جمهوری‌خواهی کلاسیک
جمهوری‌خواهی کلاسیک (به )، که به نام‌های جمهوری‌خواهی مدنی یا اومانیسم مدنی نیز شناخته می‌شود، نوعی از جمهوری‌خواهی است که در زمان رنسانس با الهام از اشکال و نوشته‌های حکومتی دوران باستان کلاسیک، خصوصاً نویسندگان کلاسیکی چون ارسطو، پولیبیوس و سیسرون توسعه یافت. جمهوری‌خواهی کلاسیک بر حول مفاهیمی مثل جامعه مدنی، «فضیلت مدنی» و «حکومت مختلط» ساخته شده است.
در خود دوره کلاسیک واژه جمهوری‌خواهی وجود نداشت، اما اصطلاح لاتینی res publica، که به‌صورت تحت اللفظی به «امر عمومی» یا «امور عمومی» ترجمه می‌شود، استفاده می‌شد. تعدادی از نظریه‌پردازان هم‌مانند ارسطو، پولیبیوس، و سیسرون بودند که در این دوره در مورد فلسفه سیاسی می‌نوشتند و ایده‌هایشان هسته اساسی جمهوری‌خواهی کلاسیک را شکل داد. ایدئولوژی جمهوری‌خواهی در جریان رنسانس ایتالیایی، خصوصاً در فلورانس شکوفا شد، به گونه‌ای که تعدادی از نویسندگان به دوره کلاسیک نظر انداخته و از نمونه‌های آن برای تدوین نظریه‌های درباره آرمان حکومتداری استفاده نمودند. نیکولو ماکیاولی (1469-1527 میلادی) در تأملات بعدی‌اش، از اولین کسانی بود که جمهوری‌خواهی کلاسیک را دوباره معرفی کرد.
استدلال می‌شود که ماکیاولی یک جمهوری‌خواه کلاسیک نبوده است چون او اکثراً روابط سیاسی قرون وسطی را توضیح می‌داد. در واقع، ابداع، افزودن یا دگرگونی جمهوری‌خواهی کلاسیک توسط ماکیاولی به احتمال زیاد نقطه عطف و طلوع جمهوری‌خواهی مدرن بود؛ نوع خاص جمهوری‌خواهی ماکیاولی توسط جمعی از پژوهشگران «جمهوری‌خواهی درنده» خوانده شده است. به هرحال، جمهوری‌خواهی کلاسیک در حقیقت به فلسفه‌ی اشاره می‌کند که اساساً در عصر مدرن اولیه توسعه یافته و توسط بیشتر دانش‌مندان گیج‌کننده خوانده شده است؛ بنابراین، برخی حالا از اصطلاح جمهوری‌خواهی مدرن اولیه برای پوشانیدن این شاخه از تفکر سیاسی استفاده می‌کنند. مطمئناً مباحثه مفهومی، تاریخی و فلسفی ادامه دارد.
یکی از انواع جمهوری‌خواهی کلاسیک به نام «اومانیسم مدنی» شناخته می‌شود، اصطلاحی که اولین بار توسط هانس بارون، پژوهشپر آلمانی اواخر قرون وسطی و اوایل تاریخ مدرن ایتالیایی به کار رفت. اگرچه در موارد خاص و نزد پژوهشگران خاص تفکیک ظریفی بین این دو وجود دارد، اما هر دو در تمام کاربردها و اهداف می‌توانند به‌جای یکدیگر به کار بروند. اومانیسم مدنی گسترده نسبتاً وسیع‌تر دارد و بر نقش مرکزی فضیلت مدنی در تحفظ کلاسیک آرمان رومی/ فلورانسی آزادی‌خواهی سیاسی متمرکز است. شارحان اصلی این مفهوم دوگانه عبارت اند از: هانا آرنت، جی جی ای پوکوک، کونتین سکینر و فیلیپ پیتیت.
