Họ Cá hoàng đế

Họ Cá hoàng đế hay họ Cá rô phi (danh pháp khoa học: Cichlidae) là một họ cá, theo truyền thống xếp trong bộ Perciformes. Theo phân loại truyền thống thì họ này thuộc một nhóm được gọi là Labroidei cùng với loài cá biển thuộc các họ Labridae, Pomacentridae, Odacidae, Scaridae và Embiotocidae. Tuy nhiên, gần đây người ta chuyển họ này sang một bộ riêng biệt với danh pháp Cichliformes thuộc nhóm Ovalentariae, trong khi 2 họ Embiotocidae và Pomacentridae ở vị trí "incertae sedis" trong phân loạt Ovalentariae của loạt Carangimorpharia, còn 3 họ Labridae (không đơn ngành), Odacidae và Scaridae được xếp trong bộ Labriformes "sensu stricto" của loạt Percomorpharia.

Họ này lớn và đa dạng. Có ít nhất 1.712 loài được mô tả khoa học, khiến cho nó trở thành một trong họ động vật có xương sống lớn nhất. Các loài mới được phát hiện hàng năm và nhiều loài vẫn chưa được phân loại. Số lượng loài do đó chưa được biết rõ, với số lượng trong khoảng từ 1.300 đến 3.000 loài.

==Phân bố==
Cichlidae là họ cá nước ngọt không thuộc nhóm Ostariophysi giàu loài nhất trên khắp thế giới. Họ này đa dạng nhất tại châu Phi và Nam Mỹ. Người ta ước tính rằng chỉ riêng châu Phi đã có ít nhất 1.600 loài. Trung Mỹ và México có khoảng 120 loài, phổ biến xa về phía bắc tới Rio Grande ở miền nam Texas. Madagascar có các loài bản địa rất khác biệt của hòn đảo này, như "Katria", "Oxylapia", "Paratilapia", "Paretroplus", "Ptychochromis" và "Ptychochromoides"), chỉ có quan hệ họ hàng xa với các loài thuộc châu Phi đại lục. Các loài Cichlidae bản địa hầu như không có ở châu Á, ngoại trừ 9 loài ở Israel, Liban và Syria ("Astatotilapia flaviijosephi", "Oreochromis aureus", "O. niloticus", "Sarotherodon galilaeus", "Tilapia zillii" và "Tristramella spp."), 1 loài tại Iran ("Iranocichla hormuzensis"), và 3 loài tại Ấn Độ và Sri Lanka ("Etroplus" spp.). Nếu bỏ qua Trinidad và Tobago (nơi một vài loài Cichlidae bản địa là thành viên của các chi phổ biến rộng tại Nam Mỹ đại lục) thì 3 loài thuộc chi "Nandopsis" là các loài Cichlidae duy nhất có trong khu vực Antilles thuộc Caribe, cụ thể là Cuba và Hispaniola. Châu Âu, Australia, châu Nam Cực và Bắc Mỹ từ phía bắc lưu vực Rio Grande không có bất kỳ loài Cichlidae bản địa nào, mặc dù tại Florida, Mexico, Nhật Bản và miền bắc Australia có các quần thể Cichlidae do con người nuôi nhưng đã thoát ra ngoài tự nhiên sống hoang dã.

Mặc dù đa phần các loài Cichlidae chỉ tìm thấy ở những vùng nước tương đối nông, nhưng một vài loài sinh sống trong vùng nước sâu. Chúng bao gồm các loài như "Alticorpus macrocleithrum" và "Pallidochromis tokolosh" được tìm thấy ở độ sâu tới trong hồ Malawi, và loài cá màu trắng và mù "Lamprologus lethops", được người ta cho rằng sinh sống tới độ sâu trong lòng sông Congo.

