Nhà hát Phạm Thị Trân

Nhà hát Phạm Thị Trân là công trình kiến trúc công cộng nằm ở đường Lê Đại Hành, phường Hoa Lư, trung tâm tỉnh Ninh Bình. Đây là Nhà hát mang tên bà tổ nghệ thuật chèo cũng như tổ nghề sân khấu đầu tiên ở Việt Nam. Nhà hát nằm trên vùng đất kinh đô Hoa Lư xưa vốn được coi là đất tổ của sân khấu Chèo từ thế kỷ X.

==Kiến trúc nhà hát==
Tháng 7/2021, công trình nhà hát Phạm Thị Trân được khởi công xây dựng, là một trong những công trình trọng điểm của tỉnh. Công trình chia làm 3 khối với tổng diện tích xây dựng khoảng 2.856 m2, tổng diện tích sàn gần 8.500 m2 với cơ sở vật chất hiện đại. Khối khán phòng phục vụ biểu diễn nghệ thuật có 750 chỗ ngồi, được thiết kế hai tầng, trang bị đầy đủ hệ thống âm thanh và ánh sáng; trên tầng thượng có sân khấu biểu diễn múa rối nước quy mô 120 chỗ ngồi; khối nhà làm việc và tầng hầm - khu kỹ thuật.

Công trình được hoàn thành và được tổ chức khánh thành vào tháng 4/2024. Nhà hát được xây dựng trên khu đất 6.453m2 trước đây là trụ sở của các đơn vị: Nhà hát Chèo Ninh Bình, Trung tâm Văn hóa tỉnh, Trung tâm Phát hành phim và Chiếu bóng tỉnh.

Tại kỳ họp thứ 20, HĐND tỉnh khóa XV vừa qua, Nghị quyết số 41/NQ-HĐND ngày 10/7/2024 của HĐND tỉnh về việc đặt tên công trình công cộng Nhà văn hóa trung tâm tỉnh Ninh Bình đã được các đại biểu HĐND tỉnh biểu quyết thông qua. Theo đó, Nhà văn hóa trung tâm tỉnh Ninh Bình được đặt tên là Nhà hát Phạm Thị Trân.

==Lịch sử hình thành==
Việc đặt tên Nhà hát Phạm Thị Trân khẳng định giá trị, vị trí, vai trò công trình trong đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân tỉnh Ninh Bình. Đồng thời là hành động thể hiện sự tôn vinh đối với bà Phạm Thị Trân - người được vua Đinh Tiên Hoàng mời về kinh đô Hoa Lư, chịu trách nhiệm dạy quân lính múa, hát, đánh trống, gảy đàn. Bà là người đã đưa nghệ thuật chèo lên sân khấu, được vua Đinh phong chức Ưu bà, chức quan chăm lo ca hát trong triều đình vào thế kỷ thứ X. Sau này, bà Phạm Thị Trân được tôn vinh là "Bà tổ của ngành sân khấu" Việt Nam"

Vùng đất kinh đô Hoa Lư, Ninh Bình từ thời nhà Đinh xưa đã là quê hương của nghệ thuật sân khấu Chèo, hiện nơi đây vẫn là một trong những cái nôi Chèo ở Việt Nam. Chèo phát triển trong cung đình từ thế kỷ X đến thế kỷ XV thì được trả hoàn toàn về với nông dân ở "Tứ chiếng chèo". Ninh Bình thuộc chiếng chèo xứ Nam. Chèo xứ Nam có những làn điệu đặc trưng như: Chèo quế hay "điệu hạ vị" tả cảnh du thuyền thăm cảnh đẹp cửa Thần Phù, núi Cánh Diều, chùa Non Nước ở Ninh Bình, "Bà chúa con cua" gắn với tín ngưỡng chầu văn Nam Định, "Nhịp đuổi" gắn với tích trấn thủ Lưu Đồn ở Thái Bình hay các làn điệu độc đáo xứ Nam như "Đò đưa, Đường trường thu không, Đường trường tải lương, Tình thư hạ vị"...

Trên địa bàn Ninh Bình ngày nay đã hình thành và phát triển rất nhiều các vùng chèo, câu lạc bộ chèo tiêu biểu như ở các vùng quê Yên Khánh, Yên Mô, Ý Yên, Vụ Bản, Hoa Lư. Các cố nghệ nhân chèo nổi tiếng xưa là người Ninh Bình như: nghệ nhân An Văn Mược, Nghệ nhân Phạm Hồng Lô là đồng tác giả biên kịch hai trong số bảy vở chèo kinh điển của Việt Nam là "Quan Âm Thị Kính" và vở chèo cổ "Kim Nham". Từ hai vở chèo kinh điển này đã tạo ra rất nhiều các làn điệu chèo cổ. Đóng góp cho chèo Ninh Bình còn phải kể tới Nghệ nhân dân gian, NSUT Hà Thị Cầu với bằng khen năm 1998 của Đài Tiếng nói Việt Nam và giải đặc biệt "Nghệ nhân hát chèo tỉnh Ninh Bình" trong Liên hoan Trích đoạn tuồng chèo hay toàn quốc.

Ninh Bình là quê hương của những nghệ sĩ Chèo nổi tiếng hiện nay như: NSND Doãn Hoàng Giang, NSND Thúy Mùi; NSND Thúy Ngần; Nhạc sĩ, NSND Hạnh Nhân; NSND Mai Thủy; NSND Trương Mạnh Thắng (Phó Giám đốc Nhà hát Chèo Hải Dương); NSUT Thùy Dung (Nhà hát Chèo Việt Nam), NSND Quang Thập; NSUT Huyền Diệu; NSƯT Phạm Quốc Nha (Nhà hát Chèo Ninh Bình); NSUT Thảo Quyên; NSƯT Minh Huệ (chèo Hà Nội); Các Nghệ nhân ưu tú nghệ thuật chèo như: NNƯT Phạm Ngọc Giới, NNƯT Vũ Văn Phó, NNƯT Vũ Xuân Năng, NNƯT Phạm Thị Điền, NNƯT Lại Thế Vũ, NNƯT Nguyễn Mạnh Hùng, NNƯT Vũ Minh Hượi...