hirine/wikipedia-vietnamese-1M296K-dataset huggingface dataset:
Decorator pattern

Trong lập trình hướng đối tượng, decorator pattern (mẫu trang trí) là một mẫu thiết kế cho phép thêm các thao tác mới vào một thao tác có sẵn một cách linh động.

==Giới thiệu==
Mẫu trang trí làm việc bằng cách đóng gói đối tượng gốc vào trong một đối tượng "trang trí" mới, thường đạt được bằng cách truyền đối tượng gốc như một tham số tới hàm khởi tạo của decorator, decorator sẽ thực thi các chức năng mới. Giao diện của đối tượng gốc cần được duy trì qua decorator.

==Động cơ==
Xét một cửa sổ ("Window") trong hệ thống giao diện người dùng đồ họa ("Graphical User Interface", UI), để cho phép trượt hay cuộn (scroll) trên nội dung của cửa sổ, chúng ta có thể thêm các thanh trượt ngang hoặc thanh trượt dọc vào cửa sổ đó. Giả sử các cửa sổ này được biểu diễn bằng thể hiện của lớp "Window", và lớp này không có chức năng thêm thanh trượt. Như vậy, để bổ sung khả năng trượt vào các cửa sổ, chúng ta có thể tạo một lớp con "ScrollingWindow" cung cấp các chức năng đó, hoặc có thể tạo một lớp "ScrollingWindowDecorator" đơn thuần thêm chức năng này vào lớp "Window" có sẵn. Cả hai giải pháp đều được xem là khả thi.

Bây giờ lại giả sử chúng ta muốn thêm các đường biên (border) cho các cửa sổ của chúng ta và một lần nữa, lớp "Window" gốc không hỗ trợ điều này. Nếu không quan tâm đến việc sửa đổi các thành phần của các lớp đã được tạo, khi này bản thân lớp "ScrollingWindow" đã tạo ra một kiểu cửa sổ mới, nhưng vẫn như lớp "Window" gốc là không hỗ trợ tạo các đường biên (chỉ cho phép tạo các thanh trượt). Nếu muốn thêm biên vào "tất cả" cửa sổ, thông thường chúng ta phải tạo các lớp con "WindowWithBorder" và "ScrollingWindowWithBorder".

Rõ ràng, hướng giải quyết vấn đề này sẽ ngày càng trở lên tồi tệ với mỗi lần tạo thêm nhiều lớp mới khi thêm chức năng. Một giải pháp khác được đưa ra là sử dụng mẫu "decorator", ta chỉ cần tạo một lớp mới "BorderedWindowDecorator"—trong thời gian thực thi (runtime), như vậy ta có thể trang trí cửa sổ có sẵn với "ScrollingWindowDecorator" hoặc "BorderedWindowDecorator" hoặc cả hai nếu thấy thích hợp.

==Example==
===Java===
Ví dụ sau sử dụng kịch bản window/scrolling
Các lớp sau chứa các trang trí cho tất cả các lớp Window, bao gồm cả trang trí của chính các lớp đó.

Đây là chương trình test, nó tạo một mẫu Window sẽ được trang trí đầy đủ (chẳng hạn với các thanh trượt dọc và ngang) và in ra mô tả của nó:

Kết quả in ra của chương trình là ""simple window, including vertical scrollbars, including horizontal scrollbars". Chú ý cách mà hàm getDescription method của hai trang trí trước tiên lấy mô tả của Window đã được trang trí và "trang trí" nó với một hậu tố. Đây là mẫu decorator.

=== C++ ===
==== Component ====
 class Car {

==== Concreate Component ====
 class DefaultCar: public Car {

==== Decorator ====
 class Decorator: public Car {

==== Concreate Decorator ====
 class GPSDecorator: public Decorator {

==== Client ====
Build with G++
Tên lửa V-2

Tên lửa V-2 (tiếng Đức: "Vergeltungswaffen 2", tức "Vũ khí trả thù 2") có tên gọi chính thức là A-4 (tiếng Đức: "Aggerat 4", tức "Cỗ máy liên hợp 4"). Đây là tên lửa đạn đạo tác chiến đầu tiên trong lịch sử, được thử nghiệm lần đầu tiên ngày 13 tháng 6 năm 1942. Nhiên liệu: Cồn và oxygen lỏng. Nó có hình dạng của tên lửa đất đối đất hiện nay. Nó được chế tạo bởi một nhóm mà đứng đầu là tướng Walter Dornberger, với sự trợ giúp của Wernher von Braun (1912–1977) và Hermann Oberth.

== Liên kết ngoài ==
- Bài về V-2 trong "Encyclopedia Astronautica" (tiếng Anh)
Súng hỏa mai

Súng hỏa mai hay còn gọi là súng điểu thương là loại súng cá nhân nòng nhẵn được tạo thành từ một ống kim loại một đầu bịt chặt; thuốc súng và đạn được nạp qua miệng, thuốc súng được đốt qua một lỗ nhỏ (lỗ đốt) khoét ở bên cạnh; cơ cấu điểm hỏa bằng dây cháy chậm hoặc đá lửa.

Súng hỏa mai được phát minh khoảng đầu thế kỷ 16. Đến đầu thế kỷ 18, súng hỏa mai trở thành vũ khí chủ yếu của các quân đội phương Tây.

Hỏa mai không dùng đạn vỏ cứng, nó dùng đạn có thuốc súng và đầu đạn chì bọc trong một cái túi nhỏ hay giấy gói. Khi nạp đạn, xạ thủ phải dùng răng xé lớp buộc đầu súng, đổ thuốc súng vào cần điểm hỏa, cho đầu đạn vào bằng cách thông nòng súng rồi mới bắn được. Quá trình này, với lính mới mất 20 giây, nên hỏa mai không thể nạp đạn nhanh như súng trường nạp đạn từ khóa nòng.

Để khai hỏa hỏa mai, cần kéo cần điểm hỏa xuống mảnh đá lửa, rồi bắn. Việc bắn hỏa mai có thể tốn 10 giây với cựu binh và hầu hết hỏa mai đời đầu không có điểm ruồi nên việc ngắm bắn rất khó khăn.

Do cuộc cách mạng công nghiệp đánh dấu nhiều sự thay đổi như đầu máy hơi nước thay cho xe ngựa kéo, nhà máy thay cho nông trang và rất nhiều thay đổi khác, hỏa mai dần mất công dụng và đã thua những khẩu súng trường dùng đạn vỏ kim loại và đã dần bị thay thế cho đến khi biến mất vào thời Chiến tranh thế giới thứ nhất.

== Súng hỏa mai tại Việt Nam ==
Tại Việt Nam, súng hỏa mai 火枚, hay trong văn bản hành chính Đàng Ngoài gọi là Hiệp Súng 挾銃, Đàng Trong gọi là Điểu Thương 鳥鎗, là thứ vũ khí phổ dụng kể từ thế kỷ 16 đến thế kỷ 19. Các chúa phong kiến lớn như vua nhà Lê, vua nhà Mạc, chúa Trịnh, chúa Nguyễn đều trang bị súng hỏa mai với số lượng khổng lồ cho quân đội. Sử sách lẫn văn học đều ghi chép các trận đánh thời đại này "đạn bay như sao sa". Ca dao Đàng Trong cũng ghi lại hình ảnh người lính thú:

Đến đầu triều Nguyễn, súng hỏa mai dùng mồi thừng hoặc đá lửa dần dần bị thay thế bằng súng trường tiên tiến hơn, sử dụng hạt nổ và vỏ đạn tương tự phương Tây bấy giờ. Tuy nhiên, sau thời Minh Mạng, do quốc lực hao kiệt, súng trường lại bị hỏa mai thế chỗ, nhưng với số lượng khiêm tốn hơn nhiều lần so với các thế kỷ trước. Trong những năm trước khi Pháp xâm lược, trung bình cứ 10 lính nhà Nguyễn thì chỉ có 1 người là có súng hỏa mai. Đến giữa Thế kỷ 19, khi quân Pháp xâm lược, trước sức mạnh của đối phương được trang bị những súng trường với số lượng lớn và chất lượng hiện đại, nhà Nguyễn chỉ với súng hỏa mai với số lượng ít và chất lượng thì lỗi thời đã thất bại nhanh chóng.
Hoa lan

Lan hay hoa lan có thể là một trong các loại hoa sau:

- Các loại hoa lan thực thụ thuộc họ "Orchidaceae" (bao gồm cả phong lan, địa lan và thạch lan)
- Hoàng lan (còn gọi là "lan tây") thuộc họ "Annonaceae"
- Chi Ngọc lan (còn gọi là "lan ta"), Mộc lan... thuộc họ "Magnoliaceae"
- Dạ lan ("Cestrum nocturnum") thuộc họ Cà
- Họ Lan dạ hương "Hyacinthaceae" thuộc Bộ Măng tây "Asparagales"

==Xem thêm==
- Hoa lang
Mộc lan

Mộc lan có thể là:
- Các loài hoa thuộc chi Mộc lan "Magnolia" trong họ Mộc lan
- Họ Mộc lan "Magnoliaceae" trong bộ Mộc lan
- Bộ Mộc lan "Magnoliales" trong phân lớp Mộc lan
- Phân lớp Mộc lan "Magnoliidae"
- Huyện Mộc Lan thuộc địa cấp thị Cáp Nhĩ Tân, tỉnh Hắc Long Giang, Trung Quốc.
- Hoa Mộc Lan, nữ anh hùng trong truyền thuyết Trung Hoa
- Mộc Lan, nữ ca sĩ Tiền chiến Việt Nam.
Súng kíp

Súng kíp là loại súng trường kiểu cũ, nguyên tắc hoạt động đơn giản. Thuốc phóng và đạn được nạp từ miệng nòng, gây hỏa bằng một kíp kiểu va đập đặt ở đuôi nòng.
==Lịch sử==
Năm 1517 người Đức đưa ra kiểu súng kíp đầu tiên. Súng này được mồi bằng một bánh xe quay cọ vào đá lửa. Đến năm 1570, người Đức cải tiến súng này, kíp là viên đá lửa đập vào mặt kim loại, làm cháy thuốc ở cốc mồi. Lửa được dẫn qua lỗ nhỏ vào khối thuốc chính. Năm 1612, người Pháp cải tiến một lần nữa, đưa ra loại súng kíp phổ biến ở châu Âu, có nắp đậy thuốc súng, chỉ mở ra khi bấm cò để đá lửa lao vào, hạn chế ẩm. Đến đầu thế kỷ 19, việc sử dụng hạt nổ xuất hiện, người ta không dùng khối dụng thuốc mồi mà bọc thuốc phát nổ trong một gói nhỏ để kim hỏa lao vào, đảm bảo chống ẩm hơn. Những hạt nổ đầu tiên dùng giấy tẩm thuốc. Đến đầu thế kỷ 19 đá lửa mới hết thời và súng dài, súng trường đã trở thành vũ khí chính của bộ binh.

Trong các ngôn ngữ tại châu Âu, súng kíp gọi bằng từ "súng hỏa mai kíp đá lửa", tiếng Anh là "Flintlock Musket".

==Ở Việt Nam==
Ở Việt Nam danh từ súng kíp được dùng để chỉ các loại súng tự tạo có nòng dài. Người Dân tộc Mèo ở Việt Nam rất giỏi làm súng kíp và đặc biệt là bằng các công cụ rất thô sơ. Trước đây, để làm nòng súng họ phải mất cả hàng năm trời miệt mài khoan lỗ, làm nòng súng từ những đoạn sắt tròn đặc.
Súng tự động

Súng tự động là loại súng có cơ cấu trích một phần năng lượng khi bắn đẩy vỏ đạn đã sử dụng ra ngoài, và nạp một viên đạn mới. Thuật ngữ này có thể dùng để chỉ các loại súng bán tự động, chỉ bắn một viên mỗi lần bóp cò, hay các loại súng hoàn toàn tự động, tiếp tục nạp đạn và bắn khi cò súng (hay một thiết bị kích hoạt nào khác) vẫn còn bị giữ hay đến khi hết đạn. Nghĩa được sử dụng của thuật ngữ vì thế tuỳ theo từng tình huống. "Súng lục tự động" hay "súng săn tự động" thường để chỉ một mẫu súng bán tự động, trong khi "súng trường tự động" lại thường mang nghĩa các kiểu súng hoàn toàn tự động hay một kiểu súng có thiết kế lựa chọn giữa bán tự động và tự động.

Tại đa số các quốc gia, thông thường chỉ nhân viên quân đội và cảnh sát được sử dụng các loại vũ khí hoàn toàn tự động. Tại Hoa Kỳ, súng máy đăng ký sau năm 1986 đã bị loại khỏi thị trường công cộng sau Luật bảo vệ người sở hữu vũ khí năm 1986. Xem Chính trị súng ống để biết thêm chi tiết.

Các loại vũ khí hoàn toàn tự động được đề cập trong các bài sau:
- Súng máy
- Súng máy đa năng
- Súng máy hạng nặng
- Súng máy hạng nhẹ
- Súng máy hạng trung
- Súng tiểu liên
- Súng trường tấn công
- Súng ngắn liên thanh

Các thiết kế tương tự nhưng thường không được xếp hạng là súng tự động gồm:
- Pháo tự động, thường có đường kính nòng hơn 20 mm và vì thế được coi là pháo chứ không phải vũ khí nhỏ.
- Các kiểu Súng đa nòng, súng nòng xoay thường sử dụng năng lượng bên ngoài để có được tỷ lệ bắn cao hơn so với súng tự động.

==Xem thêm==
- Nguyên lý hoạt động của vũ khí

==Bằng sáng chế==
- — "Súng tự động"
Tên lửa đạn đạo chiến thuật

Tên lửa đạn đạo chiến thuật là một loại tên lửa đạn đạo được thiết kế để phục vụ các nhiệm vụ tầm ngắn trên chiến trường. Tầm bắn của các loại tên lửa này thường dưới . Tên lửa đạn đạo chiến thuật thường có tính cơ động cao để đảm bảo khả năng sống sót trước các đợt tấn công cũng như là để có thể triển khai nhanh chóng, đồng thời có khả năng mang theo nhiều loại đầu đạn để tấn công các loại mục tiêu khác nhau của đối phương ở hậu phương, bao gồm cơ sở tập kết quân, kho vũ khí... Đầu đạn có thể gồm đầu đạn nổ mạnh, đầu đạn hóa học, đầu đạn sinh học hoặc đầu đạn hạt nhân. Các loại vũ khí hạt nhân chiến thuật thường có sức công phá thấp hơn các loại vũ khí hạt nhân chiến lược.

==Một số loại tên lửa đạn đạo chiến thuật==
===Hoa Kỳ===
- ATACMS

===Hàn Quốc===
- Hyunmoo-2

===Liên Xô/Nga===
- Tên lửa Scud
- OTR-21 Tochka
- OTR-23 Oka
- 9K720 Iskander

===Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên===
- Hwasong-6
- Hwasong-11A
- Hwasong-11B
- Hwasong-11D
- KN-02
Tên lửa đẩy

Tên lửa đẩy (hay còn gọi là tên lửa vũ trụ) là loại tên lửa đạn đạo để đưa các tàu vũ trụ hoặc vệ tinh nhân tạo vào quỹ đạo quanh Trái Đất hoặc tiến hành du hành vũ trụ đến các hành tinh trong phạm vi Hệ Mặt Trời hoặc thoát khỏi Hệ Mặt Trời.

Trong tiếng Anh, cụm từ "Carrier rocket", và trong tiếng Nga, cụm từ "Ракета-носитель" là để chỉ Tên lửa đẩy. Dịch sát nghĩa hai cụm từ "Carrier rocket" và "Ракета-носитель" nghĩa là Tên lửa mang, vì thế trong một số trường hợp, cụm từ "Tên lửa mang" có nghĩa tương đương với Tên lửa đẩy hay Tên lửa vũ trụ. Trong thuật ngữ Quân sự Tiếng Việt thì cụm từ "Tên lửa mang" thường được sử dụng trong "Tên lửa mang đầu đạn hạt nhân", v.v. Do đó thuật ngữ Tên lửa đẩy (hay Tên lửa vũ trụ) được sử dụng thông dụng hơn.

Để trở thành vệ tinh nhân tạo của Trái Đất (đưa tàu vũ trụ hoặc vệ tinh vào quỹ đạo vòng quanh Trái Đất), tên lửa đẩy phải phát triển được vận tốc lớn hơn hoặc bằng vận tốc vũ trụ thứ nhất (7,9 km/giây tại độ cao 0).

Để thoát hẳn khỏi sức hút của Trái Đất để đi đến các hành tinh khác trong Hệ Mặt Trời, tên lửa vũ trụ phải phát triển được vận tốc vũ trụ thứ hai (11,19 km/giây tại độ cao 0).

