hirine/wikipedia-vietnamese-1M296K-dataset huggingface dataset:
Chiều dài

Trong vật lý, chiều dài (hay độ dài khi nói về độ lớn của khoảng cách) là khái niệm cơ bản chỉ trình tự của các điểm dọc theo một đường nằm trong không gian và đo lượng (nhiều hay ít) mà điểm này nằm trước hoặc sau điểm kia. Trong ngôn ngữ thông dụng, chiều dài là một trường hợp của khoảng cách. Chiều dài của một vật thể là kích thước mở rộng của nó, tức là cạnh dài nhất của nó.

== Lịch sử ==
=== Sử dụng bộ phận cơ thể con người làm đơn vị đo chiều dài ===
Cách xác định đơn vị độ dài đã thay đổi rất nhiều theo thời gian. Từ xưa, cơ sở để tạo ra đơn vị đo chiều dài là bộ phận của cơ thể con người. Ví dụ, cubit (1 cubit = 45.72 Centimet) là đơn vị biểu thị chiều dài được tính bằng từ khuỷu tay đến đầu ngón tay. Đơn vị này được sử dụng trong các nền văn hóa cổ đại như Lưỡng Hà, Ai Cập và La Mã. Chiều dài của đơn vị này khác nhau tùy theo các vùng miền, khoảng từ 450 đến 500 Milimét. Ngoài ra, thước đo độ dài tiêu chuẩn trong các thời đại này là bộ phận cơ thể của người cai trị lãnh thổ hoặc một số người có quyền khác. Ngày nay, các đơn vị đo chiều dài dựa trên bộ phận cơ thể người vẫn được dùng ở các quốc gia như Hoa Kỳ ví dụ như Foot, Inch...

=== Sử dụng Trái Đất để tạo ra đơn vị đo chiều dài ===
Khi Kỷ nguyên khám phá kết thúc và ngành công nghiệp chủ yếu phát triển ở Tây Âu, việc thống nhất các đơn vị đo độ dài trên toàn cầu đã trở nên cần thiết. Vào thế kỷ thứ 17, những cuộc thảo luận đã diễn ra ở Châu Âu nhằm thống nhất các đơn vị đo. Sau khoảng một thế kỷ, Pháp đã đề xuất đơn vị Mét (có nghĩa là "đo" trong tiếng Hy Lạp) vào năm 1791, trong đó 1 mét bằng 1/10.000.000 khoảng cách của Kinh tuyến cực Bắc đến Xích đạo. 

=== Sử dụng tốc độ ánh sáng để tạo ra đơn vị đo chiều dài ===
Trong Hội nghị chung về Trọng lượng và Đo lường (CGPM) được tổ chức vào năm 1960, chiều dài của một mét được xác định theo bước sóng của ánh sáng màu da cam phát ra từ nguyên tố krypton-86 trong chân không. Năm 1983, nhờ những tiến bộ trong công nghệ laser, chiều dài của một mét được tính dựa trên tốc độ ánh sáng trong một khoảng thời gian. Ngày nay, một mét được định nghĩa là "khoảng cách mà ánh sáng truyền được trong chân không trong 1 / 299.792.458 giây", như được định nghĩa vào năm 1983.

== Đơn vị đo độ dài trong hệ thống đo lường quốc tế ==
Trong Hệ thống đo lường quốc tế, mét (m) được sử dụng làm đơn vị SI (đơn vị cơ sở) của chiều dài.

Ngoài ra còn có các đơn vị khác như:
== Xem thêm ==
- Đơn vị đo chiều dài
Khoảng cách

Khoảng cách là đại lượng vật lý và toán học để tính độ lớn của đoạn thẳng nối giữa hai điểm nào đó.

Trong đời sống thường ngày, người ta sử dụng thuật ngữ "khoảng cách" để chỉ độ dài của một đoạn đường nào đó, có thể không phải là một đường thẳng lý tưởng. (Nói chính xác hơn thì mọi điểm phân biệt trên bề mặt Trái Đất nối với nhau theo một dây cung chứ không phải đường thẳng). Trong kinh tế, giao thông-vận tải, người ta sử dụng thuật ngữ khoảng cách để chỉ độ dài của một con đường (bộ hay sắt) hay tuyến đường biển, đường hàng không làm một giá trị nhằm tính toán các tối ưu về chi phí trong vận chuyển hàng hóa và hành khách.

Khác với vị trí trong các hệ tọa độ, khoảng cách là một đại lượng không có các giá trị âm. Khoảng cách là một đại lượng vô hướng, nó chỉ có độ lớn mà không có hướng như các đại lượng véc tơ.

Đơn vị đo độ lớn của khoảng cách trong khoa học được tính theo hệ đo lường quốc tế là mét và các bội số hay ước số của nó. Tuy nhiên trong cuộc sống người ta cũng hay lấy thời gian trung bình để có thể vượt qua khoảng cách giữa hai điểm làm thước đo độ lớn của nó. Ví dụ: "Khoảng cách giữa Hà Nội và Hải Phòng là 2 giờ xe chạy".

== Khoảng cách trong toán học ==
Trong toán học khoảng cách giữa hai điểm P và Q là d(P,Q), trong đó d là hàm số tính khoảng cách. Chúng ta cũng có thể định nghĩa khoảng cách giữa hai tập hợp A và B là khoảng cách nhỏ nhất (hay cực tiểu) giữa hai điểm bất kỳ P thuộc A và Q thuộc B.

=== Công thức tính khoảng cách ===
Khoảng cách d, giữa hai điểm được biểu diễn trong hệ tọa độ Đề-các bằng căn bậc hai của tổng các bình phương các thay đổi theo mỗi trục tọa độ. Vì vậy trong không gian hai chiều, khoảng cách giữa hai điểm A formula_1 và B formula_2 được tính:

formula_3, formula_4

và trong không gian ba chiều:

formula_5, với formula_6

Ở đây, "Δ" (delta) chỉ sự thay đổi của các tham biến. Vì vậy, Δx là sự thay đổi của x, đọc là "delta-x". Theo thuật ngữ toán học, Δx = x - x.

Công thức tính khoảng cách là một trường hợp tổng quát của định lý Pitago. Nó cũng có thể mở rộng ra để tính độ dài của một dây cung.

Khoảng cách còn được gọi là "chiều cao" hay "chiều dài" hoặc "chiều rộng" khi chỉ độ lớn của một vật cụ thể nào đó tính theo các kích thước trong không gian ba chiều.

- Trong không-thời gian:
- Trong không gian đa chiều:

== Xem thêm ==
- Độ đo
- Khoảng cách Euclid
Centimet

Một centimet (đọc là xen-ti-mét hay xăng-ti-mét) viết tắt là cm là một khoảng cách bằng mét. Tiếng Việt còn gọi đơn vị này là phân tây.

Trong hệ đo lường quốc tế, xentimét là đơn vị đo được suy ra từ đơn vị cơ bản mét theo định nghĩa trên.

Chữ xenti (hoặc trong viết tắt là c) viết liền trước các đơn vị trong hệ đo lường quốc tế để chỉ rằng đơn vị này bằng đơn vị gốc chia cho 100. Xem thêm trang Độ lớn trong SI.

==Đối chiếu với các đơn vị độ dài khác==
Trong hệ đơn vị SI, một mililit được định nghĩa là một cm khối.

== Xem thêm ==
- Hệ đo lường quốc tế
- Độ lớn trong SI
Gam

Gram (bắt nguồn từ từ tiếng Pháp "gramme" /ɡʁam/), còn gọi là gờ ram, cờ ram, là đơn vị đo khối lượng bằng 1/1000 kilôgam. Trong hệ đo lường quốc tế SI, gam là đơn vị đo được suy ra từ đơn vị cơ bản kilôgam theo định nghĩa trên.

Định nghĩa ban đầu của gam khởi đầu từ năm 1975 là khối lượng nước nguyên chất có thể tích bằng một khối lập phương có cạnh 1x1x1 cm (cen-ti-mét) ở nhiệt độ nước đá bắt đầu tan chảy. Ban đầu nhiệt độ chuẩn được quy định tại 0 độ C nhưng sau đó đã được thay đổi lại thành 4 độ C - là nhiệt độ tại đó các phân tử nước cô đặc nhất.

