Ba Đình (quận)

Ba Đình là một quận cũ nằm ở trung tâm thuộc thành phố Hà Nội, Việt Nam.

Ba Đình là một trong 4 quận trung tâm của thủ đô. Đây là nơi tập trung nhiều cơ quan quan trọng của Đảng, Nhà nước nói chung và Hà Nội nói riêng.

==Địa lý==
Quận Ba Đình nằm ở trung tâm thành phố Hà Nội, có vị trí địa lý: 
- Phía đông giáp quận Long Biên với ranh giới tự nhiên là sông Hồng
- Phía đông nam giáp quận Hoàn Kiếm với ranh giới là các phố Hàng Đậu, Phan Đình Phùng, Lý Nam Đế và đường tàu
- Phía tây giáp quận Cầu Giấy với ranh giới là đường Bưởi sông Tô Lịch
- Phía nam giáp quận Đống Đa với ranh giới là các phố Nguyễn Thái Học, Giảng Võ, Láng Hạ, Huỳnh Thúc Kháng, Nguyên Hồng, Đê La Thành, đường Nguyễn Chí Thanh
- Phía bắc giáp quận Tây Hồ với ranh giới là khu dân cư An Dương, đường Thanh Niên, đường Hùng Vương, đường Hoàng Hoa Thám.

Dân số năm 2017 là 247.100 người.

==Tên gọi==
Tên gọi "Ba Đình" xuất phát từ chiến khu Ba Đình của cuộc khởi nghĩa Ba Đình diễn ra từ năm 1886 - 1887 hưởng ứng phong trào Cần Vương cuối thế kỷ XIX của các nhà cách mạng yêu nước là Phạm Bành, Đinh Công Tráng và nhân dân huyện Nga Sơn, Thanh Hóa.

Năm 1945 tên gọi Ba Đình được đặt cho vườn hoa ngã sáu phía sau vườn bách thảo, nơi này Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đọc bản tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ngày 2 tháng 9 năm 1945.

Năm 1959 tên gọi Ba Đình được đặt cho một trong tám khu phố nội thành của Hà Nội. Năm 1981 khu phố Ba Đình được đổi tên thành quận Ba Đình như tên gọi hiện tại.

==Lịch sử==
Địa bàn quận Ba Đình hiện nay nằm trên nền đất xưa vốn thuộc tổng Hữu Nghiêm (sau đổi là Yên Hòa), huyện Thọ Xương và các tổng Yên Thành, Nội, Thượng, Trung, huyện Vĩnh Thuận.

Sau năm 1954, khu vực này được chia thành hai khu, gọi là khu Ba Đình và khu Trúc Bạch. Năm 1961, thành lập khu phố Ba Đình trên cơ sở sáp nhập khu Ba Đình, khu Trúc Bạch; xã Đông Thái, một phần xã Thái Đô thuộc quận V cũ; 2 xã: Ngọc Hà, Phúc Lệ và một phần xã Thống Nhất thuộc quận VI.

Tháng 6 năm 1981, chuyển các khu phố thành quận, khu phố Ba Đình đổi thành quận Ba Đình, gồm 15 phường: Bưởi, Cầu Giấy, Cống Vị, Điện Biên, Đội Cấn, Giảng Võ, Kim Mã, Ngọc Hà, Nguyễn Trung Trực, Phúc Xá, Quán Thánh, Thành Công, Thụy Khuê, Trúc Bạch, Yên Phụ. Toàn bộ khu vực Hoàng thành Thăng Long khi đó nằm trong quận này.

Tháng 10 năm 1995, 3 phường: Bưởi, Thụy Khuê, Yên Phụ thuộc quận Ba Đình chuyển sang trực thuộc quận Tây Hồ. Quận Ba Đình còn 12 phường: Cầu Giấy, Cống Vị, Điện Biên, Đội Cấn, Giảng Võ, Kim Mã, Ngọc Hà, Nguyễn Trung Trực, Phúc Xá, Quán Thánh, Thành Công, Trúc Bạch. Ngày 22 tháng 11 năm 1996, phường Cầu Giấy đổi tên thành phường Ngọc Khánh do trùng tên với quận Cầu Giấy mới thành lập.

