Rạch Giá (phường)

Rạch Giá là phường trung tâm hành chính của tỉnh An Giang, Việt Nam.

==Địa lý==
Phường Rạch Giá có vị trí địa lý:
- Phía đông giáp phường Vĩnh Thông và xã Thạnh Lộc
- Phía tây giáp Biển Đông
- Phía nam giáp xã Bình An và xã Châu Thành
- Phía bắc giáp phường Vĩnh Thông.

Phường Rạch Giá có diện tích là 45,52 km², dân số năm 2024 là 250.661 người, mật độ dân số đạt người/km².

==Lịch sử==
Địa danh Rạch Giá được nhắc đến lần đầu tiên trong sử liệu Việt Nam trong cuốn Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đức với việc Mạc Cửu chiêu mộ dân Việt Nam lưu tán ở "các xứ Phú Quốc, Lũng Kỳ (hay Trũng Kè, Lũng Cả – "Réam"), Cần Bột (hay Cần Vọt – "Kampot"), Hương Úc (hay Vũng Thơm - "Kampong Som"), Giá Khê (Rạch Giá), Cà Mau lập thành bảy xã thôn". Tuy nhiên, trong một thời gian dài, danh xưng Rạch Giá chỉ được sử dụng như một địa danh không chính thức để chỉ khu vực xung quanh chợ Sái Phu bên bờ rạch Giá. Sách Đại Nam nhất thống chí có ghi: ""Chợ Sái Phu, ở huyện Kiên Giang, tục danh là chợ Rạch Giá, phố xá liền lạc, ghe buôn đến đậu đông đảo"". Địa bàn phường Rạch Giá ngày nay nằm trong xã Sái Phu, tổng Kiên Định, huyện Kiên Giang, tỉnh Hà Tiên bấy giờ.

Sau khi chiếm được Nam Kỳ, thực dân Pháp đã chuyển đổi hệ thống hành chính để dễ dàng trong việc cai trị.

Ngày 18 tháng 8 năm 1867, Pháp đặt hạt thanh tra Rạch Giá, trên cơ sở của huyện Kiên Giang và huyện Long Xuyên cũ của nhà Nguyễn. Đây là lần đầu tiên, địa danh Rạch Giá được sử dụng làm địa danh hành chính chính thức.

Ngày 26 tháng 1 năm 1894, chính quyền thực dân Pháp hợp nhất 4 làng Vĩnh Lạc, Vĩnh Hòa, Thanh Lương và Vân Tập thành một làng mới lấy tên là làng Vĩnh Thanh Vân, vẫn là nơi đặt lỵ sở của hạt tham biện Rạch Giá như trước đó.

Ngày 1 tháng 1 năm 1900, hạt tham biện Rạch Giá trở thành tỉnh Rạch Giá.

Ngày 20 tháng 5 năm 1920, chính quyền thực dân Pháp lập quận Châu Thành thuộc tỉnh Rạch Giá, quận lỵ đặt làng Vĩnh Thanh Vân, tổng Kiên Hảo.

Ngày 18 tháng 12 năm 1929, Toàn quyền Đông Dương ban hành Nghị định thành lập thị xã hỗn hợp Rạch Giá trên cơ sở cải biến khu đô thị Rạch Giá của quận Châu Thành, dưới quyền một viên Thị trưởng và một Hội đồng thị xã. Lỵ sở của thị xã cũng đặt tại làng Vĩnh Thanh Vân.

Năm 1956, chính quyền Ngô Đình Diệm đã cho sáp nhập tỉnh Hà Tiên và tỉnh Rạch Giá để lập thành tỉnh Kiên Giang. Thị xã Rạch Giá cũng được giải thể, địa bàn được nhập vào xã Vĩnh Thanh Vân thuộc quận Kiên Thành.

Năm 1970, thị xã Rạch Giá được tái lập trên cơ sở xã An Hòa và xã Vĩnh Thanh Vân cùng thuộc quận Kiên Thành trước đó.

