hirine/wikipedia-vietnamese-1M296K-dataset huggingface dataset:
Chiến tranh Macedonia lần thứ nhất

Chiến tranh Macedonia lần thứ nhất (214 TCN - 205 TCN) là cuộc chiến tranh của La Mã, cùng với đồng minh (sau năm 211 TCN) là liên minh Aetolia và Attalos I của Pergamon, chống lại Philippos V của Macedonia, đồng thời với cuộc chiến tranh Punic lần thứ hai (218-201 TCN) chống lại Carthage. Không có một cuộc giao tranh quyết định nào, và cuộc chiến đã kết thúc trong bế tắc.

Trong cuộc chiến, Macedonia đã cố gắng giành quyền kiểm soát các vùng của Illyria và Hy Lạp, nhưng không thành công. Nó thường được nghĩ rằng những cuộc giao tranh ở phía đông đã ngăn chặn Macedonia giúp đỡ vị tướng Carthage là Hannibal trong cuộc chiến với La Mã. Nền "Hòa bình của Phoenice", một hiệp ước được ký kết tại Phoenice, trong năm 205 TCN, đã chính thức kết thúc chiến tranh.

==Demetrios lôi kéo chiến tranh chống lại Rome==
Mối bận tâm của Roma với cuộc chiến chống lại Carthage đã tạo cơ hội cho Philippos V của Macedonia tìm cách mở rộng quyền lực của mình về phía tây. Theo sử gia Hy Lạp cổ đại Polybius, một yếu tố quan trọng trong quyết định của Philippos nhằm tận dụng cơ hội này là ảnh hưởng của Demetrios của Pharos.

Demetrios, sau chiến tranh Illyria lần thứ nhất năm 229 trước Công nguyên, đã là vua cai trị của hầu hết các vùng ven biển Illyria. Tuy nhiên, năm 219 TCN, trong chiến tranh Illyria lần thứ hai, ông đã bị đánh bại bởi người La Mã và bỏ chạy tới triều đình của Philip.

Trong khi tham gia vào một cuộc chiến tranh với người Aetolia, Philippos đã nghe được tin về chiến thắng của Hannibal trước người La Mã, tại hồ Trasimene trong tháng 6 năm 217 trước Công nguyên. Philippos ban đầu chỉ đọc các bức thư từ Demetrius. Có lẽ nhìn thấy một cơ hội để khôi phục vương quốc của mình, Demetrios ngay lập tức khuyên nhà vua trẻ nên lập lại hòa bình với người Aetolians, và chuyển sự quan tâm của ông đối với Illyria và Ý. Polybius ghi lại lời Demetrios nói:

==Tham khảo==
- Hansen, Esther V., "The Attalids of Pergamon", Ithaca, New York: Cornell University Press; London: Cornell University Press Ltd (1971). ISBN 0-8014-0615-3.
- Livy, "History of Rome", Rev. Canon Roberts (translator), Ernest Rhys (Ed.); (1905) London: J. M. Dent & Sons, Ltd.
- Polybius, "Histories", Evelyn S. Shuckburgh (translator); London, New York. Macmillan (1889); Reprint Bloomington (1962).
- Walbank, F. W. (1940) "Philip V of Macedon".
- Wilkes, John, "The Illyrians", Blackwell Publishers (ngày 1 tháng 12 năm 1995). ISBN 0-631-19807-5.
Dòng họ Nguyễn ở Đông Tác

Dòng họ Nguyễn Đông Tác là một trong những dòng họ định cư lâu đời nhất tại khu vực Thăng Long - Hà Nội liên tục từ thế kỉ 15 cho đến hiện nay. Địa bàn sinh sống chủ yếu của dòng họ này trong lịch sử là làng Trung Tự - Phường Đông Tác (nay thuộc phường Phương Liên - Quận Đống Đa - Hà Nội). Đây cũng là dòng họ khoa bảng, đã sinh ra nhiều danh nhân cho Hà Nội và đất nước.

== Lịch sử hình thành ==
Theo tài liệu trong cuốn "Thọ Xương Đông Tác Nguyễn thị Thế phả", soạn năm Thiệu Trị thứ 3 (1843) thì dòng họ Nguyễn Đông Tác có nguồn gốc từ Gia Miêu ngoại trang, Thanh Hóa đã ra Thăng Long khai nghiệp "đã hơn 400 năm". Như vậy, thời điểm lập nghiệp của dòng họ Nguyễn Đông Tác tại Thăng Long là vào khoảng giữa thế kỷ 15.

Theo bản đồ năm 1490 đời Lê Thánh Tông thì đất Trung Tự thuộc phường Đông Tác, huyện Vĩnh Xương, phủ Phụng Thiên. Theo bản đồ năm 1831 đời vua Minh Mệnh thì Trung Tự thuộc phường Đông Tác, tổng Tả Nghiêm, huyện Thọ Xương, phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Nội.

Cụ sơ Tổ của dòng họ là Nguyễn Chính Thiện. Con trai của Tổ là Nguyễn Lương Phúc, hiệu Thanh Nhàn, giữ chức Quang Tiến Phụ Quốc Thượng tướng Quân. Tuy nhiên, vào đời thứ tư (thế kỷ 16), dòng họ đã bị một số quan lại đương thời chiếm đất, nên phải sang cư trú tạm tại làng Kim Hoa ở bên cạnh.
== Sự phát triển ==
Đến đời thứ 7, dòng họ Nguyễn Đông Tác có ông Nguyễn Hy Quang (1634-1692) khi còn đang đi học cũng đã bày mưu kế cho dân làng tranh kiện đòi lại đất đai với các chức dịch. Về sau, Nguyễn Hy Quang đỗ Giải nguyên kỳ thi Hương khoa Đinh Dậu (1657), vào thi Hội trúng Tam trường, lại đỗ khoa Sĩ vọng (khoa Canh Tuất-1670), được bổ chức Giáo thụ phủ Thường Tín. Chúa Trịnh Tạc biết tiếng ông, bèn triệu vào Phủ Chúa, làm thầy giáo dạy các cháu nhà chúa là đích tôn Trịnh Vĩnh và Trịnh Bính.

