19.4.2022
NL
Publicatieblad van de Europese Unie
C 164/93
466.
Partijen bij standaardiseringsovereenkomsten zijn niet noodzakelijkerwijs concurrenten.
Normontwikkeling kan echter, in bepaalde omstandigheden waar sprake is van concurrenten, ook mededingingsbeperkende gevolgen hebben doordat de prijsconcurrentie mogelijk kleiner wordt en de productie, de markten, de innovatie of de technologische ontwikkeling worden afgeremd of beperkt.
Zoals hieronder nader toegelicht, kan dit zich in hoofdzaak op drie manieren voordoen: i) door vermindering van de prijsconcurrentie, ii) door afscherming van de toegang tot innoverende technologieën, en iii) door uitsluiting van of discriminatie tegen bepaalde onder­ nemingen waaraan daadwerkelijke toegang tot de norm wordt ontzegd.
467.
Ten eerste zou, indien ondernemingen in het kader van normontwikkeling mededingingsverstorend overleg zouden voeren, dit de prijsconcurrentie op de betrokken markten kunnen beperken of uitschakelen of tot beperking of controle van de productie kunnen leiden, hetgeen een heimelijke verstandhouding op de markt in de hand zou werken (266).
468.
Ten tweede kunnen normen die gedetailleerde technische specificaties vaststellen voor een product of dienst een rem vormen op de technische ontwikkeling en innovatie.
Terwijl een norm wordt ontwikkeld, kunnen alternatieve technologieën concurreren om in de norm te worden opgenomen.
Wanneer eenmaal voor een bepaalde technologie is gekozen of de norm is ontwikkeld, moeten sommige technologieën en ondernemingen een drempel overwinnen om toegang te krijgen tot de markt en bestaat het risico dat zij van de markt worden uitgesloten.
Normen die vereisen dat een bepaalde technologie uitsluitend voor een norm wordt gebruikt, kunnen daarnaast de ontwikkeling en verspreiding van andere technologieën in de weg staan.
De ontwikkeling van andere technologieën verhinderen door de leden van de normalisatie-instantie ertoe te verplichten uit­ sluitend een bepaalde norm te gebruiken, kan hetzelfde effect sorteren.
Het risico op beperking van innovatie neemt toe wanneer een of meer ondernemingen zonder gegronde reden van de normontwikkeling worden uitgesloten.
469.
In het kader van normen waarbij intellectuele-eigendomsrechten (“IE-rechten”) (267) zijn betrokken, kunnen theoretisch drie hoofdcategorieën van ondernemingen worden onderscheiden die verschillende belangen heb­ ben bij normontwikkeling.
Ten eerste ondernemingen die alleen upstream actief zijn en alleen technologieën ontwikkelen en verkopen.
Hiertoe kunnen ook ondernemingen behoren die technologieën verwerven met het doel deze in licentie te geven.
Hun enige bron van inkomsten zijn de licentievergoedingen en hun streven is de royalty’s zo hoog mogelijk te leggen.
Ten tweede ondernemingen die alleen downstream actief zijn en alleen producten vervaardigen of diensten aanbieden op basis van door derden ontwikkelde technologieën en die geen noemenswaardige IE-rechten bezitten.
Royalty’s zijn voor hen een kostenfactor – en geen bron van inkomsten – en hun streven is erop gericht de royalty’s zo laag mogelijk te houden.
Tot slot zijn er geïntegreerde ondernemingen die door IE-rechten beschermde technologie ontwikkelen, maar ook producten verkopen waarvoor ze een licentie nodig hebben.
Deze ondernemingen hebben gemengde prikkels.
Aan de ene kant zouden zij licentie-inkomsten kunnen genereren uit hun eigen IE-rechten.
Aan de andere kant moeten zij misschien royalty’s betalen aan andere ondernemingen die IE-rechten bezitten die standaard-essentieel voor hun eigen producten zijn.
Zij zouden daarom wederkerige licenties kunnen verlenen op hun eigen essentiële IE-rechten in ruil voor essentiële IE-rechten van andere ondernemingen of hun IE-rechten defensief kunnen gebruiken.
Daarnaast kunnen ondernemingen hun IE-rechten ook te gelde maken via andere methoden dan royalty’s.
In de praktijk gebruiken talrijke ondernemingen een mix van deze businessmodellen.
470.
Ten derde kan normalisatie mededingingsverstorende resultaten opleveren doordat bepaalde ondernemingen wordt verhinderd daadwerkelijke toegang te krijgen tot de resultaten van de normontwikkeling (d.w.z. de specificatie en/of de essentiële IE-rechten voor de uitvoering van de norm).
Indien het een onderneming volledig onmogelijk wordt gemaakt om toegang te verkrijgen tot het resultaat van de norm of indien aan deze onderneming slechts toegang wordt verleend op prohibitieve of discriminerende voorwaarden, bestaat het risico op een concurrentieverstorend effect.
Bij een systeem waarin potentieel relevante IE-rechten van te voren worden bekendgemaakt neemt de waarschijnlijkheid dat daadwerkelijke toegang tot de norm zal worden verleend vermoedelijk toe (268), omdat de deelnemers kunnen nagaan op welke technologieën IE-rechten rusten en op welke niet.
De wetgeving inzake de intellectuele eigendom en de mededingingswetgeving delen dezelfde doelstellingen (269), namelijk het vergroten van de welvaart van de gebruikers en de innovatie, alsmede een efficiënte middelenallocatie.
IE-rechten bevorderen dynamische concurrentie doordat zij ondernemingen aan­ moedigen om in de ontwikkeling van nieuwe of betere producten en processen te investeren.
IE-rechten zijn dan ook over het algemeen mededingingsbevorderend.
Niettemin zou een deelnemende onderneming die standaard-essentiële IE-rechten bezit, op grond van haar IE-rechten in de specifieke context van normontwik­ keling tevens zeggenschap over het gebruik van een norm kunnen verkrijgen.
Wanneer de norm de toegang
(266) Afhankelijk van de kring deelnemers aan het proces van normontwikkeling kunnen beperkingen zich voordoen aan de aan­ bodzijde dan wel aan de vraagzijde van de markt voor het gestandaardiseerde product.
(267) In het kader van dit hoofdstuk worden met IE-rechten met name octrooien (niet-gepubliceerde octrooiaanvragen uitgezonderd) bedoeld.
Ingeval een ander soort IE-recht in de praktijk de IE-rechthebbende zeggenschap verschaft over het gebruik van de norm, moeten dezelfde beginselen worden toegepast.
(268) Indien tevens vergezeld van een FRAND-verbintenis; zie de punten 482-484.
(269) Zie ook de richtsnoeren technologieoverdracht, punt 7.