Charles X của Pháp

Charles X (Charles Philippe; 9 tháng 10 năm 1757 – 6 tháng 11 năm 1836) là Vua của Pháp từ ngày 16 tháng 9 năm 1824 đến khi thoái vị vào ngày 2 tháng 8 năm 1830. Ông là em trai của Vua Louis XVI và Louis XVIII. Sau khi Bourbon phục hoàng năm 1814, Charles (với tư cách là người thừa kế hợp pháp) đã trở thành thủ lĩnh của phe bảo hoàng cực đoan, một phe theo chủ nghĩa quân chủ cấp tiến trong triều đình Pháp, phe này khẳng định chế độ quân chủ chuyên chế theo quyền thiêng liêng và phản đối các nhượng bộ của chế độ quân chủ lập hiến đối với những người theo chủ nghĩa tự do và các đảm bảo về quyền tự do dân sự được Hiến chương năm 1814 ban hành. Charles đã giành được ảnh hưởng trong triều đình Pháp sau vụ ám sát con trai ông là Charles Ferdinand, Công tước xứ Berry, vào năm 1820 và kế vị anh trai mình là Louis XVIII vào năm 1824.

Triều đại của Charles kéo dài gần 6 năm đã chứng tỏ là vô cùng không được lòng những người theo chủ nghĩa tự do ở Pháp ngay từ thời điểm ông đăng quang vào năm 1825, khi ông cố gắng khôi phục lại việc thực hành nghi lễ hoàng gia. Các chính phủ được bổ nhiệm dưới triều đại của ông đã hoàn trả cho những chủ đất trước đây vì đã bãi bỏ chế độ phong kiến bằng cách lấy tiền của những người sở hữu trái phiếu, tăng quyền lực của Giáo hội Công giáo và áp dụng lại án tử hình đối với tội phạm thánh, dẫn đến xung đột với Viện Đại biểu có đa số nghị sĩ theo chủ nghĩa tự do. Charles cũng chấp thuận việc Pháp chinh phục Algeria như một cách để đánh lạc hướng công dân của mình khỏi các vấn đề trong nước và buộc Haiti phải trả một khoản bồi thường lớn để đổi lấy việc dỡ bỏ lệnh phong tỏa và được Pháp công nhận quyền độc lập. Cuối cùng, ông đã bổ nhiệm một chính phủ bảo thủ dưới quyền thủ tướng Thân vương Jules de Polignac, người đã bị đánh bại trong cuộc bầu cử lập pháp Pháp năm 1830. Ông đã đáp trả bằng các Sắc lệnh tháng 7 (Chiếu dụ Saint-Cloud) giải tán Viện Đại biểu, hạn chế quyền bầu cử và áp dụng lại chế độ kiểm duyệt báo chí. Trong vòng một tuần, Paris phải đối mặt với các cuộc bạo loạn đô thị dẫn đến Cách mạng tháng Bảy năm 1830, dẫn đến việc ông thoái vị và các hậu duệ của ông bị loại khỏi hàng kế vị ngai vàng, Louis Philippe, Công tước xứ Orleans đã được bầu lên ngai vàng Pháp với vương hiệu Louis Philippe I.

Charles sống lưu vong và qua đời vào năm 1836 tại Gorizia, khi đó là một phần của Đế quốc Áo. Ông là người cai trị cuối cùng của Pháp từ nhánh cao cấp của Nhà Bourbon.

Mặc dù hậu duệ nam của Charles X đã tuyệt tự sau cái chết không con của Henri d'Artois vào năm 1880, nhánh cao cấp của Nhà Bourbon vẫn tồn tại cho đến ngày nay ở dòng dõi nữ thông qua cháu gái của ông là Thân vương nữ Louise xứ Artois, chị gái của Henri: Louise kết hôn với người họ hàng xa của mình là Carlo III xứ Parma, người xuất thân từ nhánh phụ của Bourbon Tây Ban Nha là Vương tộc Bourbon-Parma, và là mẹ của Công tước xứ Parma cuối cùng, Robert I. Một trong nhiều người con của Robert là Felix, đã kết hôn với Nữ Đại công tước Charlotte của Luxembourg và trở thành ông nội của Đại công tước Luxembourg hiện tại là Đại công tước Henri. Kết quả là, Charles X là tổ tiên của Nhà Luxembourg-Nassau, hiện đang trị vì ở Luxembourg.

