hirine/wikipedia-vietnamese-1M296K-dataset huggingface dataset:
Mauser 1918 T-Gewehr

Mauser 1918 T-Gewehr (Tên chính thức: "Mauser 13.2 mm Tank Abwehr Gewehr Mod. 18", thường được viết tắt là T-Gewehr)) là khẩu súng trường chống tăng hoàn chỉnh đầu tiên trên thế giới, do Đức thiết kế. ""Tank Abwehr Gewehr"" tức là "Vũ khí chống tăng chủ lực của bộ binh".

== Lược sử ==
Ngày 12 tháng 9 năm 1916, chiếc xe tăng đầu tiên trên thế giới xuất hiện trên chiến trường. Trận Cambrai năm 1917, lần đầu tiên xe tăng kết hợp trong đội hình binh chủng hợp thành, thu được một số thắng lợi đáng kể. Cho đến thời điểm đó, bộ binh Đức không có một loại vũ khí hiệu quả nào chống lại các "pháo đài di động" của đối phương. Ý tưởng về một loại súng chuyên dụng cho bộ binh, bắn đạn xuyên hạng nặng với sơ tốc cao để đối chọi với xe tăng Anh đã xuất hiện tại Đức.

Tháng 2 năm 1918, Mauser 1918 T-Gewehr lần đầu tiên xuất hiện trên chiến trường trong tay quân Đức. Bắt đầu từ tháng 5 năm 1918, T-Gewehr được công ty Mauser sản xuất hàng loạt tại thị trấn Oberndorf am Neckar. Ban đầu, súng được trang bị cho các phân đội chống tăng đặc biệt.

Cho tới khi Thế chiến thứ nhất kết thúc năm 1918, 15,800 khẩu T-Gewehr đã xuất xưởng. Do có nhiều nhược điểm lớn, súng bị thay thế bằng series súng trường chống tăng PzB.

== Cơ cấu hoạt động, tính năng kĩ chiến thuật trên chiến trường ==
Mauser 1918 T-Gewehr là súng trường chống tăng cỡ nòng trung, đùng đạn xuyên lõi thép 13.2x92mmSR. Súng thực chất là súng trường quy lát hạng nặng, bắn phát một lên đạn thủ công. Khóa nòng xoay hai tai khóa mang đặc trưng của các súng trường Mauser. Đạn 13.2x92mmSR là loại đạn có vành móc đơn, hỏa lực đủ để đương đầu với các thế hệ xe tăng giáp còn khá mỏng manh và vào thời đó. Đầu đạn có lõi thép, nặng 52g bắn từ súng đạt sơ tốc khoảng 770 – 780 m/s. thậm chí nó còn thấp hơn một số loại súng trường thời đó như Mosin Nagant (860 m/s) hay M1903 SpringField (853 m/s)...

Khả năng xuyên trên lý thuyết của T-Gewehr có thể tham khảo bảng dưới đây:

Súng không có các bộ phận giảm giật như của các súng trường chống tăng sau này như đệm báng súng hay bộ phận tản giật đầu nòng. Sức giật của súng khi bắn vô cùng mạnh và nguy hiểm cho chính xạ thủ. Xạ thủ thường chỉ bắn được hai tới ba phát rồi phải chuyển súng cho đồng đội. Một đặc điểm khác của T-Gewehr là tay cầm phía sau kiểu súng ngắn làm xạ thủ dễ sử dụng hơn kiểu cầm cổ báng súng trên các súng trường thông thường.

Ngoài ra T-Gewehr rất nặng, rất dài và cồng kềnh. Đây cũng là đặc điểm mà các súng trường chống tăng sau này kế thừa. Giá hai chân để ổn định súng khi ngắm bắn là một phiên bản của giá hai chân trên súng máy MG-08/15.

Sau này còn một số loại súng trường chống tăng bắn lên đạn bằng tay thủ công như T-Gewehr là Degtyarov PTRD-41 (Liên Xô - Thế chiến II) nhưng để đánh giá thì PTRD hoàn toàn vượt trội về cả cỡ đạn, độ giật so với T-Gewehr hay kể cả là dòng Panzerbuchse 1939 của Đức Quốc Xã sau này.

== Xem thêm ==
- Súng trường chống tăng
- Pz.B.38/39
- 13.2x92mmSR

== Liên kết ngoài ==
- Anti-Tank Rifle History and Collecting
Đại học Otago

Viện Đại học Otago (tiếng Māori: Te Whare Wānanga o Otago; tiếng Anh: "University of Otago") ở là một viện đại học ở thành phố Dunedin. Đây là viện đại học lâu đời nhất của New Zealand. Năm 2011, Viện Đại học Otago có hơn 21.000 sinh viên theo học.

Trường có chất lượng nghiên cứu trung bình cao nhất của New Zealand và chỉ xếp thứ hai sau Đại học Auckland về số lượng các nhà nghiên cứu học thuật xếp hạng A 
Trường đứng đầu trong bảng đánh giá của New Zealand Performance Based Research Fund năm 2006.

Được thành lập năm 1869 bởi một ủy ban bao gồm Thomas Burns, trường đại học này mở cửa vào tháng 7 năm 1871. Phương châm của trường là "Sapere Aude" ("Dám khôn ngoan"). (Đại học New Zealand sau đó đã áp dụng cùng phương châm này). Hiệp hội sinh viên Đại học Otago đã đáp lại bằng phương châm riêng của mình là "Audeamus" ("let us dare"). 
Giữa năm 1874 và 1961 của Đại học Otago là một phần của Đại học New Zealand, và ban hành văn bằng bằng tên của đại học này.

==Sinh viên nổi bật==
- Arthur Henry Adams, nhà báo, nhà văn
- Annette Baier, nhà triết học đạo đức
- Barbara Anderson, tiểu thuyết gia
- David Benson-Pope, cựu nghị sĩ và bộ trưởng Lao động
- Dame Silvia Cartwright - cựu Toàn quyền New Zealand (2001-2006), cựu thẩm phán tòa án tối cao
- David Cunliffe (Carrington) - Nghị sĩ Quốc hội (Đảng Lao động - New Lynn), cựu Bộ trưởng Bộ Y tế
- Sir Thomas Davis.
- Marc Ellis (Unicol), cầu thủ bóng bầu dục
- Janet Frame, tác gia
- Ian Fraser, đài truyền hình, người đứng đầu của truyền hình New Zealand
- William Fyfe, địa hóa học
- Jon Gadsby, diễn viên hài, diễn viên
- Graeme Hart, theo báo cáo là người giàu nhất tại New Zealand trong năm 2007
- Volker Heine, lý thuyết vật lý học, Giáo sư tại Đại học Cambridge
- Jan Hellriegel, ca sĩ / nhạc sĩ
- Greg Henderson, vô địch thế giới theo dõi các tay đua xe đạp và [đường xe đạp [đua | đường đua xe đạp]]
- Fergus Hume, tiểu thuyết gia người Anh
- David Kirk (Selwyn), học giả Rhodes, World Cup chiến thắng Mọi đội trưởng Black và cựu giám đốc điều hành Fairfax (Úc)
- Josh Kronfeld, (Aquinas College) Tất cả các đen và sau đại học Vật Lý Trị Liệu
- Chris Laidlaw, All Black, chính trị gia
- Michael Law, (Arana Hall) chính trị gia, nhà văn, đài truyền hình, Thị trưởng của Wanganui
- John Edward "Jack" Lovelock, vận động viên
- Sir Kamisese Mara (Knox), một chính trị gia Fiji
- Archibald McIndoe, bác sĩ phẫu thuật
- Joseph William Mellor, F.R.S., nhà hóa học
- Arnold Nordmeyer, lãnh đạo Đảng Lao động
- Anton Oliver (Unicol), cầu thủ bóng bầu dục cầu thủ và thành viên của All Blacks
- Giáo sư Datuk Dr Mazlan Othman, nhà vật lý thiên văn.
- Peter Tapsell, bộ trưởng Nội vụ
- Jeremy Waldron, nhà triết học pháp lý
- Simon Wigley, giáo sư triết học, Bilkent University
- Allan Wilson, nhà sinh vật học
European Top 100 Albums

European Top 100 Albums là tên gọi bảng xếp hạng album dành cho khu vực châu Âu theo kiểu "Billboard" 200 của Mỹ. Bảng xếp hạng này được phát hành bởi tạp chí âm nhạc "Billboard", chính thức ra mắt lần đầu tiên vào tháng 3 năm 1984, ngừng phát hành từ tháng 12 năm 2010.

