اخراج دانشجویان ایرانی از فرودگاه‌های آمریکا
مجموعه اخراج‌های دانشجویان ایرانی از فرودگاه‌های آمریکا پدیده ای است که از سال ۲۰۱۹ شروع شد و تا سال ۲۰۲۰ و شروع همه گیری کرونا ادامه داشت. در این مجموعه اتفاقات دانشجویان ایرانی با وجود داشتن ویزای معتبر تحصیلی در فرودگاه‌های ایالات متحده آمریکا بازداشت شده و بعد دیپورت شده‌اند. این اخراج‌ها از سال ۲۰۱۹ رو به افزایش بوده‌است.
به گزارش نیویورک تایمز از اوت ۲۰۱۹ تا ژانویه ۲۰۲۰، حداقل ۱۶ دانشجو ایرانی با وجود داشتن ویزای معتبر تحصیلی بعد از ورود به فرودگاه‌های آمریکا، بازداشت و دیپورت شدند. انجمن دفاع از آزادی‌های مدنی آمریکا گزارش داده‌است بیشترین تعداد اخراج‌ها از فرودگاه لوگان در شهر بوستون بوده‌است. برخی از افراد اخراج شده از ورود مجدد به آمریکا منع شده‌اند و در آینده نخواهند توانست درخواست ویزای آمریکا بدهند.
وزارت‌خارجه جمهوری اسلامی اخراج دانشجویان ایرانی از فرودگاه‌های آمریکا را «غیرقانونی و نژادپرستانه» خوانده‌است. دولت آمریکا می‌گوید صدور روادید لزوماً ورود به آمریکا را تضمین نمی‌کند و افراد در مرزهای ورودی دوباره بررسی می‌شوند.
این پدیده در سال ۲۰۲۱ با روی کار آمدن جو بایدن رییس جمهور بعدی آمریکا کاهش یافت. او به قانون ممنوعیت سفر ایرانیان هم پایان داد.
«بیش‌تر این دانشجویان» ایرانی می‌گویند که از دلیل جلوگیری از ورودشان به خاک آمریکا مطلع نشده‌اند. اداره حفاظت مرز و گمرک آمریکا در بیانیه‌ای گفته که دلیل جلوگیری از ورود دارندگان روادید به خاک آمریکا شامل مسایل بهداشتی، جرایم و نگرانی‌های امنیتی بوده‌است و در این موارد فرد متقاضی باید خلاف آن را اثبات کند.
از دانشجویان دیپورت شده سوال‌هایی مثل عقایدشان دربارهٔ رویدادهای سیاسی در ایران و فعالیت‌هایشان در شبکه‌های اجتماعی پرسیده شده‌است.
ان‌بی‌سی گزارش داده که مقام‌های اداره مرزبانی و گمرک دربارهٔ دلیل اخراج شهاب دهقانی به خبرنگاران این رسانه گفته‌اند که افسران مبادی ورودی آمریکا افراد دارای ارتباط خانوادگی با اعضای سازمان‌های «تروریستی» از نظر دولت آمریکا را شناسایی کرده و از ورود آن‌ها به خاک آمریکا جلوگیری می‌کنند.
چندین دانشجوی دیپورت شده گفته‌اند در فرودگاه از سوی مأموران به دلیل محل گذراندن خدمت اجباری سربازی مورد سؤال قرار گرفته و به ارتباطات با نهادهای نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی متهم شده‌اند.
به گفته "کارول رز"، مدیر اجرایی اتحادیه آزادی‌های مدنی آمریکا در ماساچوست، دلایل اخراج دانشجویان خارجی همچنان یک راز باقی مانده است. مشخص نیست که آیا این تصمیم اداره گمرک بوستون است یا تصمیمی است که توسط دولت ترامپ گرفته شده است، زیرا همه این اقدامات در خَفا انجام می‌شود. به گفته وی افزایش این روند ممکن است به دلیل ورود زیاد دانشجویان به بوستون باشد، زیرا بوستون دارای مهم‌ترین مراکز آموزش عالی در آمریکا است. البته ممکن است برخی از ماموران خودسر به دلیل نفرت شخصی از ایرانیان چنین تصمیماتی گرفته باشند.
