László Tőkés

László Tőkés ( phát âm tiếng Hungary: [ˈlaːsloː ˈtøːkeːʃ] ; (sinh ngày 1 tháng 4 năm 1952) là một mục sư và chính trị gia người Romania gốc Hungary. Ông là Nghị sĩ Nghị viện Châu Âu (MEP) từ năm 2007 đến năm 2019. Tőkés từng là Phó Chủ tịch Nghị viện Châu Âu từ năm 2010 đến năm 2012. Là Giám mục của Giáo phận Cải cách Királyhágómellék thuộc Giáo hội Cải cách Romania , ông cũng là cựu Chủ tịch danh dự của Liên minh Dân chủ Hungary tại Romania . Một nỗ lực nhằm chuyển Tőkés khỏi vị trí trợ lý mục sư ở Timișoara và trục xuất ông khỏi nhà xứ đã góp phần châm ngòi cho cuộc Cách mạng Romania , lật đổ Nicolae Ceaușescu và đánh dấu sự kết thúc của chủ nghĩa cộng sản ở Romania.  Tőkés là Chủ tịch Hội đồng Quốc gia Hungary Transylvania , một tổ chức công dân đại diện cho người Hungary Transylvania. Ông có quan hệ mật thiết với Đảng Nhân dân Hungary Transylvania (PPMT), nhưng không phải là thành viên của đảng này. Ông là thành viên của Nhóm Hòa giải Lịch sử Châu Âu,  và đồng bảo trợ cho nghị quyết của Nghị viện Châu Âu ngày 2 tháng 4 năm 2009 về lương tâm Châu Âu và chủ nghĩa toàn trị . 

== Gia đình ==
Sinh ra tại Cluj , László Tőkés là con trai của István Tőkés, một giáo sư thần học và cựu phó giám mục của Giáo hội Cải cách Hungary, chủ yếu là người Hungary. Ông kết hôn với Edit Joó và có ba người con: hai con trai, Máté và Márton, và một con gái, Ilona. Máté Tőkés , mới ba tuổi trong cuộc Cách mạng năm 1989, sau này đã thu thập những ký ức từ bạn bè, người thân và những người tham gia khác trong các sự kiện, và vào năm 2005 đã xuất bản cuốn Egymás tükrében (Gương soi nhau), một cuốn sách viết về cha mẹ ông và những khó khăn của gia đình.

Vào tháng 3 năm 2010, vợ ông, Edit Tőkés, đã đệ đơn ly hôn. Edit Tőkés cáo buộc chồng mình về 'nhiều mối tình' và 'hành vi không thể chấp nhận được'.  Các khiếu nại về hành vi không chung thủy và sai trái đã được một cố vấn cũ của giám mục xác nhận  và vụ ly hôn đã được hoàn tất vào tháng 2 năm 2011. 

== Mục sư bất đồng chính kiến ==
Giống như cha mình, László Tőkés là một người chỉ trích dai dẳng chế độ toàn trị của Ceaușescu. Trong thời gian làm mục sư tại thị trấn Dej thuộc Transylvania , ông đã cộng tác với tờ báo bí mật Ellenpontok ("Những điểm đối lập"; 1981–82). Một bài báo trên tờ báo về các vụ vi phạm nhân quyền ở Romania dường như đã khiến ông bị Securitate , lực lượng cảnh sát mật của Romania, lần đầu tiên quấy rối. Ông được điều chuyển đến làng Sânpetru de Câmpie nhưng từ chối tuân thủ, thay vào đó ông đã sống hai năm tại nhà cha mẹ ở Cluj . 

Tình hình của Tőkés đã được thảo luận tại Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Hoa Kỳ , điều này gián tiếp dẫn đến việc ông được bổ nhiệm làm phó mục sư tại Timișoara. Tại đây, ông đã có những bài giảng phản đối chương trình Hệ thống hóa của chính phủ Romania , chương trình này đề xuất tái cấu trúc triệt để các thị trấn và làng mạc Romania. Các ngôi làng nhỏ bị coi là "phi lý" và bị nhắm mục tiêu cắt giảm dịch vụ, di dời dân cư cưỡng bức hoặc phá hủy vật chất. Điều này bao gồm việc phá hủy các nhà thờ và tu viện lịch sử. Người Hungary và các nhà hoạt động nhân quyền coi chương trình này là đặc biệt đe dọa các ngôi làng Hungary, mặc dù các bài giảng của Tőkés không nhấn mạnh điều này, mà kêu gọi sự đoàn kết giữa người Hungary và người Romania.  Chính phủ Hungary và Tây Đức , lo ngại về các nhóm thiểu số quốc gia của họ ở Transylvania, đã phản đối Hệ thống hóa.

