Carol I của România

Carol I của România (Tiếng Anh: Charles I, 20 tháng 4 năm 1839 - 10 tháng 10 năm 1914), là vị quân chủ thứ 2 của România từ năm 1866 đến khi qua đời vào năm 1914. Đầu tiên ông được bầu làm Thân vương (Domnitor) thứ 2 của Thân vương quốc România sau khi vị thân vương đầu tiên bị lật đổ, từ năm 1866 đến năm 1881 ông là vua đầu tiên của Vương quốc România khi thân vương quốc này được nâng lên thành vương quốc.

Trước khi được bầu làm thân vương của România, ông có tước hiệu là Thân vương tử Karl xứ Hohenzollern-Sigmaringen, gia tộc của ông thuộc nhánh Hohenzollern-Swabia thuộc Vương tộc Hohenzollern - Chủ nhân của Vương quốc Phổ là nhánh Hohenzollern-Franconia. Ngày 20/04/1866, sau khi vị thân vương đầu tiên của România là Alexandru Ioan Cuza bị lật đổ bởi một cuộc đảo chính ngay tại cung điện, Thân vương tử Karl đã được bầu lên ngôi vị thân vương. Vào tháng 05/1877, Vương quốc Anh tuyên bố România là một quốc gia độc lập và có chủ quyền. Sự thất bại của Đế quốc Ottoman trong Chiến tranh Nga-Thổ Nhĩ Kỳ (1877-1878) đã đảm bảo nền độc lập và đưa România ra khỏi sự thần phục người Ottoman. Thân vương quốc România được nâng lên thành vương quốc, và Carol I trở thành vị vua đầu tiên của Nhà Hohenzollern-Sigmaringen cai trị vùng đất này. Gia tộc của Carol I cai trị România cho đến khi nền Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa România được thiết lập vào năm 1947.

Dưới thời trị vì của mình, Carol I đã đích thân lãnh đạo quân đội Thân vương quốc România trong Chiến tranh Nga-Thổ và nắm quyền chỉ huy liên quân Nga-România trong cuộc bao vây Plevna. Sau cuộc chiến, România giành hoàn toàn độc lập khỏi Đế quốc Ottoman, được các cường quốc châu Âu công nhận thông qua Hiệp ước Berlin (1878), và giành được miền Nam Dobruja từ Vương quốc Bulgaria vào năm 1913. Đời sống chính trị được tổ chức xoay quanh 2 đảng Tự do và Bảo thủ đối trọng nhau. Dưới thời trị vì của Carol, ngành công nghiệp và cơ sở hạ tầng của România đã được cải thiện nhiều, nhưng quốc gia này vẫn có nền kinh tế tập trung vào nông nghiệp và tình hình của tầng lớp nông dân vẫn không được cải thiện, dẫn đến một cuộc nổi dậy lớn vào năm 1907 bị chính quyền đàn áp đẫm máu.

Ông kết hôn với Elisabeth xứ Wied tại Neuwied vào ngày 15/11/1869. Họ chỉ có một người con gái, đó là Vương nữ Maria, nhưng đã mất vào năm 3 tuổi. Carol không có thêm bất cứ một người con nào nữa, vì thế nên nhà vua đã chọn anh trai là Leopold làm người kế vị. Nhưng đến tháng 10/1880, Leopold từ bỏ quyền kế thừa ngai vàng để ủng hộ con trai mình là William, sáu năm sau đó, Wilhelm lại từ bỏ quyền kế vị để ủng hộ em trai mình, tương lai chính là Vua Ferdinand I của România.

Sau Chiến tranh giành độc lập, Carol đã cho đúc Vương miện Thép dùng cho các quân vương România, thay vì dùng vàng, ông đã dùng thép từ một khẩu đại bác mà quân đội România thu được từ quân Ottoman để đúc. Tất cả các vị vua sau Carol I đều đội Vương miện Thép khi đăng cơ.

==Cuộc sống đầu đời==
Thân vương tử Karl Eitel Friedrich Zephyrinus Ludwig của Hohenzollern-Sigmaringen sinh vào ngày 20/04/1839 tại Sigmaringen. Ông là con trai thứ hai của Karl Anton I xứ Hohenzollern và Josephine xứ Baden. Sau khi hoàn thành bậc tiểu học, Karl vào Trường Thiếu sinh quân ở Münster. Năm 1857, ông theo học các khóa học của Trường Pháo binh ở Berlin. Trước khi được bầu làm thân vương của România, Thân vương tử Karl là một sĩ quan của Vương quốc Phổ. Ông tham gia Chiến tranh Schleswig lần thứ hai, bao gồm cả cuộc tấn công thành Fredericia và Dybbøl, đây là một kinh nghiệm rất hữu ích cho ông sau này trong cuộc Chiến Nga-Thổ Nhĩ Kỳ.

