hirine/wikipedia-vietnamese-1M296K-dataset huggingface dataset:
Hạt dẻ (màu)

Màu hạt dẻ (tên tiếng Anh: Maroon) là màu hỗn hợp của màu nâu và màu tía. Mặc dầu về quan niệm nó là hỗn hợp màu, nó có thể coi như biến thể sẫm của màu đỏ chưa bão hòa.

== Tọa độ màu ==
 Số Hex = #5c342c

== Xem thêm ==
- Danh sách màu
Hình học giải tích

Hình học giải tích, cũng được gọi là hình học tọa độ hay hình học Descartes, là môn học thuộc hình học sử dụng những nguyên lý của đại số. Thường sử dụng hệ tọa độ Descartes cho những phương trình theo mặt phẳng, đường, đường cong, và đường tròn, nhiều khi có hai hay ba chiều đo. Theo một số người, hình học giải tích là nguồn gốc của toán học hiện đại.
Lam sẫm

Màu lam sẫm (ultramarine), hay còn gọi là màu xanh hải quân, là biến thái sẫm màu của màu xanh lam. Một số người nhầm màu này với màu đen, đặc biệt khi nó liên quan đến màu quần áo. Nó có tên gọi xanh hải quân do đồng phục của Hải quân Hoàng gia Anh có màu này từ năm 1748 và sau đó được chấp nhận bởi các lực lượng hải quân khác trên thế giới.

== Tọa độ màu ==
 Số Hex = #000080

== Xem thêm ==
- Danh sách màu
Hồng đất

Màu hồng đất nói chung được coi là các biến thái trong khoảng từ màu hồng xậm đến màu tía ánh nâu nhạt.

== Tọa độ màu ==
Số Hex = #CC8899

RGB (r, g, b) = (204, 136, 153)

CMYK (c, m, y, k) = (20, 47, 40, 0)

HSV (h, s, v) = (345, 33, 80)

== Xem thêm ==
- Danh sách màu
Xanh thủy tinh

Màu xanh thủy tinh (powder blue) là màu xanh lam nhạt. Tuy nhiên, nó cũng có thể chỉ tới các biến thể nhạt hơn của màu xanh lam, có lẽ là do kết quả của sự mập mờ về nguồn gốc của từ này.

== Tọa độ màu ==
 Số Hex = #993366

== Xem thêm ==
- Danh sách màu
Nâu tanin

Màu nâu tanin (tan) là màu nâu ánh hung đen. Tên gọi của nó có xuất xứ từ chữ "tannum", hay nước ép từ vỏ cây sồi, được sử dụng trong quy trình thuộc da. Kết quả của quy trình này thông thường tạo ra da với màu 'tanin'.

== Tọa độ màu ==
 Số Hex = #D2B48C

== Xem thêm ==
- Danh sách màu
Hồng y (màu)

Màu hồng y là màu từ ánh đỏ tới hồng, nó có tên như vậy là do màu của áo choàng của các hồng y của Kitô giáo thường mặc. Nó cũng là màu "chính thức" của Viện công nghê Massachusetts và trường Đại học Stanford.

== Tọa độ màu ==
 Số Hex = #C41E3A

== Xem thêm ==
- Danh sách màu
Nhóm ngôn ngữ Rôman

Nhóm ngôn ngữ Rôman là một phân nhóm của nhóm ngôn ngữ gốc Ý (thuộc hệ Ấn-Âu). Nhóm này là hậu thân của tiếng Latinh bình dân được dùng bởi các dân bản địa sau khi Đế quốc La Mã sụp đổ. Nhóm Rôman được chia ra làm ba nhánh: nhánh phía Đông, nhánh phía Nam và nhánh Ý-Tây.

== Sơ đồ của Nhóm ngôn ngữ Rôman ==
Nhóm ngôn ngữ Rôman (thuộc Ngữ hệ Ấn-Âu)
- Nhánh phía Đông: tiếng Romania, các loại tiếng Romania tại Croatia, Hy Lạp, Macedonia,Moldova
- Nhánh phía Nam
- Tiếng Corse
- Nhóm Sardegna: các phương ngữ của đảo Sardegna.
- Nhánh Ý-Tây
- Nhánh Ý-Dalmatia
-  Nhóm Dalmatia: tiếng Dalmatia, tiếng Istriot đều đã bị mai một.
-  Nhóm tiếng Ý: tiếng Ý, tiếng Sicilia,Tiếng Napoli.
- Nhánh phía Tây
-  Nhóm ngôn ngữ Gaul-Iberi
-   Nhóm Gaul-Rôman
-    Nhóm Gaul-Rhaeti
-     Nhóm tiếng Oïl
-      Tiếng Pháp-Provençal
-      Nhóm tiếng Pháp: tiếng Pháp, tiếng Norman, tiếng Picard, tiếng Wallon.
-     Nhóm Rhaetia: tiếng Romansh...
-    Nhóm Gaul-Ý: tiếng Liguria, tiếng Piemonte, tiếng Venetia,Tiếng Lombard
-   Nhóm Iberia-Rôman
-    Nhóm Astur-Leone
-    Nhóm Bồ-Gallici: tiếng Bồ Đào Nha...
-    Nhóm Occitan-Rôman: tiếng Catalunya, tiếng Oc ("tiếng Occitan"): tiếng Provençal, tiếng Gascon...
-    Nhóm Castilia: tiếng Tây Ban Nha...
-  Nhóm ngôn ngữ Pyrenee-Mozarab
-   Tiếng Mozarab: đã bị mai một.
-   Nhóm Pyrenee: tiếng Aragon dùng tại vùng chung quanh dãy núi Pyrenee,Tiếng Asturias

== Liên kết ngoài ==
- Michael de Vaan, "Etymological Dictionary of Latin and the other Italic Languages," Brill, 2008, 826pp. (part available freely online)
- "Lexikon der Romanistischen Linguistik (LRL)," edd. Holtus / Metzeltin / Schmitt
- Michael Metzeltin, "Las lenguas románicas estándar. Historia de su formación y de su uso", Oviedo, 2004
- Orbis Latinus, site on Romance languages
- Hugh Wilkinson's papers on Romance Languages
- Spanish is a Romance language, but what does that have to do with the type of romance between lovers? , dictionary.com
- Comparative Grammar of the Romance Languages
- Comparison of the computer terms in Romance languages
Nhóm ngôn ngữ gốc Balt

Nhóm ngôn ngữ Balt là một nhóm ngôn ngữ trong nhánh Balt-Slav của ngữ hệ Ấn-Âu. Nhón ngôn ngữ Balt là tiếng nói của các dân tộc Balt, ngày nay sống ở khu vực phía đông và đông nam của biển Balt.

Các học giả thường xem nhóm này là một ngữ tộc gồm hai nhánh: Balt Tây (gồm toàn ngôn ngữ tuyệt chủng) và Balt Đông (gồm hai thứ tiếng còn tồn tại, tiếng Litva và tiếng Latvia). Phạm vi ảnh hưởng của nhóm Balt Đông có lẽ có thời từng chạm đến tận dãy Ural, nhưng tính xác thực của điều này còn chịu nhiều ngờ vực.

Tiếng Phổ cổ, một ngôn ngữ Balt Tây biến mất vào thế kỷ XVIII, được coi là mang nhiều nét nguyên thủy nhất nhóm Balt.
17 tháng 4

Ngày 17 tháng 4 là ngày thứ 107 trong lịch Gregory. Còn 258 ngày trong năm (259 ngày trong năm nhuận).

== Sự kiện ==
- 1492 – Tây Ban Nha và Christopher Columbus ký thoả thuận cử ông đi thuyền đến châu Á để mua gia vị.
- 1824 – Ký Hiệp ước Nga – Mỹ về xác định biên giới các lãnh thổ Nga ở Bắc Mỹ.
- 1877 – Lev Nikolayevich Tolstoy hoàn thành tiểu thuyết "Anna Karenina".
- 1895 – Đại diện của Đại Nhật Bản và Đại Thanh ký Hiệp ước Shimonoseki, theo đó triều Thanh nhượng Đài Loan, Bành Hồ và bán đảo Liêu Đông cho Nhật Bản, kết thúc Chiến tranh Thanh – Nhật.
- 1941 – Vương quốc Nam Tư đầu hàng và trở thành một phần của Đức quốc xã.
- 1961 – Cuộc đổ bộ Vịnh Con Lợn bắt đầu: Một nhóm người Cuba lưu vong do CIA tài trợ và huấn luyện đổ bộ lên Vịnh Con Lợn nhằm lật đổ Fidel Castro.
- 1969 – Lãnh tụ Đảng Cộng sản Tiệp Khắc Alexander Dubček bị truất phế.
- 1970 – Chương trình Apollo: Phi thuyền Apollo 13 trở về Trái Đất an toàn.
- 1975 – Quân đội Khmer Đỏ chiếm Phnom Penh, lật đổ chính phủ của Lon Nol.
- 1989 – Công đoàn Đoàn kết ở Ba Lan được hợp pháp hoá.
- 1991 – Lần đầu tiên Chỉ số Dow Jones công nghiệp (DJIA) lúc thị trường đóng cửa vượt qua mốc 3000 (3004,46).

