C 264/2
EL
Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
27.7.2023
Εισαγωγή Τα πρόσφατα ακραία φαινόμενα –δασικές πυρκαγιές, ξηρασίες, πλημμύρες και θανατηφόροι καύσωνες– στην Ευρώπη και τον κόσμο, κατέδειξαν ότι οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής πλήττουν τις κοινωνίες μας με μεγαλύτερη σφοδρότητα και ταχύτητα από τις προβλέψεις των επιστημόνων.
Η αύξηση των ακραίων καιρικών φαινομένων και των φυσικών καταστροφών έχει αυξανόμενες επιπτώσεις στη σωματική και ψυχική υγεία των ανθρώπων, στην υπόλοιπη φύση και στα οικονομικά περιουσιακά στοιχεία.
Στην έκτη έκθεση αξιολόγησης της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (στο εξής: IPCC) (1) αναφερόταν ότι «η παγκόσμια προσαρμογή είναι κατά κύριο λόγο βραδεία, σταδιακή και χαρακτηρίζεται από στεγανά» καθώς και ότι «ακόμη και αν οι μειώσεις των εκπομπών επαρκούν για την εκπλήρωση των στόχων της συμφωνίας του Παρισιού, η προσαρμογή θα πρέπει να έχει χαρακτήρα μετασχηματισμού» (2).
Δυστυχώς, τα εν λόγω φαινόμενα και η έκθεση της IPCC κατέδειξαν επίσης την έλλειψη ετοιμότητας και τη δυσαναλογία μεταξύ των κλιματικών απειλών και των υπαρχόντων μηχανισμών και δομών αντιμετώπισης.
Παρότι η εκτίμηση του μελλοντικού κλιματικού κινδύνου χαρακτηρίζεται από αβεβαιότητα, η τελική κατάσταση που φαίνεται ότι θα διαμορφωθεί από την άποψη της θερμοκρασίας έως το 2100 -καλή, κακή ή πολύ κακή- δεν αλλάζει ιδιαίτερα τις επιλογές στο πλαίσιο της πολιτικής προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή σήμερα.
Για να αυξήσουμε την κοινωνική ετοιμότητα στις εντεινόμενες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, είναι σαφές ότι ο δημόσιος τομέας πρέπει να διαδραματίσει έναν ακόμη σημαντικότερο ρόλο όσον αφορά την επίτευξη της ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή και τις βιώσιμες επενδύσεις που απαιτούνται.
Υπάρχει επίσης ανάγκη περαιτέρω ανάπτυξης και διαμόρφωσης των ορθών κανονιστικών όρων και ικανοτήτων προγραμματισμού ώστε οι διάφοροι φορείς και αγορές να μπορούν να διαδραματίσουν τον ρόλο τους με εμπιστοσύνη και βεβαιότητα και να κατευθύνουν επενδύσεις στην ανθεκτικότητα.
Η ευρωπαϊκή στρατηγική προσαρμογής 2013 ενθάρρυνε όλα τα κράτη μέλη να θεσπίσουν ολοκληρωμένες στρατηγικές προσαρμογής.
Η Επιτροπή δημοσίευσε επίσης κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την ανάπτυξη στρατηγικών προσαρμογής με σκοπό να βοηθήσει τα κράτη μέλη στην προετοιμασία των στρατηγικών προσαρμογής τους.
Μεταξύ 2013 και 2018, ο αριθμός των κρατών μελών με στρατηγικές προσαρμογής αυξήθηκε κατακόρυφα από 15 σε 25, ενώ έως το 2020 όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ είχα προετοιμάσει τις στρατηγικές τους.
Ωστόσο, οι στρατηγικές αυτές διαφέρουν σε σημαντικό βαθμό ως προς το πεδίο εφαρμογής, την υλοποίηση και τη μέθοδο υλοποίησης.
Ο κανονισμός για τη διακυβέρνηση της Ενεργειακής Ένωσης και της Δράσης για το Κλίμα του 2018 αντιμετωπίζει την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή με δύο τρόπους.
Πρώτον, ορίζονται οι τρέχουσες υποχρεώσεις υποβολής εκθέσεων των κρατών μελών σχετικά με την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.
Δεύτερον, αναφέρεται ότι κάθε κράτος μέλος της ΕΕ πρέπει να ορίσει στο ενοποιημένο εθνικό σχέδιό του για την ενέργεια και το κλίμα, κατά περίπτωση, άλλους στόχους και επιδιώξεις, συμπεριλαμβανομένων, μεταξύ άλλων πτυχών, στόχων προσαρμογής.
