Thế Hiển

Lại Thế Hiển (8 tháng 12 năm 1955 – 1 tháng 10 năm 2025), thường được biết đến với nghệ danh Thế Hiển, là một nhạc sĩ sáng tác bài hát kiêm ca sĩ người Việt Nam. Sinh ra trong một gia đình đông anh em, Thế Hiển đã bộc lộ năng khiếu nghệ thuật ngay từ nhỏ. Ông từng tham gia sinh hoạt tại Câu lạc bộ Sáng tác Trẻ của Thành đoàn Thành phố Hồ Chí Minh, tốt nghiệp lớp Trung cấp Thanh nhạc của Đoàn Nghệ thuật Bông Sen và là một trong hai diễn viên hát đơn ca chính của đoàn trong giai đoạn từ năm 1980 đến năm 1987. Năm 1999, ông tốt nghiệp đại học với tấm bằng loại giỏi ở cả hai ngành sáng tác và thanh nhạc của Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh.

Thế Hiển bắt đầu sáng tác nhạc từ năm 1982 với tác phẩm đầu tiên "Khi bong bóng bay", trước khi trở nên nổi tiếng qua hai ca khúc liên tiếp về người lính mang tựa đề lần lượt là "Hát về anh" (1983) và "Nhánh lan rừng" (1986). Những năm sau đó, ông tiếp tục cho ra mắt nhiều bài hát đa dạng về thể loại được khán thính giả yêu thích như "Nhong nhong nhong", "Hoàng hôn màu tím", "Tóc em đuôi gà", "Dấu chấm hỏi", "Đợi chờ trong cơn mưa", "Vượt lên chính mình". Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings) đã công nhận ông là nhạc sĩ viết về lực lượng vũ trang, lực lượng thanh niên xung phong và hát phục vụ quần chúng nhiều nhất, đồng thời là nhạc sĩ sáng tác ca khúc cho các thương hiệu nhiều nhất, lần lượt vào các năm 2013 và 2018.

Từng là hội viên của Hội Âm nhạc Thành phố Hồ Chí Minh, ông được truyền thông trong nước mệnh danh là "người viết nhật ký bằng âm nhạc". Ông đã được Nhà nước Việt Nam phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú vào năm 2012 và Nghệ sĩ Nhân dân vào năm 2023, và được trao thưởng Huân chương Lao động hạng Ba vào năm 2016.

== Thời thơ ấu và giáo dục ==
Lại Thế Hiển sinh ngày 8 tháng 12 năm 1955 tại Sài Gòn trong một gia đình tám anh chị em, có quê gốc ở Nam Định (nay thuộc tỉnh Ninh Bình). Ông có cha là nhà thơ Lại Thế Cường – một thiếu tá từng phục vụ trong quân lực Việt Nam Cộng hòa, và mẹ là nghệ sĩ chèo Nguyễn Thị Mơ. Thời trẻ, Thế Hiển từng mơ ước trở thành một luật sư, tuy nhiên ông cũng đã sớm biểu lộ khả năng nghệ thuật của mình. Năm 11 tuổi, ông thi đậu vào lớp đệ thất (tương đương với lớp 6 ngày nay) và được cha tặng một chiếc đàn guitar bằng gỗ cùng cuốn "Tự học Tây Ban cầm" của Hoàng Bửu. Ông đã tự mày mò học cách chơi đàn ngay trong đêm và đã thể hiện trọn vẹn bài "Lòng mẹ" trước sự chứng kiến của bố mẹ. Chỉ trong vòng hai năm, ông đã trở thành người đệm guitar cho tất cả các tiết mục văn nghệ ở trường. Ngoài guitar, ông còn tự luyện đàn piano, bên cạnh đó đã từng tham gia một lớp học múa trong khoảng sáu tháng nhưng sau đó bỏ dở.

