Dagmar của Đan Mạch

Dagmar của Đan Mạch (26 tháng 11 năm 1847 – 13 tháng 10 năm 1928), sau khi cải đạo sang Chính thống giáo Nga thì sử dụng tên tiếng Nga Mariya Fyodorovna (), là Hoàng hậu của Đế quốc Nga với tư cách là vợ của Hoàng đế Aleksandr III, trị vì từ năm 1881 đến năm 1894.

Bà là con gái thứ hai của Quốc vương Christian IX của Đan Mạch và Louise của Hessen-Kassel, nhờ vậy cũng là em gái của một số ông hoàng bà chúa khác ở Châu Âu khi ấy, gồm có: Vương hậu nước Anh Alexandra, Quốc vương Frederik VIII của Đan Mạch và Quốc vương Georgios I của Hy Lạp. Bà chính là mẹ của vị Hoàng đế cuối cùng của chế độ phong kiến Nga, Nikolai II.

== Thời thơ ấu hạnh phúc ==
Vương nữ Marie Sophie Frederikke Dagmar được sinh ra tại Yellow Palace ở Copenhagen. Cha của vương nữ là Christian IX của Đan Mạch, và mẹ vương nữ là Louise của Hessen-Kassel.

Vương nữ được rửa tội với tư cách là một tín đồ Lutheran, và được đặt theo tên của người họ hàng là Marie Sophie của Hessen-Kassel, Vương hậu Đan Mạch, cũng như Vương hậu Đan Mạch thời trung cổ, Dagmar của Bohemia. Mẹ đỡ đầu của vương nữ là Vương hậu Caroline Amalie xứ Augustenborg. Lớn lên, vương nữ được biết đến với cái tên Dagmar. Phần lớn cuộc đời, Dagmar được biết đến với cái tên Mariya Fyodorovna, cái tên mà vuơng nữ đã lấy khi cải đạo sang Chính thống giáo ngay trước cuộc hôn nhân năm 1866 với Hoàng đế tương lai Aleksandr III. Dagmar được biết đến trong gia đình với cái tên thân mật "Minnie".

Năm 1852, cha của Dagmar trở thành người thừa kế ngai vàng của Đan Mạch, phần lớn là do quyền kế vị của vợ ông là Louise với tư cách là cháu gái của Vua Christian VIII. Năm 1853, ông được trao danh hiệu Vương tử Đan Mạch và ông và gia đình được trao một nơi cư trú mùa hè chính thức, Cung điện Bernstorff. Cha của Dagmar trở thành Vua Đan Mạch vào năm 1863 sau cái chết của Vua Frederik VII.

Do các liên minh hôn nhân xuất sắc của các con, ông được biết đến như là "Cha vợ của Châu Âu". Người anh cả của Dagmar sẽ kế vị cha mình là Vua Frederik VIII của Đan Mạch (một trong những người con trai của ông sẽ được bầu làm Vua Na Uy). Chị gái yêu thích của Dagmar là Alexandra kết hôn với Albert Edward, Thân vương xứ Wales (Vua Edward VII tương lai) vào tháng 3 năm 1863. Alexandra, cùng với việc là Vương hậu của Vua Edward VII, cũng là mẹ của George V của Vương quốc Anh, giúp giải thích sự tương đồng đáng kinh ngạc giữa hai con trai của họ là Nikolai II và George V. Trong vài tháng sau cuộc hôn nhân của Alexandra, anh trai thứ hai của Dagmar, Wilhelm, đã được bầu làm Vua Georgios I của Hy Lạp. Em gái của Dagmar là Thyra, Công tước phu nhân xứ Cumberland, và vương nữ cũng có một em trai khác là Valdemar.

Trong thời gian nuôi dưỡng, Dagmar, cùng với chị gái của cô, đã được nhà tiên phong người Thụy Điển bơi cho phụ nữ, bà Ed Edberg, sau đó cô sẽ chào đón Edberg tới Nga, nơi cô nhận được học bổng hoàng gia để tổ chức các buổi học bơi cho phụ nữ.

== Hôn nhân ==
Sự nổi lên của tư tưởng Slavophile (một tư tưởng phản đối nó sự ảnh hưởng của Tây Âu đối với Nga) ở Đế quốc Nga đã dẫn tới việc Sa hoàng Aleksandr II của Nga phải tìm kiếm cô dâu cho người thừa kế, Thái tử Nikolai Aleksandrovich, ở các quốc gia khác ngoài các bang của Đức. Năm 1864, Nikolai, hoặc "Nixa" - tên thường được gia đình dùng cho thái tử, đã đi đến Đan Mạch, tại đây thái tử đã hứa hôn với Dagmar. Ngày 22 tháng 4 năm 1865 thái tử qua đời vì viêm màng não. Mong muốn cuối cùng của thái tử là Dagmar có thể kết hôn với em trai mình, người thừa kế tiếp theo là Aleksandr III. Dagmar đã rất đau khổ sau cái chết của vị hôn phu trẻ. Cô rất đau khổ khi trở về quê nhà vì những người thân của cô đã rất lo lắng về sức khoẻ của cô. Cô đã trở nên cảm xúc gắn bó với Nga và thường nghĩ đến đất nước xa xôi này đã trở thành nhà của cô. Sự đồng cảm trong đau khổ đã đưa cô thân thiết hơn với "cha mẹ của Nixa", và cô nhận được một lá thư từ Aleksandr II, trong đó Hoàng đế cố gắng trấn an cô. Ông nói với Dagmar nhiều điều trìu mến, rằng ông hy vọng cô vẫn xem mình là một thành viên trong gia đình ông. Tháng 6 năm 1866, trong khi thăm viếng Copenhagen, thái tử Aleksandr đã ngỏ lời được nắm lấy tay Dagmar. Sau đó họ cùng nhau ngắm những bức tranh trong phòng của cô.

