21.4.2023
NL
Publicatieblad van de Europese Unie
C 140/47
1.4.
Natuurherstel in beschermde gebieden is nodig, aangezien hun toestand er steeds verder op achteruitgaat, maar dat betekent nog niet dat alle herstelde gebieden beschermde gebieden kunnen of moeten worden.
Het EESC vindt het weliswaar “cruciaal dat sommige delen van de beschermde gebieden aan strikte bescherming worden onderworpen (met beheer op basis van non-interventie)” (2), maar het is nog belangrijker dat alle gronden zo worden gebruikt dat de biodiversiteit in stand wordt gehouden.
In de meeste gebieden moet worden ingezet op herstel van ecosystemen zonder dat bepaalde en aangepaste economische activiteiten worden uitgesloten.
Zo hebben extensieve land- en bosbouw bijgedragen aan de grote soortenverscheidenheid die thans moet worden beschermd.
Deze extensieve vormen van land- en bosbouw, waarvan tegenwoordig steeds vaker wordt afgestapt omdat ze economisch weinig rendabel zijn, zouden dan ook extra moeten worden ondersteund (3).
In dit licht is het begrip “rehabilitatie” in plaats van “herstel” wellicht een geschiktere wetenschappelijke term, die ook wordt gebruikt in beleid om een evenwicht tussen leven en produceren te waarborgen.
Het EESC beveelt derhalve aan om voortaan “rehabilitatie” (4) in plaats van “herstel” te gebruiken, temeer omdat de natuur niet iets statisch is dat zoals een beschadigd huis of een kapotte auto in zijn oorspronkelijke toestand kan worden “hersteld”.
Uit tal van studies blijkt dat renaturatie (rewilding), bijv. van veengebieden, dikwijls gepaard gaat met aanzienlijke kosten, terwijl volledig herstel van de oude toestand niet altijd gegarandeerd is.
Met deze constatering dringt zich een semantische overweging op: het doel van de verordening moet niet zijn om habitats in hun natuurlijke staat te herstellen, maar om de ecosysteemdiensten van habitats te herstellen en zo een duurzaam, multifunctioneel gebruik van deze gebieden te ondersteunen.
Aangezien de mens de natuurlijke omgeving in de loop der jaren heeft gewijzigd, is het wetenschappelijk onmogelijk om terug te keren naar een “herstel van de natuur”.
Ook progressieve klimaatverandering kan ertoe leiden dat sommige ecosystemen niet in hun eerdere toestand kunnen worden hersteld.
Waarborging van de duurzaamheid van habitats door te bevorderen dat ecosysteemdiensten geleverd kunnen worden, is daarentegen wel een realistische doelstelling.
Het EESC zou graag zien dat er een passend beleidskader komt; het Commissiedocument stelt in dit opzicht teleur.
1.5.
Vaste tijdschema’s en starre drempelwaarden zijn niet ideaal voor zoiets grilligs als de natuur.
Er mogen enkel strikte termijnen aan de lidstaten worden opgelegd waar het gaat om de in te voeren administratieve randvoorwaarden en op te stellen planningen.
Er is echter een flexibele aanpak nodig om rekening te houden met de precieze behoeften, omstandigheden, kansen, productie- en inkomenssituatie en uitgangspositie van elk natuurgebied.
De voorgestelde verordening is onduidelijk op het vlak van prioritering en toewijzing van door de lidstaten te nemen herstelmaatregelen, waardoor het lastig wordt om op kosteneffectieve wijze goede resultaten te bereiken.
Besluitvorming op het niveau van de lidstaten is ontegensprekelijk een gerechtvaardigd beginsel, aangezien hiermee de rechten van grondeigenaren worden gewaarborgd en de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid in acht worden genomen.
1.6.
Het Commissiedocument stelt teleur waar het gaat om de algemene effectbeoordeling, die zich met name zou moeten richten op economische, maatschappelijke en voedingsaspecten, en het EESC zou dan ook graag zien dat een bijkomende effectbeoordeling wordt opgesteld.
1.7.
Het EESC pleit ervoor dat ook aan cultuurgrond grenzende gebieden die feitelijk niet productief zijn, maar wel relevant voor de biodiversiteit, worden meegeteld voor de doelstelling van 10 % landschapselementen met hoge diversiteit.
Het benadrukt dat de doelstellingen voor landbouwers in de tekst wel heel ambitieus zijn.
Ook moet rekening worden gehouden met alle natuurlijke habitats die gunstig zijn voor soorten.
Het is daarnaast belangrijk om de hele samenleving te betrekken bij de verbetering van onze ecosystemen.
In dit verband wijst het EESC erop dat de maatregelen proportioneel moeten zijn (eerlijke verdeling van de lasten en de kosten, maar ook van de baten tussen de verschillende actoren).
1.8.
Het EESC staat achter het geformuleerde doel, want het achterliggende streven is voor de toekomst van de EU van strategisch belang.
Het beveelt aan om de doelstellingen kracht bij te zetten door vooral via extensieve landbouw het herstel van alle aquatische milieus, met inbegrip van de vernatting van veengebieden, aan te moedigen en tegelijk de sociale en economische duurzaamheid van de land- en bosbouw te waarborgen.
1.9.
Het EESC beseft dat Europa een volledig nieuw waterbeleid nodig heeft.
De al sinds honderden jaren gevolgde aanpak om water zo snel mogelijk weg te leiden, heeft te veel negatieve gevolgen gehad voor de biodiversiteit en blijkt inmiddels, onder andere ten gevolge van de klimaatverandering, ook negatieve gevolgen te hebben voor de land- en bosbouw (droogtes, branden) en voor de bevolking (overstromingen).
Het benadrukt daarom dat water terug moet naar de natuur of daar moet blijven, waarbij echter niet mag worden vergeten dat menselijk ingrijpen in veel situaties juist gunstig is; denke men maar aan het onderhoud van rivieren.
(2) (3) (4)
Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030 — De natuur weer in ons leven brengen (COM(2020) 380 final) (PB C 429 van 11.12.2020, blz. 259).
Informatief rapport van het EESC over de voordelen van extensieve veeteelt en organische meststoffen in het kader van de Europese Green Deal.
Met “rehabiliteren” wordt hier bedoeld dat er wordt geijverd voor het herstel van bepaalde ecologische functies.