hirine/wikipedia-vietnamese-1M296K-dataset huggingface dataset:
Sofia

Sofia (tiếng Bulgaria: София Sofiya), là thủ đô và là thành phố lớn nhất của Cộng hòa Bulgaria với dân số 1.270.010 (là thành phố lớn thứ 14 ở Liên minh châu Âu), và dân số là 1.386.702 trong vùng đô thị, Đô thị Thủ đô. Thành phố nằm ở phía tây Bulgaria, dưới chân khối núi Vitosha, và là trung tâm hành chính, văn hóa, kinh tế và giáo dục của quốc gia này, là một Thành phố thế giới - Beta.

Là một trong những thủ đô cổ nhất châu Âu, thành phố này có lịch sử từ thế kỷ 8 trước Công nguyên, khi những người Thracia đã thiết lập một khu định cư ở đây. Các di tích trong lịch sử của thành phố vẫn hiện diện cùng với các công trình hiện đại trong thành phố này. Trải qua quá trình phát triển, Sofia đã từng có nhiều tên gọi. Các khu định cư tiền sử đã được khai quật ở trung tâm thành phố, gần hoàng cung cũng như ở các quận ngoại vi như Slatina và Obelya. Tường thành của thành phố được bảo quản tốt là một thành cổ có từ thế kỷ 7 trước Công nguyên.

Dân số Sofia giảm từ 70.000 vào cuối thế kỷ 18, qua 19.000 vào năm 1870, xuống còn 11.649 vào năm 1878 và bắt đầu tăng lên. Sofia có khoảng 1,23 triệu cư dân trong lãnh thổ 492 km², tập trung 17,5% dân số cả nước trong phần trăm thứ 200 của lãnh thổ quốc gia. Khu vực đô thị của Sofia có khoảng 1,54 triệu [9] cư dân trong phạm vi 5723 km², bao gồm Tỉnh Thành phố Sofia và một phần của tỉnh Sofia (Dragoman, , , , Svoge, , , , Kostenets) và Pernik Province (, ), chiếm 5,16% lãnh thổ quốc gia. Khu vực đô thị của Sofia dựa trên một giờ di chuyển bằng ô tô, trải dài trên phạm vi quốc tế và bao gồm Dimitrovgrad ở Serbia. Không giống như hầu hết các khu vực đô thị châu Âu, nó không được định nghĩa là một khu vực đô thị có chức năng đáng kể, nhưng thuộc loại có "nhiều chức năng hạn chế". Vùng đô thị Sofia có dân số 1,68 triệu người và được tạo thành từ toàn bộ các Thành phố Sofia, Sofia và Pernik, bao gồm hơn 10.000 km².

==Hành chính==
Thành phố Sofia là một trong 28 tỉnh của Bulgaria (không nên nhầm lẫn với tỉnh Sofia bao quanh nhưng không bao gồm trong thành phố này). Ngoài thành phố Sofia, tỉnh thủ đô bao gồm 3 thành phố khác và 34 làng, được chia thành 24 quận. 
Quận của thành phố Sofia:
== Kinh tế ==
===Hàng không===
Thành phố có sân bay Sofia.

== Địa lý ==
Sofia nằm phía tây Bulgaria, có vị trí ở trung tâm của vùng Balkan. Thành phố nằm ở phía tây thung lũng Sofia (Thung lũng Hoa hồng), sát chân núi phía bắc của khối núi Vitosha. Thành phố rộng 1344 km.

=== Khí hậu ===
Sofia có một khí hậu lục địa ôn hòa với biên đô nhiệt độ cao. Tháng nóng nhất là tháng 8 còn tháng lạnh nhất là tháng 1. Cho đến năm 1936, nhiệt độ trung bình là và kể từ đó nhiệt độ đã tăng +0,5 °C (+1 °F). Lượng mưa trung bình hàng năm khoảng với lượng mua mùa Hè cao và mùa Đông thấp. Sofia ít nóng vào mùa Hè hơn các vùng khác của Bulgaria do cao độ của khu vực này cao, dù đôi khi nhiệt độ có thể lên tới 40 °C.

