hirine/wikipedia-vietnamese-1M296K-dataset huggingface dataset:
Thần ưng Andes

Thần ưng Andes hay Kền kền khoang cổ (danh pháp hai phần: Vultur gryphus) là một loài chim thuộc Họ Kền kền Tân thế giới. Loài này phân bố ở Nam Mỹ trong dãy Andes, bao gồm các dãy núi Santa Marta. Ở phía Bắc, phạm vi của nó bắt đầu ở Venezuela và Colombia, nơi mà nó là vô cùng hiếm hoi, sau đó tiếp tục về phía nam dọc theo dãy núi Andes ở Ecuador, Peru, và Chile, thông qua Bolivia và phía tây Argentina Tierra del Fuego. Đầu thế kỷ 19, thần ưng Andes sinh sản từ miền tây Venezuela đến Tierra del Fuego, dọc theo toàn bộ chuỗi của dãy Andes, nhưng phạm vi của nó đã bị giảm đáng kể do hoạt động của con người. Thần ưng Andes là loài chim bay lớn nhất trên thế giới về số đo kết hợp giữa trọng lượng và sải cánh. Chúng có sải cánh tối đa là 3,3 mét và cân nặng lên đến 15 kg. Thần ưng Andes được coi là chim săn mồi lớn nhất thế giới.

Môi trường sống của thần ưng Andes chủ yếu bao gồm đồng cỏ mở và núi cao các khu vực lên đến 5.000 m (16.000 foot) trên mực nước biển. Nó thích các khu vực tương đối mở, không có rừng mà cho phép nó phát hiện ra xác chết động vật từ không khí, chẳng hạn như Páramo hoặc đá, khu vực miền núi nói chung. Phạm vi phân bố vùng đất thấp ở phía đông Bolivia và tây nam Brazil, xuống đến các khu vực sa mạc vùng đất thấp ở Chile và Peru, và được tìm thấy trên toàn miền Nam rừng sối rừng phía nam ở đồng bằng Patagonia.

Thần ưng Andes chủ yếu là động vật ăn xác thối, ăn xác sống. Chúng thích những thân thịt lớn, chẳng hạn như của hươu hoặc gia súc. Chúng đạt đến độ tuổi trưởng thành về mặt sinh dục khi được 5 hoặc 6 tuổi và làm tổ ở độ cao lên đến 5.000 m, thường là trên các gờ đá không thể tiếp cận. Thông thường chúng đẻ hoặc hai quả trứng mỗi lứa. Đây là một trong những loài chim sống lâu nhất thế giới, với tuổi thọ hơn 70 năm trong một số trường hợp.

==Liên kết ngoài==
- Vulture Territory Facts and Characteristics: Andean Condor
- ARKive – images and movies of the Andean Condor "(Vultur gryphus)"
- Video of Peruvian Condors
- BirdLife Species Factsheet
- Andean Condor
- Andean Condor videos on the Internet Bird Collection
- Scientists Work to Repopulate Colombia's Skies with Condors – slideshow by "The Los Angeles Times"
- Proyecto Conservación Cóndor Andino de Argentina, Organizado por la Fundación Bioandina Argentina.
- Ecology of Condors
Khỉ sóc thông thường

Khỉ sóc thông thường (danh pháp khoa học: "Saimiri sciureus") là một loài khỉ sóc, loài khỉ Tân thế giới thuộc chi Saimiri trong họ Khỉ đuôi cong (Cebidae).
Khỉ sóc thông thường sinh sống trong các khu rừng nhiệt đới Trung và Nam Mỹ trong tầng tán. Phần lớn các loài có phạm vi phân bố cận đất hoặc khác đất trong rừng mưa Amazon, trong khi S. oerstedii được tìm thấy với sự phân bố đứt đoạn tại Costa Rica và Panama.
== Mô tả ==
Bộ lông khỉ sóc ngắn và dày, màu ô liu tại vai và màu cam vàng tại lưng và những bộ phận xa nhất (tay, chân). Họng và tai có lông màu trắng và miệng màu đen. Phần trên của đầu chúng có lông che phủ. Khuôn mặt đen và trắng này ban cho chúng tên gọi "khỉ đầu thần chết" trong một vài ngôn ngữ gốc Đức (như tiếng Đức Totenkopfaffen, tiếng Thụy Điển dödskalleapor, tiếng Hà Lan doodshoofdaapjes) và tiếng Slovenia (smrtoglavka).

Khỉ sóc phát triển tới kích thước 25–35 cm, cộng với chiếc đuôi dài 35–42 cm. Chúng cân nặng 750-1.100 g. Đáng chú ý là tỉ lệ khối lượng bộ não so với khối lượng thân đối với khỉ sóc là 1:17, làm cho chúng có bộ não lớn nhất (khi tính theo tỉ lệ) trong số mọi loài linh trưởng. Bộ não của con người chỉ có tỉ lệ 1:35.

Khỉ sóc cái có dương vật giả để chúng sử dụng trong việc biểu lộ quyền thống trị đối với những con khỉ nhỏ hơn, về cơ bản giống như cách mà những con khỉ sóc đực biểu lộ quyền thống trị của chúng. Khỉ sóc thông thường bị bắt để phục vụ cho buôn bán thú cảnh và nghiên cứu y học, nhưng không rơi vào tình trạng nguy cấp.
== Phân bố ==
Loài khỉ sóc thông thường có thể được tìm thấy chủ yếu trong lưu vực sông Amazon, bao gồm cả vùng lãnh thổ trong quốc gia của Bolivia, Brazil, Colombia, Ecuador, Guiana thuộc Pháp, Guyana, Peru, Suriname, Paraguay và Venezuela, một quần thể nhỏ đã được giới thiệu đến Nam Florida và nhiều hòn đảo ở Caribbe. Một nhóm cá thể tự do khác nhau đã được phát hiện và chụp hình trong năm 2009 tại rừng Tijuca ở Rio de Janeiro - có thể là kết quả của việc bị thả bất hợp pháp hoặc thoát ra từ vụ buôn bán vật nuôi, năm 2010, khỉ sóc đã bắt đầu được xem xét như là một loài xâm lấn ở các khu rừng nhiệt đới Đại Tây Dương của Brazil, và có những lo ngại về vai trò của nó như là một động vật ăn thịt trứng của các loài chim có nguy cơ tuyệt chủng. Khỉ sóc thông thường thích sống trong tán giữa, nhưng đôi khi sẽ đến. mặt đất hoặc vào các tán cây cao. Họ thực vật cung cấp bao gồm từ con chim săn mồi trong khu rừng nhiệt đới, Savannah, rừng ngập mặn, hoặc vùng đầm lầy.
Giấy khai sinh

Giấy khai sinh là một hồ sơ quan trọng ghi lại việc ra đời của một đứa trẻ. Thuật ngữ "giấy khai sinh" có thể đề cập đến tài liệu gốc xác nhận hoàn cảnh sinh nở hoặc bản sao có chứng thực hoặc đại diện cho việc đăng ký tiếp theo của lần sinh đó. Tùy thuộc vào quyền hạn, giấy khai sinh có thể có hoặc không chứa xác minh sự kiện bởi tư cách là bà đỡ hoặc bác sĩ.

==Lịch sử và đương đại==
Giấy tờ ghi chép thông tin sinh nở là một thông lệ được tổ chức rộng rãi trong toàn bộ nền văn minh nhân loại, đặc biệt là ở Trung Quốc, Ai Cập, Hy Lạp, Rome và Ba Tư. Mục đích ban đầu của loại thống kê quan trọng này là vì mục đích thuế và để xác định nhân lực quân sự có sẵn. Ở Anh, các ca sinh ban đầu được đăng ký với các nhà thờ, những người duy trì sổ đăng ký khai sinh. Công việc này được tiếp tục vào thế kỷ 19. Việc đăng ký khai sinh bắt buộc với chính phủ Vương quốc Anh là một thông lệ bắt nguồn từ ít nhất là từ năm 1853. Trên khắp Hoa Kỳ không có một hệ thống được tiêu chuẩn hóa nào cho đến năm 1902.

Hầu hết các quốc gia đều có đạo luật và luật pháp quy định việc đăng ký khai sinh. Ở tất cả các quốc gia, trách nhiệm của bác sĩ của bà mẹ, nữ hộ sinh, quản trị viên bệnh viện hoặc cha mẹ của đứa trẻ để hiểu rằng việc sinh được đăng ký chính xác với cơ quan chính phủ chuyên trách.

