Kinh tế Nepal

Kinh tế Nepal là một nền kinh tế đang phát triển và phụ thuộc phần lớn vào nông nghiệp và kiều hối. Cho đến giữa thế kỷ 20, Nepal là một xã hội tiền công nghiệp biệt lập, bước vào kỷ nguyên hiện đại vào năm 1951 mà không có trường học, bệnh viện, đường sá, viễn thông, điện, công nghiệp hay dịch vụ công. Tuy nhiên, đất nước đã đạt được những tiến bộ hướng tới tăng trưởng kinh tế bền vững kể từ những năm 1950. Đất nước đã mở cửa tự do hóa kinh tế, dẫn đến tăng trưởng kinh tế và cải thiện mức sống so với trước đây. Những thách thức lớn nhất mà đất nước phải đối mặt để đạt được sự phát triển kinh tế cao hơn là sự thay đổi thường xuyên trong bộ máy lãnh đạo chính trị, cũng như nạn tham nhũng.

Nepal đã áp dụng một loạt các kế hoạch 5 năm nhằm nỗ lực đạt được tiến bộ trong phát triển kinh tế. Nước này đã hoàn thành kế hoạch phát triển kinh tế thứ chín vào năm 2002; đồng tiền của nước này đã được chuyển đổi, và 17 doanh nghiệp nhà nước đã được tư nhân hóa. Viện trợ nước ngoài cho Nepal chiếm hơn một nửa ngân sách phát triển. Các ưu tiên của chính phủ trong những năm qua đã dẫn đến việc phát triển các cơ sở giao thông vận tải và truyền thông, nông nghiệp và công nghiệp. Kể từ năm 1975, việc cải thiện quản lý nhà nước và các nỗ lực phát triển nông thôn đã được nhấn mạnh. Nền kinh tế phụ thuộc rất nhiều vào việc nhập khẩu nguyên liệu cơ bản và thị trường nước ngoài cho các sản phẩm lâm nghiệp và nông nghiệp. Nepal sở hữu tiềm năng to lớn về các nguồn năng lượng bền vững có thể được khai thác để đảm bảo an ninh năng lượng, tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững môi trường.

Nông nghiệp vẫn là hoạt động kinh tế chính của Nepal, tạo việc làm cho khoảng 65% dân số và đóng góp 31,7% GDP. Chỉ khoảng 20% tổng diện tích có thể canh tác được; 40,7% còn lại là rừng (tức là được bao phủ bởi cây bụi, đồng cỏ và rừng); phần lớn diện tích còn lại là đồi núi. Trái cây và rau quả (táo, lê, cà chua, các loại rau xà lách, đào, xuân đào, khoai tây), cũng như gạo và lúa mì là những cây lương thực chính. Vùng đất thấp Terai tạo ra thặng dư nông nghiệp, một phần trong số đó cung cấp cho các vùng đồi núi thiếu lương thực.

GDP phụ thuộc rất nhiều vào kiều hối (9,1%) của lao động nước ngoài. Do đó, sự phát triển kinh tế trong các dịch vụ xã hội và cơ sở hạ tầng ở Nepal vẫn chưa có nhiều tiến triển đáng kể. Hệ thống giáo dục tiểu học trên toàn quốc đang được phát triển, và Đại học Tribhuvan có một số cơ sở trực thuộc. Mặc dù các nỗ lực diệt trừ vẫn đang tiếp tục, nhưng bệnh sốt rét đã được kiểm soát ở vùng Terai màu mỡ nhưng trước đây không thể ở được ở phía nam. Kathmandu được kết nối với Ấn Độ và các vùng đồi núi lân cận bằng đường bộ và mạng lưới đường cao tốc đang mở rộng. Thủ đô gần như cạn kiệt nhiên liệu và nguồn cung cấp do cuộc tổng đình công tàn khốc ở miền nam Nepal vào ngày 17 tháng 2 năm 2008.