Mùa hè năm 1988, Tőkés đã tổ chức một cuộc phản đối Hệ thống hóa trong số các mục sư của Giáo hội Cải cách Hungary, một lần nữa thu hút sự chú ý của Securitate. Sau khi Securitate phản đối một lễ hội văn hóa được tổ chức vào ngày 31 tháng 10 năm 1988 ( Ngày Cải cách ) cùng với nhóm kịch nghiệp dư tiếng Hungary Thalia, Giám mục László Papp đã cấm mọi hoạt động của thanh thiếu niên ở vùng Banat , bao gồm cả Timișoara. Tuy nhiên, Tőkés vẫn hợp tác với giám mục của Giáo hội Chính thống giáo Romania trong một lễ hội khác vào mùa xuân năm 1989. 

Ngày 20 tháng 3 năm 1989, László Tőkés đã bí mật thực hiện một cuộc phỏng vấn truyền hình với hai người Canada, cựu chính trị gia Michel Clair và nhà báo Réjean Roy của Đài phát thanh Canada , được phát hành với tựa đề "Bóng ma Dracula - Câu chuyện có thật đằng sau cuộc Cách mạng Romania". Hai người Canada này đã được một nhóm nhỏ từ Székesfehérvár , Hungary, giúp đỡ bằng cách tuồn thiết bị quay phim vào Romania.

Ngày 31 tháng 3 năm 1989, Đức Cha Papp ra lệnh cho Tőkés ngừng giảng đạo ở Timișoara và chuyển đến giáo xứ biệt lập Mineu . Tőkés đã từ chối lệnh này, và giáo dân vẫn ủng hộ ông.

Ngày 24 tháng 7 năm 1989, chương trình điều tra Panorama của Đài Truyền hình Nhà nước Hungary đã phát sóng một cuộc phỏng vấn bí mật được ghi âm với Tőkés. Hai ngày sau, Giám mục Papp gửi cho Tőkés một lá thư cáo buộc ông phỉ báng nhà nước và lan truyền thông tin sai lệch trong cuộc phỏng vấn, đồng thời ra lệnh trục xuất ông.

Giám mục Papp đã khởi kiện dân sự để trục xuất Tőkés khỏi nhà xứ của mình. Điện của ông bị cắt và sổ khẩu phần của ông bị tịch thu, nhưng giáo dân vẫn tiếp tục ủng hộ ông. Chính quyền đã bắt giữ và đánh đập một số người ủng hộ ông. Một trong số họ, Ernő Ujvárossy, được tìm thấy đã chết trong rừng bên ngoài Timișoara vào ngày 14 tháng 9,  và cha của Tőkés bị tạm giam. 

Trong một cuộc phỏng vấn trên truyền hình Hungary vào tháng 7 năm 1989, Tőkés phàn nàn rằng nhiều người Romania không nhận thức được quyền con người của họ. Năm 2008, Tőkés đã giải thích thông điệp và tác động của cuộc phỏng vấn này trong một loạt phim truyền hình Đức về sự sụp đổ của Bức màn sắt: Thông điệp của cuộc phỏng vấn là chúng ta không được ủng hộ chế độ độc tài Ceaușescu. Thông điệp này đóng vai trò then chốt trong việc vạch trần Ceaușescu. Nó đã tác động sâu sắc đến người dân Romania, bao gồm cả Securitate, và đến toàn thể dân chúng. Chương trình chủ yếu được phát sóng dọc biên giới Hungary-Romania, vì việc xem các kênh truyền hình nước ngoài bị cấm vào thời điểm đó. Những người xem chương trình đã vô cùng bàng hoàng, và bản sao của cuộc phỏng vấn đã được lan truyền rộng rãi khắp Romania, đặc biệt là ở Transylvania, tạo ra một tác động bất ngờ lên dư luận.Ngày 20 tháng 10, tòa án ra lệnh trục xuất Tőkés. Ông đã kháng cáo. Ngày 2 tháng 11, bốn kẻ tấn công mang theo dao đột nhập vào căn hộ của ông; các đặc vụ An ninh đã túc trực trong khi ông và bạn bè chống trả những kẻ tấn công. Bộ Ngoại giao Hungary đã triệu tập đại sứ Romania để bày tỏ sự quan ngại của chính phủ về sự an toàn của Tőkés. Đơn kháng cáo của ông bị bác bỏ, và việc trục xuất ông được lên lịch vào thứ Sáu, ngày 15 tháng 12. 

