Công tước xứ Holstein-Gottorp

Holstein-Gottorp (phát âm [ˈhɔlʃtaɪn ˈɡɔtɔʁp]) là tên lịch sử, cũng như tên viết tắt đương đại, của các phần thuộc Công quốc Schleswig và Holstein, còn được gọi là Công tước xứ Holstein, do các công tước xứ Schleswig-Holstein-Gottorp, một nhánh phụ của dòng dõi Đan Mạch cổ xưa thuộc Nhà Oldenburg của Đức, cai trị. Các phần khác của công quốc do các vị vua Đan Mạch cai trị.

Các lãnh thổ của Gottorp nằm ở Đan Mạch và Đức ngày nay. Trụ sở chính của các công tước là Lâu đài Gottorf tại thành phố Schleswig thuộc công quốc Schleswig. Đây cũng là tên của gia tộc công tước, đã lên ngôi nhiều lần. Vì lý do này, các nhà phả hệ học và sử học đôi khi sử dụng tên Holstein-Gottorp cho các triều đại liên quan ở các quốc gia khác.

Danh hiệu chính thức được những người cai trị này được sử dụng là "Công tước xứ Schleswig, Holstein, Dithmarschen và Stormarn", nhưng danh hiệu này cũng được các thân tộc của ông, các vị vua Đan Mạch và các nhánh phụ của họ, sử dụng, vì đây là tài sản chung. Nhánh Gottorp nắm giữ "Landeshoheit" (quyền ưu tiên về lãnh thổ) đối với công quốc Holstein trong Đế chế La Mã Thần thánh và công quốc Schleswig trong vương quốc Đan Mạch. Để thuận tiện, tên gọi Holstein-Gottorp được sử dụng thay cho tên gọi chính xác hơn về mặt kỹ thuật là "Công tước xứ Schleswig và Holstein ở/tại Gottorp".

Danh hiệu công tước lâu đời nhất là Schleswig, được Vương thái hậu nhiếp chính Margaret I của Đan Mạch, Thụy Điển và Na Uy, xác nhận trong thái ấp cho một thân tộc hoàng gia vào năm 1386 thay mặt cho con trai bà, Olaf II của Đan Mạch. Các vị vua Đan Mạch đã được Hoàng đế Friedrich III của Thánh chế La Mã ban cho Holstein làm thái ấp vào năm 1474.

==Lịch sử==
Năm 1544, cái gọi là "công quốc một phần ba" được nhượng lại cho Adolf, con trai thứ ba của Vua Frederik I của Đan Mạch và là em cùng cha khác mẹ của Vua Christian III của Đan Mạch. Do đó, Nhà Holstein-Gottorp còn sót lại là một nhánh phụ của Nhà Oldenburg. Các Công tước Holstein-Gottorp chia sẻ quyền cai trị không mấy dễ dàng đối với Schleswig và Holstein với các Vua của Đan Mạch. Vì vậy, họ thường là đồng minh (gần như là chư hầu) của người Thụy Điển, kẻ thù của người Đan Mạch. Liên minh lâu đời này được củng cố bởi một số cuộc hôn nhân giữa các triều đại: Christine xứ Holstein-Gottorp kết hôn với Karl IX của Thụy Điển, Hedwig Eleonora xứ Holstein-Gottorp kết hôn với Karl X Gustav của Thụy Điển, Frederick IV xứ Holstein-Gottorp kết hôn với con gái cả của Vua Karl XI của Thụy Điển, và cuối cùng Công tử Adolf Frederick xứ Holstein-Gottorp lên ngôi vua Thụy Điển vào năm 1751, sáng lập ra triều đại Holstein-Gottorp của Thụy Điển (trị vì từ năm 1751 đến năm 1818).

Theo Hòa ước Roskilde (1658) và Hòa ước Copenhagen (1660), Đan Mạch-Na Uy đã giải phóng Gottorp khỏi ách thống trị phong kiến và công nhận chủ quyền của các công tước đối với các phần Gottorp thuộc Công quốc Schleswig. Trên thực tế, những người Schleswig này đã tương đối độc lập trong hơn một thế kỷ. Mặc dù công quốc Holstein về mặt chính thức vẫn là một thái ấp của Đế chế, nhưng trên thực tế, theo hiệp ước, các công tước của công quốc này đồng cai trị cả hai công quốc với vị lãnh chúa chính thức của họ, tức vua Đan Mạch.

