Kịch thơ Việt Nam

Kịch thơ Việt Nam là một thể loại trong loại hình văn học kịch, mà lời thoại là thơ. Thể loại này ra đời vào năm 1934, phát triển mạnh, rồi gần như đã khép lại vào những năm cuối thế kỷ 20 trong lịch sử văn học và sâu khấu tại Việt Nam.

==Lời mở đầu==
Ở văn học Châu Âu từ thế kỷ 17 đã có kịch thơ dùng để diễn và dùng để đọc. Trong lịch sử văn học cổ Trung Quốc hầu như không có kịch thơ, mà chỉ có ca kịch. Hý khúc của nước ấy tuy có sử dụng các bản thuộc "thể bản xoang" (gồm hai loại câu 7 chữ và 10 chữ là chủ yếu), nhưng là hát chứ không phải để đọc hay ngâm trong lúc diễn.

Ở Việt Nam trước những năm 1935-1940, cũng chỉ có tuồng và chèo. Tuy hai loại hình này có sử dụng thơ, nhưng khi diễn tấu nó phải được ngâm hay hát theo giọng tuồng hoặc chèo.

Phải cho đến khi phong trào Thơ mới ra đời (đầu thập kỷ 30 của thế kỷ 20) và đã có được những thành tựu rực rỡ, thì kịch thơ mới bắt đầu xuất hiện. Theo GS. Phạm Thế Ngũ thì lúc bấy giờ, "lối kịch thơ ra ra đời, vừa cứu vớt "kịch nói" (thoại kịch) khỏi cái tẻ nhạt của câu nói thông thường, vừa thỏa mãn một nhu cầu xướng ngâm của người Việt nên rất được hoan nghênh".

==Lịch sử sơ lược==
=== Giai đoạn 1934-1940 ===
Kịch thơ Việt Nam khởi đầu là hai tác phẩm Anh Nga (1934) và Tiếng địch sông Ô (1935) của Phạm Huy Thông. Tuy nhiên, đây chỉ là hai bài thơ được kết cấu theo kiểu các vai kịch, cốt dùng để đọc hay ngâm chứ không phải để diễn.
Nhưng chẳng lâu sau, những vở kịch thơ theo đúng nghĩa của nó bắt đầu xuất hiện, như:
- Huyền Trân Công chúa (1935) của Nguyễn Nhược Pháp.
- Hận Nam Quan (viết 1937, in 1944) của Hoàng Cầm.
- Trần Can (viết 1939, in 1940) và Lý Chiêu Hoàng (viết khoảng 1940, in 1942) của Phan Khắc Khoan, v.v...

Ở thế hệ này, kịch thơ đều mang đề tài lịch sử. Các cốt truyện phần lớn đều xoay quanh những biến cố lịch sử gay cấn, những câu chuyện tình yêu éo le, những giằng xé giữa tình và hiếu... Về thể thơ dùng cho kịch thơ, sau những trải nghiệm, thể thơ "8 chữ" được coi là phù hợp hơn cả. Và tùy theo tình huống kịch mà thay đổi tiết tấu bằng những nhịp ngắt đa dạng: 4/4, 2/6, 6/2 hoặc 1/3/4, 2/2/4, v.v...

=== Giai đoạn 1940-1945 ===
Đến thế hệ thứ 2 (1940-1945), số tác giả và tác phẩm kịch thơ nhiều hơn. Sự hòa hợp giữa hình thức kịch và ngôn ngữ thơ đã đạt được một bước tiến khá cao. Kịch tính nổi bật và lời thơ óng chuốt, điêu luyện. Nhiều vở kịch thơ đã được đưa lên sân khấu. Về đề tài, đề tài bi tình vẫn còn được ưa chuộng, như:
- Trầm Hương đình và Mã Ngôi Pha (1942) của Thế Lữ.
- Bóng giai nhân (1942) của Yến Lan, Nguyễn Bính và Vũ Trọng Can.
- Vân muội (1944), Trương Chi (1944) và Hồng Điệp (1944) của Vũ Hoàng Chương
- Phạm Thái (1942) và Quỳnh Như (1944) của Phan Khắc Khoan, v.v...

Tuy nhiên, do những cuộc vận động cứu nước âm ỷ và không khí bắt bớ tù đày ngột thở của những năm tiền cách mạng, nên bên cạnh đề tài trên còn có thêm đề tài "anh hùng cứu nước". Tiêu biểu có:
- Quán biên thùy (1943) và Người mù dạo trúc (1944) của Thao Thao.
- Lê Lai đổi áo (1943), Lữ Gia (1943), Người Hoa Lư (1945) của Lưu Quang Thuận.
- Đêm Lam Sơn (1943), Trưng Vương khởi nghĩa (1943), Hội nghị Diên Hồng (1944) và Lam Sơn họp mặt (1944) của Nguyễn Xuân Trâm.
- Lên đường (1944) của Hoàng Cầm.
- Lá cờ, Máu anh nhi, Gương phụ nữ, Mầm tin (đều viết năm 1945) của Phan Khắc Khoan.
- Viễn khách(1942) của Lê Huyền Linh.
- Kiều Loan (1942) của Hoàng Cầm, v.v...

=== Giai đoạn 1945- cuối thế kỷ 20 ===
Từ sau 1945, trong khi kịch nói mỗi ngày một phát triển, thì kịch thơ đi ngược lại, mặc dù có thêm những vở mới và ở Sài Gòn có nhiều vở kịch thơ được phát trên đài phát thanh của các ban kịch Vi Huyền Đắc, Mây Tần (do Đinh Hùng sáng lập), Vũ Hoàng Chương...

Theo GS. Nguyễn Huệ Chi, thì: 

Trong một lần trả lời phỏng vấn, nhà văn Hoàng Công Khanh cho biết:
Và theo ông, thì: 
Các vở nổi trội trong thời kỳ này là: 
- Về Hồ (1946) và Bến nước Ngũ Bồ (1953) của Hoàng Công Khanh.
- Tình xuân và chiến sĩ (1948) của Phan Khắc Khoan.
- Hồng Gấm, tuổi hai mươi (1973) của Lưu Trọng Lư, v.v...

==Tổng kết==
GS. Phạm Thế Ngũ viết:

==Giới thiệu một đoạn kịch thơ==
Để minh họa cho bài, sau đây là một đoạn kịch thơ trong vở Hận Nam Quan của thi sĩ Hoàng Cầm:
==Sách tham khảo==
- Phạm Thế Ngũ, "Việt Nam văn học sử giản ước tân biên" (quyển 3). Quốc học tùng thư xuất bản, Sài Gòn, 1965.
- Nguyễn Huệ Chi, mục từ "Kịch thơ" trong "Từ điển văn học" (bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004.