Lương Định Của

Lương Định Của (16 tháng 8 năm 1920–28 tháng 12 năm 1975) là giáo sư nông học, nhà tạo giống cây trồng, người có đóng góp to lớn cho nền nông nghiệp Việt Nam. Sinh ra tại Sóc Trăng, từ năm 1967-1975, ông là Viện trưởng Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm. Ông từng được nhà nước trao tặng danh hiệu Anh hùng Lao động (1967) và Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học công nghệ đợt 1 năm 1996. Năm 2006, Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh đã lập một giải thưởng mang tên ông.

== Tiểu sử ==
Lương Định Của sinh ngày 16 tháng 8 năm 1920 tại làng Đại Ngãi, quận Kế Sách, tỉnh Sóc Trăng (nay là xã Đại Ngãi, thành phố Cần Thơ). Lúc nhỏ, Lương Định Của học ở Trường Tiểu học Lasan Taberd ở tỉnh lỵ Sóc Trăng, rồi chuyển lên Sài Gòn học bậc trung học. Năm 17 tuổi, ông đỗ tú tài toàn phần. Cùng năm đó, ông sang Hong Kong, Trung Quốc, theo học tại trường Đại học Y khoa. Sau 3 năm, ông không theo đuổi ngành y nữa mà đến Thượng Hải, Trung Quốc, theo học trường Đại học Kinh tế Thượng Hải. Năm 1941, do có chiến tranh ở Trung Quốc, trường đại học này đóng cửa, ông sang Nhật Bản để học đại học ngành thương mại. Tại Nhật Bản, theo lời khuyên của một số nhà yêu nước Việt Nam, Lương Định Của bỏ ngành thương mại chuyển sang ngành nông nghiệp với hoài bão là mang vốn kiến thức về phục vụ đất nước. Theo đó, ông theo học Khoa Sinh vật thực nghiệm Trường Đại học Kyushu. Kết thúc năm học thứ nhất, ông được đặc cách học thẳng lên năm thứ ba.

Mùa hè năm 1951, Lương Định Của bảo vệ xuất sắc luận án di truyền học với đề tài "Cách xử lý đa bội thể di truyền nhằm tạo nên giống lúa mới". Hội đồng khoa học Trường Đại học Tổng hợp Kyoto nhận xét Lương Định Của đã có cống hiến lớn cho ngành nông học trong việc cải thiện giống lúa và nhất trí cấp học vị Bác sĩ Nông học – học vị cao nhất ở Nhật Bản lúc bấy giờ. Thời điểm ấy, ông là người trẻ nhất và cũng là người nước ngoài duy nhất được cấp học vị này tại Nhật Bản. Ngoài ra, Lương Định Của còn nhận được bằng khen của Viện Nghiên cứu sinh học Kihata về công trình "Sự sinh sản của giống lúa lai tạo từ hai giống lúa "Japonica" và "Indica"". Phát minh của ông đã được ứng dụng ngay thời điểm đó trong việc lai tạo giống lúa tại Hoa Kỳ. Những nghiên cứu này của ông được giới khoa học quốc tế đánh giá là một trong những người đi tiên phong trong nghiên cứu sinh học của thế giới tại thời điểm bấy giờ.

Lương Định Của qua đời ngày 28 tháng 12 năm 1975 tại Hà Nội do nhồi máu cơ tim.

== Sự nghiệp ==
Năm 1952, theo lời hiệu triệu của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Lương Định Của cùng vợ và con trở về Việt Nam để đóng góp vào sự nghiệp cách mạng của dân tộc. Cuối 1954, ông cùng gia đình tập kết ra Bắc. Từ năm 1956 đến năm 1960, ông làm Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Nông Lâm (nay là Học viện Nông nghiệp Việt Nam). Từ 1963 đến năm 1967, ông là Phó Viện trưởng Viện Khoa học Nông nghiệp. Từ năm 1968 đến ngày 28 tháng 12 năm 1975, ông là Viện trưởng Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm. Ông là đại biểu Quốc hội liên tục các khóa: II, III, IV và V kéo dài trong 15 năm (từ năm 1960 đến năm 1975). Với những đóng góp to lớn của mình, nhà bác học Lương Định Của được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động năm 1967; được truy tặng Huân chương Lao động hạng Nhất năm 1975. Năm 1996 ông được nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học công nghệ đợt 1 cùng với các nhà khoa học, văn sĩ tiêu biểu của đất nước như Đặng Thai Mai, Tôn Thất Tùng, Trần Đại Nghĩa, Tố Hữu, Văn Cao.

== Đời tư ==
Tháng 10 năm 1945, Lương Định Của kết hôn với Nakamura Nobuko (1922–2022), một phụ nữ Nhật Bản. Hai người quen nhau khi ông là lưu học sinh của Đại học Kyushu ở Fukuoka, cùng nhau làm việc tại Viện thí nghiệm của trường. Lương Định Của và bà Nobuko có 5 người con. Sau khi chồng mất đột ngột vào năm 1975 tại Hà Nội, bà và các con được chuyển vào Sài Gòn, sinh sống trong một căn nhà trên đường Nguyễn Đình Chiểu. Bà Nobuko qua đời ngày 10 tháng 5 năm 2022.

Trong 5 người con của Lương Định Của và Nobuko, có 3 người theo cha vào ngành nông nghiệp. Người con trai cả là Lương Hồng Việt (1946–2021), sinh ra tại Kyoto, sinh thời làm việc tại Viện Nghiên cứu dầu và Cây có dầu.

== Thành quả tạo giống ==
Ông là tác giả của nhiều giống cây trồng.

- Lúa:
- Giống cây trồng khác: khoai lang, đu đủ, dưa leo, xương rồng, rau muống, dưa hấu không hạt...

== Tặng thưởng ==
Ông được phong tặng Anh hùng Lao động năm 1967, truy tặng giải thưởng Hồ Chí Minh năm 1995 và Huân chương Lao động hạng Nhất

== Vinh danh ==
Tên của ông được đặt tên cho giải thưởng Lương Định Của của Trung ương đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh.

Tên của ông được đặt cho một con đường ở phường Bình Trưng, thành phố Hồ Chí Minh

Ở Hà Nội, tên phố Lương Định Của được đặt năm 1995 cho đoạn đường từ phố Phạm Ngọc Thạch tới phố Phương Mai, tới năm 2000 kéo dài tuyến phố tới Công ty Giống cây trồng Trung ương 1, và tới năm 2025 tiếp tục kéo dài tới điểm giao với đường Trường Chinh; tuyến phố này nay thuộc phường Kim Liên.