Gi lê

Gi lê (còn được viết là gi-lê, ghi lê, di lê, vay mượn tiếng Pháp: "gilet") hay chính xác là áo nịt là một loại áo cánh nhỏ mặc bên ngoài, không có tay không có bâu áo. Áo gi lê được xem như một phần dành cho bộ com lê ba mảnh, trang phục chính thức của nam giới.

==Tên gọi==
Một số nước như Vương quốc Anh và nhiều quốc gia thuộc Khối thịnh vượng chung thường gọi là "waistcoat". Từ "vest" được sử dụng rộng rãi ở Hoa Kỳ và Canada. Mặc dù từ nguyên "vest" bắt nguồn ngắn gọn từ "veste", nghĩa là chiếc áo khoác, nhưng trong tiếng Pháp ngày nay nó được gọi là "gilet." Tại Ấn Độ, chiếc áo có tên gọi là "Banyan".

== Nguồn gốc ==
"Gi lê"là áo, có nguồn gốc không rõ, chiếc áo gi lê đã có lịch sử tồn tại lưu trữ 400 năm.

Đây là trang phục của nam giới kể từ thời vua Charles Đệ nhị, người đã công bố sắc lệnh hoàng gia thành một phần của trang phục của tòa án sau thời kỳ Trung hưng quân chủ Anh vào năm 1660. Phần lớn là với mục đích khuyến khích người dân buôn bán len ở Anh và để đẩy giới quý tộc từ bỏ thời trang nước Pháp.

Gi lê không có tay áo mô phỏng theo quần áo của du khách từ Abbas I của triều đình Ba Tư khi họ đến thăm Vương Quốc Anh. Vào thời điểm mà thời trang nam giới ở Anh phổ biến áo cắt dài, chiếc áo cắt ngang ở thắt lưng này là một sự đổi mới, và do đó chiếc áo gi lê đã ra đời.
Một số tài liệu thời trang công bố Samuel Pepys đã nhìn thấy Công tước xứ York mặc gi lê và sau đó ông giới thiệu với vua Charles Đệ nhị. 
Trong quyển nhật ký của Samuel Pepys, người viết nhật ký công chức, đã viết vào tháng 10 năm 1666 rằng:Hôm qua trong Hội đồng, nhà vua đã tuyên bố nghị quyết của Ngài về việc thiết lập thời trang cho quần áo, điều mà Ngài sẽ không bao giờ thay đổi. Đây sẽ là một chiếc áo gi lê, tôi biết không rõ bằng cách nào nhưng đó là để dạy cho giới quý tộc tiết kiệm, và sẽ làm điều tốt.

Trong suốt thế kỷ 17 và 18, "con công của tòa án" trở nên rực rỡ hơn bao giờ hết trong thị hiếu của họ, làm cho áo gi lê trở thành một màu sắc và phong cách.
=== Thế kỷ 18 ===
Sau Cách mạng Pháp năm 1789, tình cảnh chống quý tộc ở Pháp (và các nơi khác ở châu Âu) đã ảnh hưởng đến tủ quần áo của cả nam và nữ, và áo gi lê theo sau, trở nên ít phức tạp hơn nhiều.

Khoảng năm 1810, độ vừa vặn của áo gi lê trở nên ngắn và gọn gàng hơn trở nên nhiều, thứ yếu hơn so với áo khoác ngoài áo choàng và gần như được coi là một lớp lót, mặc dù mức độ phổ biến của nó lớn hơn bao giờ hết. Với sự mới cách lịch sự của thế kỷ 19 sớm, áo gi lê bắt đầu vai trò thay đổi, di chuyển ra khỏi chức năng của nó như là trung tâm của các khía cạnh hình ảnh của quần áo nam.
Sau đó, người ta đã nhanh chóng quyết định rằng màu áo gi lê phải phù hợp với phần còn lại của trang phục và đàn ông hiếm khi được nhìn thấy mà không có áo gi lê là một phần của trang phục hàng ngày của họ.

==== Thời đại Victoria ====
Đến thập niên 1860, chủ nghĩa bảo thủ thời Victoria đã vượt qua sự tinh tế, áo gi lê nói chung là vải hoặc lụa và một giới hạn ở màu đen hoặc trắng mặc dù các nhà chức trách nghi thức của Anh khuyên rằng màu trắng là không hợp thời trang và chỉ nên được giới hạn trong những dịp trang trọng nhất. Các khe hở hình chữ V được cắt ngày càng thấp trong khi thắt lưng dần dần cao hơn do đó vào những năm 1850, đáy thường được cắt thẳng thay vì có các điểm như đôi khi nó đã làm trước đó trong thời đại.

Vào giữa những năm 1880, các khe hở ngay cổ hình chữ U hoặc hình khiên mới được ưa chuộng hơn hình chữ V một phần vì hiệu quả của chúng trong việc hiển thị mặt trước áo chính thức.

==== Thời đại Edward ====
Giả thuyết Edwardian bắt nguồn truyền thống từ đầu những năm 1900, vua Edward thứ VII của Anh đã để lại dấu ấn với người mặc áo gi lê khi cài áo để nút dưới cùng mở, vì trông vua Edward béo. Vì tôn trọng ông, tòa án Anh và cuối cùng, tất cả những người dân ở Anh và các thuộc địa của Anh cũng dừng việc cài nút áo dưới cùng.