Với thiên hướng về các hoạt động xã hội cùng với niềm đam mê ca hát, Thế Hiển bắt đầu tham gia hoạt động văn nghệ phong trào từ những buổi sinh hoạt thanh niên ở quận Phú Nhuận, nơi gia đình ông sinh sống. Năm 1974, cha ông đã xuất ngũ và mua về một bộ trống đàn để ông luyện tập và chơi nhạc – thời điểm đó ông đang là sinh viên năm nhất của Trường Đại học Luật khoa Sài Gòn. Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, ông Cường ra miền Bắc học tập cải tạo và đã qua đời trong trại học tập vì bệnh sốt rét. Từ lời dặn của cha, Thế Hiển đã bắt đầu theo học lớp Trung cấp Thanh nhạc do Đoàn Nghệ thuật Ca múa nhạc Bông Sen tổ chức từ năm 1976, dưới sự đào tạo trực tiếp của những nghệ sĩ nổi tiếng từ miền Bắc như Quốc Hương, Thanh Trì, Mỹ An, Quốc Trụ. Lúc bấy giờ, lớp nghệ sĩ trẻ được giao trọng trách truyền bá âm nhạc cách mạng đến với người dân Thành phố Hồ Chí Minh – vốn đã thường xuyên tiếp xúc với các thể loại nhạc vàng, nhạc Mỹ, nhạc Pháp trước đây – mà ông là một trong những nhân tố quan trọng. Đến năm 1978, ông gia nhập Câu lạc bộ Sáng tác trẻ của Thành đoàn Thành phố, cùng thời với những Thu Nở, Đình Huấn, Sĩ Thanh, Cẩm Vân. Năm 1980, ông hoàn thành chương trình Trung cấp Thanh nhạc và chính thức trở thành một thành viên của Đoàn Nghệ thuật Bông Sen. Là một trong hai giọng đơn ca nam chính của đoàn, ông đã từng gặt hái nhiều huy chương vàng tại các kỳ hội diễn ca múa nhạc.

== Sự nghiệp ==
Thế Hiển bắt đầu sự nghiệp sáng tác vào năm 1982 với nhạc phẩm "Khi bong bóng bay". Năm 1983, trong một chuyến lưu diễn phục vụ bộ đội chiến đấu tại biên giới phía Bắc ở Quảng Ninh, ông đã sáng tác ca khúc "Hát về anh". Ca khúc nhanh chóng phổ biến và đem lại danh tiếng cho ông. Năm 1986, ông cùng với Đoàn Nghệ thuật Bông Sen đi biểu diễn phục vụ bộ đội ở mặt trận 479 (Xiêm Riệp, Campuchia) và sáng tác nhạc phẩm "Nhánh lan rừng". Một lần nữa, bài hát về chủ đề người lính của ông được công chúng hưởng ứng nhiệt liệt. Thế Hiển cũng được biết đến là người đầu tiên đặt lời Việt cho ca khúc "Triệu đóa hoa hồng" từ hai bản dịch lời tiếng Nga của NSND Trung Kiên và nhạc sĩ Diệp Minh Tuyền, góp phần giúp bài hát trở nên phổ biến và được yêu thích tại Việt Nam trong thập niên 1980.

Năm 1987, ông rời đoàn Đoàn nghệ thuật Bông Sen và trở thành ca sĩ tự do. Năm 1992, Thế Hiển cùng với ban nhạc Thép Xanh tham dự Liên hoan pop rock Thành phố Hồ Chí Minh và gây ấn tượng với khán giả khi trình diễn các ca khúc bằng phong cách rock như "Dấu chấm hỏi" và "Nếu tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn guitar" (Thanh Tùng). Năm 1995, ông theo học bậc Đại học tại chức khoa Sáng tác và Thanh nhạc tại Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh, và tốt nghiệp ở cả hai ngành với loại giỏi vào năm 1999.

