Hoàng Trọng Quy

Hoàng Trọng Quy, thường được biết đến với bút danh Thanh Nghị (1917 - 29 tháng 4 năm 1988), là một nhà văn, nhà báo kiêm chính trị gia người Việt Nam. Ông đã từng giữ các chức vụ như Phó Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương Liên minh các lực lượng Dân tộc, Dân chủ và Hòa bình Việt Nam từ năm 1968 đến năm 1977, Thứ trưởng Bộ Thông tin - Văn hóa Cộng hòa miền Nam Việt Nam từ năm 1969 đến năm 1976, Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam từ năm 1977 đến năm 1988.

== Tiểu sử ==
Hoàng Trọng Quy sinh năm 1917 tại phường Thủy Biều, quận Thuận Hóa, thành phố Huế (nay là phường Thủy Xuân, thành phố Huế) trong một gia đình khoa bảng quan lại nghèo. Cụ thân sinh ra ông là Hoàng Trọng Đàn – “dân Tây học” như báo chí thời đó thường viết. Ông là con thứ ba. Lên 6 tuổi, ông học theo chương trình giáo dục của Pháp, thời đó. Ngoài học ở trường, ông còn học chữ Nho theo chế độ hàm thụ. Là người “sáng dạ”, thông minh, mới học được 6 tháng, ông đã đọc được Tam Quốc Chí và báo chí tiếng Trung.

Sau khi tốt nghiệp tú tài phần I mới 16 tuổi, ông rời quê hương vào Sài Gòn vừa kiếm sống, vừa học thêm, mà tự học là chủ yếu; học qua sách báo, qua tự điển, qua công việc và bạn bè,… 23 tuổi, ông với bút danh Thanh Nghị tham gia phụ trách tạp chí Trong khuê phòng – một tạp chí của những cây bút có tên tuổi như: Hàn Mạc Tử, Chế Lan Viên, Xuân Diệu, Thúc Tề, Trần Thanh Địch, … Đồng thời ông làm trợ bút cho tờ ASIE NOUVELLE.

Ngày 1 tháng 9 năm 1939 chiến tranh thế giới lần thứ hai bùng nổ, Mặt trận dân chủ bị thực dân Pháp thẳng tay đàn áp. Tạp chí Trong khuê phòng cũng như nhiều tạp chí, nhiều tờ báo tiến bộ khác đều bị đóng cửa. Sau khi tạp chí Trong khuê phòng bị cấm phát hành, ông cùng em trai là Hoàng Trọng Miên ra tờ Người mới – một tờ báo khá hấp dẫn bạn đọc thời đó vì nội dung phong phú, hấp dẫn đưa tin sớm về thể thao và điện ảnh. Báo bán rất chạy và thu lời khá, giúp ông có vốn để tổ chức một xưởng in riêng và sắm các phương tiện chuyên sâu để chuyển sang nghề biên soạn và in ấn tự điển.

Ngày 9 tháng 3 năm 1945, Nhật hất cẳng Pháp. Tình hình xã hội bất ổn, ông mang cả gia đình ra Vũng Tàu lánh nạn và tranh thủ học thêm chữ Hán. Tháng 6 tháng 1945, theo Lời kêu gọi của Mặt trận Việt Minh, được đồng nghiệp báo chí giúp đỡ, ông trở về Sài Gòn và được gặp đồng chí Trần Văn Giàu – Bí thư Xứ ủy Nam Kỳ và được phân công tham gia giành chính quyền ở Sài Gòn – Chợ Lớn.

Vừa giành được chính quyền ít ngày thì đêm 22 rạng sáng 23 tháng 9 năm 1945, quân đội Pháp được sự trợ giúp của quân Anh với danh nghĩa quân đồng minh vào giải giáp quân Nhật, đã nổ súng tấn công các lực lượng của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ở Sài Gòn – Gia Định. Hội nghị Xứ ủy quyết định phát triển rộng khắp các đơn vị du kích, lấy chiến tranh du kích làm chính, thực hiện “tiêu thổ kháng chiến”, làm “vườn không nhà trống”, ngăn chặn bước tiến của giặc, đồng thời vận động quần chúng, nhất là tầng lớp trí thức tản cư, bất hợp tác với giặc. Bản thân Thanh Nghị được điều ra công tác tại Liên khu IV.

