C 275/14
EL
Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
18.7.2022
2.5.
Όσον αφορά την ασφάλεια δικαίου, τα εθνικά μέτρα που είναι προβληματικά εν προκειμένω περιλαμβάνουν τη θέσπιση περιοριστικών μέτρων με ασαφή ερμηνεία· αντιφάσεις μεταξύ της κυβερνητικής πολιτικής και των υποκείμενων νομικών μέτρων· και τόσο συχνές αλλαγές στη νομοθεσία που καθιστούν εξαιρετικά δύσκολο για τους απλούς πολίτες να κατανοήσουν τι μπορούν και τι δεν μπορούν να κάνουν.
Σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, ο κίνδυνος και η αβεβαιότητα αυξάνονται και το κοινό προσβλέπει στην κυβέρνηση –και στις δημόσιες αρχές γενικότερα– για σαφή καθοδήγηση σχετικά με το τι μπορούν και τι δεν μπορούν να κάνουν νόμιμα.
2.6.
Όσον αφορά τη λογοδοσία στον νόμο, προβλήματα με την κοινοβουλευτική και δικαστική εποπτεία της κυβερνητικής δράσης που σχετίζεται με τη νόσο COVID-19 παρατηρούνται στην περιθωριοποίηση των κοινοβουλίων.
Πριν από τον Φεβρουάριο 2021, λιγότερα από τα μισά κράτη μέλη της ΕΕ είχαν συστήσει ειδικές κοινοβουλευτικές επιτροπές, είχαν δημοσιεύσει εκθέσεις ή είχαν προγραμματίσει τακτικές συζητήσεις σχετικά με τα μέτρα που σχετίζονται με τη νόσο COVID-19, ενώ σε λιγότερο από το ένα τρίτο των περιπτώσεων τα κυβερνητικά μέτρα είχαν ελεγχθεί (π.χ. με συζήτηση ή ψηφοφορία στο κοινοβούλιο) ή είχαν τροποποιηθεί από τα κοινοβούλια (10).
Δικαστικός έλεγχος είναι η διαδικασία με την οποία τα δικαστήρια διασφαλίζουν ότι οι κυβερνήσεις ενεργούν νόμιμα και είναι ιδιαίτερα σημαντικός σε περιόδους κρίσης, όταν τα θεμελιώδη δικαιώματα ενδέχεται να υπόκεινται σε αυστηρούς περιορισμούς.
Εκφράστηκαν ορισμένες ανησυχίες σε ολόκληρη την ΕΕ όσον αφορά την αποτελεσματικότητα του δικαστικού ελέγχου και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη στο πλαίσιο των μέτρων για τη νόσο COVID-19 (11).
Το κλείσιμο των δικαστηρίων ή ο περιορισμός της πρόσβασης στα δικαστήρια σε ορισμένα μόνο είδη διαδικασιών επηρέασε αρνητικά την ικανότητα των πολιτών να επιλύουν τις διαφορές τους και υπονόμευσε την πρόσβαση στη δικαιοσύνη, ιδίως όταν τα πλέον ευάλωτα μέλη της κοινωνίας έχουν πληγεί δυσανάλογα από μέτρα που θεσπίστηκαν για την αντιμετώπιση της πανδημίας.
Τα δικαστικά συστήματα στα περισσότερα κράτη μέλη δεν ήταν προετοιμασμένα για την κρίση λόγω του χαμηλού επιπέδου ψηφιοποίησής τους και επειδή ορισμένα τμήματα της κοινωνίας, ιδίως οι ευάλωτες ομάδες, δεν διέθεταν επαρκείς πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας του δικαστικού σώματος, με αποτέλεσμα να μην έχουν πρόσβαση σε αυτό.
2.7.
Μπορεί τελικά να συναχθεί το συμπέρασμα ότι το κράτος δικαίου μπορεί να κατευθύνει την αποτελεσματικότερη δράση ως απάντηση στις καταστάσεις έκτακτης ανάγκης (12) στον τομέα της δημόσιας υγείας και αποτελεί ουσιαστική αξία, όχι μόνο σε συνήθεις καιρούς, αλλά και, ίσως ακόμη περισσότερο, σε περιόδους κρίσης.
