12.5.2022
MT
Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea
C 193/45
tmur lura għal aktar minn sebat elef sena.
Minħabba li l-muntanji u l-għoljiet tagħhom huma weqfin ħafna, il-biċċa l-kbira tal-art hija adattata għar-ragħa, b’mod partikolari fis-sajf.
It-trobbija permezz tal-pastoraliżmu hija l-aħjar soluzzjoni biex dawn il-mergħat jiġu sfruttati bl-aħjar mod, u għalhekk hemm proporzjon għoli ta’ ruminanti mrobbija fil-Pirinej, l-aktar baqar u nagħaġ.
Din is-sistema tista’ taħdem biss b’razez adattati għat-territorju tagħhom.
Insibu t-trobbija tan-nagħaġ tul il-katina tal-Pirinej skont l-iżvilupp tal-ħaxix matul is-sena bis-saħħa ta’ klima ħafifa u umda.
Il-gradjenti tal-klima u b’mod partikolari dawk tax-xita bejn id-diversi setturi taż-żona huma r-raġuni għall-iżvilupp u għad-differenzi tat-tliet razez tal-ħalib u tas-seba’ razez li jreddgħu adattati sew għallispeċifiċitajiet lokali.
Ir-riżalt joffri provvista ta’ ħaxix li tiġi sfruttata skont l-istaġuni, li jikkaratterizza l-ġestjoni tat-trobbija tan-nagħaġ.
L-ekosistema pastorali hija storikament systema ċċentrata fuq l-erbivori li jiċċaqilqu minn post għal ieħor sabiex isir użu raġonevoli tal-ħaxix tal-muntanja, issupplimentat b’mod partikolari minn foraġġi u ċereali.
In-nagħaġ tar-razez tal-Pirinej huma rustiċi, adattati għall-varjazzjonijiet fil-klima u għar-ragħa fil-muntanji matul is-sajf.
Għadhom sal-lum prinċipalment preżenti fiż-żona.
Minħabba r-reżistenza tagħhom, għandhom morfoloġija adattata għall-mixi, b’riġlejn twal u rqaq, u huma pjuttost ħfief.
It-tismin tal-ħrief huwa wkoll prattika tradizzjonalment żviluppata fil-muntanji tal-Pirinej, l-aktar f’sistemi ta’ treddigħ fejn l-uniku dħul tagħhom jiġi mill-bejgħ tal-ħaruf li għalhekk irid jissemmen fuq il-post sabiex jittieħed l-aħjar minnu.
Madankollu, minħabba li l-azjendi huma mifruxa fil-muntanji u l-potenzjal għall-produzzjoni ta’ għalf tal-finitura huwa baxx f’dawn iż-żoni, ċerti ħrief għall-qatla jiġu tradizzjonalment “irfinuti” barra millazjenda tat-twelid tagħhom, f’ċentru tal-finitura.
Il-ħaruf tal-Pirinej ġej minn metodi ta’ produzzjoni u minn għarfien marbuta mat-territorju: Iż-żona ġeografika toffri kundizzjonijiet ta’ riżalt u ta’ klima partikolari u adattati għat-trobbija tal-bhejjem, speċjalment dik tan-nagħaġ.
Il-muntanji u l-għoljiet tal-Pirinej jiffavorixxu l-iżvilupp tat-trobbija tal-bhejjem u b’mod partikolari dik tannagħaġ.
Ir-riżalt u l-klima varjati tagħhom jippermettu l-komplementarjetà bejn iż-żoni muntanjużi u l-għoljiet.
In-nagħaġ jieklu għal mill-inqas seba’ xhur tas-sena fil-mergħat, fil-muntanji u fuq l-għoljiet miksija bil-ħaxix.
Minħabba r-reżistenza tagħhom, dawn ir-razez ippermettew il-permanenza ta’ azjendi agrikoli f’territorji diffiċli, permezz ta’ sistemi agropastorali vijabbli minħabba li jistgħu jadattaw ruħhom għar-restrizzjonijiet pedoklimatiċi tal-ambjent tal-Pirinej.
Il-provvista tal-ħaxix tiġi sfruttata skont l-istaġuni u tikkaratterizza l-ġestjoni tat-trobbija tan-nagħaġ tal-Pirinej.
L-użu ta’ razez lokali u rustiċi tal-Pirinej jinduċu prattiki konsistenti mat-teħid inkunsiderazzjoni tal-karatteristiċi differenti ta’ dan it-territorju (azjendi mifruxa: problemi ta’ iżolament, ta’ aċċessibbiltà għar-riżorsi tal-foraġġ, diffikultajiet ta’ ġbir).
Il-partikolaritajiet u d-diversità tal-kundizzjonijiet tal-ambjent fil-katina tal-Pirinej ippermettew l-iżvilupp ta’ għaxar razez ta’ nagħaġ.
Kull waħda minn dawn l-għaxar razez li huma adattati perfettament għat-territorju tagħhom u għall-ġestjoni tat-trobbija fil-Pirinej, twassal għall-produzzjoni ta’ ħrief partikolari, li jkunu ftit li xejn iffurmati.
In-nagħaġ tal-ħalib jinħalbu, u għalhekk iridu jiġu sseparati mill-ħaruf tagħhom meta dan ikun għadu żgħir.
Il-ħaxix li jikber f’dan it-territorju jippermettilhom li jkollhom ħalib partikolarment sustanzjuż, li jissodisfa l-ħtiġijiet nutrittivi kollha tal-ħrief, li ma jingħataw ebda għalf ieħor għajr il-ħalib li jreddgħu mingħand l-omm.
Fil-fatt il-laħam ta’ dan il-ħaruf tal-ħalib ikun ċar sa roża ċar.
In-nagħaġ li jreddgħu ma jinħalbux, u għalhekk il-biċċa l-kbira tal-ħin ikunu mal-ħrief tagħhom għal mill-inqas sittin jum, iż-żmien biex il-ħaruf jiżviluppa sistema diġestiva ta’ ruminanti u jaqleb minn dieta ta’ ħalib għal dieta abbażi ta’ foraġġ u ċereali.
Din id-dieta f’żewġ fażijiet u l-età tal-ħaruf, la żgħir wisq u lanqas kbir wisq, jippermettu li jinkiseb laħam ta’ kulur roża.
Dawk li jrabbu żammew is-sistemi ta’ trobbija tagħhom, li għamluha possibbli li jiġu prodotti dawn iż-żewġ tipi ta’ ħrief rikonoxxuti u apprezzati: