Tây Tấn diễn nghĩa

Tây Tấn diễn nghĩa (chữ Hán: 西晉演義) hay còn gọi là Tây Tấn chí truyện (西晉志傳), là cuốn tiểu thuyết diễn nghĩa lịch sử thông tục thời Minh do Dương Nhĩ Tằng sáng tác. Tác phẩm kể lại 152 năm lịch sử (từ năm 265 đến năm 417), khởi đầu từ năm Thái Khang nguyên niên đời Tây Tấn Vũ Đế Tư Mã Viêm đến năm Đại Hưng nguyên niên đời Đông Tấn Nguyên Đế Tư Mã Duệ. 

==Tổng quan==
"Tây Tấn diễn nghĩa" gồm bốn quyển và 116 hồi (chương), mô tả lại một giai đoạn đầy biến động của triều Tây Tấn, với những cuộc tranh giành quyền lực trong hoàng tộc, sự buông thả không tuân theo Nho giáo của giới văn sĩ, cuộc tranh đấu tàn khốc giữa các hậu phi, và những cuộc xâm lược liên tục của các dân tộc thiểu số như Thác Bạt, Hung Nô, Tiên Ti. Tình trạng chiến tranh triền miên chỉ kết thúc khi Tấn Mẫn Đế Tư Mã Nghiệp bị Hán Chiêu Vũ Đế Lưu Thông tiêu diệt, chấm dứt hơn 200 năm loạn lạc của nhà Tấn với cảnh "can qua chưa dứt, cốt nhục tương tàn, người Hồ cướp ngôi".

==Nội dung==
"Tây Tấn diễn nghĩa" là tác phẩm lịch sử viết bằng văn ngôn, chủ yếu thuật lại các sự kiện theo thể biên niên. Vị hoàng đế Tây Tấn đầu tiên, Tư Mã Viêm, là một người sáng suốt, giỏi mưu lược, có khả năng quyết định những việc lớn. Ông đem quân tiêu diệt Đông Ngô, hoàn thành đại nghiệp thống nhất đất nước. Ban đầu, ông thi hành lối sống tiết kiệm, khiêm tốn, sẵn sàng sửa đổi ngay khi có quan lại dâng tấu về việc "tốn kém tiền bạc của dân". Thế nhưng chẳng bao lâu sau, ông trở nên lười nhác việc triều chính, chìm đắm trong yến tiệc, sủng ái phe cánh hậu cung, ngày đêm dâm loạn. Vị vua khai quốc lập nghiệp cuối cùng lại trở thành một kẻ hoang dâm, xa xỉ. 

Sau khi Vũ Đế qua đời, Huệ Đế Tư Mã Trung lên ngôi, một hôn quân ngu dốt. Giả Hoàng hậu hoang dâm phóng túng, cậy sủng làm càn, giết hại cả ba họ nhà Dương, mưu hại Thái tử. Bà ta độc đoán chuyên quyền, từ đó gây ra nội loạn. Chú cháu, anh em trong họ Tư Mã tranh giành quyền lực, tàn sát lẫn nhau, dẫn đến nội chiến liên miên. Người trung hiền không có đường tiến thân, triều chính thối nát, hối lộ công khai. Nhiều người dân không có cơm ăn, chết đói đầy đường. Khi nghe các quan lại tấu lên, Huệ Đế ngoài sự đồng cảm thì cũng vô cùng khó hiểu, bèn hỏi: "Sao không ăn cháo thịt?". Sự ngu dốt và hôn ám của ông ta có thể thấy rõ.

Tác giả sử dụng ý thức rõ ràng về đúng sai, yêu ghét, tốt xấu, chính tà để vạch trần một cách không thương tiếc các hiện tượng xấu xa, độc ác, sai trái, tà ác của thời Tây Tấn. Nội loạn đã dẫn đến ngoại hoạn, các dân tộc thiểu số đua nhau xâm lược. Hung Nô, Yết, Khương, Đê, Tiên Ti lần lượt chiếm cứ Trung Nguyên, khiến Trung Nguyên bị mất một nửa.

==Đánh giá==
Những bộ tiểu thuyết lịch sử diễn nghĩa bao gồm cả "Tây Tấn diễn nghĩa" theo sự nhận định của Lỗ Tấn nói chung "đem so với "Tam quốc diễn nghĩa" thì không bằng, tuy là hạng trên cũng vẫn câu nệ về sự thực lịch sử, quen dùng lời nói sáo rỗng, cho nên đã vụng dốt về di văn, lại ngại ngùng khi kể chuyện; Thái Ngao trong sách "Đông Chu liệt quốc chỉ độc pháp" có nói: Nói là sách chính kinh mà rốt cục lại ra sách tiểu thiểu thuyết... Nhưng nếu nói đó là tiểu thuyết thì lại có từng việc từng việc trong Kinh truyện cả: nói vậy là để khen, nhưng cái bệnh của giảng sử cũng là ở đó". 

==Xem thêm==
- "Đông Tấn diễn nghĩa"
- "Đông Tây Tấn diễn nghĩa"