Tiếng Chewa

Tiếng Chewa còn gọi là Nyanja, là một ngôn ngữ Bantu được nói phổ biến ở Nam châu Phi, Đông Nam châu Phi và Đông Phi, cụ thể là các nước Malawi và Zambia (ngôn ngữ chính thức) và Mozambique và Zimbabwe (ngôn ngữ thiểu số được công nhận). Tiền tố lớp danh từ "chi-" được sử dụng cho tên ngôn ngữ, vì vậy ngôn ngữ này thường được gọi là và (ở Mozambique đọc là ). Ở Malawi, tên chính thức được đổi từ Chinyanja thành Chichewa vào năm 1968 theo sự yêu cầu của Tổng thống Hastings Kamuzu Banda (bản thân là người Chewa) và đây vẫn là tên được sử dụng phổ biến nhất ở Malawi hiện nay. Ở Zambia, nó thường được gọi là Nyanja hoặc '(ngôn ngữ của) hồ' (ý nói hồ Malawi).

Tiếng Chewa (cùng với Tumbuka, Sena Nsenga) thuộc nhóm ngôn ngữ Guthrie Khu N.

== Phân bố ==
Tiếng Chewa là ngôn ngữ phổ biến nhất của Malawi (được nói chủ yếu ở vùng Trung và vùng Nam). "Đây cũng là một trong bảy ngôn ngữ châu Phi chính thức tại Zambia, nơi nó được sử dụng chủ yếu ở tỉnh Đông và tỉnh Lusaka (phương ngữ Nyanja Lusaka). Nó cũng được sử dụng ở Mozambique, đặc biệt là ở các tỉnh Tete và Niassa, cũng như ở Zimbabwe, nơi mà theo một số ước tính thì nó được xếp hạng là ngôn ngữ phổ biến thứ ba, sau tiếng Shona và tiếng Bắc Ndebele". Đây là một trong 55 ngôn ngữ hiện diện trong đĩa ghi vàng Voyager.

