Trần Xuân Bách (khoa học gia)

Trần Xuân Bách (sinh năm 1984) là giáo sư, tiến sĩ khoa học Việt Nam, giảng viên Trường Đại học Y Hà Nội; một chuyên gia hàng đầu nghiên cứu về Y học dự phòng và Y tế công cộng. Khi được phong hàm Phó Giáo sư (tuổi 32) và Giáo sư (tuổi 39) ông đều là người trẻ tuổi nhất. 

== Xuất thân và học vấn ==
Trần Xuân Bách sinh ngày 5 tháng 10 năm 1984 tại huyện Thường Tín, thành phố Hà Nội.

Trần Xuân Bách học phổ thông khóa 1999–2002 tại lớp chuyên Toán - Tin, Trường Trung học phổ thông chuyên Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội.

Ông học đại học tại Trường Đại học Y tế công cộng và tốt nghiệp thủ khoa. Năm 2006, ông về làm giảng viên của Trường Đại học Y Hà Nội.

Ngoài ra ông còn có bằng đại ngành Luật học (Trường Đại học Luật Hà Nội); được cấp bằng Thạc sĩ năm 2020 ngành Tài chính, chuyên ngành Tài chính doanh nghiệp và kiểm soát quản trị, nơi cấp bằng là Trường Đại học Toulon, Pháp.

Năm 2009, Trần Xuân Bách theo học bậc tiến sĩ tại Đại học Alberta, Canada và đã bảo vệ thành công luận án tiến sĩ với đề tài "Nghiên cứu Chi phí, hiệu quả của kết hợp điều trị kháng virus và điều trị duy trì methadone cho các bệnh nhân HIV/AIDS nghiện chất dạng thuốc phiện" đạt loại xuất sắc vào năm 2011. Sau đó, ông hoàn thành sau tiến sĩ tại Đại học Johns Hopkins, Hoa Kỳ vào năm 2013; chương trình Tiến sỹ khoa học (Habilitation, HDR) tại Đại học Aix-Marseille, Cộng hòa Pháp.

Năm 2019, Trần Xuân Bách được Đại học Johns Hopkins, Hoa Kỳ bổ nhiệm chức danh Giáo sư kiêm nhiệm (Adjunct Professor), là người Việt Nam duy nhất trong lĩnh vực y tế công cộng và là một trong những Giáo sư trẻ tuổi nhất của trường đại học danh tiếng này.

Trong đợt phong hàm năm 2016, Trần Xuân Bách là người trẻ nhất Việt Nam được phong học hàm Phó Giáo sư ở tuổi 32. Năm 2023, ông là một trong ba người trẻ nhất (cùng với Nguyễn Đại Hải và Đoàn Thái Sơn) được phong hàm Giáo sư ở độ tuổi 39.

Hiện tại ông là: Phó Trưởng Bộ môn Kinh tế Y tế, Viện Đào tạo Y học Dự phòng và Y tế Công cộng, Trường Đại học Y Hà Nội; giảng viên cao cấp, Trường Đại học Y Dược – Đại học Quốc gia Hà Nội; Giáo sư kiêm nhiệm (Adjunct Professor) tại Đại học Johns Hopkins, Hoa Kỳ; Thành viên Hội đồng Giáo sư Nhà nước ngành Y học dự phòng – Y tế công cộng; Thành viên Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Bộ Y tế Việt Nam; Thành viên Hội đồng Khoa học của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) về các vấn đề y tế toàn cầu.

== Sự nghiệp ==
Trần Xuân Bách nghiên cứu các vấn đề Kinh tế Y tế và Chính sách Y tế. Phần lớn công việc của ông tập trung vào việc xác định các can thiệp hiệu quả về chi phí, đánh giá các công nghệ y tế và củng cố các hệ thống y tế, đặc biệt liên quan đến HIV/AIDS và nghiện chất, sức khỏe tâm thần và Y học hành vi, và các bệnh mới nổi trong khu vực.

Trong ngành Y tế, ông được ghi nhận với những nỗ lực hỗ trợ xây dựng các đơn vị nghiên cứu lâm sàng và sức khỏe cộng đồng, hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh và các cơ chế liên kết phối hợp quy mô lớn với chất lượng cao, thúc đẩy thực hành Y học thực chứng ở nhiều bệnh viện, viện nghiên cứu và Trường Đại học trong và ngoài nước.

Với vai trò là Phó Trưởng Bộ môn Kinh tế y tế, Viện Đào tạo Y tế dự phòng (Đại học Y Hà Nội), các nghiên cứu của Trần Xuân Bách tập trung vào tính chi phí và hiệu quả của can thiệp y tế, các ứng dụng của trí tuệ nhân tạo trong y học, y học hành vi và sức khỏe tâm thần, phòng chống HIV/AIDS.