== Dân số ==
Dân số trong giai đoạn 2004-2011 được ghi nhận như sau:
Tầng Praha

Tầng Praha là một trong ba tầng động vật ở đầu thế Tiền Devon. Nó kéo dài từ khoảng 410,8 ± 2,8 triệu năm trước (Ma) tới 407,6 ± 2,8 Ma. Tầng động vật này diễn ra sau tầng Lochkov và sau nó là tầng Ems. Tên gọi của tầng này đặt theo Praha, thủ đô của Cộng hòa Séc. GSSP của tầng này nằm tại tây nam Praha, trong khu vực mỏ đá Velká Chuchle (Cộng hòa Séc), cách trung tâm thành phố 8 km (tọa độ: ). Mốc bắt đầu của tầng này là sự xuất hiện lần đầu tiên của loài động vật răng nón có danh pháp "Eognathodus sulcatus" còn mốc kết thúc của nó là sự xuất hiện lần đầu tiên của loài động vật răng nón có danh pháp "Polygnathus kitabicus" (= "Polygnathus dehiscens").

Tại Bắc Mỹ tầng Praha được thay thế bằng Siegenian hay Deerparkian.
Tầng Lochkov

Tầng Lochkov là một trong ba tầng động vật thuộc thế Tiền Devon. Nó kéo dài từ khoảng 416 ± 2,8 triệu năm trước (Ma) tới 411,2 ± 2,8 Ma. Nó là tầng đánh dấu sự xuất hiện của kỷ Devon, sau khi kết thúc thế Přídolí của kỷ Silur và tiếp theo nó là tầng Praha. Nó được đặt tên theo quận Lochkov ở tây nam Praha (Cộng hòa Séc). Tầng này bắt đầu khi có sự xuất hiện lần đầu tiên của động vật bút thạch (lớp "Graptolithina") với danh pháp "Monograptus uniformis" và kết thúc khi có sự xuất hiện lần đầu tiên của động vật răng nón với danh pháp "Eognathodus sulcatus"

Tại Bắc Mỹ, tầng Lochkov được thay thế bằng Gedinnian hay Helderbergian.
Tầng Ems

Tầng Ems là một trong ba tầng động vật ở thế Devon sớm. Nó kéo dài từ khoảng 407 ± 2,8 triệu năm trước (Ma) tới 397,5 ± 2,7 Ma. Tầng trước nó là tầng Praha và ngay sau nó là tầng Eifel.

Điểm đánh dấu sự bắt đầu của tầng này là sự xuất hiện lần đầu tiên của loài động vật răng nón có danh pháp "Polygnathus kitabicus" (= "Polygnathus dehiscens"). Điểm kết thúc của nó là sự xuất hiện lần đầu tiên của phân loài động vật răng nón có danh pháp "Polygnathus costatus partitus". 

Thiết diện tham chiếu chính thức (GSSP) của ICS cho tầng này nằm tại hẻm núi Zinzil'ba, đông nam Samarkand, Uzbekistan. Tên gọi của tầng này được đặt theo Bad Ems, một thành phố thuộc Rheinland-Pfalz của Đức hoặc sông Ems ở tây bắc nước này. Tên gọi cho tầng này được H. D. de Dorlodot đưa ra năm 1900.

Tại Bắc Mỹ tầng Ems được thay thế bằng Sawkill hay Sawkillian.
Tầng Eifel

Tầng Eifel là một trong hai tầng động vật thuộc thế Devon giữa. Nó kéo dài từ khoảng 397,5 ± 2,7 triệu năm trước (Ma) tới 391,8 ± 2,7 Ma. Tầng trước nó là tầng Ems và tầng sau nó là tầng Givet.

Tại Bắc Mỹ, thay thế cho tầng Eifel là Southwood, Cazenovia "(một phần)" và Cazenovian "(một phần)".

Tầng này được đặt tên theo dãy núi đồi thấp ở miền tây nước Đức là Eifel, nơi mà GSSP chính thức của ICS được khai quật tại Wetteldorf Richtschnitt. Điểm bắt đầu của tầng này là sự xuất hiện lần đầu tiên của động vật răng nón với danh pháp "Polygnathus costatus partitus" còn điểm kết thúc của nó là ngay phía dưới sự xuất hiện lần đầu tiên của loài lăng cúc thạch (bộ "Goniatitida") với danh pháp "Maenioceras stufe" hoặc sự xuất hiện lần đầu tiên của động vật răng nón với danh pháp "Polygnathus hemiansatus". Tên gọi tầng Eifel do Ernst Beyrich đưa ra năm 1837.
Tầng Givet

Tầng Givet là một trong hai tầng động vật của thế Devon giữa. Nó kéo dài từ khoảng 391,8 ± 2,7 triệu năm trước (Ma) tới 385,3 ± 2,6 Ma.