Các đài truyền hình nước ngoài cũng bắt đầu phát sóng cuộc phỏng vấn truyền hình được ghi âm bí mật, chẳng hạn như "Nightline" của ABC tại Hoa Kỳ

== Tháng 12 năm 1989 ==
Khi ngày 15 tháng 12 đến gần, giáo dân của Tőkés bắt đầu tổ chức một buổi cầu nguyện bên ngoài căn hộ của ông, từ chối lệnh giải tán của lính canh. Vào ngày 15 tháng 12, giáo dân của ông đã tạo thành một hàng rào người xung quanh tòa nhà, ngăn không cho dân quân tiến vào. Tőkés cảm ơn đám đông và khuyên họ rời đi, nhưng hàng trăm người vẫn đứng thành từng nhóm bên ngoài căn hộ. Vợ ông, Edit, lúc đó đang mang thai, đã ngã bệnh. Vào ngày 16 tháng 12, bác sĩ gia đình đã đến kiểm tra Edit. Trong vòng nửa giờ, thị trưởng Timișoara đã đến cùng với ba bác sĩ nữa, hy vọng thuyết phục Edit đi điều trị tại bệnh viện. Theo lời khuyên của bác sĩ gia đình, cô đã từ chối. 

Ngay sau đó, các công nhân đã đến để sửa chữa các cửa sổ và cửa ra vào bị hư hỏng của căn hộ; có lẽ, thị trưởng hy vọng sẽ giảm bớt căng thẳng, nhưng đám đông ngày càng lớn, với một số người Romania trẻ tuổi tham gia cùng các giáo dân Hungary của Tőkés. Tőkés đã nói chuyện với thị trưởng và một lần nữa kêu gọi đám đông giải tán. Đám đông vẫn ở lại; thị trưởng bỏ đi, quay lại vào buổi trưa và hứa rằng việc trục xuất Tőkés sẽ bị dừng lại. Đám đông vẫn ở lại; một số người trong đám đông cáo buộc Tőkés hợp tác với chính quyền và yêu cầu xác nhận bằng văn bản về việc hủy bỏ việc chuyển nhượng và trục xuất Tőkés. Thị trưởng hứa sẽ cung cấp nó trong vòng một giờ; ngay cả khi ông ấy có ý định làm vậy, điều đó là không thể vào thứ Bảy. 

Sau khi đàm phán với thị trưởng, phó thị trưởng và nhiều phái đoàn khác nhau, thị trưởng ra tối hậu thư cho đám đông phải giải tán trước 5 giờ chiều hoặc phải đối mặt với vòi rồng của đội cứu hỏa. Tőkés một lần nữa thúc giục đám đông giải tán, nhưng, tin rằng ông đang bị Securitate đe dọa, họ đã từ chối. Đám đông ra hiệu cho ông rời khỏi căn hộ và tham gia cùng họ trên phố. Ông từ chối, có lẽ vì sợ bị coi là người lãnh đạo cuộc kháng cự.  5 giờ chiều trôi qua mà không cần sử dụng vòi rồng. Đến 7 giờ tối, đám đông kéo dài qua nhiều dãy nhà và bao gồm nhiều sinh viên từ trường bách khoa và đại học địa phương, người Hungary và người Romania tạo thành một chuỗi người, ban đầu hát thánh ca nhưng khoảng 7:30 tối bắt đầu hát bài hát yêu nước Deșteaptă-te, române ! ('Thức dậy, người Romania!'), bị cấm vào năm 1947 khi bắt đầu chế độ độc tài cộng sản và được hát trong cuộc nổi loạn Brașov năm 1987. 

Theo lời Deletant, "Cuộc biểu tình ở Hungary giờ đã trở thành một cuộc nổi dậy của Romania." Đám đông hô vang: "Đả đảo Ceaușescu!", "Đả đảo chế độ!" và "Đả đảo chủ nghĩa cộng sản!". Đám đông rời khỏi căn hộ và nhà thờ của Tőkés, băng qua một cây cầu, hướng về trung tâm thành phố và trụ sở Đảng Cộng sản, nơi họ ném đá trước khi lực lượng dân quân đẩy lùi họ về phía nhà thờ vào khoảng 10 giờ tối và cuối cùng, vòi rồng được triển khai. Tuy nhiên, đám đông đã chiếm được vòi rồng, tháo dỡ chúng và ném các bộ phận xuống sông Bega . Một làn sóng bất ổn lan rộng đã xảy ra sau đó. 