Trong hai năm 2002 và 2003, Thế Hiển đã tổ chức một chương trình lưu diễn xuyên Việt với chủ đề "Đợi chờ trong cơn mưa" nhằm kỷ niệm 25 năm ca hát và 20 năm sáng tác âm nhạc, bắt đầu từ Thành phố Hồ Chí Minh và đi qua các tỉnh, thành phố Hà Nội, Đà Nẵng, Hải Phòng và Quảng Ninh. Trong chuỗi liveshow này, ông cùng với các ca sĩ thuộc nhiều thế hệ trình diễn những bài hát nổi tiếng của chính mình cùng với những sáng tác mới lần đầu được giới thiệu với khán giả. Tháng 4 năm 2005, vào dịp kỷ niệm 30 năm thống nhất đất nước, ông lại tiếp tục mở một chuỗi đêm nhạc xuyên Việt khác mang tên "Nhánh lan rừng" nhằm mục đích gây quỹ hỗ trợ cho các nạn nhân chất độc màu da cam và xây dựng nhà tình nghĩa cho các thương binh và bà mẹ Việt Nam anh hùng.

Tháng 4 năm 2012, trong chuyến thăm đầu tiên của mình đến quần đảo Trường Sa, Thế Hiển được nhận danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú do Nhà nước Việt Nam trao tặng. Ông tiếp tục được chứng nhận Nghệ sĩ Nhân dân vào tháng 10 năm 2023. Ngày 26 tháng 8 năm 2023, ông ra mắt cuốn tuyển tập đầu tiên trong sự nghiệp với nhan đề "Hát về anh – Nhánh lan rừng", bao gồm 40 ca khúc về người lính và tình yêu quê hương đất nước được tuyển chọn từ hàng trăm sáng tác của ông. Toàn bộ 1.000 ấn bản của tuyển tập đều không kinh doanh, phần lớn trong số này được gửi tặng cho các đơn vị lực lượng vũ trang trên đất liền và ngoài hải đảo.

Sau khi phát hiện bệnh tình vào năm 2024, sức khỏe, thị lực ngày càng suy giảm và khả năng vận động tay chân mất dần đã buộc ông phải từ bỏ công việc sáng tác. Trước lúc qua đời, ông mong muốn tổ chức một đêm nhạc kỷ niệm dành riêng cho bản thân, song vì để giữ gìn hình ảnh đẹp trong mắt công chúng mà nguyện vọng đó đã không thể thực hiện được.

==Phong cách nghệ thuật==
Những sáng tác của Thế Hiển trải dài trên nhiều chủ đề: nhạc phong trào, tình ca, tình bạn, tình yêu trẻ thơ, tình mẫu tử, tình đồng đội. Là ủy viên Hội Cứu trợ trẻ em tàn tật Thành phố Hồ Chí Minh, Thế Hiển đã dành rất nhiều tâm huyết để viết các ca khúc về đời sống xã hội, về những nạn nhân chất độc màu da cam, những đứa trẻ mồ côi lang thang cơ nhỡ, những người dân phải hứng chịu thiên tai bão lũ. Mỗi sáng tác hoàn thành đều được ông kiểm tra lại bằng chính tiếng đàn, giọng hát của mình. Nhà nghiên cứu âm nhạc Nguyễn Thụy Kha từng nhận xét những ca khúc của ông "không cầu kỳ, không có nhiều biến âm, không nhiều kỹ thuật cổ điển mà mang phong cách nhạc nhẹ với âm hưởng dân ca."

Trong những chuyến công tác của mình, Thế Hiển luôn tìm tòi, khám phá những chất liệu gắn liền với vùng đất mà ông gắn bó để tìm kiếm nguồn cảm hứng sáng tác. Mỗi bài hát mà ông viết thường gắn liền với những câu chuyện, hoàn cảnh từ trong chính trải nghiệm của ông; vì điều này mà một số trang báo trong nước đã từng gọi ông là "người viết nhật ký bằng âm nhạc". Ông cũng được biết đến với nhiều tác phẩm nổi tiếng về người lính được yêu thích, và thường gắn liền với hình ảnh một "nhạc sĩ của lính" hay "người lính không mặc quân phục". Đặc biệt, trong sáu lần đến thăm quần đảo Trường Sa từ năm 2012 đến năm 2022, ông đã sáng tác tổng cộng 10 bài hát dành cho lực lượng Hải quân tại đây.