==Một số giá trị quy đổi khối lượng tương đương==
- 1 gram = 5 carat
- 1 gram = 15,4324 grain
- 1 gram = 0,0352736 ounce avdp (oz)
- 1 gram = 0,0321492 ounce troy (ozt)
- 1 gram = 0,643014 pennyweight

== Xem thêm ==
- Hệ đo lường quốc tế
Milimét

Một milimét (viết tắt là mm) là một khoảng cách bằng 1/1000 mét.

Trong hệ đo lường quốc tế, milimét là đơn vị đo được suy ra từ đơn vị cơ bản mét theo định nghĩa trên.

Chữ mili (hoặc trong viết tắt là m) viết liền trước các đơn vị trong hệ đo lường quốc tế để chỉ rằng đơn vị này được chia cho 1000 lần.

Tiếng Việt còn gọi đơn vị này là ly hoặc ly tây.

== Xem thêm ==
- Hệ đo lường quốc tế
- Độ lớn trong SI
Micrômét

Một micrômét (viết tắt là µm) là một khoảng cách bằng một phần triệu mét (10 m).

Trong hệ đo lường quốc tế, micrômét là đơn vị đo được suy ra từ đơn vị cơ bản mét theo định nghĩa trên.

Chữ micro (hoặc trong viết tắt là µ) viết liền trước các đơn vị trong hệ đo lường quốc tế để chỉ rằng đơn vị này được chia cho 1 000 000 lần. Xem thêm trang Độ lớn trong hệ đo lường quốc tế.

== Xem thêm ==
- Hệ đo lường quốc tế
- Độ lớn trong SI
Nanômét

Một nanômét (viết tắt là nm) là một đơn vị bằng 1.10 m.

Trong hệ đo lường quốc tế, nanômét là đơn vị đo được suy ra từ đơn vị cơ bản mét theo định nghĩa trên.

Chữ nanô (hoặc trong viết tắt là n) viết liền trước các đơn vị trong hệ đo lường quốc tế để chỉ rằng đơn vị này được chia 1 000 000 000 (1 tỉ) lần.

== Xem thêm ==
- Hệ đo lường quốc tế
- Độ lớn trong SI
Phạm Hồng Sơn (nhân vật bất đồng chính kiến)

Phạm Hồng Sơn (sinh năm 1968) là một nhân vật bất đồng chính kiến với chính quyền Việt Nam.
==Tiểu sử==
Phạm Hồng Sơn quê quán tại tỉnh Nam Định, nay là tỉnh Ninh Bình, Việt Nam, tốt nghiệp trường Đại học Y Hà Nội năm 1992. Sau đó, ông cũng đã hoàn thành chương trình Thạc sỹ Quản trị Kinh doanh (MBA) tại trường Đại Học Kinh tế Quốc dân (NEU). Ông đã lập gia đình và có hai con.
==Sự nghiệp==
Phạm Hồng Sơn đã dịch một bài viết đăng trên website của Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam nhan đề "Thế nào là dân chủ". Ông đã phổ biến bản dịch này bằng cách gởi cho Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, các thân hữu và một số website. Vào 6 tháng 3 năm 2002, Phạm Hồng Sơn công khai gởi bài "Những Tín Hiệu Đáng Mừng Cho Dân Chủ Tại VN" tới ông Nông Đức Mạnh, Tổng bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam, và các cơ quan thông tấn, báo chí. Ông Sơn bị công an bắt giữ vào ngày 27 tháng 3 năm 2002.

Phạm Hồng Sơn cho biết ông đã dịch bài "Thế nào là dân chủ" vì ông "khao khát Tự do, Hòa bình và mưu cầu một cuộc sống đầy đủ trên đất nước Việt Nam." Tuy nhiên, chính quyền Việt Nam trong bản cáo trạng đã cáo buộc Phạm Hồng Sơn đã quan hệ với các "đối tượng phản động lưu vong tại nước ngoài" để "vu cáo nhà nước về vi phạm nhân quyền". Bản cáo trạng còn nói rằng ông đã có "hoạt động tích cực để thành lập và phát triển lực lượng đa nguyên và dân chủ ở Việt Nam".

Trong thời gian 15 tháng tạm giữ trước khi ra tòa, ông Sơn không được phép gặp mặt vợ con. Vụ xử kín diễn ra vào ngày 18 tháng 6 năm 2003. Tại phiên tòa, Phạm Hồng Sơn bị tuyên án 13 năm tù vì tội gián điệp. Xét kháng nghị của Viện Kiểm sát nhân dân tối cao và kháng cáo của bị can Phạm Hồng Sơn, vào ngày 26 tháng 8 năm 2003, Toà án Tối cao tại Hà Nội đã mở phiên tòa phúc thẩm, tuyên mức án cho Phạm Hồng Sơn được giảm từ 13 năm tù xuống còn 5 năm tù, 3 năm quản chế.

Chính phủ Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu, và một số tổ chức nhân quyền quốc tế như tổ chức Ân xá Quốc tế và Human Rights Watch cho rằng ông Sơn là một tù nhân lương tâm và không được xử một cách công bằng trong một toà kín và kêu gọi nhà nước Việt Nam thả tự do cho ông.

Cuối tháng 8 năm 2006, Phạm Hồng Sơn được hưởng chế độ đặc xá, tha tù theo quyết định của Chủ tịch nước nhân đợt đặc xá dịp lễ Quốc khánh để về nhà dưỡng bệnh. Ông phải chịu lệnh quản thúc tại gia trong vòng 3 năm.

Ngày 5 tháng 1 năm 2018, ông đã rời Việt nam, sang Pháp. Được cho rằng ông đến Pháp sau khi vợ ông, bà Vũ Thúy Hà sang Pháp để làm việc cho Tổ chức La Francophonie hồi cuối năm 2017.

== Vinh danh ==
Ông là một trong số tám người Việt Nam được Tổ chức Theo dõi Nhân quyền trao giải Hellman/Hammett năm 2008.

==Xem thêm==
- Cù Huy Hà Vũ

==Liên kết ngoài==
- "Thế nào là Dân chủ ", Phạm Hồng Sơn dịch
- Phạm Hồng Sơn, "Những tín hiệu đáng mừng cho dân chủ Tại Việt Nam? "
- Phạm Hồng Sơn, "Dân Chủ Cho Cuộc Sống "
- Bản cáo trạng
- Bài của báo Nhân dân
- Bài của BBC Việt ngữ
- Tuyên án kẻ phạm tội gián điệp 13 năm tù
- 6 phạm nhân nước ngoài được đặc xá
- Phạm Hồng Sơn bị phạt 13 năm tù về tội gián điệp

==Các bài viết của Phạm Hồng Sơn==
- Tiến sĩ Nguyễn Quang A với "cụ Hồ": Hơn một điều buồn, Pro&Contra, 27.11.2012
Rừng của người đã mất

Rừng của người đã mất (tiếng Tây Ban Nha: Bosque de los Ausentes) là đài kỷ niệm nằm trong công viên Buen Retiro tại thủ đô Madrid của Tây Ban Nha, được xây để tưởng nhớ tới 191 nạn nhân và một nhân viên của lực lượng đặc biệt đã bị tử vong trong cuộc khủng bố ngày 11 tháng 3 tại Madrid khi bảy kẻ khủng bố đã dùng bom để tự tử vào ngày 3 tháng 4 năm 2004.

Đài kỷ niệm này có 192 cây ô-liu và cây bách, mỗi cây tượng trưng một người đã khuất, xung quanh có suối nhân tạo, vì nước tượng trưng cho sự sống. Nó nằm trên một ngọn đồi rất dễ nhận diện và viếng thăm ở gần nhà ga xe lửa Atocha, một trong những khu vực của thảm họa này.

==Lễ khánh thành==
Vua Juan Carlos I và Hoàng hậu Sofía của Tây Ban Nha là chủ của lễ khánh thành vào ngày 11 tháng 3 năm 2005. Họ là những người đầu tiên đặt một bó hoa trước đài kỷ niệm. Bó hoa trắng đó chứa đựng một thông điệp "Để tưởng nhớ những người đã mất vì khủng bố".

Thái tử Felipe và vợ là Công nương Letizia, Thủ tướng José Luis Rodríguez Zapatero và đại diện của mọi đảng phái của Tây Ban Nha cũng tham gia vào lễ khánh thành này; thêm vào đó là một số quốc trưởng và các nhà lãnh đạo thế giới như Tổng thư ký Kofi Annan của Liên Hợp Quốc, Quốc vương Mohammed VI của Maroc, Tổng thống Hamid Karzai của Afghanistan, Tổng thống Abdoulaye Wade của Sénégal, Tổng thống Maaouya Ould Sid'Ahmed Taya của Mauritanie, Tổng thống Jorge Sampaio của Bồ Đào Nha, Quốc công Henri của Luxembourg, Ngoại trưởng Javier Solana của Liên minh Châu Âu, Chủ tịch Nghị viện châu Âu Josep Borrell, và các đại sứ của 16 quốc gia có công dân bị chết trong vụ khủng bố đó.

