hirine/wikipedia-vietnamese-1M296K-dataset huggingface dataset:
Claudius Ptolemaeus

Claudius Ptolemaeus (tiếng Hy Lạp: Κλαύδιος Πτολεμαῖος "Klaudios Ptolemaios"), hoặc một cách đơn giản là Ptolemaeus, Ptolemy hay Ptolémée hay Ptôlêmê, (khoảng 100-178) là một nhà bác học Hy Lạp xuất xứ từ Tebaida, học tập, sinh sống và làm việc tại Alexandria. Ông viết nhiều tác phẩm trong các lĩnh vực như toán học, thiên văn học, địa lý và nhạc.

== Nghiên cứu ==
Các quan điểm của ông về cấu trúc của thế giới đã làm nền tảng cho thuyết địa tâm trong nhiều thế kỷ, một học thuyết mà đến đời Nicolaus Copernicus mới bị đánh đổ. Ptolemaeus cũng là tác giả của sơ đồ chuyển động của các thiên thể với sự có mặt của tuế sai.

Trong tác phẩm mang tựa đề "Địa lý học" của mình ("Geographia"), ông đã miêu tả tới hơn 3.000 địa danh. Ông cũng soạn ra các nguyên tắc về họa đồ, có ghi trong cuốn sách "Mở đầu về địa lý".

Các công trình nghiên cứu của Ptolemaeus trong lĩnh vực thiên văn học đã được tập hợp lại trong cuốn "Hè Megalè Syntaxis", về sau này còn được biết đến với cái tên là "Ho megas astronomos". Cái tên "Almagest" (Αλμαγέστη) của nó mà ngày nay ta thường gặp là có xuất xứ từ chữ "megiste" trong tiếng Hy Lạp, và do các nhà bác học Ả Rập ở thế kỷ 9 đã thêm cái tiếp đầu ngữ "al" vào mà thành. "Almagest" là sự tổng hợp tất cả các thành tựu về thiên văn của Hy Lạp, mà trong đó Hipparchus của Nicaea là nguồn của các dữ liệu chính về các khám phá.
Chùa Xá Lợi

Chùa Xá Lợi (舍利寺) là một ngôi chùa lớn và là một di tích cấp thành phố của Thành phố Hồ Chí Minh, tọa lạc tại góc đường Bà Huyện Thanh Quan và Sư Thiện Chiếu, Quận 3, trong một khuôn viên rộng 2.500 m².

== Lịch sử ==
Chùa được khởi công xây dựng vào ngày 5 tháng 8 năm 1956 thời Đệ nhất Cộng hòa Việt Nam theo bản vẽ của các kiến trúc sư Trần Văn Đường và Đỗ Bá Vinh, công trường xây dựng do các kỹ sư Dư Ngọc Ánh và Hồ Tố Thuận điều khiển. Chùa được hoàn thành vào ngày 2 tháng 5 năm 1958.

Chùa được xây dựng để thờ xá lợi Phật tổ nên ban đầu có tên là chùa thờ Xá Lợi, người dân quen gọi tắt là chùa Xá Lợi nên khi khánh thành hòa thượng Khánh Anh đã đặt tên chùa là Xá Lợi cho hợp lòng người.

Năm 1961 nhà chùa xây thêm tháp chuông

Chùa là trụ sở chính của Hội Phật học Nam Việt từ năm 1951 cho đến năm 1981. Trong hai năm 1964-1966 chùa còn là cơ sở giảng dạy của Viện Đại học Vạn Hạnh. Từ năm 1981 đến tháng 5 năm 1993 chùa là trụ sở của Giáo hội Phật giáo Việt Nam (Văn phòng II).

== Kiến trúc ==
Chùa Xá Lợi là ngôi chùa đầu tiên của thành phố được xây dựng theo lối kiến trúc mới, trên là bái đường, phía dưới là giảng đường. Cấu trúc của chùa bao gồm chánh điện thờ Phật, giảng đường, tháp chuông, thư viện, tăng phòng, nhà trai đường, văn phòng, đoàn quán, phòng phát hành kinh sách, phòng khách và vãng sinh đường.

Chùa thờ một tượng Phật Thích Ca lớn do trường Mỹ Nghệ Biên Hòa đắp tạo. Năm 1969 tượng được thếp lại toàn thân bằng vàng như hình dáng ngày nay. Trước tượng Phật là nơi tôn thờ xá lợi Phật đặt trong một tháp nhỏ. Chính điện ở tầng lầu được trang trí bằng một bộ tranh lớn gồm 15 bức do giáo sư Nguyễn Văn Long của trường Mỹ thuật Gia Định thực hiện, miêu tả lịch sử đức Phật Thích Ca từ lúc sơ sinh cho đến khi nhập Niết Bàn.

Tháp chuông chùa Xá Lợi được khánh thành trong năm 1961. Tháp chuông cao 32 mét, gồm 7 tầng, cho đến đầu thế kỷ 21 là tháp chuông cao nhất Việt Nam nhưng sau chùa Linh Phước ở Đà Lạt đã dựng một tháp chuông cao hơn. Tầng cao nhất tháp chùa Xá Lợi có treo một đại hồng chung nặng 2 tấn, được đúc đồng theo mẫu của chuông chùa Thiên Mụ (Huế).
== Tham khảo ==
- Lê Quang Ninh, Stéphane Dovert. "Sài Gòn – Ba thế kỷ phát triển và xây dựng". Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh, 2004.

== Liên kết ngoài ==
- Chùa Xá Lợi: Truyền thống & đặc điểm Văn hóa tại Buddhism today
- phố Hồ Chí Minh/chua-xaloi.htm Sài Gòn Xưa và Nay: Chùa Xá Lợi tại SaigonNet
- Công nhận 9 di tích cấp thành phố tại Tuổi Trẻ Online
El Hierro

El Hierro, cũng được gọi là Isla del Meridiano (nghĩa là hòn "Đảo Kinh tuyến"), là một hòn đảo nằm xa nhất về phía Nam cũng như về phía Tây thuộc quần đảo Canaris của Tây Ban Nha.

== Lịch sử ==
Tên đảo có xuất xứ từ tiếng địa phương của những người dân nguyên bản, người Guancis, sống tại đây. Ban đầu họ gọi tên đảo là "Hero"; sau khi bị Tây Ban Nha thôn tính nhiều lần cuối cùng thành ra El Hierro, tiếng Tây Ban Nha có nghĩa là "sắt". Tiếng Latinh gọi sắt là "ferrum" vì thế trong những ngôn ngữ khác như tiếng Pháp, tiếng Đức và tiếng Đan Mạch, cũng như trên các bản đồ có minh họa bằng tiếng Latinh thì tên của đảo còn được dùng một cách song song là Ferro.

== Địa hình ==
Đây là một hòn đảo đá và núi đá, có độ cao lớn nhất là 1.501 m nằm ở phần giữa đảo (Malpaso), có diện tích 278 km², và dân số khoảng 10.162 người (theo thống kê từ năm 2003).

== Động, Thực vật ==
Đảo El Hierro là nơi xuất xứ của một số loài động thực vật hiếm ("Gallotia simonyi"). Một số thông tin thêm về thực vật và đời sống của chúng ở trên đảo có thể tìm thấy trên trang www.hierro-flora.de

== Du lịch ==
Cũng như trên các đảo khác trong quần đảo Canaris, đảo El Hierro là điểm đến cho nhiều du khách. Tại đó có một phi trường nhỏ (ở Valverde) và được giao thông với Tenerife.

== Tổ chức hành chính ==
El Hierro là đảo thuộc huyện, Santa Cruz của Tenerife, Tây Ban Nha.

== Liên kết ngoài ==
- El Hierro (trang chính)
- Trang không chính thức
- Trang không chính thức
- Cỏ cây trên đảo
Suối mơ

Suối mơ là một ca khúc thuộc dòng nhạc tiền chiến do nhạc sĩ Văn Cao sáng tác vào năm 1942.

