hirine/wikipedia-vietnamese-1M296K-dataset huggingface dataset:
Jack Kevorkian

Jacob "Jack" Kevorkian (/ kɨvɔrkiən /;(; 26 tháng 5 năm 1928 – 3 tháng 6 năm 2011), thường được gọi là "Bác sĩ tử thần", là một nhà nghiên cứu bệnh học, nhà hoạt động cho cái chết êm dịu, họa sĩ, tác giả, nhà soạn nhạc người Mỹ. Ông đã chiến đấu không mệt mỏi trong cuộc tranh cãi về "cái chết êm dịu" giúp đưa những bệnh nhân mắc bệnh nan y, vô phương cứu chữa được kết thúc nỗi đau sớm hơn. Jack Kevorkian từng thực hiện 130 cái chết "êm dịu", phần lớn ở Detroit những năm 1990 tới 1998, được tại ngoại năm 2007 sau 8 năm ngồi tù. Ông đã có phát biểu nổi tiếng "làm chết không phải là một tội ác". 
Năm 1998, tòa án buộc Kevorkian tội ông "giết người cấp độ hai" và bị xử 10–25 năm tù do đã an tử cho bệnh nhân Thomas Youk. Tại tòa, Kevorkian thú nhận đã giúp 130 bệnh nhân giã từ cuộc sống. Sau đó, do tình trạng sức khỏe không tốt, nhà nghiên cứu bệnh học này đã được giảm án xuống còn 8 năm tù. Ông đã được tạm tha ngày 1 tháng 6 năm 2007, với điều kiện ông sẽ không đưa ra những lời khuyên tự tử cho người khác

Kevorkian sinh ra ở Pontiac, Michigan trong một gia đình người nhập cư Armenia. Levon, cha của ông sinh ra trong làng Passen, gần Erzurum, và mẹ ông Satenig sinh ra trong làng Govdun, gần Sivas. Cha của ông đã chuyển từ Thổ Nhĩ Kỳ trong năm 1912 và tìm đường đến Pontiac, nơi ông tìm được việc làm tại một xưởng đúc ô tô. Satenig chạy trốn khỏi cuộc diệt chủng Armenia 1915, việc tìm kiếm nơi trú ẩn với các thân nhân ở Paris, và tái hợp cuối cùng với anh trai của bà tại Pontiac.
Jack Kevorkian tốt nghiệp khoa y đại học Michigan năm 1952. Sau đó, ông chuyên nghiên cứu bệnh học tại nhiều bệnh viện khác nhau ở California và Michigan. Năm 1989, Kevorkian thiết kế "máy tự tử" dưới tên gọi "mercitron". Đó là một hệ thống cực kỳ đơn giản gồm vài loại thuốc độc, chai đựng thuốc, ống truyền... trị giá chỉ 30 USD, dùng đưa các chất cực độc vào máu bệnh nhân. Việc tự tử thường diễn ra tại sân sau nhà hoặc trên một chiếc ôtô tải nhỏ của Kevorkian.
Đôi khi ông còn dùng những phương cách khác đơn giản hơn: đeo mặt nạ thở cho người bệnh, nhưng thay vì nối với dưỡng khí, đường ống sẽ nối với hơi độc carbon monoxide. Trong cả hai cách này, người muốn an tử chỉ cần nhấn một chiếc nút để Kevorkian không là người thực hiện tội ác.
Có một bộ phim về cuộc đời của bác sĩ Kevorkian mang tựa "You Don't Know Jack" trình chiếu trên kênh HBO năm 2010. Bộ phim mang về cho nam diễn viên chính Al Pacino một giải Emmy và một Quả cầu vàng cho vai diễn khắc họa nhà nghiên cứu bệnh học Kevorkian xuất sắc của mình.
Hamad bin Khalifa al-Thani

Hamad bin Khalifa Al Thani (tiếng Ả Rập: الشيخ حمد بن خليفة ال ثاني sinh ngày 1 tháng 1 năm 1952) là "Emir" (tiểu vương) cầm quyền của Nhà nước Qatar kể từ năm 1995. Sheikh Hamad là người nối ngội đương nhiên của Qatar giữa giai đoạn năm 1977 và 1995 và cùng thời kỳ này ông giữ chức bộ trưởng Bộ Quốc phòng. Trong đầu những năm 1980 ông đã lãnh đạo Hội đồng tối cao Kế hoạch, đặt ra những chính sách kinh tế và xã hội cơ bản của Qatar. Bắt đầu từ năm 1992, Hamad đã có một trách nhiệm ngày càng tăng đối với điều hành đất nước hàng ngày, bao gồm cả sự phát triển của dầu mỏ của Qatar và các nguồn tài nguyên khí đốt tự nhiên.

Năm 1995, Thái tử Hamad bin Khalifa Al Thani kế thừa quyền lực từ vua cha. Từ đó, Al Thani áp dụng chính sách "thắt lưng buộc bụng" do nợ nước ngoài quá nhiều, bãi bỏ việc kiểm duyệt báo chí, tiến hành các cuộc cải cách trong đó có cả việc thực hiện cuộc bầu cử dân chủ lần đầu tiên trong lịch sử nước này. Mặc dầu cuộc bầu cử năm 1999 cho 29 thành viên Hội đồng thành phố - chỉ là cuộc bầu cử nhỏ, nhưng nó lại thể hiện một sự thay đổi có ý nghĩa về mặt chính trị: phụ nữ được quyền bỏ phiếu và quyền tranh cử.

== Liên kết ngoài ==
- Genealogy of The Al-Thani Dynasty, Page 7 – Website RoyalArk.net
- Denver Post article on His Highness Sheikh Hamad Bin Khalifa Al-Thani and his rise to power
- Stargate Photo of Sheikh Hamad Bin Khalifa's yacht no. 1
- Constellation Photo of Sheikh Hamad Bin Khalifa's yacht no. 2
Koompassia

Koompassia là một chi thực vật thuộc họ Fabaceae, sinh sống trong khu vực Đông Nam Á. Tất cả các loài trong chi này đều là các cây gỗ cao sinh sống trong các rừng mưa nhiệt đới, với loài "K. excelsa" là một trong những loài cây gỗ cao nhất trong khu vực nhiệt đới.

==Các loài==
Chi này chứa ba loài như sau:
- "Koompassia excelsa"
- "Koompassia grandiflora"
- "Koompassia malaccensis"
MTS (nhà mạng)

MTS () là nhà mạng lớn nhất ở Nga và các quốc gia SNG với hơn 102,4 triệu thuê bao tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2009.

Bắt đầu hoạt động với giấy phép tại Moskva năm 1994, МТS năm 1997 nhận được giấy phép mở rộng khu vực hoạt động, và sau này vươn xa ra các nước SNG. Ngày 31 tháng 10 năm 2008, Vodafone thông báo hợp tác với MTS, trong đó các dịch vụ của Vodafone sẽ sử dụng được trên các thuê bao MTS và cả hai thông báo sẽ rất có tiềm năng cho các thương vụ mua bán hiệu quả.

Vyacheslav Nikolaev là chủ tịch của công ty kể Từ Tháng 3 năm 2021.

Chủ tịch Hội đồng Quản trị (kể từ tháng 6 năm 2019) — Phó Chủ tịch Hội đồng QUẢN trị CỦA AFK Sistema Felix Yevtushenkov.

==Liên kết ngoài==
- MTS Website (tiếng Anh)
- MTS Website (tiếng Nga)
- Mobile TeleSystems OJSC (ADR) - Google Finance
Cosmarium undulatum

Cosmarium undulatum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium monomazum

Cosmarium monomazum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium botrytis

Cosmarium botrytis là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.

