C 264/2
NL
Publicatieblad van de Europese Unie
27.7.2023
Inleiding Recente extreme gebeurtenissen — bosbranden, droogte, overstromingen en dodelijke hittegolven — in Europa en de rest van de wereld hebben aangetoond dat de gevolgen van de klimaatverandering onze samenlevingen harder en sneller treffen dan de wetenschap heeft voorspeld.
De toename van extreme weersomstandigheden en natuurrampen heeft een steeds grotere impact op de lichamelijke en geestelijke gezondheid van mensen, op de rest van de natuur en op economische activa.
In het zesde evaluatieverslag van de Intergouvernementele Werkgroep inzake klimaatver­ andering (IPCC) (1) wordt gesteld dat de klimaatadaptatie wereldwijd overwegend traag, verkokerd en in kleine stappen verloopt en dat zelfs met emissiereducties die toereikend zijn om de doelstellingen van de Overeenkomst van Parijs te halen, transformationele adaptatie nodig zal zijn (2).
Helaas hebben deze gebeurtenissen en het IPCC-verslag ook het gebrek aan paraatheid laten zien en is er gewezen op de scheefgroei tussen de klimaatdreigingen en de bestaande responsmechanismen en -structuren.
Hoewel het toekomstige klimaatrisico moeilijk in te schatten is, verandert het uiteindelijke temperatuurscenario in 2100 (goed, slecht of rampzalig) niet veel aan de huidige beleidsopties inzake aanpassing aan de klimaatverandering.
Om de maatschappelijke paraatheid voor de toenemende gevolgen van klimaatverandering te vergroten, is het duidelijk dat de publieke sector een nog grotere rol moet gaan spelen bij het tot stand brengen van de vereiste klimaatbestendigheid en duurzame investeringen.
Ook moeten de juiste regelgevingsvoorwaarden en planningscapaciteiten verder worden ontwikkeld en vastgesteld, zodat de verschillende actoren en markten met een gerust hart kunnen investeren in klimaatbestendigheid.
De Europese strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering van 2013 moedigde alle EU-lidstaten aan om omvattende aanpassingsstrategieën vast te stellen.
De Commissie heeft ook richtsnoeren gepubliceerd voor de ontwikkeling van aanpassingsstrategieën om de EU-lidstaten te helpen bij het opstellen van hun eigen aanpassingsstrategieën.
Tussen 2013 en 2018 is het aantal EU-lidstaten met aanpassingsstrategieën sterk gestegen van 15 naar 25, en tegen 2020 hadden alle EU-lidstaten hun strategieën opgesteld.
Deze lopen echter sterk uiteen qua omvang, grondslag en uitvoeringswijze.
De verordening inzake de governance van de energie-unie en van de klimaatactie uit 2018 belicht de aanpassing aan de klimaatverandering vanuit twee invalshoeken.
Ten eerste brengt de verordening in kaart aan welke rapportagever­ plichtingen EU-lidstaten momenteel moeten doen als het gaat om aanpassing aan de klimaatverandering.
In de tweede plaats wordt gesteld dat elke EU-lidstaat in zijn geïntegreerde nationale energie- en klimaatplan in voorkomend geval andere doelstellingen en streefdoelen moet opnemen, met inbegrip van aanpassingsdoelstellingen.
Om in te spelen op de veranderende situatie en op de aanhoudende structurele veranderingen, werd in de nieuwe EUstrategie voor aanpassing aan de klimaatverandering (2021) een grotere ambitie geformuleerd en werd deze verbreed tot nieuwe terreinen en prioriteiten om het streven van de EU naar klimaatbestendigheid kracht bij te zetten, en werd opgeroepen tot een herziening van de uit 2013 daterende richtsnoeren inzake de ontwikkeling van aanpassingsstrategieën.
Daarnaast is in juli 2021 de Europese klimaatwet in werking getreden.
Terwijl de aanpassingsverplichtingen uit hoofde van de governanceverordening veelal procedureel van aard waren, voorzag de klimaatwet in een “aanpassingsplicht”.
Meer in het bijzonder stelde de wet dat het zaak was te zorgen voor voortdurende vooruitgang bij het vergroten van het vermogen tot aanpassing aan, en het versterken van de veerkracht en het verminderen van de kwetsbaarheid voor, klimaatverandering, overeenkomstig artikel 7 van de Overeenkomst van Parijs.
De klimaatwet bevat bepalingen voor nationale aanpassings­ strategieën en -plannen (naast het niveau van de Unie) en formuleert verwachtingen ten aanzien van de kwaliteit van een aanpassingsbeleid en de resultaten daarvan.
De Commissie moet regelmatig beoordelen of de relevante nationale maatregelen consistent zijn met de vooruitgang op het gebied van aanpassing aan de klimaatverandering, en aanbevelingen doen wanneer zij van oordeel is dat de maatregelen van een EU-lidstaat niet in overeenstemming zijn met het waarborgen van vooruitgang bij het vergroten van het aanpassingsvermogen, het versterken van de veerkracht en het verminderen van de kwetsbaarheid voor klimaatverandering.
In overeenstemming met deze bepalingen worden met deze richtsnoeren de volgende doelen nagestreefd: — de EU-lidstaten ondersteunen bij het herzien van hun aanpassingsstrategieën en het opstellen/herzien van hun aanpassingsplannen teneinde de aanpassingsgerelateerde uitdagingen waarmee zij worden geconfronteerd het hoofd te bieden, rekening houdend met de verschillen in hun bestuurlijke structuren en de aanpassingstrajecten die zij reeds volgen; (1) Bijdrage van werkgroep II aan Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability (Klimaatverandering 2022: gevolgen, aanpassing en kwetsbaarheid).
(2) Volgens het AR6 Synthesis Report, Summary for policy makers (AR6 Synthese, samenvatting voor beleidsmakers) (IPCC, 2023) wordt transformatieve verandering ondersteund door “aanpassings- en mitigatiemaatregelen die prioriteit geven aan gelijkheid, sociale rechtvaardigheid, klimaatrechtvaardigheid, op rechten gebaseerde benaderingen en inclusiviteit”.
Deze worden ook geacht “tot duurzamere resultaten en minder compromissen te leiden [...] en klimaatbestendige ontwikkeling te bevorderen”.