Lý Khác (Ngô vương)

Lý Khác (chữ Hán: 李恪; 619 – 10 tháng 3, 653), từng được phong Ngô vương Khác (吳王恪), biểu tự Khư (厶), là một Hoàng tử thuộc Hoàng tộc nhà Đường và là một trong những thân vương nổi bật dưới triều Đường Thái Tông. Ông là hoàng tử thứ ba của Đường Thái Tông Lý Thế Dân và hoàng tộc ngoại thích từ triều nhà Tùy khi là cháu ngoại của Tùy Dạng Đế Dương Quảng. Nhờ sở hữu huyết thống song trùng từ hai triều đại lớn cùng tư chất thông minh, cốt cách hào hùng và phong thái đế vương, Lý Khác từng được Đường Thái Tông khen ngợi là người có khí tượng thừa kế. 

Trong đánh giá của nhiều sử gia, Lý Khác mang dung mạo tuấn kiệt, tính tình rộng lượng, giỏi cưỡi ngựa bắn cung, tinh thông mưu lược và có đức độ khiến các đại thần, tướng soái đều tỏ lòng kính nể. Tuy nhiên, sau khi Đường Cao Tông Lý Trị lên ngôi, tình thế triều chính thay đổi, cộng thêm việc Lý Khác mang diện mạo và phong thái quá giống Đường Thái Tông khiến ông trở thành đối tượng bị kiềm chế trong cuộc đấu tranh quyền lực và ảnh hưởng giữa nội bộ hoàng thất cùng quyền thần triều đình. 

Cuối cùng, vào năm 653, Lý Khác bị liên lụy trong vụ án chính trị xoay quanh Kinh vương Lý Nguyên Cảnh (李元景) và bị kết tội đồng mưu phản nghịch. Ông bị ban chết trong oan khuất khi mới khoảng 33–34 tuổi, để lại trong sử sách hình tượng một vị thân vương tài hoa bạc mệnh, nhiều đời hậu thế thương cảm và nhắc đến như một trong những nhân vật chịu số phận bi thảm nhất dưới triều đại nhà Đường.

==Tiểu sử==
===Xuất thân và thời niên thiếu===
Lý Khác sinh vào năm Vũ Đức thứ 2 (619), vào thời kỳ đầu của triều đại nhà Đường, trong bối cảnh quốc gia đang dần được củng cố sau khi Đường Cao Tổ Lý Uyên kiến lập cơ nghiệp và đặt nền móng cai trị. Ông là con trai thứ ba của Đường Thái Tông Lý Thế Dân và mẫu thân là Dương phi, con gái của Tùy Dạng Đế Dương Quảng, qua đó mang dòng máu giao thoa giữa hai triều đại lớn, một đang trị vì và một vừa suy vong. Chính sự kết hợp này khiến thân phận của Lý Khác trở nên đặc biệt ngay từ đầu đời, vừa được đánh giá là tinh hoa kế thừa của quốc thống Đại Đường vừa mang dấu ấn danh giá từ vương thất nhà Tùy.

Từ thuở nhỏ, Lý Khác được nuôi dưỡng và giáo dục trong môi trường cung đình nghiêm mật, tiếp nhận lễ học, sử học và binh học theo tiêu chuẩn dành cho vương giả. Theo ghi chép của chính sử, ông có dung mạo khôi ngô, tính tình đôn hậu, ôn hòa nhưng cương trực, có tài cưỡi ngựa bắn cung và sớm bộc lộ khí chất hào sảng của một bậc nam nhi vương thất. Trong cung đình, ông được ca ngợi là người điềm đạm, ít nói nhưng sâu sắc, đặc biệt không ưa xu nịnh, luôn giữ khoảng cách chuẩn mực với quần thần và các thị nhân quanh mình.

Do là người kết hợp cả huyết thống của hai triều, Lý Khác gánh trên vai kỳ vọng về sự khôi phục danh dự hoàng tộc ngoại thích và đồng thời trở thành biểu tượng của sự chính danh giữa quá khứ và hiện tại. Ở thời niên thiếu, ông thường xuyên được đánh giá cao hơn nhiều hoàng tử khác cùng thế hệ và được truyền thuyết sử đình miêu tả là một trong những hoàng tử xuất sắc nhất của tông thất đương thời.