== Sinh ==
- 897 – Ngô Quyền, Vua nhà Ngô (m. 944)
- 1837 – J. P. Morgan, nhà tài phiệt, nhà sưu tập nghệ thuật, nhà từ thiện Mỹ (m. 1913).
- 1894 – Nikita Sergeyevich Khrushchyov, chính khách Liên Xô, bí thư thứ nhất Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô 1953–1964, chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng 1958–1964, khởi đầu chương trình vũ trụ của Liên Xô (m. 1971).
- 1921 – Christopher Okoro Cole, tổng thống Sierra Leone một ngày năm 1971 (m. 1990).
- 1951 – Ngọc Đáng, nghệ sĩ cải lương người Việt Nam (m. 2022).
- 1974 – Victoria Beckham, ca sĩ và nhà thiết kế người Anh
- 1977 – Frederik Magle, nhà soạn nhạc và nghệ sĩ dương cầm người Đan Mạch.
- 1985 – Rooney Mara, diễn viên người Mỹ
- 1985 – Jo–Wilfried Tsonga, tay vợt người Pháp
- 1982 – Lee Joon–gi, nam diễn viên Hàn Quốc
- 1992 – Shkodran Mustafi, cầu thủ bóng đá người Đức
- 1995 – Paul Ahn, nam diễn viên, ca sĩ, vũ công người Canada gốc Hàn Quốc
- 1997 – Jung Whee-in, ca sĩ người Hàn Quốc (nhóm Mamamoo)

== Mất ==
- 1790 – Benjamin Franklin, chính khách, nhà sáng chế, nhà ngoại giao, họa sĩ Mỹ (s. 1706).
- 1892 – Nguyễn Phúc Trang Nhàn, phong hiệu Triêm Đức Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1825)
- 2014 – Gabriel García Márquez, nhà văn người Colombia, nhà báo, nhà hoạt động chính trị
- 1998 – Linda McCartney, nhạc sĩ người Mỹ (s. 1941).
- 2018 – Barbara Bush, cựu Đệ Nhất Phu nhân Hoa Kỳ, vợ Tổng thống George H. W. Bush (s.1925).

== Ngày lễ và kỷ niệm ==
- Ngày quốc khánh Syria 1946

== Liên kết ngoài ==
- BBC: On This Day "(tiếng Anh)"
18 tháng 4

Ngày 18 tháng 4 là ngày thứ 108 trong mỗi năm dương lịch thường (ngày thứ 109 trong mỗi năm nhuận). Còn 257 ngày nữa trong năm.

== Sự kiện ==
- 1506 – Viên đá đầu tiên của Vương cung thánh đường Thánh Phêrô được đặt, hiện là một trong bốn nhà thờ lớn nhất ở Vatican.
- 1906 – Một trận động đất 7,6 độ cùng hỏa hoạn tại San Francisco của Hoa Kỳ, khiến ít nhất 3.000 người thiệt mạng.
- 1942 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Hoa Kỳ tiến hành không kích Tokyo và các thành phố khác của Nhật Bản, là cuộc tấn công đầu tiên vào Chính quốc Nhật Bản.
- 1951 – Pháp, Tây Đức, Ý và 3 nước Benelux là Bỉ, Luxembourg và Hà Lan ký kết Hiệp định Paris về việc thành lập Cộng đồng Than Thép châu Âu.
- 1978 – Quân đội Campuchia Dân chủ vượt qua biên giới, bắt đầu tiến hành cuộc thảm sát Ba Chúc tại huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang, Việt Nam.

== Sinh ==
- 1163 – Kim Tuyên Tông, Hoàng đế nhà Kim (m. 1224)
- 1480 – Lucrezia Borgia, lãnh chúa thời Phục hưng, con gái của Giáo hoàng Alexander VI (m. 1519)
- 1829 – Nguyễn Phúc Miên Dần, tước phong Trấn Tĩnh Quận công, hoàng tử con vua Minh Mạng (m. 1885).
- 1868 – Dương Thị Thục, tôn hiệu Khôn Nghi Hoàng thái hậu, thứ thất của vua Đồng Khánh (m. 1944).
- 1985 – Lukasz Fabianski, thủ môn người Ba Lan
- 1989 – Jessica Jung, cựu thành viên nhóm nhạc Girls Generation
- 1990 – Wojciech Szczęsny, thủ môn người Ba Lan
- 1991 - Mr. T (Tăng Quốc Anh), ca sĩ, nhạc sĩ, rapper người Việt Nam
- 1995 – Divock Origi, cầu thủ bóng đá người Bỉ
- 1997 – Donny van de Beek, cầu thủ bóng đá người Hà Lan

== Mất ==
- 1884 – Nguyễn Phúc Hồng Đĩnh, tước phong Kỳ Phong Quận công, hoàng tử con vua Thiệu Trị (s. 1843).
- 1892 – Nguyễn Phúc Vĩnh Trinh, phong hiệu Quy Đức Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1824)
- 1955 – Albert Einstein, nhà vật lý vĩ đại (s. 1879)
- 2002 – Thor Heyerdahl, nhà thám hiểm Na Uy, đã vượt Thái Bình Dương trên chiếc bè Kon–Tiki (s. 1914)

== Ngày lễ và kỷ niệm ==
- Lễ Phục sinh năm 1976
- Zimbabwe – Ngày Độc lập

== Liên kết ngoài ==
- BBC: On This Day "(tiếng Anh)"
Tần số góc

Trong vật lý, tần số góc (hay tốc độ góc; ký hiệu là ω) của một chuyển động tròn là đại lượng đo bằng góc mà bán kính quét được trong một đơn vị thời gian. Tốc độ góc của chuyển động tròn đều là đại lượng không đổi. Nó cũng là độ lớn vô hướng của vector vận tốc góc. Ngoài ra "vector tần số góc" formula_1 cũng được hiểu như vận tốc góc. Tần số góc (hay tốc độ góc) là độ lớn của vận tốc góc vectơ.

==Đơn vị đo==
Tần số góc có đơn vị đo là nghịch đảo thời gian. Trong hệ đo lường quốc tế (SI), tần số góc được đo bằng rad trên giây.

==Công thức==
===Chuyển động tròn===
Một vòng quay là 2π rad, bằng tốc độ góc ω nhân với thời gian đi hết một vòng quay (chính là chu kỳ "Τ"). Vậy nên:

trong đó:
- "ω" là tần số góc hoặc tốc độ góc (tính bằng radian trên giây),
- "T" là chu kỳ (tính bằng giây)
- "f" là tần số thông thường (được đo bằng hertz)

Tần số góc có thể hiểu như là một bội số của tần số. Nó được sử dụng thay tần số để tránh việc xuất hiện nhiều của π, trong các lĩnh vực liên quan nhiều đến chuyển động quay và dao động, như cơ học lượng tử, điện động lực học

===Dao động con lắc lò xo===
Một vật được gắn trên một con lắc lò xo có thể dao động. Nếu con lắc được cho là lý tưởng vá không có khối lượng bỏ qua lực cản thì đây là một dao động điều hòa có tần số góc là:

trong đó:
- "k" là độ cứng của lò xo.
- "m" là khối lượng vật.

Khi vật dao động, gia tốc của nó có thể tính bằng công thức:

trong đó "x" là li độ tính từ vị trí cân bằng.

Khi sử dụng tần số thông thường "f", công thức sẽ được cho là:

== Xem thêm ==
- Tần số
- Rad
- Góc
Ba Bể (định hướng)

Ba Bể là một địa danh, tên một hồ nước ngọt tại tỉnh Bắc Kạn, Việt Nam. Ngoài ra, danh xưng này còn được đặt cho:

- Huyện cũ Ba Bể thuộc tỉnh Bắc Kạn.
- Vườn quốc gia Ba Bể, có trung tâm là hồ Ba Bể.
- Xã Ba Bể, tỉnh Thái Nguyên.
Sa Pa (phường)

Sa Pa là một phường thuộc tỉnh Lào Cai, Việt Nam.