Gia đình các nạn nhân, trước đó, đã yêu cầu không đọc diễn văn trong buổi lễ, nhưng có một nhạc sĩ cello 17 tuổi đã chơi bài ""El Cant dels Ocells"" (theo tiếng Catala có nghĩa là ""Thánh ca của loài chim"") viết bởi Pau Casals.
Đông chí

Tiết Đông chí(tiếng Hán: 冬至; bính âm: "dōngzhì"), theo lịch Trung Quốc cổ đại, là tiết khí khởi đầu bằng điểm giữa của mùa đông, nó là một trong hai mươi tư tiết khí trong nông lịch. Theo định nghĩa này, điểm bắt đầu của nó trùng với điểm đông chí (tiếng Anh: "Winter solstice") tại Bắc Bán cầu theo quan điểm của khoa học phương Tây. Tuy nhiên, theo khoa học phương Tây thì nó là điểm bắt đầu của mùa đông tại Bắc Bán cầu và tương ứng là bắt đầu mùa hè ở Nam bán cầu, thời điểm mà Mặt Trời xuống tới điểm thấp nhất về phía nam trên bầu trời để sau đó bắt đầu quay trở lại phía bắc.

Theo quy ước, tiết đông chí là khoảng thời gian bắt đầu từ khoảng ngày 21 hay 22 tháng 12 khi kết thúc tiết đại tuyết và kết thúc vào khoảng ngày 5 hay 6 tháng một trong lịch Gregory theo các múi giờ Đông Á khi tiết tiểu hàn bắt đầu.

Theo thuật ngữ thiên văn học phương Tây, đó là thời điểm có liên quan đến vị trí của hành tinh trên quỹ đạo quanh Mặt Trời. Nó là lúc kinh độ Mặt Trời bằng 270 độ ở Bắc Bán cầu, và cũng là ngày bắt đầu mùa đông tại Bắc Bán cầu và ngày bắt đầu mùa hè tại Nam bán cầu.

==Trên Trái Đất==
Định nghĩa một: Tại Bắc Bán cầu, ngày đông chí là ngày mà khoảng thời gian ban ngày ngắn nhất và thời gian ban đêm dài nhất. Thời gian này thông thường rơi vào ngày 21 tháng 12 hoặc 22 tháng 12. Khi đó tại Nam bán cầu thì khoảng thời gian ban ngày lại là dài nhất. Tuy nhiên cách định nghĩa này có phần không rõ ràng do độ nghiêng lớn nhất của trục quay Trái Đất là xấp xỉ 23,45° nên đối với những người quan sát ở các vĩ độ cao hơn 66,55° vĩ bắc sẽ thấy thời gian ban đêm trong những ngày cận kề trước và sau ngày đông chí ở nửa bán cầu này có thể kéo dài đến 24 h (Xem thêm ban đêm vùng cực để biết thêm chi tiết). Ngược lại, ở Nam bán cầu, đối với những người quan sát ở các vĩ độ cao hơn 66,55° vĩ nam sẽ thấy thời gian ban ngày trong những ngày cận kề với ngày đông chí ở Bắc Bán cầu có thể kéo dài đến 24 h (Xem thêm ban ngày vùng cực để biết thêm chi tiết). Do vậy không thể biết chính xác ngày nào là ngày hạ chí theo kiểu định nghĩa này.
Định nghĩa hai: Ngày đông chí là ngày chứa điểm đông chí tính theo múi giờ địa phương. Theo quan điểm của người Trung Hoa và các dân tộc chịu ảnh hưởng của nền văn hóa Trung Quốc cổ đại thì ngày Đông chí là phù hợp với các tính toán của thiên văn học đối với Bắc Bán cầu. Xem thêm tiết khí

Giữa mùa đông là khoảng thời gian quanh ngày Đông chí đối với nhiều nước, tuy có ngoại lệ như Mỹ thì Đông chí lại là ngày bắt đầu mùa đông. Có nhiều lễ hội truyền thống được tổ chức vào ngày Đông chí như Lễ hội Yule của đạo Wicca, một trong tám lễ hội Sabbat của những người theo đạo đa thần giáo kiểu mới ("neopagan") này. Rất nhiều nền văn hóa khác cũng tổ chức lễ hội vào ngày này hoặc xung quanh ngày này như lễ hội lễ hội Yalda, lễ hội Saturnalia, lễ Giáng Sinh, Hanukkah, lễ hội Festivus, lễ hội Kwanzaa và lễ hội HumanLight.

==Xem thêm==
- Điểm chí (bao gồm điểm đông chí và điểm hạ chí)
- Điểm phân (bao gồm điểm xuân phân và điểm thu phân)
- Các mùa trong năm
- Lịch Trung Quốc
- Tiết khí
- Mặt Trời
- Thần thoại về Mặt Trời
Thu phân

Tiết Thu phân (tiếng Hán: 秋分; bính âm: ‘‘qiūfēn’’), theo lịch Trung Quốc cổ đại, là tiết khí có khởi đầu bằng điểm giữa của mùa thu, nó là một trong hai mươi tư tiết khí trong nông lịch. Theo định nghĩa này, thời điểm bắt đầu của nó trùng với điểm thu phân (tiếng Anh: "Autumnal equinox") tại Bắc bán cầu của khoa học phương Tây. Tuy nhiên, theo quan điểm của khoa học phương Tây thì nó là điểm bắt đầu của mùa thu tại Bắc bán cầu, thời điểm mà Mặt Trời xuất hiện trên xích đạo thiên cầu (Mặt Trời ở gần xích đạo nhất) và bắt đầu đi xuống hướng nam. Về mặt thời gian, thu phân bắt đầu vào khoảng 22 tháng 9 đến 24 tháng 9.

Theo quy ước, tiết thu phân là khoảng thời gian bắt đầu từ khoảng ngày 23 hay 24 tháng 9 khi kết thúc tiết bạch lộ và kết thúc vào khoảng ngày 8 hay 9 tháng 10 trong lịch Gregory theo các múi giờ Đông Á khi tiết hàn lộ bắt đầu.

Theo thuật ngữ thiên văn học phương Tây, đó là thời điểm có liên quan đến vị trí của hành tinh trên quỹ đạo quanh Mặt Trời. Nó là lúc kinh độ Mặt Trời bằng 180 độ.

Ở Nam bán cầu thì thời điểm đó lại là điểm diễn ra điểm xuân phân ("Vernal equinox") tại bán cầu này.

==Chuyển động của Mặt Trời==
Tại điểm Thu phân, người quan sát sẽ thấy Mặt Trời khi đó mọc "chính xác" ở phía Đông và lặn "chính xác" ở phía Tây.

Có thể nói nôm na là thu phân là thời điểm mà trước và sau đó khoảng ba tháng Mặt Trời có xu hướng mỗi ngày mọc và lặn nhích dần về phía nam.

==Lễ hội==
Lễ hội Mabon của đạo Wicca được tổ chức vào ngày này, đây là một trong tám lễ hội Sabbat của những người theo tân pagan giáo ("neopagan") này.

Tại Nhật Bản ngày Thu phân (秋分の日) là ngày lễ chính thức của quốc gia này để mọi người đi tảo mộ và đoàn tụ gia đình.

Tại các quốc gia Âu Mỹ, mùa thu cũng là mùa thu hoạch chính và có các lễ hội mừng được mùa. Lễ hội thu hoạch truyền thống tại Anh được tổ chức vào ngày chủ nhật gần "Ngày trăng thu hoạch" (Harvest Moon), đó là ngày trăng tròn xảy ra gần điểm thu phân (22 hoặc 23 tháng 9) nhất. Tại Hoa Kỳ và Canada vào tháng 10 hay tháng 11 vào ngày lễ tạ ơn.

Cũng vào độ thời gian này, tại các quốc gia trong Vòng văn hóa Đông Á có lễ hội Trung Thu mà tại Triều Tiên thường gọi là Chuseok (Thu Tịch), ngày mà người nông dân làm lễ tạ ơn tổ tiên vì đã cho một mùa màng bội thu.