Con trai của Nguyễn Hy Quang là Tổng binh Thiêm sứ, Đặc tiến Phụ Quốc Thượng tướng quân Nguyễn Hữu Dụng (1661-1729), đỗ Tạo sĩ (Tiến sĩ Võ) được phong tước Tào quận công và phối thờ trong đình Trung Tự, mộ tại làng Đa Sỹ (Hà Đông).

Cháu ruột của Nguyễn Hy Quang là Nguyễn Trù (đời 8), đỗ Hoàng giáp năm 1697, sau làm quan đến chức Tư nghiệp Quốc Tử Giám.

Đời thứ 11, họ Nguyễn Đông Tác có ông Nguyễn Hữu Diễn đỗ tạo sĩ (tiến sĩ võ) khoa Đinh Sửu niên hiệu Cảnh Hưng 18 (1757) đời vua Lê Hiển Tông, làm quan đến chức Vệ uy thị giảng, Quả cảm tướng quân, tước Thức Võ hầu.

Cũng ở đời 11, họ Nguyễn Đông Tác lại có ông Nguyễn Văn Lý (1795-1868), đỗ Tiến sĩ khoa Nhâm Thìn đời vua Minh Mạng (năm 1832), là nhà giáo, nhà văn hóa lớn, để lại nhiều tác phẩm.

Nguyễn Hữu Cầu, đời thứ 13, là một trong những người sáng lập trường Đông Kinh Nghĩa Thục.

Nguyễn Hữu Tảo, đời thứ 14, là người đặt nền móng cho bộ môn Tâm lý - Giáo dục học Việt Nam.

Thiều Chửu đời thứ 14 là một cư sĩ nổi tiếng của Phật giáo Việt Nam trong thế kỉ 20.

== Hiện tại ==
Dòng họ Nguyễn Đông Tác đã có gần 600 năm định cư ở Hà Nội và đã phát triển đến đời thứ 21. Quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng đã khiến nhiều người trong dòng họ lưu tán ở nhiều nơi, chứ không tập trung tại làng như trước kia. Tuy nhiên, dòng họ Nguyễn Đông Tác vẫn duy trì được ngày hội làng 15 tháng 3 (Âm lịch) và ngày giỗ họ 3 tháng 3 Âm lịch.
John James Audubon

John James Audubon (26 tháng 4 năm 1785 – 27 tháng 1 năm 1851) là một nhà điểu cầm học, tự nhiên học, thợ săn và họa sĩ người Mỹ gốc Pháp. Ông nổi tiếng với tuyển tập các bức minh hoạ những loài chim ở Bắc Mỹ. Audubon tên thật là Jean Rabin, những đổi tên mình thành John James Audubon vào năm 18 tuổi, khi lên tàu di cư sang Mỹ vào năm 1803.

Sinh ra tại thuộc địa Saint Domingue của Pháp (ngày nay là Haiti) và lớn lên tại Pháp, với tình yêu nước Mỹ và những công trình đóng góp cho nhân loại của mình, ông đại diện cho lớp người Mỹ mới tại Hoa Kỳ.

== Liên kết ngoài ==
- Bộ sưu tập của John James Audubon tại thư viện Houghton
Roxana

Roxana (tiếng Ba Tư: Rauxana, nghĩa là " ngôi sao nhỏ") đôi khi gọi là Roxane, là một quý tộc Bactria và là một người vợ của Alexandros Đại đế. Bà được sinh ra trước năm 343 trước Công nguyên, mặc dù ngày tháng chính xác vẫn chưa chắc chắn.

Bà là con gái của Oxyartes của Bactra (Balkh) ở Bactria (sau đó là đế chế Achaemenes Ba Tư, bây giờ là miền Bắc Afghanistan, đông Iran, Uzbekistan và Tajikistan), và kết hôn với Alexandros ở tuổi 16 sau khi ông viếng thăm pháo đài Tảng đá của Sogdian. Balkh là tỉnh cuối cùng của Đế quốc Ba Tư mà Alexandros chinh phục. Nguồn cổ mô tả tình yêu của Alexandros dành cho Roxana. Bà đã đi cùng ông trong chiến dịch của ông ở Pakistan và Ấn Độ năm 326 trước Công nguyên phía Bắc. Bà đã mang thai người con trai của ông được gọi là Alexandros IV Aegos, sau cái chết đột ngột của Alexandros tại Babylon năm 323 trước Công nguyên.

Sau cái chết của Alexandros, Roxana và con trai đã trở thành nạn nhân của những mưu đồ chính trị dẫn đến sự sụp đổ đế quốc của Alexandros. Roxana đã sát hại hai người vợ khác của Alexandros, Stateira II, cũng như người em của Stateira, Drypteis (Pl. Alex. 77,4) hoặc Parysatis II (vợ thứ ba của Alexandros). Roxana và con trai đã được bảo vệ bởi mẹ của Alexandros, Olympias, ở Macedonia, nhưng bị ám sát năm 316 trước Công nguyên theo lệnh của Kassandros để chiếm đoạt ngai vàng. Khi biết được Alexandros IV Aegos sẽ là người thừa kế hợp pháp của đế quốc Alexandria, Kassandros đã ra lệnh ám sát hoàng tử và Roxana khoảng năm 310 trước Công nguyên.

==Xem thêm==
- Balkh
- Alexandros IV Aegos
- Alexandre et Roxane, vở opera, của Mozart

==Tham khảo==
- Livius.org: Roxane by Jona Lendering
- Wiki Classical Dictionary: Roxane, daughter of Oxyartes
- Roxana from Charles Smith's "Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology" (1867)
==Tiểu thuyết lịch sử==
- Roxana is one of the main characters in "The Romance of Alexander and Roxana" by Marshall Monroe Kirkman, 1909, reprinted 2010, ISBN 978-1-160-01995-8.
- Roxana appears as one of the characters in "A Conspiracy of Women" by Aubrey Menen, 1965.
- Roxana appears as one of the minor characters in "Persian Boy" by Mary Renault, 1972, ISBN 0-394-48191-7. Renault uses the spelling "Roxane".
- Roxana appears as one of the characters in "Funeral Games" by Mary Renault, 1981, ISBN 0-394-52068-8. Renault uses the spelling "Roxane".
- Roxana appears as one of the characters in "Alexander: The Ends of the Earth" by Valerio Massimo Manfredi, 2002, ISBN 978-0-7434-3438-6.
- Roxana is the main character in "Roxana Romance" by A. J. Cave, 2008, Hardcover ISBN 978-0-9802061-0-4, eBook ISBN 978-0-9802061-1-1.
Tuế Hòa Bình

Tuế Hòa Bình (danh pháp: "Cycas hoabinhensis") là một loài thực vật thuộc chi Tuế. Đây là loài bản địa của Việt Nam.