Hồ sơ sinh thực tế được lưu trữ với một cơ quan chính phủ. Cơ quan đó sẽ phát hành các bản sao được chứng thực hoặc đại diện của hồ sơ khai sinh ban đầu theo yêu cầu, có thể được sử dụng để áp dụng cho các lợi ích của chính phủ, chẳng hạn như hộ chiếu. Giấy chứng nhận được ký và/hoặc đóng dấu bởi hộ tịch viên hoặc người giám sát hồ sơ khai sinh khác, người được chính phủ ủy quyền.

Quyền của mọi trẻ em đối với tên và quốc tịch, và trách nhiệm của các chính phủ quốc gia trong việc đạt được điều này được nêu trong Điều 7 và 8 trong Công ước Liên hợp quốc về Quyền trẻ em: "Đứa trẻ sẽ được đăng ký ngay sau khi sinh và sẽ có quyền sinh ra từ một tên, quyền có được quốc tịch... "(Điều 7 của Công ước) và " Các quốc gia thành viên cam kết tôn trọng quyền của đứa trẻ để bảo vệ danh tính của mình, bao gồm quốc tịch, tên và quan hệ gia đình... " (Điều khoản 8).

Mặc dù có 195 quốc gia phê chuẩn Công ước quyền trẻ em nhưng có đến hàng triệu trẻ em trên toàn thế giới ra đời không được đăng ký khai sinh. Theo dữ liên liên quan đến trẻ em không được đăng ký khai sinh được ước chừng. Khoảng 29% các quốc gia không có sẵn hoặc đủ dữ liệu để đánh giá tiến bộ toàn cầu hướng đến mức độ bao phủ toàn cầu với mục tiêu phát triển bền vững. Tuy nhiên, từ dữ liệu có sẵn, UNICEF ước tính rằng hơn 1/4 trẻ em dưới 5 tuổi trên toàn thế giới chưa dược đăng ký khai sinh. Mức đăng ký khai sinh thấp nhất được tìm thấy ở châu Phi cận Sahara (43%). Hiện tượng mất cân đối này tác động đến các hộ nghèo và người dân bản địa. Ngay cả ở nhiều nước phát triển, điều này cũng góp phần gây khó khăn trong việc tiếp cận đầy đủ các quyền công dân.
Trận Deorham

Trận Deorham hoặc là Dyrham diễn ra vào năm 577 giữa người Tây Sachsen dưới quyền Ceawlin cùng với Cuthwine và người Briton ở hạt West. Chiến địa Deorham thường được xem là vùng Dyrham ở South Gloucestershire. Trận đánh này là một chiến thắng to lớn của người Tây Sachsen, mang lại cho họ ba thành phố quan trọng là Glevum (Gloucester), Corinium (Cirencester) và Aquae Sulis (Bath). Tuy chỉ có "Biên niên Angles-Sachsen" là sử liệu duy nhất ghi nhận về trận chiến, với không nhiều chi tiết, nhưng trận này được coi là một cuộc giao chiến quan trọng.

== Sử liệu ==
"Biên niên sử Angles-Sachsen" trong năm 577 đã ghi chép rằng vua Ceawlin xứ Wessex và vương nhi là Cuthwine đã cất quân đánh người Briton ở Hạt West tại "một bãi đất gọi là [Deorham]" vào năm đó. Người ta thường coi đây là vùng Dyrham ở Nam Gloucestershire ngày nay, trên cái dốc đứng Cotswold cách Bath vài dặm Anh về phía Bắc. Quân Tây Sachsen thắng trận này, và ba vị vua người Briton, mà sử cũ chép là Conmail, và Condidan, và Farinmail, đều tử trận. Với thắng lợi này, người Tây Sachsen lấy được ba thành phố quan trọng Glevum (Gloucester), Corinium (Cirencester) và Aquae Sulis (Bath), mang lại cho họ đất đai rộng lớn ở Gloucestershire và Somerset.

== Giả thuyết và chiến thuật và chiến lược ==
Các nhà sử học (chẳng hạn như William St. Clair-Baddeley vào năm 1929) kết luận rằng quân Sachsen đã đánh úp quân Briton và chiếm đóng cao điểm Hinton bởi vì nó dẫn đầu Thung lũng Avon và ngăn trở liên lạc Nam - Bắc giữa Bath và các thị trấn Anh - La Mã lân cận là Gloucester và Cirencester.

==Tham khảo==
- History of War article
- From the "Transactions of the Bristol and Gloucestershire Archaeological Society" "The Battle of Deorham" by T. G. P. Hallett, 1883-84, Vol. 8, 62-73
- From the "Transactions of the Bristol and Gloucestershire Archaeological Society" "The Battle of Dyrham AD 577" by William St. Clair-Baddeley, 1929, Vol. 51, 95-101
- Everything2 entry for the battle
Tiếng Anh cổ

Tiếng Anh cổ (, hay ) hay tiếng Anglo-Saxon là dạng cổ nhất của tiếng Anh, từng được nói tại Anh, nam và đông Scotland vào thời sơ kỳ Trung Cổ. Nó được mang đến đảo Anh bởi người Anglo-Saxon có lẽ vào giữa thế kỷ 5, và những tác phẩm văn học tiếng Anh cổ đầu tiên có niên đại vào giữa thế kỷ 7. Sau cuộc xâm lược của người Norman năm 1066, tiếng Anh bị thay thế, trong một thời gian, như ngôn ngữ của giới thượng lưu bởi tiếng Anglo-Norman, một ngôn ngữ gần gũi với tiếng Pháp. Trong khi đó, tiếng Anh tiếp tục phát triển thành dạng tiếp theo, gọi là tiếng Anh trung đại.

Tiếng Anh cổ phát triển từ một tập hợp các phương ngữ Anglo-Frisia hay German biển Bắc từng được nói bởi các tộc người German thường gọi là người Angle, người Saxon, và người Jute. Do người Anglo-Saxon dần thống trị Anh, ngôn ngữ của họ cũng dần thay thế các ngôn ngữ của Anh thuộc La Mã: tiếng Britton chung (một ngôn ngữ Celt, tiền thân của tiếng Wales), và tiếng Latinh (được mang đến bởi người La Mã). Tiếng Anh cổ có bốn phương ngữ chính, tương ứng với bốn vương quốc Anglo-Saxon: Mercia, Northumbria, Kent và Tây Saxon. Phương ngữ Tây Saxon là cơ sở cho dạng chuẩn văn học của tiếng Anh cổ thời kỳ sau, dù các dạng chính của tiếng Anh trung đại và hiện đại phát triển chủ yếu từ phương ngữ Mercia. Giọng nói tại phần đông và bắc Anh chịu ảnh hưởng nặng từ tiếng Bắc Âu cổ do sự cai trị của người Scandinavia bắt đầu từ thế kỷ thứ 9.

== Văn bản ==
Dưới đây là văn bản Kinh Lạy Cha trong phương ngữ văn học Tây Saxon đã chuẩn hóa, với dấu macron để biểu thị nguyên âm dài:

== Xem thêm ==
- Tiếng Saxon cổ
- Tiếng Anh trung đại

==Liên kết ngoài==
- Old English/Modern English Translator
- Old English (Anglo-Saxon) alphabet
- Old English Letters
- Another downloadable keyboard for Windows computers
- Guide to using Old English computer characters (Unicode, HTML entities, etc.)
- The Germanic Lexicon Project
- The Lord's Prayer in Old English from the 11th century (video link)

- Dictionaries
- Bosworth and Toller, "An Anglo-Saxon dictionary"
- Dictionary of Old English

- Lessons
- (free online through the Linguistics Research Center at UT Austin)
- Learn Old English with Leofwin
Táo Berber

Táo Berber (danh pháp khoa học: Ziziphus lotus) là một loài cây bụi lá sớm rụng trong họ Táo (Rhamnaceae), bản địa của khu vực ven Địa Trung Hải, bao gồm cả Sahara ở Maroc.

==Miêu tả==
"Ziziphus lotus" có thể cao tới , với các lá xanh lục bóng dài khoảng 5 cm. Quả ăn được là loại quả hạch màu vàng sẫm hình cầu, đường kính 1-1,5 cm. Các tên gọi thông dụng trong tiếng Ả Rập là sidr, rubeida ("theo kiểu thu gọn của ngọn cây"), nbeg tại Tunisia và annab tại Liban.

Nó có quan hệ họ hàng gần với táo tàu ("Ziziphus zizyphus"), và là một trong những ứng viên của tên gọi cây Lotus (cây hưởng lạc) trong thần thoại Hy Lạp.