Về mặt cấu trúc, bài hát có sự chuyển đổi giữa các âm giai. Phần điệp khúc được viết ở âm giai thứ, trong khi phiên khúc chuyển sang âm giai trưởng. Sự thay đổi này, kết hợp với phần lời mang tính thi ca, tạo ra những sắc thái biểu cảm khác nhau xuyên suốt tác phẩm.

== Hoàn cảnh ra đời ==
Theo một số lời kể, bài hát "Suối mơ" được cho là lấy cảm hứng từ dòng suối bên đền Cấm tại thị trấn Đồng Mỏ, huyện Chi Lăng, tỉnh Lạng Sơn. Vào thời tiền chiến, Đồng Mỏ là một thị trấn sầm uất và là điểm đến của nhiều văn nghệ sĩ. Cảnh quan khu vực này được mô tả là từng có không khí yên tĩnh với những cây cổ thụ, dòng suối chảy qua cạnh bia "hạ mã" và sân vận động xây dựng từ thập niên 1930.

== Ca sĩ trình bày ==
Một số ca sĩ thể hiện thành công ca khúc này bao gồm:
- Ánh Tuyết
- Thái Thanh
- Hồng Nhung
- Lệ Thu
- Khánh Ly
- Thanh Lam
- Mỹ Linh
- Quang Dũng

== Các album ==
- "Hát cho tuổi thơ 2" (Khánh Ly)
- "Lá thư" (Thanh Lam)
- "Xin mặt trời ngủ yên" (Mỹ Linh)
- "Ca khúc Văn Cao" (Ánh Tuyết)
- "Tình khúc vang bóng - Dư âm"
- "Cung đàn xưa" (Thu Hà)
- "Hòa tấu ghi-ta" (Văn Vượng)
- "Những tình khúc vượt thời gian" (Quang Dũng)
- "Tình khúc Văn Cao (Nhạc tiền chiến 4)" (Mai Hương và Quỳnh Giao) (1995)
- "Còn chút gì để nhớ" (Sĩ Phú)
Chất điểm

Chất điểm hoặc khối điểm là một khái niệm vật lý lý thuyết chỉ những vật có khối lượng đáng kể nhưng kích thước có thể bỏ qua trong quá trình khảo sát các tính chất vật lý của chúng. Chất điểm là một đối tượng của vật lý, khác với "điểm" trong toán học vì ngoài tính chất hình học như một điểm, nó còn gắn với các tính chất vật lý như khối lượng. Khối điểm có khối lượng riêng lớn vô hạn.

==Chuyển động vật rắn==
Chuyển động tổng quát của vật rắn luôn là chồng chập của hai chuyển động:
- chuyển động tịnh tiến, tương đương với chuyển động của chất điểm có khối lượng bằng khối lượng của vật rắn, nằm tại tâm khối của vật rắn.
- chuyển động quay của vật rắn quay tâm khối.

Việc coi một vật rắn như là một chất điểm nhằm mục đích đơn giản hóa các miêu tả trên lý thuyết về chuyển động của nó, chỉ xem xét tới chuyển động tịnh tiến của vật rắn mà bỏ qua chuyển động quay của vật rắn quanh khối tâm (hoặc coi chuyển động quay như là một tính chất, ví dụ spin, của chất điểm).

==Ví dụ==
Khối điểm trong vật lý thường là sự lý tưởng hóa một vật hoặc một hệ vật, mà trong đó kích thước của hệ có thể bỏ qua khi so với các khoảng cách, con đường mà nó đi. Tùy thuộc vào từng hoàn cảnh mà chất điểm có thể là mô hình xấp xỉ của các vật thể trong các bài toán lý thuyết như:

- Hòn đá được ném theo một phương nào đó so với mặt đất – kích thước của nó là không đáng kể so với khoảng cách mà nó đạt được, cũng như so với sai số trong đo đạc.
- Con tàu trên biển – kích thước của nó là không đáng kể so với kích cỡ của biển.
- Trái Đất quay trên quỹ đạo quanh Mặt Trời – thì kích thước của nó (bán kính khoảng 6370 km) cũng không đáng kể so với bán kính của quỹ đạo (150 triệu km).

==Hình cầu đồng nhất==
Trong những bài toán mà vật rắn ở dạng hình cầu đồng nhất, tương tác với các vật thể khác bằng lực là chồng chập của lực gây ra bởi từng thành phần rất nhỏ - đủ nhỏ để coi là chất điểm - trên vật rắn này, mà lực tương tác phụ thuộc vào nghịch đảo bình phương khoảng cách (như lực hấp dẫn, lực tĩnh điện...), thì có thể chứng minh được là vật rắn này hành động như một khối điểm nằm tại khối tâm của nó.

==Điện tích điểm==
Nếu chất điểm có điện tích, nó được gọi là điện tích điểm. Nếu điện tích điểm được sử dụng trong một thí nghiệm, có thể là thí nghiệm tưởng tượng trên lý thuyết, thì nó được gọi là điện tích thử. Trong nhiều thí nghiệm tưởng tượng, có thể không cần quan tâm đến khối lượng của điện tích điểm mà chỉ cần quan tâm đến điện tích của nó. Điện tích điểm có mật độ điện tích khối lớn vô hạn.

==Xem thêm==
- Nguyên lý bất định
Chuyển động quay

Chuyển động quay của vật rắn là một chuyển động mà trong đó có hai điểm bất kỳ của vật luôn luôn cố định trong suốt quá trình chuyển động. Đường thẳng nối 2 điểm này gọi là "trục quay", tất cả các điểm nằm trên trục quay đều cố định, các điểm nằm ngoài trục quay sẽ quay trên các quỹ đạo tròn nằm trong mặt phẳng vuông góc với trục quay và có tâm nằm trên trục quay. Ví dụ: chuyển động của Trái Đất quanh trục của mình; hay một điểm trên một bánh xe đang lăn, một điểm trên cánh quạt điện. Đây là một chuyển động phức, bao gồm chuyển động tịnh tiến của trọng tâm vật thể và chuyển động quay quanh một trục nào đó. Khối tâm của vật thể có thể được coi như một chất điểm.

==Công thức==
Nhiều các khái niệm trong chuyển động tịnh tiến có thể được mở rộng để áp dụng cho chuyển động quay. Ví dụ, định luật 2 Newton trong chuyển động quay có dạng:
Mà:
- M là mômen lực đối với một điểm cho trước (tâm quay)
- L là - động lượng quay đối với tâm quay.

Nếu chuyển động quay của vật mà có trục quay cố định, thì định luật 2 Newton cho chuyển động này có thể viết như sau:
Mà: 
- M là mômen lực
- I là mômen quán tính đối với trục quay của vật.

Mômen quán tính I của một chất điểm có khối lượng là m, cách trục quay một khoảng là r, được xác định bằng công thức như sau:

Nếu không có mômen của ngoại lực (M=0), thì từ phương trình formula_2 ta có định luật bảo toàn động lượng quay như sau:

==Chuyển động vừa tịnh tiến vừa quay - chuyển động song phẳng==
Đôi khi một lực có thể gây ra một chuyển động vừa tịnh tiến, vừa quay (ví dụ: một quả bóng đá khi bị sút lệch tâm, thì nó sẽ chuyển động vừa tịnh tiến, vừa xoay – theo một đường cong). Khi đó chia cả hai vế của phương trình trên cho r (r - bán kính quay), đồng thời cộng thêm vào vế phải thành phần biểu diễn chuyển động tịnh tiến, thì ta sẽ có định luật 2 Newton ở dạng mở rộng hơn:
Khái niệm

Khái niệm là một đối tượng, một hình thức cơ bản của tư duy (bao gồm một ý tưởng, một ý nghĩa của một tên gọi chung trong phạm trù lôgic, hoặc một sự suy diễn) phản ánh những thuộc tính chung, bản chất của các đối tượng sự vật, quá trình, hiện tượng trong tâm lý học và mối liên hệ cơ bản nhất các đối tượng trong hiện thực khách quan. Một khái niệm có hai thuộc tính là ngoại hàm (hay ngoại trương hay ngoại diên) và nội hàm.

