hirine/wikipedia-vietnamese-1M296K-dataset huggingface dataset:
Ba Đình (xã)

Ba Đình là một xã thuộc tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam. Xã được đặt theo tên của Chiến khu Ba Đình trong phong trào Cần Vương cuối thế kỷ XIX.

== Thông tin địa lý ==
Từ xa xưa trên địa bàn xã này có tuyến kênh Nhà Lê nối từ kinh đô Hoa Lư đến Đèo Ngang đi qua, là tuyến đường thủy đầu tiên trong lịch sử Việt Nam và được coi là tuyến đường Hồ Chí Minh trên sông vì những đóng góp cho các cuộc chiến tranh của người Việt (hiện là một đoạn của sông Hoạt theo tên gọi địa phương).

Địa bàn xã Ba Đình có dãy núi Tam Điệp và sông Hoạt chạy ngang qua tạo ra địa hình khá đặc biệt. Phần lớn là đồi núi dân cư thưa thớt,còn ở phía nam là đồng bằng màu mỡ dân cư tập trung đông. 

== Lịch sử ==
Năm 1977, huyện Nga Sơn sáp nhập với huyện Hà Trung thành huyện Trung Sơn, xã Ba Đình thuộc huyện Trung Sơn. Năm 1982 huyện Trung Sơn chia tách thành hai huyện như cũ, các xã Ba Đình, Nga Vịnh, Nga Trường, Nga Thiện lại thuộc huyện Nga Sơn.

Ngày 12 tháng 6 năm 2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1686/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Thanh Hóa. Theo đó, toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của các xã Nga Vịnh, Nga Trường, Nga Thiện và Ba Đình thành xã mới có tên gọi là xã Ba Đình.

==Di tích lịch sử, văn hóa==
- Cụm di tích căn cứ Ba Đình trong phong trào Cần Vương chống Pháp, đã được xếp hạng di tích cấp quốc gia.
- Động Từ Thức
- Động Bạch Á
- Cụm di tích Đền thờ nữ tướng Lê Thị Hoa

== Xem thêm==
- Khởi nghĩa Ba Đình
Kingsize (album)

Bài viết này được dịch từ bản tiếng Anh: http://en.wikipedia.org/wiki/Kingsize_(Five_album)

Kingsize là album studio thứ 3 và cũng là album cuối cùng của nhóm nhạc đến từ Anh Five, được phát hành vào năm 2001. Album nhận được danh hiệu đĩa Bạch kim tại UK.

== Thành phần ==
- Abz Love — hát
- J Brown — hát
- Sean Conlon — hát
- Ritchie Neville — hát
- Scott Robinson — hát

==Sản xuất==
- Nhà sản xuất: Julian Gallagher, Richard Stannard, StarGate, Steve Mac, Ben Chapman
- Trộn: Ash Howes, StarGate, Ben Chapman
- Engineers: Ben Chapman, Matt Howe, Daniel Pursey, Robin Sellers, Ben Coombs
- Lập trình: Ash Howes, Martin Harrington
- Phần thu: Julian Gallagher, Richard Stannard, Dave Arch
- Backing vocals: Andy Caine, Richard Stannard, Sharon Murphy, Eliot Kennedy, Tim Woodcock
Nga Giáp

Nga Giáp là một xã thuộc huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

== Thông tin địa lý ==
Xã Nga Giáp có diện tích: 6,89 km². Theo Tổng điều tra dân số năm 1999, xã Nga Giáp có dân số 5.857 người.

Xã Nga Giáp nằm ở phía bắc huyện Nga Sơn. Địa giới hành chính như sau: 
- Phía đông giáp các xã Nga An và Nga Thành;
- Phía nam giáp các xã Nga Hải, Nga Yên và Nga Trường;
- Phía tây giáp xã Nga Thiện;
- Phía bắc giáp các xã Nga Thiện và Nga Điền.

== Hành chính ==
Năm 1977, huyện Nga Sơn sáp nhập với huyện Hà Trung thành huyện Trung Sơn, xã Nga Giáp thuộc huyện Trung Sơn. Năm 1982 huyện Trung Sơn chia tách thành hai huyện như cũ, xã Nga Giáp lại thuộc huyện Nga Sơn.

Xã Nga Giáp ngày nay gồm các làng (thôn):
Nga Hải

Nga Hải là một xã thuộc huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

== Thông tin địa lý ==
Xã Nga Hải có diện tích: 4,33 km². Theo Tổng điều tra dân số năm 1999, xã Nga Hải có dân số 6.037 người.

Xã Nga Hải nằm ở trung tâm huyện Nga Sơn. Địa giới hành chính như sau: 
- Phía đông giáp các xã Nga Thành và Nga Liên;
- Phía nam giáp các xã Nga Liên và Nga Yên;
- Phía tây giáp xã Nga Yên;
- Phía bắc giáp các xã Nga Giáp và Nga Thành.

== Hành chính ==
Năm 1977, huyện Nga Sơn sáp nhập với huyện Hà Trung thành huyện Trung Sơn, xã Nga Hải thuộc huyện Trung Sơn. Năm 1982 huyện Trung Sơn chia tách thành hai huyện như cũ, xã Nga Hải lại thuộc huyện Nga Sơn.

Xã Nga Hải ngày nay gồm các làng (thôn):
Nga Liên

Nga Liên là một xã thuộc huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

== Thông tin địa lý ==
Xã Nga Liên có diện tích: 4,50 km². Theo Tổng điều tra dân số năm 1999, xã Nga Liên có dân số 7.394 người.

Xã Nga Liên nằm ở phía đông huyện Nga Sơn. Địa giới hành chính như sau: 
- Phía đông giáp các xã Nga Thái và Nga Tiến;
- Phía nam giáp các xã Nga Tiến, Nga Tân và Nga Thanh;
- Phía tây giáp các xã Nga Thanh, Nga Yên và Nga Hải;
- Phía bắc giáp các xã Nga Thành và Nga An.

== Hành chính ==
Năm 1977, huyện Nga Sơn sáp nhập với huyện Hà Trung thành huyện Trung Sơn, xã Nga Liên thuộc huyện Trung Sơn. Năm 1982 huyện Trung Sơn chia tách thành hai huyện như cũ, xã Nga Liên lại thuộc huyện Nga Sơn.

Xã Nga Liên ngày nay gồm các làng (xóm):

== Liên kết ngoài ==
 Nga Liên có 2 trường tiểu học và 2 trường trung học cơ sở và hầu hết người dân theo đạo Thiên Chúa
Nga Tân

Nga Tân là một xã ven biển thuộc huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

== Thông tin địa lý ==
Xã Nga Tân có diện tích: 9,36 km². Theo Tổng điều tra dân số năm 1999, xã Nga Tân có dân số 6.928 người.

Xã Nga Tân nằm ở phía nam huyện Nga Sơn. Địa giới hành chính như sau: 
- Phía đông giáp xã Nga Tiến, huyện Nga Sơn, Thanh Hóa và xã Kim Hải, huyện Kim Sơn, Ninh Bình (khu vực cửa sông Càn, tức cửa Thần Phù);
- Phía nam giáp vịnh Bắc Bộ và xã Nga Thủy, huyện Nga Sơn;
- Phía tây giáp xã Nga Thủy, huyện Nga Sơn;
- Phía bắc giáp các xã Nga Thanh, Nga Liên và Nga Tiến, huyện Nga Sơn.

== Hành chính ==
Xã Nga Tân được chính thức thành lập năm 1966 theo quyết định Số 73-NV ("17 /3 /1966") trên khu vực đất lấn biển của huyện Nga Sơn.

Năm 1977, 2 huyện Nga Sơn và Hà Trung sáp nhập thành huyện Trung Sơn, xã Nga Tân thuộc huyện Trung Sơn. Năm 1982 huyện Trung Sơn chia tách thành hai huyện như cũ, xã Nga Tân lại thuộc huyện Nga Sơn.

Xã Nga Tân ngày nay gồm 8 thôn (làng) theo thứ tự từ 1 đến 8

Văn hoá giáo dục: Xã Nga Tân có 3 trường học là: Mầm non, Tiểu học và Trung học cơ sở, trong đó có 2 trường đạt chuẩn quốc gia: Tiểu học (2015) và trường Mầm non (2019); về Ytế là xã đạt chuẩn y tế.
Nga Thạch

Nga Thạch là một xã thuộc huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

== Thông tin địa lý ==
Xã Nga Thạch có diện tích: 5,91 km². Theo Tổng điều tra dân số năm 1999, xã Nga Thạch có dân số 5.292 người.

