RT-2PM Topol

RT-2PM Topol (; tên ký hiệu của NATO: SS-25 Sickle; mã định dang của GRAU: 15Ж58 ("15Zh58"); mã định danh START I: RS-12M Topol) là một loại tên lửa đạn đạo liên lục địa được Liên Xô và sau này là Nga phát triển và trang bị. , Nga dự kiến sẽ thay thế toàn bộ các ICBM RT-2PM bằng phiên bản Topol-M. Đến tháng 12 năm 2023 trung đoàn tên lửa Topol RT-2PM cuối cùng đã được đưa ra khỏi vai trò trực chiến.

== Phát triển ==
Tên lửa đạn đạo nhiên liệu rắn ba tầng đẩy RT-2PM Topol là một ICBM di động cải tiến, thay cho các tổ hợp tên lửa đạn đạo cũ hơn trước đây. Nó được phát triển theo hướng tương tự như tên lửa RT-21 Temp 2S và RSD-10 Pioneer, và được triển khai để thay thế các tên lửa đạn đạo UR-100. Mỹ cũng đã từng cân nhắc đến phát triển tên lửa đạn đạo phóng từ xe phóng tự hành mang tên Midgetman, nhưng chương trình này đã bị hủy bỏ cuối chiến tranh Lạnh.

Việc phát triển tên lửa RT-2PM được phê duyệt vào ngày 19/7/1977, công việc được tiến hành tại Viện kỹ thuật nhiệt Matxcơva dưới sự dẫn dắt bởi Alexander Nadiradze. Việc thử nghiệm được diễn ra ở bãi phóng tên lửa Plesetsk trong thời gian từ tháng Hai đến tháng Mười hai năm 1985. Vấn đề chính cần khắc phục là việc phát triển hệ thống quản lý chiến đấu. Sau khi loạt phóng thử nghiệm đầu tiên được tiến hành thành công tháng 4 năm 1985, trung đoàn tên lửa Topol đầu tiên được đưa vào chiến đấu tháng 7/1985. Hệ thống quản lý chiến đấu vẫn liên tục được cải thiện. Các vụ phóng thử nghiệm hoàn tất vào tháng 12/1987. Trung đoàn tên lửa "Topol" đầu tiên đã được đưa vào trạng thái chiến đấu vào ngày 27/5/1988 ở khu vực Irkutsk. Sau khi Nadiradze qua đời năm 1988, Boris N. Lapygin tiếp tục các công việc phát triển tên lửa Topol.

== Thiết kế ==
Tên lửa ICBM RT-2PM được thiết kế để phóng từ bệ phóng di động và được đặt trên khung gầm xe hạng nặng như MAZ-7310 hay MAZ-7917.

Tên lửa RT-2PM có ba tầng đẩy nhiên liệu rắn, trang bị đầu đạn đơn khối. Tên lửa có chiều dài 23.500 mm và đường kính 2.170 mm tương tự như tên lửa ICBM LGM-30 Minuteman. Trọng lượng đầu đạn hồi quyển là 1.400 kg và tên lửa có khả năng mang đầu đạn có đương lượng nổ từ 800 đến 1.000 kt với vòng tròn sai số bán kính (CEP) là 900m. Tên lửa RT-2PM có thể bắn đi từ các địa điểm triển khai trên thực địa hoặc từ xe phóng có mái trượt. Tên lửa RT-2PM Topol bắt đầu được trang bị cho Lực lượng tên lửa chiến lược vào năm 1985. Tổng diện tích cần thiết để triển khai 500 ICBM Topol là 190.000 km vuông. Các đơn vị tên lửa tự hành cần số lượng nhân sự cao hơn nhiều so với các tên lửa ICBM phóng từ giếng phóng cố định, do đó việc duy trì hệ thống RT-2PM tốn kém hơn đáng kể so với các loại ICBM phóng từ giếng phóng.

Tên lửa có cấu hình nhiên liệu rắn ba tầng đẩy, làm bằng vật liệu composite. Điều khiển quỹ đạo tên lửa nhờ bốn cánh khí động học và bốn vòi phun phản lực. Bốn cánh điều khiển dạng lưới đóng vai trò giữ ổn định. Trong tầng đẩy thứ hai và thứ ba, khí được phun vào miệng phụt của động cơ để điều khiển bay cho tên lửa.
Tên lửa Topol được triển khai từ ống phóng đặt trên khung gầm xe việt dã 7 trục. Khung gầm bao gồm có các kích, hệ thống truyền động khí, thuỷ lực và xi lanh với công suất tới vài trăm tấn. Xe mang phóng tên lửa có khả năng thực hiện phóng và điều khiển tên lửa độc lập. Nhờ có hệ thống hỗ trợ và dẫn đường địa hình do Viện nghiên cứu "Signal" phát triển mà kíp lái có thể thực hiện phóng tên lửa từ bất kỳ điểm nào trên đường tuần tra chiến đấu. Việc phóng tên lửa cũng có thể được thực hiện tại căn cứ trung đoàn tên lửa.

