Mil Mi-8

Mil Mi-8 (, mã định danh NATO: Hip) là trực thăng hạng trung hai tua-bin, ban đầu do Viện Khí động học Thủy lực Trung ương Liên Xô (TsAGI) thiết kế vào thập niên 1960 và được biên chế vào Không quân Liên Xô năm 1968. Đến năm 2024, Nga vẫn còn sản xuất dòng máy bay này. Ngoài vai trò phổ biến nhất là trực thăng vận tải, Mi-8 còn được dùng làm sở chỉ huy bay, trực thăng vũ trang, và nền tảng trinh sát.

Mi-8 là trực thăng được sản xuất nhiều nhất thế giới, với hơn 17.000 chiếc đã được sử dụng bởi hơn 50 quốc gia. Tính đến năm 2015, khi gộp với dòng Mil Mi-17 có liên quan, hai loại này là nhóm máy bay quân sự đang hoạt động phổ biến đứng thứ ba thế giới.
==Thiết kế và phát triển==
Mikhail Mil lần đầu tiếp cận chính phủ Liên Xô với đề xuất thiết kế một trực thăng tua-bin hai động cơ hoàn toàn mới vào 1959, sau thành công của Mil Mi-4 và sau khi các động cơ tua-bin trên Mil Mi-6 chứng tỏ hiệu quả. Sau giai đoạn thiết kế và phát triển, Mi-8 được đưa vào Không quân Liên Xô năm 1967.

Ban đầu quân đội Liên Xô phản đối việc làm trực thăng mới vì họ hài lòng với mẫu Mi-4 đang có. Để phản biện, Mikhail Mil đề xuất rằng chiếc trực thăng mới thực chất là bản cập nhật lên động cơ tua-bin hơn là một kiểu hoàn toàn khác, qua đó thuyết phục Hội đồng Bộ trưởng cho phép tiến hành sản xuất. Nhờ vị trí đặt động cơ, Mil có cơ sở để tái thiết kế toàn bộ nửa thân trước xoay quanh một động cơ.

Nguyên mẫu, đặt tên V-8, được thiết kế từ 1958 dựa trên Mi-4 với khoang lớn hơn. V-8 bản một động cơ dùng tua-bin trục Soloviev AI-24 2.010 kW (2.700 shp), bay thử lần đầu vào tháng 7 năm 1961và lần đầu xuất hiện trước công chúng tại lễ diễu hành Hàng không Liên Xô ở Tushino vào tháng 7 năm 1961.

Trong chuyến thăm Hoa Kỳ tháng chín năm 1959, Nikita Khrushchev lần đầu bay trên trực thăng tổng thống S-58 và được cho là rất ấn tượng. Khi trở về, ông ra lệnh tạo ra một trực thăng tương tự để đón tiếp chuyến thăm đáp lễ của tổng thống Mỹ, nhằm giữ thể diện. Một phiên bản sang trọng của Mi-4 được nhanh chóng chế tạo và Khrushchev đã bay kiểm tra. Trong chuyến bay đó, Mikhail Mil đề xuất rằng chiếc trực thăng đang phát triển của ông phù hợp hơn, nhưng cần hai động cơ để đảm bảo độ tin cậy.

Nhờ chỉ thị của Khrushchev, Mikhail Mil có quyền xây dựng trực thăng hai động cơ nguyên bản, lần đầu tiên trong lịch sử Liên Xô sẽ dùng động cơ tua-bin chuyên dụng cho trực thăng (không phải cải biên từ máy bay cánh cố định như trên Mi-6 và nguyên mẫu V-8 đầu) và hộp số rotor chính hoàn toàn mới do tự thiết kế. May 1960, lệnh chính thức giao cho Mil chế tạo trực thăng hai động cơ; Phòng thiết kế Sergei Isotov nhận nhiệm vụ chế tạo động cơ.

Nguyên mẫu thứ hai (vẫn dùng một tua-bin vì động cơ Isotov chưa hoàn tất) bay vào tháng chín 1961.

Hai tháng sau khi Isotov hoàn thành động cơ, nguyên mẫu thứ ba V-8A trang bị hai động cơ Isotov TV2 công suất 1.120 kW (1.500 shp) bay lần đầu do Nikolai Ilyushin điều khiển vào 2 August 1962, đánh dấu chuyến bay đầu tiên của một trực thăng Liên Xô sử dụng động cơ tua-bin khí chuyên dụng. Chiếc máy bay hoàn tất thử nghiệm tại nhà máy vào tháng hai 1963.