==Xem thêm==
- Những kẻ ăn sen (những kẻ hưởng lạc)
Cây Lotus

Cây Lotus (tiếng Hy Lạp: λωτός, "lōtós") là một loại cây xuất hiện trong hai câu chuyện của thần thoại Hy Lạp:
- Trong "Odyssey" của Homer, cây Lotus mọc ra quả gây ra tình trạng lơ mơ dễ chịu và là nguồn thực phẩm duy nhất của người dân trên hòn đảo gọi là Lotophagus hay tạm gọi là những người ăn sen. Khi họ ăn quả của cây Lotus thì họ sẽ lãng quên bạn bè và quê hương, không còn mong muốn trở về quê nhà để sống một cuộc đời hưởng lạc trên đảo. Các loài thực vật có thể là ứng viên để chỉ cây Lotus có thị sen ("Diospyros lotus"), một loài cây gỗ gần như thường xanh bản địa châu Phi, có thể mọc cao tới 7,6 m (25 ft) với những bông hoa màu xanh lục ánh vàng.
- Trong "Biến hình ký" (Metamorphoses) của Ovid, thần nữ Lotis là người con gái đẹp của Poseidon, vị thần biển. Để chạy trốn khỏi sự đeo đuổi đầy bạo lực của thần Priapus, vị thần nữ này đã khẩn cầu sự giúp dỡ của các vị thần và đã được biến thành cây Lotus.

Cây Lotus cũng được đề cập trong Sách Job (Ước Bá ký) 40:21-22, đoạn nói tới một sinh vật to lớn trông giống như hà mã, được nhắc tới trong đó như là "behemoth" (con thú kếch xù). Đoạn văn tạm dịch sang tiếng Việt: "Nó nằm dưới cây lotus, trong bụi lau sậy và đầm lầy. Những cây lotus che phủ nó bằng bóng râm của chúng; những cây liễu bên bờ suối bao quanh nó." (NAB)

== Một số ứng viên ==
Do từ "lôtos" trong tiếng Hy Lạp có thể dùng để chỉ nhiều loài cây khác nhau, nên sự mơ hồ ở đây là từ "lotus" trong "Odyssey" là chỉ tới loài cây nào. Một số loài được đề xuất ở đây, dựa phần nào vào khẳng định của Herodotus, bao gồm:
- Các loài cỏ ba lá dùng làm cỏ khô như các loài thuộc các chi "Trifolium", "Melilot", "Trigonella" hay "Lotus corniculatus" hoặc "Medicago arborea".
- Quả ngọt và mọng thịt của loài thị sen ("Diospyros lotus").
- Một loài hoa súng nào đó, có thể là "Nymphaea lotus", "Nymphaea caerulea" hay "Nymphaea stellata". Một số nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng loài súng lam sông Nin ("Nymphaea caerulea"), hay còn gọi là súng lam (đã được biết đến dưới tên gọi này đối với người Hy Lạp), là một ứng viên có thể khác nữa.
- Cơm nguội châu Âu ("Celtis australis").
- "Ziziphus lotus" hay táo Berber, một họ hàng gần của táo tàu

==Xem thêm==
- "Lotus" (chi)
- Cây Lote
- "Ziziphus lotus"
Tò vò

Tò vò là nhóm côn trùng thuộc bộ "Hymenoptera" (Bộ Cánh màng) và phân bộ "Apocrita" là ong. Có thể nói mỗi loài côn trùng gây hại cho hoa màu đều có ít nhất một loài tò vò ăn chúng hoặc sống ký sinh vào loài đó. Ở chức năng săn giết các loài côn trùng khác, loài tò vò rất quan trọng trong việc kiểm soát tự nhiên trong môi sinh. Tò vò ký sinh được sử dụng ngày càng nhiều trong việc kiểm soát các loài sâu bọ gây thiệt hại cho nhà nông vì chúng săn giết các loài côn trùng có hại mà không ảnh hưởng đến hoa màu.

Đa số các loài tò vò (hơn 100.000 loài) thuộc loài "ký sinh" (thuật ngữ là parasitoid). Chúng dùng "ovipositor" (ống đẻ trứng) đặt trứng trực tiếp vào cơ thể của con mồi, khi trứng nở thì thế hệ con có sẵn thức ăn để sinh trưởng.

Tò vò được biết đến nhiều thuộc nhóm aculeata, tức là một phân ngành của Apocrita. Nhóm này có thể dùng ovipositor làm ngòi đốt chích nọc độc. Kiến và ong cũng có ngòi đốt.

Về hình dạng, tò vò thường bị lầm với ong.

== Trong văn hóa ==
Trong văn hóa, tò vò được nhắc đến trong câu ca dao Việt Nam với những câu thơ:
Giáo sư Nguyễn Lân Dũng phân tích và cho rằng: Khi tò vò xây tổ xong, nó sẽ đi kiếm nhện và đốt cho chúng sống dở chết dở. Sau đó, tò vò mang nhện về tổ rồi lấp đất lại. Không phải tò vò nuôi nhện mà nó bắt, nhốt nhện vào tổ, đẻ trứng trong đó chờ khi ấu trùng tò vò ra đời thì có sẵn nguồn thức ăn dự trữ. Ấu trùng tò vò lớn lên thì nhện cũng bị ăn thịt, đây là tập tính của loài tò vò.

Do đó, bề ngoài câu ca dao này như muốn chê trách con nhện bội bạc nhưng mà thực sự thì nó mới chính là nạn nhân của tò vò và câu thành ngữ "Tò vò mà nuôi con nhện" ám chỉ việc làm có mục đích lợi dụng mà điển hình là những hình thức "con nuôi", "con đòi" trong xã hội Việt Nam xưa, núp dưới danh nghĩa con nuôi nhưng thực chất là lợi dụng sức lao động của nạn nhân.

== Tham khảo ==
- Wasp Identification Chart
- Wasp Information and Gallery
- A pictorial life cycle of organ pipe wasps
Hà Nhậm Đại

Hà Nhậm Đại (chữ Hán: 何任大, 1525 - ?), hiệu Hoằng Phủ, tự Lập Pha; là quan nhà Mạc và là nhà thơ Việt Nam ở thế kỷ 16.
==Tiểu sử==
Ông là người xã Bình Sơn, huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Yên (nay là tỉnh Vĩnh Phúc).

Năm Giáp Tuất (1574), đời Mạc Mậu Hợp, Hà Nhậm Đại thi đỗ Tiến sĩ lúc 49 tuổi, làm quan trải đến chức Thượng thư bộ Lễ. Anh ông là Hà Nhậm Vọng cũng thi đỗ Tiến sĩ triều Mạc (1535).

Hà Nhậm Đại mất năm nào không rõ.

==Tác phẩm==
Tác phẩm của Hà Nhậm Đại có Khiếu vịnh thi tập (Tập thơ ca vịnh), còn gọi là Lê triều khiếu vịnh thi tập (Tập thơ ca vịnh dưới triều Lê), 2 quyển, làm "theo thơ vịnh sử của Đặng Thoát Hiên" (tức Đặng Minh Khiêm), đề vịnh công thần, võ tướng, danh nho, tiết nghĩa, sứ thần..., từ Lê Thái Tổ (Lê Lợi) đến Lê Cung Đế, gồm 106 bài thơ chữ Hán thể thất ngôn, tuyệt cú, mỗi bài vịnh một nhân vật, bài Tựa viết năm 1590.
Ông nối tiếp thể vịnh sử của Đặng Minh Khiêm, "nêu những sự tích triều Lê đáng để khuyên răn" (Tựa), nhằm giáo huấn người đời theo đạo đức chính thống. Tác giả tự hào về anh hùng hào kiệt trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, các nhà văn hoá, nhà kinh bang tế thế có công dựng nước, an dân, các sứ thần làm trọn mệnh vua, rạng rỡ uy nước. Là bầy tôi nhà Mạc, Hà Nhậm Đại nhận định các nhân vật triều Lê sơ có phần xác đáng mặc dù "khí phách âm điệu trong thơ ông không bằng Đặng Thoát Hiên" (Lê Quý Đôn).

