Quy Nhơn

Quy Nhơn là một phường thuộc tỉnh Gia Lai, Việt Nam. Đây là một trong 135 phường, xã mới ở tỉnh Gia Lai sau đợt sắp xếp vào năm 2025. Phường Quy Nhơn cũng là nơi đặt trung tâm hành chính của tỉnh Gia Lai.

== Địa lý ==
Phường Quy Nhơn là phường ven biển nằm ở khu vực phía Đông Nam tỉnh Gia Lai, khu vực trung tâm hành chính mới của tỉnh Gia Lai, có vị trí địa lý:

- Phía Đông và phía Bắc giáp với phường Quy Nhơn Đông
- Phía Tây giáp với phường Quy Nhơn Bắc
- Phía Nam giáp với Biển Đông
- Phía Tây Nam giáp phường Quy Nhơn Nam
Theo Công văn số 2896/BNV-CQĐP ngày 27 tháng 5 năm 2025 của Bộ Nội vụ, phường Quy Nhơn sau sắp xếp có diện tích 21,78 km², dân số tính tới ngày 31/12/2024 là 129.326 người, mật độ dân số đạt người/km² (số liệu thống kê tính đến ngày 31/12/2024 theo quy định tại Điều 6 Nghị quyết số 76/2025/UBTVQH15 ngày 14 tháng 4 năm 2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội). 

== Lịch sử ==
Các phường trước đây như Đống Đa, Hải Cảng, Thị Nại, Trần Phú đều mang dấu ấn lịch sử sâu đậm, là nơi tập trung hoạt động kinh tế, hành chính, cảng biển, giao thương. Nay được thống nhất lại thành một đơn vị hành chính – phường Quy Nhơn, không chỉ đơn thuần là thay đổi tên gọi, mà còn là bước đi trong lộ trình xây dựng một đô thị hiện đại, phát triển bền vững.

Vùng đất Quy Nhơn có lịch sử hình thành lâu đời, từng thuộc lãnh thổ của vương quốc Chăm Pa từ thế kỷ XI. Các vết tích văn hóa Chăm còn được tìm thấy rải rác tại nhiều địa điểm như Tháp Đôi, Ghềnh Ráng, Thị Nại, cho thấy nơi đây từng là một trung tâm sinh hoạt văn hóa – tín ngưỡng quan trọng. Dưới triều đại Tây Sơn (thế kỷ XVIII), vùng đất này từng là nơi đóng quân và khởi nghiệp của nhà Tây Sơn, đồng thời là cửa ngõ ra biển quan trọng qua cảng Thị Nại.

Đến năm 1832, dưới triều Nguyễn, tỉnh Bình Định được thành lập và vùng Quy Nhơn chính thức trở thành một đơn vị hành chính thuộc tỉnh, gồm hai làng chính: Chánh Thành và Cẩm Thượng. Sang thời kỳ Pháp thuộc, sự phát triển của cảng biển Thị Nại cùng với việc xây dựng hạ tầng giao thông (đường sắt, quốc lộ) đã khiến Quy Nhơn trở thành một trung tâm thương mại ven biển quan trọng.

Ngày 20/10/1898, vua Thành Thái ra chỉ dụ thành lập thị xã Quy Nhơn, đô thị tỉnh lỵ của tỉnh Bình Định. Đến năm 1930, Quy Nhơn được Toàn quyền Đông Dương ra nghị định nâng cấp lên thành phố cấp 3, phản ánh vị trí trọng yếu về hành chính, kinh tế, và giao thương.

Trong giai đoạn này, các khu vực thuộc phường Hải Cảng, Trần Phú, Đống Đa trước đây đã hình thành dưới dạng làng xã hoặc khu dân cư với chức năng gắn liền hoạt động cảng, buôn bán và chính quyền địa phương.

=== Giai đoạn 1945 – 1975 ===
Sau Cách mạng Tháng Tám 1945, chính quyền cách mạng thành lập thị xã Nguyễn Huệ, đặt trung tâm tại Quy Nhơn. 

Tuy nhiên, từ 1954 – 1975, khu vực này nằm dưới quyền kiểm soát của chính quyền Việt Nam Cộng hòa và được tái lập là thị xã Qui Nhơn thuộc tỉnh Bình Định vào năm 1970.