==Tiểu sử==
Charles Philippe sinh năm 1757, là con trai út của Đại thế tử Louis Ferdinand và vợ ông là Maria Josepha của Ba Lan, tại Cung điện Versailles. Charles được ông nội là Vua Louis XV, phong làm Bá tước xứ Artois ngay từ khi mới sinh. Là con trai út trong gia đình, Charles dường như không bao giờ có thể trở thành vua. Anh trai cả của ông, Louis, Công tước xứ Burgundy, qua đời đột ngột vào năm 1761, điều này khiến Charles được đưa lên một vị trí trong danh sách kế vị. Ông được Madame de Marsan, Gia sư triều đình Pháp, nuôi dưỡng từ nhỏ. Khi cha ông qua đời vào năm 1765, người anh trai lớn tuổi nhất còn sống của Charles là Louis Auguste, trở thành Đại thế tử mới (người thừa kế ngai vàng của Pháp). Mẹ của họ, Marie Josèphe, người không bao giờ hồi phục sau khi mất chồng, đã qua đời vào tháng 3 năm 1767 vì bệnh lao. Điều này khiến Charles trở thành trẻ mồ côi khi mới 9 tuổi, cùng với các anh chị em của mình là Louis Auguste, Louis Stanislas, Bá tước xứ Provence, Vương nữ Clotilde và Vương nữ Élisabeth.

Louis XV lâm bệnh vào ngày 27 tháng 4 năm 1774 và qua đời vào ngày 10 tháng 5 vì bệnh đậu mùa ở tuổi 64. Cháu trai của ông là Louis-Auguste kế vị ông với tư cách là Vua Louis XVI.

== Hôn nhân và Gia đình ==
Vào tháng 11 năm 1773, Charles kết hôn với Vương nữ Maria Teresa của Sardegna, con gái của Vittorio Amadeo III của Sardegna và María Antonia Fernanda của Tây Ban Nha.

Năm 1775, Marie Thérèse sinh một bé trai là Louis Antoine, được Louis XVI phong làm Công tước xứ Angoulême. Louis-Antoine là người đàn ông đầu tiên trong thế hệ Bourbon tiếp theo, vì lúc đó, hai người anh trai là Louis XVI và Bá tước xứ Provence vẫn chưa có con, khiến những người theo chủ nghĩa Tự do ở Paris (những người viết tờ rơi gây sốc về những nhân vật quan trọng trong triều đình và chính trị) chế giễu sự bất lực của nhà vua. Ba năm sau, vào năm 1778, con trai thứ hai của Charles là Charles Ferdinand, chào đời và được phong làm Công tước xứ Berry. Cùng năm đó, Vương hậu Marie Antoinette sinh đứa con đầu lòng là Vương nữ Marie Thérèse, dập tắt mọi tin đồn rằng bà không thể sinh con.

Charles được coi là thành viên hấp dẫn nhất trong gia đình, vì ông có ngoại hình rất giống với ông nội Louis XV. Vợ ông được hầu hết những người đương thời coi là khá xấu xí, và ông đã tìm kiếm bạn đồng hành trong nhiều mối quan hệ ngoài luồng. Theo Bá tước Hézecques, "ít người đẹp nào tàn nhẫn với ông". Trong số những người tình của ông đáng chú ý có Anne Victoire Dervieux. Sau đó, ông bắt đầu mối tình kéo dài suốt đời với người đẹp Louise de Polastron, em chồng của người bạn thân thiết nhất của Vương hậu Marie Antoinette là Công tước phu nhân xứ Polignac.