Xã Nga Thạch nằm ở phía tây nam huyện Nga Sơn. Địa giới hành chính như sau: 
- Phía đông giáp xã Nga Bạch, huyện Nga Sơn và xã Đa Lộc, huyện Hậu Lộc;
- Phía nam giáp các xã Hưng Lộc và Liên Lộc, huyện Hậu Lộc (ranh giới tự nhiên là sông Lèn);
- Phía tây giáp xã Quang Lộc, huyện Hậu Lộc;
- Phía bắc giáp xã Nga Phượng, huyện Nga Sơn.

== Hành chính ==
Năm 1977, huyện Nga Sơn sáp nhập với huyện Hà Trung thành huyện Trung Sơn, xã Nga Thạch thuộc huyện Trung Sơn. Năm 1982 huyện Trung Sơn chia tách thành hai huyện như cũ, xã Nga Thạch lại thuộc huyện Nga Sơn.

Xã Nga Thạch ngày nay gồm các làng (thôn):
Nga Thắng

Nga Thắng là một xã thuộc huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

== Thông tin địa lý ==
Xã Nga Thắng có diện tích: 6,99 km². Theo Tổng điều tra dân số năm 1999, xã Nga Thắng có dân số 4.200 người.

Xã Nga Thắng nằm ở phía bắc huyện Nga Sơn. Địa giới hành chính như sau: 
- Phía đông giáp xã Nga Văn, huyện Nga Sơn;
- Phía nam giáp xã Nga Phượng, huyện Nga Sơn;
- Phía tây giáp các xã Hà Hải và Hà Châu, huyện Hà Trung;
- Phía bắc giáp xã Ba Đình, huyện Nga Sơn.
Từ xa xưa trên địa bàn xã này có tuyến kênh Nhà Lê nối từ kinh đô Hoa Lư đến Đèo Ngang đi qua, là tuyến đường thủy đầu tiên trong lịch sử Việt Nam và được coi là tuyến đường Hồ Chí Minh trên sông vì những đóng góp cho các cuộc chiến tranh của người Việt (hiện là một đoạn của sông Hoạt theo tên gọi địa phương).

== Hành chính ==
Năm 1977, huyện Nga Sơn sáp nhập với huyện Hà Trung thành huyện Trung Sơn, xã Nga Thắng thuộc huyện Trung Sơn. Năm 1982 huyện Trung Sơn chia tách thành hai huyện như cũ, xã Nga Thắng lại thuộc huyện Nga Sơn.

Xã Nga Thắng ngày nay gồm các làng (thôn):
Nga Thanh

Nga Thanh là một xã thuộc huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

== Thông tin địa lý ==
Xã Nga Thanh có diện tích: 3,46 km². Theo Tổng điều tra dân số năm 1999, xã Nga Thanh có dân số 5.897 người.

Xã Nga Thanh nằm ở phía nam huyện Nga Sơn. Địa giới hành chính như sau: 
- Phía đông giáp các xã Nga Liên và Nga Tân;
- Phía nam giáp các xã Nga Tân và Nga Thủy;
- Phía tây giáp thị trấn Nga Sơn;
- Phía bắc giáp các xã Nga Yên và Nga Liên.

== Hành chính ==
Năm 1977, huyện Nga Sơn sáp nhập với huyện Hà Trung thành huyện Trung Sơn, xã Nga Thanh thuộc huyện Trung Sơn. Năm 1982 huyện Trung Sơn chia tách thành hai huyện như cũ, xã Nga Thanh lại thuộc huyện Nga Sơn.

Xã Nga Thanh ngày nay gồm các làng (xóm):
Nga Thành

Nga Thành là một xã thuộc huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

== Thông tin địa lý ==
Xã Nga Thành có diện tích: 3,46 km². Theo Tổng điều tra dân số năm 1999, xã Nga Thành có dân số 3.805 người.

Xã Nga Thành nằm ở phía đông huyện Nga Sơn. Địa giới hành chính như sau: 
- Phía đông giáp xã Nga An;
- Phía nam giáp xã Nga Liên;
- Phía tây giáp các xã Nga Hải và Nga Giáp;
- Phía bắc giáp xã Nga An.

== Hành chính ==
Năm 1977, huyện Nga Sơn sáp nhập với huyện Hà Trung thành huyện Trung Sơn, xã Nga Thành thuộc huyện Trung Sơn. Năm 1982 huyện Trung Sơn chia tách thành hai huyện như cũ, xã Nga Thành lại thuộc huyện Nga Sơn.

Xã Nga Thành ngày nay gồm các làng (thôn):
Nga Thủy

Nga Thủy là một xã thuộc huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

== Thông tin địa lý ==
Xã Nga Thủy có diện tích: 632,69 ha. Theo Tổng điều tra dân số năm 1999, xã Nga Thủy có dân số 6465 người.

Xã Nga Thủy nằm ở phía nam huyện Nga Sơn. Địa giới hành chính như sau:

- Phía đông giáp xã Nga Tân, huyện Nga Sơn và vịnh Bắc Bộ;
- Phía nam giáp xã Đa Lộc, huyện Hậu Lộc (ranh giới tự nhiên là sông Lèn);
- Phía tây giáp thị trấn Nga Sơn và các xã Nga Trung và Nga Bạch huyện Nga Sơn;
- Phía bắc giáp xã Nga Thanh, huyện Nga Sơn.

== Hành chính ==
Năm 1977, huyện Nga Sơn sáp nhập với huyện Hà Trung thành huyện Trung Sơn, xã Nga Thủy thuộc huyện Trung Sơn. Năm 1982 huyện Trung Sơn chia tách thành hai huyện như cũ, xã Nga Thủy lại thuộc huyện Nga Sơn.

Xã Nga Thủy ngày nay gồm các làng (thôn):

=== Lịch sử - văn hóa ===
Nga Thủy là vùng đất trẻ, mới được bồi đắp, được quai đê, lấn biến lập làng xã cùng thời với các Huyện Kim Sơn (Ninh Bình), Tiền Hải (Thái Bình) & đông nam huyện Nghĩa Hưng, Nam Định, những năm 30 thế kỷ 19, dưới triều Nguyễn khi Doanh điền sứ Nguyễn Công Trứ đưa dân đến khai hoang lấn biển.
1.Thời nhà Nguyễn và trước 1945: Là tổng Nam thuộc khu Tam tổng. Chánh Tổng đầu tiên là ông Trần Khắc Mẫn, khi thực dân Pháp xâm lược ông tham gia cuộc khởi nghĩa Ba Đình trong phong trào Cần Vương ông huy sinh trong cuộc khởi nghĩa Ba Đình được dân làng Xuân Đài (một trong các làng thuộc tổng Nam) thờ trong một cung của đình Xuân Đài.

2. Trong thời kỳ 9 năm khánh chiến chống thực dân Pháp thuộc xã Tân Đức, sau tách thành các xã: Nga Thủy, Nga Hưng và Nga Thanh,

3. Từ 1960 đến nay, được định danh Nga Thủy và chia thành 4 xóm: Hưng Đạo, Đô Lương, Lê Lợi và Hoàng Long. Sau được chia thành các đội (10 đội/thôn theo đơn vị sản xuất của Hợp tác xã nông nghiệp Tiền phong Nga Thủy). Thời kỳ đổi mới, HTX giải tán nhưng đơn vị hành chính này được giữ nguyên đến 2018.

Năm 2019, lại được tái sáp nhập thành 4 xóm Hưng Đạo, Đô Lương, Lê Lợi và Hoàng Long.
Nga Văn

Nga Văn là một xã thuộc huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

== Thông tin địa lý ==
Xã Nga Văn có diện tích: 6,39 km². Theo Tổng điều tra dân số năm 1999, xã Nga Văn có dân số 5.350 người.

Xã Nga Văn nằm ở phía tây huyện Nga Sơn. Địa giới hành chính như sau: 
- Phía đông giáp thị trấn Nga Sơn
- Phía nam giáp thị trấn Nga Sơn và các xã Nga Phượng, Nga Thắng;
- Phía tây giáp xã Nga Thắng;
- Phía bắc giáp các xã Ba Đình và Nga Trường.

== Hành chính ==
Năm 1977, huyện Nga Sơn sáp nhập với huyện Hà Trung thành huyện Trung Sơn, xã Nga Văn thuộc huyện Trung Sơn. Năm 1982 huyện Trung Sơn chia tách thành hai huyện như cũ, xã Nga Văn lại thuộc huyện Nga Sơn.