European Top 100 Albums thường được gọi là "Eurochart Top 100 Albums", phản ánh doanh số đĩa và download kỹ thuật số tiêu thụ được tại 19 nước Châu Âu của các album, dựa trên dữ liệu được cung cấp từ Liên đoàn Công nghiệp ghi âm quốc tế (IFPI).

European Top 100 Albums tính tổng doanh số tiêu thụ (cả bán lẻ và kỹ thuật số) của cả album mới và cũ. Điều này khác với cách tính toán của bảng xếp hạng "Billboard" 200: để đạt tiêu chuẩn lọt vào "Billboard" 200, album phải trong thời hạn 18 tháng kể từ ngày phát hành. Các album ra mắt được hơn 18 tháng sẽ có mặt trong bảng xếp hạng Catalog Albums. (Sau này, "Billboard" đã xem xét lại tiêu chuẩn này và cho phép cả các album cũ có mặt trong bảng xếp hạng "Billboard" 200, vì sẽ giúp phản ánh toàn diện các album đang có lượng tiêu thụ mạnh.)

Bảng xếp hạng được cập nhật theo đúng các quy tắc của bảng xếp hạng "Billboard" 200: theo dõi doanh số bán album hàng tuần bắt đầu từ ngày thứ Hai và kết thúc vào ngày Chủ nhật. Vị trí xếp hạng mới của các album sẽ được công bố vào thứ Năm tuần tiếp theo, với số phát hành trên danh nghĩa là ngày thứ Bảy tiếp đó.

Vị trí quán quân đầu tiên trên European Top 100 Albums thuộc về album "Thriller" của Michael Jackson. Số ra cuối cùng của bảng xếp hạng này là ngày 11 tháng 12 năm 2010, cùng với đó là tin "Billboard" đóng cửa văn phòng chi nhánh của mình tại Luân Đôn. Album có nhiều tuần đứng đầu bảng xếp hạng nhất là "True Blue" của Madonna (34 tuần). Album quán quân cuối cùng là "Progress" của Take That.
Canadian Albums Chart

Canadian Albums Chart là một loại bảng xếp hạng dựa trên doanh số tiêu thụ album chính thức của Canada. Bảng xếp hạng được biên soạn lại vị trí xếp hạng vào mỗi thứ tư hành tuần dựa trên sự theo dõi của công ty Nielsen Soundscan và xuất bản vào mỗi thứ năm bởi Jam! Canoe và Billboard cùng với hai bảng xếp hạng đĩa đơn là Canadian Singles Chart và Canada BDS Canada Airplay Chart.

Bảng xếp hạng này bao gồm có 200 vị trí và "Canadian Albums Chart" vẫn là nguồn gốc xếp hạng và lượng tiêu thụ đáng tin cậy nhất đối với các album phổ biến ở Canada.

==Chú thích==
- Nielsen Soundscan
- Jam! Canoe
- Billboard

==Liên kết==
- Top 100 Albums In Canada
- Canadian Albums Chart
Liên đoàn Công nghiệp âm nhạc Ý

Liên đoàn Công nghiệp âm nhạc Ý (FIMI) (, ) là một tổ chức theo dõi hầu như tất cả các khía cạnh của ngành công nghiệp thu âm bằng tiếng Ý.
Trang chủ chính thức của FIMI không có thông tin bằng tiếng Anh, nhưng menu bên trái trang web, dưới chữ "notizie" và sau đó là "classifiche" cung cấp bảng xếp hạng doanh số bán hàng trên tất cả các thể loại âm nhạc được tiêu thụ tại Ý.

Do có sự giảm doanh số đĩa đơn CD tại Ý, nên FIMI thay thế bảng xếp hạng dựa trên doanh số dạng đĩa bằng một bảng xếp hạng số, dựa trên download kỹ thuật số trên Internet và điện thoại di động hợp pháp vào ngày 1 tháng 1 năm 2008.

==Chứng nhận==
=== Đĩa đơn ===
Chú ý: Doanh số cho đĩa đơn dựa trên tổng doanh số, kể cả đĩa CD hay tải về.

==Liên kết==
- FIMI website
- FIMI archives
- ItalianCharts.com — lưu trữ từ 2000 đến nay (chỉ top 20 vị trí)
- Hit Parade Italia (Archives)
Các bảng xếp hạng âm nhạc của Ba Lan

Các bảng xếp hạng âm nhạc của Ba Lan bao gồm hai bảng xếp hạng album chính thức và bảy bảng xếp hạng đĩa đơn tại Ba Lan được cung cấp bởi ZPAV, Hiệp hội Công nghiệp thu âm tại Ba Lan (Związek Producentów Audio Video). Đầu tiên, "Top 100" là một bảng xếp hạng hàng tháng dựa trên dữ liệu nhận được từ các công ty album. Thứ hai, "OLIS" là một bảng xếp hạng hàng tuần dựa trên dữ liệu doanh số bán lẻ.

"Airplay Chart" được cung cấp bởi dịch vụ Nielsen Music Control Airplay. Top 5 album và đĩa đơn của bảng xếp hạng được công bố tại trang web chính thức của Nielsen Music mỗi tuần.

Kể từ năm 2010, phiên bản mở rộng của "Polish Airplay" được ra mắt tại trang web chính thức của ZPAV:
- Airplay Top 5 - những bài hát phổ biến nhất trên các trương chình âm nhạc (đài phát thanh và truyền hình);
- Video Top 5 - những videoclips phổ biến nhất trên MTV Polska, VIVA Polska, VH1 Polska và 4fun.tv;
- Airplay Top 5 - New- đĩa đơn mới phổ biến nhất trong tuần;
- Airplay Top 5 - Up! - Bước nhảy lớn nhất trong tuần;
- Dance Top 50 - Những bài hát phổ biến nhất trong các câu lạc bộ;
- Top Store Chart 50 - Những bài hát phổ biến nhất tại các cửa hàng âm nhạc / trung tâm mua sắm (có hai bảng xếp hạng).

== Liên kết ==
- Album Chart Top 50 (weekly)
- Album Chart - Archive
- Album Chart Top 100 (monthly & annual)

- Airplays ZPAV.pl
- Airplay Top 5 (weekly)
Tricking

Tricking là một môn thể thao không va chạm, là sự kết hợp của các môn võ khác nhau như taekwondo, wushu, karate hoặc capoeira và thêm vào đó một chút mùi vị của breakdance, kết hợp với môn nhào lộn và thể dục dụng cụ nhằm mục đích đạt được sự trình diễn mang tính thẩm mỹ của các sự kết hợp "thủ thuật" khác nhau.
== Lịch sử ==
Từ những năm 1960 trong võ thuật, trước khi bộ môn Tricking ra đời, xu hướng thực hiện những động tác võ thuật phức tạp và đẹp mắt đã xuất hiện. Đặc biệt là trong môn võ Taekwondo, các võ sĩ chú trọng vào những cú đá bay, nhảy hoặc xoay ngoạn mục và đẹp mắt (như đòn đá 540 độ) được phát triển vào giữa những năm 1960 trong các cuộc thi võ thuật quốc tế.

Gốc rễ của môn thể thao "ngầm" này được xuất hiện lần đầu vào khoảng những năm 80 tại một giải karate, khi mà họ bắt đầu thi đấu bằng các bài biểu diễn theo nhạc và một trong những người đầu tiên khai sinh ra môn tricking là Jean Frentte. Tuy vậy so với Tricking thời điểm hiện tại thì thể loại tricking sơ khai này khác rất nhiều, khi đó chưa có các động tác nhào lộn...

Môn thể thao Tricking dần nổi lên như một hiện tượng trên Internet vào đầu những năm 2000. Xtreme Martial Arts được cho là tiền thân của môn thể thao này và đã xuất hiện trong nhiều giải đấu võ thuật khác nhau vào những năm 90 và đầu những năm 2000. Đến cuối năm 2003, cộng đồng Tricking trực tuyến đã phát triển mạnh mẽ, quy tụ người tập Tricking từ khắp nơi trên thế giới lại với nhau. Với sự nổi lên của YouTube , những người tập Tricking đã có thể chia sẻ video của họ với người khác và bộ môn này đã nhận được sự gia tăng lớn về mức độ phổ biến và sự quan tâm

Thể loại tricking như hiện nay được xuất hiện từ những năm 90 thế kỉ 20 và đầu thế kỉ 21. Những tên tuổi như Hon Valera hoặc Kim Do và nhiều nhân vật khác nữa đã đưa môn thể thao này sang một hướng đi mới, khi mà võ thuật, nhào lộn và thể dục dụng cụ được hòa nhập lại với nhau, và cùng với đó đã có những trang web như hay https://www.loopkickstricking.comvới mục đích quảng cáo cho môn thể thao mới này.
Irish Albums Chart

The Irish Albums Chart là một loại ngành công nghiệp âm nhạc Ireland tiêu chuẩn phổ biến bảng xếp hạng album được phát hành hàng tuần bởi "Hiệp hội Thu âm Âm nhạc Ireland". Bảng xếp hạng này dựa trên doanh số tiêu thụ album thông qua các dữ liệu được cung cấp mỗi ngày từ việc download kỹ thuật số trên mạng. Một bảng xếp hạng với các vị trí xếp hạng mới được biên soạn và chính thức ra mắt công chúng bởi Hiệp hội Âm nhạc Ireland xuất bản vào ngày thứ sáu lúc giữa trưa. Bảng xếp hạng kết thúc ra mắt để biên soạn lại vào trước ngày thứ năm.

