29.9.2023
MT
Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea
L 242/541
Aspetti ġenerali
1.
Jilqa’ l-fatt li r-rapport tal-Qorti tal-Awdituri (il-“Qorti”) dwar il-kontijiet annwali tal-Impriża Konġunta għas-sena finanzjarja 2021 (ir-“rapport tal-Qorti”) isib li l-kontijiet annwali jippreżentaw b’mod ġust, fl-aspetti materjali kollha, il-pożizzjoni finanzjarja tagħha fil-31 ta’ Diċembru 2021 u r-riżultati tal-operazzjonijiet tagħha, il-flussi tal-flus tagħha u l-bidliet fl-assi netti tagħha għas-sena finanzjarja 2021mar-regoli finanzjarji tagħha u mar-regoli kontabilistiċi adottati mill-uffiċjal tal-kontabbiltà tal-Kummissjoni; jenfasizza, barra minn hekk, il-fatt li t-tranżazzjonijiet ta’ bażi tal-kontijiet għas-sena finanzjarja 2021 huma, fl-aspetti materjali kollha, legali u regolari;
2.
Jiddispjaċih, madankollu, li r-rapport tal-Qorti jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li l-kontijiet annwali tal-Impriża Konġunta għas-sena finanzjarja 2021 jiżvelaw l-istima tal-Impriża Konġunta tal-kost totali għat-tlestija tal-obbligi ta’ twettiq tagħha għall-proġett ITER, ivvalutata għal EUR 18,3-il biljun (fil-valuri tal-2021) u għall-fatt li bidliet fissuppożizzjonijiet ewlenin għall-istima u l-iskopertura għar-riskju jistgħu jwasslu għal żidiet sinifikanti filkostijiet u/jew għal aktar dewmien fl-implimentazzjoni tal-proġett ITER;
3.
Jirrikonoxxi li Orizzont Ewropa jipprevedi għanijiet ambizzjużi għall-Impriża Konġunta, li jistgħu jinkisbu biss jekk jitfasslu u jiġu implimentati soluzzjonijiet effikaċi li jindirizzaw id-dgħufijiet fis-sistemi ta’ kontroll intern u jħejju għall-isfidi futuri li jirriżultaw miż-żieda fir-responsabbiltajiet, pereżempju fil-qasam tal-ġestjoni u tal-ippjanar tarriżorsi umani; jirrimarka, f’dan il-kuntest, li kalkoli u rekwiżiti ta’ rapportar partikolarment ikkumplikati u onerużi jirrappreżentaw riskju sinifikanti ta’ żball u jitlob, għalhekk, li jiġu esplorati l-possibbiltajiet ta’ semplifikazzjoni, meta possibbli u kompatibbli mal-qafas ġuridiku eżistenti;
4.
Jinnota bi tħassib il-fatt li peress li r-Russja hija membru tal-ITER-IO, bl-obbligi li twassal lis-sit tal-assemblaġġ tal-ITER fi Franza (Cadarache), diversi komponenti għall-proġetti ITER u li tipprovdi kontribuzzjonijiet annwali lill-ITER-IO, tirrappreżenta riskju ta’ aktar dewmien u ta’ żieda fil-kostijiet għall-proġett ITER;
5.
Jinnota li l-Impriża Konġunta żżomm stima tal-kostijiet totali tat-tlestija tal-obbligi ta’ twettiq tagħha għall-proġett ITER (“stima mat-tlestija”), li tinkludi l-kostijiet tal-fażi ta’ kostruzzjoni u dik operazzjonali sal-2035, kif ukoll il-fażi ta’ dekummissjonar u ta’ diżattivazzjoni sal-2042; jinnota, barra minn hekk, li fi tmiem l-2021, l-Impriża Konġunta vvalutat dan il-kost totali għal EUR 18,3-il biljun (fil-valuri tal-2021), li tikkonsisti fil-pagamenti totali li saru fi tmiem l-2021, li jammontaw għal EUR 8,3 biljun u l-istima tal-pagamenti futuri, ivvalutata għal EUR 10 biljun (f’valuri tal2021);
6.
Jirrimarka li l-bidliet fis-suppożizzjonijiet ewlenin għall-istima ta’ hawn fuq u l-esponiment għar-riskju jistgħu jwasslu għal aktar żidiet fil-kostijiet u dewmien fil-proġetti u, għall-2021 iqis li, abbażi tar-rapport tal-Qorti, għandha tingħata attenzjoni speċjali lil xi avvenimenti li jista’ jkollhom impatt sinifikanti fuq l-istima mat-tlestija; Minbarra dan, jirrimarka li dqawk is-supożizzjonijiet ewlenin jinkludu l-linja bażi l-ġdida għall-proġett ITER ippjanata għall-ewwel kwart tal-2023, it-twassil tard tal-komponenti, is-sanzjonijiet imposti lir-Russja, l-approvazzjoni kontinwa talAwtorità tas-Sigurtà Nukleari Franċiża (NSA) għall-assemblaġġ tal-komponenti tal-pit tat-tokamak; u r-reviżjoni mistennija tal-istima tal-ispejjeż għall-Kumpless taċ-Ċelloli Taħraq; jissottolinja l-fatt li, fil-każ ta’ problemi ta’ konsenja li jirriżultaw fin-nuqqas ta’ komponenti kruċjali għat-tkomplija tal-proġett, għandhom jiġu esplorati flussi alternattivi ta’ provvista;
7.
Ifakkar li l-ITER jistenna uffiċjalment l-ewwel test operazzjonali fl-2025 u l-kisba ta’ enerġija sħiħa mill-fużjoni sal2035; josserva, madankollu, li din il-linja bażi ġiet adottata fl-2016, u li, minn dak iż-żmien ’l hawn, id-dewmien filkostruzzjoni u fil-manifattura u l-pandemija tal-COVID-19 għamlu d-data tal-2025 dejjem aktar improbabbli; jenfasizza, barra minn hekk, li, skont ir-rapport tal-Qorti, hemm riskju ta’ aktar dewmien minħabba taħlita ta’ diversi fatturi relatati mal-bini, li jibdew mill-problemi li jiltaqgħu magħhom fl-iwweldjar tas-setturi tal-kmamar tal-vakwu li jiffurmaw il-kamra tal-azzar fejn se jsiru esperimenti tat-tidwib sal-problema tal-korrużjoni li tikkawża xquq fondi sa 2,2 mm fuq il-pannelli tal-iskrin termali; jirrimarka li dan jikkonċerna t-23 kilometru kollha ta’ pajpijiet għat-tkessiħ iwweldjati mal-wiċċ tal-komponent; jinnota li, minħabba l-fatt li l-kwistjoni ta’ xquq fil-pajpijiet tat-tkessiħ tista’ tkun sistemika, li taffettwa l-komponenti kollha ta’ lqugħ termali tat-tokamak, id-direzzjoni l-ġdida tal-ITER tattiva strateġija ta’ tiswija għas-setturi tal-ilqugħ termali tat-tokamak u tal-bastimenti vakwu;