SteamOS

SteamOS là một bản phân phối Linux tập trung vào trò chơi điện tử do Valve phát triển, dựa trên Arch Linux và tích hợp cửa hàng trò chơi điện tử của công ty, Steam. Nó đóng vai trò là hệ điều hành cho dòng phần cứng chơi game của Valve, bao gồm Steam Deck, Steam Machine và Steam Frame. Bắt đầu từ năm 2025, Valve đã mở rộng hỗ trợ chính thức để bao gồm các thiết bị của bên thứ ba được chỉ định là "Tương thích SteamOS", chẳng hạn như các thiết bị cầm tay như Lenovo Legion Go và Asus ROG Ally. Nó cũng có thể được cài đặt trên máy tính cá nhân mà không có hỗ trợ chính thức. Hệ điều hành cốt lõi là phần mềm tự do và mã nguồn mở, trong khi client Steam vẫn là độc quyền.

SteamOS lần đầu tiên được phát hành vào năm 2013, với các phiên bản 1.0 và 2.0 dựa trên Debian và được thiết kế chủ yếu như một client để truyền phát trò chơi qua mạng cục bộ từ một PC chơi game, với sự hỗ trợ hạn chế cho việc chơi game gốc. Valve đã quảng bá nền tảng này như một phần của nỗ lực rộng lớn hơn nhằm mở rộng chơi game trên Linux. Vào năm 2022, Valve đã giới thiệu SteamOS 3.0 cùng với sự ra mắt của Steam Deck. Phiên bản này chuyển sang nền tảng Arch Linux sử dụng mô hình phát hành liên tục mà Valve cảm thấy phù hợp hơn cho việc hỗ trợ phần cứng. Nó có giao diện chế độ kép: chế độ kiểu máy chơi game được cung cấp bởi giao diện người dùng Big Picture của Steam và môi trường máy tính để bàn KDE Plasma để sử dụng máy tính truyền thống. SteamOS 3.0 cũng tích hợp lớp tương thích Proton của Valve, cho phép nhiều trò chơi Windows chạy trên Linux.

== Lịch sử ==
Trong một phiên thảo luận tại LinuxCon vào ngày 16 tháng 9 năm 2013, người đồng sáng lập và giám đốc điều hành của Valve, Gabe Newell, đã tuyên bố rằng ông tin rằng "Linux và mã nguồn mở là tương lai của ngành game", tiếp tục nói rằng công ty đang hỗ trợ các nhà phát triển game muốn làm cho các trò chơi tương thích với Linux, và rằng họ sẽ đưa ra một thông báo vào tuần sau liên quan đến việc đưa Linux vào phòng khách. Vào ngày 20 tháng 9 năm 2013, Valve đã đăng một tuyên bố trên trang web của mình có tựa đề "Vũ trụ Steam đang mở rộng vào năm 2014" trong đó hé lộ ba thông báo mới liên quan đến "thậm chí nhiều cách hơn để kết nối các điểm cho những khách hàng muốn có Steam trong phòng khách". Thông báo đầu tiên được đưa ra vào ngày 23 tháng 9 với tên gọi SteamOS, với Valve cho biết họ đã "đi đến kết luận rằng môi trường phù hợp nhất để mang lại giá trị cho khách hàng là một hệ điều hành được xây dựng xung quanh chính Steam". Trọng tâm lớn của việc tiết lộ là tính cởi mở của hệ điều hành, với việc công bố rằng người dùng sẽ có thể thay đổi hoặc thay thế bất kỳ phần nào của phần mềm, và nó sẽ miễn phí.

Vào tháng 10 năm 2013, Valve đã công bố "Steam Dev Days"; một hội nghị nhà phát triển kéo dài hai ngày, nơi các nhà phát triển trò chơi điện tử có thể thử nghiệm và cung cấp phản hồi về SteamOS và các nguyên mẫu Steam Machine. Vào tháng 10 năm 2013, Nvidia cũng công bố hợp tác với Valve để hỗ trợ SteamOS với sự giúp đỡ của một bộ công cụ phát triển có tên là Nvidia GameWorks, kết hợp PhysX, OptiX, VisualFX và các API độc quyền khác của Nvidia cùng với các triển khai của chúng.