Xã Nga Văn ngày nay gồm các làng (thôn):
Nga Yên

Nga Yên là một xã thuộc huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

== Địa lý ==
Xã Nga Yên nằm ở trung tâm huyện Nga Sơn, có vị trí địalý: 
- Phía đông giáp các xã Nga Hải và Nga Liên
- Phía nam giáp xã Nga Liên và thị trấn Nga Sơn
- Phía tây giáp xã Nga Trường
- Phía bắc giáp xã Nga Giáp.

Xã Nga Yên có diện tích là 3,85 km². Theo tổng điều tra dân số năm 1999, xã Nga Yên có dân số]] 4.696 người.

==Lịch sử==
Năm 1977, huyện Nga Sơn sáp nhập với huyện Hà Trung thành huyện Trung Sơn, xã Nga Yên thuộc huyện Trung Sơn. Năm 1982 huyện Trung Sơn chia tách thành hai huyện như cũ, xã Nga Yên lại thuộc huyện Nga Sơn.

Tháng 12 năm 1988, một phần diện tích và dân số của các xã Nga Yên và Nga Mỹ được tách ra để thành lập thị trấn Nga Sơn.

== Hành chính ==
Xã Nga Yên ngày nay gồm các làng (thôn):
Rùa Trung bộ

Rùa Trung bộ (danh pháp khoa học: Mauremys annamensis) là một loài rùa thuộc họ Rùa đầm ("Geoemydidae" = "Bataguridae").

Rùa Trung bộ là loài đặc hữu của một vùng nhỏ ở miền Trung Việt Nam. Loài này được thấy khá nhiều trong những năm 1930 nhưng tất cả các cuộc khảo sát sau năm 1941 đều không cho thấy một cá thể nào sống hoang dã.

Do hầu như không bắt gặp loài rùa này bị buôn bán để làm thực phẩm nên loài này hầu như không còn tồn tại trong tự nhiên.

Nam 2006, một quần thể rùa Trung bộ hoang dã đã được tìm thấy ở gần Hội An thuộc tỉnh Quảng Nam. Mặc dù rất hiếm, các mẫu vật rùa Trung bộ vẫn được bán ở Trung Quốc và Hồng Kông, thậm chí còn được nhập cảnh trái phép vào Hoa Kỳ. Một số ít rùa Trung bộ đang được nuôi giữ ở đảo Hải Nam, Trung Quốc cũng như ở Trung tâm Bảo tồn rùa Cúc Phương đóng tại Vườn Quốc gia Cúc Phương ở miền Bắc Việt Nam. Loài này gần như đã tuyệt chủng trong tự nhiên do tình trạng săn bắt trái phép.

Một dòng lai giữa rùa Trung bộ với một loài khác thuộc họ Rùa đầm là rùa hộp lưng đen ("Cuora amboinensis") đã được phát hiện. Ngoài ra, một loài mới được đề xuất là "Ocadia glyphistoma", là con của rùa cổ sọc ("Ocadia sinensis") đực với rùa Trung bộ cái, loài lai này có thể được lai ngoài tự nhiên hoặc trong môi trường nuôi giữ.

== Đặc điểm nhận dạng ==
Rùa Trung Bộ có kích cỡ trung bình, chiều dài mai khoảng 17 cm. Mai hơi dẹp, đằng sau mai không có răng cưa, trên mai có 3 gờ chạy dọc, gờ giữa lưng là rõ nhất. Đầu màu nâu sẫm hoặc xám đen, mỗi bên có 3 sọc vàng : 1 sọc từ mũi qua ổ mắt rồi tới cổ, 1 sọc khác lớn hơn từ mũi qua ổ mắt và màng nhĩ tới cổ và 1 sọc chạy dọc phía dưới hàm tới cổ. Mai có màu xám sẫm, yếm màu vàng hay da cam, có những đốm lớn màu đen ở mỗi tấm yếm.

== Sinh học, sinh thái ==
Rùa Trung Bộ sống ở suối và đầm lầy. Thường tìm kiếm thức ăn ở những nơi nước chảy chậm hoặc tĩnh. Là một loài ăn tạp ( côn trùng, giun, cá và thực vật thủy sinh ).

== Phân bố ==
Tại Việt Nam : Đà Nẵng, Quảng Nam.

==Tham khảo==
- Buskirk James R.; Parham James F. & Feldman Chris R. (2005): On the hybridisation between two distantly related Asian turtles (Testudines: "Sacalia" × "Mauremys"). "Salamandra", 41: 21-26. toàn văn PDF
- Parham James Ford; Simison W. Brian; Kozak Kenneth H.; Feldman Chris R. & Shi Haitao (2001): New Chinese turtles: endangered or invalid? A reassessment of two species using mitochondrial DNA, allozyme electrophoresis and known-locality specimens. "Animal Conservation" 4(4): 357–367.HTML abstract Erratum: "Animal Conservation" 5(1): 86 tóm tắt HTML
- Rùa Trung Bộ

==Liên kết ngoài==
- Phát hiện Rùa Trung bộ ngoài tự nhiên sau 65 năm
- Major infusion of new bloodlines forecast for the Vietnam Pond Turtle, Mauremys annamensis, TMG
- Mauremys Gallery
Cá láng đốm

Cá láng đốm, còn gọi là cá nhái đốm, cá sấu hỏa tiễn, cá sấu mõm dài (tên khoa học Lepisosteus oculatus) là một loài cá nước ngọt nguyên thủy thuộc họ Lepisosteidae, có nguồn gốc Bắc Mỹ. Chúng có nhiều đốm đen trên mình, đầu và vây. Cá láng đống có mõm dài với răng sắc nhọn để ăn các loài cá khác và động vật giáp xác. Trung bình, chiều dài của chúng là và cân nặng , đây là loài cá láng nhỏ nhất.
==Tham khảo==
- Günther Sterba: "Süsswasserfische der Welt", Urania-Verlag, 1990, ISBN 3-332-00109-4
- Spitzer, Mark. "Season of the Gar: Adventures in Pursuit of America's Most Misunderstood Fish". U of Arkansas Press, 2010.
- Spotted Gar, NatureServe Explorer
- Animal Diversity Web: "Lepisosteus oculatus" spotted gar
- Texas Parks and Wildlife: Spotted Gar ("Lepisosteus oculatus")
- View the spotted gar genome in Ensembl
Ếch lưng gai

Ếch lưng gai hay ếch bám đá gai ngực (danh pháp hai phần Amolops spinapectoralis) là loài ếch thuộc họ Ếch nhái. Đây là loài đặc hữu của Việt Nam. Phát hiện lần đầu tiên tại vùng rừng núi thuộc khu bảo tồn thiên nhiên ngọc linh, tỉnh Kon Tum.

Môi trường sống tự nhiên của loài ếch này là khu vực rừng ẩm thấp và rừng núi đá vôi ẩm, cận nhiệt đới hoặc nhiệt đới cũng như trên những con sông.

==Tham khảo==
- Inger, Orlov & Darevsky, 1999: "Frogs of Vietnam: A report on new collections". Fieldiana, Zoology, New Series, , (texte intégral).
- van Dijk P. P. & Truong N. Q. 2004. Amolops spinapectoralis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 23-7-2007.
Khỉ mốc

Khỉ mốc (danh pháp hai phần: Macaca assamensis) là loài khỉ sống ở khu vực rộng từ Nam Á đến Đông Nam Á, bao gồm Ấn Độ, Bangladesh, Bhutan, Nepal, Việt Nam, Thái Lan và miền nam Trung Quốc. Khỉ mốc là loài kiếm ăn ban ngày. Chúng sống tại các khu rừng núi đá và rừng lá bán rụng.

Tại một số khu vực, khỉ mốc bị đe dọa do môi trường sống bị phá hủy.

Khỉ mốc dài 50 cm đến 73 cm với đuôi dài 19 cm đến 38 cm. Con đực nặng 10 kg đến 14,5 kg, con cái nặng 8 kg đến 12 kg.

Thức ăn của khỉ mốc là trái cây, lá, ngũ cốc và một số động vật không xương sống.

Có hai phân loài đã được công nhận:
- Khỉ mốc miền đông, "Macaca assamensis assamensis"
- Khỉ mốc miền tây, "Macaca assamensis pelops"
Dơi ma Nam

Dơi ma Nam (danh pháp hai phần: Megaderma spasma) là loài dơi phân bố ở Nam Á và Đông Nam Á, từ Sri Lanka và Ấn Độ đến Indonesia và Philipin. Chúng sống trong các hang động và hõm đá. Dơi ma Nam thường ăn sâu bọ.

