hirine/wikipedia-vietnamese-1M296K-dataset huggingface dataset:
Pí phướng

Pí phướng là nhạc cụ hơi của nhiều dân tộc ở vùng Tây Bắc Việt Nam. Cái tên nhạc cụ này xuất phát từ tiếng Thái.

Pí phướng là một ống rạ tươi, một đầu có mấu kín. Sát đầu mấu là 1 mảnh hình chữ nhật nhỏ. Mảnh này có đầu rời, đầu kia dính vào thân ống, gọi là lưỡi gà. Giữa thân ống có 2 lỗ bấm, có thể tạo ra 4 âm khác nhau khi người ta thổi. Tuy nhiên 4 âm này không cố định thành 1 hàng âm, chúng gần với các nốt đô, rê, fa, sol.

Pi phương không có bài bản riêng, người thổi dùng nó để chơi những giai điệu của các bài hát phù hợp với cách thể hiện của nó. Người ta thường ngậm kín phần lưỡi gà của pi phướng trong miệng và thổi hơi liên tục.

Pi phướng là nhạc cụ dành riêng cho nữ giới. Các cô gái thổi nó trong mùa gặt.
Pơ nưng yun

Pơ nưng yun là loại trống vừa phổ biến trong cộng đồng các dân tộc ở Tây Nguyên. Pơ nưng yun là cách gọi của người Ba Na. Người Gia Rai gọi nó là hơgơr ching arăp, người Mnâm gọi là hơgơr cân, người Hà Lang gọi là hơgơr tuôn, còn người Rơ năm gọi là Hơ huôl. Nhiều dân tộc Tây Nguyên còn gọi nó bằng một từ tượng thanh là "đơng".

Pơ nưng yun có cấu tạo giống như loại hơgơr prong, đường kính từ 50 đến 80 cm. Mặt trống bịt da bò hay da của những loại thú khác với những đinh tre hoặc gỗ giúp da dính vào 2 đầu trống. Lớp da này lại phủ trùm kín thân trống và được dán vào thân trống bằng những đinh tre nhỏ.

Pơ nưng yun là trống có màng rung phát ra âm trầm, vang, nhưng không được định âm trước. Người ta thường dùng nhiều cách đánh nhạc cụ này bằng dùi gỗ bịt vải ở phần đầu. Trong dàn nhạc chiêng, nhiệm vụ của pơ nưng yun là đánh đệm, tạo không khí trong những đoạn cao trào.

Pơ nưng yun có chỗ móc đòn gánh trên thân trống. Thông thường 2 người dùng đòn gánh móc vào lỗ này để khiêng trống đi, đồng thời dùng dùi gõ vào mặt trống. Đôi khi lại do 4 người dùng 2 đòn gánh bắt chéo để khiêng trống trong lúc đánh. Có khi chỉ 1 người thật khỏe mạnh đeo nó trước ngực để đánh. Dù khiêng hay đeo, nhất thiết trong lúc đánh những người này phải nhún nhảy, múa theo nhịp điệu của bài nhạc chiêng.
Púa

Púa là nhạc cụ hơi, xuất phát từ tiếng H'Mông. Người H'Mông và người Lô Lô sống tại Việt Nam sử dụng phổ biến nhạc cụ này.

Púa gồm có hai ống đồng mỏng, ống nhỏ lồng trong ống lớn, có thể kéo ra đẩy vào được. Tuy nhiên việc kéo đẩy này không có tính chất chỉnh âm thanh như kèn trombone, mà đơn giản là để thu ngắn độ dài của kèn lúc mang đi cất hoặc kéo dài khi muốn thổi. Đường kính ống lớn trên 3 cm đôi chút, dài từ 60 đến 70 cm. Đường kính ống nhỏ khoảng 31 cm, dài từ 40 đến 50 cm, ống này có một đầu làm búp thổi, đầu kia dùng để lồng vào ống lớn. Tính tổng cộng chiều dài của hai ống khoảng 100 đến 120 cm, chưa kể trường hợp thiết kế đặc biệt, có púa dài tổng cộng 180 cm.

Do chế tạo bằng thủ công, nguyên liệu là đồng dày mỏng không đều nên âm thanh của púa không chuẩn, lẫn nhiều tạp âm. Tuy thế âm thanh của nó vang rất xa và có chất rè của kèn đồng. Nhìn chung púa chỉ phát ra vài âm thanh, cách nhau quãng bốn hoặc quãng năm.

Theo truyền thống, púa do nam giới sử dụng. Người ta dùng nó trong nghi lễ tang chế như cúng linh hồn, lễ dâng rượu, khi mổ bò, dê làm vật cúng tế.
Rang leh

Rang leh là nhạc cụ môi hơi phổ biến rộng rãi trong các cộng đồng dân tộc ở vùng Tây Nguyên, Việt Nam. Rang leh là theo cách gọi của người Gia Rai, còn người Stră gọi nó là rôông gui, người Ca Dong gọi là pôper, người Kinh gọi là đàn môi.

Hiện nay có hai loại rang leh cùng tồn tại ở Tây Nguyên: loại bằng tre và loại bằng đồng. Dù bằng chất liệu nào chúng cũng có hình thức cấu tạo giống nhau, nghĩa là hình dáng giống như chiếc thoi dệt vải.

Rang leh dài khoảng 8 cm, rộng 2 cm, thuôn dần về hai phía để có 1 đầu lớn và 1 đầu nhỏ hơn. Rang leh tre hay đồng đều mỏng, trên thân có 2 đường chéo tạo thành lưỡi gà ở đoạn giữa. Nhạc cụ này có tính đàn hồi cao, bẻ cong cũng không gãy.

Người ta cầm rang leh bằng tay trái, đặt nó ngang miệng rồi ngậm lại để hai phần đầu ló ra, môi hơi hở. Họ dùng ngón trỏ tay phải khẽ bật đầu lưỡi, miệng phát âm theo bài nhạc quen thuộc nào đó. Âm thanh sẽ được khoang miệng cộng hưởng phát ra, tuy nhiên nghe nhỏ, chỉ thích hợp nơi yên tĩnh, lúc đêm khuya. Nam nữ đều dùng nhạc cụ này, chủ yếu để phơi bày tình cảm yêu đương.
Rang rai

Rang rai là một loại chũm chọe phổ biến trong nhiều cộng đồng dân tộc anh em ở Việt Nam, đặc biệt là người Ba Na và người Gia Rai thường sử dụng nhạc cụ này. Người Rơ Măm gọi nó là sar, người Ba Na gọi là Ha cam.

Rang rai được đúc bằng đồng, có hai loại kích cỡ khác nhau. Loại lớn có đường kính 30 cm, thân nhẵn, ở giữa có núm như tay cầm của nắp vung. Loại nhỏ có đường kính 11 cm, mặt ngoài nhẵn, ở giữa có núm và một lỗ để xỏ dây. Thông thường, người ta dùng hai chiếc nhỏ đập vào nhau, còn hai chiếc lớn thì xoa vào nhau. Đôi khi họ dùng hai chiếc lớn đập vào nhau khi hòa tấu với những loại cồng chiêng khác.

Rang rai là nhạc cụ không định âm. Loại đập có âm sắc chói, vang, còn loại xoa phát ra âm thanh nhẹ nhàng hơn. Âm thanh của nó hoàn toàn tương phản với những nhạc cụ định âm khi hòa tấu, do đó nó chỉ có nhiệm vụ là giữ nhịp và tạo cường độ âm thanh trong dàn nhạc. Khi chơi với dàn cồng chiêng, rang rai giữ vai trò làm bè nền.
Sáo H'Mông

Sáo H'Mông hay sáo Mèo hoặc Miêu tộc địch (), (tiếng Hmong: raj nplaim) là nhạc cụ của người H’Mông ở miền Bắc Việt Nam và Trung Quốc. Nó thường được sử dụng để giải trí sau giờ phút lao động mệt nhọc. Tuy nhiên nó còn là phương tiện giao duyên hữu hiệu của các chàng trai đối với con gái trong bản làng.

Sáo H’Mông có khả năng diễn tả ngôn ngữ của người H’Mông, thay họ nói lên tình cảm trong lòng. Ngày xưa sáo H’Mông chỉ là nhạc cụ độc tấu cho số lượng người nghe hạn chế. Ngày nay nhiều nghệ nhân đã tăng cung bậc, âm vực và độ vang của nhạc cụ này để giúp nó có khả năng hòa tấu với những nhạc cụ khác hay độc tấu có dàn nhạc đệm (ví dụ như sáo H'Mông loại mèo nữ đi đôi với sáo địch tử Trung Quốc và đàn nhị hồ).

