hirine/wikipedia-vietnamese-1M296K-dataset huggingface dataset:
Đảo Hắc Hạt Tử

Đảo Hắc Hạt Tử (), hay Đảo Bolshoi Ussuriysky (), là một hòn đảo tạo thành từ trầm tích nằm ở nơi hợp lưu giữa hai sông Ussuri ("Ô Tô Lý Giang") và Amur ("Hắc Long Giang"). Hòn đảo hiện bị phân chia giữa Trung Quốc và Nga. Đảo có diện tích từ 327 đến 350 km² (tùy theo mực nước sông) và lân cận nó là đảo Đảo Ngân Long (Tarabarov) cùng trên 90 đảo hay cù lao nhỏ khác (trong tiếng Trung, Hắc Hạt Tử cũng có thể chỉ hòn đảo lớn nhất hay chỉ cả nhóm đảo). Đảo Bolshoi Ussuriysky nằm ngay cạnh thành phố Khabarovsk, một thành phố lớn của Nga, vì vậy đảo có một vị trí chiến lược.

Cho đến năm 2004, Đảo Hắc Hạt Tử là nơi tranh chấp chủ quyền giữa Trung Quốc và Nga. Hồng quân Liên Xô đã chiếm đảo Hắc Hạt Tử cùng đảo Ngân Long sau xung đột Trung-Xô năm 1929, song phía Trung Quốc vẫn tuyên bố chủ quyền. Chính quyền Liên Xô quy thuộc các hòn đảo về vùng Khabarovsk, còn Trung Quốc coi chúng thuộc huyện Phủ Viễn, tỉnh Hắc Long Giang; là phần cực đông của Trung Quốc.

Vào ngày 14 tháng 10 năm 2004, Trung-Nga đã ký kết thỏa thuận biên giới phần phía đông, theo đó Nga đồng ý trao trả đảo Ngân Long và khoảng một nửa Đảo Hắc Hạt Tử cho Trung Quốc. Khoảng 170 km² của đảo Đảo Hắc Hạt Tử được chuyển cho phía Trung Quốc, phần còn lại vẫn thuộc quyền quản lý của Nga. Đổi lại, Trung Quốc đồng ý từ bỏ tất cả tuyên bố chủ quyền đối với phần còn lại của đảo Hắc Hạt Tử do Nga nắm giữ.

Năm 2005, Duma Nga và Quốc hội Trung Quốc thông qua thỏa thuận. Ngày 21 tháng 7 năm 2008, một thỏa thuận được Ngoại trưởng hai nước ký kết tại Bắc Kinh, đánh dấu việc phân giới cắm mốc trên thực địa đã kết thúc. Theo thỏa thuận, Nga chuyển khoảng 174 km² cho Trung Quốc. Việc chuyển giao diễn ra vào ngày 14 tháng 10 năm 2008. Vùng chuyển giao cho Trung Quốc phần lớn là không có người ở.

==Liên kết ngoài==
- Google Maps satellite image of Heixiazi/Bolshoy Ussuriysky and Yinlong islands
Dãy núi Stanovoy

Dãy núi Stanovoy () hay Ngoại Hưng An Lĩnh (), là một dãy núi nằm ở phía đông nam của Viễn Đông Nga. Dãy núi chạy từ tây nam đến đông bắc với chiều dài khoảng 900 km, từ sông Olyokma ở phía tây, đến sông Uchur ở phía đông. gần đến biển Okhotsk. Dãy núi là đường phân chia lưu vực các dòng chảy đổ ra Bắc Băng Dương (qua sông Lena) và các dòng chảy đổ ra Thái Bình Dương (qua sông Amur). Dãy núi từng là biên giới giữa Đại Thanh và Đế quốc Nga từ năm 1689 (Điều ước Nerchinsk) đến 1858 (Điều ước Aigun).

Điểm cao nhất của dãy núi là đỉnh Skalisty với cao độ . Dãy núi có nhiều sông băng, và là một nguồn cung cấp nước chính cho sông Lena.

Dãy núi Yablonovy có thể được coi là phần mở rộng phía tây nam của Stavonoy. Trước thế kỷ 20, Stanavoy cũng được nói đến như là một dãy núi đôi chút thần thoại dọc theo bờ biển phía tây của biển Okhotsk.

==Liên kết ngoài==
- Stanovoi on Peakware
I-16

I-16 có thể là:
- Polikarpov I-16 là một loại máy bay tiêm kích của Liên Xô
- Xa lộ Liên tiểu bang 16 xa lộ tại Hoa Kỳ.
Lê Bá Phẩm

Lê Bá Phẩm (? - 1820) là đại thần nhà Nguyễn trong lịch sử Việt Nam.

==Tiểu sử==
Ông là người huyện Bình Dương, thuộc Gia Định xưa; nay là huyện Hóc Môn, Thành phố Hồ Chí Minh.

Là một trong số học trò giỏi của nhà giáo Võ Trường Toản, ông đã từng theo phò chúa Nguyễn Phúc Ánh khi còn đánh nhau với nhà Tây Sơn.
Sau khi chúa Nguyễn trên lên ngôi lấy niên hiệu là Gia Long, ông được cử làm Quốc Giám Thị học ở Huế, rồi đổi sang làm việc ở Viện Hàn Lâm.

Được nhà vua và triều đình tin cậy, ông lần lượt được giữ các chức vụ sau: Ký lục dinh Trấn Định (năm 1808, đổi thành trấn Định Tường), Cai bộ ở Quảng Nam, Tả Tham tri bộ Hình, Hiệp trấn Thanh Hóa (sau khi đi sứ sang nhà Thanh), Tham biện sự vụ ở bộ Hình và bộ Hộ, Hình tào ở Gia Định, Hiệp trấn Nghệ An.

Năm Minh Mệnh thứ nhất (Canh Thìn, 1820), thăng ông làm Thượng thư bộ Hình.
Theo sử nhà Nguyễn, vào năm Giáp Tý (1804), ông được sung làm Chánh sứ sang nhà Thanh (Trung Quốc). Sử thần chép: 
Đầu đời Minh Mạng (Canh Thìn, 1820), Lê Bá Phẩm mất, được truy tặng Hiệp biện Đại học sĩ, thụy là "Cẩn Hậu".
Phạm Ngọc Uẩn

Phạm Ngọc Uẩn (? - ?) là một công thần nhà Nguyễn trong lịch sử Việt Nam.
==Tiểu sử==
Ông là người huyện Bình Dương, thuộc Gia Định xưa; nay là Thành phố Hồ Chí Minh.
Là một trong số học trò giỏi của nhà giáo Võ Trường Toản, ông đã từng theo phò chúa Nguyễn Phúc Ánh khi còn đánh nhau với nhà Tây Sơn. 
Tháng 5 (âm lịch) năm Mậu Tý (1802), chúa Nguyễn lên ngôi ở Huế, lấy niên hiệu là Gia Long. Sau đó, ông được điều động vào làm ở Viện Hàn lâm, rồi lần lượt trải đến chức Tả Tham tri bộ Hình và Cai bộ trấn Vĩnh Thanh (Vĩnh Long và An Giang sau này).

Đến khi Phạm Ngọc Uẩn mất (không rõ năm), được nhà vua truy tặng chức "Tham chính", được liệt thờ trong miếu Trung Hưng công thần.
Sẻ khướu

Sẻ khướu (danh pháp hai phần: "Fringilla coelebs") là một loài chích lá thuộc họ Fringillidae. Loài này phân bố ở khắp châu Âu.
Loài chim này sinh sản ở nhiều nước châu Âu, châu Á đến Siberia qua và ở phía tây bắc châu Phi. Chúng ưa thích rừng mở và có cỏ trên mặt đất. Chim mái xây tổ hình chiếc cốc sâu trong chạc ba của cây. Mỗi tổ thường là 4-5 trứng, nở trong khoảng 13 ngày ấp. Chim con mộc lông trong khoảng 14 ngày nhưng được chim cha mẹ nuôi dưỡng trong vài tuần sau khi rời tổ. Đây là loài di cư một phần; những cá thể sinh sản ở các vùng ấm hơn không di trú trong khi những người cá thể sinh sản ở các khu vực miền bắc lạnh lẽo trú đông đông phạm vi của chúng về phía nam.
SBS

SBS có thể là:

==Ngân hàng==
- Ngân hàng SBS, New Zealand

==Truyền hình==
- Nhóm phát thanh truyền hình SBS
- Talpa TV, trước đây là SBS Broadcasting B.V., tại nước Hà Lan
- SBS6, Kênh truyền hình Hà Lan
- SBS9, Kênh truyền hình Hà Lan
- Special Broadcasting Service, Australia
- SBS (Australian TV channel)
- SBS, Hàn Quốc
- SBS TV, Hàn Quốc
- Shizuoka Broadcasting System, Nhật Bản
- Spanish Broadcasting System, Mỹ
- Proposed Scottish Broadcasting Service