Charles cũng đã xây dựng một tình bạn bền chặt với chính Marie Antoinette, người mà ông gặp lần đầu tiên khi bà đến Pháp vào tháng 4 năm 1770 khi ông mới 12 tuổi. Mối quan hệ gần gũi đến mức ông bị những kẻ tung tin đồn ở Paris vu khống là đã quyến rũ bà. Là một phần trong giới thượng lưu của Marie Antoinette, Charles thường xuất hiện đối diện với bà tại nhà hát riêng của nơi nghỉ dưỡng hoàng gia yêu thích của bà, Petit Trianon. Cả hai đều được cho là những diễn viên nghiệp dư rất tài năng. Marie Antoinette đóng vai người vắt sữa, người chăn cừu và phụ nữ nông thôn, trong khi Charles đóng vai người tình, người hầu và nông dân.

Một câu chuyện nổi tiếng liên quan đến hai người này là việc xây dựng Lâu đài Bagatelle. Năm 1775, Charles mua một nhà nghỉ săn bắn nhỏ ở Bois de Boulogne. Ông nhanh chóng cho phá bỏ ngôi nhà hiện tại để xây dựng lại. Marie Antoinette đã cược với ông rằng lâu đài mới không thể hoàn thành trong vòng 3 tháng. Charles đã thuê kiến trúc sư tân cổ điển François-Joseph Bélanger thiết kế tòa nhà.

Ông đã thắng cược, với việc Bélanger hoàn thành ngôi nhà trong 63 ngày. Người ta ước tính rằng dự án, bao gồm cả những khu vườn được cắt tỉa cẩn thận, có giá hơn 2 triệu livre. Trong suốt những năm 1770, Charles đã chi tiêu rất xa hoa. Ông đã mang một số nợ khổng lồ, tổng cộng là 21 triệu livre. Vào những năm 1780, Vua Louis XVI đã trả hết nợ cho cả hai em trai của mình, Bá tước xứ Provence (10 triệu livre) và xứ Artois (21 triệu livre).

Vào tháng 3 năm 1778, Charles đã gây ra một vụ bê bối khi ông tấn công Nữ công tước xứ Bourbon là Bathilde d'Orléans, tại một vũ hội hóa trang, trong khi ông "hộ tống [Madame] Canillac, một phụ nữ làng chơi [...] Sau khi trao đổi một vài lời, Nữ công tước tức giận đã với tay lên và giật mặt nạ của ông ra, sau đó ông kéo mũi bà mạnh và đau đớn đến nỗi bà khóc." Chồng bà là Louis Henri, Thân vương xứ Condé, đã thách đấu với ông, trong đó Charles bị thương ở tay. Khi gia đình Bourbon sau đó đi xem một vở kịch, họ đã được chào đón bằng "tiếng reo hò nhiệt tình", mặc dù hai người đã làm hòa vào năm sau. Sự việc này được biết đến với tên gọi: Một sự cố tại vũ hội Opera vào Mardi Gras năm 1778.

Năm 1781, Charles đã làm đại diện cho Hoàng đế Joseph II của Thánh chế La Mã tại lễ rửa tội cho con đỡ đầu của mình, Dauphin Louis Joseph.

==Khủng hoảng và Cách mạng Pháp==
Sự thức tỉnh chính trị của Charles bắt đầu với cuộc khủng hoảng lớn đầu tiên của chế độ quân chủ vào năm 1786, khi rõ ràng là vương quốc đã phá sản vì những nỗ lực quân sự trước đó (đặc biệt là Chiến tranh Bảy năm và Chiến tranh Cách mạng Mỹ) và cần cải cách tài chính để tồn tại. Charles ủng hộ việc xóa bỏ các đặc quyền tài chính của tầng lớp quý tộc, nhưng phản đối bất kỳ sự cắt giảm nào đối với các đặc quyền xã hội mà Giáo hội Công giáo hoặc giới quý tộc được hưởng. Ông tin rằng tài chính của Pháp nên được cải cách mà không cần lật đổ chế độ quân chủ. Theo lời của chính ông, đã đến lúc ""sửa chữa, không phải phá hủy"".

