Bão Matmo (2025)

Bão Matmo, được biết đến tại Philippines với tên gọi Bão Paolo, được Việt Nam định danh là Bão số 11 năm 2025, là một xoáy thuận nhiệt đới mạnh đã di chuyển qua Biển Đông và Vịnh Bắc Bộ, ảnh hưởng đến Philippines (Bắc Luzon và Trung Luzon, Ma Cao, miền nam Trung Quốc (phía tây Quảng Đông, Hải Nam, nam Quảng Tây), cùng miền Bắc Việt Nam và Bắc Trung Bộ Việt Nam vào đầu tháng 10 năm 2025. Là cơn bão được đặt tên thứ 21 trong Mùa bão Tây Bắc Thái Bình Dương 2025, Matmo hình thành từ một vùng đối lưu ở phía bắc - đông bắc của Yap và trở thành một áp thấp nhiệt đới vào ngày 1 tháng 10.

Vào ngày 29 tháng 9, Trung tâm Cảnh báo Bão Liên hợp (JTWC) đã ghi nhận một vùng áp thấp nằm cách khoảng 241 hải lý (446 km) về phía bắc-đông bắc của đảo Yap. Ảnh vệ tinh cho thấy vùng xoáy yếu với hoạt động đối lưu rời rạc, chủ yếu tập trung dọc theo rìa phía tây của hệ thống. Nhiễu động sau đó đi vào PAR và được PAGASA đặt tên là Paolo vào khoảng 08:00 (PHT) ngày 1 tháng 10 (00:00 UTC). Cùng ngày, Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA) cũng bắt đầu phát hành các bản tin, phân loại hệ thống này là áp thấp nhiệt đới. JTWC cũng đã ban hành Cảnh báo Hình thành Xoáy thuận Nhiệt đới (TCFA) vào cuối ngày hôm đó, dự báo khả năng hình thành.

Tới sáng ngày 02 tháng 10, JTWC đã nâng cấp hệ thống lên thành bão nhiệt đới với tên quốc tế là Matmo. Đến chiều tối ngày 3 tháng 10, Matmo đi vào Biển Đông và trở thành cơn bão số 11.

Matmo đã gây ra ngập lụt nghiêm trọng và sạt lở đất trên khắp Philippines, Việt Nam và Thái Lan, khiến ít nhất 39 người thiệt mạng.

==Lịch sử khí tượng==
Vào ngày 29 tháng 9, Trung tâm Cảnh báo Bão Liên hợp (JTWC) đã xác định một vùng áp thấp nằm cách khoảng về phía bắc-đông bắc của Yap thuộc Liên bang Micronesia. Ảnh vệ tinh cho thấy khu vực này có hoạt động đối lưu yếu và rời rạc, chủ yếu tập trung ở rìa phía tây của hệ thống.
Nhiễu động sau đó đi vào khu vực trách nhiệm của Philippines (PAR) và được Cục Quản lý Khí quyển, Địa vật lý và Thiên văn Philippines (PAGASA) và được đặt tên là "Paolo" vào khoảng 08:00 PHT (00:00 UTC) ngày 1 tháng 10, trong khi Cơ quan Khí tượng Nhật Bản cũng bắt đầu phát cảnh báo và phân loại hệ thống này là áp thấp nhiệt đới.
JTWC sau đó cũng ban hành một Cảnh báo hình thành xoáy thuận nhiệt đới (TCFA) trong cùng ngày, cho biết có khả năng hình thành xoáy thuận nhiệt đới trong vòng 12 đến 24 giờ tới.
Sau đó, cơ quan này chính thức định danh "Paolo" là "27W", với các dải mây đứt quãng và hoạt động đối lưu tăng cường xung quanh tâm hoàn lưu mực thấp (LLCC).
Cả hai cơ quan JTWC và JMA đều nâng cấp 27W thành bão nhiệt đới vào ngày hôm sau, với JMA đặt tên quốc tế là "Matmo" khi nó di chuyển theo hướng tây-tây bắc.
Lúc 23:00 PHT (15:00 UTC), PAGASA nâng Matmo lên thành bão nhiệt đới dữ dội khi ảnh vệ tinh cho thấy cấu trúc tổ chức tốt hơn, với các dải đối lưu sâu quấn chặt vào LLCC trong môi trường thuận lợi.
JMA sau đó cũng nâng cấp hệ thống này lên thành bão nhiệt đới dữ dội vào sáng ngày 3 tháng 10.