Sáo H’Mông cổ truyền làm bằng ống nứa dày hoặc trúc, dài khoảng 20 cm và có đường kính khoảng 0,7 cm. Trên 1 đầu ống có lưỡi gà đồng, còn trên thân ống có từ 2 đến 4 lỗ bấm nằm cùng hàng. Lưỡi gà đồng còn được gọi là lam, hình tam giác cân được khía ra trên 1 miếng đồng mỏng hình chữ nhật. Người ta cài miếng đồng này vào 1 đầu sáo và dùng sáp ép lại cho khỏi xê dịch. Người diễn ngậm cả đầu ống có lưỡi gà vào 1 bên miệng để thổi. Ở phía dưới có một lỗ bấm nằm giữa lỗ bấm đầu và lỗ bấm thứ hai phía trên.

Loại sáo H’Mông cải tiến có thân ống to hơn, đường kính khoảng 2 cm và dài đến 45 cm. Nó được khoét tổng cộng 8 lỗ bấm, người thổi chỉ cần áp vào phần thân ống có lưỡi gà vào miệng rồi dùng đôi môi bịt quanh lưỡi gà để thổi. Khi những lỗ bấm được bịt hoặc mở chúng sẽ phát ra âm thanh cao thấp khác nhau lúc thổi.

Sáo H’Mông dân gian có âm vực chưa đủ 1 quãng tám nhưng ở loại cải tiến có thêm 1 âm trầm nữa, thấp hơn âm trầm nhất 1 quãng tám. Âm sắc của sáo H’Mông trong trẻo, mượt mà, tuy nhiên còn có cả âm rè. Nếu người thổi không tạo ra được âm sắc cổ truyền của người H’Mông thì đồng bào H’Mông không công nhận đó là tiếng sáo H’Mông vì nó không diễn tả được tiếng nói người H’Mông.

Để diễn sáo này người ta thường sử dụng kỹ thuật rung, đánh lưỡi, phi, nhấn hơi, vuốt và láy …
Ta in

Ta in là nhạc cụ của dân tộc Hà Nhì ở các tỉnh Lai Châu và Lào Cai, Việt Nam. Nó có cần đàn bằng gỗ rắn, bộ phận tăng âm bằng gỗ, hình chữ nhật có bốn cạnh vuốt tròn. Mặt đàn bịt da trăn hoặc rắn. Đầu đàn có họng tra dây và ba trục chỉnh dây. Cần đàn trơn, không phím. Ba dây đàn chỉnh theo quãng năm – quãng năm (đồ sol rế) hoặc quãng năm – quãng bốn (đồ – sol – đố).

Đàn ta in có hình dáng giống như đàn tam của người Kinh, tuy nhiên chiều dài cần đàn kích thước bộ phận tăng âm khác với đàn tam.

Dây đàn ta in bằng tơ tằm se, vuốt nhựa cây, được chỉnh không căng lắm trên thân đàn. Người ta khảy ba dây đàn bằng một miếng khảy.

Ta in là nhạc cụ do nam giới sử dụng, thường dùng trong việc đệm hát và nhạc múa. Nó có âm sắc tương tự đàn tam nhưng rè và đục hơn.
Ta lư

Đàn Ta lư là nhạc cụ dây, phổ biến trong cộng đồng dân tộc Vân Kiều ở các tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị, Việt Nam. Theo truyền thống của người Vân Kiều, đàn ta lư do nam giới sử dụng. Họ dùng nhạc cụ này trong lúc coi lúa trong chòi canh, lúc nghỉ ngơi trên nương hay lúc dạo chơi trong bản. Đàn Ta lư được phổ nhạc thành bài hát "Tiếng đàn Ta lư" vào năm 1967 và một bài hát nổi tiếng khác là bài "Rừng xanh vang tiếng ta lư".

==Đặc điểm==
Đàn ta lư không có hình dáng chuẩn mực. Nó có thể làm bằng một khúc gỗ, một ống tre hay một đoạn tre gốc đính cả tre.Ta lư không có bộ phận tăng âm. Người ta làm thân đàn bằng một khúc gỗ đặc. Nếu đàn làm bằng đoạn gốc tre có cả củ thì củ tre đặc được gọt đẽo thành bầu đàn, ống tre phía trên củ được vát để làm cần đàn. Tuy nhiên, hiện nay có loại đàn ta lư làm bằng ống tre có hai đầu mấu kín. Người ta bổ dọc ống này thành hai phần không đều nhau rồi lấy phần nhỏ hơn làm đàn. Họ lấy 1 mảnh mo măng tre bịt phía dưới ống để làm bộ phận tăng âm. Phần còn lại phía trên được vát làm cần đàn.

Đàn ta lư không có kích thước chuẩn, thông thường toàn bộ chiều dài của đàn khoảng 60 cm, riêng phần cần đàn khoảng 40 cm. Nhạc cụ này có 2 dây bằng sợi dứa dại se lại, điều chỉnh độ cao cách nhau quãng bốn hoặc quãng năm tùy theo địa phương thiết kế. Do không có bộ phận tăng âm nên tiếng đàn nhỏ và mảnh, cao độ âm thanh không chuẩn lắm. Nếu là đàn tre người ta đánh 2 dây buông, nếu là đàn gỗ thì có thể dùng những ngón tay trái bấm lên dây, tạo thành những âm khác nhau khi khảy đàn.
Tông đing

Tông đing là nhạc cụ gõ của dân tộc Ba Na sinh sống ở Việt Nam. Người Gia Rai cũng thường sử dụng nhạc cụ này với tên gọi là Teh ding. Người Cà Dong gọi là Goong teng leng (teng leng là đánh ở trên).

Tông đing thường được người dân tộc dùng trong sinh hoạt âm nhạc, phục vụ đời sống và sản xuất. Họ thường mang nhạc cụ này lên rẫy để đuổi chim thú, bảo vệ hoa màu.

Tông đing là một ống nứa hoặc lồ ô có một đầu bịt mấu kín, chỉ phát ra một nốt khi người ta dùng que gõ vào. Để có nhiều nốt người ta vạt những ống nứa có độ dài ngắn, to nhỏ khác nhau (dài từ 30 cm đến 1m, đường kính từ 3 cm đến 12 cm).

Tông đing có âm sắc khô cứng, nghe khá vang. Ống dài và to cho âm thanh trầm, ống vừa phải cho âm thanh trung bình, còn ống ngắn và nhỏ phát ra âm thanh cao.

Khi diễn người ta cầm thân ống bằng tay trái, vài ngón tay của tay phải cầm dùi tre hoặc gỗ dài khoảng 15 cm đánh vào giữa ống. Người diễn vừa gõ tông đing vừa chuyển động thân người, nhún nhảy theo nhịp điệu của bài hát hoặc dàn cồng chiêng.

Trong lễ hội những ống này có thể dùng để đựng rượu cần, khi cạn rượu chúng lại trở thành nhạc cụ phục vụ ngày vui.

Âm thanh tông đing biểu hiện sự huyền bí, mơ hồ và xa xăm. Ở tiết tấu chậm nó cho cảm giác buồn man mác, lúc tiết tấu nhanh thể hiện được sự rộn ràng, náo nhiệt.

Nhiều người không dùng dùi gõ vào tông đing mà dùng hai ống có cao độ mang tính hòa âm để gõ vào nhau, âm thanh nghe đầy đặn và phong phú hơn.
Tơ đjếp

Tơ đjếp là nhạc cụ hơi có lưỡi gà rung tự do, phổ biến ở một số dân tộc vùng Tây Nguyên Việt Nam. Cái tên của nó xuất phát từ tiếng Ba Na, về sau trở nên quen thuộc với nhiều dân tộc.

Tơ đjếp làm bằng 1 đoạn sừng trâu hình cái phễu cong, dài từ 25 đến 30 cm. Âm thanh tơ đjếp không chuẩn cao độ, âm sắc rè, đục và giòn như pha trộn âm sắc của tù và khèn.

Nhạc cụ này có hai đầu hở (phần nhọn của sừng được cắt bỏ). Ở giữa lòng cong của nó khoét một lỗ hình chữ nhật với cạnh ngắn 0,8 cm và cạnh dài 2,5 cm, chung quanh hình có một gờ cao 0,5 cm bằng sáp ong. Trên mặt gờ là một miếng đồng mỏng chứa lưỡi bịt kín lỗ hình chữ nhật lại.