Tại Việt Nam có hai phân loài:
- "Megaderma spasma horsfieldi" Blyth,1803;
- "Megaderma spasma minus" Andersen,1918.

Dơi ma Nam có sải cánh lên tới 30 cm và có chiều dài đầu và thân là khoảng 10 cm. Cẳng tay của loài dơi này dài khoảng 7 cm.

Dơi ma Nam thuộc họ Dơi ma, là họ gồm có bốn chi với 5 loài. 
Dơi ma Nam thường tụ tập thành từng đàn từ 3 đến 30 cá thể. Tầm quan trọng về sinh thái học của loài dơi này vừa có tính tích cực lại vừa tiêu cực đối với con người. Chúng ăn một số loài sâu bọ có hại cho mùa màng nhưng theo Feldhamer và ctv. (1999), chúng cũng mang và truyền một số loại bệnh dịch
Kỳ đà vân

Kì đà vân (danh pháp hai phần: Varanus bengalensis) là loài kỳ đà cỡ lớn, phân bố rộng rãi ở khu vực Đông Nam Á. Loài này có chiều dài cơ thể từ đầu mũi đến cuối đuôi có thể lên đến 175 cm.

==Phân bố và môi trường sống==
Kì đà vân phân bố từ Iran đến Java. Có thể gặp chúng ở các thung lũng dọc các con sông ở miền đông Iran, Afghanistan, Pakistan, India, Nepal, Sri Lanka, Bangladesh và Myanma.

Kì đà vân sống chủ yếu ở độ cao dưới 1.500 m so với mặt nước biển, trong môi trường bán hoang mạc khô lẫn các khu rừng ẩm.

==Phân loài==
Một phân loài của kì đà vân có danh pháp hai phần là "Varanus bengalensis nebulosus" xuất hiện ở Myanma, Việt Nam, Campuchia, Thái Lan, Malaysia, Indonesia. Tại Việt Nam, phân loài này phân bố ở Quảng Trị, Thừa Thiên - Huế, Gia Lai, Đắc Lắc, Kiên Giang (Phú Quốc), Bà Rịa - Vũng Tàu (Côn Đảo). Kì đà vân có thân màu vàng xám, rải rác có các đốm vàng nhỏ ở lưng có nhiều vết xám to xếp theo chiều ngang, nhưng những vết này không rõ ở đuôi. Thức ăn của phân loài này là sâu bọ, ếch nhái, thằn lằn, chim và thú nhỏ. Kì đà vân cái đào hố đẻ trứng vào mùa mưa, số lượng khoảng 24 quả.

==Tham khảo==
- Auffenberg W. 1979 Intersexual differences in behaviour of captive Varanus bengalensis. J.Herpet. 13(3):313-315.
- Auffenberg W. 1979 Research on monitor lizards. Tiger Paper 6(4):20-21.
- Auffenberg W. 1981 Combat behaviour in Varanus bengalensis. J.Bombay N.H.S. 78(1):54-72.
- Auffenberg W. 1983 The burrows of Varanus bengalensis. Rec. Zool. Surv. India 80:375-385.
- Auffenberg W. 1983 Courtship behaviour in Varanus bengalensis. In Advances in Herpetology and Evolutionary Biology: Essays in Honor of Ernest E. Williams (Rhodin & Myata eds.): 535-551.
- Auffenberg W. 1983 Notes on feeding behaviour of Varanus bengalensis. J. Bombay N.H.S. 80 (2): 286-302.
- Auffenberg W. 1986. The Indian monitor lizard. Sanctuary Asia. 6 (4):327-333.
- Mertens R. 1942. Ein weiterer neuer Warane aus Australien. Zool. Anz. 137: 41-44

==Liên kết ngoài==
- The online Little Book of Monitor Lizards
Chuột hươu bé

Chuột hươu bé (danh pháp hai phần: Niviventer fulvescens) là loài gặm nhấm thuộc họ Chuột ("Muridae"). Chúng phân bố ở Bangladesh, Campuchia, Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Lào, Malaysia, Nepal, Pakistan, Thái Lan và Việt Nam.

== Tham khảo ==
- Musser G., Lunde D., Aplin K. & Molur S. 2008. Niviventer fulvescens. 2008 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập ngày 9 tháng 6 năm 2009.
- Musser G. G. và M. D. Carleton. 2005. Superfamily Muroidea. Tr. 894-1531 "trong" Mammal Species of the World a Taxonomic and Geographic Reference. D. E. Wilson và D. M. Reeder (chủ biên). Nhà in Đại học Johns Hopkins, Baltimore.
Gracixalus ananjevae

Gracixalus ananjevae là loài ếch nhái thuộc họ Chẫu cây ("Rhacophoridae"). Đây là loài đặc hữu của Việt Nam.

Môi trường sống tự nhiên của loài này là khu vực núi đá nhiệt đới và cận nhiệt đới cũng như các đầm lầy nước ngọt. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

==Tham khảo==
- Matsui & Orlov, 2004: "A new species of Chirixalus from Vietnam (Anura:Rhacophoridae)". Zoological Science, , , .
- Stuart S.N. 2006. Chirixalus ananjevae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 23-7-2007.
Theloderma laeve

Theloderma laeve là một loài ếch nhái thuộc họ Chẫu cây ("Rhacophoridae"). Đây là loài đặc hữu của Việt Nam.

Môi trường sống tự nhiên của loài này là khu vực đầm lầy.

==Tham khảo==
- Smith, 1924: "New tree-frogs from Indochina and the Malay Peninsula". Proceedings of the Zoological Society of London, , .
- van Dijk, P.P. & Stuart, B. 2004. Chirixalus laevis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 23-7-2007.
Sóc bay bé

Sóc bay bé, hay sóc bay má đỏ (danh pháp hai phần: Hylopetes spadiceus) là loài gặm nhấm thuộc họ Sóc. Loài này phân bố ở Indonesia, Malaysia, Myanmar, Thái Lan và Việt Nam.

Tại Việt Nam, loài sóc này thuộc nhóm động vật rừng hạn chế khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại.
Vượn mào đen phương Đông

Vượn đen Đông Bắc còn được biết đến là Vượn Cao Vít (danh pháp khoa học: Nomascus nasutus) là một loài vượn từng phân bố rộng rãi ở Trung Quốc và Việt Nam.

Vượn đen Đông Bắc từng được coi là đã tuyệt chủng trên lục địa từ những năm 1950 ở Trung Quốc và những năm 1960 ở Việt Nam. Năm 2002, chúng được tái phát hiện còn sinh sống ở một khu rừng nhỏ thuộc vùng núi đá vôi của huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng, Việt Nam với số lượng 7 - 9 cá thể trong 3 đàn.

Diễn biến quần thể Vượn Cao Vít

Sau khi tái phát hiện Vượn Cao Vít với số lượng ban đầu là 7-9 cá thể, nhiều cuộc điều tra sau đó đã được tiến hành.

Tháng 5 năm 2002 ghi nhận được 3 đàn với 17 cá thể. Tháng 8 cùng năm đó, một cuộc điều tra khác đã ghi nhận 5 đàn với số lượng từ 26-28 cá thể. Năm 2004 ghi nhận được 37 cá thể trong 8 đàn. Năm 2005 ghi nhận được 6 đàn với 30-31 cá thể. Cũng trong năm đó, Vũ Ngọc Thành và cs., (2005) ghi nhận được 10 đàn với 27 cá thể. Tháng 4 năm 2007 ghi nhận 7-8 đàn với số lượng từ 22 - 30 cá thể. Tháng 9 cùng năm, Lê Trọng Đạt và cs., (2007) ghi nhận được 17 đàn từ 94 - 96 cá thể. Sau khi so sánh và kết hợp với số đàn và số cá thể vượn ở khu rừng giáp ranh phía Trung Quốc, quần thể toàn cầu của loài này là 18 đàn với 110 cá thể. Kể từ năm 2007,cứ bốn năm một lần, FFI Việt Nam tổ chức một cuộc điều tra lại tổng thể quần thể vượn Cao vít. Năm 2012, Nguyễn Thế Cường và cs.,(2012) ghi nhận được 24 đàn và 129 cá thể. Năm 2016, quần thể vượn được ghi nhận là 21 - 22 đàn với 104 - 116 cá thể.