Trong quyển "Văn học thế kỷ XV-XVII" do PGS.TS Trần Thị Băng Thanh làm chủ biên (xuất bản năm 2004), thơ ông được tuyển giới thiệu 20 bài.
==Xem thêm==
- Văn học Việt Nam thời Mạc

==Sách tham khảo==
- Bùi Duy Tân, mục từ "Hà Nhậm Đại" trong "Từ điển văn học" (bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004.
- Trần Văn Giáp, "Tìm hiểu kho sách Hán Nôm", Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội, 2003.
Quan Trung

Quan Trung (), bình nguyên Quan Trung (關中平原) hay bình nguyên Vị Hà (渭河平原), là một khu vực lịch sử của Trung Quốc tương ứng với thung lũng hạ du của Vị Hà. Khu vực được gọi là Quan Trung để phân biệt với "Quan Đông", tức bình nguyên Hoa Bắc. Bình nguyên Hoa Bắc có ranh giới phía tây là các dãy núi. Hoàng Hà chảy xuyên qua chúng ở Hàm Cốc quan và chia tách Quan Trung với Quan Đông. Vào thời Chiến Quốc, Quan Trung nằm ở rìa phía tây của nền văn minh Trung Hoa và do Tần kiểm soát. Do Tần tiến hành quân quốc chủ nghĩa ở mức cao hơn cho nên các địch thủ của nước này tuyên bố Tần tiếp nhận phong tục man di và không mang đầy đủ đặc tính Hán. Có câu nói rằng "Quan Trung sản sinh ra các tướng quân và Quan Đông sản sinh ra các thừa tướng". Nước Tần sau đó đã thống nhất Trung Hoa và Quan Trung cũng trở thành trung tâm của nhà Tần và một vài triều đại sau đó.

Bao quanh Quan Trung là:
- Tiêu quan (萧关/蕭關) ở phía bắc,
- Hàm Cốc quan (函谷关/函谷關) ở phía đông,
- Vũ quan (武关/武關) ở phía nam,
- Đại tán quan (大散关/大散關) ở phía tây,

Xét về mặt lịch sử, "quan" (hoặc đèo) quan trọng nhất là Hàm Cốc quan, dọc theo Hoàng Hà và phân tách Quan Trung với bình nguyên Hoa Bắc. Quan Trung bao gồm phần trung tâm của tỉnh Thiểm Tây và cực tây của Hà Nam ngày nay.

Độ cao trung bình của bình nguyên Quan Trung là khoảng 500 mét. Tây An, tỉnh lị của Thiểm Tây, là thành phố lớn nhất tại Quan Trung, ngoài ra, còn có các thành phố khác như Đồng Xuyên, Bảo Kê, Hàm Dương và Vị Nam.

Bình nguyên là vùng trung tâm của Tần vào thời Chiến Quốc. Với đất đai màu mỡ và hệ thống tưới tiêu tốt, Tần đã phát triển vượt trội so với các nước khác, và cuối cùng thống nhất Trung Quốc. Từ thời nhà Chu, khu vực này là nơi định đô của 12 triều đại Trung Quốc như nhà Hán, nhà Tùy, và nhà Đường. Đến triều nhà Đường, trung tâm kinh tế của Trung Quốc đã chuyển về phía nam đến lưu vực Trường Giang và Quan Trung ngày cảng trở nên phu thuộc vào hàng nhập đến thông qua Đại Vận Hà. Sau khi phá hủy Trường An và những năm cuối nhà Đường, Quan Trung đã bị suy giảm tầm quan trọng cả về chính trị cũng như kinh tế đối với các triều đại sau này.

==Xem thêm==
- Phương ngữ Quan Trung
Đảng Nhân dân Hành động Việt Nam

Đảng Nhân dân Hành động Việt Nam là tổ chức chính trị đặt tại Hoa Kỳ do một nhóm luật sư thành lập ở Thành phố Hồ Chí Minh năm 1991.

==Lịch sử hình thành và phát triển==
Năm 1990, một nhóm luật sư ở Thành phố Hồ Chí Minh có bất đồng quan điểm với Đảng Cộng sản Việt Nam đã ra tuyên bố thành lập Đảng Nhân dân Hành động Việt Nam trên cơ sở của Việt Nam Quốc dân Đảng, Nguyễn Sỹ Bình được bầu làm Chủ tịch Đảng. Phương châm hoạt động và cương lĩnh hành động là tiến hành các phương thức đấu tranh công khai, từ việc đưa ra yêu sách chính trị đến phát động tổng nổi dậy ở trong nước kết hợp với sự hỗ trợ từ bên ngoài nhằm tiến tới lật đổ hệ thống chính quyền nằm trong tay Đảng Cộng sản Việt Nam, thành lập một thể chế mới dân chủ hơn, trên tinh thần thượng tôn luật pháp, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc.
- Đảng kỳ: Đảng Nhân dân Hành động nguyện đem sức sống mới đến cho nhân dân, đem thanh bình vĩnh cửu đến cho đất nước
"Nền xanh" - Tự do và hi vọng<br>
"Mặt trời chói lọi" - Sức sống cao nhất và chân lý vĩnh cửu<br>
"Màu vàng" - Sự tươi sáng và tương lai mới<br>
"Mười hai tia sáng mặt trời" - Quy luật vận hành liên tục, theo tuần hoàn của vũ trụ
- Đảng huy: Đảng Nhân dân Hành động là một tập thể đại chúng của nhân dân, lãnh đạo mới – mạnh, nỗ lực phục vụ không ngừng
"Ba ngọn núi liên kết từ thấp lên cao" - Mọi thành phần trong xã hội của ba miền Bắc, Trung, Nam; đoàn kết, đứng vững, sinh động; nỗ lực liên tục để đạt thành quả ngày một cao<br>
"12 ngôi sao" - Sự tiếp nối liên tục lãnh đạo Mới+Mạnh
- Đảng ca: "Đường ta đi" (Nhân dân Hành động Hành khúc)

===Thành viên tiêu biểu===
- Nguyễn Sỹ Bình: Chủ tịch Đảng (1991 - 2008)
- Nguyễn Tường Bá: Chủ tịch Đảng (2008 đến nay)
- Trần Thái Văn
- Nguyễn Xuân Ngãi
- Lý Lâm Phi
- Vi Đức Hồi

==Xem thêm==
- Danh sách các đảng phái chính trị Việt Nam
- Facebook
- 21 members of the People Action's Party are being unlawfully held by the Communist Party
- Chairman Nguyen Si Binh arrested in Vietnam Amnesty International
- Return to Vietnam lands him in Jail Atlanta Journal
- Dr. Ngai Nguyen, detained by Vietnamese authorities during a medical mission in Vietnam Mercury News
- Cambodia illegally deported members of (PAP) to Vietnam Mercuty News
- Cambodia Times talking about Cambodia illegally deported members of People Action's Party of Vietnam to Vietnam Cambodian Times
- Welcoming Dr. Ngai Nguyen, after a week of being detained by Vietnamese authorities during a medical mission in VN pg. 1
Học viện Âm nhạc Quốc gia Moskva

Học viện Âm nhạc Quốc gia Moskva mang tên Tchaikovsky (tiếng Nga: Московская государственная консерватория имени П. И. Чайковского) hay Nhạc viện Moskva, là cơ sở giáo dục, đào tạo âm nhạc cao cấp ở thành phố Moskva. Tại Cộng hòa Liên bang Nga, nó có tuổi đời chỉ sau Học viện Âm nhạc Quốc gia Sankt-Peterburg (Nhạc viện Sankt-Peterburg). Cùng với Nhạc viện Sankt-Peterburg, đây là một trong những trường đại học về âm nhạc hàng đầu ở Nga cũng như trên thế giới.

Trường thành lập năm 1866 dưới tên Nhạc viện Đế chế Moskva bởi Nikolai Rubinstein (em ruột của nghệ sĩ dương cầm và soạn nhạc nổi tiếng của Nga - Anton Rubinstein, người sáng lập Nhạc viện Sankt-Peterburg năm 1862) và Hoàng tử Nikolai Petrovitch Troubetzkoy.

Ngay khi thành lập, Tchaikovsky được chỉ định là giáo sư lý luận và hòa âm, vị trí mà ông tại nhiệm đến khoảng năm 1878. Từ năm 1940, Nhạc viện mang tên Tchaikovsky.

Trước Cách mạng tháng Mười, khoa hợp xướng của Nhạc viện đứng thứ hai sau Trường dòng Moskva và dàn thánh ca Moskva. Kể từ năm 1919, cả hai đơn vị trên bị giải thể và sáp nhập vào khoa hợp xướng. Một số cựu sinh viên được liệt kê trong danh sách của Học viện thực ra là sinh viên của trường dòng.
Xuân cung họa

Xuân cung họa ( là một thuật ngữ trong các ngôn ngữ Đông Á chỉ đến nghệ thuật khiêu dâm. Dịch theo nghĩa đen, shunga từ Nhật Bản có nghĩa là hình ảnh của mùa xuân. Shun (xuân) là một uyển ngữ thông dụng ám chỉ sinh hoạt, quan hệ tình dục. Shunga nhất là một thể loại "ukiyo-e" (phù thế hội: hội họa thế tục), thường được thực thi trong định dạng in khắc gỗ. Trong khi hiếm khi còn tồn tại thể loại tranh cuộn (handscrolls) khiêu dâm sơn có trước phong trào ukiyo-e. Shunga thường là tranh khắc gỗ (mộc bản), hầu hết được chế tác tại thành phố Edo (Giang Hộ, nay là Tokyo). Hai thành phố khác cũng có chế tác loại tranh này là Osaka và Kyoto.