==Địa lý==
Phường Sa Pa có vị trí địa lý:
- Phía bắc giáp xã Ngũ Chỉ Sơn.
- Phía nam giáp xã Tả Van.
- Phía đông giáp xã Tả Phìn.
- Phía tây giáp tỉnh Lai Châu.

==Lịch sử==
Trước đây, Sa Pa là thị trấn huyện lỵ thuộc huyện Sa Pa. Điạ bàn phường Sa Pa hiện nay tương ứng với khu vực trung tâm của thị trấn này.

Cuối năm 2018, thị trấn Sa Pa có 23,65 km² diện tích tự nhiên và 31.010 người.

Ngày 11 tháng 9 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 767/NQ-UBTVQH14 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020). Theo đó:
- Thành lập thị xã Sa Pa trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của huyện Sa Pa
- Giải thể thị trấn Sa Pa để điều chỉnh về 6 phường mới thuộc thị xã Sa Pa. Trong đó, phường Sa Pa được thành lập trên cơ sở điều chỉnh 2,33 km² diện tích tự nhiên, 9.297 người của thị trấn Sa Pa; 2,38 km² diện tích tự nhiên, 115 người của xã Lao Chải và 1,54 km² diện tích tự nhiên của xã Sa Pả. Phần diện tích và dân số còn lại của thị trấn Sa Pa được điều chỉnh về 5 phường còn lại.

Sau khi thành lập, phường Sa Pa có 6,25 km² diện tích tự nhiên và 9.412 người. Phường Sa Pa được chia thành 7 tổ dân phố đánh số từ 1 đến 7.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025:

- Quốc hội ban hành Nghị quyết số 203/2025/QH15 về việc Sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Theo đó, kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện trong cả nước từ ngày 1 tháng 7 năm 2025.
- Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1673/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Lào Cai năm 2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 16 tháng 6 năm 2025). Theo đó, sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của các phường Hàm Rồng, Ô Quý Hồ, Sa Pả, Cầu Mây, Phan Si Păng và Sa Pa thành phường mới có tên gọi là phường Sa Pa.

Như vậy, phường Sa Pa mới được thành lập trên cơ sở toàn bộ khu vực nội thành của thị xã Sa Pa trước kia.
Ao Bà Om

Ao Bà Om hay Ao Vuông là một thắng cảnh nổi tiếng ở tỉnh Vĩnh Long, Việt Nam.

==Khái quát chung==
Ao Bà Om thuộc khóm 3, phường 8, thành phố Trà Vinh (trước đây là ấp Tà Cụ, xã Nguyệt Hóa, huyện Châu Thành), cách trung tâm thành phố Trà Vinh khoảng 7 km dọc theo Quốc lộ 53 về phía Tây Nam. Ao có hình chữ nhật, rộng 300 m, dài 500 m (vì gần với hình vuông nên còn được gọi là Ao Vuông), diện tích hơn 300 ha, gồm 3 phần chính là ao, bờ ao và rừng cây cổ thụ bao quanh. Mặt nước ao trong xanh và phẳng lặng được phủ bởi hoa sen, hoa súng. Ao được bao bọc xung quanh bởi các gò cát mấp mô với các hàng cây sao, cây dầu cổ thụ hàng trăm năm tuổi có rễ nổi lên khỏi mặt đất tạo nên những hình thù kì lạ.

Theo truyền thuyết, để có hồ nước ngọt dùng trong mùa khô, dân làng người Khmer đã tổ chức cuộc thi đào ao giữa hai nhóm phái nam và nữ, đồng thời phái nào thua sẽ phải đi cưới hỏi phái kia. Bên phái nam ỷ sức mạnh, vừa làm vừa chơi. Bên phái nữ, dưới sự lãnh đạo của người tên Om, đã dùng nhiều mưu mẹo để trì hoãn nhóm nam. Khi đào gần xong, họ còn cho thả đèn lồng ở phía đông làm cho nhóm nam lầm tưởng sao Mai đã mọc nên nghỉ sớm. Sau cuộc thi, nhóm nam thua cuộc và ao của họ hiện vẫn còn dấu tích, tuy đã cạn nước. Ao của nhóm nữ được đặt theo tên của bà Om. 

Ngày nay, ao Bà Om là nơi vui chơi của nhiều người dân, học sinh sinh viên và các cặp đôi mới cưới.

Gần ao có chùa Âng (chùa Angkorajaborey), là ngôi chùa Khmer cổ nhất Trà Vinh. Theo truyền thuyết, chùa được xây dựng vào năm 990, với lối kiến trúc được đánh giá là độc đáo và hài hoà với cảnh sắc thiên nhiên xung quanh.

==Di tích cấp Quốc gia==
Ngày 20 tháng 7 năm 1994, Bộ Văn hoá – Thông tin ban hành Quyết định số 921-QĐ/BT công nhận Ao Bà Om là di tích cấp Quốc gia thuộc loại hình danh lam thắng cảnh.

==Tham khảo==
- Trà Vinh Mến Yêu
- Ao Bà Om, hội Ái Hữu Trà Vinh
- Thắng cảnh Trà Vinh, báo Nhân dân
Ngủ đông

Ngủ đông (tiếng Anh: "hibernation") là trạng thái hạ thân nhiệt có điều hòa ở động vật để giảm mức trao đổi chất. Hiện tượng này xảy ra trong vài ngày hoặc hàng tuần giúp cho động vật tiết kiệm năng lượng trong mùa đông, hoặc qua đêm băng giá trên núi cao.

== Quá trình ngủ đông ==
Trong quá trình ngủ đông, một số loài động vật giảm bớt các hoạt động trao đổi chất đến mức rất thấp, thân nhiệt và nhịp thở cũng giảm.Lúc này năng lượng sử dụng để duy trì sự sống được lấy chủ yếu từ chất béo (lipid). 
== Động vật ngủ đông ==
Một số loài động vật có hiện tượng ngủ đông là chuột, dơi, sóc, rắn, ếch nhái... Pliny nghĩ rằng chim ngạn cũng ngủ đông. Gilbert White ("The Illustrated Natural History of Selborne") cũng đồng ý, chim điển hình không ngủ đông thay vào đó là trạng thái lờ đờ uể oải, nhưng một loài chim hiếm thấy là Poorwill là có hiện tượng ngủ đông. Động vật sống ở dưới nước có thể ngủ đông ở dưới nước hoặc ở trên cạn. Rùa tai đỏ ngủ đông ở dưới nước bằng cách vùi cơ thể chúng vào bùn ở dưới đáy ao. Con sa giông có thể ngủ đông trên cạn hoặc dưới nước.

Một con vật được xem như là động vật ngủ đông nhưng sự thật không phải như vậy là con gấu. Trong khi nhịp tim của nó chậm, nhiệt độ cơ thể tương đối ổn định và nó có thể dễ dàng bị đánh thức. Những loài vật không phải động vật ngủ đông khác (mà được công nhận như động vật ngủ đông) là con lửng, gấu trúc Mĩ (sống ở Bắc Mỹ) và thú có túi.

Trước khi bắt đầu quá trình ngủ đông phần lớn các loài vật ăn một lượng thức ăn lớn và dự trữ năng lượng để có thể tồn tại qua mùa đông. Một số loài động vật có vú ngủ đông trong khi mang thai và sinh sau khi con mẹ kết thúc quá trình ngủ đông một thời gian ngắn.

Trong thế kỷ 20 có sự ra đời của hai kết luận là cá mập sống ở dưới đáy biển và nó có ngủ đông. Dụng cụ theo dõi đã được cài vào 20 con cá mập vào năm 2002 để chứng thực giả thuyết này.

Cho tới gần đây cả động vật linh trưởng và động vật có vú nhiệt đới đều không ngủ đông. Tuy nhiên nhà sinh lý học động vật Kathrin Dausmann của Đại học Philipps tại Marburg và bạn đồng nghiệp đưa ra bằng chứng trong một loại sách xuất bản năm 2004 của tạp chí "Nature" chỉ ra rằng vượn cáo lùn đuôi béo ở Madagasca ("Madagascan fat-tailed dwarf lemur") ngủ đông trong những cái lỗ trên cây 7 tháng trong năm. Thật là thú vị bởi vì nhiệt độ mùa đông của Madagasca có khi lên tới trên 30 °C (86 °F) nên hiện tượng ngủ đông không phải của riêng sự thích nghi với nhiệt độ thấp xung quanh. Hiện tượng ngủ đông của vượn cáo phụ thuộc mạnh mẽ vào thói quen giữ ấm trong thời tiết lạnh của lỗ cây của nó, nếu cái lỗ mà cách nhiệt kém thì nhiệt độ cơ thể của vượn cáo sẽ dao động mạnh một cách thụ động theo môi trường xung quanh, còn nếu cách nhiệt tốt thì nhiệt độ cơ thể của nó ở mức khá ổn định.