Vượn Cao Vít chỉ có một quần thể duy nhất trên thế giới, sinh sống trong diện tích hẹp và bị cô lập bởi các làng bản xung quanh cả bên phía Việt Nam và Trung Quốc nên tính dễ bị tổn thương rất cao và có nguy cơ bị tuyệt chủng lớn nếu xảy ra hiện tượng thời tiết cực đoan như băng tuyết kéo dài, dịch bệnh hoặc tác động của con người như cháy rừng. Do đó, ý tưởng về xây dựng một kế hoạch ứng phó khẩn cấp cho loài trong trường hợp xảy ra thiên tai, dịch bệnh, cháy rừng hoặc các tác nhân khác được ra đời. Năm 2018, một cuộc điều tra lại quần thể vượn Cao vít ở cả 2 bên Việt Nam và Trung Quốc do tổ chức FFI điều phối và tài trợ được tiến hành để đánh giá ảnh hưởng của thời tiết cực đoan do băng tuyết gây ra vào cuối năm 2016 đầu năm 2017. Tuy nhiên báo cáo điều tra chỉ đưa ra kết quả điều tra mà không có phân tích về mối liên quan của các yếu tố thời tiết đến sự sinh trưởng và phát triển của quần thể vượn. Vì vậy, kế hoạch ứng phó khẩn cấp cho loài trong điều kiện bất lợi không được xây dựng. Kết quả điều tra quần thể năm 2018 cho thấy, kích thước quần thể vượn gồm 20 - 22 đàn và 1 - 2 cá thể đực đơn lẻ với 83 - 134 cá thể được ghi nhận.

==Xem thêm==
- Vượn đen Hải Nam ("Nomascus hainanus") - trước đây từng được xem là phân loài của vượn đen Đông Bắc.
Tiền dao

Tiền dao (tiếng Trung giản thể: 刀币, phồn thể: 刀錢, bính âm: "dāobì") là một loại tiền tệ làm bằng đồng xanh và được sử dụng vào thời cổ đại ở Trung Quốc. 
Vào thời cổ đại ở Trung Quốc, tiền dao từng được các nước chư hầu như Tề, Yên, Việt sử dụng, nhà Tân của Vương Mãng cũng sử dụng một loại tiền tệ tương tự gọi là tiền Vương Mãng. Tiền dao được chế tạo, mô phỏng giống như hình con dao, cùng thời đó, nhiều nước khác đã biết sử dụng tiền tệ bằng đồng xanh như Triệu, Ngụy, Hàn sử dụng tiền vải, Sở thì dùng tiền lỗ kiến, còn riêng nước Tần thì sử dụng tiền tròn.

==Xem thêm==
- Tiền bán lưỡng
- Tiền ngũ thù
- Cải cách thời Vương Mãng

== Liên kết ngoài ==
- Giải thích ngắn gọn các chủng loại tiền dao đa dạng bằng tiếng Anh
Opamyrma hungvuong

Opamyrma hungvuong là một loài kiến được tìm thấy ở miền trung Việt Nam, được mô tả lần đầu vào năm 2008. Nó là loài duy nhất trong chi "Opamyrma".

== Phát hiện và đặt tên ==
Tên chi mới, "Opamyrma" được lấy từ tên chi "Apomyrma" nhưng đảo vị trí 3 chứ cái đầu tiên. Tên loài "hungvuong" được lấy theo tên gọi dân gian của Hùng Vương, vị vua huyền thoại của người Việt,

== Xem thêm ==
- "Apomyrma stygia"

== Liên kết ngoài ==
- Review of Opamyrma: Opamyrma
Dây móc mèo

Dây móc mèo hay còn gọi là cây móc mèo, gai tàu, vang Nha Trang (Caesalpinia nhatrangense) là một loài dây leo gỗ nhỏ thuộc họ Đậu. Loài này mới chỉ được phát hiện tại tỉnh Khánh Hòa, Việt Nam.

Dây móc mèo là một loài cây chịu được hạn, mọc rải rác trong các rừng thứ sinh hay ở ven rừng, ven suối hoặc trong những bờ bụi, dọc ven bờ biển.

==Liên kết ngoài==
- Dây móc mật. Website Sinh vật rừng Việt Nam
Xoài Đồng Nai

Xoài Đồng Nai (tên khoa học: Mangifera dongnaiensis) là loài thực vật thuộc họ Đào lộn hột. Đây là loài đặc hữu của Việt Nam.

== Mô tả ==
Xoài Đồng Nai là cây thân gỗ, cao từ 20 cm đến 30 cm, quả hạch, hình trái xoan, cỡ nhỏ, ăn được. Loài này phân bố dọc theo sông Đồng Nai, từ Di Linh đến Biên Hòa.
Móc mèo

Móc mèo có thể là tên gọi phổ thông của một số loài thực vật thuộc họ Đậu ("Fabaceae") sau:
- "Caesalpinia nhatrangense" thuộc chi "Caesalpinia"
- "Acacia pennata" thuộc chi "Acacia"
- "Mucuna pruriens" thuộc chi "Mucuna"
Chuột voi đồi

Chuột voi đồi còn được gọi là nhím lông mềm hay chuột voi (tiếng Mường), có tên khoa học là "Hylomys suillus", là một loài thú thuộc bộ Ăn sâu bọ.

Loài chuột voi này được phát hiện ở Đông Nam Á. Đây là loài chuột lớn, con trưởng thành dài khoảng 10 cm đến 15 cm, thức ăn của chúng là sâu bọ và các động vật nhỏ.

==Tham khảo==
- Image at ADW
Dím đuôi dài

Dím đuôi dài (tên khoa học Neotetracus sinensis) là một loài thú thuộc họ Chuột voi, được phát hiện ở Trung Quốc, Myanmar và Việt Nam. Đây là loài duy nhất của chi Neotetracus.

Tại Trung Quốc có 3 phân loài là: 
- "N. s. cuttingi" : Miền tây Vân Nam.
- "N. s. fulvescens" : Miền nam Vân Nam.
- "N. s. sinensis" : Tứ Xuyên, Vân Nam, Quý Châu.

Tại Việt Nam, chỉ có phân loài "N. s. fulvescens" .
Chuột chù cộc

Chuột chù cộc (Anourosorex squamipes) là loài chuột chù trong chi "Anourosorex". Loài này sống ở Trung Quốc, Bhutan, Ấn Độ, Myanma, Thái Lan và Việt Nam.

Giống các loài cùng chi, chuột chù cộc là động vật sống trong hang, ở những cánh rừng miền núi.
Chuột chù nước miền Bắc

Chuột chù nước miền Bắc, tên khoa học Chimarrogale himalayica là loài thú thuộc họ Chuột chù. Chúng được Samuel Frederick Gray mô tả năm 1842. Loài này được phát hiện ở Trung Quốc, Ấn Độ, Myanma, Thái Lan, Lào, Nhật Bản, Đài Loan và Việt Nam.

==Tham khảo==
- Insectivore Specialist Group 1996. Chimarrogale himalayica. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập ngày 30 tháng 7 năm 2007.
Chuột chù nước miền Nam

Chuột chù nước miền Nam, tên khoa học Chimarrogale platycephalus, là loài thú thuộc họ Chuột chù. Loài này được Temminck mô tả năm 1842. Đây là loài đặc hữu của Nhật Bản.

Tại Việt Nam có phân loài "Chimarrogale platycephalus varennei" Thomas,1927.

==Tham khảo==
- Insectivore Specialist Group 1996. Chimarrogale platycephala. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập ngày 30 tháng 7 năm 2007.
5ive (album)

5ive hay Five là album đầu tay mang tên nhóm nhạc Five - nhóm nhạc Pop rap đến từ Anh. Được phát hành tại UK vào ngày 22/6/1998, album có được vị trí trong bảng xếp hạng UK Albums Chart. Khi album này được phát hành tại Mĩ vào ngày 14/7/1998, chiếm vị trí 27 tại Billboard 200, là album thành công nhất tại Anh.

Được sản xuất trên quy mô rộng bởi Jacob "Jake" Schulz và Denniz Pop, album "5ive" tung ra 6 single nhưng chỉ có duy nhất 1 single lọt vào top 10 tại UK Singles Chart và được phát hành tại Mĩ là "It's the Things You Do". Ngày 4/12/1998, album được công nhận là Đĩa bạch kim bởi British Phonographic Industryvà sau đó là Recording Industry Association of America.