== Tham khảo==
- Hill, K.D. 2003. "Cycas hoabinhensis" In: IUCN 2010. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2010.1. Dados de 8 de Abril de 2010.
Trâm dài Lai Châu

Trâm dài Lai Châu (danh pháp hai phần: Rhaphidophora laichauensis) là một loài thực vật thuộc họ Ráy.

==Phân bổ==
Trâm dài Lai Châu được ghi nhận ở Trung Quốc (Hải Nam, Vân Nam) và Việt Nam (xã Bình Lư thuộc huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu; huyện Bắc Yên tỉnh Sơn La)

==Tham khảo==
- Trâm dài lai châu "Rhaphidophora laichauensis" trên Trung tâm Dữ liệu Thực vật Việt Nam
- Rhaphidophora laichauensis trên IPNI. François Gagnepain 1866-1952 made on 2009-06-03 14:56:18.0
- Rhaphidophora laichauensis trong BioLib
Chile F3 Futures

Chile F3 Futures là 1 giải tennis được tổ chức trên mặt sân đất nện ngoài trời. Giải đấu được tổ chức bởi International Tennis Federation (ITF) Futures Tour. Giải thi đấu ở Santiago, Chile từ năm 1998.

==Liên kết khác==
- ITF search
Rhyacophila amabilis

Rhyacophila amabilis là một loài côn trùng thuộc họ Rhyacophilidae. Đây là loài đặc hữu của Hoa Kỳ. Nó được công bố đã tuyệt chủng vào năm 1986.

==Tham khảo==
- World Conservation Monitoring Centre 1996. "Rhyacophila amabilis". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
- http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/19695/0
Rimanella arcana

Rimanella arcana (tên tiếng Anh: "Pantepui Relict Damsel") là một loài chuồn chuồn kim đơn hình thuộc họ Amphipterygidae.

Loài này có ở Guyana, Suriname, và Venezuela với nơi sống là các dòng suối trên núi ở độ cao trên 800 mét.
Risiocnemis seidenschwarzi

Risiocnemis seidenschwarzi là một loài chuồn chuồn kim thuộc họ Platycnemididae. Đây là loài đặc hữu của Philippines. Môi trường sống tự nhiên của chúng là sông ngòi. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

==Tham khảo==
- Hämäläinen, M. 2005. "Risiocnemis seidenschwarzi". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Schayera baiulus

Schayera baiulus là một loài châu chấu thuộc họ Acrididae, đặc hữu của Úc.

==Tham khảo==
- Orthopteroid Specialist Group 1996. "Schayera baiulus". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Sciotropis cyclanthorum

Sciotropis cyclanthorum là một loài chuồn chuồn kim thuộc họ Megapodagrionidae. Đây là loài đặc hữu của Venezuela. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông ngòi. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

==Tham khảo==
- von Ellenrieder, N. & Paulson, D. 2005. "Sciotropis cyclanthorum". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Sciotropis lattkei

Sciotropis lattkei là một loài chuồn chuồn kim thuộc họ Megapodagrionidae. Đây là loài đặc hữu của Venezuela. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông ngòi. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

==Tham khảo==
- von Ellenrieder, N. & Paulson, D. 2005. "Sciotropis lattkei". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Scolopendra abnormis

Scolopendra abnormis (tên tiếng Anh "Serpent Island centipede") là một loài rết thuộc họ Scolopendridae. Đây là loài đặc hữu của Mauritius.
Sinhalestes orientalis

Sinhalestes orientalis là một loài chuồn chuồn kim đơn hình thuộc họ Lestidae. Loài này có thể đã tuyệt chủng vì đã không được thấy kể từ khi được định danh khoa học lần đầu cách đây hơn 140 năm.

Nó là loài đặc hữu của Sri Lanka.
Skistodiaptomus bogalusensis

Skistodiaptomus bogalusensis là một loài giáp xác trong họ Diaptomidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Reid, J.W. 1996. "Skistodiaptomus bogalusensis". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Skistodiaptomus carolinensis

Skistodiaptomus carolinensis là một loài giáp xác trong họ Diaptomidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Reid, J.W. 1996. "Skistodiaptomus carolinensis". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Skistodiaptomus sinuatus

Skistodiaptomus sinuatus là một loài giáp xác trong họ Diaptomidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Reid, J.W. 1996. "Skistodiaptomus sinuatus". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Solenopsis daguerrei

Solenopsis daguerrei là một loài kiến ký sinh bản địa Argentina và Uruguay . Những con kiến chúa non của loài này xâm nhập vào tổ của các loài khác, chẳng hạn như kiến lửa đỏ ("Solenopsis invicta"). Điều này có thể được thực hiện bởi thực tế rằng kiến chúa "S. daguerrei" tạo ra pheromone rất tương tự như thứ sản xuất bởi các kiến chúa của vật chủ. Kiến chúa trẻ tìm một kiến chúa của chủ tổ và đeo dính vào con kiến chúa chủ nhà, ăn thức ăn dành cho các hoàng hậu chủ nhà và từ từ giết chết nó. Kiến chúa "S. daguerrei" sau đó bắt đầu đẻ trứng. Chúng được chăm sóc bởi những con kiến chủ nhà, đôi khi ưu tiên hơn con cái tổ mình. "S. daguerrei" chỉ sinh sản ra kiến chúa trinh có cánh và kiến đực, chúng không đẻ kiến thợ vì kiến thợ là của chủ tổ. Các con kiến có cánh bay để giao phối và xâm chiếm thuộc địa mới.

