Donatello

Donatello (Donato di Niccolò di Betto Bardi, sinh khoảng năm 1386 - mất ngày 13 tháng 12 năm 1466) là một nhà điêu khắc người Ý nổi tiếng của thời kỳ Phục hưng sơ khai. Hoạt động chủ yếu tại Florence, ông là một trong những nghệ sĩ có ảnh hưởng lớn nhất, người đã tạo ra một cuộc cách mạng trong lĩnh vực điêu khắc bằng cách từ bỏ phong cách Gothic truyền thống để hướng tới một cách tiếp cận cổ điển và hiện thực hơn. Ông được xem là một trong ba người cha đẻ của nền nghệ thuật Phục hưng Florence, cùng với kiến trúc sư Filippo Brunelleschi và họa sĩ Masaccio.

Phong cách của ông nổi bật với việc khắc họa các nhân vật với chiều sâu tâm lý và cảm xúc con người chưa từng thấy. Ông cũng là người tiên phong trong việc sử dụng các kỹ thuật mới, đặc biệt là kỹ thuật đúc đồng và tạo hình phù điêu phối cảnh (rilievo schiacciato).

Ông mất ngày 13 tháng 12 năm 1466 tại Florence, thành phố quê hương ông.

== Cuộc sống ban đầu ==
Donatello sinh ra tại Florence, có lẽ là vào năm 1386. Thông tin này dựa trên chính lời khai của ông trong tờ khai thuế "catasto" sau này; vào tháng 7 năm 1427, ông khai mình 41 tuổi. Ông là con trai của Niccolò di Betto Bardi, một người thợ căng len ("tiratore di lana") và là thành viên của Hiệp hội Thợ len Florence ("Arte della Lana"), một vị thế có lẽ đã mang lại cho gia đình thu nhập tốt. 

Do đó, họ thật sự của Donatello là Bardi, nhưng nếu ông có họ hàng với gia tộc chủ ngân hàng Bardi nổi tiếng, thì mối quan hệ này dường như khá xa. Gia tộc chủ ngân hàng Bardi khi đó vẫn giàu có và quyền lực, bất chấp việc ngân hàng của họ đã sụp đổ sau khi Vua Edward III của Anh vỡ nợ vào năm 1345. 

== Sự nghiệp ban đầu ==
Lần đầu tiên Donatello xuất hiện trong các ghi chép tài liệu là vào tháng 1 năm 1401, ở tuổi khoảng 15, ông bị buộc tội ở Pistoia (một thành phố cách Florence 25 dặm và do Florence kiểm soát) vì đã dùng gậy đánh một người Đức đến chảy máu. Ông có lẽ đã ở đó cùng cha mình, người đang giữ một chức vụ tại Pistoia vào thời điểm đó. Tại đây, Donatello dường như đã kết bạn và có lẽ đã làm việc cùng với Filippo Brunelleschi, người lớn hơn ông khoảng mười tuổi (sinh năm 1377). Mặc dù Brunelleschi lúc đó chưa phải là một thợ kim hoàn bậc thầy, ông đang chế tác các bức tượng bạc cho một bàn thờ trong Nhà thờ chính tòa Pistoia. Không rõ Donatello đã có kinh nghiệm gì để phụ giúp Brunelleschi, nếu đó thực sự là việc ông đã làm. 

Cả Donatello và Brunelleschi đều trở về Florence vào đầu năm 1401, kịp lúc để Brunelleschi tham gia cuộc thi nổi tiếng thiết kế cánh cửa cho Nhà rửa tội, một sự kiện thường được xem là khởi đầu cho nghệ thuật điêu khắc Phục hưng Florence. Bảy nhà điêu khắc đã được mời nộp các tấm phù điêu mẫu và được trả công cho việc này. Cuốn "Tiểu sử Brunelleschi" của Vasari đã tuyên bố sai rằng Donatello là một trong số họ, nhưng thực tế tất cả các thí sinh đều là những nghệ nhân có kinh nghiệm hơn. Theo Vasari và người viết tiểu sử của Brunelleschi là Antonio Manetti, kết quả bất ngờ được 34 giám khảo công bố là bài dự thi của hai nghệ sĩ trẻ người Florence, Lorenzo Ghiberti và Brunelleschi, là xuất sắc nhất. Người ta đã cố gắng để cả hai cùng chia sẻ công việc, nhưng nỗ lực này đã thất bại, và Ghiberti đã được giao toàn bộ công việc. Mặt khác, chính Ghiberti (và là tiếng nói đương thời duy nhất) lại tuyên bố trong cuốn "Commentarii" của mình rằng ông đã thắng một cách thuyết phục, với sự đồng thuận của cả các nghệ sĩ đối thủ.

Vai trò của Donatello ở tuổi vị thành niên trong việc phụ giúp Brunelleschi thực hiện tác phẩm dự thi vẫn là một ẩn số. Sau kết quả cuối cùng vào cuối năm 1402 hoặc đầu năm 1403, dường như họ đã cùng nhau rời đến Rome và ở lại ít nhất cho đến năm sau để nghiên cứu các di tích nghệ thuật và kiến trúc còn sót lại của La Mã Cổ đại, lúc bấy giờ rất nhiều, dù phần lớn vẫn bị chôn vùi. Họ là những người đi rất sớm trong cuộc theo đuổi mang tính khảo cổ học này, bao gồm cả việc đo đạc các di tích và thuê nhân công để khai quật. Nguồn thông tin chính cho giai đoạn này là cuốn tiểu sử về Brunelleschi của Antonio Manetti (1423–1497), người quen biết cả hai, dù tác phẩm này được viết vào những năm 1470 sau khi họ đều đã qua đời.

Vasari chỉ lặp lại một phiên bản ngắn hơn trong lời kể của Manetti, theo đó cả hai người đã có thể tự trang trải cuộc sống bằng cách làm việc cho các thợ kim hoàn Rome, và điều này có lẽ là một quá trình rèn luyện quan trọng cho Donatello. Có lẽ họ cũng bán được một số tác phẩm điêu khắc đã khai quật. Sau này, Brunelleschi trở thành một kiến trúc sư vô cùng nổi tiếng, trong khi Donatello bắt đầu sự nghiệp điêu khắc của mình.

Có ghi chép cho thấy Donatello đã làm việc với tư cách là một người học việc, và trong vài tháng cuối cùng thì được trả lương, tại xưởng của Lorenzo Ghiberti trong giai đoạn 1404–1407. Ông dường như đã tham gia vào dự án chính của xưởng là các cánh cửa bằng đồng của Nhà rửa tội Florence, và từ năm 1406, ông bắt đầu công việc chạm khắc đá tại nhà thờ chính tòa cho Cổng Porta della Mandorla ở phía bắc, một dự án lớn mà phải mất vài năm nữa mới hoàn thành. Ông được trả công vào tháng 11 năm 1406 cho một bức tượng nhà tiên tri trên cổng, rất có thể là bức tượng ở đỉnh chóp bên trái (hiện đang ở Bảo tàng Museo dell' Opera del Duomo). Giovanni d'Ambrogio, người có tác phẩm, theo Kreytenberg, "đã tạo ra một động lực quyết định cho sự ra đời của điêu khắc Phục hưng", đã được Manfred Wundram mô tả là ""người thầy thực sự của Donatello"". 

== Liên kết ngoài ==
- Donatello: Photo Gallery
- Donatello, by David Lindsay, 27th Earl of Crawford, from Project Gutenberg
- The Chellini Madonna
- www.Donatello.net
 Sculpture. Victoria and Albert Museum