C 184/110
EL
Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
25.5.2023
2.
Εισαγωγή και ιστορικό 2.1.
Τα λιπάσματα αποτελούνται από τρία απαραίτητα για την ανάπτυξη των φυτών θρεπτικά στοιχεία: άζωτο (N), φώσφορο (P) και κάλιο (K).
2.2. Τα λιπάσματα αποτελούν βασική εισροή για το μεγαλύτερο μέρος της σημερινής γεωργικής παραγωγής.
Η διαθεσιμότητα και η οικονομική προσιτότητά τους διαδραματίζουν ζωτικό ρόλο στην επισιτιστική ασφάλεια.
Από τις αρχές του 2021, υπάρχει παγκόσμια κρίση στον τομέα των ανόργανων λιπασμάτων —αρχικά λόγω της αύξησης της ζήτησης στο πλαίσιο της ανάκαμψης μετά την πανδημία COVID-19—, η οποία επιδεινώθηκε περαιτέρω από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία λόγω των περιορισμών στον εφοδιασμό από τρεις βασικούς προμηθευτές λιπασμάτων παγκοσμίως, τη Ρωσία, τη Λευκορωσία και την Ουκρανία. 2.3.
Η κρίση στον τομέα των λιπασμάτων είναι ιδιαίτερα οξεία στην Ευρώπη, δεδομένου ότι i) η ΕΕ είναι μεγάλος καθαρός εισαγωγέας λιπασμάτων· ii) η αγορά λιπασμάτων της ΕΕ για το άζωτο και τον φώσφορο προστατεύεται από εισαγωγικούς δασμούς που αυξάνουν τις εγχώριες τιμές πάνω από τις παγκόσμιες τιμές· iii) οι εισαγωγές λιπασμάτων της ΕΕ από τη Ρωσία, τη Λευκορωσία και την Ουκρανία, οι οποίες προηγουμένως αντιπροσώπευαν το 43 % των εισαγωγών της ΕΕ, μειώθηκαν σημαντικά από τον Μάρτιο του 2022, παρά την επίσημη πολιτική της ΕΕ για τη μη απαγόρευση των εισαγωγών τροφίμων και λιπασμάτων από τη Ρωσία. 2.4.
Οι εγχώριες τιμές των λιπασμάτων αυξήθηκαν σε επίπεδα ρεκόρ (οι τιμές του ανόργανου αζώτου τριπλασιάστηκαν τον Νοέμβριο 2022 έναντι του Ιανουαρίου 2021).
Σε συνδυασμό με την περιορισμένη προσφορά και τις καθυστερημένες αγορές, αυτό οδήγησε σε σημαντική μείωση της χρήσης λιπασμάτων της ΕΕ για τη συγκομιδή του 2022 (1), καθώς και σε πιθανή έλλειψη σε αρκετά κράτη μέλη την άνοιξη του 2023, με αντίκτυπο στη συγκομιδή του 2023. 2.5.
Τούτο συμβαίνει στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και της στρατηγικής «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» (2), όπως δημοσιεύτηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Μάιο του 2020, συμπεριλαμβανομένων των προτεινόμενων στόχων σε επίπεδο ΕΕ ώστε «να μειωθούν οι απώλειες θρεπτικών ουσιών τουλάχιστον κατά 50 %, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι δεν θα υπάρξει υποβάθμιση της γονιμότητας του εδάφους», μειώνοντας με τον τρόπο αυτό τη «χρήση λιπασμάτων τουλάχιστον κατά 20 % έως το 2030». 3.
Γενικές παρατηρήσεις 3.1.
Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι τα εύκολα διαθέσιμα και οικονομικά προσιτά λιπάσματα είναι απαραίτητα για τη γεωργική παραγωγή και την επισιτιστική ασφάλεια στην Ευρώπη και παγκοσμίως.
Οι ελλείψεις λιπασμάτων και οι υπερβολικές τιμές τους οδηγούν σε μειωμένη απόδοση των καλλιεργειών, θέτουν σε κίνδυνο την παραγωγή τροφίμων και συμβάλλουν στον πληθωρισμό των τιμών των τροφίμων σε βάρος των Ευρωπαίων πολιτών και της ανθρωπότητας. 3.2.
Η τρέχουσα κρίση στις αγορές λιπασμάτων αποτελεί ιδιαίτερη απειλή για τις χώρες χαμηλού εισοδήματος, οι οποίες πλήττονται έντονα από την επισιτιστική ανασφάλεια.
Αποτελεί επίσης απειλή για την Ευρώπη, όπου οι ευάλωτες ομάδες αντιμετωπίζουν ήδη προκλήσεις όσον αφορά την οικονομική προσιτότητα των τροφίμων, η δε κρίση στον τομέα των λιπασμάτων μπορεί να οδηγήσει σε μείωση της συγκομιδής, επηρεάζοντας έτσι την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια, καθώς η ΕΕ είναι σημαντικός παραγωγός και εξαγωγέας σιτηρών.
3.3. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η παγκόσμια έλλειψη λιπασμάτων δεν οφείλεται μόνο στην υψηλή τιμή του φυσικού αερίου, αλλά και στην ανισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης και στους υλικοτεχνικούς περιορισμούς.
Στην ΕΕ, αυτό επιδεινώνεται περαιτέρω από το υψηλό επίπεδο εξάρτησης της ηπείρου από τις εισαγωγές ορυκτών λιπασμάτων, τους εισαγωγικούς δασμούς της ΕΕ και τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Επείγουσες εγχώριες δράσεις 3.4.
Παρά τις υψηλές τιμές των λιπασμάτων, η ανταγωνιστικότητα κόστους αρκετών παραγωγών αζωτούχων λιπασμάτων στην ΕΕ φαίνεται να έχει επηρεαστεί από τις εξαιρετικά υψηλές τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη, η οποία έφτασε στο επταπλάσιο του επιπέδου των ΗΠΑ έναντι του τριπλάσιου το 2021.
Εκτός από την κατά προτεραιότητα πρόσβαση στο φυσικό αέριο σε περίπτωση ελεγχόμενης διανομής του αερίου, μπορεί να είναι χρήσιμη η κατά περίπτωση χορήγηση ειδικής στήριξης στη βιομηχανία αζώτου της ΕΕ, προκειμένου να μεγιστοποιηθεί η χρήση των υφιστάμενων παραγωγικών ικανοτήτων, όπως αυτό καθίσταται δυνατό από το τροποποιημένο προσωρινό πλαίσιο κρίσης της ΕΕ για τη λήψη μέτρων κρατικής ενίσχυσης.
Στο πλαίσιο αυτό, απαιτούνται οικονομικές και κοινωνικές προϋποθέσεις για την αποφυγή απροσδόκητων επιπτώσεων, καθότι ορισμένοι παρασκευαστές λιπασμάτων είδαν τα κέρδη τους να αυξάνονται την επαύριο της κρίσης στον τομέα των λιπασμάτων.
(1)
(2)
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, «ο συνδυασμός της ξηρασίας και των υψηλών τιμών των λιπασμάτων που είχε ως αποτέλεσμα χαμηλότερα ποσοστά χρήσης, ιδίως φωσφόρου και καλίου, (...) συνέβαλε στη μείωση των αποδόσεων» και στη μείωση κατά 8 % στη συγκομιδή σιτηρών της ΕΕ το 2022 έναντι του 2021.
Πηγή: Short-term outlook for agricultural markets (Βραχυπρόθεσμες προοπτικές για τις γεωργικές αγορές), Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 5.10.2022.
COM(2020) 381 final, της 20.5.2020.