==Singles==
- Slam Dunk (Da Funk) 2 tháng 12 năm 1997
- When The Lights Go Out 2 tháng 3 năm 1998
- Got The Feelin' 3 tháng 6 năm 1998
- Everybody Get Up 13 tháng 10 năm 1998
- It's the Things You Do 27 tháng 10 năm 1998
- Until The Time Is Through 23 tháng 2 năm 1999
RMS Mauretania (1906)

RMS "Mauretania" (cũng được biết đến với tên "Maury") là một con tàu biển chở khách được đóng bởi Swan, Hunter & Wigham Richardson tại Wallsend, Tyne và Wear cho hãng tàu Anh Cunard, và được hạ thủy ngày 20 tháng 12 năm 1906. Vào thời điểm đó, nó là con tàu lớn nhất và chạy nhanh nhất trên thế giới. "Mauretania" được rất nhiều hành khách ưa thích. Khi nhận được Ruy băng xanh cho chuyến vượt Đại Tây dương nhanh nhất vào đầu năm 1907, "Mauretania" giữ kỷ lục về tốc độ trong hai mươi hai năm.

Con tàu được đặt tên theo Mauretania, tên một lãnh thổ La Mã ở về phía tây bắc bờ biển Phi châu, và không liên quan gì đến Mauritanie. Việc đặt tên tương tự cũng được thực hiện với tàu "Lusitania". Con tàu này được đặt tên theo một lãnh thổ ở vùng phía Bắc Mauretania.

==Khái quát==
Vào năm 1897, của Đức trở thành con tàu lớn nhất và nhanh nhất thế giới. Với tốc độ 41 km/h, con tàu này đã giành được Ruy băng xanh từ hai con tàu của hãng Cunard là "Campania" và "Lucania". Cũng trong thời gian đó, công ty International Mercantile Marine Co. của nhà tài phiệt J. P. Morgan đang ra sức thâu tóm các hoạt động thương nghiệp hàng hải, và đã giành được một hãng tàu lớn của Anh đó là White Star. Với những mối đe dọa như vậy, hãng Cunard quyết tâm giành lại uy thế trong lĩnh vực vận chuyển đường biển, không chỉ cho riêng công ty, mà cho cả nước Anh. Năm 1903, Hãng Cunard và chính quyền Anh đồng ký kết thỏa thuận đóng hai con tàu, tên là "Lusitania" và "Mauretania", với sự cam đoan rằng, vận tốc con tàu sẽ không nhỏ hơn 41 km/h. Chính quyền Anh đã cho vay 2.600.000 bảng Anh để thi công "Mauretania" và "Lusitania" với lãi suất 2.75% và được trả trong hơn hai mươi năm, với điều kiện con tàu sẽ được chuyển đổi sang tuần dương hạm vũ trang nếu cần thiết.

==Thiết kế và thi công==
Cả "Mauretania" lẫn "Lusitania" đều được thiết kế bởi kiến trúc sư Leonard Peskett của hãng tàu Cunard, còn công việc đóng tàu được thực hiện bởi hai công ty Swan Hunter và John Brown trong kế hoạch đóng các con tàu viễn dương có tốc độ 46 kilômét trên giờ ở điều kiện thời tiết bình thường. Ý tưởng của Peskett vào năm 1903 là mỗi con tàu sẽ có ba ống khói. Mô hình lớn của hai con tàu trong ý tưởng của Peskett đã xuất hiện trên tạp chí "Shipbuilder's". Năm 1904, Cunard quyết định thay vào sử dụng tuốc bin loại mới của Parson, nên Peskett đã sửa lại thiết kế các con tàu với thêm một ống khói thứ tư trước khi quá trình thi công được tiến hành.

== Xem thêm ==
- So sánh với Bộ ba con tàu hạng sang
- RMS "Mauretania" (1938)
- RMS "Queen Mary"

== Đọc thêm ==
- Jordan, Humfrey, "Mauretania"
- Layton, J. Kent, "Atlantic Liners: A Trio of Trios"

==Liên kết ngoài==
- Tyne & Wear Archives Service Mauretania website (tiếng Anh)
- Tyne & Wear Archives Service main website (tiếng Anh)
- "Mauretania Home" at "Atlantic Liners" (tiếng Anh)
- Maritimequest RMS Mauretania Photo Gallery (tiếng Anh)
Trèo cây mỏ vàng

Trèo cây mỏ vàng (tên khoa học Sitta solangiae) là loài chim thuộc họ Trèo cây. Loài chim này phân bố ở Trung Quốc, Lào và Việt Nam.

Môi trường sống tự nhiên của loài này là các khu rừng ẩm thấp và núi đá ẩm, nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Trèo cây mỏ vàng đang bị đe dọa mất môi trường sống.

Tại Việt Nam, Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hu là một trong những địa điểm phát hiện loài chim này.

==Tham khảo==
- BirdLife International 2004. Sitta solangiae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập ngày ngày 30 tháng 7 năm 2007.
Scott Robinson

Scott James Timothy Robinson sinh ngày 22/11/1979 tại Essex, nước Anh, là một ca sĩ người Anh, được biết đến nhiều nhất với tư cách là một thành viên của nhóm nhạc Five. Scott sống tại Pitsea, có 2 chị gái là Nicola và Hayley. ANh học tại trường Chalvedon Comprehensive ở Pitsea, Essex cho tới năm 9 tuổi, anh dành phần lơn thời gian tại Sylvia Young Theatre School.

Anh có được những thành công ban đầu với vài vai diễn trong 
"Casualty", "Hale and Pace" and "The Bill". Scott đồng thời cũng biểu diễn tại "London's West End" & "Edinburgh Festival" với vai "Ron Moody" trong Peter Pan và National Children's Theatre Production of "Whistle Down the Wind" trước khi gây chú ý bằng sự nghiệp âm nhạc với Five.

Robinson cưới Kerry Oaker (sinh ngày 15/6/1983 tại Essex, nước Anh) vào ngày 28/9/2001. Ngày 11/7/2001, Kerry sinh con trai đặt tên là Brennan Rhys Robinson. Scott trở thành cha lần thứ hai khi cậu con trai thứ 2 - Kavan Reeve ra đời vào ngày 13/9/2006, gia đình này hiện đang sống ở Pitsea Essex.

Từ cuộc tan rã của Five, Robinson tham gia vào lĩnh vực radio và tryền hình và trở thành một trong những người đứng đầu tại chuyến lưu diễn âm nhạc của Anh "Boogie Nights 2".

== Danh sách đĩa hát==
Five
- "5ive" (1998)
- "Invincible" (1999)
- "Kingsize" (2001)
- "Five Greatest Hits" (2001)

=="Celebrity Scissorhands"==
Ngày 26/10/2008, Robinson xuất hiện tại "Celebrity Scissorhands" sự kiện diễn ra cùng thời điểm với BBC charity "Children in Need". Anh lọt vào vòng chung kết vào ngày 9/11/200ấyu khi đối thủ tự bình chọn cho mình dưới cái tên nặc danh.

== Liên kết ngoài ==
- Official MySpace
Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hu

Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hu thuộc địa phận các huyện Quan Hóa và Mường Lát, nằm ở phía tây bắc tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam, cách thành phố Thanh Hóa 134 km về phía tây bắc theo đường quốc lộ 47 và quốc lộ 15A.

==Vị trí và đặc điểm==
Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hu được thành lập năm 1999 với diện tích 23.249,45 ha. Giai đoạn 1 từ năm 1999 đến 2005 cơ bản đã hoàn tất việc rà soát động, thực vật trong các khu rừng thuộc khu bảo tồn. Giai đoạn 2 từ năm 2005 đến 2010 chủ yếu là xây dựng và quy hoạch du lịch, trong đó chú trọng vào hai tuyến chính: tuyến sông Mã và tuyến du lịch trên đỉnh Pù Hu. Pù Hu đóng vai trò quan trọng đối với việc phòng hộ đầu nguồn sông Mã.

Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hu là sự kết hợp giữa hệ sinh thái núi đá vôi với hệ sinh thái núi đất và hệ sinh thái rừng độc đáo, với nhiều loài động, thực vật quý hiếm. Pù Hu có 2 kiểu rừng chính. Rừng thường xanh đất thấp phân bố ở độ cao dưới 700 m, với các loài thực vật ưu thế thuộc họ Đậu, họ Xoan và họ Bồ hòn. Ở những nơi có độ cao thấp hơn, kiểu rừng này đã bị tàn phá để lấy đất làm nương rẫy. Kiểu rừng thường xanh núi thấp phân bố ở độ cao trên 700 m, với các loài thực vật ưu thế của họ Dẻ, họ Dâu tằm và họ Re(Anon. 1998a).

==Hệ động thực vật==
Tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hu đã được ghi nhận 508 loài thực vật và 266 loài động vật, thông tin được thu thập từ các đợt khảo sát thực địa ở tỉnh Thanh Hoá năm 1997. Rừng Pù Hu có nhiều loại cây gỗ quý như kim giao, lát hoa, sến mật, trầm hương, trường mật, song mật..., qua điều tra sơ bộ có 28 loài quý hiếm được xếp trong sách đỏ Việt Nam.