==Tham khảo==
- An article at the website of the University of Texas , accessed ngày 20 tháng 11 năm 2006
Spaniacris deserticola

Spaniacris deserticola là một loài côn trùng thuộc họ Acrididae tiếng Anh thường gọi là "Coachella Valley grasshopper". Loài này có ở một vài địa điểm ở khu vực sa mạc miền nam California và qua biên giới Sonora, México. 
==Tham khảo==
- Rentz, D.C.F. 1996. "Spaniacris deserticola". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Spelaeoecia bermudensis

Spelaeoecia bermudensis là một loài giáp xác nước ngọt trong họ Thaumatocyprididae. 
==Tham khảo==
- Iliffe, T.M. 1996. "Spelaeoecia bermudensis". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Speleoithona bermudensis

Speleoithona bermudensis là một loài động vật giáp xác thuộc họ Speleoithonidae. Đây là loài đặc hữu của Bermuda. Môi trường sống tự nhiên của chúng là karsts.

==Tham khảo==
- Iliffe, T.M. 1996. "Speleoithona bermudensis". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Speleophria bivexilla

Speleophria bivexilla là một loài động vật giáp xác thuộc họ Misophriidae. Đây là loài đặc hữu của Bermuda.

==Tham khảo==
- Iliffe, T.M. 1996. "Speleophria bivexilla". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Speleophria scottodicarloi

Speleophria scottodicarloi là một loài động vật giáp xác thuộc họ Misophriidae. Đây là loài đặc hữu của Bermuda.

==Tham khảo==
- Iliffe, T.M. 1996. "Speleophria scottodicarloi". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Sphaerolana affinis

Sphaerolana affinis là một loài chân đều trong họ Cirolanidae. Loài này được Cole & Minckley miêu tả khoa học năm 1970.
Sphaerolana interstitialis

Sphaerolana interstitialis là một loài chân đều trong họ Cirolanidae. Loài này được Cole & Minckley miêu tả khoa học năm 1970.
Sphaerolana karenae

Sphaerolana karenae là một loài chân đều trong họ Cirolanidae. Loài này được Rodriguez-Almaraz & Bowman miêu tả khoa học năm 1995.
Stenocora percornuta

Stenocora percornuta là một loài chuồn chuồn kim thuộc họ Polythoridae. Loài này có ở Ecuador và Peru. Môi trường sống tự nhiên của chúng là sông ngòi.

==Tham khảo==
- von Ellenrieder, N. & Paulson, D. 2005. "Stenocora percornuta". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Stenopelmatus navajo

Stenopelmatus navajo là một loài dế Jerusalem thuộc họ Stenopelmatidae. Đây là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.
Streptocephalus dendrophorus

Streptocephalus dendrophorus là một loài động vật giáp xác thuộc họ Streptocephalidae. Đây là loài đặc hữu của Nam Phi.

==Tham khảo==
- Hamer, M. 1996. "Streptocephalus dendrophorus". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Streptocephalus dendyi

Streptocephalus dendyi là một loài động vật giáp xác thuộc họ Streptocephalidae. Đây là loài đặc hữu của Nam Phi.

==Tham khảo==
- Hamer, M. 1996. "Streptocephalus dendyi". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Streptocephalus gracilis

Streptocephalus gracilis là một loài động vật giáp xác thuộc họ Streptocephalidae. Đây là loài đặc hữu của Nam Phi.
Streptocephalus guzmani

Streptocephalus guzmani là một loài động vật giáp xác thuộc họ Streptocephalidae. Đây là loài đặc hữu của México.

==Tham khảo==
- Maeda-Martinez, A.M. 1996. "Streptocephalus guzmani". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Streptocephalus kargesi

Streptocephalus kargesi là một loài động vật giáp xác thuộc họ Streptocephalidae. Đây là loài đặc hữu của México.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Streptocephalus kargesi". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Streptocephalus moorei

Streptocephalus moorei là một loài động vật giáp xác thuộc họ Streptocephalidae. Đây là loài đặc hữu của México.

==Tham khảo==
- Maeda-Martinez, A.M. 1996. "Streptocephalus moorei". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Streptocephalus woottoni

Streptocephalus woottoni, với tên gọi thông thường Tôm tiên bờ sông là một loài động vật giáp xác thuộc họ Streptocephalidae. Nó có nguồn gốc ở miền Nam California tại Hoa Kỳ, và phía bắc Baja California ở Đông Bắc Mexico.
==Mô tả==
Loài tôm tiên này, Streptocephalus woottoni, sống ở hồ xuân hoặc hồ theo mùa khác có chiều sâu ít nhất là 30 cm, và có thể được quan sát thấy trong tháng Giêng đến tháng Ba. Nó ăn sinh vật nhỏ như vi khuẩn và động vật nguyên sinh. Những quả trứng có u nang, có thể chịu được khô và tồn tại trong đất qua các mùa khô cho đến khi hồ được hình thành bởi nước mưa. Tôm sau đó nở và hoàn thành vòng đời của nó trong 7 hoặc 8 tuần.
==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Streptocephalus woottoni". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Streptocephalus zuluensis

Streptocephalus zuluensis là một loài động vật giáp xác thuộc họ Streptocephalidae. Loài này có ở Nam Phi và Zimbabwe.

==Tham khảo==
- Hamer, M. 1996. "Streptocephalus zuluensis". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Stygobromus araeus

Stygobromus araeus là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus araeus". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus arizonensis

Stygobromus arizonensis là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus arizonensis". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus balconis

Stygobromus balconis là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus balconis". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus barri

Stygobromus barri là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus barri". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus bifurcatus

Stygobromus bifurcatus là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus bifurcatus". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus bowmani

Stygobromus bowmani là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus bowmani". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus clantoni

Stygobromus clantoni là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus clantoni". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Dados de 10 de Agosto de 2007.
Stygobromus conradi

Stygobromus conradi là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus conradi". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus cooperi

Stygobromus cooperi là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus cooperi". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus dejectus

Stygobromus dejectus là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus dejectus". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus elatus

Stygobromus elatus là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus elatus". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus emarginatus

Stygobromus emarginatus là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus emarginatus". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus ephemerus

Stygobromus ephemerus là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus ephemerus". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus flagellatus

Stygobromus flagellatus là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus flagellatus". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus gradyi

Stygobromus gradyi là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus gradyi". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus hadenoecus

Stygobromus hadenoecus là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus hadenoecus". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus harai

Stygobromus harai là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus harai". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus hayi

Stygobromus hayi là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus hayi". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus heteropodus

Stygobromus heteropodus là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus heteropodus". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus hubbsi

Stygobromus hubbsi là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus hubbsi". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus indentatus

