Umaro Sissoco Embaló

Umaro Mokhtar Sissoco Embaló (sinh ngày 23 tháng 9 năm 1972) là một chính khách, cựu quân nhân và sĩ quan quân đội người Guiné-Bissau. Ông từng là Tổng thống thứ 6 của Guiné-Bissau từ năm 2020 cho đến khi bị phế truất trong một cuộc đảo chính năm 2025 và là thủ tướng thứ 18 dưới thời Tổng thống José Mário Vaz từ năm 2016 đến năm 2018.

Sinh ra trong một gia đình Hồi giáo người Fula ở Bissau, Embaló được đào tạo tại trường Đại học Kỹ thuật Lisboa ở Bồ Đào Nha và trường Đại học Complutense Madrid ở Tây Ban Nha. Ông tốt nghiệp cả hai trường đại học với bằng cử nhân khoa học chính trị và bằng tiến sĩ quan hệ quốc tế. Sau đó, ông gia nhập Quân đội Cách mạng Nhân dân Guiné-Bissau và được đào tạo quân sự tại Bỉ, Israel, Cộng hòa Nam Phi, Nhật Bản và Pháp. Trước khi theo đuổi sự nghiệp chính trị, Embaló đã giảng dạy về các vấn đề châu Phi và Trung Đông cũng như các vấn đề quốc phòng, hợp tác quốc tế và phát triển.

Năm 2016, Embaló tham gia chính trường và gia nhập Đảng Châu Phi vì Độc lập của Guiné và Cabo Verde (PAIGC), đảng cầm quyền lúc bấy giờ. Cuối năm đó, ông được Tổng thống Vaz bổ nhiệm làm thủ tướng. Trong thời gian này, mâu thuẫn giữa Embaló và PAIGC đã leo thang đến mức hai năm sau, vào năm 2018, ông rời đảng và thành lập đảng Madem G15, đồng thời từ chức thủ tướng. Trong cuộc bầu cử tổng thống tháng 11 năm 2019, Embaló đã ra tranh cử tổng thống và giành chiến thắng. Ông tuyên thệ nhậm chức tổng thống vào tháng 2 năm 2020.

Trong nhiệm kỳ tổng thống của mình, Guiné-Bissau đã chứng kiến ​​sự rút lui của quân đội Cộng đồng Kinh tế Tây Phi (ECOWAS) sau cuộc đảo chính năm 2012. Embaló đã cố gắng sắp xếp các chuyến thăm chính thức của các nguyên thủ quốc gia nước ngoài, bao gồm chuyến thăm đầu tiên của chính phủ Bồ Đào Nha sau ba thập kỷ và các tổ chức quốc tế như Quỹ Tiền tệ Quốc tế. Năm 2022, Embaló đã thoát chết sau một âm mưu đảo chính. Mặc dù vậy, các nhân vật đối lập đã chỉ trích chế độ cai trị của Embaló là ngày càng chuyên chế, đặc biệt khi Embaló giải tán quốc hội do phe đối lập chi phối hai lần trong nhiệm kỳ tổng thống của ông, lần đầu tiên vào năm 2022 và lần thứ hai vào năm 2023 sau một âm mưu đảo chính khác. Bên cạnh đó, phe đối lập đã chỉ trích Embaló vì đã cố gắng thực hiện một cuộc đảo chính hiến pháp và củng cố quyền lực.

Vào tháng 9 năm 2024, Embaló tuyên bố không tái tranh cử. Tuy nhiên, vào tháng 11, Embaló tuyên bố tiếp tục giữ chức tổng thống sau năm 2030 sau khi những người ủng hộ kêu gọi ông tiếp tục tại vị. Vào tháng 3 năm 2025, Embaló tuyên bố tái tranh cử. Tuy nhiên, phe đối lập đã chỉ trích việc ông hết nhiệm kỳ vì ban đầu nhiệm kỳ đó dự kiến ​​kết thúc vào ngày 27 tháng 2 năm 2025. Thế nhưng, Tòa án Hiến pháp đã ấn định ngày hết nhiệm kỳ là 4 tháng 9, và Embaló vẫn tiếp tục tại vị sau ngày đó. Cuộc bầu cử được tổ chức vào tháng 11 năm 2025. Cả Embaló lẫn ứng cử viên độc lập đối lập Fernando Dias da Costa đều tuyên bố chiến thắng.

Vào ngày 26 tháng 11 năm 2025, một cuộc đảo chính đã xảy ra vài giờ trước khi kết quả chính thức của cuộc tổng tuyển cử được công bố. Trong cuộc đảo chính đó, các sĩ quan thuộc Quân đội Cách mạng Nhân dân đã lên nắm quyền và sau đó bắt giữ Embaló. Embaló trở thành vị tổng thống thứ tư bị lật đổ trong một cuộc đảo chính sau Luís Cabral, João Bernardo Vieira và Kumba Yala và cũng là vị tổng thống thứ hai không phải là đảng viên đảng PAIGC sau Kumba Yala trong lịch sử Guiné-Bissau. Trong suốt nhiệm kỳ tổng thống của mình, phong cách lãnh đạo của ông được biết đến với khái niệm "chủ nghĩa Embalo", một chủ nghĩa chính trị được thể hiện qua sự "trật tự, kỷ luật và phát triển".

== Bầu cử tổng thống năm 2025 và đảo chính ==
Trước đó, Umaro Sissoco Embaló, với tư cách là Tổng thống đương nhiệm, và đối thủ chính Fernando Dias da Costa đều tuyên bố chiến thắng ngay từ vòng đầu tiên của cuộc bầu cử vào ngày 23 tháng 11 năm 2025. Ngày 26 tháng 11, Embaló bị bắt, lật đổ và phế truất bởi chuẩn tướng Denis Incanha và một nhóm sĩ quan Quân đội Cách mạng Nhân dân Guiné-Bissau trong một cuộc đảo chính và đã bị giữ tại văn phòng Tham mưu trưởng quân đội Guiné-Bissau. Ngày hôm sau, ông được thả sau cuộc đàm phán với chính phủ Senegal và lưu vong ở Sénégal.

== Khen thưởng ==
=== Nước ngoài ===
- Hạng Nhất Huân cương Amílcar Cabral (10 tháng 7 năm 2021).
- Đại thập tự Huân chương Anh hùng Dân tộc Kabila-Lumumba (30 tháng 4 năm 2025).
- Hạng Nhất Huân chương Sao Lớn Djibouti (15 tháng 2 năm 2024)
- Đại thập tự Huân chương Timor-Leste (28 tháng 11 năm 2023).
- Đại sĩ quan Bắc Đẩu Bội tinh (10 tháng 12 năm 2024)
- Đại thập tự Huân chương Tối cao Phục hưng (20 tháng 2 năm 2023).
- Đại thập tự Huân chương Nhà nước Palestine (6 tháng 3 năm 2024).
- Đại thập tự Huân chương Hoàng tử Henrique (24 tháng 10 năm 2023).
- Đại thập tự Huân chương Sư tử Quốc gia (31 tháng 5 năm 2022).
- Thập tự Huân chương Zayed (9 tháng 2 năm 2025).