Một điều dường như luôn luôn được quan sát khi mặc áo gi lê hiện nay là để nút dưới cùng mở, nhưng đó không phải là luôn luôn như vậy.
=== Thế kỉ 20 trở đi ===
==== Những năm 1920 ====
Vào những năm 1920, áo gi lê ba nút trở thành chuẩn mực, với một số biến thể từ năm này sang năm khác. Về thập niên 1960, tùy chọn hai nút, ít đơn giản hơn, hiện đang chiếm phần lớn áp đảo của các mẫu được bán. Thời kỳ này cũng đánh dấu sự khởi đầu của xu hướng áo gi lê lụa đen để phù hợp với lụa của vạt áo của bộ Tuxedo và thắt nơ.

Áo gi lê màu trắng là thời trang được hồi sinh ở Mỹ vào năm 1921, một năm sau đó được giới thiệu lại ở Anh. Màu trắng được coi là màu trang trọng nhất cho áo gi lê vì chi phí nói trên của việc giặt thường xuyên, áo gi lê có sẵn trong các kiểu một hàng khuy và khuy ngực đúp, nó phổ biến với cả trang phục dạ hội không chính thức và trang trọng bởi vì đường cắt eo cao và thiếu điểm có thể phù hợp hơn với chiều cao và sự đầy đặn của kiểu quần mới.

Một sự đổi mới cho áo gi lê hở lưng đã nhanh chóng trở nên phổ biến được ra mắt bởi vua Edward thứ XIV một vài năm sau đó, thiết kế này đã thay thế toàn bộ áo gi lê bằng hai mảng áo giữ phía trước, từ đó cho phép áo giữ nhiệt cơ thể ít hơn nhiều và khiến nó trở nên đặc biệt lý tưởng cho những vùng nhiệt đới.

==== Những năm 1930 ====
Trong những năm 1930, áo gi lê đã trở thành một món đồ phong cách cao cấp trong hầu hết các thiết lập trang trọng, điều này thực sự chỉ nên được nhìn thấy bên trong áo vest đó là một phần của bộ com lê chính thức ba mảnh. Đến năm 1936, mẫu áo gi lê hở lưng trở thành lựa chọn ưa thích ở Luân Đôn và nhanh chóng được ưa chuộng ở Hoa Kỳ.

Cũng trong khoảng thời gian đó, chiếc áo gi lê màu trắng không còn được ưa chuộng, một số người ăn mặc tiên phong bắt đầu diện những bộ Tuxedo của họ với những kiểu dáng bằng lụa màu. Tuy nhiên, hiệu ứng là một sự tinh tế do đường cắt thấp truyền thống của áo gi lê buổi tối đã hạn chế tầm nhìn của nó dưới chiếc áo vest kín.

====Những năm 1940–1970====
Những chiếc áo sơ mi xù lông, áo vest khuy ngực đúp và áo liền quần chính thức hồi sinh cuối thập niên 60 và 1970 một lần nữa khiến chiếc áo gi lê buổi tối trở nên lỗi thời. Khi đó áo gi lê, nó có nhiều khả năng được cắt cao hơn như áo vest của một bộ đồ công sở, một phong cách đã trở thành tiêu chuẩn của những năm 1980 mặc dù không tương thích về mặt thẩm mỹ với những chiếc áo Tuxedo hàng khuy đơn nút truyền thống.

Tuy nhiên, áo gi lê được cho là trang phục trang phục chính thức duy nhất có thể vượt qua hoàn toàn hình thức vốn có để trở thành một thứ gì đó đúng chất rock and roll.

Mặc dù không được kể như đồng phục chính thức (quần áo mặc nơi công sở), các dạng của áo gi lê cũng được sử dụng như là một phần của đồng phục công nhân tại Walmart trước năm 2007.

==Tính năng và cách sử dụng==
Mặt trước của áo gi lê được chia theo chiều dọc thành hai mảnh vải được gắn chặt với nhau bằng các nút áo. Có hai loại áo gi lê với một hàng khuy và hai hàng khuy 4-6 tương tự áo vest.<br>

=== Phối hợp trang phục ===
- Trang phục kinh doanh: Áo gi lê kết hợp bộ com lê, và sơ mi thắt cà vạt. Còn gọi là bộ "com lê ba mảnh".
- Trang phục giản dị: Áo gi lê kết hợp với áo sơ mi, cũng kết hợp được với áo thun.

Theo truyền thống, đồng hồ bỏ túi sẽ được mang theo trên áo gi lê, đồng hồ được giữ an toàn trong túi bên và sợi dây đính kèm được gắn vào lỗ nút áo bằng cách buộc hình chữ T đảm bảo rằng đồng hồ không thể bị rơi hoặc bị đánh cắp.

== Xem thêm ==
- Beau Brummell

== Liên kết ngoài ==
- Gilet in the collections of National Maritime Museum, Greenwich
- Gilet in the Los Angeles County Museum of Art