== Phân loại ==
Immanuel Kant đã chia các khái niệm ra thành: khái niệm "aprioric" (sản phẩm của trí tuệ) và khái niệm "aposterioric" (được tạo ra từ quá trình trừu tượng hóa kết quả thực nghiệm).

Việc tạo ra một khái niệm là một chức năng cơ bản của sự cảm nhận và suy nghĩ. Các khái niệm cho phép ta hệ thống hóa hiểu biết của ta về thế giới. 

Hai dạng khái niệm cơ bản: 
1. Khái niệm cổ điển (dập khuôn, mang tính Aristoteles) – với các giới hạn rõ rệt, dựa vào các định nghĩa chính xác, có mang các điều kiện cần và đủ, để đối tượng cho trước có thể được coi như là một đại diện xứng đáng trong một thể loại cho trước;
2. Khái niệm tự nhiên (mờ, nhòe) – thay vì dựa vào các định nghĩa và các điều kiện cần và đủ, thì lại dựa vào sự đồng dạng so với những đối tượng tiêu bản đã được lưu lại trong trí nhớ.

== Xem thêm ==
- Ý tưởng
- Tranh luận về universali
- Khái niệm luận
- Khái niệm phổ biến
- Phạm trù
- Định nghĩa
Khối lập phương

Khối lập phương là một khối đa diện đều ba chiều có 6 mặt đều là hình vuông, có 12 cạnh bằng nhau, 8 đỉnh, cứ 3 cạnh gặp nhau tại 1 đỉnh, có 4 đường chéo cắt nhau tại một điểm. Khối lập phương là tập hợp những điểm nằm bên trong và các điểm nằm trên các mặt, cạnh, đỉnh này.

Khối lập phương là khối 6 mặt đều duy nhất và là 1 trong 5 khối đa diện đều, với 9 mặt đối xứng.

Khối lập phương cũng là hình khối lục diện vuông, hình hộp chữ nhật có các cạnh bằng nhau, hoặc hình khối mặt thoi vuông.

== Công thức ==
Nếu cạnh của khối lập phương là formula_1:
Trung Địa

Trung Địa (tiếng Anh: Middle-earth) là vùng đất hư cấu trong hệ thống tác phẩm Legendarium của nhà văn J.R.R.Tolkien. Trung Địa là nơi diễn ra hầu hết các sự kiện trong các tác phẩm của Tolkien như "Chúa tể những chiếc nhẫn" ("Lord of the Rings"), "Anh chàng Hobbit" ("The Hobbit"), "Huyền sử Silmarillion" ("The Silmarillion")...

Theo Tolkien, Trung Địa là lục địa chính trong các lục địa trên Trái Đất (Arda) được hình thành từ khoảng một thời gian dài từ trước khi nhân loại thức dậy (Kỷ Đệ Nhất) và là nơi sinh sống của nhiều sinh vật khác nhau: thần thánh (Valar), tiên (Elf), loài người, người lùn (Dwarf), người Hobbit, người cây (Ents), phù thủy... cũng như các sinh vật, thế lực hắc ám như rồng, quỷ Orc hay chúa tể hắc ám (Melkor, Sauron). Phần lớn những sự kiện đều tập trung chủ yếu ở phía Tây Bắc của Trung Địa (tương đương với Châu Âu - vùng phía Tây Bắc của cựu thế giới, vùng Shire gợi ra vùng West Midlands nước Anh). Ngoài ra, nơi đây còn diễn ra những sự kiện chính trong suốt bốn niên đại của loài người như Chiến tranh Báu vật, Nhẫn chiến... Theo một số ý tưởng của Tolkien, Trung Địa dần dần phát triển trở thành thế giới ngày nay của con người.

==Tên gọi==
Thuật ngữ "Middle-earth" có nguồn gốc từ Midgard trong thần thoại Bắc Âu (Old Norse) hay Middangeard từ một số tác phẩm viết bằng tiếng Anh cổ như sử thi Beowulf.

Bản dịch "Trung Địa" được xuất bản lần đầu tiên trong phần phim cuối tuần trên VTV3 của Đài truyền hình Việt Nam.

== Xem thêm ==
- Legendarium
- Chúa tể những chiếc nhẫn (loạt phim)
Hình tròn

Trong hình học, một hình tròn là vùng trong mặt phẳng giới hạn bởi một vòng tròn. Một hình tròn được cho là "đóng" nếu nó chứa đường tròn tạo thành ranh giới của nó và "mở" nếu không.

== Công thức ==
Trong hệ tọa độ Descartes, "hình tròn mở" tâm formula_1 và bán kính "R" được thể hiện theo công thức

trong khi "hình tròn đóng" có cùng tâm và bán kính được thể hiện bằng

Diện tích của một hình tròn đóng hoặc mở có bán kính "R" là π"R" (xem diện tích hình tròn).

== Tính chất ==
Hình tròn có tính đối xứng tròn.

Hình tròn mở và hình tròn đóng không tương đương topo (không đồng phôi), vì chúng có tính chất topo khác nhau. Chẳng hạn, mọi hình tròn đóng đều compact trong khi mọi hình tròn mở không compact. Tuy nhiên, từ quan điểm của topo đại số, chúng có chung nhiều thuộc tính: cả hai đều có thể co rút và do đó, đồng luân với một điểm duy nhất. Điều này ngụ ý rằng các nhóm cơ bản của chúng là không đáng kể, và tất cả các nhóm tương đồng là không đáng kể ngoại trừ nhóm thứ 0, là đẳng cấu của Z. Đặc tính Euler của một điểm (và do đó cũng là của một hình tròn đóng hoặc mở) là 1.

Mỗi hàm liên tục từ hình tròn đóng đến chính nó đều có ít nhất một điểm cố định (không yêu cầu hàm phải song ánh hoặc toàn ánh); đây là trường hợp "n" = 2 của định lý điểm cố định Brouwer. Tuyên bố là sai với hình tròn mở:

Xem ví dụ hàm formula_4 ánh xạ mọi điểm của hình tròn đơn vị mở sang một điểm khác trên hình tròn đơn vị mở ở bên phải của điểm đã cho. Nhưng đối với hình tròn đơn vị đóng, nó sửa mọi điểm trên nửa vòng tròn formula_5

== Xem thêm ==
- Quả cầu
- Đường tròn đường kính trực tâm trọng tâm
Bán kính

Trong hình học cổ điển, bán kính của một đường tròn hay của mặt cầu là khoảng cách từ một điểm bất kỳ của đường tròn/mặt cầu đến tâm của nó. Từ bán kính được sử dụng lần đầu tiên trong tiếng La Tinh là "radius" với nghĩa tia hoặc cũng có thể là nan hoa của bánh xe ngựa. 

Bán kính thường được ký hiệu bằng chữ r hoặc R. Độ dài của bán kính đường tròn bằng một nửa đường kính d của đường tròn đó.

Nếu đối tượng đề cập tới không có tâm, khái niệm này có thể đề cập tới bán kính của đường tròn ngoại tiếp hoặc mặt cầu ngoại tiếp đối tượng đó. Trong cả hai trường hợp, bán kính này có thể dài hơn một nửa khoảng cách lớn nhất giữa hai điểm bất kì của đối tượng đó. Ngoài ra, khái niệm bán kính này cũng có thể được sử dụng cho đường tròn nội tiếp - đường tròn lớn nhất có thể nằm trong một đa giác cho trước.

Bán kính của đường tròn có chu vi "C" là: formula_2
Tái tuần hoàn khí thải

Tái tuần hoàn khí thải là một kỹ thuật làm giảm thiểu các oxide của nitơ được dùng trong phần lớn các động cơ xăng, động cơ diesel, tuốc bin hơi. Việc giảm thiểu rất cần thiết, đặc biệt là tại các động cơ đốt trong nhằm giới hạn các chất độc hại này nằm trong giới hạn cho phép.

