Carlo Emanuele III của Sardegna

Carlo Emanuele III của Sardegna (tiếng Ý: "Carlo Emanuele III"; tiếng La Tinh: "Carolus Emmanuel III"; 27 tháng 4 năm 1701 – 20 tháng 2 năm 1773) là Công tước xứ Savoia, Vua của Sardinia và là người cai trị các Nhà nước Savoyard từ ngày 3 tháng 9 năm 1730 cho đến khi ông qua đời vào năm 1773. Ông là ông nội của ba vị vua chính thống cuối cùng của Sardinia.

Mẹ của ông là Anne Marie của Orléans, một quận chúa của Pháp, con gái của Công tước Philippe và Henrietta của Anh, cặp đôi này đã kiến tạo ra Vương tộc Orléans, có nghĩa là thông qua mẹ mình, Carlo gọi vua Louis XIII của Pháp và Vua Charles I của Anh là ông cố ngoại.

== Tiểu sử ==
=== Cuộc sống ban đầu ===
Carlo Emanuele sinh tại Turin, là con trai thứ hai và con thứ năm của Vittorio Amedeo II xứ Savoia và người vợ đầu tiên của ông, Anne Marie xứ Orléans. Ông bà ngoại của ông là Philippe của Pháp và người vợ đầu tiên, Vương nữ Henrietta của Anh– con gái út của Quốc vương Charles I của Anh và Henriette Marie của Pháp. Carlo Emanuele là em trai sống sót đến tuổi trưởng thành của Vương nữ Maria Adelaide xứ Savoia – thân mẫu của Louis XV của Pháp; đồng thời ông cũng là anh của Maria Luisa xứ Savoia, Vương hậu Tây Ban Nha với tư cách vợ của Felipe V.

Khi mới sinh, ông được tấn phong làm Công tước xứ Aosta và khả năng kế vị của ông khi đó không cao; ông đứng sau huynh trưởng Vittorio Amedeo, Thân vương xứ Piedmont. Sau khi anh trai qua đời vào năm 1715, ông trở thành người thừa kế ngai vàng. Trong thời niên thiếu, vương tử không được phụ thân ưu ái và các mặt giáo dục đào tạo khác đều không được chú trọng, ngoại trừ huấn luyện quân sự – lĩnh vực nơi mà ông đôi khi được đi theo vua cha để rèn luyện.

Khi Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha kết thúc, Vittorio Amedeo II được phong làm Vua của Sicilia theo Hòa ước Utrecht năm 1713. Tuy nhiên, đến năm 1720, ông buộc phải chấp thuận việc trao đổi Sicilia để nhận lấy Vương quốc Sardegna, do sự phản đối của liên minh bốn cường quốc, trong đó có cả các đồng minh cũ của ông.

Ngày 3 tháng 9 năm 1730, Vittorio Amedeo khi đó đã trở nên u uất và ít giao tiếp nên đã thoái vị và nhường ngôi cho con trai, rời khỏi triều đình. Con trai ông lên ngôi với vương hiệu Carlo Emanuele III. 

Sau một thời gian sống tại dinh thự Chambéry, cựu vương lại bắt đầu can thiệp vào chính sự, thậm chí đòi lấy lại ngôi, buộc tội con trai bất tài. Ông tự ý đến Moncalieri, nhưng Carlo Emanuele thuyết phục được Hội đồng Hòang gia cho bắt giam phụ thân để ngăn việc tấn công Milan và hành động này có thể gây ra một cuộc xâm lược Piedmont. Vittorio Amedeo bị giam tại Lâu đài Rivoli và qua đời tại đây, không gây thêm can thiệp nào vào triều chính của con trai.

=== Chiến tranh Kế vị Ba Lan ===
Trong Chiến tranh Kế vị Ba Lan, Carlo Emanuele đứng về phe ủng hộ Stanisław I do Pháp hậu thuẫn. Sau khi hiệp ước liên minh được ký tại Turin ngày 28 tháng 10 năm 1733, ông kéo quân đánh chiếm Milan và kiểm soát vùng Lombardia mà không gặp tổn thất đáng kể. Tuy nhiên, khi Pháp tìm cách thuyết phục Felipe V của Tây Ban Nha tham gia liên minh, ông đã yêu cầu trao quyền cai trị Milan và Mantua. Điều này hoàn toàn không thể chấp nhận đối với Carlo Emanuele, vì sẽ đưa bán đảo Ý trở lại dưới ảnh hưởng của Tây Ban Nha như các thế kỷ trước. Trong khi các bên còn đang thương lượng, quân đội Savoia-Pháp-Tây Ban Nha đã mở chiến dịch tấn công Mantua dưới sự đích thân Carlo Emanuele giữ quyền tổng chỉ huy.

Nhận thấy Mantua cuối cùng có khả năng rất cao sẽ bị giao cho Tây Ban Nha, Carlo Emanuele cố ý làm chậm và phá vỡ tiến trình chiến dịch. Dù vậy, quân đội Savoia–Pháp vẫn giành chiến thắng trong hai trận Crocetta và Guastalla. Khi Áo và Pháp ký hòa ước, Carlo Emanuele buộc phải rút khỏi Lombardia. Đổi lại, ông được trao một số lãnh thổ gồm Langhe, Tortona và Novara.