==Liên kết==
- Current Irish Albums Chart – Top 100 Positions
Sân bay quốc tế Pierre Elliott Trudeau-Montréal

Sân bay quốc tế Pierre Elliott Trudeau-Montréal (IATA: YUL, ICAO: CYUL) (tiếng Pháp: Aéroport international Pierre-Elliott-Trudeau de Montréal) hay Montréal-Trudeau, trước đây gọi là sân bay quốc tế Montréal-Dorval, là một sân bay nằm ở thành phố Dorval, trên đảo của Montréal, 20 km (12 dặm) so với trung tâm Montréal. Nó là một sân bay quốc tế phục vụ Vùng đô thị Đại Montreal, cùng với các khu vực ở miền bắc Vermont và New York.

Sân bay này là một trong hai sân bay quản lý và điều hành bởi Aéroports de Montréal (ADM).
Trudeau là sân bay bận rộn nhất ở tỉnh Québec, sân bay bận rộn thứ ba ở Canada về lưu lượng hành khách và bận rộn thứ tư về số lượt chuyến máy bay, với 12.224.534 hành khách và 211.999 lượt chuyến trong năm 2009, giảm 4,6% số lượt khách và 5,9% số lượt chuyến so với năm 2008 (với các con số là 12.813.320 hành khách và 225.219 chuyến). Đây là một trong tám sân bay của Canada làm thủ tục nhập cảnh trước vào Hoa Kỳ và là một trong những cửa ngõ chính vào Canada với 7.425.477 lượt khách hoặc 60,8% số lượt hành khách qua sân bay bày không phải trên các chuyến bay nội địa. Đây là một trong 4 trung tâm hoạt động của Air Canada.
Đại học Uppsala

Viện Đại học Uppsala hay Đại học Uppsala (tiếng Thụy Điển: Uppsala universitet) là một viện đại học nghiên cứu tại Uppsala, Thụy Điển. Được thành lập năm 1477, đây là viện đại học lâu đời nhất tại Scandinavia và là một trong các viện đại học nổi tiếng nhất châu Âu trong nhiều thế kỷ.

== Xếp hạng và Uy tín ==
Viện Đại học Uppsala luôn đứng trong số các viện đại học tốt nhất ở Bắc Âu trong bảng xếp hạng quốc tế và thường được coi là một trong những viện đại học uy tín nhất tại Thụy Điển.

Trường này có vai trò tăng lên rõ rệt trong thời kỳ Thụy Điển là một cường quốc vào cuối thế kỷ 16 và sau đó đã được cung cấp tài chính khá ổn định với số tiền lớn của vua Gustavus Adolphus vào đầu thế kỷ 17. Uppsala cũng có vị trí lịch sử quan trọng trong văn hóa quốc gia Thụy Điển, là bản sắc cho việc thành lập Thụy Điển: trong sách sử, văn học, chính trị, và âm nhạc. Nhiều khía cạnh của văn hóa học Thụy Điển nói chung, chẳng hạn như mũ trắng học sinh, có nguồn gốc ở Uppsala. Nó có một số đặc thù, chẳng hạn như hệ thống hội sinh viên, với Đại học Lund và Đại học Helsinki.
Trường đại học Uppsala có 9 khoa với 3 lĩnh vực chính.

== Sinh viên và Nghiên cứu sinh ==
Trường có khoảng 20.000 sinh viên toàn thời gian và khoảng 2000 nghiên cứu sinh tiến sĩ. 

== Hợp tác quốc tế ==
- Đại học Sydney, Úc
- Đại học Melbourne, Australia
- McGill University, Canada
- Đại học Toronto, Canada
- Đại học Fudan, Trung Quốc
- Đại học Bắc Kinh, Trung Quốc
- Đại học Copenhagen, Đan Mạch
- Đại học Tartu, Estonia
- Đại học Helsinki, Helsinki
- Đại học Poitiers, Pháp
- Paris-Sorbonne Đại học, Pháp
- Đại học Freiburg, Đức
- Đại học Heidelberg, Đức
- Đại học Quốc gia Ireland, Ireland
- Đại học Siena, Ý
- Đại học Kyoto, Nhật Bản
- Đại học Waseda, Nhật Bản
- Đại học Leiden, Hà Lan
- Đại học Auckland, New Zealand
- Đại học Oslo, Na Uy
- Đại học Jagiellonian, Ba Lan
- trường đại học Madrid, Tây Ban Nha
- Đại học Granada, Tây Ban Nha
- Đại học Edinburgh, Scotland, Vương quốc Anh
- University College London, Anh, Vương quốc Anh
- Cornell University, Hoa Kỳ
- Đại học Harvard, Hoa Kỳ
- Đại học Cape Town, Nam Phi
- Đại học Lausanne, Thụy Sĩ
Gustav I của Thụy Điển

Gustav I của Thụy Điển (tên khi sinh là Gustav Eriksson của gia tộc Vasa), và sau này là Gustav Vasa (12 tháng năm 1496 – 29 tháng 9 năm 1560), là Quốc vương Thụy Điển từ năm 1523 đến khi qua đời. Gustav I được bầu làm nhiếp chính vương trong năm 1521 sau khi dẫn đầu cuộc nổi loạn chống lại Christian II của Đan Mạch. Gustav đã lãnh đạo Chiến tranh giải phóng Thụy Điển sau Cuộc tắm máu Stockholm, nơi cha ông là Erik Johansson bị hành quyết. Việc Gustav được bầu lên làm vua vào ngày 6 tháng 6 năm 1523 (Ngày Quốc khánh Thụy Điển) và việc tiến vào Stockholm trong chiến thắng vào ngày 17 tháng 6 năm 1523 đã đánh dấu sự ly khai chính thức của Thụy Điển khỏi Liên minh Kalmar.

Trong lịch sử Thụy Điển, Gustav được gắn với danh hiệu người sáng lập ra Thụy Điển hiện đại, cũng như là "Quốc phụ". Gustav thích so sánh bản thân với Moses, người mà ông tin là có công giải phóng dân tộc và thành lập nên một nhà nước có chủ quyền.

== Tranh ảnh ==
Gustav I đã cho thực hiện một loạt các bức tranh ngụ ngôn trong thời gian trị vì. Bản gốc của các bức tranh đã bị thất lạc nhưng bản sao màu nước từ thế kỷ 18 vẫn còn được lưu giữ. Có một số cách diễn giải những bức tranh được đưa ra, bao gồm cả việc Gustav bãi bỏ Giáo hội Công giáo, nhưng nội dung chính của bức tranh là miêu tả Gustav giải phóng Thụy Điển khỏi sự cai trị của Christian II.

== Gia đình ==
Gustav kết hôn với người vợ đầu tiên là Katharina xứ Sachsen-Lauenburg (1513–1535) vào ngày 24 tháng 9 năm 1531. Họ có một con trai:

- Erik XIV (1533–1577)

Vào ngày 1 tháng 10 năm 1536, Gustav kết hôn với người vợ thứ hai là Margareta Leijonhufvud (1514–1551). Họ có tám người con sống sót đến tuổi trưởng thành:

- Johan III (1537–1592)
- Katarina (1539–1610)
- Cecilia (1540–1627)
- Magnus (1542–1595)
- Carl (1544)
- Anna (1545–1610)
- Sten (1546–1547)
- Sofia (1547–1611)
- Elisabet (1549–1598)
- Karl IX (1550–1611)

Tại Lâu đài Vadstena vào ngày 22 tháng 8 năm 1552, Gustav kết hôn với người vợ thứ ba là Katarina Stenbock (1535–1621).