Ngày 5 tháng 1 năm 2005, điều chỉnh địa giới hành chính giữa hai phường Ngọc Khánh và Cống Vị, đồng thời thành lập 2 phường Liễu Giai (tách ra từ các phường Ngọc Hà và Cống Vị) và Vĩnh Phúc (tách ra từ phường Cống Vị). Ngày 1 tháng 1 năm 2025, sáp nhập phường Nguyễn Trung Trực vào phường Trúc Bạch.

Đến tháng 6 năm 2025, quận Ba Đình có 13 phường.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1656/NQ-UBTVQH15 (áp dụng từ ngày 30 tháng 6 năm 2025). Theo đó, giải thể quận Ba Đình và sắp xếp lại các phường mới thuộc quận Ba Đình cũ:
- Sáp nhập phường Quán Thánh, Trúc Bạch, một phần các phường Điện Biên, Đội Cấn, Kim Mã, Ngọc Hà, một phần các phường Của Đông, Cửa Nam, Đồng Xuân (thuộc quận Hoàn Kiếm cũ) và một phần phường Thụy Khuê (thuộc quận Tây Hồ cũ) thành phường Ba Đình.
- Sáp nhập một phần các phường Cát Linh, Cống Vị, Kim Mã, Láng Hạ, Ngọc Khánh và Thành Công vào phường Giảng Võ.
- Sáp nhập phường Liễu Giai, Vĩnh Phúc, một phần phường Nghĩa Đô (thuộc quận Cầu Giấy cũ) và phần còn lại của các phường Cống Vị, Đội Cấn, Kim Mã, Ngọc Khánh vào phần còn lại của phường Ngọc Hà.

==Hành chính==
Quận Ba Đình có 13 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 13 phường: Cống Vị, Điện Biên, Đội Cấn, Giảng Võ, Kim Mã, Liễu Giai, Ngọc Hà, Ngọc Khánh, Phúc Xá, Quán Thánh, Thành Công, Trúc Bạch, Vĩnh Phúc.

== Các địa điểm nổi tiếng ==
- Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh
- Quảng trường Ba Đình
- Toà nhà Quốc hội Việt Nam
- Chùa Một Cột
- Bảo tàng Hồ Chí Minh
- Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch
- Cột cờ Hà Nội
- Bảo tàng Quân đội
- Bảo tàng Mỹ thuật
- Hoàng thành Thăng Long
- Công viên Lê Nin
- Phủ Chủ tịch
- Hồ Trúc Bạch
- Hồ Thành Công
- Đền Quán Thánh
- Hồ Hữu Tiệp
- Chợ Long Biên
- Chợ Châu Long
- Công viên Thủ Lệ
- Triển lãm Giảng Võ
- Bến xe Kim Mã
- Cung thể thao Quần Ngựa
- Lotte Center Hà Nội
- Đài Truyền hình Việt Nam
- Nhà thờ Cửa Bắc
- Trung tâm Chiếu phim Quốc gia
- Hiệu bánh cốm Nguyên Ninh
- Vườn bách thảo Hà Nội
- Nhà hàng đặc sản bánh tôm Hồ Tây
- Kem Hồ Tây
- Phố đi bộ Đảo Ngọc – Ngũ Xã
- Vinhomes Metropolis 29 Liễu Giai
- Ngôi nhà số 300 Kim Mã
- Tòa nhà Capital Place 29 Liễu Giai

