Bãi phóng Gagarin

Bệ phóng Gagarin (, "Gagarinskiy start" hay "Sự khởi đầu của Gagarin") hay Gagarin's Start, còn được biết đến với tên Bãi phóng Baikonur số 1 hay Site 1/5 là một bãi phóng tại Sân bay vũ trụ Baikonur (Kazakhstan), được sử dụng bởi Chương trình vũ trụ Liên Xô và sau này là Roscosmos.

==History==
=== 20th century ===
Đây là bệ phóng đã thực hiện chuyến bay vũ trụ có người lái đầu tiên trên thế giới - chuyến bay của Yuri Gagarin trên tàu Vostok 1 năm 1961. Khi đó, khu phóng được gọi là Bãi số 1 (, "Ploshchadka No. 1"), vì là bãi phóng đầu tiên thuộc loại này. Nó đôi khi cũng được gọi là NIIP-5 LC-1, Baikonur LC-1, LC-1/5, LC-1, Pad 1/5 hoặc GIK-5 LC-1.

Ở Baikonur, các con số “Site” (khu/bãi) dùng để chỉ các hạng mục công trình. Site 0 là trụ sở xây dựng và khu nhà ở; là dự án lớn đầu tiên, bệ phóng này được đặt tên là Site 1. Các cơ sở lắp ráp – kiểm tra của nó là Site 2 và nhà máy ôxy/ni-tơ là Site 3. Về sau, cơ sở này được chỉ định là Bệ phóng số 5 cho chương trình tên lửa R-7 Cách đánh số này phản ánh vai trò của Baikonur như một căn cứ ICBM thứ cấp, trong khi căn cứ chính là Sân bay vũ trụ Plesetsk, nơi có bốn bệ phóng.

Ngày 17 tháng 3 năm 1954, Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô ra lệnh cho một số bộ ngành lựa chọn địa điểm thử nghiệm cho tên lửa R-7 trước ngày 1 tháng 1 năm 1955. Một ủy ban trinh sát đặc biệt đã cân nhắc nhiều khu vực địa lý khác nhau và chọn Tyuratam thuộc Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Kazakhstan. Quyết định này được Hội đồng Bộ trưởng phê chuẩn ngày 12 tháng 2 năm 1955, với mục tiêu hoàn thành xây dựng vào năm 1958. Công tác xây dựng Bãi số 1 bắt đầu ngày 20 tháng 7 năm 1955 do các đơn vị công binh quân đội đảm trách. Ngày đêm có hơn 60 xe tải hạng nặng hoạt động tại công trường; khoảng đất được đào và vận chuyển mỗi ngày, với tổng khối lượng ước tính . Trong mùa đông, thuốc nổ được sử dụng rộng rãi. Đến cuối tháng 10 năm 1956, toàn bộ các tòa nhà chính và hạ tầng cần thiết cho thử nghiệm R-7 đã hoàn thành. Tòa nhà Lắp ráp và Thử nghiệm (, "Montazhno-ispytatel'nyj korpus") mang tên "Bãi số 2" được xây dựng, cùng với tuyến đường sắt chuyên dụng nối từ đây đến Bãi số 1 – nơi đặt bệ phóng tên lửa Đến tháng 4 năm 1957, các hạng mục còn lại cũng được hoàn tất và bãi phóng sẵn sàng cho các vụ phóng.

Tên lửa R-7 thực hiện chuyến bay đầu tiên từ LC-1 vào ngày 15 tháng 5 năm 1957. Ngày 4 tháng 10 năm 1957, bệ phóng được sử dụng để phóng vệ tinh nhân tạo đầu tiên trên thế giới, Sputnik 1. Các chuyến bay có người lái đáng chú ý được phóng từ đây bao gồm chuyến bay của Yuri Gagarin, chuyến bay của Valentina Tereshkova, và nhiều sứ mệnh có người lái khác, trong đó có toàn bộ các chuyến bay Soyuz của Liên Xô và Nga lên trạm vũ trụ Mir. Bệ phóng cũng được dùng cho các tàu thăm dò thuộc chương trình Luna, Mars, Venera, nhiều vệ tinh Cosmos và các sứ mệnh khácTừ năm 1957 đến 1966, khu phóng còn đồng thời đảm nhiệm việc triển khai các tên lửa đạn đạo liên lục địa hạt nhân chiến lược ở trạng thái sẵn sàng phóng. Đến những năm 2000, đã có trên 400 vụ phóng từ bãi này. Vụ phóng thứ 500 là Soyuz TMA-18M ngày 2 tháng 9 năm 2015.