Để bay thoát khỏi Hệ Mặt Trời, tên lửa đẩy cần phải có vận tốc vũ trụ thứ ba (16,7 km/giây).

==Liên kết ngoài==
- http://tihiy.fromru.com/Rn/RN_Proton.htm
- http://www.rks.name/Project/Rocket.html
Ba-la-mật-đa

Ba-la-mật-đa (sa. "pāramitā", pi. "pāramī", zh. 波羅蜜多, bo. "pha rol tu phyin pa" ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་) là cách phiên âm thuật ngữ tiếng Phạn "pāramitā", cũng được viết tắt là Ba-la-mật. Ba-la-mật-đa được dịch nghĩa là Đáo bỉ ngạn (zh. 到彼岸), Độ vô cực (度無極), Độ (度), Sự cứu cánh (zh. 事究竟). Mặc dù nghĩa "đáo bỉ ngạn" (đạt đến bờ bên kia) rất được thông dụng tại Đông Nam Á nhưng cách dịch nghĩa này có lẽ không chính xác theo từ nguyên trong tiếng Phạn. Cách dịch "sự cứu cánh" (chỗ tối hậu của sự việc) có vẻ đúng hơn và cũng được nhiều nhà Phật học hiện nay áp dụng. Nó tương đương từ "perfection" trong tiếng Anh và "Vollkommenheit" trong tiếng Đức.

Từ này chỉ đến các công hạnh của một vị Bồ Tát trong quá trình tu tập theo Đại thừa. Theo truyền thống thì có tất cả bốn nhóm Ba-la-mật-đa:
1. Lục Ba-la-mật-đa
2. Thập Ba-la-mật-đa
3. Tứ Ba-la-mật-đa
4. Mật giáo Ba-la-mật-đa

Tuy nhiên, các thành phần Ba-la-mật-đa của mỗi nhóm thay đổi tuỳ theo kinh văn.

== Các nhóm Ba-la-mật-đa ==
=== Sáu Ba-la-mật-đa (Lục Ba-la-mật-đa) ===
Theo Phật giáo Đại thừa, kinh "Diệu pháp liên hoa" thì sáu điều toàn hảo là (từ gốc trong tiếng Phạn):
1. Bố thí ba-la-mật-đa (zh. 布施波羅蜜多, sa. "dāna-pāramitā"): Sự toàn hảo trong việc hiến tặng, cung ứng vật cho người khác.
2. Giới ba-la-mật-đa (zh. 戒波羅蜜多, sa. "śīla-pāramitā"): sự toàn hảo trong việc nghiêm túc chấp trì giới, giới luật, sát nghĩa trong Phật giáo là 5 giới cho cư sĩ và các cấm giới cho tăng và ni, người xuất gia
3. Nhẫn ba-la-mật-đa (zh. 忍波羅蜜多, sa. "kṣānti-pāramitā"): sự kiên nhẫn/chịu đựng/chấp nhận toàn hảo
4. Tinh tấn ba-la-mật-đa (zh. 精進波羅蜜多, sa. "vīrya-pāramitā"): tinh tấn, cố gắng, kiên trì
5. Thiền định ba-la-mật-đa (zh. 禪波羅蜜多, sa. "dhyāna-pāramitā"): Toàn hảo trong lĩnh vực thiền/thiền định
6. Trí huệ ba-la-mật-đa (zh. 慧波羅蜜多, sa. "prajñā-pāramitā"): trí huệ toàn hảo

Sau này "Thập địa kinh" (zh. 十地經, sa. "daśabhūmikasūtra") liệt kê thêm bốn:

=== Mười Ba-la-mật-đa ===
Theo Thượng tọa bộ (hay Phật giáo Theravada), mười điều hoàn thiện (pa. "pāramī") là (từ gốc trong tiếng Pali):
1. Dāna (sa. "dāna"): bố thí
2. Sīla (sa. "śīla"): trì giới
3. Nekkhamma (sa. "niṣkramaṇa"): xuất gia (từ bỏ cuộc sống tại gia cư sĩ)
4. Paññā (sa."prajñā"): trí tuệ
5. Viriya (sa. "vīrya"): tinh tấn
6. Khanti (sa. "kṣānti"): nhẫn nại
7. Sacca (sa. "satya"): chân thật
8. Adhiṭṭhāna (sa. "adhiṣṭhāna"): quyết định
9. Mettā (sa. "maitrī"): tâm từ
10. Upekkhā (sa. "upekṣā"): tâm xả (xem Tứ Phạm trú)

== Xem thêm ==
- Bát-nhã-ba-la-mật-đa
Lưu hương ký

Lưu hương ký (琉香記) là một tập thơ được phát hiện năm 1964 bởi Trần Thanh Mại, được một số nhà nghiên cứu công nhận là của Hồ Xuân Hương. Tập thơ bao gồm 24 bài thơ chữ Hán và 26 bài thơ chữ Nôm, tuy nhiên toàn bộ tiêu đề của các bài thơ đều bằng chữ Hán.

Về nội dung, trong Lưu hương ký có ghi chép khá nhiều bạn trai, bạn thơ, bạn tình của Hồ Xuân Hương như: Nguyễn Hầu, Trần Hầu, Tốn Phong Thị, Mai Sơn Phủ, Thạch Đình, Cự Đình, Thanh Liên, Chí Hiên...

== Nội dung ==
Dưới đây là tên của các bài thơ trong tập thơ ""Lưu hương ký"":

1. Thuật ý kiêm trình hữu nhân Mai Sơn Phủ
2. Thiếu niên du điệu
3. Xuân đình lan điệu
4. Thu dạ hữu hoài
5. Thu phong ca
6. Nguyệt dạ ca kỳ 1
7. Nguyệt dạ ca kỳ 2
8. Ngư ông khúc hành
9. Cảm cựu kiêm trình Cần chánh học sĩ Nguyễn Hầu
10. Hoài cựu
11. Thu nguyệt hữu ức Mai Sơn Phủ ký
12. Cảm cựu tống tân xuân chi tác kỳ 1
13. Cảm cựu tống tân xuân chi tác kỳ 2
14. Ngụ ý Tốn Phong ký nhị thủ kỳ 1
15. Ngụ ý Tốn Phong ký nhị thủ kỳ 2
16. Hoạ nhân
17. Tặng Tốn Phong tử
18. Thạch Đình tặng
19. Ký Sơn Nam Thượng trấn Hiệp trấn Trần Hầu kỳ 1
20. Ký Sơn Nam Thượng trấn Hiệp trấn Trần Hầu kỳ 2
21. Hoạ Sơn Phủ chi tác
22. Tốn Phong đắc mộng chí dữ ngã khán nhân thuật ngâm, tịnh ký
23. Hoạ Tốn Phong nguyên vận
24. Hoàng giang ngộ hữu hỉ phú
25. Thệ viết hữu cảm
26. Tự thán kỳ 1
27. Tự thán kỳ 2
28. Lưu biệt thời tại An Quảng, An Hưng ngụ thứ
29. Bạch Đằng giang tặng biệt
30. Chí Hiên tặng kỳ 1
31. Chí Hiên tặng kỳ 2
32. Hoạ Thanh Liên nguyên vận
33. Nhân tặng
34. Tưởng đáo nhân tình minh nhiên há lệ nhân nhi tẩu bút phụng trình
35. Dữ Sơn Nam Thượng Hiệp trấn quan Trần Hầu xướng hoạ kỳ 1
36. Dữ Sơn Nam Thượng Hiệp trấn quan Trần Hầu xướng hoạ kỳ 2
37. Dữ Sơn Nam Thượng Hiệp trấn quan Trần Hầu xướng hoạ kỳ 4
38. Dữ Sơn Nam Thượng Hiệp trấn quan Trần Hầu xướng hoạ kỳ 5
39. Dữ Sơn Nam Thượng Hiệp trấn quan Trần Hầu xướng hoạ kỳ 6
40. Dữ Sơn Nam Thượng Hiệp trấn quan Trần Hầu xướng hoạ kỳ 7
41. Dữ Sơn Nam Thượng Hiệp trấn quan Trần Hầu xướng hoạ kỳ 8
42. Xuân Hương tặng hiệp quận

== Nhận định==
Giáo trình văn học của Đại học Cần Thơ nhận định:

==Liên kết ngoài==
- Lưu hương ký
Thủy quân lục chiến

Thủy quân Lục chiến, lính thủy đánh bộ hay Hải quân đánh bộ () là thành viên của lực lượng quân sự phục vụ với tư cách lực lượng vũ trang ngoại biên, là một đơn vị có nhiệm vụ thực hiện nhưng cuộc viễn chinh đổ bộ từ biển vào đất liền bằng chiến hạm.