Hiện Trần Xuân Bách tham gia giảng dạy, hướng dẫn nghiên cứu sinh và học viên của nhiều trường đại học trong và ngoài nước, là chuyên gia tư vấn cho các tổ chức quốc tế và mạng lưới nghiên cứu về các vấn đề như Kinh tế Y tế, Chính sách Y tế, Hệ thống Y tế, Công nghệ Y tế và Y tế số. Ông đã hướng dẫn 5 nghiên cứu sinh bảo vệ thành công luận án tiến sĩ; đồng chủ nhiệm 11 đề tài nghiên cứu khoa học các cấp, công bố 97 bài báo khoa học, trong đó có 92 bài báo khoa học tiêu biểu trên các tạp chí quốc tế có uy tín (71 bài là tác giả chính); xuất bản 9 cuốn sách.

Các công trình khoa học của Trần Xuân Bách được đăng tải ở các tạp chí quốc tế uy tín, trong đó, ông đóng vai trò là tác giả chính, tác giả liên hệ hoặc chủ nhiệm đề tài/ dự án phần lớn các nghiên cứu của mình. Các công trình tiêu biểu trên các tạp chí lớn như các tạp chí Biên niên của Tổ chức Y tế thế giới, The Lancet, AIDS and Behavior, JMIR, Quality of life Research, Brain Behavior and Immunity, Journal of Global Health, và Safety Science. Ông cũng hướng dẫn rất nhiều học viên, sinh viên dấn thân vào hoạt động nghiên cứu khoa học từ rất trẻ, và sớm tiếp cận với các chuẩn mực quốc tế thể hiện ở các công bố quốc tế do chính các học trò của ông thực hiện.

Năm 2015, ông tham gia giảng dạy Chương trình Lãnh đạo trẻ về Y tế thế giới của Viện Hàn lâm Y học New York và Hội đồng các Viện hàn lâm quốc tế (IAP); Chủ trì phiên họp về Lãnh đạo Y tế công cộng tương lai tại Hội nghị thượng đỉnh Y tế thế giới tại Berlin, Đức. Ông cũng đại diện các lãnh đạo trẻ về Y tế thế giới của IAP tham dự Đại Hội đồng Y tế thế giới của Liên Hợp Quốc tại Geneva, Thụy Sỹ.

=== Hoạt động xã hội ===
Trần Xuân Bách là Ủy viên Ban chấp hành Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh nhiệm kỳ 2017–2022, Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam nhiệm kỳ 2019–2024 và là Phó chủ tịch Hội Thầy thuốc trẻ Việt Nam hai nhiệm kỳ 2017–2025. Trong công tác thanh niên, ông đã dành nhiều nỗ lực góp phần xây dựng Màng lưới Trí thức trẻ Việt Nam toàn cầu - một sáng kiến của Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh - nhằm kết nối, bồi dưỡng và quy tụ nhiều trí thức trẻ người Việt đang sống và làm việc ở nhiều nước trên thế giới, tham gia chuyển giao tri thức, kinh nghiệm, góp phần giải quyết các vấn đề cấp thiết của Việt Nam về Khoa học, Công nghệ, Giáo dục và Y tế.

=== Ghi nhận ===
Năm 2013, tại Hội nghị quốc tế của Hiệp hội AIDS quốc tế (IAS) tại Malaysia, Trần Xuân Bách là một trong 4 tiến sĩ được Françoise Barré-Sinoussi trao học bổng nghiên cứu của IAS để tiếp tục sự nghiệp nghiên cứu của mình tại Đại học Johns Hopkins.

Năm 2014, ông được chọn là Lãnh đạo trẻ về Y tế khu vực Châu Á của Hội đồng các Viện hàn lâm quốc tế (IAP) (Alumni of the GYA Member from 2018 to 2023).

Năm 2016, ông cùng 20 nhà khoa học trẻ thế giới của IAP tham dự Đại hội đồng y tế thế giới tại Geneva.

Năm 2017, Trần Xuân Bách được trao Giải thưởng Khởi đầu sự nghiệp, tiêu biểu cho các Tiến sỹ Y tế công cộng trong suốt 10 năm đào tạo tại Đại học Alberta, Canada. Trước đó, Anh được trao giải thưởng INSIGHT dành cho Nghiên cứu Tiến sĩ xuất sắc nhất tại Hội nghị Khoa học Y tế công cộng – Đại học Alberta, Canada năm 2010 và Giải thưởng Alberta Innovates - Health Solutions, Canada năm 2012 với học bổng để thực hiện các nghiên cứu y tế.