== Lịch sử vận hành ==
Tại thời điểm ký Hiệp ước START I năm 1991, Liên Xô đã triển khai khoảng 288 tên lửa Topol ngoài thực địa. Việc triển khai vẫn được được tiếp túc, đến cuối năm 1996, đã có tổng cộng 360 tên lửa Topol được triển khai.

Tên lửa Topol được triển khai tại các căn cứ đã được xây dựng trước đó. Sau khi ký kết Hiệp ước INF năm 1987, một số căn cứ của tên lửa RSD-10 Pioneer được điều chỉnh để phóng tên lửa Topol. Sau khi hệ thống RT-2PM được triển khai thì tên lửa được chứa trong container vận chuyển/phóng và do đó Mỹ đã nghi ngờ có thể bên trong container chứa tên lửa RSD-10 Pioneer. Điều này gây lo ngại do không giống như tên lửa RT-2PM chỉ mang một đầu đạn đơn, tên lửa RSD-10 Pioneer có khả năng mang tới 3 đầu đạn. Một nghị quyết do đó đã được đưa ra sau khi Liên Xô đồng ý cho phép Mỹ cử thanh tra sử dụng hệ thống phát hiện bức xạ để đo thông lượng cường độ neutron nhanh phát ra từ container chứa tên lửa. Nếu trong container chứa tên lửa RT-2PM chỉ mang một đầu đạn duy nhất, thì neutron nhanh phát ra sẽ có dạng khác với dạng neutron phát ra từ tên lửa mang 3 đầu đạn như RSD-10 Pioneer.

Các điều khoản của thỏa thuận giới hạn vũ khí SALT II đã ngăn cấm không cho Nga và Mỹ triển khai nhiều hơn một loại tên lửa đường đạn mới (chính là loại sau này trở thành RT-23UTTh), Liên Xô tuyên bố rằng tên lửa RT-2PM Topol được phát triển dựa trên tên lửa RT-2 phóng từ giếng phóng cố định. Chính phủ Hoa Kỳ đã phản đối, cho rằng tên lửa lớn hơn 5% và có trọng lượng đầu đạn lớn gấp đôi so với tên lửa RT-2 do đó nó là một loại tên lửa hoàn toàn mới. Nguyên soái Liên Xô Nikolai Ogarkov, đã huỷ bỏ buổi thử nghiệm tên lửa RT-2PM ngày 1/9/1983, dự kiến phóng từ bãi phóng Plesetsk. Đây cũng là đêm mà Chuyến bay 007 của Korean Air Lines bị bắn hạ sau khi vô tình xâm phạm không phận Liên Xô tại Kamchatka.

Một tên lửa RT-2PM Topol được thử nghiệm vào năm 1991 với hai đầu đạn MIRV, và đã được thử nghiệm ít nhất một lần với bốn đầu đạn MIRV nhưng dường như chưa được phát triển thử nghiệm phiên bản nhiều đầu đạn.

Nga có dự định tái trang bị 400 giếng phóng tên lửa UR-100, RT-2 và tên lửa MR-UR-100 lỗi thời. Theo Hiệp định START II, Nga có thể đặt 90 tên lửa nhiên liệu rắn mang một đầu đạn vào các silo phóng của tên lửa R-36 cũ. Để phòng ngừa việc tái trang bị các silo phóng R-36, việc thanh tra các giếng phóng là điều rất quan trọng trong quá trình xác minh thực thi Hiệp định START II.

=== Thời kỳ hậu Xô Viết ===
Sự tan rã của Liên Xô đã ảnh hưởng rất lớn tới chương trình tên lửa ICBM Topol. Việc sản xuất các linh kiện của tên lửa vốn được phân tán càng làm phức tạp việc nghiên cứu và chế tạo các hệ thống tên lửa mới. Ví dụ như Nhà máy Sản xuất Xe tải-máy kéo bánh lốp Minsk tại Belarus chịu trách nhiệm sản xuất bệ phóng tên lửa trong khi khoảng 90% linh kiện của hệ thống dẫn đường cho tên lửa được sản xuất tại Ukraine (Khartron).

Ở Belarus, tính đến tháng 12/1995, có 63 tên lửa RT-2PM đã được trao trả lại cho Nga. Tính đến tháng 12/1995, Belarus vẫn còn sở hữu hai trung đoàn tên lửa RT-2PM trong trang bị, với tổng cộng 18 đầu đạn hạt nhân. Tháng 7/1992, Belarus đã ký thoả thuận với Moskva theo đó tất cả các tên lửa hạt nhân này sẽ được trao trả lại cho Nga trước khi hết năm 1996. Có tổng cộng 81 tên lửa đạn đạo xuyên lực địa RT-2PM và đầu đạn đã được Belarus trả lại cho Nga.