== Đường phố ==
- An Xá
- Bà Huyện Thanh Quan
- Bắc Sơn
- Bưởi
- Cao Bá Quát
- Cầu Giấy
- Châu Long
- Chu Văn An
- Chùa Một Cột
- Cửa Bắc
- Đào Tấn
- Đặng Dung
- Đặng Tất
- Điện Biên Phủ
- Độc Lập
- Đốc Ngữ
- Đội Cấn
- Đội Nhân
- Giang Văn Minh
- Giảng Võ
- Hàng Bún
- Hàng Cháo
- Hàng Đậu
- Hàng Than
- Hoàng Diệu
- Hoàng Hoa Thám
- Hoàng Văn Thụ
- Hòe Nhai
- Hồng Hà
- Hồng Phúc
- Hùng Vương
- Huỳnh Thúc Kháng
- Khúc Hạo
- Kim Mã
- Kim Mã Thượng
- La Thành
- Lạc Chính
- Láng Hạ
- Lê Duẩn
- Lê Hồng Phong
- Lê Trực
- Liễu Giai
- Linh Lang
- Lý Nam Đế
- Lý Văn Phức
- Mạc Đĩnh Chi
- Mai Anh Tuấn
- Nam Cao
- Nam Tràng
- Nghĩa Dũng
- Ngọc Hà
- Ngọc Khánh
- Ngũ Xã
- Nguyễn Biểu
- Nguyễn Cảnh Chân
- Nguyễn Chí Thanh
- Nguyễn Công Hoan
- Nguyên Hồng
- Nguyễn Khắc Hiếu
- Nguyễn Khắc Nhu
- Nguyễn Phạm Tuân
- Nguyễn Thái Học
- Nguyễn Thiếp
- Nguyễn Tri Phương
- Nguyễn Trung Trực
- Nguyễn Trường Tộ
- Nguyễn Văn Ngọc
- Núi Trúc
- Ông Ích Khiêm
- Phạm Hồng Thái
- Phạm Huy Thông
- Phan Đình Phùng
- Phan Huy Ích
- Phan Kế Bính
- Phó Đức Chính
- Phúc Xá
- Quần Ngựa
- Quán Thánh
- Sơn Tây
- Tân Ấp
- Thái Hà
- Thanh Bảo
- Thành Công
- Thanh Niên
- Tôn Thất Đàm
- Tôn Thất Thiệp
- Trần Huy Liệu
- Trần Phú
- Trần Tế Xương
- Trấn Vũ
- Trịnh Hoài Đức
- Trúc Bạch
- Vạn Bảo
- Văn Cao
- Vạn Phúc
- Vĩnh Phúc
- Yên Ninh
- Yên Phụ
- Yên Thế
==Hạ tầng==
Hiện nay, các phường phía tây quận Ba Đình là những khu dân cư tập trung với những khu nhà chung cư được xây dựng sớm nhất của Hà Nội như Giảng Võ, Thành Công, Ngọc Khánh, Vĩnh Phúc, Cống Vị, Liễu Giai...

Các dự án đường sắt đô thị đi qua địa bàn quận là các tuyến số 1 (Ngọc Hồi - Yên Viên), tuyến số 2 (Nội Bài - Thượng Đình), tuyến số 3 (Trôi - Nhổn - Yên Sở), tuyến số 5 (Hồ Tây - Hòa Lạc), trong đó tuyến số 3 đoạn Nhổn - Ga Hà Nội (một phần của tuyến Trôi - Nhổn - Yên Sở) hiện đang được thi công; tuyến số 1, tuyến số 2 đoạn Nam Thăng Long - Trần Hưng Đạo (một phần của tuyến Nội Bài - Thượng Đình) và tuyến số 5 hiện đang được đầu tư xây dựng.

Trên địa bàn quận Ba Đình đã và đang xây dựng các khu đô thị như: khu đô thị 671 Hoàng Hoa Thám, khu đô thị bệnh viện 354, khu đô thị Vinhomes Gallery Giảng Võ...

=== Hệ thống đường sắt đô thị ===
 Tuyến số 3 "(Đang xây dựng)": (Quận Cầu Giấy) ← Ga Cầu Giấy - Ga Kim Mã → (Quận Đống Đa)

===Hệ thống xe buýt===
====Điểm đầu cuối và trung chuyển:====
- Điểm trung chuyển Long Biên (17, 24, 47A, 50, 54, 58, 65, 98, 100, E05, E07)
- Bến xe Kim Mã (99, 107, BRT01)

==Xem thêm==
- Quận Tây Hồ
- quận Đống Đa
- quận Hoàn Kiếm
- Sông Hồng
- Quảng trường Ba Đình
- Khởi nghĩa Ba Đình
- Chiến khu Ba Đình

==Liên kết ngoài==
- Quận Ba Đình trên Cổng giao tiếp điện tử thành phố Hà Nội.