==Xem thêm==
- Điểm chí (bao gồm điểm đông chí và điểm hạ chí)
- Điểm phân (bao gồm điểm xuân phân và điểm thu phân)
- Các mùa trong năm
- Lịch Trung Quốc
- Tiết khí
Vốn điều lệ

Vốn điều lệ (Charter capital) là một thuật ngữ chuyên môn kinh tế chỉ số vốn do các thành viên, cổ đông góp hoặc cam kết đóng góp trong một thời hạn nhất định và được ghi vào Điều lệ công ty để công bố cho các cổ đông. Vốn điều lệ có thể thay đổi với sự đồng ý của các cổ đông.

==Khái niệm==
Vốn Điều lệ là hình thức góp vốn của các thành viên cổ đông đã cam kết góp vốn trong một thời gian nhất định để duy trì hoạt động của doanh nghiệp, số vốn đóng góp ấy sẽ được lưu lại trong 1 hợp đồng gọi là điều lệ công ty.

Tất cả các thành viên cổ đông (bên góp vốn) và bộ phận điều hành doanh nghiệp (bên sử dụng nguồn vốn) có trách nhiệm tôn trọng và nghiêm túc thực hiện theo những điều đã nêu trong điều lệ.

Góp vốn điều lệ có nghĩa là đầu tư vào công ty để trở thành chủ sở hữu công ty (trường hợp đóng góp 100% vốn điều lệ) hoặc đồng sở hữu (trường hợp không đóng góp hoàn toàn vốn điều lệ).
==Hình thức góp vốn==
Hình thức góp vốn hợp lệ

Các tổ chức, cá nhân được quyền góp vốn điều lệ bằng các hình thức sau:

- Mua và sở hữu Cổ phần hay Cổ phiếu của Công ty cổ phần
- Góp vốn trực tiếp vào Công ty trách nhiệm hữu hạn, Công ty hợp danh

Hình thức này không được áp dụng với các trường hợp sau:

- Các Cơ quan nhà nước, đơn vị lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam, sử dụng ngân sách, tài sản nhà nước góp vốn vào doanh nghiệp để thu lợi cho cơ quan, đơn vị mình.
- Đối tượng tham gia góp vốn là cán bộ, công chức, chuyên viên không nắm các chức vụ lãnh đạo trong các cơ quan, đơn vị nhà nước.
- Và một số trường hợp cụ thể quy định trong luật doanh nghiệp năm 2014.
==Nguồn đóng góp hình thành vốn điều lệ==
Tài sản tham gia góp vốn điều lệ là tiền mặt hoặc các vật chất tương tự có thể quy đổi ra tiền mặt như nội tệ, ngoại tệ, vàng, giá trị quyền sử dụng đất, quyền sở hữu trí tuệ, công nghệ, bí quyết hoặc các tài sản giá trị tương đương.

==Vai trò vốn điều lệ đối với doanh nghiệp==
Đối với các doanh nghiệp vốn điều lệ là:
- Sự cam kết thể hiện trách nhiệm bằng vật chất của các thành viên cổ đông đối với doanh nghiệp, khách hàng và đối tác.
- Cơ sở điều kiện cần có để duy trì hoạt động của doanh nghiệp.
- Cơ sở để phân chia lợi ích lợi nhuận, rủi ro, thua lỗ của doanh nghiệp đối với các thành viên tham gia góp vốn.
- Cơ sở giúp doanh nghiệp có đủ hoặc dồi dào nguồn vốn,tạo điều kiện cho doanh nghiệp củng cố tiềm lực và phát triển, mở rộng quy mô sản xuất, thị trường tiêu thụ.
- Cơ sở quan trọng đảm bảo sự tồn tại tư cách pháp nhân của một doanh nghiệp trước pháp luật.
- Căn cứ để xác lập địa vị pháp lí của doanh nghiệp, đảm bảo hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp đạt mục tiêu đã định.
Vốn pháp định

Vốn pháp định là mức vốn tối thiểu phải có để có thể thành lập một doanh nghiệp. Vốn pháp định do Cơ quan có thẩm quyền ấn định, mà nó được xem là có thể thực hiện được dự án khi thành lập doanh nghiệp. Vốn pháp định sẽ khác nhau tùy theo lĩnh vực, ngành nghề kinh doanh.

==Việt Nam==
Vốn pháp định ở Việt Nam chỉ quy định cho một số ngành nghề có liên quan đến tài chính như Chứng khoán, Bảo hiểm, Kinh doanh vàng và Kinh doanh tiền tệ và kinh doanh bất động sản.

===Chứng khoán===
- Môi giới chứng khoán: 25 tỷ đồng
- Tự doanh: 100 tỷ đồng
- Quản lý danh mục đầu tư: 3 tỷ đồng
- Bảo lãnh phát hành: 165 tỷ đồng
- Tư vấn đầu tư chứng khoán: 10 tỷ đồng
- Môi giới lao động, việc làm: 50 triệu đồng

===Kinh doanh vàng===
- Sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ
Đối với các doanh nghiệp hoạt động tại thành phố Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, có vốn pháp định tối thiểu là 5 tỷ đồng Việt Nam. 

===Kinh doanh bảo hiểm===
- Bảo hiểm phi nhân thọ: 300 tỷ đồng.
- Bảo hiểm nhân thọ: 600 tỷ đồng.
- Môi giới: 4 tỷ đồng.

===Kinh doanh tiền tệ===
Theo quy định của Luật Ngân hàng và Luật các Tổ chức tín dụng vốn pháp định là 3.000 tỷ.

===Kinh doanh Bất động sản===
- Kinh doanh Bất động sản: 20 tỷ đồng

Vốn pháp định là số vốn tối thiểu ban đầu khi doanh nghiệp được pháp luật công nhận, việc quy định VPĐ nhằm đảm bảo khả năng thực tiễn và mục đích kinh doanh chân chính của doanh nghiệp cũng như bảo hộ quyền lợi của những tổ chức và cá nhân có mối quan hệ với doanh nghiệp, VPĐ khác nhau đối với các loại hình tổ chức kinh doanh khác nhau về tổ chức và quy mô kinh doanh, việc quy định VPĐ phải thể hiện bằng số tiền tuyệt đối.

==Áo==
- Công ty cổ phần: 70.000 Euro
- Công ty trách nhiệm hữu hạn: 35.000 Euro.

==Đức==
- Công ty cổ phần: 50.000 Euro
- Công ty trách nhiệm hữu hạn: 25.000 Euro

==Thụy Sĩ==
- Công ty cổ phần: 100.000 CHF
- Công ty trách nhiệm hữu hạn: ít nhất 20.000 CHF nhiều nhất là 2 triệu CHF
Ngân Xuyên

Thành phố Ngân Xuyên (giản thể: 银川市, phồn thể: 銀川市, bính âm: "Yínchuān Shì", tiếng Anh: "Yinchuan City") là thủ phủ của khu tự trị Ninh Hạ, Trung Quốc, trước đây từng là kinh đô của nhà Tây Hạ. Thành phố Ngân Xuyên có diện tích 6.945,9 km², dân số năm 2020 là 2.859.074 người, trong đó 2.564.918 người sống trong vùng nội thành.

==Vị trí địa lý==
- Kinh độ: Đông 105°49’ ～ 106°35’
- Vĩ độ: Bắc 38°08’ ～ 38°51’

==Khí hậu==
Nằm trong khu vực ôn đới và miền núi cao nên không quá nóng về mùa hè và cũng không quá lạnh về mùa đông. Nhiệt độ trung bình cả năm là 8,5 °C.
- Lượng mưa trung bình: 200 mm
- Thời gian băng giá trung bình: 158 ngày

==Phân chia hành chính==
Địa cấp thị Ngân Xuyên hiện tại chia ra thành 3 quận, 1 huyện cấp thị và 2 huyện:
- Quận:
- Hưng Khánh
- Kim Phượng
- Tây Hạ
- Huyện cấp thị:
- Linh Vũ
- Huyện:
- Hạ Lan
- Vĩnh Ninh

==Kinh tế==
Thu nhập trên đầu người là ¥ 11.975 (1 nhân dân tệ xấp xỉ 3.500 VNĐ) hay xấp xỉ US$ 1.450 năm 2003, đứng thứ 197 trong 659 thành phố của Trung Quốc.
- Công nghiệp: sản xuất các loại vòng bi (cuxinê).
- Nông nghiệp: câu kỷ tử, lúa mì, táo, lúa gạo,…

