Quận 5

Quận 5 từng là một quận nội thành cũ nằm ở khu vực trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam. Hiện nay không còn Quận 5 nữa mà chia thành 3 phường là Phường Chợ Quán, Phường An Đông, và Phường Chợ Lớn.

Quận 5 cùng với Quận 6 còn được gọi chung là Chợ Lớn, khu trung tâm thương mại lớn nhất của người Hoa ở Việt Nam. Được thành lập vào ngày 27 tháng 5 năm 1959 với nhiều địa danh nổi tiếng như Bệnh viện Chợ Rẫy, Thuận Kiều Plaza, Chợ An Đông, Hội quán Tuệ Thành...

==Địa lý==
Quận 5 nằm ở trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh, có vị trí địa lý:
- Phía đông giáp Quận 1 (với ranh giới là đường Nguyễn Văn Cừ) và Quận 4 (qua một đoạn nhỏ kênh Bến Nghé)
- Phía tây giáp Quận 6 với ranh giới là các tuyến đường Nguyễn Thị Nhỏ, Ngô Nhân Tịnh, Lê Quang Sung và bến xe Chợ Lớn
- Phía nam giáp Quận 8 với ranh giới là kênh Tàu Hủ
- Phía bắc giáp Quận 10 và Quận 11 với ranh giới là các tuyến đường Hùng Vương và Nguyễn Chí Thanh.

Quận có diện tích 4,27 km², dân số năm 2019 là 159.073 người, mật độ dân số đạt 37.254 người/km².

==Lịch sử==
Địa giới hành chính Quận 5 trước và sau năm 1959 đều khác nhau hoàn toàn.

===Thời phong kiến===
Lịch sử Quận 5 ngày nay gắn liền với sự hình thành, phát triển của khu vực Chợ Lớn và lịch sử hơn 300 năm Sài Gòn (Thành phố Hồ Chí Minh). Năm 1623, chúa Nguyễn Phúc Nguyên (chúa Sãi) cho thành lập đồn thu thuế Brai Konor (đồn Sài Gòn) tại Quận 5. Như vậy địa danh Sài Gòn nghĩa hẹp là để chỉ Quận 5.

Năm 1820, vùng đất này thuộc huyện Tân Long, phủ Tân Bình, trấn Phiên An. Năm 1836 thuộc huyện Tân Long, tỉnh Gia Định. Sau thuộc thành phố Chợ Lớn, tỉnh Chợ Lớn.

===Thời Pháp thuộc===
Ngày 27 tháng 4 năm 1931, Tổng thống Pháp ký sắc lệnh hợp nhất thành phố Sài Gòn và thành phố Chợ Lớn thành một đơn vị hành chính mới gọi là Khu (một số tài liệu gọi là "Địa phương") Sài Gòn - Chợ Lớn ("Région Saigon - Cholon" ou "Région de Saigon - Cholon").

Ngày 31 tháng 8 năm 1933, Khu Sài Gòn - Chợ Lớn thành lập thêm quận 5. Quận 5 khi đó thuộc khu vực thành phố Chợ Lớn cũ trước năm 1931, ngày nay thuộc địa giới Quận 5, Quận 6 và Quận 11 của Thành phố Hồ Chí Minh.

Ngày 30 tháng 6 năm 1951, Thủ tướng chính quyền Quốc gia Việt Nam ký sắc lệnh số 311-cab/SG đổi tên Khu Sài Gòn - Chợ Lớn thành Đô thành Sài Gòn - Chợ Lớn. Lúc này, Quận 5 thuộc Đô thành Sài Gòn - Chợ Lớn.

===Thời Việt Nam Cộng hòa===
Theo sắc lệnh số 143/NV ngày 22 tháng 10 năm 1956 của Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm, Đô thành Sài Gòn - Chợ Lớn đổi tên thành Đô thành Sài Gòn. Khi đó, Quận 5 lại thuộc Đô thành Sài Gòn.