به گفته "مایکل مک کارتی"، سخنگوی اداره گمرک و حفاظت مرزی ایالات متحده آمریکا، کمتر از یک درصد از مسافران ایرانی وارد شده به فرودگاه بوستون در سال ۲۰۱۹ از آمریکا اخراج شده‌اند. وی می‌گوید که "اداره گمرک و حفاظت مرزی ایالات متحده آمریکا" سیاست‌های نظارتی سختگیرانه‌ای دارد تا اطمینان حاصل شود که رویه‌های مربوط به بازرسی و بررسی سوابق مسافران در چارچوب کلیه الزامات قانونی انجام شود. "اداره گمرک و حفاظت مرزی ایالات متحده آمریکا" متعهد به حمایت از حقوق و آزادی‌های مدنی تمام افرادی است که با آنها سَروکار دارد. وی می‌گوید که افسران این سازمان آموزش دیده‌اند تا قوانین ایالات متحده را به طور یکسان و منصفانه برای همگان اجرا کنند و بر اساس مذهب، نژاد، قومیت یا گرایش جنسی افراد، تبعیض قائل نشوند.
این اتفاقات که با تشدید تنش‌های سیاسی بین ایالات متحده و ایران حادتر می‌شد، برای دانشجویان ایرانی، برای حامیان مهاجران و برای دانشگاه‌های آمریکا، موضوعی نگران کننده بوده است. به گفته معاون شورای آموزش عالی آمریکا، "تری هارتل"، جمعیت‌های دانشگاهی به طور فزاینده‌ای نگران اتفاقاتی هستند که در مبادی ورودی ایالات متحده رخ می‌دهد، زیرا اخراج دانشجویان بسیار غیرقابل پیش‌بینی و به ظاهر با الگویی تصادفی اتفاق می‌افتد. به گفته وی این روزها، ویزا برای دانشجویان بین‌المللی تا زمانی که موفق به ورود به محوطه دانشگاه نشوند، اعتباری ندارد. از طرفی "اداره گمرک و حفاظت مرزی ایالات متحده آمریکا" اعلام کرده که بخاطر تغییر کردن معیارهای بهداشتی و همه‌گیری کرونا و غیره، شرایط جدیدی به بازرسی‌های گیت‌های ورودی این کشور اضافه شده است و هیچ تضمینی وجود ندارد که دارندگان ویزا اجازه ورود به ایالات متحده را داشته باشند. ولی سازمان‌های غیردولتی، گروه‌های حامی مهاجران و وکلا اعتقاد دارند که این وضعیت فراتر از حالت عادی است. "اداره گمرک و حفاظت مرزی ایالات متحده آمریکا" آماری از تعداد دانشجویان ایرانی که در سال‌های ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰ از ورود به این کشور منع و اخراج شده‌اند، منتشر نکرده است و بهانه آورده است که به دلیل حفظ حریم خصوصی نمی‌تواند جزئیات این اقدامات را منتشر کند.
هنگامی که یک دانشجوی ایرانی مقطع کارشناسی ارشد دانشگاه نورت‌ایسترن در بدو ورود به فرودگاه بین‌المللی لوگان دستگیر و در آستانه اخراج قرار داشت، عده‌ای که از این اتفاق مطلع شده بودند، در راهروی ورودی فرودگاه تجمع کردند و با پلاکاردهایی که روی آن نوشته شده بود ("به انگلیسی") «از دانشجویان ایرانی محافظت کنید» و «تبعیض علیه ایرانیان را متوقف کنید»، اعتراض خود را نشان دادند. آنها از اینکه فهمیدند یک قاضی فدرال طی حکمی هرگونه اقدام برای اخراج این دانشجوی ایرانی را موقتاً به حالت تعلیق درآورده، بسیار خوشحال شدند، اما روز بعد که این پرونده در کانون توجه ملی قرار گرفت، دانشجوی ایرانی "محمد شهاب دهقانی" قبلاً بر خلاف دستور قاضی فدرال از آمریکا اخراج شده بود. این موضوع بسیار نگران کننده است که "اداره گمرک و حفاظت مرزی ایالات متحده آمریکا" از حکم دادگاه فدرال تبعیت نکرده است.
به گفته "تری هارتل"، تعداد دانشجویان بین‌المللی در ایالات متحده پس از یک دهه رشد مداوم، در حال کاهش است. وی می‌گوید علاوه بر این که دانشجویان بین‌المللی دیگر نسبت به گذشته تمایلی به ادامه تحصیل در ایالات متحده ندارند، روند اخراج دانشجویان بین‌المللی از ایالات متحده به یکی از دغدغه‌های دانشگاه‌های آمریکا تبدیل شده است.
طبق آخرین آمار دولتی، بیش از یک میلیون دانشجوی بین‌المللی در ایالات متحده تحصیل می‌کنند که بیش از ۱۲۰۰۰ نفر از آنها ایرانی هستند.