Truyền thống xưa của Thủy quân Lục chiến là bảo vệ sĩ quan bộ chỉ huy của tàu chiến trong trường hợp có phiến loạn trên tàu.

Trong quân đội hiện đại, Thủy quân Lục chiến là những toán quân di động, với công tác đặc biệt trong những cuộc tấn công từ biển vào đất liền.

== Năm thành lập của một số lực lượng Thủy quân lục chiến ==
- 1537 - Infanteria de Marina - TQLC Tây Ban Nha
- 1622 - Troupes de marine - TQLC Pháp - trấn giữ đường Maginot
- 1664 - Royal Marines - TQLC Anh
- 1665 - Korps Mariniers - TQLC Hà Lan
- 1713 - La Marina Militare - TQLC Ý
- 1775 - United States Marine Corps - Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ
- 1954 - Thủy quân lục chiến Việt Nam Cộng hòa
- 1958 - Thủy quân lục chiến Hoàng gia Thái Lan
- 1965 - Binh chủng Hải quân Đánh bộ, Quân đội Nhân dân Việt Nam
Ludovic Giuly

Ludovic Giuly (sinh ngày 10 tháng 7 năm 1976 tại Lyon) là một cựu cầu thủ bóng đá Pháp. Anh thường chơi tiền vệ trung tâm hoặc tiền đạo cánh.

Giuly bắt đầu sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp năm 1994 tại Olympique Lyon. Năm 1999 anh chuyển đến Monaco chơi cho AS Monaco. Thành tích tốt nhất của anh tại đó là vào chung kết Champions League 2004, đội của anh thất bại trước Porto 0:3. Trong trận đấu đó đội trưởng Giuly đã sớm phải rời săn vì chấn thương sau 23 phút thi đấu.

Sau mùa bóng này anh chuyển đến thi đấu cho Barcelona tại Tây Ban Nha. Mùa bóng đầu tiên trong màu áo Barca anh giành được một chức vô địch La Liga và Siêu cúp, ghi tổng cộng 11 bàn.

Trận đấu đầu tiên của anh trong màu áo đội tuyển quốc Pháp ngày 29 tháng 3 năm 2000 gặp Scotland. Tới nay anh đã thi đấu 17 lần cho tuyển Pháp.

== Danh hiệu ==
- UI Cup: 1997
- Siêu cúp bóng đá Pháp: 2000
- Vô địch quốc gia Pháp: 2001, 2003
- Vô địch La Liga: 2005, 2006
- Siêu cúp bóng đá Tây Ban Nha: 2005
- Copa Carranza: 2005
- UEFA Champions League: 2006

== Đội bóng ==
- 1994-1998: Olympique Lyonnais
- 1998-2004: AS Monaco
- 2004-2008: FC Barcelona
Nguyên lý Harnack

Trong giải tích phức, nguyên lý Harnack là một định lý nói về giới hạn của dãy các hàm điều hòa.

Nếu các hàm formula_1, formula_2... điều hòa trong một tập mở formula_3 của mặt phẳng phức C, và 
tại mọi điểm của formula_3, thì giới hạn của dãy
hoặc là vô hạn với mọi điểm trong miền formula_3 hoặc là hữu hạn với mọi điểm trong miền, trong cả hai trường hợp đều là hội tụ đều trong mỗi tập con đóng của formula_3. Ở trường hợp thứ hai, hàm 
điều hòa trong tập formula_10.
Nguyễn Đăng Lành

Nguyễn Đăng Lành (1935 - 1949) là một trong số ít các thiếu niên Việt Nam được truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân bởi Chủ tịch nước Việt Nam.

==Tiểu sử==
Nguyễn Đăng Lành sinh năm 1935 trong một gia đình nông dân nghèo ở xã Nam Hưng, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương (nay thuộc Hợp Tiến, Hải Phòng).

Năm 13 tuổi, anh tham gia du kích địa phương, hoạt động cho lực lượng vũ trang của Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa. Từ tháng 1 năm 1948, anh theo dõi hoạt động của quân Pháp tại bốt Linh Xá, lấy đạn của Pháp cho du kích, cung cấp số liệu, vị trí hỏa lực và cách phòng thủ của quân Pháp, giúp xã đội có phương án đánh bốt. Từ tháng 8 năm 1948 đến 30 tháng 8 năm 1949, anh tham gia hoạt động liên lạc cho Ủy ban Kháng chiến và Xã đội xã Nam Hưng, hướng dẫn các cán bộ vượt qua Quốc lộ 17 để hoạt động trong vùng tạm chiếm. Anh cũng tham gia rải truyền đơn trong vùng tạm chiếm, đánh quân Pháp trên Quốc lộ 17.

Sáng ngày 30 tháng 8 năm 1949, trên đường đưa tài liệu từ xã Hợp Tiến về, Nguyễn Đăng Lành phát hiện quân Pháp đang bao vây càn quét làng mình. Anh đã phát tín hiệu cho cán bộ xuống hầm, nhường hầm của mình cho cán bộ mới về, ngụy trang cho họ rồi về nấp ở góc ao xóm Trình. Anh bị quân Pháp phát hiện và bị bắt. Chúng đã tra tấn anh cựu kỳ dã man và tàn bạo, chúng dùng báng súng đánh vào người và làm anh gãy xương sườn, nhưng anh vẫn không khai nửa lời. Chúng dồn toàn bộ nhân dân về khu văn chỉ (mẫu giáo thôn Trần Xá - xã Nam Hưng - Nam Sách - Hải Dương) trong đó có cả cán bộ Việt Minh (cụ Mạc Đăng Chơ - Xã Đội trưởng) chúng đưa anh Lành về đó và dụ dỗ chỉ ra ai là cán bộ, ai là Việt Minh, nhưng anh chỉ nhìn bà con hàng xóm, chúng không khai thác được gì và đã treo anh lên cành của cây Quéo (hiện cây vẫn còn)tiếp tục đánh đập và tra tấn anh. Biết là sẽ chết, nên anh nói với chúng rằng "Chúng may đưa tao đi, tao chỉ chỗ cán bộ cho" chúng đã dẫn anh đi khắp làng Trần Xá, mục đích anh muốn nhìn lại làng quê lần cuối cùng trước khi chết. Khi chúng biết bị lừa, chúng đã đưa anh lên bốt Linh Xá và tiếp tục bị tra tấn bởi một quan hai Pháp cho đến lúc chết do các chấn thương của vụ tra tấn.

Ngày 25 tháng 3 năm 1997, Chủ tịch nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam truy tặng anh danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Tại xã Nam Sách, có một con đường mang tên Nguyễn Đăng Lành để vinh danh anh.
Trần Quốc Lặc

Trần Quốc Lặc (chữ Hán: 陳國扐, 1230 - ?) là Trạng nguyên của Việt Nam, ông là người làng Uông Hạ, huyện Thanh Lâm, châu Thượng Hồng (nay là thôn Uông Hạ, xã Minh Tân, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương). Tháng 2 năm 1256, ông đỗ Kinh trạng nguyên khoa Bính Thìn niên hiệu Nguyên Phong thứ 6, đời Trần Thái Tông, cùng khoa với Trại trạng nguyên Trương Xán, bảng nhãn Chu Hinh, thám hoa lang Trần Uyên. Làm quan đến Thượng thư. Sau khi mất, vua phong làm Phúc thần, hiệu là Mạnh Đạo Đại Vương.
Vũ Dương

Vũ Dương (chữ Hán: 武暘, 1472 - ?), có sách chép là Vũ Tích, người làng Man Nhuế, huyện Thanh Lâm, thừa tuyên Hải Dương (nay thuộc thôn Mạn Nhuế, thị trấn Nam Sách (xã Thanh Lâm cũ), huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương). Đỗ Trạng nguyên khoa Quý Sửu, niên hiệu Hồng Đức thứ 24 (1493). Làm quan đến Hàn lâm Thị thư, đi sứ Trung Quốc, được thăng chức thượng thư bộ Công và được phong tước Hầu. Ông có tham gia nhóm Tao đàn Nhị thập bát Tú của Lê Thánh Tông.
Trần Sùng Dĩnh

Trần Sùng Dĩnh (chữ Hán: 陳崇穎, 1465–?) là một Trạng nguyên của Việt Nam. Ông là người làng Đồng Khê, huyện Thanh Lâm, phủ Thượng Hồng (nay là thôn Đồng Khê, xã An Lâm, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương). Ông đỗ Trạng nguyên khoa Đinh Mùi niên hiệu Hồng Đức thứ 18 (1487), đời Lê Thánh Tông. Làm quan Đô ngự sử Thập nhị Kinh diên, rồi được thăng lên Hộ bộ hữu thị lang và Hộ bộ Thượng thư vào tháng 12 năm 1514 dưới thời vua Lê Tương Dực. Sau khi mất, ông được phong làm Phúc thần và được thờ phụng ở quê nhà.