Ngày 27 tháng 3 năm 1959, Tổng thống Việt Nam Cộng hòa ban hành Nghị định số 110-NV về việc phân chia 6 quận đang có thành 8 quận mới: Nhứt, Nhì, 3, Tư, 5, 6, 7 và 8 (trừ 3 quận: Nhứt, Nhì, 3 giữ nguyên, các quận còn lại đều đổi tên và thay đổi địa giới hành chính). Lúc này, Quận 5 trùng với địa giới Quận 7 và phần địa giới thuộc Quận 4 cũ, phía bắc Kênh Tàu Hủ. Năm 1959, Quận 5 có 6 phường: An Đông, Chợ Quán, Trung ương, Minh Mạng, Nguyễn Tri Phương, Phú Thọ.

Năm 1962, Quận 5 giải thể phường Trung ương; lập mới 5 phường: Đồng Khánh, Hồng Bàng, Khổng Tử, Nguyễn Huỳnh Đức và Trang Tử. Như thế lúc này quận có 10 phường.

Năm 1969, tách đất của 3 quận: 3, 5 và 6, để lập mới quận 10 với 4 phường (Minh Mạng, Nguyễn Tri Phương, Phan Thanh Giản, Chí Hòa) và quận 11 với 4 phường (Phú Thọ, Bình Thới, Cầu Tre, Phú Thọ Hòa). Như thế Quận 5 còn 7 phường.

Năm 1974, lập thêm phường Nguyễn Trãi tại Quận 5, lúc này Quận có 8 phường. Cho đến ngày 29 tháng 4 năm 1975, Quận 5 gồm 8 phường: An Đông, Chợ Quán, Đồng Khánh, Hồng Bàng, Khổng Tử, Nguyễn Huỳnh Đức, Nguyễn Trãi, Trang Tử.

===Từ năm 1975 đến nay===
Sau khi Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam tiếp quản Đô thành Sài Gòn và các vùng lân cận vào ngày 30 tháng 4 năm 1975, ngày 3 tháng 5 năm 1975 thành phố Sài Gòn - Gia Định được thành lập. Lúc này, Quận 5 thuộc Thành phố Sài Gòn - Gia Định cho đến tháng 7 năm 1976. Đồng thời, có những điều chỉnh do phường hiện hữu có diện tích quá nhỏ hoặc tương đối ít dân cư, trong đó sáp nhập Phường Hồng Bàng vào Phường Nguyễn Trãi và sáp nhập Phường Khổng Tử vào Phường Trang Tử. Như thế lúc này còn 6 phường.

Ngày 20 tháng 5 năm 1976, tổ chức hành chính thành phố Sài Gòn - Gia Định được sắp xếp lần 2 (theo quyết định số 301/UB ngày 20 tháng 5 năm 1976 của Ủy ban nhân dân Cách mạng thành phố Sài Gòn - Gia Định). Theo đó, vẫn giữ nguyên Quận 5 cũ có từ trước đó. Lúc này, các phường cũ đều giải thể, lập các phường mới có diện tích, dân số nhỏ hơn và mang tên số. Quận 5 bao gồm 24 phường và đánh số từ 1 đến 24.

Ngày 2 tháng 7 năm 1976, Quốc hội Việt Nam khóa VI, kỳ họp thứ 1 chính thức đổi tên thành phố Sài Gòn - Gia Định thành Thành phố Hồ Chí Minh. Quận 5 trở thành quận trực thuộc Thành phố Hồ Chí Minh.

Ngày 26 tháng 4 năm 1986, theo Quyết định số 51-HĐBT của Hội đồng Bộ trưởng về việc giải thể 24 phường hiện hữu để thay thế bằng 15 phường mới và đánh số từ 1 đến 15:
- Sáp nhập 2 phường: 19 và 20 thành phường 1.
- Giải thể 3 phường: 21, 22, 23 và 24 để thành lập 3 phường: 2, 3 và 4.
- Sáp nhập 2 phường: 17 và 18 thành phường 5.
- Giải thể 3 phường: 13 cũ, 14 cũ và 16 cũ để thành lập 2 phường: 6 và 7.
- Giải thể 3 phường: 11 cũ, 12 cũ và 15 cũ để thành lập 2 phường: 8 và 9.
- Giải thể 3 phường: 7 cũ, 8 cũ và 9 cũ để thành lập 2 phường: 10 và 11.
- Giải thể 7 phường: 1 cũ, 2 cũ, 3 cũ, 4 cũ, 5 cũ, 6 cũ và 10 cũ để thành lập 4 phường: 12, 13, 14 và 15.