==Quân đội==
- Special Boat Service, Anh
- Special Boat Squadron (Sri Lanka), Sri Lanka Navy

==Giáo dục==
- SBS Swiss Business School, Zürich
- Shanghai Business School, Thượng Hải, Trung Quốc
- Solvay Brussels School of Economics and Management, SBS-EM, Đại học Libre de Bruxelles, Bỉ
- Special Book Services, Brazil
- Stockholm Business School, Thụy Điển
- Stoneleigh-Burnham School, Greenfield, Massachusetts, Mỹ
- Swansea Business School, Xứ Wales

==Phương tiện==
- SBS Transit, Singapore
- Select Bus Service, Thành phố New York, Mỹ
- Saginaw Bay Southern Railway, Mid-Michigan, Mỹ

==Công nghệ==
- SBS Technologies, sở hữu bởi GE Automation & Controls
- Windows Small Business Server
- Jive (software), trước đây là Jive SBS
- Smart Battery System

==Khoa học==
- Save British Science, nay là Campaign for Science and Engineering
- Shaken baby syndrome
- Short bowel syndrome
- Sick building syndrome
- Stimulated Brillouin scattering
- (+)-alpha-santalene synthase ((2Z,6Z)-farnesyl diphosphate cyclizing), một loại enzyme
- (+)-endo-beta-bergamotene synthase ((2Z,6Z)-farnesyl diphosphate cyclizing), một loại enzyme
- (-)-endo-alpha-bergamotene synthase ((2Z,6Z)-farnesyl diphosphate cyclizing), một loại enzyme
- Society for Biomedical Sciences, nay là Society for Laboratory Automation and Screening

==Thể thao==
- SBS Championship, giải golf, Hawaii, Mỹ
- SBS Invitational, giải golf, Invercargill, New Zealand
- Social Boston Sports

==Khác==
- Satellite Business Systems
- Short barrel shotgun
- Silver Bauhinia Star, phim hài ở Hồng Koong
Đảo Hoa Phượng

Đảo Hoa Phượng là đảo nhân tạo đầu tiên tại Việt Nam đang được xây dựng ở trung tâm khu du lịch, nghỉ mát Đồ Sơn (thuộc khu II), phường Vạn Hương, quận Đồ Sơn, Hải Phòng. Cùng với quy hoạch đã được phê duyệt của Thành phố Hải Phòng, đảo Hoa Phượng sẽ cách sân golf Đồ Sơn 3 km, sân bay Cát Bi 20 km, Vịnh Hạ Long 10 hải lý, Hà Nội 90 km bằng đường cao tốc và 2giờ di chuyển từ Thành phố Hồ Chí Minh bằng máy bay.

==Dự án, Quy hoạch==
Dự án Đảo Hoa Phượng có tổng diện tích gần 63ha với tổng mức đầu tư lên tới 133.344.367 USD, dự án được thiết kế theo loại hình đô thị trên biển; mang hình dáng là một bông hoa phượng năm cánh với một quần thể gồm khách sạn 5 sao tại Hải Phòng cùng hàng loạt dịch vụ, tiện ích hiếm nơi tại Việt Nam nào có được như: Bến du thuyền, bãi đáp trực thăng, bãi đáp thủy phi cơ, trung tâm thương mại, công viên nước trong nhà, rạp chiếu phim, nhà hàng, spa, hồ bơi tiêu chuẩn quốc tế, phòng khám, hồ chèo thuyền, nhà trẻ... và khoảng 200 căn biệt thự cao cấp để bán.

Các mẫu biệt thự được quy hoạch hài hòa với tổng thể không gian kiến trúc toàn bộ đảo. Những mẫu biệt thự này thuộc bộ sưu tập mẫu biệt thự hạng sang (Preminum Collection) mang phong cách kiến trúc tân cổ điển Thuần Khiết (Pure Neo-classic) vững chãi, uy nghi, sang trọng. Đây là kiểu kiến trúc được ưa thích của các triệu phú vùng bắc Địa Trung Hải và California (Mỹ).

Ngày 06/08/2010, Chủ đầu tư dự án là tập đoàn Daso Group đã ký kết với các đối tác Accor, Steelman Partners, Meinhardt & Fecon, Hydroscent LLC, RCI, BIDV, BIC... về việc thực hiện khu phức hợp resort, khách sạn 5 sao.

==Tiến độ triển khai==
Trải qua gần 10 năm dâng đất lập đảo nhân tạo giữa vịnh Vạn Hương, Đồ Sơn, mặt bằng dự án làng biệt thự Vạn Hương (Đảo Hoa Phượng) đến nay đã hoàn thành cơ bản và những căn villa mẫu đang được hoàn thiện.

Tư vấn thiết kế xây dựng khách sạn 5 sao Pullman và khu trung tâm mua sắm trên Đảo Hoa Phượng do Công ty Kume Sekkei (Nhật Bản) đảm nhận. Theo hợp đồng ký kết, Kume Sekkei dự kiến thiết kế các hạng mục trong vòng 8 tháng. Và đến tháng 01/2012, khách sạn 5 sao mang thương hiệu Pullman của Tập đoàn Accor chính thức được khởi công.
Dãy núi Yablonoi

Dãy núi Yablonoi hay dãy núi Yablonovy (Яблоновый хребет trong tiếng Nga) nằm tại vùng Ngoại Baikal, Siberia, Nga và chủ yếu nằm trên địa giới của tỉnh Chita.

Dãy núi chạy theo hướng đông bắc từ Mông Cổ, qua phía đông của hồ Baikal. Dãy Yablonoi kéo dài khoảng 1600 km trước khi giao với dãy núi Stanovoy. Dãy núi này tạo thành đường phân chia lưu vực giữa các sông đổ vào Bắc Băng Dương và các sông đổ vào Thái Bình Dương. Dãy núi không quá cao hay lớn. Đỉnh cao nhất là núi Sokhondo với cao độ 2.500 mét. Dãy núi được tạo thành với đá hoa cương, kết tinh, đá phiến, và sa thạch. Trên các sườn của dãy Yablonoviy có rừng taiga thông rụng lá và thỉnh thoảng có lãnh sam và lãnh sam bạc. Các rừng thông khá nhiều ở sườn nam của dãy núi. Các đỉnh cao hơn 1.200 - 1.400 mét có các loại thực vật lãnh nguyên vùng núi bao phủ.

Dãy núi cô lập và có dân cư thưa thớt, phần lớn các khu định cư nằm quanh các mỏ. Khu vực dãy núi đặc biệt giàu trữ lượng thiếc. Đường sắt xuyên Siberi chạy song song với dãy núi trước khi qua một đường hầm để vượt các đỉnh núi cao.
Ngoại Baikal

Ngoại Baikal (), hay Dauria (, "Dauriya") là một khu vực đồi núi ở phía đông hay "phía sau" hồ Baikal tại Nga. Tên gọi Dauria, bắt nguồn từ tên của người Daur. Khu vực trải dài gần 1000 km từ bắc đến nam, từ cao nguyên Patomskoye và cao nguyên Bắc Baikal đến biên giới của nước Nga. Vùng Ngoại Baikal cũng trải dài khoảng 1000 km từ tây sang đông, từ hồ Baikal đến kinh tuyến nơi hợp lưu giữa sông Shilka và sông Argun.

Vào thời Đế quốc Nga, Dauria là một oblast (tỉnh) với thủ phủ nằm tại Nerchinsk, sau đó là Chita và trở thành một phần của Cộng hòa Viễn Đông vào năm 1920. Vùng nay bị phân chia giữa Buryatia và Zabaykalsky và tạo thành gần như toàn bộ lãnh thổ của hai chủ thế liên bang này.

Vùng được đặt tên cho các loài động vật khác nhau bao gồm nhím Âu Dauria, và các loài chim: chim đớp ruồi nâu châu Á ("Muscicapa dauurica"), quạ gáy xám Dauria, gà gô Dauria, chim đỏ đuôi Dauria, sáo Dauria, bách thanh Dauria và nhạn mông đỏ ("Hirundo daurica"). Tên thông dụng của loài thông rụng lá Dahuria ("Larix gmelinii") cũng như của Rhamnus davurica cũng xuất phát từ tên gọi của vùng.

Làng Oktyabrsky (Октябрьский), tỉnh Amur, gần biên giới Nga-Trung là một nơi có cơ sở lớn về khai thác và chế biến uranium.