=== Giai đoạn 1975 – 2025 ===
Sau ngày 30/4/1975, Quy Nhơn tiếp tục là thị xã thuộc tỉnh Bình Định. Đến năm 1976, Bình Định sáp nhập với Quảng Ngãi thành tỉnh Nghĩa Bình, thị xã Quy Nhơn là tỉnh lỵ và gồm 8 phường: Đống Đa, Hải Cảng, Lê Hồng Phong, Lê Lợi, Ngô Mây, Quang Trung, Trần Hưng Đạo, Trần Phú và 4 xã: Nhơn Châu, Nhơn Hải, Nhơn Lý, Nhơn Thạnh

Năm 1986, Hội đồng Bộ trưởng quyết định nâng cấp thị xã thành thành phố Quy Nhơn trực thuộc tỉnh.

Ngày 4 tháng 9 năm 1998:

- Thành lập phường Lý Thường Kiệt từ một phần diện tích tự nhiên và dân số của các phường Ngô Mây, Lê Hồng Phong và Trần Phú
- Thành lập phường Thị Nại từ một phần diện tích tự nhiên và dân số của các phường Đống Đa và Trần Hưng Đạo

Ngày 24 tháng 10 năm 2024, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1257/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Bình Định giai đoạn 2023–2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 12 năm 2024). Theo đó:

- Sáp nhập phường Lê Hồng Phong và phường Lý Thường Kiệt vào phường Trần Phú.
- Sáp nhập phường Trần Hưng Đạo và phường Lê Lợi vào phường Thị Nại.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1664/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Gia Lai năm 2025. Theo đó, trên cơ sở giải thể thành phố Quy Nhơn, sáp nhập tỉnh Bình Định vào tỉnh Gia Lai, sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của các phường phường Đống Đa, Hải Cảng, Thị Nại và Trần Phú thuộc thành phố Quy Nhơn trước đây thành phường mới có tên gọi là phường Quy Nhơn (Khoản 102 Điều 1).

== Du lịch ==
=== Tháp Đôi ===
Tháp Đôi là khu tháp của Chăm Pa gồm có hai tháp là tháp phía bắc và tháp phía nam cạnh nhau, hiện nay nằm trên đường Trần Hưng Đạo, thuộc phường Đống Đa, cách trung tâm Quy Nhơn 3 km. Tháp Đôi còn có tên gọi khác là tháp Hưng Thạnh, gồm hai tháp đứng song song với nhau, một tháp cao 20 m và tháp kia cao 18 m. Tháp Đôi được xây dựng vào khoảng niên đại từ thế kỷ 11 đến thế kỷ 13. Quanh tường phía ngoài, các nóc và trên nóc tháp có nhiều bức phù điêu chạm khắc các hình tượng thần, chim, thú theo tín ngưỡng của người Chăm. Tháp đã bị chiến tranh và thời gian tàn phá nặng nề. Từ năm 1991 đến năm 1997, tháp được trùng tu, gần như nguyên vẹn. Ngày nay, Tháp Đôi là điểm tham quan du lịch của du khách khi đến Quy Nhơn.

=== Chùa Long Khánh ===
Toạ lạc ở số 141 Trần Cao Vân, được xây dựng vào cuối thế kỷ 18. Chùa Long Khánh là nơi truyền bá tín ngưỡng Phật giáo trong vùng bấy giờ. Chùa do hoà thượng Đức Sơn (người Trung Quốc) sáng lập. Hiện chùa còn lưu giữ hai vật quý: Thái Bình hồng chung (chuông Hồng Thái) được đúc vào năm 1805 triều vua Gia Long. Tấm dấu biểu trưng Long Khánh Tự được in vào năm 1813 triều vua Gia Long.

=== Nhà thờ chính tòa Quy Nhơn ===
Nhà thờ chính tòa Quy Nhơn (còn có tên gọi Đức Mẹ Lên Trời và còn có tên khác là nhà thờ Nhọn) tọa lạc tại 122 đường Trần Hưng Đạo. Nhà thờ có khuôn viên khá rộng và được trồng nhiều cây xanh...

=== Làng chài Hải Minh ===
Một làng chài nằm trên bán đảo Phương Mai trước đây thuộc khu vực 9, phường Hải Cảng. Làng chài nhỏ, tĩnh lặng và đẹp diệu kỳ khi ráng chiều buông xuống. Làng nằm trên bán đảo cách bến Hàm Tử gần trung tâm phường Quy Nhơn khoảng 15 phút đi đò.

Làng chài rất gần, nhưng cũng vừa đủ xa để những ai thích làm một chuyến dã ngoại trong ngày chọn nơi đây làm điểm đến. Với các di tích và cảnh đẹp như tượng đài Đức Thánh Trần (di tích cấp tỉnh), phế tích núi Tam Tòa (di tích cấp quốc gia), chùa Hải Long, hải đăng Phước Mai, đầm Thị Nại, hang Dơi, bãi Rạng...