===Thời kỳ dưới triều Đường Thái Tông===
Sau Sự biến Huyền Vũ môn vào năm Vũ Đức thứ 9 (626), hoàng tử Lý Thế Dân đánh bại và giết hai anh em là Thái tử Lý Kiến Thành và Tề vương Lý Nguyên Cát, sau đó ép Đường Cao Tổ nhường ngôi và lên kế vị với miếu hiệu Đường Thái Tông. Cùng thời gian sắp đặt nhân sự hoàng thất sau khi đăng cơ, ông phong Lý Khác làm Hán vương và đến năm Trinh Quán nguyên niên (627), lại đổi phong làm Thục vương. Ban đầu, Lý Khác không được bổ nhiệm ra các trấn bên ngoài, nhưng về sau được cử giữ chức Đô đốc Tề Châu (齊州, khoảng khu vực Tế Nam, Sơn Đông ngày nay). Đến năm Trinh Quán thứ 10 (636), Lý Khác tiếp tục được đổi phong làm Ngô vương và nhậm chức Đô đốc An Châu (安州, khoảng vùng Hiếu Cảm – Hồ Bắc hiện nay), tiếp tục quản trị và trấn giữ địa phương theo chế độ quân chính của triều đình.

Trong thời gian tại nhiệm tại An Châu, sử sách ghi nhận rằng Lý Khác nhiều lần xuất hành săn bắn quá mức, khiến nhà dân và ruộng vườn bị thiệt hại, quan giám sát là Liễu Phạm (柳范) dâng tấu đàn hặc. Vì vậy, ông bị Đường Thái Tông quở trách, bãi miễn chức vụ và bị giảm 300 hộ phong thực. Tuy nhiên, các ghi chép cũng cho thấy Lý Khác vẫn duy trì phong thái nghiêm cẩn, khiêm nhường, khéo giữ lễ và không biểu hiện thái độ chống đối hay oán giận. 

Mặc dù từng bị phê trách, Lý Khác vẫn là một trong những hoàng tử được triều đình đánh giá cao về tài mạo và đức hạnh. Sử thư miêu tả ông có dung mạo khôi vĩ, giỏi cưỡi ngựa bắn cung, hiểu lễ pháp, ít nói, kín đáo, không ưa nịnh bợ và giữ cốt cách quân tử. Đường Thái Tông từng khen ông là người có khí tượng giống mình nhất, khiến nhiều triều thần và dư luận trong cung coi ông là một nhân vật có tiềm năng kế thừa. 

Tới cuối triều Đường Thái Tông, sau sự kiện Thái tử Lý Thừa Càn mưu phản thất bại vào năm Trinh Quán thứ 17 (643), việc kế vị trở thành vấn đề trọng tâm của quốc gia. Ban đầu, hoàng đế có ý định lập Ngụy vương Lý Thái nhưng nhận thấy người này mưu lược quá sâu nên đổi ý, lập Tấn vương Lý Trị nhờ tính tình nhân hòa. Tuy nhiên, về sau Thái Tông cho rằng Lý Trị tính khí yếu đuối, có lần từng ám chỉ muốn suy xét lập Lý Khác làm thái tử thay thế. Việc này bị Trưởng Tôn Vô Kỵ phản đối mạnh mẽ, từ đó tạo ra mầm mống hiềm khích sâu sắc giữa phe chính trị ủng hộ Lý Trị và địa vị của Lý Khác, trở thành nhân tố quan trọng dẫn đến bi kịch về sau.

===Thời kỳ dưới triều Đường Cao Tông===
Sau khi Đường Thái Tông băng hà vào năm Trinh Quán thứ 23 (649), Tấn vương Lý Trị lên ngôi, tức Đường Cao Tông. Trong giai đoạn đầu của triều đại mới, quyền lực thực tế phần nhiều nằm trong tay nhóm đại thần phụ chính do Trưởng Tôn Vô Kỵ đứng đầu. Về phía tông thất, Lý Khác lúc này là một trong những hoàng tử trưởng thành nổi bật nhất, vừa là anh của tân hoàng đế, vừa mang thanh danh “giống Thái Tông nhất”, lại từng được cân nhắc trong chuyện kế vị, nên địa vị của ông vừa tôn quý vừa nhạy cảm trong tương quan quyền lực mới.

