1.9.2023
(30)
(31)
(32)
(33)
(34)
EL
Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
C 312/213
Η Επιτροπή ενέκρινε όλα τα έγγραφα προγραμματισμού της πολιτικής της Πορτογαλίας για τη συνοχή το 2022.
Η ταχεία υλοποίηση των προγραμμάτων της πολιτικής για τη συνοχή συμπληρωματικά προς το σχέδιο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και σε συνέργεια με αυτό, συμπεριλαμβανομένου του κεφαλαίου για το REPowerEU, είναι καίριας σημασίας για την επίτευξη της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης, την αύξηση της οικονομικής και κοινωνικής ανθεκτικότητας και την επίτευξη ισόρροπης εδαφικής ανάπτυξης στην Πορτογαλία.
Πέρα από τις οικονομικές και κοινωνικές προκλήσεις που πραγματεύονται το σχέδιο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και τα προγράμματα της πολιτικής για τη συνοχή, η Πορτογαλία αντιμετωπίζει ορισμένες πρόσθετες προκλήσεις που σχετίζονται με την κυκλική οικονομία, την ενέργεια και την πράσινη μετάβαση.
Η Πορτογαλία υπολείπεται κατά πολύ του μέσου όρου της Ένωσης όσον αφορά την πρόοδο προς μια κυκλική οικονομία, την παραγωγικότητα των πόρων στις βιομηχανίες και τους δείκτες διαχείρισης αποβλήτων, με έντονες περιφερειακές αποκλίσεις.
Το μέσο ποσοστό ανακύκλωσης σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης είναι ιδιαίτερα χαμηλό (30,5 % το 2021, πολύ κάτω από τον στόχο του 50 % της Ένωσης έως το 2020) και ποικίλλει ανά περιφέρεια.
Για την επίτευξη των στόχων της Ένωσης για την επόμενη δεκαετία, συμπεριλαμβανομένης της επίτευξης ποσοστού 55 % όσον αφορά την ανακύκλωση αστικών αποβλήτων έως το 2025, θα χρειαστούν σημαντικές προσπάθειες.
Απαιτούνται βελ­ τιώσεις για την αύξηση της πρόληψης, της ελαχιστοποίησης , της διαλογής, της επαναχρησιμοποίησης και της ανακύ­ κλωσης των αποβλήτων, σύμφωνα με τα υψηλότερα στάδια της ιεράρχησης των αποβλήτων, ώστε να μην καταλήγουν τα απόβλητα σε χώρους υγειονομικής ταφής και αποτεφρωτήρες, αλλά και για τον εκσυγχρονισμό των εγκαταστάσεων ανακύκλωσης και επεξεργασίας αποβλήτων.
Παραδείγματα για την καλύτερη επίτευξη αυτών των στόχων είναι η αύξηση των τελών υγειονομικής ταφής και αποτέφρωσης, η θέσπιση φόρου επί των υπολειμματικών αποβλήτων και η αύξηση των τελών για τους δήμους που δεν επιτυγχάνουν τους στόχους ανακύκλωσης.
Επιπλέον, η διαδικασία θα μπορούσε να επιταχυνθεί με την επέκταση της χωριστής συλλογής αποβλήτων και την περαιτέρω ανάπτυξη συστημάτων όπως η «πληρωμή κατά την απόρριψη», η «ανταποδοτική ανακύκλωση» και η διευρυμένη ευθύνη του παραγωγού.
Παρά την πρόοδο που σημείωσε η Πορτογαλία, μεταξύ άλλων και στο πλαίσιο της ενεργειακής κρίσης, εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, καθώς το πετρέλαιο και το αέριο αντιπροσώπευαν το 45 % και το 23 % αντίστοιχα του ενεργειακού της μείγματος το 2021.
Επιπλέον, η υψηλή εξάρτηση της Πορτογαλίας από το αέριο για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας ενέχει κινδύνους όσον αφορά την ασφάλεια του εφοδιασμού, ιδίως αν ληφθεί υπόψη η έλλειψη υδροηλεκτρικής ενέργειας λόγω συχνότερων περιόδων ξηρασίας.
Για να επιταχυνθούν οι προσπάθειες απανθρακοποίησης , θα μπορούσαν να εφαρμοστούν επίσης ορισμένα μέτρα βασισμένα στις μεταρρυθμίσεις και τις επενδύσεις που αποτελούν μέρος του σχεδίου ανάκαμψης και ανθεκτικότητας της Πορτογαλίας και βαίνουν πέραν αυτών.
Για να επιταχυνθεί η υιοθέτηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η Πορτογαλία θα μπορούσε να αξιοποιήσει την πρόοδο που σημείωσε πέρυσι όσον αφορά τον εξορθολογισμό της διαδικασίας αδειοδότησης, για παράδειγμα με την αύξηση της ικανότητας της διοίκησης που είναι αρμόδια για τις αδειοδοτήσεις, την αύξηση της ψηφιοποίησης στην παραγωγή ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και τη θέσπιση ευνοϊκότερων ρυθμίσεων χωροταξικού σχεδιασμού για την υπεράκτια αιολική ενέργεια, οι δυνατότητες της οποίας συνεχίζουν να μην αξιοποιούνται επαρκώς.