==Xem thêm==
- Trần Năng
Hà thành chính khí ca

Hà thành chính khí ca là một thi phẩm dài nhằm ca ngợi sự tuẫn tiết của Tổng đốc Hoàng Diệu, đồng thời phê phán những viên quan phản bội (bỏ chạy hay đầu hàng) khi quân Pháp đánh thành Hà Nội lần thứ hai (1882).

==Nghi vấn tác giả==
Theo lời truyền tụng trong dân gian và ý kiến của một số nhà nghiên cứu, Hà thành chính khí ca tương truyền là của Ba Giai, một nhà thơ châm biếm ở cuối thế kỷ 19 tại Việt Nam. Không như như phong cách trào phúng quen thuộc của Ba Giai, chuyên châm biếm những đối tượng chính là các quan lại tham nhũng, các người trọc phú; "Hà thành chính khí ca" là một bài thơ chính luận, gồm 140 câu thơ lục bát, được sáng tác ngay sau khi Hà Nội bị quân Pháp xâm chiếm ngày 25 tháng 4 năm 1882.

==Nội dung tác phẩm==
Tác phẩm này, ngoài 6 câu đầu dùng để mở luận về chính khí của trời đất, của bậc nghĩa sĩ trung thần và 14 câu kết để người viết hướng về nhà vua, tỏ lòng kỳ vọng, số câu còn lại có thể chia làm hai phần.
Phần trên ca ngợi gương hy sinh lẫm liệt của Tổng đốc Hoàng Diệu, phần dưới tác giả tỏ nỗi căm giận đối với những viên quan đã phản bội, chạy trốn hay đầu hàng, như Đề đốc Lê Trinh, Tuần phủ Hoàng Hữu Xứng, Án sát Tôn Thất Bá...

Giọng thơ đầy cảm khái và bi tráng như đoạn nói về Tổng đốc Hoàng Diệu:

Có chỗ mỉa mai sâu sắc như đoạn nói về những viên quan tham nhũng, bất tài, hèn nhát:

==Nhận xét==
Viết về thành Hà Nội thất thủ lần thứ hai có vài bài như "Điếu Hoàng Diệu tuẫn tiết", "Hà Thành hiểu vọng", "Hà Thành thất thủ", "Hà Thành thất thủ ca" (dài 262 câu lục bát); nhưng chỉ có "Hà thành Chính khí ca" là nổi tiếng hơn cả.

GS. Phạm Thế Ngũ viết: 

GS. Thanh Lãng cũng đã đưa ra nhận xét:

Xét về mặt nghệ thuật, "Từ điển văn học" (bộ mới) đánh giá:

==Liên kết ngoài==
- Hà Nội Chánh khí ca (bài viết của Phan Khôi).
Định luật

Các định luật là các phát biểu mô tả hoặc dự đoán một loạt các hiện tượng tự nhiên. Mỗi định luật khoa học là một tuyên bố dựa trên những quan sát thử nghiệm lặp đi lặp lại mô tả một số khía cạnh của vũ trụ. Thuật ngữ này có cách sử dụng đa dạng trong nhiều trường hợp (lý thuyết gần đúng, chính xác, rộng hoặc hẹp) trên tất cả lĩnh vực khoa học tự nhiên (vật lý, hóa học, sinh học, địa chất, thiên văn học...). Các định luật khoa học tóm tắt và giải thích một tập hợp lớn các sự kiện được xác định bằng thí nghiệm và được kiểm tra dựa trên khả năng dự đoán kết quả của các thí nghiệm trong tương lai. Chúng được phát triển từ thực tế hoặc thông qua toán học và được hỗ trợ mạnh mẽ bởi bằng chứng thực nghiệm. Người ta thường hiểu rằng chúng phản ánh các mối quan hệ nhân quả cơ bản với thực tế, và được phát hiện chứ không phải được phát minh.

Định luật phản ánh kiến thức khoa học rằng các thí nghiệm đã nhiều lần xác minh (và không bao giờ làm sai lệch). Độ chính xác của chúng không thay đổi khi các lý thuyết mới được thực hiện, mà là phạm vi áp dụng, vì phương trình (nếu có) đại diện cho luật không thay đổi. Cũng như các kiến thức khoa học khác, chúng không có sự chắc chắn tuyệt đối (như các định lý hoặc định danh toán học làm) và luôn luôn có thể luật bị đảo ngược bởi các quan sát trong tương lai. Một luật thường có thể được xây dựng dưới dạng một hoặc một số câu hoặc phương trình, để nó có thể được sử dụng để dự đoán kết quả của một thí nghiệm, do hoàn cảnh của các quá trình diễn ra.

Định luật khác với giả thuyết và định đề, được đề xuất trong quá trình khoa học trước và trong khi xác thực bằng thí nghiệm và quan sát. Các giả thuyết và định đề không phải là luật vì chúng chưa được xác minh ở cùng mức độ và có thể không đủ chung chung, mặc dù chúng có thể dẫn đến việc xây dựng luật. Một luật là một tuyên bố chính thức và vững chắc hơn, được chắt lọc từ thí nghiệm lặp đi lặp lại. Luật pháp có phạm vi hẹp hơn so với các lý thuyết khoa học, có thể chứa một hoặc một số luật. Khoa học phân biệt một định luật hoặc lý thuyết với thực tế. Gọi một định luật là một thực tế là mơ hồ, nói quá hoặc một sự không tương xứng. Mặc dù bản chất của một quy luật khoa học là một câu hỏi trong triết học và mặc dù các quy luật khoa học mô tả bản chất về mặt toán học, các định luật khoa học là những kết luận thực tế đạt được bằng phương pháp khoa học; chúng được dự định không mang nặng các cam kết về bản thể học cũng như các tuyên bố về sự tuyệt đối hợp lý.

Theo sự thống nhất của luận án khoa học, tất cả định luật khoa học đều tuân theo căn bản từ vật lý. Các luật xảy ra trong các ngành khoa học khác cuối cùng cũng tuân theo các quy luật vật lý. Thông thường, từ các quan điểm cơ bản về mặt toán học, các hằng số phổ biến xuất hiện từ một định luật khoa học.
Thuốc bảo vệ thực vật

Thuốc trừ dịch hại, hay thuốc bảo vệ thực vật, thuốc bảo vệ cây trồng (tiếng Anh: "pesticide", "crop protection agent") có thể là một hợp chất hoá học hay tác nhân sinh học có khả năng ngăn cản, tiêu diệt, xua đuổi hay hạn chế các loại dịch hại.

Dịch hại có thể là vi khuẩn, virus, nấm, tuyến trùng, cỏ dại, động vật gặm nhấm, chim, cá v.v có sự cạnh tranh với con người về một loại thức ăn nào đó

Thuốc trừ dịch hại thường được sử dụng như là một nhân tố đảm bảo sự phát triển của nền nông nghiệp, đảm bảo tăng năng suất cây trồng, nhưng nếu sử dụng thái quá sẽ gây độc cho con người do tiếp xúc, hay ăn phải nông sản có tồn dư thuốc hay môi trường xung quanh nhiễm độc, có thể làm suy thoái môi trường, ô nhiễm không khí, đất, nước...

Có thể dùng biện pháp Đấu tranh sinh học để thay thế cho thuốc bảo vệ thực vật vì Đấu tranh sinh học an toàn với con người và thân thiện với môi trường hơn.