== Xem thêm ==
- Vaasa
- Thời kỳ đầu Vasa
- "Chiến hạm Vasa"
- Vasaloppet

== Liên kết ngoài ==
- Thanh kiếm của Gustav Vasa, Vua Thụy Điển (bài viết của myArmoury.com)
Vệ nữ Willendorf

Vệ nữ Willendorf (tiếng Đức: "Venus von Willendorf") còn có tên khác là "Người phụ nữ Willendorf" là một đồ tạo tác dạng tượng cao 11 cm mô tả hình dáng của một phụ nữ, bức tượng này được ước tính là ra đời vào khoảng thời gian giữa 21.000 và 20.000 năm TCN. Nó được nhà khảo cổ học Josef Szombathy tìm thấy tại một di chỉ thời đại đồ đá cũ ở gần làng Willendorf, cách không xa thành phố Krems thuộc Hạ Áo. Bức tượng này được chạm khắc từ một tảng đá vôi kiểu đá trứng cá vốn không có nguồn gốc từ vùng này, và được nhuộm màu đỏ từ đất hoàng thổ. Đây là một trong những đồ tạo tác và hiện vật khảo cổ quan trọng nhất của ngành khảo cổ hiện đại.

== Mô tả ==
Vệ nữ Willendorf được tìm thấy tại một di chỉ khảo cổ thời đại đồ đá cũ có chứa một số bùa hộ mệnh bằng Moldavite.

Đặc điểm nổi bật của Vệ nữ Willendorf là phần ngực và bụng có kích thước rất lớn so với tổng thể bức tượng, và phần âm hộ của tượng được điêu khắc chi tiết, điều này đã khiến nhiều học giả cho rằng bức tượng là biểu tượng của khả năng sinh sản. Người phụ nữ trong bức tượng không có một khuôn mặt cụ thể, đầu của cô được che phủ bởi những dải băng nằm ngang cuộn vòng, đây có thể là những nếp tóc, hoặc một kiểu đầu nào đó.

== Lịch sử ==
Tính tới năm 1990, những nghiên cứu về địa tầng của khu vực khảo cổ tại Willendorf cho thấy rất có thể bức tượng tạo tác có tuổi đời khoảng từ 24.000 đến 22.000 năm TCN. Người ta thu thập được rất ít thông tin về nguồn gốc, cách tạo tác hay ý nghĩa văn hóa của bức tượng này. Ngay cả mục đích làm ra bức tượng cũng là chủ đề của nhiều suy đoán, nó được khắc mà không có chân đế và không thể tự đứng vững. Catherine McCoid và LeRoy McDermott đã đặt ra giả thuyết rằng Vệ nữ Willendorf và các nhà máy tương tự có thể chỉ là những tác phẩm tự khắc.

Biệt danh Vệ nữ Willendorf của bức tượng khiến cho nhiều người xem muốn so sánh nó với hình ảnh cổ điển của Tượng thần Vệ Nữ, điều này đã gặp phải sự phản đối từ nhiều phân tích hiện đại. Theo Christopher Witcombe thì cái biệt danh hơi có chút mỉa mai này thực ra lại là để thỏa mãn những suy đoán nhất định ở thời đó về người nguyên thủy, về phụ nữ và về gu thưởng thức.

Hiện nay Vệ nữ Willendorf được trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên tại Viên, Áo.

== Liên kết ngoài ==
- Christopher L. C. E. Witcombe, "Women in Prehistory:Venus of Willendorf" .
- The Origin and Significance of Anthropomorphic Goddess Figurines with Particular Emphasis on The Venus of Willendorf, Stephen R. Berlant
Mazurek Dąbrowskiego

Mazurek Dąbrowskiego (tiếng Ba Lan: "mazurka của Dąbrowski") là quốc ca của Ba Lan.
Bài hát là một bản mazurka sống động với lời do Józef Wybicki sáng tác ở Reggio nell'Emilia, Cộng hòa Cisalpine (nay là Italia), vào khoảng ngày 16 tháng 7 năm 1797, hai năm sau phân chia Ba Lan lần thứ 3 xoá sổ khỏi bản đồ một đất nước từng có lãnh thổ rộng lớn.

Bài ca này ban đầu có mục đích thúc giục động viên tinh thần những người lính Ba Lan đang phục vụ cho tướng Jan Henryk Dąbrowski trong quân lê dương Ba Lan, một phần của Quân đội cách mạng Pháp do tướng Napoléon Bonaparte chỉ huy trong công cuộc xâm chiếm Ý. Bản mazurka, diễn tả ý tưởng rằng một đất nước Ba Lan dù thiếu sự độc lập chính trị nhưng không biến mất chừng nào người dân Ba Lan vẫn còn sống và chiến đấu nhân danh mình. Bài hát đã sớm trở nên một trong những bài ca ái quốc phổ biển nhất ở Ba Lan.

== Liên kết ngoài ==
- Tải xuống bài Mazurek Dabrowskiego (có lời)
- Tải xuống bài Mazurek Dabrowskiego (có lời)
- Tải xuống bài Mazurek Dabrowskiego (có lời)
- Tải xuống bài Mazurek Dabrowskiego (không có lời)
- Tải xuống bài Mazurek Dabrowskiego (không có lời)
Seaborgi

Seaborgi (phát âm như "xi-bo-ghi") là một nguyên tố hóa học với ký hiệu Sg và số nguyên tử 106. Seaborgi (Sg) là nguyên tố tổng hợp với đồng vị ổn định nhất là Sg có chu kỳ bán rã 1,9 phút. Các thí nghiệm hóa học đã xác nhận rằng Seaborgi (Sg) thuộc nhóm 6 và là một đồng đẳng nặng hơn của Wolfram (hay còn gọi là Tungsten, kí hiệu là W).

== Phát hiện ==
Nguyên tố 106, hiện tại là Seaborgi, được tạo ra lần đầu tiên năm 1974 trong máy gia tốc siêu HILAC tại phòng thí nghiệm Lawrence Berkeley bởi sự hợp tác nghiên cứu của Lawrence Berkeley/Lawrence Livermore dẫn đầu là Albert Ghiorso và

E. Kenneth Hulet. Họ đã tạo ra hạt nhân mới 106 bằng cách bắn phá hạt nhân Cf bởi các ion O. Hạt nhân này phân rã α với chu kỳ bán rã 0,9 ± 0,2 giây.

== Đặt tên ==
Nhóm Berkeley/Livermore đề xuất tên gọi "seaborgium" (Sg) theo tên nhà hóa học Hoa Kỳ Glenn T. Seaborg, ông đã từng là thành viên của nhóm Mỹ trong việc phát hiện ra một số nguyên tố thuộc nhóm actini. Tên gọi do nhóm này chọn đã gây tranh cãi. IUPAC tạm thời thông qua tên gọi "unnilhexium" (ký hiệu "Unh"), theo hệ thống tên gọi của các nguyên tố. Năm 1994, hội đồng IUPAC đề nghị rằng nguyên tố 106 cần được đặt tên là "rutherfordium" và thông quan nguyên tắc rằng không có nguyên tố nào có thể được đặt theo tên người còn sống. Nguyên tắc này đã bị phản đối quyết liệt từ Hiệp hội hóa học Hoa Kỳ. Những người chỉ trích chỉ ra rằng đã có tiền lệ đặt tên nguyên tố einsteini trong khi Albert Einstein vẫn còn sống và một cuộc khảo sát chỉ ra rằng các nhà hóa học không quan tâm đến việc Seaborg vẫn còn sống. Năm 1997, theo một phần của thỏa hiệp liên quan đến các nguyên tố từ 104 đến 108, đặt tên "seaborgium" cho nguyên tố 106 được quốc tế chấp nhận.

== Liên kết ngoài ==
- WebElements.com - Seaborgium
- Chemistry in its element podcast (MP3) from the Royal Society of Chemistry's Chemistry World: Seaborgium
Bohri

Bohri (phát âm như "bô-ri") là nguyên tố hóa học với ký hiệu Bh và số nguyên tử 107, và là nguyên tố nặng nhất trong nhóm 7 (VIIB). Bohri là nguyên tố tổng hợp, đồng vị bền nhất của nó là Bh, có chu kỳ bán rã 61 giây. Các thí nghiệm hóa học xác nhận vị trí dự đoán của bohri là đồng đẳng nặng hơn đối với rheni với trạng thài oxy hóa +7.

== Lịch sử ==
=== Phát hiện ===
Việc tổng hợp đầu tiên được chấp nhận được nhóm nghiên cứu người Đức Peter Armbruster và Gottfried Münzenberg thực hiện năm 1981 tại Gesellschaft für Schwerionenforschung (Viện nghiên cứu ion nặng, GSI) ở Darmstadt từ phản ứng Dubna.