==Liên kết ngoài==
- WWF Russia
Dãy núi Sayan

Dãy núi Sayan (; ; "dãy núi Kokmen" vào thời Đột Quyết) nằm giữa tây bắc Mông Cổ và miền nam Siberia, Nga.

Dãy Đông Sayan trải dài từ sông Enisei ở 92 Đ đến cực tây nam của hồ Baikal ở 106°Đ. Dãy Tây Sayan tạo thành phần mở rộng phía đông của dãy núi Altay, trải dài từ 89° Đ đến giữa dãy Đông Sayan tại 96°Đ.
Dãy núi Sayan có những đỉnh núi cao và hồ nước mát mẻ ở phía tây nam của Tuva có các chi lưu đổ vào một trong các sông chính tại Siberi là sông Enisei. Đây là một khu vực được bảo vệ và cô lập, được Liên Xô giữ trong tình trạng khép kín từ năm 1944.

== Địa lý ==
Trong khi độ cao nói chung là từ 2.000 đến , đá hoa cương và đá phiến biến chất đạt đến độ cao trên , trong đó cao nhất là Mönkh Saridag với độ cao . Các đèo chính nằm từ 1.800 đến trên mực nước biển, ví dụ như đèo Muztagh là , đèo Mongol là , đèo Tenghyz là và đèo Obo-sarym là .

Tại 92°Đ, hệ thống (Tây Sayan) bị xuyên qua bởi Ulug-Khem () hay sông Enisei thượng, tại 106°Đ, ở cực đông của nó, nó giới hạn phía trên vùng lõm của thung lũng Selenga-Orkhon. Từ phía cao nguyên Mông Cổ, địa hình cao lên dần dần, nhưng từ các đồng bằng của Siberi thì dốc hơn nhiều.

Giữa nơi sông Enisei xuyên qua và hồ Khövsgöl ở 100° 30' Đ. Hệ thống cũng mang tên Yerghik-taiga. Thực vật tại đây nghèo nàn, mặc dù các khu vực cao hơn có các rừng thông rụng lá, thông, bách xù, bạch dương, tổng quán sủ, với các loài đỗ quyên, Hoàng liên gai và Lý chua. Địa y và rêu bao phủ trên nhiều tảng đá nằm rải rác tại các sườn núi phía trên.

== Liên kết ngoài ==
- Tuva -Sayan Mountains
- Photo of Sayan Mountains
Tannu-Ola

Dãy núi Tannu-Ola (tiếng Tuva: dãy núi Tangdy-Uula; tiếng Mông Cổ: Тагны уулс, Тagny Uuls) nằm ở miền nam Siberia, tại Cộng hòa Tuva thuộc Nga. Dãy núi trải dài theo chiều đông-tây và uốn quanh biên giới với Mông Cổ. Độ cao trung bình của các đỉnh là 8.200–8.850 feet (2.500–2.700 mét) so với mực nước biển, đỉnh cao nhất là 10.043 feet (3.061 mét) tại Sagly ở Tây Tannu-Ola

Sườn núi phía bắc là một phần của lưu vực sông Enisei, đối diện với phần tây của dãy núi Sayan. Phần cực đông đạt đến lưu vực của sông Selenge tại Mông Cổ. Vùng chân đồi ở sườn phía nam đi vào lãnh thổ Mông Cổ. Chúng tạo thành giới hạn phía bắc của thảo nguyên, trải dãi đến phía nam tới dãy núi Altay thuộc Mông Cổ và bao gồm hồ nước mặn Uvs Nuur. Phần cực tây nằm gần phần bắc dãy núi Altay tại Cộng hòa Altai của Nga.
Alectura lathami

Gà tây cọ Úc hay gweela ("Alectura lathami"), còn thường được gọi là gà tây bụi rậm là một loài chim trong họ Megapodiidae. Đây là loài đặc hữu của Úc. Nó được tìm thấy ở miền đông Úc từ Far North Queensland Illawarra tại New South Wales. Nó cũng đã được du nhập tới đảo Kangaroo ở Nam Úc. Nó là đại diện còn tồn tại lớn nhất của họ Megapodiidae và là một trong ba loài sống Úc. Mặc dù tên của nó và giống nhau bề ngoài của họ, loài chim này không liên quan chặt chẽ đến gà tây Mỹ.
Nó là một loài chim lớn với lông màu đen và đầu đỏ. Tổng chiều dài của nó là khoảng 60–75 cm và sải cánh khoảng 85 cm. Phân loài "A. l. purpureicollis " từ phía bắc bán đảo Cape York nhỏ hơn loài được chỉ định rộng rãi.

Một nghiên cứu gần đây đã cho thấy sự xác định giới tính phụ thuộc nhiệt độ ở những con gà tây bụi rậm Úc, khi mà nhiệt độ càng cao trong quá trình ấp trứng thì sẽ tạo tỉ lệ mái trên trống cao hơn.
Dãy núi Khangai

Dãy núi Khangai (tiếng Mông Cổ: Хангайн нуруу) nằm ở miền trung Mông Cổ, cách khoảng 400 km về phía tây của thủ đô Ulaanbaatar.

Ngọn núi cao nhất của dãy núi là Otgontenger ("nghĩa" ""bầu trời sớm nhất" ").

Dãy núi là nguồn cung cấp nước cho các sông Orkhon, Selenge, Ider, Zavkhan và các hồ Orog và Böön tsagaan. Ở phía tây, dãy núi Khangai dần chuyển tiếp vào Vùng lõm Hồ Lớn.
Vùng lõm Hồ Lớn

Vùng lõm Hồ Lớn (, "Ikh Nuuruudyn Khotgor"), cũng gọi là Thung lũng lòng chảo Hồ Lớn hay Bồn địa Hồ Lớn là một vùng lõm bán khô hạn lớn tại Mông Cổ và bao gồm nhiều phần của các tỉnh Uvs, Khovd, Zavkhan và Govi-Altai. Giáp với dãy núi Altai ở phía tây, dãy núi Khangai ở phía đông và dãy núi Tannu-Ola ở phía bắc, Vùng này có diện tích khoảng 100.000 km² với độ cao trung bình từ 750 đến 2.000m. Một số phần nhỏ phía bắc của vùng lõm thuộc lãnh thổ Nga.

Vũng lõm được đặt tên như vậy là do nó bao gồm 6 hồ chính của Mông Cổ: các hồ nước mặn Uvs Nuur, Khyargas Nuur và Dörgön Nuur; và các hồ nước ngọt Khar-Us Nuur, Khar Nuur và Airag Nuur. Ngoài ra, vùng bao gồm 14.000 km² "solonchak" (đất muối) và các khu vực cát rộng lớn. Phần phía bắc do các thảo nguyên khô hạn thống trị và phần phía nam là bán hoang mạc và hoang mạc. Các sông chính là Khovd Gol, Zavkhan Gol, và Tesiin Gol.

Vùng lõm là một lưu vực nước ngọt chính của Mông Cổ và có các vùng đất ngập nước quan trọng tại Trung Á. Các vùng đất ngập nước dựa trên hệ thống các hồ nông liên kết lại với nhau với các vành đai lau sậy trong một thảo nguyên hoang mạc. Các vùng đất ngập nước tạo điều kiện cho một số loài chim di cư quý hiếm và có nguy cơ tuyệt chủng: cò thìa Á Âu ("Platalea leucorodia"), hạc đen ("Ciconia nigra"),
chim ưng biển ("Pandion haliaetus"), đại bàng đuôi trắng ("Haliaeetus albicilla"), ngỗng thiên nga ("Cygnopsis cygnoides"), và ngỗng đầu sọc ("Anser indicus"). Chỉ có vài cá thể bồ nông chân hồng ("Pelecanus onocrotalus") còn lại tại lòng chảo Hồ Lớn tại Mông Cổ. Chúng làm tổ trong các dòng nước của sông và hồ có nguồn cá và thực vật phong phú.

== Liên kết ngoài ==
- Birdsview of the Great Lakes Depression computer visualization generated from satellite data, showing (from front to back) Dörgön Nuur, Khar Nuur, Khovd, Khyargas Nuur, and Uvs Nuur, as well as Üüreg Nuur left of Uvs Nuur. The green line on the left is the valley of the Khovd Gol with Khar-Us Nuur và Achit Nuur.
Chim ruồi ong

Chim ruồi ong, zunzuncito hay chim ruồi Helena ("Mellisuga helenae") là một loài chim ruồi (Trochilidae), và cũng là loài chim nhỏ nhất trên thế giới, với chiều dài chỉ từ , và cân nặng . Đây là loài đặc hữu ở Cuba.