Người ta cầm ngang sừng tơ đjếp, đưa đầu nhỏ về phía bên trái, miệng ngậm kín mấu sáp ong gắn lưỡi gà rồi thổi. Ngón cái của tay trái bịt, mở phần đầu ống nhỏ, còn những ngón khác giữ thân nhạc cụ. Lòng bàn tay phải bịt, mở phần đầu to của sừng. Kết quả âm thanh sẽ phát ra có cao độ khác nhau khi phối hợp bịt, mở cả hai đầu sừng. Nếu bịt, mở nhanh một đầu âm thanh sẽ có dạng láy rền (trille).

Tơ đjếp là nhạc cụ do nam giới sử dụng để thông tin với nhau hoặc dùng trong lễ hội, kiêng dùng trong nhà và không tham gia hòa tấu với những nhạc cụ khác.

Tơ đjếp là nhạc cụ đặc trưng của người Gia Rai và vài dân tộc khác. Người Rơ Măm gọi nó là jặp, người Êđê gọi là Kly Pă, người Hà Lang gọi là Tơ diết, còn người Stră gọi là Đuđea.
Tơ nốt

Tơ nốt là nhạc cụ hơi của người Ba Na, Việt Nam có quan hệ mật thiết với các nhạc cụ săn bắn. Nó là nhạc cụ mang tính chiến đấu. Ngày xưa người ta dùng nó để báo tin cho cộng đồng biết đang có việc quan trọng. Ngày nay nhiều dân ở Tây Nguyên sử dụng nhạc cụ này.

Tơ nốt làm bằng sừng trâu, bò hoặc dê rừng, dài khoảng 20 cm sau khi được cắt thủng hai đầu. Đầu nhọn có một lỗ nhỏ là lỗ thổi, đầu lớn dùng sáp ong đắp thành một cái bầu nhỏ có công dụng như bộ phận tăng âm. Dưới đáy bầu có một lỗ nhỏ để thoát hơi. Giữa sừng có một lỗ hình chữ nhật với cạnh dài 4 cm và cạnh ngắn 1 cm. Lỗ này được đắp sáp ong để gắn vào dăm kèn bằng nứa. Nhìn tổng quát, tơ nốt có phần cuống dài gấp đôi phần bầu.

Tơ nốt là nhạc cụ không định âm. Nó chỉ có hai âm nhưng nghe vang dội, hơi chói tai. Nhờ tính chất này người ta dùng nó để đuổi muôn thú vào chỗ có chó săn phục sẵn trong lúc đi săn bắn. Người ta còn thổi tơ nốt để báo hiệu cho dân làng về dự lễ hội của cộng đồng.

Để thổi tơ nốt người ta ngậm phần có lỗ thổi vào miệng, càng thổi mạnh thì âm thanh càng lớn. Muốn có hai âm phải dùng tay bịt, mở lỗ thoát hơi dưới đáy bầu.

Theo truyền thống người sử dụng tơ nốt thường là người chỉ huy, có uy tín và sức khỏe. Họ dùng nó để báo động, thông tin và gây huyên náo chứ không sử dụng trong việc hòa tấu với những nhạc cụ khác.

Tại đảo Madagascar ở châu Phi, có thổ dân cũng dùng một loại nhạc cụ giống như tơ nốt, gọi là antsiva. Nhạc cụ này cũng do nam giới sử dụng (trong việc ra hiệu tập trung hay lễ xuống đồng).
T'rưng

T'rưng là loại nhạc cụ gõ phổ biến ở vùng Tây Nguyên, Việt Nam, đặc biệt là đối với dân tộc Gia Rai và Ba Na. Cái tên "t'rưng" xuất phát từ tiếng Gia Rai, lâu ngày trở nên quen thuộc với mọi người. Đàn t'rưng làm bằng một số ống tre lồ ô hay nứa ngộ có kích cỡ khác nhau. Đàn t'rưng chuyên nghiệp có khoảng 12 đến 16 ống xếp thành hàng trên giá đàn theo thứ tự đi dần lên từ ống lớn đến ống nhỏ, từ ống dài đến ống ngắn (loại đàn t'rưng dân gian chỉ có 5 ống với cách xếp ngược lại, ống trên cao lớn rồi đi dần xuống là những ống nhỏ hơn). Nhìn chung, ống có đường kính từ 3 đến 4 cm, dài từ 40 đến 70 cm. Mỗi đầu ống đều bịt kín do còn nguyên các đầu mấu, đầu kia được gọt vát một phần ống để tạo âm theo chuỗi hàng âm của người dân tộc. Khi dùng dùi gõ vào các ống sẽ tạo thành âm thanh cao thấp khác nhau tùy độ to, nhỏ, dài, ngắn của ống. Những ống to và dài phát ra âm trầm, còn những ống nhỏ và ngắn có âm cao. Âm sắc của đàn t'rưng hơi đục, tiếng không vang to, vang xa nhưng khá đặc biệt. Nghe tiếng đàn t'rưng ta có cảm giác như tiếng suối róc rách, tiếng thác đổ, tiếng xào xạc của rừng tre nứa khi gió thổi.

Đàn t'rưng có âm vực rộng gần 3 quãng tám. Kỹ thuật diễn tấu nhạc cụ này khá đơn giản, dùng dùi (bằng tre hoặc gỗ) gõ vào ống để tạo ra âm thanh; có thể đánh ngón vê, ngón á giống như chơi đàn tam thập lục, gõ nhanh chậm đều tốt; có thể đánh chồng âm hoặc đồng âm nhưng 2 nốt cách nhau 1 quãng tám. bululu

Theo truyền thống, t'rưng là nhạc cụ do nam giới sử dụng, chỉ được chơi trên nương rẫy, kiêng cữ đánh trong nhà và trong làng. Vì người dân tộc tin rằng trong mỗi ống đàn có một vị thần cư trú, giúp con người bảo vệ cây trồng trên rẫy. Ngày xưa, người ta dùng tiếng đàn t'rưng để xua đuổi chim, thú trong lúc canh lúa, nếu đánh trong nhà thì t'rưng sẽ đuổi hồn gia súc, gia cầm khiến chúng sợ mà không lớn lên hoặc không sinh sản được. Song hiện nay, ta thấy trên các sân khấu chuyên nghiệp, người chơi đàn t'rưng thường là nữ giới.
Bălți

Bălţi là thành phố lớn thứ ba của Moldova, và là thành phố chính của phía bắc quốc gia này. Trong thời kỳ Đế quốc Nga (1812-1917), và sau này là thời kỳ Liên Xô (1940-1990) tên gọi cũng được viết thành Beltsy, theo cách trong tiếng Nga. Thành phố nằm cách thủ phủ Chişinău 135 km về phía bắc, và nằm bên sông nhỏ Răut, một nhánh sông của Dniester (Nistru), giữa một phong cảnh đồi núi, mà trong thời Trung Cổ được rừng bao phủ, nhưng kể từ đó đã bị chặt phá hoàn toàn.

==Xem thêm==
- Moldova
Trận Ngọc Hồi

Trận Ngọc Hồi là trận tấn công then chốt của hướng chính binh Tây Sơn vào ngày 30 tháng 1 năm 1789 do Quang Trung chỉ huy trong cuộc chiến chống quân Thanh can thiệp ở phía Bắc Đại Việt.

== Tiền đề ==
Sau khi đồn Hà Hồi cách Thăng Long 20 km về phía nam bị bao vây bức hàng (28 tháng 1), đồn Ngọc Hồi do Hứa Thế Hanh, Thượng Duy Thăng, Trương Triều Long chỉ huy được tăng cường, lên đến 30.000 quân tinh nhuệ, hỏa lực mạnh, ngoài lũy đất còn có hàng rào chông sắt, địa lôi, là tiền đồn kiên cố, then chốt trong hệ thống phòng thủ bảo vệ nam thành Thăng Long, ngăn chặn quân Tây Sơn.

Sáng 29 tháng 1, đại quân Quang Trung triển khai lực lượng thành hai cánh: cánh chính do Quang Trung chỉ huy, tập kết ở cánh đồng Cung phía nam Hà Hồi, cánh phối hợp do đô đốc Bảo chỉ huy, tập kết ở Đại Áng, bố trí mai phục tại cánh đồng gần Đầm Mực (thuộc Thanh Trì, Hà Nội ngày nay).