== Tài liệu ==
- Atkins, Guy (1950) "Suggestions for an Amended Spelling and Word Division of Nyanja" "Africa: Journal of the International African Institute", Vol. 20, No. 3
- Batteen, C. (2005). "Syntactic Constraints in Chichewa/English code-switching."
- Corbett, G.G.; Al D. Mtenje (1987) "Gender Agreement in Chichewa". "Studies in African Linguistics" Vol 18, No. 1.
- Downing, Laura J.; Al D. Mtenje (2017). "The Phonology of Chichewa". Oxford University Press.
- Goodson, Andrew, (2011). "Salimini's Chichewa" In Paas, Steven (2011). "Johannes Rebmann: A Servant of God in Africa before the Rise of Western Colonialism", pp. 239–50.
- Henry, George, (1904). "A grammar of Chinyanja, a language spoken in British Central Africa, on and near the shores of Lake Nyasa."
- Hullquist, C.G. (1988). "Simply Chichewa".
- Hyman, Larry M. & Sam Mchombo (1992). "Morphotactic Constraints in the Chichewa Verb Stem". Proceedings of the Eighteenth Annual Meeting of the Berkeley Linguistics Society: General Session and Parasession on The Place of Morphology in a Grammar (1992), pp. 350–364.
- Hyman, Larry M. & Al D. Mtenje (1999a). "Prosodic Morphology and tone: the case of Chichewa" in René Kager, Harry van der Hulst and Wim Zonneveld (eds.) "The Prosody-Morphology Interface". Cambridge University Press, 90-133.
- Hyman, Larry M. & Al D. Mtenje (1999b). "Non-Etymological High Tones in the Chichewa Verb", "Malilime: The Malawian Journal of Linguistics" no.1.
- Katsonga-Woodward, Heather (2012). "Chichewa 101". .
- Kanerva, Jonni M. (1990). "Focus and Phrasing in Chichewa Phonology". New York, Garland.
- Kishindo, Pascal, (2001). "Authority in Language" : The Role of the Chichewa Board (1972-1995) in Prescription and Standardization of Chichewa. "Journal of Asian and African Studies", No. 62.
- Kiso, Andrea (2012). "Tense and Aspect in Chichewa, Citumbuka, and Cisena". Ph.D. Thesis. Stockholm University.
- Kunkeyani, Thokozani (2007). "Semantic Classification and Chichewa Derived Nouns" . SOAS Working Papers in Linguistics Vol.15 (2007): 151-157.
- Lehmann, Dorothea (1977) "An outline of Cinyanja Grammar". Zambia
- Mapanje, John Alfred Clement (1983). "On the Interpretation of Aspect and Tense in Chiyao, Chichewa, and English". University College London PhD Thesis.
- Marwick, M.G., (1963). "History and Tradition in East Central Africa Through the Eyes of the Northern Rhodesian Cheŵa", "Journal of African History", 4, 3, pp. 375–390.
- Marwick, M.G., (1964). "An Ethnographic Classic Brought to Light" "Africa: Journal of the International African Institute", Vol. 34, No. 1, pp. 46–56.
- Maxson, Nathaniel (2011). "Chicheŵa for English Speakers: A New and Simplifed Approach". .
- Mchombo, S. (2006). "Nyanja". In "The Concise Encyclopedia of Languages of the World" (Elsevier).
- Missionários da Companhia de Jesus, (1963). "Dicionário Cinyanja–Português". Junta de Investigaçôes do Ultramar.
- The first Chinyanja/Chichewa monolingual dictionary (c.2000). Blantyre (Malawi): Dzuka Pub. Co. (Also published online at the website of the "Centre for Language Studies of the University of Malawi" .)
- Mtenje, Al D. (1986). "Issues in the Non-Linear Phonology of Chichewa" part 1. "Issues in the Non-Linear Phonology of Chichewa" part 2. PhD Thesis, University College, London.
- Mtenje, Al D. (1987). "Tone Shift Principles in the Chichewa Verb: A Case for a Tone Lexicon", "Lingua" 72, 169-207.
- Newitt, M.D.D. (1982) "The Early History of the Maravi". "The Journal of African History", vol 23, no. 2, pp. 145–162.
- Paas, Steven, (2016). "Oxford Chichewa–English, English–Chichewa Dictionary". Oxford University Press.
- Rebman, John (= Johannes Rebmann), (1877). "A Dictionary of the Kiniassa Language". Church Missionary Society (reprinted Gregg, 1968).
- Salaun, N. (1993) [1978]. "Chicheŵa Intensive Course". Likuni Press, Lilongwe.
- Scott, David Clement & Alexander Hetherwick (1929). "Dictionary of the Nyanja Language".
- Scotton, Carol Myers & Gregory John Orr, (1980). "Learning Chichewa", Bk 1. "Learning Chichewa", Bk 2. Peace Corps Language Handbook Series. Peace Corps, Washington, D.C. (For recordings, see External links below.)
- Simango, Silvester Ron (2000). "'My Madam is Fine': The Adaptation of English loanwords in Chichewa". "Journal of Multilingual and Multicultural Development", vol 12, no. 6.
- et al. (1965). "Chinyanja Basic Course". Foreign Service Institute, Washington, D.C. (Recordings of this are available on the internet.)
- Wade-Lewis, Margaret (2005). "Mark Hanna Watkins". "Histories of Anthropology Annual", vol 1, pp. 181–218.
- Watkins, Mark Hanna (1937). "A Grammar of Chichewa: A Bantu Language of British Central Africa", "Language", Vol. 13, No. 2, Language Dissertation No. 24 (Apr.-Jun., 1937), pp. 5–158.
- Woodward, M.E., (1895). "A vocabulary of English–Chinyanja and Chinyanja–English as spoken at Likoma, Lake Nyasa." Society for Promoting Christian Knowledge.

== Liên kết ngoài ==
- Online English–Chichewa Dictionary
- My First Chewa Dictionary kasahorow
- Chichewa at Omniglot
- English / Chichewa (Nyanja) Online Dictionary
- Complete Bible (, 1922, revised 1936) in Nyanja, chapter by chapter
- Buku Lopatulika Bible, 2014 version
- Johnson's translation of the Book of Common Prayer in the Likoma dialect (1909).
- Holy Quran in Chichewa
- Recordings of pages of Scotton & Orr's "Learning Chichewa"
- Willie T. Zingani, "Come and see" Chichewa book in pdf form.
- OLAC resources in and about the Nyanja language
- Zodiak Radio live radio in English and Chichewa
- M.V.B. Mangoche "A Visitor's Notebook of Chichewa" Elementary phrasebook.
- Complete recording of New Testament (without text)