Hà Ứng Khâm

Hà Ứng Khâm (giản thể: 何应钦; phồn thể: 何應欽; bính âm: Hé Yìngqīn; Wade–Giles: Ho Ying-chin; 1890–1987), tự Kính Chi (敬之), là một trong những tướng lĩnh cấp cao của Quốc Dân Đảng Trung Quốc (KMT) trong thời kỳ Trung Hoa Dân Quốc, và là cộng sự thân cận của Tưởng Giới Thạch.

== Tiểu sử ==
Quê gốc của ông ở Kim Khê, Giang Tây, nhưng sinh ra tại Quý Châu trong một gia đình địa chủ giàu có. Thuở nhỏ, ông nổi tiếng chăm học, ham đọc sách và sớm thể hiện năng khiếu quân sự. Năm 1907, ông theo học Trường Sơ cấp Quân sự Quý Dương, sau đó được chuyển đến Trường Trung học Quân sự Đệ tam Vũ Xương. Năm 1908, ông được Bộ Quốc phòng nhà Thanh chọn sang Nhật Bản học tại Tokyo Shimbu Gakko, một học viện dự bị quân sự.

Trong thời gian ở Nhật, ông quen biết Tưởng Giới Thạch và chịu ảnh hưởng sâu sắc của tư tưởng cách mạng do Đồng Minh Hội lãnh đạo, sau đó gia nhập tổ chức này. Khi Khởi nghĩa Vũ Xương nổ ra năm 1911, ông trở về Trung Quốc, làm việc dưới quyền Trần Kỳ Mỹ tại Thượng Hải. Khi phong trào thất bại do Viên Thế Khải phản bội, ông lại sang Nhật tiếp tục học tại Học viện Quân sự Hoàng gia Nhật Bản.

Sau khi tốt nghiệp năm 1916, ông trở về nước, gia nhập quân đội Quý Châu và kết hôn với em gái của tướng Vương Văn Hoa (Wang Wenhua). Sau khi Vương bị ám sát năm 1921, Hà Ứng Khâm bị buộc rời khỏi Quý Châu, rồi chuyển đến Vân Nam hoạt động trong quân đội địa phương.

== Gia nhập Quốc Dân Đảng ==
Năm 1924, khi Tôn Dật Tiên thành lập Học viện Quân sự Hoàng Phố, Tưởng Giới Thạch đã tiến cử Hà Ứng Khâm làm giảng viên huấn luyện quân sự. Từ đó, ông trở thành một trong những cộng sự thân cận và được Tưởng tin cậy nhất. Trong các chiến dịch chống quân phiệt, ông lập nhiều chiến công và được cố vấn Liên Xô Vasily Blyukher (bí danh Galen) tặng kiếm danh dự để ghi nhận thành tích.

Hà Ứng Khâm tham gia Chiến dịch Bắc phạt (1926–1928), góp phần mở rộng quyền kiểm soát của Tưởng Giới Thạch ra khắp miền Nam và miền Đông Trung Quốc. Khi xung đột giữa Quốc Dân Đảng và Đảng Cộng sản Trung Quốc bùng phát, ông kiên quyết đứng về phía Tưởng Giới Thạch.

Từ năm 1930 đến 1936, Hà Ứng Khâm giữ nhiều chức vụ cao trong chính quyền Quốc Dân Đảng, trong đó có Bộ trưởng Bộ Hành chính Quân sự và Bộ trưởng Quốc phòng. Ông đóng vai trò chủ chốt trong việc cải tổ quân đội, hiện đại hóa hậu cần và củng cố công nghiệp quốc phòng.

Năm 1933, ông ký Hiệp định đình chiến Đường Cổ (Tanggu Cease-Fire) với Nhật Bản nhằm tránh xung đột sau Sự biến Mãn Châu. Một năm sau, ông tiếp tục đàm phán và ký Hiệp định Hà–Umezu (He–Umezu Agreement), chấp nhận một số nhượng bộ để duy trì hòa bình tạm thời tại miền Bắc Trung Quốc. Tuy nhiên, các hiệp định này về sau bị chỉ trích là quá nhân nhượng.

Năm 1936, trong Sự cố Tây An, khi Tưởng Giới Thạch bị Trương Học Lương bắt giữ, Hà Ứng Khâm chủ trương dùng vũ lực để giải cứu. Ông được chỉ định chỉ huy chiến dịch giải cứu, song sau cùng vấn đề được giải quyết bằng thương lượng hòa bình.

== Thời kỳ Chiến tranh Trung–Nhật và Nội chiến ==
Khi Chiến tranh Trung–Nhật bùng nổ năm 1937, Hà Ứng Khâm được bổ nhiệm làm Tổng tham mưu trưởng của Quân đội Cách mạng Quốc gia, chịu trách nhiệm chỉ đạo kế hoạch phòng thủ và phản công. Năm 1944, ông được bổ nhiệm làm Tổng tư lệnh Quân khu Trung Quốc.

Sau khi Nhật Bản đầu hàng, ngày 9 tháng 9 năm 1945, Hà Ứng Khâm thay mặt Chính phủ Trung Hoa Dân Quốc tiếp nhận văn kiện đầu hàng của quân Nhật do Yasuji Okamura trao tại Nam Kinh, đánh dấu thắng lợi của Trung Quốc trong cuộc kháng chiến. Đây được xem là đỉnh cao trong sự nghiệp quân sự của ông.

Sau chiến tranh, ông tiếp tục đảm nhiệm chức Bộ trưởng Quốc phòng Trung Hoa Dân Quốc (1948–1949), song quyền lực suy giảm do Quốc Dân Đảng liên tiếp thất bại trong Nội chiến Trung Quốc. Năm 1949, khi Lý Tông Nhân tạm thời thay Tưởng Giới Thạch làm Tổng thống, Hà Ứng Khâm được bổ nhiệm làm Chủ tịch Viện Hành chính kiêm Bộ trưởng Quốc phòng, phụ trách đàm phán đình chiến với Đảng Cộng sản Trung Quốc.

== Những năm cuối đời ==
Sau khi chính quyền Quốc Dân Đảng rút về Đài Loan, Hà Ứng Khâm tuyên bố rút lui khỏi chính trường, dành thời gian nghiên cứu và suy ngẫm về nguyên nhân thất bại của đảng. Khi Tưởng Giới Thạch tái đắc cử năm 1950, ông không còn giữ vai trò lãnh đạo trong Ủy ban Trung ương, chỉ còn là cố vấn danh dự.

Những năm cuối đời, ông tham gia các hiệp hội cựu chiến binh và hoạt động xã hội của Quốc Dân Đảng, đồng thời dành thời gian cho thể thao và trồng cây. Năm 1986, ông bị xuất huyết não, phải nhập viện điều trị và qua đời ngày 21 tháng 10 năm 1987 tại Đài Bắc, hưởng thọ 97 tuổi. Hài cốt của ông được an táng tại Nghĩa trang quân đội núi Vũ Trĩ (Wuchih Mountain Military Cemetery).