== Hình tượng công chúng ==
Nhà thơ Lê Thiếu Nhơn từng nhận xét về Thế Hiển là người "không hào hoa đẹp trai nhưng chinh phục đám đông bằng sự gần gũi và thân thiện". Ông cho rằng, Thế Hiển có thể không vượt trội về chuyên môn nhưng "phong cách cống hiến không chút e ngại giúp ông có chỗ đứng vững chắc trong làng nghệ thuật".

Bên cạnh công việc sáng tác và biểu diễn âm nhạc, Thế Hiển còn đứng ra thành lập Công ty Trách nhiệm hữu hạn Văn hóa nghệ thuật Nhánh Lan Rừng, tham gia đào tạo và giúp đỡ chuyên môn cho các ca sĩ, nhóm nhạc trẻ cũng như tổ chức các chương trình để họ có cơ hội biểu diễn trên sân khấu. Tháng 12 năm 2009, ông mở một hội quán mang tên Nhánh Lan Rừng tại Quận 3, Thành phố Hồ Chí Minh và đặt dưới sự quản lý của công ty cùng tên, chuyên dùng làm nơi giao lưu giũa văn nghệ sĩ và khán giả yêu thích âm nhạc của ông. Ông cũng là một thành viên trong ban chấp hành Hội Cứu trợ trẻ em tàn tật Thành phố Hồ Chí Minh từ năm 1998, thường xuyên góp mặt trong những chuyến đi thực tế, biểu diễn từ thiện tại các địa phương và ở biên giới, hải đảo.

Vào năm 2015, Hãng phim Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh đã thực hiện bộ phim tài liệu "Nghệ sĩ ưu tú, nhạc sĩ Thế Hiển – Nhánh lan rừng nở mãi" dài hai tập, ghi lại hành trình mà ông gắn bó cùng âm nhạc cũng như vinh danh, ghi nhận những đóng góp của ông cho nèn âm nhạc Việt Nam.

== Đời tư ==
Thế Hiển là một tín hữu Công giáo với tên thánh là Giuse. Ông đã trải qua bốn cuộc hôn nhân, lần đầu tiên là vào năm 21 tuổi với một người bạn sinh hoạt văn nghệ cùng phường tên Minh Thu. Cả hai có chung hai người con, con trai là nhạc sĩ Lại Thế Bảo Huy và con gái là ca sĩ Lại Thị Lan Anh. Sau khi kết thúc cuộc hôn nhân với người vợ đầu, ông lấy người vợ thứ hai là ca sĩ Hạ Lan – người cũng có hai người con riêng; họ đã chung sống với nhau trong 10 năm mà không sinh con. Ông kết hôn lần thứ ba với Hồng Nhung, một nữ nhà báo kém ông 27 tuổi và là biên tập viên văn nghệ tại Đài Phát thanh – Truyền hình Bình Dương. Mặc dù hai người đã quyết định ly hôn vào năm 2013, ông vẫn để Hồng Nhung làm quản lý, phụ trách mọi mặt về các tác phẩm và hình ảnh của mình. Cả ba cuộc tình của Thế Hiển đều diễn ra và kết thúc trong lặng lẽ; đến năm 2020, ông kết hôn lần thứ tư với Kim Phượng.