Cuối cùng, Vua Louis XVI đã triệu tập Đại hội đồng các đẳng cấp, vốn đã không được triệu tập trong hơn 150 năm qua, họp vào tháng 5 năm 1789 để phê chuẩn các cải cách tài chính. Cùng với em gái Élisabeth, Charles là thành viên bảo thủ nhất trong gia đình và phản đối các yêu cầu của Đẳng cấp thứ ba (đại diện cho thường dân) nhằm tăng quyền biểu quyết của họ. Điều này đã khiến anh trai ông chỉ trích, người đã cáo buộc ông là "plus royaliste que le roi" ("ủng hộ hoàng gia hơn cả nhà vua"). Vào tháng 6 năm 1789, những người đại diện của Đẳng cấp thứ ba tuyên bố họ là một Quốc hội có ý định cung cấp cho nước Pháp một hiến pháp mới.

Cùng với Nam tước de Breteuil, Charles đã sắp xếp các liên minh chính trị để phế truất bộ trưởng tài chính theo chủ nghĩa tự do là Jacques Necker. Những kế hoạch này đã phản tác dụng khi Charles cố gắng đảm bảo việc sa thải Necker vào ngày 11 tháng 7 mà không có sự cho phép của Breteuil, sớm hơn nhiều so với dự định ban đầu của họ. Đó là khởi đầu cho sự suy giảm trong liên minh chính trị của ông với Breteuil, kết thúc bằng sự căm ghét lẫn nhau.

Việc sa thải Necker đã gây ra cuộc tấn công vào Bastille vào ngày 14 tháng 7. Với sự đồng tình của Louis XVI và Marie Antoinette, Charles và gia đình rời khỏi Pháp ba ngày sau đó, vào ngày 17 tháng 7, cùng với một số cận thần khác. Trong số đó có Công tước phu nhân xứ Polignac, người được vương hậu yêu thích. Chuyến đào tẩu của ông theo lịch sử được cho là do lo sợ cá nhân cho sự an toàn của chính ông. Tuy nhiên, nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng Nhà vua đã chấp thuận trước cho sự ra đi của em trai mình, coi đó là một phương tiện để đảm bảo rằng một người họ hàng thân thiết sẽ được tự do hành động như một người phát ngôn cho chế độ quân chủ, sau khi chính Louis đã được chuyển từ Versailles đến Paris.

==Cuộc sống lưu vong==
Charles và gia đình quyết định tìm nơi ẩn náu ở Savoy, quê hương của vợ ông, nơi họ có thêm một số thành viên của gia đình Thân vương xứ Condé. Trong khi đó, tại Paris, Louis XVI đang đấu tranh với Quốc hội, nơi cam kết cải cách triệt để và đã ban hành Hiến pháp Pháp năm 1791. Vào tháng 3 năm 1791, Quốc hội cũng ban hành dự luật nhiếp chính quy định trường hợp nhà vua qua đời sớm. Trong khi người thừa kế Louis-Charles vẫn còn là trẻ vị thành niên, Bá tước xứ Provence, Công tước xứ Orléans hoặc nếu không có ai trong số họ, một người được bầu sẽ trở thành nhiếp chính, hoàn toàn bỏ qua quyền của Charles, người, trong dòng dõi hoàng gia, đứng giữa Bá tước xứ Provence và Công tước xứ Orléans.

Trong khi đó, Charles rời Turin (ở Ý) và chuyển đến Tuyển hầu xứ Trier ở Đế chế La Mã Thần thánh, nơi cậu của ông, Clemens Wenceslaus xứ Sachsen, là Tuyển đế hầu đương nhiệm. Charles đã chuẩn bị cho một cuộc xâm lược phản cách mạng vào nước Pháp, nhưng một lá thư của Marie Antoinette đã hoãn lại cho đến khi gia đình hoàng gia trốn thoát khỏi Paris và gia nhập một nhóm quân chính quy dưới quyền François Claude Amour, Hầu tước de Bouillé tại Montmédy.

