29.9.2023
NL
Publicatieblad van de Europese Unie
C 349/71
3.4.
Op Europees niveau was de grootste oefening in participatie- en overlegdemocratie tot nu toe de Conferentie over de toekomst van Europa, in het kader waarvan vier Europese burgerpanels werden opgericht waarbinnen burgers samen konden nadenken over de door hen gewenste toekomst voor de Europese Unie.
Het EESC is formeel bij dit initiatief betrokken geweest.
Het is verheugd dat dit proefproject grondig wordt geëvalueerd, zodat lessen kunnen worden getrokken waarmee eventuele toekomstige initiatieven kunnen worden verbeterd. 3.5.
Het EESC betreurt met name dat de Conferentie zo weinig zichtbaarheid en aandacht heeft gekregen in de lidstaten en dat er verwarring was over de doelstellingen ervan. 3.6.
In het eindverslag (2) van de Conferentie over de toekomst van Europa verlenen voorstel 36 over voorlichting en participatie van burgers en voorstel 39 over het besluitvormingsproces van de EU het EESC een duidelijk mandaat om zijn institutionele rol als hoeder en facilitator van activiteiten op het gebied van participatieve democratie, zoals de gestructureerde dialoog met maatschappelijke organisaties en burgerpanels, structureel te versterken.
Als EU-instelling is het EESC dankzij zijn coherente en alomvattende optreden bij uitstek geschikt om een rol te spelen bij het versterken van de participatieve democratie. 3.7.
De EU beschikt al over een uitgebreide reeks participatie-instrumenten, waaronder bijvoorbeeld de verkiezingen voor het Europees Parlement, de burgerdialogen en het Europees burgerinitiatief, en de verzoekschriften die aan het Europees Parlement en de Europese Ombudsman kunnen worden gericht.
Bovendien houdt de Commissie bij de voorbereiding van wetgevingsinitiatieven openbare raadplegingen om belanghebbenden — onder wie burgers — de kans te geven hun mening te uiten over een bepaald onderwerp.
De openbare raadplegingen zijn verankerd in de richtsnoeren voor betere regelgeving van de Commissie en vinden plaats via haar portaalsite “Uw mening telt!”. 3.8.
Het Europees burgerinitiatief (EBI), dat in 2012 is ingevoerd, is een van de belangrijkste innovaties op het gebied van participatieve democratie op EU-niveau.
Het stelt een groep burgers in staat een onderwerp op de agenda van de Europese wetgevende organen te plaatsen. 3.9.
De vier EBI’s die erin geslaagd zijn de miljoen handtekeningen te verzamelen die zijn vereist om de Europese Commissie te laten reageren, hebben tot nu toe echter weinig effect gehad, hoewel er wetgevingsvoorstellen zijn ingediend in het kader van de follow-up van de initiatieven “Right2Water” en “Verbied glyfosaat” en er voor 2023 een voorstel is aangekondigd om kooien voor alle dieren te verbieden (n.a.v. het EBI “End the cage age”).
Volgens het EESC voldoet het EBI niet helemaal aan de verwachtingen en moet het daarom worden hervormd.
Het EESC moet daarbij worden betrokken. 3.10.
De burgerparticipatie heeft een positieve stimulans gekregen via digitale platforms.
Dankzij het internet kan het maatschappelijk middenveld op grote schaal participeren en kunnen groepen die voorheen moeilijk te bereiken waren, met name jongeren, worden aangesproken. 3.11.
De digitale technologie heeft de participatie weliswaar vergemakkelijkt en vergroot, maar heeft ook beperkingen.
Internetraadplegingen maken het mogelijk verschillende meningen te verzamelen, maar leiden niet altijd tot echt overleg. 3.12.
Het opzetten van duurzame toekomstige burgerpanels vereist een sterke onlinecomponent.
Dat is een essentieel element om bij transnationale discussies zo veel mogelijk burgers te betrekken.
Op basis van de ervaring en de lessen die zijn getrokken uit het meertalig platform van de Conferentie over de toekomst van Europa stelt het EESC voor een beter meertalig onlineplatform/mobiele app te creëren.
Dit zou een veel grotere deelname mogelijk maken dan bij fysieke evenementen, mits het online-instrument zo ontworpen is dat het toegankelijk is voor zo veel mogelijk burgers.
Fysieke evenementen blijven een belangrijk aanvullend instrument voor onlineraadplegingen, maar moeten beperkt blijven tot een redelijk aantal en sterk gericht zijn op actuele onderwerpen van horizontaal belang.
Er moeten voldoende middelen worden uitgetrokken voor de oprichting van een dergelijk geavanceerd digitaal platform (3). 3.13.
Volgens het EESC moet de vraag worden gesteld in hoeverre bijdragen van burgers aan het publieke debat representatief en deskundig zijn.
Moet de mening van één enkele burger hetzelfde gewicht krijgen als die van een vereniging die duizenden leden vertegenwoordigt? 3.14.
Het EESC herinnert eraan dat de meerwaarde van zijn adviezen en aanbevelingen voortvloeit uit de gesmede consensus tussen de verschillende maatschappelijke organisaties en uit de overbrugging van hun uiteenlopende belangen.
(2) (3)
Zie het verslag over het eindresultaat van de Conferentie over de toekomst van Europa.
Zoals wordt opgemerkt in de EESC-studie “Het EESC als toekomstige facilitator en hoeder van activiteiten op het gebied van participatieve democratie, met inbegrip van de gestructureerde dialoog met maatschappelijke organisaties en burgerpanels” (2023) is er een duidelijke vraag naar digitalisering.
Er moeten echter middelen worden uitgetrokken om fysieke participatie nog steeds mogelijk te maken.