Nguyễn Văn Đài

Nguyễn Văn Đài (sinh năm 1969) là một luật sư và nhân vật bất đồng chính kiến người Việt Nam. 

Năm 2007, Nguyễn Văn Đài đã bị xử tù 4 năm với cáo buộc "Tuyên truyền chống Nhà nước CHXHCN Việt Nam", kèm theo 4 năm quản chế. Ngày 16 tháng 12 năm 2015, ông lại bị bắt giam và đến tháng 4 năm 2018 ông bị xử tù 15 năm, quản chế 5 năm với cáo buộc "Hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân". Ông từng bảo vệ nhiều vụ án nhân quyền và tôn giáo như vụ xử Mục sư Nguyễn Hồng Quang và nhà truyền đạo Phạm Ngọc Thạch năm 2004.

Tuy bị Việt Nam khởi tố, tạm giam, ông Đài được tổng thống Đức Frank-Walter Steinmeier trao giải Nhân quyền 2017 của Hiệp hội Thẩm phán Đức vào ngày 5 tháng 4 năm 2017. Đêm 7 tháng 6 năm 2018, Nguyễn Văn Đài và cộng sự Lê Thu Hà được đưa ra khỏi nhà tù tới sân bay quốc tế Nội Bài để sang Đức xin tị nạn chính trị và ở lại Đức từ đó tới nay. Tháng 11 năm 2025, Nguyễn Văn Đài tiếp tục bị lực lượng an ninh Việt Nam khởi tố với cáo buộc tuyên truyền chống nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

==Cuộc đời và sự nghiệp==
=== Thiếu thời ===
Nguyễn Văn Đài sinh năm 1969 tại thôn Yên Vĩnh, xã Dạ Trạch, huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên, trong một gia đình công chức. Cha của ông là một cán bộ làm việc trong bộ Giáo dục và Đào tạo. Sau khi tốt nghiệp trung học phổ thông, ông theo học tại trường Trung học Cơ điện ở Sóc Sơn, Hà Nội từ năm 1987 đến 1989.

Ông từng tham gia xuất khẩu lao động, sang làm thợ điện tại Đông Đức từ năm 1989. Khi bức tường Berlin sụp đổ cũng là lần đầu tiên ông được tiếp xúc với báo chí do người Việt lưu vong biên soạn và thấy những điểm tương đồng với tình hình ở quê nhà. Khi công ty của ông ở Đông Đức phá sản vào năm 1990, ông trở về Việt Nam và theo học tại Đại học Luật Hà Nội với ý định "làm gì đó cho đất nước tôi". Năm 1995, sau khi tốt nghiệp đại học, ông làm việc cho một số văn phòng luật sư tại Hà Nội. Năm 1997, ông là một trong hai người đã tự ứng cử đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XI nhưng không trúng cử.

=== Hành nghề luật sư ===
Đến năm 1999, ông xin làm thành viên đoàn luật sư tỉnh Vĩnh Phúc, năm 2002 thì chuyển về Đoàn Luật sư Hà Nội. Năm 2003, Nguyễn Văn Đài thành lập và làm giám đốc Công ty TNHH Dịch thuật và Tư vấn Việt Luật; đồng thời là Trưởng Văn phòng Luật sư Thiên Ân, có trụ sở tại số 10 Đoàn Trần Nghiệp, Hà Nội.
Tháng 4 năm 2004, ông cùng với 11 luật sư khác thành lập nhóm "Luật sư Vì Công lý". Tuy nhiên, vì Đoàn Luật sư Hà Nội yêu cầu giải tán nhóm nếu không sẽ thu hồi giấy phép hành nghề của các luật sư, nên 11 luật sư đó đã rút tên khỏi nhóm. Trong cùng năm, ông tham gia bào chữa vụ xử Mục sư Nguyễn Hồng Quang và nhà truyền đạo Phạm Ngọc Thạch. Sau phiên tòa, ông nói rằng ông "rất thất vọng" trước bản án phúc thẩm cho Mục sư Nguyễn Hồng Quang và nhà truyền đạo Phạm Ngọc Thạch". Từ năm 2005, ông bắt đầu bào chữa cho các nhà bất đồng chính kiến.