Tại Bắc Mỹ, thay thế cho tầng Givet là Erian, Senecan, Tioughniogan, Tioughnioga, Cazenovia "(một phần)", Cazenovian "(một phần)", Taghanic, Taghanican, Genesee, Geneseean.

Tầng đứng trước nó là tầng Eifel còn tầng diễn ra sau nó là tầng Frasne.

Tầng này được Jean Baptiste Julien d'Omalius d'Halloy đặt tên năm 1839 theo thành phố Givet thuộc khu vực Ardennes của Pháp, gần biên giới với Bỉ.

Mốc đánh dấu sự bắt đầu của tầng này là sự xuất hiện lần đầu tiên của loài động vật răng nón có danh pháp "Polygnathus hemiansatus" hoặc ngay phía dưới sự xuất hiện lần đầu tiên của loài lăng cúc thạch có danh pháp "Maenioceras stufe". Mốc đánh dấu sự kết thúc của tầng này là sự xuất hiện lần đầu tiên của loài động vật răng nón có danh pháp "Ancyrodella rotundiloba".

GSSP chính thức của ICS nằm tại Jebel Mech Irdane trong ốc đảo Tafilalt, thuộc dãy núi Anti-Atlas, Maroc.
Tầng Frasne

Tầng Frasne là một trong hai tầng động vật của thế Devon muộn. Nó kéo dài từ khoảng 385,3 ± 2,6 triệu năm trước (Ma) tới 374,5 ± 2,6 Ma. Tên gọi cho tầng này được nhà địa chất học người Pháp là Jules Gosselet đề xuất năm 1879 theo tên làng Frasnes-lez-Couvin ở Bỉ và được Ủy ban Địa tầng kỷ Devon chấp nhận năm 1981.

Tại Bắc Mỹ, thay thế cho tầng Frasne là Senecan, Sonyea, Sonyean, West Falls.

Tầng đứng trước nó là tầng Givet còn tầng diễn ra sau nó là tầng Famenne.

Mốc đánh dấu sự bắt đầu của tầng này là sự xuất hiện lần đầu tiên của loài động vật răng nón có danh pháp "Ancyrodella rotundiloba". Các mốc đánh dấu sự kết thúc của tầng này là sự xuất hiện lần đầu tiên của loài lăng cúc thạch có danh pháp "Phoenixites frechi" hay sự phổ biến rộng khắp của động vật răng nón với danh pháp "Palmatolepis triangularis" hoặc sự tuyệt chủng thuộc Thượng Kellwasser của tất cả các loài trong các chi "Ancyrodella", "Ozarkodina" và phần lớn các loài của các chi "Palmatolepis", "Polygnathus" và "Ancyrognathus".

GSSP chính thức của ICS nằm tại Col du Puech de la Suque, Montagne Noire, Pháp.

Phần lớn kiến tạo đá ngầm được thực hiện trong thời kỳ thuộc tầng Frasne, cụ thể là tại khu vực ngày nay thuộc miền tây Canada và Australia. Trên đất liền, những cánh rừng đầu tiên đã bắt đầu xuất hiện. Tại Bắc Mỹ, các kiến tạo sơn Antler và Taconic đạt tới điểm đỉnh, cùng thời với pha Bretonic của kiến tạo sơn Variscia ở châu Âu.
Túp lều bác Tom

Túp lều bác Tom (nguyên tác: Uncle Tom's Cabin; or, Life Among the Lowly) là một tiểu thuyết chống chế độ nô lệ tại Hoa Kỳ của nhà văn Harriet Beecher Stowe người Mỹ. Được xuất bản vào năm 1852, cuốn tiểu thuyết đã có ảnh hưởng sâu sắc đến quan điểm đối với những người Mỹ gốc Phi và tình cảnh nô lệ ở Hoa Kỳ, làm tăng thêm sự xung đột giữa các tầng lớp dẫn đến Nội chiến Hoa Kỳ, theo Will Kaufman.

Nhà văn Stowe là một người hoạt động chống lại sự nô lệ, đã làm nổi bật trong tiểu thuyết của mình nhân vật bác Tom, một nô lệ da đen phải lìa bỏ vợ con, bị bán từ nơi này sang nơi khác, bị đánh đập tàn nhẫn. Tiểu thuyết mô tả sự độc ác, tàn bạo có thật của sự nô lệ, đồng thời cũng khẳng định tình yêu thương có thể vượt qua mọi thứ để chiến thắng, lật đổ sự nô dịch hoá trong xã hội loài người.

