Mary Tyler Moore

Mary Tyler Moore (29 tháng 12 năm 1936 – 25 tháng 1 năm 2017) là nữ diễn viên người Mỹ, nổi tiếng với chương trình hài kịch tình huống "The Mary Tyler Moore Show" (1970–1977), nơi bà vào vai Mary Richards, một người phụ nữ độc thân trạc tuổi 30 làm việc tại hãng thông tin Minneapolis và "The Dick Van Dyke Show" (1961–1966) trong vai Laura Petrie, một cựu vũ công trở về Westchester làm công việc nội trợ, mẹ và vợ. Bà góp mặt trong phim "Thoroughly Modern Millie" (1967) và "Ordinary People" (1980) giành đề cử Giải Oscar cho Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất.

Vai diễn của bà trong "The Mary Tyler Moore Show" và "The Dick Van Dyke Show" phá vỡ những hình tượng kiểu mẫu của phụ nữ và định kiến giới tính. Moore trở thành biểu tượng văn hóa và là nguồn cảm hứng cho nhiều nữ diễn viên, phụ nữ chuyên nghiệp và người theo chủ nghĩa nữ giới trẻ tuổi. Moore tham gia nhiều công tác từ thiện và chính trị, đặc biệt trong các vấn đề về quyền động vật và bệnh tiểu đường. Bà được chẩn đoán mắc bệnh tiểu đường tuýp I trong lúc thực hiện "The Mary Tyler Moore Show". Bà còn mắc chứng nghiện rượu, là chủ đề trong hai tập tự truyện đầu tiên của bà. Tháng 5 năm 2011, Moore trải qua ca phẫu thuật não để cắt bỏ khối u lành tính. Bà qua đời vì viêm phổi khi 80 tuổi vào ngày 25 tháng 1 năm 2017.

==Thời thơ ấu==
Moore sinh tại khu vực Brooklyn Heights, New York, là con gái của Marjorie (nhũ danh Hackett; 1916–1992) và George Tyler Moore (1913–2006), một nhân viên kế toán. Bà là con cả trong số 3 người con (em ruột của bà là John và Elizabeth), Moore và gia đình sống tại Flushing, Queens. Ông cố nội của bà, Lieutenant Colonel Lewis Tilghman Moore, sở hữu căn nhà nơi giờ đây là Viện bảo tàng Stonewall Jackson's Headquarters ở Winchester, Virginia. Năm lên 8, gia đình của Moore dời đến Los Angeles. Bà được nuôi dạy theo Công giáo, theo học tại trường St. Rose of Lima Parochial ở Brooklyn, trường Saint Ambrose tại Los Angeles và Immaculate Heart High School ở Los Feliz, California.

==Đời tư==
Năm 1955, Moore kết hôn với Richard Carleton Meeker lúc 18 tuổi, và mang thai đứa con duy nhất của bà trong chưa đầy 6 tuần, Richard Jr. (sinh ngày 3 tháng 7 năm 1956). Meeker và Moore ly hôn năm 1961. Moore kết hôn với Grant Tinker, một nhà điều hành tại CBS và sau này là chủ tịch đài NBC, vào năm 1962. Họ thành lập công ty truyền hình MTM Enterprises năm 1970 và sản xuất chương trình đầu tiên của hãng, "The Mary Tyler Moore Show". Moore và Tinker ly hôn năm 1981. Ngày 14 tháng 10 năm 1980, con trai Richard của bà qua đời ở tuổi 24 vì trúng đạn.

Moore kết hôn với Bác sĩ Robert Levine ngày 23 tháng 11 năm 1983, tại Khách sạn Pierre, Thành phố New York. Họ gặp nhau lúc mẹ bà được ông điều trị tại Thành phố New York và trở về từ Vatican, nơi họ gặp gỡ Pope John Paul II. Moore được chẩn đoán mắc bệnh tiểu đường loại 1 khi 33 tuổi. Năm 2011, bà thực hiện giải phẫu để cắt bỏ khối u não lành tính. Năm 2014, bà được báo cáo với nhiều vấn đề về tim, thận và thị lực kém. Moore qua đời ngày 25 tháng 1 năm 2017 tại Bệnh viện Greenwich ở Greenwich, Connecticut.
==Giải thưởng và công nhận==
Năm 1980, Moore giành đề cử giải Oscar cho Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất trong phim "Ordinary People". Moore nhận 6 giải Emmy. Bà nhận 5 giải "Nữ diễn viên chính loạt phim hài nổi bật" trong các năm 1964, 1966, 1973, 1974, 1976, san bằng kỷ lục số giải của Candice Bergen và Julia Louis-Dreyfus. Giải Tony vinh danh bà với vai diễn trong "Whose Life Is It Anyway?" (1980), còn giúp bà giành đề cử giải Drama Desk.

Năm 1986, bà được bổ nhiệm vào Đại lộ danh vọng Truyền hình. Năm 1987, bà giành giải Hài kịch Mỹ Thành tựu trọn đời. Năm 1992, bà được trao một ngôi sao trên Đại lộ danh vọng Hollywood nhờ những đóng góp cho ngành công nghiệp truyền hình. TV Land và thành phố Minneapolis vinh danh bà bằng một bức tượng tại Minneapolis vào tháng 5 năm 2002. Bức tượng thể hiện bà trong vai Mary Richards trong cảnh mở đầu chương trình "The Mary Tyler Moore Show", lúc đang hất chiếc mũ Tam o' Shanter lên không trung. Moore được trao giải Thành tựu trọn đời của Hiệp hội Diễn viên Màn ảnh.

==Liên kết ngoài==
- Mary Tyler Moore at TVGuide.com