Sinh vật nhân sơ

Sinh vật nhân sơ hay sinh vật tiền nhân hoặc sinh vật nhân nguyên thủy (Prokaryote) là nhóm những sinh vật mà tế bào không có màng nhân gồm cổ khuẩn và vi khuẩn. Tuy nhiên, trong tế bào của một số loài "Planctomycetales", DNA được bao bọc bởi một màng đơn. Đặc điểm chính để phân biệt với các sinh vật nhân chuẩn được các nhà sinh học phân tử thường sử dụng là trình tự gen mã hóa cho rRNA.

Sinh vật nhân sơ không có các [[bào quan]] và cấu trúc nội bào điển hình của tế bào [[eukaryote]]. Hầu hết các chức năng của các bào quan như [[ty thể]], [[lục lạp]], [[bộ máy Golgi]] được tiến hành trên [[màng tế bào|màng sinh chất]]. Sinh vật nhân sơ có 3 vùng cấu trúc chính là:

1. [[Tiên mao]] ("flagella"), tiêm mao ("cilia"), lông nhung ("pili") - là các protein bám trên bề mặt [[tế bào]];
2. [[Vỏ tế bào]] bao gồm [[vỏ nhầy]], [[thành tế bào]] và [[màng tế bào|màng sinh chất]];
3. [[tế bào chất|Vùng tế bào chất]] có chứa [[Bộ gen|DNA genome]], các [[ribosome]] và các [[thể vẩn]] ("inclusion body").

== Các đặc trưng ==
- [[Tế bào chất]] của sinh vật nhân sơ là phần dịch lỏng chiếm hầu hết thể tích [[tế bào]], khuếch tán vật chất và chứa các hạt [[ribosome]] nằm tự do trong tế bào.
- [[Màng tế bào|Màng sinh chất]] là lớp [[phospholipid]] kép phân tách phần tế bào chất với môi trường xung quanh. Màng sinh học này có tính bán thấm, hay còn gọi là thấm có chọn lọc.
- Màng sinh chất có một phần gấp nếp được gọi là mezosome, là điểm đính của DNA vùng nhân khi xảy ra [[phân bào]], mezosome có mang [[enzym]] hô hấp nên có chức năng hô hấp thiếu khí.
- Hầu hết các sinh vật nhân sơ đều có [[thành tế bào]] (trừ [[Mycoplasma]], [[Thermoplasma]] ([[cổ khuẩn]]), và [[Planctomycetes|Planctomycetales]]. Chúng được cấu tạo từ [[murein|peptidoglycan]] và hoạt động như một rào cản phụ để chọn lọc những chất vào ra tế bào. Thành tế bào cũng giúp [[vi khuẩn]] giữ nguyên hình dạng và không bị tác động của [[áp suất thẩm thấu]] trong môi trường [[nhược trương]].
- Vỏ nhầy là rào cản phụ giúp bảo vệ tế bào, chọn lọc các chất ra vào tế bào.
- Trừ một số rất ít loài (như vi khuẩn "[[Borrelia burgdorferi]]" gây [[bệnh Lyme]]), thì [[nhiễm sắc thể]] của sinh vật nhân sơ thường là một phân tử [[DNA vòng]] nằm ở [[vùng nhân]], gọi là DNA - nhiễm sắc thể hay tên đầy đủ là [[nhiễm sắc thể nhân sơ]]. Mặc dù không phải có màng nhân hoàn chỉnh, nhưng DNA được cô đặc tạo thành thể nhân. Tế bào sinh vật nhân sơ còn chứa những cấu trúc [[DNA]] ngoài nhiễm sắc thể gọi là "[[plasmid]]", nó cũng có dạng vòng nhưng nhỏ hơn [[DNA]] nhiễm sắc thể. Trên các plasmid thường chứa các [[gene]] có chức năng bổ sung, ví dụ gene [[Kháng thuốc kháng sinh|kháng thuốc]].
- Sinh vật nhân sơ mang các [[tiên mao]] giúp tế bào di chuyển chủ động trong môi trường.
- Kích thước nhỏ, từ 1 đến 5 [[Micrômét|µm]], bằng khoảng 1/10 kích thước của một [[tế bào nhân thực]].
- Tỉ lệ [[diện tích bề mặt]]/[[thể tích]] lớn → 100% diện tích tế bào tiếp xúc môi trường → trao đổi chất với môi trường nhanh chóng → sinh sản, sinh trưởng nhanh → phân bố rộng trong các loại môi trường.

== Phân loại ==
Theo tiến hóa, vi khuẩn là những sinh vật thuộc [[giới Khởi sinh]] được chia thành hai loại:
- [[Vi khuẩn]]
- [[Vi khuẩn cổ|Cổ khuẩn]]
Tùy theo cấu trúc và thành phần hóa học của thành peptidoglycan, vi khuẩn được chia làm hai loại:
- [[Vi khuẩn Gram dương]]
- [[Vi khuẩn Gram âm]]

== Xem thêm ==
- [[Sinh vật nhân chuẩn|Sinh vật nhân thực]]

== Liên kết ngoài ==
[[Thể loại:Sinh vật nhân sơ| ]]
[[Thể loại:Vi sinh vật học]]
[[Thể loại:Vi khuẩn]]
[[Thể loại:Cổ khuẩn]]
[[Thể loại:Vi khuẩn học]]
[[Thể loại:Hóa sinh]]