Nguyên mẫu thứ tư được thiết kế làm chuyên cơ VIP, đổi rotor từ bốn lên năm lá vào 1963 để giảm rung, cửa buồng lái thay bằng tấm che lồi bằng perspex trượt, và thêm cửa trượt cho khoang hành khách.

Nguyên mẫu thứ năm là mẫu tiền sản xuất cho thị trường chở khách. Tháng 11 năm 1964, các thử nghiệm chung hoàn tất và chính phủ Liên Xô bắt đầu sản xuất hàng loạt. Sản xuất khởi động tại Nhà máy Kazan, chiếc đầu tiên hoàn thành cuối năm 1965.
Ban đầu quân đội Liên Xô ít quan tâm tới Mi-8 cho đến khi Bell UH-1 tham chiến Chiến tranh Việt Nam được tuyên truyền rộng rãi như một tài sản giá trị của Hoa Kỳ, cho phép bốc quân nhanh trong và ngoài chiến trường cũng như trên phạm vi cả nước. Chỉ sau đó quân đội Liên Xô mới vội vã đưa biến thể chở quân của Mi-8 vào sản xuất. Đến 1967, nó được biên chế vào Không quân Liên Xô với tên Mi-8.

Mi-8 có nhiều biến thể, gồm Mi-8T có khả năng chở 24 lính và trang bị rocket cùng tên lửa chống tăng có điều khiển. Mil Mi-17 là phiên bản xuất khẩu, được khoảng 20 quốc gia sử dụng; bản tương đương trong biên chế Nga thuộc dòng Mi-8M. Khác biệt dễ thấy giữa Mi-8 và Mi-17:
- A) vị trí cánh quạt đuôi (Mi-8 bên phải, Mi-17 bên trái),
- B) hình dạng ống xả (Mi-8 tròn, Mi-17 bầu dục),
- C) tấm chắn bụi trước cửa hút gió động cơ có trên Mi-17.
Ngoài ra, Mi-17 có giáp bảo vệ cho tổ lái được cải thiện. Mil Mi-14 phiên bản hải quân cũng được phát triển từ Mi-8.

Mi-8 liên tục được nâng cấp và phiên bản mới nhất vẫn còn sản xuất đến 2024. Tuy nhiên, thế hệ thứ hai của Mi-8 đã chuyển sang bố trí cánh quạt đuôi kiểu “kéo” vì cấu hình này tăng quyền kiểm soát theo trục yaw nhờ các lá cánh tiến lên phía trên đi vào luồng gió xuống từ rotor chính. Tốc độ gió qua lá cánh tăng làm hiệu quả cánh quạt đuôi và khả năng điều hướng quay theo trục dọc tăng; ngược lại, với cấu hình “đẩy”, lá cánh tiến đi xuống dưới, làm giảm tốc độ gió qua cánh, từ đó giảm hiệu quả quay theo trục dọc tổng thể. 