Stygobromus indentatus là một loài động vật giáp xác trong họ Crangonyctidae.
Stygobromus longipes

Stygobromus longipes là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus longipes". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus lucifugus

Stygobromus lucifugus là một loài động vật giáp xác chân hai loại đã tuyệt chủng thuộc họ Crangonyctidae. Nó được Oliver Perry Hay mô tả lần đầu khi phát hiện thấy trong một giếng nước gần Abingdon, Knox County, Illinois (Hoa Kỳ), và là loài đặc hữu của tiểu bang này.
Stygobromus mackenziei

Stygobromus mackenziei là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus mackenziei". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus montanus

Stygobromus montanus là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus montanus". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus morrisoni

Stygobromus morrisoni là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus morrisoni". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus mundus

Stygobromus mundus là một loài động vật giáp xác trong họ Crangonyctidae.
Stygobromus nortoni

Stygobromus nortoni là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus nortoni". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus onondagaensis

Stygobromus onondagaensis là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus onondagaensis". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus ozarkensis

Stygobromus ozarkensis là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus ozarkensis". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus parvus

Stygobromus parvus là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus parvus". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus pecki

Stygobromus pecki là một loài giáp xác rất hiếm trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Texas, Hoa Kỳ. Nó được liệt kê là cực kỳ nguy cấp tại Hoa Kỳ, và được liệt kê như nguy cấp trên Sách đỏ IUCN.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus pecki". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus pizzinii

Stygobromus pizzinii là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus pizzinii". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus putealis

Stygobromus putealis là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus putealis". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus reddelli

Stygobromus reddelli là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus reddelli". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus smithi

Stygobromus smithi là một loài động vật giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.
Stygobromus spinatus

Stygobromus spinatus là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus spinatus". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus stellmacki

Stygobromus stellmacki là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus stellmacki". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus subtilis

Stygobromus subtilis là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus subtilis". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygobromus wengerorum

Stygobromus wengerorum là một loài giáp xác trong họ Crangonyctidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Stygobromus wengerorum". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Stygodiaptomus kieferi

Stygodiaptomus kieferi là một loài động vật giáp xác thuộc họ Diaptomidae. Đây là loài đặc hữu của Bosnia và Herzegovina.

==Tham khảo==
- Sket, B. 1996. "Stygodiaptomus kieferi". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Stygodiaptomus petkovskii

Stygodiaptomus petkovskii là một loài động vật giáp xác thuộc họ Diaptomidae. Loài này có ở Bosnia và Herzegovina và Croatia.

==Tham khảo==
- Sket, B. 1996. "Stygodiaptomus petkovskii". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Sam lớn

Sam lớn (tên khoa học: Tachypleus gigas) là một trong bốn loài còn tồn tại của họ Limulidae. Nó được tìm thấy trong vùng nước nông trong khu vực Đông Nam Á ở độ sâu lên đến 40 m (130 ft). Nó phát triển dài đến 39 cm (15 in) và rộng 17,5 cm (6,9 in), và được bao phủ bởi một mai cứng, với một cột sống đuôi dài (đuôi).

==Vòng đời==
Chu kỳ cuộc sống của T. gigas là tương đối dài và liên quan đến một số lượng lớn giai đoạn ngôi sao. Trứng có đường kính khoảng 3,7 mm (0,15 in). Ấu trùng mới nở, được gọi là "ấu trùng bọ ba thùy", không có đuôi, và dài 8 mm (0,31 in). Con đực được cho là trải qua 12 lần lột xác trước khi thành thục giới tính, trong khi con cái phải trải qua 13 lần.
Tachysphex pechumani

Tachysphex pechumani là một loài ong thuộc họ Crabronidae. Đây là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Kurczewski, F.E. 1996. "Tachysphex pechumani". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Tartarocreagris texana

Tartarocreagris texana là một loài nhện thuộc họ Neobisiidae. Đây là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- World Conservation Monitoring Centre 1996. "Tartarocreagris texana". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Tasmanophlebi lacus-coerulei

Tasmanophlebi lacus-coerulei là một loài côn trùng thuộc họ Siphlonuridae. Đây là loài đặc hữu của Úc.

==Tham khảo==
- World Conservation Monitoring Centre 1996. "Tasmanophlebi lacus-coerulei". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Teinobasis alluaudi

Teinobasis alluaudi là một loài chuồn chuồn kim thuộc họ Coenagrionidae. Loài này có ở Kenya, Madagascar, Malawi, Seychelles, và Tanzania. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và đất ngập nước với cây bụi là chủ yếu. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất nơi sống.

==Tham khảo==
- Clausnitzer, V. 2005. "Teinobasis alluaudi". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Tetrix sierrane

Tetrix sierrane là một loài côn trùng thuộc họ Tetrigidae. Đây là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Orthopteroid Specialist Group 1996. "Tetrix sierrane". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Tettigidea empedonepia

Tettigidea empedonepia là một loài côn trùng thuộc họ Tetrigidae. Đây là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- Orthopteroid Specialist Group 1996. "Tettigidea empedonepia". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Thermocyclops parvus

Thermocyclops parvus là một loài động vật giáp xác Copepoda thuộc họ Cyclopidae. Đây là loài đặc hữu của Hoa Kỳ. Môi trường sống tự nhiên của chúng là đầm lầy.

==Tham khảo==
- Reid, J.W. 1996. "Thermocyclops parvus". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Thermodiaptomus galeboides

Thermodiaptomus galeboides là một loài giáp xác trong họ Diaptomidae.

==Tham khảo==
- Reid, J.W. 1996. "Thermodiaptomus galeboides". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. . 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Throscodectes xederoides

Throscodectes xederoides là một loài côn trùng thuộc họ Tettigoniidae. Đây là loài đặc hữu của Úc.

==Tham khảo==
- Orthopteroid Specialist Group 1996. "Throscodectes xederoides". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Throscodectes xiphos

Throscodectes xiphos là một loài côn trùng thuộc họ Tettigoniidae. Đây là loài đặc hữu của Úc.

==Tham khảo==
- Orthopteroid Specialist Group 1996. "Throscodectes xiphos". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Triaenodes phalacris

Triaenodes phalacris là một loài côn trùng thuộc họ Leptoceridae. Đây là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.