Shunga của Nhật luôn có xu hướng phô bày các cơ quan sinh dục to, khỏe. Đây là bằng chứng cho thấy họa sĩ Nhật chịu nhiều ảnh hưởng phong cách phóng đại của Chu Phòng (khoảng 740-800), một danh gia xuân họa thời nhà Đường. Người ta cho rằng shunga xuất hiện trên đất Phù Tang từ cuối thời shogun Muromachi (tướng quân Thất Đinh, 1336-1573), do cảm hứng từ các tranh tính dục (xuân cung đồ) của Trung Quốc. Tại Nhật Bản, shunga có từ thời kỳ Heian. Tại thời điểm này, đó là lĩnh vực dành riêng cho tầng lớp cận thần. Shunga tiếp tục thịnh hành suốt thời đại Edo (Giang Hộ, 1603-1867) mãi tới thời Meiji (Minh Trị, 1868-1912) mới chịu nhường bước cho nhiếp ảnh gợi dục (xuân ảnh, erotic photographs). Phong trào ukiyo-e về tổng thể tìm cách để thể hiện một lý tưởng hóa cuộc sống đô thị hiện đại và hấp dẫn đối với tầng lớp "chōnin" mới. Theo thẩm mỹ của cuộc sống hàng ngày, shunga thời kỳ Edo đã biến tấu rộng rãi trong miêu tả của tình dục. Là một tập hợp con của "ukiyo-e", nó đã được tất cả các tầng lớn xã hội ưa thích trong thời kỳ Edo, dù không được sự ủng hộ Mạc phủ. Hầu như tất cả các nghệ sĩ ukiyo-e làm shunga tại một số thời điểm trong sự nghiệp của họ, nó đã không làm giảm uy tín nghệ sĩ của họ. Phân loại của shunga như là một loại khiêu dâm thời Trung Cổ có thể là gây hiểu nhầm về mặt này. Shunga miêu tả rất sinh động và tỉ mỉ những tập quán tính dục của người Nhật, bao gồm đủ thể loại như: dị tính luyến ái, nam quan hệ tình dục với nam, nữ quan hệ tình dục với nữ, lạm dụng tình dục trẻ em, quan hệ tính dục trong lúc đang mặc đồng phục (buru sera).

Từ 1770 đến 1850, có nhiều kiệt tác xuân họa đã được vẽ rồi in của ba nhà danh họa lừng danh Kiyonaga, Hokusai hay Utamaro như bức "Bài thơ chăn gối "của Utamaro, "Giấc mơ người vợ ngư phủ "của Hokusai, "Tranh giấu trong tay áo" của Kiyonaga đều thể hiện tính đa dạng của loại tranh này...Nhưng kỳ bí và khiêu dâm hơn hết là họa phẩm" Giấc mơ của vợ ngư phủ" do HOKUSAI (1760-1849) vẽ, khắc, in màu trên mộc bản.

==Xem thêm==
- Quan hệ tình dục
- Nghệ thuật khiêu dâm
Trận Yassıçemen

Trận Yassi Chemen (Tiếng Thổ Nhĩ Kỳ: "Yassıçemen Savaşı") là một trận đánh diễn ra tại tỉnh Erzincan, Thổ Nhĩ Kỳ vào năm 1230.

== Bối cảnh lịch sử ==
Jalal ad-Din là vị vua cuối cùng của Đế quốc Khwarezm. Thực sự, lãnh thổ của Khwarezm đã bị Đế quốc Mông Cổ sáp nhập sau khi họ đánh bại vua cha của Jalal ad-Din. Tuy nhiên, Jalal ad-Din đã gầy dựng một đạo quân nhỏ và tiếp tục chiến đấu. Vào năm 1225, ông triệt binh về vùng Azerbaijan và kiến lập một tiểu quốc xung quanh Maragheh. Mặc dù ban đầu ông thiết lập Liên minh với nhà Seljuk ở Rûm chống lại người Mông Cổ, về sau này, không hiểu vì lý do gì mà ông lại gây chiến với người Seljuk. Thêm nữa, vào năm 1230, ông cất quân chinh phạt Ahlat, (nay thuộc tỉnh Bitlis, Thổ Nhĩ Kỳ) một thành phố văn hóa quan trọng của người Ayyub vào thời đó, dẫn tới Liên minh giữa nhà Ayyub với người Seljuk. Mặt khác, Jalal ad-Din liên minh với Jahan Shah, quan Tổng đốc xứ Erzurum đang nổi loạn chống triều Seljuk.

== Diễn biến trận đánh ==
Trận đánh này diễn ra ở Yassıçemen nằm ở hướng Tây Erzincan. Jalal ad-Din quyết tâm phải tiến công trước khi quân Seljuk và quân Ayybub hội binh. Tuy nhiên, ông đã quá chậm trễ. Nhà Ayyub trước đó đã phái 10 vạn viện binh đến hội quân với người Seljuk. Vị Tổng chỉ huy của quân Liên minh Seljuk-Ayyub là Sultan Alaaddin Keykubat I nhà Seljuk. Trận đánh đã kéo dài trong suốt ba ngày. Là một vị tướng tài giỏi, Jalal ad-Din đã gần như là đánh tan quân Đồng minh Seljuk - Ayyub trong ngày thừ nhất. Tuy nhiên, sau ba ngày, quân đội của Jalal ad-Din đã bị thất trận.

== Sau trận đánh ==
Trận này là trận đánh cuối cùng của vua Jalal ad-Din. Quân đội của ông đã bị tận hủy. Trong khi phải giả dạng và tháo chạy, ông bị chỉ điểm và giết chết vào năm 1231. Tiểu quốc của ông cũng sớm bị quân Mông Cổ xâm lược. Sau khi Alaattin Keykubat I qua đời, đến lượt triều Seljuk cũng bị quân Mông Cổ đánh bại vào năm 1243.
Đông Linh tự

Chùa Thanh Am có tên là Đông Linh tự, là một ngôi chùa cổ tại số 76, Tổ 24 phố Thanh Am, phường Thượng Thanh, Long Biên, Hà Nội.

==Lịch sử==
Động Linh tự thuộc làng Việt cổ Thanh Am, trong quần thể di tích Trạng Trình - Nguyễn Bỉnh Khiêm. Làng Thanh Am do Nguyễn Bỉnh Khiêm đưa con cháu và dân làng tới định cư ở đây và xây dựng thành, với tên lúc đầu là làng Hoàng Am.

Sự cổ kính và hoành tráng của Động Linh tự chỉ còn lại ít nhiều trên các tấm bia đá và đặc biệt là quả chuông được chế đúc dưới thời Tây Sơn, niên hiệu Cảnh Thịnh thứ nhất (1793) và bia Hậu Phật có niên hiệu Gia Long thứ hai (1803).

Quả chuông được đúc dưới thời Tây Sơn, niên hiệu Cảnh Thịnh thứ nhất (1793) là di vật quý giá còn lại của Chùa. Chuông cao 0.82m; nếu kể cả phần chót trên cùng là 1,20m; đường kính 0,57m; chu vi 1,57m. Quai chuông hình con Bồ Lao (một loài vật giống rồng, bơi lướt trên mặt biển).

Chùa được tôn tạo lại năm 2002, hoàn thành vào ngày 20 tháng 4 năm Quý Mùi (2003). Hoàn thành nhà Tổ ngày 15 tháng 11 năm Quý Mùi (2003).

==Xem thêm==
- Danh sách chùa Hà Nội
Chùa Khai Nguyên

Chùa Khai Nguyên hay còn gọi là chùa Xuân La, địa chỉ Tổ 39 Cụm 5A phường Xuân La, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội. Ngày giỗ đại lễ 24 tháng 2 âm lịch hàng năm.

==Lịch sử==
Chùa Khai Nguyên thường được gọi là chùa Quán La. Chùa còn có tên là chùa Hang, vì ở đây có một hang cổ. 
Trong chùa còn có tấm biển đề Khai Nguyên tự. Chuông chùa cũng có tên là Khai Nguyên tự chung (Chuông chùa Khai Nguyên).

Theo sách Việt điện u linh của Lý Tế Xuyên thì chùa (quán) được xây dựng vào niên hiệu đời Đường, niên hiệu Khai Nguyên (715). Lúc bấy giờ, đây là nơi hành đạo của nhiều đạo sĩ và thu hút nhiều du khách đến tham quan. Đến năm Thiên Long đời Trần (Trần Dụ Tông 1341 - 1369), thiền sư Văn Thao cho trùng tu quán, rồi dựng lại thành chùa thờ Phật, đặt tên là An Dưỡng Tự. Sau đó, nhà sư đã đi đến nơi khác tu hành nên chùa bị hoang phế. Đến thời Lê, chùa mới được dựng lại với kiến trúc chùa như hiện nay.