===Vấn đề Gottorp===
Trong Đại chiến Bắc Âu, công quốc đứng về phía Thụy Điển và bị đánh bại sau khi quân đội Đan Mạch chiếm đóng phần phía bắc của Holstein-Gottorp. Theo Hiệp ước Frederiksborg năm 1720, sự hỗ trợ của Thụy Điển dành cho Gottorp đã chấm dứt, khiến các công tước không thể giành lại các vùng lãnh thổ đã mất ở Schleswig và kéo dài mối thù với vua Đan Mạch. Sau hiệp định hòa bình năm 1721, Công tước Karl Friedrich xứ Holstein-Gottorp đã chạy trốn đến triều đình của Pyotr Đại đế của Nga, và trong một thời gian, người Nga đã lên kế hoạch đưa Karl Friedrich ở lại ngai vàng của mình ở Schleswig. Bản thân Karl Friedrich đã kết hôn với Nữ đại công tước Anna, con gái của Pyotr. Pyotr II của Nga và những người kế vị đã từ bỏ chính sách của Pyotr Đại đế là ủng hộ các yêu sách của các công tước xứ Holstein-Gottorp trên phần Schleswig của họ. Trên thực tế, để giành được một cảng biển trên bờ Biển Bắc, Nga không cần Schleswig mà cần tình hữu nghị của các công tước. Nhưng từ cuộc hôn nhân này đã sinh ra Karl Peter Ulrich, người kế vị Holstein-Gottorp vào năm 1739, và trở thành người thừa kế ngai vàng Nga theo di chúc của Yekaterina I của Nga, đặc biệt là sau khi người dì không có con của ông là Yelizaveta của Nga lên ngôi vào năm 1741.

Karl Peter Ulrich, người lên ngôi vua Nga với tước hiệu Pyotr III vào năm 1762, quyết tâm giành lại phần Schleswig của mình từ Đan Mạch-Na Uy và sáp nhập nó vào Holstein. Khi trở thành hoàng đế vào năm 1762, ông ngay lập tức ký một hiệp ước hòa bình hào phóng với Vương quốc Phổ và rút Nga khỏi Chiến tranh Bảy năm để tập trung toàn lực vào việc tấn công Đan Mạch cùng với Phổ. Động thái này không được lòng dân Nga, vì bị coi là phản bội những hy sinh của Nga trong chiến tranh, cũng như đặt lợi ích quốc gia vào tình thế nguy hiểm. Cùng lúc đó, quân đội Đan Mạch đã vội vã vượt biên giới vào Mecklenburg để ngăn chặn cuộc xâm lược Holstein và chuẩn bị cho trận chiến. Quân đội Nga đã tiến và chỉ cách quân Đan Mạch chưa đầy 30 km thì hay tin Pyotr III bị vợ lật đổ, và lên ngôi với đế hiệu Yekaterina II của Nga. Một trong những hành động đầu tiên của bà là chấm dứt chiến tranh chống lại Đan Mạch, từ bỏ các yêu sách lãnh thổ và khôi phục quan hệ bình thường.

Con trai của Pyotr III là Pavel, Công tước mới của Holstein-Gottorp, vẫn còn nhỏ tuổi nên nằm dưới sự nhiếp chính của mẹ mình. Với Hiệp ước Tsarskoye Selo năm 1773, bà đồng ý nhượng lại các yêu sách lãnh thổ của con trai mình để vùng đất Holstein-Gottorp vẫn do Đan Mạch nắm giữ và nhượng lại phần Công quốc do chồng bà nắm giữ, đổi lại bà được hưởng các Bá quốc Oldenburg và Delmenhorst ở Đế chế La Mã Thần thánh, lãnh thổ này được nâng lên thành Công quốc Oldenburg vào năm 1776. Công quốc được trao cho anh họ của ông nội Pavel—người đang quản lý Giáo phận vương quyền Lübeck đã lớn tuổi là Friedrich August, người đứng đầu một nhánh trẻ hơn của gia tộc Holstein-Gottorp. Điều này đã chấm dứt vấn đề Gottorp, vốn đã gây ra rất nhiều xung đột giữa các cường quốc Bắc Âu.

Nhà Holstein-Gottorp đã lên ngôi ở một số quốc gia châu Âu. Chính sách triều đại của các công tước Holstein-Gottorp đã dẫn đến việc nhánh phụ của nó, dòng dõi Thụy Điển, cai trị Thụy Điển từ năm 1751 đến năm 1818 và Na Uy từ năm 1814 đến năm 1818. Năm 1863, Nhà Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg - hậu duệ của Vua Christian III của Đan Mạch - trở thành Vua của Đan Mạch và Hy Lạp, và vào năm 1905, là Vua của Na Uy.

Nhánh Lübeck ban đầu trở thành công tước và sau đó là Đại công tước xứ Oldenburg (từ năm 1773 đến năm 1918), trong khi nhánh chính cai trị Nga trong một thời gian ngắn vào năm 1762 và sau đó một lần nữa từ năm 1796 đến năm 1917 (trong khi giai đoạn 1762–1796, nó được cai trị bởi góa phụ, em họ đời thứ hai và mẹ của họ đến từ Nhà Ascadia). Tuy nhiên, mặc dù các thành viên thuộc dòng họ này trị vì ở Nga, họ thường được gọi là Vương tộc Romanov, hoặc hiếm hơn là Holstein-Gottorp-Romanov.

==Liên kết ngoài==
- Map over the duchies of Schleswig and Holstein in 1622 (the parts ruled by the duke of Gottorp are coloured yellow, the parts ruled by the king of Denmark are coloured pink, the parts ruled in common are coloured grey)