Họ Cichlidae ít được tìm thấy trong môi trường nước lợ và nước mặn, mặc dù nhiều loài chịu được nước lợ trong một thời gian dài; chẳng hạn loài "Cichlasoma urophthalmus" sống bình thường tại các vùng đầm lầy nước ngọt và ven các rừng đước ngập mặn cũng như sinh đẻ trong các môi trường nước mặn như các dải rừng đước xung quanh các đảo chắn. Một vài loài "Tilapia", "Sarotherodon" và "Oreochromis" là các loài cá chịu mặn thật sự và có thể phát tán dọc theo vùng duyên hải nước lợ để di chuyển giữa các con sông. Tuy nhiên, chỉ một vài loài Cichlidae là sinh sống chủ yếu trong môi trường nước lợ hay nước mặn, đáng chú ý có "Etroplus maculatus", "Etroplus suratensis" và "Sarotherodon melanotheron". Có lẽ môi trường khắc nghiệt nhất đối với họ Cichlidae là các hồ siêu mặn nóng ấm, nơi các loài thuộc chi "Alcolapia" và "Danakilia" được tìm thấy. Hồ Abaeded ở Eritrea bao hàm toàn bộ sự phân bố của loài "D. dinicolai", và nhiệt độ của nó dao động trong khoảng .

Ngoại trừ các loài có tại Cuba và Hispaniola, họ Cichlidae không vươn tới bất kỳ hòn đảo ngoài đại dương nào, và chủ yếu có sự phân bố Gondwana, chỉ ra các mối quan hệ chị-em chính xác được dự báo bởi sự hình thành của các rào cản tự nhiên: châu Phi-Nam Mỹ và Ấn Độ-Madagascar. Ngược lại, giả thuyết phát tán đòi hỏi họ Cichlidae phải vượt qua được hàng nghìn km biển khơi giữa Ấn Độ và Madagascar mà không xâm chiếm bất kỳ hòn đảo nào khác, hoặc tương tự như vậy, vượt qua eo biển Mozambique tới châu Phi. Mặc dù phần lớn các loài Cichlidae Malagasy chỉ là cá nước ngọt, nhưng "Ptychochromis grandidieri" và "Paretroplus polyactis" lại được tìm thấy phổ biến tại vùng nước lợ duyên hải và dường như chúng chịu được nước mặn cũng giống như "Etroplus maculatus" và "Etroplus suratensis" ở Ấn Độ và Sri Lanka.

Một số loài bị coi là loài xâm hại. Các loài cá rô phi đen ("Oreochromis mossambicus") và cá rô phi vằn ("Oreochromis niloticus") vì lý do kinh tế (nuôi trồng thủy sản) được du nhập vào nhiều nước nhiệt đới. Sự tự nhiên hóa của chúng ở một số nước có tác động tiêu cực tới hệ sinh thái bản địa, do chúng thay thế và chiếm chỗ của các loài bản địa. Các loài Cichlidae khác, như "Australoheros facetus", là loài bản địa của khu vực từ miền nam Brasil tới miền bắc Argentina, cũng có mặt ở châu Âu do du nhập, chủ yếu trong khu vực phía nam Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha nhưng hiện nay đã có mặt trong một số hồ ở Đức (Baden-Württemberg và North Rhine-Westphalia).

