Wilhelmine Amalie xứ Braunschweig-Lüneburg

Wilhelmine Amalie xứ Braunschweig-Lüneburg (21 tháng 4 năm 1673 – 10 tháng 4 năm 1742) là Hoàng hậu La Mã Thần thánh, Vương hậu Đức, Hungary, Bohemia, Đại vương công tước phu nhân Áo với tư cách là vợ của Joseph I của Thánh chế La Mã.

== Những năm đầu ==
Wilhelmine Amalie sinh ngày 21 tháng 4 năm 1673 tại Công quốc Braunschweig-Lüneburg, là con gái thứ tư và con gái út của Johann Friedrich I xứ Brunswick-Calenberg và Benedicta Henriette xứ Pfalz. Hai người chị còn sống của bà là Charlotte Felicitas, người sau này kết hôn với Rinaldo d'Este, Công tước xứ Modena, và Henriette Marie, người mất khi còn nhỏ. Người chị lớn nhất, Anna Sophie, cũng qua đời khi còn thơ ấu. Sau khi cha bà qua đời vào năm 1679, mẹ bà trở về Pháp, đưa theo ba cô con gái. Ở Pháp, Wilhelmine được cô ruột Louise Hollandine truyền dạy Công giáo tại tu viện Maubuisson, và bà không trở lại Hanover cho tới năm 1693, khi 20 tuổi.

Ngay từ đầu, Hoàng hậu Thánh chế La Mã Eleonor Magdalene xứ Neuburg đã quyết định rằng Wilhelmine Amalie sẽ là con dâu của bà. Karl Theodor, Thân vương Salm đóng vai trò quan trọng trong việc đề cử bà. Cố vấn của Eleonore, Marco d’Aviano, đã thuyết phục bà rằng Wilhelmine Amalie là người sùng đạo và lớn tuổi hơn Joseph, có thể đóng vai trò như một ảnh hưởng kiềm chế, giúp Joseph từ bỏ đời sống tình dục ngoài hôn nhân; đồng thời, ông ta nói với Leopold rằng mình đã có một tầm nhìn rằng cặp đôi này sẽ hạnh phúc. Bà cũng được khám sức khỏe, xác nhận rằng bà có khả năng sinh con.

== Hôn nhân ==
Ngày 24 tháng 2 năm 1699, bà kết hôn với con trai của Hoàng đế Leopold I và vợ ông, Eleonor là Đại công tước Joseph, người thừa kế ngai vàng của La Mã Thần thánh. Trong lễ cưới của họ, vở opera "Hercule và Hebe" của Reinhard Keiser (1674–1739) đã được trình diễn. Khi Joseph lên ngôi hoàng đế vào năm 1705, bà trở thành hoàng hậu của Đế quốc La Mã Thần thánh.

Họ có ba người con:

- Nữ Đại công tước Maria Josepha (8 tháng 12 năm 1699 – 17 tháng 11 năm 1757); kết hôn với August III, Vua Ba Lan và Đại công tước Litva.
- Đại công tước Leopold Josef Áo (29 tháng 10 năm 1700 – 4 tháng 8 năm 1701); qua đời vì bệnh não úng thủy trước khi tròn một tuổi.
- Nữ Đại công tước Maria Amalia (22 tháng 10 năm 1701 – 11 tháng 12 năm 1756); kết hôn với Karl VII, Hoàng đế La Mã Thần thánh

== Hoàng hậu ==
Wilhelmine Amalie được mô tả là một người phụ nữ xinh đẹp, nhưng cũng rất sùng đạo và nghiêm túc. Mối quan hệ giữa bà và chồng ban đầu được cho là hạnh phúc, nhưng nhanh chóng trở nên xấu đi. Joseph có nhiều tình nhân, bao gồm cả những người hầu và quý tộc, như Công chúa Dorothea Porcia (1683–1738), xuất thân là "Bá tước phu nhân von und zu Daun". Người bạn đi săn của ông, Bá tước Johann Philip von Lamberg (1684–1735), thường giới thiệu cho ông những người tình mới, và cuối cùng Joseph có một mối quan hệ lâu dài với Bá tước phu nhân Marianne Pálffy of Erdöd (mất năm 1756), con gái cả của Bá tước János Pálffy, người sau này trở thành tình nhân chính thức của ông. Điều này gây ra một vụ bê bối lớn, bởi vì việc có tình nhân chính thức chưa từng là phong tục tại triều đình Áo, và cả Wilhelmine Amalie lẫn giáo hoàng đều phản đối. Mẹ chồng của bà đã đứng về phía bà, trách mắng Joseph và tống giam những người đã sắp xếp các mối quan hệ tình ái cho ông, nhưng sau khi ông trở thành hoàng đế, không thể làm gì được nữa.