Sau khi nỗ lực trốn thoát bị dừng lại tại Varennes, Charles chuyển đến Koblenz, nơi ông, Bá tước xứ Provence mới trốn thoát và các Thân vương xứ Condé cùng nhau tuyên bố ý định xâm lược nước Pháp. Bá tước xứ Provence đã gửi công văn đến nhiều quốc vương châu Âu để xin hỗ trợ, trong khi Charles thành lập một triều đình lưu vong tại Tuyển hầu xứ Trier. Vào ngày 25 tháng 8, những người cai trị Đế chế La Mã Thần thánh và Vương quốc Phổ đã ban hành Tuyên bố Pillnitz, kêu gọi các cường quốc châu Âu khác can thiệp vào nước Pháp.

Vào ngày đầu năm mới 1792, Quốc hội tuyên bố tất cả những người di cư là kẻ phản quốc, từ chối quyền sở hữu của họ và tịch thu đất đai của họ. Biện pháp này được tiếp nối bằng lệnh đình chỉ và cuối cùng là bãi bỏ chế độ quân chủ vào tháng 9 năm 1792. Gia đình hoàng gia bị cầm tù, cựu vương và vương hậu cuối cùng đã bị hành quyết vào năm 1793. Cựu vương tử trẻ tuổi qua đời vì bệnh tật và bị bỏ bê vào năm 1795.

Khi Chiến tranh Cách mạng Pháp nổ ra vào năm 1792, Charles trốn sang Anh, nơi Vua George III đã cấp cho ông một khoản trợ cấp hậu hĩnh. Charles sống ở Edinburgh và London với tình nhân Louise de Polastron. Anh trai của ông, được phong là Louis XVIII sau cái chết của cháu trai vào tháng 6 năm 1795, đã chuyển đến Verona và sau đó đến Cung điện Jelgava, Mitau, nơi con trai của Charles là Louis Antoine kết hôn với người con duy nhất còn sống của Louis XVI là Marie Thérèse, vào ngày 10 tháng 6 năm 1799. Năm 1802, Charles đã chu cấp cho anh trai mình vài nghìn bảng Anh. Năm 1807, Louis XVIII chuyển đến Vương quốc Anh.

==Bourbon phục hoàng==
Vào tháng 1 năm 1814, Charles bí mật rời khỏi nhà mình ở London để gia nhập lực lượng Liên minh ở miền nam nước Pháp. Louis XVIII, lúc đó phải ngồi xe lăn, đã cung cấp cho Charles giấy phép thành lập Lieutenant General của Vương quốc Pháp. Vào ngày 31 tháng 3, quân Đồng minh chiếm được Paris. Một tuần sau, Hoàng đế Napoleon I thoái vị. Thượng viện tuyên bố khôi phục chế độ quân chủ Bourbon, với Louis XVIII là Vua của Pháp. Charles (bây giờ là người thừa kế hợp pháp) đã đến thủ đô vào ngày 12 tháng 4 và giữ chức Lieutenant General của vương quốc cho đến khi Louis XVIII từ Vương quốc Anh trở về. Trong nhiệm kỳ ngắn ngủi của mình với tư cách là nhiếp chính, Charles đã thành lập một lực lượng cảnh sát mật cực kỳ bảo hoàng, báo cáo trực tiếp với ông mà không có sự cho phép của Louis XVIII. Lực lượng này hoạt động trong hơn 5 năm.

Louis XVIII được người dân Paris chào đón nồng nhiệt và tiến hành chiếm giữ Cung điện Tuileries.

= Hậu duệ =
Cuộc hôn nhân này mang lại cho họ bốn người con, gồm hai trai và hai gái, tuy nhiên cả hai cô con gái đều qua đời khi còn nhỏ. Trong số các con trai, chỉ người con cả sống lâu hơn vua cha.

