18.7.2022
EL
Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
C 275/5
2.
Εισαγωγή και γενικές παρατηρήσεις 2.1.
Ο ευρωπαϊκός και ο παγκόσμιος τουρισμός δεν θα επανέλθουν στα προ της πανδημίας επίπεδα.
Οι συνέπειες της πανδημίας, ιδίως στην κοινωνία και στην οικονομία, δεν έχουν ακόμα εκδηλωθεί πλήρως.
Πριν από την πανδημία COVID-19, ο τουρισμός αντιστοιχούσε άμεσα ή έμμεσα σχεδόν σε 10 % του ΑΕγχΠ της ΕΕ και περίπου σε 22,6 εκατομμύρια θέσεις εργασίας με την ΕΕ να αποτελεί τον κορυφαίο τουριστικό προορισμό παγκοσμίως με 563 εκατομμύρια διεθνείς αφίξεις και 30 % των παγκόσμιων κερδών το 2018.
Με μερίδιο 30 % των διεθνών αφίξεων το 2018, η ΕΕ αποτελούσε τον κύριο τουριστικό προορισμό στον κόσμο.
Το ίδιο δε έτος υπήρχαν περισσότερα από 600 000 τουριστικά καταλύματα στην ΕΕ των 27 και οι κρατήσεις για διανυκτέρευση ανήλθαν σε 1 326 049 994 διανυκτερεύσεις.
2.2. Σύμφωνα με το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στον τουριστικό κλάδο αντιστοιχεί πάνω από 6 % της συνολικής απασχόλησης στην ΕΕ.
Επιπλέον, ο τουρισμός συμβάλλει πολύ περισσότερο στην απασχόληση σε ορισμένες περιοχές και συχνά αποτελεί τη μόνη μορφή εργασίας για τους εργαζομένους χαμηλής ειδίκευσης.
Για παράδειγμα, στην Κρήτη, στην Αδριατική Κροατία, στην Κοιλάδα Αόστης της Ιταλίας και στις Κανάριες Νήσους της Ισπανίας, ο τουρισμός ευθύνεται για πάνω από 30 % της συνολικής απασχόλησης της κάθε περιφέρειας. 2.3.
Μετά τα διάφορα κύματα της πανδημίας COVID-19 το 2020 και το 2021, μπορούμε πλέον να διαπιστώσουμε το μέγεθος του αντικτύπου της στην απασχόληση και τις καταστροφικές κοινωνικές συνέπειές της στους κλάδους του τουρισμού και των μεταφορών, ήτοι: έλλειψη διεθνούς τουρισμού, ανεπαρκής και ευμετάβλητη ζήτηση σε αγαθά και υπηρεσίες που σχετίζονται με τον τουρισμό (λόγω των τρόπων κατανάλωσης και των αλλαγών συμπεριφοράς στον τουρισμό σε καιρούς COVID-19), ολοένα και περισσότερες πτωχεύσεις επιχειρήσεων και διογκούμενα χρέη (που δεν περιορίζονται στις τουριστικές επιχειρήσεις), δυσκολίες χρήσης των μέτρων ενίσχυσης της ρευστότητας και αναποτελεσματικές αντιδράσεις της δημόσιας διοίκησης.
Τα «παλινδρομικά» μέτρα αναστολής και επανέναρξης της λειτουργίας των επιχειρήσεων, η κατάχρηση των σχετικών με το πράσινο πιστοποιητικό COVID-19 περιορισμών και η αδυναμία των ανεξάρτητων αρχών να εγγυώνται ομοιογενή δικαιώματα στους τουρίστες/ταξιδιώτες και στις επιχειρήσεις, η πολυπλοκότητα και συχνά η έλλειψη αξιόπιστων πληροφοριών ως προς την πραγματική κατάσταση της υγείας και της ασφάλειας σε τοπικό επίπεδο για τους τουρίστες, καθώς και οι περίπλοκες διαδικασίες μετακινήσεων εντός των συνόρων της ΕΕ επίσης δεν συμβάλλουν στην αποκατάσταση των διασυνοριακών μετακινήσεων και στην οικονομική ανάκαμψη. 2.4.