Dagmar rời Copenhagen vào ngày 1 tháng 9 năm 1866. Hans Christian Andersen, người đôi khi được mời tới để kể chuyện cho Dagmar và anh chị em ruột của mình khi họ còn nhỏ, là một trong số những người trong đám đông người chen lấn đổ xô tới bến tàu để gặp cô. Ông đã nhận xét về cô trong nhật ký của mình, "Hôm qua, ở bến tàu, lúc đi ngang qua tôi, cô dừng lại và nắm lấy tay tôi. Tôi đã khóc. Cô bé thật đáng thương. Ôi xin chúa, xin người hãy thương xót và ban phước lành cho cô gái. Mọi người hay nói với tôi rằng có một cung điện tráng lệ ở Sankt-Peterburg và gia đình của Sa Hoàng rất tốt, dù vậy, nhưng cô phải đi tới một quốc gia xa lạ, cô ấy sẽ đi đến một quốc gia xa lạ, nơi từ con người tới tôn giáo đều khác Đan Mạch, lại cũng không có người quen nào bên cạnh cô."Dagmar được đón tiếp ở Kronstadt bởi Đại vương công Konstantin Nikolayevich của Nga và được hộ tống đến Sankt-Peterburg, nơi cô được mẹ chồng và em gái chồng chào đón vào ngày 24 tháng 9. Ngày 29, cô chính thức bước vào thủ đô của Nga trong một bộ trang phục Nga có màu xanh da trời và vàng, cô cùng đi với hoàng hậu đến cũng điện mùa đông, tại đây cô được giới thiệu với công chúng Nga trên bạn công. Catherine Radziwill đã mô tả lại sự kiện này: "hiếm khi nào có một công chúa nước ngoài được chào đón nhiệt tình như vậy...từ thời điểm cô ấy đặt chân lên đất Nga, cô đã thành công trong việc chiến thắng được trái tim mình. Nụ cười của cô, cách cô cúi chào đám đông...ngày lập tức trở nên phổ biến..."
Bà cải đạo sang giáo hội chính thống Nga và trở thành Đại vương công phu nhân Mariya Fyodorovna của Nga. Lễ cưới xa hoa diễn ra vào ngày 9 tháng 11 (theo lịch Nga là 28 tháng 10) năm 1866 trong nhất nguyện Hoàng gia của cung điện mùa đông ở Sankt-Peterburg. Những trở ngại tài chính đã khiến song thân bà không thể dự đám cưới của con gái, thay vào đó họ để người anh trai của bà là Thái tử Frederik tới thay. Thân vương xứ Wales - anh rể bà cũng tới Sankt-Peterburg để dự lễ; Thân vương phi xứ Wales - chị gái bà không thể tới dự do mang thai. Sau đêm tân hôn, Sa hoàng Aleksandr (khi đó vẫn là thái tử) đã viết về bắt trong nhật ký của ông, "Ta cởi dép và chiếc áo thêu chỉ bạc, và cảm thấy được cơ thể của người vợ thân yêu đang kề bên ta...ta không muốn diễn tả ta đã cảm thấy thế nào khi đó. Sau đó ta và nàng tán gẫu với nhau một thời gian dài." Sau đám cưới đôi vợ chồng chuyển tới cung điện Anichkov ở Sankt-Peterburg, nơi họ sẽ sống trong 15 năm tới, trừ những lúc họ đi nghỉ hè ở biệt thự mùa hè Livadia ở bán đảo Crimea.

== Cách mạng và lưu vong ==
Cách mạng Nga xảy ra vào năm 1917, đầu tiên là Cách mạng Tháng Hai, sau đó là sự thoái vị của Nikolai II vào ngày 15 tháng 3. Sau khi đi từ Kiev đến gặp con trai bị phế truất của mình, Nikolai II ở Mogilev, Mariya trở về thành phố, nơi bà nhanh chóng nhận ra Kiev đã thay đổi và sự hiện diện của bà không được còn chào đón nữa. Bà đã được gia đình tại đây thuyết phục đi lưu vong ở Crimea bằng xe lửa cùng với một nhóm thành viên Romanov tị nạn khác.