==Phân loài==
- "C. botrytis" var. "botrytis"
- "C. botrytis" var. "gemmiferum"
- "C. botrytis" var. "subtumidum"
- "C. botrytis" var. "tumidum"
Cosmarium abbreviatum

Cosmarium abbreviatum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium alpestre

Cosmarium alpestre là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium amoenum

Cosmarium amoenum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium anceps

Cosmarium anceps là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium angulatum

Cosmarium angulatum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium annulatum

Cosmarium annulatum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium arctorum

Cosmarium arctorum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium askenasyi

Cosmarium askenasyi là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.

==Phân loài==
- "C. askenasyi" var. "americana"
- "C. askenasyi" var. "askenasyi"
Cosmarium asphaerosporum

Cosmarium asphaerosporum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.

==Phân loài==
- "C. asphaerosporum" var. "asphaerosporum"
- "C. asphaerosporum" var. "strigosum"
Người Hồ

Người Hồ (胡人, "Hồ nhân") theo nghĩa hẹp dùng để chỉ các sắc dân ngoại lai tại Trung Á và Tây Á, được sử dụng phổ biến trong các sử tịch và văn hiến vào thời nhà Đường. Tại Đột Quyết truyện trong Cựu Đường thư, ví như Hiệt Lợi Khả Hãn tại nội chính phương diện, rất tùy tiện nên được gọi là Hồ nhân. Theo nghĩa rộng vào thời cổ đại Trung Quốc, các dị tộc ở phương bắc và các dân tộc Tây Vực được gọi là Hồ Nhi (胡兒). "Hồ" là từ tiếng Hán chỉ các dân tộc khác với hàm ý khinh miệt, hoàng đế Thạch Lặc từng hạ lệnh cấm chỉ sử dụng chữ "Hồ" (胡), coi đây tội nghiêm trọng nhất trong hệ thống pháp luật Hậu Triệu.

==Quan hệ với Hán tộc==
Quan hệ giữa người Hán và các dân tộc Hồ phía bắc trong suốt lịch sử là phức tạp, có cả hợp tác lẫn chiến tranh (thường xuyên có xung đột quân sự từ thời Ngũ Hồ loạn Hoa cho tới tận thời Minh – Thanh). Tuy nhiên các dân tộc thiểu số trong quá trình hòa huyết với Hán tộc (Hán hóa) đã góp phần to lớn trong công cuộc mở rộng lãnh thổ Trung Quốc như ngày nay. Cần nhớ rằng do khu vực cư trú xen kẽ với Hán tộc từ thời thượng cổ cho đến tận ngày nay nên các dân tộc gốc du mục phương Bắc có sự tiếp thu rất sớm về nhiều mặt đối với văn hóa Hoa Hạ. Vì thế, việc coi các dân tộc du mục phương Bắc (đặc biệt là sau thời Tây Tấn) thiếu văn minh là cái nhìn phần nhiều mang tính phiến diện do ảnh hưởng bởi tư tưởng bá quyền của các triều đại gốc Hoa Hạ.

===Người Hồ-Hán===
Người Hồ-Hán là những người sinh ra trong quá trình cộng cư và hỗn huyết giữa người Hán và người Hồ. Đây là một quá trình quan trọng trải dài trong lịch sử Trung Quốc từ thời thượng cổ (giai đoạn lập quốc sơ khai tại Trung Nguyên - Hoa Hạ) cho đến thời nhà Thanh. Dưới đây là danh sách một số người Hồ-Hán nổi tiếng trong lịch sử:
- Tùy Dạng Đế (Dương Quảng), hoàng đế thứ hai của nhà Tùy. Tùy Dạng Đế có thân mẫu (Văn Hiến hoàng hậu) là người dân tộc Tiên Ti, con gái của Độc Cô Tín.
- Tất cả các hoàng đế nhà Đường (618–907) từ Đường Cao Tổ Lý Uyên trở đi đều là người Hồ-Hán (Lý Uyên có 1/4 huyết thống người Hồ từ mẹ). Lý Uyên có mẫu thân Nguyên Trinh Hoàng hậu là người dân tộc Tiên Ti, con gái của Độc Cô Tín.
- Lý Bạch, nhà thơ nổi tiếng sống thời Đường. Lý Bạch có thân mẫu là người Tây Vực (tuy nhiên điều này không hoàn toàn chắc chắn).

==Triều đại và chính quyền của người dân tộc thiểu số==
- Nhiều quốc gia trong thời kỳ Thập lục quốc
- Bắc Ngụy
- Hậu Đường
- Hậu Tấn
- Hậu Hán
- Liêu
- Tây Hạ
- Kim
- Nguyên
- Thanh

==Xem thêm==
- Ngũ Hồ thập lục quốc

==Tham khảo==
- 《Dị văn hóa đích sử-Ngoại lai từ》, Sử Hữu Vi, Nhà xuất bản Giáo dục Cát Lâm, 1991。
Cosmarium cucumis

Cosmarium cucumis là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium cyclicum

Cosmarium cyclicum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium cylindricum

Cosmarium cylindricum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium debaryi

Cosmarium debaryi là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium dentatum

Cosmarium dentatum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium dentiferum

Cosmarium dentiferum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium depressum

Cosmarium depressum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium difficile

Cosmarium difficile là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium elegantissimum

Cosmarium elegantissimum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium eloiseanum

Cosmarium eloiseanum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium entochondrum

Cosmarium entochondrum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium exiguum

Cosmarium exiguum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium formosulum

Cosmarium formosulum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium furcatospermum

Cosmarium furcatospermum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium globosum

Cosmarium globosum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium granulatum

Cosmarium granulatum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium hammeri

Cosmarium hammeri là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium holmiense

Cosmarium holmiense là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium humile

Cosmarium humile là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium impressulum

Cosmarium impressulum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium inconspicuum

Cosmarium inconspicuum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium isthmium

Cosmarium isthmium là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium kjellmani

Cosmarium kjellmani là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium laeve

Cosmarium laeve là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.

==Các đơn vị dưới loài==
- "Cosmarium laeve var. laeve"
- "Cosmarium laeve var. westii"
- "Cosmarium laeve var. rodundatum "
- "Cosmarium laeve var. octangularis "
- "Cosmarium laeve var. distentum"
Cosmarium margaritatum

Cosmarium margaritatum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium margaritiferum

Cosmarium margaritiferum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium meneghinii

Cosmarium meneghinii là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium lundellii

Cosmarium lundellii là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium microsphinctum

Cosmarium microsphinctum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium minimum

Cosmarium minimum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium modestum

Cosmarium modestum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium moniliforme

Cosmarium moniliforme là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Hoàng Hữu Đản

Hoàng Hữu Đản (1922–2012) là một nhà văn, dịch giả người Việt Nam
== Tiểu sử ==
Hoàng Hữu Đản sinh ngày 03 tháng 04 năm 1922 tại Quảng Bình. 
Năm 1930 ông theo học trường trung học Collège de Francisca, Thanh Hóa. Ông học Tiếng Pháp và Tiếng Anh ở đây. Sau đó ông còn học hai ngôn ngữ cổ là Tiếng Hi Lạp và Latin.
Tốt nghiệp tú tài, ông làm thư ký toà sứ. 
Trong những năm chiến tranh, ông làm chủ bút tờ báo Công Lý của Mặt trận liên Việt, làm cán bộ giảng dạy tiếng Pháp, tiếng Việt, văn học tại các trường ở Quảng Bình, Quảng Trị, Hà Tĩnh...

Năm 1954, ông chuyển về hẳn trường cấp 3 Ngô Sĩ Liên, Bắc Giang dạy Văn, Sử Địa ở đây cho đến khi trường sơ tán. Từ đó cho đến cuối đời ông tập trung cho sự nghiệp nghiên cứu, sáng tác và dịch tác phẩm văn học từ Tiếng Pháp sang Tiếng Việt và ngược lại.

Ông qua đời vào hồi 1:20 ngày 26 tháng 3 năm 2012 tại Thành phố Hồ Chí Minh. Ông được an táng tại nghĩa trang Đa Phước, huyện Bình Chánh.

