Giải bóng chuyền cúp Hoa Lư

Giải bóng chuyền cúp Hoa Lư là giải thi đấu bóng chuyền thường niên trong hệ thống các giải đấu bóng chuyền Việt Nam và được xem là giải đấu mở màn cho một mùa giải mới khi các đội tham gia ra mắt các huấn luyện viên và cầu thủ mới chuyển nhượng. Cúp Hoa Lư dành cho các câu lạc bộ bóng chuyền tham dự giải Giải vô địch bóng chuyền Việt Nam có thành tích tốt nhất kết hợp với khách mời là các đội bóng quốc tế hoặc đội tuyển bóng chuyền quốc gia Việt Nam tham dự. Giải do Liên đoàn bóng chuyền Việt Nam, tỉnh Ninh Bình và các nhà tài trợ tổ chức từ năm 2004 với địa điểm cố định tại Nhà thi đấu Ninh Bình. Tính đến mùa giải năm 2025, giải đã có 19 lần được tổ chức. 2 đội Nam Ninh Bình (với 10 lần vô địch) và Nữ Bộ Tư lệnh Thông tin (với 4 lần vô địch) đang nắm giữ thành tích đoạt nhiều lần vô địch Giải bóng chuyền cúp Hoa Lư nhất. Giải bóng chuyền cúp Hoa Lư có mức thưởng được đánh giá chỉ đứng sau giải bóng chuyền vô địch quốc gia.
==Thể thức thi đấu==
Trước đây, cúp Hoa Lư chọn các đội có thành tích tốt nhất từ Giải bóng chuyền vô địch quốc gia Việt Nam. Cụ thể, sau vòng 1 giải VĐQG, các đội xếp hạng từ thứ nhất đến thứ ba của 2 bảng đấu được chọn để vào thi đấu cúp Hoa Lư (trường hợp có 6 đội ở mỗi giải nam hay nữ) hoặc chỉ chọn đội nhất và nhì mỗi bảng để vào thi đấu cúp Hoa Lư (trường hợp có 4 đội ở mỗi giải nam hay nữ). Như vậy, cúp Hoa Lư thường có tổng số từ 8 đến 12 đội tham gia ở cả hai giải nam và nữ. Trường hợp giải đấu diễn ra trước khi giải vô địch bóng chuyền trong năm đó được tổ chức thì các đội đứng đầu mùa giải trước sẽ được mời tham dự. Hiện nay, việc lựa chọn các đội tham gia cúp Hoa Lư bao gồm 2 đội chủ nhà nam và nữ Ninh Bình cùng các đội bóng mạnh được mời tham dự không chỉ là các đội hạng mạnh mà còn cả đội tuyển quốc gia và các đội bóng chuyền quốc tế.

Nếu như ở cúp Hùng Vương mỗi đội chỉ đấu 2 trận gồm một trận loại trực tiếp và một trận phân hạng thì ở cúp Hoa Lư có sự linh hoạt hơn, các đội sẽ chia bảng tham gia đấu vòng tròn một lượt sau đó chọn các đội nhất, nhì bảng vào thi đấu loại trực tiếp. Mỗi đội tham dự cúp Hoa Lư luôn có số trận đấu nhiều hơn ở cúp Hùng Vương. Cúp Hoa Lư ở mỗi hạng mục nam và nữ thường có 5 hoặc 6 đội. Thể thức thi đấu ở mỗi hạng mục như sau:

1. Trường hợp có 6 đội: Các đội chia thành 2 bảng để đấu vòng tròn 1 lượt và tính điểm. Hai đội xếp thứ 3 đấu tranh hạng 5-6 còn hai đội nhất nhì mỗi bảng sẽ vào bán kết đấu chéo: Nhất A gặp nhì B và nhất B gặp nhì A. 2 đội thắng vào chung kết và 2 đội thua tranh hạng 3. Mỗi đội tham gia từ 3 - 4 trận, tổng giải Nam 11 trận, Nữ 11 trận.
2. Trường hợp có 5 đội: Các đội sẽ đấu vòng tròn 1 lượt và tính điểm để chọn 4 đội đấu bán kết theo thứ tự 1-4 và 2-3, chọn 2 đội thắng vào chung kết và 2 đội thua tranh hạng 3. Đội xếp hạng 5 thi đấu 4 trận, 4 đội còn lại thi đấu 6 trận, tổng giải Nam 14 trận, Nữ 14 trận.
3. Trường hợp có 4 đội: Các đội sẽ đấu vòng tròn 1 lượt và tính điểm sau đó đấu bán kết theo thứ tự 1-4 và 2-3. 2 đội thắng vào chung kết và 2 đội thua tranh hạng 3. Mỗi đội tham gia 5 trận, tổng giải Nam 10 trận, Nữ 10 trận.

Cách tính điểm và xếp hạng ở cúp Hoa Lư tương tự cách tính điểm ở giải Vô địch bóng chuyền Việt Nam, và vì cúp Hoa Lư thường diễn ra trước mùa giải mới, khi mà các đội bóng trình làng những vị huấn luyện viên và cầu thủ mới và thậm chí lối chơi mới nên giải có sức hút khán giả rất lớn.

==Các đơn vị tham gia==
===Các đội bóng===
Các đội tham dự trong năm được đánh dấu X hoặc số theo thứ hạng chung cuộc.

==Các kỷ lục==
- Năm có số đội tham gia nhiều nhất: các năm 2008, 2021–2025 có 12 đội bóng.
- Năm có số đội tham gia ít nhất: các năm 2015 và 2016 chỉ có 4 đội bóng.

===Giải nam===
Sau 19 mùa giải, từ năm 2004 đến năm 2025:
- Đội nhiều lần vô địch nhất: Ninh Bình: 10 lần; Biên Phòng: 3 lần; ĐT Thái Lan và Long An: 2 lần; Sanest Khánh Hòa và Thể Công: 1 lần.
- Đội tham gia nhiều mùa giải nhất: Ninh Bình: 19 lần, Thể Công: 18 lần, Biên Phòng: 14 lần.
- Đội vô địch Cúp Hoa Lư đồng thời vô địch giải bóng chuyền VĐQG trong năm đó ở các mùa giải: Ninh Bình (2010, 2012, 2021, 2022), Sanest Khánh Hòa (2017), Biên Phòng (2024).

===Giải nữ===
Sau 10 mùa giải, từ năm 2004 đến năm 2025:
- Đội nhiều lần vô địch nhất: Bộ Tư lệnh Thông tin: 4 lần, VTV Bình Điền Long An: 3 lần, Ninh Bình: 2 lần, Hóa chất Đức Giang: 1 lần.
- Đội tham gia nhiều mùa giải nhất: Thái Bình và Bộ Tư lệnh Thông tin: 9 lần, Thanh Hóa: 8 lần.
- Đội vô địch Cúp Hoa Lư đồng thời vô địch giải bóng chuyền VĐQG trong năm đó ở các mùa giải: Bộ Tư lệnh Thông tin (2004, 2012, 2013, 2014).