Sau một thời gian sống ở nơi ở của hoàng gia tại Crimea, Mariya nhận được báo cáo rằng các con trai, con dâu và các cháu của mình đã bị sát hại. Tuy nhiên, bà đã công khai nói rằng đó là một lời đồn. Vào một ngày sau vụ sát hại gia đình Sa hoàng, Mariya nhận được một tin nhắn từ Nicky, "một người đàn ông cảm động", người đã kể về cuộc sống khó khăn như thế nào đối với gia đình của con trai bà ở Yekaterinburg. "Và không ai có thể giúp đỡ hoặc giải phóng họ - chỉ có Chúa! Chúa tôi cứu Nicky đáng thương, xui xẻo của tôi, giúp anh ta trong những thử thách khó khăn!" Trong nhật ký của mình, Mariya tự an ủi: "Ta chắc chắn tất cả bọn họ đã thoát khỏi Nga và bây giờ những người Bolshevik đang cố gắng che giấu sự thật." Bà kiên quyết giữ vững niềm tin này cho đến cuối đời. Sự thật quá đau đớn để Mariya thừa nhận công khai. Những lá thư của bà gửi cho con trai và gia đình ông gần như bị thất lạc, nhưng trong một bức thư còn sót lại, bà viết cho Nikolai: "Con biết rằng những suy nghĩ và lời cầu nguyện của ta không bao giờ rời xa con. Ta nghĩ về con cả ngày lẫn đêm và đôi khi cảm thấy đau lòng đến mức ta tin rằng ta không thể chịu đựng được nữa. Nhưng Chúa sẽ thương xót cho chúng ta. Ngài sẽ ban cho chúng ta sức mạnh để vượt qua thử thách khủng khiếp này." Con gái của Mariya, bà Kseniya Aleksandrovna, đã bình luận thêm về vấn đề này, "Tuy nhiên, ta chắc chắn rằng sâu thẳm trong trái tim mẹ ta, mẹ đã tự mình chấp nhận sự thật vài năm trước khi qua đời." 

Bất chấp sự lật đổ của chế độ quân chủ vào năm 1917, cựu Thái hậu Mariya đã từ chối rời khỏi Nga. Chỉ đến năm 1919, với sự thúc giục của chị gái mình, Alexandra của Đan Mạch, bà mới ra đi bằng cách chạy trốn khỏi Crimea qua Biển Đen rồi đến London. Vua George V đã gửi tàu chiến HMS Marlborough để đón dì của mình.

Sau một thời gian ngắn ở căn cứ của Anh ở Malta, họ đi tới Anh bằng con tàu Lord Nelson của Anh, và Mariya ở lại với chị gái của mình, Alexandra. Mặc dù Vương hậu Alexandra không bao giờ đối xử tệ với em gái mình, và đã dành thời gian bên nhau tại Nhà Marlborough ở London và Nhà Sandringham ở Norfolk, Mariya, với tư cách là một hoàng hậu bị phế truất, cảm thấy rằng bà giờ là "số hai", trái ngược với chị gái mình, và cuối cùng bà trở về quê hương Đan Mạch. Sau khi sống một thời gian ngắn với cháu trai của mình là Vua Christian X, trong một cánh của Cung điện Amalienborg, bà đã chọn biệt thự nghỉ mát Hvidøre gần Copenhagen làm ngôi nhà vĩnh viễn mới của mình.

Có rất nhiều người di cư Nga ở Copenhagen đã tiếp tục coi bà là Hoàng hậu và thường nhờ bà giúp đỡ. Hội nghị quân chủ toàn Nga được tổ chức vào năm 1921 đã đề nghị cho bà quyền thuê ngai vàng của Nga, nhưng bà đã từ chối với câu trả lời lảng tránh "Không ai thấy Nicky bị giết" và do đó, có khả năng con trai bà vẫn còn sống. Mariya đã hỗ trợ tài chính cho Nikolai Sokolov, người đã nghiên cứu về hoàn cảnh của cái chết của gia đình Sa hoàng, nhưng họ không bao giờ gặp nhau. Nữ Đại vương công Olga đã gửi một bức điện tín tới Paris để hủy một cuộc hẹn vì "người phụ nữ già và bệnh" quá khó khăn để nghe câu chuyện khủng khiếp của con trai bà và gia đình.

Nhờ sự giúp đỡ của Alexandra và vua George V, Mariya đã thoát khỏi cái chết từ phía Bolshevik, nhưng bà phải sống lưu vong ở nơi đất khách quê người một cách thầm lặng, đau buồn và nhục nhã. Mariya và các thành viên Hoàng tộc khác giờ đây không còn gì cả, với thân phận còn thấp hơn cả một thường dân, khác với cuộc sống trước đây, nơi họ đã cùng nhau cai trị suốt hơn hai thập kỷ. Cái chết của gia đình Nikolai II đã giáng một cú sốc tâm lý nặng đến Mariya và các thành viên Hoàng tộc Romanov khác. Cho đến khi bà qua đời, thế giới vẫn chưa có thông tin gì chính xác về sự việc xảy ra hôm đó và vị trí xác của các nạn nhân.

==Liên kết ngoài==
- Website of the Danish Cultural Society "Dagmaria"