Ông có một số con ngoài giá thú, nhưng không có người thừa. Năm 1704, Joseph mắc bệnh hoa liễu, được cho là lây từ con gái của một người làm vườn, và ông đã truyền bệnh này cho vợ. Do sự khắt khe và kín đáo của triều đình Áo, ban đầu bà không biết chuyện gì đã xảy ra và tự trách mình vì bị nhiễm bệnh. Người ta cho rằng căn bệnh này là nguyên nhân khiến hoàng hậu không thể sinh thêm con sau khi hạ sinh cô con gái thứ hai. Việc không có người thừa kế nam đã gây ra một cuộc khủng hoảng trong vấn đề kế vị ngai vàng.

Với cương vị là hoàng hậu, Wilhelmine Amalie cũng như người kế vị bà được miêu tả là có tài về âm nhạc, biết giữ kín, khiêm nhường và chăm chỉ. Bà được xem là đã hoàn thành tốt vai trò đại diện của hoàng hậu, cả trong những hoạt động mang phong cách triều đình Tây Ban Nha như săn bắn, dạ hội, sân khấu nghiệp dư, lẫn trong các ngày lễ sùng đạo theo tinh thần pietas austriaca.

Joseph hoàn toàn không cho phép bà có bất kỳ ảnh hưởng chính trị nào và giữ bà ở ngoài mọi công việc quốc gia, cũng như ông đã làm với mẹ mình và tình nhân Marianne Pálffy. Tuy vậy, Wilhelmine Amalie vẫn được đánh giá là người thông minh và tự lập; bà thiết lập được những mối quan hệ chính trị với các vị bộ trưởng, đặc biệt là người họ hàng của mình – Thân vương xứ Salm, người mà bà thường ủng hộ ngay cả khi ông ta thúc đẩy lợi ích của Đế chế La Mã Thần thánh chống lại Áo.

Bà còn được mô tả là một người tích cực tham gia vào các âm mưu hoàng tộc, và đã giúp sắp xếp cuộc hôn nhân giữa người anh, chồng với người em họ của mình. Ngoài ra, bà còn hợp tác chặt chẽ với đặc sứ Hanover nhằm bảo vệ lợi ích của gia tộc mình – nhà Guelph.

= Thái hậu =

Năm 1711, Wilhelmine Amalie trở thành góa phụ sau khi Joseph qua đời vì bệnh đậu mùa, và mẹ chồng bà trở thành nhiếp chính tạm thời cho đến khi em chồng của bà, Đại công tước Karl, có thể trở về từ Tây Ban Nha — nơi ông là ứng cử viên của Áo cho ngai vàng Tây Ban Nha trong Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha. Sau cái chết của chồng, căng thẳng đã khiến căn bệnh hoa liễu của Wilhelmine Amalie tái phát mạnh mẽ sau nhiều năm thuyên giảm.

Khi Karl trở về, ông được bầu làm Hoàng đế La Mã Thần thánh mới, tức Karl VI. Việc ông không thể có con trai khiến Karl VI khó chịu và cuối cùng dẫn đến việc ban hành Sắc lệnh Thực dụng vào năm 1713 một văn kiện bãi bỏ quy định kế vị chỉ dành cho nam giới và tuyên bố rằng các lãnh thổ của ông là không thể chia cắt. Vị hoàng đế mới này ưu ái các con gái của mình hơn là các con gái của Joseph I và Wilhelmine Amalie trong vấn đề kế vị, phớt lờ Hiệp ước Kế vị Chung mà ông đã ký trong triều đại của cha mình, Hoàng đế Leopold I.

