Đường Trại Nhi

Đường Trại Nhi (; ? – ?) là thủ lĩnh khởi nghĩa Bạch Liên giáo nổi tiếng đầu thời Minh. Sau khi khởi nghĩa thất bại, bà biến mất ko rõ tung tích khiến triều đình nhà Minh phải lùng sục và xử phạt nặng nề cả một hệ thống quan lại vì không bắt được bà.

==Tiểu sử==
===Phát động khởi nghĩa===
Vào đầu thời Minh, trong những năm Kiến Văn, Chu Đệ đã phát động chiến dịch Tĩnh Nan nhằm tranh giành ngôi vị hoàng đế. Sơn Đông trở thành chiến trường chính, khiến cho trăm họ phải lưu ly thất sở. Sau khi Chu Đệ lên ngôi, ông đã dời đô từ Nam Kinh về Bắc Kinh, đại tu cung điện, đồng thời huy động nhân lực chuyển lương thực từ nam lên bắc và khai thông kênh đào. Triều đình đã phải huy động hàng chục vạn dân phu ở Sơn Đông, khiến gánh nặng lao dịch của nông dân trở nên cực kỳ nặng nề. Thêm vào đó, thiên tai như hạn hán, lụt lội xảy ra liên tiếp, cùng với việc dịch bệnh hoành hành, khiến đời sống của dân chúng vô cùng khó khăn. Người dân các tỉnh như Sơn Đông, Hà Nam, Sơn Tây, Thiểm Tây đã rơi vào cảnh phải ăn vỏ cây, rễ cỏ, thậm chí phải bán vợ đợ con hòng duy trì sinh kế. Đường Trại Nhi vốn là thiếu nữ cư trú ở huyện Bồ Đài (nay thuộc thành phố Tần Châu), giỏi võ nghệ và binh pháp. Bà noi gương Hồng cân quân thời Nguyên mạt, dùng Bạch Liên giáo để liên kết dân chúng, tự xưng là "Phật Mẫu". Bà đi lại giữa các châu huyện như Ích Đô (nay là Thanh Châu), Chư Thành, An Khâu, Cử Châu (nay là huyện Cử), Tức Mặc, Thọ Quang để bí mật chuẩn bị cho cuộc nổi dậy tại Tần Châu (nay là phía bắc Tần Châu).

Đầu năm Vĩnh Lạc thứ 18 (1420), Đường Trại Nhi dẫn hơn 500 người tiến vào vùng núi phía tây nam Ích Đô để phát triển lực lượng, lập soái phủ tại trại Tá Thạch Bằng (nay là trại Đường Trại Nhi). Nơi này cao 783 mét, bốn mặt là vách đá dựng đứng, phía trên có hồ nước, kho gạo, dễ thủ khó công. Đầu tháng Giêng nhuận, Đường Trại Nhi phất cờ đỏ trắng làm hiệu, phát động khởi nghĩa. Nghĩa quân đã tiêu diệt hơn 1.000 binh lính triều đình, trong đó có Chỉ huy sứ Vệ Thanh Châu là Cao Phượng, khiến thanh thế vang dội. Hàng chục đội quân khác do Đổng Ngạn Cảo, Tân Hồng từ chín châu huyện lân cận cùng hưởng ứng, lực lượng lên đến hàng vạn người.

===Chiêu hàng và lẩn trốn===
Sơn Đông Bố chính sứ Trữ Diên, Trương Hải lập tức báo tin về triều. Minh Thành Tổ Chu Đệ nghe tin đã phái sứ giả đến chiêu hàng nhưng bị Đường Trại Nhi từ chối. Sau đó, Chu Đệ lệnh cho Liễu Thăng làm Tổng binh, Lưu Trung làm Phó Tổng binh, dẫn 5.000 quân từ kinh thành đi dẹp loạn. Ngày 11 tháng 2, Liễu Thăng bao vây trại Tá Thạch Bằng. Đường Trại Nhi biết Liễu Thăng kiêu ngạo, bèn sai người giả vờ đầu hàng, nói rằng nghĩa quân sẽ rút lui từ cửa đông để tìm nước vào ban đêm. Liễu Thăng mắc mưu, phái trọng binh canh giữ cửa đông. Đêm 13 tháng 3, Đường Trại Nhi cho người lùa đàn dê giả làm nghĩa quân xuống núi qua cửa đông, thu hút chủ lực quân Minh, rồi tự mình dẫn quân từ chỗ phòng ngự yếu hơn đột phá vòng vây, giết chết Lưu Trung. Sáng sớm, Liễu Thăng biết mình bị lừa, vội vàng phái quân đuổi theo nhưng không tìm thấy tung tích của Đường Trại Nhi.