Nguyễn Văn Đài đã góp phần đáng kể cho sự ra đời của Khối 8406 và "Tuyên ngôn Tự do Dân chủ 2006". Ngoài ra, Luật sư Nguyễn Văn Đài cũng đã hỗ trợ cho sự ra đời của các tổ chức công nhân và nhân quyền như "Công đoàn Độc lập", "Ủy ban Nhân quyền Việt Nam", "Liên minh dân chủ nhân quyền Việt Nam". Trước khi bị bắt, ông làm biên tập viên cho các tờ báo hải ngoại như "Tự do dân chủ" và cộng tác viên của báo "Tự do ngôn luận". 

Theo báo Công an Nhân dân, Nguyễn Văn Đài thừa nhận với cơ quan chức năng đã soạn thảo tuyên bố thành lập "Ủy ban nhân quyền Việt Nam" rồi gửi qua email cho nhóm Đoàn Viết Hoạt ở Mỹ, đề nghị người Việt lưu vong ở Mỹ tham gia để chờ ngày tuyên bố thành lập. Cũng theo báo này, Luật sư Nguyễn Văn Đài đã khai với cơ quan công an: ""Trung bình mỗi tháng, bên ngoài giúp đỡ tôi khoảng trên 1.000 USD. Tôi trả lương nhân viên khoảng 200 USD/tháng và cho tôi khoảng 600-700 USD/tháng. Ngoài ra, tôi còn "tài trợ học bổng" cho một số sinh viên khác (thường do được chọn chỉ định trước) khoảng 20-30 USD/tháng/người"". Chỉ tính riêng 6 tháng đầu năm 2006, Nguyễn Văn Đài được cho là đã nhận gần 19.000 USD "trả công".

=== 2007–2011: Bị bắt lần thứ nhất ===
Ngày 3 tháng 2 năm 2007, công an Việt Nam đã khám xét văn phòng luật sư Thiên Ân trong khi Lê Thị Công Nhân (cộng sự của Nguyễn Văn Đài) đang hướng dẫn cho một số sinh viên tìm hiểu về nhân quyền, tịch thu các tài liệu của ông. Ngày 28 tháng 2 năm 2007, phòng Đăng ký kinh doanh thuộc Sở Kế hoạch và Đầu tư Hà Nội ra quyết định và thu hồi giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh của Công ty TNHH Dịch thuật và Tư vấn Việt Luật mà ông Đài là thành viên. Ngày 6 tháng 3 năm 2007, luật sư Nguyễn Văn Đài bị bắt cùng với luật sư Lê Thị Công Nhân.

Ngày 11 tháng 5 năm 2007, TAND thành phố Hà Nội đã tuyên án Nguyễn Văn Đài 5 năm tù giam. Ngày 27 tháng 11 năm 2007, tòa án phúc thẩm giảm bản án xuống còn 4 năm về tội "tuyên truyền chống Nhà nước CHXHCN Việt Nam", nhưng vẫn giữ thời gian quản chế 4 năm.

=== 2011–2015: Ra tù và tiếp tục hoạt động ===
Ngày 5 tháng 3 năm 2011, Nguyễn Văn Đài được trả tự do và vào ngày 24 tháng 4 năm 2013, ông đã khởi xướng thành lập “Hội Anh em Dân chủ”, một tổ chức tự nguyện của những người Việt trong và ngoài nước với mục tiêu "đấu tranh bảo vệ các quyền con người và vận động xây dựng một xã hội dân chủ, tiến bộ, công bằng và văn minh".

