19.4.2022
PL
Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej
C 164/93
466.
Uczestnicy normalizacji niekoniecznie są konkurentami.
Opracowywanie norm może jednak w specyficznych okolicznościach, w przypadku gdy zaangażowani są konkurenci, wywołać również skutki ograniczające konku­ rencję, potencjalnie ograniczając konkurencję cenową i ograniczając lub kontrolując produkcję, rynki, rozwój innowacyjny lub technologiczny.
Jak wyjaśniono poniżej, może się to odbywać na trzy różne sposoby, tj. poprzez (i) ograniczenie konkurencji cenowej, (ii) zamknięcie dostępu do innowacyjnych technologii bądź (iii) wykluczenie niektórych przedsiębiorstw albo dyskryminacyjne ich traktowanie poprzez uniemożliwienie im faktycznego dostępu do normy.
467.
Po pierwsze, zaangażowanie się przedsiębiorstw w antykonkurencyjne dyskusje w kontekście opracowywania norm może spowodować zmniejszenie lub wyeliminowanie konkurencji cenowej na danych rynkach lub ograniczenie lub kontrolowanie produkcji, co z kolei może ułatwić zawarcie zmowy na rynku (266).
468.
Po drugie, normy, które określają szczegółowe specyfikacje techniczne produktu lub usługi, mogą ograniczać rozwój technologiczny i innowacje.
W trakcie opracowywania danej normy różne technologie mogą ze sobą rywalizować o włączenie do tej normy.
Gdy jedna technologia jest już wybrana lub opracowana, a norma ustalona, niektóre technologie i przedsiębiorstwa mogą napotkać barierę wejścia i mogą być potencjalnie wykluczone z rynku.
Ponadto normy wymagające, aby w odniesieniu do danej normy była stosowana wyłącznie pewna szczególna technologia, mogą utrudniać rozwój i upowszechnianie innych technologii.
Unie­ możliwienie rozwoju innych technologii poprzez zobowiązywanie członków organizacji opracowującej normy do wyłącznego stosowania pewnej szczególnej normy może mieć ten sam skutek.
Ryzyko ograniczenia innowacji jest większe w przypadku bezzasadnego wykluczenia z procesu opracowywania norm jednego lub kilku przedsiębiorstw.
469.
W odniesieniu do norm obejmujących prawa własności intelektualnej (PWI) (267) teoretycznie można wyod­ rębnić trzy główne grupy przedsiębiorstw posiadających odmienne interesy co do opracowywania norm.
Pierwszą stanowią przedsiębiorstwa prowadzące działalność tylko na rynku wyższego szczebla, które wyłącznie opracowują technologie i wprowadzają je do obrotu.
Mogą to być również przedsiębiorstwa, które nabywają technologie w celu udzielania na nie licencji.
Ich jedynym źródłem dochodu są dochody z licencji, a motywacją – maksymalne zwiększenie opłat licencyjnych.
Drugą grupę stanowią przedsiębiorstwa prowadzące działalność tylko na rynku niższego szczebla, które jedynie wytwarzają produkty lub oferują usługi oparte na technologiach opracowanych przez inne podmioty i nie posiadają odpowiednich PWI.
Opłaty licencyjne stanowią dla nich koszt, a nie źródło dochodu, a motywacją dla nich jest obniżenie opłat licencyj­ nych.
Ostatnią grupę stanowią przedsiębiorstwa zintegrowane, które zarówno opracowują technologie chro­ nione PWI, jak i sprzedają produkty, na które musiałyby uzyskać licencję.
Motywacje w przypadku tych przedsiębiorstw są mieszane.
Z jednej strony mogą one uzyskiwać dochody z licencjonowania swoich PWI.
Z drugiej strony mogą również być zmuszone do ponoszenia opłat licencyjnych na rzecz innych przedsię­ biorstw posiadających PWI kluczowe dla danej normy właściwej dla ich własnych produktów.
Mogą one zatem dokonywać wymiany posiadanych własnych licencji na kluczowe PWI na licencje na kluczowe PWI będące w posiadaniu innych przedsiębiorstw lub wykorzystywać swoje PWI w celach obronnych.
Ponadto przedsiębiorstwa mogą również wyceniać swoje PWI w inny sposób niż za pomocą opłat licencyjnych.
W praktyce wiele przedsiębiorstw stosuje mieszankę tych modeli biznesowych.
470.
Po trzecie normalizacja może mieć skutki antykonkurencyjne, ponieważ może uniemożliwiać niektórym przedsiębiorstwom uzyskanie faktycznego dostępu do wyników procesu opracowywania norm (tj. specyfikacji lub PWI kluczowych dla wdrażania normy).
Jeśli przedsiębiorstwu zupełnie uniemożliwia się dostęp do wyników normy lub jeśli taki dostęp udzielany jest na restrykcyjnych lub dyskryminujących zasadach, istnieje ryzyko wystąpienia skutków antykonkurencyjnych.
System, w którym potencjalnie istotne PWI są z góry ujawniane, może zwiększyć prawdopodobie ństwo udzielenia faktycznego dostępu do normy (268), ponieważ umożliwia on uczestnikom określenie, jakie technologie są objęte PWI, a jakie nie.
Prawa własności intelek­ tualnej i prawa konkurencji mają umożliwić realizację tych samych celów (269) – promowania dobrobytu konsumentów i innowacji oraz efektywną alokację zasobów.
PWI promują dynamiczną konkurencję, zachę­ cając przedsiębiorstwa do inwestowania w opracowywanie nowych lub ulepszonych produktów i procesów.
PWI są zatem zasadniczo prokonkurencyjne.
Przedsiębiorstwo posiadające PWI kluczowe dla wdrażania normy mogłoby jednak – z racji posiadanych praw i w specyficznym kontekście opracowywania norm – zyskać także kontrolę nad stosowaniem normy.
Jeśli norma stanowi barierę wejścia na rynek, przedsiębiorstwo mogłoby tym samym kontrolować rynek produktowy lub usługowy, którego ta norma dotyczy.
To z kolei
(266) W zależności od grona uczestników procesu opracowywania norm ograniczenia mogą wystąpić na rynku znormalizowanych produktów ze strony dostawcy lub nabywcy.
(267) W niniejszym rozdziale przez prawa własności intelektualnej (PWI) rozumie się w szczególności patenty (z wyłączeniem niepub­ likowanych zgłoszeń patentowych).
Jeśli jednak inna kategoria PWI daje w praktyce ich posiadaczowi kontrolę nad wykorzysta­ niem normy, należy stosować te same zasady.
(268) Jeśli towarzyszy temu również zobowiązanie FRAND.
Zob. pkt 482–484.
(269) Zob.
wytyczne dotyczące transferu technologii, pkt 7.