Maurits xứ Oranje

Maurits xứ Orange (tiếng Hà Lan: Maurits van Oranje; 14 tháng 11 năm 1567 – 23 tháng 4 năm 1625) là stadtholder của tất cả các tỉnh thuộc Cộng hòa Hà Lan—trừ Friesland—từ năm 1585 cho đến khi qua đời. Trước khi kế thừa tước hiệu Thân vương xứ Orange từ người anh cùng cha khác mẹ là Filips Willem, vào năm 1618, ông được biết đến với tên gọi Maurits xứ Nassau.

Sinh ra tại Dillenburg, Bá quốc Nassau (thuộc Đế chế La Mã Thần thánh), Maurits được đào tạo tại Đại học Heidelberg và Đại học Leiden. Ông kế vị cha mình là Willem Trầm lặng, làm stadtholder của Holland và Zeeland vào năm 1585, và sau đó đảm nhiệm cùng chức vụ này tại Utrecht, Guelders, Overijssel (1590), và Groningen (1620). Với tư cách là Tướng quốc kiêm Đô đốc của Liên minh, Maurits đã tái tổ chức Quân đội Hà Lan, biến cuộc Khởi nghĩa Hà Lan thành một chiến dịch quân sự kỷ luật và hiệu quả.

Làm việc cùng Cố vấn pháp lý Holland, Johan van Oldenbarnevelt, Maurits đã lãnh đạo một loạt chiến thắng quan trọng, đánh đuổi quân đội Tây Ban Nha khỏi phần lớn miền bắc và miền đông Hà Lan. Ông được công nhận rộng rãi là một trong những chiến lược gia quân sự hàng đầu thời bấy giờ, đặc biệt là nhờ những đổi mới trong chiến tranh bao vây và sự phát triển của một hệ thống huấn luyện quân sự hiện đại. Ông được công nhận rộng rãi là người tiên phong trong các phương pháp huấn luyện dựa trên các nguyên tắc cổ điển do Vegetius vạch ra, tạo thành nền tảng cho quân đội châu Âu thời kỳ đầu hiện đại.

Trong Hiệp định Đình chiến Mười hai Năm (1609–1621), một cuộc xung đột thần học và chính trị đã nổ ra trong nội bộ Cộng hòa, đỉnh điểm là cuộc tranh giành quyền lực giữa Maurits và Oldenbarnevelt. Tranh chấp kết thúc bằng việc Oldenbarnevelt bị bắt và bị xử tử bằng cách chém đầu vào năm 1619, một hành động gây tranh cãi đánh dấu sự thay đổi trong vai trò chính trị của Maurits. Sau hiệp định đình chiến, các chiến dịch quân sự của ông hầu như không đạt được thành công nào.

Maurice qua đời tại The Hague vào năm 1625 mà không có con hợp pháp. Người kế vị ông là người em trai cùng cha khác mẹ, Frederik Hendrik. Đảo Mauritius được đặt theo tên ông để vinh danh ông.

==Cuộc sống cá nhân==
Maurits là con trai của Willem Trầm lặng và Anna xứ Sachsen, ông sinh ra tại lâu đài Dillenburg. Ông được đặt theo tên ông ngoại, Tuyển đế hầu Moritz xứ Sachsen, cũng là một vị tướng lừng danh.

Maurits chưa bao giờ kết hôn nhưng có hai người con ngoài giá thú với Margaretha van Mechelen (bao gồm Willem xứ Nassau, Lãnh chúa xứ Lek, và Lodewijk xứ Nassau, Lãnh chúa xứ De Lek và Beverweerd) và Anna van de Kelder. Ông được nuôi dưỡng tại Dillenburg bởi người chú là Bá tước Johan IV xứ Nassau-Dillenburg ("Jan Già"). Cùng với người em họ là Willem Lodewijk, ông học ở Heidelberg và sau đó ở Leiden, nơi ông gặp Simon Stevin. Các Nhà nước Holland và Zeeland đã tài trợ cho việc học của ông, vì cha của họ đã gặp khó khăn về tài chính sau khi tiêu hết toàn bộ tài sản của mình trong giai đoạn đầu của cuộc nổi dậy ở Hà Lan.

Khi cha của ông bị ám sát tại Delft năm 1584, ông mới 16 tuổi, và chẳng bao lâu sau, ông được bổ nhiệm vào chức vụ stadtholder của cha mình. Các quốc vương Anh và Pháp đã được yêuh cầu chấp nhận chủ quyền nhưng đã từ chối. Điều này khiến Maurits trở thành ứng cử viên duy nhất được chấp nhận cho vị trí stadtholder. Ông trở thành stadtholder của Holland và Zeeland vào năm 1585, của Guelders, Overijssel và Utrecht vào năm 1590 và của Groningen và Drenthe vào năm 1620 (sau cái chết của Willem Lodewijk, người đã từng là stadtholder ở đó và ở Friesland).