Năm Vĩnh Huy nguyên niên (650), Đường Cao Tông phong Lý Khác giữ chức Tư không (司空), một trong Tam công của triều đình, đồng thời kiêm Đô đốc Lương Châu (梁州, khu vực Hán Trung thuộc Thiểm Tây ngày nay). Sau đó, ông lại được điều nhiệm giữ chức Đô đốc các châu như An Châu, Tùy Châu, Uẩn Châu, Miện Châu, Phúc Châu, kiêm An Châu Thứ sử, tiếp tục đảm nhiệm vai trò phiên trấn ở khu vực miền nam và tây nam của đế quốc. Về danh nghĩa, đó là sự trọng đãi một thân vương, cho thấy Lý Khác vẫn được giữ ở hàng tôn thất cao cấp; nhưng trên thực tế, các chức vụ này vừa mang tính vinh dự, vừa là cách “an trí” ông xa khỏi trung tâm Trường An, giảm bớt ảnh hưởng trực tiếp đối với triều chính.

Trong nội bộ triều đình, vị thế của Lý Khác chịu ảnh hưởng rõ rệt từ chuyện kế vị thời Đường Thái Tông. Việc Thái Tông từng cân nhắc lập ông làm thái tử, rồi lại vì sự phản đối của Trưởng Tôn Vô Kỵ và nhiều đại thần mà bỏ ý định, đã để lại mầm mống nghi kỵ sâu sắc. Bước sang triều Cao Tông, Trưởng Tôn Vô Kỵ vừa là cữu phụ của hoàng đế, vừa nắm đại quyền, càng nhìn Lý Khác như một “cái bóng” của Thái Tông có thể làm lung lay tính chính thống của Lý Trị trong con mắt sĩ đại phu. Do đó, dù ngoài mặt vẫn được phong chức cao, Lý Khác thực tế bị đặt dưới sự giám sát chặt chẽ, khó có cơ hội tham dự việc nước ở tầng lõi trung ương.

Bên cạnh đó, triều đình thời Vĩnh Huy đang dần hình thành các phe phái chung quanh hoàng đế, hoàng hậu và thân tộc ngoại thích, lại thêm ảnh hưởng ngày càng tăng của Võ Tắc Thiên từ hậu cung. Trong bối cảnh ấy, một thân vương có thanh thế như Lý Khác, lại từng được Thái Tông đặc biệt xem trọng, dễ trở thành điểm tụ hội của những ánh nhìn dò xét và suy luận chính trị. Chính sự đan xen giữa tôn sủng bề ngoài và sự dè chừng ngấm ngầm đó đã đặt nền cho những cáo buộc và biến cố bi thảm ập xuống ông trong những năm Vĩnh Huy tiếp theo.

===Ân oán, cáo trạng và cái chết===
Những năm đầu triều Đường Cao Tông là giai đoạn có nhiều biến động chính trị, quyền lực thực tế phần lớn nằm trong tay nhóm đại thần phụ chính đứng đầu là Trưởng Tôn Vô Kỵ. Cùng lúc đó, phe hậu cung xoay quanh Võ Chiếu dần trỗi dậy, hình thành thế lực cạnh tranh ảnh hưởng đối với hoàng đế. Trong hoàn cảnh ấy, những thân vương có uy tín, đặc biệt là các anh em của hoàng đế từng được Đường Thái Tông đánh giá cao, trở thành đối tượng bị xem là tiềm ẩn khả năng gây dao động chính trị. Lý Khác, với thanh danh “tướng mạo – khí độ – tính tình gần giống Thái Tông nhất”, lại từng suýt được bàn đến trên ngôi vị thái tử, sớm bị xếp vào nhóm cần “đề phòng lâu dài” trong nội bộ quyền lực.

Đến năm Vĩnh Huy thứ 3 (652), triều đình phát sinh vụ án liên quan đến Cao Dương Công chúa – con gái Thái Tông và phò mã Phòng Di Ái (con trai của Phòng Huyền Linh). Vụ việc còn kéo theo Tiết Vạn Triệt (薛萬徹), Kinh vương Lý Nguyên Cảnh, cùng một số phò mã và võ tướng khác. Nhóm này bị cáo buộc âm mưu lật đổ Đường Cao Tông để lập Lý Nguyên Cảnh lên ngôi. Khi sự việc bại lộ, Phòng Di Ái muốn thoát chết nên đã dâng tấu khai thêm rằng Lý Khác có liên quan, với kỳ vọng lấy lòng phe của Trưởng Tôn Vô Kỵ, người được cho là từ lâu đã không muốn Lý Khác tồn tại như một mối nguy tiềm tàng đối với ngai vàng của Lý Trị.