Tiếng ồn và những chấn động từ xe chạy bằng máy trên tuyết, các xe địa hình và những cái tương tự như vậy thỉnh thoảng sẽ đánh thức quá trình ngủ đông của động vật. Kết quả của sự thức dậy sớm này có thể làm nó phải chịu đựng dữ dội hoặc chết vì thiếu lương thực.
Chu trình tiềm tan

Chu trình tiềm tan hay Tiềm sinh virus (tiếng Anh là "lysogeny" hoặc "lysogenic cycle") là một pha ("phase") trong chu kỳ sinh sản của virus. Pha này bổ sung với pha tan ("lytic phase"), xảy ra sau giai đoạn xâm nhiễm của virus động vật.

Chu kỳ tiềm tan bao gồm các giai đoạn sau:
1. virus tiêm bộ gen ("genome") vào tế bào vật chủ.
2. bộ gen của virus gắn xen/chèn vào nhiễm sắc thể của vật chủ.
3. khi bộ gen tế bào vật chủ nhân đôi trong nguyên phân thì sẽ đồng thời nhân cả bộ gen của virus và truyền virus qua các thế hệ tế bào tiếp theo.
4. khi được "kích hoạt", bộ gen của virus sẽ tách ra khỏi DNA vật chủ và chuyển sang pha tan. Nghĩa là bộ gen của virus sẽ được khuếch đại và phiên mã tạo ra hạt virus. Virus sẽ thực hiện động tác đóng gói và phá vỡ màng tế bào vật chủ để tự giải phóng.
Tiềm sinh

Tiềm sinh là trạng thái sinh lý của sinh vật làm giảm cường độ trao đổi chất đến mức thấp hoặc không thể đo đạc, quan sát được. Tuy nhiên, khi gặp những điều kiện ngoại cảnh thích hợp, sinh vật có thể phục hồi các hoạt động sống của mình.

Các sinh vật có những kỹ thuật tiềm sinh khác nhau như tardigrade (sống không cần nước), cryobiosis (sống trong điều kiện cực lạnh), osmobiosis (trong muối) và anoxybiosis (thiếu oxy).

== Xem thêm ==
- Tiềm tan của virus
- Ngủ đông của động vật
- Bào tử
KTS

KTS có thể là từ viết tắt cho:
- kiến trúc sư
- kỹ thuật số
- Tên các công ty vận tải biển KTS ở Iran, Anh và các chi nhánh của chúng.
- Tên viết tắt của "Klaus Tschira Foundation", một quỹ từ thiện phi lợi nhuận ở Đức
Quang tuyến

Trong quang học, nhất là trong quang hình, một tia sáng hay một quang tuyến là một đường đi của ánh sáng hoặc các bức xạ điện từ khác từ nguồn đến chỗ thu.

Trong các trường hợp đơn giản nhất của quang hình, quang tuyến trong một môi trường đồng nhất là đường thẳng. Ánh sáng đi từ một môi trường này đến một môi trường khác có thể bị thay đổi hướng đi, ví dụ bởi khúc xạ (theo định luật Snell) hoặc phản xạ. Cũng vì hiện tượng khúc xạ, trong các môi trường không đồng nhất, quang tuyến sẽ không còn là đường thẳng.

Trong mọi trường hợp, đường thẳng trong môi trường đồng nhất hay đường gấp khúc khi qua các bề mặt có biến đổi môi trường đột ngột hoặc đường cong trong môi trường biến đổi liên tục, tia sáng này luôn vuông góc với mặt sóng trong lý thuyết quang sóng.

== Xem thêm ==
- Tia X
- Tia gamma
- Định luật truyền thẳng của ánh sáng
- Định luật phản xạ ánh sáng
- Định luật Snell
- Chiết suất
- Phản xạ toàn phần
Hạ Long (định hướng)

Hạ Long (下龍, nghĩa là rồng đáp xuống) có thể là tên của:

==Địa danh==
- Phường Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh
- Vịnh Hạ Long: một vùng biển nằm trong vịnh Bắc Bộ thuộc tỉnh Quảng Ninh và là một trong 8 di sản thế giới được UNESCO công nhận tại Việt Nam.

- Địa danh cũ
- Thành phố Hạ Long, tỉnh lỵ cũ tỉnh Quảng Ninh
- Phường Hạ Long (thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định); nay là một phần của phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình
- Xã Hạ Long, huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh
- Tên cũ của phường Hồng Gai thuộc thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh: phường Hạ Long.

==Tên người==
- Hạ Long (; 1896–1969), Nguyên soái Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.
- Bí danh của Phạm Chuyên, điệp viên người Việt Nam

==Khác==
- Văn hóa Hạ Long
24 tháng 4

Ngày 24 tháng 4 là ngày thứ 114 trong mỗi năm dương lịch thường (ngày thứ 115 trong mỗi năm nhuận). Còn 251 ngày nữa trong năm.

== Sự kiện ==
=== Thế kỷ XIX trở về trước ===
- 1479 TCN – Thutmosis III lên ngôi pharaon của Vương triều thứ 18 Ai Cập.
- 1184 TCN – Nhờ con ngựa gỗ, quân Hy Lạp tiến vào thành Troy.
- 1066 – Quan sát thấy sao chổi Halley.
- 1192 – Việc xây dựng cầu Lư Câu tại Trung Đô của Đại Kim được hoàn thành.
- 1800 – Thành lập Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ.
- 1877 – Chiến tranh Nga-Thổ Nhĩ Kỳ (1877-1878) bùng nổ.

=== Thế kỷ XX ===
- 1967 – Nhà du hành vũ trụ Liên Xô Vladimir Mikhailovich Komarov chết trong phi thuyền Soyuz 1.
- 1968 – Mauritius trở thành thành viên Liên hiệp quốc.
- 1970
- Trung Quốc phóng vệ tinh nhân tạo đầu tiên.
- Gambia trở thành một nước cộng hoà.
- 1981 – Giới thiệu chiếc máy tính cá nhân đầu tiên của IBM.
- 1990 – NASA phóng Kính viễn vọng Không gian Hubble lên vũ trụ từ Trạm không quân mũi Canaveral, Hoa Kỳ.

=== Thế kỷ XXI ===
- 2004 – Hoa Kỳ dỡ bỏ cấm vận kinh tế chống Libya vì nước này đã hợp tác trong việc ngăn chặn vũ khí huỷ diệt hàng loạt.
- 2010 – Việt Nam khánh thành cầu Cần Thơ, cây cầu dây văng lớn nhất Đông Nam Á.

== Sinh ==
- 1815 – Anthony Trollope, nhà văn Anh (m. 1882)
- 1856 – Philippe Pétain, thống chế Pháp (m. 1951)
- 1904 – Willem de Kooning, họa sĩ Hà Lan (m. 1997)
- 1905 – Robert Penn Warren, nhà văn Mỹ, đoạt giải Pulitzer năm 1947, giải thưởng thơ Mỹ đầu tiên năm 1986 (m. 1989)
- 1906 – William Joyce, nhà văn Anh-Ireland (m. 1946)
- 1906 – Hà Huy Tập, Tổng bí thư Đảng Cộng sản Đông Dương (m. 1941)
- 1908 – Phạm Duy Khiêm, nhà văn, nhà giáo người Việt. Ông từng là đại sứ Việt Nam Cộng hòa tại Pháp. (m. 1974)
- 1934 – Shirley MacLaine, nữ diễn viên, tác giả
- 1942 – Barbra Streisand, ca sĩ, nữ diễn viên, đạo diễn người Mỹ
- 1957 - Nguyễn Dương, đạo diễn và diễn viên người Việt Nam
- 1987 – Jan Vertonghen, cầu thủ bóng đá người Bỉ
- 1990 – Tae-ri, diễn viên người Hàn Quốc
- 1993 – Millic, producer người Hàn Quốc
- 1996 – Barty, vận động viên cricket người Úc.