== Tác phẩm ==
Kịch:
- Bí mật vườn Lệ Chi
- Người con gái Nguyễn Du
- Gặp gỡ tất yếu
- Mất mát và đền bù
- Đứa con hư
Dịch cổ văn học Hy Lạp, cổ sử Hy Lạp, Ba Tư sang Tiếng Việt:
- Trường ca của Homère (Iliade và Odyssée)
- Những bi kịch của Eschyle, Sophocle, Euripide
- Hài kịch của Aristophane
- Những tác phẩm sử học của Herodote, Thucydide, Xenophon
Thành công nhất là dịch vở kịch thơ Pháp "Le Cid" (1960)<br> 
Dịch văn học Việt sang Pháp:
- Tập thơ song ngữ "Ánh trăng" (tuyển thơ Việt Nam của nhiều tác giả)
- Quà muộn (tập truyện ngắn của nhà văn Nguyên Hương)
- Thi Vân Yên Tử (tập thơ của Hoàng Quang Thuận)
- Lỡ bước sang ngang (thơ Nguyễn Bính)
- Thơ điên Hàn Mặc Tử
Về văn học cho thiếu nhi:
Truyện kể của Maurice Carème:"Truyện kể cho Caprine, Vương quốc các loài hoa, Cái dải mũ của Pompadour, Hòn bi thủy tinh"<br>
Dịch văn học Việt sang Tiếng Anh:
- Nỗi buồn chiến tranh (Bảo Ninh)
Bên cạnh đó ông còn viết các chuyên luận về sân khấu, bút ký và sáng tác thơ

== Giải thưởng ==
Ông được trao Huân chương Cành cọ Hàn lâm hạng nhì của Pháp vào 24 tháng 03 năm 2008.
== Nhận định ==
Ông Olivier Page, một trí thức Pháp, nhận xét:
"Ông là một tu sĩ Franciscain yêu nước, xuất thân từ đồng ruộng và truyền thống ngàn đời của Việt Nam, một kẻ khiêm tốn đã làm nên những sự nghiệp lớn trong đời mình bằng cách chiến đấu cho tổ quốc và văn chương; ông là một nghệ sĩ đã đọc Homère sau khi say đắm Athéna, vị nữ thần có đôi mắt biếc xanh của lá cây ôliu…"

== Liên kết ngoài ==
- Tùng và Phong Lan Blog – Blog của Hoàng Hữu Đản
Khâm Tấn Tường

Khâm Tấn Tường (? - ?) là quan nhà Nguyễn và là một thủ lĩnh trong phong trào kháng Pháp ở nửa sau thế kỷ 19 tại Tây Ninh, Việt Nam.

==Tiểu sử==
Không rõ thân thế của Khâm Tấn Tường. Chỉ biết khi triều đình nhà Nguyễn hạ lệnh bãi binh theo Hòa ước Nhâm Tuất (1862), lúc bấy giờ, ông đang là viên quan trấn nhậm ở phủ Tây Ninh (thuộc Gia Định). Không tuân lệnh ấy, ông rút quân về An Cơ (nay thuộc Châu Thành, Tây Ninh) lập căn cứ kháng chiến.

Căn cứ An Cơ nằm trên khu đất cao, mặt trước có bờ thành cao với lũy tre dày kiên cố; dưới thành là rạch Sóc Om (còn gọi là rạch Vịnh) tạo thành hào thiên nhiên bao quanh. Tại đây, nghĩa quân dưới sự chỉ huy của Khâm Tấn Tường, đã dùng chiến thuật "bẫy gỗ" và cung tên "hỏa hổ", đẩy lui nhiều cuộc tấn công của quân Pháp.

Sau đó, để triệt hạ căn cứ, thực dân Pháp cử viên sĩ quan tên là Larcleauze dốc toàn lực bao vây, đánh phá, có cộng sự là người Việt chỉ lối. Khâm Tấn Tường cùng nghĩa quân chiến đấu kiên cường. Cuối cùng, ông tuẫn tiết, căn cứ An Cơ tan vỡ.

==Tham khảo==
- Nhiều người soạn (Nguyễn Ngọc Dũng chủ biên), "Lịch sử địa phương tỉnh Tây Ninh". Nhà xuất bản Giáo dục, 2011.
Cosmarium monochrondrum

Cosmarium monochrondrum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium nasutum

Cosmarium nasutum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium norimbergense

Cosmarium norimbergense là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium notabile

Cosmarium notabile là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium novaesemliae

Cosmarium novaesemliae là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium obliquum

Cosmarium obliquum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium obtusatum

Cosmarium obtusatum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium obsoletum

Cosmarium obsoletum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium ochthodes

Cosmarium ochthodes là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium orbiculatum

Cosmarium orbiculatum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium ornatum

Cosmarium ornatum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium orthostichum

Cosmarium orthostichum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium ovale

Cosmarium ovale là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium pachydermum

Cosmarium pachydermum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium perforatum

Cosmarium perforatum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium pericymatium

Cosmarium pericymatium là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium pokornyanum

Cosmarium pokornyanum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium portianum

Cosmarium portianum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium praegrande

Cosmarium praegrande là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium protractum

Cosmarium protractum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium pseudamoenum

Cosmarium pseudamoenum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium pseudarctoum

Cosmarium pseudarctoum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium pseudatlantoideum

Cosmarium pseudatlantoideum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Cosmarium pseudobroomei

Cosmarium pseudobroomei là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.
Vực thẳm Challenger

Vực thẳm Challenger là điểm sâu nhất được biết đến trên Trái Đất, với độ sâu 10.902 m (35.768 foot) đến 10.916 m (35.814 foot) bằng cách đo lường trực tiếp từ tàu lặn, và hơn một chút theo cách đo độ sâu dùng sonar. Vực thẳm này nằm ở Thái Bình Dương, ở cuối phía nam của rãnh Mariana gần nhóm đảo Mariana. Vực thẳm Challenger là rãnh sụt tương đối nhỏ ở dưới cùng của một rãnh hình lưỡi liềm lớn hơn đáng kể. Đáy của nó dài là 11,3 km (7 dặm) và 1,6 km, độ dốc nhẹ, đảo gần vực thẳm Challenger là đảo Fais (một trong những hòn đảo ngoài của Yap), cách đó 289 km về phía tây nam, và Guam, 500 km về phía đông bắc. Vực thẳm đã được đặt tên theo tàu khảo sát Hải quân Hoàng gia Anh "HMS Challenger".

==Thám hiểm==
Hải quân Hoàng gia Anh "HMS Challenger", có chuyến thám hiểm giai đoạn 1872-1876, thực hiện các lần đo chiều sâu đầu tiên của nó.

Theo phiên bản tháng 8 năm 2011 của GEBCO Gazetteer của Undersea Feature Names, vị trí của vực thẳm Challenger Deep được cho là 11º 22.4'B, 142º 35.5'Đ.

Năm 1951 Mariana được tàu Challenger II của Hải quân Hoàng gia Anh sử dụng kỹ thuật phản xạ sóng âm để thu lại âm thanh quay trở về khi sóng âm va vào đáy biển, tàu Challenger II đã đo được độ sâu 10.900 m tại tọa độ 11°19' Bắc và 142°15' Đông. Năm 1957, tàu Vityaz của Nga báo cáo độ sâu 11.034 m (36.201 ft), cho chỗ lõm sâu hoắm Mariana; sự đo đạc này đã không được thực hiện lặp lại nên khó có thể coi là chính xác.