==Tham khảo==
- World Conservation Monitoring Centre 1996. "Triaenodes phalacris". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Trithemis annulata

Trithemis annulata là một loài chuồn chuồn ngô thuộc họ Libellulidae.

Loài này có ở Algérie, Angola, Bénin, Botswana, Burkina Faso, Cameroon, Chad, Cộng hòa Dân chủ Congo, Bờ Biển Ngà, Ai Cập, Ethiopia, Pháp, Gambia, Ghana, Hy Lạp, Guinea, Israel, Kenya, Liberia, Madagascar, Malawi, Mali, Mauritius, Maroc, Mozambique, Namibia, Nigeria, Réunion, Senegal, Sierra Leone, Somalia, Nam Phi, Sudan, Tanzania, Togo, Uganda, Zambia, Zimbabwe, và có thể cả Burundi. Nó cũng được ghi nhận ở quần đảo Malta vào năm 2005 và thấy sinh sản vào năm 2007.

== Phân loài ==
"Trithemis annulata" có ba phân loài khác nhau:
- "Trithemis annulata annulata"
- "Trithemis annulata haematina"
- "Trithemis annulata scorteccii"

== Tham khảo ==
- Sciberras A,Sciberras J &Magro D.(2007) A Celebration of Dragonflies. The Malta Independent. tháng 11 năm 19 pgs.8-9.
Troglocaris anophthalmus

Troglocaris anophthalmus là một loài tôm nước ngọt thuộc họ Atyidae. Loài này có ở Bosna và Hercegovina, Croatia, Ý và Slovenia.
Tropocyclops federensis

Tropocyclops federensis là một loài động vật giáp xác thuộc họ Cyclopidae. Đây là loài đặc hữu của Brasil. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt.

==Tham khảo==
- Reid, J.W. 1996. "Tropocyclops federensis". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Tropocyclops nananae

Tropocyclops nananae là một loài động vật giáp xác thuộc họ Cyclopidae. Đây là loài đặc hữu của Brasil. Môi trường sống tự nhiên của chúng là đầm lầy, hồ nước ngọt, và đầm nước ngọt.

==Tham khảo==
- Reid, J.W. 1996. "Tropocyclops nananae". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Tropodiaptomus burundensis

Tropodiaptomus burundensis là một loài giáp xác trong họ Diaptomidae.

==Tham khảo==
- Reid, J.W. 1996. "Tropodiaptomus burundensis". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Tropodiaptomus ctenopus

Tropodiaptomus ctenopus là một loài giáp xác trong họ Diaptomidae

==Tham khảo==
- Reid, J.W. 1996. "Tropodiaptomus ctenopus". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Tropodiaptomus falcatus

Tropodiaptomus falcatus là một loài giáp xác trong họ Diaptomidae.

==Tham khảo==
- Reid, J.W. 1996. "Tropodiaptomus falcatus". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Tropodiaptomus kilimensis

Tropodiaptomus kilimensis là một loài giáp xác trong họ Diaptomidae.

==Tham khảo==
- Reid, J.W. 1996. "Tropodiaptomus kilimensis". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Tropodiaptomus kissi

Tropodiaptomus kissi là một loài giáp xác trong họ Diaptomidae.

==Tham khảo==
- Reid, J.W. 1996. "Tropodiaptomus kissi". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Tropodiaptomus madagascariensis

Tropodiaptomus madagascariensis là một loài giáp xác trong họ Diaptomidae
Tropodiaptomus neumanni

Tropodiaptomus neumanni là một loài giáp xác trong họ Diaptomidae.

==Tham khảo==
- Reid, J.W. 1996. "Tropodiaptomus neumanni". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Tropodiaptomus palustris

Tropodiaptomus palustris là một loài giáp xác trong họ Diaptomidae.

==Tham khảo==
- Reid, J.W. 1996. "Tropodiaptomus palustris". 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Tropodiaptomus purpureus

Tropodiaptomus purpureus là một loài giáp xác trong họ Diaptomidae. Chúng là loài đặc hữu của Burundi.

==Tham khảo==
- Reid, J.W. 1996. "Tropodiaptomus purpureus". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. 10 tháng 8, 2007.
Tropodiaptomus simplex

Tropodiaptomus simplex là một loài giáp xác trong họ Diaptomidae.

==Tham khảo==
- Reid, J.W. 1996. "Tropodiaptomus simplex". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Dados de 10 de Agosto de 2007.
Tropodiaptomus stuhlmanni

Tropodiaptomus stuhlmanni là một loài giáp xác trong họ Diaptomidae.
Tropodiaptomus worthingtoni

Tropodiaptomus worthingtoni là một loài giáp xác trong họ Diaptomidae.
Typhlatya iliffei

Typhlatya iliffei là một loài động vật giáp xác thuộc họ Atyidae. Đây là loài đặc hữu của Bermuda.

==Tham khảo==
- Iliffe, T.M. 1996. "Typhlatya iliffei". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Typhlatya monae

Typhlatya monae là một loài động vật giáp xác thuộc họ Atyidae. Đây là loài đặc hữu của Puerto Rico.

==Tham khảo==
- Inland Water Crustacean Specialist Group 1996. "Typhlatya monae". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Umma declivium

Umma declivium là một loài chuồn chuồn kim thuộc họ Calopterygidae. Loài này có ở Malawi và Tanzania. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông ngòi. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

==Tham khảo==
- Clausnitzer, V. 2005. "Umma declivium". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Umma femina

Umma femina là một loài chuồn chuồn kim thuộc họ Calopterygidae. Đây là loài đặc hữu của Angola. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông ngòi. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.

==Tham khảo==
- Suhling, F. 2005. "Umma femina". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Umma saphirina

Umma saphirina là một loài chuồn chuồn kim thuộc họ Calopterygidae. Loài này có ở Cameroon, Cộng hòa Trung Phi, Cộng hòa Congo, Cộng hòa Dân chủ Congo, Kenya, Nigeria, và Uganda. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông ngòi.

==Tham khảo==
- Clausnitzer, V. 2005. "Umma saphirina". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Utabaenetes tanneri

Utabaenetes tanneri là một loài côn trùng thuộc họ Rhaphidophoridae. Đây là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.
==Tham khảo==
- Orthopteroid Specialist Group 1996. "Utabaenetes tanneri". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Windbalea viride

Windbalea viride là một loài côn trùng thuộc họ Tettigoniidae. Đây là loài đặc hữu của Úc.