==Miêu tả==
Là con chim nhỏ nhất trên thế giới, không lớn hơn một con côn trùng lớn, gần như chỉ lớn hơn một con ong. Giống như tất cả chim ruồi, nó là một loài bay nhanh và khỏe. Nó cũng có thể bay một chỗ như máy bay trực thăng. Chim ruồi ong đập cánh khoảng 80 lần mỗi giây, nhanh đến mức mắt con người nhìn thấy cánh chúng như một vệt mờ. Màu sắc rực rỡ óng ánh của lông vũ của chim ruồi ong làm cho những con chim có vẻ giống như một viên ngọc nhỏ. Màu ánh kim không phải là luôn luôn đáng chú ý, nhưng phụ thuộc vào góc mà một người nhìn vào con chim. Mỏ nhọn và mảnh phù hợp cho việc hút mật sâu trong bông hoa. Các con chim ruồi ong ăn chủ yếu là mật ong. Trong quá trình ăn, con chim đính phấn hoa trên mỏ và đầu. Khi nó bay từ hoa để hoa, nó chuyển phấn hoa. Bằng cách này, nó đóng một vai trò quan trọng thụ phấn hoa. Trong một ngày con chim ruồi ong có thể " ghé thăm " 1.500 bông hoa.

Sử dụng các mạng nhện, vỏ cây, và địa y, chim ruồi ong mái xây dựng một tổ hình chiếc tách với đường kính chỉ 2,5 cm. Chim mái đan tổ bằng sợi thực vật mềm. Trong tổ này,trứng do chim mái đẻ không lớn hơn so với đậu Hà Lan. Con cái một mình ấp trứng và nuôi chim non.
== Phân bố ==
Mellisuga helenae là loài chim đặc hữu của Cuba, bao gồm La Habana, Sierra de Anafe, bán đảo Guanahacabibes, Zapata Swamp, Jucaro, Moa, Cuchillas del Toa, Sierra Cristal, Mayarí và bờ biển Guantánamo (Raffaele et al. 1998, Garrido and Kirkconnell 2000) cũng như Isla de la Juventud.
Jang Woo-hyuk

Jang Woo Hyuk (sinh ngày 8 tháng 5 năm 1978) là một ca sĩ, nhà soạn nhạc và thành viên 2 nhóm nhạc H.O.T và JTL (là nhóm nhạc thể hiện thành công ca khúc A Better Day).

== Ca khúc chính ==
- Weekend Night
- Back to the Memories
- Red Sun
- Time is [L]Over

== Xem thêm ==
- H.O.T
- JTL

== Liên kết ngoài ==
- Một số hình ảnh của Jang Woo Hyuk
Loddigesia mirabilis

Loddigesia mirabilis là một loài chim ruồi thuộc họ Chim ruồi. Loài này kích thước rất nhỏ bé (tối đa chỉ đạt 15 cm), bộ lông óng ánh sắc màu và đặc biệt nhất là cặp lông đuôi dài tuyệt đẹp, rất giống với loài chim thiên đường. Nó là thành viên duy nhất của chi đơn loài "Loddigesia".

Là một loài đặc hữu của Peru, loài này được tìm thấy ở cạnh rừng của khu vực Río Utcubamba. Nó lần đầu tiên được báo cáo vào năm 1835 bởi nhà sưu tập chim Andrew Matthews cho George Loddiges. Loài chim ruồi này là duy nhất trong số các loài chim khi nó chỉ có bốn lông đuôi dài. Tính năng đáng chú ý nhất là của con mái là cái đuôi dài hình cái vợt bên ngoài bắt chéo nhau và kết thúc đĩa lớn màu tím-xanh. Nó có thể cử động chúng một cách độc lập.

Do mất nơi sống đang diễn ra, kích thước dân số nhỏ, và phạm vi giới hạn, loài chim ruồi này được đánh giá là nguy cơ tuyệt chủng trong sách đỏ IUCN. Nó được liệt kê trong Phụ lục II của Công ước CITES. 
Số cá thể còn lại quá ít, môi trường sống hoang dã bị con người đe dọa nghiêm trọng nên hiện nay loài này đã được đưa vào khu bảo tồn rộng 0,4km2 tại Peru. Mai này khi trên thế giới chẳng còn con Marvelous nào thì ta cũng có thể ngắm chúng nơi đây.
Yến thông thường

Yến thông thường (danh pháp khoa học: Apus apus) là một loài chim thuộc Apodidae. Loài chim này dành nhiều thời gian trên không trung, thậm chí ngủ và giao phối khi bay. Yến thông thường dài 16–17 cm với sải cánh dài 38–40 cm và hoàn toàn có màu nâu hơi đen trừ một mảng nâu nhạt hoặc trắng trên cằm không thể nhìn thấy từ xa.
Trung tâm thương mại

Trung tâm thương mại (Tiếng Anh Mỹ: "shopping mall", Khối thịnh vượng chung: "shopping centre"), trung tâm mua sắm hay thương xá là một nhóm các cửa hàng được xây dựng cùng nhau, đôi khi dưới một mái nhà. Các loại hình trung tâm mua sắm tại Bắc Mỹ, bao gồm các "shopping mall", được kết hợp gồm cửa hàng bách hoá, trung tâm thương mại quy mô khu dân cư nhỏ hơn, thậm chí nhỏ hơn là các trung tâm mua sắm dải (strip mall). Các trung tâm mua sắm cũng có thể được chuyên môn hoá cho các mục đích bao gồm các trung tâm quyền lực về bán lẻ, lối sống, mua bán ngoài trời (factory outlet) và các không gian lễ hội ngoài trời.

Tại Vương quốc Anh, sự khác biệt được thể hiện giữa các trung tâm mua sắm (cửa hàng dưới một mái nhà), khu mua sắm (khu vực dành cho người đi bộ của một thị trấn hoặc thành phố nơi có nhiều cửa hàng bán lẻ), "high street" (đường phố - dành cho người đi bộ hoặc không - tập trung nhiều cửa hàng bán lẻ), và các khuôn viên bán lẻ (thường nằm ngoài trung tâm thành phố, 5000 m2 hoặc lớn hơn và tại đó có cửa hàng lớn hoặc siêu thị, thay vì các cửa hàng bách hóa).

==Các loại ==
Hội đồng Trung tâm Mua sắm Quốc tế phân loại trung tâm mua sắm thành tám loại cơ bản: trung tâm khu phố, trung tâm cộng đồng, trung tâm khu vực, trung tâm siêu địa phương (superregional), trung tâm thời trang /mang nét đặc sắc, trung tâm quyền lực, trung tâm chủ đề/lễ hội và trung tâm ngoài trời. Những định nghĩa này được xuất bản năm 1999, không bị giới hạn ở các trung tâm mua sắm ở bất kỳ quốc gia cụ thể nào, nhưng các phiên bản sau này đã được thực hiện cụ thể cho Hoa Kỳ với một bộ riêng cho Châu Âu.

==Tại Việt Nam==
Tính đến hết năm 2010, Việt Nam có 83 trung tâm thương mại, trong đó tập trung chủ yếu tại Hà Nội (18 trung tâm thương mại), Hải Phòng (7), Bình Dương (5), thành phố Hồ Chí Minh (4), Nghệ An (4) và Đà Nẵng (4).

==Xem thêm==
- Alley
- Bazaar
- Danh sách các trung tâm thương mại
- Mall kiosk
- Thị trường
- Prix Versailles
- Souq
- Loại outlet bán lẻ
==Đọc thêm==
- Hardwick, M. Jeffrey. "Mall Maker: Victor Gruen, Architect of an American Dream" (2004) excerpt and text search
- Howard, Vicki. "From Main Street to Mall: The Rise and Fall of the American Department Store" (2015)
- Ngo-Viet, Nam-Son. Google Docs 2002. The Integration of the Suburban Shopping Center with its Surroundings: Redmond Town Center (PhD Dissertation) University of Washington.
- Scharoun, Lisa. "America at the Mall: The Cultural Role of a Retail Utopia" (Jefferson, NC: McFarland, 2012)

==Liên kết ngoài==
- International Council of Shopping Centers (ICSC)
- American Institute of Architects Retail and Entertainment Committee Knowledge Community
- Bộ Công thương muốn phân loại siêu thị, trung tâm thương mại
Bà chúa Tuyết (định hướng)

Bà chúa Tuyết có thể đề cập đến:

- "Bà chúa tuyết", truyện cổ tích của Hans Christian Andersen năm 1845

==Các phiên bản khác của truyện cổ tích Andersen==
- Bà chúa Tuyết (phim 1957), phim hoạt hình Liên Xô năm 1957
- Bà chúa Tuyết (phim 1995), phim hoạt hình Anh năm 1995
- Bà chúa Tuyết (phim 2002), phim fantasy năm 2002 của Mỹ, với diễn xuất của Bridget Fonda
- Bà chúa Tuyết (phim 2005), phim truyền hình BBC năm 2005
- Bà chúa Tuyết (tiểu thuyết), tiểu thuyết khoa học viễn tưởng của Joan D. Vinge năm 1980
- Bà chúa Tuyết (Truyện kịch cổ tích, tập "Faerie Tale Theatre"
- Bà chúa Tuyết (hoạt hình), phim hoạt hình Nhật năm 2005
- Bà chúa Tuyết (tiểu thuyết Lackey), tiểu thuyết năm 2008 của Mercedes Lackey
- Bà chúa Tuyết (loạt phim truyền hình), thể loại kịch thuộc kênh KBS Hàn Quốc 2006

==Cách sử dụng khác==
- Snow Queen (album) của Sofia Rotaru
- Snow Queen Vodka, rượu vodka sản xuất ở Kazakhstan
Windows 3.1

Windows 3.1x (tên mã Janus) là một loạt hệ điều hành 16-bit được Microsoft sản xuất để sử dụng trên máy tính cá nhân. Bắt đầu với Windows 3.1, phiên bản lần đầu tiên được bán ra trong tháng 4 năm 1992 như là một bản kế nhiệm của Windows 3.0. Các phiên bản tiếp theo đã được phát hành giữa năm 1992 và 1994 cho đến khi các hệ điều hành này được loạt hệ điều hành Windows 9x bắt đầu từ Windows 95 thay thế. Trong suốt vòng đời của nó, Windows 3.1 giới thiệu một số cải tiến cho nền tảng dựa vào MS-DOS, bao gồm cải thiện sự ổn định hệ thống, hỗ trợ mở rộng cho đa phương tiện, phông chữ TrueType, và mạng workgroup.

==Windows for Workgroups==
Windows for Workgroups là một tiện ích mở rộng (extension) cho phép người dùng chia sẻ tài nguyên của họ và yêu cầu tài nguyên của những người khác mà không cần máy chủ xác thực tập trung.  Nó sử dụng giao thức SMB qua NetBIOS.

Windows for Workgroups 3.1: Windows for Workgroups 3.1 (tên mã ban đầu là Winball và sau đó là Sparta), được phát hành vào tháng 10 năm 1992, là phiên bản mở rộng của Windows 3.1 có hỗ trợ mạng riêng.  Nó đi kèm với hỗ trợ chia sẻ tệp SMB thông qua các giao thức truyền tải mạng NBF và IPX dựa trên NetBIOS và giới thiệu trò chơi bài Hearts và VSHARE.386, một phiên bản VxD của SHARE.EXE.
Cắt thảo nguyên

Cắt thảo nguyên (danh pháp hai phần: Falco mexicanus) là một loài chim lá thuộc chi Cắt trong họ Falconidae. Loài này phân bố ở tây Bắc Mỹ.
Cắt Trung Quốc

Cắt Trung Quốc (danh pháp hai phần: Falco subbuteo) là một loài chim thuộc chi Cắt trong họ Cắt. Loài này phân bố ở châu Âu, châu Á, châu Phi.

Loài cắt này dài với sải cánh và khối lượng .

==Phân loại==
Cắt Trung Quốc thuộc về nhóm cắt nhỏ có quan hệ họ hàng gần gũi thuộc phân chi "Hypotriorchis".

Hiện tại người ta công nhận 2 phân loài:
- "subbuteo" – chủng danh định, định cư tại châu Phi, châu Âu, Trung và Đông Á, trú đông tại miền trung và miền nam châu Phi, Nam Á.
- "streichi" - do Hartert và Neumann mô tả năm 1907, nhỏ hơn về kích thước và sinh sống xa hơn về phía đông so với phạm vi phân bố của chủng "subbuteo"'.

==Tham khảo==
- Helbig, A.J.; Seibold, I.; Bednarek, W.; Brüning, H.; Gaucher, P.; Ristow, D.; Scharlau, W.; Schmidl, D. & Wink, Michael (1994): Phylogenetic relationships among falcon species (genus Falco) according to DNA sequence variation of the cytochrome b gene. "In:" Meyburg, B.-U. & Chancellor, R.D. (eds.): "Raptor conservation today": 593–599. PDF fulltext
- Nittinger, F.; Haring, E.; Pinsker, W.; Wink, Michael & Gamauf, A. (2005): Out of Africa? Phylogenetic relationships between "Falco biarmicus" and other hierofalcons (Aves Falconidae). "Journal of Zoological Systematics and Evolutionary Research" 43(4): 321–331. PDF fulltext
- Wink, Michael; Seibold, I.; Lotfikhah, F. & Bednarek, W. (1998): Molecular systematics of holarctic raptors (Order Falconiformes). "In:" Chancellor, R.D., Meyburg, B.-U. & Ferrero, J.J. (eds.): "Holarctic Birds of Prey": 29–48. Adenex & WWGBP. PDF fulltext
Cắt Madagascar

Cắt Madagascar (danh pháp hai phần: Falco newtoni) là một loài chim lá thuộc chi Cắt trong họ Cắt ("Falconidae").

Loài này phân bố ở Madagascar.

==Xem thêm==
- Database entry includes justification for why this species is of least concern
- Erritzoe, Johannes & Erritzoe, Helga (1993): "The Birds of CITES and How to Identify Them". Lutterworth Press.
- Ferguson-Lees, James & Christie, David A. (2001): "Raptors of the World". Houghton Mifflin, Boston.
- Groombridge, Jim J.; Jones, Carl G.; Bayes, Michelle K.; van Zyl, Anthony J.; Carrillo, José; Nichols, Richard A. & Bruford, Michael W. (2002): A molecular phylogeny of African kestrels with reference to divergence across the Indian Ocean. "Molecular Phylogenetics and Evolution" 25(2): 267–277. (HTML abstract)

== Liên kết ngoài ==
- Breeding Biology and Food Habits of the Madagascar Kestrel (Falco newtoni) in Northeastern Madagascar (PDF, engl.)
- Ecology of Aldabra Atoll, Indian Ocean edited by Dr. David R. Stoddart (PDF, engl.)
Cắt cáo

Cắt cáo (danh pháp hai phần: Falco alopex) là một loài chim lá thuộc chi Cắt trong Falconidae. Loài này phân bố ở xứ mở và khô cằn châu Phi.
Cắt Mỹ

Cắt Mỹ (danh pháp hai phần: Falco sparverius) là một loài cắt nhỏ, loài cắt duy nhất tại Mỹ. Nó là loài cắt phổ biết nhất Bắc Mỹ, và được tìm thấy tại nhiều loại môi trường sống. Với chiều dài , nó cũng là loài cắt nhỏ nhất Bắc Mỹ. Chế độ ăn uống của nó gồm châu chấu, thằn lằn, chuột và các loài chim nhỏ. Nó làm tổ trên cây, vách đá, tòa nhà và các công trình khác. Con mái đẻ từ ba tới bảy trứng, cả con trống và mái đều giúp ấm trứng. Nó là loài thường dùng trong nghề nuôi chim cắt, đặc biệt cho người mới nuôi. Mặc dù không phải chim săn hung dữ như nhiều loài cắt khác, nuôi dạy đúng cách và kiểm soát cân nặng giúp chúng này trở thành chim săn hiệu quả.
==Mô tả==
Cắt Mỹ là loài cắt nhỏ nhất Bắc Mỹ, và theo phân loại truyền thống, là loài chim ăn thịt nhỏ nhất châu Mỹ. Chiều dài của loài chim này là với sải cánh , con mái lớn hơn con trống. Con trống nặng , con mái nặng . Theo số đo tiêu chuẩn, xương cánh dài , đuôi dài và xương cổ chân là .

