Trận Lào Cai

Trận Lào Cai là trận chiến giữa Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Quốc và Quân đội Nhân dân Việt Nam tại tỉnh Hoàng Liên Sơn và phía đông bắc tỉnh Lai Châu, từ ngày 17 tháng 2 đến ngày 5 tháng 3 năm 1979. Mặc dù chịu tổn thất nặng nề, phía Trung Quốc vẫn giành được quyền kiểm soát và chiếm đóng thị xã Lào Cai và các thị trấn lân cận.

==Tương quan lực lượng==
Tướng Dương Đắc Chí, Tư lệnh Quân khu Côn Minh chịu trách nhiệm chỉ huy chiến dịch theo hướng Lào Cai, với lực lượng gồm Quân đoàn 11 và 13, cùng với Tập đoàn quân 14 thuộc Quân khu Thành Đô, tổng cộng khoảng 125.000 binh sĩ. Ba quân đoàn này được Sư đoàn dự bị 149 của Tập đoàn quân 50, cùng nhiều đơn vị hỗ trợ khác đảm bảo hậu cần kỹ thuật. Cuộc tấn công được chia làm ba mũi tiến công chính: Quân đoàn 11 được giao nhiệm vụ đánh chiếm Phong Thổ, sau đó hợp lực tiến về Sa Pa và Lào Cai từ hướng tây, Quân đoàn 14 được lệnh đánh chiếm Mường Khương và tiến công Lào Cai từ hướng đông, mũi trung tâm do Quân đoàn 13 đảm nhiệm, nhắm trực tiếp vào thị xã Lào Cai và thị xã Cam Đường ở phía nam.

Về phía Việt Nam, các nhà sử học cho rằng công tác phòng thủ tỉnh Hoàng Liên Sơn (nay là tỉnh Lào Cai) được đảm nhiệm bởi một số trung đoàn thuộc Sư đoàn 345 và Sư đoàn 316. Sư đoàn 345 chuyển đổi từ đơn vị kinh tế quốc phòng sang đơn vị chiến đấu, chịu trách nhiệm bảo vệ khu vực Bảo Thắng, trong khi đó Sư đoàn 316 đồn trú tại khu vực Bình Lư.
Hai sư đoàn chủ lực này được hỗ trợ bởi khoảng 20.000 quân địa phương và dân quân tự vệ.

==Diễn biến==
Trận chiến mở màn trước rạng sáng ngày 17 tháng 2, khi pháo binh Trung Quốc tiến hành một đợt pháo kích dữ dội vào các vị trí phòng thủ của Việt Nam. Mục tiêu ban đầu của Trung Quốc là các thị trấn Bát Xát, Mường Khương và Pha Long. Khoảng 20.000 binh sĩ thuộc Quân đoan 13 Trung Quốc đã vượt sông Hồng bằng cầu phao, nhanh chóng đánh chiếm các tuyến phòng thủ do Trung đoàn 192 của Quân đội Nhân dân Việt Nam cùng hai Tiểu đoàn 2 và Tiểu đoàn Lào Cai trấn giữ. Không có cuộc tấn công nào được phát động vào huyện lỵ Phong Thổ trong cùng ngày.

Các đợt tấn công chủ lực của Trung Quốc tập trung vào khu vực phòng ngự của Sư đoàn 345, song vấp phải sức kháng cự mạnh mẽ. Hai trung đoàn Trung Quốc bị chặn đứng tại Móng Sến và khu vực Chu Dang-Nhạc Sơn, buộc Bộ chỉ huy Trung Quốc phải điều chỉnh phương án tác chiến, chuyển sang hình thức càn quét nhằm triệt hạ các cứ điểm phòng ngự của Việt Nam. Chiều ngày 18 tháng 2, lực lượng phòng thủ Việt Nam tại Bảo Thắng và Cốc Lếu bị bao vây. Đến 14 giờ ngày 19 tháng 2, quân Trung Quốc chiếm được thị xã Lào Cai. Trước tình hình thị xã bị chiếm, Bộ chỉ huy Sư đoàn 345 điều động một tiểu đoàn thuộc Trung đoàn 118 tăng cường cho Trung đoàn 121 tại các khu vực Cốc Thà, Điền Nha, Dung Ha và Chản Uy. Đồng thời Sư đoàn 316 được lệnh cơ động sang hướng đông nhằm củng cố tuyến phòng ngự ở Sa Pa.