==Các vấn đề khác==
- Du lịch: hồ muối, lăng mộ các vua Tây Hạ.
- Kiến trúc: nhà thờ Hồi giáo.
- Văn hóa: Những người dân thiểu số không ăn thịt lợn (heo), không uống rượu và không hút thuốc.
- Giáo dục: Trường đại học tổng hợp Ninh Hạ.
Trường Giang (định hướng)

Trường Giang có thể là:

==Địa danh==
===Việt Nam===
- Xã Trường Giang, huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang
- Xã Trường Giang, huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa
- Sông Trường Giang ở tỉnh Quảng Nam

===Trung Quốc===
- Sông Trường Giang (sông Dương Tử), một con sông lớn tại Trung Quốc

==Tên người==
- Nguyễn Trường Giang
- Trần Trường Giang: cầu thủ bóng đá Việt Nam
- Vũ Trường Giang, huấn luyện viên bóng đá Việt Nam
- Trường Giang, nghệ sĩ hài Việt Nam
- Trường Giang, nghệ sĩ ưu tú, danh cầm cải lương và đàn ca tài tử
Tam Quốc (định hướng)

Tam Quốc trong tiếng Việt có thể hiểu như sau:
- Cục diện "Ba quốc gia" có quan hệ đan xen, phức tạp, phân tranh, ảnh hưởng qua lại với nhau nếu không nói cụ thể về một trong ba quốc gia nào, đôi khi còn ám chỉ cục diện "ba bên" hoặc "ba thế lực".
- Tam Quốc (Trung Quốc) - thời kỳ phân tranh ba quốc gia ở Trung Hoa hay từ năm 220 đến năm 280, tức giai đoạn giữa nhà Đông Hán và nhà Tây Tấn là nhà Ngụy, nhà Thục, nhà Ngô đánh lẫn nhau để tranh giành thiên hạ. Đã được viết trong sử Trung Quốc trong bộ Tam Quốc Chí của sử gia Trần Thọ (mất năm 297), sau này thời nhà Minh nhà văn La Quán Trung đã hư cấu để viết bộ tiểu thuyết lịch sử Tam Quốc diễn nghĩa được dịch sang tiếng Việt và xuất bản nhiều lần.
- Trong lịch sử Trung Quốc cũng có giai đoạn 3 nước phân tranh là: Đông Ngụy - Bắc Tề, Tây Ngụy - Bắc Chu và nhà Lương - nhà Trần nhưng người ta không tách thành thời kỳ riêng mà vẫn thuộc giai đoạn Nam Bắc triều, sách Tam Quốc điển lược của Khâu Duyệt đời nhà Đường có nêu rõ vấn đề này.
- Tam Quốc (Triều Tiên) - ba quốc gia trên bán đảo Triều Tiên gồm Cao Cấu Ly, Bách Tế, và Tân La.
- Hậu Tam Quốc Triều Tiên: cũng là giai đoạn 3 nước tranh hùng giữa Hậu Cao Câu Ly, Hậu Bách Tế và Tân La
- Thời đại Tam Sơn trong lịch sử vương quốc Lưu Cầu gồm 3 thế lực: vương quốc Nam Sơn, vương quốc Bắc Sơn và vương quốc Trung Sơn.
- Tam Quốc (phim truyền hình 2010), phim truyền hình do Trung Quốc sản xuất, công chiếu 2010

Tuy nhiên do ở Việt Nam, ảnh hưởng của văn hóa Trung Hoa mạnh hơn nên đôi khi người ta chỉ hiểu đó là Tam Quốc (Trung Quốc)

==Xem thêm==
- Tam quốc diễn nghĩa (định hướng)
- Tam quốc chí (định hướng)
Cân

Cân là đơn vị đo khối lượng trong hệ đo lường cổ Việt Nam, hiện nay tương đương với 1 kilôgram, hay nôm na là 10 lạng, được sử dụng trong giao dịch đời thường ở Việt Nam. Nó cũng là đơn vị đo khối lượng cổ tại Trung Quốc, Hồng Kông...

==Việt Nam==
Trong quá khứ, một cân bằng 16 lạng (cân thập lục), nên mới có câu nói dân gian "kẻ tám lạng người nửa cân" (ý nói hai bên bằng nhau). Lúc đó, giá trị của cân trong hệ đo lường cổ của Việt Nam, theo, là 604,5 gam. Có thể một số địa phương ở Việt Nam vẫn còn dùng quy ước khác nhau về cân và lạng. Có nguồn cho biết trước đây 1 cân bằng khoảng 400 gam.

Cân thập lục cũng được gọi là cân ta (loại cân này người xưa sử dụng để đo các vị thuốc Bắc hoặc kim loại quý) để phân biệt với cân tây là giá trị hiện đại của cân (bằng 1 Kilôgam).

Hiện nay, 1 cân (một số vùng gọi 1 ký) bằng 1 Kilôgam bằng 10 lạng (1 lạng bằng 100 gam).

==Trung Quốc==
Ở Trung Quốc, cân cũng là đơn vị đo khối lượng cổ, ngày nay bằng 500 gam. Trong lịch sử, một cân ở Trung Hoa có thể có giá trị khác, ví dụ như 596.8 g (16 lạng) ở thời nhà Thanh.

==Hồng Kông==
Ở Hồng Kông, theo, một cân bằng 604,79 gam.

==Xem thêm==
- Đơn vị đo khối lượng
- Hệ đo lường cổ Việt Nam
- Hệ đo lường cổ Trung Quốc
- Lạng
Lạng

Lạng (còn gọi là lượng, tiếng Hán: 兩; pinyin: liǎng) là đơn vị đo khối lượng, trong hệ đo lường cổ Việt Nam, được sử dụng trong giao dịch đời thường ở Việt Nam. Nó cũng là đơn vị đo khối lượng cổ ở Trung Quốc, Hồng Kông...

== Việt Nam ==
Theo cả ngày xưa lẫn ngày nay, 1 lạng bằng 100 gram, và ngày xưa 16 lạng mới được 1 cân, nên mới có câu nói dân gian "kẻ tám lạng người nửa cân" (ý nói hai bên bằng nhau). Theo Tự Điển Hán-Việt Thiều Chửu: "Lạng, cân ta, mười đồng cân gọi là một lạng, mười sáu lạng là một cân". Có thể một số địa phương ở Việt Nam vẫn còn dùng quy ước khác nhau về cân và lạng. Có nguồn ghi một lạng bằng 25 gam.

Theo một lạng bằng 10 đồng (còn gọi là tiền 錢), 100 phân (分), 1000 ly (厘), 10.000 hào (毫), 100.000 ty (絲), 1000.000 hốt (忽).

Sau khi người Pháp vào Việt Nam thì việc áp dụng hệ đo lường quốc tế mới được triển khai. Lạng đã bị thay đổi ý nghĩa và giá trị. Hiện nay một lạng bằng 1/10 cân, tức là 0,1 kilôgam (đơn vị đo khối lượng tiêu chuẩn trong hệ đo lường quốc tế) hay là 100 gam. 

=== Kim loại quý ===
Khi nói về đo lường khối lượng của kim loại quý, ví dụ như vàng, bạc, bạch kim v.v, người Việt cũng dùng chữ lạng với ý nghĩa như chữ lượng hay cây. Một "lạng" hay "lượng" hay "cây" trong trường hợp này bằng 37,50 gam. Giá trị này hiện vẫn còn được sử dụng trong ngành kim khí quý.

== Trung Quốc ==
Ở Trung Quốc, lạng cũng là một đơn vị đo khối lượng cổ, ngày nay được chuẩn hóa với giá trị 50 gam.

== Hồng Kông ==
Lượng (兩) ở Hồng Kông, theo, bằng 1/16 cân Hồng Kông, bằng 37,79936375 g, tương đương với 1+1⁄3 Ounce (1 Ounce avoirdupois quốc tế là 28,3495231 g).

== Xem thêm ==
- Đơn vị đo khối lượng
- Hệ đo lường cổ Việt Nam
- Cân
- Lượng (kim hoàn)
Trực khuẩn

Từ bacillus nhằm miêu tả hình dáng của một nhóm vi khuẩn khi được quan sát dưới kính hiển vi. Nó xuất phát từ tiếng Latin có nghĩa là hình que. Do đó, một số nơi gọi là khuẩn que hoặc trực khuẩn.

Tuy nhiên, "Bacillus" là tên của một chi gồm các vi khuẩn hình que, Gam dương, hiếu khí thuộc về họ Bacillaceae trong Firmicutes.