Ngày 9 tháng 12 năm 2020, Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 1111/NQ-UBTVQH14 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2021). Theo đó, sáp nhập Phường 15 vào Phường 12.

Ngày 14 tháng 11 năm 2024, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 1278/NQ-UBTVQH15 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2025). Theo đó, sáp nhập Phường 3 vào Phường 2; sáp nhập Phường 6 vào Phường 5; sáp nhập Phường 8 vào Phường 7 và sáp nhập Phường 10 vào Phường 11.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1685/NQ-UBTVQH15 (áp dụng cùng ngày). Theo đó, giải thể quận 5 và sắp xếp lại các phường mới thuộc quận 5 cũ:
- Sáp nhập phường 5, 7 và 9 thành phường An Đông.
- Sáp nhập phường 11, 12, 13 và 14 thành phường Chợ Lớn.
- Sáp nhập phường 1, 2 và 4 thành phường Chợ Quán.

==Hành chính==
Quận 5 có 10 phường: 1, 2, 4, 5, 7, 9, 11, 12, 13, 14.

== Y tế ==
Quận 5 là nơi tọa lạc của rất nhiều bệnh viện lớn nhỏ như:

== Văn hóa - du lịch ==
===Thành ngữ===
- Ăn Quận 5, nằm Quận 3, xa hoa Quận 1, trấn lột Quận Tư.
- Giao thừa ra Quận Nhất, Nguyên Tiêu về Quận 5.
- Quận 5 lộng lẫy dáng hào hoa.
- Sài Gòn có ông bánh bao, Quận 5 có bà há cảo.

===Món ăn đặc trưng===
1. Vịt quay, đặc biệt là vịt quay Bắc Kinh.
2. Bánh bao nhiều màu sắc, bánh bao Cả Cần
3. Dimsum, há cảo, sủi cảo, hoành thánh
4. Gà hấp muối mỡ (gà Lão Mã)
5. Hủ tiếu sa tế nai
6. Mì xào Phúc Kiến (xào tôm, xào hải sản, xào bò...) xào giòn, xào mềm, mì vịt tiềm.
7. Đậu phụ thối
8. Chân gà hấp tàu xì
9. Phật nhảy tường
10. Các loại chè: chè mè đen, chè trứng hồng trà, chè đu đủ tiềm, chè ỷ, đậu hũ hạnh nhân, quy linh cao, bo bo sữa Hồng Kông...

===Du lịch===
Các hoạt động du lịch đặc trưng ở Quận 5 là xem biểu diễn múa Lân sư rồng, biểu diễn võ thuật như múa kiếm, đao, thương... ca múa nhạc tạp kỹ, thắp đèn trời, treo đèn lồng, đố đèn, đấu giá đèn lồng, dán câu đối, thả cá, đi lễ chùa, đi mua sắm quần áo, đồ gia dụng, đi ăn uống, đi massage thư giãn, viết thư pháp/vẽ tranh/triển lãm tranh, thi đánh cờ... Quận 5 thu hút du lịch nhất là vào các đêm trăng rằm, đặc biệt là Tết Nguyên Tiêu và Tết Trung thu.