=== Các phiên bản 1.0 và 2.0 ===
Vào tháng 11 năm 2013, Valve xác nhận rằng họ sẽ không sản xuất bất kỳ trò chơi độc quyền nào cho SteamOS, và không khuyến khích các nhà phát triển khác làm như vậy, vì điều đó đi ngược lại triết lý bán trò chơi ở bất cứ đâu có khách hàng của họ. Vào tháng 12, Valve thông báo rằng một phiên bản beta của SteamOS sẽ được phát hành vào ngày 13 tháng 12 năm 2013. Khi phiên bản beta này (có tên là SteamOS 1.0) được phát hành, Valve đã khuyến khích những khách hàng không quen thuộc với Linux đợi đến năm 2014, và sự ra mắt của SteamOS 2.0.

Ban đầu, nội dung video như truyền hình, phim và nhạc chỉ có sẵn trên SteamOS thông qua cửa hàng của Steam, nơi chỉ cung cấp một số lượng nhỏ các bộ phim, hoặc nội dung được lưu trữ cục bộ. Vào tháng 10 năm 2015, một bản cập nhật đã cho phép Netflix và các nội dung được bảo vệ bởi DRM khác hoạt động trong trình duyệt tích hợp sẵn. Các bản cài đặt SteamOS 2.0 khuyến nghị một bộ xử lý có khả năng 64-bit của Intel hoặc AMD, ít nhất 4 gigabyte RAM, 200 GB trên ổ cứng, một card đồ họa AMD Radeon 8500 trở lên hoặc một card đồ họa Nvidia Fermi (GeForce 400 series và GeForce 500 series) trở lên, một cổng USB và hỗ trợ khởi động UEFI. Một phương pháp cài đặt tùy chỉnh cũng có sẵn thông qua các kho lưu trữ của Valve, có thể yêu cầu các bước cấu hình bổ sung, cho phép kích thước ổ cứng nhỏ hơn và các bo mạch chủ không hỗ trợ UEFI.

Vào giữa tháng 10 năm 2015, các đơn đặt hàng trước cho Steam Controller, Steam Link, và các Steam Machine mang thương hiệu Alienware đã có sẵn. Ngày phát hành chính thức cho Steam Machine là ngày 10 tháng 11 năm 2015. Trong những năm tiếp theo, sự phụ thuộc của các engine game vào các API độc quyền của Windows, cũng như phần cứng máy tính ngày càng hiệu quả, đã khiến SteamOS trở thành một trở ngại cho sự thành công của Steam Machine, vốn đã giảm dần sự phổ biến trong nửa sau của thập kỷ so với các nền tảng như chơi game di động và máy chơi game cầm tay.

=== Phiên bản 3.0 ===
Vào ngày 15 tháng 7 năm 2021, Valve đã công bố Steam Deck, một thiết bị chơi game PC cầm tay hoàn toàn mới, sẽ chạy một phiên bản SteamOS mới và khác biệt đáng kể, phiên bản 3.0. Phiên bản mới này dựa trên Arch Linux, với môi trường máy tính để bàn KDE Plasma 5 được cài đặt sẵn để cho phép người dùng tùy chỉnh hệ thống của họ. Quyết định chuyển từ Debian sang Arch Linux dựa trên lịch trình cập nhật khác nhau của các bản phân phối này; Debian, được thiết kế cho các cấu hình máy chủ, cập nhật phần mềm hệ điều hành cốt lõi trong một bản phát hành lớn, với các bản vá trung gian cho các lỗi đã biết và các bản vá bảo mật, trong khi Arch sử dụng phương pháp cập nhật liên tục cho tất cả các phần. Valve nhận thấy rằng việc sử dụng các bản cập nhật liên tục của Arch làm cơ sở sẽ phù hợp hơn cho Steam Deck, cho phép họ giải quyết các vấn đề và sửa lỗi nhanh hơn nhiều so với Debian. Bản thân SteamOS không phải là bản phát hành liên tục. Valve đã ký hợp đồng với Collabora để xây dựng hệ thống cập nhật của họ. Valve khẳng định rằng SteamOS 3.0 sẽ tiếp tục được cung cấp miễn phí, với ý định cho phép các nhà phát triển phần cứng khác tận dụng nó và xây dựng các thiết bị máy tính cầm tay tương tự như Deck. Phiên bản 3.0 cũng bao gồm Flatpak để quản lý ứng dụng, các công cụ ánh xạ lại tay cầm, và hỗ trợ cho các trình điều khiển đồ họa Vulkan.

