Trịnh Bá Phương

Trịnh Bá Phương (sinh ngày 26 tháng 1 năm 1985) là một nhà hoạt động nhân quyền người Việt Nam. Sau khi gia đình anh trở thành nạn nhân của vụ thu hồi đất đai vào năm 2008, anh đã cùng cha mẹ và các anh chị em trong nhà trở thành những nhà hoạt động nổi bật trong lĩnh vực quyền đất đai tại Việt Nam. Năm 2021, Phương, mẹ và em trai của anh đã bị tuyên án tù với tội danh "tuyên truyền chống Nhà nước", và đến năm 2025, có thông báo cho rằng Phương đã tiếp tục phải đối mặt với các cáo buộc mới vi phạm cùng tội danh trong thời gian ở trong tù.

== Đời tư ==
Trịnh Bá Phương sinh ra và lớn lên tại Dương Nội, một phường ở Hà Nội. Cha mẹ anh là Trịnh Bá Khiêm và Cấn Thị Thêu, cả hai đều là nông dân. Vào năm 2008, gia đình anh đã trở thành nạn nhân của việc thu hồi đất khi chính quyền Việt Nam công bố kế hoạch thu hồi đất tại Dương Nội với mức đền bù thấp. Cùng với các hộ dân khác, gia đình Phương đã khiếu nại nhưng không thành công.

Phương đã kết hôn với Đỗ Thị Thu và có hai đứa con.

== Hoạt động xã hội ==
Sau khi bị thu hồi đất vào năm 2008, Phương cùng cha mẹ và em trai mình là Trịnh Bá Tư trở thành những nhà hoạt động vì quyền đất đai nổi bật tại nước này. Họ đã sử dụng mạng xã hội và tham gia biểu tình để phản đối việc thu hồi đất của chính quyền Việt Nam, đồng thời hỗ trợ những người nông dân khác sau khi bị mất đất vì các dự án của Nhà nước. Năm 2014, cha mẹ của Phương đều đã bị kết án tù vì hoạt động liên quan đến quyền đất đai ở Dương Nội; trong đó, bà Thêu tiếp tục chịu thêm một án tù khác vào năm 2016. Đến năm 2015, khi ông Khiêm được thả, Phương cùng Tư đã bị một nhóm người lạ tấn công khi đang chờ bên ngoài Trại giam số 6 ở tỉnh Nghệ An.

Vào ngày 26 tháng 8 năm 2016, Phương đã bị bắt bên ngoài văn phòng của Nguyễn Xuân Phúc, khi đó đương là Thủ tướng Việt Nam, trong lúc anh đang kêu gọi công khai trả tự do cho mẹ của mình. Sau hành vi này, anh đã bị buộc tội "gây rối trật tự công cộng", và bị quản thúc tại gia một năm, việc này kết thúc vào năm 2017. Ngay sau đó, anh đã bị một nhóm công an mặc thường phục bắt giữ tùy tiện và giam giữ 9 giờ trong một địa điểm không xác định, rồi lại được thả mà không bị truy tố.

=== Vụ Đồng Tâm năm 2020 ===
Vào tháng 1 năm 2020, một vụ thu hồi đất tại xã Đồng Tâm (huyện cũ Mỹ Đức), Hà Nội đã vấp phải sự phản kháng của người dân, dẫn đến cái chết của một nông dân và ba cảnh sát. Phương đã đồng tác giả Báo cáo Đồng Tâm, trong đó chia sẻ thông tin về vụ việc. Anh cũng phát trực tiếp trên mạng xã hội cảnh lực lượng an ninh chặn lối vào Đồng Tâm sau vụ việc, trong lúc đó anh đã bị hành hung bởi công an; rồi bị bắt, thẩm vấn trong nhiều giờ mới được thả tự do. Sau khi Báo cáo Đồng Tâm được công bố, Phương gặp gỡ các quan chức tại Đại sứ quán Hoa Kỳ, kêu gọi họ áp dụng Đạo luật Magnitsky để trừng phạt các quan chức Việt Nam có liên quan đến vụ tấn công Đồng Tâm.

Sau các hành động của anh, Phương cùng mẹ và em trai đã bị báo "Công an Nhân dân" mô tả là "các phần tử phản động chống đối".

== Bắt giữ và khởi tố ==
Tháng 6 năm 2020, Phương bị bắt tại Hà Nội với cáo buộc "làm, tàng trữ, phát tán hoặc tuyên truyền thông tin, tài liệu, vật phẩm nhằm chống Nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam", vi phạm Điều 117 Bộ luật Hình sự. Mẹ và em trai ông cũng bị bắt cùng tội danh tại tỉnh Hòa Bình (nay là tỉnh Phú Thọ). Trong thời gian bị giam, từ ngày 1 đến 31 tháng 3 năm 2022, Phương bị cưỡng ép đưa vào khoa tâm thần sau khi từ chối trả lời thẩm vấn. Tháng 12 năm 2021, anh bị tuyên 10 năm tù giam và 5 năm quản chế sau khi mãn hạn tù; mẹ và em trai bị tuyên 8 năm tù. Gia đình anh đã không được phép tham dự phiên tòa.