==Tham khảo==
- Orthopteroid Specialist Group 1996. "Windbalea viride". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Zaprochilus ninae

Zaprochilus ninae là một loài côn trùng thuộc họ Tettigoniidae. Đây là loài đặc hữu của Úc.

==Tham khảo==
- Orthopteroid Specialist Group 1996. "Zaprochilus ninae". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Zubovskia banatica

Zubovskia banatica là một loài côn trùng thuộc họ Acrididae. Loài này có ở Hungary và România.

==Tham khảo==
- Orthopteroid Specialist Group 1996. "Zubovskia banatica". 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 10 tháng 8 năm 2007.
Chile F2 Futures

Chile F2 Futures là 1 giải tennis được tổ chức trên mặt sân đất nện ngoài trời. Giải đấu được tổ chức bởi International Tennis Federation (ITF) Futures Tour. Giải thi đấu ở Santiago, Chile từ năm 1998.

==Liên kết khác==
- ITF search
Chile F1 Futures

Chile F3 Futures là 1 giải tennis được tổ chức trên mặt sân đất nện ngoài trời. Giải đấu được tổ chức bởi International Tennis Federation (ITF) Futures Tour. Giải thi đấu ở Chile từ năm 1998

==Liên kết khác==
- ITF search
Guillermo Rivera-Aránguiz

Guillermo Andres Rivera Aránguiz sinh ngày 2 tháng 2 năm 1989 ở San Felipe, Chile) là 1 vận động viên tennis chuyên nghiệp. Rivera đã chơi cho đội tuyển quốc gia ở Davis Cup vào tháng 3 năm 2011 đối đầu với đội Mỹ. Anh đã để thua John Isner 3-6, 7-6, 5-7.

==Liên kết khác==
- Guillermo Rivera-Aranguiz ATP Profile
- Guillermo Rivera-Aranguiz ITF Profile
- Guillermo Rivera-Aranguiz Davis Cup Profile
Jorge Aguilar

Jorge Roberto Aguilar Mondaca sinh ngày 8 tháng 1 năm 1985 là 1 vận động viên tennis chuyên nghiệp người Chile. Năm 2001, anh vô địch giải U16 world championship với người bạn Guillermo Hormazábal và Carlos Rios.

Năm 2010, anh đạt được vị trí cao nhất trong bảng xếp hạng ATP là 167.

==Liên kết khác==
- Jorge Aguilar ATP Profile
Thái Biện

Thái Biện hay Sái Biện (1048-1117; chữ Hán: 蔡卞) là đại thần nhà Bắc Tống trong lịch sử Trung Quốc.

== Sự nghiệp ==
Thái Biện tự là Nguyên Độ (元度), người Tiên Du, Hưng Hóa. Cha ông là Thái Chuẩn, anh ông là Thái Kinh, sau này 5 lần làm thừa tướng nhà Bắc Tống.

Niên hiệu Hy Ninh thời Tống Thần Tông (1058-1078), Thái Biện cùng anh là Thái Kinh lên thi ở kinh thành Khai Phong, cả hai anh em cùng đỗ Tiến sĩ.

Thái Biện được Thừa tướng Vương An Thạch đang thi hành "Khang Ninh biến pháp" quý mến và gả con gái cho và thăng tiến rất nhanh, lên chức Trung thư xá nhân kiêm Thị giảng. Thái Kinh cũng tỏ ra là người ủng hộ biến pháp của Vương An Thạch nên được thăng làm Thôi quan ở Thư châu.

Sau đó anh em Thái Biện cùng được thăng làm Trung thư xá nhân. Trong khi Thái Kinh trải qua nhiều thăng trầm trên quan trường, Thái Biện ít gặp biến động hơn. Ông chuyển sang chức vụ Đồng tri gián viện.

Năm 1086, Tống Triết Tông lên ngôi, Thái Biện được bổ nhiệm làm Lễ bộ thị lang. Năm 1094 đầu niên hiệu Thiệu Thánh, nhờ khéo ca tụng công đức của vua, Thái Biện được giao soạn quốc sử.

Năm 1097, Thái Biện giữ chức Thượng thư tả thừa. Ông thực thi đường lối theo học thuyết Thiệu thuật (Thuật trị nước trong niên hiệu "Thiệu Thánh").

Năm 1100, Tống Huy Tông lên ngôi, quan gián nghị Trần Quán tố cáo 6 tội của Thái Biện khiến ông bị giáng chức.

Năm 1102, anh ông là Thái Kinh được thăng làm Hữu thừa tướng, Thái Biện được phục chức, về triều làm Trung thái ất cung sứ, rồi thăng chức Tri khu mật viện sứ.

Năm 1103, Thái Kinh được thăng từ Hữu thừa tướng lên Tả thừa tướng, Thái Biện làm việc dưới quyền anh, nhưng hai anh em lại có chính kiến khác nhau. Nhân việc Thái Biện nghi ngờ Trương Hoài Tố mưu phản, vua Huy Tông xét thấy không đúng nên giáng chức ông làm Thị độc.

Một thời gian sau Thái Biện được điều sang làm Khai phủ nghi đồng tam tư tri sĩ.

Năm 1117, Thái Biện qua đời, thọ 69 tuổi. Trước tác ông còn để lại là "Mao thi danh vật giải".

== Xem thêm==
- Tống Khâm Tông
- Tống Huy Tông
- Sái Kinh

== Tham khảo ==
- Chu Thiệu Hầu (2003), "Tổng tập lược truyện các Tể tướng trong lịch sử Trung Quốc, tập 2", Nhà xuất bản Văn hóa thông tin
- Nhiễm Vạn Lý chủ biên (2010), "Mười đại gian thần trong lịch sử Trung Quốc", Nhà xuất bản Văn học
Ủy ban Nhân quyền châu Á

Ủy ban Nhân quyền châu Á (tiếng Anh: "Asian Human Rights Commission", viết tắt là AHRC) là một cơ quan độc lập, phi chính phủ, tìm cách thúc đẩy nâng cao nhận thức và thực hiện nhân quyền trong khu vực châu Á, cùng nhằm vận động dư luận quần chúng châu Á và quốc tế để có được sự đền bù và khắc phục hậu quả cho các nạn nhân bị vi phạm nhân quyền.