== Nhóm thuốc trừ dịch hại ==
Gồm có các nhóm thuốc phòng trừ: vi khuẩn, nấm, virus, cỏ dại, giun, động vật gặm nhấm, ve bét, sâu bọ.
== Xu hướng sử dụng thuốc trừ dịch hại ==
- Phòng trừ dịch hại tổng hợp (IPM) sử dụng tất cả các biện pháp (trồng trọt, canh tác, bón phân, tưới nước, vệ sinh đồng rộng...) có thể hạn chế phát triển dịch hại và biện pháp sử dụng thuốc hóa học là biện pháp cuối cùng nhưng không làm ảnh hưởng đến các loài công trùng có ích và môi trường, chất độc không có tồn tại trong sản phẩm.
- Sử dụng thuốc có tính chọn lọc cao không ảnh hưởng đến các loài có ích khác.
- Sử dụng chế phẩm sinh học, thuốc thảo mộc, hay thiên địch chống lại dịch hại.
- Sử dụng thuốc hóa học (thuốc trừ dịch hại): đúng đối tượng, đúng lúc, đúng cách, đúng liều lượng.

Nếu sử dụng thuốc không đúng thì một số loài dịch hại sẽ trở lên nguy hiểm hơn vì kháng thuốc.

== Lịch sử ==
Từ 500 năm TCN, con người đã biết sử dụng thuốc trừ dịch hại để ngăn cản sự gây hại cho mùa vụ của họ. Thuốc trừ dịch hại đầu tiên được sử dụng là Lưu huỳnh. Vào thế kỷ thứ 15 chất độc hóa học được biết đến như là Asen (thạch tín), thủy ngân, chì đã được áp dụng để tiêu diệt dịch hại. Ở thế kỷ 17 muối Sunfat Nicotin được chiết suất từ lá cây thuốc lá được sử dụng như loại thuốc trừ côn trùng. Thế kỷ 19 người ta biết đến hai loại thuốc dạng tự nhiên là pyrethrum tìm thấy từ loài cây chi Cúc đại đóa ("Chrysanthemum") và Rotenon tìm thấy từ rễ các loài cây nhiệt đới thuộc họ Đậu.

Năm 1939, Paul Müller người Đức phát hiện ra DDT nó có hiệu lực rất mạnh đối với côn trùng, và nhanh chóng sử dụng rộng dãi nhất thế giới. Nhưng đến năm 1960 người ta phát hiện nó ảnh hưởng đến cá và chim và đe dọa đến sự đa dạng sinh học. DDT được sử dụng ở ít nhất là 86 nước, hiện nay DDT vẫn được sử dụng ở những quốc gia nhiệt đới để ngăn chặn bệnh sốt rét vì nó có khả năng tiêu diệt muỗi rất mạnh và một số côn trùng mang bệnh truyền nhiễm khác.

Sử dụng thuốc trừ dịch hại ngày càng gia tăng từ năm 1950. Hàng năm khoảng 2,5 triệu tấn thuốc sản xuất được sử dụng cho đồng ruộng.

==Liên kết ngoài==
- Phân loại và tác dụng của thuốc bảo vệ thực vật, Tài liệu huấn luyện (dự án APHEDA-NILP trong ngành trồng Chè) từ trang web của Viện nghiên cứu KHKT Bảo Hộ Lao động.
Cao Bá Nhạ

Cao Bá Nhạ (高伯迓, ? - ?) là một nhà thơ ở thế kỷ 19 trong văn học Việt Nam.

==Cuộc đời==
Cao Bá Nhạ quê ở thôn Phú Thị, xã Phú Thị, huyện Gia Lâm (nay là xã Thuận An), thành phố Hà Nội. Ông là con Cao Bá Đạt, và là cháu gọi Cao Bá Quát là chú ruột.

Hiện chưa biết Cao Bá Nhạ có đỗ đạt không, có làm quan không, chỉ biết ông là người giỏi việc văn chương.

Năm 1855, sau khi cuộc khởi nghĩa Mỹ Lương do chú ruột của ông là Cao Bá Quát lãnh đạo thất bại, dòng họ Cao chịu hình phạt tru di tam tộc, thì ông phải cải dạng đổi tên chạy trốn khắp nơi.

Cuối cùng, ông ẩn cư ở vùng Hương Sơn, huyện Mỹ Đức, tỉnh Hà Đông (nay thuộc Hà Nội) kiếm sống bằng nghề dạy học. Ở đây, ông lấy vợ sinh con, nhưng chỉ sống yên ấm được khoảng tám năm thì bị tố giác. Ông bị bắt và bị giải qua các nhà lao ở Hà Nội, Hải Dương, Bắc Ninh.

Trong ngục, Cao Bá Nhạ viết một bài biểu trần tình ("Trần tình văn") và một khúc ngâm ("Tự tình khúc") trình lên nhà cầm quyền để tự minh oan cho mình, nhưng vẫn bị triều đình Huế đày lên mạn ngược (không tài liệu nào ghi địa danh cụ thể) và rồi chết ở đấy.

==Tác phẩm==
Hiện chỉ mới tìm thấy hai tác phẩm của Cao Bá Nhạ, đó là:
- Trần tình văn hay còn gọi là Cao Bá Nhạ trần tình trạng. Đây là một bài biểu bằng chữ Hán, theo lối tứ lục.
- Tự tình khúc, được viết bằng chữ Nôm theo lối song thất lục bát dài 608 câu (Xem chi tiết ở trang Tự tình khúc).

Đánh giá sơ lược hai tác phẩm này, "Bách khoa toàn thư Việt Nam" có đoạn:

==Thông tin thêm==
Cao Bá Đạt (1808-1855) là cha Cao Bá Nhạ là và anh sinh đôi với Cao Bá Quát. Ông sinh ra ở làng Phú Thị, huyện Gia Lâm, tỉnh Bắc Ninh, nay thuộc ngoại thành Hà Nội.

Năm Giáp Ngọ (1834), ông đỗ cử nhân (sau Cao Bá Quát một khoa), được bổ làm Tri huyện Nông Cống tỉnh Thanh Hóa, và có tiếng là một viên quan mẫn cán và thanh liêm.

Sau khi Cao Bá Quát khởi binh chống nhà Nguyễn năm 1854 ở Mỹ Lương rồi bị bắn chết tại trận (tháng 12 năm Giáp Ngọ - đầu năm 1855), ông đang tại chức cũng bị bắt giải về kinh đô Huế. Dọc đường, ông làm một tờ trần tình rồi dùng dao đâm cổ tự vẫn.

Danh sĩ Nguyễn Văn Siêu có làm câu đối chữ Hán để truy điệu hai anh em ông (tức ông và Cao Bá Quát) như sau:
Tạm dịch:

==Xem thêm==
- Cao Bá Quát
- Khởi nghĩa Cao Bá Quát

==Sách tham khảo==
- Dương Quảng Hàm, "Việt Nam thi văn hợp tuyển". Trung tâm học liệu xuất bản tại Sài Gòn. Bản in lần thứ 9, năm 1968.
- Nhiều người soạn, "Từ điển Văn học" (bộ mới, mục từ do Đặng Thị Hảo soạn). NXb Thế giới, 2004.
- Nguyễn Q. Thắng-Nguyễn Bá Thế, "Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam." Nhà xuất bản KHXH, 1992.
Hồ Zaysan

Hồ Zaysan (tiếng Nga: озеро Зайсан) là hồ nước ngọt nằm ở miền đông Kazakhstan, diện tích khoảng 1.810 km² (700 dặm vuông). Hồ nằm ở chỗ trũng giữa hai dãy núi Altai và Tarbagatay.

Hồ nằm ở độ cao 420 m so với mặt biển, dài 105 km và rộng từ 22–48 km, chỗ sâu nhất là 15 m. Những nguồn nước chính đổ vào hồ là các sông Kara-Irtysh (Irtysh đen) và Kendyrlyk từ phía đông, nguồn duy nhất chảy từ hồ ra là sông Irtysh (hay Irtysh Trắng).

Hồ rất lắm cá. Hồ đóng băng bắt đầu từ đầu tháng 11 cho đến hết tháng 4. Từ khi có đập nước Bukhtarma, mực nước của hồ đã dâng cao thêm 6 m (20 ft) so với mức tự nhiên của nó.
Irtysh

Sông Irtysh (tiếng Nga: Иртыш; tiếng Kazakh: Ertis/Эртiс; tiếng Tatar:İrteş/Иртеш; tiếng Trung: Erqisi / 额尔齐斯河 - Ngạch nhĩ tề tư hà), là một con sông tại Trung Á, sông nhánh chính của sông Obi. Tên gọi của nó có nghĩa là sông trắng. Trên thực tế, nó dài hơn sông Obi cho đến chỗ hợp lưu của hai con sông này. Sông nhánh chính của Irtysh là sông Tobol. Hệ thống sông Obi-Irtysh tạo thành một lưu vực chính tại châu Á, bao gồm phần lớn miền tây Siberia và dãy núi Altay.