Chùa có Tam bảo, nhà Mẫu và nhà bia. Toà Tam bảo hình chuôi vồ có tiền đường và thượng điện. Tiền đường gồm năm gian xây kiểu tường hồi bít đốc. Thượng điện gồm ba gian. Chùa còn lưu trữ được những mảnh chạm khắc cổ có niên đại thế kỉ 19. 
Cách bài trí ở chùa cũng có đặc điểm như các chùa khác, chỉ có khác là có thêm một pho tượng mà người làng vẫn khẳng định là tượng Đường Minh Hoàng (vua nhà Đường - Trung Quốc). Tượng tạc hình một người đàn ông trung niên, mặc áo long bào, đội chiếc mũ thường phục của các vua Đường.

Một điều đáng chú ý và khó giải thích là chùa có một tấm bia công đức có niên đại Thái Đức thứ 11 (1788). Thái Đức là niên hiệu của Nguyễn Nhạc. Thế nhưng, năm 1788, Lê Chiêu Thống vẫn còn trị vì ở Thăng Long.

Chùa đã được Bộ Văn hoá Thông tin (nay là Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch) xếp hạng di tích kiến trúc, nghệ thuật vào ngày 31/01/1992.

==Xem thêm==
- Danh sách chùa Hà Nội
Núi Kurama

Núi Kurama hay núi An Mã hay An Mã Sơn (chữ nhật: 鞍馬山 "Kurama-yama") là một ngọn núi ở phía Tây Bắc của thành phố Kyoto thuộc Nhật Bản. Nó là nơi phát sinh của linh Khí (núi thiêng) và được cho là nơi trú ngụ của những vị tăng lữ cao cấp Tăng Chánh Phường và của Thiên Cẩu, người đã dạy kiếm thuật cho Minamoto no Yoshitsune ("Nguyên Cửu Lang Nghĩa Kinh"). Kurama cũng là nơi tổ chức của Lễ hội Kurama hàng năm (鞍馬 の 火 祭り/"Yên Mã Hỏa Tế") diễn ra vào mỗi tháng mười. Trong núi có An Mã tự (鞍馬 寺 "Kurama-dera") được xếp vào loại di sản và kho tàng quốc gia của Nhật Bản. An Mã tự là nơi Minamoto no Yoshitsune bị gia tộc họ Bình đày lên từ nhỏ để sống với các tăng lữ, sau đó cậu đã trốn đi, lưu lạc giang hồ với quyết tâm trả thù cho gia tộc cũng như ấp ủ mộng phục quốc vào tay nhà họ Nguyên (Minamoto) và trở thành một trong những Võ sĩ đạo danh tiếng của Nhật Bản.
Kền kền đen

Kền kền đen (danh pháp hai phần: Coragyps atratus) còn được gọi là Kền kền đen châu Mỹ, là một loài chim trong Họ Kền kền Tân thế giới có phạm vi phân bố kéo dài từ đông nam Hoa Kỳ đến Trung Chile và Uruguay ở Nam Mỹ. Mặc dù là một loài phổ biến và phân bố rộng rãi, nó có một phạm vi sinh sống phần nào hạn chế hơn so với loài họ hàng với nó, kền kền gà tây ("Cathartes aura"). Mặc dù có tên và vẻ bề ngoài tương tự, loài này không liên quan đến kền kền Á-Âu đen ("Aegypius monachus" - còn gọi là kền kền đầu trọc). Kền kền Á-Âu đen là một loài kền kền Cựu thế giới trong họ "Accipitridae" (cùng với đại bàng, diều hâu và diều mướp). Đây là loài duy nhất còn tồn tại của chi "Coragyps". Nó sinh sống trong khu vực tương đối mở với những khu rừng thưa rãi rác và vùng cây bụi Với sải cánh , kền kền đen là một loài chim lớn dù khá nhỏ so với các loài kền kền khác. Nó có bộ lông đen, đầu và cổ màu xem-đen và trụi lông, mỏ ngắn, cong.

Kền kền đen ăn xác thối nhưng cũng ăn trứng hay ăn động vật mới sinh.
Sơn trà Hồng Kông

Sơn trà Hồng Kông (danh pháp hai phần: Camellia hongkongensis) là một loài thực vật thuộc chi Trà. 
==Mô tả==
Sơn trà Hồng Kông là một cây gỗ thường xanh nhỏ, cao đến 10m (39 foot). Trong số các loài sơn trà bản địa Hồng Kông, chỉ có loài này có hoa đỏ. Các nhánh non của nó có màu nâu đỏ. Lá bóng như da và hình thuôn dài, dài 7–13 cm. Cành non và lá nhẵn nhụi, không lông.

==Phân bố==
Ở Hồng Kông ba cá thể của loài đã được phát hiện lần đầu tiên trong một khe núi ở đỉnh Victoria bởi Đại tá Eyre vào năm 1849, sau đó được tìm thấy tại Pok Fu Lam, núi Nicholson, Núi Parker trên đảo Hồng Kông. Nó cũng được tìm thấy ở Quảng Đông.

Mẫu sơn trà Hồng Kông đang sống trong công viên Mun Shing Arboretum Ở Hồng Kông, nó là một loài được bảo vệ theo luật Forestry Regulations Cap. 96A.
Sơn trà Hồng Kông đã được du nhập vào Nhật Bản trong năm 1958 từ Vườn thực vật và động vật Hồng Kông.
Chè mai

Chè mai hay sơn trà, sở (danh pháp hai phần: "Camellia sasanqua") là một loài thực vật thuộc chi Chè. Loài này có nguồn gốc từ rừng thường xanh ven biển miền nam Nhật Bản Shikoku, Kyushu và các đảo nhỏ khác ở xa phía nam như Okinawa. Nó thường được tìm thấy ở độ cao lên đến 900 mét. Chè mai là một cây bụi thường xanh cao 5 m. Lá cây rộng, hình elip, dài 3–7 cm và rộng 1,2–3 cm, với mép có răng cưa mịn. Những bông hoa có đường kính 5–7 cm, với 5-8 cánh hoa có màu từ hồng nhạt đến hồng đậm.
Sơn trà Mân Ngạc

Sơn trà Mân Ngạc (danh pháp hai phần: "Camellia grijsii") là một loài thực vật thuộc chi Trà. Đây là loài bản địa Trung Quốc. Nó bị đe dọa mất môi trường sống.
Trận Legnica

Trận Legnica (), tiếng Việt: Trận Lép-ních, còn gọi là Trận Liegnitz () hoặc là Trận Wahlstatt (), là một trận đánh giữa đế quốc Mông Cổ và quân kháng chiến của người châu Âu diễn ra tại Legnickie Pole ("Wahlstatt") gần thành phố Legnica (tiếng Đức: "Liegnitz") tại Silesia vào ngày 9 tháng 4 năm 1241.

Liên quân Ba Lan - Séc - Đức dưới sự chỉ huy của Công tước xứ Silesia là Henryk II Pobozny (người Ba Lan), được sự hỗ trợ của một số hiệp sĩ và dòng tu quân sự do giáo hoàng phái tới, hòng ngăn ngừa cuộc xâm lược châu Âu của người Mông Cổ. Trận đánh này diễn ra hai ngày trước khi quân Mông Cổ đánh thắng quân Hungary trong trận Mohi lớn hơn nhiều.

== Liên kết ngoài ==
- "The Annals of Jan Dlugosz" - Sample Text Written by Jan Dlugosz between 1455 and 1480.
- Mongol Invasion of Europe in 1241
Junior MasterChef Australia (mùa 2)

Mùa thứ hai của Junior MasterChef Australia (tạm dịch: Vua đầu bếp nhí Úc) được trình chiếu vào ngày 25 tháng 9 năm 2011. Vòng tuyển chọn đã kết thúc vào ngày 6 tháng 5 năm 2011 gồm những trẻ em từ 8 đến 12 tuổi. Ban giám khảo của cuộc thi gồm Gary Mehigan, George Calombaris, Matt Moran và Anna Gare. Matt Preston, người đồng thời cũng xuất hiện trong sê-ri gốc là "MasterChef Australia" đã rời khỏi vị trí này, ông cũng sẽ từ bỏ sê-ri (và đồng thời cũng từ chối lời mời làm giám khảo khách mời cho phiên bản "MasterChef" Mỹ) vì cho rằng ông muốn tập trung vào nhiệm vụ của mình dưới tư cách là một nhà phê bình ẩm thực. Sau đó, Matt Moran đã thay thế vị trí của ông.