Tại vòng tua nhỏ thì lượng oxy trong luồng khí nạp vẫn dư để tái tuần hoàn nạp vào buồng đốt cho chu kỳ sau, mặt khác nhiệt lượng của khí tái tuần hoàn được tận dụng nhằm nâng cao hiệu suất động cơ, đồng thời cho phép nhiên liệu cháy tốt

Tại vòng tua cao hơn thì lượng khí cần nhiều hơn, các van tuần hoàn sẽ tùy theo tua động cơ và tải sẽ được điều chỉnh để mang lại hiệu suất cao nhất.

Ngoài ra việc tái tuần hoàn như vậy cho phép đốt triệt để nhiên liệu giảm thiểu sự ô nhiễm môi trường.
Inkscape

Inkscape là một trình soạn thảo đồ họa vector miễn phí và mã nguồn mở. Phần mềm này có thể được sử dụng để tạo hoặc chỉnh sửa đồ họa vector như minh họa, sơ đồ, nghệ thuật vẽ đường, biểu đồ, logo và các bức tranh phức tạp. Định dạng đồ họa vector chính của Inkscape là Đồ họa vector có thể mở rộng (SVG); tuy nhiên, nhiều định dạng khác có thể được nhập và xuất.

Inkscape được bắt đầu vào năm 2003, phỏng theo phần mềm xử lý đồ họa vector Sodipodi. Tuy Inkscape vẫn chưa có được nhiều tính năng như các phần mềm xử lý đồ họa vector thương mại, nhưng hiện nay nó có thể được dùng trong nhiều ứng dụng. Inkscape chưa hỗ trợ đầy đủ SVG và CSS. Nó chưa có các hiệu ứng lọc SVG, hoạt hình, và phông chữ SVG. Inkscape hiện đang được phát triển mạnh, và ngày càng có nhiều tính năng mới.

== Tính năng ==
- Inkscape quản lý bản vẽ theo các lớp và cho phép chuyển giữa các lớp một cách linh hoạt.
- Chức năng nhân bản đối tượng ("clone") rất có ích khi cần sao chép với số lượng lớn hay tạo ra các họa tiết.
- Inkscape hiện đang phát triển tính năng nhận diện hình: đổi từ ảnh bitmap ra các đường nét.
- Cho phép xuất ra nhiều định dạng, Inkscape có thể tạo ra các file EPS, EMF, và các định dạng ảnh bitmap (PNG, JPEG, v.v...)
- Các đối tượng hình vẽ gồm có một số loại đặc biệt: hình sao, đường cong Bézier, gradient màu.

== Kĩ thuật phần mềm ==
Inkscape được xây dựng dựa trên bộ công cụ GTK+. Mặc dù chạy tốt trên Linux và gần như suôn sẻ trên Windows, vấn đề tương thích với Mac OS X còn đang được khắc phục. Đối với Windows kích thước của file cài đặt khi tải xuống lớn hơn đáng kể so với Linux, vốn hỗ trợ mặc định cho GTK+ nếu sử dụng giao diện GNOME.

== Xem thêm ==
- SVG

== Liên kết ngoài ==
- Inkscape Wiki
- Hình ứng dụng Inkscape
- Trang trừng bày các tác phẩm tạo ra với Inkscape
- Trang so sánh Inkscape và Sodipodi
- Hướng dẫn sử dụng Inkscape (tiếng Anh)
- Giải trí với Inkscape và SVG
- Hướng dẫn tạo ra đồ họa vector với Inkscape (tiếng Anh)
Kinh tuyến

Kinh tuyến là một nửa đường tròn trên bề mặt Trái Đất, nối liền hai Địa cực, có độ dài khoảng 20.000 km, chỉ hướng bắc-nam và cắt thẳng góc với đường xích đạo. Mặt phẳng của kinh tuyến 0° (chạy qua đài quan sát thiên văn tại Greenwich thuộc Luân Đôn) và kinh tuyến 180°, chia Trái Đất ra làm hai bán cầu – Bán cầu đông và Bán cầu tây.

Các kinh tuyến nối liền các cực từ là các kinh tuyến từ, những kinh tuyến nối liền các Địa cực thì gọi là các kinh tuyến địa lý, còn các đường kinh tuyến vẽ trên bản đồ – là các kinh tuyến họa đồ. Kinh tuyến này còn được gọi là kinh tuyến địa lý, để phân biệt với kinh tuyến địa từ là giao tuyến giữa bề mặt Trái Đất và mặt phẳng đi qua đường thẳng nối các cực địa từ Bắc và Nam. 

Kinh tuyến gốc 0 độ đi qua đài thiên văn Greenwich ở ngoại ô thủ đô Luân Đôn nước Anh. Có 360 kinh tuyến, người ta dựa vào kinh tuyến để chia Trái Đất thành 12 múi giờ.
==Xem thêm==
- Hệ tọa độ địa lý
- Vĩ tuyến
- Hải lý
- Kính lục phân
- Sao Bắc cực

==Liên kết ngoài==
- The Principal Meridian Project (US)
- Resources page of the U.S. Department of the Interior, Bureau of Land Management
Thuộc tính Markov

Về mặt toán, nếu "X"("t"), "t" > 0, là một quá trình ngẫu nhiên, thuộc tính Markov khẳng định rằng

Các quá trình Markov thường được gọi là "đồng nhất" hay "thuần nhất" (theo thời gian) nếu 
và ngược lại gọi là "không đồng nhất (thời gian)".

Các quá trình Markov đồng nhất, thường đơn giản hơn các quá trình không đồng nhất, tạo thành lớp quan trọng nhất của các quá trình Markov.

Trong một số trường hợp, một cách rõ ràng các quá trình không phải Markovian có thể vẫn có các dạng biểu diễn Markov, được tạo thành bằng cách mở rộng khái niệm của trạng thái 'hiện tại' và 'tương lai'. Cho "X" là một quá trình không phải Markovian. Thì chúng ta định ra một quá trình "Y", mà mỗi trạng thái của "Y" biểu diễn một khoảng thời gian của các trạng thái của "X", ví dụ: về mặt toán
Nếu "Y" có thuộc tính Markov, thì nó là một biểu diễn Markovian của "X". Trong trường hợp này, "X" còn được gọi là một quá trình Markov bậc 2. Các quá trình Markov bậc cao được định nghĩa một cách giống nhau.

Một ví dụ của một quá trình không phải Markovian với dạng biểu diễn Markov là moving average time series.

Các quá trình Markov nổi tiếng nhất là các xích Markov, nhưng có nhiều quá trình khác, bao gồm chuyển động Brown, là Markovian.

==Xem thêm==
- Ví dụ về xích Markov
- Không có trí nhớ (Memorylessness)
- Semi-Markov process
- Andrey Markov
- Quá trình Markov
Cực

Cực là một nơi, mà trong một khía cạnh nào đấy, nó mang những đặc tính quá thái tột đỉnh (cực đoan).

Cực cũng có thể là:

== Khoa học ==
=== Thiên văn học ===
- Thiên cực, bao gồm thiên cực bắc và thiên cực nam
- Sao cực, một ngôi sao có thể nhìn thấy được gần như thẳng hàng với trục quay của một thiên thể
- Sao Bắc Cực, ngôi sao nằm gần thiên cực trên thiên cầu bắc
- Sao Nam Cực, ngôi sao nằm gần thiên cực trên thiên cầu nam

=== Địa lý ===
- Địa cực, các khu vực của Trái Đất bao quanh các cực địa lý của nó (cực Bắc và Nam)
- Cực địa từ
- Cực bất khả tiếp cận, các điểm nằm trên bề mặt Trái Đất với vị trí đặc biệt rất khó chinh phục
- Cực lạnh giá
- Bắc Cực, còn gọi là cực Bắc
- Nam Cực, còn gọi là cực Nam

=== Vật lý ===
- Điện cực
- Từ cực

=== Toán học ===
- Cực hàm giải tích
Đường tròn đơn vị

Trong toán học, đường tròn đơn vị hay vòng tròn đơn vị là đường tròn với bán kính là 1 đơn vị. Thông thường, đặc biệt là trong lượng giác, vòng tròn đơn vị là hình tròn có bán kính 1 với tâm tại gốc tọa độ (0,0) trong không gian 2 chiều. Nó thường được ký hiệu là "S".

