29.9.2023
PL
Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej
L 242/541
Uwagi ogólne
1.
z zadowoleniem przyjmuje, że Trybunał Obrachunkowy (zwany dalej „Trybunałem”) w swoim sprawozdaniu w spra­ wie sprawozdania finansowego Wspólnego Przedsięwzięcia za rok budżetowy 2021 (zwanym dalej „sprawozdaniem Trybunału”) stwierdził, iż w sprawozdaniu tym Wspólne Przedsięwzięcie przedstawia rzetelnie we wszystkich istot­ nych aspektach swoją sytuację finansową na dzień 31 grudnia 2021 r. oraz wyniki transakcji, przepływy pieniężne i zmiany aktywów netto za rok budżetowy 2021, zgodnie ze swoim regulaminem finansowym oraz z zasadami rachunkowości przyjętymi przez księgowego Komisji; podkreśla ponadto, że transakcje leżące u podstaw sprawozda­ nia finansowego za rok budżetowy 2021 są legalne i prawidłowe we wszystkich istotnych aspektach;
2.
ubolewa jednak, że w sprawozdaniu Trybunału zwrócono uwagę na fakt, iż przedstawiona w rocznym sprawozdaniu finansowym Wspólnego Przedsięwzięcia za rok budżetowy 2021 orientacyjna wartość całkowitych kosztów realizacji zobowiązań dotyczących dostaw na rzecz projektu ITER została oszacowana przez Wspólne Przedsięwzięcie na 18,3 mld EUR (w wartościach z 2021 r.), oraz na fakt, że zmiany w kluczowych założeniach dotyczących szacunków i eks­ pozycji na ryzyko mogą doprowadzić do znacznego wzrostu kosztów lub do dalszych opóźnień w realizacji projektu ITER;
3.
przyznaje, że w programie „Horyzont Europa” przewidziano dla Wspólnego Przedsięwzięcia ambitne cele, które można osiągnąć tylko dzięki opracowaniu i zastosowaniu skutecznych rozwiązań służących usunięciu słabości w syste­ mach kontroli wewnętrznej i przygotowujących na przyszłe wyzwania wynikające ze zwiększonej odpowiedzialności, np. w zarządzaniu zasobami kadrowymi i ich planowaniu; zwraca w tym kontekście uwagę, że szczególnie skompliko­ wane i uciążliwe obliczenia oraz wymogi dotyczące sprawozdawczości wiążą się ze znacznym ryzykiem błędu, i dla­ tego wzywa do zbadania potencjalnych uproszczeń, o ile jest to możliwe i zgodne z istniejącymi ramami prawnymi;
4.
zauważa z zaniepokojeniem, że Rosja, która jako członek ITER-IO jest zobowiązana do dostarczenia do miejsca mon­ tażu ITER we Francji (Cadarache) kilku komponentów na potrzeby projektów ITER oraz do wnoszenia rocznych wkła­ dów na rzecz ITER-IO, stwarza ryzyko dalszych opóźnień i wzrostu kosztów projektu ITER;
5.
odnotowuje, że Wspólne Przedsięwzięcie podtrzymuje oszacowanie łącznych kosztów realizacji zobowiązań dotyczą­ cych dostaw na rzecz projektu ITER („szacunkowy koszt końcowy”), obejmujących koszty etapu budowy i eksploatacji do 2035 r., a także etapu likwidacji i dezaktywacji do 2042 r.; zauważa ponadto, że na koniec 2021 r.
Wspólne Przed­ sięwzięcie oszacowało te łączne koszty na 18,3 mld EUR (w wartościach z 2021 r.) – na koszty te składają się wszyst­ kie płatności dokonane na koniec 2021 r. w wysokości 8,3 mld EUR oraz szacunkowe przyszłe płatności, szacowane na 10 mld EUR (w wartościach z 2021 r.);
6.
zwraca uwagę, że zmiany w kluczowych założeniach dotyczących powyższych szacunków i ekspozycji na ryzyko mogą prowadzić do dalszego wzrostu kosztów i opóźnień w realizacji projektów, a jeśli chodzi o 2021 r., uważa – na podstawie sprawozdania Trybunału – że należy zwrócić szczególną uwagę na zdarzenia, które mogą mieć znaczący wpływ na szacunkowy koszt końcowy; wskazuje ponadto, że te kluczowe założenia obejmują nowe założenia dla pro­ jektu ITER planowane na pierwszy kwartał 2023 r., opóźnienia w dostawie komponentów, sankcje nałożone na Rosję, trwającą procedurę zatwierdzenia przez francuski organ ds. bezpieczeństwa jądrowego (NSA) montażu komponentów kanału tokamaka oraz spodziewaną rewizję szacunkowego kosztu kompleksu komór gorących; podkreśla, że w przy­ padku problemów z dostawą skutkujących brakiem komponentów o zasadniczym znaczeniu dla kontynuacji projektu należy zbadać alternatywne strumienie dostaw;
7.
przypomina, że ITER oficjalnie spodziewa się pierwszego testu operacyjnego w 2025 r. i osiągnięcia pełnej mocy syn­ tezy jądrowej do 2035 r.; zauważa jednak, że te założenia przyjęto w 2016 r. i że od tego czasu opóźnienia w budowie i produkcji oraz pandemia COVID-19 sprawiły, że data 2025 r. staje się coraz mniej prawdopodobna; podkreśla ponadto, że zgodnie ze sprawozdaniem Trybunału istnieje ryzyko dalszych opóźnień ze względu na połączenie róż­ nych konstrukcji, począwszy od problemów ze spawaniem segmentów zbiorników próżniowych tworzących stalową komorę, w której przeprowadzane będą eksperymenty termojądrowe, po problem korozji powodującej pęknięcia o głębokości do 2,2 milimetrów na panelach osłony termicznej, występujące na całej długości 23 kilometrów rur chło­ dzących przyspawanych do powierzchni komponentów; zauważa, że ponieważ problem pęknięć w rurach chłodzą­ cych może mieć charakter systemowy, wpływając na wszystkie elementy osłony termicznej tokamaka, nowy kierunek rozwoju ITER uruchamia strategię naprawczą dla paneli osłony termicznej i segmentów zbiorników próżniowych tokamaka;