Sang Vĩnh Huy thứ 4 (653), Trưởng Tôn Vô Kỵ dâng tấu xin hoàng đế xử lý nghiêm vụ việc. Dù ban đầu Đường Cao Tông có ý muốn khoan thứ cho Lý Nguyên Cảnh và Lý Khác, nhưng do phe triều thần đứng đầu là Thôi Đôn Lễ cực lực phản đối, hoàng đế buộc phải thuận theo. Triều đình ra chiếu xử tử Phòng Di Ái, Tiết Vạn Triệt và Sài Lệnh Vũ, đồng thời ban mệnh lệnh Lý Nguyên Cảnh, Lý Khác, Cao Dương Công chúa và Ba Lăng Công chúa phải tự vẫn. Trước giờ phút chấp nhận cái chết, sử cũ chép rằng Lý Khác đã phẫn nộ mắng Trưởng Tôn Vô Kỵ tàn bạo, lạm quyền và bịa đặt oan sai, đồng thời nguyền rằng tổ tông sẽ chứng giám và nhà họ Trưởng Tôn sớm diệt. Khi tuẫn mệnh, ông khoảng 33–34 tuổi, giữ thái độ bình thản, không oán hận hoàng đế, biểu hiện đúng tâm thái một vương tử mang khí tiết.

Sau biến cố, gia đình và hậu nhân của Lý Khác cũng chịu ảnh hưởng nặng nề. Chính phi Dương thị và ái thiếp Lý Ngạn (李諺) bị giáng làm thứ dân và đày đến Ba Châu (khu vực Ba Trung, Tứ Xuyên). Bốn con trai gồm Lý Nhân, Lý Vĩ, Lý Côn và Lý Anh bị biếm phát đến vùng nay thuộc Quảng Đông, sống đời lưu đày nhiều năm. Người con gái út bị đưa vào giữ tại Hiến Lăng – lăng Đường Cao Tổ, đến năm Thượng Nguyên (689) mới được phong Tín An Huyện chúa.

Năm Long Sóc (660), sau khi Trưởng Tôn Vô Kỵ thất sủng và bị xử tử dưới thời Võ Tắc Thiên, án của Lý Khác mới được xem xét lại. Ông được truy phong Uất Lâm Quận vương, nhưng chưa được đặt thụy hiệu. Khoảng năm 705, dưới thời Đường Trung Tông, Lý Khác được cải táng theo nghi lễ, truy tặng lại chức Tư không và khôi phục địa vị cho hậu nhân, xem như phần nào rửa sạch oan khuất của một vương tử tài năng nhưng bạc mệnh.

==Gia đình và hậu duệ==
- Phối ngẫu
- Vương phi Dương thị (楊氏), xuất thân Hồng Nông Dương thị, con gái của Dương Dự (楊譽), từng giữ chức Hữu vệ Phó suất, làm Thứ sử Từ Châu và Phần Châu. Bà là nguyên phối của Lý Khác, được sử sách ghi nhận là mẹ chính của phần lớn con trai, con gái trong dòng kế tự.
- Trắc thất Tiêu thị (蕭氏), thuộc Lan Lăng Tiêu thị, làm trắc thất của Lý Khác. Một số ghi chép gia phả đời sau cho rằng bà có liên hệ tới chi họ Tiêu từng phục vụ triều Nam Tề và Lương, song chính sử chỉ ghi đơn giản là “Lan Lăng Tiêu thị”.

