C 253/30
MT
Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea
18.7.2023
Is-sjuf ftit umdi u bi ftit xita jiffavorixxu t-tkabbir tal-“Asparago verde di Canino” IĠP, li l-għeruq tiegħu jobogħdu l-umdità staġnata u li l-weraq tiegħu jobogħdu l-ilma, kundizzjonijiet li jistgħu jirriżultaw f’mard fungali għall-pjanta.
It-temperaturi annwali huma pjuttost uniformi b’medji ta’ kull xahar qrib is-16 °C; il-valuri medji minimi u massimi huma ta’ madwar 11 °C u 22 °C rispettivament, bl-aktar xhur kesħin osservati bejn Jannar u Frar b’temperaturi minimi li diffiċli jilħqu valuri assoluti taħt iż-0 °C. Ix-xhur l-aktar sħan huma Lulju u Awwissu, li matulhom jistgħu jiġu osservati temperaturi massimi li jistgħu jilħqu valuri assoluti ta’ madwar 32 °C. Ix-xita fiż-żona tinżel ukoll b'mod estremament omoġenju, u hija kkaratterizzata f’dawn l-aħħar snin minn akkumulazzjoni medja annwali ta’ xita ta’ ftit aktar minn 472 mm.
Ix-xita hija kkonċentrata fil-perjodu tal-ħarifa u x-xitwa, filwaqt li l-perjodu niexef jikkoinċidi max-xhur tas-sajf.
Għandu jissemma wkoll l-użu tal-enerġija ġeotermali għall-għelejjel f’postijiet mgħottija.
L-għeruq jissaħħnu permezz ta’ pajpijiet ta’ taħt l-art li fihom jiċċirkola ilma sħun li joriġina minn saffi talilma li jfawru.
Matul il-perjodu tax-xitwa, il-parti li tittiekel hija protetta minn mini tal-polietilen, biex b’hekk tinżamm mikroklima sħuna, ideali għall-ispraġ.
L-“Asparago verde di Canino” għandu storja prestiġjuża, għalkemm relattivament riċenti.
Is-suċċess kummerċjali u r-rabta mat-territorju jmorru lura għall-bidu tas-snin tmenin, meta ġew żviluppati l-ewwel ħiliet fl-operat tal-azjendi tal-ispraġ moderni.
Fil-fatt, il-ħolqien tal-ewwel azjenda tal-ispraġ, b’erja ta’ 9 ettari kkultivati bi spraġ aħdar, imur lura għall-1980 fil-fatt.
L-għalla l-ġdida ħeġġet l-iżvilupp ta’ għodod adattati għall-ħsad tal-ispraġ aħdar u żgurat li tingħata attenzjoni speċjali għall-metodi ta’ ħsad manwali, peress li kien mifhum immedjatament li din il-fażi kienet importanti “mhux biss għallkwalità tar-rimjiet, iżda wkoll għall-produzzjonijiet futuri.
[...] Sabiex jinkisbu rimjiet rotob bi brakti stretti ħafna, kien meħtieġ li jsir ħsad frekwenti li [kellu jsir] ta’ kuljum matul il-perjodu kollu ta’ produzzjoni sħiħa, mingħajr ma jitħallew jgħaddu jumejn matul il-fażijiet tal-bidu u tat-tmiem tal-ħsad” (Saccardo F., Temperini O., Asparago: tecnica agronomica e scelta varietale, f’Arsial (ed.), Esperienze sulla coltivazione dell’asparago nel Lazio, 2004, p. 17).
Sussegwentement, sabiex jiġi estiż l-istaġun tal-produzzjoni u b’hekk iż-żmien disponibbli fis-suq, il-produtturi bdew b’suċċess l-esperimentazzjoni tal-kultivazzjoni furzata bl-użu ta’ ilma sħun, bis-saħħa tal-preżenza ta’ sorsi termali filpjanura ta’ Paglieto.
Il-kundizzjonijiet favorevoli tal-ħamrija u tal-klima, li huma l-bażi tal-aħjar parametri għallkultivazzjoni tal-ispraġ, wasslu għal realtà agrikola ġdida fil-muniċipalità ta’ Canino (f’Innovazione e agricoltura, 2, nru 2, 1999, p. 36 sa 39; L’Informatore agrario, nru 50, 2001, p. 45).
L-“Asparago verde di Canino” huwa apprezzat għall-konsistenza, it-togħma u n-nuqqas ta’ skart tiegħu, u huwa għalhekk li jissejjaħ “mangiatutto” (li jittiekel kollu).
Huwa għalhekk li l-gwida Frutta e ortaggi in Italia tat-Touring Club Taljan tiddefinixxih, filwaqt li telenkah fost l-iktar varjetajiet popolari fil-livell nazzjonali (Cabrini L., Malerba F., Frutta e ortaggi in Italia, TCI, Milan, 2005, p. 49).
Jissejjaħ ukoll “mangiatutto” (li jittiekel kollu) fil-volum 1001 specialità della cucina italiana da provare almeno una volta nella vita, fejn huwa wieħed mill-prodotti eċċellenti tar-reġjun ta’ Lazio (Machado A., Prete C., Newton Compton, 2015, p. 297 sa 299).
Dan il-prodott huwa rikonoxxut bħala wieħed mill-aktar importanti fit-Toskana, inkluż minn gazzetti li jiffokaw fuq is-suġġett tal-ikel bħal La Repubblica (repubblica.it/cronaca/2013/04/26/), Corriere della Sera (viaggi.corriere.it/ weekend/), Libero, Quotidiano.net (. quotidiano.net/viaggiesapori/), il Tempo (tempo.it/i-consigli-di-fuoriporta/ 2017/04/21/) jew rivisti tat-tisjir bħal Mondo Mangiare (mangiare.moondo.info).
Fl-2006, l-“Asparago verde di Canino” ġie inkluż fil-proġett Leader Plus 2000/2006 – Gal degli Etruschi, bħala wieħed mill-prodotti “identifikabbli ħafna” mat-territorju, li, għalkemm mhux prodott “b’xi forma ta’ rikonoxximent pubbliku (DPO, IĠP, IGT, eċċ.), huwa ta’ importanza konsiderevoli għal ċerti muniċipalitajiet fir-reġjun, kemm millaspett ta’ kwantità kif ukoll ta’ kwalità”.