Đến cuối những năm 1990 việc thiếu hụt nhân sự có trình độ, Lực lượng Tên lửa Chiến lược bắt buộc phải cắt giảm đáng kể hoạt động, chỉ còn lại một hoặc hai trung đoàn tên lửa phóng từ xe tự hành RT-2PM Topol vẫn được triển khai cơ động trên thực địa. Còn lại 40 trung đoàn mỗi trung đoàn có chín tên lửa mang 1 đầu đạn vẫn đóng quân tại các căn cứ.
=== Tình trạng hiện tại ===
Ngày 18/10/2007, tên lửa được phóng thành công từ bãi thử nghiệm Plesetsk đến mục tiêu trên bán đảo Kamchatka. Theo báo cáo, buổi thử nghiệm cho phép duy trì kéo dài thời gian hoạt động của Topol lên 21 năm.

Một vụ thử nghiệm khác được tiến hành vào ngày 28/8/2008, mục đích kiểm tra khả năng lẩn tránh các hệ thống trinh sát trên mặt đất.

Ngày 12/10/2008 tên lửa phóng từ bãi thử nghiệm Plesetsk đã đánh trung Bãi thử nghiệm Kura trên bán đảo Kamchatka.

Thử nghiệm ngày 28/10/2011 và 3/11/2011 đã kéo dài hạn sử dụng lên 23 năm (tới năm 2019). Các cuộc thử nghiệm tiếp theo để kéo dài niên hạn lên 25 năm đã được tiến hành và vào 30/10/2012, phiên bản RS-12M Topol đã được phóng từ Plesetsk. 

Ngày 4/3/2014 Nga đã phóng thử tên lửa RS-12M từ Kapustin Yar gần Biển Caspi, bắn trúng mục tiêu tại Bãi thử ở Kazakhstan.

20/3/2014, Nga tiến hành phóng thử RS-12M Topol từ Kapustin Yar.

11/9/2016 - Lực lượng tên lửa chiến lược đã thực hiện thử nghiệm thành công tên lửa RS-12M. Theo Bộ quốc cphongf Nga, tên lửa được phóng đi từ trung tâm vũ trụ Plesetsk đã bắn trúng mục tiêu trên bán đảo Kamchatka với độ chính xác cao. RS-12M là tên lửa mang một đầu đạn được đưa vào trang bị từ năm 1985. Nó có tầm bắn tối đa 10.000 km và có thể mang đầu đạn hạt nhân với đương lượng nổ tới 550 kiloton.

Ngày 28/11/2019 Lực lượng tên lửa chiến lược đã thực hiện phóng tên lửa cận quỹ đạo thành công.

Tên lửa Topol tương lai sẽ được thay thế bằng phiên bản tên lửa cơ động RT-2PM2 Topol-M.

Ngày 16/12/2023, Tư lệnh Lực lượng Tên lửa Chiến lược đã tuyên bố với việc tái trang bị trung đoàn tên lửa Bologovsky cuối cùng ở vùng Tver bằng tên lửa RS-24 Yars, việc tái trang bị cho Lực lượng tên lửa tự hành của Nga đã hoàn tất.

Trung tâm Tình báo Không gian và Không quân Mỹ đã ước tính đến tháng 6 năm 2017 đã có khoảng 100 bệ phóng được triển khai hoạt động.

== Các phiên bản ==
- Start-1 – phiên bản tên lửa đẩy thương mại được Nga phát triển dựa trên tên lửa RT-2PM.

== Lực lượng trang bị ==
Lực lượng Tên lửa Chiến lược Nga là đơn vị duy nhất vận hành tên lửa RT-2PM Topol. Tính đến tháng 3/2020, Nga có 36 tên lửa RT-2PM Topol:

- Sư đoàn tên lửa số 35 tại Barnaul
- Sư đoàn tên lửa cận vệ số 7 tại Vypolzovo

- Sư đoàn tên lửa cận vệ số 39 (Pashino, tỉnh Novosibirsk)

== Xem thêm ==
- Lực lượng Tên lửa Chiến lược Nga
- RT-2PM2 Topol-M
- RS-24 Yars
- RS-26 Rubezh
- RS-28 Sarmat
- R-36 (missile)
- UR-100N
- LGM-30 Minuteman
- Agni-V
- DF-5
- DF-41
- Hwasong-18

== Đọc thêm ==
- Podvig, Pavel. (2001) Russian Strategic Nuclear Force. Cambridge, MA: The MIT Press.

== Liên kết ngoài ==
- CSIS Missile Threat - SS-25 "Topol"
- kapyar (in Russian)
- Russian Nuclear Forces, 2005, The Bulletin of the Atomic Scientists, March/April 2005, pp. 2