Công tước xứ Normandie

Công tước xứ Normandie (tiếng Pháp: "Duc de Normandie"; tiếng Anh: "Duke of Normandy") là tước vị của những nhà cai trị Công quốc Normandie ở Tây Bắc nước Pháp vào thời kỳ Trung cổ. Công quốc này được thành lập vào năm 911, sau khi Vua Charles III của Pháp phong đất cho thủ lĩnh người Viking là Rollo. Hoàng gia Pháp đã 2 lần cho phép công quốc này mở rộng lãnh thổ của mình vào các năm 924 và 933. 

Các hậu duệ nam giới của Rollo tiếp tục cai trị Công quốc Normandie cho đến năm 1135. Năm 1202, Vua Philippe II của Pháp tuyên bố Normandy là một thái ấp bị mất và đến năm 1204, quân đội của ông đã chinh phục nó. Sau đó, Normandy vẫn là một đơn vị cấp tỉnh của Vương quốc Pháp, vẫn được gọi là Công quốc Normandie, nhưng chỉ đôi khi được cấp cho một thành viên thuộc Vương tộc Pháp làm ""apanage"" (tước vị được cấp cho một hoàng tử, con thứ của vua Pháp, người không kế vị ngai vàng).

Bất chấp việc Công quốc Normandie đã bị Pháp thôn tính và sáp nhập vào thế kỷ 13, tất cả các nhà cai trị của Vương quốc Anh đều xưng mình là ""Công tước xứ Normandie"". Đây là tước hiệu được sử dụng cho dù quân chủ Anh là Vua hay Nữ vương.

==Lịch sử tước hiệu==
Không có tài liệu nào nói đến việc Rollo nắm giữ hoặc sử dụng bất kỳ tước hiệu nào. Con trai và cháu trai của ông, Công tước William Kiếm dài và Công tước Richard I, đã sử dụng các tước hiệu "bá tước" (tiếng La Tinh "comes" hoặc "consul") và "Thân vương" ("Princeps"). Trước năm 1066, tước hiệu phổ biến nhất của người cai trị xứ Normandy là "Bá tước xứ Normannia" ("comes Normanniae") hoặc "Bá tước của người Norman" ("comes Normannorum"). Tước hiệu Bá tước xứ Rouen ("comes Rotomagensis") chưa bao giờ được sử dụng trong bất kỳ tài liệu chính thức nào, nhưng nó đã được sử dụng cho William Kiếm dài và con trai của ông bởi tác giả ẩn danh trong một bài điếu văn (planctus) về cái mất của ông. Bất chấp giả thuyết nào của người Norman về tước hiệu công tước, Adémar de Chabannes vẫn gọi người cai trị Norman là "Bá tước xứ Rouen" vào cuối những năm 1020. Vào thế kỷ XII, nhà sử học người Iceland là Ari Thorgilsson trong "Landnámabók" của ông đã gọi Rollo là Ruðu jarl (Bá tước xứ Rouen), đây là dẫn chứng duy nhất được chứng thực trong tiếng Bắc Âu cổ, mặc dù đã quá muộn để trở thành bằng chứng cho các tài liệu ở thế kỷ thứ X. Nhà sử học người Norman cuối thế kỷ XI, William xứ Poitiers đã sử dụng tước hiệu "Bá tước xứ Rouen" cho những nhà cai trị người Norman cho đến Richard II. Mặc dù các tài liệu tham khảo về các nhà cai trị Norman đề cập đến tước vị này tương đối thưa thớt và chỉ giới hạn trong các nguồn tường thuật, nhưng vẫn thiếu bằng chứng tư liệu về các tước hiệu của người Norman trước cuối thế kỷ thứ X.

Việc sử dụng tước hiệu công tước ("dux") lần đầu tiên được ghi chép lại vào năm 1006, khi Richard II ủng hộ Tu viện Fécamp. Trước đó, nhà văn Richerus đã gọi Richard I là "dux pyratorum", nhưng nó chỉ có nghĩa là ""thủ lĩnh của những tên cướp biển"" chứ không phải là một tước hiệu. Trong thời trị vì của Richard II, tể tướng của triều đình Pháp bắt đầu gọi người cai trị Norman là "Công tước của người Norman" ("dux Normannorum"). Ngay từ thời trị vì của Công tước William II (1035–1087), người cai trị Normandy có thể tự phong mình là "Thân vương và Công tước, Bá tước xứ Normandy" vì họ không chắc chắn về tước vị của mình. Từ tương đương trong tiếng La Tinh của "Công tước xứ Normandie" là ""dux Normanniae"", được sử dụng vào năm 1066, nhưng nó không thay thế ""dux Normannorum"" cho đến thời kỳ Angevin (1144–1204), vào thời điểm mà bản sắc của người Norman đang mờ dần.

