Sushila Karki

Sushila Karki (sinh ngày 7 tháng 6 năm 1952) là một chính trị gia và cựu luật gia người Nepal. Bà hiện là thủ tướng lâm thời của Nepal kể từ ngày 12 tháng 9 năm 2025, sau cuộc biểu tình Gen Z. Bà là người phụ nữ đầu tiên đứng đầu Chính phủ Nepal. Karki trước đây từng giữ chức chánh án Tòa án Tối cao Nepal từ ngày 11 tháng 7 năm 2016 đến ngày 6 tháng 6 năm 2017, trở thành người phụ nữ đầu tiên nắm giữ chức vụ này.

== Đầu đời và giáo dục ==
Karki sinh ngày 7 tháng 6 năm 1952 trong một gia đình người Chhetri đến từ Sankarpur (sau này là một phần của thành phố Biratnagar), Nepal. Trong bảy người con của gia đình, bà là con cả.

Karki theo học tại Đại học Tribhuvan. Bà tốt nghiệp với bằng Cử nhân Nghệ thuật từ Cao đẳng Mahendra Morang vào năm 1972. Sau đó, bà theo học khoa học chính trị ở Ấn Độ và năm 1975 nhận bằng thạc sĩ khoa học chính trị từ Đại học Banaras Hindu. Bà trở lại Đại học Tribhuvan để học luật và tốt nghiệp vào năm 1978.

== Sự nghiệp ==
=== Những năm đầu tiên ===
Từ năm 1986 đến năm 1989, Karki làm trợ giảng tại Đại học Tribhuvan, cơ sở Mahendra Multiple; từ năm 1988, bà đồng thời là chủ tịch luật sư của Tòa án Khu vực Koshi cho đến năm 1990. Năm đó, bà tham gia Phong trào Nhân dân năm 1990 để lật đổ chế độ Panchayat và bị bắt giam tại Nhà tù Biratnagar. Bà sau đó đã viết cuốn tiểu thuyết "Kara" dựa trên những trải nghiệm của mình. Năm 2002, bà được bổ nhiệm làm chủ tịch Tòa phúc thẩm Biratnagar, một chức vụ mà bà giữ cho đến năm 2004, khi bà trở thành Luật sư cấp cao của Hiệp hội Luật sư Nepal.

=== Tòa án tối cao Nepal ===
Karki được bổ nhiệm làm thẩm phán lâm thời của Tòa án Tối cao Nepal vào tháng 1 năm 2009. Chức vụ của bà được chính thức hóa vào năm sau. Vào tháng 3 năm 2016, Tòa án Tối cao đã thụ lý đơn thỉnh cầu về việc bổ nhiệm Khil Raj Regmi làm Thủ tướng lâm thời. Tòa án phán quyết rằng đơn thỉnh cầu, ban đầu được đệ trình vào năm 2013, không còn phù hợp nữa và đã bác đơn; Karki và Chánh án Kalyan Shrestha không đồng tình với quyết định này và nhận thấy việc bổ nhiệm Regmi là vi hiến. Sau đó, Karki lập luận rằng việc bổ nhiệm Regmi đã gây ra thiệt hại lâu dài cho hệ thống tư pháp của Nepal.

Sau khi Chánh án Shrestha nghỉ hưu vào tháng 4 năm 2016, Karki được Hội đồng Hiến pháp đề nghị đảm nhận vai trò này. Bà phục vụ tạm thời cho đến khi phiên điều trần chính thức của quốc hội diễn ra vào tháng 7 năm sau nhằm xác nhận việc bổ nhiệm bà. Bà là nữ Chánh án đầu tiên và trong thời điểm được bổ nhiệm, bà nổi tiếng là người nghiêm khắc và có quan điểm chống tham nhũng. Vì tính cách này mà bà đã vấp phải sự phản đối trong nhiệm kỳ của mình và bị chính phủ cáo buộc là chống lại họ sau khi Tòa án Tối cao từ chối việc bổ nhiệm Jaya Bahadur Chand làm Cảnh sát trưởng Nepal. Các thủ tục luận tội, trở nên dễ dàng hơn để chính thức hóa sau khi Hiến pháp được thông qua năm 2015, đã được dùng để chống lại bà tại Quốc hội vào tháng 4 năm 2017 bởi Quốc hội Nepal và Đảng Cộng sản Nepal (Trung tâm Maoist); bà đã tự động bị đình chỉ.