== Mất ==
=== Thế kỷ XIX trở về trước ===
- 1731 – Daniel Defoe, nhà văn Anh, tác giả cuốn truyện phiêu lưu "Robinson Crusoe" (s. vào khoảng 1660)

=== Thế kỷ XX ===
- 1935 – Nhà thơ Phạm Tất Đắc (s. 1909) mất lúc 26 tuổi. Ông từng bị thực dân Pháp bắt giam vì dám viết và phổ biến tập thơ dấy lên lòng yêu nước của người Việt.
- 1967 – Vladimir Mikhailovich Komarov, nhà du hành vũ trụ trên phi thuyền Soyuz 1 (s. 1927)
- 1972 – Lê Đức Đạt, Chuẩn tướng Việt Nam Cộng hòa (Sinh 1928)
- 1986 – Wallis Simpson, phu nhân Quận công Windsor (cựu hoàng Edward VIII của Anh) (s. 1896)

=== Thế kỷ XXI ===
- 2011 – Trần Lệ Xuân, em dâu Tổng thống Ngô Đình Diệm. Bà lãnh chức vụ Đệ Nhất Phu nhân thời Đệ Nhất Cộng hòa Việt Nam (s. 1924).
- 2020 – Hamilton Bohannon, ca sĩ Mỹ (s. 1942).

== Ngày lễ và kỷ niệm ==
- Ngày tưởng niệm vụ diệt chủng Armenia

== Liên kết ngoài ==
- BBC: On This Day (tiếng Anh)
KCS

KCS có thể là:

- Viết tắt của Kiểm tra Chất lượng Sản phẩm: bộ phận (phòng, ban) kiểm tra việc tuân thủ quy trình công nghệ, kỹ thuật và chất lượng sản phẩm trong các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp.
- Knowledge Centered Support
- Korea Chemical Society
- Kunama Civic Society
KCN

KCN có thể là:

- Từ viết tắt của Khu công nghiệp
- Công thức hóa học của Kali cyanide
- Từ viết tắt của Kem chống nắng
Đại lượng vật lý

Đại lượng vật lý là các thể hiện về mặt định lượng bản chất vật lý có thể đo lường được của một vật thể hay hiện tượng tự nhiên, như khối lượng, trọng lượng, thể tích, vận tốc, lực, v.v. Khi đo đạc một đại lượng, giá trị đo được là một con số theo sau bởi một đơn vị đo (còn gọi là thứ nguyên của đại lượng đó).

== Ký hiệu đại lượng ==
Thông thường, các ký hiệu của các đại lượng vật lý học được chọn lựa từ các chữ cái đơn của Bảng chữ cái Latinh hay Bảng chữ cái Hy Lạp, và được in nghiêng. Cả chữ in hoa và in thường được sử dụng. Thỉnh thoảng, ta thấy sự xuất hiện của các "ký tự in trên" hay các "ký tự in dưới". Nếu các ký tự in trên hay các ký tự in dưới này tự chúng đã là ký hiệu cho các đại lượng vật lý học, chúng sẽ được in nghiêng.

Ví dụ

- "E" là ký hiệu của thế năng
- "c" là ký hiệu cho nhiệt dung ở áp suất không đổi (Lưu ý: "p" đại diện cho đại lượng vật lý áp suất)

== Biểu diễn giá trị đo được của một đại lượng ==
Lấy một thí dụ:

trong đó

"P" là đại lượng vật lý công suất

"42,3 x 10" là một giá trị số

"W" là đơn vị chuẩn của công suất trong hệ thống đo lường quốc tế SI

== Đại lượng cơ bản và đại lượng dẫn xuất ==
Trong vật lý học có rất nhiều đại lượng nên chúng cần được sắp xếp một cách hệ thống và hợp lý. Đa số các đại lượng lại có mối quan hệ mật thiết với nhau, chẳng hạn như vận tốc là tỉ số giữa quãng đường và thời gian. Do đó, chúng ta cần chọn một số đại lượng làm đại lượng cơ bản và các đại lượng khác được định nghĩa dựa trên các đại lượng cơ bản, nói cách khác chúng được "dẫn xuất" từ các đại lượng cơ bản, và được là các đại lượng dẫn xuất.

Đại lượng vật lý cơ bản: là các đại lượng tồn tại độc lập, đặc trưng cho các thuộc tính cơ bản nhất của sự vật, hiện tượng. Gồm có bảy loại: chiều dài, khối lượng, thời gian, nhiệt độ, cường độ dòng điện, cường độ sáng và lượng chất.

Đại lượng vật lý dẫn xuất: biểu diện các thuộc tính của sự vật, hiện tượng, chúng được định nghĩa từ các đại lượng cơ bản thông qua các phương trình vật lý.

== Xem thêm ==
- Đơn vị đo
- SI
Tắc đường

Tắc đường (hay kẹt xe, ùn tắc giao thông) là tình trạng không thể lưu thông được của xe cộ do hệ thống giao thông bị quá tải hay do những nguyên nhân bất khả kháng. Tắc đường luôn là vấn đề nghiêm trọng của các đô thị hiện đại ngày nay.

== Một số giải pháp ==
- Trong quy hoạch tổng thể dài hạn của các đô thị nên chú ý phân bổ các khu công nghiệp, thương nghiệp, dân cư, các tổ chức hành chính, trường học, bệnh viện v.v một cách hợp lý và giãn dần ra khỏi các khu trung tâm, các khu phố cổ.
- Xây dựng mới và cải tạo các hệ thống đường giao thông cũ có tính toán hợp lý đến quy hoạch tổng thể dài hạn của đô thị. Việc này sẽ làm giảm mật độ giao thông nhưng đòi hỏi đầu tư ban đầu lớn.
- Phát triển các loại hình phương tiện giao thông công cộng (xe buýt, tàu điện ngầm v.v) cũng như phân bổ số lượng phương tiện cho mỗi tuyến và số lượng điểm dừng, điểm đỗ một cách hợp lý để người sử dụng các phương tiện giao thông công cộng thấy có nhiều tiện lợi hơn.
- Khuyến khích sử dụng phương tiện giao thông công cộng và hạn chế sử dụng phương tiện giao thông cá nhân bằng các biện pháp kinh tế cũng như giáo dục, hợp lý hóa cơ cấu phương tiện vận chuyển như phân bổ nhu cầu đi lại theo các phương thức vận tải.
- Phân luồng giao thông để hạn chế phương tiện giao thông trong một số giờ cao điểm nhất định.
- Áp dụng khoa học kĩ thuật tiên tiến trong điều khiển giao thông vận tải để tổ chức điều hành giao thông đô thị.
- Sử dụng GPS
- Hạn chế nhu cầu đi lại trong giờ cao điểm bằng các phương pháp hợp lý như quy định lại giờ làm việc của một số bộ ngành và có biện pháp thu hút nhu cầu đi lại của người dân trong giờ thấp điểm.
- Quy hoạch, phân bổ, xây dựng thêm một số công trình công cộng như trường học, chợ, bệnh viện, công viên, khu vui chơi giải trí... để hạn chế cự ly đi lại của người dân.
- Người dân tăng cường việc đi chung xe để giảm lưu lượng giao thông trên đường, từ đó giảm tắc đường.