- Con trai
- Lý Nhân (李仁), còn gọi là Lý Thiên Lý (李千里), trưởng tử của Lý Khác. Sau khi Lý Khác bị bức tử, ông cùng ba em trai bị phát lưu đến vùng Lĩnh Nam, tước vị bị tước bỏ. Đến năm Hiển Khánh và Long Sóc triều Đường Cao Tông, sau khi Trưởng Tôn Vô Kỵ thất thế, triều đình truy phong Lý Khác làm Uất Lâm Quận vương và cho lập tông miếu, lấy cháu nội của Hà Gian vương Lý Hiếu Cung là Lý Vinh (李榮) tạm thừa tự. Về sau, khi Lý Vinh bị bãi miễn, Lý Nhân được triệu hồi, cho nối tông Lý Khác, thụ tước kế thừa dòng Uất Lâm, rồi cải phong làm Thành Kỉ vương và sau cùng là Thành vương. Dưới thời Võ Tắc Thiên, ông được đổi tên là Thiên Lý (千里), từng được khen là người trung hậu, nhưng khi tham gia biến cố phò giúp thái tử chống phe họ Võ, bị thất bại và xử tử, gia sản bị tịch thu, có thời gian buộc đổi sang họ khác trước khi được phục hồi lại tông tính dưới thời Đường Duệ Tông.
- Lý Vĩ (李瑋), nhị tử của Lý Khác. Sử chép ông mất sớm, đến đời Đường Trung Tông mới được truy phong làm Lãng Lăng Quận vương (朗陵郡王). Con trai của Lý Vĩ được nhận làm con thừa tự cho Thục Điệu vương Lý Âm (蜀悼王李愔), sau cải phong làm Quảng Hán Quận vương, từng giữ chức Thái phó khanh, là một trong những người đại diện cho việc duy trì chi hệ của Lý Khác trong trật tự tông thất về sau.
- Lý Côn (李琨), tam tử của Lý Khác, về sau được phong tước Trương Dịch Quận vương (張掖郡王), rồi thăng dần lên hàng trọng thần, có thời kỳ được ban lại tước Ngô vương (吳王). Dưới triều Võ Tắc Thiên, ông lần lượt giữ chức Đô đốc nhiều châu như Truy Châu, Vệ Châu, Tống Châu, Trịnh Châu, Lương Châu, U Châu, kiêm Thứ sử vùng Lĩnh Nam, được giao nhiệm vụ chiêu phủ và an định các sắc dân bản địa, nên danh vọng khá lớn ở phương Nam. Khi qua đời, ông được truy tặng chức tòng tam phẩm trong hàng Trung ương, con cháu nhiều đời tiếp tục giữ các tước công, vương trong hệ thống tông thất.
- Lý Anh (李璄), tứ tử của Lý Khác, ban đầu được phong Quy Chính Quận vương (歸政郡王), từng giữ chức Tông chính khanh, có trách nhiệm trông coi các việc về tông nhân, phả hệ hoàng thất. Sau biến cố Vĩnh Huy, ông cùng ba anh trai bị phát lưu Lĩnh Nam, tước vị không được thực thụ. Về sau, dưới các triều Đường Trung Tông và Đường Duệ Tông, dòng của Lý Anh được cho phép phục hồi một phần địa vị trong tông thất, nhưng ảnh hưởng chính trị không còn lớn như trước.

- Con gái
- Tín An Huyện chúa (信安縣主), sử chép chỉ ghi “Lý thị”, thường được hiểu là con gái út của Lý Khác. Sau vụ án Vĩnh Huy, bà bị đưa tới trông coi Hiến Lăng – lăng của Đường Cao Tổ. Tới năm Thượng Nguyên (689), dưới thời Võ Tắc Thiên, bà được giải trừ thân phận giam lỏng, chính thức phong làm Tín An Huyện chúa và gả cho Nguyên Tư Trung (元思忠), một hậu duệ của Thác Bạt Hoảng thuộc dòng hoàng tộc Bắc Ngụy, sinh được ba con trai, tất cả đều có tên trong các ghi chép tông phả.
- Tuyên Thành Huyện chúa Lý Hoa (李華), được phong Tuyên Thành Huyện chúa (宣城縣主). So với Tín An Huyện chúa, sử liệu về bà ít hơn, chủ yếu ghi nhận bà được gả cho một chi họ Nguyên có thế lực ở vùng Trung Nguyên, giữ địa vị trung đẳng trong hệ thống hôn nhân chính trị của tông thất nhà Đường. Dòng của bà tiếp tục tồn tại trong hàng tông thất nhưng ít can dự trực tiếp vào các biến cố cung đình.

- Tình trạng lưu đày và phục hồi tông thất
- Sau vụ án năm Vĩnh Huy thứ 4 (653), bốn con trai của Lý Khác đều bị phát lưu đến vùng Lĩnh Nam, tước phong bị tước bỏ, gia quyến chịu giám sát nghiêm ngặt. Điều này khiến chi hệ trực hệ của Lý Khác gần như bị loại khỏi trung tâm quyền lực trong nhiều thập kỷ.
- Năm Hiển Khánh thứ 5 dưới thời Đường Cao Tông, khi ảnh hưởng của Trưởng Tôn Vô Kỵ suy giảm, triều đình xét lại vụ án, truy phong Lý Khác làm Uất Lâm Quận vương và cho lập miếu, lấy Lý Vinh (李榮), cháu nội Hà Gian vương Lý Hiếu Cung, tạm thời kế tự làm Uất Lâm Huyện hầu. Đây là bước đầu tiên trong việc phục hồi danh dự cho chi hệ của ông.
- Đến thời Võ Tắc Thiên và các niên hiệu sau đó, đặc biệt là từ năm Long Sóc (660) trở đi, việc phục hồi tước vị cho hậu duệ Lý Khác diễn ra dần dần: Lý Nhân được triệu hồi, đổi tên Thiên Lý, cho kế thừa tước hiệu, Lý Vĩ được truy phong Lãng Lăng Quận vương, Lý Côn được trọng dụng ở vùng Lĩnh Nam, qua đó chi hệ của Lý Khác tuy không trở lại hàng kế vị nhưng vẫn giữ được vị trí đáng kể trong tông thất.