Sau đó, cả JTWC và PAGASA đều nâng Matmo thành bão cấp thấp trước khi đổ bộ vào Dinapigue,tỉnh Isabela.
Khi bão di chuyển qua Bắc Luzon, ảnh vệ tinh cho thấy một cấu trúc đối lưu sâu rõ rệt quấn quanh LLCC của Matmo, với vùng mây dày trung tâm (CDO) phát triển và các dải mây đối lưu mở rộng vượt xa phạm vi đảo.
Sau đó, PAGASA và JTWC hạ cấp Matmo xuống bão nhiệt đới trung bình trước khi nó tái xuất hiện trên Biển Tây Philippines gần Santa Cruz vào lúc 17:00 PHT.
JTWC tái nâng Matmo thành bão vào khoảng 09:00 UTC ngày 4 tháng 10 khi các dải đối lưu quanh LLCC được cải thiện và đỉnh mây lạnh đi trong 6 giờ trước đó.
Ngày hôm sau, Matmo đạt cường độ cực đại tương đương Cấp 2 trên thang Saffir–Simpson, với sức gió duy trì 1 phút ước tính và áp suất trung tâm tối thiểu .
Theo Đài Khí tượng tỉnh Quảng Đông, tâm bão Matmo đổ bộ vào bờ biển phía đông huyện Từ Văn, Trạm Giang lúc khoảng 14:50 (giờ địa phương) ngày 5 tháng 10. Lúc đổ bộ, sức gió tối đa gần tâm đạt cấp 14 theo thang Beaufort mở rộng (tương đương , áp suất trung tâm thấp nhất đạt . Nó đổ bộ lần nữa tại Phòng Thành Cảng, tỉnh Quảng Tây vào rạng sáng ngày 6 tháng 10 lúc 01:10 CST sau khi đi vào Vịnh Bắc Bộ.
Đài Khí tượng Hồng Kông (HKO) ghi nhận vị trí cuối cùng của bão vào 18:00 UTC ngày 6 tháng 10 là một vùng áp thấp tại , tức cách khoảng về phía bắc-tây bắc của Hà Nội.

==Chuẩn bị==
===Philippines===
Lúc 05:00 PHT ngày 1 tháng 10 (21:00 UTC), PAGASA bắt đầu ban hành Tropical Cyclone Wind Signal (TCWS) số 1 cho toàn bộ các tỉnh Bulacan, Cagayan, Camarines Norte, Catanduanes, Ilocos Norte, Ilocos Sur, Nueva Ecija, Pampanga, Pangasinan, Quezon và Tarlac, cùng khu vực phía bắc Zambales.
Trong bản tin phát lúc 11:00 PHT (03:00 UTC), PAGASA cảnh báo rằng Paolo, nằm cách khoảng về phía đông của đông nam Luzon, có thể mang theo mưa to, gió mạnh và ngập ven biển đến một số khu vực thuộc miền Bắc và Trung Luzon vào ngày 3 tháng 10.

Ngày hôm sau, TCWS số 2 được nâng lên cho một số khu vực thuộc Apayao, Cagayan, và Ilocos Sur, cũng như toàn bộ các tỉnh Abra và Kalinga.
Khi Matmo mạnh lên thành bão nhiệt đới dữ dội vào lúc 23:00 PHT (15:00 UTC), cơ quan này tiếp tục nâng nhiều khu vực lên TCWS số 3, bao gồm phía bắc Aurora, Benguet, La Union, trung và nam Isabela, Nueva Vizcaya, Quirino, cùng toàn bộ các tỉnh Ifugao và Mountain Province.