Một số phụ huynh của những thí sinh đã bị chỉ trích vì những đòi hỏi quá cao đối với công ty sản xuất chương trình.

Thủ tướng Úc Julia Gillard đồng thời cũng đã xuất hiện với tư cách khách mời trong cuộc thi.

Sê-ri đã trao giải thưởng chiến thắng cho Greta Yaxley từ Claremont, Tây Úc.

==Tham khảo==
- Đơn đăng ký dự thi
- Trang web chính thức
Trận Lorraine

Trận Lorraine là một trận đánh diễn ra vào tháng 8 năm 1914 giữa Đệ tam Cộng hòa Pháp và Đế chế Đức trong cuộc Chiến tranh thế giới lần thứ nhất. Trận này diễn ra theo Kế hoạch XVII, theo đó quân Pháp sẽ phát động Tổng tấn công qua Lorraine và Alsace, và tràn vào chính quốc Đức. Quân Đức dưới sự chỉ huy của Thái tử Rupprecht xứ Bayern đã đánh bật cuộc tấn công này. Trước hỏa lực mạnh mẽ của quân Đức, quân Pháp gần như là bị tận diệt. Được xem là một tướng lĩnh tài ba, vị Thái tử xứ Bayern đã phát động phản công sau thắng lợi ở Lorraine.

== Cuộc Tổng tấn công của quân Pháp ==
Chiến dịch tấn công của quân Pháp ở hướng Tây, gọi là Trận Lorraine, được phát động vào ngày 14 tháng 8 năm 1918. Tập đoàn quân thứ nhất của Tướng Auguste Dubail tiến qua Sarrebourg, trong khi Tập đoàn quân thứ hai của Tướng de Castelnau thẳng tiến về Morhange. Vào ngày 17 tháng 8 năm ấy, Quân đoàn thứ XX của Tướng Foch chiếm được lâu đài Salins gần Morhange, trong khi Sarrebourg bị chiếm đóng vào ngày 18 tháng 8. Tuy nhiên, sau bốn ngày triệt binh để dụ quân Pháp vào lãnh thổ nước Đức, Tập đoàn quân thứ sáu và thứ bảy của Đức dưới quyền tổng chỉ huy của Konrad Krafft von Dellmensingen đã ổ chức phản công; Thái tử Rupprecht mang trọng trách chỉ đạo một đội trung quân Đức chạm trán với cuộc công kích của quân Pháp cho đến khi đội hữu binh Đức vây bọc địch. Đội Hậu vệ Đức, được trang bị súng máy, đã gây thiệt hại nặng nề cho quân Bộ binh Pháp - vốn hãy còn mặc quân phục cũ của họ hồi thế kỷ thứ XIX (áo xanh, quần đỏ). Quân Pháp hầu như là bị tận diệt dưới hỏa lực ác liệt của quân Đức.

== Chú thích ==
- Alexander Turner, "Cambrai 1917: The Birth of Armoured Warfare", Osprey Publishing, 23-10-2007. ISBN 1-84603-147-8.
- Dennis E. Showalter, "Tannenberg: Clash of Empires, 1914", Potomac Books, Inc., 2004. ISBN 1-57488-781-5.
- Michael Kelly, "Sergeant York of the Argonne", Ennogra Forest Publications. ISBN 0-9559386-0-0.
- "Great Britain and War of 1914-1918", Taylor & Francis.
Fabrice Muamba

Ndala Fabrice Muamba (sinh ngày 06 tháng 4 năm 1988) là một cựu cầu thủ bóng đá người Anh.

Anh bị đột quỵ trong trận đấu với câu lạc bộ Tottenham Hotspur F.C. tại đấu trường FA Cup, lúc đó tỉ số là 1-1. Anh được chuyển tới bệnh viện gần đó trong tình trạng rất nguy kịch, sau vài tuần chữa trị, Muamba đã bình phục song tình trạng của anh vẫn đang rất yếu.

Cuối cùng, anh đã giải nghệ năm 2012.
Đầu Mạn thiền vu

Đầu Mạn thiền vu () – là thiền vu Hung Nô đầu tiên được biết đến, trị vì từ khoảng 220 đến 209 TCN. Tên gọi Đầu Mạn (Touman) dường như có liên hệ với tiếng Hán trung đại *"muan", tiếng Tokhari Tây "t()māne", tiếng Turk cổ/tiếng Mông Cổ "tümen", tiếng Ba Tư hiện đại "tumân", nghĩa là '10.000', một vạn).

Vào lúc nước Tần chinh phục 6 nước khác và cai quản Trung Quốc thống nhất vào năm 221 TCN, người Hung Nô du mục đã phát triển thành một thế lực xâm lấn hùng mạnh ở phương bắc và bắt đầu mở rộng cả về phía đông và tây.

Vào lúc đó, người Đông Hồ (東胡) đã rất mạnh còn người Nguyệt Chi thì khá hưng thịnh. Tần Thủy Hoàng, vị hoàng đế đầu tiên của nhà Tần, đã cử 10 vạn hùng binh do tướng Mông Điềm dẫn đầu đi đánh đuổi rợ Hung Nô về phương bắc khoảng 1.000 "lý" (~ 416 km). Đầu Mạn không thể chống lại quân Tần, đã rút xa về phương bắc, tại nơi ông đã nắm giữa trong hơn 10 năm."

Một thời gian sau cái chết của Mộng Điềm vào năm 210 TCN, Hung Nô một lần nữa lại thâm nhập vào phương nam hướng về Hoàng Hà cho đến khi họ hình thành được biên giới cũ với Trung Nguyên. Đầu Mạn muốn ủng hộ con trai của một người thiếp khác nên đã cử con trưởng của ông là Mặc Đốn làm con tin sang Nguyệt Chi, và sau đó tiến hành một cuộc tấn công đột ngột. Nguyệt Chi định giết chết Mặc Đốn, tuy nhiên ông đã nhanh chóng đoạt lấy một con ngựa và chạy trốn về Hung Nô.

Đầu Mạn, vốn ghi dấu ấn bằng lòng dũng cảm của mình, đã chỉ huy 10.000 kị binh. Tuy nhiên, Mặc Đốn cũng đã huấn luyện được đội quân riêng và đến năm 209 TCN, đã giết chết cha mình, sau đó giết chết mẹ kế, em trai và các quan cấp cao từ chối nhận lệnh của ông, tự lập làm thiền vu.

Với một lực lượng quân sự mới, Mặc Đốn đã lập nên đế quốc Hung Nô.

==Tham khảo==
- Watson, Burton. (1993). "Records of the Grand Historian by Sima Qian". Translated by Burton Watson. Revised Edition. Columbia University Press. ISBN 0-231-08167-7.
- Beckwith, Christopher I. (2009): "Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present". Princeton: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-13589-2.
- Yap, Joseph P. (2009). "Wars With The Xiongnu, A Translation from Zizhi tongjian". AuthorHouse, Bloomington, Indiana, U.S.A. ISBN 978-1-4490-0604-4. Introduction and Chapter 2.

==Liên kết ngoài==
- All Empires: The Xiongnu Empire
Lão Thượng thiền vu

Lão Thượng thiền vu (, trị vì 174–160 TCN), danh là Kê Chúc (稽粥), là một thiền vu của Hung Nô, người kế vị Mặc Đốn thiền vu (冒頓單于). Dưới thời ông trị vì, sức mạnh của đế quốc Hung Nô được mở rộng; Nguyệt Chi bị đánh bại, và Hung Nô giành được quyền kiểm soát hành lang Hà Tây.

Năm 162 TCN, dưới thời Lão Thượng thiền vu, Hung Nô đánh bại Nguyệt Chi lần thứ tư. Sau thất bại này, phần lớn tộc Nguyệt Chi (Đại Nguyệt Chi) đã chạy về tây bắc và định cư tại khu vực sông Y Lê, trong khi một nhóm nhỏ hơn (Tiểu Nguyệt Chi) đã vượt qua các dãy núi phương nam và định cư bên cạnh tộc Khương.

Sử ký Tư Mã Thiên quyển 110 viết rằng:

後頃之，冒頓死，子稽粥立，號曰老上單于。 老上稽粥單于初立，孝文皇帝複遣宗室女公主為單于閼氏，使宦者燕人中行說傅公主。 ("Ngay sau đó, Mặc Đốn chết và con trai là Kê Chúc lên ngôi, hiệu là Lão Thượng thiền vu. Khi Kê Chúc mới lên ngôi "Thiền vu" [174 TCN], Hiếu Văn hoàng đế đã cử một công chúa trong tôn thất sang làm yên chi, và sai một hoạn quan người đất Yên là Trung Hành Duyệt đi theo giúp rập.)

