6.9.2022
MT
Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea
C 342/113 L-Erbgħa 16 ta’ Frar 2022
ma sarux fl-Ewropa matul il-pandemija u miljun każ ta' kanċer mhumiex dijanjostikati; billi pazjent wieħed bil-kanċer minn ħamsa ma ngħatax fil-ħin it-trattament kirurġiku jew kemjoterapiku li kellu bżonn (27); billi l-professjonisti tal-kura tas-saħħa refgħu l-piż ta' pandemija u kellhom jaħdmu kif jistgħu f'ambjent stressanti immens;
G.
billi l-litteriżmu fis-saħħa jinkludi l-akkwist tal-għarfien u l-ħiliet, l-għarfien tad-drittijiet u l-fiduċja biex tittieħed azzjoni biex tittejjeb is-saħħa personali u komunitarja; billi l-azzjonijiet għall-promozzjoni tal-litteriżmu fis-saħħa fl-ambitu tal-Pjan għandhom jiffukaw fuq l-għoti tas-setgħa lill-pazjenti u liċ-ċittadini permezz ta' għodod ta' komunikazzjoni mill-aktar avvanzati u wkoll billi jintalbu l-kompetenzi tal-organizzazzjonijiet tal-pazjenti u ta' NGOs oħra, kif ukoll issir kollaborazzjoni magħhom, li ilhom snin sħaħ jaħdmu fit-tixrid tal-litteriżmu fis-saħħa; billi t-tisħiħ tal-pożizzjoni tal-pazjent tirrikjedi li l-pazjenti jiġu megħjuna jifhmu d-drittijiet tagħhom; billi l-isforzi kollha biex jiżdied il-litteriżmu fis-saħħa, inkluż il-litteriżmu diġitali, għandhom iqisu l-persuni li qegħdin jesperjenzaw esklużjoni u l-ħtiġijiet tal-persuni b'diżabilità fit-tagħlim; billi għandhom jitqiesu l-inugwaljanzi fl-għarfien dwar it-teknoloġiji tal-IT, flimkien mal-aċċess u l-użu għalihom, kif ukoll fid-differenzi reġjonali, nazzjonali, soċjali u ekonomiċi; billi l-informazzjoni meħtieġa għandha tkun disponibbli f'lingwi mhux tal-UE li huma komuni sabiex jintlaħqu migranti, wasliet ġodda u gruppi vulnerabbli u komunitajiet minoritarji oħra; billi fl-isforzi biex jitjieb il-litteriżmu fis-saħħa l-enfasi għandha titqiegħed ukoll fuq li tingħata assistenza liċ-ċittadini biex jidentifikaw il-miżinformazzjoni, jinnutaw l-impatti dannużi li din jista' jkollha fl-oqsma kollha relatati mal-kanċer, fosthom il-prevenzjoni, it-tilqim u t-trattament;
H.
billi madwar 40 % tal-każijiet ta' kanċer fl-UE huma evitabbli; billi l-prevenzjoni hija aktar effikaċi minn kull kura kif ukoll l-aktar strateġija fit-tul ta' kontroll tal-kanċer effikaċi f'termini ta' kostijiet; billi l-Pjan għandu jindirizza l-fatturi ta' riskju u d-determinanti soċjali tal-kanċer fundamentali kollha; billi l-livell tal-UE huwa kruċjali fil-prevenzjoni tal-kanċer billi hija għandha kompetenzi sinifikanti li jħallu impatt fuq il-maġġoranza tal-fatturi ta' riskju għall-kanċer;
I.
billi, skont ir-Rapport Nru 21/2019 tal-EEA, il-kanċer huwa l-ewwel marda mhux komunikabbli attribwibbli għall-ambjent li tħalli aktar minn 250 000 każ ta' mewt minħabba kanċer attribwiti lill-ambjent fl-2016 fi 32 pajjiż Ewropew b'introjtu għoli; billi l-EEA identifikat it-tniġġis tal-arja tal-ambjent, is-sustanzi kimiċi, il-kombustjoni tal-fjuwil mhux fil-beraħ u r-radjazzjoni bħala fatturi ta' riskju ambjentali għall-kanċer;
J.
billi t-tniġġis tal-arja huwa l-fattur ewlieni tal-mortalità, u s-sustanzi niġġiesa minn firxa wiesgħa ta' sorsi, fosthom l-enerġija, it-trasport, l-agrikoltura u l-industrija, jikkontribwixxu għal 400 000 każ fis-sena ta' mewt qabel iż-żmien, anki minħabba kanċer fil-pulmun, mard kardijaku u puplesiji;
K.
billi l-komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar kooperazzjoni iktar b'saħħitha fir-rigward tal-mard li jista' jiġi evitat bil-vaċċini (COM(2018)0245) tirrakkomanda li tiġi żviluppata gwida tal-UE għall-istabbiliment ta' sistemi komprensivi ta' informazzjoni elettroniċi dwar l-immunizzazzjoni fil-livell nazzjonali għal monitoraġġ effettiv tal-programmi ta' immunizzazzjoni; billi dan għandu jsir f'konformità sħiħa mar-regoli dwar il-protezzjoni tad-data; billi l-virus tal-papilloma uman (HPV) huwa infezzjoni trażmessa sesswalment assoċjata ma' kważi 5 % tal-kanċers kollha fin-nisa u l-irġiel madwar id-dinja, prinċipalment il-kanċers ċervikali u orofarinġali, iżda wkoll il-kanċers tal-anus, tal-pene, tal-vaġina u tal-vulva; billi kemm l-ilħuq tal-miri ta' kopertura tat-tilqim kontra l-HPV għall-bniet kif ukoll l-istabbiliment ta' skrinjar organizzat ta' kwalità għolja għall-kanċer ċervikali huma meħtieġa sabiex jintlaħqu l-għanijiet tad-WHO għall-2030 rigward l-eliminazzjoni tal-kanċer ċervikali bħala problema tas-saħħa pubblika; billi r-rati tat-tilqim kontra l-HPV huma baxxi b'mod inkwetanti madwar l-Istati Membri; billi, sfortunatament, hemm diskrepanzi kbar fil-kopertura tat-tilqim bejn l-Istati Membri, li jvarjaw minn inqas minn 30 % għal aktar minn 70 % (bil-livell meħtieġ ta' immunità tal-popolazzjoni jkun ta' 70 %); billi ifakkar li Helicobacter pylori huwa l-kawża infettiva prinċipali tal-kanċer madwar id-dinja, b'mod partikolari għal ‘non-cardia gastric adenocarcinoma’;
L.
billi ċerti kanċers endokrini (bħall-kanċer tat-tirojde, tas-sider u dak testikolari) qegħdin jiżdiedu; billi t-trattamenti endokrini għall-kanċers ormonodipendenti jista' jkollhom effetti sekondarji endokrini; billi t-trattamenti tal-kanċer jista' jkollhom effetti fit-tul bħal komorbiditajiet endokrini fis-superstiti tal-kanċer; billi l-obeżità hija fattur ta' riskju magħruf għal bosta kanċers, fosthom dawk endokrini; billi huwa magħruf li l-esponiment għas-sustanzi kimiċi li
(27)
https://www.europeancancer.org/resources/201:time-to-act.html https://www.europeancancer.org/timetoact/impact/data-intelligence