Hoàng Thị Châu

Hoàng Thị Châu (1934 – 2020) là nhà ngôn ngữ học Việt Nam, được tặng Giải thưởng Nhà nước về Khoa học Công nghệ (lĩnh vực Khoa học Xã hội) năm 2005. Bà được phong học hàm Giáo sư và danh hiệu Nhà giáo Nhân dân, được nhiều người nhận xét là một nhà giáo mẫu mực, một nhà khoa học luôn làm việc không mệt mỏi.

== Tiểu sử ==
Hoàng Thị Châu sinh năm 1934 tại Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên; quê quán ở tỉnh Thừa Thiên Huế. Năm 1945, bà theo cha và anh trai ra Huế. Kháng chiến chống Pháp, bà vừa học vừa làm du kích trong nội thành Huế.

Bà từng hai lần bị quân Pháp bắt vào khám, lúc ở tuổi mười lăm và tuổi mười bảy. Vào năm 1955, bà đang đứng lớp thì bị cảnh sát ập đến vây bắt. Nhờ có người tới báo kịp, bà đã nhanh chóng thoát ra chiến khu. Bà được kết nạp Đảng, rồi vượt tuyến ra Bắc. Một năm sau, bà được cử sang Liên Xô học Đại học Tổng hợp Lomonosov.

Năm 1962, sau khi tốt nghiệp bà về nước, làm việc trong tổ Bộ môn Ngôn ngữ học, khoa Ngữ văn, Đại học Tổng hợp Hà Nội.

Hoàng Thị Châu từng làm giảng viên thỉnh giảng tại Khoa Châu Á - Đại học Humboldt (Cộng hòa Dân chủ Đức) từ năm 1975 đến 1980 và bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ chuyên ngành Ngữ văn tại đây; được công nhận chức danh Phó Giáo sư năm 1984, chức danh Giáo sư năm 1991, và là nữ giáo sư đầu tiên của ngành ngôn ngữ học Việt Nam. Cho đến năm 2006, bà vẫn là nữ giáo sư duy nhất trong toàn ngành ngôn ngữ học Việt Nam. Từ năm 1996 đến 1997, bà làm giảng viên thỉnh giảng tại tại Khoa Đông Phương học - Đại học Bắc Kinh (Trung Quốc).

Giáo sư Châu đã làm Chủ nhiệm Bộ môn Ngôn ngữ học, Khoa Ngữ văn (Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội) trong 10 năm (1983-1993). Sau đó, năm 1944 bà được tặng danh hiệu Nhà giáo Ưu tú; năm 2010 bà trở thành Nhà giáo Nhân dân.

Hoàng Thị Châu qua đời vào ngày 6 tháng 8 năm 2020 do tuổi cao sức yếu.

== Sự nghiệp ==
Hoàng Thị Châu là chuyên gia đầu ngành về ngôn ngữ học, đặc biệt trong lĩnh vực địa danh học, phương ngữ học, phương pháp dạy tiếng Việt, ngôn ngữ và chữ viết các dân tộc thiểu số.

Thời kỳ được cử sang làm chuyên gia dạy tiếng Việt ở Đại học Humboldt (Cộng hòa Dân chủ Đức), trong khoảng 5 năm vừa giảng dạy vừa nghiên cứu và làm tiến sĩ, bà đã xuất bản cuốn sách dạy tiếng Việt bằng tiếng Đức. Cuốn sách này được đánh giá là có chất lượng cao, đặc biệt ở phần ngữ âm. Sau khi nước Đức thống nhất, nó vẫn được sử dụng làm giáo trình dạy tiếng Việt cho sinh viên ở trường đại học này.

Khi làm Chủ nhiệm Bộ môn Ngôn ngữ học, thuộc Khoa Ngữ văn, Đại học Tổng hợp Hà Nội, bà cùng một số cộng sự hoàn thành bộ sách dạy tiếng Việt lớp 3, làm tài liệu giảng dạy cho học sinh Campuchia.

Năm 2005, bà được tặng Giải thưởng Nhà nước về Khoa học Công nghệ (lĩnh vực Khoa học Xã hội) với công trình "Tiếng Việt trên các miền đất nước."

== Công trình chính ==
Bà đã cho xuất bản 7 cuốn sách gồm giáo trình, chuyên luận, từ điển; công bố 56 bài báo nghiên cứu về ngôn ngữ, trong đó có các tác phẩm chính nhưː
- "Tiếng Việt trên các miền đất nước" (1989)
- "Xây dựng bộ chữ phiên âm cho các dân tộc thiểu số Việt Nam" (2001)
- "Giáo trình cơ sở tiếng Việt" xuất bản bằng tiếng Đức (1982).

== Vinh danh ==
- Giải thưởng Nhà nước về Khoa học Công nghệ năm 2005
- Nhà giáo Nhân dân
- Nhà giáo Ưu tú

== Gia đình ==
Gia đình bà là gia đình có truyền thống cách mạng. Thân sinh bà từng nuôi giấu nhiều cán bộ trong nhà suốt thời kỳ chống Mỹ. Ba chị em bà đều đã từng hoạt động trong lòng địch. Chị cả từng bị địch bắt và đày đi Côn Đảo, người anh trai thứ hai cũng phải kinh qua nhà tù.

==Xem thêm==
- Giải thưởng Nhà nước