Trong số các loài động vật ở Pù Hu, có tới hơn 30 loài đã được ghi vào sách đỏ Việt Nam và thế giới. Một số loài thú có giá trị bảo tồn như gấu ngựa, gấu chó, bò tót, voọc quần đùi trắng... Trong năm 2010 đã phát hiện ở Pù Hu có khoảng 7 – tám con bò tót và được tách riêng làm hai đàn riêng biệt và có dấu hiệu cho thấy đã có sự xuất hiện của con non.

Khu hệ chim ở Pù Hu chưa được khảo sát đầy đủ, mặc dầu vậy cũng đã ghi nhận được 1 loài chim có vùng phân bố hẹp là Trèo cây mỏ vàng ("Sitta solangiae") (Theo Lê Trọng Trải, 2000).

==Di tích, danh lam, thắng cảnh==
Đỉnh cao nhất ở Pù Hu là núi Hoc (1.440 m) nằm ở phía Bắc khu bảo tồn. Phía Nam có một số đỉnh cao không có tên cao 1.390 m và 1.420 m. Trong khu vực khu bảo tồn có hang động Cò Phầy 3 tầng với nhiều nhũ đá tự nhiên.

Vùng đệm của khu bảo tồn có các dân tộc Thái, Hmong, Dao và Kinh sinh sống.

==Xem thêm==
- Vườn quốc gia Cúc Phương
- Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông
- Khu bảo tồn thiên nhiên Xuân Liên
Độ từ thiên

Độ từ thiên hay độ lệch từ là góc tạo thành (δ) giữa hướng bắc thực (bắc địa lý) và hướng bắc từ (là hướng chỉ phương bắc của kim la bàn) hay góc tạo thành giữa kinh tuyến địa lý (phương bắc nam) và kinh tuyến từ tại điểm đã cho trên mặt đất. Giá trị này sẽ dương khi bắc từ nằm về phía đông của bắc thực và ngược lại.

Ví dụ, ở Việt Nam, độ từ thiên biến đổi từ –1⁰ ở Cao Bằng đến 0⁰ ở Đà Nẵng và đạt +1⁰ tại Cà Mau.

== Xem thêm ==
- Độ từ khuynh
Độ từ khuynh

Độ từ khuynh là góc tạo thành bởi véc tơ từ trường Trái Đất với mặt phẳng nằm ngang tại điểm khảo sát.

hoặc là (góc hợp bởi kim nam châm của la bàn từ khuynh và mặt phẳng nằm ngang gọi là độ từ khuynh hay (góc từ khuynh).)

== Giải thích==
Độ từ khuynh là do kim nam châm hướng theo đường sức từ do tác động của lực từ. Do lực của các đường sức trên Trái Đất không song song với bề mặt đất nên đầu bắc của kim la bàn sẽ chúi xuống ở bắc bán cầu (giá trị dương) và hướng lên ở nam bán cầu (giá trị âm). Các đường đồng giá trị từ khuynh trên bề mặt Trái Đất được gọi là "đường đẳng khuynh". Tập hợp các điểm có giá trị từ khuynh bằng 0 thì được gọi là xích đạo từ. Giá trị này dao động từ -90⁰ đến +90⁰.

== Tầm quan trọng ==
Đây là hiện tượng quan trọng trong hàng không, vì nó làm cho la bàn của máy bay chỉ ra các giá trị sai trong quá trình định vị và thay đổi tốc độ bay.

== Xem thêm ==
- Độ từ thiên
Fangcheng

Fangcheng có thể là phiên âm pinyin của:
- Phòng Thành (防城), một quận (khu) ở Quảng Tây, Trung Quốc;
- Phương Thành (方城), một huyện ở Hà Nam, Trung Quốc.
Cực Bắc từ

Cực bắc từ của Trái Đất là một điểm nằm trên bề mặt Trái Đất ở bắc bán cầu, tại đó các điểm từ trường cắm thẳng xuống (ví dụ độ từ khuynh là 90°). Điểm này thay đổi một cách từ từ theo thời gian. Về mặt vật lý, cực bắc từ là cực nam của từ trường. Cực bắc từ đôi khi bị nhầm lẫn với cực bắc địa từ.

Năm 2001, cực bắc từ được Cục khảo sát Địa chất Canada xác định ở gần đảo Ellesmere ở bắc Canada có tọa độ . Vào năm 2005, vị trí của nó được ước tính tại . Năm 2009, nó di chuyển về phía Nga gần 64 km (40 dặm) mỗi năm do các biến động từ trong lõi Trái Đất. Tính đến 2021, cực từ Bắc đã di chuyển ra ngoài các đảo cực Bắc của Canada đến .

Điểm đối nghịch ở nam bán cầu gọi là cực nam từ. Bởi vì từ trường Trái Đất không hoàn toàn đối xứng nên cực bắc từ và nam từ cũng không đối xứng: một đường thẳng nối hai điểm này sẽ không đi qua tâm Trái Đất; thực tế là nó lệch khoảng 530 km (329,3 dặm).

== Đảo cực địa từ ==
Từ lúc hình thành cho đến nay, cực từ Trái Đất đã đảo chiều nhiều lần, khi thì bắc từ đổi thành nam từ và ngược lại, quá trình này gọi là đảo cực địa từ. Dấu hiệu về các lần đảo cực địa từ đã được quan sát ở các sống núi giữa đại dương, tại đó các mảng kiến tạo chuyển động ra xa nhau và đáy biển được lấp đầy bởi mác ma. Khi mácma tràn ra khỏi manti, các hạt mang từ chứa trong chúng mang hướng của từ trường Trái Đất lúc mácma nguội lạnh và hóa đá.

== Xem thêm ==
- Cực nam từ
- Cực Bắc

== Liên kết ngoài ==
- ucar.edu site
- Geological Survey of Canada site with many useful links
- Map of pole's wandering
- CNN site
- noaa.gov site
- BBC article
- Earth's magnetic field
- NASA "Picture of the day" site
Cực Nam từ

Cực Nam từ của Trái Đất là một điểm trên bề mặt Trái Đất mà tại đó các đường sức từ hướng thẳng đứng lên trên. Cực nam từ khác với cực địa từ Nam.

Do yếu tố lịch sử, đầu của kim nam châm chỉ về hướng bắc nên thường gọi là "cực bắc" và đầu chỉ về phía nam gọi là "cực nam", nhưng thực chất về mặt vật lý học thì Nam cực từ của Trái Đất thực chất là cực bắc từ trường.

Cực Nam từ liên tục chuyển động do sự thay đổi của từ trường Trái Đất. Vào năm 2005, nó được xác định tại vị trí , rất gần bờ biển Wilkes Land, Nam Cực. Điểm đó nằm bên ngoài Vòng Nam Cực. Do sự trôi cực từ, cực này di chuyển về phía tây bắc khoảng 10 đến 15 km mỗi năm.

==Khám phá==
Một số nhà thám hiểm Pháp như Dumont d'Urville (1840), Mỹ Charles Wilkes (1838–42) và Briton James Clark Ross (1839–43) đã không thành công khi cố gắng tìm đến cực Nam từ. Ngày 16 tháng 1 năm 1909, Douglas Mawson, Edgeworth David, và Alistair Mackay) trong đoàn thám hiểm Numrod của Sir Ernest Shackleton đã tuyên bố tìm thấy cực Nam từ, lúc đó nó nằm trên đất liền. Tuy nhiên, hiện tại có một số nghi ngờ rằng liệu ví trí đó có chính xác không.

==Cực địa từ Nam==
Trường địa từ của Trái Đất có thể ước tính xấp xỉ bởi một lưỡng cực (giống như thanh nam châm) nghiêng (so với trục Trái Đất) đặt tại tâm Trái Đất. Cực địa từ Nam là giao điểm của trục lưỡng cực nghiêng này và bề mặt Trái Đất tại Nam bán cầu. Năm 2005, nó được xác định tại , gần trạm Vostok. Do trường từ là một lưỡng cực không đối xứng, nên cực địa từ Nam không trùng với cực Nam từ. Hơn nữa, cực địa từ Nam cũng chuyển động do cực địa từ Bắc cũng chuyển động.

==Xem thêm==
- Cực Bắc từ

==Liên kết ngoài==
- Australian Antarctic Division
Mã não

Agat (a-gát), hay đá mã não, là một biến thể dạng vi kết tinh của thạch anh (silica), chủ yếu là canxedon, đặc trưng bởi các hạt mịn và màu sáng. Mặc dù agat có thể được tìm thấy trong nhiều loại đá khác nhau, chúng chủ yếu liên quan đến các đá núi lửa nhưng cũng có thể phổ biến trong một số loại đá biến chất nhất định.