Cuối năm 1946, ông được tổ chức điều trở lại Sài Gòn để hoạt động bí mật. Vốn có sẵn nhà in riêng và các phương tiện chuyên môn cần thiết cho việc biên soạn và in ấn tự điển, ông từ một nhà văn, nhà báo trở thành nhà “tự điển học”. Công việc được tiến hành thuận lợi; nhiều cuốn tự điển được xuất xưởng như: “Việt Nam tân tự điển minh họa”; “Pháp – Việt tân tự điển minh họa”; Anh – Việt tự điển”, “Việt – Anh tự điển”, “Việt – Pháp tự điển” v.v… Và “tài liệu mật”, “báo cáo mật” vẫn đều đặn gửi ra “vùng căn cứ”.

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, Hiệp định Genève được ký kết vào ngày 21 tháng 7 năm 1954, ông được phân công ở lại miền Nam và tiếp tục các công việc cũ. Song công việc không suôn sẻ. Chính năm 1960 ông cùng nhiều đồng chí trong nhóm bị chính quyền Việt Nam Cộng hòa bắt giam cùng toàn bộ sách báo đã và đang in của mình. Ra tù, cuộc sống khó khăn, máy móc nhà in phải bán dần để mưu sinh. Ông cùng cả nhóm mất liên lạc với tổ chức. Từ năm 1963, ông tham gia phong trào Phật giáo đòi lật đổ chế độ độc tài phân biệt đạo giáo và phong trào Dân tộc tự quyết do luật sư Nguyễn Long phát động. Năm 1965, ông lại bị chính quyền Việt Nam Cộng hòa bắt một lần nữa và tịch thu toàn bộ tài sản.

== Sự nghiệp chính trị ==
=== Giai đoạn 1968 - 1975 ===
Năm 1968, sau Tết Mậu Thân, Thanh Nghị thoát ly ra vùng giải phóng. Ngày 20 và 21 tháng 4 năm 1968, ông cùng các nhân sĩ, trí thức có tên tuổi đứng lên thành lập Liên minh các lực lượng Dân tộc, Dân chủ và Hòa bình Việt Nam. Với trọng trách Phó Tổng thư ký Ủy ban Trung ương Liên Minh, bằng uy tín của mình, ông đã vận động được khá nhiều trí thức thuộc nhiều ngành nghề ở nhiều lĩnh vực khác nhau tham gia Liên minh để cùng toàn dân chiến đấu chống đế quốc Mỹ xâm lược và chính quyền Việt Nam Cộng hòa.

Ngày 6 tháng 6 năm 1969, Đại hội đại biểu quốc dân miền Nam bầu ra Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam. Nhà văn Thanh Nghị được cử giữ chức Thứ trưởng Bộ Thông tin – Văn hóa. Sau đó, ông được biệt phái sang cơ quan văn nghệ để cùng Bộ trưởng Lưu Hữu Phước củng cố và đẩy mạnh hoạt động của Bộ Thông tin – Văn hóa.

=== Giai đoạn 1975 - 1988 ===
Đại hội thống nhất các tổ chức Mặt trận của cả nước được tổ chức trọng thể tại Hội trường Thống nhất Thành phố Hồ Chí Minh từ ngày 31 tháng 1 đến ngày 4 tháng 2 năm 1977. Tại Đại hội lịch sử này, nhà văn, nhà báo Thanh Nghị được bầu vào Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và được Đoàn Chủ tịch phân công tham gia tiểu ban tư tưởng và văn hóa của Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Tại Đại hội Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ hai, họp từ ngày 12 đến 14 tháng 5 năm 1983 tại Hội trường Ba Đình, Thủ đô Hà Nội. Ông tiếp tục được bầu vào Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Ông lâm bệnh nặng và đột ngột qua đời vào ngày 29 tháng 4 năm 1988.