Pool 9 bóng

Pool 9 bóng () hay Pool 9 bi (đôi khi là chín bóng) là một thể loại của môn thể thao Bi-a. Nó được chơi trên một bàn bi-a hình chữ nhật có 6 lỗ. Sử dụng gậy cơ, người chơi phải đánh bi cái màu trắng để đưa 9 bi màu vào lỗ, theo thứ tự số tăng dần. Người chơi đánh được bi số 9 vào lỗ sẽ thắng ván đấu. Các trận đấu thường được diễn ra theo hình thức đua đến một điểm số nhất định, với người chơi nào chạm đến điểm số đã định trước thì sẽ thắng trận đấu.

Bộ môn được quản lý bởi Hiệp hội bi-a thế giới (WPA), với nhiều giải đấu khu vực. Các giải đấu chín bóng danh giá nhất là Giải vô địch chín bóng thế giới WPA và Giải vô địch chín bóng Mỹ mở rộng.

Pool 9 bóng được chơi với nhiều luật khác nhau, với các loại hình như mười bóng, bảy bóng và ba bóng đều bắt nguồn từ đây. Mặc dù thường là một môn thể thao đơn, trò chơi có thể được chơi đôi, với những người chơi hoàn thành các lượt đánh luân phiên. Điển hình của các giải đấu có nội dung đánh đôi bao gồm World Cup of Pool, World Team Championship và Mosconi Cup.

== Lịch sử ==
Bộ môn này được chơi lần đầu tại Hoa Kỳ vào những năm 20 của thế kỷ 20, mặc dù nguồn gốc chính xác của nó vẫn chưa được biết.

== Luật chơi ==
Bàn chơi là một hình chữ nhật, có 4 lỗ ở góc (lỗ "năm") và hai lỗ ở chính giữa hai cạnh dài của bàn (lỗ "mười"). Có 9 bi mục tiêu được đánh số từ 1 đến 9, xếp thành hình thoi như hình trên, cùng 1 bi cái màu trắng. Mục tiêu của người chơi là đánh bi cái chạm vào số nhỏ nhất trên bàn trước khi đưa bất kỳ bi mục tiêu nào rơi xuống lỗ một cách hợp lệ; người đưa được bi số 9 hợp lệ xuống lỗ trước sẽ thắng. Các trận đấu thường chơi theo nhiều ván, với một số ván thắng hợp lệ được yêu cầu để người chơi thắng trận đấu chung cuộc.

=== Khu vực "bếp" (kitchen) và vị trí xếp bi ===
Khu vực bếp được giới hạn bởi một vạch kẻ; vạch này song song với cạnh ngắn của bàn, chia bàn thành hai khu vực có diện tích khác nhau: một khu vực chiếm 1/4 diện tích bàn gọi là khu vực "bếp", khu vực còn lại chiếm 3/4 diện tích bàn. Lấy trung điểm của vạch kẻ này; điểm đối xứng với nó qua tâm bàn (giao điểm của hai đường chéo từ hai góc bàn) là điểm đặt bi số 1 khi xếp bi, các bi khác xếp dưới bi 1 như hình bên.

=== Xác định người đề pa ===
Trước khi bắt đầu trận đấu, mỗi người chơi dùng 1 viên bi và đặt ở vạch kẻ ranh giới của "bếp", sau đó đánh bi này dội về phía cạnh ngắn của bàn (xa bi hơn) quay về vạch. Người chơi nào có bi khi dừng lại gần cạnh ngắn của bàn (thuộc "bếp") hơn sẽ được quyết định ai đề pa trong ván đầu tiên; từ các ván sau quyền đề pa được thay đổi xen kẽ giữa 2 người chơi.

=== Đề pa ===
Người chơi đặt bi cái ở bếp, sau đó đánh bi cái về phía các bi mục tiêu. Bi cái phải chạm vào bi số 1 và phải đáp ứng tối thiểu 1 trong 2 điều kiện sau:

- Có ít nhất 1 bi mục tiêu rơi xuống lỗ
- Có ít nhất 4 bi mục tiêu chạm băng

Nếu không điều kiện nào được đáp ứng sẽ bị tính là 1 lỗi.