Các thị trấn lớn được kết nối với thủ đô bằng dịch vụ điện thoại và hàng không nội địa. Các ngành công nghiệp thảm và may mặc hướng đến xuất khẩu như pasmina đã phát triển nhanh chóng trong những năm gần đây. Cùng nhau, chúng chiếm khoảng 70% kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của đất nước. Chỉ số chi phí sinh hoạt ở Nepal tương đối thấp hơn nhiều quốc gia nhưng không phải là thấp nhất. Chất lượng cuộc sống đã giảm xuống mức kém mong muốn hơn nhiều trong những năm gần đây.Trong Chỉ số đói nghèo toàn cầu năm 2021, Nepal xếp thứ 76 trong số 116 quốc gia có đủ dữ liệu để tính điểm GHI năm 2021. Với số điểm là 19,1, Nepal có mức độ đói nghèo ở mức vừa phải. Nepal có cơ sở hạ tầng đường bộ tồi tệ nhất ở châu Á. World Economics ước tính GDP năm 2024 của Nepal là 243 tỷ đô la theo PPP (Sức mua tương đương) và ước tính ban đầu là 255 tỷ đô la cho năm 2025. Con số này cao hơn 65% so với ước tính chính thức do Ngân hàng Thế giới công bố.

== Đầu tư nước ngoài và thuế ==
Một lượng lớn các khoản đầu tư nước ngoài quy mô nhỏ đến Nepal thông qua người Nepal không thường trú, những người đang đầu tư vào nhiều lĩnh vực. Nepal có tiềm năng thủy điện rất lớn. Do đó, một số lượng lớn các công ty nước ngoài sẵn sàng đầu tư vào Nepal, nhưng bất ổn chính trị đã ngăn cản quá trình này. Nepal đã ký kết các hiệp định tránh đánh thuế hai lần (tất cả theo phương pháp tín dụng) với 10 quốc gia (PSRD) kể từ năm 2000. Tương tự, Nepal cũng đã ký kết các hiệp định bảo hộ đầu tư với 5 quốc gia (PSRD) kể từ năm 1983. Năm 2014, Nepal đã hạn chế viện trợ nước ngoài bằng cách đặt ra giới hạn tối thiểu cho các khoản tài trợ nước ngoài, các khoản vay ưu đãi và thương mại từ các đối tác phát triển.

== Xuất - Nhập khẩu ==
Cán cân thương mại hàng hóa của Nepal đã được cải thiện phần nào kể từ năm 2000 nhờ sự phát triển của ngành công nghiệp thảm và may mặc. Trong năm tài chính 2000–2001, xuất khẩu tăng mạnh hơn (14%) so với nhập khẩu (4,5%), giúp giảm thâm hụt thương mại 4% so với năm trước, xuống còn 749 triệu đô la. Gần đây, Liên minh Châu Âu đã trở thành khách hàng lớn nhất mua hàng may mặc may sẵn; trái cây và rau quả (chủ yếu là táo, lê, cà chua, các loại salad, đào, xuân đào, khoai tây, gạo) từ Nepal. Xuất khẩu sang EU chiếm 46,13% kim ngạch xuất khẩu hàng may mặc của nước này.

Mưa gió mùa hàng năm ảnh hưởng mạnh mẽ đến tăng trưởng kinh tế. Từ năm 1996 đến năm 1999, tăng trưởng GDP thực tế trung bình dưới 4%. Tốc độ tăng trưởng phục hồi vào năm 1999, tăng lên 6% trước khi giảm nhẹ vào năm 2001 xuống còn 5,5%.

Hiệu suất xuất khẩu mạnh mẽ, bao gồm thu nhập từ du lịch, và viện trợ nước ngoài đã giúp cải thiện cán cân thanh toán chung và tăng dự trữ quốc tế. Nepal nhận được một lượng viện trợ nước ngoài đáng kể từ Vương quốc Anh, Mỹ, Nhật Bản, Đức và các nước Bắc Âu.

