HMS York (90)

HMS "York" (90) là một tàu tuần dương hạng nặng của Hải quân Hoàng gia Anh Quốc, là chiếc dẫn đầu của lớp "York". Nó đã phục vụ trong Chiến tranh Thế giới thứ hai tại các mặt trận Đại Tây Dương và Địa Trung Hải. "York" bị xuồng máy tấn công của Hải quân Ý đánh đắm trong vịnh Suda tại đảo Crete vào tháng 3 năm 1941.

== Thiết kế và chế tạo ==
"York" là chiếc dẫn đầu của một lớp tàu tuần dương dự tính sẽ có năm chiếc, được chế tạo theo một thiết kế được cải tiến từ lớp "County" trước đó, được thiết kế lại để có thể chế tạo rẻ hơn những chiếc trước đó. Nó có thể phân biệt ở dáng vẽ bên ngoài so với con tàu chị em "Exeter", khi chiếc sau có ống khói và cột ăn-ten thẳng đứng, trong khi trên chiếc "York" có dáng nghiêng. Thêm vào đó, "York" có thiết kế cầu tàu theo kiểu truyền thống hơn tương tự như của lớp "County", trong khi của "Exeter" được thiết kế hiện đại hơn, sau này được thấy trên các lớp "Leander" và "Arethusa".

"York" được đặt lườn tại hãng đóng tàu Palmers Shipbuilding and Iron Company ở Jarrow vào ngày 18 tháng 5 năm 1927, được hạ thủy vào ngày 17 tháng 7 năm 1928 và hoàn tất vào ngày 1 tháng 5 năm 1930.

== Lịch sử hoạt động ==
Khi được đưa vào hoạt động, "York" phục vụ cùng với Hải đội Tuần dương 8 tại Bắc Mỹ và West Indies Station, tại Địa Trung Hải vào năm 1935 và 1936, và tại America Station cho đến khi Chiến tranh Thế giới thứ hai nổ ra vào tháng 9 năm 1939.

Vào tháng 10 năm 1939, "York" được điều về "Lực lượng F" tại Halifax, Nova Scotia thuộc Canada, nhận nhiệm vụ truy tìm các tàu cướp tàu buôn đối phương và hộ tống các đoàn tàu vận tải. Đến ngày 3 tháng 3 năm 1940, nó ngăn chặn chiếc tàu biển chở hành khách Đức "Arucas" ngoài khơi bờ biển Đông Nam Iceland. Chiếc tàu Đức bị chính thủy thủ đoàn đánh chìm trước khi bị chiếm.

Vào tháng 4 năm 1940, "York" nằm trong thành phần Hạm đội Nhà phục vụ trong chiến dịch Na Uy. Nó đã được sử dụng trong việc triệt thoái binh lính Anh và Pháp khỏi Namsos cùng với HMS "Devonshire", tàu tuần dương Pháp "Montcalm" và ba tàu vận tải Pháp. Đến tháng 8 năm 1940 "York" được điều về Hạm đội Địa Trung Hải, gia nhập Hải đội Tuần dương 3 tại Alexandria.

Vào tháng 10 năm 1940, "York" đã tham gia hoạt động trong Trận chiến mũi Passero. Trong khi hộ tống một đoàn tàu vận tải, trên chuyến quay trở về, Hạm đội Địa Trung Hải bị một máy bay Italy phát hiện. Hải quân Ý tìm cách đánh chặn chúng trong biển Ionian. Trong đêm 11-12 tháng 10 năm, ngoài khơi mũi Passero, hải đội tàu phóng ngư lôi Italy thứ nhất với "Airone", "Alcione" và "Ariel" đã tấn công tàu tuần dương HMS "Ajax". Cuộc tấn công bị thất bại, và "Ajax" đã đánh chìm "Airone" và "Ariel" trong khi "Alcione" thoát được. Không lâu sau đó Hải đội Khu trục 11 Italy, gồm có "Artigliere", "Aviere", "Camicia Nera" và "Geniere" đi đến chiến trường, và bị bất ngờ bởi hỏa lực pháo điều khiển bằng radar của HMS "Ajax". "Artigliere" bị hư hại nặng và "Aviere" bị hư hại nhẹ. "Camicia Nere" tìm cách kéo chiếc "Artigliere" rút lui nhưng bị một máy bay trinh sát Anh Sunderland nhìn thấy, và dẫn đường cho ba máy bay ném bom-ngư lôi Swordfish từ tàu sân bay HMS "Illustrious" tấn công. Các quả ngư lôi trượt khỏi các con tàu Ý. Sau đó HMS "York" xuất hiện. "Camicia Nera" nhanh chóng cắt bỏ dây kéo và thoát đi. "York" đã đánh chìm "Artigliere" sau khi thủy thủ đoàn của nó đã bỏ tàu.
== Bị mất ==
Vào tháng 1 năm 1941 "York" gia nhập "Lực lượng D" đặt căn cứ tại vịnh Suda tại đảo Crete để hoạt động tại khu vực Đông Địa Trung Hải. "York" bị đánh chìm trong vịnh Suda bởi hai chiếc xuồng máy tấn công (MTM) Ý thuộc hải đội MAS vào ngày 26 tháng 3 năm 1941. Sáu xuồng máy tấn công được tung ra từ các tàu khu trục "Crispi" và "Sella" đã xâm nhập vào trong bên cảng, nhắm vào ba mục tiêu theo từng cặp: "York", tàu chở dầu "Pericles" và một chiếc khác cùng đang thả neo tại đây. Ba chiếc xuồng máy tấn công gặp trục trặc về cơ khí hoặc con người, do điều kiện nhiệt độ khắc nghiệt, nhưng ba chiếc còn lại đã tấn công các mục tiêu.

Chiếc xuồng máy tấn công do Đại úy Luigi Faggioni điều khiển, mang theo 300 kg (667 lb) chất nổ, đã đâm trúng "York" phía giữa tàu, làm ngập nước cả hai phòng nồi hơi và một phòng động cơ, khiến nó bị chìm xuống đáy cảng ở vùng nước nông và làm thiệt mạng hai thành viên thủy thủ đoàn. Tàu ngầm Anh HMS "Rover" được cho tách ra từ Alexandria để đến hỗ trợ cấp điện cho nó, nhưng vào ngày 24 tháng 4 chiếc tàu ngầm bị hư hại nặng bởi một cuộc không kích, nên người ta từ bỏ mọi nỗ lực nhằm trục vớt con tàu. "York" bị phá hủy bởi thuốc nổ vào ngày 22 tháng 5 năm 1941. Một số vũ khí của nó được tháo dỡ để bố trí chung quanh Crete nhằm phòng thủ hòn đảo. Sau chiến tranh, xác tàu đắm của "York" được cho kéo đến Bari và được tháo dỡ vào năm 1952.

== Tham khảo ==
- Colledge, J. J.; Warlow, Ben (1969). Ships of the Royal Navy: the complete record of all fighting ships of the Royal Navy (Rev. ed.). London: Chatham. ISBN 978-1-86176-281-8. OCLC 67375475.
- "British and Empire Warships of the Second World War", H T Lenton, Greenhill Books, ISBN 1-85367-277-7

== Liên kết ngoài ==
- HMS York at naval histories
- WWII cruisers
- HMS York at Uboat.net