Bà, cũng như mẹ chồng mình, tích cực đấu tranh cho quyền thừa kế ngai vàng của con gái họ. Theo hiệp ước bí mật năm 1703, Leopold đã thỏa thuận với các con trai rằng các con gái của Joseph sẽ là những người đầu tiên trong hàng kế vị, tiếp theo là con gái của Karl và Leopold. Dù cả hai hoàng hậu đều không biết về sự tồn tại của văn kiện này, nhưng đã có những lời đồn đại, và Joseph từng ám chỉ điều đó với Wilhelmine Amalie. Nam tước Seilern dường như đã cho Wilhelmine Amalie xem văn bản này trước khi nó được trình lên người đứng đầu gia đình bà, tuyển hầu tước xứ Hanover.

Năm 1712, tuyển hầu tước đã cử nhà triết học nổi tiếng Gottfried Leibniz đến giúp bà bảo vệ quyền lợi kế vị của các con gái mình chống lại Karl. Vào ngày 21 tháng 4 năm 1713, Karl VI ban hành Sắc lệnh Thực dụng, trong đó ông điều chỉnh theo bản ghi nhớ của Wilhelmine Amalie dựa trên văn bản "pactum mutuae successionis". Sau đó, bà tổ chức một bữa tiệc tối cho các hoàng hậu và đại công nương tại bàn của Hoàng hậu góa Eleanore, nơi bà được chúc mừng vì thành công và đáp lại rằng bà hy vọng hoàng đế sẽ có một người con trai.

Tuy nhiên, năm 1715, người ủng hộ bà là Seilern qua đời, và đến năm 1717, Karl VI thay đổi điều khoản của Sắc lệnh Thực dụng để ưu tiên con gái mình hơn con gái của Wilhelmine Amalie. Bà không đồng tình, nhưng cũng không công khai phản đối.

Năm 1722, sau khi các con gái của bà đã kết hôn, Wilhelmine Amalie lui về sống trong tu viện mà bà đã sáng lập trước đó vào năm 1717 Dòng Thánh Phanxicô Salê tại Vienna. Việc vào tu viện không có nghĩa là bà rút lui khỏi đời sống xã hội; trái lại, bà vẫn rất năng động với tư cách là một hoàng hậu góa, thường xuyên rời tu viện để thăm gia đình cũng như tham gia các sự kiện đại diện. Chính trong thời kỳ này, bà có ảnh hưởng lớn nhất đến đời sống văn hóa của Vienna.

Các toa thuốc và phương pháp chữa bệnh của bà cho người ốm được đánh giá cao, và bà còn thành lập một trường nội trú cũng như một trong những trại mồ côi đầu tiên dành cho các bé gái ở Vienna. Bà ngưỡng mộ Thánh François de Sales và Jeanne Françoise Frémiot de Chantal, đồng thời góp phần thúc đẩy việc phong thánh cho họ. Bà cũng là người bảo trợ của nhà cải cách Công giáo Lodovico Antonio Muratori.

Wilhelmine Amalie có quan hệ rất tốt với mẹ chồng Eleonore, em dâu Elisabeth Christine, cũng như các đại công nương khác. Ba vị hoàng hậu được miêu tả là luôn hỗ trợ lẫn nhau: Wilhelmine Amalie từng chăm sóc Elisabeth Christine khi bà bị bệnh đậu mùa, và sau đó Elisabeth Christine cũng chăm sóc Eleonore trong cơn bạo bệnh cuối đời.

Năm 1740, Charles VI qua đời. Trong Chiến tranh Kế vị Áo, Wilhelmine Amalie ban đầu ủng hộ con rể mình, Charles Albert, Tuyển hầu tước xứ Bavaria, trong việc tranh ngôi hoàng đế, nhưng chẳng bao lâu sau bà lại rút lui khỏi chính trị và trở về đời sống riêng tư. Vào tháng 6 năm 1741, Nữ hoàng Maria Theresa đến thăm và đề nghị bà làm trung gian hòa giải giữa mình và tuyển hầu tước xứ Bavaria, nhưng Wilhelmine Amalie đã từ chối.

Wilhelmine Amalie sống lâu hơn chồng hơn 30 năm, và qua đời vào ngày 10 tháng 4 năm 1742 khi 68 tuổi. Bà được an táng tại tu viện Salesian ở Vienna, còn trái tim của bà được chôn trong Hầm mộ Hoàng gia (Imperial Crypt).

= Tham khảo =