Vào ngày 10 tháng 12 năm 2015, một thông cáo của nhóm Tổ chức Phóng viên không biên giới (Reporters Sans Frontières - RSF) cho rằng Nguyễn Văn Đài và nhiều nhà hoạt động khác trên đường về Hà Nội đã bị "công an thường phục" chặn xe đánh đập gây thương tích nặng sau buổi nói chuyện về nhân quyền nhân ngày Quốc tế Nhân quyền 10 tháng 12 tại tư gia của nhà hoạt động Trần Hữu Đức ở huyện Nam Đàn, Hà Tĩnh. RSF cho rằng nhóm công an này đã lấy tiền bạc, điện thoại di động của luật sư Đài và bỏ ông xuống đường cách nơi hội thảo 50 km.
=== 2015–2018: Bị bắt lần thứ 2 ===
Ngày 16 tháng 12 năm 2015, Nguyễn Văn Đài một lần nữa bị Công an Việt Nam khởi tố bị can, bắt tạm giam và khám xét về tội ""Tuyên truyền chống Nhà nước"", theo Điều 88 Bộ luật Hình sự. Ông bị bắt trên đường đi gặp đoàn đối thoại nhân quyền EU mà tổ chức buổi nói chuyện với trưởng các nhóm xã hội dân sự và các nhà hoạt động, sau khi đã nói chuyện với chính quyền Việt Nam vào ngày hôm trước. Một số nhà nước, tổ chức quốc tế đã chỉ trích lệnh bắt này. Một ngày sau lệnh bắt, ông Bruno Angelet, trưởng phái đoàn Liên hiệp châu Âu (EU) tại Việt Nam nói EU và các đại sứ của các nước trong khối ""bày tỏ quan ngại sâu sắc với cuộc bắt giữ ông Nguyễn Văn Đài hôm qua"". Sau đó không lâu, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ cho rằng nước này bày tỏ sự quan ngại sâu sắc trước cuộc bắt giữ luật sư Nguyễn Văn Đài an ninh quốc gia, đồng thời thúc giục Việt Nam tuân thủ luật và đảm bảo các hành động phải phù hợp với nghĩa vụ và cam kết quốc tế, kêu gọi chính phủ trả tự do vô điều kiện tất cả tù nhân lương tâm. Ngày 10 tháng 5 năm 2016, tại Washington DC, một buổi điều trần đã diễn ra tại Hạ viện Hoa Kỳ dưới sự chủ tọa của dân biểu Christopher Smith và nhân chứng trình bày là bà Vũ Minh Khánh, vợ luật sư Nguyễn Văn Đài.
Nhiều tổ chức phi chính phủ bao gồm Phóng viên không biên giới, Văn bút Quốc tế, Việt Tân, Electronic Frontier Foundation (EFF), Lawyers for Lawyers (L4L), Medial Legal Defence Initiative (MLDI), Lawyers' Rights Watch Canada (LRWC) được gửi tới Ủy ban Điều tra về Bắt giữ Tùy tiện của Liên Hợp Quốc cũng đã yêu cầu chính phủ Việt Nam thả luật sư nhân quyền Nguyễn Văn Đài.

Ngày 5 tháng 4 năm 2018, Nguyễn Văn Đài bị Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội xử 15 năm tù, 5 năm quản chế với tội danh "Hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân". Tòa án cho rằng Nguyễn Văn Đài chưa nhận thức được hành vi phạm tội, không có tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, bản thân lại có tiền án về tội "Tuyên truyền chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam" nên cần áp dụng mức hình phạt cao hơn các bị cáo khác trong vụ án.

=== 2018–nay: Lưu vong ===
Đêm 7 tháng 6 năm 2018, Nguyễn Văn Đài và cộng sự Lê Thu Hà được đưa ra khỏi nhà tù tới sân bay quốc tế Nội Bài để xuất cảnh sang Đức theo diện tị nạn chính trị và ở lại Đức từ đó tới nay. Theo tờ Deutsche Welle, động thái này nhằm xoa dịu Berlin trong bối cảnh Việt Nam và Đức đang có căng thẳng ngoại giao từ sau vụ bắt cóc Trịnh Xuân Thanh, với một nguồn tin ẩn danh cho rằng đây là "khoản hối lộ" Hà Nội trả cho Berlin để khôi phục mối quan hệ giữa hai nước. Từ năm 2023, ông cùng với vợ sinh sống tại thành phố Hanau, Đức. 