== Xem thêm ==
- Giao thông Việt Nam
- Tai nạn giao thông

== Liên kết ngoài ==
- Website thông tin tình hình ùn tắc, kẹt xe, cập nhật từng phút trong giờ cao điểm
- Tắc đường và những giải pháp
- Thông tin điểm tắc đường bằng biển báo điện tử
- Nguyên nhân chính gây tắc đường là cơ sở hạ tầng yếu kém
- Những giải pháp cải thiện giao thông
- Người sử dụng phương tiện thô sơ còn thiếu ý thức
- Tránh tắc đường bằng xe hơi cực mảnh, cực nhanh
- Tắc đường không chỉ do thiếu ý thức luật lệ giao thông
- Tắc đường lỗi không hoàn toàn do xe gắn máy
- Hạn chế xe máy - một giải pháp tồi
- Hệ thống điều khiển giao thông thành phố thông minh
- Tắc đường vì công nhân chưa chịu đi xe buýt
- Tắc đường là do cảnh sát giao thông HN điều hành kém
- Cảnh sát giao thông nên có thông báo con đường bị tắc
- Đường phố Hà Nội càng ngày càng tắc
- Tắc đường đừng vội đổ lỗi cho xe máy
- Thay đổi giờ làm việc để tránh tắc đường
Hồ Chí Minh (định hướng)

Hồ Chí Minh là một nhà cách mạng Việt Nam trong thế kỷ 20. Hồ Chí Minh còn có thể là:

==Địa danh==
- Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
- Đường mòn Hồ Chí Minh, Việt Nam
- Đường Hồ Chí Minh trên biển
- Đường Hồ Chí Minh, một tuyến đường xuyên Việt dài 2.186 km, theo tên Đường mòn Hồ Chí Minh trước đây.
- Đại lộ Hồ Chí Minh tại phường Trần Phú và Nguyễn Trãi, thành phố Hải Dương, tỉnh Hải Dương
- Đường Hồ Chí Minh thuộc thị trấn A Lưới, huyện A Lưới, thành phố Huế
- Đại lộ Hồ Chí Minh tại thủ đô Luanda, Angola
- Đại lộ Hồ Chí Minh tại Ouagadougou, Burkina Faso
- Đại lộ Hồ Chí Minh ("Avenue Ho Chi Minh") tại Maputo, Mozambique
- Phố Hồ Chí Minh tại Kolkata, Ấn Độ
- Phố Hồ Chí Minh tại Berlin, Đông Đức cũ (sau khi nước Đức thống nhất đã đổi lại tên con phố này)
- Quảng trường Hồ Chí Minh tại thành phố Vinh, Nghệ An
- Quảng trường Hồ Chí Minh ở Moskva, Nga
- Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh

==Tổ chức==
- Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh
- Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh

==Khác==
- Bút hiệu của Hồ Chí Minh
- Di chúc Hồ Chí Minh
- Giải thưởng Hồ Chí Minh
- Huân chương Hồ Chí Minh
- Tư tưởng Hồ Chí Minh
- Bảo tàng Hồ Chí Minh tại Hà Nội và các chi nhánh tại các địa phương
- Tượng đài và phù điêu Hồ Chí Minh tại nhiều nơi trong nước Việt Nam, như tại Cần Thơ, Thành phố Hồ Chí Minh, Quảng Bình... và tại Quảng trường Hồ Chí Minh ở Moskva.
- Bài hát Ai yêu Bác Hồ Chí Minh hơn thiếu niên nhi đồng

==Xem thêm==
- HCM
Khu công nghiệp

Khu công nghiệp, còn gọi là khu kỹ nghệ là khu vực dành cho phát triển công nghiệp theo một quy hoạch cụ thể nào đó nhằm đảm bảo được sự hài hòa và cân bằng tương đối giữa các mục tiêu kinh tế - xã hội - môi trường. Khu công nghiệp thường được Chính phủ cấp phép đầu tư với hệ thống hạ tầng kỹ thuật và pháp lý riêng.

Những khu công nghiệp có quy mô nhỏ thường được gọi là cụm công nghiệp.

==Xem thêm==
- Khu công nghiệp Việt Nam
- Khu chế xuất

==Liên kết ngoài==
- Trang tin điện tử thuộc Bộ Công nghiệp Việt Nam
Tam giáo

Tam giáo (三教) chỉ đến ba truyền thống, trường phái tôn giáo và triết học có những ảnh hưởng rất lớn mạnh trong các nước chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của nền tảng văn hóa Trung Quốc như Trung Quốc bản thổ của Trung Quốc, Đài Loan (Trung Hoa Dân Quốc), Việt Nam, Triều Tiên và Nhật Bản. Tam giáo cũng được truyền bá rất là sâu sắc và phổ biến ra bên ngoài như là một đặc trưng của văn hóa và triết học phương Đông. Tam giáo gồm có:
- Nho giáo: còn gọi là đạo Khổng ở Trung Quốc
- Phật giáo ở Ấn Độ (Thiên Trúc)
- Lão giáo: còn gọi là Đạo giáo ở Trung Quốc
Tại Việt Nam, cả 3 trường phái tôn giáo nói trên cùng tồn tại, tương tác và ảnh hưởng lẫn nhau tạo nên sự cộng hưởng tín ngưỡng lên văn hóa Việt Nam hiện đại. Công trình nghiên cứu về hiện tượng cộng tính văn hóa của Tam Giáo ở Việt Nam là nghiên cứu đầu tiên trên thế giới về khái niệm cộng tính văn hóa, đây cũng là một trong 3 nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn nổi bật của Việt Nam.

Một nghiên cứu song sinh, có liên quan mật thiết tới hệ thống Tam giáo, cũng như "cộng tính văn hóa" (cultural additivity), được xuất bản năm 2020 cũng góp phần chỉ ra ảnh hưởng lan truyền văn hóa xuyên thế hệ, có nhiều khả năng tác động lên cả nhận thức, quan niệm cũng như hành vi (bạo lực, nói dối). Trong lĩnh vực quản trị, nghiên cứu từ ĐH Khoa học và Công nghệ Thượng Hải xuất bản năm 2021, cũng sử dụng trực tiếp "Cộng tính văn hóa" trong việc tìm kiếm ảnh hưởng hệ thức xã hội Tam giáo như Trung Quốc lên hành vi và quy tắc chia sẻ quyền lực, và tác động tới vận hành của các doanh nghiệp niêm yết tại Trung Quốc.

Bên cạnh đó, một số học giả dựa trên hệ thống tư tưởng Tam giáo, và hiện tượng "cộng tính văn hóa" còn phát hiện ra tác động lên hành vi phản ứng đương đại cả của cư dân lẫn chính sách, cụ thể trong ứng phó đại dịch COVID-19, chẳng hạn như Small và Blanc, của Đại học New York, năm 2021 trên ấn phẩm "Frontiers in Psychiatry", có nhan đề "Sức khỏe tinh thần trong đại dịch COVID-19: Tam giáo và phản ứng của Việt Nam".
Một nghiên cứu của các tác giả University of South Australia, Adelaide, Úc, về những người hoạt động công tác xã hội và vấn đề tính dục thiểu số cho thấy ảnh hưởng trực tiếp liên quan Tam giáo và cộng tính văn hóa thông qua tác động triết lý và ý thức hệ, đăng trên ấn phẩm "Qualitative Social Work" năm 2021.

Đặc biệt đáng lưu ý, trong một nghiên cứu xuất bản năm 2021, học giả kỳ cựu và có ảnh hưởng lớn của Nhật Bản trong hệ thống quản trị tri thức là Noboru Konno đã sử dụng ý niệm "Cộng tính văn hóa" của hệ thống Tam giáo trong khi xem xét vị trí và ảnh hưởng "vốn tri thức" trong Xã hội 5.0 tương lai.
Tự do hóa

Một cách tổng quát, tự do hoá dùng để chỉ việc nới lỏng đối với những chính sách đã từng được siết chặt trước đó của chính phủ, thường là trong lĩnh vực xã hội và kinh tế.

Trong phạm vi các chính sách xã hội, nó thường chỉ việc nới lỏng các luật hạn chế liên quan đến ly dị, phá thai, tình dục đồng giới hay ma tuý.

Thông thường, thuật ngữ này dùng để chỉ các chính sách tự do hoá kinh tế, đặc biệt là tự do hoá thương mại hay tự do hoá thị trường vốn, và gọi chung là chính sách tân tự do.

== Tự do hoá và tư hữu hoá ==
Mặc dù tự do hoá kinh tế thường gắn với tư hữu hoá, đây là hai quá trình hoàn toàn tách biệt. Chẳng hạn như, Liên Hiệp châu Âu đã tự do hoá thị trường khí đốt và điện lực để hình thành một hệ thống cạnh tranh; tuy thế một số công ty năng lượng hàng đầu châu Âu (như EDF và Vattenfall) vẫn do Nhà nước sở hữu một phần hay toàn bộ.

Các loại hình dịch vụ công tư hữu hoá hay tư nhân hoá có thể chỉ do vài công ty lớn chiếm lĩnh thị trường, đặc biệt trong các lĩnh vực với chi phí vốn cao. Trong một số trường hợp các công ty này có thể nắm độc quyền một cách hợp pháp, ít nhất đối với một thị phần nhỏ nào đó (vd. người tiêu dùng nhỏ).

