18.8.2023
NL
Publicatieblad van de Europese Unie
C 293/11
3.
Algemene opmerkingen 3.1.
Het EESC benadrukt dat de crisis in hoofdzaak te wijten was aan de grote afhankelijkheid van de EU van de Russische gasvoorziening en stelt voor een langetermijnplan op te stellen dat de EU minder afhankelijk maakt van derde landen voor haar energievoorziening.
Dit omvat ook onafhankelijkheid op het gebied van schone technologieën.
Het EESC onderstreept dat alle maatregelen die op Europees en nationaal niveau worden genomen deze strategische verschuiving moeten stimuleren zodat de strategische autonomie van Europa veilig wordt gesteld. 3.2.
Het EESC beseft dat het niet alleen zaak is de gevolgen van de crisis aan te pakken, maar ook de redenen en oorzaken ervan.
Het is bereid oplossingen te bespreken en voor te stellen.
Dit vereist een geleidelijke overstap van noodmaatregelen naar hervormingen en investeringen die niet alleen marktconform en empirisch onderbouwd zijn, maar ook geschraagd door duurzame en haalbare strategische concepten.
Met betrekking tot deze strategische concepten moet een evenwicht worden gevonden tussen de prioriteiten ervan, de financieringsbronnen (openbaar en particulier) en het institutionele kader en de administratieve voorwaarden (vergunningen, naleving van de Europese en nationale wetgeving) en moet er worden gezorgd voor voldoende overheidssteun. 3.3.
Dankzij de energiebesparende maatregelen van huishoudens en bedrijven kon een ernstig risico van energietekorten worden voorkomen.
Men mag echter niet uit het oog verliezen dat sommige besparingen alleen het gevolg waren van een opschorting van de bedrijfsactiviteiten.
De meest energie-intensieve industrieën (chemische industrie, producenten van meststoffen, staalindustrie en ijzerfabrieken) waren tijdens de crisis logischerwijs de meest kwetsbare sectoren van de economie.
Zij verdienen bijzondere aandacht met het oog op hun omschakeling op schone energie en het risico dat ze uit de EU wegtrekken (koolstoflekkage). 3.4.
Het fundament van de groene transitie is een sterke en onderling verbonden energie-infrastructuur, maar de afgelopen jaren is er veel te weinig in geïnvesteerd.
Toch zullen investeringen in de infrastructuur en de modernisering ervan de komende jaren een sleutelrol spelen.
Daarom is het belangrijk dat de nieuwe regels een duidelijk en langdurig signaal geven aan de investeerders.
Sinds de uitbraak van de eerste crisis (COVID-19) is het vermogen van kleine en middelgrote ondernemingen om in de energietransitie te investeren echter zeer beperkt.
Bij de hervormingen moet rekening worden gehouden met de doelstellingen van het energiebeleid van de EU op het gebied van de groene transitie, veerkracht en sociaal welzijn en met de enorme verschillen in de samenstelling van de energiemix van de afzonderlijke lidstaten.
De crisis heeft ernstige gevolgen gehad voor de investeringszekerheid. 3.5.
Het EESC is ervan overtuigd dat een van de belangrijkste vereisten voor hervorming een modernisering van de organisatie van de energiemarkt moet zijn om een duurzame groene transitie mogelijk te maken.
Het EESC roept de medewetgevers op om overeenstemming te bereiken over de belangrijkste categorieën van marktorganisatie, die rechtstreeks van invloed zijn op de toekomstige bereidheid om in de energiesector te investeren.
Hiertoe behoren langetermijncontracten, steun- en stimuleringsinstrumenten voor hernieuwbare energie, een model dat als basis dient voor de energieprijsstelling en de kwestie van algemene flexibiliteit. 3.6.
De Green Deal van de EU, aangevuld met het REPowerEU-initiatief, biedt de mogelijkheid om tot het einde van het decennium jaarlijks ongeveer 350 miljard EUR te investeren (meer dan 2 % van het jaarlijkse bbp van de EU).
De kortetermijnprognoses van de EU gaan uit van veel lagere investeringsniveaus.
Er moeten extra financiële middelen worden vrijgemaakt om tegemoet te komen aan de prioritaire investeringsbehoeften.
Dit soort investeringen kan de aanzet geven tot een robuuster economisch herstel in de EU en tot extra investeringen in infrastructuur, digitalisering van energienetwerken, interconnectie en opslagcapaciteit. 3.7.
Het EESC is zich er terdege van bewust dat dit proces enorme financiële middelen zal vergen.
De groene transitie is niet mogelijk zonder investeringen in onderzoek, innovatie, infrastructuur en mensen die via onderwijs, opleiding en omscholing goed moeten worden voorbereid.
Ondanks de grote bedragen die in het kader van nieuwe EU-financierings­ programma’s voor dit doel worden voorgesteld, zijn ook nationale publieke en particuliere financiering absoluut noodzakelijk om dit te verwezenlijken.
Het EESC wijst op de noodzaak van eenvoudige, efficiënte en gemakkelijk toegankelijke financiering en pleit voor innovatieve methoden om via financiële instrumenten particulier kapitaal aan te trekken.
Het EESC vindt ook dat staatssteun en overheidsfinanciering een grotere rol moeten spelen bij het verwezenlijken van specifieke doelstellingen, maar beveelt aan om binnen de EU voor een gelijk speelveld te zorgen. 3.8.
Tussen september 2021 en januari 2023 hebben de regeringen van de EU-landen 758 EUR miljard uitgetrokken om huishoudens en bedrijven te beschermen.
Slechts een derde van de begrotingsmaatregelen van de lidstaten was gericht op kwetsbare groepen.
Het EESC beveelt aan om voort te bouwen op de aanbevelingen van de ECB.
Er zou een “groen tripel-T”-criterium moeten worden ingevoerd zodat toekomstige maatregelen op maat gesneden, doelgericht en transitiebestendig zijn.
Volgens het IMF scheppen ook niet-gerichte prijsmaatregelen de voorwaarden voor een langdurige stijging van de inflatie op langere termijn.
Het uitstellen van de uitfasering ervan zou het vermogen van de ECB kunnen ondermijnen om haar middellangetermijndoelstellingen te verwezenlijken, waardoor het strakkere monetaire beleid langer duurt dan wenselijk is.