Trực khuẩn có ở mọi nơi trong tự nhiên và khi điều kiện sống gay go, chúng có khả năng tạo ra bào tử gần như hình cầu, để tồn tại trong trạng thái "ngủ đông" trong thời gian dài. Loại sinh vật này có cực kỳ nhiều loài khác nhau, trong đó đa số là vô hại.

Hai loài được xem là quan trọng về mặt y học là "Bacillus anthracis" (gây ra anthrax) và "Bacillus cereus" (có thể gây ra một dạng bệnh từ thực phẩm tương tự Staphylococcus). Hai loài nổi tiếng làm hỏng thức ăn là "Bacillus subtilis" và "Bacillus coagulans". "B. subtilis" là một sinh vật hiếu khí sống ký sinh có bào tử có thể sống sót trong độ nóng cao thường thấy khi nấu ăn. Nó chính là tác nhân làm cho bánh mì hư. "B. coagulans" có thể phát triến đến tận mức pH 4.2 và gây ra vị chua nặng ở thức ăn đóng hộp bị ôi (bao gồm cả các thức ăn có tính acid mà bình thường có thể khống chế sự phát triển của đa số vi khuẩn ở mức thấp nhất). "Ấu trùng Paenibacillus" gây ra các chứng bệnh của ong mật ở ong mật.

"Bacillus" là vi khuẩn gam dương và catalase dương tính, sử dụng khí oxy làm chất nhận electron khi trao đổi khí trong quá trình trao đổi chất. Qua kính hiển vi "Bacillus" đơn lẻ có hình dạng giống những chiếc que, phần lớn những chiếc que này có bào tử trong hình oval có khuynh hướng phình ra ở một đầu. Thường thì người ta quan sát thấy tập đoàn của giống sinh vật này rất rộng lớn, có hình dạng bất định và đang phát triển lan rộng.

Có một cách dễ dàng để cô lập một loại trực khuẩn nào đó là cho đất tốt vào trong ống nghiệm cùng với nước, lắc đều, cho vào "mannitol salts agar" đã tan, và giữ ở nhiệt độ trong phòng ít nhất một ngày.
The Star-Spangled Banner

"The Star-Spangled Banner", tạm dịch Lá cờ lấp lánh ánh sao, là quốc ca chính thức của Hoa Kỳ. Lời được viết vào năm 1814 bởi Francis Scott Key, một luật sư và nhà thơ nghiệp dư, sau khi ông chứng kiến cảnh pháo đài McHenry bị quân Anh oanh tạc trong Chiến tranh năm 1812. Bài này được phổ biến là một bài hát yêu nước sau khi được phổ nhạc theo bài tửu ca "To Anacreon in Heaven" của Anh, nhưng chỉ được trở thành quốc ca khi Quốc hội Hoa Kỳ thông qua một nghị quyết vào ngày 31 tháng 3 năm 1931.

== Nhạc ==
Phần nhạc trong Quốc ca Hoa Kỳ do John Stafford Smith, một nhà soạn nhạc người Anh, sáng tác. John Stafford Smith sinh ngày 30 tháng 3 năm 1750 và qua đời ngày 21 tháng 9 năm 1836. Ông là người đàn phong cầm cho nhà thờ và cũng là một nhà nghiên cứu âm nhạc. John Stafford Smith là một trong những nhà nghiên cứu đầu tiên đã cẩn thận sưu tầm các tác phẩm của Johann Sebastian Bach.

Tuy nhiên, John Stafford Smith được nổi tiếng chỉ vì ông viết nhạc cho bài "To Anacreon in Heaven". Bài hát này được viết vào khoảng giữa thập niên 1760, lúc Smith vẫn còn là một thiếu niên. Lời bài hát do Ralph Tomlinson đặt và nó trở thành bài hát chính thức của Anacreontic Society, hiệp hội nhạc sĩ tài tử viết nhạc trữ tình tại Luân Đôn. Bài hát nhanh chóng được phổ biến tại Anh Quốc và Hoa Kỳ.

Khoảng 50 năm sau, vào năm 1814, Francis Scott Key viết bài thơ "Defence of Fort McHenry" để hát với giai điệu của bài "To Anacreon in Heaven". Bài hát được nhiều người tại Hoa Kỳ yêu mến. Năm 1931, Quốc hội Hoa Kỳ đề nghị Tổng thống Herbert Hoover thông qua dự luật công nhận bài hát trên là Quốc ca Hoa Kỳ. Bài hát với lời thơ của Francis Scott Key và phần nhạc do John Stafford Smith viết. Hai tác giả đã qua đời mà không biết mình nhận được vinh dự cao quý đó.

== Lời Việt ==
Lời Quốc ca Hoa Kỳ đã được nhạc sĩ Vũ Đức Nghiêm, đã mất tại San Jose, California, đặt lời tiếng Việt như sau:

== Liên kết ngoài ==
- Quốc ca Mỹ đã ra đời như thế nào?, BBC, 28/8/2015
- Tải xuống bài The Star-Spangled Banner (hòa tấu)
- Tải xuống bài The Star-Spangled Banner (có lời)
- Tải xuống bài The Star-Spangled Banner (hợp xướng)
- Tập tin MIDI
Pháp (định hướng)

Trong tiếng Việt Pháp có thể có nghĩa là:

- Nước Pháp: một quốc gia tại Tây Âu
- Pháp gia: một trường phái hệ tư tưởng do Hàn Phi Tử thời Chiến Quốc sáng lập
- Pháp luật: quy định hành vi trong quan hệ người với người
- Pháp thuật: phép chú của phù thủy
- Pháp (tôn giáo), có thể mang nhiều nghĩa trong nhiều tôn giáo
Ma trận (định hướng)

Từ ma trận có vài nghĩa hơi khác nhau trong khoa học, công nghệ và các lĩnh vực khác. Nói chung, ma trận là một thứ có cấu trúc. Cụ thể trong các ngành:

==Khoa học==
- Trong toán học, một ma trận là bảng chữ nhật chứa dữ liệu theo hàng và cột.
- Trong sinh học, từ ma trận chỉ vật liệu ngăn cách các tế bào.

==Công nghệ==
- Trong vật liệu composit, một ma trận là lưới gắn kết giữa các vật liệu. Nó có khả năng chống lực xé ngang.
- Một kiểu máy in.
- Một kiểu màn hình tinh thể lỏng.
Hình chữ nhật

Hình chữ nhật trong hình học Euclid là một hình tứ giác có bốn góc vuông. Từ định nghĩa này, ta thấy hình chữ nhật là một tứ giác lồi có bốn góc vuông hay hình bình hành có một góc vuông.

==Tên gọi==
Hình này được gọi là "hình chữ nhật" vì có hình dáng giống chữ 日 (Nhật) trong chữ Hán.

== Tính chất ==
- Có tất cả các tính chất của hình thang cân và hình bình hành.
- Hai đường chéo bằng nhau và cắt nhau tại trung điểm mỗi đường, đồng thời tạo thành 4 tam giác cân.
- Nội tiếp đường tròn có tâm là tâm của hình.

== Trong tích phân ==
Trong toán học tích phân, tích phân Riemann có thể được xem là một giới hạn của tổng số các diện tích của nhiều hình chữ nhật với một chiều ngang cực nhỏ.

== Diện tích hình chữ nhật ==
Diện tích hình chữ nhật bằng tích của chiều dài và chiều rộng:

== Chu vi ==
Chu vi hình chữ nhật bằng hai lần tổng chiều dài và chiều rộng của nó:

== Dấu hiệu nhận biết hình chữ nhật ==
- Tứ giác có ba góc vuông là hình chữ nhật.
- Hình thang cân có một góc vuông là hình chữ nhật.
- Hình bình hành có một góc vuông là hình chữ nhật.
- Hình bình hành có hai đường chéo bằng nhau là hình chữ nhật.

== Hệ quả ==
- Trong một tam giác, nếu đường trung tuyến ứng với một cạnh bằng nửa cạnh ấy thì tam giác đó là tam giác vuông.
- Trong tam giác vuông,đường trung tuyến ứng với cạnh huyền thì bằng nửa cạnh huyền.
Lượng (kim hoàn)

Trong ngành kim hoàn của một số nước Á Đông, lượng hay cây (dân dã) là đơn vị đo khối lượng của kim loại quý, tiêu biểu nhất là vàng và bạc.