== Tai nạn ==
- Ngày 4 tháng 12/2003 một máy bay trực thăng Mi-8 của Ba Lan bị rơi gần Piaseczno.
- Ngày 19 tháng 7/2009 một máy bay trực thăng Mi- 8 bị rơi tại sân bay Kandahar khi cất cánh làm chết 16 người và bị thương 5 người khác. Các máy bay trực thăng thuộc sở hữu của Vertikal -T, một công ty vận tải hàng không Nga.
- Ngày 21 tháng 12/2012, một Mi-8 làm việc cho Phái đoàn Liên Hợp Quốc tại Nam Sudan (UNMISS) bị bắn rơi gần Likuangole ở Nam Sudan trong cuộc xung đột nội bộ tại miền Nam Sudan. Tất cả bốn người trên máy bay đều chết.
- Ngày 9 Tháng 3/2013, một Mi-8 thuộc sở hữu của hãng UTair Aviation làm việc cho Liên Hợp Quốc bị rơi do thời tiết, làm chết toàn bộ phi hành đoàn gồm bốn người Nga.
- Sáng 27/5/2013 đã xảy một vụ tai nạn trực thăng Mi-8 khiến 4 người thiệt mạng và 2 người khác bị thương tại khu tự trị Chukotk.
- Ngày 2 tháng 7/2013, ít nhất 15 người thiệt mạng khi trực thăng Mi-8 của Hãng Polyarnye Avialinii đang thực hiện chuyến bay chở khách như thường lệ thì bị mất liên lạc với đài kiểm soát không lưu.
- Ngày 31 tháng 5/2014 Trực thăng Mi-8 đã đâm xuống một hồ nước vùng Murmansk ở tây bắc Nga khiến 16 người mất tích, trực thăng chở các quan chức và doanh nhân. Máy bay trực thăng trên thuộc công ty Apatit, chuyên sản xuất phân bón. Người phát ngôn của Apatit nói rằng giám đốc công ty Alexei Grigoryev và phó giám đốc Konstantin Nikitin được cho là đáp chuyến bay này. Quan chức hàng đầu trong khu vực bao gồm cả Phó thống đốc Murmansk được cho là cũng đã lên chiếc trực thăng này.
- Lúc 7h45 sáng 7/7, chiếc trực thăng Mi-171 rơi ở khu vực Hòa Lạc cách trung tâm Hà Nội khoảng 40 km về phía tây khi đang huấn luyện bay làm 18 chiến sĩ hi sinh, 5 người bị thương. Máy bay bị nạn mang số hiệu 01 thuộc Trung đoàn 916, Sư đoàn Không quân 371, Quân chủng Phòng không-Không quân (Việt Nam). Đây là một trong những vụ tai nạn máy bay quân sự nghiêm trọng nhất trong nhiều năm trở lại đây. Cất cánh lúc 7h30 để huấn luyện nhảy dù, đến 7h45 máy bay mất liên lạc và rơi cách sân bay Hòa Lạc khoảng 3 km. Loại trừ yếu tố "phá hoại từ bên ngoài", Trung tướng Võ Văn Tuấn, Phó tổng tham mưu trưởng Quân đội, cho biết nguyên nhân do lỗi kỹ thuật. Theo Cục Cứu hộ cứu nạn thuộc Bộ Quốc phòng, chiếc trực thăng bị cháy động cơ trước khi rơi.
- Khoảng 9h30 sáng ngày 26/3/2015, chiếc MI-8 7850 thuộc đoàn bay 937 chuyên làm nhiệm vụ cứu hộ cứu nạn chở tám chiến sĩ (gồm 4 thành viên phi hành đoàn và 4 người trong tổ tìm kiếm cứu nạn) đã bị rơi tại khu vực đường băng thuộc đảo Phú Quý, tỉnh Bình Thuận ở độ cao khoảng 5-10m. Ba người bị thương nhẹ, đã được điều trị ổn định trong ngày.

==Variants==
===Nguyên mẫu / thử nghiệm / sản lượng số lượng thấp===
- V-8 (NATO – Hip-A)
- V-8A
- V-8AT
- Mi-8 (NATO – Hip-B)
- Mi-8TG
- Mi-18

===Vận tải quân sự===
- Mi-8T (NATO – Hip-C)
- Mi-8TV
- Mi-8TVK (NATO – Hip-E, a.k.a. Mi-8TB)
- Mi-8TBK (NATO – Hip-F)

===Chỉ huy và tác chiến điện tử===
- Mi-8IV (NATO – Hip-G, a.k.a. Mi-9)
- Mi-8PP (NATO – Hip-K)
- Mi-8PD
- Mi-8SMV (NATO – Hip-J)
- Mi-8VKP (NATO – Hip-D, a.k.a. Mi-8VzPU)

===Các phiên bản quân sự khác===
- Mi-8AD
- Mi-8AV
- Mi-8BT
- Mi-8MB "Bissektrisa"
- Mi-8R (a.k.a. Mi-8GR)
- Mi-8K
- Mi-8SMT
- Mi-8SKA
- Mi-8SP
- Mi-8T(K)
- Mi-8TZ
- Mi-8TB
- Mi-8MTYu
- Mi-8MSB
- Mi-8MSB-V

===Dân sự===
- Mi-8T (NATO – Hip-C)
- Mi-8P
- Mi-8S "Salon"
- Mi-8MPS
- Mi-8MA
- Mi-8MT
- Mi-8AT
- Mi-8ATS
- Mi-8TL
- Mi-8TM
- Mi-8TS
- Mi-8VIP
- Mi-8PA
==Các quốc gia sử dụng==
- : 5

== Liên kết ngoài ==
- Serbian Air Force Mi-8 Photo Gallery at Airserbia.com
- Mi-8/Mi-17 section at aviation.ru
- Mi-8 DataBase and photo gallery at helicopter-database.net
- Mi-8 walkaround from Lutzk and Mi-8PPA walkaround on ScaleModels.ru
- Mi-8 and Mi-17 helicopters in China
- Giới thiệu sơ Mi-8 1
- Giới thiệu sơ Mi-8 2