Các cuộc biểu tình tiếp tục diễn ra trong hai ngày tiếp theo. Vào Chủ Nhật, ngày 17 tháng 12, quân đội đã nổ súng vào đám đông. Con số thương vong vẫn còn gây tranh cãi; các báo cáo ban đầu có thể đã bị phóng đại. Số người chết là 73 trong khoảng thời gian từ ngày 16 đến ngày 22 tháng 12 năm 1989, và thêm 20 người nữa sau khi Ceaușescu bỏ trốn.  Theo lệnh của Elena Ceaușescu, 40 người chết đã được chở bằng xe tải đến Bucharest và hỏa táng để tránh việc nhận dạng. 

Vào ngày 18 tháng 12, hàng chục ngàn công nhân công nghiệp ở Timișoara đã tham gia biểu tình một cách hòa bình; đến ngày 20 tháng 12, thành phố này thực sự đã bước vào tình trạng nổi loạn. 

Tin tức về các cuộc biểu tình và cuộc đàn áp tàn bạo của chính phủ lan truyền nhanh chóng khắp Romania, châm ngòi cho nhiều cuộc biểu tình khác. Những cuộc biểu tình này nhanh chóng leo thang thành Cách mạng Romania năm 1989 , lật đổ Ceaușescu và chế độ Cộng sản.

== Giám mục Oradea ==
Sau khi giám mục Cộng sản bị mất uy tín của Oradea, László Papp , bị cách chức vào năm 1989, László Tőkés được bầu làm giám mục của Giáo phận Cải cách Királyhágómellék . Ông được tái đắc cử vào năm 2004 cho nhiệm kỳ sáu năm nữa. Trong nhiệm kỳ của mình, ông đã làm việc chăm chỉ để tái tổ chức giáo hội đang bị chia rẽ và thúc đẩy sự hồi sinh của đời sống tâm linh. Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của giáo dục tiếng Hungary, trách nhiệm xã hội và công tác truyền giáo. Ưu tiên hàng đầu của ông là đòi lại tài sản và trường học của giáo hội bị chế độ Cộng sản tịch thu, nhưng việc hoàn trả tài sản ở Romania tỏ ra là một quá trình cực kỳ khó khăn, chậm chạp và cho đến nay vẫn chưa thành công .

Bất chấp khó khăn về tài chính, ông đã thành lập các tổ chức xã hội và giáo dục mới để thay thế những tổ chức bị tịch thu. Đại học Cơ đốc Partium ở Oradea là một trong những dự án yêu thích của ông, là trường đại học tư thục tiếng Hungary đầu tiên tại Romania, được khánh thành vào năm 1999. Những sáng kiến đáng chú ý khác của ông là trung tâm chăm sóc trẻ em ở Oradea, trại trẻ mồ côi ở Aleșd , Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe Bethesda ở Arduzel , Trường Tiểu học Cải cách Péter ở Salonta và viện dưỡng lão ở Tinca . Trung tâm Giáo hội Lórántffy Zsuzsanna của Giáo hội Cải cách Hungary, bao gồm bảo tàng và khán phòng, được khánh thành vào năm 1996.

== Sự nghiệp chính trị ==
Năm 2007, László Tőkés đã ra tranh cử Nghị viện châu Âu với tư cách là một ứng cử viên độc lập, với sự ủng hộ của Fidesz của Hungary .  Trong cuộc bầu cử tháng 11 năm 2007 của Romania, ông đã giành được một ghế với số phiếu bầu đủ lớn. Khi cạnh tranh với Liên minh Dân chủ của người Hungary tại Romania , đảng Hungary chính của đất nước, Tőkés đã bị György Frunda , một chính trị gia hàng đầu của đảng, cáo buộc chia rẽ phiếu bầu của Hungary.  Frunda cũng tuyên bố rằng Tőkés đã nhận được sự ủng hộ từ Tổng thống Traian Băsescu và lưu ý rằng ông đã giành được 18.000 phiếu bầu từ các khu vực Wallachia và Moldavia của Romania , nơi có rất ít người Hungary sinh sống.  Vào đêm bầu cử, Tőkés tuyên bố, 'Tôi đã đánh bại Đảng Đại Romania ,' lưu ý rằng trong khi ông giành được một ghế, thì Đảng Đại Romania cực hữu, chống Hungary đã mất cả năm ghế của mình. 