Vào năm 2004, Thế Hiển từng vướng vào một cuộc tranh cãi liên quan đến việc ca khúc "Tóc em đuôi gà" của ông được cho là giống với "một ca khúc Nga thời chiến tranh", rồi sau đó là một bản nhạc Ý. Bức xúc trước sự việc này, ông đã quyết định làm đơn kiện báo "Người Lao Động" – tờ báo đã cho đăng tải những thông tin trên, cũng như nhờ tới sự giúp đỡ của Hội Nhạc sĩ Việt Nam để bảo vệ danh dự cho bản thân. Một số độc giả của báo "Người Lao Động" cũng đặt nghi vấn về sự tương đồng giữa "Tóc em đuôi gà" và tác phẩm "Taka Takata" nằm trong album "Après" "toi" (1972) của Paul Mauriat, song kết quả giải quyết vụ việc cho đến nay chưa được xác định. Năm 2007, ông tiếp tục lên tiếng phản ứng khi Hội Chữ thập đỏ Thành phố Hồ Chí Minh đã tự ý sử dụng tên tác phẩm "Dấu chấm hỏi" của ông để đặt cho một buổi biểu diễn gây quỹ từ thiện tại Sân khấu ca nhạc Lan Anh mà không xin phép, mặc dù chính hội đã từng tổ chức một sự kiện khác cũng với tên gọi "Dấu chấm hỏi" tại cùng địa điểm trước đó một năm.

== Bệnh tật và qua đời ==
Thế Hiển qua đời vào tối ngày 1 tháng 10 năm 2025 tại Thành phố Hồ Chí Minh ở tuổi 69, sau một thời gian chống chọi với bệnh ung thư phổi. Ông được phát hiện đã mắc ung thư giai đoạn cuối từ tháng 4 năm 2024; sau khi trải qua một cơn đột quỵ vào tháng 9 cùng năm, sức khỏe của ông giảm sút rõ rệt và ông đã phải dừng mọi hoạt động biểu diễn ca nhạc để tập trung dưỡng bệnh trong hơn một năm cuối đời.

Lễ tang của ông được tổ chức tại Nhà tang lễ Bộ Quốc phòng, Bệnh viện Quân y 175 vào chiều ngày 4 tháng 10 trước sự chứng kiến của gia đình, người thân và một số đồng nghiệp. Con trai ông, nhạc sĩ Bảo Huy là người đưa ra ý tưởng trưng bày ảnh của Thế Hiển ở hai bên lối đi như một triển lãm, cùng với những đồ vật gắn liền với cố nhạc sĩ được gia đình chuẩn bị trong đám tang – trong đó có một chiếc đàn guitar được đặt cạnh linh cữu và cuốn tuyển tập 40 ca khúc. Ngay tại địa điểm diễn ra lễ tang, một chương trình ca nhạc nhằm tưởng nhớ ông với chủ đề "Nhánh lan rừng vẫn nở" đã được Hội Âm nhạc Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức vào tối ngày 6 tháng 10, bao gồm nhiều ca khúc từng làm nên tên tuổi của Thế Hiển được thể hiện lại. Lễ truy điệu diễn ra vào sáng ngày 7 tháng 10 năm 2025, linh cữu của ông được an táng tại Hoa viên Nghĩa trang Bình Dương.

== Danh sách bài hát ==
Trong suốt sự nghiệp âm nhạc, Thế Hiển đã sáng tác khoảng 250 ca khúc, trong đó 150 bài hát đã được phổ biến trước công chúng. Bảng dưới đây liệt kê những sáng tác tiêu biểu của Thế Hiển.
== Giải thưởng và vinh danh ==
=== Vinh danh ===
- Nghệ sĩ Ưu tú (2012)
- Kỷ niệm chương "Vì sự nghiệp bảo vệ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc Việt Nam" của Bộ Tư lệnh Hải quân (2012)
- Huân chương Lao động hạng Ba (2016)
- Nghệ sĩ nhân dân (2024)

=== Kỷ lục ===
- "Nhạc sĩ sáng tác ca khúc về lực lượng vũ trang và thanh niên xung phong, biểu diễn phục vụ tại các đơn vị bộ đội và thanh niên xung phong có số lượng nhiều nhất" (Tổ chức Kỷ lục Việt Nam, 2013)
- "Nhạc sĩ có nhiều ca khúc viết về các thương hiệu nhất" (Tổ chức Kỷ lục Việt Nam, 2018)

==Chú thích==
- Ghi chú

- Tham khảo