C 264/2
PL
Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej
27.7.2023
Wprowadzenie Ostatnie zdarzenia ekstremalne – pożary lasów, susze, powodzie i śmiertelne w skutkach fale upałów – zarówno w Europe, jak i na całym świecie pokazały, że skutki zmiany klimatu uderzają w nasze społeczeństwa mocniej i szybciej niż przewidy­ wała nauka.
Wzrost liczby ekstremalnych zdarzeń pogodowych i klęsk żywiołowych ma coraz większy wpływ na zdrowie fizyczne i psychiczne ludzi, na resztę przyrody i na aktywa gospodarcze.
W szóstym sprawozdaniu oceniającym (1) Mię­ dzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu stwierdził, że „globalne przystosowanie się do zmiany klimatu jest w dużej mie­ rze powolne, schematyczne i stopniowe” i „nawet przy redukcji emisji wystarczającej, aby zrealizować cele porozumienia paryskiego, konieczne będzie przystosowanie się do zmiany klimatu oparte na transformacji” (2).
Niestety zdarzenia te oraz sprawozdanie IPCC wskazują również na brak gotowości i dysproporcję między zagrożeniami klimatycznymi a istniejącymi mechanizmami i strukturami reagowania.
Chociaż szacowanie przyszłego ryzyka klimatycz­ nego jest obarczone niepewnością, ostateczny obraz sytuacji pod względem temperatury do 2100 r. – dobra, zła lub fatalna – tak naprawdę nie zmienia wariantów, jakie ma dziś do wyboru polityka przystosowywania się do zmiany klimatu.
Oczy­ wiste jest, że aby zwiększyć gotowość społeczną na nasilające się skutki zmiany klimatu, sektor publiczny musi odgrywać jeszcze większą rolę w zapewnianiu odporności na zmianę klimatu i zrównoważonych inwestycji, które są potrzebne.
Należy również dalej rozwijać i tworzyć odpowiednie warunki regulacyjne i możliwości planowania, tak aby poszczególne podmioty i rynki mogły działać z zaufaniem i pewnością oraz ukierunkowywać inwestycje na odporność.
W europejskiej strategii przystosowania się do zmiany klimatu z 2013 r. zachęcono wszystkie państwa członkowskie UE do przyjęcia wszechstronnych strategii przystosowania się do zmiany klimatu.
Komisja opublikowała również wytyczne doty­ czące opracowywania strategii przystosowania się do zmiany klimatu, aby pomóc państwom członkowskich UE w przygo­ towywaniu ich strategii przystosowania się do zmiany klimatu.
W latach 2013–2018 liczba państw członkowskich UE posiadających strategię przystosowania się do zmiany klimatu gwałtownie wzrosła z 15 do 25, a do 2020 r. wszystkie pań­ stwa członkowskie UE opracowały już swoje strategie.
Znacznie różnią się one jednak pod względem zakresu, formy i spo­ sobu wdrażania.
W rozporządzeniu w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu z 2018 r. zagadnienie przystosowania się do zmiany klimatu uregulowano na dwa sposoby.
Po pierwsze, określono aktualne obowiązki sprawoz­ dawcze w odniesieniu do przystosowania się do zmiany klimatu dla państw członkowskich UE.
Po drugie, stwierdzono, że każde państwo członkowskie UE musi określić w swoim zintegrowanym krajowym planie w dziedzinie energii i klimatu inne założenia i cele, między innymi, cele związane z przystosowaniem się do zmian klimatu.
Aby odpowiedzieć na zmieniającą się sytuację i zainicjować zmianę strukturalną, w nowej strategii UE przystosowania się do zmiany klimatu (2021) określono zwiększony poziom ambicji, a strategię rozszerzono w celu uwzględnienia nowych obszarów i priorytetów, aby przyczynić się do osiągnięcia przez UE odporności na zmianę klimatu i wezwano do przeglądu wytycznych z 2013 r. dotyczących opracowywania strategii przystosowania się do zmiany klimatu.
Ponadto w lipcu 2021 r. weszło w życie Europejskie prawo o klimacie.
O ile wcześniej obowiązki związane z dostosowa­ niem się do zmiany klimatu wynikające z rozporządzenia w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzi­ nie klimatu miały raczej charakter proceduralny, o tyle w prawie o klimacie ustanowiono „obowiązek” przystosowania się do zmiany klimatu.
W szczególności ustanowiono wymóg zapewnienia ciągłych postępów w zwiększaniu zdolności przy­ stosowawczych, wzmacnianiu odporności i zmniejszaniu wrażliwości na zmiany klimatu zgodnie z art. 7 porozumienia paryskiego.
Prawo o klimacie zawiera przepisy dotyczące krajowych strategii i planów przystosowania się do zmiany kli­ matu (wraz z poziomem unijnym) i określa jakość polityki przystosowywania się do zmiany klimatu oraz jej wyniki.
Wymaga się w nim od Komisji prowadzenia regularnej oceny spójności odpowiednich środków krajowych z postępami w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu oraz wydawania zaleceń, jeżeli Komisja stwierdzi, że środki zastosowane przez państwo członkowskie UE są niespójne z zapewnianiem postępów w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, wzmacniania odporności lub zmniejszania wrażliwości na zmiany klimatu.
Zgodnie z tymi przepisami niniejsze wytyczne te mają na celu: — wsparcie państw członkowskich UE w zmianie ich strategii przystosowania się do zmiany klimatu oraz opraco­ wania/zmiany ich planów w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu w celu sprostania wyzwaniom zwią­ zanym z przystosowaniem się do zmiany klimatu, przed którymi stoją, biorąc pod uwagę różnice w ich strukturach administracyjnych i ścieżkach planowania przystosowania się do zmiany klimatu, które już obrały; (1) The Working Group II contribution Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability [Wkład grupy roboczej II – Zmiana klimatu 2022: jej skutki, przystosowanie się do niej i wrażliwość na nią].
(2) Jak wynika z podsumowania dla decydentów w ramach sprawozdania podsumowującego szóste sprawozdanie oceniające IPCC (2023), zmianę transformacyjną wspierają „działania na rzecz przystosowania się do zmiany klimatu i łagodzenia jej skutków, w któ­ rych priorytetem są równość, sprawiedliwość społeczna, sprawiedliwość klimatyczna, podejścia oparte na prawach i inkluzywność”.
Uważa się również, że „prowadzą one do bardziej zrównoważonych wyników, zmniejszają kompromisy... i przyspieszają rozwój odporny na zmianę klimatu”.