Hai cây long não biệt điện Bảo Đại

Hai cây long não biệt điện Bảo Đại là cặp cây long não () nổi bật tại cổng Biệt điện Bảo Đại ở trung tâm Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk. Hai cây được Hội đồng Cây Di sản Quốc gia thuộc Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam (VACNE) công nhận là cây di sản Việt Nam ngày 22 tháng 5 năm 2014; lễ gắn biển diễn ra ngày 17 tháng 12 năm 2014. Năm 2018, một cây suy kiệt và bị chặt hạ vì an toàn; cây còn lại tiếp tục được chăm sóc trong khuôn viên di tích.

== Vị trí, bối cảnh di tích và mô tả ==
Cặp long não tọa lạc trên trục lối vào chính của Biệt điện Bảo Đại, hiện do Bảo tàng Đắk Lắk quản lý; địa chỉ di tích ở số 02 đường Y Ngông, phường Tân Tiến, trung tâm thành phố Buôn Ma Thuột. Trong tổng thể di tích được xếp hạng, hai cây được bố trí đối xứng hai bên cổng, tán xoè rộng tạo bóng mát và khung cảnh tiền sảnh đặc trưng.

- Tọa độ tham chiếu gốc cây còn sống: (WGS84).
- Thông số tại thời điểm vinh danh (2014): mỗi cây cao gần 30 m; đường kính thân khoảng 2,5 m; chu vi gốc xấp xỉ 8 m.

Về sinh học, long não là cây gỗ thường xanh thuộc họ Lauraceae, có tinh dầu thơm trong lá – gỗ, tán dày, rễ ăn sâu; loài này được trồng phổ biến tại đô thị Việt Nam vì giá trị bóng mát – cảnh quan. Đặc tính đó lý giải việc lựa chọn long não cho trục lối vào các công sở – dinh thự từ đầu thế kỷ 20, trong đó Buôn Ma Thuột là một ví dụ điển hình.

== Bối cảnh đô thị và lịch sử trồng ==
"Địa chí Đắk Lắk" ghi nhận Buôn Ma Thuột hình thành như trung tâm hành chính vùng cao nguyên từ đầu thế kỷ 20; khu đất Biệt điện vốn là công sở người Pháp trước khi cải tạo qua nhiều giai đoạn và trở thành dinh thự mang tên Bảo Đại từ nửa sau thập niên 1940. Về niên đại trồng cặp long não, các nguồn đưa mốc khác nhau:
- "Khoảng những năm 1920": theo Cổng TTĐT tỉnh Đắk Lắk.
- "Những năm 1930": theo bản tin của Thông tấn xã Việt Nam.
- Giả thuyết gắn với giai đoạn Công sứ Léopold Sabatie (từ 1914) xuất hiện trong một số tường thuật đại chúng; song chưa có công trình học thuật xác quyết.
Dù khác biệt chi tiết, các nguồn thống nhất rằng cặp cây đã hiện diện từ nửa đầu thế kỷ 20 và gắn bó với tiến trình đô thị Buôn Ma Thuột.

== Công nhận "Cây Di sản Việt Nam" ==
Ngày 22 tháng 5 năm 2014, Hội đồng Cây Di sản Quốc gia (VACNE) quyết định công nhận cặp long não ở Biệt điện Bảo Đại là "Cây Di sản Việt Nam"; lễ gắn biển vinh danh tổ chức ngày 17 tháng 12 năm 2014. Chương trình "Cây Di sản Việt Nam" được hệ thống hóa trong các ấn phẩm sách ảnh do VACNE biên soạn, Nhà xuất bản Khoa học & Kỹ thuật phát hành, giới thiệu tiêu chí và câu chuyện nhiều cây cổ thụ trên cả nước.

== Đặc điểm, đo đạc và diễn giải số liệu ==
Nguồn chính quyền tỉnh công bố tại lễ vinh danh nêu mỗi cây cao gần 30 m; đường kính thân khoảng 2,5 m; chu vi gốc khoảng 8 m (mốc 2014). Một số bài du lịch – đại chúng nêu "đường kính gốc" lớn hơn (tới 4 m), nhiều khả năng do khác biệt giữa “đường kính thân chuẩn” và “đường kính gốc” trong cách đo. Thực vật chí ghi nhận long não có thể đạt kích thước lớn khi trưởng thành, tán rộng, sinh trưởng bền trên đất thoát nước tốt, tương thích điều kiện khí hậu cao nguyên Buôn Ma Thuột (mùa mưa – khô phân hóa rõ).

== Bảo tồn, can thiệp kỹ thuật và hiện trạng ==
Sau khi gắn biển di sản, đơn vị quản lý phối hợp lực lượng chuyên môn theo dõi sức khỏe cây, thực hiện các biện pháp kỹ thuật định kỳ như cắt tỉa cành khô – sâu bệnh, kiểm soát tầm gửi, cải thiện thông khí – thoát nước vùng rễ. Dù nỗ lực cứu chữa, đến tháng 9 năm 2018 một cây chết khô và bị chặt hạ để bảo đảm an toàn; phần gỗ thân được lưu giữ – chế tác phục vụ trưng bày – giáo dục tại bảo tàng, vị trí cũ được xử lý nền và trồng cây non thay thế vào tháng 11 năm 2018. Cây còn lại tiếp tục được chăm sóc theo quy trình cây đô thị trong di tích; truyền thông du lịch ghi nhận đây là “dấu mốc thị giác” quen thuộc của lối vào Biệt điện.

== Vai trò văn hóa, giáo dục và du lịch ==
Sự kiện vinh danh năm 2014 được ngành du lịch trung ương ghi nhận như hoạt động gắn kết di sản tự nhiên với di sản kiến trúc – lịch sử, góp phần giáo dục cộng đồng về đa dạng sinh học và bảo tồn cây cổ thụ. Trong các bài giới thiệu điểm đến, hình ảnh tán long não đối xứng trước cổng dinh thự thường được dùng như “điểm nhấn” nhận diện không gian di tích ở trung tâm Buôn Ma Thuột.

== Danh mục mốc sự kiện ==
- 2014 – Công nhận và gắn biển "Cây Di sản Việt Nam" cho cả hai cây long não tại cổng biệt điện.
- 2017 – Can thiệp kỹ thuật (rửa rễ, xử lý nấm, cắt tầm gửi) cho hai cây đang suy yếu.
- 09–2018 – Một cây chết và bị chặt hạ; cây còn lại tiếp tục được chăm sóc.
- 11–2018 – Trồng cây long não non thay thế tại vị trí cây đã chết sau khi xử lý nền đất.

== Xem thêm ==
- Long não (cây)
- Danh sách cây di sản ở Việt Nam
- Buôn Ma Thuột
- Bảo Đại

== Liên kết ngoài ==
- Cổng TTĐT tỉnh Đắk Lắk: Vinh danh 02 cây Long Não tại Biệt điện Bảo Đại – (nguồn cơ quan nhà nước)
- Trang giới thiệu di tích Biệt điện Bảo Đại – Bảo tàng Đắk Lắk
- VietnamPlus (TTXVN): Hai cây long não tại Biệt điện Bảo Đại là Cây Di sản Việt Nam