27.4.2023
NL
Publicatieblad van de Europese Unie
C 146/5
1.4 Het EESC is echter zeer bezorgd over de ernstige negatieve, economische, arbeids- en sociale gevolgen van de energietransitie op korte en middellange termijn, die nog worden verergerd door de huidige crisis in verband met de oorlog in Oekraïne en de economische situatie (hoge inflatie).
De stijgende energieprijzen treffen de meest kwetsbare huishoudens en veel bedrijven in de EU.
Hoge energierekeningen drijven de kosten van bedrijven op en hebben gevolgen voor hun productie en werkgelegenheid, waardoor zij zich gedwongen zien te herstructureren.
Dit toont aan dat het energiebeleid en de wijzigingen ervan aanzienlijke invloed hebben op de aanpassing en het evenwicht van de actoren op de arbeidsmarkt, werknemers en werkgevers.
Het is daarom noodzakelijk dat de energiemarkt zeer snel wordt gestabiliseerd en wordt klaargemaakt voor de toekomst via de nieuwe regelgeving, die rekening moet houden met de groene en digitale transitie, veerkracht en concurrentievermogen.
1.5 Om deze negatieve gevolgen van de energietransitie in de huidige context van nieuwe noodsituaties te corrigeren of te verzachten, stelt het EESC voor dat de lidstaten nadenken over passende manieren om in de regelgevingskaders en in het milieu- en energiebeleid beter rekening te houden met arbeidsmarktmaatregelen (stimulansen voor duurzame en hoogwaardige werkgelegenheid als toegevoegde waarde van de energietransitie; fondsen om de kosten van tijdelijke of permanente herstructureringsprocessen te spreiden; omscholingsprogramma’s om de inzetbaarheid in een koolstofarme economie te verbeteren, enz.), en met welzijnsmaatregelen (waarborging van universele toegang tot energiediensten, het bieden van toegang tot een vervangingsinkomen en een toereikend minimuminkomen enz.).
Deze betere integratie, als onderdeel van nationale maatregelen ter uitvoering van het actieplan voor de Europese pijler van sociale rechten, moet altijd worden verwezenlijkt via sociale dialoog en collectieve onderhandelingen, met inachtneming van de autonomie en de diversiteit van de verschillende arbeidsverhoudingenstelsels in de lidstaten.
1.6 In het licht van deze uiterst complexe uitdagingen stelt het EESC voor om in het kader van een vernieuwd beleid voor (economische, sociale en territoriale) cohesie prioriteit te geven aan het onderlinge verband tussen energietransitie, arbeidsmarkten en regionale ontwikkeling.
Hoewel de relatie tussen het EU-energiebeleid en de arbeidsmarkt in een regionale context voor alle EU-gebieden relevant is, zijn de rechtvaardigetransitiegebieden een specifiek geval gezien hun sterke achtergrond op het gebied van conventionele energie, die gevolgen heeft voor aanverwante sectoren.
Daartoe moet rekening worden gehouden met nuttige indicatoren, zoals die met betrekking tot het werkgelegenheidspotentieel van decarbonisatie (DEP).
Het EESC is er vast van overtuigd dat, voor een doeltreffende verwezenlijking van de doelstellingen van het klimaatbeleid en van de energietransitie, het mechanisme voor een rechtvaardige transitie doeltreffender moet worden gebruikt, rekening houdend met een tempo dat verenigbaar is met de situatie van zowel kleine als grote ondernemingen.
Onder deze omstandigheden moeten nieuwe aanvullende maatregelen op regionaal niveau worden genomen teneinde ervoor te zorgen dat zo veel mogelijk bestaande banen behouden blijven en dat nieuwe banen van goede kwaliteit zijn, altijd met een reële/daadwerkelijke rol voor de sociale dialoog en collectieve onderhandelingen, en voor entiteiten van de sociale economie.
De Commissie moet deze grotere sociale dimensie bevorderen.
Alle overwogen maatregelen of beleidslijnen moeten altijd zodanig worden geformuleerd dat rekening wordt gehouden met de kenmerken van de nationale stelsels van arbeidsverhoudingen en met de rol, bevoegdheden en autonomie van de sociale partners.
1.7 Het EESC verzoekt de Commissie en het Europees Parlement, de lidstaten en de regio’s van de EU om de sociale partners en andere maatschappelijke organisaties op een innovatievere en doeltreffendere manier te betrekken bij het ontwerpen en uitvoeren van beleidsmaatregelen voor de energietransitie met een grote meerwaarde op het gebied van werkgelegenheid en sociale bescherming, alsook bij de monitoring en evaluatie ervan.
De territoriale onevenwichtigheden op dit gebied zijn in de desbetreffende casestudies aan het licht gekomen, en daarom wordt de Commissie en de lidstaten verzocht om, via de sociale dialoog en met participatie van de sociale economie, maatregelen te nemen om een evenwichtigere territoriale en sociaal-economische ontwikkeling te bevorderen.
Zo kunnen bijvoorbeeld overleg­ mechanismen en, in voorkomend geval, sociale pacten worden bevorderd om te zorgen voor een vanuit economisch, werkgelegenheids- en sociaal oogpunt rechtvaardige energietransitie.
1.8 Gezien de huidige geopolitieke crisis en de negatieve gevolgen voor het concurrentievermogen van zowel grote als kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) in de EU en voor de meest kwetsbare huishoudens, moet sterker worden ingezet op publieke en particuliere investeringen en op sociale compensaties.
Aanbevolen wordt om, naast andere mechanismen, het REPowerEU-plan in het kader van de herstel- en veerkrachtfaciliteit te gebruiken om de marktomstandigheden te stabiliseren en universele energievoorziening voor de Europese burgers te waarborgen.
Aan deze dringende behoefte moet worden tegemoetgekomen met meer maatregelen voor economische en sociale investeringen (bijvoorbeeld steun ter compensatie van hogere bedrijfskosten, garantie van middelen om energiearmoede te voorkomen enz.), zonder evenwel afbreuk te doen aan de vastgestelde doelstellingen inzake het koolstofarm maken van de economie, aangezien een verdere vertraging van het proces op middellange en lange termijn meer negatieve gevolgen zou hebben dan een versnelling ervan.
1.9 Zowel grote ondernemingen als kmo’s hebben een belangrijke rol te spelen bij het verwezenlijken van de energietransitie, door het hanteren van strenge voorwaarden inzake het bevorderen van duurzame, hoogwaardige werkgelegenheid en sociale bescherming, alsmede door het garanderen van universele toegang tot energiediensten (bijvoorbeeld via de preventie van energiearmoede).
Om de belangrijkste problemen van kmo’s aan te pakken, dringt het EESC aan op verbetering, vergemakkelijking en vereenvoudiging van de programma’s die deze bedrijven toegang geven tot financiering, met inbegrip van diensten voor permanente ondersteuning en begeleiding.