Kiều Thu Hoạch

Kiều Thu Hoạch (sinh năm 1934) là nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Việt Nam, được tặng Giải thưởng Nhà nước về Khoa học Công nghệ (lĩnh vực Khoa học Xã hội) năm 2012. Ông có bằng Tiến sĩ, được phong học hàm Giáo sư.

== Tiểu sử ==
Kiều Thu Hoạch sinh năm 1934, quê tại Thị xã Sơn Tây, Hà Nội.

Ông là Trưởng phòng Nôm – Ban Hán Nôm (tiền thân của Viện Nghiên cứu Hán Nôm hiện nay) từ năm 1970 đến 1979; Ủy viên Hội đồng khoa học Ban Hán Nôm (1973 – 1979); Quyền Tổng biên tập Tạp chí Văn hóa dân gian (1991 – 1993); Tổng biên tập Tạp chí Văn hóa dân gian (1994 – 1999); Chủ tịch Hội đồng khoa học Viện Nghiên cứu Văn hóa dân gian (nay là Viện Nghiên cứu văn hóa, Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam) từ năm 1992 đến 1999; Ủy viên Hội đồng khoa học Trung tâm Khoa học xã hội và Nhân văn (1997 – 2001).

Ông nghỉ hưu vào tháng 12 năm 1999.

Từ năm 2018 đến nay, ông làm Chủ tịch Hội đồng Khoa học Viện Nhân học Văn hóa.

== Sự nghiệp ==
Kiều Thu Hoạch thông thạo chữ Hán và chữ Nôm, được xem là chuyên gia hàng đầu về chữ Nôm hiện nay. Ông có những đóng góp xuất sắc trong lĩnh vực nghiên cứu văn học, văn hóa dân gian.

Ông là tác giả của cuốn “"Góp phần nghiên cứu lịch sử, văn hóa Việt Nam"”, với phương pháp nghiên cứu liên ngành, nhiều tư liệu, cứ liệu tin cậy, góp phần quan trọng trong việc khám phá, tìm hiểu văn hóa, bản sắc Việt của ông cha ta.

Kiều Thu Hoạch là người nghiên cứu sâu về thơ Hồ Xuân Hương. Năm 2007, ông xuất bản cuốn "Thơ Nôm Hồ Xuân Hương," in 82 bài thơ, trong đó ở cuối mỗi bài thơ, tác giả đều có “Khảo dị” và “Chú thích” kỹ lưỡng với đầy đủ cứ liệu khoa học đáng tin cậy. Điều này góp phần vào quá trình nghiên cứu lịch sử văn bản, cung cấp cho độc giả những tư liệu cần thiết để soi sáng nội dung tác phẩm. Đến năm 2022, nhân kỷ niệm 250 năm sinh và 200 năm mất của Bà Chúa thơ Nôm, cuốn sách "Thơ Nôm Hồ Xuân Hương" được tái bản, dày 311 trang, có tranh bìa của họa sĩ Lê Lam, với nhiều bổ sung.

Tới nay ông đã có hơn 30 công trình nghiên cứu, rất nhiều trong số đó đạt nhiều giải thưởng của Hội Văn nghệ dân gian; Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật; Giải thưởng Sách quốc gia lần thứ nhất. Nhà phê bình Đỗ Lai Thúy nhận định Giáo sư Kiều Thu Hoạch là một học giả trẻ mãi không già...

Năm 2012 ông được tặng Giải thưởng Nhà nước về Khoa học Công nghệ (lĩnh vực Khoa học Xã hội) cho cụm công trình Nghiên cứu văn học dân gian người Việt, bao gồm các công trình: "Văn học dân gian người Việt, góc nhìn và thể loại; Truyện Nôm – Lịch sử phát triển và thi pháp thể loại".""

Ở độ tuổi gần 90, ông vẫn là người có khối óc mẫn tiệp và tâm huyết bền bỉ. Ông vẫn cần mẫn viết đều đặn trung bình một đến hai năm ông lại xuất bản một công trình mới, và nhận hướng dẫn nghiên cứu sinh trong điều kiện thời gian và sức khỏe cho phép.

== Công trình chính ==
- "Giai thoại văn học Việt Nam", 1965.
- "Xứ Đoài" , 2000.
- "Tổng tập văn học dân gian người Việt", Tập 11, 2004.
- "Tinh tuyển văn học dân gian Việt Nam", 2004.
- "Văn học dân gian người Việt – Góc nhìn thể loại", 2006
- "Truyện Nôm, lịch sử phát triển và thi pháp thể loại", 2007
- "Thơ Nôm Hồ Xuân Hương" (khảo cứu văn bản, phiên âm, chú giải), 2008.
- "Văn hóa dân gian người Việt – Góc nhìn so sánh", 2014.
- "Những phạm trù nghệ thuật dân gian người Việt thời trung đại", 2016.
- "Lịch sử văn hóa Việt Nam thời kỳ thiên niên kỷ đầu công nguyên", 2016.
- "Thơ Nôm Nguyễn Trãi và Nguyễn Bỉnh Khiêm", 2021.
- "Thơ Nôm Hồ Xuân Hương" (tái bản có sửa chữa và bổ sung), 2022.

=== Chủ biên, đồng tác giả, đồng dịch giả ===
- "Hoàng Lê nhất thống chí" (dịch, viết Lời giới thiệu, chú giải, 1964). Sau đó, được rà soát lời dịch, bổ sung chú thích vào năm 2015.
- "Điển cố văn học" (đồng soạn giả), 1980.
- "Văn hóa dân gian – những lĩnh vực nghiên cứu" (đồng tác giả), 1989.
- "Thơ đi sứ" (Ban biên soạn và đồng dịch giả), 1993.
- "Tổng tập văn học Việt Nam", các tập 11B, 14A, 14B (đồng soạn giả và dịch giả), 1993-1994.
- "Tổng tập tiểu thuyết chữ Hán", các tập 2, 3, 6 (đồng dịch giả, soạn giả), 1997.
- "Kho tàng lễ hội cổ truyền Việt Nam" (đồng tác giả), 2000.
- "Cao Bá Quát toàn tập" (Ban hiệu đính), 2004.

Nguồn:

== Vinh danh ==
- Giải thưởng Nhà nước về Khoa học Công nghệ năm 2012

=== Giải thưởng khoa học ===
- Giải thưởng Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam – Giải thưởng Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật năm 2011 với công trình "Lịch sử văn hóa Việt Nam thời kỳ thiên niên kỷ đầu công nguyên" (khi bản thảo chuẩn bị xuất bản, được xuất bản vào 2016).
- Giải thưởng Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam 2014 với công trình "Văn hóa dân gian người Việt – Góc nhìn so sánh."
- Giải thưởng Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam 2016 với công trình "Những phạm trù nghệ thuật dân gian người Việt thời trung đại."
- Giải A, hạng mục Sách hay, Giải thưởng Sách quốc gia lần thứ nhất (2018) với công trình "Góp phần nghiên cứu lịch sử, văn hóa Việt Nam."
Nguồn:

==Xem thêm==
- Giải thưởng Nhà nước