Mặc dù khá ốm yếu và không cao lắm, nhưng Thân vương tử Karl được cho là một người lính hoàn hảo, khỏe mạnh và có kỷ luật, đồng thời cũng là một chính trị gia rất giỏi với những tư tưởng tự do. Thân vương tử Karl có thể nói được nhiều ngôn ngữ châu Âu. Gia đình của ông có mối quan hệ mật thiết với Nhà Bonaparte (bà ngoại của ông là Stéphanie de Beauharnais, cháu của người chồng đầu tiên của Hoàng hậu Joséphine, và người còn lại là Marie Antoinette Murat, cháu gái của Joachim Murat), và họ có nối quan hệ rất tốt với Napoleon III của Pháp.

==Quá trình tiếp nhận ngai vàng România==
Nhà cai trị có công thống nhất România thành một thực thể chính là vị thân vương đầu tiên - Alexandru Ioan Cuza, nhưng ông đã bị các quý tộc của România làm cuộc đảo chính và trục xuất khỏi đất nước, khiến cho România rơi vào cảnh hỗn loạn về chính trị. Tiền thân của Thân vương quốc România là 2 lãnh thổ Wallachia và Moldavia, các lãnh thổ này tách biệt nhau, và nhờ có Alexandru Ioan Cuza mà chúng mới thống nhất lại. Khi ông ra đi, đất nước România có nguy cơ tan rã, vì Đế quốc Ottoman và các cường quốc khác ban đầu chỉ chấp nhận sự thống nhất này dưới triều đại của ông.

Khi các chính trị gia România tìm kiếm người thay thế Alexandru Ioan Cuza tiếp nhận ngai vàng România, Thân vương tử Karl không phải là lựa chọn đầu tiên của họ. Các quý tộc trong cuộc đảo chính chống Cuza đầu tiên là nhấm đến Philippe của Bỉ, Bá tước xứ Flandre, em trai của Léopold II của Bỉ, hy vọng rằng ông sẽ đưa các mô hình của Vương quốc Bỉ đến Hạ Danube và biến đất nước mới thống nhất thành một "Nước Bỉ của phương Đông". Sự lựa chọn này không được sự đồng ý của Napoléon III, Hoàng đế của Đệ Nhị Đế chế Pháp và lời mời này cũng bị Vương tử Philippe từ chối, trước đó ông cũng từng từ chối tiếp nhận ngai vàng của Hy Lạp.

Ngay sau đó Hoàng đế Napoleon III của Pháp đã đề nghị đưa Thân vương tử Karl, anh vợ của Philippe tiếp nhận ngai vàng. Khuyến nghị của Napoléon có sức nặng với các chính trị gia România thời đó, vì România chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của văn hóa Pháp. Napoléon là người ủng hộ mạnh mẽ nền độc lập của România, với hy vọng củng cố ảnh hưởng của Pháp trên Biển Đen. Một yếu tố khác khiến điều này trở thành hiện thực là mối quan hệ huyết thống của Thân vương tử Karl với Nhà Hohenzollern, Hoàng tộc đang cai trị Vương quốc Phổ. Ion C. Brătianu là người được giới quý tộc România cử đến đàm phán với Thân vương tử Karl và gia đình của ông về kế hoạch đưa ông lên ngai vàng România.

Do xung đột chính trị giữa Vương quốc Phổ và Đế quốc Áo, nên Thân vương tử Karl đã di chuyển ẩn danh bằng đường sắt từ Düsseldorf đến Baziaș, qua Thụy Sĩ. Tại đây ông nhận được hộ chiếu Thụy Sĩ từ một nhân viên công vụ Thụy Sĩ, là người có mối quan hệ với gia đình ông, với cái tên Karl Hettingen. Vì không có đường sắt đến România nên ông đã đi thuyền từ Baziaș đến Turnu Severin. Khi băng qua biên giới để sang đất România, ông đã gặp Brătianu và lên xe ngựa đi cùng để đến thủ đô. Karl chính thức được bầu lên tiếp nhận ngôi vị Thân vương của România vào ngày 20/04.