Đơn vị này vốn xuất hiện từ rất lâu và tương đối gần gũi với đơn vị lạng, vốn thông dụng trong các hoạt động khác ngoài kim hoàn.

== Quy đổi ==
=== Việt Nam ===
Tại Việt Nam, 1 lượng tương ứng với 37,5 g. 1 chỉ bằng ⅒ lượng và 1 phân bằng ⅒ chỉ.

=== Trung Quốc ===
Tại Trung Quốc, 1 lượng tương ứng với 50 g. Trước năm 1959, 1 lượng Tàu bằng 31,25 g.

=== Hồng Kông & Singapore ===
Tại Hồng Kông và Singapore, 1 lượng là 37,79936375 g, tương đương với 1 + ⅓ ounce avoirdupois. Theo đó, 1 kg bằng 26,455 lượng Hồng Kông.

=== Đài Loan ===
Tại Đài Loan, 1 lượng ("金衡兩" tức "kim hành lượng") là 37,429 g, tương đương khoảng 1,2 troy ounce.

==Xem thêm==
- Lạng
Vi trùng

Vi trùng là thuật ngữ tương đối phổ biến trong tiếng Việt với một số nghĩa hiểu khác nhau được liệt kê dưới đây:

<nowiki></nowiki>

- Đa số trường hợp là tương đương với vi khuẩn ("bacterium/bacteria"), một nhóm sinh vật nhân sơ (prokaryote). Chữ trùng tương đương với chữ khuẩn trong các cụm từ chỉ phân loại hình thái, vd. "tụ cầu trùng" ~ tụ cầu khuẩn, "trực trùng" ~ trực khuẩn, v.v.
- Tương đương với vi sinh vật trong cụm từ vi trùng học để ám chỉ các lĩnh vực nghiên cứu, bộ môn, khoa nghiên cứu trong các trường Đại học và bệnh viện, vd. "Khoa Vi trùng", "Bộ môn Vi trùng học".v.v.
- Ám chỉ những tác nhân gây bệnh, với nghĩa rộng.
ASCII

ASCII (tên đầy đủ: "American Standard Code for Information Interchange" - Chuẩn mã trao đổi thông tin Hoa Kỳ), thường được phát âm là "át-xơ-ki", là bộ ký tự và bộ mã ký tự dựa trên bảng chữ cái La Tinh được dùng trong tiếng Anh hiện đại và các ngôn ngữ Tây Âu khác. Nó thường được dùng để hiển thị văn bản trong máy tính và các thiết bị thông tin khác. Nó cũng được dùng bởi các thiết bị điều khiển làm việc với văn bản.

== Tổng quát ==
Cũng như các mã máy tính biểu diễn ký tự khác, ASCII quy định mối tương quan giữa kiểu bit số với ký hiệu/biểu tượng trong ngôn ngữ viết, vì vậy cho phép các thiết bị số liên lạc với nhau và xử lý, lưu trữ, trao đổi thông tin hướng ký tự. Bảng mã ký tự ASCII, hoặc các mở rộng tương thích, được dùng trong hầu hết các máy tính thông thường, đặc biệt là máy tính cá nhân và máy trạm làm việc. Tên MIME thường dùng cho bảng mã này là "US-ASCII".

ASCII chính xác là mã 7-bit, tức là nó dùng kiểu bit biểu diễn với 7 số nhị phân (thập phân từ 0 đến 127) để biểu diễn thông tin về ký tự. Vào lúc ASCII được giới thiệu, nhiều máy tính dùng nhóm 8-bit (byte hoặc, chuyên biệt hơn, bộ tám) làm đơn vị thông tin nhỏ nhất; bit thứ tám thường được dùng bit chẵn-lẻ (parity) để kiểm tra lỗi trên các đường thông tin hoặc kiểm tra chức năng đặc hiệu theo thiết bị. Các máy không dùng chẵn-lẻ thường thiết lập bit thứ tám là zero, nhưng một số thiết bị như máy PRIME chạy PRIMOS thiết lập bit thứ tám là một.

ASCII được công bố làm tiêu chuẩn lần đầu vào năm 1963 bởi Hiệp hội tiêu chuẩn Hoa Kỳ (American Standards Association, ASA), sau này đổi thành ANSI. Có nhiều biến thể của ASCII, hiện tại phổ biến nhất là ANSI X3.4-1986, cũng được tiêu chuẩn hoá bởi Hiệp hội nhà sản xuất máy tính châu Âu (European Computer Manufacturers Association) ECMA-6, ISO/IEC 646:1991 Phiên bản tham khảo quốc tế, ITU-T Khuyến cáo T.50 (09/92), và RFC 20 (Request for Comments). Nó được dùng trong Unicode, một thay thế có thể xảy ra của nó, như là 128 ký tự 'thấp nhất'. ASCII được xem là tiêu chuẩn phần mềm thành công nhất từng được công bố từ trước tới nay.

=== Ký tự ASCII in được ===
- Các ký tự từ 0 đến 32 theo hệ thập phân không thể in ra màn hình. Các ký tự đó chỉ có thể in được trong môi trường dos gồm một số hình như trái tim, mặt cười, hình tam giác... Một số ký tự đặc biệt khi in ra màn hình sẽ thực hiện lệnh như: kêu tiếng bip với ký tự BEL, xuống hàng với ký tự LF...
- Trong bảng mã ASCII chuẩn có 128 ký tự. Trong bảng mã ASCII mở rộng có 256 ký tự bao gồm cả 128 ký tự trong mã ASCII chuẩn. Các ký tự sau là các phép toán, các chữ có dấu và các ký tự để trang trí.

== Xem thêm ==
Các chủ đề liên quan:
- Nghệ thuật ASCII
- Tập tin nhị phân và văn bản
- EBCDIC
- ASCII mở rộng
- ISCII
- ISO 646
- ISO 8859
- Unicode
- UTF-8
- VISCII

Các biến thể của ASCII dùng trong máy tính:
- ATASCII
- PETSCII
- Bảng ký tự ZX Spectrum
Phương trình tuyến tính

Phương trình tuyến tính (hay còn gọi là phương trình bậc một hay phương trình bậc nhất) là một phương trình đại số có dạng:
, trong đó:

- " là một hằng số (hay hệ số bậc 0).
- " là hệ số bậc một.

Phương trình bậc một được gọi là phương trình tuyến tính vì đồ thị của phương trình này (xem hình bên) là đường thẳng (theo Hán-Việt, "tuyến" nghĩa là "thẳng").

== Nghiệm số ==
Nghiệm số của phương trình trên là:

== Trường hợp đặc biệt (trường hợp suy biến) ==
Khi formula_2

Phương trình này không có nghiệm khi "b" khác không, và có vô số nghiệm (mọi số "x") khi "b" bằng 0. Trên thực tế, khi "a" bằng 0, phương trình trên đã không còn là phương trình bậc nhất nữa; nó đã trở thành phương trình bậc 0. Khi "a" khác 0, phương trình luôn có một nghiệm duy nhất.

Mở rộng cho hệ phương trình tuyến tính kiệt
Phương trình tuyến tính có thể mở rộng ra trường hợp nhiều "n" biến:

== Xem thêm ==
- Hệ phương trình tuyến tính
- Đại số tuyến tính
- Các phương trình đại số
- Phương trình bậc hai
Biến số

Trong toán học, biến số hay biến () là một đại lượng có giá trị bất kỳ, không bắt buộc phải duy nhất có một giá trị (không có giá trị nhất định). Biến số là số có thể thay đổi giá trị trong một tình huống có thể thay đổi. Ngược lại với biến số là một hằng số. Hằng số là một số không thay đổi trong mọi tình huống.

Thuật ngữ "biến" dùng để chỉ các đại lượng (chẳng hạn các đại lượng vật lý như khối lượng, thời gian, các đại lượng hình học như độ dài, diện tích, thể tích...) có thể nhận các giá trị khác nhau trong một tập hợp nào đấy (được gọi là miền biến thiên của nó). Theo quan điểm động, người ta gọi chúng là các đại lượng biến thiên, hay đơn giản là các biến. Nếu tập hợp các giá trị của biến X là tập hợp số thì nó được gọi là biến số. Cũng có những biến không phải là biến số như "biến lôgic", "biến Boolean", "biến ký tự"... Giá trị của các biến thường liên quan đến nhau. Khi xét quan hệ giữa chúng với nhau, một số biến được xem là độc lập được gọi là các biến độc lập, một số biến sẽ nhận giá trị phụ thuộc vào các biến khác, được gọi là biến phụ thuộc. Xem thêm định nghĩa hàm số.

