C 275/14
PL
Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej
18.7.2022
2.5.
Jeśli chodzi o pewność prawa, problematyczne działania krajowe obejmują: wprowadzenie środków ograniczających z niejasną interpretacją; sprzeczności między polityką rządową a leżącymi u jej podstaw środkami prawnymi; częste zmiany w prawie, które w wyjątkowym stopniu utrudniają zwykłym obywatelom zrozumienie tego, co mogą robić a czego nie.
W sytuacji nadzwyczajnej zwiększa się ryzyko i niepewność, a obywatele oczekują od rządu i ogólniej od władz publicznych jasnych wskazówek co do dozwolonych i niedozwolonych prawnie zachowań.
2.6.
Jeśli chodzi o odpowiedzialność wobec prawa, problemy z parlamentarnym i sądowym nadzorem nad działaniami rządu związanymi z COVID-19 uwidaczniają się w marginalizacji parlamentów.
Przed lutym 2021 r. mniej niż połowa państw członkowskich UE powołała wyspecjalizowane komisje parlamentarne, opublikowała sprawozdania lub zaplanowała regularne debaty na temat środków związanych z COVID-19, a w mniej niż jednej trzeciej przypadków środki rządowe zostały poddane kontroli (np. w drodze debaty lub głosowania w parlamencie) lub zmienione przez parlamenty (10).
Kontrola sądowa to proces, w ramach którego sądy pilnują, by rządy działały zgodnie z prawem.
Jest ona szczególnie ważna w czasach kryzysu, kiedy prawa podstawowe mogą zostać poważnie ograniczone.
W całej UE wyrażono szereg obaw co do skuteczności kontroli sądowej i dostępu do wymiaru sprawiedliwości w kontekście środków związanych z COVID-19 (11).
Zamknięcie sądów lub ograniczenie dostępu do sądów tylko do niektórych rodzajów postępowań miało negatywny wpływ na zdolność obywateli do rozstrzygania sporów i utrudniło dostęp do wymiaru sprawiedliwości, zwłaszcza gdy środki wprowadzane w odpowiedzi na pandemię dotknęły w nieproporcjonalny sposób najsłabszych członków społeczeństwa.
Systemy sądowe w większości państw członkowskich były niewłaściwie przygotowane na kryzys ze względu na niski poziom cyfryzacji oraz z uwagi na brak wystarczających informacji na temat funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości w niektórych grupach społeczeństwa, zwłaszcza słabszych grupach społecznych, które w związku z tym nie miały dostępu do wymiaru sprawiedliwości.
2.7.
Można ostatecznie stwierdzić, że praworządność jest w stanie zapewnić najskuteczniejsze działania w odpowiedzi na sytuacje nadzwyczajne związane ze zdrowiem publicznymi (12) i sama w sobie stanowi istotną wartość nie tylko w zwykłych czasach, ale także, a być może nawet bardziej, w czasach kryzysu.
W kontekście wysiłków podejmowanych za pośrednictwem instrumentu Next Generation EU w celu naprawienia bezpośrednich szkód gospodarczych i społecznych spowodowanych pandemią koronawirusa EKES ponownie wyraża poparcie dla wniosku Komisji dotyczącego rozporządzenia ustanawiającego nowe narzędzie, które umożliwiłoby stosowanie gospodarczych środków naprawczych wobec państw członkowskich dopuszczających się poważnych i nagminnych naruszeń wartości zapisanych w art. 2 (13).
3.
Prawa podstawowe 3.1.
Pandemia COVID-19 wywarła ogromną presję na wszystkie instytucje i infrastrukturę, które wspierają i chronią prawa podstawowe w UE.
Szybko pogarszające się usługi medyczne oraz powszechny kryzys społeczno-gospodarczy zagroziły życiu, zdrowiu i dobrostanowi większości osób na kontynencie oraz zwiększyły ryzyko ubóstwa.
Dotyczyło to w szczególności określonych grup dotkniętych konkretnymi i ciągłymi zakłóceniami w świadczeniu usług społecznych wynikającymi z długoterminowego niedofinansowania oraz z braku gotowości systemu do radzenia sobie z kryzysami.
W związku z tym EKES ponawia swój apel o ustanowienie wiążących ram europejskich na rzecz godnego dochodu minimalnego w Europie (14).
3.2.
UE i jej państwa członkowskie powinny zaangażować się w dogłębną refleksję społeczną nad źródłami kryzysu i powodami, dla których większość europejskich systemów opieki zdrowotnej znalazła się na skraju upadku z powodu pandemii.
Lata polityki oszczędnościowej doprowadziły do ogólnej tendencji dezinwestycji w sektorze opieki zdrowotnej i innych kluczowych usługach społecznych (pomoc osobom niesamodzielnym i o szczególnych potrzebach, domy opieki itp.), tworząc bombę czasową, która wybuchła w obliczu poważnych wyzwań zdrowotnych.
W miarę rozwoju Konferencji w sprawie przyszłości Europy należy zachęcać wszystkie zainteresowane strony do wyciągnięcia wniosków z tego kryzysu, aby stworzyć grunt pod odbudowę państwa opiekuńczego.
Odporność jest pustym słowem, jeżeli nie zostaną podjęte
(10) (11) (12) (13) (14)
J. Grogan, Extraordinary or extralegal responses?
The rule of law and the COVID-19 crisis (Democracy Reporting International, maj 2021)..
J. Grogan, Extraordinary or extralegal responses?
The rule of law and the COVID-19 crisis (Democracy Reporting International, maj 2021)..
J. Grogan i N. Weinberg, Principles to Uphold the Rule of Law and Good Governance in Public Health Emergencies (dokument orientacyjny RECONNECT, sierpień 2020 r.): https://reconnect-europe.eu/wp-content/uploads/2020/08/RECONNECTPB_082020B.pdf.
Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 173.
Dz.U.
C 190 z 5.6.2019, s. 1.
Ta opinia EKES-u spotkała się z kontropinią, która została odrzucona, ale uzyskała co najmniej jedną czwartą oddanych głosów.