Với việc phát hành Phiên bản 3.0, các phiên bản cũ hơn của SteamOS không còn được hỗ trợ và không được bảo trì. Valve đã không phát hành một phiên bản SteamOS 3.0 dành cho các thiết bị khác ngoài Steam Deck, mặc dù có các tài nguyên cộng đồng để cài đặt nó lên máy tính cá nhân mà không có hỗ trợ chính thức. Với một bản cập nhật vào tháng 8 năm 2024, Valve đã giới thiệu hỗ trợ ánh xạ các nút bổ sung trên Asus ROG Ally. Theo Lawrence Yang, một nhà thiết kế tại Valve, họ đang tìm cách mở rộng hỗ trợ cho các hệ thống cầm tay bổ sung. Valve đã phát hành các hướng dẫn thương hiệu cho SteamOS để các nhà sản xuất khác sử dụng nhằm chỉ ra sự hỗ trợ cho hệ điều hành vào tháng 12 năm 2024. Vào tháng 1 năm 2025, Lenovo đã phát hành Legion Go S, đây là thiết bị cầm tay của bên thứ ba chính thức đầu tiên có thể hoạt động bằng SteamOS; Valve đã phát hành một bản cập nhật cho SteamOS vào tháng 5 năm 2025 để chính thức hỗ trợ Legion Go S. Sau khi phát hành SteamOS 3.7.8 vào ngày 22 tháng 5, Valve đã chính thức đăng ký SteamOS cho các máy tính cầm tay chạy chip AMD. Vào tháng 11 năm 2025, Valve đã công bố mũ VR Steam Frame dựa trên ARM, ngụ ý hỗ trợ cho các thiết bị ARM thông qua một lớp giả lập x86 được gọi là Fex.

== Tính năng ==
SteamOS được thiết kế chủ yếu để chơi các trò chơi điện tử dành cho PC mà không cần đến một máy tính truyền thống, chẳng hạn như trên TV hoặc thiết bị cầm tay. Nó thực hiện điều này bằng cách cung cấp trải nghiệm giống như máy chơi game, được gọi là "Chế độ Chơi game", bao gồm các tính năng nâng cao chất lượng cuộc sống và một giao diện người dùng được sắp xếp hợp lý, trên một hệ điều hành nhắm đến phần cứng PC chung có thể được đặt trong bất kỳ yếu tố hình thức nào. Các phiên bản đầu tiên của SteamOS có thể chạy các trò chơi được phát triển nguyên bản cho Linux, cũng như truyền phát các trò chơi từ máy tính Windows, Mac hoặc Linux. Phiên bản 3.0 sử dụng lớp tương thích Proton của Valve để chạy nhiều loại trò chơi ban đầu được phát triển cho Windows. Mặc dù SteamOS hỗ trợ các trình quản lý gói gốc của Linux, phương thức phân phối phần mềm chính cho SteamOS là cửa hàng Steam cũng được sử dụng để phân phối trò chơi cho các hệ điều hành khác. Một số tính năng, chẳng hạn như chia sẻ gia đình và các hạn chế của phụ huynh, được xử lý bởi client máy tính để bàn của Steam trên các hệ điều hành khác, đã được chuyển vào SteamOS. Valve tuyên bố rằng họ đã "đạt được những cải thiện hiệu suất đáng kể trong xử lý đồ họa" trên hai phiên bản đầu tiên của SteamOS trước khi Proton trưởng thành. Hệ điều hành là mã nguồn mở, cho phép người dùng xây dựng hoặc điều chỉnh mã nguồn, mặc dù client Steam thực tế là mã nguồn đóng.

Vì SteamOS được thiết kế để chơi game mà không cần chuột hoặc bàn phím, hai phiên bản đầu tiên không có nhiều chức năng tích hợp ngoài việc duyệt web và chơi game. Kể từ Phiên bản 3.0, người dùng có thể tự do truy cập môi trường máy tính để bàn KDE Plasma 5, được gọi là "Chế độ Máy tính để bàn", và thực hiện các tác vụ như cài đặt các phần mềm khác. Phiên bản 3.0 vẫn sử dụng một hệ thống tệp bất biến, chỉ có thư mục chính của người dùng có thể ghi, nhưng cho phép toàn quyền cho các giải pháp như container hóa và chroot cho các chương trình người dùng yêu cầu quyền root. Hệ điều hành hỗ trợ nguyên bản các bộ xử lý đồ họa của Nvidia, Intel, và AMD. Phiên bản 3.0 đã bổ sung hỗ trợ đầy đủ cho các thiết bị ngoại vi, cho phép các thiết bị SteamOS như Deck được sử dụng như các PC thông thường.