Αξίζει να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με τη —συνημμένη— πρόσφατη έκθεση της Υπηρεσίας Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EPRS) (12), ο αντίκτυπος της πανδημίας COVID-19 σε διάφορους τουριστικούς προορισμούς στην ΕΕ είναι «ασύμμετρος και εξόχως τοπικού χαρακτήρα». 2.5.
Όπως αποτυπώνεται στα διαγράμματα 1 και 2 της έκθεσης της Υπηρεσίας Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, κατά τη διάρκεια της πανδημίας η συμβολή του τουρισμού στην απασχόληση και στο ΑΕγχΠ μειώθηκε σημαντικά.
Στην Ιταλία, για παράδειγμα, η συμβολή του τουρισμού στο ΑΕγχΠ μειώθηκε κατά το ήμισυ το 2020 (σε σύγκριση με το 2019), σημειώνοντας πτώση από 13,1 % σε 7 % με απώλεια 337 000 θέσεων εργασίας.
Σε σύγκριση με τις ΗΠΑ, αρκετά κράτη μέλη της ΕΕ (π.χ.
Γερμανία, Ιταλία και Γαλλία) κατέγραψαν μεγαλύτερες μεν απώλειες στο ΑΕγχΠ, αλλά μικρότερες ως προς την απασχόληση. 2.6.
Είκοσι μήνες μετά την απαρχή της πανδημίας στην Ευρώπη, τα παγκόσμια οικοσυστήματα τουρισμού και μεταφορών εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν μια άνευ προηγουμένου κρίση (13). 2.7.
Στην ΕΕ παρατηρήθηκαν επίσης «νέες» μορφές μετακίνησης και αγορών σε αστικές περιοχές, προσαρμοσμένες στους περιορισμούς μετακίνησης που επέβαλαν οι κυβερνήσεις, όπως η διάδοση της πεζοπορίας, της ποδηλασίας, των ταξιδίων με αυτοκίνητο και των διαδικτυακών αγορών, εις βάρος των μετακινήσεων με δημόσιες συγκοινωνίες.
Σε πολλές χώρες της ΕΕ, λόγω των περιορισμών λόγω της νόσου COVID-19, ιδίως οι ηλικιωμένοι δεν μπόρεσαν να τροφοδοτήσουν τη ζήτηση σε εποχιακό τουρισμό και μεταφορές.
2.8. Τα ταξίδια με σιδηρόδρομο, κρουαζιερόπλοια, επιβατηγά πλοία και αεροπλάνα έχουν πληγεί, λόγω της μείωσης κατά 70 % της διεθνούς τουριστικής ζήτησης, με αποτέλεσμα την απώλεια εσόδων και θέσεων εργασίας τόσο στους ίδιους τους κλάδους όσο και σε όσους εξαρτώνται από αυτούς (π.χ. βιομηχανικός κλάδος και κλάδος λιανικής πώλησης).
Αν και οι επιπτώσεις στις εμπορευματικές μεταφορές ήταν μέχρι στιγμής περιορισμένες, ο τομέας αναμένεται να συρρικνωθεί τα επόμενα χρόνια, ιδίως εάν η οικονομία βρίσκεται σε ύφεση.
Συνεπώς, οι τομείς αυτοί θα πρέπει να λαμβάνονται δεόντως υπόψη στα σχέδια ανάκαμψης της ΕΕ και των κρατών μελών. 2.9.
Εκτός από τα φαινόμενα αυτά, οι πρόσφατες πυρκαγιές στη νότια Ευρώπη και οι πλημμύρες στη βόρεια Ευρώπη κατέδειξαν επίσης —πέρα από τις τραγικές ανθρώπινες και οικονομικές απώλειες— ότι οι συμβατικές πολιτικές και ο υφιστάμενος εύθραυστος μηχανισμός rescEU δεν αποφέρουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα και έχουν αποδειχθεί ακατάλληλοι για μακροπρόθεσμα μοντέλα βιώσιμης ανάπτυξης.
(12) (13)
Μελέτη του Think Tank του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Relaunching transport and tourism in the EU after COVID-19, Φεβρουάριος 2021.
Τούτο έχει πλήξει σοβαρότερα τις μικρές επιχειρήσεις και τους αυτοαπασχολούμενους στις αντίστοιχες αξιακές αλυσίδες και αλυσίδες εφοδιασμού, καθώς και τους εργαζομένους, τις κοινωνίες και την ανθεκτικότητά τους.