Phân họ Gạo

Phân họ Gạo (danh pháp khoa học: Bombacoideae) là một phân họ trong họ Cẩm quỳ ("Malvaceae") nghĩa rộng ("sensu lato"). Nó là một phần của họ Gạo ("Bombacaceae") kinh điển, được nhập vào trong họ Cẩm quỳ theo các kết quả nghiên cứu di truyền ở cấp độ phân tử gần đây.
Phân họ này chứa các loài cây thân gỗ hay thân thảo; lá mọc so le, nói chung xẻ thùy chân vịt, với các lá kèm nhỏ và sớm rụng; hoa lưỡng tính, đối xứng tỏa tia; đài hoa gồm 5 lá đài hợp tại gốc, thường có kèm các lá đài giả; tràng hoa gồm 5 cánh hoa tự do; bộ nhị gồm nhiều nhị, thường với các chỉ nhị hợp trong ống nhị (trụ) bao quanh các vòi nhụy; phấn hoa mịn; bầu nhụy thượng và nhiều lá noãn; quả là dạng quả nẻ hay quả nang.

==Phân loại==
Phân loại dưới đây lấy theo Carvalho-Sobrinho và ctv (2016)
===Tông Bernoullieae===
Tông này có 3 chi, 9 loài.
- "Bernoullia" : 1 loài ("Bernoullia flammea" )
- "Gyranthera" : 2 loài.
- "Huberodendron" : 4 loài.
===Tông Adansonieae===
Tông này có 5 chi, khoảng 30 loài.
- "Adansonia" - Khoảng 8 loài bao báp.
- "Aguiaria" : 1 loài ("Aguiaria excelsa" )
- "Catostemma" : Khoảng 10-15 loài.
- "Cavanillesia" : Khoảng 5 loài.
- "Scleronema" : 2-3 loài.
===Tông Bombaceae===
Tông này có 9 chi, 125 loài.
- "Bombax" (đồng nghĩa: "Salmalia" ): 9 loài gạo.
- "Ceiba" (đồng nghĩa: "Campylanthera" , "Eriodendron" , "Erion" , "Spirotheca" ): 10-21 loài bông gòn.
- "Eriotheca" : Khoảng 23 loài.
- "Neobuchia" : 1 loài ("Neobuchia paulinae" )
- "Pachira" (bao gồm cả "Bombacopsis" ): 45-47 loài.
- "Pochota" : 1 loài ("Pochota fendleri")
- "Pseudobombax" : Khoảng 23 loài.
- "Rhodognaphalon" : Khoảng 2 loài.
- "Spirotheca" : 5 loài (khi tách khỏi "Ceiba").

==Phát sinh chủng loài==
Cây phát sinh chủng loài dưới đây vẽ theo Carvalho-Sobrinho và ctv (2016).
==Vị trí không chắc chắn==
Dưới đây là các tông và chi với vị trí không chắc chắn.

Tông "Ochromeae" và chi "Septotheca" có vị trí không rõ ràng trong phân họ Bombacoideae. Tông "Ochromeae" định nghĩa hẹp bao gồm 2 chi "Ochroma" và "Patinoa" ở vùng nhiệt đới Tân thế giới, nhưng không bao gồm các chi tạo thành tông "Matisieae". Chứng cứ tiếp theo có thể hỗ trợ cho sự độc lập của "Ochromeae" hoặc đặt nó trong một trong hai tông khác (có thể nhất là "Matisieae" hay "Adansonieae"). Chi "Septotheca" là đơn loài ("Septotheca tessmannii") và nó không gắn liền một cách rõ ràng với bất kỳ một nhóm nào khác của Malvatheca, nhưng khi chung với "Ochroma" và "Patinoa" thì các trình tự DNA đã công bố của nó là khá thủ cựu, điều này có thể chỉ ra mối quan hệ mờ mịt.

Kubitzki và Bayer đặt cả tông Matisieae và tông Fremontodendreae trong phân họ Bombacoideae. Chứng cứ trình tự DNA là không xác định. Tuy nhiên Fremontodendreae thiếu 2 chỗ chèn còn lại trong sản phẩm gen matK lạp lục, là cái có trong phần còn lại của Malvatheca (nghĩa là Malvoideae + Bombacoideae); điều này gợi ý rằng Fremontodendreae là nhóm có quan hệ chị em với phần còn lại của Malvatheca. Tuy nhiên độ tiết kiệm trình tự cho thấy Fremontodendreae gần với "Malva" hơn là so với "Bombax" nhưng không rõ ràng lắm, trong khi Fremontodendreae lại có phấn hoa tương tự như của Bombacoideae.

Hai chi "Camptostemon" và "Pentaplaris" có thể đặt phù hợp hơn vào trong phân họ Malvoideae như là phần của tông Matisieae (gồm "Matisia", "Phragmotheca" và "Quararibea"), nhưng điều này hiện nay vẫn chưa chắc chắn.

===Tông Ochromeae===
2 chi với 5 loài.
- "Ochroma" : 1 loài chân thỏ ("Ochroma pyramidale" , đồng nghĩa: "Ochroma lagopus" ) ở Trung và Nam Mỹ
- "Patinoa" : 4 loài

==="Septotheceae"===
1-11 loài trong 1 chi.
- "Septotheca" : 1 loài ("Septotheca tessmannii" ), nhưng có thể tới 5-11 loài, tùy tác giả.

===Tông Fremontodendreae===
4 loài trong 2-3 chi. 
- "Chiranthodendron": 1 loài ("Chiranthodendron pentadactylon" )
- "Fremontodendron": 2 loài
- "× Chiranthofremontia": 1 loài ("× Chiranthofremontia lenzii" )

===Tông Matisieae===
- "Matisia"
- "Phragmotheca"
- "Quararibea"

===Không rõ ràng===
Có lẽ gần với Matisieae.
- "Camptostemon"
- "Pentaplaris"

==Quan hệ với họ Gạo==
Một vài chi trong phân họ này trước đây được gộp trong họ Gạo ("Bombacaceae"), hiện nay được coi là lỗi thời, do nghiên cứu phân tử gần đây chỉ ra rằng họ Bombacaceae theo định nghĩa truyền thống (bao gồm cả tông Durioneae (tới Helicteroideae) và tông Matisieae (tới Malvoideae?)) là nhóm không đơn ngành.

==Xem thêm==
- Phân họ Cẩm quỳ

==Tham khảo==
- Bombacaceae trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi) "Các họ thực vật có hoa: Miêu tả".