Năm 1962, tàu hải quân Spencer F. Baird của Mỹ báo cáo độ sâu lớn nhất là 10.915 m (35.810 ft). Năm 1984, Nhật Bản gửi tàu Takuyo, một tàu khảo sát chuyên nghiệp hóa cao tới rãnh Mariana để thu thập dữ liệu bằng cách sử dụng các máy thu sóng âm phản xạ nhiều tia và hẹp; họ báo cáo độ sâu cực đại là 10.924 m (35.840 ft) (cũng có báo cáo là 10.920±10 m). Các phép đo chính xác nhất đã được thực hiện trên máy dò Kaiko của người Nhật vào ngày 24 tháng 3 năm 1995 cho kết quả 10.911 m (35.798 ft).

Gần đây (ngày 01 tháng 6 năm 2009) bằng phương pháp vẽ bản đồ dùng sonar, tàu Challenger Deep EM120 Simrad trên tàu RV Kilo Moana chỉ ra độ sâu 10.971 m (35.994 ft) (6,82 dặm).

Tháng 3 năm 2012, Deepsea Challenger, một chiếc tàu lặn, đã hoàn thành chuyến đi solo đầu tiên để tiếp cận với vực thẳm Challenger.
From Sarah with Love

"From Sarah with Love" (Từ Sarah với tình yêu) là một bài hát của ca sĩ-nhạc sĩ người Đức Sarah Connor từ album đầu tiên của cô ấy: Green Eyed Soul (2001). ca khúc được viết bởi Rob Tyger, Kay Denar và Connor và sản xuất bởi Denar và Tyger, nó đã được phát hành như đĩa đơn (single) thứ ba của album vào ngày 5 Tháng 11 năm 2001 ở Trung Âu.

Đĩa đơn đạt vị trí số một ở Đức và Thụy Sĩ, trở thành single thành công nhất của Connor phát hành cho đến nay. "From Sarah with Love" đã được đề cử cho giải "Đĩa đơn Hay nhất Quốc gia" (Đức) - Rock / Pop tại giải ECHO năm 2002 (giải thưởng của Hiệp hội Ghi âm Đức) và nhận được một chứng nhận vàng của Liên đoàn Công nghiệp ghi âm quốc tế.

==Danh sách ca khúc và định dạng==
- European CD single
2. "From Sarah with Love" (Radio Version) – 4:12
3. "From Sarah with Love" (Kayrob Dance Mix) – 4:02

- European CD maxi single
2. "From Sarah with Love" (Radio Version) – 4:12
3. "From Sarah with Love" (Kayrob Dance Mix) – 4:02
4. "Man of My Dreams" – 3:11

==Nội dung==
Bài hát nói lên sự nhận thức tình yêu thương muộn màng của một cô gái (hay chàng trai), khi đã để lỡ qua cơ hội và từ chối khi người ấy tỏ tình với mình. Và bây giờ trong lúc xa cách, nàng viết cho chàng mỗi ngày một lá thư.

Trong tiếng Anh, khi viết thư, người ta thường viết: ""From..."" ở cuối thư, để ký tên.

Trích đoạn lời bài hát:

==Thông tin khác==
Rất nhiều ca sĩ đã hát lại ca khúc này.

Tại Việt Nam, Đan Trường đã hát lời Việt của bài hát này "Anh Vẫn Yêu Em", với lời Việt của Nguyễn Ngọc Thiện. Mỹ Tâm với "Trái tim em còn yêu", lời Việt của Lê Quang.

==Liên kết ngoài==
- Video Sarah Connors, From Sarah with Love (live)
- Video Mỹ Tâm, Trái tim em còn yêu
Deepsea Challenger

Deepsea Challenger (DCV 1) là một tàu lặn 7,3 m, được thiết kế để đạt được đáy của vực thẳm Challenger, điểm sâu nhất được biết đến trên Trái Đất. Ngày 25 tháng 3 năm 2012, đạo diễn phim Canada James Cameron đã thí điểm thực hoàn thành thành mục tiêu này, trở thành người đầu tiên trong lịch sử để thực hiện chuyến thám hiểm như vậy một mình. Được đóng tại Sydney, Úc theo công ty nghiên cứu và thiết kế Acheron Project Pty Ltd, Challenger Deepsea bao gồm thiết bị lấy mẫu khoa học và máy ảnh 3-D độ nét cao, và đạt điểm sâu nhất của đại dương sau khi khoảng hai giờ đồng hồ từ khi bắt đầu lặn từ mặt biển.

Tàu lặn Challenger đã bí mật được đóng tại Úc, cộng tác với Hội địa lý Quốc gia Hoa Kỳ và với sự hỗ trợ của Rolex. Tham gia nghiên cứu và phát triển của nghề thủ công và nhiệm vụ bao gồm Viện Hải dương Scripps, Phòng thí nghiệm Jet Propulsion và Đại học Hawaii. 
Tàu lặn này có hình một quả cầu hoa tiêu 1,1 mét, đủ lớn cho 1 người ngồi. Quả cầu, với các thành thép dày 6,4 cm, đã được thử nghiệm khả năng chịu được các yêu cầu áp lực trong một buồng áp suất tại Đại học Tiểu bang Pennsylvania. 
==Liên kết ngoài==
- Trang web thông tin chính thức Hội địa lý Quốc gia Hoa Kỳ
Đại học Yonsei

Đại học Yonsei (Tiếng Anh: Yonsei University, Tiếng Hàn:연세대학교, Hanja: 延世大學校, Hán-Việt: Diên Thế Đại Học Hiệu) là một trường đại học tư thục ở thủ đô Seoul, Hàn Quốc, được thành lập vào năm 1885, Yonsei là một trong những trường đại học lâu đời nhất của Hàn Quốc. Trường được đánh giá là một trong ba trường đại học tốt nhất của nước này cùng với Đại học Quốc gia Seoul ("Seoul National University") và Đại học Hàn Quốc ("Korea University") - tạo thành nhóm SKY.

==Lịch sử==
Yonsei là một trong bốn trường đại học duy nhất của Hàn Quốc lọt vào bảng xếp hạng chất lượng các trường đại học của ARWU World University Ranking, QS World University Rankings và The Times World University Ranking vào năm 2010. Vào năm 2011,Yonsei được xếp hạng thứ 129 trên toàn thế giới và thứ hạng 18 trên toàn châu Á dựa vào QS World University Rankings.

Tính tới ngày 1/4/2009, Trường Đại học Yonsei có trụ sở chính tại khu Sinchon, quận Seodaemun, Seoul. Hai cơ sở phụ, một ở thành phố Wonju thuộc tỉnh Gangwon và một ở khu đô thị mới Songdo thuộc tỉnh Incheon với tổng số 26.530 sinh viên đại học, 11.437 sinh viên cao học và 4.178 cán bộ giảng dạy.

==Liên kết ngoài==
- Home page
- Yonsei Global MBA
- Yonsei Korean Language Institute
- Yonsei University: Official Seoul City Tourism
- Trường Đại Học Quốc tế Underwood
- Yonsei International Education Center at Wonju
- Yonsei East Asia International College at Wonju
Kháng nguyên CEA