Phiên bản 3.0 dựa trên Arch Linux, thay vì Debian, với một số tùy chỉnh. Hệ điều hành bao gồm Gamescope, là một trình quản lý tổng hợp vi mô hướng đến chơi game được thiết kế để tối ưu hóa hiển thị trên Steam Deck. Khi client Steam được cài đặt sẵn được khởi chạy bằng Gamescope, nó sẽ kích hoạt Chế độ Chơi game.

== Các bản phát hành và hiệu năng ==
=== SteamOS 1.0 ===
Vào tháng 12 năm 2013, Phoronix đã so sánh ba card đồ họa Nvidia trên SteamOS 1.0 beta và Windows 8.1 Pro. Nhìn chung, trình điều khiển đồ họa Linux độc quyền của Nvidia mang lại hiệu suất tương đương với trình điều khiển của Windows do cơ sở mã phần lớn được chia sẻ giữa các nền tảng.

Vào tháng 1 năm 2014, GameSpot đã so sánh hiệu suất của ba trò chơi ("Dota 2", "Left 4 Dead 2", và "") chạy trên Windows 7 x64 và SteamOS 1.0 beta. Với một card đồ họa AMD, họ thấy rằng tất cả đều chạy ở khung hình mỗi giây thấp hơn đáng kể trên SteamOS, và "Left 4 Dead 2" bị giật, điều mà họ cho là do vấn đề trình điều khiển thiết bị. Với một card đồ họa Nvidia, họ thấy rằng "Metro: Last Light" chạy ở tốc độ khung hình cao hơn một chút và "Dota 2" ngang bằng. Với cả hai thương hiệu card màn hình, "Left 4 Dead 2" và "Dota 2" có thời gian tải lâu hơn trên SteamOS.

=== SteamOS 2.0 ===
Khi Steam Machines được phát hành chính thức vào tháng 11 năm 2015, Ars Technica đã so sánh hiệu suất kết xuất của các trò chơi đa nền tảng trên SteamOS 2 và Windows 10 chạy trên cùng một máy, sử dụng các phép đo khung hình trung bình mỗi giây, và thấy rằng các trò chơi kết xuất chậm hơn từ 21% đến 58% trên SteamOS 2. Ars Technica cho rằng điều này có thể là do sự thiếu kinh nghiệm của các nhà phát triển trong việc tối ưu hóa trên OpenGL so với DirectX, và tin rằng hiệu suất có thể cải thiện với các tựa game trong tương lai. Họ lưu ý rằng bài kiểm tra hiệu năng của họ, sử dụng sáu trò chơi trên một máy tính duy nhất, còn lâu mới toàn diện.

=== SteamOS 3.0 ===
Vào tháng 3 năm 2022, Linus Tech Tips đã so sánh hiệu năng của SteamOS 3.0 và Windows 10 trên Steam Deck bằng cách sử dụng ba bài kiểm tra hiệu năng game (bao gồm "Hitman 3", "Doom Eternal", và "Elden Ring") cho thấy cả ba tựa game đều có số khung hình trung bình mỗi giây cao hơn trên SteamOS so với Windows 10. "Hitman 3" đạt trung bình 19 fps trên Windows 10 và 34 fps trên SteamOS 3. Trong "Doom Eternal", SteamOS 3 đạt trung bình 60 fps trong khi Windows đạt 47 fps. "Elden Ring" trên SteamOS đạt đỉnh 37 fps trung bình trong khi chạy trên Windows 10 ở mức 30 fps trung bình. SteamOS Beta cho thiết bị cầm tay dự kiến sẽ được phát hành trước khi Legion Go S của Lenovo ra mắt vào tháng 5 năm 2025.

==Đón nhận==
=== Trước khi phát hành ===
Sau thông báo ban đầu của SteamOS, nhiều nhà phát triển trò chơi điện tử đã tỏ ra hào hứng. Người tạo ra "Minecraft", Markus Persson, đã mô tả nó là "tin tức tuyệt vời", và nhà phát triển "Thomas Was Alone", Mike Bithell, gọi nó là "đáng khích lệ" cho các trò chơi độc lập. Các nhà phát triển khác như DICE, người tạo ra sê-ri "Battlefield", và The Creative Assembly, nhà phát triển của sê-ri "Total War", đã tuyên bố rằng họ có thể thêm hỗ trợ Linux cho các trò chơi của mình sau khi SteamOS được phát hành.

