Đỗ Khánh Hoan

Đỗ Khánh Hoan (sinh ngày 5 tháng 8 năm 1934 – mất ngày 3 tháng 10 năm 2023) là một giáo sư văn học Anh–Mỹ, nhà ngôn ngữ học và dịch giả người Việt Nam. Ông nổi tiếng với các bản dịch tiếng Việt của những tác phẩm kinh điển thế giới như "Iliad", "Odyssey", "Don Quixote", thơ Tagore"," và toàn tập đối thoại của Plato. Với vốn ngoại ngữ uyên thâm và phương pháp dịch học thuật, ông được xem là một trong những dịch giả và học giả có ảnh hưởng sâu rộng nhất trong thế kỷ 20 của Việt Nam.

== Tiểu sử ==
=== Thời niên thiếu và học vấn ===
Đỗ Khánh Hoan sinh ngày 5 tháng 8 năm 1934 tại tỉnh Hưng Yên, Việt Nam. Cha là Đỗ Văn Liên và mẹ là Đỗ Thị Nhớn. Ông tốt nghiệp ngành văn học Anh tại Viện Đại học Sài Gòn ("University of Saigon"), nơi ông khởi đầu sự nghiệp giảng dạy. Sau đó, ông nhận học bổng toàn phần du học tại University of Sydney (Úc) và tốt nghiệp thạc sĩ ("M.A.") ngành văn chương Anh. Có lẽ ông là người Việt Nam đầu tiên đi học dục ngành này tại một nước nói tiếng Anh. Ông tiếp tục lấy bằng tiến sĩ ("Ph.D.") về văn học Anh tại Columbia University (Hoa Kỳ).

=== Gia đình ===
Vợ là Đỗ Thị Ngọc Quyên (họ khai sinh là Phạm). 

Các con: Đỗ Kim Thư, Đỗ Ngọc Thanh, Đỗ Quốc Khanh, Đỗ Như Hằng, Đỗ Hạnh Quân, Derek England và Phạm Thị Thùy Trinh.

Các cháu: Quỳnh-Chi Andrea Võ, Yên-Chi Elaine Võ-Holliday, Austin Cade Holliday, Max Huy England, Kathleen Phương-Nhi Đỗ, Katrina Vân-Uyên Đỗ, Kamilla Thảo-Mi Đỗ, Kevin Duy-Cang Trần, Ian Đình-Nguyên Trần, Claire Đan-Thanh Trần, Angelina Mỹ-An Đỗ, và Ryan Chí-Luân Đỗ.

Chị là Đỗ Thị Hợp and Đỗ Thị Quỳnh.
=== Sự nghiệp giảng dạy ===
Trong các năm 1950–1960, ông từng giảng dạy tại nhiều trường trung học danh tiếng như Trường Chu Văn An và Trường Gia Long. Từ năm 1964 đến 1979, ông giữ chức Trưởng Bộ môn Văn học Anh – Mỹ tại Đại học Văn Khoa, Viện Đại học Sài Gòn ("Faculty of Letters, University of Saigon"). Lĩnh vực giảng dạy của ông bao gồm thơ ca Anh – Mỹ, văn học so sánh và dịch thuật học ("Translation Studies").

Sau năm 1975, ông cùng gia đình rời Việt Nam và định cư tại Canada từ năm 1979, nơi ông tiếp tục nghiên cứu, giảng dạy và viết sách. Để nuôi gia đình, ông còn là thầy dạy lái xe tại trường lái xe Centennial Driving School. 
== Sự nghiệp dịch thuật ==
Đỗ Khánh Hoan được biết đến là một người thông thạo khoảng mười ngoại ngữ, bao gồm tiếng Anh, Pháp, Hy Lạp cổ, La-tinh, Tây Ban Nha, Ý và Nhật. Trong suốt cuộc đời, ông đã dịch hơn 40 tác phẩm lớn của văn học thế giới sang tiếng Việt ("over 40 major works translated").