Một số tổ chức đa phương như Ngân hàng Thế giới, Ngân hàng Phát triển Châu Á và Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc cũng cung cấp hỗ trợ. Vào tháng 6 năm 1998, Nepal đã đệ trình bản ghi nhớ về chế độ ngoại thương lên Tổ chức Thương mại Thế giới và vào tháng 5 năm 2000 đã bắt đầu các cuộc đàm phán trực tiếp về việc gia nhập.

== Tài nguyên ==
Nepal đã đạt được nhiều tiến bộ trong việc khai thác tài nguyên thiên nhiên, du lịch và thủy điện. Với tám trong số 10 đỉnh núi cao nhất thế giới, bao gồm đỉnh Everest cao 8.848,86 m. Đầu những năm 1990, một dự án lớn của khu vực công và một số dự án tư nhân đã được lên kế hoạch; một số đã hoàn thành. Các dự án thủy điện do khu vực tư nhân tài trợ quan trọng nhất hiện đang hoạt động là Khimti Khola (60 MW) và Dự án Bhote Koshi (36 MW). Dự án vẫn đang được triển khai và phụ thuộc vào Trung Quốc, Ấn Độ và Nhật Bản để thực hiện các bước tiếp theo.

Nepal có 83.000 MW tiềm năng thủy điện lý thuyết và 42.133 MW tiềm năng thủy điện khả thi về mặt kỹ thuật/tài chính, tuy nhiên tổng công suất lắp đặt hiện tại là 2.500 MW và đang tiếp tục tăng.

Tác động môi trường của các dự án thủy điện tại Nepal (Bikram Sambat) vào giữa tháng 4 năm mới đã bị hạn chế do hầu hết đều là dự án "dòng chảy" với chỉ một dự án lưu trữ được triển khai cho đến nay. Nhà máy thủy điện lớn nhất đang được xem xét là dự án lưu trữ Đập Tây Seti (750 MW) dành riêng cho xuất khẩu do khu vực tư nhân xây dựng. Các cuộc đàm phán với Ấn Độ về thỏa thuận mua bán điện đã được tiến hành trong nhiều năm, nhưng việc thống nhất về giá cả và tài chính vẫn còn là một vấn đề. Hiện tại, nhu cầu điện đang tăng 8-10% mỗi năm, trong khi lựa chọn của Nepal là đạt được thỏa thuận với Ấn Độ sẽ khiến việc đáp ứng này chậm hơn so với nhu cầu. Tính đến tháng 6 năm 2022, Nepal đã xuất khẩu lượng điện dư thừa lên tới 364 MWp sang Ấn Độ.

Áp lực dân số lên tài nguyên thiên nhiên đang gia tăng. Tình trạng quá tải dân số đã gây áp lực lên "sức chứa" của các khu vực đồi núi trung bình, đặc biệt là Thung lũng Kathmandu, dẫn đến việc cạn kiệt diện tích rừng che phủ cho cây trồng, nhiên liệu và thức ăn chăn nuôi, đồng thời góp phần gây ra xói mòn và lũ lụt. Mặc dù địa hình núi dốc khiến việc khai thác gặp nhiều khó khăn, các cuộc khảo sát khoáng sản đã phát hiện ra các mỏ nhỏ đá vôi, magnesit, kẽm, đồng, sắt, mica, chì và coban. Hoạt động khai thác than cũng được thực hiện với sản lượng 11.522 tấn chỉ riêng trong năm 2018.

Việc phát triển các dự án thủy điện cũng gây ra một số căng thẳng với các nhóm dân tộc bản địa địa phương, những nhóm gần đây được trao quyền nhờ việc Nepal phê chuẩn Công ước 169 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO).

== Xu hướng kinh tế vĩ mô ==
Đây là biểu đồ xu hướng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Nepal theo giá thị trường do Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và EconStats ước tính, với số liệu tính bằng triệu Rupee Nepal.
Bảng sau đây cho thấy các chỉ số kinh tế chính trong giai đoạn 1980–2024. 

== Liên kết ngoài ==
- Global Economic Prospects: Growth Prospects for South Asia , 13 December 2006
- World Bank Summary Trade Statistics Nepal
- Nepal Budget Summary & formulation process