==Phương trình định nghĩa đường tròn đơn vị==
Có nhiều cách định nghĩa đường tròn đơn vị.

Trên mặt phẳng R, đường tròn đơn vị có thể định nghĩa bằng một trong những phương trình sau:
<br>V.v...

Trên mặt phẳng phức C, đường tròn đơn vị có thể định nghĩa bằng phương trình:

==Dĩa đơn vị==
Dĩa đơn vị là phần mặt phẳng bên trong (tức là bên có chứa gốc tọa độ) đường tròn đơn vị. Nói cách khác, trên mặt phẳng thực:

V.v.

Trên mặt phẳng phức C:

==Đường tròn đơn vị trong lượng giác==
Đường tròn đơn vị có vị trí đặc biệt trong lượng giác vì từ đó có thể tính được tất cả các hàm lượng giác.

Nếu A là một điểm trên đường tròn đơn vị, formula_9 là góc giữa trục formula_10 và đường OA (trong hình) thì:

<br>
Có hai hàm lượng giác ít dùng nhưng rất dễ thấy trong đường tròn đơn vị, là formula_23 và formula_24.

Hàm formula_23 tức versed sine là đoạn còn lại trên trục formula_12 từ sau điểm formula_11 tới hết đường bán kính.

Còn hàm formula_24 tức coversed sine hay coversin tương đương như vậy, trên trục formula_14: Đoạn còn lại trên trục formula_14 từ sau điểm formula_13 tới hết đường bán kính.

Hai hàm này có phần hữu dụng như sau:

<br>

==Đường cycloid==
Lấy một đường tròn bán kính = 1, đặt nó lên trục formula_12. Lấy một điểm A cố định trên đường tròn đó. Khi đường tròn lăn (không trượt) trên trục formula_12, điểm A quay/lăn theo và sẽ vẽ một hình cung, mang tên đường cycloid.

Nếu thay vì lấy một điểm trên đường tròn mà lấy một điểm bên trong đường tròn, sẽ được đường gọi tên là curtate cycloid.

Năm 1658 Christopher Wren chứng minh rằng nếu đường tròn có đường kính formula_36 thì một chu kỳ đường cycloid có chiều dài formula_37.

==Xem thêm==
- Hình tròn
- trục sin
- trục cosin
- trục tang
- trục cotang
Đơn vị ảo

Trong giải tích phức, đơn vị ảo, thường viết tắt là "i" (hay thỉnh thoảng là "j" hoặc chữ cái Hy Lạp iota), là căn bậc hai của −1.

Nó cho phép mở rộng các số thực formula_1, thành các số phức formula_2. Số này có nhiều định nghĩa, phụ thuộc vào cách mở rộng từ trường số thực ra số phức.

Trong lịch sử toán học, mục tiêu gây dựng số phức là vì có nhiều phương trình đa thức formula_3 không có nghiệm là số thực. Ví dụ formula_4, vì nếu chúng ta trừ cả hai vế với 1 thì ta sẽ có: formula_5.Điều này là không thể, vì một số âm không có căn bậc hai. Nếu đặt một loại số mới là nghiệm của phương trình trên, thì tất cả các phương trình đa thức đều sẽ có nghiệm.

Vậy muốn tìm căn bậc hai của một số thực bất kì, ta nhân căn bậc hai của số đối của nó với formula_6:

formula_7

Ví dụ:

formula_8

==Xem thêm==
- Số ảo
- Số thực
- Số phức
- Mặt phẳng phức
- Định lý cơ bản của đại số

==Liên kết ngoài==
- Đơn vị ảo tại MathWorld.
Đẳng thức lượng giác

Trong toán học, các đẳng thức lượng giác là các phương trình chứa các hàm lượng giác, đúng với một dải lớn các giá trị của biến số.

Các đẳng thức này hữu ích cho việc rút gọn các biểu thức chứa hàm lượng giác. Ví dụ trong việc tính tích phân với các hàm không phải là lượng giác: có thể thay chúng bằng các hàm lượng giác và dùng các đẳng thức lượng giác để đơn giản hóa phép tính.

== Tuần hoàn, đối xứng và tịnh tiến ==
Các đẳng thức sau có thể dễ thấy trên vòng tròn đơn vị:

Đẳng thức sau cũng đôi khi hữu ích: formula_2

với formula_3

== Đẳng thức Pytago ==
Các đẳng thức sau dựa vào định lý Pytago.

Đẳng thức thứ 2 và 3 có thể suy ra từ đẳng thức đầu bởi chia nó cho cos²("x") và sin²("x").

== Công thức cộng trừ lượng giác ==
Cách chứng minh nhanh các công thức này là dùng công thức Euler.

Nếu

thì:
Phương pháp dùng "t" thay thế như trên hữu ích trong giải tích để chuyển các tỷ lệ thức chứa sin("x") và cos("x") thành hàm của "t". Cách này giúp tính đạo hàm của biểu thức dễ dàng.

== Biến tích thành tổng ==
Dùng công thức tổng và hiệu góc bên trên có thể suy ra.

== Biến tổng thành tích ==
Thay "x" bằng ("x" + "y") / 2 và "y" bằng ("x" – "y") / 2, suy ra:

== Dạng số phức ==
với formula_36

== Tích vô hạn ==
Trong các ứng dụng với hàm đặc biệt, các tích vô hạn sau có ích:

== Đẳng thức số ==
=== Cơ bản ===
Richard Feynman từ nhỏ đã nhớ đẳng thức sau:

Tuy nhiên nó là trường hợp riêng của:

Đẳng thức số sau chưa được tổng quát hóa với biến số:

Đẳng thức sau cho thấy đặc điểm của số 21:

Một cách tính pi có thể dựa vào đẳng thức số sau, do John Machin tìm thấy:

hay dùng công thức Euler:

Một số giá trị lượng giác thông dụng:

Dùng tỷ lệ vàng φ:

=== Nâng cao ===
- formula_54
- formula_55
- formula_56
- formula_57
- formula_58
- formula_59
- formula_60
- formula_61
- formula_62
- formula_63
- formula_64
- formula_65
- formula_66
- formula_67
- formula_68
- formula_69
- formula_70
- formula_71
- formula_72
- formula_73

== Giải tích ==
Các công thức trong giải tích sau dùng góc đo bằng radian

Các đẳng thức sau có thể suy ra từ trên và các quy tắc của đạo hàm:

Các biểu thức về tính tích phân có thể tìm tại danh sách tích phân với hàm lượng giác và danh sách tích phân với hàm lượng giác ngược.

== Hàm lượng giác nghịch đảo ==
Các hàm lượng giác tuần hoàn, do vậy để tìm hàm nghịch đảo, cần giới hạn miền của hàm. Dươi đây là định nghĩa các hàm lượng giác nghịch đảo:
Các hàm nghịch đảo có thể được ký hiệu là sin hay cos thay cho arcsin và arccos. Việc dùng ký hiệu mũ có thể gây nhầm lẫn với hàm mũ của hàm lượng giác.

Các hàm lượng giác nghịch đảo cũng có thể được định nghĩa bằng chuỗi vô hạn:

Chúng cũng có thể được định nghĩa thông qua các biểu thức sau, dựa vào tính chất chúng là đạo hàm của các hàm khác.