==Tham khảo==
- Benjamin, Craig G. R. (2007) "The Yuezhi: Origin, Migration and the Conquest of Northern Bactria". Silk Road Studies XIV. Brepols, Belgium. ISBN 978-2-503-52429-0.
- Hill, John E. (2009) "Through the Jade Gate to Rome: A Study of the Silk Routes during the Later Han Dynasty, 1st to 2nd Centuries CE". John E. Hill. BookSurge, Charleston, South Carolina. ISBN 978-1-4392-2134-1.
- Hulsewé, A. F. P. (1979). "China in Central Asia: The Early Stage 125 BC – AD 23: an annotated translation of chapters 61 and 96 of the History of the Former Han Dynasty." Introduction by M. A. N. Loewe. ISBN 94 04 05884 2. Leiden: E. J. Brill.
- Watson, Burton. (1993). "Records of the Grand Historian of China. Han Dynasty II. (Revised Edition)". New York, Columbia University Press. ISBN 0-231-08167-7.
- Yap, Joseph P. (2009). "Wars With The Xiongnu, A Translation From Zizhi tongjian", pp. 107–121. AuthorHouse (2009) ISBN 978-1-4490-0604-4"
Quân Thần thiền vu

Quân Thần thiền vu (, trị vì 161–126 TCN), là một thiền vu của Hung Nô, kế vị Lão Thượng thiền vu (老上單于). Dưới thời cai trị kéo dài của mình, Quân Thần thiền vu trị vì song song với Hán Văn Đế (trị vì 180–157 TCN), Hán Cảnh Đế (trị vì 157–141 TCN), và mất dưới thời Hán Vũ Đế (trị vì 141–87 TCN). Cả ba vị hoàng đế nhà Hán đều công nhận hiệp ước "hòa thân" với Hung Nô.

Hiệp ước về tổng thể được giữ vững dưới thời Quân Thần thiền vu, tuy nhiên, các sử sách Trung Hoa lưu ý rằng mối quan hệ phụ thuộc này đã bị đe dọa trong một số trường hợp, trong đó có các cuộc trả đũa của người Hung Nô được coi như những hình phạt cho hành vi vi phạm hiệp ước, và nhà Hán từng tấn công trực tiếp thiền vu. Người Hung Nô dễ bị ảnh hưởng nếu quan hệ thương mại gặp nguy hiểm, là một điều khoản trong hiệp ước "hòa thân", và các sử sách Trung Hoa đặc biệt lưu ý về một số trường hợp mở cửa thương mại biên mậu, ngụ ý rằng biên mậu tại thời điểm đó bị cấm. Một cuộc phục kích xảy ra vào năm 133 TCN, khi Quân Thần thiền vu bị nhử đến biên giới, và ông đã gần như lọt vào ổ phục kích của 30 vạn tráng binh Hán, và đã may mắn khi có một viên quan người Hán cho ông biết về kế hoạch này. Sau cuộc phục kích thất bại, hiệp ước đã bị bãi bỏ trên thực tế, các mối quan hệ trở nên căng thẳng, những thương nhân biên mậu bị tấn công, năm 127 TCN, quân Hán tấn công và trục xuất bộ lạc Hung Nô "Lâu Phiền" (楼烦, 樓煩) và "Bạch Dương" (白羊) từ Ordos, và sau đó cho xây các công sự và thành để phòng ngự vùng lãnh thổ mới chiếm được.

Mùa đông năm 126 TCN, Quân Thần thiền vu mất; em trai của ông, "Tả Cốc Lễ vương" Y Trĩ Tà lên ngôi thiền vu (trị vì 126-114 TCN).

==Tham khảo==
- Bichurin N.Ya., ""Collection of information on peoples in Central Asia in ancient times"", vol. 1, Sankt Petersburg, 1851, reprint Moscow-Leningrad, 1950
Ô Duy thiền vu

Ô Duy thiền vu (, trị vì 114–105 TCN), là một thiền vu của Hung Nô, kế vị Y Trĩ Tà thiền vu. Ô Duy thiền vu trị vì song song với Hán Vũ Đế (trị vì 141–87 TCN). Thời gian ông trị vì tương đối bình an, các hoạt động nogaij giao tập trung vào việc phụ hồi hiệp ước "hòa thân" với hoàng đế nhà Hán với Hung Nô, vốn đang suy yếu, cô lập. Tuy nhiên đã không bên nào đạt được mục đích của mình, tuy nhiên nhà Hán tiếp tục làm suy yếu Hung Nô bằng cách tách nhánh Ô Tôn ra khỏi đế quốc. Ô Duy thiền vu là con trai của Y Trĩ Tà thiền vu, sử sách Trung Hoa không cho biết tước hiệu của ông trước khi đăng quang.

==Tham khảo==
- Bichurin N.Ya., ""Collection of information on peoples in Central Asia in ancient times"", vol. 1, Sankt Petersburg, 1851, reprint Moscow-Leningrad, 1950 ("Shiji ch. 110, Qian Han Shu ch. 94a")
Nhi thiền vu

Nhi thiền vu (, trị vì 105- 102 TCN), tên thời trẻ là "Ô Sư Lư" (烏師廬, theo Hán thư là Chiêm Sư Lư) là một thiền vu của Hung Nô. Ông là con trai của Ô Duy thiền vu. Do ông còn rất nhỏ khi lên ngôi thiền vu, nên được gọi là "Nhi thiền vu".

Từ thời kỳ của Ô Sư Lư, trọng tâm Hung Nô ngày càng dịch chuyển theo hướng tây bắc. Ô Sư Lư "hiếu sát phạt", quốc nhân bất an. Tả đại đô úy muốn giết thiền vu, năm 104 TCN, gửi người thỉnh cầu nhà Hán phát binh chi viện. Năm 103 TCN, nhà Hán phái Triệu Phá Nô suất lĩnh hơn 2 vạn kị binh đi lên phía bắc chi viện cho tả đại đô úy, tả đại đô úy biết đại quân nhà Hán sắt đến, bắt đầu hành sự, bị thiền vu phát giác, tả đại đô úy bị giết. Quân Hán về sau bị tiêu diệt toàn bộ.
Xin đừng bỏ em

Xin đừng bỏ em là một bộ phim tình cảm của đạo diễn Lê Mộng Hoàng, ra mắt năm 1974.

==Nội dung==
Thanh là sinh viên thầm yêu Huy, một chàng sinh viên con nhà giàu thuộc hạng ăn chơi. Huy lại đi yêu cô bạn học của Thanh là Phụng nhưng Phụng lại đi yêu Huỳnh, chàng sinh viên nghèo nhưng nhiều tham vọng. Sợ mất người yêu nên Thanh đã dâng hiến cho Huy sự trinh tiết của mình nhưng vẫn thất bại. Từ đó cô sống buông thả, trụy lạc như một thứ gái bao hạng sang. Trong khi đó Huỳnh và Phụng vượt qua rào cản gia đình để sống chung với nhau.

Huy ăn chơi trác táng nên đâm vào nghiện ngập và bị gia đình từ bỏ thành kẻ bụi đời. Huỳnh thì ngoi lên từ túi tiền của cô vợ giàu, thành công và cũng bắt đầu thay đổi. Anh chàng ngã qua si mê Thanh phụ bạc Phụng và bắt đầu làm ăn phi pháp. Ngày sinh nhật của Phụng nhưng người chồng không thèm về lo hú hí với nhân tình và bị xã hội đen thanh toán bằng mấy phát súng. Thanh cùng chung số phận với Huỳnh chết vì đạn kẻ địch khi thanh toán nhau.

Chờ đợi đau khổ để rồi nghe hung tin, cô gái đáng thương Phụng khóc lóc đi lang thang, toan tính mượn dòng nước quyên sinh nhưng được anh chàng nghiện Huy cứu kịp.

==Diễn viên==
- Thẩm Thúy Hằng
- Huỳnh Thanh Trà
- Thanh Lan
- Huy Cường
- Kiều Hạnh
==Hậu trường==
Trong thời gian quay bộ phim "Xin đừng bỏ em", Thẩm Thúy Hằng không may gặp tai nạn liên quan đến phần đầu và mặt khi ngọn đèn cao áp rơi trúng đầu khi "Người đẹp Bình Dương" đang "say mê" thực hiện một cảnh tình cảm mùi mẫn. Sự cố hi hữu đã gây ảnh hưởng đến dây thần kinh thị giác của cô và suýt làm người đẹp trở thành "Độc thủ mĩ nhân".