Năm 1961, do lịch phóng ngày càng dày đặc, một bệ phóng “chị em” được đưa vào sử dụng tại Baikonur, là LC-31/6. LC-1 vẫn là cơ sở chính cho các chuyến bay có người lái, trong khi thỉnh thoảng một số chuyến Soyuz cất cánh từ LC-31/6. Trong những năm đầu, LC-1 đã bị hư hại vài lần do các vụ nổ tên lửa trên bệ.

Bệ phóng trải qua một chương trình nâng cấp kéo dài một năm trong giai đoạn 1969–1970 để phục vụ các vụ phóng vệ tinh trinh sát Zenit; trong thời gian này, toàn bộ các vụ phóng R-7 từ Baikonur đều được thực hiện từ LC-31.

=== Thế kỉ 21 ===
Tính đến năm 2016, tai nạn gần đây nhất xảy ra trên hoặc xung quanh bệ phóng là vụ phóng thử Soyuz T-10-1 vào tháng 9 năm 1983, kết thúc thảm họa khi tầng đẩy bốc cháy trong giai đoạn chuẩn bị phóng và phát nổ, gây hư hại nghiêm trọng khiến LC-1 không thể hoạt động trong gần một năm. Lần phóng đầu tiên từ bệ phóng đã được phục hồi là một vệ tinh trinh sát Yantar vào tháng 7 năm 1984, nhưng phải đến Soyuz T-13 vào tháng 6 năm 1985, gần hai năm sau thảm họa Soyuz T-10-1, bệ phóng này mới lại được sử dụng cho một vụ phóng có người lái.

Năm 2019, Bệ phóng Gagarin thực hiện hai vụ phóng có người lái cuối cùng vào tháng 7 và tháng 9, trước khi dự kiến được hiện đại hóa để phục vụ các tên lửa Soyuz-2, với kế hoạch chuyến phóng đầu tiên vào năm 2023. Sau khi Gagarin's Start ngừng hoạt động, các nhiệm vụ có người lái được chuyển sang phóng từ bệ 31.

Lần phóng cuối cùng từ bệ phóng này là chuyến bay Soyuz MS-15 lên ISS vào ngày 25 tháng 9 năm 2019; vụ phóng có người lái đầu tiên từ bệ 31 kể từ năm 2012 là Soyuz MS-16 vào ngày 9 tháng 4 năm 2020.

Gagarin's Start không nhận được kinh phí để hiện đại hóa cho tên lửa Soyuz-2 (lớn hơn một chút) do việc tái cơ cấu các hoạt động phóng của Nga sang sân bay vũ trụ Vostochny. Năm 2023, phía Nga và Kazakhstan thông báo kế hoạch loại biên bệ phóng này như một bệ phóng đã nghỉ hưu và đưa nó vào quần thể bảo tàng của Sân bay vũ trụ Baikonur.

== Đọc thêm ==
- J. K. Golovanov, M., "Korolev: Facts and myths", Nauka, 1994,
- "Rockets and people" – B. E. Chertok, M: "mechanical engineering", 1999.
- «A breakthrough in space» - Konstantin Vasilyevich Gerchik, M: LLC "Veles", 1994, -
- "Testing of rocket and space technology - the business of my life" Events and facts - A.I. Ostashev, Korolyov, 2001.
- "Baikonur. Korolev. Yangel." - M. I. Kuznetsk, Voronezh: IPF "Voronezh", 1997,
- "Look back and look ahead. Notes of a military engineer" - Rjazhsky A. A., 2004, SC. first, the publishing house of the "Heroes of the Fatherland"
- "Rocket and space feat Baikonur" - Vladimir Порошков, the "Patriot" publishers 2007.
- "Unknown Baikonur" - edited by B. I. Posysaeva, M.: "globe", 2001.
- "Bank of the Universe" - edited by Boltenko A. C., Kyiv, 2014., publishing house "Phoenix",