Công thức trên cho phép mở rộng hàm lượng giác nghịch đảo ra cho các biến phức:

== Xem thêm ==
- Lượng giác
- Hàm lượng giác
Bóng chày tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2005

Bộ môn Bóng chày tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2005, được thi đấu tại khu liên hợp thể thao Rezal Memorial ở thủ đô Manila, Philippines, từ ngày 28 tháng 11 cho đến ngày 4 tháng 12 năm 2005 tranh một bộ huy chương ở nội dung dành cho nam. Bóng chày không phải là môn thể thao thường được thi đấu tại SEA Games, lần này có mặt trong nội dung thi đấu do là một môn thể thao rất phổ biến và được hâm mộ của nước chủ nhà Philippines.
Billiards tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2005

Bộ môn Billiards và Snooker tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2005 được thi đấu tại Makati Coliseum, thành phố Makati, Philippines từ ngày 27 tháng 11 cho đến ngày 4 tháng 12 năm 2005. Các vận động viên tranh tài ở 14 nội dung, 12 dành cho nam và 2 dành cho nữ.

"(Nội dung Billiards Snooker đôi nam chưa được thống kê vào bảng trên)"
Thể hình tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2005

Bộ môn Thể Hình tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2005 được thi đấu tại nhà hát Government Service Insurance System, thành phố Pasay, Philippines trong hai ngày 27 tháng 11 và 28 tháng 11 năm 2005. Các vận động viên tranh tài ở 6 hạng cân dành cho nam.
Quyền Anh tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2005

Quyền Anh tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á năm 2005 được tổ chức từ ngày 28 tháng 11 đến ngày 4 tháng 12 năm 2005 tại College of St. La Salle Coliseum, thành phố Bacolod, tỉnh Negros Occidental, Philippines. Đây là một trong những kỳ SEA Games đánh dấu bước phát triển quan trọng của bộ môn quyền Anh trong khu vực, khi lần đầu tiên đưa các nội dung thi đấu dành cho nữ vào chương trình thi đấu chính thức, bên cạnh các hạng cân truyền thống dành cho nam.

Các trận đấu được tổ chức theo thể thức tiêu chuẩn của Hiệp hội Quyền Anh Nghiệp dư Quốc tế (AIBA), gồm 4 hiệp, mỗi hiệp kéo dài 2 phút, với sự chấm điểm của 5 trọng tài. Các nội dung tranh tài trải rộng từ hạng nhẹ nhất (light flyweight, dưới 48 kg) đến hạng trung (middleweight, đến 75 kg), cho cả nam và nữ.
Quận 5 (định hướng)

Quận 5 là danh xưng đơn vị hành chính cấp quận của một số địa phương sau:

- Quận 5, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam.
- Quận 5, Paris, Pháp.
- Quận 5, Lyon, Pháp.
- Quận 5, Marseille, Pháp.
- Quận 5, Québec, Canada.
- Quận 5, Roma, Ý.
Thiền Lão

Thiền Lão (hay Thiền Nguyệt) là một trong ba vị Thiền sư thuộc thế hệ thứ 6 dòng Pháp của Thiền sư Vô Ngôn Thông. Sư tu chùa chùa Trùng Minh, núi Thiên Phúc, Tiên Du.

==Cơ duyên và hành trạng==
Thuở đầu Thiền Lão đến tham bái Thiền sư Đa Bảo tại chùa Kiến Sơ, lãnh được tâm yếu rồi đến "trác tích" tại chùa Trùng Minh.

Gió thiền càng nổi, Phật tử càng đông làm cho chùa thêm thịnh vượng.

Vua Lý Thái Tông, khoảng niên hiệu Thông Thụy (1034-1038), một sáng mùa xuân tìm vào núi viếng thăm Thiền sư Thiền Lão. Với 4 câu thơ, đáp lời hai câu hỏi của nhà vua, Thiền sư đã lưu lại cho những câu thơ tuyệt bích trong thi ca Thiền học về không gian và thời gian.

Khi vua hỏi: "Hòa Thượng đến tu núi này được bao lâu rồi?", Thiền sư đáp:

Vua lại hỏi tiếp: "Như vậy hằng ngày Hòa Thượng làm việc gì?"

Thiền sư đáp:

Vua hỏi: "Có ý chỉ gì?"

Sư đáp: "Lắm lời không ích về sau".

Vua liền tỉnh ngộ.

Sau đó, khi vua sắp cho người rước Sư về triều làm cố vấn, thì Sư đã viên tịch. Vua rất buồn tiếc, làm thơ thương khóc, sai trung sứ ban nhiều lễ hậu, lập đàn trà tỳ, thu linh cốt, xây tháp ở cửa núi, lại sửa sang rộng rãi chùa Sư, đặt môn đồ lo việc hương hỏa.

==Chú thích==
1. "Thúy trúc hoàng hoa": Cách ngữ của thiền nhằm chỉ chân lý không nằm đâu xa, nó nằm ngay trước mặt, ý nghĩa rút từ câu nói của Thiền sư Đại Châu Huệ Hải: "Trúc biếc xanh xanh, đều là pháp thân, hoa vàng dờn dợn, chẳng gì là chẳng phải Bát nhã".
2. Căn cứ vào "Thiền Uyển Tập Anh" thì Thiền sư Thiền Lão viên tịch dưới thời Lý Thái Tông. Nhưng "Truyện" của Quảng Trí lại cho rằng: "Năm đầu Chương Thánh Gia Khánh (1059) Sư bỏ đời đến tham học với Thiền Lão ở Tiên du.." Như vậy Thiền sư không thể viên tịch dưới triều Lý Thái Tông được, bởi "Chương Thánh Gia Khánh" là niên hiệu của vua Lý Thánh Tông, mà vua Lý Thái Tông mất năm 1054.

==Tham khảo==
- Lê Mạnh Thát: "Nghiên cứu về Thiền Uyển Tập Anh", Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh 1999.
- Thiền Uyển Tập Anh - Bản tiếng Việt
- Thiền Uyển Tập Anh - Bản chữ Hán
Định Hương

Trưởng lão Định Hương tức Lã Định Hương (呂定香, ?-1050) tu tại chùa Cảm Ứng, Ba Sơn, phủ Thiên Đức, người Châu Minh, gia thế dòng tịnh hạnh. Trưởng lão là một trong ba người (một người khuyết lục) thuộc thế hệ thứ 6, dòng Vô Ngôn Thông.

==Cơ duyên và hành trạng==
Thuở nhỏ Định Hương thọ giáo với Thiền sư Đa Bảo tại chùa Kiến Sơ. Trải qua 24 năm, môn đồ của Thiền sư Đa Bảo có hơn trăm người nhưng chỉ có Sư cùng với Quốc Bảo Hòa được chọn làm thủ lĩnh, nhưng Sư thấu rõ nhất tông chỉ của Đa Bảo. Một hôm Sư hỏi Đa Bảo: "Làm thế nào để thấy được chân tâm?"
Đô tướng thành hoàng sứ là Nguyễn Tuân khâm phục tài đức của Sư, nên mời về chùa đó ở. Người học vân tập, dạy dỗ dắt dìu, công Sư không ít.

Ngày 3 tháng 3 năm Canh Dần nhằm niên hiệu Sùng Hưng Đại Bảo thứ 2 (1050) triều Lý Thái Tông, Sư nhuốm bệnh, họp chúng để từ biệt, đọc kệ:

Nói kệ xong, Sư lặng lẽ viên tịch.

==Chú thích==
1. Về ý và từ của bài thơ được rút ra từ định nghĩa Không Không trong "Đại trí độ luận":
- "Hà đẳng vi Không Không?" (Những gì là Không Không?)
- "Nhất thiết Pháp Không thời Không diệc Không, thị danh Không Không". (Tất cả mọi vật đều Không, cái Không ấy cũng Không nên gọi là Không Không)

==Tham khảo==
- Lê Mạnh Thát: "Nghiên cứu về Thiền Uyển Tập Anh", Nhà xuất bản TP HCM 1999.
- Thiền Uyển Tập Anh - Bản tiếng Việt
- Thiền Uyển Tập Anh - Bản chữ Hán
Lux

Lux (ký hiệu: lx) là đơn vị đo độ rọi trong SI. Nó được sử dụng trong trắc quang học để đánh giá cường độ ánh sáng cảm nhận được. Đây là một đơn vị dẫn xuất trong SI, nghĩa là nó được định nghĩa từ các đơn vị "cơ bản" hơn. Cụ thể, đo độ rọi bằng quang thông trên diện tích:

Đơn vị đo quang thông trong SI, lumen, lại là một đơn vị dẫn xuất nên:

== Định nghĩa ==
1 lux là độ rọi có được của một bề mặt có diện tích 1 mét vuông có thông lượng chiếu sáng 1 lumen.
== Giải thích ==
Nó là tương đương với 1 lumen trên m².

