Đạt Hề Trưởng Nho

Đạt Hề Trưởng Nho (chữ Hán: 達奚長儒; ? – kh. 588), tự Phú Nhân (富仁), là tướng lĩnh Bắc Chu và nhà Tùy. 

==Tiểu sử==
===Thời Tây Ngụy===
Đạt Hề Trưởng Nho là người tộc Tiên Ti, thuộc thị tộc Đạt Hề, xuất thân từ họ Lỗ vùng Đại Bắc. Đạt Hề Trưởng Nho là cháu nội của Đạt Hề Sĩ, từng giữ chức Sứ trì tiết, Trấn Đông đại tướng quân, Thứ sử năm châu Lương, Kính, hai châu Ung, Tần thời Bắc Ngụy, được phong tước Đông Lai Giản công. Ông là con trai của Đạt Hề Khánh, từng giữ chức Sứ trì tiết, Khai phủ nghi đồng tam ty, Thứ sử năm châu hai châu Ung, hai châu Hoa, Linh thời Tây Ngụy, được phong tước Lạc An Túc công. Ông kế thừa tước hiệu Lạc An công vào năm 15 tuổi. 

Trong niên hiệu Đại Thống của Tây Ngụy, ông giữ chức Phụng xa đô úy, được Vũ Văn Thái triệu làm thân tín, thăng dần qua các chức Giả phụ quốc tướng quân, Sứ trì tiết, và Thông trực tán kỵ thường thị. Ông lập nhiều chiến công lớn trong chiến dịch bình định đất Thục, giữ vai trò tiên phong và luôn giành chiến thắng trong cả công thành lẫn dã chiến, sau đó được phong Xa Kỵ đại tướng quân, Nghi đồng tam ty. 

===Thời Bắc Chu===
Thời Bắc Chu, ông từng là Thái thú quận Vị Nam, rồi nhậm chức Phiêu Kỵ đại tướng quân, Khai phủ nghi đồng tam ty. Dưới thời Chu Vũ Đế, ông tham gia bình định Bắc Tề, lập công được thăng Thượng Khai phủ và tiến tước lên Thành An Quận công. Năm 578, ông giữ chức Tả tiền quân dũng mãnh Trung đại phu, sau đó cùng với Ô Hoàn Quỹ vây hãm tướng Ngô Minh Triệt của Nam Trần tại Lữ Lương. Ông đã xuất chiến và đánh bại quân cứu viện của Nam Trần do Lưu Cảnh chỉ huy, bắt sống hàng nghìn tù binh, góp phần quan trọng vào việc Ngô Minh Triệt bị bắt. Nhờ chiến công này mà ông được thăng lên chức Đại tướng quân.

Năm 580, khi Dương Kiên nhậm chức Thừa tướng, Vương Khiêm đã khởi binh dấy loạn ở đất Thục. Đồng thời, Dương Vĩnh An người bộ tộc Đê ở Sa Châu cũng kích động sáu châu Lợi, Hưng, Vũ, Văn, Sa, Long hưởng ứng Vương Khiêm. Trưởng Nho được lệnh đi chinh phạt Dương Vĩnh An và đã giành được thắng lợi. Sau đó, khi hai người con trai của Vương Khiêm trốn khỏi Trường An để tìm đến cha, Trưởng Nho đã kịp thời bắt và chém đầu cả hai người. Đến năm 581, khi nhà Tùy được thành lập, ông được thăng lên chức Thượng đại tướng quân và được phong tước Kỳ Xuân Quận công.

===Thời Tùy===
Năm 582, Sa Bát Lược Khả hãn của Đột Quyết cùng với em trai là Diệp Hộ Phan Na Khả hãn đã dẫn theo hơn mười vạn quân Nam tiến. Trưởng Nho được cử làm Hành quân Tổng quản, chỉ huy hai nghìn binh lính nghênh chiến. Tại Chu Bàn, ông chạm trán quân Đột Quyết, hai bên giao tranh ác liệt ròng rã ba ngày. Khi binh khí đã dùng hết, binh sĩ của ông dùng tay không đấm vào kẻ địch đến mức bàn tay lộ cả xương. Sau trận chiến khốc liệt đó, quân Đột Quyết đại bại, chịu thiệt hại thương vong đến vài vạn người, buộc phải rút lui vì nhuệ khí giảm sút. Bản thân Trưởng Nho bị thương tích năm chỗ, trong đó có hai vết thương xuyên thấu. Tuy nhiên, đội quân của ông cũng chịu tổn thất nặng nề, thương vong chiếm đến bảy, tám phần mười. Tùy Văn Đế Dương Kiên ca ngợi Trưởng Nho chiến đấu anh dũng bèn ban cho ông chức vị Thượng trụ quốc, đồng thời truy tặng những tướng sĩ tử trận chức quan ba bậc và cho phép con cháu họ được kế thừa tước vị.

Cùng năm đó, Đạt Hề Trưởng Nho được bổ nhiệm làm Thứ sử Ninh Châu, sau đó chuyển sang làm Thứ sử Phu Châu. Ông phải rời chức vì tang mẹ. Trong thời gian để tang, ông thể hiện lòng hiếu thảo quá mức lễ nghi, như việc nhịn uống nước suốt năm ngày và khóc than đến tiều tụy, khiến Văn Đế vô cùng cảm thán. Sau đó, ông được triệu lại nhậm chức Tổng quản Hạ Châu, kiêm quản lý công việc của sáu trấn và ba châu. Các bộ tộc phương Bắc kiêng dè uy danh của Trưởng Nho nên không dám xâm phạm biên giới. Ông sau đó phải xin miễn chức vì bệnh. Được bổ nhiệm làm Tổng quản Tương Châu trong hai năm, rồi chuyển làm Tổng quản Lan Châu. Văn Đế lệnh cho các Tổng quản Lương Châu là Độc Cô La, Tổng quản Nguyên Châu là Nguyên Bao và Tổng quản Linh Châu là Hạ Nhược Nghị đều phải tuân theo sự tiết chế của Trưởng Nho để phòng bị Đột Quyết. Trưởng Nho dẫn quân tiến vào phía bắc Kỳ Liên Sơn, đi về phía tây đến Bồ Loại Hải nhưng không gặp quân Đột Quyết nên quay về. Ông lại được chuyển làm Tổng quản Kinh Châu, kiêm quản lý quân sự ba mươi sáu châu, được ủy thác trọng trách trấn giữ Giang Lăng. Một năm sau, ông qua đời khi đang tại chức, thụy hiệu là Uy. Con trai ông là Đạt Hề Cảo sau này giữ chức Thái bộc Thiếu khanh dưới thời Đại Nghiệp.

==Tham khảo==
- Bắc sử quyển 73, liệt truyện 18 – Đạt Hề Trưởng Nho truyện
- Tùy thư quyển 53, liệt truyện 61 – Đạt Hề Trưởng Nho truyện