Mười ba chiến công trung hưng nhà Tống

Mười ba chiến công trung hưng nhà Tống (chữ Hán: 宋朝中兴十三处战功, Tống triều trung hưng thập tam xử chiến công) là 13 trận đánh trong chiến tranh Tống – Kim mà nhà Nam Tống đơn phương nhận phần thắng thuộc về mình.

==Nguồn gốc==
Ngày Giáp ngọ tháng 8 ÂL năm Càn Đạo thứ 2 (19/9/1166), tức là 4 năm sau khi lên ngôi, Tống Hiếu Tông hạ chiếu biểu dương 13 chiến thắng từ sau khi nhà Tống dời về miền nam (中兴以来十三处战功, Trung hưng dĩ lai thập tam xử chiến công). Danh sách này được đưa vào tác phẩm Kiến Viêm dĩ lai triều dã tạp ký của nhà sử học đời Nam Tống là Lý Tâm Truyện, trở nên rất nổi tiếng.

==Tham khảo==
- Lý Tâm Truyện (1167 – 1244) – Kiến Viêm dĩ lai triều dã tạp ký, Nhà xuất bản Trung Hoa Thư Cục, tháng 7/2000, ISBN 9787101017823 – quyển 19, Biên phòng 1: "Từ khi giặc Kim vào Trung Nguyên, tướng soái đều nghe phong thanh đã tan chạy, chẳng thường xuyên có người dám kháng cự. Tháng 12 năm Kiến Viêm thứ 3, Ô Châu (tức Ngột Truật) từ Hàng Châu chia quân đến dưới thành Minh Châu, Chiết Đông trí chế sứ Trương Tuấn kháng cự, thắng lợi nhỏ. Tháng 2 năm thứ 4, Ô Châu quay lại, đi qua huyện Ngô Giang, Chiết Tây tuyên phủ sứ Trần Tư Cung đem thủy quân đánh bại hắn ta ở Thái Hồ, gần như bắt được Ô Châu. Tháng 10 năm Thiệu Hưng đầu tiên, Ô Châu đích thân đánh Hòa Thượng Nguyên, Thiểm Tây đô thống chế Ngô Giới đưa quân đón đánh, đại phá kẻ địch, Ô Châu trúng 2 mũi tên, cùng một ít bộ hạ chạy thoát. Tháng 3 năm thứ 4, Thiểm Tây kinh lược sứ Tát Li Hãn (tức Tát Li Hát) của Kim phạm Sát Kim Bình, bị Ngô Giới đánh bại. Tháng 10, Hoài Đông tuyên phủ sứ Hàn Thế Trung đánh bại kỵ binh do thám của Ô Châu ở Đại Nghi Trấn, Ô Châu không dám tiến quân. Tháng 10 năm thứ 6, Chủ quản Điện tiền tư công sự Dương Nghi Trung đánh bại Lưu Nghê của ngụy Tề ở Ngẫu Đường, giết sạch không chừa, Nghê một mình chạy thoát. Tháng 6 năm thứ 10, Mã quân đô ngu hầu Lưu Kĩ đánh cho Ô Châu đại bại ở Thuận Xương, Ô Châu nhổ trại về Đông Kinh, Lưỡng Hoài được yên. Tháng 2 năm thứ 11, Hoài Tây tuyên phủ sứ Trương Tuấn, Hoài Bắc tuyên phủ phó sứ Dương Nghi Trung, Tuyên phủ phán quan Lưu Kĩ đánh cho hơn 10 vạn quân của Ô Châu đại bại ở Chá Cao. Tháng 10 năm thứ 31, Hoài Nam chế trí sứ Lưu Kĩ sai bộ tướng Viên Kỳ đánh bại thống quân Cao Cảnh Sơn của Kim ở Tạo Giác Lâm. Tháng ấy, Chiết Tây phó tổng quản Lý Bảo đánh bại thống quân Hoàn Nhan Trịnh Gia Nô ở Đường Đảo thuộc Mật Châu, chém đầu hắn ta. Còn Bộ tư thống chế quan Thiệu Hoành Uyên chống giặc ở Tư Phổ Kiều thuộc Chân