- Ánh sáng Mặt Trời trung bình trong ngày có độ rọi dao động trong khoảng 32.000 (32 klx) tới 100.000 lux (100 klx)
- Các trường quay truyền hình được chiếu sáng với độ rọi khoảng 1.000 lux (1 klx)
- Một văn phòng sáng sủa có độ rọi khoảng 400 lux
- Vào thời điểm hoàng hôn và bình minh, ánh sáng ngoài trời cũng có độ rọi khoảng 400 lux (nếu trời trong xanh).
- Ánh sáng phản chiếu từ Mặt Trăng có độ rọi khoảng 1 lux
- Ánh sáng từ các ngôi sao có độ rọi khoảng 0,00005 lux (= 50 μlx)

Chú ý:Unicode có ký hiệu cho "lx": (㏓), nhưng nó chỉ là mã kế thừa để thích hợp với các trang mã cũ trong một số ngôn ngữ châu Á, và nó không được khuyến khích sử dụng trong bất kỳ ngôn ngữ nào ngày nay.

=== Lux và lumen ===
Khác biệt giữa lux và lumen là lux tính theo diện tích mà thông lượng chiếu sáng bao phủ. Ví dụ 1.000 lumen, tập trung trong một diện tích 1 m², sẽ chiếu sáng diện tích này với độ rọi 1.000 lux. Cùng 1.000 lumen này, khi trải rộng trên diện tích 10 m², sẽ tạo ra sự chiếu rọi mờ hơn, chỉ bằng 100 lux.

Việc đạt được độ rọi 500 lux là có thể trong nhà bếp với một ngọn đèn huỳnh quang đặt cố định có công suất 12.000 lumen. Để chiếu sáng sàn xí nghiệp với diện tích gấp hàng chục/trăm lần nhà bếp thì người ta cần phải có hàng chục/trăm đèn như vậy. Vì thế, việc chiếu sáng một diện tích lớn hơn mà có cùng một giá trị độ rọi thì cần phải có nhiều lumen hơn.
=== Quan hệ giữa độ rọi và công suất ===
Độ rọi không phải là phép đo trực tiếp của năng lượng ánh sáng, mà nó là sự cảm nhận của mắt người. Vì thế, hệ số chuyển đổi sẽ thay đổi theo thành phần bước sóng hay nhiệt độ màu của ánh sáng. Ở bước sóng 555 nm, khoảng trung gian của quang phổ thì 1 lux tương đương với 1,46 mW/m².

== Các đơn vị phi-SI của độ rọi ==
- phút nến
- phốt (=10 klx)
- nox (=1 mlx)

== Liên kết ngoài ==
- Các câu hỏi thường gặp về bức xạ học và trắc quang học Trang các câu hỏi thường gặp về bức xạ học của giáo sư Jim Palmer (Đại học tổng hợp Arizona).
- Lux meter
Bình phương tối thiểu

Trong toán học, phương pháp bình phương tối thiểu (Ordinary least square), còn gọi là bình phương nhỏ nhất hay bình phương trung bình tối thiểu, là một phương pháp tối ưu hóa để lựa chọn một đường khớp nhất cho một dải dữ liệu ứng với cực trị của tổng các sai số thống kê (error) giữa đường khớp và dữ liệu.

Phương pháp này giả định các sai số (error) của phép đo đạc dữ liệu phân phối ngẫu nhiên. Định lý Gauss-Markov chứng minh rằng kết quả thu được từ phương pháp bình phương tối thiểu không thiên vị và sai số của việc đo đạc dữ liệu không nhất thiết phải tuân theo, ví dụ, phân bố Gauss. Một phương pháp mở rộng từ phương pháp này là bình phương tối thiểu có trọng số.

Phương pháp bình phương tối thiểu thường được dùng trong khớp đường cong. Nhiều bài toán tối ưu hóa cũng được quy về việc tìm cực trị của dạng bình phương, ví dụ như tìm cực tiểu của năng lượng hay cực đại của entropy.

Phương pháp bình phương tối thiểu thường sử dụng để vinh danh Carl Friedrich Gauß (1795), nhưng nó được xuất bản lần đầu bởi Adrien-Marie Legendre (1805).

== Diễn giải ==
Giả sử dữ liệu gồm các điểm ("x", "y") với "i" = 1, 2..., "n". Chúng ta cần tìm một hàm số "f" thỏa mãn

Giả sử hàm "f" có thể thay đổi hình dạng, phụ thuộc vào một số tham số "p" với "j" = 1, 2..., "m".

Nội dung của phương pháp là tìm giá trị của các tham số "p" sao cho biểu thức sau đạt cực tiểu:

Nội dung này giải thích tại sao tên của phương pháp là "bình phương tối thiểu".

Đôi khi thay vì tìm giá trị nhỏ nhất của tổng bình phương, người ta có thể tìm giá trị nhỏ nhất của bình phương trung bình:

Điều này dẫn đến tên gọi "bình phương trung bình tối thiểu".

== Giải quyết ==
Bài toán thường có lời giải đáng tin cậy khi số lượng các tham số "p" nhỏ hơn số lượng các dữ liệu ("m" < "n").

Trong trường hợp, "f" là hàm tuyến tính của các tham số "p", bài toán trở nên đơn giản hóa rất nhiều, rút gọn thành việc giải một hệ phương trình tuyến tính. Xem thêm bình phương tối thiểu tuyến tính.

Nếu "f" không là hàm tuyến tính của các tham số, bài toán trở thành một bài toán tối ưu hóa tổng quát. Bài toán tổng quát này có thể dùng các phương pháp như phương pháp tối ưu hóa Newton hay phương pháp trượt dốc. Đặc biệt thuật toán Gauss-Newton hay thuật toán Levenberg-Marquardt là thích hợp nhất cho bài toán bình phương tối thiểu tổng quát này.

== Hồi quy tuyến tính ==
Trong hồi quy tuyến tính, người ta thay biểu thức:

bằng

với hệ số nhiễu ε là biến ngẫu nhiên có giá trị kỳ vọng bằng 0.

Trong biểu thức của hồi quy tuyến tính "x" được đo chính xác, chỉ có "y" chịu nhiễu loạn ε. Thêm nữa, hàm "f" tuyến tính với các tham số "p".

Nếu "f" không tuyến tính với các tham số thì có hồi quy phi tuyến, một bài toán phức tạp hơn nhiều hồi quy tuyến tính.

== Xem thêm ==
- Bình phương tối thiểu có trọng số
- Hồi quy tuyến tính

== Liên kết ngoài ==
- Least Squares Fitting (Regression) – Đại học Saint John's
- ZunZun.com – tối ưu hóa dữ liệu 2D và 3D
- General Least-Squares – Direct Solutions and Bundle Adjustments
Bình phương tối thiểu có trọng số

Trong các ngành thống kê và tối ưu hóa, bình phương tối thiểu có trọng số là một phương pháp mở rộng của bình phương tối thiểu.

Mục đích của phương pháp, tương tự như bình phương tối thiểu, là tìm hàm "f"("x") khớp nhất với các dư liệu đo đạc ("x", "y") với "i" = 1, 2.., "n":

Hàm "f" phụ thuộc vào các tham số "p" với "j" = 1, 2.., "m". Tương tự như bình phương tối thiểu, nội dung của phương pháp là tìm các tham số "p" để thu được một biểu thức thể hiện sai khác nhỏ nhất giữa "f" và dữ liệu. Khác với bình phương tối thiểu, trong phương pháp "bình phương tối thiểu có trọng số", thay vì dùng:

Người ta thêm vào biểu thức các "trọng số" thể hiện độ tin cậy của từng điểm đo đạc:

Thông thường, "w" được đặt bằng nghịch đảo phương sai của từng điểm đo:

Nghĩa là điểm đo đạc càng chính xác (phương sai càng nhỏ) thì có trọng số càng cao trong biểu thức.