هرچند توماس پانگل (شاگرد لیو ستراوس) صحت بازسازی «اومانیسم مدنی» را مورد انتقاد قرار داده و آن را تحریف جمهوری‌خواهی کلاسیک در یک سو و دانش سیاسی ماکیاولی از سوی دیگر می‌خواند. پانگل می‌نویسد: «پوکوک و آرنت (دومی با خودآگاهی بیشتر) امپریالیسم، بی رحمی، سلسله مراتب متخاصم و عقل‌گرایی منجمد که واقعاً از ویژگی‌های ماکیاولی هستند را مخفی می‌کنند؛ و بر این عناصر یک حجاب نرم برابری طلبی و «اومانیسم مدنی را می‌کشند».
به گفته بارون، برجسته‌ترین متخصص توسعه جمهوری‌خواهی کلاسیک برای چندین سال، این ایدئولوژی محصول جنگ دراز مدت فلورانس و میلان است. حاکمیت فلورانس در دست نخبه‌گان تجاری آن بوده و میلان نظام شاهی داشت که توسط اشراف زمین‌دار کنترل می‌شد. فلورانسی‌ها اظهار داشتند که نوع حکومت آن‌ها از این جهت برتر بود که بیشتر به جمهوری یونانی‌ها و رومی‌ها شباهت داشت. علاوه بر این، لیوناردو برونی (1370-1444 میلادی) بر اساس اظهارات تاسیتوس در مقدمه Histories اظهار داشت که دولت جمهوری مردان بهتری می‌سازد، در حالی‌که نظام شاهی با فضیلت انسانی خصومت دارد (رجوع کنید به مطالعات تاسیت). به گفته بارون، آرمان فلورانسبه ایدئولوژی اومانیسم مدنی توسعه یافته است.
بعد از توماس هوبس، در هسته جمهوری‌خواهی مفهوم قرارداد اجتماعی وجود دارد. اگرچه جمهوری‌خواهی مدرن، نظام شاهی (موروثی یا خودکامه) را به نفع حاکمیت توسط مردم رد می‌کند، جمهوری‌خواهی کلاسیک نظام شاهی را به عنوان یک نوع دولت در میان دیگران می‌داند. جمهوری‌خواهی کلاسیک به هدف مقابله با همه انواع استبداد، اعم از نظام سلطنتی، اشرافی یا دموکراتیک (استبداد اکثریت) پیشکش گردید. خود این تصورات که چه چیزی تشکیل دهنده ایده‌آل جمهوری تا جمهوری‌خواهی کلاسیک است، به دیدگاه شخصی افراد بستگی دارد. با این حال، ایده‌آل‌ترین جمهوری نوع نظام مختلط است که بر مبنای تعقیب مدنیت ایجاد گردد.
دیدگاه جمهوری‌خواهی کلاسیک درباره آزادی و این‌که چه‌گونه از دیدگاهی که بعداً توسط لیبرالیسم توسعه یافت تفاوت دارد، از همه بیشتر بحث‌برانگیز است. پیش از این، بیشتر دانش‌مندان موضع آیزایا برلین را پذیرفتند که جمهوری‌خواهی بیشتر به‌سوی آزادی مثبت تمایل دارد تا آزادی منفی که مشخصه لیبرالیسم است. در سال‌های اخیر این تیزس به چالش کشیده شده است و فیلیپ پیتیت استدلال می‌کند که اساس آزادی جمهوری‌خواهی را «عدم تسلط» شکل می‌دهد در حالی‌که آزادی لیبرال بر مبنای «عدم مداخله» بنا شده است. دیدگاه دیگر این است که لیبرالیسم آزادی را پیش اجتماعی می‌داند در حالی‌که جمهوری‌خواهی کلاسیک، آزادی واقعی را محصول اجتماع تلقی می‌کند. از آن‌جایی که آزادی یک بخش مهم تفکر جمهوری‌خواهی است، بیشتر متفکرین جمهوری‌خواه جذب نظریه لیبرالیسم کلاسیک شده‌اند.
جمهوری‌خواهی کلاسیک در کلاسیک‌گرایی و در جریان روشن‌گری بسیار معروف شده و بعد از هوبس از طریق جان لاک، گیامباتیستا ویکو، مونتسکیو، روسو، تا زمان کانت، نقش مرکزی را در نظریه‌های فلسفه سیاسی بازی کرد. برخی از مورخین دیده اند که نظریه‌های جمهوری‌خواهی کلاسیک بر افکار اولیه سیاسی آمریکایی تأثیر گذاشته است.