Người anh trai cùng cha khác mẹ theo Công giáo La Mã là Filips Willem, Thân vương xứ Oranje, qua đời năm 1618, Maurits đã kế vị và trở thành Thân vương xứ Oranje (không phải tước hiệu của Hà Lan). Trước đó, Filips Willem bị Tây Ban Nha giam giữ cho đến năm 1596, và do đó không thể lãnh đạo sự nghiệp giành độc lập của Hà Lan.

Maria xứ Nassau (1556–1616) là em gái ruột của Filips Willem, từ cuộc hôn nhân đầu tiên của Willem Trầm lặng (bị ám sát năm 1584), với một quý tộc giàu có và quyền lực là Anna van Egmont (1533–1558), và là đối thủ của Maurits trong việc giành quyền thừa kế tài sản của cha họ.

Ông được bổ nhiệm làm tổng tư lệnh quân đội vào năm 1587, bỏ qua Bá tước xứ Leicester, người đã trở về Anh sau khi nghe tin này.

==Sự nghiệp quân sự==
Maurits đã tổ chức cuộc nổi dậy chống lại Tây Ban Nha và nó trở thành một cuộc nổi loạn mạch lạc và thành công. Ông đã tái tổ chức Quân đội các quốc gia Hà Lan cùng với Willem Lodewijk, nghiên cứu lịch sử quân sự, chiến lược và chiến thuật, toán học và thiên văn học, và chứng tỏ mình là một trong những chiến lược gia giỏi nhất thời bấy giờ. Chiến tranh Tám mươi năm là một thách thức đối với phong cách của ông, vì vậy ông có thể chứng tỏ mình là một nhà lãnh đạo giỏi bằng cách chiếm một số tiền đồn của người Tây Ban Nha. Đặc biệt chú ý đến các lý thuyết bao vây của Simon Stevin, ông đã chiếm được các pháo đài và thị trấn quan trọng trong giai đoạn được gọi là Mười năm vinh quang: Breda năm 1590, Zutphen, Knodsenburg năm 1591, Steenwijk và Coevorden năm 1592, Geertruidenberg năm 1593 và Groningen năm 1594. Năm 1597, ông tiếp tục một cuộc tấn công và chiếm Rheinberg, Meurs, Groenlo, Bredevoort, Enschede, Ootmarsum và Oldenzaal và kết thúc năm đó bằng việc chiếm được Lingen. Những chiến thắng này đã làm tròn biên giới của Cộng hòa Hà Lan, củng cố cuộc nổi dậy và cho phép một quốc gia phát triển bên trong biên giới an toàn. Những thành công này cũng đưa Maurits trở thành vị tướng hàng đầu thời bấy giờ. Nhiều vị tướng vĩ đại của thế hệ sau, bao gồm cả anh trai ông, Frederik Hendrik xứ Oranje và nhiều chỉ huy của Nội chiến Anh, đã học nghệ thuật chỉ huy của ông.

Những chiến thắng của ông trong các trận đánh ác liệt tại Trận Turnhout (1597) và tại Nieuwpoort (1600) phụ thuộc vào sự đổi mới trong phối hợp giữa các binh chủng, với lực lượng kỵ binh đóng vai trò chủ chốt. Những chiến thắng này đã mang lại cho ông danh tiếng quân sự và sự công nhận trên khắp châu Âu. Bất chấp những thành công này, Nhà Oranje không nhận được sự kính trọng lớn trong giới hoàng gia châu Âu, vì chức Stadtholder không được thừa kế như một vị quân chủ chính thống.

Việc huấn luyện quân đội của ông đặc biệt quan trọng đối với chiến tranh cận đại và cuộc Cách mạng Quân sự giai đoạn 1560–1650. Các vị tướng tiền nhiệm đã sử dụng huấn luyện để rèn luyện kỷ luật hoặc duy trì thể lực cho binh lính, nhưng đối với Maurits, chúng "là những nguyên tắc cơ bản của chiến thuật".

Sự thay đổi này ảnh hưởng đến toàn bộ quá trình tiến hành chiến tranh, vì nó đòi hỏi các sĩ quan phải huấn luyện binh lính bên cạnh việc chỉ huy họ, giảm quy mô của đơn vị bộ binh cơ bản cho các mục đích chức năng vì phải đưa ra các mệnh lệnh cụ thể hơn trong chiến đấu, và việc giảm hành vi bầy đàn đòi hỏi nhiều sáng kiến và trí thông minh hơn từ những người lính bình thường. Một đóng góp quan trọng là sự ra đời của súng bắn lần lượt, cho phép binh lính bù đắp cho sự thiếu chính xác của vũ khí bằng cách bắn theo nhóm lớn. Lần đầu tiên nó được sử dụng trong chiến đấu ở châu Âu là tại trận Nieuwpoort năm 1600.

==Đọc thêm==
- John Lothrop Motley, "History of the United Netherlands from the Death of William the Silent to the Synod of Dort". London: John Murray, 1860.
- John Lothrop Motley, "The Life and Death of John of Barenvelt". New York & London: Harper and Brothers Publishing, 1900.
- Petrus Johannes Blok, "History of the people of the Netherlands". New York: G. P. Putnam's sons, 1898.