== Diễn biến ==
Ngày 29 tháng 1, Quang Trung dùng các toán quân nhỏ đánh khiêu khích ngoại vi Ngọc Hồi tạo sự căng thẳng cho quân Thanh và nghi binh cho cánh quân đô đốc Long đánh đồn Đống Đa. Mờ sáng 30 tháng 1 (mùng 5 Tết), quân Tây Sơn bắt đầu tấn công từ hướng nam: mở đầu, đội voi chiến (trên 100 voi chiến) đánh tan phản kích của kỵ binh Hứa Thế Hanh; tiếp sau, bộ binh (gồm 600 quân cảm tử chia làm 20 toán), trang bị đoản đao, ván chắn bằng gỗ quấn rơm ướt che mình, tiến thành hàng ngang áp sát chiến luỹ, tạo điều kiện cho đại quân Quang Trung tiến lên giáp chiến. Quân Thanh chống không nổi, chết và bị thương quá nửa. Đề đốc Hứa Thế Hanh và tả dực Thượng Duy Thăng bị giết.

Tôn Sĩ Nghị vội vã cùng vài võ quan sang Gia Lâm, Đô đốc Long - viên cận thần của Quang Trung - sai quân đánh quân Thanh, Tôn Sĩ Nghị rút chạy về kinh thành của Càn Long

Số tàn quân do tiên phong Trương Triều Long chỉ huy bỏ chạy về Thăng Long, nhưng bị chặn trên đường rút (gần Văn Điển ngày nay) buộc phải chạy theo hướng Đầm Mực. Tại đây, quân của đô đốc Bảo đã phục kích sẵn, tiêu diệt toàn bộ.

== Kết quả ==
Ngọc Hồi thất thủ, quân Tây Sơn thừa thắng đánh chiếm đồn Văn Điển và tiến thằng vào Thăng Long.Sầm Nghi Đống thắt cổ tự tử.

== Liên kết ngoài ==
- 9 nhân vật thời Tây Sơn được đúc tượng thờ tại Tây Sơn điện
- Ve Nguon Camp 2004
Trương Bào

Trương Bao (, 192-229) là con trai cả của Trương Phi, danh tướng nhà Thục Hán thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.
== Cuộc đời ==
Trương Bao quê ở quận Trác, U Châu, là con trai cả của Xa kỵ tướng quân, Tư Lệ hiệu úy, Tây Hương hầu Trương Phi.

Có ít thông tin về nhân vật này, theo Lê Đông Phương, Trương Bao chết khi còn trẻ, không tham gia vào chính trường thời Tam Quốc.

Tuy vậy, "Tam quốc chí" của Trần Thọ ghi chép Trương Bao có một người con trai là Trương Tuân. Do đó, Trương Bao có khả năng sống qua lễ đội mũ và kết hôn. Vấn đề Trương Bao đã tham gia vào chính trường hay chưa còn bỏ ngỏ.

Trương Bao có một người em Trương Thiệu làm tới chức Thị trung, Thượng thư Bộc xạ nhà Quý Hán.

== Trong văn học ==
Trong tiểu thuyết "Tam quốc diễn nghĩa" của La Quán Trung, nhân vật Trương Bao là một vị tướng giỏi. Trương Bao xuất hiện lần đầu trong cuốn tiểu thuyết này là thời điểm ông đến thông báo cho Lưu Bị tin cha mình là Trương Phi bị hai thuộc hạ là Phạm Cương, Trương Đạt giết chết. Lúc này Trương Bao gặp Quan Hưng, con thứ của Quan Vũ.

Nhân vật Trương Bao đã xin Lưu Bị cho làm tiên phong và nói rằng "Vì nước, vì cha, chết cũng không từ." Nhưng con thứ hai của Quan Công là nhân vật Quan Hưng cũng xin làm tiên phong, Rồi hai người cãi cọ nhau và thách đấu nhưng đã bị Lưu Bị vội vàng ngăn lại và buộc hai người phải kết nghĩa anh em như cha của họ là Quan Vũ và Trương Phi, Lưu Bị đã phong cả hai người làm tiên phong.

Nhân vật Trương Bao đã lập được nhiều công trong các trận đánh như các trận báo thù Đông Ngô do Lưu Bị dẫn đầu mặc dù trận chiến này vẫn thất bại và các cuộc Bắc phạt do Gia Cát Lượng chỉ huy. Trong lần đánh Kỳ Sơn thứ ba của Gia Cát Lượng, nhân vật Trương Bao muốn lập công nên đuổi đánh Quách Hoài và Tôn Lễ bị vấp vào đá ngã ngựa, rơi xuống núi và qua đời do vết thương nặng.

Con nhân vật Trương Bao là Trương Tuân, tử trận cùng với Gia Cát Chiêm, Hoàng Sùng và Lý Cầu lúc đang bảo vệ cho Miên Trúc trước sự tấn công của quân Ngụy dưới sự chỉ huy của Đặng Ngải.

== Xem thêm ==
- Trương Phi
- Quan Hưng

== Tham khảo ==
- "Tam Quốc Chí", "Quan Trương Mã Hoàng Triệu truyện".
- Lê Đông Phương (2007), "Kể chuyện Tam Quốc", Nhà xuất bản Đà Nẵng
Vụ nổ Halifax

Vụ nổ Halifax là vụ nổ xảy ra ngày 6 tháng 12 năm 1917, tại Halifax, Nova Scotia, Canada khi một tàu hàng Pháp, chở đầy thuốc nổ chiến tranh, gặp tai nạn với một tàu Na Uy tại "Eo hẹp" ("the Narrows") của cảng Halifax. Khoảng 1500 người đã thiệt mạng ngay tức khắc, 500 người khác chết ngay sau đó bởi những vết thương do mảnh vỡ, lửa, nhà sập và trên 9000 người bị thương. Đây là vụ nổ nhân tạo lớn nhất cho tới khi vụ thử bom nguyên tử đầu tiên được thực hiện năm 1945 và là một trong những vụ nổ phi hạt nhân lớn nhất cho đến nay. ngày nay , vụ nổ lớn nhất thuộc về bom sa hoàng của Nga.

== Diễn biến ==
Vào sáng ngày 6 tháng 12 năm 1917, tàu chở hàng SS Mont-Blanc của Pháp đã va chạm với tàu SS Imo của Na Uy ở vùng biển Halifax, Nova Scotia, Canada. Mont-Blanc, chất đầy chất nổ, bốc cháy và phát nổ, tàn phá quận Richmond của Halifax. 1.782 người đã thiệt mạng, phần lớn ở Halifax và Dartmouth, do vụ nổ, mảnh vỡ, hỏa hoạn hoặc các tòa nhà bị sập và ước tính có khoảng 9.000 người khác bị thương. Vụ nổ là vụ nổ lớn nhất do con người tạo ra vào thời điểm đó, giải phóng năng lượng tương đương khoảng 2,9 kiloton TNT (12 TJ).

Mont-Blanc theo lệnh của chính phủ Pháp vận chuyển hàng hóa của cô từ Thành phố New York qua Halifax đến Bordeaux, Pháp. Vào khoảng 8:45 sáng, nó va chạm ở tốc độ thấp, khoảng một hải lý (1,2 dặm / giờ hoặc 1,9 km/h), với chiếc Imo không tải, do Ủy ban Cứu trợ ở Bỉ thuê để nhận hàng cứu trợ ở New York . Trên tàu Mont-Blanc, vụ va chạm đã làm hư hỏng các thùng benzol được cất giữ trên boong, làm rò rỉ hơi bốc cháy do tia lửa từ vụ va chạm, gây ra ngọn lửa trên tàu nhanh chóng vượt khỏi tầm kiểm soát. Khoảng 20 phút sau lúc 9:04:35 sáng, Mont-Blanc phát nổ.

Gần như tất cả các cấu trúc trong bán kính 800 mét (nửa dặm), bao gồm cả cộng đồng Richmond, đã bị phá hủy.[3] Một cơn sóng áp lực làm gãy cây cối, uốn cong đường ray sắt, phá hủy các tòa nhà, tàu mắc cạn (bao gồm cả Imo, bị sóng thần sau đó đánh dạt vào bờ), và các mảnh vỡ của Mont-Blanc rải rác hàng km. Bên kia bến cảng, ở Dartmouth, cũng có thiệt hại trên diện rộng. Một cơn sóng thần do vụ nổ tạo ra đã quét sạch cộng đồng của Quốc gia đầu tiên Mi'kmaq, những người đã sống ở khu vực Tufts Cove trong nhiều thế hệ.