==Xem thêm==
- Tự do hoá điện lực
- Độc quyền nhóm bán hàng
Lai tạp hóa

Trong tiếng Việt, lai tạp hóa có thể là:

- Thông thường, lai tạp hóa để chỉ sự pha trộn các yếu tố có tính chất khác nhau đối với một mặt nào đó của đời sống con người (v.d. văn hoá, ngôn ngữ, phong cách, v.v) tạo ra sự không thuần nhất.
- Trong di truyền học, lai tạp hoá là quá trình pha trộn các loài khác nhau hoặc nhiều sinh vật với nhau.
- Trong sinh học phân tử lai tạp hoá là quá trình kết nối hai đoạn DNA bổ sung.
- Trong hoá học, lai tạp hoá là sự trộn lẫn các hàm sóng quỹ đạo nguyên tử để tạo ra hàm sóng quỹ đạo mới có thể dùng để kết nối được.
Mỹ hóa

Mỹ hóa là thuật ngữ dùng để chỉ ảnh hưởng của nước Mỹ lên nền văn hóa của quốc gia khác, hoặc thay thế văn hóa bản địa bằng những thứ đến từ văn hóa Mỹ. Nó thường dùng với nghĩa tiêu cực. Một trong những lý do chính là do một số thương hiệu của Mỹ đã nổi tiếng khắp toàn cầu (ví dụ: Coca-Cola, McDonald's, Burger King, Pizza Hut) cũng như những văn hoá phẩm của Mỹ được tung ra khắp thế giới. Mỹ hóa cũng để chỉ quá trình các di dân đến Mỹ và trở thành người Mỹ. Quá trình này thông thường bao gồm việc học tiếng Anh và điều chỉnh theo văn hóa, phong tục, và thời trang kiểu Mỹ.

==Xem thêm==
- Trào lưu Nhật Bản - hiện tượng tương tự
- Mỹ hóa người nhập cư
- Danh sách quá trình giao lưu và tiếp biến văn hóa tiêu biểu
Tổ chức sở hữu trí tuệ

Tổ chức sở hữu trí tuệ là một tổ chức quốc tế liên chính phủ liên quan đến việc hợp tác trong các lĩnh vực quyền tác giả, thương hiệu và bằng sáng chế.

== Các tổ chức chung ==
- World Intellectual Property Organization (WIPO)
- African Regional Industrial Property Organization (ARIPO)
- "Organisation Africaine de la Propriété Intellectuelle" (OAPI) hay African Intellectual Property Organization

== Các tổ chức chuyên môn ==
=== Các tổ chức liên quan đến bằng sáng chế ===
- European Patent Organisation (EPO hay EPOrg)
- Eurasian Patent Organization (EAPO)
- Patent Office of the Cooperation Council for the Arab States of the Gulf (GCC)

=== Các tổ chức liên quan đến thương hiệu ===
- Office for Harmonization in the Internal Market (OHIM)
- Benelux Trademarks Office
- European Trademark Office

=== Các tổ chức liên quan đến thiết kế ===
- Benelux Designs Office (BDO)

== Xem thêm ==
- Sở hữu trí tuệ
- Danh sách các tổ chức
- Thư ký xét bằng sáng chế

==Liên kết ngoài==
- Trang web của Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam
- Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới
- Cơ quan Sáng chế Châu Âu
- Tổ chức APEC
Khoa học thông tin

Khoa học thông tin (còn được gọi là nghiên cứu thông tin) là một lĩnh vực học thuật chủ yếu quan tâm đến phân tích, thu thập, phân loại, xử lý, lưu trữ, tìm kiếm, vận chuyển, phổ biến và bảo vệ thông tin. Các nhà nghiên cứu trong và ngoài lĩnh vực nghiên cứu ứng dụng và việc sử dụng tri thức trong các tổ chức, cũng như sự tương tác giữa người, các tổ chức và các hệ thống thông tin hiện hữu, với mục đích tạo ra, thay thế, cải thiện hoặc hiểu hệ thống thông tin.

Theo lịch sử, khoa học thông tin (tin học) được kết nối với khoa học máy tính, khoa học dữ liệu, tâm lý học, công nghệ, khoa học thư viện, chăm sóc sức khỏe, và cơ quan tình báo. Tuy nhiên, khoa học thông tin cũng kết hợp các khía cạnh của nhiều lĩnh vực đa dạng như khoa học lưu trữ, khoa học nhận thức, thương mại, luật, ngôn ngữ học, bảo tàng học, quản lý, toán học, triết học, chính sách công và khoa học xã hội.

==Xem thêm==
- Tin học
- Khoa học nhận thức, Tâm lý học nhật thức – Trí tuệ với vai trò một hệ thống xử lý thông tin.
- Khoa học máy tính
- Công nghệ thông tin – Sử dụng máy tính và công nghệ để quản lý thông tin.
- Quản lý tri thức – Tin học và tri thức.
- Triết học thông tin ("Philosophy of Information")

==Liên kết ngoài==
- Journal of Information Science
- American Society for Information Science and Technology
WEB

WEB là một hệ lập trình máy tính do Donald Knuth xây dựng đầu tiên để thể hiện ý tưởng "lập trình văn học": tức là người ta có thể tạo ra phần mềm như những tác phẩm văn học, bằng cách cho các mẩu mã lệnh vào trong các đoạn văn bản mô tả thay vì làm ngược lại là thông lệ phổ biến trong hầu hết các ngôn ngữ lập trình.

Hệ WEB gồm hai chương trình chính: "tangle", để tạo ra mã lệnh Pascal biên dịch được từ các văn bản nguồn; và "weave", dùng để tạo ra các tài liệu hỗ trợ được trình bày chuyên nghiệp và có thể in ra được bằng cách dùng TeX.

Phiên bản mới của WEB gọi là CWEB.

==Xem thêm==
- Web
NGO

NGO là một từ viết tắt hoặc mã tiếng Anh để chỉ:

- Tổ chức phi chính phủ
- Sân bay quốc tế Chubu (mã IATA) (NGO trước đây là mã IATA của Sân bay quốc tế Nagoya.)
LFS

LFS có thể là viết tắt của những thuật ngữ tiếng Anh sau:

- Linux From Scratch ("Linux từ đầu") - một GNU/phân phối Linux
- Log File System ("hệ thống tập tin lưu nhật trình") - một hệ thống tập tin cấu trúc dạng nhật trình (tiếng Anh "log-structured filesystem")
- Large File Support ("hỗ trợ tập tin kích thước lớn") - thuật ngữ trong khoa học máy tính dùng để chỉ một ứng dụng hay hệ điều hành có hỗ trợ các tập tin có kích thước lớn hơn 2 gigabyte
- Logic File System ("hệ thống tập tin lôgích") - một hệ thống tập tin kiểu mới có khả năng cho phép tổ chức dữ liệu một cách linh động
Hà Nội (định hướng)

Hà Nội có thể là một trong số các địa danh sau đây:

- Việt Nam
- Thành phố Hà Nội là thủ đô của Việt Nam
- Vùng thủ đô Hà Nội bao gồm 2 thành phố: Hà Nội, Hải Phòng và 5 tỉnh: Phú Thọ, Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình
- Báo Hà Nội Mới
- Câu lạc bộ bóng đá Hà Nội
- Câu lạc bộ Hà Nội (bóng đá)
- Ga Hà Nội
- "Hà Nội" (HQ-182), tàu ngầm lớp Kilo 636 đầu tiên của Việt Nam.
- Hà Nội, Hà Nội phim của đạo diễn Bùi Tuấn Dũng và Lý Vỹ công chiếu 2007 và 2008
- Hà Nội và tôi album của Thu Phương phát hành 2012
- Tháp Hà Nội.

- Tỉnh Hà Nội, một tỉnh cũ của Việt Nam được thành lập vào năm Minh Mạng thứ 12 (1831). Năm 1902, tỉnh Hà Nội đổi tên thành tỉnh Cầu Đơ. Năm 1904, tỉnh Cầu Đơ được đổi tên thành tỉnh Hà Đông
- Thành Hà Nội, tỉnh lỵ ban đầu của tỉnh Hà Nội.

- Trung Quốc
- Một địa danh xưa thuộc Tinh châu thời Hán ở Trung Quốc: Hà Nội
- Đường Hà Nội thuộc khu Tiêm Sa Chủy, quận Du Tiêm Vượng, tây Bán đảo Cửu Long, Hồng Kông, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa .

- Nhật Bản
- , một đơn vị cấp tỉnh của Nhật Bản cổ đại.

==Xem thêm==
- Tiểu hành tinh gần quỹ đạo sao Hỏa phát hiện năm 1987 7816 Hanoi.
Nara (thành phố)

Thành phố Nara (奈良市, "Nại Lương thị") thuộc tỉnh Nara (奈良県) ở vùng Kinki của Nhật Bản.

