C 498/36
NL
Publicatieblad van de Europese Unie
30.12.2022
Advies van het Europees Comité van de Regio’s over een rechtvaardige en duurzame transitie in de steenkool- en energie-intensieve regio’s (2022/C 498/07)
Algemeen rapporteur: Sari RAUTIO (FI/EVP), voorzitter van het bestuur van de gezondheidsregio Häme Referentiedocument:
Adviesaanvraag van het Tsjechische voorzitterschap van de Raad van de EU van 16 juni 2022
BELEIDSAANBEVELINGEN HET EUROPEES COMITÉ VAN DE REGIO’S (CvdR)
1. onderschrijft de opdracht om de Europese Unie tegen 2050 klimaatneutraal te maken.
Hiervoor is een digitale en groene transitie in de Europese gemeenten en regio’s nodig die de manier waarop mensen werken en leven fundamenteel zal beïnvloeden. 2.
De rechtvaardige transitie is nog moeilijker en urgenter geworden als gevolg van de in februari 2022 door Rusland begonnen oorlog, aangezien Europa in korte tijd minder afhankelijk moet worden van externe energievoorziening.
De transitie naar een koolstofarme samenleving moet plaatsvinden met aandacht voor de armere burgers, door nieuwe banen en gelijke kansen te creëren op het platteland en in de van steenkool afhankelijke regio’s. 3.
Het CvdR verwelkomt de 74 door de lidstaten ingediende plannen, die alle gebaseerd zijn op de verschillende omstandigheden van de afzonderlijke gebieden.
De veranderende mondiale situatie heeft geleid tot een energiecrisis, waardoor sommige lidstaten genoodzaakt waren tijdelijk flexibele regionale oplossingen te vinden om aan de doelstellingen van het programma te voldoen. 4.
De procedures voor de goedkeuring van de plannen zijn omslachtig en sommige regio’s ondervinden problemen bij de tijdige planning en uitvoering van projecten omdat het grootste deel van de totale beschikbare middelen, afkomstig uit de RRF (Recovery and Resilience Facility, herstel- en veerkrachtfaciliteit), voor 2021-2023 is geprogrammeerd, hetgeen weinig mogelijkheden biedt voor een duurzame uitvoering van projecten tegen het einde van de programmeringsperiode.
Helaas is slechts een fractie van de programma’s door de Europese Commissie beoordeeld en goedgekeurd; de Commissie wordt verzocht te overwegen de bestedingstermijn te verlengen voor die middelen voor het Fonds voor een rechtvaardige transitie die door de herstel- en veerkrachtfaciliteit worden gefinancierd. 5.
Op basis van deze uitgangspunten moet volgens het CvdR voor het welslagen van het Fonds het tijdschema worden herzien. 6.
Het Fonds voor een rechtvaardige transitie (Just Transition Fund, JTF) moet worden geïntegreerd in het cohesiebeleid, zodat synergieën en overloopeffecten ten volle kunnen worden benut. 7.
De rechtvaardige transitie moet gericht zijn op de regio’s waar de veranderingen ingrijpender zijn en meer risico’s met zich meebrengen, aangezien de lidstaten en regio’s zeer verschillende uitgangsposities hebben.
Het welslagen van het Fonds hangt af van de grootste begunstigde landen, Polen en Duitsland, die samen goed zijn voor ongeveer een derde van het totale Fonds, ofwel bijna 33 %.
Ook Roemenië, Tsjechië en Bulgarije zijn belangrijke begunstigden.
Deze vijf lidstaten nemen samen bijna 60 % van de middelen van het Fonds voor hun rekening.
De tijdige uitvoering van de plannen van deze lidstaten (territoriale plannen voor een rechtvaardige transitie) zal bepalend zijn voor het welslagen van het gehele programma. 8.
In het kader van het JTF moet absoluut rekening worden gehouden met de huidige grote energiecrisis.
Deze crisis vormt ook, althans op korte termijn, een ernstige bedreiging voor een rechtvaardige en ecologische transitie.
Met name de energiesector en de energie-intensieve industriële sectoren, alsook de productiesector en de kleine en middelgrote ondernemingen hebben te kampen met een ongekende prijsdruk, die de groene transitie extra onder druk zet.
De door de industrie nagestreefde koolstofneutraliteit hangt ook af van de beschikbaarheid van groene elektriciteit voor de productie van waterstof en van alternatieve energiebronnen ter vervanging van aardgas.
Om dat te bereiken kan het Fonds voor een rechtvaardige transitie een rol spelen.