Các nỗ lực cứu trợ bắt đầu gần như ngay lập tức và các bệnh viện nhanh chóng chật kín. Các chuyến tàu cứu hộ bắt đầu đến vào ngày xảy ra vụ nổ từ khắp Nova Scotia và New Brunswick trong khi các chuyến tàu khác từ miền trung Canada và đông bắc Hoa Kỳ bị cản trở bởi bão tuyết. Việc xây dựng những nơi trú ẩn tạm thời để làm nơi ở cho nhiều người vô gia cư đã bắt đầu ngay sau thảm họa. Cuộc điều tra tư pháp ban đầu cho thấy Mont-Blanc phải chịu trách nhiệm về thảm họa, nhưng kháng cáo sau đó xác định rằng cả hai con tàu đều phải chịu trách nhiệm. Ở North End, có một số đài tưởng niệm các nạn nhân của vụ nổ
Lebensraum

Trong quyển "Mein Kampf", Hitler đã bày tỏ quan điểm của mình rằng lịch sử là một cuộc đấu tranh không giới hạn đến chết giữa các chủng tộc. Kế hoạch chinh phục Lebensraum của ông ta có quan hệ mật thiết với quan điểm phân biệt chủng tộc và niềm tin của ông ta vào chủ nghĩa Darwin xã hội. Chủ nghĩa phân biệt chủng tộc không phải là một khía cạnh cần thiết của đường lối chính trị bành trướng nói chung, và cũng không phải là hàm ý căn nguyên của thuật ngữ "Lebensraum". Tuy nhiên, dưới thời Hitler, thuật ngữ này biểu hiện một chủ nghĩa bành trước đặc biệt, mang tính phân biệt chủng tộc.

== Xem thêm ==
- Chủ nghĩa đế quốc

== Liên kết ngoài ==
- Hitler and 'Lebensraum' in the East By Jeremy Noakes
- Utopia: The Greater Germanic Reich of the German Nation - map of Nazi plans in Deutsch
- Utopia: The Greater Germanic Reich of the German Nation -Map of Nazi expansionist plans in English
Jaap Stam

Jakob "Jaap" Stam (sinh 17 tháng 7 năm 1972 tại Kampen, Hà Lan) là một cựu cầu thủ bóng đá người Hà Lan. Biệt hiệu của anh là "De rots van Kampen" ("Hòn đá của Kampen"). Anh được bầu là hậu vệ tốt nhất của Champions League năm 1999 và 2000.

Mùa bóng 1998-1999, Stam đã cùng Manchester United lập "cú ăn ba" khi giành được Cúp C1 châu Âu, vô địch ngoại hạng Anh và Cúp FA.

==Sự nghiệp câu lạc bộ==
===Thời gian đầu===
Stam khởi đầu sự nghiệp tại câu lạc bộ nghiệp dư ở địa phương DOS Kampen. Ngày 15 tháng 8 năm 1992, Stam có trận đấu chuyên nghiệp đầu tiên trong màu áo FC Zwolle ở trận hoà 1-1 với SC Heracles tại giải hạng hạng Nhất của Hà Lan. Anh thường xuyên có mặt trong đội hình xuất phát của câu lạc bộ và chuyển tới câu lạc bộ Cambuur Leeuwarden thi đấu ở giải Ngoại hạng vào mùa giải tiếp theo. Do đội bóng bị xuống hạng ngay mùa đó nên Stam lại quay trở lại chơ ở giải hạng Nhất. Hai mùa bóng chơi ở Cambuur là bước đệm để anh đến với Willem II ở giải Ngoại hạng. Tại Willem II anh nhanh chóng gây được ấn tượng. Chiến thắng đầy bất ngờ 1-0 của Willem II trước Ajax đã giúp Stam đến được PSV Eindhoven ngay trong mùa bóng đó và có được Cúp Quốc gia Hà Lan cùng PSV, danh hiệu chính thức đầu tiên của anh.

===PSV===
Đầu mùa bóng 1996-97, Stam có được danh hiệu thứ hai với PSV Eindhoven khi cùng câu lạc bộ giành được "Siêu Cúp Hà Lan" ("Cúp Johan Cruijff)". Họ cũng giành luôn được chức vô địch Hà Lan năm đó. Stam là cầu thủ chủ chốt của câu lạc bộ và giành luôn danh hiệu "Cầu thủ xuất sắc nhất Hà Lan" trong năm đó.

Năm 1997 một lần nữa anh cùng PSV đoạt "Siêu Cúp Hà Lan". Anh trở thành cầu thủ Hà Lan và cũng là hậu vệ đắt giá nhất trong lịch sử khi Manchester United mua anh với giá 36 triệu ƒ.

===Manchester United===
Stam trải qua 3 mùa bóng tại Manchester United và có được 3 chức vô địch Premierships, một FA Cup, một Cúp Liên lục địa và một Champions League với câu lạc bộ.

Trong mùa bóng 2001-02, Stam bị chuyển nhượng tới Lazio của Ý một cách gây tranh cãi, sau khi huấn luyện viên Manchester United Alex Ferguson đã rất tức giận với những lời lẽ của Stam trong cuốn tự truyện "Head to Head". Sự ra đi chóng vánh này đã đặt ra một bài toán khó khăn với Ferguson về hàng thủ của Manchester United, khi hàng thủ được xây dựng quanh Stam. Roy Keane thường xuyên phải lùi về để hỗ trợ phòng thủ. Bàn thắng duy nhất của Stam ghi cho Manchester United là bàn thắng cuối cùng trong chiến thắng 6-2 trước Leicester City.

==Đội tuyển quốc gia Hà Lan==
Anh đã chơi cho Hà Lan 67 trận và ghi được 3 bàn thắng

==Danh hiệu==
- 1996: KNVB Cup, Johan Cruijff-schaal
- 1997: Eredivisie, Johan Cruijff-schaal, Dutch Player of the Year
- 1999: UEFA Champions League, Premier League, FA Cup, Intercontinental Cup
- 2000: Premier League
- 2001: Premier League
- 2004: Coppa Italia
- 2004: Italian Super Cup
- 2006: Johan Cruijff-schaal
- 2007: KNVB Cup, Johan Cruijff-schaal
==Liên kết ngoài==
- World Footballer of the Year 1999 12th
Hồ Nhĩ Hải

Hồ Nhĩ Hải (tiếng Trung: 洱海, ěrhǎi) trông giống như một cái tai. Nó là một hồ trên núi cao ở miền tây nam Trung Quốc, trong địa phận tỉnh Vân Nam, cách Côn Minh khoảng 265 km (165 dặm) về phía tây tây bắc, tính theo đường chim bay. Hồ Nhĩ Hải còn được biết đến dưới tên gọi "Diệp Du Trạch", "Côn Di Xuyên", "Tây Nhị Hà" trong thời kỳ cổ đại. Nó là một trong số 16 hồ thuộc khu bảo hộ tự nhiên cấp quốc gia của Trung Quốc. Trong bài này, từ đây trở đi dùng tên gọi chính xác của nó là hồ Nhị Hải.

== Đặc điểm ==
Hồ Nhĩ Hải nằm trên độ cao 1.972 m trên mực nước biển. Về kích thước, theo chiều bắc-nam hồ dài 40 km và theo chiều đông-tây hồ rộng trung bình khoảng 7–8 km. Nó chiếm diện tích khoảng 250 km², làm cho nó là hồ lớn thứ hai trên cao nguyên tại Trung Quốc, chỉ sau hồ Điền Trì (298 km²). Chu vi của nó đạt tới 116 km, độ sâu trung bình khoảng 11 m, độ sâu tối đa tới 20 m và tổng dung tích chứa nước đạt tới 2,5-2,82 tỷ m³.

Phía tây hồ Nhĩ Hải là Thương Sơn (苍山), phía đông có Ngọc Án Sơn (玉案山) bao quanh. Nó bắt đầu từ hương Giang Vĩ, huyện Nhĩ Nguyên ở phía cực bắc và kết thúc tại thành phố Đại Lý ở phía tây nam, nhận nước từ sông Di Tư (弥苴) và sông Di Tỳ (弥茨) ở phía bắc, sông Ba La (波罗) ở phía đông nam và khoảng 18 sông suối nhỏ từ dãy núi Thương Sơn. Diện tích lưu vực của nó khoảng 2.565 km². Sông Dạng Giang (漾江) là chỗ thoát ra của hồ ở phía tây nam và cuối cùng nó đổ vào sông Lan Thương (tức sông Mê Kông).

== Lịch sử ==
Hồ Nhĩ Hải là một hồ do đứt đoạn trong kiến tạo sơn hình thành.

Hồ Nhĩ Hải đã từng được sử dụng như là khu vực chăn nuôi hươu nai của vương quốc Nam Chiếu.
== Du lịch ==
Từ xưa, người ta đã khái quát về hồ Nhĩ Hải là ""tam đảo, tứ châu, ngũ hồ, cửu khúc"" (ba đảo, bốn cù lao, năm hồ, chín đoạn uốn cong).