Για να αντιμετωπιστεί η εξελισσόμενη κατάσταση και να προαχθεί πνεύμα δομικής αλλαγής, στη νέα στρατηγική της ΕΕ για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή (2021) αποτυπωνόταν μια αυξημένη φιλοδοξία ενώ η ίδια η στρατηγική διευρύνθηκε για να καλύπτει νέους τομείς και προτεραιότητες ώστε να συμβάλει στην προσπάθεια της ΕΕ προς την επίτευξη ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή, ζητώντας την επανεξέταση των κατευθυντήριων γραμμών του 2013 σχετικά με την ανάπτυξη στρατηγικών προσαρμογής.
Επιπλέον, τον Ιούλιο του 2021, άρχισε να ισχύει το ευρωπαϊκό νομοθέτημα για το κλίμα.
Ενώ, κατά το παρελθόν, οι υποχρεώσεις σχετικά με την προσαρμογή βάσει του κανονισμού για τη διακυβέρνηση ήταν περισσότερο διαδικαστικού χαρακτήρα, με το νομοθέτημα για το κλίμα θεσπίστηκε «υποχρέωση» προσαρμογής.
Ειδικότερα, με το νομοθέτημα θεσπίστηκε η απαίτηση να διασφαλίζεται διαρκής πρόοδος στη βελτίωση της προσαρμοστικής ικανότητας, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και τη μείωση της ευπάθειας στην κλιματική αλλαγή, σύμφωνα με το άρθρο 7 της συμφωνίας του Παρισιού.
Το νομοθέτημα για το κλίμα περιέχει διατάξεις για τις εθνικές στρατηγικές και τα σχέδια προσαρμογής (παράλληλα με τις αντίστοιχες πολιτικές στο επίπεδο της Ένωσης) και διατυπώνει προσδοκίες όσον αφορά την ποιότητα μιας πολιτικής για την προσαρμογή και τα αποτελέσματά της.
Απαιτεί από την Επιτροπή να αξιολογεί ανά τακτά διαστήματα κατά πόσο τα σχετικά εθνικά μέτρα συνάδουν με την πρόοδο όσον αφορά την προσαρμογή, καθώς και να εκδίδει συστάσεις σε περίπτωση που διαπιστώσει ότι τα μέτρα ενός κράτους μέλους δεν συνάδουν με τη διασφάλιση της προόδου όσον αφορά τη βελτίωση της ικανότητας προσαρμογής, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και τη μείωση της ευπάθειας στην κλιματική αλλαγή.
Με βάση τις εν λόγω διατάξεις, σκοπός των κατευθυντήριων γραμμών είναι: — Να στηρίζουν τα κράτη μέλη στην επανεξέταση των στρατηγικών προσαρμογής τους και στην κατάρτιση/επανεξέταση των σχεδίων προσαρμογής τους με σκοπό την αντιμετώπιση των σχετικών με την προσαρμογή προκλήσεων που αντιμετωπίζουν, λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορές στις διοικητικές δομές τους καθώς και τις διαφορές στις διαδρομές προσαρμογής που ήδη ακολουθούν.
(1) Η συνεισφορά της Ομάδας Εργασίας II «Κλιματική αλλαγή 2022: Επιπτώσεις, προσαρμογή και ευπάθεια» (Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability.
(2) Σύμφωνα με τη συγκεφαλαιωτική έκθεση - σύνοψη για τους αρμοδίους χάραξης πολιτικής στην 6η έκθεση αξιολόγησης (AR6) (AR6 Synthesis Report, Summary for policy makers) (2023) της IPCC, η μετασχηματιστική αλλαγή υποστηρίζεται από «δράσεις προσαρμογής και μετριασμού που δίνουν προτεραιότητα στην ισονομία, την κοινωνική δικαιοσύνη, την κλιματική δικαιοσύνη, τις προσεγγίσεις με βάση τα δικαιώματα και την πολυσυλλεκτικότητα».
Οι εν λόγω δράσεις θεωρείται επίσης ότι «οδηγούν σε πιο βιώσιμα αποτελέσματα, περιορίζουν τις συμβιβαστικές λύσεις... και προάγουν την ανθεκτική στην κλιματική αλλαγή ανάπτυξη».