Châu, giành thắng lợi. Tháng 11, Trung thư xá nhân, Đô đốc phủ tham mưu quân sự Ngu Doãn Văn đem quân của Kiến Khang đô thống chế Trương Chấn, Vương Kỳ đánh bại thủy quân của Kim chủ Lượng ở Thái Thạch. Năm ấy, Mã tư trung quân thống chế Triệu Tỗn giành lại Thái Châu, Ngạc Châu đô thống chế Ngô Củng chống giặc ở Tì Hồ, thống chế quan Vương Tuyên chống giặc ở Xác Sơn. Năm thứ 32, Trấn Giang đô thống chế Trương Tử Cái giải vây Hải Châu. Đây là những chiến thắng đáng kể của Trung Quốc từ lúc vượt sông về sau. Năm Càn Đạo thứ 2, Tưởng Tử Lễ (tức Tưởng Phất) chấp chánh, bèn lấy các trận đánh dưới thành Minh Châu, Hòa Thượng Nguyên, Sát Kim Bình, Đại Nghi Trấn, Thuận Xương, Tạo Giác Lâm, Tư Phổ Kiều, Đường Đảo, Thái Thạch, Thái Châu, Tì Hồ, Xác Sơn, Hải Châu làm 13 chiến công, còn Ngẫu Đường không tính, bởi không phải là giặc Kim. (Ngày Giáp ngọ 24 tháng 8 năm thứ 2 giáng chỉ.)"
- Tất Nguyên – Tục tư trị thông giám quyển 139: Hiếu Tông Thiệu Thống Đồng Đạo Quan Đức Chiêu Công Triết Văn Thần Vũ Minh Thánh Thành Hiếu hoàng đế, năm Càn Đạo thứ 2 (năm Đại Định thứ 6 nhà Kim): "Tháng 8... Ngày Giáp ngọ, có chiếu rằng: "Chư quân tướng sĩ, những người chiến đấu lập công trong cuộc chiến với người Kim, công lao của họ vẻ vang như vậy, mà không làm gì để tỏ rõ. Nay đem 13 chiến công hiển hách ấy, xác định mà liệt kê ra. Trương Tuấn ở Minh Châu; Hàn Thế Trung ở Đại Nghi Trấn; Ngô Giới ở Sát Kim Bình, Hòa Thượng Nguyên; Lưu Kĩ ở Thuận Xương; 5 trận này dựa theo biểu chương vào năm Thiệu Hưng thứ 10. Lý Bảo ở Đường Đảo thuộc Giao Tây, Mật Châu; Lưu Kĩ ở Tạo Giác Lâm thuộc Dương Châu; bọn Vương Kỳ, Trương Chấn ở Thái Thạch Độ thuộc Kiến Khang; Thiệu Hoành Uyên ở Tư Phổ Kiều thuộc Chân Châu; Ngô Củng, Lý Đạo ở Tì Hồ thuộc Quang Hóa Quân; Trương Tử Cái giải vây Hải Châu; Triệu Tỗn ở Thái Châu; Vương Tuyên ở Xác Sơn; 8 trận này dựa theo biểu chương vào năm Thiệu Hưng thứ 32.""

==Đánh giá==
13 trận đánh nói trên không phải trận nào cũng là thắng lợi, có trận chỉ là thắng lợi nhỏ, thậm chí là thất bại. Nhà Tống đã lờ đi các trận thắng ở Yển Thành, Dĩnh Xương của Nhạc gia quân. Lý Tâm Truyện ghép các trận đánh ở Thái Châu, Tì Hồ, Xác Sơn làm một, bổ sung 2 trận đánh ở Thái Hồ và Chá Cao. Trận Thái Hồ chỉ là một cuộc tập kích chớp nhoáng, trong khi quân Tống ở Chá Cao trước thắng sau bại, trở thành một chiêu bài chính trị của phái chủ hòa nhà Nam Tống.

==Xem thêm==
- Từ Mộng Sân (1126 - 1207) – Tam triều bắc minh hội biên, Nhà xuất bản Thượng Hải Cổ Tịch, 1987, ISBN 7-5325-0094-2