Thị xã Rạch Giá được phân làm 6 khu phố trực thuộc: An Hòa, Phó Cơ Điều, Vĩnh Hiệp, Vĩnh Lạc, Vĩnh Thanh Vân, Vĩnh Thanh.

Ngày 20 tháng 9 năm 1975, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 245-NQ/TW về việc:
- Hợp nhất tỉnh Bạc Liêu, tỉnh Cà Mau và 2 huyện An Biên, Vĩnh Thuận (ngoại trừ 2 xã Đông Yên và Tây Yên) của tỉnh Rạch Giá thành một tỉnh mới, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.
- Hợp nhất tỉnh Cần Thơ (ngoại trừ huyện Thốt Nốt), tỉnh Sóc Trăng, tỉnh Trà Vinh, tỉnh Vĩnh Long thành một tỉnh, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.
- Hợp nhất tỉnh Long Châu Hà, tỉnh Rạch Giá và huyện Thốt Nốt của tỉnh Cần Thơ thành một tỉnh, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.
- Hợp nhất tỉnh Long Châu Tiền, tỉnh Sa Đéc, tỉnh Kiến Tường thành một tỉnh, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.

Ngày 20 tháng 12 năm 1975, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 19/NQ về việc:
- Hợp nhất tỉnh Cần Thơ (bao gồm cả huyện Thốt Nốt của tỉnh Long Xuyên), tỉnh Sóc Trăng thành một tỉnh mới, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.
- Hợp nhất tỉnh Long Châu Hậu (tỉnh An Giang cũ bao gồm tỉnh Long Xuyên (trừ huyện Thốt Nốt và tỉnh Châu Đốc) và phía Tây tỉnh Long Châu Tiền.
- Tỉnh Rạch Giá (bao gồm 3 huyện: Hà Tiên, Phú Quốc, huyện Châu Thành A của tỉnh Long Châu Hà) vẫn để thành tỉnh riêng.

Ngày 24 tháng 2 năm 1976, Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam ban hành Nghị định số 3/NQ/1976 về việc:
- Hợp nhất tỉnh Cần Thơ (bao gồm cả huyện Thốt Nốt), tỉnh Sóc Trăng và thành phố Cần Thơ thành một tỉnh mới, lấy tên là tỉnh Hậu Giang.
- Hợp nhất tỉnh Kiến Phong và tỉnh Sa Đéc (trừ huyện Chợ Mới) thành một tỉnh mới, lấy tên là tỉnh Đồng Tháp.
- Hợp nhất 5 huyện: Châu Phú, Châu Thành X, Huệ Đức Tịnh Biên, Tri Tôn và 3 thị xã: Châu Đốc, Long Xuyên, Tân Châu của tỉnh Long Châu Hà; 2 huyện: An Phú, Phú Tân của tỉnh Long Châu Tiền; huyện Chợ Mới của tỉnh Sa Đéc và tỉnh An Giang (trừ huyện Thốt Nốt) thành một tỉnh mới, lấy tên là tỉnh An Giang.
- Hợp tỉnh Rạch Giá cũ và 3 huyện: Châu Thành A, Hà Tiên, Phú Quốc thuộc tỉnh Long Châu Hà thành một tỉnh mới, lấy tên là tỉnh Kiên Giang. Thị xã Rạch Giá là đơn vị hành chính cấp huyện và là tỉnh lỵ của tỉnh Kiên Giang.

Ngày 27 tháng 9 năm 1983, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 107-HĐBT về việc:
- Chia xã Phi Thông thuộc huyện Châu Thành thành xã Hưng Thạnh và xã Phi Thông.
- Sáp nhập xã Phi Thông thuộc huyện Châu Thành vào thị xã Rạch Giá.
- Chia phường Vĩnh Thanh Vân thành phường Vĩnh Hòa và phường Vĩnh Thanh Vân.
- Chia phường Vĩnh Lạc thành 3 phường: An Lạc, Vĩnh Bảo, Vĩnh Lạc.
- Chia phường An Hòa thành phường An Bình và xã An Hòa.
- Chia phường Vĩnh Thanh thành phường Vĩnh Thanh và 2 xã: Vĩnh Quang, Vĩnh Trung.
- Chia phường Vĩnh Hiệp thành xã Vĩnh Hiệp và xã Vĩnh Thông.