Từ đầu nguồn của nó, với tên gọi "Kara-Irtysh" (Irtysh đen) tại dãy núi Altay ở Tân Cương, Trung Quốc, Irtysh chảy theo hướng tây bắc qua hồ Zaysan, Kazakhstan cho đến khi nó gặp sông Obi gần Khanty-Mansiysk ở miền tây Siberi, Nga sau 4.248 km (2.640 dặm). Trang ghi độ dài là 4.270 km, trong đó chảy qua Trung Quốc 525 km, Kazakhstan 1.835 km và Nga là 2.010 km. Diện tích lưu vực khoảng 1.643.000 km².

Các tàu khách, tàu vận tải và tàu chở dầu có thể đi lại trên phần lớn chiều dài sông này từ tháng Tư đến tháng Mười, khi nó không bị đóng băng. Thành phố Omsk là nơi đặt trụ sở của công ty vận tải thủy Irtysh và là cảng sông lớn nhất tại miền tây Siberi. Các nhà máy thủy điện lớn nhất tại Ust-Kamenogorsk và Bakhtarminsk (1959) nằm trên sông Irtysh gần biên giới Kazakhstan-Trung Quốc. Hệ thống thủy lợi Irtysh-Karaganda cung cấp nước cho các thảo nguyên khô cằn của Kazakstan.
Hai bên bờ sông đã từng có người Trung Hoa, Kalmyk và Mông Cổ sinh sống cho đến khi người Nga đến đây vào cuối thế kỷ 16. Sự chinh phục vùng lưu vực sông Irtysh của người Nga hoàn thành vào đầu thế kỷ 19.

Các thành thị chính hai bờ sông Irtysh, từ đầu nguồn tới cửa sông là: 
- Tại Kazakhstan: Öskemen/Ust-Kamenogorsk, Semey/Semipalatinsk, Pavlodar.
- Tại Nga: Omsk, Tara, Tobolsk, Khanty-Mansiysk.

== Xem thêm ==
- Địa lý Trung Quốc
- Địa lý Nga
Châu Giang (sông Trung Quốc)

Châu Giang (tiếng Trung: 珠江, bính âm: Zhū Jiāng) là con sông lớn thứ ba tại Trung Quốc với chiều dài 2.200 km, sau Trường Giang và Hoàng Hà, và là sông lớn thứ hai tính theo lưu lượng (sau Trường Giang). Nằm ở miền nam Trung Quốc, nó chảy vào biển Đông tại đoạn giữa Hồng Kông và Ma Cao. Khu vực hạ lưu của nó tạo thành vùng châu thổ Châu Giang.

Nó được đặt tên theo một hòn đảo cát và đá tại đoạn giữa của sông với tên gọi "Hải Châu" (海珠). Đảo này hiện nay nằm tại một bờ sông, do con sông đã thay đổi dòng chảy. Châu Giang còn có tên gọi là Việt Giang (粵江 - tức "sông Quảng Đông").

Nó được tạo thành từ hợp lưu của ba con sông là Tây Giang, Bắc Giang và Đông Giang. Con sông này chảy qua các tỉnh Quảng Đông, Quảng Tây, Vân Nam, Quý Châu, một phần các tỉnh Hồ Nam và Giang Tây, tạo thành lưu vực Châu Giang (珠江流域) có diện tích 409.480 km².

Đường dây cao thế 500 kV, vượt qua sông này trên ba cột điện cao thế (phía đông: 240 m, giữa: 253 m và tây: 80 m) tại khu vực gần cửa sông, trong đó cột 253 m là cao nhất trên thế giới, được xây dựng trên một hòn đảo nhân tạo ở giữa sông. Khoảng cách giữa hai cột cao 253 m và 240 m là 1.547 m. Với khoảng cách này, điểm thấp nhất của đường dây cách mặt sông 70 m. Khẩu độ của hai thanh giằng của hai cột này là 63,5 m (cột cao 240 m) và 54,5 m (cột cao 253 m). Chúng được xây dựng năm 1987.

== Xem thêm ==
- Địa lý Trung Quốc
- Danh sách các sông Trung Quốc
- Âu thuyền tại Trung Quốc
Tứ đại kỳ thư

Tứ đại kỳ thư (四大奇書) chỉ 4 bộ tiểu thuyết được xem như là hay nhất của văn học cổ điển Trung Quốc:
- "Tam Quốc diễn nghĩa" của La Quán Trung
- "Thủy hử" của Thi Nại Am
- "Tây du ký" của Ngô Thừa Ân
- "Kim Bình Mai" của Lan Lăng Tiếu Tiếu Sinh

==Xem thêm==
- Tứ đại danh tác
- Lục tài tử thư
Đại hồng thủy

Đại hồng thủy (hay hồng thủy) là đại thảm họa khủng khiếp được nhắc đến trong truyền thuyết của nhiều tôn giáo và nhiều dân tộc trên thế giới. Nó được miêu tả là một trận lụt cực lớn và đối với Kinh Thánh là sự trừng phạt của Thiên Chúa do sự suy đồi đạo đức, thoái hóa biến chất của loài người.

== Đại hồng thủy trong Kinh Thánh ==
Chương 7 và 8 của Sách Sáng thế miêu tả đại hồng thủy xảy ra là sự trừng phạt của Thiên Chúa vì sự suy đồi đạo đức của loài người. Nước dâng lên cao hơn cả những đỉnh núi cao nhất, vào ngày 17 tháng 2, mưa 40 ngày đêm và nước dâng lên liên tục trong 150 ngày. Sau đại hồng thủy, chỉ có gia đình Nô-ê còn sống sót cùng các loài vật mỗi giống một cặp đôi, trên con thuyền Nô-ê.

==Xem thêm==
- Sóng thần
- Thuyền Nô-ê
- Lemuria (lục địa)
- Atlantis
Torrent

Torrent có thể đề cập đến:
- BitTorrent, một giao thức chia sẻ tài nguyên trên mạng ngang hàng.
- Torrent, Valencia, một đô thị trong tỉnh Valencia, Cộng đồng Valencia, Tây Ban Nha.
- Torrent, Girona, một đô thị trong tỉnh Girona, Catalunya, Tây Ban Nha.
AIM-7 Sparrow

AIM-7 Sparrow là loại tên lửa không-đối-không tầm trung dẫn hướng bằng radar bán chủ động được sử dụng bởi Không quân và Hải quân Hoa Kỳ cùng lực lượng của nhiều nước đồng minh khác. Tên lửa Sparrow và các biến thể của nó là công trình phát triển tên lửa không-đối-không truy kích "ngoài tầm nhìn" (BVR: beyond visual range) chủ yếu của phương Tây từ thập niên 1950 cho đến những năm 1990. Nó vẫn còn đang được tiếp tục sử dụng, cho dù đang được thay thế dần bằng kiểu AIM-120 AMRAAM hiện đại hơn. Không lực Phòng vệ Nhật Bản cũng đang thay thế chúng bằng kiểu Mitsubishi AAM-4. Phi công khối NATO trong liên lạc radio thường dùng mã ngắn gọn Fox One để cảnh báo việc phóng một kiểu tên lửa dẫn hướng bằng radar bán chủ động như kiểu Sparrow.

Sparrow đã được sử dụng như là căn bản để phát triển kiểu tên lửa hạm-đối-không RIM-7 Sea Sparrow, được Hải quân Mỹ sử dụng để phòng thủ chiến hạm của hạm đội.
Giải Oscar cho nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất

Giải Oscar cho nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất (tiếng Anh: Performance by an Actress in a Supporting Role) là một hạng mục trong hệ thống Giải Oscar được Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh ("Academy of Motion Picture Arts and Sciences", viết tắt là "AMPAS", Hoa Kỳ) trao tặng hàng năm cho diễn viên nữ có vai diễn phụ xuất sắc nhất trong năm đó của ngành công nghiệp điện ảnh. Tính cho đến lễ trao Giải Oscar lần thứ 80 (năm 2008) đã có tổng cộng 72 giải Oscar vai nữ phụ được trao cho 70 nữ diễn viên khác nhau trong đó người đầu tiên được nhận giải thưởng này là nữ diễn viên Gale Sondergaard, người chiến thắng trong lễ trao Giải Oscar lần thứ 9 cho vai diễn của cô trong bộ phim "Anthony Adverse".

== Các kỷ lục ==
Hai nữ diễn viên duy nhất cho đến nay từng hai lần giành chiến thắng ở hạng mục này là Shelley Winters (1959 và 1965) và Dianne Wiest (1986 và 1994).