Khi xét quan hệ phụ thuộc giữa các biến, nếu đã biết giá trị của một số biến, nếu cần có thể xác định giá trị của một hoặc một số biến chưa biết, khi đó các biến cần tìm giá trị được gọi là các "ẩn" ("ẩn số"), các biến đã biết giá trị được gọi là các tham biến (tham số), còn hệ thức biểu diễn mối liên hệ giữa các biến (thường là một đẳng thức/bất đẳng thức) được gọi là các phương trình/bất phương trình, việc tìm giá trị của các ẩn được gọi là giải phương trình/bất phương trình. Các giá trị tìm được của các ẩn được gọi là nghiệm của phương trình/bất phương trình.

==Xem thêm==
- Hàm số
- Tham số (khoa học máy tính) hay đối số
- Hằng số
Bộ Sếu

Bộ Sếu (Gruiformes) là một bộ chim gồm một số lượng đáng kể các họ chim còn sinh tồn và tuyệt chủng, với sự đa dạng về địa lý rộng khắp. Gruiform có nghĩa là "giống như sếu".

Theo truyền thống, một số họ chim lội nước và trên cạn dường như không thuộc về bất kỳ bộ nào khác được phân loại vào bộ Sếu. Chúng bao gồm 14 loài sếu lớn, khoảng 145 loài gà nước nhỏ hơn, cũng như một loạt các họ bao gồm một đến ba loài, chẳng hạn như Heliornithidae, chim limpkin hoặc Psophiidae. Những loài chim khác đã được đặt vào bộ này do chúng cần được đặt vào "đâu đó"; điều này đã khiến cho bộ Sếu mở rộng thiếu các dị hình đặc trưng. Các nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng các "loài sếu kỳ lạ" này chỉ có quan hệ (nếu có) một cách lỏng lẻo với sếu, gà nước và các họ hàng khác (các "loài sếu cốt lõi").

== Phân loại ==
Bộ GRUIFORMES 
- Phân bộ Ralli (Gà nước)
- Họ Rallidae: Gà nước
- Họ Sarothruridae (tách ra từ họ Rallidae)
- Họ Heliornithidae: Chân bơi
- Họ †Aptornithidae: (chim tiền sử)
- Phân bộ Grui (Sếu)
- Họ †Eogruidae (hóa thạch)
- Họ †Ergilornithidae (hóa thạch)
- Họ Gruidae: Sếu
- Họ Aramidae
- Họ Psophiidae
- Các họ không chắc chắn và nghi vấn là thuộc bộ Sếu
- Họ †Parvigruidae (hóa thạch)
- Họ †Songziidae (hóa thạch)
- Họ †Gastornithidae (hóa thạch)
- Họ †Messelornithidae (hóa thạch)
- Họ †Salmilidae (hóa thạch)
- Họ †Geranoididae (hóa thạch)

== Tách khỏi bộ Sếu ==
- Họ †Phorusrhacidae: Chim khủng bố (hóa thạch). Chuyển sang bộ Cariamiformes.
- Họ †Bathornithidae (hóa thạch). Chuyển sang bộ Cariamiformes.
- Họ †Idiornithidae (hóa thạch). Chuyển sang bộ Cariamiformes.
- Họ Cariamidae: Chim mào bắt rắn. Hiện tại chuyển sang bộ Cariamiformes do có quan hệ họ hàng gần với các loài cắt, vẹt và sẻ.
- Họ Otididae: Ô tác. Chuyển sang bộ Otidiformes. Việc xếp chung trong bộ sếu làm cho bộ này trở thành đa ngành khi xét trong mối quan hệ với bộ Cuculiformes.
- Họ Eurypygidae - thuộc nhóm "Metaves", bộ mới Eurypygiformes cùng họ Rhynochetidae
- Họ Rhynochetidae - thuộc nhóm "Metaves", bộ mới Eurypygiformes cùng họ Eurypygidae.
- Họ Mesitornithidae - thuộc nhóm "Metaves", bộ mới Mesitornithiformes.

==Tham khảo==
- Alvarenga Herculano M. F. và Höfling Elizabeth (2003). Systematic revision of the Phorusrhacidae (Aves: Ralliformes). "Papéis Avulsos de Zoologia" vol.43(4) p. 55-91
- Sibley C. G. và J. Ahlquist. 1990. "Phylogeny and classification of birds". Yale University Press, New Haven, Conn.
- Taxonomic recommendations for British birds. Ibis (2002), 144, 707–710. Alan g. Knox, Martin Collinson, Andreas J. Helbig, David T. Parkin & George Sangster
Hệ phương trình tuyến tính

Trong toán học (cụ thể là trong đại số tuyến tính), một hệ phương trình đại số tuyến tính hay đơn giản là hệ phương trình tuyến tính là một tập hợp các phương trình tuyến tính với cùng những biến số. Ví dụ:

là hệ gồm ba phương trình với ba biến số formula_2, formula_3, formula_4. Một nghiệm của hệ là một hệ thống tuyến tính thỏa mãn các phương trình đã cho. Một nghiệm của hệ trên là 
nó làm cho ba phương trình ban đầu thỏa mãn.

== Ví dụ cơ bản ==
Một dạng phương trình tuyến tính đơn giản nhất là hệ gồm hai phương trình với hai ẩn:
Một phương pháp giải cho hệ trên là phương pháp thế. Trước hết, biến đổi phương trình đầu tiên để được phương trình tính ẩn formula_2 theo formula_3:
Sau đó thế hệ thức này vào phương trình dưới:
Ta được một phương trình bật nhất theo formula_3. Giải ra, ta được formula_12, và tính lại formula_2 được formula_14.

== Hình thức tổng quát ==
Hệ phương trình trên có thể được viết theo dạng phương trình ma trận:
Với A là ma trận chứa các hệ số "a" ("a" là phần tử ở hàng thứ i, cột thứ j của A); x là vector chứa các biến "x"; b là vector chứa các hằng số "b". Tức là:

Nếu các biến số của hệ phương trình tuyến tính nằm trong các trường đại số vô hạn (ví dụ số thực hay số phức), thì chỉ có ba trường hợp xảy ra:
- hệ không có nghiệm (vô nghiệm)
- hệ có duy nhất một nghiệm
- hệ có vô số nghiệm

Hệ phương trình tuyến tính có thể thấy trong nhiều ứng dụng trong khoa học.

== Điều kiện có nghiệm trong trường hợp tổng quát ==
Trong trường hợp tổng quát, ta xét các ma trận hệ số "A" và ma trận hệ số bổ sung thêm cột các số hạng ở vế phải "A' ".

Khi đó hệ có nghiệm khi và chỉ khi hạng của hai ma trận này bằng nhau.

Chi tiết hơn ta có:
1. Nếu formula_19 thì hệ vô nghiệm
2. Nếu formula_20 hệ có nghiệm và
1. Nếu formula_21 hệ có nghiệm duy nhất
2. Nếu formula_22 hệ có vô số nghiệm phụ thuộc vào "k"-"r" ẩn tự do.

- Ví dụ:
- Hệ

- Hệ
- Hệ

== Các trường hợp đặc biệt ==
- Nếu "k" bằng "n", và ma trận A là khả nghịch (hay định thức của ma trận "A" khác không) thì hệ có nghiệm duy nhất:
- Nếu b=0 (mọi "b" bằng 0), hệ được gọi là hệ "thuần nhất". Tập tất cả các nghiệm của một hệ phương trình thuần nhất lập thành một không gian vecter con của formula_30, nó được gọi là hạt nhân của ma trận A, viết là "Ker(A)".(Cũng là hạt nhân của phép biến đổi tuyến tính xác định bởi ma trận "A"). Nếu hệ phương trình tuyến tính thuần nhất có "k"="n" và ma trận "A" khả nghịch thì nó có nghiệm duy nhất là nghiệm không.

== Các phương pháp giải ==
Dưới đây liệt kê vài phương pháp tìm nghiệm của hệ phương trình tuyến tính:
- Phép khử Gauss
- Phép phân rã Cholesky
- Phép đệ quy Levinson
- Phép đệ quy Schur
- Phép phân rã giá trị dị thường

== Xem thêm ==
- Phương trình tuyến tính
- Hệ phương trình
- Phương trình ma trận
- Ma trận nghịch đảo

== Liên kết ngoài ==
- Simultaneous Linear Equations Solver