Đại Việt sử lược

Đại Việt sử lược (chữ Hán: ), còn có tên là Việt sử lược (), là một cuốn lịch sử Việt Nam viết bằng chữ Hán của một tác giả khuyết danh, ra đời vào thời nhà Trần. Đây là một trong các cuốn sử biên niên thuộc hàng sớm nhất của Việt Nam còn được lưu truyền cho đến nay.

Tuy nhiên, bản còn lưu hành hiện nay là do sử quan nhà Thanh tên Tiền Hy Tộ (錢熙祚) biên soạn và in ấn lại theo lệnh của vua Càn Long trong thế kỷ 18, nên chỉ có tính tham khảo do không còn bản gốc để đối chứng.

Sử đời Trần còn nguyên vẹn viết về Đại Việt còn có quyển An Nam Chí Lược của Lê Tắc, một sử quan đi theo Trần Ích Tắc sống đời vong quốc tại Đại Nguyên từ thế kỷ 13.

==Tác giả và những vấn đề liên quan==
Sách "An Nam chí lược" của Lê Tắc (hay Lê Trắc) đời Trần chép (dịch từ chữ Hán):

Theo đó và một số tài liệu khác, hai nhà sử học là Yamamoto Tatsuro (người Nhật Bản) và Trần Kính Hòa (người Hồng Kông) cho rằng có khả năng Lê Văn Hưu đã dựa vào "Việt chí" để soạn lại thành "Đại Việt sử ký".

Đồng quan điểm này còn có hai nhà nghiên cứu người Xô viết (cũ) là P.V. Pozner và A.B. Poljakov. Lược kể theo A.B. Poljakov:

Sau đó trải bao binh lửa, "Đại Việt sử lược" bị thất truyền. Mãi đến thời Càn Long (trị vì: 1736 - 1795), sách mới được tìm thấy trong "Khâm định tứ khố toàn thư" của triều Thanh ở Trung Quốc. Để bổ cứu cho phần ngoại truyện của "Tống sử" và "Nguyên sử", một nhà học giả đời Thanh là Tiền Hy Tộ (người Kim Sơn, nay thuộc tỉnh Giang Tô) đã tiến hành hiệu đính, cho khắc in, rồi đưa sách vào Tứ khố, nhờ vậy mà "Đại Việt sử lược" còn tồn tại cho đến ngày nay.
Cũng theo nhà Việt Nam học A.Poljakov, năm 1272, sử thần Lê Văn Hưu đã tiến hành xử lý lại toàn bộ công trình của Đỗ Thiên - Trần Phổ theo quan điểm của Nho giáo, và loại bỏ đoạn cuối viết về thời gian trị vì của Lý Chiêu Hoàng. Sau đó, nó trở thành bộ sử chính thống đầu tiên có tên gọi là "Đại Việt sử ký". Tuy nhiên, không may mắn như "Đại Việt sử lược", "Đại Việt sử ký" đã bị thất lạc và hiện nay chỉ còn lưu lại từng đoạn trong "Đại Việt sử ký toàn thư" của sử thần nhà Hậu Lê là Ngô Sĩ Liên.

Tuy nhiên, những lý giải trên không đủ thuyết phục một số nhà nghiên cúu Việt Nam, trong đó có Trần Quốc Vượng và Trần Văn Giáp. Sau khi dẫn chứng, Trần Văn Giáp có ý kiến đại ý như sau:

Gần đây, sau khi phát hiện gia phả họ Trần ở Hà Tĩnh và công bố của PGS. TS. Trần Bá Chí (giáo sư đã căn cứ vào "Quan du tạp lục" của Nguyễn Hoằng Nghĩa để chứng minh giả thuyết), thì một số nhà nghiên cứu Việt Nam lại nghiên về phía: tác giả "Việt sử lược" chính là Sử Huy Nhan (? - 1421), người làng Ngọc Sơn (nay thuộc xã Đức Thuận huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh), đỗ Trạng nguyên năm Quý Mão (1363), viết "Việt sử lược" vào đời Trần Duệ Tông (1373 - 1377). Ông vốn họ Trần, nhưng giỏi sử nên được vua Trần đổi sang họ Sử. Nếu tin theo đây, thì "Đại Việt sử lược" là sách có sau.

Vì chưa đạt được sự đồng thuận về tác giả, về thời điểm ra đời của "Đại Việt sử lược", nên phần nhiều các sách hiện nay đều ghi là "khuyết danh" và là sách thuộc đời Trần.

==Cấu trúc và giá trị==
Đại Việt sử lược gồm ba quyển và một phụ bản:
- Quyển I chép các việc từ thượng cổ đến hết nhà Tiền Lê (tức đến năm vua Lê Ngọa Triều mất, 1009).
- Quyển II chép các việc nhà Lý, từ Lý Thái Tổ (trị vì: 1009 - 1028) đến Lý Nhân Tông (trị vì: 1072 - 1127).
- Quyển III chép tiếp về nhà Lý, từ Lý Thần Tông (trị vì: 1127 - 1138) đến Lý Huệ Tông (trị vì: 1211 - 1224).
- Phụ bản chép niên hiệu các vua nhà Trần.

Nói về giá trị của sách, GS. Nguyễn Khắc Thuần viết:
==Thông tin thêm==
Trước khi đem khắc in, học giả Tiền Hy Tộ đã tiến hành hiệu đính, cho đổi tên sách là "Việt sử lược", gọi nước "Đại Việt" là "An Nam", đồng thời viết bài "Tựa" cho bộ sách, mà GS.TS. Trần Ngọc Thêm đã phê là có giọng điệu "thiên triều".

Trích một đoạn trong bài "Tựa" (dịch từ chữ Hán):

== Xem thêm ==
- Lĩnh Ngoại đại đáp, sách địa chí viết xong năm 1178, tương đương với thời vua Lý Cao Tông.
- Đông Đô sự lược, sách lược sử viết xong năm 1186, ghi sự kiện đến thời vua Lý Thần Tông.
- Tống sử
- Đại Việt sử lý toàn thư, bộ sử có tham khảo từ Việt sử lược.
- Việt sử tiêu án, bộ sử có tham khảo từ Việt sử lược.
- Khâm định Việt sử thông giám cương mục, bộ sử có tham khảo từ Việt sử lược.

==Sách tham khảo==
- Khuyết danh, "Đại Việt sử lược" (Nguyễn Gia Tường dịch, Nguyễn Khắc Thuần hiệu đính). Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh, 1993.
- Khuyết danh, "Việt sử lược" (Trần Quốc Vượng dịch và chú giải). Nhà xuất bản Văn Sử Địa, Hà Nội, 1960.
- Ngô Sĩ Liên, "Đại Việt sử ký toàn thư" (Tập I, bản dịch). Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội, 1983.
- Trần Văn Giáp, "Tìm hiểu kho sách Hán Nôm". Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội, 2003.

==Liên kết ngoài==
- 越史略 - 中國哲學書電子化計劃 trên ctext.org