Theo tờ "The Himalayan Times", nhiều người coi thủ tục luận tội "mang động cơ chính trị, nhằm ngăn chặn các phán quyết về một số vụ án tai tiếng" còn Cao ủy Nhân quyền Liên hợp quốc Zeid Ra'ad al-Hussein cho biết "nỗ lực loại bỏ bà làm nảy sinh những lo ngại nghiêm trọng về cam kết của Chính phủ đối với công lý chuyển tiếp và pháp quyền". Không hài lòng với quyết định luận tội, phó thủ tướng kiêm bộ trưởng nội vụ lúc bấy giờ là Bimalendra Nidhi đã từ chức, còn Đảng Rastriya Prajatantra đã rời khỏi liên minh mà họ đã thành lập với Đảng Quốc đại Nepal và Đảng Cộng sản Nepal (Trung tâm Maoist). Vào tháng 5, Cholendra Shumsher Rana từ Tòa án Tối cao đã ra lệnh hoãn các thủ tục tố tụng. Do áp lực của công chúng, một thỏa thuận đã được thực hiện trong quá trình cải tổ nội các và các đảng cầm quyền đã rút lui. Karki đã từ chức vào ngày 6 tháng 6 năm 2017 khi bà đã đến tuổi nghỉ hưu là 65.

Sau khi nghỉ hưu, Karki viết "Nyaya," một cuốn tự truyện về thiếu thời và sự nghiệp của bà với tư cách là một thẩm phán. Trong cuốn sách Karki lập luận rằng nền dân chủ dựa vào độc lập tư pháp. Bà xuất bản tiểu thuyết "Kara" của mình vào năm 2019.

==== Những phán quyết đáng chú ý ====
- Om Bhakta Rana kiện CIAA/Chính phủ Nepal (Tham nhũng của Phái bộ gìn giữ hòa bình Sudan)
- Prithivi Bahadur Pandey kiện Tòa án quận Kathmandu (Tham nhũng trong việc in tiền polymer tại Úc)
- Vụ án mang thai hộ
- Bản án của Jay Prakash Gupta
- Hủy bỏ việc bổ nhiệm Lokman Singh Karki vào Ủy ban điều tra lạm dụng quyền hạn

=== Thủ tướng lâm thời Nepal ===
Sau các cuộc biểu tình chống tham nhũng do thế hệ Z lãnh đạo năm 2025 buộc Thủ tướng K. P. Sharma Oli phải từ chức, Nepal cần một chính phủ lâm thời và tên của Karki đã được một số nhà hoạt động đề xuất vì bà trung lập về mặt chính trị. Sau một cuộc thăm dò trên nền tảng truyền thông trực tuyến Discord, những người biểu tình đã chọn Karki trong số năm ứng cử viên. Việc bổ nhiệm đã được thống nhất tại các cuộc đàm phán với quân đội Nepal. Vào ngày 12 tháng 9 năm 2025, Quốc hội Liên bang Nepal đã bị giải tán và Karki đã tuyên thệ nhậm chức Thủ tướng lâm thời dựa trên điều 61 của Hiến pháp Nepal. Bà là người phụ nữ đầu tiên trong lịch sử Nepal giữ chức vụ này.

Theo đề nghị của bà, tổng thống Ram Chandra Poudel đã giải tán quốc hội vào ngày 12 tháng 9 để chuẩn bị cho cuộc bầu cử dự kiến sẽ diễn ra vào ngày 5 tháng 3 năm 2026. Bà đã công bố nội các của mình từ ngày 15 tháng 9 năm 2025.

== Đời tư ==
Bà kết hôn với Durga Prasad Subedi, một thành viên và là lãnh đạo cánh thanh niên của Đảng Quốc đại Nepal; ông là người có liên quan tới vụ cướp máy bay DHC-6 của Hãng hàng không Hoàng gia Nepal năm 1973. Họ gặp nhau khi đang học tại Đại học Hindu Banaras; khi đó ông làm gia sư cho cô. Họ có ít nhất một đứa con.

Ngoài tiếng Nepal, Karki còn biết một chút tiếng Hindi và tiếng Anh.

== Xem thêm ==
- Nội các lâm thời Karki
- Tổng tuyển cử Nepal năm 2026

== Liên kết ngoài ==
- Interview with Sushila Karki, BBC Nepali Service