==Tước hiệu, phong tín và phục hồi sau khi chết==
Trong sinh thời, Lý Khác nhiều lần được triều đình thay đổi và gia phong tước vị, phản ánh cả kỳ vọng lẫn sự thăng trầm của địa vị chính trị trong nội bộ hoàng thất. Thuở nhỏ, vào năm Vũ Đức thứ 3 (620), ông được phong làm Trường Sa quận vương (長沙郡王), sau đó đến Vũ Đức thứ 9 (626) thì được dời phong làm Hán Trung quận vương (漢中郡王). Bước sang triều Đường Thái Tông, năm Trinh Quán thứ 2 (628), Lý Khác được tiến phong Thục vương (蜀王), rồi được gia nhiệm hàng loạt chức vụ Đô đốc trấn thủ các châu trọng yếu. Năm Trinh Quán thứ 10 (636), ông lại đổi phong làm Ngô vương (吳王), thuộc hàng thân vương tôn quý, được ban mệnh “thế tập”, biểu thị ý nghĩa tước vị có thể đời đời kế thừa trong dòng trực hệ, qua đó cho thấy mức độ coi trọng mà Đường Thái Tông dành cho ông trong trật tự tông thất.

Sau khi Đường Cao Tông lên ngôi, dù vị thế thực tế bị thu hẹp dần vì những toan tính chính trị tại triều đình, Lý Khác vẫn được giữ trong hàng Tam công khi được phong giữ chức Tư không (司空) vào năm Vĩnh Huy nguyên niên (650), đồng thời kiêm nhiệm chức Đô đốc một số châu như Lương Châu, An Châu, Tùy Châu, Uẩn Châu, Miện Châu, Phúc Châu, tiếp tục duy trì danh nghĩa một thân vương phiên trấn. Tuy nhiên, vụ án Vĩnh Huy thứ 4 (653) đã chấm dứt toàn bộ tước vị và địa vị mà ông từng có: Lý Khác bị buộc phải tự vẫn, bị coi là đồng mưu phản nghịch cùng Kinh vương Lý Nguyên Cảnh, tước phong và gia sản bị tịch thu, con cháu bị lưu đày, khiến chi hệ của ông trong một thời gian dài hầu như bị xóa khỏi trung tâm tông thất.

Việc phục hồi danh dự cho Lý Khác diễn ra từng bước, gắn với sự thay đổi thế lực trong triều. Sau khi Trưởng Tôn Vô Kỵ thất sủng và bị xử trí, triều đình thời Đường Cao Tông bắt đầu xét lại một số án chính trị thời Vĩnh Huy. Đến năm Hiển Khánh thứ 5, Lý Khác được truy phong tước hiệu Uất Lâm Quận vương (鬱林郡王), nhưng tước vị này ban đầu do một chi bên của hoàng tộc là Lý Vinh (李榮), cháu nội Hà Gian vương Lý Hiếu Cung, được chỉ định tạm thời kế thừa. Sau đó, khi Lý Vinh mắc tội bị bãi miễn, trưởng tử của Lý Khác là Lý Nhân mới được phép nối tự phụ thân, thừa kế dòng tước Uất Lâm, rồi dần dần được cải phong cao hơn, đánh dấu bước đầu tái lập địa vị cho chi hệ này sau nhiều năm bị đẩy ra ngoài rìa chính trị.

Đến thời kỳ về sau, đặc biệt là từ niên hiệu Long Sóc (660) trở đi và dưới triều Đường Trung Tông, việc phục hồi danh dự cho Lý Khác mới được hoàn chỉnh hơn. Khoảng những năm 705, khi cục diện chính trị thay đổi sau các biến cố liên quan đến họ Võ và việc trung hưng nhà Đường, triều đình chính thức truy tặng lại cho ông chức Tư không trong hàng Tam công, đồng thời phục hồi thân phận thân vương chính thống, cho cải táng với lễ nghi tương xứng. Từ một nhân vật từng bị coi là phản thần và bị xử tử trong án lớn Vĩnh Huy, Lý Khác dần được nhìn nhận lại như một hoàng tử tài đức nhưng bị cuốn vào vòng xoáy tranh đấu quyền lực giữa các phe phái trong triều đình.