Khác với các loài chim khác, dị hình giới tính của loài này ở bộ lông nhiều hơn ở kích thước. Con trống có cánh màu xanh-xám với đốm đen. Lưng màu đỏ hoe với sọc đốm. Bụng và hai bên sườn có màu trắng với đốm đen. Đuôi cũng màu đỏ hoe, mút đuôi màu trắng. Lưng và cánh của com mái màu đỏ hoe với sọc đốm nâu sậm. Mặt bụng của con mái màu kem với vàng sẫm với các vệt màu nâu đậm. Con chưa trưởng thành cũng có màu sắc giống con trưởng thành. Ở cả hai giới, đầu có màu trắng với trắng đen-xanh xanh. Ngoài ra còn có vạch hẹp, thẳng đứng màu đen ở mỗi bên của mặt.
Cắt nhỏ Australia

Cắt nhỏ Úc hay Cắt nhỏ Australia (danh pháp hai phần: Falco longipennis) là một loài chim lá thuộc chi Cắt trong họ Falconidae. Loài này phân bố ở Úc.
Xa lộ Liên tiểu bang 24

Xa lộ Liên tiểu bang 24 (tiếng Anh: "Interstate 24" hay viết tắt là I-24) là một xa lộ liên tiểu bang tại Trung Tây và Đông Nam Hoa Kỳ. Nó chạy theo đường xéo từ Xa lộ Liên tiểu bang 57 (10 dặm về phía nam thành phố Marion, Illinois) đến Chattanooga, Tennessee ở Xa lộ Liên tiểu bang 75.

I-24 tạo phần lớn một hành lang đông xe cộ giữa thành phố St. Louis, Missouri và thành phố Atlanta, Georgia. Hành lang xa lộ này dùng Xa lộ Liên tiểu bang 64 và Xa lộ Liên tiểu bang 57 ở phía tây của I-24, và Xa lộ Liên tiểu bang 75 ở phía đông của I-24.

== Mô tả xa lộ==
=== Illinois ===
Trong tiểu bang Illinois, Xa lộ Liên tiểu bang 24 là một xa lộ cao tốc hẻo lánh có bốn làn xe. Nó đi qua vùng nông thôn đồi núi thuộc miền nam tiểu bang Illinois và Rừng Quốc gia Shawnee. Chỉ có 5 lối ra chính; trong số đó có bốn lối ra có các dịch vụ như trạm xăng, nhà vệ sinh. Xa lộ Liên tiểu bang 24 băng vào tiểu bang Kentucky bằng Cầu Xa lộ Liên tiểu bang 24 từ Metropolis, Illinois đến Paducah, Kentucky.

=== Kentucky ===
Trong tiểu bang Kentucky, Xa lộ Liên tiểu bang 24 chạy từ Paducah đến ranh giới tiểu bang Tennessee ngay ở phía tây bắc thành phố Clarksville. Dọc theo đường của nó là Đập Kentucky hình thành nên Hồ Kentucky, và Đập Barkley hình thành nên Hồ Barkley, Khu giải trí Quốc gia Land Between the Lakes (dưới sự quản lý của Cục Kiểm lâm Hoa Kỳ), và Doanh trại Campbell.

Các đoạn nối dài của Xa lộ Liên tiểu bang 69 và có thể cả Xa lộ Liên tiểu bang 66 được đề nghị chạy trùng với Xa lộ Liên tiểu bang 24 trong Hành lang xa lộ từ Eddyville đến Calvert City.

=== Tennessee ===
Trong tiểu bang Tennessee, Xa lộ Liên tiểu bang 24 chạy từ Clarksville đến Chattanooga qua ngã Nashville. Ngay ở phía tây Chattanooga, I-24 đi vào tiểu bang Georgia khoảng 4 dặm (6 km).

Một trong những đoạn nguy hiểm khét tiếng nhất trong Hệ thống Xa lộ Liên tiểu bang tại Hoa Kỳ là đoạn trên I-24 nằm cách phía tây Chattanooga khoảng 40 dặm (64 km) trong thị trấn Monteagle. Nơi đây xa lộ đi qua Cao nguyên Cumberland. So sánh với các độ dốc ở mọi nơi thì độ dốc từ 4 đến 6% của Monteagle không thể so với các con đường dốc nhất (thí dụ Đèo Siskiyou trên Xa lộ Liên tiểu bang 5 tại tiểu bang Oregon có độ dốc thuộc loại dốc nhất tại Hoa Kỳ), nhưng đường dốc kéo dài trên một khoảng đường mấy dặm.

Xa lộ Liên tiểu bang 124 là một phần xa lộ cao tốc thuộc Quốc lộ Hoa Kỳ 27 được chọn làm xa lộ phụ của I-24 (hai chữ số cuối biểu thị xa lộ mẹ I-14) nhưng chưa được cắm biển dấu. Xa lộ này chạy như một xa lộ nhánh ngắn đi vào phố chính thành phố Chattanooga and beyond.

=== Georgia ===
Trong tiểu bang Georgia, Xa lộ Liên tiểu bang 24 chạy khoảng 4 dặm (6 km) dọc theo sườn phía nam của Dãy núi Raccoon vào giao cắt với Xa lộ Liên tiểu bang 59 trước khi quay ngược lên hướng bắc đến Sông Tennessee và đi quanh sườn phía bắc của Dãy núi Lookout. Các lối ra vẫn được đánh số theo các mốc dặm của tiểu bang Tennessee. Tuy nhiên, các mốc dặm là mốc dặm do tiểu bang Georgia dựng lên.

Đoạn này cũng được gọi chính thức là Xa lộ Tiểu bang 409.

== Xa lộ phụ==
- Xa lộ Liên tiểu bang 124

== Liên kết ngoài==
- Illinois Highway Ends: Interstate 24
- Official State of Tennessee Road Map
Río Muni

Río Muni (tiếng Fang: "Mbini") là khu vực lục địa của Guinea Xích Đạo, với diện tích 26.017 km². Tên gọi của khu vực xuất phát từ sông Muni. Những người châu Âu đầu tiên tới đây là xây dựng những Khu định cư sông Muni dọc theo con sông này.

Río Muni được Bồ Đào Nha nhượng cho Tây Ban Nha vào năm 1778 trong Hiệp ước El Pardo. Tây Ban Nha hy vọng có thể thu gom được nô lệ ở để đưa đến làm việc ở các thuộc địa khác, nhưng những người tới định cư đã chết vì bệnh sốt vàng và khiến khu vực bị bỏ hoang. Cacao và xẻ gỗ trở thành các ngành kinh tế chính vào giai đoạn thuộc địa. Río Muni trở thành một tỉnh của Guinea thuộc Tây Ban Nha cùng với Bioko vào năm 1959. Ngôn ngữ chính được sử dụng là Fang-Ntumu ở miền bắc và Fang-Okah ở miền nam. Người dân ở đây còn nói tiếng Tây Ban Nha, tuy nhiên chỉ là ngôn ngữ thứ hai.

Río Muni có 885.015 cư dân tính đến năm 2015, chiếm 72% dân số của Guinea Xích Đạo.

Rio Muni bao gồm năm tỉnh: 

Thành phố lớn nhất là Bata và cũng là thủ phủ hành chính của khu vực. Các đô thị chính khác là Evinayong, Ebebiyín, Acalayong, Acurenam, Mongomo, Sevilla de Niefang, Valladolid de los Bimbiles và Mbini.
São Tomé (đảo)

São Tomé, với , là hòn đảo lớn nhất của đảo quốc São Tomé và Príncipe và vào năm 2009, đây là nơi sinh sống của khoảng 157.000 người hay 96% dân số cả nước. Hòn đảo này và các đảo nhỏ lân cận tạo thành tỉnh São Tomé, được phân chia thành sáu huyện. Đảo chính nằm cách 2 km (1¼ miles) về phía bắc của xích đạo. Đảo có chiều dài hướng bắc-nam là và rộng theo chiều đon-tây là . Đỉnh cso nhất trên đảo là Pico de São Tomé với cao độ 2.024 m (6.639 ft), thủ đô São Tomé, nằm ở bờ biển phía đông bắc của đảo. Thành phố gần nhất tại lục địa châu Phi là thành phố cảng Port Gentil tại Gabon, cách đó về phía đông.

==Ngôn ngữ==
Ngôn ngữ chính của đảo là tiếng Bồ Đào Nha, song có nhiều người nói tiếng Forro và tiếng Angolar (Ngola), hai ngôn ngữ Creole dựa trên cơ sở tiếng Bồ Đào Nha.

==Địa chất==
Toàn bộ hòn đảo São Tomé là một núi lửa hình khiên khổng lồ nổi lên từ đáy của Đại Tây Dương, trên dưới mực nước biển. Nó được hình thành dọc theo tuyến Cameroon, một tuyến gồm các núi lửa kéo dài từ tây nam Cameroon đến Đại Tây Dương. Hầu hết dung nham phun trào tại São Tomé trên triệu năm qua tạo thành bazan. Đá trẻ nhất trên đảo có khoảng 100.000 năm tuổi, nhưng nhiều bọt đá gần đây được tìm thấy ở phía đông nam của đảo.