Kháng nguyên Carcinoembryonic (CAE) là một tập hợp các glycoprotein liên quan chặt chẽ với nhau tham gia trong quá trình kết dính tế bào. CEA thông thường được sản xuất trong mô đường tiêu hóa trong giai đoạn phát triển bào thai và ngừng sản xuất trước khi sinh. Do đó, CEA thường chỉ tồn tại ở một lượng rất nhỏ trong máu người lớn khỏe mạnh (khoảng 2-4 ng/mL).. Tuy nhiên, nồng độ trong huyết thanh của nó có thể tăng trong một vài loại ung thư, nhờ đó có thể dùng nó như một dấu ấn ung thư bằng các xét nghiệm cận lâm sàng. Nồng độ CEA trong huyết thanh cũng có thể tăng ở người nghiện thuốc lá nặng.
CEA là một glycoprotein bám màng glycosyl phosphatidyl inositol (GPI) mà dạng sialofucosylated có vai trò như chất bám L-selectin và E-selectin ở ung thư đại tràng, các chất quyết định sự lan tràn của các tế bào ung thư đại tràng. Trong miễn dịch, chúng thuộc nhóm dấu ấn CD66. Các protein nàyy bao gồm CD66a, CD66b, CD66c, CD66d, CD66e, CD66f.
==Lịch sử==
CEA lần đầu tiên được xác định vào năm 1965 bởi Phil Gold và Samuel O. Freedman ở mẫu bệnh phẩm bệnh nhân ung thư đại tràng.
==Giá trị chẩn đoán==
Xét nghiệm máu CEA không phải là một xét nghiệm đáng tin cậy để chẩn đoán hoặc sàng lọc sớm ung thư. Phần lớn các loại ung thư không có nồng độ CEA cao ở giai đoạn sớm.
Nồng độ CEA huyết thanh ở các bệnh nhân ung thư biểu mô đại trực tràng thường cao hơn người khỏe mạnh (khoảng trên 2.5 µg/L). CEA chủ yếu được dùng để theo dõi quá trình điều trị ung thư đại trực tràng, xác định ung thư tái phát sau phẫu thuật, để phân giai đoạn hoặc chẩn đoán di căn qua nồng độ dịch sinh học. Nồng độ CEA cũng tăng trong ung thư dạ dày, ung thư tụy, ung thư phổi, ung thư vú, và ung thư tuyến giáp thể tủy, cũng như một số trường hợp không ung thư như viêm đại trực tràng chảy máu, viêm tụy, xơ gan, COPD, bệnh Crohn, suy giáp cũng như người hút thuốc. Nồng độ CEA có thể trở về bình thường sau khi phẫu thuật khối u thành công và sử dụng để theo dõi đặc biệt là ung thư đại trực tràng.
Sự tăng nồng độ CEA bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố. Nó thay đổi ngược lại với phân độ u; khối u càng biệt hóa càng tiết nhiều CEA. CEA tăng nhiều hơn ở những khối u có di căn hạch và di căn xa so với những khối u tại chỗ và do đó có thể thể phản ánh giai đoạn u. Các khối u ở bên trái có xu hướng có nồng độ CEA cao hơn ở bên phải. Các khối u gây tắc ruột cũng có nồng độ CEA cao hơn. Các khối u lệch bội sản xuất nhiều CEA hơn những khối u lưỡng bội. Suy giảm chức năng gan làm tăng nồng độ CEA do gan là nơi chuyển hóa ban đầu của CEA.
Vị trí trong cơ thể có nồng độ CEA cao có thể xác định bằng kháng thể đơn dòng arcitumomab.
Kháng thể kháng CEA cũng thường được sử dụng trong hóa mô miễn dịch để xác định sự bộc lộ glycoprotein tế bào trong mẫu mô. Ở người trưởng thành, CEA bộc lộ ở các tế bào u (một số ác tính, một số lành tính) nhưng có liên quan đặc biệt với ung thư biểu mô tuyến như đại tràng, phổi, vú, dạ dày hay tụy.
Abdelaziz Bouteflika

Abdelaziz Bouteflika (phát âm tiếng Ả Rập: ʕa ː bd lʕziz butfliqa ː]; tiếng Ả Rập: عبد العزيز بوتفليقة) (2 tháng 3 năm 1937 - 17 tháng 9 năm 2021) là một chính trị gia Algeria, là tổng thống thứ chín của Algeria kể từ năm 1999. Ông chủ trì xử lý việc kết thúc cuộc chiến tranh đẫm máu dân sự Algeria trong năm 2002, và ông đã kết thúc tình trạng khẩn cấp trong tháng 2 năm 2011 trong bối cảnh tình trạng bất ổn khu vực.
Ông cũng đã từng là chủ tịch của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc.

Bouteflika từ chức vào ngày 2 tháng 4 năm 2019 sau nhiều tháng biểu tình hàng loạt. Với gần 20 năm cầm quyền, ông là nguyên thủ quốc gia Algeria tại vị lâu nhất cho đến nay. Sau khi từ chức, Bouteflika trở thành một người sống ẩn dật và qua đời ở tuổi 84 vào tháng 9 năm 2021, hơn hai năm sau khi ông từ chức.< Bouteflika spent his final years in a medicalised state residence in Zéralda, a suburb of Algiers.
==Gia đình==
Abdelaziz Bouteflika đã sinh ra vào ngày 02 tháng 3 năm 1937 Oujda, Maroc. Ông là con đầu tiên của mẹ mình và là con thứ hai của cha mình (Fatima, người chị của ông. Cha của ông (Ahmed Bouteflika) và mẹ (Mansouria Ghezlaoui) là người từ khu vực Tlemcen. Bouteflika có chị em cùng cha khác mẹ và cùng mẹ khác cha (Fatima, Yamina, và Aïcha), cũng như bốn anh em trai (Abdelghani, Mustapha, Abderahim và Saïd) và một em gái (Latifa). Saïd là bác sĩ riêng của Abdelaziz Bouteflika, và được cho là của một số được một nhân vật cố vấn vòng trong quan trọng của Bouteflika.
Qaidam

Bồn địa Qaidam, cũng viết là Tsaidam (từ , ""dầm muối"" hay ""thung lũng rộng""; , Sài/Trại Đạt Mộc bồn địa) là một vùng lõm cực độ chiếm phần lớn Châu tự trị dân tộc Mông Cổ và dân tộc Tạng Hải Tây tại tỉnh Thanh Hải, Trung Quốc. Bồn địa có diện tích xấp xỉ 120.000 km², một phần tư trong đó bị bao phủ bởi các hồ nước mặn và hồ khô cạn. Khoảng 35.000 km², hay một phần ba diện tích bồn địa là hoang mạc, được gọi là Sa mạc bồn địa Sài Đạt Mộc (柴达木盆地沙漠).

Bồn địa Qaidam tạo thành một thềm lục địa ở phía đông bắc cao nguyên Thanh-Tạng. Cao nguyên Thanh Tạng cao trên mực nước biển, Qaidam là khoảng và Cam Túc ở phía bắc là từ . Một dải nước thấp phân chia bồn địa Qaidam với hồ Thanh Hải ở phía đông.

Về mặt sơn văn học, bồn địa Qaidam Basin là một khu vực tương đối thấp ở phần đông bắc của cao nguyên Thanh-Tạng.
Qaidam là một bồn địa gian sơn, nghĩa là được các dãy núi bao quanh tất cả ccs mặt.
Ở phía nam, dãy núi Côn Lôn phân tách bồn địa với các phần trung tâm cao hơn của cao nguyên Thang Tạng. Ở phía bắc, một số dãy núi thấp phân tách bồn địa với các cao nguyên khác cao hơn, song đó nổi tiếng nhất là Kỳ Liên Sơn; hay còn gọi là Nam Sơn. Ở tây bắc, dãy Altyn-Tagh tách bồn địa Qaidam với sa mạc Kumtagh ở đông nam Tân Cương.

==Khoáng sản và khai mỏ==
Bồn địa có nguồn tài nguyên khoáng sản lớn và có nhiều quan tâm đầu từ từ năm 2005. Bồn địa có trữ lượng về amiăng, borac, thạch cao, dầu và khí thiên nhiên, và một số kim loại, với dự trữ rất lớn về lithi, magiê, kali và natri, hơn bất kỳ nơi nào khác tại Trung Quốc. Qaidam có hồ Qarhan, chứa đến 60 tỉ tấn muối. Bồn địa có 22 mỏ dầu, với ước tính trực lượng đạt 225 triệu tấn, và 6 mỏ khí thiên nhiên, với 150 tỉ m³ khí.