== Các chi ==
Đến năm 2013, họ này có 221 chi được công nhận bởi FishBase:
- "Abactochromis"
- "Acarichthys"
- "Acaronia"
- "Aequidens"
- "Allochromis"
- "Alticorpus"
- "Altolamprologus"
- "Amatitlania"
- "Amphilophus"
- "Andinoacara"
- "Anomalochromis"
- "Apistogramma"
- "Apistogrammoides"
- "Archocentrus"
- "Aristochromis"
- "Astatoreochromis"
- "Astatotilapia"
- "Astronotus"
- "Aulonocara"
- "Aulonocranus"
- "Australoheros"
- "Baileychromis"
- "Bathybates"
- "Benitochromis"
- "Benthochromis"
- "Biotodoma"
- "Biotoecus"
- "Boulengerochromis"
- "Buccochromis"
- "Bujurquina"
- "Callochromis"
- "Caprichromis"
- "Caquetaia"
- "Cardiopharynx"
- "Chaetobranchopsis"
- "Chaetobranchus"
- "Chalinochromis"
- "Champsochromis"
- "Cheilochromis"
- "Chetia"
- "Chilochromis"
- "Chilotilapia"
- "Chromidotilapia"
- "Cichla"
- "Cichlasoma"
- "Cleithracara"
- "Congochromis"
- "Copadichromis"
- "Corematodus"
- "Crenicara"
- "Crenicichla"
- "Cryptoheros"
- "Ctenochromis"
- "Ctenopharynx"
- "Cunningtonia"
- "Cyathochromis"
- "Cyathopharynx"
- "Cyclopharynx"
- "Cynotilapia"
- "Cyphotilapia"
- "Cyprichromis"
- "Cyrtocara"
- "Danakilia"
- "Dicrossus"
- "Dimidiochromis"
- "Diplotaxodon"
- "Divandu"
- "Docimodus"
- "Eclectochromis"
- "Ectodus"
- "Eretmodus"
- "Etia"
- "Etroplus"
- "Exochochromis"
- "Fossorochromis"
- "Gaurochromis"
- "Genyochromis"
- "Geophagus"
- "Gephyrochromis"
- "Gnathochromis"
- "Gobiocichla"
- "Grammatotria"
- "Greenwoodochromis"
- "Guianacara"
- "Gymnogeophagus"
- "Haplochromis"
- "Haplotaxodon"
- "Hemibates"
- "Hemichromis"
- "Hemitaeniochromis"
- "Hemitilapia"
- "Herichthys"
- "Heroina"
- "Heros"
- "Heterochromis"
- "Hoplarchus"
- "Hoplotilapia"
- "Hypselecara"
- "Hypsophrys"
- "Interochromis"
- "Iodotropheus"
- "Iranocichla"
- "Ivanacara"
- "Julidochromis"
- "Katria"
- "Konia"
- "Krobia"
- "Labeotropheus"
- "Labidochromis"
- "Labrochromis"
- "Laetacara"
- "Lamprologus"
- "Lepidiolamprologus"
- "Lestradea"
- "Lethrinops"
- "Lichnochromis"
- "Limbochromis"
- "Limnochromis"
- "Limnotilapia"
- "Lipochromis"
- "Lithochromis"
- "Lobochilotes"
- "Macropleurodus"
- "Maylandia"
- "Mazarunia"
- "Mbipia"
- "Mchenga"
- "Melanochromis"
- "Mesonauta"
- "Microchromis"
- "Mikrogeophagus"
- "Myaka"
- "Mylacochromis"
- "Mylochromis"
- "Naevochromis"
- "Nandopsis"
- "Nannacara"
- "Nanochromis"
- "Neochromis"
- "Neolamprologus"
- "Nimbochromis"
- "Nyassachromis"
- "Ophthalmotilapia"
- "Oreochromis"
- "Orthochromis"
- "Otopharynx"
- "Oxylapia"
- "Pallidochromis"
- "Parachromis"
- "Paracyprichromis"
- "Paralabidochromis"
- "Parananochromis"
- "Paraneetroplus"
- "Paratilapia"
- "Paretroplus"
- "Pelmatochromis"
- "Pelvicachromis"
- "Perissodus"
- "Petenia"
- "Petrochromis"
- "Petrotilapia"
- "Pharyngochromis"
- "Placidochromis"
- "Platytaeniodus"
- "Plecodus"
- "Protomelas"
- "Pseudocrenilabrus"
- "Pseudosimochromis"
- "Pseudotropheus"
- "Pterochromis"
- "Pterophyllum"
- "Ptychochromis"
- "Ptychochromoides"
- "Pundamilia"
- "Pungu"
- "Pyxichromis"
- "Reganochromis"
- "Retroculus"
- "Rhamphochromis"
- "Rocio"
- "Sargochromis"
- "Sarotherodon"
- "Satanoperca"
- "Schubotzia"
- "Schwetzochromis"
- "Sciaenochromis"
- "Serranochromis"
- "Simochromis"
- "Spathodus"
- "Steatocranus"
- "Stigmatochromis"
- "Stomatepia"
- "Symphysodon"
- "Taeniacara"
- "Taeniochromis"
- "Taeniolethrinops"
- "Tahuantinsuyoa"
- "Tangachromis"
- "Tanganicodus"
- "Teleocichla"
- "Teleogramma"
- "Telmatochromis"
- "Theraps"
- "Thoracochromis"
- "Thorichthys"
- "Thysochromis"
- "Tilapia" Coi thêm: "Tilapiine cichlids"
- "Tomocichla"
- "Tramitichromis"
- "Trematocara"
- "Trematocranus"
- "Triglachromis"
- "Tristramella"
- "Tropheus"
- "Tylochromis"
- "Tyrannochromis"
- "Uaru"
- "Variabilichromis"
- "Vieja"
- "Xenochromis"
- "Xenotilapia"
- "Yssichromis"
== Liên kết ngoài ==
- The Cichlid Fishes of Lake Malawi by Dr. Michael Oliver.