Tam đảo là: Kim Thoa đảo (đảo Thoi Vàng), đảo Ngọc Kỷ, đảo Xích Văn.

Tứ châu là: Thanh Toa Tị châu, Đại Quán Phanh châu (大鹳淜洲), Uyên Ương châu, Mã Liêm châu

Ngũ hồ là: hồ Thái, hồ Liên Hoa, hồ Tinh, hồ Thần, hồ Chử.

Cửu khúc là: Liên Hoa khúc, Đại Quán khúc, Phan Ki khúc, Phượng Dực khúc, La Thì khúc, Ngưu Giác khúc, Ba khúc, Cao Cử khúc, Hạc Chứ khúc.

== Nghề đánh bắt cá==
Hồ Nhĩ Hải là nguồn cung cấp thực phẩm quan trọng cho người dân địa phương (người Bạch), những người nổi tiếng vì phương pháp đánh bắt cá của mình: họ huấn luyện chim cốc bắt cá. Những con chim bị ngăn không cho nuốt cá vào bụng bằng cách đeo vòng cổ cho chúng.

== Liên kết ngoài ==
- Hồ Nhĩ Hải tại www.yunnaninfo.com
Bưởi chùm

Bưởi chùm hay còn gọi là bưởi đắng, bưởi bồ đào, bưởi nho (dịch theo từ tiếng Anh: "grapefruit", trong đó "bồ đào" là từ Hán-Việt có nghĩa là "nho") (danh pháp hai phần: Citrus × paradisi) là một loài cây cận nhiệt đới thuộc chi Cam chanh ("Citrus") được trồng để lấy quả.

== Thành phần dinh dưỡng ==
Vỏ bưởi màu vàng, ruột sắc hồng hay đỏ vì nhiều lycopen vốn có công dụng chống oxy hóa giúp sức khỏe. Ngay cả hột bưởi cũng có ít nhiều hóa chất chất chống oxy hóa.

Bưởi chùm còn cung cấp nguồn vitamin C, xơ và pectin dồi dào.

Khoa học cho thấy bưởi chùm có thể giúp giảm lượng cholesterol trong máu.

Tinh chất hạt bưởi chùm (GSE) có thể có năng tính mạnh chống khuẩn và nấm tuy nhiên tác dụng này chưa được xác định vì chất paraben mà nhà nông xịt lên bưởi để cất giữ trái được lâu hơn cũng có tác năng chống nấm.

Bưởi chùm còn dùng trong phương thức giảm cân dựa trên giả thuyết ăn bưởi có thể giúp cơ thể tiêu được chất béo vì bưởi có chỉ số glyceme thấp.

Nghiên cứu năm 2007 phát hiện sự tương tác giữa việc ăn bưởi thường xuyên (tương đương với 1/4 trái hằng ngày) có liên quan đến bệnh ung thư vú. Tỷ lệ ung thư tăng khoảng 30% với giới phụ nữ sau tuổi mãn kinh vì bưởi giảm hiệu quả của enzym CYP3A4 khiến lượng estrogen trong huyết tương tăng lên.
Tuy nhiên, sau đó một công bố khác chỉ ra rằng không có mối liên hệ nào giữa việc sử dụng bưởi chùm hay nước ép bưởi chùm có liên quan đến ung thư.
K’ny

K’ny hay K'ni là nhạc cụ dây có cung vĩ của nhiều dân tộc sống ở vùng Bắc Tây Nguyên, Việt Nam và người Kreung thuộc nhóm Khmer Loeu ở Ratanakiri, Campuchia. Nó phổ biến rộng rãi trong cộng đồng Ba Na, Gia Rai, Xơ-đăng và Rơ Ngao... Nó có nhiều tên gọi khác nhau tùy theo dân tộc. Người Cà Dong gọi là K’ny là Rơ đoong, người Rơ Măm gọi là Rơ ruội, người Hà Lang gọi là Brõ Mâm.

== Cấu tạo ==
Thân đàn K’ny là một ống nứa nhỏ hay một cành gỗ tròn, thẳng, dài khoảng 50 đến 70 cm và có đường kính từ 2 đến 3 cm. Phần trên thân ống có một lỗ để cắm trục gỗ xuyên qua mắc dây đàn. Phần dưới thân ống có một miếng gỗ khoảng 1 cm, gắn bằng sáp ong để làm ngựa đàn. Đàn K’ny chỉ có dây mắc vào trục và mấu gỗ dưới gốc đàn. Ngày xưa người ta dùng dây đàn bằng dây móc hay xơ dứa se, ngày nay dùng dây kim loại tách từ phanh xe đạp.

K’ny không có bộ dây tăng âm, tiếng đàn phát ra là do dây rung. Cung vĩ là một mảnh nứa cạ vào dây, làm dây rung lên phát ra âm thanh. Trên thân đàn k’ny nguyên thủy có 4 núm bằng sáp ong là 4 phím đàn. Về sau người ta cải tiến nhạc cụ này gắn nhiều phím hơn và thêm 1 dây đàn nữa.

K’ny có âm sắc giống tiếng mèo kêu. Muốn có âm trầm người ta phải kết hợp tay bấm và vòm hàm mở ra (âm "o" hoặc âm "a"). Muốn có âm cao vòm hàm phải khép lại (âm "e") và tay bấm phải chạy xuống dưới. K’ny có âm thanh rất nhỏ, âm vực hẹp trong vòng 1 quãng bốn hoặc quãng năm. Tuy nhiên, ta có thể tạo âm nguyên hoặc nửa âm trên một dây đàn.

Để khuếch đại âm thanh người ta dùng một dây tơ, dây dù hoặc dây cước nylon, buộc một đầu sợi dây này thật chặt vào dây đàn, đầu kia buột vào một mảnh mo măng tre hình tròn (hoặc mảnh nhôm hay nhựa PVC). Người chơi phải ngậm mảnh hình tròn này trong miệng, làm sao phải giữ cho dây tơ căng và mặt trong của mảnh tròn này sát với 2 hàm răng. Khi kéo đàn dây sẽ rung lên, chuyển chấn động sang dây tơ rồi đến mảnh mo măng tre và vang trong khoang miệng của người kéo đàn. Người chơi phải thay đổi khẩu hình để có âm thanh khác nhau, giống như tiếng mèo kêu ngoao ngoao.

== Sử dụng ==
Kỹ thuật chơi đàn k’ny giống như kéo đàn nhị. Tay trái cầm thân đàn, những ngón tay bấm lên dây đàn. Tay phải cầm cung vĩ cạ vào dây đàn. Nói thì dễ song để diễn k’ny tốt rất khó, bởi nó đòi hỏi người chơi phải bấm nốt chuẩn xác, kéo cung vĩ phù hợp với bài nhạc và sử dụng khẩu hình, khoang miệng điêu luyện, làm sao để tiếng đàn như tiếng hát.

Theo truyền thống của người dân tộc, k’ny do nam giới sử dụng. Họ chỉ chơi nhạc cụ này trong nhà Rông hoặc nơi chòi rẫy, bởi vì họ tin rằng k’ny là tiếng nói của thần linh, nên không sử dụng trong nhà.

==Liên kết ngoài==
- Hình ví dụ
- Page with pictures of K'ni or Vietnamese mouth violin.
- Page from Vietnam National Administration of Tourism, with picture and description of K'ni.
Hoàng cầm

Hoàng cầm (danh pháp khoa học: Scutellaria baicalensis) là loài cây thuộc họ Hoa môi (Lamiaceae).

== Miêu tả ==
Hoàng cầm là một loài cây thảo sống lâu năm (đa niên), cao 20–50 cm, có rễ phình to thành chùy. Thân mọc đứng, vuông, phân nhánh. Lá mọc đối, cuống ngắn hoặc không cuống. Hoa mọc ở đầu cành, có màu lam tím. Cánh hoa có hai môi, bốn nhị, bầu có bốn ngăn.

Vị thuốc hoàng cầm ("Radix Scutellariae") được làm từ rễ phơi hay sấy khô của cây hoàng cầm có màu vàng sẫm nên cây này được gọi là hoàng cầm ().

== Phân bố ==
Hoa Bắc, bán đảo Triều Tiên.