== Lịch sử ==
Nara là thủ đô của Nhật Bản, Heijo-kyo, được thành lập vào năm 710. Thành phố này đẹp và nổi tiếng nhất Nhật Bản trong thời kỳ trước năm 784, khi thủ đô của Nhật được chuyển đến nơi khác. Lịch sử Nhật Bản gọi thời này là thời kỳ Nara. Tên chính thức của thủ đô thời đó được gọi là Heijō Kyō, được xây dựng theo mô hình của Trường An, Nhà Đường, Trung Quốc, nay là Tây An. Theo sách cổ của Nhật Bản Nihon Shoki, tên gọi "Nara" có nguồn gốc từ "narashita" nghĩa là "làm phẳng".

Bức tường bao quanh thành phố dài khoảng 4,3 km từ phía Đông đến Tây, và 4,8 km từ phía Bắc đến Nam. Có một con đường rộng thiết kế theo kiểu Trung Hoa, rộng khoảng 80 m chạy từ phía Bắc đến Nam ở giữa khu vực trung tâm. Con đường này chạy đến cung điện Heijo, khu vực mà vua và các văn phòng trung ương được đặt ở đó.

Vào thời Nara, đạo Phật được chính quyền ủng hộ mạnh mẽ. Chính vì vậy, nhiều ngôi chùa lớn đã được xây dựng tại Nara và vẫn còn lại cho đến tận ngày nay. Hồi đó, việc xây dựng những ngôi chùa lớn thờ Phật được nghĩ rằng sẽ bảo vệ vua và nước Nhật. Vào thời gian này, Nhật có quan hệ rất tốt với Trung Quốc, lúc đó là thời nhà Đường đã phát triển cực thịnh, và Nara đã là nơi tiếp thu những sản phẩm văn hóa, nghệ thuật của thời Đường. Những công trình xây dựng, nghệ thuật, điêu khắc... thời đó vẫn còn lại đến này nay và được xếp vào tài sản quốc gia của đất nước hoa anh đào.

Năm 2010, thành phố Nara tổ chức lễ kỷ niệm 1300 năm thành lập cố đô của Nhật Bản.

== Di sản thế giới ==
Tháng 12 năm 1998, Ủy ban Di sản thế giới đã chọn riêng một số khu vực và những kiến trúc lịch sử của Nara, gồm cả di tích của các cung điện, rừng cây, chùa chiền... đã được xây dựng vào khoảng 1300 năm trước đây, hồi mà Nara đã là thủ đô của Nhật Bản, là di sản văn hóa thế giới. Các bộ phận của di sản văn hóa cố đô Nara gồm:

- Chùa Todai
- Kho báu Hoàng gia Shoso
- Chùa Kofuku
- Đền Kasuga
- Chùa Gango
- Chùa Yakushi
- Chùa Toshodai
- Di tích Cung điện Heijo
- Rừng nguyên sinh Kasugayama

Trước đó, vào năm 1993, quần thể kiến trúc Phật giáo khu vực chùa Horyuji cũng ở Nara đã được chọn là di sản thế giới.

== Thành phố kết nghĩa==
- Canberra, Úc
- Gyeongju, Hàn Quốc
- São Paulo, Brazil
- Toledo, Castile-La Mancha, Tây Ban Nha
- Versailles, Pháp
- Tây An, Trung Quốc

== Liên kết ngoài ==
- Website chính thức của thành phố Nara
- Website của UNESCO về Di sản văn hóa cổ đô Nara
Trung tử

Trung tử trong sinh học có cấu trúc dạng ống vi thể hình trụ, được tìm thấy ở hầu hết các tế bào động vật và tảo và thường hiếm gặp ở thực vật. Vỏ của mỗi trung tử thường gồm 9 mặt, mỗi mặt có 3 ống vi thể (tuy nhiên ở phôi Drosophila chỉ có 2 ống và ở tinh trùng Caenorhabditis elegans chỉ có 1 ống). Một bộ hai trung tử nằm vuông góc với nhau trong không gian, tạo thành một phức hợp mà các nhà sinh học tế bào gọi là trung thể.

Trong quá trình nhân đôi, mỗi cặp trung tử mới sẽ được tạo ra từ một chiếc của cặp ban đầu cộng thêm một chiếc mới. Nếu các trung tử được dùng để tạo các bào quan di động, như roi và lông, chiếc trung tử già hơn, chiếc mẹ, sẽ trở thành chủ thể thiết lập cấu trúc của bào quan đó.

Các trung tử tạo nên sợi tơ vô sắc để phân chia các chromosome trong quá trình phân bào. Tuy nhiên, trung tử lại không cần thiết cho tế bào phân chia bởi vì các tế bào có các trung tử bị phá hủy bởi tia Laser vẫn có thể phân chia bình thường.

== Xem thêm ==
- Quá trình hình thành tơ vô sắc (thoi vô sắc)
- Cấu tạo Trung thể
- Quá trình nguyên phân

==Liên kết ngoài==
- Medical Engineer - Centrioles are not Autonomous
- Electron microscopic images of centrioles
Lysosome

Lysosome (đọc là lyzôxôm, trước kia còn được gọi là tiêu thể) là một bào quan của các tế bào nhân thực. Chúng là nơi sản xuất enzyme mạnh hỗ trợ cho sự tiêu hóa và sự bài tiết các chất và những bào quan đã bị hư hỏng. Chúng được tạo ra ở bộ máy Golgi. Ở mức pH= 4.8, nên môi trường bên trong của tiêu thể axít hơn bào tương (pH 7). Màng đơn tiêu thể giúp ổn định pH thấp nhờ vào hệ thống bơm proton (H) từ bào tương vào, và đồng thời bảo vệ bào tương và các thành phần khác của tế bào khỏi tác dụng của enzyme phân hủy trong bào tương. Các men tiêu hóa cần môi trường axít để hoạt động được đảm bảo chính xác. Tất cả các men này được tạo ra ở mạng lưới nội chất, và được vận chuyển và xử lý ở bộ máy Golgi. Bộ máy Golgi tạo ra các tiêu thể nhờ vào các chồi của bộ máy Golgi. Có 2 loại lysosome là lysosome I ( có nguồn gốc từ bộ máy golgi ) lysosome II ( có nguồn gốc từ sự nhân đôi lysosome )

Các enzyme quan trọng nhất trong tiêu thể là:
- Lipase, có tác dụng phân hủy mỡ
- Carbohydrase, có tác dụng phân hủy carbohydrate (ví dụ như đường)
- Protease, có tác dụng phân hủy protein
- Nuclease, có tác dụng phân hủy axít nhân

Các tiêu thể được sử dụng cho tiêu hủy các đại phân tử qua quá trình thực bào (sự tiêu hóa của các tế bào), từ quá trình tái sử dụng của chính các tế bào (ở đó các thành phần già nua ví dụ như ty thể hư hỏng được phân hủy liên tục và được thay thế bằng các thành phần mới, các protein của các thụ thể cũng được tái sử dụng), và đối với quá trình tế bào chết do tự thực bào, một dạng của quá trình chết được lập trình (hay quá trình tự hủy được lập trình của tế bào), có nghĩa là tế bào tự tiêu hóa lấy chúng.

Các tiêu thể chứa chất phế thải, chất độc, chất dự trữ, chứa muối khoáng, tham gia vào vận chuyển nước, có chức năng nữa là tiêu hoá và co bóp

Các chức năng khác bao gồm tiêu hóa vi khuẩn là thâm nhập vào tế bào và giúp sửa chữa các tổn thương của màng bào tương nhờ vào sử dụng các mãnh vá màng tế bào, hàn gắn vết thương. Tiêu thể còn có thể phân cắt nhanh chóng các đại phân tử để sử dụng dễ dàng hơn.

Có nhiều bệnh lý gây ra rối loạn chức năng của tiêu thể hay một trong các protein tiêu hóa của chúng, ví dụ như bệnh Tay-Sachs, hay bệnh Pompe. Chúng được tạo ra bởi hư hỏng hay mất đi protein tiêu hóa, dẫn đến tích lũy các chất trong tế bào, và hậu quả là chuyển hóa tế bào bị hư hỏng. Một cách tổng quát, chúng được phân loại như các bệnh lý mucopolysaccharidosis, GM2 gangliosidosis, các rối loạn về lưu trữ chất béo, glycoproteinosis, mucolipidosis, hay leukodystrophy.

Mức độ pH hằng định ở 4,8 được duy trì nhờ vào bơm ion hydro và bơm ion clo.