==Liên kết ngoài==
- Bài trên People's Daily về Qaidam
- Columbia Encyclopedia on Qaidam
- Nasa - Qaidam Basin, China
Bồn địa Tứ Xuyên

Bồn địa Tứ Xuyên () là một vùng đất thấp ở tây nam Trung Quốc. Bồn địa nằm ở phần trung tâm và phía đông của tỉnh Tứ Xuyên, nhiều phần của Trùng Khánh (tách ra từ Tứ Xuyên năm 1997). Do địa hình tương đối bằng phẳng và đất đai màu mỡ, bồn địa có một lượng dân cư lên tới trên 100 triệu người. Ngoài việc là một đặc trưng địa lý của khu vực, bồn địa Tứ Xuyên cũng tạo nên một tầm ảnh hưởng văn hóa với các phong tục và nền ẩm thực độc đáo cũng như ngôn ngữ địa phương. Đây là khu vực sản xuất khí thiên nhiên chính tại Trung Quốc.

Các dãy núi bao quanh bồn địa Tứ Xuyên ở tất cả các mặt, trong đó có:

- Dãy Cung Lai Sơn ở phía tây.
- Dãy Long Môn Sơn ở tây bắc.
- Dãy Đại Ba Sơn ở đông bắc.

Bồn địa Tứ Xuyên gồm có các vùng đồi thấp và đồng bằng phù sa, một số dòng sông chính chảy vào Trường Giang, dòng sông chảy qua phần phía nam của bồn địa. Trường Giang, chảy từ bồn địa Tứ Xuyên sang Hoa Đông, qua Tam Hiệp tại Vu Hiệp. Đứt gãy Long Môn Sơn, nguyên nhân gây nên Động đất Tứ Xuyên năm 2008 chạy dọc theo ranh giới phía tây của bồn địa, phân tách bồn địa với cao nguyên Thanh-Tạng ở phía tây. Thời tiết ở bồn địa Tứ Xuyên ẩm ướt và thường u ám, khí hậu bốn mùa chi phối nơi đây, với một mùa đông mát và ôn hòa, thỉnh thoảng có sương giá, và một mùa hè nóng và rất ẩm.

Ngày nay, bề mặt bằng phẳng của bồn địa Tứ Xuyên chủ yếu là những cánh đồng và các thành phố, trong khi phong cảnh của những cánh rừng lá rụng thường xanh chỉ còn lại ở một số vùng đồi núi dốc, tại một số núi thiêng như Nga Mi Sơn, hay quanh các đền chùa. Một sự đa dạng cực kỳ lớn về phong cảnh cũng như các loài động vật hoang dã vẫn được bảo tồn một phần ở các dãy núi xung quanh bồn địa. Hệ sinh thái tự nhiên của các dãy núi này được Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (WWF) phân loại là rừng thông Cung Lai-Dân Sơn và rừng thường xanh Đại Ba Sơn. Vùng đồi tại Lợi Xuyên, ở mép phía đông bồn địa, là nơi Thủy sam 
("Metasequoia glyptostroboides", trước đây chỉ được biết đến qua các hóa thạch và được coi là đã tuyệt chủng) đã được phát hiện vào năm 1944. Thủy sam trở nên đặc biệt vì nó là một loài thông rụng lá.
Tiểu Hưng An

Dãy núi Tiểu Hưng An hay Tiểu Hưng An Lĩnh (小兴安岭), nằm ở phía bắc tỉnh Hắc Long Giang, Trung Quốc và một phần tỉnh Amur cùng tỉnh tự trị Do Thái của Nga. Tiểu Hưng An gồm các ngọn núi thấp, chủ yếu là các ngọn đồi, dài chừng 400 km, có hướng tây bắc-đông nam, các đỉnh cao trung bình từ 600–1000 m, đỉnh cao nhất là 1.429 m trên mực nước biển.

Phần phía bắc của Tiểu Hưng An Lĩnh nâng lên thành cao nguyên, phía nam là khối núi đứt gãy, do đá hoa cương, đá biến chất cấu thành. Phía tây bắc là Hắc Long Giang, giáp với Đại Hưng An, phía nam giáp với đồng bằng Tùng Nộn. Tổng diện tích của dãy núi là 130.000 km², các ngọn núi thấp là khoảng 37%, đồi là 53%, các gò nhỏ là 10%. Độ cao 500-800 mét so với mực nước biển. Dãy núi là đường phân thủy của Hắc Long Giang và Tùng Hoa Giang. Thế núi vừa phải, bắc thấp nam cao, Y Xuân gần đó có Đại Quản Sơn cao 1203 mét. Địa mạo có sự khác biệt đáng kể, dốc núi phía nam có thể tròn thoải, thủy hệ kéo dài, dốc phía bắc cao hiểm trở, như một cái thang, thủy hệ ngắn. Phía bắc là các cao nguyên đồi, bề mặt là đá Glutenite, chủ yếu là đá bazan, có nhiều thung lũng sông suối rộng, phía nam là vùng đồi thấp, có nhiều hơn nền đá hoa cương, các thung lũng sông suối có hình chữ "V". Các lưu vực sông chủ yếu của Tiểu Hưng An Lĩnh thuộc về hệ thống sông của Hắc Long Giang như Tốn Biệt Lạp, Triêm Hà, Ô Vân Hà và hệ thống sông Tùng Hoa như Hô Lan Hà, Thang Vượng Hà.

Tiểu Hưng An Lĩnh có phạm vi từ 46°28′ đến 49°21′độ vĩ bắc và từ 127°42′ đến 130°14′ độ kinh Đông，khí hậu ông đới đại lục với mùa đông dài và lạnh còn một hè ấm áp những ngắn. Tài nguyên lâm nghiệp phong phú, là một trong những khu vực rừng chính tại Trung Quốc, ngoài ra còn giàu về tài nguyên động vật và khoáng sản.
Altyn-Tagh

Altyn-Tagh, Astyn-Tagh, dãy núi Altun, Altun Shan hay A Nhĩ Kim Sơn (; Altyn Tagh có nghĩa là núi Vàng trong ngôn ngữ Turk; bản thân Astyn-
Tagh là một phần của dãy núi phía nam của Lop Nur), là một dãy núi ở tây bắc Trung Quốc phân tách phần phía đông của lòng chảo Tarim với cao nguyên Thanh-Tạng. Một phần ba ở phía tây của dãy núi thuộc Tân Cương trong khi phần phía đông tạo thành ranh giới giữa Thanh Hải ở phía nam và Tân Cương cùng Cam Túc ở phía bắc. Altun Shan cũng là tên của ngọn núi cao 5.830 gần cực đông của dãy.

==Địa lý==
Một loạt các dãy núi chạy dọc theo rìa phía bắc của cao nguyên Thanh Tạng. Ở phía tây là dãy núi Côn Lôn. Khoảng nửa đường qua lòng chảo Tarim, nơi các dãy núi bắt đầu định hướng một chút về phía bắc, dãy núi ranh giới trở thành Altyn-Tagh, trong khi Côn Lôn tiếp tục thẳng hướng đông, tạo thành một hình chữ "V". Bên trong chữ "V" có một số lòng chảo nội lục. Cự đông của Altyn-Shan nằm gần tuyến đường Đôn Hoàng-Golmud ở cực tây Cam Túc. Phía đông của Altyn-Tagh các dãy núi ranh giới nâng lên đến Kỳ Liên Sơn.