==Xem thêm==
- Kiểm định chi bình phương
Kiểm định chi bình phương

Trong thống kê, kiểm định chi bình phương hay kiểm tra chi-2 (đôi khi đọc là "khi bình phương") là một họ các phương pháp kiểm định giả thiết thống kê trong đó thống kê kiểm định tuân theo phân bố chi-2 nếu giả thuyết không là đúng. Chúng gồm:

- Kiểm định chi bình phương Pearson
- Kiểm định chi bình phương Yates
- Kiểm định chi bình phương Mantel-Haenszel

Dạng thống kê kiểm định thông dụng nhất là:

Với "o" là dữ liệu đo đạc, "e" là giá trị dự đoán chính xác.

Phương pháp kiểm định chi bình phương giúp tìm ra các xu hướng có thực từ một đo đạc chứa nhiễu loạn ngẫu nhiên. Nó có thể áp dụng cho dữ liệu:

1. lấy ngẫu nhiên từ một tập hợp
2. các đo đạc là độc lập với nhau

Phương pháp này cũng kiểm tra tính độc lập thống kê và mức độ khớp của dữ liệu.

==Tham khảo==
- Chi square tutorial
Kevin Mitnick

Kevin Mitnick (6 tháng 8 năm 1963 – 16 tháng 7 năm 2023) là một trong những hacker phạm tội nổi tiếng nhất thế giới. Những "thành tích" bất hảo của Kevin Mitnick làm cho anh ta trở nên nổi tiếng bao gồm nhiều lần xâm nhập vào các hệ thống tối mật của chính phủ Hoa Kỳ và một số ngân hàng danh tiếng. Năm 1999 Mitnick bị bắt giam và phải bồi thường một khoản tiền lớn cho những thiệt hại anh ta đã gây ra. Sau thời gian cải tạo, cảm thấy chưa yên tâm, chính quyền địa phương nơi Mitnick ở vẫn duy trì lệnh cấm anh chàng hacker này sử dụng các phương tiện thông tin như máy tính, Internet, điện thoại di động...
Mitnick là một trong những hacker nổi tiếng nhất của thế kỷ 20. Ông từng thâm nhập thành công vào mạng nội bộ và ăn cắp phần mềm của nhiều công ty danh tiếng, trong đó có Sun Microsystems và Motorola.
Từ hồi còn là một thiếu niên, Mitnick đã đột nhập vào mạng điện thoại trước khi chuyển sang máy tính. Dù vậy, ông không bao giờ ăn cắp tiền hay gây ra những thiệt hại nghiêm trọng mà chỉ muốn "trải nghiệm cảm giác ly kỳ".
Hiện nay, những doanh nghiệp từng bị Mitnick tấn công lại thuê ông phá vỡ hệ thống của họ để tìm ra khiếm khuyết bảo mật.

==Liên kết ngoài==
- 2600 Live Mitnick interview , 2600 Magazine, Released tháng 1 năm 2003, Run time: 1 hr 18 min 5 sec
- Mitnick Security Consulting (formerly known as Defensive Thinking), Kevin Mitnick's new company.
- TAKEDOWN, truy cập May 7, 2006
- A CNN Interview with Kevin Mitnick, truy cập September 15, 2006
- Freedom Downtime, the 2600 documentary.
- The Kevin Mitnick/Tsutomu Shimomura affair - lots of information on the case.
- The missing Chapter 1 of Mitnick's book (or from a site where it appeared earlier , but in Microsoft Word format only.)
- Mitnick interview February 5, 2003
- Kevin Mitnick Buys Hacker Stories for Upcoming Book Titled The Art of Hacking
- Bio of Kevin Mitnick from the Rotten Library
- A Joy of Tech comic strip on Kevin ref TWiT Episode-40
- Mitnick interview on Norwegian broadcasting (2006).
- The interview for HACK.pl
Chất bảo quản

Chất bảo quản là các hóa chất tự nhiên hay tổng hợp được thêm vào sản phẩm như thực phẩm, dược phẩm, sơn, các mẫu phẩm sinh học v.v để ngăn ngừa hoặc làm chậm lại sự thối rữa, hư hỏng gây ra bởi sự phát triển của các vi sinh vật hay do các thay đổi không mong muốn về mặt hóa học. Chúng có thể sử dụng như là một hóa chất duy nhất mà cũng có thể trong tổ hợp với nhiều loại hóa chất có các tác dụng khác.
==Gỗ==
Các chất bảo quản cũng có thể thêm vào gỗ để ngăn chặn sự phát triển của các loài nấm mốc cũng như để ngăn ngừa côn trùng và mối. Thông thường đồng, các borat và các hóa chất gốc dầu mỏ hay được sửdụng. Để có thêm thông tin về các chất bảo quản gỗ, xem thêm các bài xử lý gỗ, gỗ xẻ và creosot.
==Thực phẩm==
Các phụ gia thực phẩm có tính chất bảo quản thông thường được sử dụng một mình hoặc gắn liền với các phương pháp bảo quản thực phẩm khác. Đôi khi người ta còn phân biệt giữa các biện pháp bảo quản "kháng khuẩn" với "chống oxy hóa", trong đó bảo quản kháng khuẩn hoạt động trên nguyên tắc ngăn chặn sự phát triển của các loại vi khuẩn, nấm mốc và côn trùng, còn bảo quản chống oxy hóa hoạt động trên nguyên tắc ngăn chặn quá trình oxy hóa các thành phần trong thực phẩm. Các chất kháng khuẩn thông dụng trong chế biến thực phẩm là nitrat natri, nitrit natri, các muối sulfit, (dioxide lưu huỳnh, bisulfat natri, sulfat hiđrô kali v.v) và EDTA đinatri (axít êtylenđiamintêtraaxêtic). Các chất chống oxy hóa bao gồm BHA (2-tert-butyl-4-hiđrôxyanisol hay 3-tert-butyl-4-hiđrôxyanisol) và BHT (2,6-đi-"tert"-butyl-4-mêtylphenol). Các chất bảo quản khác còn bao gồm cả fomalđêhít (thông thường trong dung dịch và chủ yếu để bảo quản các mẫu sinh học), glutaralđêhít, điatômit (giết côn trùng), êtanol và mêtylcloroisothiazôlinon. Lợi ích và độ an toàn của nhiều phụ gia thực phẩm nhân tạo, trong đó có cả chất bảo quản là chủ đề gây tranh cãi giữa các viện khoa học chuyên môn hóa về khoa học thực phẩm và độc tính học.

Một số phương pháp bảo quản thực phẩm sử dụng muối ăn, đường hay dấm. Các loại hóa chất này được coi là thực phẩm nhiều hơn là phụ gia thực phẩm.

Tại châu Âu, tất cả các phụ gia thực phẩm đều có ký hiệu bằng "số E" (xem thêm Danh sách các phụ gia thực phẩm). Các chất bảo quản và điều chỉnh độ chua thì có các ký hiệu từ E200–E299.
===Chất bảo quản và sức khỏe ===
Do không phải phụ gia thực phẩm nào có mã số E cũng được các quốc gia cho phép sử dụng. Vì thế các chất bảo quản được chia ra thành 3 nhóm như sau: 
- Nhóm bị cấm:
- Nhóm được cho phép:
- Nhóm thực phẩm:

==Liên kết ngoài==
- Quyết định số 3742/2001/QĐ-BYT về việc ban hành "Quy định danh mục các chất phụ gia được phép sử dụng trong thực phẩm".
- Thông tư số 24/2019/TT-BYT Quy định về quản lý và sử dụng phụ gia thực phẩm.