Năm 1989, nhóm GSI đã làm lại thí nghiệm phản ứng trong khi đang cố gắng đo đạc chức năng kích thích. Trong thí nghiệm này, Bh cũng đã được xác định trong kênh bốc hơi 2n và nó được xác nhận rằng Bh tồn tại ở 2 trạng thái - trạng thái cơ bản và trạng thái đồng phân.

IUPAC/IUPAP Transfermium Working Group (TWG) thông báo năm 1992 công nhận chính thức nhóm GSI đã phát hiện ra nguyên tố 107.

=== Đặt tên ===
Về mặt lịch sử, nguyên tố 107 được đề cập là eka-rheni.

Nhóm nghiên cứu người Đức đề xuất đặt tên nó là "nielsbohri" ("nielsbohrium") với ký hiệu "Ns" để vinh danh nhà vật lý Đan Mạch Niels Bohr. Các nhà khoa học Liên Xô đã đề xuất tên gọi này cho nguyên tố 105 (mà cuối cùng được gọi là dubni).

Cuộc tranh cãi về tên gọi cho nguyên tố 104 đến 106 nổ ra; IUPAC thông qua tạm thời tên gọi "unnilsepti" ("unnilseptium", ký hiệu "Uns"), là tên theo hệ thống cho nguyên tố này. Năm 1994, hội đồng IUPAC bác bỏ tên "nielsbohri" vì không có ưu tiên cho việc sử dụng tên đầy đủ của một nhà khoa học để đặt cho nguyên tố và do đó nguyên tố 107 được đề xuất đặt tên là "bohri". 
Điều này bị phản đối bởi những người phát hiện, họ cho rằng họ có quyền đặt tên cho nguyên tố. Vấn đề được chuyển về chi nhánh của IUPAC tại Đan Mạch, và họ đã biểu quyết thông qua tên "bohri". Cũng có những lo ngại rằng tên gọi này có thể gây hiểu nhầm với boron và đặc biệt trong việc phân biệt các tên gọi của các oxo-ion bohrat và borat. Dù vậy, tên gọi "bohri" đối với nguyên tố 107 đã được chấp nhận trên trường quốc tế vào năm 1997. IUPAC đề nghị đặt tên các muối bohri là bohriat.

== Liên kết ngoài ==
- WebElements.com - Bohrium
- Los Alamos National Laboratory - Bohrium
- Properties of BhOCl
Hassi

Hassi là nguyên tố tổng hợp với ký hiệu Hs và số nguyên tử 108, và là nguyên tố nặng nhất của nhóm 8 (VIII). Nguyên tố này được quan sát đầu tiên năm 1984. Trong số các đồng vị thì Hs có thời gian tồn tại lâu nhất với chu kỳ bán rã khoảng ~10 giây. Cũng có dấu hiệu cho thấy rằng đồng vị Hs với chu kỳ bán rã ~16,5 năm, làm cho nó trở thành một trong các hạt nhân siêu nặng có thời gian tồn tại lâu nhất. Có hơn 100 nguyên tử hassi cho đến nay trong các phản ứng hợp hạch nóng và lạnh khác nhau, ở cả hai loại hạt nhân bố và sản phẩm phân rã.
Các thí nghiệm cho đến nay đã xác nhận rằng hassi là một thành viên đặc trưng trong nhóm 8 thể hiện trạng thái oxy hóa +8, tương tự như osmi.

== Lịch sử ==
=== Phát hiện ===
Hassi được tổng hợp đầu tiên năm 1984 bởi nhóm nghiên cứu người Đức dẫn đầu là Peter Armbruster và Gottfried Münzenberg ở Viện nghiên cứu ion nặng (Gesellschaft für Schwerionenforschung) tại Darmstadt. Nhóm này đã bắn phát hạt nhân chì bằng hạt nhân Fe tạo ra 3 nguyên tử Hs theo phản ứng:

IUPAC/IUPAP Transfermium Working Group (TWG) đã công nhận nhóm làm việc tại GSI là những người đã phát hiện ra nguyên tố này năm 1992.
=== Đặt tên ===
Về mặt lịch sử, nguyên tố 108 được biết đến là "eka-osmium". Trong thời gian tranh cãi về các tên gọi của các nguyên tố, IUPAC tạm thời đặt tên nguyên tố này là "unniloctium" (ký hiệu "Uno"), theo tên gọi hệ thống.

Tên gọi hassi được nhóm phát hiện đề xuất năm 1992, theo tên tiếng Latin tiểu bang Hesse của Đức nơi đặt viện nghiên cứu này (L. "hassia" German "Hessen").

Năm 1994, hội đồng IUPAC đã đề nghị đặt tên nguyên tố 108 là "hahnium" (Hn), mặc cho quy ước có từ lâu để cho người phát hiện có quyền đề xuất tên gọi. Sau những phản đối từ những người phát hiện, tên gọi "hassium" (Hs) được thông qua năm 1997.

== Liên kết ngoài ==
- WebElements.com: Hassium
Sông Pô Kô

Krông Pô Kô là một con sông ở phía tây tỉnh Kon Tum. Nó là một phụ lưu cấp 2 của sông Sê San.

Krông Pô Kô bắt nguồn từ vùng núi ở huyện Đăk Glei, chảy theo hướng Bắc - Nam qua huyện Ngọc Hồi, đổi hướng Tây Bắc - Đông Nam qua huyện Đăk Tô, đổi hướng Bắc - Nam làm thành ranh giới tự nhiên giữa Đăk Tô với Đăk Hà, giữa Sa Thầy với Đăk Hà, giữa Sa Thầy với thành phố Kon Tum rồi đổ vào sông Đăk Bla, từ đó tới sông Sê San.

Trên địa phận huyện Đăk Glei, sông còn có tên đăk Pô Kô, và đoạn gần chỗ hợp lưu với đăk Bla, sông còn có tên krong Pô Kô.

Trên sông Pô Kô có công trình thủy điện Plei Krông.

Bài hát "Người lái đò trên sông Pô Kô" (nhạc Cầm Phong, lời thơ Mai Trang) mở đầu bằng "Hỡi Pô Kô ơi! Dòng sông mênh mông. Đôi bờ cây xanh biếc, nước chảy xiết sâu thẳm."

== Tham khảo ==
- "Tập bản đồ hành chính 63 tỉnh, thành phố Việt Nam". Nhà xuất bản Bản đồ. 2010.
Meitneri

Meitneri (phát âm như "may-nơ-ri"; tên quốc tế: "meitnerium") là nguyên tố hóa học tổng hợp có ký hiệu Mt và số nguyên tử 109. Nó nằm ở vị trí nguyên tố nặng nhất trong nhóm 9 (IX) trong bảng tuần hoàn, nhưng đồng vị đủ bền chưa được biết đến thời điểm này, khi đó sẽ cho phép các thí nghiệm hóa học xác định vị trí của nó, không giống với các nguyên tố nhẹ hơn cạnh nó. Nó được tổng hợp đầu tiên năm 1982 và hiện nay đã biết được một số đồng vị của nó. Đồng vị nặng và ổn định nhất được cho là Mt-278 có chu kỳ bán rã ~8 giây.

==Lịch sử==
===Phát hiện===
Meitneri được nhóm nghiên cứu người Đức dẫn đầu là Peter Armbruster và Gottfried Münzenberg phát hiện ngày 29 tháng 8 năm 1982 tại Viện nghiên cứu hạt ion nặng (Gesellschaft für Schwerionenforschung) ở Darmstadt.
Nhóm này đã bắn phát hạt nhân bismuth-209 bằng hạt nhân sắt-58 được gia tốc và phát hiện một nguyên tử riêng biệt của đồng vị meitneri-266:

===Đặt tên===
Nguyên tố 109 trước đây được gọi là "Unnilennium", với ký hiệu Une.

Về mặt lịch sử, nguyên tố 109 được đề cập là eka-iridi.

Tên "meitnerium" (Mt) được đề xuất đặt theo tên nhà vật lý Úc Lise Meitner. Năm 1997, tên gọi chính thức được IUPAC chấp thuận.

===Các thí nghiệm trong tương lai===
Nhóm nghiên cứu ở RIKEN, Nhật Bản đã chỉ ra rằng một phần nghiên cứu đang thực hiện của họ sử dụng hạt nhân bị bắn phát là Cm, họ có thể nghiên cứu phản ứng mới Cm(Al,xn) trong tương lai.