Στο πλαίσιο των προσπαθειών που καταβάλλονται μέσω του μέσου NextGenerationEU για την αποκατάσταση της άμεσης οικονομικής και κοινωνικής ζημίας που προκλήθηκε από την πανδημία του κορονοϊού, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την υποστήριξή της στην πρόταση κανονισμού της Επιτροπής για τη δημιουργία ενός νέου εργαλείου που θα επιτρέπει τη λήψη οικονομικών διορθωτικών μέτρων έναντι των κρατών μελών που διαπράττουν σοβαρές και επίμονες παραβιάσεις των αξιών που αναφέρονται στο άρθρο 2 (13).
3.
Θεμελιώδη δικαιώματα 3.1.
Η πανδημία COVID-19 άσκησε τεράστια πίεση σε όλα τα θεσμικά όργανα και τις υποδομές που στηρίζουν και προστατεύουν τα θεμελιώδη δικαιώματα στην ΕΕ.
Η ραγδαία υποβάθμιση των ιατρικών υπηρεσιών και η μεγάλης κλίμακας κοινωνικοοικονομική κρίση έθεσαν σε κίνδυνο τη ζωή, την υγεία και την ευημερία της πλειονότητας των κατοίκων της ηπείρου και αύξησαν τον κίνδυνο της φτώχειας, πράγμα το οποίο επηρέασε ιδιαίτερα συγκεκριμένες ομάδες οι οποίες επλήγησαν από έμπρακτη και διαρκή διαταραχή της παροχής των κοινωνικών υπηρεσιών λόγω της μακροχρόνιας υποχρηματοδότησής τους και της έλλειψης ετοιμότητας του συστήματος για την αντιμετώπιση κρίσεων.
Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την έκκλησή της για ένα δεσμευτικό ευρωπαϊκό πλαίσιο για ένα αξιοπρεπές ελάχιστο εισόδημα στην Ευρώπη (14).
3.2.
Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της θα πρέπει να συμμετάσχουν σε έναν βαθύ κοινωνικό προβληματισμό σχετικά με τις αιτίες της κρίσης και τους λόγους για τους οποίους τα περισσότερα ευρωπαϊκά συστήματα υγείας οδηγήθηκαν στα πρόθυρα της κατάρρευσης λόγω της πανδημίας.
Οι πολυετείς πολιτικές λιτότητας έχουν οδηγήσει σε μια γενική τάση αποεπένδυσης στον τομέα της υγείας και σε άλλες βασικές κοινωνικές υπηρεσίες (βοήθεια σε εξαρτώμενα και ευάλωτα άτομα, οίκους ευγηρίας κ.λπ.), δημιουργώντας μια ωρολογιακή βόμβα που εξερράγη με τη μορφή μια σημαντικής πρόκλησης στον τομέα της υγείας.
Καθώς εξελίσσεται η διάσκεψη για το Μέλλον της Ευρώπης, όλοι οι εμπλεκόμενοι θα πρέπει να ενθαρρυνθούν να αντλήσουν διδάγματα από την κρίση αυτή, προκειμένου να τεθούν τα θεμέλια για την ανασυγκρότηση του κράτους πρόνοιας.
Η ανθεκτικότητα είναι μια
(10) (11) (12) (13) (14)
J. Grogan, «Extraordinary or extralegal responses?
The rule of law and the COVID-19 crisis» (Democracy Reporting International, Μάιος 2021).
J. Grogan, «Extraordinary or extralegal responses?
The rule of law and the COVID-19 crisis» (Democracy Reporting International, Μάιος 2021).
J. Grogan and N. Weinberg, «Principles to Uphold the Rule of Law and Good Governance in Public Health Emergencies» (Σύνοψη πολιτικής της RECONNECT, Αύγουστος 2020): https://reconnect-europe.eu/wp-content/uploads/2020/08/ RECONNECTPB_082020B.pdf.
ΕΕ C 62 της 15.2.2019, σ. 173.
ΕΕ C 190 της 5.6.2019, σ. 1.
Για την εν λόγω γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ υποβλήθηκε αντιγνωμοδότηση η οποία απορρίφθηκε, αλλά συγκέντρωσε τουλάχιστον το ένα τέταρτο των εκπεφρασμένων ψήφων.