17.8.2022
MT
Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea
C 312/13
Il-logo tal-prodott jidher hawn taħt:
4.
Definizzjoni fil-qosor taż-żona ġeografika Il-“Pitina” hija prodotta biss fil-provinċja ta’ Pordenone, fil-muniċipalitajiet ta’ Andreis, Barcis, Cavasso Nuovo, Cimolais, Claut, Erto Casso, Frisanco, Maniago, Meduno, Montereale Valcellina, Tramonti di Sopra u Tramonti di Sotto.
5.
Rabta maż-żona ġeografika L-ispeċifiċità tal-“Pitina” hija bbażata fuq il-kwalitajiet intrinsiċi u l-oriġinalità tal-prodott, u dawn jintwerew mill-użu mhux tas-soltu tal-laħam tal-annimali tal-kaċċa jew tan-nagħaġ u tal-mogħoż, li ma jinsab fl-ebda post ieħor fl-Alpi, u mill-metodi ta’ preservazzjoni li, b’differenza minn preparazzjonijiet oħrajn tal-laħam, ma jinvolvux musrana jew qoxra iżda saff irqiq ta’ dqiq tal-qamħirrun li, flimkien ma’ użu għaqli tal-affumikazzjoni, jippermetti li l-prodott jiġi mmaturat u jevita li l-prodott jinxef.
Il-“Pitina” toriġina minn territorju b’kundizzjonijiet ekoambjentali distinti, li l-Osservatorju Meteoroloġiku Reġjonali (OSMER, 2011) iddefinixxa bħala “żona prealpina magħluqa bi profil klimatiku awtonomu, ikkaratterizzata minn medji annwali ta’ preċipitazzjonijiet rekord, b’taħlit frekwenti tal-masses ta’ arja, flimkien mal-ispeċifiċità tal-kuntest orografiku li għandu ‘l-aktar medda silġ wiesgħa permanenti u baxxa fl-Alpi””.
Ġeografikament, it-territorju ta’ produzzjoni tal-“Pitina” jinkludi tliet widien imsejħa Valcellina, Val Colvera u Val Tramontina, li jinsabu fir-reġjun muntanjuż fuq il-pjanura għolja tal-Punent tal-Friuli, magħluq bejn ix-xmajjar Tagliamento u Piave.
Parti mit-territorju tinsab fir-reġjun tal-Parco Naturale Dolomiti Friulane.
Huwa territorju storikament ikkaratterizzat minn faqar, emigrazzjoni u ekonomija ta’ sopravivenza, fejn il-laħam kien prodott prezzjuż u fejn it-trobbija tal-ħnieżer kienet rari ħafna.
Il-proteini tal-annimali kienu pprovduti mil-laħam tan-nagħaġ u tal-mogħoż li kienu jinqatlu meta jilħqu ċertu età jew għax ikunu weġġgħu jew waqgħu ġo foss, jew inkella, xi kultant, mil-laħam tal-annimali ungulati tal-kaċċa li kważi dejjem kienet tkun illegali.
Il-ħtieġa li l-ftit laħam li kellhom jinżamm għall-aktar żmien twil possibbli speċjalment għax-xhur tax-xitwa, wasslet għall-evoluzzjoni ta’ tekniki ta’ preservazzjoni li madankollu huma komuni fir-reġjun kollu tal-Alpi u fiż-żona tat-Tramuntana tal-Ewropa, fosthom l-affumikazzjoni u l-istabbilizzazzjoni permezz taż-żieda tax-xaħam tal-majjal.
Fil-każ tal-“Pitina”, il-laħam li ma kienx jittiekel mill-ewwel u, b’mod aktar ġenerali, il-partijiet inqas ta’ kwalità, kienu jitqattgħu f’biċċiet, imbagħad kienu jneħħulhom ix-xaħam u l-għeruq, jagħmluhom kapuljat fuq injama li kienet tissejjaħ “pestadoria” b’sikkina tqila msejħa “manarin”; u minn dan il-kapuljat kienu jiffurmaw pulpetti biż-żieda tal-melħ, ta’ ħwawar (li xi kultant kienu tħallew jimmaċeraw fl-inbid) u bużbież salvaġġ.
Imbagħad il-pulpetti (“pitine”) kienu jinksew bid-dqiq talqamħirrum u kienu jiġu affumikati fil-fuklar (“fogher” jew “fogolar”).
Sensiela ta’ xehdiet bil-fomm, miġbura minn storiċi lokali mill-1978 (“La cultura popolare di Andreis e la sua valle” — teżi ta’ Renata Vettorelli — Università degli studi di Urbino — sena akkademika 1981-1982) tippermetti li wieħed jgħid b’ċertezza li l-preparazzjoni u l-konsum tal-“Pitina” kienu komuni ħafna fil-bidu tas-snin 1800 fil-Val Tramontina u fil-widien fil-qrib.
Huwa importanti wkoll li wieħed jinnota r-referenza għall-“Pitina” u l-karatteristiċi speċifiċi tagħha fil-ktieb “La Valle del Colvera” (Mazzoli, Maniago, 1973): “...
Il-Pitina kienet tiġi ppreparata bil-laħam tan-nagħaġ u tal-mogħoż...” u d-deskrizzjoni aktar dettaljata fil-ktieb “Civiltà contadina del Friuli — architettura spontanea e lavoro a Navarons” ippubblikat fl-1979: “Il-Pitina hija pulpetta (b’dijametru ta’ tmien ċentimetri u ħoxna tliet ċentimetri) tal-laħam tan-nagħaġ jew talmuntun, tal-mogħoż jew tal-bodbod jew tal-kamoxxi.
Il-laħam jiġi ddissussat, jitneħħilu x-xaħam, jagħmluh kapuljat bil-magna jew bl-idejn, iżidulu l-melħ u l-bżar flimkien mat-tewm u perċentwal ta’ xaħam.
Il-preparazzjoni titħallat sew u tinkesa bid-dqiq tal-polenta.
Il-porzjonijiet jiġu affumikati fuq l-injam tal-ġnibru.
Il-‘pitini’ jistgħu jinżammu f’post niexef anki għal aktar minn sena” (l-awtur uża l-kelma “pitini” bħala plural tad-denominazzjoni).
It-tradizzjoni tal-“Pitina” fil-Val Tramontina tissemma’ fil-“Guida turistica” tal-ħames żona tal-komunità muntanara (V Comunità Montana) ppubblikata fl-1989.
“... jixraq li tissemma l-‘pitina’... magħmula mil-laħam tal-muntun affumikat bi ħxejjex u ħwawar aromatiċi rari miżjuda bil-ħila tal-esperti skont riċetta antika tal-familja li hija mħarsa strettament”.
L-isem “Pitina” ġej mill-Val Tramontina.
L-ewwel produtturi li għad hemm evidenza storika tagħhom kienu l-abitanti tal-frazioni ta’ Inglagna u Frasaneit, fil-muniċipalità ta’ Tramonti di Sopra.
Mill-1969, f’din