==Tính chất==
===Tính chất ngoại suy===
====Tính chất vật lý====
Mt có thể là một kim loại rất nặng với mật độ khoảng 30 g/cm³ (Co: 8,9, Rh: 12,5, Ir: 22,5) và điểm nóng chảy cao khoảng 2600-2900 °C (Co: 1480, Rh: 1966, Ir: 2454). Nó có thể có khả năng chống ăn mòn cao; thậm chí cao hơn Ir, là kim loại có độ chống ăn mòn cao nhất hiện nay.

====Các trạng thái oxy hóa====
Meitneri được dự đoán là thành viên thứ sáu của nhóm 6d của các kim loại chuyển tiếp và là nguyên tố nặng nhất trong nhóm 9 của bảng tuần hoàn, nằm dưới coban, rhodi và iridi. Nhóm các kim loại chuyển tiếp này là nhóm đầu tiên thể hiện các trạng thái oxy hóa thấp nhất và trạng thái +9 chưa được biết đến. Hai thành viên tiếp sau của nhóm thể hiện trạng thái oxy hóa cao nhất +6, trong khi đó các trạng thái bền nhất là +4 và +3 đối với iridi và +3 đối với rhodi. Tuy vậy, meitneri được trông đợi là có trạng thái bền +3 nhưng cũng có thể thể hiện trạng thái bền +4 và +6.

====Tính chất hoá học====
Trạng thái +6 trong nhóm 9 chỉ được biết đến đối với fluoride, chúng được tạo ra bằng phản ứng trực tiếp. Do đó, meitneri có thể tạo thành hexafluoride, MtF. Muối này được cho là bền hơn iridi(VI) fluoride, vì trạng thái +6 trở nên bền hơn trong nhóm này.

Khi kết hợp với oxy, rhodi tạo ra RhO trong khi đó iridi bị oxy hóa thành trạng thái +4 trong IrO. Meitneri có thể tạo thành dạng oxide, MtO, nếu tính chất phản ứng eka-iridi được thể hiện.

Trạng thái +3 trong nhóm 9 là phổ biến ở dạng trihalua (trừ fluoride) tạo thành từ phản ứng trực tiếp với các halogen. Do đó, meitneri có thể tạo thành MtCl, MtBr và MtI theo cách tương tự với iridi.

== Liên kết ngoài ==
- WebElements.com: Meitnerium
Darmstadti

Darmstadti (phát âm như "đam-xtat-ti"), trước đây được gọi là ununnili, là nguyên tố hoá học tổng hợp với ký hiệu Ds (trước đây Uun) và số nguyên tử 110. Nó nằm ở vị trí nguyên tố nặng nhất trong nhóm 10 nhưng đồng vị bền đầy đủ chưa được biết đến để cho phép tiến hành các thí nghiệm để xác định vị trí của nó. Nguyên tố tổng hợp này là một trong các nguyên tử siêu nặng và được tổng hợp đầu tiên năm 1994. Đồng vị nặng và tồn tại lâu nhất là Ds có chu kỳ bán rã ~10 giây mặc dù có thể đây là đồng phân hạt nhân, Ds có chu kỳ bán rã chưa được xác nhận là khoảng 4 phút.

== Lịch sử ==
=== Phát hiện ===
Darmstadti được tổng hợp đầu tiên ngày 9 tháng 11 năm 1994 tại Gesellschaft für Schwerionenforschung (GSI) ở Wixhausen, ngoại ô phía bắc của Darmstadt, Đức bởi Peter Armbruster và Gottfried Münzenberg, dưới sự hướng dẫn của giáo sư Sigurd Hofmann. Bốn nguyên tử của nó được phát hiện bằng phản ứng tổng hợp hạt nhân khi bắn phá chì-208 bằng các ion niken-62:

Trong cùng loạt thí nghiệm, chính nhóm này cũng đã tiến hành phản ứng dùng các ion niken-64 nặng hơn. Theo đó, 9 nguyên tử Ds được phát hiện bởi sự tương quan với các tính chất phân rã sinh kèm:

IUPAC/IUPAP Joint Working Party (JWP) đã công nhận nhóm GSI phát hiện ra nguyên tố này năm 2001.

=== Đặt tên ===
Nguyên tố 110 đầu tiên được đặt tên tạm thời là "ununnilium" ( hay , ký hiệu Uun). Khi công nhận nhóm những người phát hiện, thì nhóm ở GSI đề nghị đặt tên là "darmstadti" (Ds) và "wixhausi" (Wi) cho nguyên tố 110 này. Họ quyết định chọn tên "darmstadti", theo tên thành phố gần nơi phát hiện ra nó, Darmstadt, chứ không phải ngoại ô Wixhausen. Tên gọi của nguyên tố mới được chính thức chấp nhận ngày 16 tháng 8 năm 2003.

== Liên kết ngoài ==
- Darmstadtium.com
- WebElements.com: Darmstadtium
- IUPAC: Element 110 is named darmstadtium
- Apsidium: Darmstadtium 110
- [Eric Scerri, The Periodic Table, Its Story and Its Significance, Oxford University Press, 2007]
Roentgeni

Roentgeni (phát âm như "rơn-ghen-ni"; tên quốc tế: "roentgenium") là nguyên tố hóa học tổng hợp có tính phóng xạ với ký hiệu Rg và số nguyên tử 111. Nó nằm ở vị trí nguyên tố nặng nhất trong nhóm 11 (IB), nhưng hiện nay đồng vị bền đầy đủ vẫn còn chưa được biết - cho phép tiến hành các thí nghiệm hóa học để xác định vị trí của nó. Roentgeni đã từng được gọi là unununi trước khi chính thức phát hiện ra nó.

Roentgeni được tổng hợp đầu tiên năm 1994 và một số đồng vị cũng đã được tổng hợp khi phát hiện ra nó. Đồng vị bền nhất là Rg có chu kỳ bán rã ~20 giây, phân rã bằng cách phân hạch tự phát giống như các nguyên tố đồng neutron N=170 khác.

== Lịch sử ==
=== Phát hiện ===
Roentgeni được phát hiện chính thức bởi Peter Armbruster, Gottfried Münzenberg, và cộng sự tại Gesellschaft für Schwerionenforschung (GSI) ở Darmstadt, Đức vào ngày 8 tháng 12 năm 1994.
Chỉ có 3 nguyên tử được tổng hợp (tất cả là Rg), bằng sự hợp hạch thu nhiệt giữa các ion niken và bismuth trong máy gia tốc tuyến tính:

Năm 2001, IUPAC/IUPAP Joint Working Party (JWP) kết luận rằng không có đủ bằng chứng công nhận việc phát hiện vào thời điểm đó. Nhóm GSI đã lập lại thí nghiệm vào năm 2002 và phát hiện ra 3 nguyên tử nữa. Trong báo cáo năm 2003, JWP quyết định rằng nhóm GSI nên được công nhận là những người phát hiện ra nguyên tố này.

=== Đặt tên ===
Tên "roentgenium" (Rg) do nhóm GSI đề xuất theo tên của nhà vật lý Đức Wilhelm Conrad Röntgen, và được chấp nhận vào ngày 01 tháng 11 năm 2004. Nguyên tố này trước đây được IUPAC đặt tạm theo hệ thống là "unununium" (unununi), viết tắt "Unn."

== Liên kết ngoài ==
- WebElements.com: Roentgenium
- IUPAC: Proposal of name "roentgenium" for element 111
- IUPAC: Element 111 is named roentgenium
- Apsidium: Roentgenium 111
1707

Năm 1707 là một năm bắt đầu từ ngày thứ bảy trong lịch Gregory (hoặc một năm thường bắt đầu vào thứ Tư trong lịch Julius chậm hơn 11 ngày). Năm 1707 của lịch Thụy Điển là một năm bắt đầu từ ngày thứ ba, một ngày trước của lịch Julius.

==Sự kiện==
- Đảo Anh (còn gọi là Britain): Liên hiệp Anh ra đời, bao gồm England, Wales và Scotland (hợp nhất Scotland với England và Wales ra đời).