Richard I đã thử sử dụng tước hiệu "hầu tước" ("marchio") ngay từ năm 966, Vua Lothaire của Pháp cũng sử dụng tước hiệu này. Richard II thỉnh thoảng cũng sử dụng nó, nhưng ông có vẻ thích tước hiệu công tước hơn. Chính sự ưa thích này của ông đối với tước hiệu công tước đã khiến các nhà sử học tin rằng đó là tước hiệu "tự phong" của các nhà cai trị Norman. Chắc chắn nó không được vua Pháp ban cho họ. Vào thế kỷ XII, Tu viện Fécamp lan truyền thông tin rằng tước vị Công tước xứ Normandie đã được trao cho Richard II bởi Giáo hoàng Benedict VIII (trị vì 1012–24). Các tể tướng của triều đình Pháp không thường xuyên sử dụng tước vị này cho đến sau năm 1204, khi Công quốc Normandie bị tước vương quyền.

Lý do thực tế cho việc sử dụng một tước hiệu cao hơn Bá tước là vì các nhà cai trị của xứ Normandy bắt đầu trao tước hiệu Bá tước cho các thành viên trong gia tộc của họ, bản thân nhà cai trị có tước hiệu bá tước không thể phong tước hiệu bá tước cho người khác, chỉ có thể phong các tước vị thấp hơn. Việc tạo ra các Bá tước phụ thuộc vào người cai trị Normandy đòi hỏi người sau phải có một tước hiệu cao hơn. Quá trình tương tự đã được thực hiện ở các Thân vương quốc khác của Pháp vào thế kỷ XI, khi tước hiệu Bá tước được sử dụng rộng rãi hơn và do đó đã bị mất giá trị. Các nhà cai trị Norman tuy vẫn giữ tước hiệu bá tước cho gia đình công tước và không có bất cứ ai nằm ngoài vương tộc Normandy được cấp một bá quốc trong lãnh địa của họ, cho đến khi Helias xứ Saint-Saens được Henry I của Anh phong làm Bá tước xứ Arques vào năm 1106.

==Tỉnh của Pháp (1204–1792)==
Năm 1204, Vua Pháp tịch thu Công quốc Normandie (chỉ còn Quần đảo Eo Biển nằm dưới quyền kiểm soát của Anh) và sáp nhập vào lãnh thổ của Pháp. Tước hiệu Công tước xứ Normandie sau đó được nắm giữ bởi một số vương tử Pháp.

Năm 1332, Vua Philippe VI trao Công quốc cho con trai Jean, người trở thành Vua Jean II của Pháp vào năm 1350. Vua Jean II sau đó trao Công quốc cho con trai Charles, người trở thành Vua Charles V của Pháp vào năm 1364. Vào năm 1465, do bị ép buộc, Vua Louis XI đã trao Công quốc cho em trai là Charles de Valois, Công tước xứ Berry. Tuy nhiên, Charles không thể nắm giữ Công quốc, và vào năm 1466, Normandie lần nữa bị sáp nhập vào lãnh thổ hoàng gia, trở thành một phần vĩnh viễn của vương quốc. Tước hiệu Công tước xứ Normandie được trao cho một số thành viên cấp dưới của hoàng gia trước khi chế độ quân chủ Pháp bị bãi bỏ vào năm 1792.

- Jean (con trai Philippe VI, sau này là Vua Jean II của Pháp), 1332–1350.
- Charles (con trai Jean II của Pháp, sau này là Vua Charles V của Pháp), 1350–1364
- Charles (em trai Louis XI của Pháp và là Công tước xứ Berry), 1465–1466
- James, Công tước xứ York, sau này là Vua James II của Anh. Vào ngày 31 tháng 12 năm 1660, vài tháng sau khi Charles II khôi phục ngai vàng Anh và Scotland, Vua Louis XIV đã phong cho James, Công tước xứ York tước hiệu "Công tước xứ Normandie". Đây có thể là hành động thể hiện sự ủng hộ về mặt chính trị.
- Louis-Charles (con trai của Louis XVI, sau này là Thái tử Pháp và là Vua Louis XVII trên danh nghĩa), 1785–1792.

==Tượng đài==
Vào thế kỷ 19, bức tượng của bảy vị công tước đầu tiên được dựng lên tại Falaise, Normandie. Bức tượng miêu tả William Kẻ Chinh phạt đang cưỡi ngựa và được bao quanh bởi các bức tượng của sáu công tước tiền nhiệm.

==Đọc thêm==
- Helmerichs, Robert. ""Princeps, Comes, Dux Normannorum": Early Rollonid Designators and their Significance". "Haskins Society Journal", 9 (2001): 57–77.

==Liên kết ngoài==
- The Dukes of Normandy: From Rollo to William of Normandy