Ủy ban được thành lập năm 1986 bởi một nhóm luật gia và các nhà hoạt động nhân quyền lỗi lạc ở châu Á nhằm phát huy các quyền dân sự, chính trị, cũng như kinh tế, xã hội và văn hóa.

Tổ chức kết nghĩa của Ủy ban này là Trung tâm phương tiện pháp lý châu Á ("Asian Legal Resource Centre", viết tắt là ALRC) có cương vị tư vấn tổng quát tại Hội đồng Kinh tế và Xã hội Liên Hợp Quốc. Ủy ban Nhân quyền châu Á và "Trung tâm phương tiện pháp lý châu Á" đều có trụ sở ở Hồng Kông.

== Các đợt vận động và các dự án hỗ trợ hiện nay ==
- Asian Human Rights Charter
- Asia Child Rights
- Disappearances
- Massacres in Asia
- No Torture
- Right to Food
- WCAR (World Conference Against Racism)
- Protection and Participation (magazine - current (2008)

== Ủy ban Nhân quyền châu Á và các vấn đề nhân quyền ở châu Á ==
Ngay trước Ngày Quốc tế các người bị mất tích ("International Day of the Disappeared"), Ủy ban Nhân quyền châu Á đã xếp hạng Philippines trong 8 quốc gia hàng đầu ở châu Á, nơi mà các vụ mất tích do cưỡng bách ("forced disappearances") của các nhà hoạt động không những chỉ tràn lan, mà còn được thực hiện mà không bị trừng phạt. Sri Lanka đứng đầu danh sách (báo cáo đăng trên trang web của ủy ban [www.ahrchk.net]).

Các nhà hoạt động đã tham gia vào khóa học nhân quyền gần đây của Ủy ban trong năm 2007. Ủy ban đã liệt kê các quốc gia khác, nơi xảy ra các vụ mất tích cưỡng bách mà không bị trừng phạt: Pakistan, Indonesia, Bangladesh, Nepal, Thái Lan, Philippines và một số nơi của Ấn Độ.

Hơn nữa, AHRC đã có bằng chứng cho thấy chế độ quân phiệt Myanmar đã sử dụng các băng nhóm dùng hung khí không phải súng để đàn áp người bất đồng chính kiến (các người phản đối giá nhiên liệu).

Ngày 28.9.2007, Ủy ban Nhân quyền châu Á chỉ trích Writ of Amparo and Habeas Data (Lệnh bảo vệ và Truy cập thông tin) của Philippines vì chưa đủ: "Mặc dù nó đáp ứng được các lãnh vực thực tế, tuy nhiên vẫn cần phải có thêm hành động vào đây". Các cơ quan lập pháp, Hạ viện và Thượng viện, cũng phải bắt đầu các hành động của mình ngay tức thời, không được chậm trễ. Các cơ quan này phải ban hành các đạo luật bảo đảm việc bảo vệ các quyền – các luật chống tra tấn và mất tích do cưỡng bách và các luật cung cấp các phương tiện pháp lý đầy đủ cho các nạn nhân", do đó Ủy ban phản đối việc Writ of Amparo and Habeas Data đã không bảo vệ các người không là nhân chứng, cho dù họ cũng phải đối mặt với các đe dọa hoặc có nguy cơ bị mất mạng.

==Liên kết ngoài==
- Asian Human Rights Commission
- Asian Legal Resource Centre
- Ethics in Action
- Human Rights Correspondence School
- Protection and Participation magazine
Phân rã beta

Trong vật lý hạt nhân, phân rã beta (phân rã β) là một kiểu phân rã phóng xạ, trong đó hạt nhân nguyên tử phát ra hạt beta (electron hoặc positron).

Trong trường hợp sinh ra electron thì được gọi là "phân rã" "beta âm" hay "beta trừ" (), trường hợp còn lại thì gọi là "beta cộng" (). Nếu phát ra hạt electron, một antineutrino electron cũng được sinh ra, trong khi nếu phát ra positron thì đi kèm là neutrino electron.

== Phân rã β ==
Khi phân rã , tương tác yếu chuyển một neutron () thành một proton () trong khi phát ra một electron () và một antineutrino electron ():

formula_1
Ở mức cơ bản (như miêu tả trong biểu đồ Feynman bên dưới), là do sự biến đổi một quark xuống thành quark lên bằng cách phát ra một boson; thường phân rã thành một electron và một antineutrino electron.
Phân rã nhìn chung thường gặp ở những hạt nhân giàu neutron.

== Phân rã ==
Khi phân rã , năng lượng được sử dụng để biến đổi 1 proton thành 1 neutron, đồng thời phát ra 1 positron () và 1 electron neutrino ():

Vì vậy, khác với phân rã , phân rã không thể xuất hiện một cách độc lập do nó cần có năng lượng, khối lượng của neutron nặng hơn khối lượng của proton. Phân rã chỉ có thể xảy ra bên trong hạt nhân khi mà trị số năng lượng liên kết của các hạt nhân mẹ nhỏ hơn năng lượng liên kết của hạt nhân con. Điểm khác biệt giữa các mức năng lượng này tạo ra phản ứng biến đổi 1 proton thành 1 neutron, 1 positron và 1 neutrino, và thành động năng của các hạt này.

== Phân rã beta kép ==
Phân rã beta kép là loại phân rã phóng xạ trong đó hai proton được đồng thời biến thành hai neutron, hoặc ngược lại, bên trong hạt nhân nguyên tử. Như trong phân rã beta duy nhất, quá trình này cho phép các nguyên tử chuyển về gần hơn với tỷ lệ tối ưu của các proton và neutron. Kết quả của chuyển đổi này là các hạt nhân phát ra hai hạt beta có thể dò được, là electron hoặc positron.

==Xem thêm==
- Neutrino
- Phân rã alpha
- Đồng vị phóng xạ

==Tham khảo==
=== Thư mục ===
- Jagdish K. Tuli, Nuclear Wallet Cards, 7th edition, April 2005, Brookhaven National Laboratory, US National Nuclear Data Center
== Liên kết ngoài ==
- The Live Chart of Nuclides - IAEA with filter on decay type, in Java or HTML