=== Chiến tranh Kế vị Áo ===
Carlo Emanuele đứng về phía Maria Theresia của Áo trong Chiến tranh Kế vị Áo, nhận được sự hỗ trợ tài chính và hải quân từ Anh và Cộng hòa Hà Lan. Sau những thành công ban đầu đáng chú ý nhưng không quyết định, ông phải đối mặt với cuộc xâm lược Savoia của liên quân Pháp-Tây Ban Nha, sau một nỗ lực thất bại của liên minh nhằm chiếm Vương quốc Napoli, là Bá quốc Nice. Khi quân địch tiến vào Piedmont năm 1744, ông đã bảo vệ Cuneo trước lực lượng bao vây Tây Ban Nha – Pháp. Năm sau, với khoảng 20.000 quân, ông phải đối mặt với hai đạo quân tổng cộng khoảng 60.000 quân. Các cứ điểm quan trọng Alessandria, Asti và Casale thất thủ. Năm 1746, sau khi nhận viện binh từ Áo, ông giành lại Alessandria và Asti. Năm 1747, ông giành chiến thắng vang dội trước Pháp tại Trận Assietta, các lãnh thổ của ông được bảo vệ khi chiến trường chính dời lên phía Bắc, tới Hà Lan.

Kết quả là Hiệp ước Aix-la-Chapelle, thể hiện năng lực đàm phán của ông, khi vừa giành lại các tỉnh Nice và Savoy đã mất, đồng thời nhận Vigevano và các vùng đất khác ở Pianura Padana. Quan hệ với Tây Ban Nha được khôi phục thông qua hôn nhân của con trai ông, Thân vương Vittorio Amedeo với Vương nữ Maria Antonia Fernanda của Tây Ban Nha năm 1750.

Ông từ chối tham gia Chiến tranh Bảy Năm (1756–1763), tập trung vào cải cách hành chính, duy trì quân đội kỷ luật tốt và củng cố các pháo đài. Nhằm cải thiện tình trạng kém của Sardegna mới sáp nhập, ông cũng phục hồi các trường Đại học Sassari và Cagliari.

Carlo Emanuele qua đời tại Turin năm 1773 và được an táng tại Vương cung Thánh đường Superga.

= Hôn nhân và hậu duệ =

Carlo Emanuele III kết hôn ba lần, nhưng cả ba người vợ đều qua đời khi còn trẻ. Ban đầu có dự định ông sẽ kết hôn với người em họ Charlotte Aglaé xứ Orleans, nhưng mẹ ông từ chối đề nghị này. Các ứng cử viên khác bao gồm Amalia xứ Este, con gái của Rinaldo, Công tước xứ Modena, và Infanta Francisca Josefa của Bồ Đào Nha, con gái của Pedro II của Bồ Đào Nha.

- Người vợ đầu tiên là Nữ bá tước Anne Christine xứ Sulzbach (1704–1723), con gái của Theodore Eustace xứ Sulzbach và Vương nữ Maria Eleonore xứ Hesse-Rheinfels-Rotenburg. Bà qua đời vài ngày sau khi sinh một người con trai:

1. Thân vương Vittorio Amedeo Teodoro xứ Savoia (1723–1725), mất khi còn nhỏ.

- Người vợ thứ hai là Vương nữ Polyxena xứ Hesse-Rheinfels-Rotenburg (1706–1735), con gái của Ernest Leopold, Bá tước xứ Hesse-Rheinfels-Rotenburg và Maria Anna xứ Löwenstein-Wertheim-Rochefort. Polyxena sinh cho ông sáu người con:
1. Vittorio Amedeo III của Sardegna (1726–1796), kết hôn với Vương nữ Maria Antonia của Tây Ban Nha, có con.
2. Vương nữ Eleonora Maria Teresa xứ Savoia (1728–1781), không kết hôn.
3. Vương nữ Maria Luisa Gabriella xứ Savoia (1729–1767), trở thành nữ tu.
4. Vương nữ Maria Felicita xứ Savoia (1730–1801), không kết hôn.
5. Vương tử Emanuele Filiberto Augusto xứ Savoia, Công tước xứ Aosta (1731–1735), mất khi còn nhỏ.
6. Vương tử Carlo Francesco Romualdo xứ Savoia, Công tước xứ Chablais (1733), mất khi còn nhỏ.

Người vợ thứ ba là Vương nữ Elisabeth Thérèse xứ Lorraine (1711–1741), con gái của Leopold, Công tước xứ Lorraine, và Élisabeth Charlotte xứ Orléans, cháu gái Louis XIV. Elisabeth Thérèse là em gái của Francis I, Hoàng đế La Mã Thần thánh. Cặp đôi kết hôn năm 1737 và có ba người con:

1. Vương tử Carlo Francesco xứ Savoia, Công tước Aosta (1738–1745), mất lúc còn trẻ.
2. Vương nữ Maria Vittoria Margherita xứ Savoia (1740–1742), mất lúc còn thơ ấu.
3. Vương tử Benedetto xứ Savoia (1741-1808), Công tước xứ Chablais và Hầu tước xứ Ivrea. Ông kết hôn với cháu gái Maria Anna xứ Savoia (1757–1824), con gái của Vittorio Amedeo III của Sardegna, không có con.

= Tổ tiên =