Tiếng Rusyn

Tiếng Rusyn (tiếng Rusyn Carpathia: (), (); tiếng Rusyn Pannonia: (), còn được gọi trong tiếng Anh là Ruthene (đôi khi là Ruthenia), là một ngôn ngữ Đông Slav được nói bởi người Rusyn ở Đông Âu.

== Phân loại ==
Có một số lý thuyết tranh luận về bản chất của tiếng Rusyn là một ngôn ngữ hay phương ngữ. Giới nghiên cứu Séc, Slovak và Hungary cũng như Mỹ và một số nhà ngôn ngữ học Ba Lan và Serbia coi nó là một ngôn ngữ riêng biệt (với mã ISO 639-3 riêng), trong khi các học giả khác (đặc biệt là ở Ukraina và cả Ba Lan, Serbia và Romania) coi nó là một phương ngữ Tây Nam của tiếng Ukraina.

== Phân bố địa lý ==
Tiếng Rusyn Pannonia được nói ở Vojvodina ở Serbia và một phần của Croatia.

Tiếng Rusyn Carpathia được nói ở:

- Vùng Transcarpathian của Ukraina
- Đông bắc Slovakia
- Ba Lan (từng hiện diện ở đông nam, nhưng bây giờ chủ yếu nằm rải rác ở mạn bắc và mạn tây). Dạng tiếng Rusyn ở Ba Lan thường được gọi là "Lemko" sau từ đặc trưng () có nghĩa là "chỉ", "nhưng" và "giống"
- Hungary (nơi người nói và ngôn ngữ được gọi là "Ruszin" trong tiếng Hungary)
- Miền bắc Maramureș, Romania, nơi người nói được gọi là "Ruteni" và ngôn ngữ là "Ruteană" trong tiếng Rumani.

== Tình trạng ==
Serbia đã công nhận tiếng Rusyn, chính xác hơn là tiếng Rusyn Pannonia, là một ngôn ngữ thiểu số chính thức. Từ năm 1995, tiếng Rusyn được công nhận là một ngôn ngữ thiểu số ở Slovakia, được hưởng vị thế của một ngôn ngữ chính thức tại các đô thị nơi có hơn 20 phần trăm cư dân nói tiếng Rusyn.

Tiếng Rusyn được liệt kê là ngôn ngữ được bảo vệ bởi Hiến chương châu Âu về ngôn ngữ thiểu số và khu vực ở Slovakia, Serbia, Croatia và Romania.

== Đọc thêm ==
- "A new Slavic language is born. The Rusyn literary language in Slovakia." Ed. Paul Robert Magocsi. New York 1996.
- Paul Robert Magocsi. "Let's speak Rusyn. ." Englewood 1976.
- Aleksandr Dmitrievich Dulichenko. "Jugoslavo-Ruthenica. Роботи з рускей филолоґиї." Нови Сад 1995.
- Taras Kuzio, "The Rusyn question in Ukraine: sorting out fact from fiction", Canadian Review of Studies in Nationalism, XXXII (2005)
- Elaine Rusinko, "Rusinski/Ruski pisni" selected by Nataliya Dudash; "Muza spid Karpat (Zbornik poezii Rusiniv na Sloven'sku)" assembled by Anna Plishkova. Books review. "The Slavic and East European Journal, Vol. 42, No. 2. (Summer, 1998), pp. 348-350. JSTOR archive
- Плішкова, Анна [Anna Plishkova] (ed.): Муза спід Карпат (Зборник поезії Русинів на Словеньску). [Muza spid Karpat (Zbornik poezii Rusiniv na Sloven'sku)] Пряшів: Русиньска оброда, 1996. on-line [permanent dead link]
- Геровский Г.Ю. Язык Подкарпатской Руси – Москва, 1995
- Marta Harasowska. "Morphophonemic Variability, Productivity, and Change: The Case of Rusyn", Berlin; New York: Mouton de Gruyter, 1999, .
- Book review by Edward J. Vajda, Language, Vol. 76, No. 3. (Sep., 2000), pp. 728–729
- I. I. Pop, Paul Robert Magocsi, Encyclopedia of Rusyn History and Culture, University of Toronto Press, 2002,
- Anna Plišková: Rusínsky jazyk na Slovensku: náčrt vývoja a súčasné problémy. Prešov: Metodicko-pedagogické centrum, 2007, 116 s. Slovak Rusyn

== Liên kết ngoài ==
- The World Academy of Rusyn Culture
- Rusyn Greco Catholic Church in Novi Sad (Vojvodina-Serbia)
- Rusyn-Ukrainian Dictionary
- Coourse of Lemko-Rusyn Language (in Polish and Lemko)