===Thất bại và truy nã===
Ngày 16 tháng 3, Tân Hồng dẫn hơn vạn nghĩa quân từ Cử Châu và Tức Mặc tấn công An Khâu và tuyên bố sẽ thảm sát thành. Vệ Thanh, đô chỉ huy đang phòng bị giặc Oa trên biển, nghe tin An Khâu bị vây, lập tức dẫn hơn nghìn kỵ binh ngày đêm tiến quân. Nghĩa quân đại bại, hơn 6.000 người bị bắt giết. Khi Liễu Thăng đến, Vệ Thanh ra nghênh đón, nhưng Liễu Thăng lại đánh ông ta do thói chuyên quyền. Cùng ngày, Chỉ huy sứ Vệ Ngô Sơn là Vương Quý cũng dẹp yên loạn quân ở Chư Thành, chiến sự tại Sơn Đông tạm thời lắng xuống.

Hành tại Hình bộ Thượng thư Ngô Trung biết chuyện đã hạch tội Liễu Thăng, Minh Thành Tổ sau khi nghe tin bèn bắt ông ta vào ngục. Tuy nhiên, Đường Trại Nhi và các thủ lĩnh khác ẩn náu trong dân gian, quan phủ truy bắt suốt một thời gian dài nhưng không thành. Chu Đệ ngờ là bà đã cạo đầu làm ni cô hoặc trà trộn làm nữ đạo sĩ. Do đó, ông ra lệnh cho ty pháp: bất kỳ ni cô hay nữ đạo sĩ nào ở Bắc Kinh và Sơn Đông đều phải bắt về kinh thành tra xét. Tháng 7 cùng năm, Đoàn Dân nhậm chức Sơn Đông Tả Tham chính. Lúc đó, việc truy bắt Đường Trại Nhi rất gấp gáp, toàn bộ ni cô và tăng ni ở Sơn Đông và Bắc Kinh đều bị bắt. Sau đó, lệnh này lan ra cả nước, hàng vạn phụ nữ xuất gia bị bắt. Sau khi điều tra và an ủi, dân tâm dần ổn định. Một số sử sách cho rằng Đường Trại Nhi từng bị bắt nhưng sau đó đã thoát thân. Các tướng lĩnh của tam ty, quận huyện vì để mất quân địch đều bị xử tử. 

==Ảnh hưởng==
Cuộc nổi dậy của Đường Trại Nhi tuy quy mô nhỏ, chỉ kéo dài chưa đầy một tháng đã bị dập tắt, nhưng xảy ra ngay trong thời kỳ "Vĩnh Lạc thịnh thế" của nhà Minh, gây chấn động lớn cho tầng lớp thống trị cao nhất. Sau sự kiện này, triều đình bắt đầu cứu trợ vùng thiên tai, giảm thuế, và an ủi dân chúng. Một loạt quan chức không dẹp loạn hiệu quả cũng bị trừng phạt. "Minh sử" ghi chép rằng: "Yêu phụ Đường Trại Nhi làm phản", nhưng trong dân gian, bà lại được nhiều người coi là nữ anh hùng huyền thoại. Cho đến nay, tại khu vực Thanh Châu và Tần Châu vẫn còn lưu truyền những câu chuyện về Đường Trại Nhi. Thậm chí, một bức tượng của bà còn được dựng trên cầu Hoàng Hà ở Tần Châu để người dân chiêm bái.

Văn nhân thời Thanh Lữ Hùng đã viết cuốn tiểu thuyết "Nữ tiên ngoại sử", thần thoại hóa Đường Trại Nhi, coi bà là tiên nữ giáng trần: "Nữ tiên, chính là Đường Trại Nhi, cũng chính là Hằng Nga ở cung trăng giáng thế." Tác phẩm này còn gán ghép bà là đệ tử của Cửu Thiên Huyền Nữ cùng Đạo Đức Thiên Tôn. Giống như Tống Giang, bà được Cửu Thiên Huyền Nữ ban cho thiên thư. Mỗi khi gặp thời khắc nguy hiểm, Cửu Thiên Huyền Nữ đều xuất hiện để giúp Đường Trại Nhi thoát khỏi rắc rối.

==Đọc thêm==
- Lily Xiao Hong Lee, Sue Wiles: Biographical Dictionary of Chinese Women, Volume II: Tang Through Ming 618 - 1644
- Alice Poon: "The Earthly Blaze (Sword Maiden from the Moon, Book 2)", do Earnshaw Books xuất bản ngày 9 tháng 4 năm 2024 (Thể loại Kỳ ảo - Giả tưởng).
- Alice Poon: "The Heavenly Sword (Sword Maiden from the Moon, Book 1)", do Earnshaw Books xuất bản ngày 10 tháng 1 năm 2023 (Thể loại Kỳ ảo - Giả tưởng).