Θα ήταν επίσης επωφελής η ανάληψη περαιτέρω δράσης για να προωθηθούν η αυτοκατανάλωση , συμπεριλαμβανομένης της ηλιακής ενέργειας στέγης, και οι κοινότητες ανανεώσιμης ενέργειας.
Παρότι αυξάνεται, ο αριθμός των κοινοτήτων ανανεώσιμης ενέργειας στην Πορτογαλία παραμένει χαμηλός και υπάρχει περιθώριο να διευκολυνθεί η αδειοδότησή τους και να δημιουργηθούν καθεστώτα παροχής κινήτρων.
Με την ενσωμάτωση περισσότερων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η πραγματοποίηση περισσότερων επενδύσεων θα έχει ουσιαστική σημασία για την επέκταση της δυναμικότητας αποθήκευσης και δικτύου, προκειμένου να διασφαλιστεί η ισορροπία του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας.
Θα ήταν επωφελές για την Πορτογαλία να ενισχύσει τις διασυνδέσεις της ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς το επίπεδο διασύνδεσης με την Ισπανία εξακολουθεί να είναι χαμηλό σε σύγκριση με τους στόχους της για το 2030.
Η κατάσταση του δικτύου μεταφοράς και διανομής θα μπορούσε να βελτιωθεί με την ενίσχυση του εσωτερικού δικτύου, πρόσθετες επενδύσεις στην αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας και την περαιτέρω ψηφιοποίηση του δικτύου.
Η σχετικά περιορισμένη εγκατάσταση έξυπνων μετρητών αποτελεί τροχοπέδη για την ανά­ πτυξη ενός αποκεντρωμένου συστήματος παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές.
Για να αντιμετωπίσει τον υψηλό βαθμό εξάρτησής της από τα ορυκτά καύσιμα στα κτίρια και να μειώσει την κατανάλωση ενέργειας, η Πορτογαλία πρέπει να εντείνει τις προσπάθειες που καταβάλλει στον τομέα της ενεργειακής απόδοσης πέραν των όσων προβλέπονται στο σχέδιο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και στα προγράμματα της πολιτικής της Πορτογαλίας για τη συνοχή.
Η λήψη περαιτέρω μέτρων αναμένεται επίσης ότι θα συμβάλει στην αντιμετώπιση του υψηλού ποσοστού του πορτογαλικού πληθυσμού που πλήττεται από ενεργειακή φτώχεια.
Η εντατικοποίηση των προσπαθειών για την παροχή κινήτρων για ριζικές ανακαινίσεις, μεταξύ άλλων με την παροχή τεχνικής βοήθειας στους αιτούντες, θα μπορούσε να επιταχύνει την ευρεία υλοποίηση έργων ανακαίνισης.
Επιπλέον, θα ήταν επωφελές για την Πορτογαλία να ενισχύσει το πλαίσιο χρηματοδοτικών καθεστώτων προς μόχλευση ιδιωτικών επενδύσεων για ενεργειακά αποδοτικές ανακαινίσεις.
Με τον τρόπο αυτόν, η Πορτογαλία θα μπορούσε να στοχεύσει περισσότερους πόρους βάσει επιχορηγήσεων προς τα νοικοκυριά που έχουν ανάγκη.
Η κατανάλωση φυσικού αερίου στην Πορτογαλία μειώθηκε κατά 16 % την περίοδο από τον Αύγουστο του 2022 έως τον Μάρτιο του 2023, σε σύγκριση με τη μέση κατανάλωση αερίου κατά την ίδια περίοδο τα προηγούμενα πέντε έτη, υπερβαίνοντας τον στόχο μείωσης του 15 % που ορίζεται στον κανονισμό (ΕΕ) 2022/1369 του Συμβουλίου (18).
Η Πορτογαλία θα μπορούσε να συνεχίσει τις προσπάθειές της για προσωρινή μείωση της ζήτησης αερίου έως τις 31 Μαρτίου 2024 δυνάμει του κανονισμού (ΕΕ) 2023/706 του Συμβουλίου (19).
(18) Κανονισμός (ΕΕ) 2022/1369 του Συμβουλίου, της 5ης Αυγούστου 2022, σχετικά με συντονισμένα μέτρα μείωσης της ζήτησης αερίου (ΕΕ L 206 της 8.8.2022, σ. 1).
(19) Κανονισμός (ΕΕ) 2023/706 του Συμβουλίου, της 30ής Μαρτίου 2023, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2022/1369 όσον αφορά την παράταση της περιόδου μείωσης της ζήτησης για μέτρα μείωσης της ζήτησης αερίου και την ενίσχυση των διαδικασιών υποβολής εκθέσεων για την εφαρμογή τους και των διαδικασιών παρακολούθησης της εφαρμογής τους (ΕΕ L 93 της 31.3.2023, σ.
1).