==Môi trường và kinh tế==
Các sườn núi cao của hòn đảo được rừng bao phủ và là một phần của Vườn quốc gia Obo, nông nghiệp là ngành quan trong gần bờ biển phía bắc và đông. Các nông sản xuất khẩu chính bao gồm cacao, cà phê, cùi dừa khô, và các sản phẩm từ cọ, ngoài ra đảo cũng có ngành đánh cá.

Có trữ lượng dầu lớn tại vùng biển giữa Nigeria và São Tomé. Phát hiện này gây nên một số quan ngại về sự ổn định chính trị của đất nước cũng như môi trường tự nhiên. Trong nỗ lực đáp lại các lo ngại, chính phủ São Tomé và Príncipe đã soạn thảo các điều liệt để đảm bảo sử dụng hiệu quả và công bằng các nguồn thu từ dầu theo thời gian.

== Tham khảo==
- CIA Word Fact Book
Príncipe

Príncipe là hòn đảo ở phía bắc và nhỏ hơn trong hai hòn đảo chính của São Tomé và Príncipe nằm ngoài khơi bờ biển phía tây châu Phi. Đảo có diện tích 136 km² và dân số xấp xỉ 5.000 người. Hòn đảo là một núi lửa bị xói mòn mạnh trên 3 triệu năm tuổi, xung quanh là các đảo khác nhỏ hơn gồm Ilheu Bom Bom, Ilhéu Caroço, Tinhosa Grande và Tinhosa Pequena. Príncipe nổi lên ở phía nam và cao đến 948 mét tại đỉnh Pico de Príncipe, trong một khu vực rừng rậm tạo thành một phần của vườn quốc gia Obo. phía bắc và trung tâm của hòn đảo trước đây là các đồn điền, hầu hết chúng do thực dân Bồ Đào Nha lập nên và sử dụng lao động là các nô lệ châu Phi. Các đồn điền này ban đầu trồng mía và về sau là trồng cacao, trở thành nhà sản xuất cacao lớn nhất thế giới khi đó. Từ sau khi độc lập, các đồn điền này phần lớn đã lại trở thành rừng.

Príncipe cũng như Sobral, Ceará Brasil là nơi thuyết tương đối rộng của Albert Einstein được chứng minh thành công trên thực nghiệm nhờ công của Arthur Stanley Eddington và nhóm của ông trong đợt nhật thực vào ngày 29 tháng 5 năm 1919.

==Hành chính==
Hòn đảo là một phần của huyện Pagué, huyện duy nhất của tỉnh Príncipe.

==Điểm dân cư==
Príncipe có một thị trấn, Santo António, và sân bay Príncipe, cũng như một số làng bao gồm Bela Vista, Bombom, Futuro, Neves Ferreira, Paciencia, Ponta Fonte, Ribeira Ize, Santo Antonio de Ureca, và Vila Rosa - một số trong đó được kết nối tới các tuyến đường nhỏ.

==Nhân khẩu==
Bên cạnh ngôn ngữ chính thức là tiếng Bồ Đào Nha, cư dân trên đảo cũng nói một ngôn ngữ địa phương gọi là tiếng Príncipe hay Lunguyê và một số nói tiếng Forro.

==Liên kết ngoài==
- Map of Príncipe
- Bom Bom Island resort (Príncipe)
- Principe portal
Evander Holyfield

Evander Holyfield (sinh ngày 19 tháng 10 năm 1962) là một võ sĩ quyền anh chuyên nghiệp người Mỹ. Ông là cựu Vô địch thế giới Undisputed trong cả hai hạng Cruiserweight và hạng nặng, nổi tiếng với biệt danh "The Real Deal." Sau khi giành huy chương đồng trong hạng Light Heavyweight tại Thế vận hội mùa hè năm 1984, ông ra mắt như là một vận động viên chuyên nghiệp ở tuổi 21.

Holyfield chuyển lên hạng Cruiserweight vào năm 1985 và giành danh hiệu đầu tiên của mình năm sau, khi anh đánh bại Dwight Muhammad Qawi để chiếm đai WBA Cruiserweight. Sau đó anh đánh bại Ricky Parkey và Carlos De Leon để giành danh hiệu của Lineal, IBF và WBC, trở thành nhà vô địch Undisputed Cruiserweight Champion. Holyfield chuyển đến hạng nặng vào năm 1988, đánh bại Buster Douglas Ring, giành danh hiệu Lineal, WBC, WBA và IBF trong năm 1990.

Evander Holyfield nắm giữ chiến thắng đáng chú ý khác vượt các đối thủ như: George Foreman, Larry Holmes, Riddick Bowe, Ray Mercer, Mike Tyson (x2), Michael Moorer, John Ruiz, Michael Dokes và Hasim Rahman. Holyfield là người duy nhất 4 lần đạt danh hiệu Vô dịch Hạng nặng Thế giới (World Heavyweight Champion), giành danh hiệu WBA, WBC và IBF năm 1990, danh hiệu WBA và IBF năm 1993 và danh hiệu WBA vào năm 1996 và 2000.

Holyfield trong trận tái đấu với Mike Tyson năm 1997, trong đó hành động Tyson cắn tai Holyfield đã trở thành một trong những sự kiện tai tiếng nhất của lịch sử quyền anh nhà nghề.

==Phá sản==
Evander Holyfield từng kiếm được khối tài sản khổng lồ lên tới 250 triệu USD nhờ sự nghiệp lẫy lừng, nhưng giờ thì anh trắng túi.
Cắt dơi

Cắt dơi (danh pháp hai phần: Falco rufigularis) là một loài chim cắt trong họ Cắt (Falconidae). Loài này phân bố thường trú sinh sản ở vùng nhiệt đới Mexico, Trung và Nam Mỹ và Trinidad. Nó đã được biết từ lâu với danh pháp khoa học "Falco albigularis"; các tên gọi "Falco fusco coerulescens" hoặc "Falco fuscocaerulescens", trong thời gian dài sử dụng để chỉ cắt Aplomado, nhưng hiện nay người ta tin rằng các tên gọi đó trên thực tế đã được dùng để chỉ loài này (AOU 1948).

Cắt dơi mái có chiều dài 30,5 cm, lớn hơn nhiều so với con đực dài 23 cm. Con trưởng thành có lưng, đầu và đuôi màu đen. Cổ họng, ngực và hai bên cổ màu trắng kem, phần ngực thấp hơn và bụng màu đen, trắng sọc dọc mịn, và đùi và dưới bụng màu da cam. Chim non là tương tự nhưng với một cổ họng màu da bò.

Loài chim săn mồi nhỏ và sẫm màu này sinh sống trong các khu đồng rừng thưa và các khoảng rừng trống. Cắt dơi đậu ở đầu các nhánh cây gãy trên cao, từ đó chúng thực hiện các cuộc tấn công trên không xuống con mồi. Chúng săn những con dơi, chim và côn trùng lớn như chuồn chuồn. Con trống nhỏ hơn ăn nhiều côn trùng hơn còn con mái thì săn nhiều chim và dơi hơn. Chúng bay thẳng và mạnh mẽ. Loài cắt này hoạt động một phần vào lúc chạng vạng, do dơi có trong chế độ ăn uống của nó. Nó đẻ 2-3 trứng màu nâu trong tổ không được lót trong một hốc cây.
Tu sĩ

Tu sĩ hay nhà tu hành, thầy tu là người tu dưỡng tôn giáo khổ hạnh, sống một mình hoặc với một nhóm các thầy tu khác trong tu viện. Thầy tu có thể là người cống hiến cuộc đời mình để phụng sự chúng sinh hoặc là một người tu hành khổ hạnh tránh xa trần thế để sống cuộc sống cầu nguyện và chiêm nghiệm cuộc đời.

==Tổng quan==
Khái niệm này mang tính cổ xưa được tìm thấy trong nhiều tôn giáo và trong triết học. Trong Kitô giáo, tu sĩ là những người "đi theo Chúa", chấp nhận một đời sống chung trong khó nghèo, độc thân, và vâng lời vì mến Chúa. Theo quan điểm nguyên thủy của Phật giáo, chỉ có những người sống viễn ly mới có thể đạt được giác ngộ, nên những người tu hành còn gọi là người xuất gia (rời khỏi nhà), họ thường gia nhập những tăng đoàn.

Trong ngôn ngữ Hy Lạp từ tu sĩ có thể áp dụng cho phụ nữ và cả nam giới (từ , "monachos", "độc thân, đơn lẻ" ) nhưng trong tiếng Anh hiện đại từ tu sĩ chỉ sử dụng cho nam giới, trong khi nữ tu là thuật ngữ miêu tả về các tu sĩ nữ. Trong tiếng Việt, tu sĩ là từ ghép giữa hai từ "Tu" và "sĩ" trong đó tu để chỉ về quá trình hướng đạo, giác ngộ, học tập một lý thuyết tôn giáo, giáo phái và sĩ dùng để chỉ về một tầng lớp, một người thuộc về tầng lớp nào đó.