Sau khi chiếm được Lào Cai, Quân đoàn 13 tiến xuống Cam Đường, đồng thời một đơn vị khác thuộc Quân đoàn 14 tiến dọc Quốc lộ 4D hướng đến Sa Pa. Bộ Tư lệnh Quân khu Côn Minh tăng cường thêm lực lượng dự bị gồm Sư đoàn 149 của Quân đoàn 50 và Quân đoàn 11 để hỗ trợ hướng Cam Đường. Trên Quốc lộ 10, bốn đại đội thuộc Sư đoàn 39, Quân đoàn 13 lập chốt chặn tại Thay Nai, cắt đứt đường tiếp tế của Sư đoàn 345 Quân đội Nhân dân Việt Nam. Trước tình hình đó, Sư đoàn 316 được điều động từ Sa Pa để chặn đánh quân Trung Quốc đang áp sát. Hai bên chạm súng trên tuyến đường phụ giữa Lào Cai và Sa Pa ngày 22 tháng 2. Từ ngày 22 đến 25 tháng 2, Trung đoàn 148 của Sư đoàn 316 liên tiếp mở các đợt phản kích vào chốt Thay Nai nhưng không thể phá vỡ vòng vây để tiếp cận Cam Đường. Hai sư đoàn Sư đoàn 37 và Sư đoàn 38 của Trung Quốc được triển khai chống lại Sư đoàn 345 của Việt Nam đang phòng ngự trên một khu vực hẹp ở phía bắc Cam Đường. Đến ngày 25 tháng 2, Cam Đường rơi vào tay Trung Quốc, song giao tranh vẫn tiếp diễn tại Lào Cai và các thị trấn lân cận cho tới 27 tháng 2. Ngày 24 tháng 2, Trung Quốc tung thêm Sư đoàn 149 vào trận nhằm tăng cường đối phó với Sư đoàn 316. Trung đoàn 447 Trung Quốc vòng qua dãy Hoàng Liên Sơn, áp sát xã Bình Lư cách Sa Pa 44 km về phía tây nhằm chặn đường rút lui của Sư đoàn 316. Phần còn lại của Sư đoàn 149 tiến song song theo hai tuyến đường dọc Quốc lộ 10.

Dù Sư đoàn 316 Quân đội Nhân dân Việt Nam chiến đấu kiên cường và gây nhiều tổn thất cho đối phương nhưng cuối cùng vẫn phải rút lui do thiếu hụt quân số. Lúc 14 giờ 45 phút ngày 1 tháng 3, Sa Pa thất thủ. Cánh đông của quân Trung Quốc tiếp tục đánh chiếm Khốc Tiềm trong trận giao tranh kéo dài từ 20 giờ ngày 2 tháng 3 đến 14 giờ 45 phút ngày 3 tháng 3. Đến 19 giờ ngày 3 tháng 3, toàn bộ tuyến đường nối Phong Thổ, Bình Lư và Pa Tần nằm dưới sự kiểm soát của quân Trung Quốc. Ngày 4 tháng 3, Trung Quốc tiến sâu 40 km, chiếm được toàn bộ Phong Thổ, cắt đứt tuyến tiếp vận từ Lai Châu đến Sư đoàn 316. Đây là cuộc tiến công xa nhất của quân Trung Quốc vào lãnh thổ Việt Nam trong toàn bộ cuộc chiến. 
Ngày 5 tháng 3, Chính phủ Trung Quốc tuyên bố đã hoàn thành mục tiêu chiến dịch và sẽ rút quân khỏi lãnh thổ Việt Nam. Sư đoàn 316 ngừng giao tranh trong cùng ngày.

==Hậu quả==
Kết thúc chiến dịch, phía Trung Quốc tuyên bố con số thương vong của Việt Nam là 13.500, trong khi tổn thất của quân đội Trung Quốc là 2.812 binh sĩ tử trận trong tổng số 7.886 thương vong. Về phía Việt Nam, các nguồn tin tuyên bố đã loại khỏi vòng chiến 11.500 quân Trung Quốc, đánh thiệt hại nặng 4 tiểu đoàn, phá hủy 66 xe tăng, thiết giáp và 189 xe quân sự. Trong quá trình chiến đấu, Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc đã triệt để sử dụng chiến thuật biển người, áp dụng cho cả những mục tiêu nhỏ lẻ. Một binh sĩ Việt Nam được nhà báo Pháp Jean-Pierre Gallois phỏng vấn đã nhận xét: “Bộ binh Trung Quốc tiến lên vai kề vai để rà mìn... Khi họ rời khỏi Lào Cai, họ đông đúc và sát nhau như những bông lúa trên cánh đồng ruộng.” Mặc dù thị trấn Sa Pa hầu như không mang giá trị chiến lược đáng kể, việc chiếm giữ khu vực này cho thấy mức độ quyết liệt trong hành động của quân Trung Quốc. Tuy nhiên xét trên tổng thể, chiến dịch tại Lào Cai không mang lại thắng lợi quân sự rõ rệt cho phía Trung Quốc. Dẫu vậy, Trung Quốc đã đạt được một trong những mục tiêu quan trọng, đó là Tiêu hao lực lượng chủ lực và làm suy yếu khả năng phòng ngự phía Việt Nam, dù phải chịu tổn thất lớn để đạt được điều này.

==Xem thêm==
- Chiến tranh biên giới Việt – Trung 1979
- Chiến tranh biên giới Việt Nam – Campuchia
- Chiến tranh Đông Dương lần thứ ba