Dọc theo phía bắc của dãy núi là tuyến thương mại con đường tơ lụa từ Trung Quốc bản thổ đến lòng chảo Tarim và hướng về phía tây. Altun-Tagh và Kỳ Liên Sơn đôi khi được gọi là Nam Sơn bởi chúng nằm ở phía nam tuyến đường chính. Gần cực tây của Altun-Shan, hành lang Hà Tây (hay Cam Túc) kết thúc và con đường tơ lụa bị chia tách. Một nhánh theo Altun-Tagh dọc theo phía nam của lòng chảo Tarim trong khi các nhánh khác đi theo biên phía bắc. Phần tây nam của dãy Altyn-Tagh có các ngọn núi tuyết cao tới 6295 m, mặc dù nó hạ xuống độ cao trung bình 4000 m tại các vùng hẹp giữa và cuối cùng nâng lên đến 5000 m tại đoạn giáp Nam Sơn

==Lòng chảo nội lục gian sơn==
Bên trong khu vực chữ "V" giữa Altyn-Tagh và dãy chính Côn Lôn (được gọi là Arka-Tagh) có một số lòng chảo nội lục. Trên địa bàn đông nam Tân Cương, chính trong số các lòng chảo này là lòng chảo Kumkol (, Hán Việt: "Khố Mộc Khố Lý bồn địa")

Hai hồ nước chính của bồn địa này là hồ Aqqikkol (cũng gọi là Ajig Kum Kul, Achak-kum; ; 37°05′N，88°25′E, cao độ 4.250 m elevation) và hồ Ayakkum (); 37°30′N，89°30′E; cao độ 3.876 m). Các hồ này là hai trong số các nguồn nước đáng kể của khu vực cực kỳ khô cằn này; khu vực xung quanh chúng được bảo tồn với tên gọi Khu bảo tồn thiên nhiên Altun Shan.

Xa hơn về phía đông, ở tây bắc Thanh Hải, bồn địa Qaidam Basin lớn hơn nhiều bắt đầu từ giữa Altyn-Tagh và Côn Lôn rồi trải rộng ra; Altyn-Tagh phân tách phần phía tây của bồn địa này với sa mạc Kumtagh.

==Các đỉnh chính==
Sáu đỉnh chính của Altyn-Tagh là Ak Tag (6748 m), Sulamutag Feng (6245 m), Yusupu Aleketag Shan (6065 m), Altun Shan (5830 m), Muzluktag (5766 m) và Kogantag (4800 m).

==Tham khảo==
- Átlat Địa lý quốc gia Trung Quốc, 2008

==Liên kết ngoài==
- Ảnh của NASA về hồ Ayakkum cũng khu vực xung quanh
Đông Hạ

Đại Chân Quốc (大真國), về sau đổi thành Đông Hạ Quốc (東夏國), cũng được biết với tên Đông Chân Quốc (東真國) là quốc gia do Bồ Tiên Vạn Nô lập ra tại Đông Bắc Trung Quốc vào thế kỷ 13.

== Lịch sử ==
=== Thành lập ===
Bồ Tiên Vạn Nô nguyên là tướng lĩnh nhà Kim, đảm nhiệm Liêu Đông tuyên phủ sử thảo phạt quân nổi dậy do thủ lĩnh Khiết Đan là Da Luật Lưu Ca lãnh đạo. Vào năm Trinh Hữu thứ 3 (1215), ông tự lập làm Thiên Vương, lấy quốc hiệu là Đại Chân, niên hiệu là Thiên Thái, các mãnh an và mưu khơ đa phần hưởng ứng. Năm 1216, rơi vào tay Mông Cổ, sang năm 1217 một lần nữa lại tái lập. Vào lúc mạnh nhất, tây bắc đến thành Thượng Kinh (nay là Bạch Thành Tử, A Thành tại Cáp Nhĩ Tân), tây nam đến Bà Tốc lộ (nay là Cửu Liên Thành ở Đan Đông, Liêu Ninh) và một phần của bán đảo Liêu Đông, đông nam đến Hạt Lại lộ (nay thuộc Hamgyong Bắc, Triều Tiên) và Tuất Phẩm lộ (nay là Ussuriysk, Primorsky của Nga).

Thời gian đầu, trung tâm chính trị của Đại Chân Quốc đặt tại Hàm Bình (nay là bắc Khai Nguyên, Liêu Ninh), về sau di dời đến Nam Kinh (nay là Thành Tử Sơn, Diên Cát, Cát Lâm). Bồ Tiên Vạn Nô thiết lập chế độ quan chế theo mô hình của nhà Kim, quân đội tổ chức theo các mãnh an và mưu khơ.

=== Sụp đổ ===
Năm 1233, Oa Khoát Đài phái hoàng tử Quý Do đem quân Mông Cổ tả dực thảo phạt Bồ Tiên Vạn Nô, tại Đông Kinh (nay là Liêu Dương, Liêu Ninh) thì bắt được, Đại Chân Quốc dưới góc độ là một quốc gia độc lập đã diệt vong, nhưng sau đó Mông Cổ vẫn bổ nhiệm Vạn Nô và các con cháu làm trấn thủ, trở thành vùng phiên thuộc. Sau khi Hốt Tất Liệt lập nên nhà Nguyên, đất cũ của Đại Chân Quốc được tổ chức thành Liêu Dương hành tỉnh.
Đông Liêu

Đông Liêu có thể là:
- Huyện Đông Liêu
- Đông Liêu Quốc
- Đông Đan Quốc
Đông Liêu (nước)

Đông Liêu (; 1213-1269) là chính quyền quân chủ do người Khiết Đan thành lập ở Đông Bắc Trung Quốc ngày nay vào thời Kim Tuyên Tông.

==Kiến quốc==
Năm 1212, tông thất nhà Liêu là Gia Luật Lưu Ca, Gia Luật Gia khởi quân biến loạn tại Long An (nay là Nông An, Cát Lâm) và Hàn Châu (nay là Lê Thụ, Cát Lâm), tập hợp được quân số lên tới vạn người. Được sự che chở của đế quốc Mông Cổ và kình địch chống nhà Kim. Kim cho phái Hoàn Nhan Hồ Sa, Bồ Tiên Vạn Nô thảo phạt Gia Luật Lưu Ca. Gia Luật Lưu Ca hướng Mông Cổ mong cứu viện, với sự chi viện của quân Mông Cổ, Gia Luật Lưu Ca tại đã phá tan quân Kim Địch Cát Não Nhi (nay là Xương Đồ, Liêu Ninh).

Tháng 3 năm 1213, Gia Luật Lưu Ca xưng vương, định quốc hiệu là "Liêu", đặt niên hiệu là "Nguyên Thống", về sau gọi là chính quyền Đông Liêu. Gia Luật Lưu Ca phong cho Diêu Lý thị là hoàng hậu, em trai là Gia Luật Tư Bất là quận vương; phong cho Pha Sa, Tăng Gia Nô, Gia Luật Đích, Lý Gia Nô làm thừa tướng, nguyên soái, thượng thư, thiết lập thể chế quốc gia. Năm 1214, nhà Kim lại phái Bồ Tiên Vạn Nô xuất quân đánh Đông Liêu, quân Đông Liêu phá tan quân Bồ Tiên Vạn Nô tại huyện Quy Nhân (nay là Xương Đồ, Liêu Ninh), Gia Luật Lưu Ca chiếm cứ các châu quận tại Liêu Đông, định đô tại Hàm Bình (nay là Khai Nguyên, Liêu Ninh), xưng là Trung Kinh.

==Tình trạng trong nước==
Hệ thống trong nước của Đông Liêu thiếu các tư liệu ghi chép, đa số là không rõ ràng. Năm 1213, khi lập quốc đã xuất hiện các chức danh hoàng hậu, quận vương, thừa tướng, nguyên soái, thượng thư, được đặt giả thuyết là mô phỏng theo hệ thống triều đình nhà Kim song điều này chỉ là suy đoán.

==Đối lập Hậu Liêu==
Năm 1215, Gia Luật Lưu Ca công chiếm Đông Kinh của nhà Kim (nay là Liêu Dương), ngay sau đó mọi người khuyên Lưu Ca xưng đế song ông cự tuyệt. Gia Luật Lưu Ca tìm đến nương nhờ Thành Cát Tư Hãn, được Thành Cát Tư Hãn phong làm Liêu Vương. Thành Cát Tư Hãn bất mãn trước việc phó thủ của Gia Luật Lưu Ca là Khả Đặc Ca lấy thê thiếp của Bồ Tiên Vạn Nô, hướng Khả Đặc Ca hỏi tội, Gia Luật Bất Đẳng tuyên bố Lưu Ca đã chết, cử binh bội phản. Năm 1216, Gia Luật Tư Bất xưng đế tại Trừng Châu (nay là Hải Thành, Liêu Ninh), lấy quốc hiệu là Liêu, sử gọi là Hậu Liêu.