Trong sử sách, tước hiệu và quá trình phong tín – truy phong của Lý Khác thường được dùng làm ví dụ điển hình cho số phận long đong của những thân vương tài năng nhưng đứng giữa lằn ranh chính trị thời nhà Đường. Việc ông bị xử tử trong oan khuất rồi nhiều lần được truy phong, phục lễ, phản ánh cách các triều vua sau đó vừa phải điều hòa dư âm chính trị của vụ án Vĩnh Huy, vừa tìm cách vá lại hình tượng “chính thống” của hoàng thất trước lịch sử. Về lâu dài, hình tượng Lý Khác trong mắt hậu thế không chỉ gắn với tước vị Ngô vương hay Uất Lâm Quận vương, mà còn trở thành biểu tượng cho một chi hệ hoàng tộc bị dồn nén rồi phần nào được giải oan, cho thấy sự phức tạp của việc đánh giá công – tội trong bối cảnh tranh đoạt quyền lực của đế quốc Đường.

==Di sản, đánh giá lịch sử==
Trong ghi chép của chính sử, Lý Khác được xếp vào hàng những hoàng tử xuất sắc nhất của Đường Thái Tông. "Cựu Đường thư" khi tổng kết các con trai của Thái Tông đã đặt Ngô vương Lý Khác và Ngụy vương Lý Thái ở vị trí cao nhất về tài năng và đức hạnh, cho rằng họ đều thông minh, biện luận sắc bén, có đủ văn võ tài năng nhưng lại bị Trưởng Tôn Vô Kỵ ghen ghét, ly gián giữa vua và con, khiến kết cục bi thảm cho cả người bị hại lẫn kẻ gây hại. "Tân Đường thư" cũng nhấn mạnh Lý Khác là người “có tài văn võ, giỏi cưỡi ngựa bắn cung, dung mạo khí độ đều gần với Thái Tông”, đồng thời ghi lại việc Đường Thái Tông từng nói ông “giống mình”, đủ thấy địa vị của Ngô vương trong mắt hoàng đế cha không hề tầm thường.

Tuy nhiên, trái ngược với những lời khen về tư chất, sử sách lại không lưu giữ nhiều ghi chép cụ thể về công trạng chính trị hay quân sự của Lý Khác. Phần lớn mô tả chỉ dừng ở việc ông nhiều lần được trao chức Đô đốc trấn thủ các châu trọng yếu, có danh vọng tốt trong giới tông thất và sĩ đại phu, nhưng không có những chiến dịch hay cải cách đủ lớn để trở thành điển tích độc lập. Điều này khiến hình tượng Lý Khác trong sử chính thống mang sắc thái một “hiền vương” nhiều hơn là một công thần khai quốc hay danh tướng, song lại càng làm nổi bật cảm giác “tài cao mà mệnh bạc” khi so sánh giữa lời khen về phẩm cách và cái chết đầy oan khuất của ông.

Vụ án Vĩnh Huy khiến Lý Khác bị bức tử đã để lại ảnh hưởng đáng kể đối với cục diện triều đình nhà Đường. Về mặt ngắn hạn, việc xử chết một hoàng tử có uy tín như Ngô vương, đồng thời bức tử Kinh vương Lý Nguyên Cảnh và trừng trị hàng loạt phò mã, tướng lĩnh, giúp củng cố quyền lực của Đường Cao Tông và phe Trưởng Tôn Vô Kỵ, đồng thời phát đi thông điệp răn đe mạnh mẽ đối với tông thất rằng mọi biểu hiện bị nghi ngờ liên quan đến chính trị trung ương đều có thể trả giá bằng sinh mệnh. Về mặt lâu dài, chính sử lại nhìn vụ án như một ví dụ tiêu cực về việc quyền thần thao túng chính trị, khi Cựu Đường thư thẳng thắn nhận định Trưởng Tôn Vô Kỵ đã lợi dụng chuyện lập thái tử và uy vọng của Lý Khác để diệt trừ mối lo trong tông thất, cuối cùng bản thân họ Trưởng Tôn cũng gặp kết cục thảm khốc, bị coi như “ứng báo” cho những oan án từng gây ra.