Năm 2019, ông được Tạp chí khoa học và sinh học (tạp chí "PLoS Biology") của Mỹ, bình chọn vào danh sách 100.000 nhà khoa học hàng đầu thế giới.

Viện thông tin khoa học (ISI) đơn vị nghiên cứu lớn nhất thế giới về chỉ mục khoa học của Tập đoàn Clarivate Analytics (Hoa Kỳ) cũng ghi nhận Trần Xuân Bách là nhà khoa học duy nhất từ Việt Nam trong số các nhà khoa học có ảnh hưởng nhiều nhất trên toàn thế giới năm 2022 được thể hiện thông qua các công bố khoa học được xếp hạng trong 1% trích dẫn hàng đầu theo từng lĩnh vực.

Trần Xuân Bách cũng được Research.com (Microsoft) ghi nhận là nhà khoa học xếp thứ 1 trong lĩnh vực Y học của Việt Nam thông qua chỉ số D-index (chỉ số tác động h-index theo từng lĩnh vực) cùng với 10 nhà khoa học lĩnh vực khác từ Việt Nam và được ghi nhận với giải thưởng Research.com Rising Star of Science Award cho các năm 2022, 2023.

Trần Xuân Bách cũng đã được ghi nhận và vinh danh qua các giải thưởng và danh hiệu như: Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu (2016), Công dân Thủ đô Ưu tú (2017), Thầy thuốc trẻ Việt Nam tiêu biểu (2017).

== Vinh danh ==
- The Consortium of Universities for Global Health – CUGH (Hiệp hội các Đại học Sức khỏe Toàn cầu) trao Giải thưởng lãnh đạo Đổi mới Y tế Toàn cầu 2025.

=== Giải thưởng khoa học ===
- Giải thưởng Nghiên cứu Xuất sắc cho các thành tựu khoa học trong lĩnh vực nghiên cứu can thiệp và y học hành vi năm 2024 của Mạng lưới quốc tế về Can thiệp Hành vi, tại Đại học Quebec ở Montreal, Canada.
- Giải thưởng Nghiên cứu xuất sắc năm 2023 của ISPOR (Hiệp hội lớn nhất thế giới về đánh giá kinh tế y tế).
- Giải Nhì Giải thưởng Nghiên cứu năm 2022 của APEC về “Phụ nữ Khỏe mạnh - Nền kinh tế lành mạnh”.

== Công trình khoa học chính ==
=== Sách ===
- Trần Xuân Bách", Kinh tế Y tế 2", Nhà xuất bản Y học, năm 2021
- Trần Xuân Bách", Đo lường Thỏa dụng và Chất lượng cuộc sống: Bằng chứng và Ứng dụng trong Kinh tế Y tế", Nhà xuất bản Y học, năm 2021. ISBN:978- 604-66-4950-2
- Trần Xuân Bách", Economic Evaluation of HIV/AIDS Control and Prevention Programs", Nhà xuất bản Y học, năm 2020. ISBN:978- 604-66-4701-0

=== Bài báo khoa học ===
- Tran BX. "Willingness to pay for methadone maintenance treatment in Vietnamese epicentres of injection-drug-driven HIV infection". Bulletin of the World Health Organization. May 31 2013;91(7):475-482.
- Tran BX, Ohinmaa A, Duong AT, Nguyen LT, Houston S, Jacobs P. "Cost-effectiveness of integrating methadone maintenance and antiretroviral treatment for HIV-positive drug users in Vietnam's injection-driven HIV epidemics". Drug and Alcohol Dependence. Mar 2012;125(3):260-266.
- Tran BX, "Houston S. Mobile phone-based antiretroviral adherence support in Vietnam: Feasibility, patient’s preference, and willingness-to-pay". AIDS and Behaviors, Oct 2012.
- Tran BX, Nguyen HL, Ohinmaa A, Maher MM, Nong VM, Latkin AC. "Longitudinal and cross-sectional assessments of health utility in adults with HIV/AIDS: A systematic review and meta-analysis". BMC Health Services Research. Jan 2015.
- Tran, B.X., A. Ohinmaa, S. Kuhle, et al., "Life course impact of school-based promotion of healthy eating and active living to prevent childhood obesity". PLoS One, Jul 2014. 9(7): p. e102242.

Nguồn:

== Liên kết ngoài ==
- Phó giáo sư trẻ nhất Việt Nam được phong giáo sư ĐH Johns Hopkins
- Phó giáo sư trẻ nhất Việt Nam 32 tuổi
- Tran Xuan Bach and Biography's his