==Sinh==
- 13 tháng 1 - John Boyle, Bá tước thứ năm của Cork, nhà văn người Ailen (mất 1762)
- 1 tháng 2 - Frederick, Thân vương xứ Wales (mất 1751)
- 14 tháng 2 - Claude Prosper Jolyot de Crébillon, tiểu thuyết gia người Pháp (mất 1777)
- 25 tháng 2 - Carlo Goldoni, nhà soạn kịch người Ý (mất 1793)
- 7 tháng 3 - Stephen Hopkins, qu6óc phụ của Hiệp chủng quốc Hoa Kỳ (mất 1785)
- 14 tháng 3 - Johan Ihre, nhà ngôn ngữ học người Thụy Điển (mất 1780)
- 23 tháng 3 - Somerset Henry, Công tước thứ ba của xứ Beaufort (mất 1745)
- 10 tháng 4 - John Pringle, bác sĩ người Scotland (mất 1782)
- 15 tháng 4 - Leonhard Euler, nhà toán học và vật lý học người Thụy Sĩ (mất 1783)
- 22 tháng 4 - Henry Fielding, tiểu thuyết gia và nhà viết kịch người Anh (mất 1754)
- 25 tháng 4 - Léopold Clément, Công tử xứ Lorraine, Hoàng tử Pháp (mất 1723)
- 1 tháng 5 - Michael Rogers, binh sĩ người Anh (mất 1799)
- 12 tháng 5 - Francisco Salzillo, nhà điêu khắc Tây Ban Nha (mất 1781)
- 23 tháng 5 - Carolus Linnaeus, nhà thực vật học Thụy Điển (mất 1778)

==Mất==
- 8 tháng 1 - John Dalrymple, 1 Earl của Cầu thang, chính trị gia người Scotland (sinh 1648)
- 10 tháng 1 - Philibert, Comte de Gramont, nhà văn người Pháp (sinh 1621)
- 20 tháng 1 - Humphrey Hody, nhà thần học Anh (sinh 1659)
- 3 tháng 3 - Aurangzeb, Hoàng đế Mughal của Ấn Độ (sinh 1618)
- 6 tháng 4 - William van de Velde, họa sĩ Hà Lan (sinh 1633)
- 29 tháng 4 - George Farquhar, nhà soạn kịch Ailen (sinh 1677)
- 09 tháng 5 - Dieterich Buxtehude, nhà soạn nhạc người Đức (bc 1637)
- 27 tháng 5 - Françoise-Athénaïs de Rochechouart de Mortemart, người tình của vua Louis XIV của Pháp (sinh 1641)
- 23 tháng 6 - John Mill, nhà thần học Anh (bc 1645)
- 18 tháng 8 - William Cavendish, 1 Công tước xứ Devonshire, nhà chính trị Anh (sinh 1640)
- 20 tháng 8 - Nicolas Gigault, nhà soạn nhạc Pháp (sinh 1627)
- 15 tháng 9 - George Stepney, nhà thơ, nhà ngoại giao người Anh (sinh 1663)
- 24 tháng 9 - Vincenzo da Filicaja, nhà thơ người Ý (sinh 1642)
- 22 tháng 10 - Sir Cloudesley Shovell, đô đốc người Anh (sinh 1650)
- 1 tháng 12 - Jeremiah Clarke, soạn nhạc người Anh (sinh 1674)
- 24 tháng 12 - Noël Coypel, họa sĩ người Pháp (sinh 1628)
- 27 tháng 12 - Jean Mabillon, nhà ngoại giao Pháp (sinh 1632)
Nihoni

Nihoni là một nguyên tố hóa học có ký hiệu là Nh và số hiệu nguyên tử 113. Nó nằm ở vị trí nguyên tố nặng nhất của nhóm 13 (IIIA) mặc dù đồng vị ổn định đầy đủ chưa được xác định để cho phép thực hiện các thí nghiệm xác định vị trí của nó. Nó là nguyên tố hoá học tổng hợp trong phòng thí nghiệm và chưa được tìm thấy tồn tại ở tự nhiên.

Được phát hiện lần đầu vào năm 2003 trong phân rã của ununpenti (thực hiện bởi một viện nghiên cứu hạt nhân ở Dubna, Nga), và được tổng hợp trực tiếp năm 2004 bởi viện nghiên cứu RIKEN. Chỉ có 14 nguyên tử nihoni đã được quan sát cho đến ngày nay. Đồng vị tồn tại lâu nhất đã được biết là Nh có chu kỳ bán rã vào khoảng 20 giây, cho phép tiến hành các thí nghiệm hóa đầu tiên để nghiên cứu các tính chất hóa học của nó. Vào tháng 12 năm 2015, IUPAC và Liên đoàn Quốc tế về Vật lý Thuần túy và Ứng dụng (IUPAP) đã công nhận các yếu tố của nguyên tố này và phân công cho viện nghiên cứu RIKEN ưu tiên nghiên cứu cho khám phá này.

== Tên gọi ==
Nihonium là tên gọi được IUPAC đề xuất cho nguyên tố có số hiệu 113, thay thế cho tên gọi tạm thời là ununtri.

Ngày 12 tháng 8 năm 2012, các nhà nghiên cứu tại Trung tâm Nishina RIKEN vì khoa học máy gia tốc tại Nhật Bản đã tuyên bố tổng hợp nguyên tố 113 bằng cách va chạm các hạt nhân kẽm (mỗi hạt nhân có 30 proton) vào một lớp bismuth mỏng (có 83 proton). Tháng 12 năm 2015, IUPAC công nhận nguyên tố này và công cho RIKEN là nhà khám phá đầu tiên. Lần đầu tiên trong lịch sử, một nhóm nhà vật lý học châu Á sẽ đặt tên nguyên tố mới.

== Xem thêm ==
- Danh sách nguyên tố hóa học
- Danh sách đồng vị tự nhiên

== Liên kết ngoài ==
- WebElements.com: Ununtrium
- Uut and Uup Add Their Atomic Mass to Periodic Table
- Apsidium: Ununtrium 113 Uut
- Discovery of Elements 113 and 115
- Superheavy elements
Flerovi

Flerovi (phát âm như "fle-rô-vi"; tên quốc tế: "flerovium"), trước đây tạm gọi ununquadi (phát âm như "un-un-qua-đi"; tên quốc tế: "ununquadium"), nguyên tố hóa học có tính phóng xạ với ký hiệu Fl (trước đây Uuq) và số nguyên tử 114. Nguyên tố lấy tên gọi từ nhà vật lý Liên Xô Georgy Nikolayevich Flyorov (hoặc Flerov), người sáng lập ra Viện liên hiệp Nghiên cứu Hạt nhân ở Dubna, Nga, nơi khám phá ra nguyên tố này. Tên gọi được IUPAC phê chuẩn ngày 31 tháng 5 năm 2012.

Có khoảng 80 nguyên tử phân rã của flerovi đã được quan sát cho đến ngày nay, trong đó có 50 được quan sát trực tiếp và 30 từ phân rã của các nguyên tố nặng hơn livermori và ununocti. Tất cả phân rã được gán cho 4 đồng vị nằm cạnh với số khối 286-289. Đồng vị tồn tại lâu nhất là Fl có chu kỳ bán rã ~2,6 giây, mặc dù có dấu hiệu cho thấy đồng phân hạt nhân Fl, có chu kỳ bán rã lâu hơn là ~66 s, đó có thể là một trong các hạt nhân tồn tại lâu nhất trong vùng nguyên tố siêu nặng.

Các nghiên cứu về đặc điểm hóa học ban đầu chỉ ra rõ ràng rằng flerovi có các tính chất không giống 'eka'-chì và thể hiện ứng xử giống nguyên tố siêu nặng đầu tiên đặc trưng cho các tính chất giống khí hiếm do các hiệu ứng tương đối. Tuy nhiên, các thí nghiệm gần đây sử dụng một thiết lập khác chỉ ra rằng flerovi có thể thực sự có các tính chất của kim loại.

== Xem thêm ==
- Hòn đảo ổn định

== Liên kết ngoài ==
- WebElements.com: Ununquadium
- First postcard from the island of nuclear stability
- Second postcard from the island of stability
Puih San

Puih San (1 tháng 5 năm 1937– 11 tháng 2 năm 2000) là một anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, người dân tộc Jrai.

== Tiểu sử ==
Ông là người xã Ia Krai, huyện Ia Grai, tỉnh Gia Lai. Năm 1958, ông gia nhập lực lượng du kích cộng sản. Năm 1961, ông gia nhập quân đội, thuộc đơn vị đường dây T2C07, mặt trận B3. Nhiệm vụ chính của Puih San trong đơn vị này là lái đò đưa bộ đội, vũ khí, lương thực qua sông Pô Kô. Năm 1965, ông gia nhập Đảng Cộng sản Việt Nam. Những năm 1969–1970, ông được đào tạo sĩ quan tại tỉnh Hòa Bình rồi tiếp tục trở lại Bắc Tây Nguyên chiến đấu, tham gia hai trận trên quốc lộ 19 – An Khê. Sau chiến tranh Việt Nam, ông tiếp tục phục vụ trong quân đội, trải qua nhiều nhiệm vụ khác nhau như quản lý và giáo dục tù binh, làm trợ lý dân quân ở Ban Chỉ huy quân sự huyện Chư Pah cũ, tham gia chiến dịch biên giới Tây Nam. Năm 1980, ông giải ngũ. Ngày 22 tháng 8 năm 1998, chủ tịch Trần Đức Lương kí quyết định phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho Puih Sah.