Các nhà nghiên cứu hiện đại khi phân tích nguyên nhân thất thế và cái chết của Lý Khác thường nhấn mạnh yếu tố cấu trúc chính trị hơn là lỗi lầm cá nhân. Thứ nhất, xuất thân của ông vốn đặc biệt: là con trai Đường Thái Tông và cháu ngoại Tùy Dạng Đế, đồng thời được Thái Tông nhiều lần ngợi khen, khiến ông trở thành hình tượng tập trung của cả “chính thống Đường triều” lẫn ký ức về vương thất nhà Tùy. Thứ hai, việc Thái Tông từng do dự giữa Lý Thái, Lý Trị và Lý Khác trong chuyện lập thái tử đã khiến Ngô vương mang sẵn dấu ấn của một “ứng viên bị bỏ qua”, khiến phe Trưởng Tôn Vô Kỵ luôn xem ông là mối đe dọa tiềm ẩn đối với ngôi vị của Cao Tông. Thứ ba, bản thân Lý Khác tuy từng bị trách phạt vì săn bắn làm hại dân, nhưng lỗi ấy không đủ lớn để dẫn đến trọng án; các nhà sử học và luận giả sau này đa phần xem cái chết của ông chủ yếu bắt nguồn từ sự kết hợp giữa nghi kỵ hoàng quyền và thủ đoạn của quyền thần, hơn là do tham vọng tự thân được ghi nhận rõ ràng.

Trong diễn ngôn lịch sử và văn hóa đương đại, hình tượng Lý Khác dần được tô đậm như một hoàng tử tài hoa nhưng yểu mệnh, trở thành đối tượng được đồng cảm và lý tưởng hóa. Nhiều bài viết khảo luận và bình sử trên các diễn đàn học thuật cũng như phổ thông tại Trung Quốc nhắc lại nhận xét của Cựu Đường thư và Tân Đường thư, xem ông là một trong những người con ưu tú nhất của Đường Thái Tông, đồng thời phân tích rằng chính “sự xuất sắc quá mức” ấy khiến ông không phù hợp với vị thế “anh trai của hoàng đế” trong một triều đình đang đi vào thời kỳ phòng ngừa nội loạn. Một số tác phẩm tiểu thuyết lịch sử và sáng tác văn học mạng lấy cuộc đời Lý Khác làm cảm hứng, xây dựng hình tượng ông như một nhân vật trung tâm mang màu sắc bi kịch, song những lớp hư cấu này chủ yếu nhằm mục đích văn học, không thể xem là sử liệu trực tiếp.

Tổng thể mà xét, di sản lịch sử của Lý Khác nằm ở chỗ ông trở thành một ví dụ điển hình cho thân phận các hoàng tử nhà Đường bị kẹt giữa lý tưởng “hiền vương” và thực tế tranh đoạt quyền lực trong triều nội. Cách các triều vua sau truy phong, cải táng, khôi phục tước vị, cùng cách sử gia đời Đường bình luận về ông, phản ánh nỗ lực của nhà Đường trong việc cân bằng giữa nhu cầu chính trị trước mắt và nhu cầu “chỉnh lý chính thống” về lâu dài. Trong ký ức sử học, Lý Khác không chỉ được nhớ đến như Ngô vương một thời được Thái Tông hết mực yêu quý, mà còn như một biểu tượng cho cái giá mà một thân vương tài đức phải trả khi đứng quá gần trung tâm của cơn lốc hoàng quyền.

==Xem thêm==
- Nhân vật liên quan
- Đường Thái Tông
- Đường Cao Tông
- Đường Cao Tổ
- Trưởng Tôn Vô Kỵ
- Võ Tắc Thiên
- Thái tử Lý Thừa Càn
- Ngụy vương Lý Thái
- Kinh vương Lý Nguyên Cảnh
- Cao Dương Công chúa
- Ba Lăng Công chúa
- Phòng Huyền Linh
- Phòng Di Ái
- Tiết Vạn Triệt

- Tác phẩm sử liệu
- "Cựu Đường thư"
- "Tân Đường thư"
- "Tư trị thông giám"

- Chủ đề liên quan
- Sự biến Huyền Vũ môn
- Lịch sử nhà Đường
- Hoàng tử nhà Đường
- Tranh đoạt hoàng vị trong lịch sử Trung Quốc
- Chính biến và quyền thần thời nhà Đường

==Tham khảo==
- Cựu Đường thư
- Tân Đường thư
- Tư trị thông giám