Trong cuộc bầu cử Nghị viện Châu Âu năm 2009 , ông đứng đầu danh sách đảng của Liên minh Dân chủ Hungary tại Romania và được tái đắc cử. Tháng 5 năm 2010, ông trở thành một trong mười bốn phó chủ tịch Nghị viện Châu Âu . Ông được bầu với 334 phiếu thuận và 287 phiếu trắng, thay thế Pál Schmitt . 

Ông là người ký Tuyên bố Praha về Lương tâm Châu Âu và Chủ nghĩa Cộng sản . 

Năm 2014, ông đứng thứ ba trong danh sách ứng cử viên của Fidesz cho cuộc bầu cử Nghị viện châu Âu của Hungary .  Trước khi nhiệm kỳ của ông kết thúc vào năm 2019, ông tuyên bố sẽ không tái tranh cử, viện dẫn việc Đảng Nhân dân châu Âu (EPP) 'từ bỏ châu Âu Cơ đốc giáo'. 

== Giải thưởng và danh hiệu ==
Năm 1990, ông nhận được Giải thưởng Bốn Tự do cho Tự do Thờ cúng. 

Vào tháng 6 năm 2009, tại Washington, DC , ông được trao tặng Huân chương Tự do Truman-Reagan vì vai trò của ông trong cuộc đấu tranh chống lại chủ nghĩa cộng sản Romania. 

Ông đã nhận Huân chương Ngôi sao Romania từ Tổng thống Traian Băsescu vào năm 2009. Năm 2016, Tổng thống Klaus Iohannis tuyên bố rằng ông đã quyết định thu hồi danh hiệu này khỏi László Tőkés. 'Vấn đề này đã được tôi biết đến, và tôi phải đưa ra quyết định,' Iohannis phát biểu tại Cung điện Cotroceni . 'Theo quan điểm của tôi, cần phải xem xét một số yếu tố nhất định khi đánh giá những trường hợp như vậy. Những người trao tặng danh hiệu này nhằm mục đích tôn vinh người nhận, trong khi những người nhận nó phải công nhận Hiến pháp Romania và trân trọng các giá trị tạo nên nền tảng của nó. Dựa trên những cân nhắc này, tôi đã quyết định thu hồi Huân chương Ngôi sao Romania khỏi László Tőkés.

Tőkés tuyên bố rằng lý do rút lại phán quyết của ông—một bình luận năm 2013 gửi Thủ tướng Hungary Viktor Orbán bị cáo buộc đề xuất một "quy chế bảo hộ" cho Transylvania, tương tự như quy chế của Nam Tyrol theo Hiệp định Gruber-De Gasperi —đã bị dịch sai. Đến năm 2016, tất cả các cơ quan tư pháp Romania đã bác bỏ đơn kháng cáo của ông, nhưng Tőkés tuyên bố sẽ kháng cáo quyết định này lên Tòa án Phúc thẩm và Công lý Tối cao và Tòa án Nhân quyền Châu Âu . 

== Tài liệu tham khảo ==
- Deletant, Dennis, "Romania under communist rule" (1999). Center for Romanian Studies in cooperation with the Civic Academy Foundation (Iași, Romania; Portland, Oregon), .
- Szoczi, Arpad, "Timișoara – The Real Story Behind the Romanian Revolution – 25th Anniversary Edition" (2015). iUniverse, Bloomington, Indiana, .
- Colson, Charles, and Ellen Vaughn, "Being the Body: a new call for the Church to be light in the darkness" (2003). W Publishing Group, Nashville, Tennessee, .
- Alex Mihai Stoenescu, "Istoria loviturilor de stat din Romania. Vol. 4, part 1" ("The History of Romanian Coups d'État"). Rao publishing house, Bucharest, 2004. An entire chapter is devoted to Tőkés, his background and the December 1989 events.
- Marius Mioc, "Revoluția fără mistere: Începutul revoluției române: cazul Laszlo Tokes" ("A revolution without mysteries: the beginning of the Romanian Revolution: the case of Laszlo Tokes")
- List of people killed in Timișoara during Romanian Revolution, published by Marius Mioc in "Revoluția din Timișoara și falsificatorii istoriei". Editura Sedona, Timișoara 1999
- Pinstripes and Reds: An American Ambassador Caught Between the State Department & the Romanian Communists, 1981–1985 Washington, D.C.: Selous Foundation Press, 1987.