Sau khi giải ngũ, ông trở về quê nhà sống lặng lẽ cùng vợ con và qua đời ngày 11 tháng 2 năm 2000.

Puih San nổi bật trong chiến đấu với thành tích nhiều lượt lái đò đưa bộ đội qua sông tham gia trận Plei Me. Nhà thơ Mai Trang (Nguyễn Thị Ngọc Oanh; 1936–2017) đã sáng tác bài thơ "Người lái đò trên sông Pô Kô" ca ngợi A Sanh (bí danh của Puih San), sau đó nhạc sĩ Cầm Phong (1929–2005) đã phổ nhạc thành bài hát cùng tên, do ca sĩ Tường Vi thể hiện, bài hát nổi tiếng và từng liên tục được Đài Tiếng nói Việt Nam phát sóng suốt thời gian Chiến tranh Việt Nam và là một trong những bài hát quan trọng trong sự nghiệp của Tường Vi.

== Tham khảo ==
- "Anh lái đò trên sông Pô Kô năm ấy" trên trang tin điện tử của Ủy ban Dân tộc.
Moscovi

Moscovi là một nguyên tố hóa học tổng hợp siêu nặng với ký hiệu Mc và số nguyên tử 115, trước đây tạm gọi ununpenti với ký hiệu Uup.

Nó nằm ở vị trí nguyên tố nặng nhất của nhóm 15 (VA), mặc dù đồng vị bền đầy đủ chưa được biết đến thời điểm này để cho phép tiến hành các thí nghiệm hóa nhằm xác định vị trí của nó.
Nó được quan sát đầu tiên vào năm 2003 và chỉ có 30 nguyên tử moscovi được tổng hợp cho đến ngày nay, với chỉ 4 nguyên tử từ phân rã từ tiếp của hạt nhân mẹ được phát hiện. Bốn đồng vị liên tiếp hiện đã được phát hiện, Mc, với Mc có chu kỳ bán rã lâu nhất là ~220 mili giây, dù vậy đồng vị Mc có thể có chu kỳ bán rã lâu hơn (chỉ có một phân tử được đo đạc nên độ chính xác chưa cao).

== Liên kết ngoài ==
- Uut and Uup Add Their Atomic Mass to Periodic Table
- Superheavy elements
- History and etymology
1708

Năm 1708 (số La Mã: MDCCVIII) là một năm nhuận bắt đầu vào Chủ Nhật trong lịch Gregory (hoặc một năm nhuận bắt đầu từ ngày thứ năm của lịch Julius chậm hơn 11 ngày). Năm 1708 của lịch Thụy Điển là một năm nhuận bắt đầu từ ngày thứ tư, một ngày trước của lịch Julius.

==Sinh==
- 25 tháng 1 - Pompeo Batoni, họa sĩ người Ý (mất 1787)
- 23 tháng 4 - Friedrich von HAGEDORN, nhà thơ Đức (mất 1754)
- 16 tháng 10 - Albrecht von Haller, giải phẫu và sinh lý học Thụy Sĩ (mất 1777)
- 22 tháng 10 - Frederic Louis Norden, thám hiểm Đan Mạch (mất 1742)
- 15 tháng 11 - William Pitt , 1 Earl of Chatham, Thủ tướng Vương quốc Anh (mất 1778)
- 8 tháng 12 - Franz I của Thánh chế La Mã (mất 1765)
- Ngày chưa biết
- Richard Dawes, học giả kinh điển người Anh (mất 1766)
- John Hulse, linh mục Anh giáo (mất 1790)
1709

Năm 1709 là một năm bắt đầu từ ngày thứ Ba trong lịch Gregory (hoặc một năm thường bắt đầu vào thứ Bảy của lịch Julius chậm hơn 11 ngày). Năm 1709 của lịch Thụy Điển là một năm bắt đầu từ ngày thứ sáu, một ngày trước của lịch Julius.

==Sinh==
- 24 tháng 2 - Jacques de Vaucanson, nhà phát minh người Pháp (mất 1782)
- 10 tháng 3 - Georg Steller, nhà tự nhiên học người Đức (mất 1746)
- 14 tháng 4 - Charles Colle, nhà viết kịch Pháp (mất 1783)
- 7 tháng 8 - Jean-Jacques Lefranc, nhà thơ người Pháp (mất 1784)
- 8 tháng 8 - Tokugawa Ietsugu, Tokugawa Mạc phủ của Nhật Bản (mất 1716)
- Tháng 9 - John Cleland, tiểu thuyết gia người Anh (mất 1789)
- 18 tháng 9 - Samuel Johnson, nhà văn người Anh và người nghiên cứu từ ngư học (mất 1784)
- 2 tháng 11 - Anne, Công chúa của Orange, nhiếp chính của Friesland (mất 1759)
- 18 tháng 12 - Elizabeth của Nga (mất 1762)
- ""Không rõ ngày - Thomas Alcock, mục sư Anh (mất 1798)
Tennessine

Tennessine là tên gọi nguyên tố hóa học với ký hiệu Ts và số nguyên tử 117. Nó là nguyên tố được phát hiện gần đây nhất với chỉ có 6 nguyên tử được phát hiện ở phòng thí nghiệm Nga-Mỹ tại Dubna, tỉnh Moskva, Nga, năm 2009–2010. Mặc dù nó nằm ở vị trí nguyên tố nặng nhất của nhóm halogen, chưa có dữ liệu thí nghiệm để chứng minh tính chất tương tự của nó với các nguyên tố nhẹ hơn trong nhóm như astatin hay iod.

== Lịch sử ==
=== Phát hiện ===
Tháng 1 năm 2010, các nhà khoa học tại Phòng thí nghiệm phản ứng hạt nhân Flerov ("Flerov Laboratory of Nuclear Reactions") thông báo nội bộ rằng họ đã thành công khi phát hiện phân rã của nguyên tố mới với Z=117 từ các phản ứng:

Chỉ có sáu nguyên tử được tổng hợp từ hai đồng vị bên cạnh, không có phân rã để biết các đồng vị của các nguyên tố nhẹ hơn. Các kết quả của họ được công bố vào ngày 9 tháng 4 năm 2010.

=== Đặt tên ===
Nguyên tố có số nguyên tử 117 theo dự đoán của Mendeleev là eka-astatin (xem thuật ngữ 'eka'). Tên ununsepti là tên gọi theo hệ thống được dùng để đặt tên tạm thời cho các nguyên tố mới được phát hiện cho đến khi việc phát hiện được IUPAC công nhận, và quyết định đặt tên. Thông thường, tên gọi được chọn theo đề xuất của người (nhóm) phát hiện.

Theo các hướng dẫn hiện hành của IUPAC, tên của tất cả các nguyên tố mới phải có tiếp hậu tố là "-ium", có nghĩa là tên gọi đối với ununseptium có thể là -ium, chứ không thể là -ine trong trường hợp nó có thuộc nhóm halogen hay không.
1706

Năm 1706 là một năm bắt đầu từ ngày thứ Sáu trong lịch Gregory (hoặc một năm thường bắt đầu vào thứ ba của lịch Julius chậm hơn 11 ngày). Năm 1706 của lịch Thụy Điển là một năm bắt đầu từ ngày thứ Hai, một ngày trước của lịch Julius.

==Sinh==
- 7 tháng 1 - Johann Heinrich Zedler, nhà xuất bản người Đức (mất 1751)
- 17 tháng 1 - Benjamin Franklin, người Mỹ (mất 1790)
- 28 tháng 1 - John Baskerville, nhà in (mất 1775)
- 6 tháng 3 - Sir George Pocock, đô đốc người Anh (mất 1792)
- 24 tháng 4 - Giovanni Battista Martini, nhạc sĩ người Ý (mất 1784)
- 17 tháng 5 - Andreas Felix von Oefele, sử gia Đức (mất 1780)
- 20 tháng 5 - Seth Pomeroy, người Mỹ (mất 1777)
- 10 tháng 6 - John Dollond, nhà quang học người Anh (mất 1761)
- 18 tháng 10 - Baldassare Galuppi, nhà soạn nhạc người Ý (mất 1785)
- 8 tháng 11 - Ulrich von Johann Cramer, thẩm phán, nhà triết học Đức (mất 1772)
- 17 tháng 12 - Emilie du Châtelet, nhà toán học và vật lý học Pháp (mất 1749)
- Không rõ ngày:
- James Abercrombie, người Anh (mất 1781)