Ngày 11 tháng 6 năm 2023, sau khi xảy ra vụ tấn công hai trụ sở Ủy ban nhân dân xã Ea Tiêu và Ea Ktur, huyện Cư Kuin, tỉnh Đắk Lắk làm 09 người chết gồm 04 cán bộ Công an, 02 cán bộ UBND xã và 03 người dân; 02 cán bộ Công an xã bị thương, ông đã đăng tải lên trang cá nhân những dòng status thể hiện quan điểm ủng hộ vụ tấn công. Những nguồn tin thân cận nhà nước Việt Nam đã lên án các status trên của ông là "nhằm kích động, gây mâu thuẫn, phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc".

Tháng 11 năm 2025, Nguyễn Văn Đài tiếp tục bị Công an Việt Nam khởi tố với cáo buộc "Làm, tàng trữ, phát tán hoặc tuyên truyền thông tin, tài liệu, vật phẩm nhằm chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam" theo điều 117 Bộ luật Hình sự năm 2015. Trả lời BBC News Tiếng Việt, ông nói rằng ông "đã nhận được thông tin khởi tố của Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an vài tiếng trước khi báo chí đăng tải", đồng thời coi đây là việc "đương nhiên" khi Huệ Như và nhà báo Lê Trung Khoa cũng đã bị Công an Việt Nam khởi tố với cùng cáo buộc. Ông cũng chia sẻ rằng cảnh sát Đức đã tới nhà ông năm lần từ năm 2018 để có các biện pháp bảo vệ ông.

== Giải thưởng ==
Năm 2007, Đài cùng bảy người Việt khác được Tổ chức Theo dõi Nhân quyền trao giải Hellman-Hammett. Trong cùng năm. ông được Mạng lưới Nhân quyền Việt Nam trao giải Giải Nhân quyền Việt Nam 2007 cùng với hai nhà hoạt động khác.

Tuy đang bị Việt Nam khởi tố, tạm giam, Đài được tổng thống Đức Frank-Walter Steinmeier trao giải Nhân quyền 2017 của Liên đoàn Thẩm phán Đức vào ngày 5 tháng 4 năm 2017. Ngày 10 tháng 4 năm 2017, bà Vũ Minh Khánh, vợ của ông Đài đã bị chặn tại sân bay Nội Bài với lý do "bảo vệ an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội" khi định bay sang Weimar để nhận giải thay chồng. Vũ Quốc Dụng, Giám đốc Điều hành của Tổ chức Những người Bảo vệ Nhân quyền VETO!, đã đại diện Đài để nhận giải thay cho ông.

==Xem thêm==
- Trần Huỳnh Duy Thức
- Lê Công Định
- Lê Thị Công Nhân

==Đọc thêm==
- Mặt thật của những kẻ ngược dòng: Nguyễn Văn Đài - ảo vọng ngông cuồng Phan Đăng báo Người Lao động Lê Ngọc Long và Trần Anh Tuấn, báo Quân đội nhân dân, 12/04/2007 02:34
- Bộ mặt thật của các "nhà dân chủ" (Tiếp theo và hết) 27/04/2007, 10:28 (GMT+7)
- Tuyên ngôn Tự do Dân chủ cho Việt Nam 2006 8/4/2006
- Quốc tế phản đối Việt Nam bắt phe đối lập BBC Cập nhật 20h45 GMT 11 Tháng 3 2007

===Các bài viết của Nguyễn Văn Đài===
- Viết cho các thanh niên Công giáo và Tin Lành sắp bị đem ra xét xử , DanLuan, 12.12.2012