Cuộc sống của các tu sĩ thông thường là họ chọn một cuộc sống đơn độc, xa lánh thế sự, chọn cuộc sống nghèo khó và độc thân trong khiết tịnh hoặc sống và theo luật lệ của nơi thiền môn, tu viện và công việc chính của họ là nghiên cứu giáo lý, cầu nguyện, truyền đạo, phổ độ chúng sinh, khất thực...

==Tu hành==
Ngày nay, thuật ngữ "nhà tu hành" có thể bao gồm cả những nhà tu hành không ẩn cư và họ có thể đảm nhận những chức vụ trong giáo hội, như là Linh mục, giám mục trong Công giáo, Mục sư trong đạo Tin Lành, Thượng tọa, hòa thượng, ni sư trong Phật giáo, Hộ pháp hay giáo sư, giáo tông trong đạo Cao Đài. Bên cạnh đó, Thầy tế là người thực hiện các lễ nghi của các tôn giáo của các đạo khác nhau như Công giáo, đạo Do Thái, đạo Hindu, đạo Hồi. Thầy tế (tư tế) là người kết nối giữa người bình thường với đấng tối cao nào đó, tùy theo từng tôn giáo. Thầy tế cũng là người trả lời những thắc mắc của các giáo dân về đạo lý của mình.

== Xem thêm ==
- Nữ tu
- Ẩn sĩ
- Khất sĩ
- Giáo sĩ
- Thầy tế

== Liên kết ngoài ==
- article in "Catholic Encyclopedia" (1913)
- Orthodox Monasteries Internet Directory
- Historyfish.net Texts and articles on Western Christian Monks, Monastics, and the Monastic Life.
- An Orthodox novice and A hieromonk, Photos from Valaam Monastery, Russia
- Monasticism Studies Area at www.monachos.net
Cắt Aplomado

Cắt Aplomado (danh pháp hai phần: Falco femoralis) là một loài chim thuộc chi Cắt trong họ Cắt ("Falconidae").

Loài này có kích thước trung bình, phân bố ở châu Mỹ. Phạm vi tiếp giáp lớn nhất của loài này là ở Nam Mỹ, nhưng không phải trong lưu vực sông Amazon sâu trong nội địa. Nó đã được biết từ lâu với danh pháp "Falco fusco-coerulescens" hoặc "Falco fuscocaerulescens", nhưng những tên này được tin để chỉ tới loài cắt dơi ("F. rufigularis").

Đây loài rất thanh mảnh, cánh dài, đuôi dài, kích thước cỡ như con cắt lớn ("F. peregrinus") loại nhỏ, dài 30–40 cm (12-16 inch) với sải cánh dài trung bình khoảng 90 cm (36 inch), nhưng trọng lượng chỉ bằng một nửa, khoảng 208-305 g (7,3-10,8 oz) ở con trống và 271-460 g (9,6-16,0 oz) ở con mái.
Quạ mỏ đỏ

Quạ mỏ đỏ (danh pháp hai phần: "Pyrrhocorax pyrrhocorax") là một loài chim trong họ Quạ, nó là một trong hai loài của chi "Pyrrhocorax". 8 phân loài của nó sinh sản trên núi và vách đá ven biển từ Ireland và Anh kéo dài về phía đông qua miền nam châu Âu và Bắc Phi tới Trung Á, Ấn Độ và Trung Quốc.

Quạ mỏ đỏ có bộ lông màu đen bóng, mỏ đỏ cong dài, chân đỏ, và tiếng kêu to và vang. Cặp quạ trống mái sống với nhau trọn đời và thể hiện sự trung thành với nơi sinh sản của nó, thường là một hang động hoặc kẽ nứt trên mặt vách đá. Nó xây tổ lót lông mịn và đẻ 3 quả trứng. Nó đi kiếm ăn thường theo đàn, tìm mồi trên các đồng cỏ bị gặm ngắn, con mồi chủ yếu là các động vật không xương sống.

Mặc dù loài này là lệ thuộc vào săn mồi và ký sinh, nhưng mối đe dọa chính đối với loài là những thay đổi trong thực tiễn canh tác nông nghiệp, đã dẫn đến sự suy giảm quần thể, bị tiêu diệt cục bộ, và phân mảnh trong phạm vi châu Âu, tuy nhiên, nó không bị đe dọa trên quy mô toàn cầu. Quạ mỏ đỏ được thể hiện trên tem bưu chính của một số ít quốc gia và lãnh thổ, bao gồm đảo Man, với bốn con tem khác nhau, và Gambia, nơi con chim không hiện diện.

==Phân loài==
- "P. p. pyrrhocorax" <smalll>(Linnaeus, 1758)</small>: Đảo Anh.
- "P. p. erythroramphos" : Bán đảo Iberia tới Thụy Sỹ và bắc Italia.
- "P. p. baileyi" : Bắc và trung Ethiopia.
- "P. p. barbarus" : Tây bắc châu Phi và quần đảo Canary.
- "P. p. docilis" : Đông nam châu Âu tới Afghanistan và Pakistan.
- "P. p. centralis" : Trung Á.
- "P. p. himalayanus" : Himalaya, bắc Ấn Độ và tây Trung Quốc.
- "P. p. brachypus" : Đông bắc và đông Trung Quốc.

==Phân loại==
Quạ mỏ đỏ được Linnaeus mô tả lần đầu tiên trong sách "Systema Naturae" năm 1758 dưới danh pháp "Upupa pyrrhocorax". Nó được Marmaduke Tunstall chuyển tới chi hiện tại "Pyrrhocorax" năm 1771 trong sách "Ornithologia Britannica". Tên gọi chi này có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp "πυρρός (pyrrhos)" nghĩa là "màu đỏ lửa", và "κόραξ (korax)" nghĩa là "quạ". Loài còn lại của chi này là quạ mỏ vàng ("Pyrrhocorax graculus").

Trước đây người ta cho rằng các họ hàng gần gần nhất của quạ chân đỏ là quạ điển hình ("Corvus"), đặc biệt là gần với quạ gáy xám ("Corvus" subgen. "Coloeus", nay là chi "Coloeus").

Tuy nhiên các nghiên cứu phát sinh chủng loài phân tử gần đây chỉ ra rằng quạ chân đỏ có quan hệ họ hàng gần với khách đuôi cờ ("Temnurus temnurus") và chúng tạo thành một nhánh là chị em với phần còn lại của Corvidae.

Các loài của chi "Pyrrhocorax" khác với "Corvus" ở chỗ chúng có mỏ và chân với màu sắc rực rỡ, khối xương cổ chân trơn mượt và không có vảy và các lông mũi rất ngắn và rậm. Quạ chân đỏ có bộ lông màu đen thuần nhất, không có các vùng nhạt màu như ở một số loài trong chi "Corvus". Hai loài "Pyrrhocorax" cũng là vật chủ chính của 2 loài bọ chét chuyên ký sinh trên quạ chân đỏ là "Frontopsylla frontalis" và "F. laetus", thông thường không thấy ở chim dạng quạ.
Cắt xám châu Phi

Cắt xám châu Phi (danh pháp hai phần: Falco ardosiaceus) là một loài chim thuộc chi Cắt trong họ Cắt ("Falconidae"). Loài này phân bố ở châu Phi.

==Mô tả==
Nó là loài chim khá nhỏ, chắc nịch với cái đầu lớn và phẳng phía đỉnh đầu, cánh khá ngắn và không dài đến chóp đuôi khi nó đứng nghỉ. Nó có thân dài 28–33 cm với sải cánh dài 58–72 cm và trọng lượng 300 gam. Con mái lớn hơn 4-11% và nặng hơn 5-11% so với con trống. Bộ lông của con trưởng thành là xám sẫm khá đồng nhất ngoại trừ phần rìa đầu cánh sẫm hơn.

==Phân bố==
Nó là loài phổ biến rộng rãi ở phía Tây và Trung Phi, nhưng không hiện diện ở các vùng có rừng rậm như các bộ phận của lưu vực sông Congo. Phạm vi phân bố của nó kéo dài về phía đông tới Ethiopia và các khu vực phía tây Kenya và Tanzania. Ở phía nam đến khu vực phía bắc Namibia và Zambia và các cá thể lang thang từng xuất hiện ở Malawi. Tổng phạm vi che phủ khoảng 12 triệu km². Ở Tây Phi, có một số sự di chuyển về phía bắc trong mùa mưa và phía nam vào mùa khô.