Ngày 25 tháng 4 năm 1988, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 92-HĐBT về việc:
- Sáp nhập thị trấn Rạch Sỏi thuộc huyện Châu Thành vào thị xã Rạch Giá.
- Thành phường Rạch Sỏi thuộc thị xã Rạch Giá trên cơ sở toàn bộ thị trấn Rạch Sỏi.
- Thành lập phường Nguyễn Trung Trực thuộc thị xã Rạch Giá trên cơ sở phường An Lạc và 2 xã: Vĩnh Quang, Vĩnh Trung.
- Thành lập phường An Hòa thuộc thị xã Rạch Giá trên cơ sở toàn bộ xã An Hòa.
- Thành lập phường Vĩnh Hiệp thuộc thị xã Rạch Giá trên cơ sở toàn bộ xã Vĩnh Hiệp.
- Thành lập phường Vĩnh Thông thuộc thị xã Rạch Giá trên cơ sở toàn bộ xã Vĩnh Thông.

Ngày 31 tháng 5 năm 1991, Ban tổ chức Chính phủ ban hành Quyết định số 288-TCCP về việc:
- Sáp nhập phường An Bình vào phường An Hòa.
- Sáp nhập phường Vĩnh Bảo vào phường Vĩnh Lạc.
- Sáp nhập phường Vĩnh Hòa vào phường Nguyễn Trung Trực.
- Sáp nhập phường Vĩnh Thông vào phường Vĩnh Hiệp.

Ngày 24 tháng 4 năm 1993, Chính phủ ban hành Nghị định số 19-CP về việc sáp nhập phường Nguyễn Trung Trực vào phường Vĩnh Thanh.

Ngày 14 tháng 11 năm 2001, Chính phủ Việt Nam ban hành Nghị định số 84/2001/NĐ-CP về việc:
- Thành lập phường Vĩnh Lợi thuộc thị xã Rạch Giá trên cơ sở 398,4 ha diện tích tự nhiên và 7.659 nhân khẩu của phường Rạch Sỏi.
- Thành lập phường Vĩnh Quang thuộc thị xã Rạch Giá trên cơ sở 1.064,8 ha diện tích tự nhiên và 18.449 nhân khẩu của phường Vĩnh Thanh.

Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính:
- Phường Rạch Sỏi còn lại 541,6 ha diện tích tự nhiên và 15.701 nhân khẩu.
- Phường Vĩnh Thanh còn lại 82,2 ha diện tích tự nhiên và 24.762 nhân khẩu.

Ngày 11 tháng 2 năm 2003, Chính phủ ban hành Nghị định số 10/2003/NĐ-CP về việc thành lập phường Vĩnh Bảo thuộc thị xã Rạch Giá trên cơ sở 77,38 ha diện tích tự nhiên và 17.789 nhân khẩu của phường Vĩnh Lạc.

Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, phường Vĩnh Lạc còn lại 174,62 ha diện tích tự nhiên và 16.002 nhân khẩu.

Thị xã Rạch Giá có 9 phường: An Hòa, Rạch Sỏi, Vĩnh Bảo, Vĩnh Hiệp, Vĩnh Lạc, Vĩnh Lợi, Vĩnh Quang, Vĩnh Thanh, Vĩnh Thanh Vân.

Ngày 8 tháng 1 năm 2004, Chính phủ ban hành Nghị định số 11/2004/NĐ-CP về việc thành lập phường An Bình thuộc thị xã Rạch Giá trên cơ sở 479,75 ha diện tích tự nhiên và 13.794 nhân khẩu của phường An Hòa.

Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, phường An Hòa còn lại 447,25 ha diện tích tự nhiên và 17.099 nhân khẩu.