Agat và canxedon có nhiều màu sắc khác nhau đã được sử dụng cách đây hơn 3.000 ở vùng sông Achates, ngày nay là Dirillo, ở Sicilia.

Tên gọi này được nhà triết học và nhà tự nhiên học người Hy Lạp Theophrastus đặt, ông đã phát hiện loại đá này dọc theo bờ sông Achates () vào khoảng từ thế kỷ 4 tới thế kỷ 3 TCN. Agat là một trong những khoáng vật phổ biến nhất được sử dụng trong nghệ thuật khắc đá, và đã được khai quật ở một số điểm khảo cổ, điều đó cho thấy rằng chúng được sử dụng phổ biến trong thế giới cổ đại; như di chỉ khảo cổ ở Knossos, Crete minh họa cho văn minh Minos thời kỳ đồ đồng.

== Xem thêm ==
- Danh sách khoáng vật

== Tham khảo ==
- "The Nomenclature of Silica" by Gilbert Hart, American Mineralogist, Volume 12, pages 383-395, 1927
- International Colored Gemstone Association
- Mindat data
- Schumann, Walter. "Gemstones of the World". 3rd edition. New York: Sterling, 2006.
- Moxon, Terry. "Agate. Microstructure and Possible Origin". Doncaster, S. Yorks, UK, Terra Publications, 1996.
- Pabian, Roger, et al. "Agates. Treasures of the Earth". Buffalo, New York, Firefly Books, 2006.
- Cross, Brad L. and Zeitner, June Culp. "Geodes. Nature's Treasures". Bardwin Park, California, Gem Guides Book Co. 2005.
Milan Jovanović

Milan Jovanović có thể là:

- Milan Jovanović (nhiếp ảnh gia) (1863–1944), nhiếp ảnh gia người Serbia
- Milan Jovanović (cầu thủ bóng đá sinh năm 1981), cầu thủ bóng đá người Serbia
- Milan Jovanović (cầu thủ bóng đá sinh năm 1983), cầu thủ bóng đá người Montenegro
- Milan Jovanović (lực sĩ), lực sĩ người Serbia
Alexander

Alexander là tên nam giới có nguồn gốc Hy Lạp, có nhiều biến thể như Aleksandar, Aleksander, Aleksandr, Iskandar, Alec, Alek, Alex, Alexandre, Aleks, Aleksa, Alasdair, Sasha và Sander; biến thể cho nữ gồm Alexandra, Alexandria và Sasha.

==Người được biết đến với tên Alexander==
- Alexander Đại đế
- Alexander Hamilton
- Alexander Fleming
- Alexander Dubček
- Alexander von Humboldt
- Alexander I
- Alexander III
- Alexander II
- Alexander McQueen
- Alexander Graham Bell
- Alexander Haig
- Alexander Vladimirovich Rutskoy
- Alexander II Nikolaevich
- Alexander Rybak
- Alexander Onischuk
- Alexander II Zabinas
- Alexander Hore-Ruthven, Bá tước của Gowrie
- Giáo hoàng Alexanđê VI
- Giáo hoàng Alexanđê III

==Xem thêm==
- Alexander (họ)
Luis Suárez (định hướng)

Luis Suárez có thể là:

- Luis Alberto Suárez, cầu thủ bóng đá người Uruguay
- Luis Suárez Miramontes, cựu cầu thủ bóng đá người Tây Ban Nha
- Luis Fernando Suárez, huấn luyện viên bóng đá người Colombia
- Luis Suárez Fernández (sinh năm 1924), sử gia người Tây Ban Nha
Aleksandr

Alexandr hoặc Aleksandr có thể đề cập đến
- Alexandr Mikhaylovich Zaitsev
- Aleksandr Valterovich Litvinenko
- Aleksandr II của Nga
- Aleksandr Grin
- Aleksandr Isayevich Solzhenitsyn
- Aleksandr Danilovich Menshikov

==Xem thêm==
- Alex
- Alexander
- Alejandro
- Alexandre
- Alexandria
Alexandre

Alexandre có thể đề cập đến:
- Alexandre Dumas
- Alexandre Yersin
- Alexandre de Rhodes
- Alexandre Varenne
- Alexandre Dumas con
- Alexandre Pato
- Alexandre Sabès Pétion

==Khác==
- Cầu Alexandre-III

==Xem thêm==
- Alex
- Alexandr
- Alejandro
- Alexander
- Alexandria
Alexandra

Alexandra là một tên người. 

- Alexandra Braun Waldeck
- Alexandra Amalie của Bayern
- Alexandra Daddario
- Alexandra Ívarsdóttir
- Alexandra Federica Guzmán Diamante
- Alexandra David-Néel

==Khác==
- 54 Alexandra
Jason

Jason có thể đề cập đến:
- Jason (thần thoại)
- Jason Mraz
- Jason Derülo
- Jason Dolley
- Jason Reso
- Jason Erceg
- Jason Castro
- Jason Voorhees
Mori

Mori có thể đề cập đến:
- Mori Terumoto
- Mōri Motonari
- Mori Riyo
- Mori Ran
Stewart

Stewart có thể đề cập đến:
- James Stewart
- Rod Stewart
- Kristen Stewart
- Miley Stewart
- Nguyễn Xuân Bách Stewart
Stefani

Stefani có thể đề cập đến:
- Gwen Stefani
- Lady Gaga (Stefani Germanotta, 1986)
Wayne

Wayne có thể đề cập đến:

==Nhân vật==
- Wayne Rooney
- Lil Wayne
- Wayne Bridge

==Khác==
- Quận Wayne, Bắc Carolina
- Quận Wayne, Pennsylvania
- Quận Wayne, Georgia
- Quận Wayne, New York
Rooney

Rooney có thể đề cập đến:
- Wayne Rooney, cầu thủ bóng đá người Anh, cựu huyền thoại Manchester United, hiện đang là cầu thủ kiêm HLV cho câu lạc bộ Derby County.
- John Rooney, cầu thủ bóng đá người Anh, là em trai của cầu thủ Wayne Rooney.
- Coleen Rooney, người dẫn chương trình, nhà bình luận, nhà sản xuất sản phẩm và là vợ của cầu thủ bóng đá Wayne Rooney.
Luca

Luca có thể đề cập đến:
- Thánh sử Luca
- Phúc âm Luca
- Luca Toni
Toni

Toni có thể đề cập đến:
- Luca Toni
- Toni Morrison
- Toni Kroos
- Toni Polster
Diego (định hướng)

Diego có thể đề cập đến:
- Diego Maradona
- Diego Ribas da Cunha
- Diego Milito
- Diego Forlán
Marco

Marco có thể đề cập đến:
- Marco Polo
- Marco van Basten
- Marco Borriello
- Marco Reus
- Marco Verratti
- Marco Asensio
Ricardo

Ricardo có thể đề cập đến:

- David Ricardo
- Ricardo Quaresma
Morrison

Morrison có thể đề cập đến:
==Người==
- Jim Morrison
- John Morrison
- Toni Morrison
==Khác==
- Hệ tầng Morrison
Steven

Steven có thể là tên của:
- Steven Spielberg
- Steven Gerrard
- Steven Chu

==Xem thêm==
- Steve
- Stephen
Steve

Steve có thể đề cập đến:
- Steve Finnan
- Steve Bruce
- Steve Fossett
- Steve Jobs
- Steve (hiện tượng khí quyển)
- Steve, nhân vật trong Minecraft.
==Xem thêm==
- Steven
- Stephen
Stephen

Stephen có thể đề cập đến:
- Stephen Hawking
- Stephen King
- Stephen Harper
==Xem thêm==
- Steve
- Steven
Frank

Frank có thể đề cập đến:
- Thành viên của nhóm người German thời trung cổ, người Franks
- Anne Frank
- Frank Lampard
- Frank Sinatra
- Frank Abagnale
- Frank Rijkaard
Jackson

Jackson có thể đề cập đến:
- Michael Jackson
- Stonewall Jackson
- Quận Jackson, Oregon
== Xem thêm ==
- Jack
Jack (định hướng)

Jack có thể đề cập đến:
- Jack Nicholson
- Jack London
- Jack Black
- Jack Wilshere
- Jack Swagger
- Jack Douglass
- Jack the Ripper
- Jack & Jill
- Jack - J97, ca sĩ người Việt Nam

==Xem thêm==
- Jackson