Thelma Ritter đang là nữ diễn viên giữ kỷ lục về số lần đề cử (6 lần) cũng như kỷ lục về số lần đề cử của một người chưa từng chiến thắng trong hạng mục nữ diễn viên phụ. Ritter còn là người giữ kỷ lục về số lần được đề cử liên tiếp (4 lần, từ năm 1982 đến năm 1984). Xếp sau bà về số lần đề cử (4 lần) là các nữ diễn viên Ethel Barrymore, Agnes Moorehead, Lee Grant, Maureen Stapleton, Geraldine Page và Maggie Smith.

==Xem thêm==
- Giải Quả cầu vàng cho nữ diễn viên điện ảnh phụ xuất sắc nhất
- Giải BAFTA cho nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất
- Giải thưởng của Hội Diễn viên Điện ảnh cho nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất
- Giải Sự lựa chọn của các nhà phê bình cho nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất
Giải Oscar cho nam diễn viên chính xuất sắc nhất

Giải Oscar cho nam diễn viên chính xuất sắc nhất (tiếng Anh: "Academy Award for Best Actor") là một hạng mục trong hệ thống giải Oscar do Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh (AMPAS) trao tặng hàng năm cho diễn viên nam có vai diễn chính xuất sắc nhất trong năm đó của ngành công nghiệp điện ảnh. Lễ trao giải Oscar lần thứ nhất được tổ chức vào năm 1929; Emil Jannings là chủ nhân đầu tiên của giải thưởng nhờ diễn xuất của ông trong các phim "The Last Command" và "The Way of All Flesh". Ngày nay việc bầu chọn và trao đổi phiếu (do hội nam diễn viên trong Viện Hàn lâm thực hiện) có thể quyết định danh sách các ứng cử viên; còn số đông lá phiếu từ toàn bộ các thành viên có quyền biểu quyết hợp lệ của Viện Hàn lâm sẽ chọn ra những người chiến thắng.

Trong ba năm đầu trao giải, các nam diễn viên giành đề cử cho màn thể hiện xuất sắc nhất trong các hạng mục của họ. Vào thời điểm đó toàn bộ tác phẩm của họ trong suốt giai đoạn vòng loại (trong một số trường hợp có tới ba phim) đều được đính tên trên giải thưởng. Tuy nhiên trong lễ trao giải lần thứ 3 tổ chức năm 1930, chỉ có một trong số những bộ phim đó được xướng tên trong giải thưởng cuối cùng của người thắng cử, mặc dù diễn xuất của mỗi người thắng cử có tới hai bộ phim đính tên họ trên những lá phiếu. Trong năm kế tiếp hệ thống hiện nay đã thay thế hệ thống phức tạp và khó sử dụng này, trong đó nam diễn viên đề cử cho một vai diễn cụ thể trong một bộ phim duy nhất. Kể từ lễ trao giải lần thứ 9, hạng mục được chính thức giới hạn năm đề cử mỗi năm. Kể từ khi thành lập, giải thưởng đã được trao cho 80 nam diễn viên. Daniel Day-Lewis giành nhiều giải nhất ở hạng mục này với ba tượng vàng. Spencer Tracy và Laurence Olivier đều nhận tới chín đề cử, nhiều hơn bất kì nam diễn viên nào khác.

== Danh sách cụ thể ==
Trong bảng dưới đây, các năm được liệt kê theo quy ước của Viện hàn lâm, thường tương ứng với năm công chiếu phim tại quận Los Angeles; các lễ trao giải luôn tổ chức vào năm kế tiếp. Đối với năm lễ trao giải đầu tiên, thời gian đủ điều kiện đề cử kéo dài 12 tháng từ 1 tháng 8 đến 31 tháng 7. Đối với lễ trao giải lần thứ 6 tổ chức năm 1934, thời gian ứng cử kéo dài từ 1 tháng 8 năm 1932 đến 31 tháng 12 năm 1933. Kể từ lễ trao giải thứ 7 diễn ra năm 1935, thời gian ứng cử kéo dài tròn một năm dương lịch từ 1 tháng 1 đến 31 tháng 12.

==Nhiều chiến thắng và đề cử nhất==
- Những cá nhân dưới đây nhận từ hai giải Oscar cho nam chính trở lên:

- Những cá nhân dưới đây nhận được từ bốn đề cử Oscar cho nam chính trở lên:

==Tham khảo==
- Chú giải
- Chú thích
==Xem thêm==
- Giải Quả cầu vàng cho nam diễn viên phim chính kịch xuất sắc nhất
- Giải Quả cầu vàng cho nam diễn viên phim ca nhạc hoặc phim hài xuất sắc nhất
- Giải BAFTA cho nam diễn viên chính xuất sắc nhất
- Giải thưởng của Hội Diễn viên Điện ảnh cho nam diễn viên chính xuất sắc nhất
- Giải Sự lựa chọn của các nhà phê bình cho nam diễn viên chính xuất sắc nhất

==Liên kết ngoài==
- Oscars.org (trang chủ chính thức của Viện Hàn lâm)
- Dữ liệu của Viện Hàn lâm (trang chính thức)
- Oscar.com (trang chính thức quảng bá lễ trao giải)
Giải Oscar cho nam diễn viên phụ xuất sắc nhất

Giải Oscar cho nam diễn viên phụ xuất sắc nhất (tiếng Anh: Academy Award for Best Supporting Actor) là một hạng mục trong hệ thống Giải Oscar được Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh ("Academy of Motion Picture Arts and Sciences", viết tắt là "AMPAS", Hoa Kỳ) trao tặng hàng năm cho diễn viên nam có vai diễn phụ xuất sắc nhất trong năm đó của ngành công nghiệp điện ảnh.

Tại lễ trao giải Oscar lần thứ 9 được tổ chức vào năm 1937, Walter Brennan là người đầu tiên giành giải thưởng này cho vai diễn trong "Come and Get It". 

Tính cho đến lễ trao Giải Oscar lần thứ 89 năm 2016, đã có tổng cộng 81 giải Oscar vai nam phụ được trao cho 73 nam diễn viên. Đương kim năm 2025 là nam diễn viên người Mỹ Kieran Culkin.

== Các kỷ lục ==
Walter Brennan, người đầu tiên giành giải Oscar nam diễn viên phụ xuất sắc cũng là nam diễn viên duy nhất từng 3 lần giành giải thưởng này (trong tổng số 4 lần được đề cử). Có 6 diễn viên đã từng hai lần chiến thắng ở hạng mục này, đó là Anthony Quinn, Melvyn Douglas, Michael Caine, Peter Ustinov, Jason Robards và Christoph Waltz. Trong số này chỉ có Robards là người chiến thắng trong hai năm liên tiếp với diễn xuất trong các phim "All the President's Men" (1976) và "Julia" (1977).

Claude Rains, và Arthur Kennedy đang giữ kỷ lục về số lần đề cử ở hạng mục Nam diễn viên phụ mà không giành giải với 4 lần. Những người đã từng 3 lần được đề cử mà chưa một lần giành chiến thắng có Charles Bickford, Jeff Bridges, Charles Durning, Robert Duvall, Ed Harris và Al Pacino (tuy rằng Al Pacino và Jeff Bridges chiến thắng ở hạng mục Vai nam chính lần lượt cho phim Scent of a Woman (1991) và Crazy Heart (2009)).

Năm 1944 Barry Fitzgerald với diễn xuất trong "Going My Way" trở thành người duy nhất được đề cử ở cả hai hạng mục Nam diễn viên chính và Nam diễn viên phụ cho cùng một vai diễn, ông giành tượng vàng Oscar ở hạng mục sau. Năm 1974, Robert De Niro được trao giải Oscar vai nam phụ cho vai diễn Bố già Vito Corleone thời trẻ trong phim "Bố già phần II", cũng chính nhờ vào vai nhân vật này mà Marlon Brando đã giành chiến thắng ở hạng mục Nam diễn viên chính hai năm trước đó (1972) cho phim "Bố già").

== Danh sách cụ thể ==
=== Thập niên 1940 ===
 
==Xem thêm==
- Giải Quả cầu vàng cho nam diễn viên điện ảnh phụ xuất sắc nhất
- Giải BAFTA cho nam diễn viên phụ xuất sắc nhất
- Giải thưởng của Hội Diễn viên Điện ảnh cho nam diễn viên phụ xuất sắc nhất
- Giải Sự lựa chọn của các nhà phê bình cho nam diễn viên phụ xuất sắc nhất