Đến 11:00 PHT (03:00 UTC) ngày 3 tháng 10, cơ quan này nâng TCWS số 4 cho khu vực cực bắc của Aurora, phần phía nam của Isabela, Abra, Ilocos Sur, phần phía bắc của Quirino, Nueva Vizcaya, La Union, và toàn bộ các tỉnh Mountain Province và Ifugao.
Tín hiệu này sau đó được hạ xuống khi PAGASA hạ cấp Matmo thành bão nhiệt đới dữ dội vào 17:00 PHT ngày 3 tháng 10 và được dỡ bỏ hoàn toàn vào ngày hôm sau.

Ngoài tín hiệu gió, PAGASA còn ban hành cảnh báo mưa lớn lúc 11:00 PHT ngày 3 tháng 10, đặt Bataan và Zambales vào mức cảnh báo mưa màu cam, cho thấy nguy cơ ngập lụt đang đe dọa và người dân nên chuẩn bị sơ tán nếu cần thiết. Cảnh báo mưa màu vàng cũng được phát cho Batangas, Cavite, và một số khu vực của Quezon, cảnh báo khả năng ngập lụt ở các vùng trũng.
Cảnh báo nước dâng do bão cũng được ban hành cho một số khu vực của Luzon.
Các lớp học được tạm ngừng tại Isabela, Cagayan, Quirino và Nueva Vizcaya vào ngày 3 tháng 10.

==Ảnh hưởng==
===Philippines===
Lũ lụt đã được ghi nhận tại nhiều khu vực của Luzon khi Matmo mang theo mưa lớn vào ngày 3 tháng 10. Tổng cộng có 21.340 người đã được sơ tán tại tỉnh Aurora. Một đường dây truyền tải điện giữa Santiago và Alicia bị đứt, ảnh hưởng đến khách hàng của ISELCO I tại Isabela và IFELCO ở Ifugao. Lũ quét cũng được báo cáo tại Batangas, buộc hàng trăm hộ gia đình phải sơ tán. Khoảng 55 hộ dân ở Ifugao được sơ tán sau khi các cửa xả của Magat Dam được mở. Một ngôi nhà đã bị lũ cuốn trôi ở Santa Fe, Nueva Vizcaya.
NDRRMC cho biết có 313.822 người bị ảnh hưởng bởi bão, trong đó 8.380 người phải di dời. Một ngôi nhà bị phá hủy và 26 căn khác bị hư hại. Sáu công trình hạ tầng bị ảnh hưởng, 111 đoạn đường và 36 cây cầu bị chia cắt. Mất điện xảy ra ở 61 khu vực, trong khi 17 cảng biển tạm ngừng hoạt động, khiến 176 hành khách và 39 tàu bị mắc kẹt. Một người đã chết đuối khi cố băng qua sông dâng cao tại Cordon, Isabela.

===Hồng Kông===
Theo Airport Authority, 27 chuyến bay dự kiến bị hủy và 81 chuyến bị hoãn tính đến 08:30 HKT ngày 5 tháng 10. Hệ thống cáp treo Ngong Ping 360 bị tạm dừng hoạt động.

Dù bão không đổ bộ trực tiếp, các dải mưa ngoài của Matmo mang mưa lớn và gió mạnh đến mức gió giật ở nhiều nơi. Tại bãi biển Cheung Chau, gió được ghi nhận đạt (tốc độ duy trì 10 phút). Cảnh báo gió mạnh cấp 3 được duy trì suốt 24 giờ, nhưng HKO không nâng lên cấp 8 dù nhiều khu vực ghi nhận gió mạnh cấp bão.

===Ma Cao===
Một số khu vực trũng thấp dọc Porto Interior bị ngập nhẹ do triều cường vào sáng ngày 5 tháng 10.

===Trung Quốc===
Thành phố Trạm Giang, tỉnh Quảng Đông, đóng cửa trường học, doanh nghiệp, giao thông và dịch vụ công cộng vào tối ngày 4 tháng 10. Sáng hôm sau, toàn bộ đường cao tốc bị đóng.