Nếu bi số 9 rơi xuống lỗ và cú đánh là hợp lệ, người đề pa được tính là thắng ván đấu ngay lập tức.

=== Sau đề pa ===
Người chơi cần đánh bi cái chạm vào bi có số thứ tự nhỏ nhất trên bàn ở thời điểm thực hiện cú đánh, bi này có thể chạm vào bất kỳ bi nào khác hoặc không, nhưng bắt buộc phải có ít nhất 1 bi mục tiêu chạm băng hoặc rơi xuống lỗ. Nếu có bi mục tiêu rơi xuống lỗ hợp lệ, người chơi được phép đánh tiếp, nếu cú đánh là hợp lệ nhưng không có bi rơi xuống lỗ, lượt chơi thuộc về đối thủ tại vị trí bi cái hiện tại.

Ngay sau cú đề pa, người chơi thực hiện cú đánh tiếp theo được phép đánh "an toàn" - họ có thể đánh bi cái đến bất kỳ vị trí nào trừ lỗ, bi cái cũng không cần chạm vào bi mục tiêu hay bi mục tiêu cũng không cần chạm băng như cú đánh thường. Cú đánh an toàn phải được thông báo trước; lượt chơi sau cú đánh an toàn chuyển cho đối thủ (nhưng đối thủ có thể nhường lại cho chính người đánh an toàn đó).

=== Các lỗi và xử lý ===
Nếu các tình huống sau xảy ra trong cú đánh, đó là cú đánh lỗi. Đối phương được phép lấy bi cái (ball-in-hand) và đặt ở bất kỳ vị trí nào trên bàn để đánh tiếp.

- Không đáp ứng điều kiện của cú đề pa (như trên).
- Sử dụng bất kỳ bộ phận nào khác của cơ chạm vào bi cái (trừ đầu cơ), để cơ chạm vào bi mục tiêu, hoặc bất kỳ bộ phận nào của cơ thể hoặc các dụng cụ khác (lơ, lết...) chạm vào bất kỳ bi nào trên bàn.

- Bi cái chạm vào bi mục tiêu có số thứ tự không phải nhỏ nhất trên bàn, hoặc không chạm vào bất kỳ bi nào.
- Sau cú đánh, không có bi mục tiêu nào chạm băng hoặc rơi xuống lỗ.
- Bi cái rơi xuống lỗ hoặc rơi ra khỏi bàn.
- Bi mục tiêu rơi ra khỏi bàn (bi mục tiêu này sau đó không được đưa trở lại bàn, trừ bi 9 (sẽ đặt lại tại vị trí xếp bi 9 ban đầu)).

Khi một cơ thủ phạm 2 lỗi liên tiếp trong 1 ván đấu, sẽ có một cảnh báo đến từ trọng tài. Nếu phạm tiếp lỗi thứ 3 liên tiếp thì coi như cơ thủ thua ván đấu. Các lỗi là liên tiếp: khi cơ thủ thực hiện cú đánh hợp lệ thì các lỗi sẽ bị xoá. Nếu cơ thủ phạm nhiều lỗi cùng lúc trong cùng một cú đánh (chẳng hạn vừa chạm cơ thể vào bi vừa đưa bi cái rơi xuống lỗ) thì chỉ tính là 1 lỗi.

== Kiểu chơi tương tự ==
- Pool 3 bóng: chỉ dùng 3 quả bóng mục tiêu, thường dùng trong luyện tập hoặc đánh cá cược.
- Pool 10 bóng: dùng 10 quả bóng mục tiêu, với yêu cầu mỗi cú đánh phải xác định trước bi nào được đưa vào lỗ nào (trừ những tình huống như hướng bi 1 lỗ hoặc bi gần lỗ - những trường hợp rõ ràng).