== Tác dụng dược lý ==
- Hạ huyết áp
- Kháng sinh
- Giảm sốt
- Lợi tiểu
Chi Cách

Chi Cách (danh pháp khoa học: Premna) là một chi thực vật, được xếp trong họ cỏ Roi ngựa (Verbenaceae) nghĩa rộng ("sensu lato") hoặc Họ Hoa môi (tùy theo hệ thống phân loại) với khoảng 50-200 loài. Chi này có một số loài tiêu biểu sau:
- "Premna balansae", Dop - cách
- "Premna cambodiana", Dop - cách Miên, cách Campuchia
- "Premna grandifolia", A.D.J. Meeuse
- "Premna hans-joachimii", Verdc.
- "Premna latifolia", Roxb. - cách lá rộng
- "Premna maxima", T.C.E. Fr. - cách Kenya
- "Premna ordonata", Blanco. - cách thơm
- "Premna protrusa", A.C.Sm. & S.Darwin
- "Premna schliebenii", Werderm.
- "Premna serratifolia", L. (đồng nghĩa: "P. integrifolia") - vọng cách
- "Premna szemaoensis", Pei
- "Premna taitensis", J. Schauer
- "Premna tanganyikensis", Mold
Al-Li

Hợp kim Al-Li là hợp kim của nhôm với lithi thông thường bao gồm cả đồng và ziriconi. Khi lithi là một kim loại nguyên tố có tỷ trọng rất thấp, thì nếu bổ sung vào nhôm sẽ cho hợp kim có tỷ trọng thấp hơn nhôm nguyên tố. Nếu bổ sung vào hợp kim một lượng 1% lithi thì sẽ làm cho hợp kim Al-Li nhẹ đi 3% và tăng độ cứng lên 5%. Hợp kim Al–Li thương mại chiếm 2,45% lithi theo khối lượng.

Hợp kim Al-Li rất quan trọng và được sử dụng rộng rãi trong công nghiệp vũ trụ, do lợi thế về trọng lượng riêng. Hiện tại hợp kim này đang được sử dụng cho ngành hàng không và các dự án máy bay lên thẳng.

Phôi và phế liệu cũng như các vật liệu tái chế của hợp kim Al-Li phải để riêng và không được để lẫn với các nhón hợp kim của nhôm khác, bởi vì chúng có thể gây cháy nổ rất nguy hiểm.
Tiếng Minangkabau

Tiếng Minangkabau ("Baso Minangkabau)"; tiếng Indonesia: "Bahasa Minangkabau" là một ngôn ngữ trong ngữ tộc Malay-Polynesia thuộc ngữ hệ Nam Đảo, được sử dụng bởi dân Minangkabau ở Tây Sumatra, ở vùng tây của Riau và nhiều thành phố khắp Indonesia bởi những người nhập cư Minangkabau, những người thường làm nghề buôn bán hay mở nhà hàng. Ngôn ngữ này cũng được nói ở một phần của Malaysia.

Do những sự tương đồng lớn về ngữ pháp giữa tiếng Minangkabau và tiếng Mã Lai, có một số tranh cãi về quan hệ giữa hai ngôn ngữ này. Một số người xem tiếng Minangkabau là một phương ngữ của tiếng Mã Lai, trong khi những người khác cho rằng tiếng Minangkabau là một ngôn ngữ riêng biệt.

== Malaysia ==
Ngoài Tây Sumatra và tây Riau, tiếng Minangkabau cũng được nói ở Malaysia bởi những người là hậu duệ của dân nhập cư từ vùng nói tiếng Minang ở Sumatra ("Ranah Minang", hay Đất của Minang). Một số đáng kể những người nhập cư ban đầu định cư ở khu vực ngày nay là bang Negeri Sembilan của Malaysia. Ngôn ngữ này cũng là ngôn ngữ chung dọc theo vùng duyên hải của tỉnh Bắc Sumatra, và thậm chí được dùng ở một số nơi của Aceh, nơi nó được gọi là "Aneuk Jamee".

== Phương ngữ ==
Tiếng Minangkabau có nhiều phương ngữ, đôi khí khác biệt giữa các làng gần nhau (ví dụ như các làng cách nhau một con sông).

Trong giao tiếp hàng ngày giữa người Minangkabau ở các vùng khác nhau, phương ngữ Padang ("Baso Padang" hay "Baso Urang Awak" "ngôn ngữ của dân tộc chúng ta") thường được dùng và có một kiểu tiêu chuẩn.
Mồng tơi

Mồng tơi hay mùng tơi (danh pháp hai phần: "Basella alba") là một loại dây leo lâu năm ăn được thuộc họ Mồng tơi. Mồng tơi này được tìm thấy ở vùng nhiệt đới châu Á và châu Phi, nơi nó được sử dụng rộng rãi như một loại rau ăn lá. Cây có nguồn gốc từ tiểu lục địa Ấn Độ, Đông Nam Á và New Guinea. Nó được thuần hóa ở Trung Quốc, châu Phi nhiệt đới, Brasil, Belize, Colombia, Tây Ấn, Fiji và Polynésie thuộc Pháp.

==Mô tả==
Đây là loại dây leo quấn, mập và nhớt, sống hàng năm hay hai năm. Lá dày hình tim, mọc xen, đơn, nguyên, có cuống. Cụm hoa hình bông mọc ở kẽ lá, màu trắng hay tím đỏ nhạt. Quả mọng, nhỏ, hình cầu hoặc trứng, dài khoảng 5–6 mm, màu xanh, khi chín chuyển màu tím đen hoặc màu trắng

Cây mồng tơi mọc nhanh, dây có thể dài đến 10 m.

==Công dụng==
Lá và đọt thân non của mồng tơi thường được dùng để nấu canh ăn mát và có tính nhuận trường. Nước ép từ quả dùng trị đau mắt. Tại Trung Quốc có nơi người ta dùng rau mồng tơi giã nát đắp chữa vú sưng, nứt, giải độc.

==Thành phần hóa học==
Trong rau mồng tơi có vitamin A, vitamin B, chất saponin, chất nhầy và chất sắt.

==Ca dao, tục ngữ==
- "Nghèo rớt (nhớt) mùng tơi" (Thành ngữ Việt Nam)
- "Gần nhà mà chẳng sang chơiĐể anh ngắt ngọn mồng tơi bắc cầu..." (Ca dao Việt Nam)
- "Nhà nàng ở cạnh nhà tôi,Cách nhau cái dậu mùng tơi xanh rờn" ("Cô hàng xóm", thơ Nguyễn Bính)

==Liên kết ngoài==
- PROTAbase về "Basella alba"
- Ảnh và đồng nghĩa đa ngôn ngữ
- Trên website Đại học Florida
- Đánh giá các loại rau ăn lá nhiệt đới trên quần đảo Virgin
- Mồng tơi "Basella alba", "B. ruba" (Worldcrops.org)
Long Thành (định hướng)

Long Thành có thể chỉ đến:

== Địa danh ==
=== Việt Nam ===
- Xã Long Thành, tỉnh Đồng Nai
- Xã Long Thành, tỉnh Vĩnh Long
- Sân bay quốc tế Long Thành thuộc xã Long Thành, tỉnh Đồng Nai.

- Địa danh cũ
- Huyện Long Thành thuộc tỉnh Đồng Nai
- Thị trấn Long Thành, huyện lỵ huyện Long Thành
- Thị trấn Long Thành, huyện Duyên Hải, tỉnh Trà Vinh
- Xã Long Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An
- Phường Long Thành Bắc, thị xã Hòa Thành, tỉnh Tây Ninh
- Phường Long Thành Trung, thị xã Hòa Thành, tỉnh Tây Ninh
- Xã Long Thành Nam, thị xã Hòa Thành, tỉnh Tây Ninh
- Xã Long Thành thuộc huyện Thủ Thừa, tỉnh Long An; nay là một phần xã Tân Long cùng huyện
- Một xưng hiệu kinh thành Thăng Long thời phong kiến.

=== Trung Quốc ===
- Quận Long Thành, Triều Dương, tỉnh Liêu Ninh, Trung Quốc.
- Quận Long Thành, Hàm Hưng, tỉnh Hàm Kính Nam, Triều Tiên.
- Xưng hiệu của các thành phố (thường là kinh đô nơi vua/hoàng đế ở):
- Thành phố Thái Nguyên, Sơn Tây, Trung Quốc.
- Thành phố Thường Châu, Giang Tô, Trung Quốc.

== Nhân vật ==
- Long Thành (cầu thủ bóng đá), cầu thủ bóng đá người Trung Quốc.

