن، نمی‌توانند این فیلم را در اولویت‌های نمایش خود قرار دهند. به همین علت این فیلم از اول هم در هیچ کدام از سالن‌های آن‌ها [حوزه هنری] نمایش داده نشده است.
اکران مردمی عرق سرد که قرار بود روز نوزدهم مهر ماه در پردیس‌های اطلس و گلشن مشهد برگزار شود، بدون ذکر دلیل لغو شد. سهیل بیرقی در مصاحبه‌ای نارضایتی‌اش از این اتفاق را این‌گونه بیان کرد که «تنها کاری که می‌توانسته‌اند بکنند اکران‌های مردمی بوده که آن را هم دارند از آن‌ها می‌گیرند. آن‌ها [عوامل فیلم] قرار بوده به مشهد بروند و در آن‌جا فیلم را با مردم ببینند که اجازه ندادند.» طیبه سیاوشی، عضو فراکسیون مجلس، در زمان برگزاری جشنواره‌ی فجر با اشاره به طرح مجلس برای اصلاح قانون گذرنامه و تسهیل برخی موارد خروج زنان از کشور بدون داشتن اذن همسر، به دیگر نمایندگان مجلس پیشنهاد داد به تماشای عرق سرد بنشینند. کمیسیون فرهنگی و کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس هم در سالن ارشاد به تماشای فیلم نشستند. شهین‌دخت مولاوردی و بهرام سرمست هم در اکران عرق سرد حضور پیدا کردند.
مدتی بعد، در مجلس دهم تلاش‌هایی برای اصلاح قانون گذرنامه انجام شد تا در صورت ممانعت شوهر از خروج همسر برای حضور در مجامع علمی، فرهنگی و ورزشی، دادگاه برای خروج خانم تصمیم‌گیری کند. این طرح به دلیل مخالفت‌هایی به تصویب نرسید.
در سال‌های پس از اکران فیلم، مجدداً اتفاقاتی شبیه ماجرای فیلم در ورزش‌های مختلف زنان رخ داد.
در حالی که قرار بود عرق سرد از ۴ مهر ۹۷ به سرگروهی سینما آزادی اکران شود، یک روز مانده به اکران مورد تحریم حوزه هنری قرار گرفت و ۹۷ سالن وابسته به این نهاد، از فیلم گرفته شد و اکران آن با حدود ۲۰ سینما آغاز شد. با این حال پس از دو هفته فروش مجموع درآمدهای داخلی عرق سرد میلیاردی شد و بعد از ۸ هفته از مرز فروش سه میلیارد تومان عبور کرد. عرق سرد در کشورهای زیادی از آسیا، اروپا، آمریکا و اقیانوسیه اکران شد.
این فیلم به صورت رسمی و با زیرنویس انگلیسی و فرانسوی در سایت آمازون به فروش می‌رسد. شرکت سوفی دولاک (sophie dulac) پخش‌ این فیلم در کشور فرانسه را برعهده داشت. این فیلم در نه اقلیم اکران شد. در فرانسه به صورت سراسری در اکثر شهرهای این کشور به نمایش درآمد و فقط در سه روز نخست افتتاحیه‌ بیش از بیست‌هزار نفر به تماشای فیلم نشستند که در نوع فیلم‌های خارجی اکران‌شده در فرانسه آمار بسیار بالایی تلقی می‌شود، در نهایت نیز به فروش چشمگیری در فرانسه دست پیدا کرد.
تمجید رسانه‌های رسمی این کشور مثل فیگارو، تلراما و لوموند در مقاله‌هایی که برای این فیلم نوشتند، تاثیر به‌سزایی در این فروش داشت. تلراما توانایی بیرقی در پرداختن به پیچیدگی متحد ماندن زنان، در جامعه‌ای که خرد جمعی همراه با کنار آمدن با مرد زورگوست، ستایش کرد. این رسانه همچنین صحنه‌ی مسواک‌زدن را از جسورانه‌ترین صحنه‌های سینمای ایران دانست.
فیگارو هم عرق سرد را ضرورتی برای مقابله در برابر اتفاقی اجتماعی که در ایران امروز و زندگی دوگانه‌ی ایرانی‌ها رایج است خواند و بازی باران کوثری را «فوق‌العاده» ارزیابی کرد.
لوموند هم ضمن تحسین بازی کوثری، اشاره کرد که بیرقی توانسته در ترسیم نقش همسر (امیر جدیدی) تصویری هوشمند و نگران‌کننده از مردی سلطه‌جو و فریبکار تصویر کند.
این فیلم در مناطق زیر اکران شد: فکرسیکا، موناکو، آندورا، گویان فرانسوی، گوادلوپ، (لا دسیراد، لس‌سنتز، ماری گالانته، خیابان بارتلیمی) ریونیون و مارکتینگ؛ پلی‌تزی فرانسه، (جزایر تاهیتی، جزایر سوسیته، جزایر مارکزاس، تواموتوس، جزایر گامبیه، جزایر توبوای) و کالدونیای جدید، والیس و فوتونا، کورسکا، مایوت، سن‌پیر و میکلون، سن بارتلی و سن‌مارتین؛ سرزمین‌های جنوبی و جنوب فرانسه (جزایر کرگوئلن، جزیره آمستردام، سنت پاول، جزایر کروست، لند آدلی، جزایر پراکنده).مدرک