Ngày 10/05/1866, ông đến thủ đô Bucharest. Tin tức về sự xuất hiện của ông đã được truyền đi bằng điện báo và tại nơi này ông đã được một đám đông chào đón nòng nhiệt. Tại Băneasa, Bucharest ông đã được trao chìa khoá của thủ đô. Hôm đó là một ngày mưa sau một thời gian dài hạn hán, vì thế mà người địa phương xem đây là một điềm lành. Khi lên ngôi, Karl đã tuyên thệ: "Tôi thề sẽ bảo vệ luật pháp của România, duy trì các quyền của Người dân và sự toàn vẹn của lãnh thổ." Ông đọc lời tuyên thệ này bằng tiếng Pháp vì lúc đó chưa nói được tiếng România. Trên thực tế, người ta nói rằng, trước khi được đề cử làm Vua của România, ông chưa bao giờ nghe nói về nơi này. Tuy nhiên sau đó ông mau chóng yêu quý đất nước România nơi mình cai trị, ông chọn vương hiệu là Carol I, được viết theo tiếng România, và ông cũng học nói tiếng România không lâu sau đó.

==Giai đoạn đầu trị vì==
===Hiến pháp năm 1866===
Ngày 29 tháng 6 – hai tháng sau khi Carol đến – Quốc hội Romania đã thông qua Hiến pháp Romania năm 1866, một trong những hiến pháp hiện đại nhất thời bấy giờ. Carol đã ký ban hành thành luật hai ngày sau đó. Được xây dựng dựa trên Hiến pháp Bỉ, Hiến pháp này đảm bảo quyền tư hữu, tự do ngôn luận, tự do báo chí hoàn toàn, bãi bỏ án tử hình trong thời bình và thiết lập chế độ tam quyền phân lập. Mặc dù bản chất tự do của đạo luật này, Hiến pháp lại cấm những người không theo Kitô giáo trở thành công dân, một biện pháp ảnh hưởng nặng nề đến cộng đồng Do Thái ở Romania.

Hiến pháp này cho phép phát triển và hiện đại hóa nhà nước Romania. Trong một động thái táo bạo, Hiến pháp đã chọn cách phớt lờ quyền bá chủ trên danh nghĩa của Đế quốc Ottoman, vốn đã mở đường cho nền độc lập de jure.

Điều 82 quy định ngai vàng là chức vụ cha truyền con nối của hậu duệ Carol "theo dòng dõi nam giới thông qua quyền con trưởng, vĩnh viễn loại trừ phụ nữ và con cháu của họ khỏi quyền thừa kế ngai vàng". Điều này cũng yêu cầu hậu duệ của Carol phải "được nuôi dạy theo Chính thống giáo Đông phương". Mặc dù Carol được trao quyền hành pháp, nhưng ông không chịu trách nhiệm chính trị trong việc thực thi quyền này. Các hành vi của ông chỉ có hiệu lực nếu được một bộ trưởng ký duyệt, người sau đó sẽ chịu trách nhiệm về hành vi đó. Tuy nhiên, ông vẫn có thẩm quyền đạo đức to lớn, là biểu tượng của quốc gia và sự thống nhất của nó.

===Chiến tranh Pháp-Phổ và Cộng hòa Ploiești===
Mặc dù Romania không tham gia Chiến tranh Pháp-Phổ 1870–1871, nhưng cuộc xung đột này vẫn ảnh hưởng đến giai đoạn đầu trị vì của Carol I. Vì ông là một Thân vương gốc Đức cai trị một quốc gia có truyền thống thân Pháp, nên có một cảm giác ngờ vực mạnh mẽ đối với Carol trong thời gian đó, người vẫn chưa được coi là người Romania. Một số nỗ lực buộc Thân vương thoái vị đã diễn ra vào khoảng thời gian này, thường do những người theo chủ nghĩa cộng hòa và những người theo chủ nghĩa tự do cấp tiến do Ion C. Brătianu và C. A. Rosetti lãnh đạo.

- Huân chương nước ngoài

==Đọc thêm==
- Keith Hitchins, "Rumania 1866–1947" (Oxford University Press, 1994).
- Boris Crǎciun – ""Regii și Reginele României"", Editura Porțile Orientului, Iași

==Liên kết ngoài==
- Online edition of Carol's 1899 book "Reminiscences of the King of Roumania"
- Daniel Cain: Carol I, King of România, in: 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War.