Ngày 26 tháng 7 năm 2005, Chính phủ ban hành Nghị định số 97/2005/NĐ-CP về việc thành lập thành phố Rạch Giá thuộc tỉnh Kiên Giang trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên, dân số của thị xã Rạch Giá.

Ngày 7 tháng 12 năm 2012, HĐND tỉnh Kiên Giang ban hành Nghị quyết số 92/2012/NQ-HĐND về việc:
- Thành lập khu phố Vĩnh Phát thuộc phường Vĩnh Hiệp.
- Thành lập khu phố Huỳnh Thúc Kháng thuộc phường Vĩnh Quang.

Ngày 24 tháng 10 năm 2024, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1247/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Kiên Giang giai đoạn 2023 – 2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 12 năm 2024). Theo đó, sáp nhập toàn bộ 1,18 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số là 15.990 người của phường Vĩnh Bảo thuộc thành phố Rạch Giá vào phường Vĩnh Thanh Vân.

Phường Vĩnh Thanh Vân có 1,99 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số là 27.429 người.

Ngày 12 tháng 6 năm 2025, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 202/2025/QH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 12 tháng 6 năm 2025). Theo đó, sáp nhập tỉnh Kiên Giang vào tỉnh An Giang.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025:
- Quốc hội ban hành Nghị quyết số 203/2025/QH15 về việc Sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Theo đó, kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện trong cả nước từ ngày 1 tháng 7 năm 2025.
- Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1654/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh An Giang năm 2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 16 tháng 6 năm 2025). Theo đó, thành lập phường Rạch Giá thuộc tỉnh An Giang trên cơ sở toàn bộ 4,76 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 23.694 người của phường An Bình; toàn bộ 6,59 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 35.299 người của phường An Hòa; toàn bộ 3,45 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 19.700 người của phường Rạch Sỏi; toàn bộ 10,61 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 21.095 người của phường Vĩnh Hiệp; toàn bộ 2,86 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 28.097 người của phường Vĩnh Lạc; toàn bộ 3,56 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 10.570 người của phường Vĩnh Lợi; toàn bộ 10,38 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 45.487 người của phường Vĩnh Quang; toàn bộ 1,32 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 27.191 người của phường Vĩnh Thanh và toàn bộ 1,99 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 39.528 người của phường Vĩnh Thanh Vân thuộc thành phố Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang.

Phường Rạch Giá có 45,53 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số là 250.661 người.

==Kinh tế==
Chợ Rạch Giá và chợ nhà lồng Rạch Sỏi là hai ngôi chợ lớn trên địa bàn phường, kinh doanh đầy đủ các loại thực phẩm, nông thủy hải sản, phong phú về chủng loại và sản lượng.

==Giao thông==
Phường Rạch Giá là giao điểm của nhiều tuyến giao thông như quốc lộ 80, quốc lộ 63, quốc lộ 61 và đường cao tốc Lộ Tẻ - Rạch Sỏi. Tại đây, mạng lưới giao thông quy tụ hầu hết các loại hình vận chuyển: Đường bộ, đường thủy, đường hàng không... Sân bay Rạch Giá và bến xe Rạch Sỏi là hai điểm giao thông quan trọng của tỉnh An Giang.

==Văn hóa==
- Chùa Phật Lớn là một ngôi chùa Phật giáo Nam tông được xếp hạng di tích lịch sử nghệ thuật cấp quốc gia. Trong chùa có tượng phật Thích Ca ngồi xếp bằng có độ cao khoảng 2,5m.
- Chùa bà Thiên Hậu.
- Chùa Quan Thánh.
- Chùa Tam Bảo
- Công viên tượng đài Nguyễn Trung Trực.
- Cầu Quằng nằm trên trục Quốc lộ 80 bắc ngang kênh Nước Mặn, cạnh sân bay Rạch Giá. Thời Kháng chiến chống Pháp, bộ đội Việt Nam do ông Huỳnh Thủ chỉ huy, từng tổ chức một trận tập kích quân Pháp ở đây.