Tại Hải Khẩu và Văn Xương, Hải Nam, trường học, nơi làm việc, tuyến phà và điểm du lịch bị đóng cửa. Tất cả các chuyến tàu trên đảo bị ngừng vào ngày 5 tháng 10, và mọi chuyến bay đến hoặc đi từ Sân bay quốc tế Hải Khẩu Mỹ Lan bị hủy từ tối ngày 4.

Chiều ngày 5, tại cảng Bohe, quận Điện Bạch, Mao Minh, gió mạnh làm tốc mái sắt rơi xuống đất.

Một số nơi vùng ven biển và vùng biển tỉnh Quảng Đông đã ghi nhận gió mạnh cấp 14 như sức gió duy trì và gió giật –tương ứng với gió mạnh cấp 14 giật cấp 17 đã được ghi nhận tại quận Pha Đầu, địa cấp thị Trạm Giang; sức gió duy trì và gió giật –tương ứng với gió mạnh cấp 14 đã được ghi nhận tại một trạm trên biển ở độ cao 37m so với mực nước biển. Gió giật cấp 17 đã được ghi nhận quần đảo Thất Châu, huyện cấp thị Văn Xương, tỉnh Hải Nam với trị số gió giật là . Tại Quảng Tây, vùng biển của khu tự trị này (ở Bắc Vịnh Bắc Bộ) có gió mạnh cấp 11–15 và gió giật cấp 14–16, sức gió duy trì và gió giật –tương ứng với gió mạnh cấp 15 giật cấp 16 đã được ghi nhận tại đảo Tà Dương () nằm trên vịnh Bắc Bộ, vùng ven biển Quảng Tây nhìn chung có gió mạnh cấp 8–10 và giật cấp 12–13.

Bão cũng ảnh hưởng đến 10.561 người ở Bắc Hải vào ngày 6 tháng 10, phá hủy 3.400 ha hoa màu và làm đổ 4.000 cây, chặn nhiều tuyến đường. Cây đổ và bảng quảng cáo cũng được ghi nhận ở Khâm Châu và Phòng Thành Cảng, lực lượng cứu hộ được triển khai để dọn dẹp và khắc phục ngập úng.

===Việt Nam===
Matmo gây gió mạnh (cấp 6) giật (cấp 10) ở Cô Tô; gây gió mạnh (cấp 8) giật (cấp 9) ở Bạch Long Vĩ. Bão gây mưa rất lớn, gây ra ngập lụt nghiêm trọng tại nhiều tỉnh, thành phía Bắc Việt Nam, bao gồm Thái Nguyên, Lạng Sơn, Sơn La, Cao Bằng và Bắc Ninh. Ngày 9 tháng 10, mực nước sông Cầu vượt mức lịch sử năm 2024 (khi Bão Yagi xảy ra). Mực nước sông Bằng ở Cao Bằng cũng vượt kỷ lục năm 1989.
Tại Lạng Sơn, vỡ đập thủy điện Bắc Khe 1 khiến thị trấn bị ngập nặng.
Tại Bắc Ninh, đê sông Thương bị vỡ ở phường Việt Yên và các xã Tiên Lục, Bố Hạ, Yên Thế.
Ngày 9 tháng 10, xã Đa Phúc và Trung Giã (Hà Nội) bị ngập sâu do tràn đê.

Tính đến ngày 10 tháng 10, có ít nhất 16 người thiệt mạng, 2 người mất tích và 10 người bị thương, phần lớn do mưa lũ và sạt lở đất. Tính đến ngày 29 tháng 11, tổng thiệt hại kinh tế gây ra bởi bão Matmo tại Việt Nam khoảng trên 19.508 tỷ đồng (776 triệu USD).

=== Thái Lan ===
Đến ngày 7 tháng 10, tàn dư của Matmo tiếp tục gây mưa lớn tại Thái Lan. Lũ lụt khiến 22 người thiệt mạng và 370.000 người bị ảnh hưởng trên 19 tỉnh, đặc biệt là Uttaradit và Phra Nakhon Si Ayutthaya.