Về mặt hệ điều hành, người đứng đầu Gearbox Software, Randy Pitchford, bày tỏ niềm tin rằng hệ điều hành cần một ứng dụng độc đáo để thu hút các nhà phát triển, nói rằng "nếu không có sản phẩm phải mua đó thúc đẩy tất cả chúng ta hướng tới những thứ này, tôi mong đợi rằng ngành công nghiệp nói chung sẽ theo dõi một cách tò mò, nhưng phần lớn vẫn không bị ảnh hưởng." Richard Stallman, cựu chủ tịch của Free Software Foundation, bày tỏ sự ủng hộ thận trọng, nhưng không tán thành việc sử dụng các trò chơi không tự do hoặc DRM.

=== SteamOS 1.0 ===
Bản phát hành beta của SteamOS nhận được nhiều đánh giá trái chiều. Trong bài đánh giá của TechRadar, Henry Winchester đã ca ngợi giao diện dễ điều hướng và tiềm năng trong tương lai nhưng chỉ trích việc cài đặt khó khăn và thiếu các tính năng bổ sung so với phần mềm Steam. Thomas Morgan của Eurogamer không gặp vấn đề cài đặt, nhưng bình luận tiêu cực về việc thiếu các tùy chọn có sẵn để phát hiện độ phân giải màn hình và đầu ra âm thanh, ngoài việc thiếu các trò chơi có sẵn nguyên bản trên hệ điều hành. Tuy nhiên, anh đã phản ứng tốt với giao diện người dùng, gọi đó là "một khởi đầu tích cực".

=== SteamOS 2.0 ===
Kể từ đó, các hãng tin như Ars Technica đã xem xét lại SteamOS kể từ khi ra mắt ban đầu, đưa ra những quan sát về sự phát triển, ưu và nhược điểm của nền tảng này. Cả Falcon Northwest và Origin PC, các nhà sản xuất máy tính đã lên kế hoạch cung cấp phần cứng Steam Machine, đều đã chọn không bán một máy có cài đặt SteamOS vào năm 2015 do những hạn chế của SteamOS so với Windows; Falcon Northwest cho biết họ vẫn sẽ xem xét bán các máy có SteamOS trong tương lai nếu hiệu suất được cải thiện.

=== SteamOS 3.0 ===
SteamOS 3.0 được phát hành cùng với Steam Deck dưới dạng hệ điều hành tích hợp của hệ thống, mặc dù Valve cũng tuyên bố nó sẽ được cung cấp công khai cho bất kỳ phần cứng nào trong tương lai. Nó nhận được những đánh giá nhìn chung là tích cực.

Wes Fenlon của PCGamer đã ca ngợi sự dễ sử dụng của SteamOS và mô tả nó là "một phiên bản mới của SteamOS có thể so sánh với bất kỳ hệ máy console hiện tại nào về chức năng và tính dễ sử dụng". Anh cũng ca ngợi sự ổn định của chế độ ngủ, nói rằng "nó chỉ hoạt động". PCMag mô tả Chế độ Gaming Mode mặc định của SteamOS là "Linux với một lớp vỏ dễ tiếp cận" và "có lợi cho việc chơi game cầm tay", đồng thời ca ngợi sự dễ sử dụng chung, nhưng chỉ ra các vấn đề tương thích khi sử dụng các bản mod trò chơi điện tử với phần mềm chạy dưới Proton. Seth G. Macy của IGN tỏ ra khắt khe hơn với SteamOS - trong khi anh ca ngợi sự linh hoạt của hỗ trợ tay cầm "Steam Input" của hệ điều hành (bao gồm các tính năng như điều khiển con quay hồi chuyển cấp hệ thống), anh lưu ý rằng hiệu suất thay đổi với các bản cập nhật nhanh chóng của lớp tương thích Proton, khả năng sử dụng các cửa hàng trò chơi kỹ thuật số thay thế kém, và sự không tương thích chung của SteamOS với các trò chơi sử dụng phần mềm chống gian lận cấp nhân, chẳng hạn như "Destiny 2" và các trò chơi sử dụng Easy Anti-Cheat.

== Xem thêm ==
- Android XR
- visionOS
- Meta Horizon OS
- Bazzite
- Trò chơi điện tử và Linux