Từ khi bị kết án, Phương đã nhiều lần tuyệt thực để phản đối điều kiện giam giữ. Tháng 11 năm 2024, anh tuyệt thực trong 20 ngày tại trại giam ở tỉnh Quảng Nam (nay là thành phố Đà Nẵng) sau khi bị thu giữ sách, giấy tờ và bút. Trước đó vào năm 2023, anh cũng đã phản đối cách đối xử của trại giam và bị xiềng tay, biệt giam 10 ngày, cùng với việc giảm số lần thăm gặp gia đình.

Gia đình Phương cho biết họ đã bị đe dọa và sách nhiễu bởi chính quyền kể từ khi anh, mẹ và em trai bị bắt. Tháng 4 năm 2025, cha anh là Trịnh Bá Khiêm và chị gái Trịnh Thị Thảo đã bị công an thẩm vấn vì các hoạt động vận động công khai đòi trả tự do cho người thân. Vợ anh là Đỗ Thị Thu, cũng cho biết bị theo dõi bởi cơ quan an ninh.

=== Cáo buộc bổ sung ===
Trong một cuộc gọi điện ngày 28 tháng 12 năm 2024 với gia đình, Phương cho biết anh đã bị công an thẩm vấn vào ngày 4 tháng 12, sau khi trong buồng giam của anh phát hiện các tờ giấy có dòng chữ "đả đảo cộng sản Việt Nam vi phạm nhân quyền". Ngoài ra, anh còn bị cáo buộc cùng viết một tuyên bố với các tù nhân khác, lên án việc đối xử với Phan Công Hải, một nhà hoạt động và bạn tù khác.

Tháng 4 năm 2025, chính quyền tỉnh Quảng Nam chính thức truy tố Phương một lần nữa theo Điều 117 Bộ luật Hình sự với cáo buộc "tuyên truyền chống Nhà nước". Luật sư của anh đã phản đối, cho rằng Điều 117 không bị vi phạm vì Phương chỉ chỉ trích Đảng Cộng sản Việt Nam chứ không chống lại Nhà nước. Trong phiên tòa sơ thẩm được diễn ra vào ngày 27 tháng 9 tại tòa án nhân dân thành phố Đà Nẵng, anh đã bị nâng mức án tù lên 21 năm. Theo bà Thu – vợ ông Phương, dù chính quyền Việt Nam gọi "đây là phiên tòa mở, nhưng cả gia đình chúng tôi không ai được vào dự". Đại diện một số đại sứ quán từ Hà Nội cũng bị chặn lại, không thể góp mặt trong phiên tòa.

Trong quá trình điều tra, gia đình và luật sư của Trịnh Bá Phương không được tiếp cận hồ sơ vụ án, trong khi Phương phủ nhận việc viết các khẩu hiệu bị cáo buộc. Cựu tù nhân lương tâm Nguyễn Bắc Truyển, hiện tị nạn tại Đức, cho rằng các khẩu hiệu này có thể do chính ông viết khi còn bị giam tại trại An Điềm nhiều năm trước. Sau phiên tòa, gia đình Phương gửi đơn khiếu nại khẩn cấp tới các cơ quan chức năng ở Đà Nẵng, yêu cầu làm rõ nơi giam giữ ông. Khi vợ Phương, đến trại giam An Điềm ngày 1 tháng 10 năm 2025 để thăm chồng, bà đã được thông báo rằng ông không còn bị giam tại đây, trong khi Tòa án và Công an Đà Nẵng đều trả lời "không biết" khi gia đình tìm hiểu thông tin.

== Phản ứng ==
Project 88, một tổ chức phi chính phủ bảo vệ các nhà hoạt động nhân quyền tại Việt Nam, cho biết các cáo buộc mới chống lại Phương đánh dấu lần đầu tiên một tù nhân Việt Nam bị truy tố vì bày tỏ quan điểm chính trị khi đang bị giam giữ. Tổ chức Theo dõi Nhân quyền, đã mô tả bản án ban đầu của Phương là "phi lý", đồng thời gọi các cáo buộc mới là "một hành động đàn áp nghiêm trọng khác" và kêu gọi hủy bỏ chúng. Ngoài ra, Liên đoàn Quốc tế Nhân quyền cũng đã lên án các cáo buộc tra tấn và ngược đãi đối với Phương trong thời gian bị giam giữ, kêu gọi mở cuộc điều tra độc lập, đồng thời yêu cầu trả tự do ngay lập tức cho anh, mẹ và em trai.

Trong cáo buộc thứ hai mà chính quyền Việt Nam áp đặt cho anh, Đặc phái viên về nhân quyền của Chính phủ Đức Lars Castellucci đã đăng tải lên trang Facebook của Đại sứ quán Đức tại Hà Nội, cho rằng bản án đã "vi phạm quyền tự do ngôn luận" và làm "phủ bóng đen lên tình hình nhân quyền ở Việt Nam". Đồng thời, ra lời kêu gọi Chính phủ và ngành Tư pháp Việt Nam đã xem xét bản án và thực hiện nghĩa vụ bảo vệ nhân quyền.