== Con hợp pháp ==
1. Louis Antoine, Công tước xứ Angoulême (6 tháng 8 năm 1775 – 3 tháng 6 năm 1844), đôi khi được gọi là Vua Louis XIX của Pháp. Ông kết hôn với Marie Thérèse của Pháp, con gái của vua Louis XVI và vương hậu Maria Antonia, không có con cái.
2. Sophie, "Mademoiselle d'Artois" (5 tháng 8 năm 1776 – 5 tháng 12 năm 1783), mất khi còn nhỏ.
3. Charles Ferdinand, Công tước xứ Berry (24 tháng 1 năm 1778 – 13 tháng 2 năm 1820), kết hôn với Vương nữ Maria Carolina của Hai Sicilie, có hậu duệ, trong đó có Henri, Bá tước xứ Chambord, (người kế vị hợp pháp nắm giữ ngai vàng nước Pháp theo phe chính thống ("Légitimistes") cuối cùng của Vương tộc Bourbon).
4. Marie Thérèse, "Mademoiselle d'Angoulême" (6 tháng 1 năm 1783 – 22 tháng 6 năm 1783), mất khi còn nhỏ.

== Con ngoài giá thú ==
Charles X còn có một người con ngoài giá thú, được ban tước hiệu danh dự ""Công tước xứ Saintonge"":

- Charles de Bourbon, Công tước thứ nhất xứ Saintonge (3 tháng 5 năm 1820 – 10 tháng 3 năm 1828), qua đời khi còn nhỏ.

==Xem thêm==
- Cách mạng tháng Bảy

==Tham khảo==
- 1830: Scipion Marin, "Le mémorial de Lulworth et d'Hollyrood, ou Occupations, projets, correspondances et tentatives de dans son exil", Paris, chez l'auteur, 76
- 1830: Alexandre Boltz (dir.), "Procès des derniers ministres de ", Paris, Au bureau des éditeurs, , 400 et 608
- 1831: Jules Lacroix, "", Paris, E. Renduel, 15
- 1837: Alissan de Chazet, ", esquisse historique", Paris, Ledentu, 71
- 1889: marquis de Villeneuve, " et en exil. Mémoires inédits du marquis de Villeneuve, publiés par son arrière-petit-fils", Paris, Plon, Nourrit et C, + 322
- 1893: Henry Manayre, " (1757-1836)", Paris, chez l'auteur, 16
- 1927: Pierre de La Gorce, "La Restauration. : ", Paris, Plon, 343
- 1927: Jean-Paul Garnier, "Le Sacre de et l'opinion publique en 1825, Jouve 1927, 147
- 1958: Jacques Vivent, sous le pseud. de « Villebrumier », ", dernier roi de France et de Navarre", Paris, le Livre contemporain, 411
- 1967: Jean-Paul Garnier, ", le roi, le proscrit", Paris, Fayard, « Les Grandes études historiques », 483
- 1972: José Cabanis: ": roi ultra", Paris, Gallimard, « Leurs figures », 521
- 1980: Éric Le Nabour, ": le dernier roi", préface d'Alain Decaux, Paris, Jean-Claude Lattès, 405
- 1988: André Castelot, ": la fin d'un monde", Paris, Perrin, 587
- 1990: Georges Bordonove, ": dernier roi de France et de Navarre", Paris, Pygmalion, « Les Rois qui ont fait la France », 313 + 8 de planches.
- 1991: Landric Raillat, ": le sacre de la dernière chance", Paris, Olivier Orban, 345
- 1999: Yves Griffon, ", roi méconnu", Paris, Rémi Perrin, 299
- 1999: Paul et Pierrette Girault de Coursac, "Provence et Artois: les deux frères de ", F.X. de Guibert.
- 2015: Jean-Paul Clément avec le concours de Daniel de Montplaisir, "Charles X", Perrin, 2015, 566 pages.
- La cérémonie du sacre de à Reims par l'archevêque de Reims Jean-Baptiste de Latil le 29 mai 1825, et le tableau de François Gérard, intitulé "Le Sacre de ".
- Le Couvent franciscain de Kostanjevica (Slovenié) avec le tombeau des Bourbons
- Pour le retour à Saint-Denis de Charles X et des derniers Bourbons