Một số công trình, địa điểm nổi tiếng:
== Giao thông ==
===Đường phố===
 An Bình<br>An Dương Vương<br>An Điềm<br>Bà Triệu<br>Bãi Sậy<br>Bạch Vân<br>Bùi Hữu Nghĩa<br>Cao Đạt<br>Châu Văn Liêm<br>Chiêu Anh Các<br>Dương Tử Giang<br>Đào Tấn<br>Đặng Thái Thân<br>Đỗ Ngọc Thạnh<br>Đỗ Văn Sửu<br>Gia Phú<br>Gò Công<br>Hà Tôn Quyền<br>Hàm Tử<br>Hải Thượng Lãn Ông<br>Học Lạc<br>Hồng Bàng<br>Hùng Vương<br>Huỳnh Mẫn ĐạtKim Biên<br>Ký Hòa<br>Lão Tử<br>Lê Hồng Phong<br>Lê Quang Định<br>Lê Quang Sung<br>Lương Nhữ Học<br>Lưu Xuân Tín<br>Lý Thường Kiệt<br>Mạc Cửu<br>Mạc Thiên Tích<br>Nghĩa Thục<br>Ngô Gia Tự<br>Ngô Nhân Tịnh<br>Ngô Quyền<br>Nguyễn An Khương<br>Nguyễn Án<br>Nguyễn Biểu<br>Nguyễn Duy Dương<br>Nguyễn Kim<br>Nguyễn Thi<br>Nguyễn Thị Nhỏ<br>Nguyễn Thời Trung<br>Nguyễn TrãiNguyễn Tri Phương<br>Nguyễn Văn Cừ<br>Nguyễn Văn Đừng<br>Nhiêu Tâm<br>Phan Huy Chú<br>Phan Phú Tiên<br>Phan Văn Khỏe<br>Phan Văn Trị<br>Phạm Bân<br>Phạm Đôn<br>Phạm Hữu Chí<br>Phó Cơ Điều<br>Phú Định<br>Phú Giáo<br>Phú Hữu<br>Phù Đổng Thiên Vương<br>Phùng Hưng<br>Phước Hưng<br>Sư Vạn Hạnh<br>Tản Đà<br>Tạ Uyên<br>Tân Hàng<br>Tân Hưng<br>Tân ThànhThuận Kiều<br>Tống Duy Tân<br>Trang Tử<br>Trần Bình Trọng<br>Trần Chánh Chiếu<br>Trần Điện<br>Trần Hòa<br>Trần Hưng Đạo<br>Trần Phú<br>Trần Tuấn Khải<br>Trần Tướng Công<br>Trần Xuân Hòa<br>Triệu Quang Phục<br>Trịnh Hoài Đức<br>Vạn Kiếp<br>Vạn Tượng<br>Võ Trường Toản<br>Võ Văn Kiệt<br>Vũ Chí Hiếu<br>Xóm Chỉ<br>Xóm Vôi<br>Yết Kiêu

Dự án "Bảo tồn và cải tạo khu phố cổ Chợ Lớn" rộng 68 hecta, trải dài trên Quận 5 và Quận 6 đang được thảo luận và lấy ý kiến nhân dân.

===Tên đường của quận 5 trước năm 1975===
<br>Bến Hàm Tử, Lê Quang Liêm nay là đường Võ Văn Kiệt<br>Đại lộ Đồng Khánh nay là đường Trần Hưng Đạo B<br>Đại lộ Nguyễn Hoàng nay là đường Trần Phú<br>Đại lộ Thành Thái nay là đường An Dương Vương<br>Đại lộ Pétrus Ký nay là đường Lê Hồng Phong<br>Đường Nguyễn Huỳnh Đức nay là đường Trần Tuấn Khải<br>Đường Bùi Duy Thanh nay là đường Nguyễn Văn Đừng<br>Đường Châu Văn Tiếp nay là đường Trần Xuân Hòa<br>Đường Ngô Quyền, Triệu Đà nay là đường Ngô Quyền<br>Đại lộ Nguyễn Văn Thoại nay là đường Lý Thường Kiệt<br>Đại lộ Trần Hoàng Quân nay là đại lộ Nguyễn Chí Thanh<br><br>Đại lộ Tổng Đốc Phương nay là đường Châu Văn Liêm<br>Đại lộ Khổng Tử, Trần Thanh Cần nay là đường Hải Thượng Lãn Ông<br>Đường Nguyễn Văn Thạch nay là đường Nguyễn Thi<br>Đường Lý Thành Nguyên nay là đường Đỗ Ngọc Thạnh<br>Đại lộ Tôn Thọ Tường nay là đường Tạ Uyên<br>Bến Dương Công Trừng nay là đường Nguyễn Thị Nhỏ<br>Đường Mạnh Tử nay là đường Dương Tử Giang<br>Đại lộ Minh Mạng nay là đường Ngô Gia Tự<br>Bến Nguyễn Văn Thành nay là đường Phan Văn Khỏe

== Xem thêm ==
- Đại Thế giới
- Chợ Lớn
- người Hoa
- Thành phố Hồ Chí Minh
- Lịch sử Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh
- Lịch sử hành chính Thành phố Hồ Chí Minh