== Xem thêm ==
- Long Thạnh
Nébing

Nébing là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Château-Salins, tổng Albestroff. Tọa độ địa lý của xã là 48° 54' vĩ độ bắc, 06° 48' kinh độ đông. Nébing nằm trên độ cao trung bình là 235 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 227 mét và điểm cao nhất là 296 mét. Xã có diện tích 7,36 km², dân số vào thời điểm 2004 là 366 người; mật độ dân số là 49,5 người/km². Nébing nằm khoảng 5 km về phía tây nam của Albestroff.
Neufchâteau, Vosges

Neufchâteau là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Vosges, quận Neufchâteau, tổng Neufchâteau. Tọa độ địa lý của xã là 48° 21' vĩ độ bắc, 05° 41' kinh độ đông. Neufchâteau nằm trên độ cao trung bình là 289 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 274 mét và điểm cao nhất là 373 mét. Xã có diện tích 23,81 km², dân số vào thời điểm 1999 là 7533 người; mật độ dân số là 316 người/km².

==Các thành phố kết nghĩa==
- Hamm, Đức
- Miranda do Corvo, Bồ Đào Nha
- Smigiel, Ba Lan

==Nhân vật nổi tiếng==
- Jeanne d’Arc, sinh tại Domrémy-la-Pucelle, trong quận Neufchâteau
- François de Neufchâteau, bộ trưởng Bộ Nội vụ (1797-1799).
- Étienne-François Dralet (1760-1844).

==Địa điểm tham quan==
- Nhà thờ Saint-Nicolas
- Nhà thờ Saint Christophe
- Chapelle du Saint-Esprit
- Hôtel de Houdreville
- Hôtel de Malte

==Liên kết ngoài==
- Portail officiel de la ville de Neufchâteau
- Site du lycée du bois et de l'ameublement de Neufchâteau
- Site de l'office de tourisme de Neufchâteau
- Portail & annuaire néocastriens
- Neufchâteau trên trang mạng của Viện địa lý quốc gia
Neufchef

Neufchef là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Thionville-Ouest, tổng Algrange. Tọa độ địa lý của xã là 49° 19' vĩ độ bắc, 06° 01' kinh độ đông. Neufchef nằm trên độ cao trung bình là 310 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 205 mét và điểm cao nhất là 365 mét. Xã có diện tích 16,72 km², dân số vào thời điểm 1999 là 2483 người; mật độ dân số là 148 người/km². Neufchef nằm về phía tây của Thionville.
Neufgrange

Neufgrange là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Sarreguemines, tổng Sarreguemines-Campagne. Tọa độ địa lý của xã là 49° 04' vĩ độ bắc, 07° 04' kinh độ đông. Neufgrange nằm trên độ cao trung bình là 250 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 214 mét và điểm cao nhất là 278 mét. Xã có diện tích 7,17 km², dân số vào thời điểm 1999 là 1270 người; mật độ dân số là 177 người/km².
Neufmoulins

Neufmoulins là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Sarrebourg, tổng Lorquin. Tọa độ địa lý của xã là 48° 40' vĩ độ bắc, 06° 58' kinh độ đông. Neufmoulins nằm trên độ cao trung bình là 295 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 265 mét và điểm cao nhất là 333 mét. Xã có diện tích 1,93 km², dân số vào thời điểm 1999 là 37 người; mật độ dân số là 19 người/km². Xã nằm khoảng 8 km về phía tây nam của Sarrebourg, thuộc Pháp từ năm 1661.
Neufvillage

Neufvillage là một xã trong vùng hành chính lorraine, thuộc tỉnh Moselle, quận Château-Salins, tổng Albestroff. Tọa độ địa lý của xã là 48° 56' vĩ độ bắc, 06° 46' kinh độ đông. Neufvillage nằm trên độ cao trung bình là 225 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 220 mét và điểm cao nhất là 233 mét. Xã có diện tích 0,61 km², dân số vào thời điểm 1999 là 50 người; mật độ dân số là 82 người/km². Neufvillage nằm 3 km đông bắc của Bénestroff.
Niderhoff

Niderhoff là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Sarrebourg, tổng Lorquin. Tọa độ địa lý của xã là 48° 38' vĩ độ bắc, 07° 00' kinh độ đông. Niderhoff nằm trên độ cao trung bình là 280 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 272 mét và điểm cao nhất là 376 mét. Xã có diện tích 5,3 km², dân số vào thời điểm 2005 là 284 người; mật độ dân số là 53,6 người/km². Niderhoff nằm khoảng 11 km về phía nam của Sarrebourg, thuộc Pháp từ năm 1661.
Niderviller

Niderviller là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Sarrebourg, tổng Sarrebourg. Tọa độ địa lý của xã là 48° 42' vĩ độ bắc, 07° 06' kinh độ đông. Niderviller nằm trên độ cao trung bình là 300 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 257 mét và điểm cao nhất là 364 mét. Xã có diện tích 10,75 km², dân số vào thời điểm 1999 là 1069 người; mật độ dân số là 99 người/km². Niderviller nằm khoảng 5 km về phía đông nam của Sarrebourg, thuộc Pháp từ năm 1661.
Niederstinzel

Niederstinzel là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Sarrebourg, tổng Fénétrange. Tọa độ địa lý của xã là 48° 51' vĩ độ bắc, 07° 01' kinh độ đông. Niederstinzel nằm trên độ cao trung bình là 240 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 222 mét và điểm cao nhất là 286 mét. Xã có diện tích 12,96 km², dân số vào thời điểm 1999 là 243 người; mật độ dân số là 18 người/km².

==Nhân vật nổi tiếng==
- Georges Imbert, nhà phát minh
Chi Mồng tơi

Chi Mồng tơi (danh pháp khoa học: Basella), là một chi trong họ Mồng tơi (Basellaceae), chứa khoảng 5 loài thực vật dạng dây leo, trong số này có 3 loài là đặc hữu của Madagascar ("B. excavata", "B. leandriana", "B. madagascariensis") và 1 loài đặc hữu của Đông Phi ("B. paniculata"). 
==Các loài==
- "Basella excavata"
- "Basella leandriana"
- "Basella madagascariensis"
- "Basella paniculata"
- "Basella rubra"

==Liên kết ngoài==
- W3TROPICOS
Nilvange

Nilvange là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Thionville-Ouest, tổng Algrange. Tọa độ địa lý của xã là 49° 20' vĩ độ bắc, 06° 03' kinh độ đông. Nilvange nằm trên độ cao trung bình là 225 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 193 mét và điểm cao nhất là 376 mét. Xã có diện tích 2,81 km², dân số vào thời điểm 2005 là 5052 người; mật độ dân số là 1804 người/km². Nilvange nằm về phía tây của Thionville.
Nitting

Nitting là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Sarrebourg, tổng Lorquin. Tọa độ địa lý của xã là 48° 40' vĩ độ bắc, 07° 01' kinh độ đông. Nitting nằm trên độ cao trung bình là 280 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 263 mét và điểm cao nhất là 340 mét. Xã có diện tích 8,86 km², dân số vào thời điểm 2005 là 493 người; mật độ dân số là 55,4 người/km². Nitting nằm khoảng 7 km về phía nam của Sarrebourg, thuộc Pháp từ năm 1661.
Noisseville

Noisseville là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Metz-Campagne, tổng Vigy. Tọa độ địa lý của xã là 49° 08' vĩ độ bắc, 06° 16' kinh độ đông. Noisseville nằm trên độ cao trung bình là 225 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 183 mét và điểm cao nhất là 254 mét. Xã có diện tích 2,6 km², dân số vào thời điểm 1999 là 933 người; mật độ dân số là 358 người/km².
Norroy-le-Veneur

Norroy-le-Veneur là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Metz-Campagne, tổng Marange-Silvange. Tọa độ địa lý của xã là 49° 10' vĩ độ bắc, 06° 06' kinh độ đông. Norroy-le-Veneur nằm trên độ cao trung bình là 240 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 167 mét và điểm cao nhất là 370 mét. Xã có diện tích 8,45 km², dân số vào thời điểm 2005 là 978 người; mật độ dân số là 115,1 người/km².
Nouilly

Nouilly là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Metz-Campagne, tổng Vigy. Tọa độ địa lý của xã là 49° 08' vĩ độ bắc, 06° 15' kinh độ đông. Nouilly nằm trên độ cao trung bình là 195 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 180 mét và điểm cao nhất là 252 mét. Xã có diện tích 2,4 km², dân số vào thời điểm 2005 là 456 người; mật độ dân số là 190 người/km².
Novéant-sur-Moselle

Novéant-sur-Moselle là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Metz-Campagne, tổng Ars-sur-Moselle. Tọa độ địa lý của xã là 49° 01' vĩ độ bắc, 06° 02' kinh độ đông. Novéant-sur-Moselle nằm trên độ cao trung bình là 176 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 168 mét và điểm cao nhất là 371 mét. Xã có diện tích 12,89 km², dân số vào thời điểm 2005 là 1946 người; mật độ dân số là 150,9 người/km².