Một số bản dịch tiêu biểu:

- "Iliad" của Homer, dịch trực tiếp từ nguyên bản tiếng Hy Lạp cổ ("Ancient Greek").
- "Odyssey" của Homer, dịch trực tiếp từ nguyên bản tiếng Hy Lạp cổ ("Ancient Greek").
- "Platon Toàn Tập" ("Complete Works of Plato"), gồm 30 đối thoại, hơn 2.200 trang, hoàn thành sau hơn 10 năm làm việc.
- "Don Quixote" của Miguel de Cervantes, dịch từ tiếng Tây Ban Nha ("Spanish").
- Lịch sử văn học Anh (tái bản lần 2)
- Chân dung chàng nghệ sĩ trẻ
- Khái niệm về ngôn ngữ & thi pháp Anh
- Bi kịch Hâm-Liệt
- Thơ Tagore (tái bản lần 16)
- Khung trời nhỏ hẹp
- Cây đàn Miến Điện (tái bản lần 9)
- Tiếng hát lương tâm
- Nông trại súc vật
- Truyện ngắn Anton Chekov (tập I & II)
- William Shakespeare: cuộc đời & tác phẩm
- Văn học Brazil
- Đường Kỷ niệm
- Hoa trong vườn (20 truyện ngắn phóng tác 20 kịch phẩm William Shakespeare)
- Tùy bút châu Mỹ La-tinh (nguyệt san Khởi Hành xuất bản)
- Cộng Hòa (Platon)
- Ngày cuối trong đời Socrates;
- Nhận thức là hồi tưởng (Platon)
- Yến hộ (Platon)
- Luật pháp (Platon)
- Đạo đức luận (Aristote)
- Đối thoại toàn tập Platon (Platon)
- Hài khúc tuyệt vời (Dante Alighiery
- Aeneid, Virgile
- Kim Các Tự (Mishima Yukio)
- Tiếng sóng (Mishima Yukio)
- Chiều hôm lỡ chuyến (Mishima Yukio)
- Cấm sắc (Mishima Yukio)
- Khát vọng yêu đương (Mishima Yukio)
- Nỗi lòng (Natsume Soseki), Gối cỏ (Natsume Soseki), Ánh sáng & Bóng tối (Natsume Soseki)
- Tiếng núi (Kawabata Yasunari)
- Ngàn cánh hạc (Kawabata Yasunari)
- Xứ tuyết (Kawabata Yasunari)
- Người đàn bà trên cồn cát (Abe Kôbô)
- Bức địa đồ bị hủy (Abe Kôbô) Lă sinh môn (Akutagawa Ryunosuke)
- ([./Https://en.wikipedia.org/wiki/Kenzaburō_Ōe Oe Kenzaburô])
- Tiếng hát âm thầm (Oe Kenzaburô)
- Côn trùng & tầm ma (Tanizaki Junichirô)
- Mưa đen (Ibuse Masuji)
- Bác sĩ phu nhân (Ariyoshi)
- Tuyển dịch các tác phẩm của William Shakespeare, James Joyce, Rabindranath Tagore, Anton Chekhov, Yukio Mishima, Gabrielle Roy, Miguel de Cervantes, Aristotle, Dante, Virgil và George Orwell.

Các bản dịch của ông được đánh giá cao vì sự chính xác, độ tinh tế và khả năng truyền tải tinh thần nguyên tác. Ông được xem là người tiên phong trong việc kết hợp ngữ học, văn học so sánh và lý thuyết dịch thuật hiện đại ở Việt Nam.

== Di sản ==
Giáo sư Đỗ Khánh Hoan được công nhận là một trong những dịch giả hàng đầu của Việt Nam thế kỷ 20. Ông có công đưa nhiều tác phẩm kinh điển phương Tây đến gần độc giả Việt Nam, góp phần xây dựng nền tảng dịch thuật học thuật tại Việt Nam. Là nhà giáo và dịch giả, ông ảnh hưởng đến nhiều thế hệ sinh viên văn khoa và học giả trong lĩnh vực văn học Anh – Mỹ và dịch thuật.

== Qua đời ==
Giáo sư Đỗ Khánh Hoan qua đời ngày 3 tháng 10 năm 2023 tại Richmond Hill, Ontario, Canada, hưởng thọ 90 tuổi.

== Xem thêm ==
- Văn học Việt Nam
- Dịch thuật
- Đại học Sài Gòn
- Văn học phương Tây

== Liên kết ngoài ==
- Hồ sơ giáo sư Đỗ Khánh Hoan tại ICE Vietnam
- Bài viết tưởng nhớ giáo sư Đỗ Khánh Hoan trên Vietbao.com
- Bài viết về Đỗ Khánh Hoan trên Thể Thao & Văn Hóa