==Chính quyền về sau==
Năm 1218, Gia Luật Lưu Ca với sự trợ giúp của đế quốc Mông Cổ và vua Cao Ly đã tiến đánh Hậu Liêu. Mùa xuân năm 1219, vua Hậu Liêu là Gia Luật Hảm Xá bại trận tự sát, Hậu Liêu diệt vong. Gia Luật Lưu Ca khôi phục lại đất cũ. Năm 1220, Gia Luật Lưu Ca mất, vợ là Diêu Lý thị thống trị Liêu Đông. Chính quyền Đông Liêu tồn tại đến năm 1233, do Đông Hạ của Bồ Tiên Vạn Nô diệt vong, nên bị chính quyền Mông Cổ bãi bỏ. Tuy nhiên, các hậu duệ của Gia Luật Lưu Ca được đế quốc Mông Cổ cho làm quan địa phương thế tập ở Đông Bắc.

== Tham khảo ==
- Nguyên sử•

==Xem thêm==
- Hậu Liêu
- Tây Liêu
- Bắc Liêu
Người Đê

Đê () là một dân tộc tồn tại ở Trung Quốc từ thế 8 TCN đến khoảng giữa thế kỷ 6 CN. Họ sinh sống tại các khu vực mà nay thuộc các tỉnh Cam Túc, Thanh Hải, Tứ Xuyên và Thiểm Tây. Vào thế kỷ 4 và đầu thế kỷ 5, họ đã lập nên nước Tiền Tần và Hậu Lương trong thời Ngũ Hồ thập lục quốc. Họ vốn là những người canh nông ở ranh giới giữa Tây Tạng và Tứ Xuyên ngày nay.

Người Đê cuối cùng đã đồng hóa với các dân tộc khác. Người Bạch Mã hiện đại sinh sống ở đông nam Cam Túc và tây bắc Tứ Xuyên có thể có nguồn gốc từ người Đê. Bằng chứng di truyền học của người Đê có thể tìm thấy tại một trong số các dân tộc thiểu số ở Tứ Xuyên.

==Lịch sử==
===Thời kỳ tiền hoàng gia===
Theo truyền thuyết, các tổ tiên của nhà Chu đã sinh sống giữa người Nhung và người Đê trong 14 thế hệ, cho đến khi Cổ Công Đản Phủ lãnh đạo họ di chuyển đến Thung lũng sông Vị và gây dựng nên kinh đô của mình gần Kỳ Sơn (trước 1107 TCN). Năm 676-651 TCN, Tấn Hiến công chinh phục một số nhóm người Nhung và Đê. Năm 662, người Đê đuổi người Nhung ra khỏi Thái Nguyên. Năm 662-659 TCN, nước Vệ đã gần như bị người Xích Đê tiêu diệt cho đến khi họ được Tề cứu thoát. Năm 660 TCN, Xích Đê đã chiếm kinh đô của Vệ và giết chết vua của nước này, song bị Tề đẩy lui. Từ năm 660 đến 507 TCN, nước Hình đã có nhiều cuộc chiến với người Đê, diệt nước Lỗ của Xích Đê vào năm 594 TCN, khuất phục họ vào năm 541. Năm 640, Đê liên minh với Tề và Hình để chống Vệ. Năm 636 TCN, người Đê đã giúp nhà Chu chống lại Trịnh. Khoảng năm 400 TCN, vị thế chính trị độc lập của Đê và Nhung bị loại bỏ.

===Thời Hậu cổ===
Vào thời nhà Tấn, năm bộ tộc bán du mục Hung Nô (匈奴), Yết (羯), Tiên Ti (鮮卑), Đê (氐), và Khương (羌) chiếm giữ miền bắc Trung Quốc. Thời kỳ này được gọi là "Ngũ Hồ Thập lục quốc". Trong thời kỳ này, người Đê cai trị nước Tiền Tần (351-394) và Hậu Lương (386-403).

Lãnh đạo của bộ tộc Đê là Phù Kiện (符堅), người sáng lập nên vương quốc Tiền Tần (前秦王國, 351-394 AD). Ông định đô tại Trường An (長安 nay là thành phố Tây An). Ông bổ nhiệm Vương Mãnh (王猛), một người Hán làm thừa tướng. Ông xây dựng nên một chính quyền Hán hóa ở mức cao và cho hình thành một lực lượng bộ binh người Hán hùng mạnh bên cạnh đội kị binh người Đê của mình.

Năm 370 CN, Phù Kiện chinh phạt các nước Tiền Yên và Tiền Lương. Kết quả là, Phù Kiện đã làm chủ toàn bộ miền bắc Trung Quốc. Sau đó, ông bắt tay vào một kế hoạch nhằm chinh phục miền nam Trung Quốc, lúc đó đang nằm dưới quyền cai trị của Đông Tấn.

Năm 383 CN, Phù Kiện dẫn đầu một đội quân khoảng 100 vạn người hành quân xuống phía nam với ý định tiêu diệt Đông Tấn ở Phì Thủy thuộc tỉnh An Huy ngày nay. Tuy nhiên, quân Tấn chỉ với quân số khoảng 8 vạn đã đánh thắng. Phù Kiện rời khỏi kinh đô Trường An, để con trai là Phù Phi cai quản còn bản thân về phía nam Cam Túc để tuyển thêm quân từ bộ tộc Đê của mình. Trên đường, Phù Kiện bị quân Hậu Tần bắt và sau đó bị treo cổ. Năm 374, Hậu Tần chinh phục được Tiền Tần.

== Xem thêm ==
- Người Hồ
- Bắc Địch
- Thành Hán
- Hậu Lương
- Tiền Tần
- Cừu Trì

==Tham khảo==
- Tấn thư-Tạ Huyền truyện
==Liên kết ngoài==
- Described in the "Wei Lue" (a 3rd century CE Chinese text) - Section 1 (tại Đại học Washington, Hoa Kỳ)
Yết

Yết (; tiếng Hán Trung cổ: ), cũng gọi là Yết Hồ là một dân tộc ở phía bắc Trung Quốc thời cổ đại. Họ đã lập nên nước Hậu Triệu.

Theo "Ngụy thư", tên của họ xuất phát từ vùng Yết Thất (羯室, Jiéshì, nay là Du Xã thuộc Sơn Tây), tức nơi họ sinh sống. Hán tự 羯 (yết) có nghĩa là "con cừu/dê bị thiến" hay "con cừu/dê đực bị thiến".

Theo "Tấn thư", tổ tiên của Thạch Lặc, người sáng lập nên Hậu Triệu, là một bộ lạc riêng biệt của Hung Nô gọi là Khương Cừ. Pulleyblank đồng nhất Khương Cừ với Khương Cư, những người có thể có nguồn gốc từ người Thổ Hỏa La (Tocharia).

Người Yết ban đầu lệ thuộc vào Hung Nô, tức "Hung Nô biệt lạc". Người Yết có đặc điểm là đôi mắt sâu, mũi cao hơn các dân tộc khác. Về nguồn gốc dân tộc của họ, một số cho rằng thành phần chủ yếu là người Hồ Tây Vực, hoặc thuộc chủng hồ Tây Vực, có thuyết cho rằng họ là những người bị Hung Nô bắt ở Tây Vực để làm nô lệ, đưa vào Trung Nguyên. Nói chung, người Yết có diện mạo đặc trưng của người da trắng.
==Xem thêm==
- Người Hồ

==Liên kết ngoài==
- 羯語記載 Ngôn ngữ của người Yết – diễn đạt về các ngôn ngữ Turk đầu tiên trong biên niên sử Trung Hoa