"Túp lều bác Tom" là một cuốn tiểu thuyết bán chạy nhất trong thế kỷ 19, trong tuần đầu tiên 5.000 bản đã được bán sạch (và cũng là quyển sách bán chạy thứ hai trong thế kỷ đó, sau Kinh Thánh) và được tin là động lực cho cuộc đấu tranh bãi nô. Trong năm đầu tiên sau khi xuất bản, 300.000 bản được bán hết chỉ tính riêng ở Hoa Kỳ mặc dù cuốn tiểu thuyết bị cấm tại các bang miền Nam nước này. Cuốn sách quan trọng đến mức, khi Tổng thống Abraham Lincoln gặp Stowe vào năm 1862 đã chào mừng bà bằng câu nói nổi tiếng: "Hóa ra bà chính là người phụ nữ nhỏ bé đã viết cuốn sách làm bùng lên cuộc chiến tranh vĩ đại".

==Nội dung==
"Túp lều bác Tom" kể về cuộc đời thống khổ của một người nô lệ da đen là bác Tom với chuỗi ngày đen tối, đầy tủi nhục. Bác phải lìa bỏ vợ con, bị bán từ nơi này sang nơi khác, bị đánh đập tàn nhẫn. Cuối cùng do bảo vệ nhân phẩm của mình, bác bị đánh chết trong đồn điền trồng bông khủng khiếp ở miền Nam nước Mỹ, đây cũng là nơi chôn vùi bao cuộc đời lầm than như cuộc đời bác. Tác phẩm cũng kể về số phận của Eliza cùng đứa con bỏ trốn.

==Ý nghĩa==
"Túp lều bác Tom" ca ngợi những người nô lệ da đen là những người trung thực, biết tôn trọng phẩm giá con người như bác Tom, những người mẹ dũng cảm như Eliza, những thanh niên cương nghị, tha thiết với tự do như George. Đồng thời tác phẩm cũng lên án đanh thép chế độ nô lệ với những chủ nô lệ, các tay sai, các con buôn vô cùng tàn bạo. Lên án Pháp luật nước Mỹ khi đó đã bênh vực chế độ nô lệ, cho phép đánh đập xiềng xích, giết chết những người da đen vô tội và trừng trị những ai che chở người nô lệ. Với tác phẩm của mình, nhà văn đã đóng góp một phần vào công cuộc giải phóng nô lệ ở nước Mỹ, tố cáo thống thiết chế độ vô nhân đạo, khích lệ những người Mỹ có lương tâm đấu tranh để tiêu diệt nó.

==Liên kết ngoài==
- University of Virginia Web site "Uncle Tom's Cabin and American Culture: A Multi-Media Archive"
- Uncle Tom's cabin: or Life among the lowly
- Pictures and stories from Uncle Tom's cabin
- "Uncle Tom's Cabin
Bucharest

Bucharest (tiếng România: "București" , trong tiếng Việt thường được gọi là Bu-ca-rét do ảnh hưởng từ tên tiếng Pháp "Bucarest") là thủ đô và là trung tâm thương mại và công nghiệp của Romania. Thành phố này nằm ở đông nam quốc gia này, với vị trí , nằm hai bên bờ của sông Dâmboviţa. Ban đầu nó được gọi là thành Dâmboviţa.

Sự hiện diện của Bucharest được các học giả đề cập đến từ năm 1459. Kể từ đó, thành phố đã trải qua nhiều thay đổi và đã trở thành thủ đô của Romania năm 1862 và đã củng cố vững chắc vị trí trung tâm văn hóa, nghệ thuật và truyền thông của quốc gia này. Thành phố có kiến trúc hỗn hợp mang dấu ấn của các thời kỳ lịch sử khác nhau. Trong thời kỳ giữa hai cuộc thế chiến, kiến trúc trang nhã của thành phố đã khiến nó được mệnh danh là "Paris của phía Đông" hay "Paris Nhỏ" ("Micul Paris"). Nhiều tòa nhà và nhiều khu phố lịch sử của thành phố này đã bị hư hại và phá hỏng bởi các cuộc chiến và các trận động đất cũng như chương trình hệ thống hóa của Nicolae Ceaușescu. Trong những năm gần đây, thành phố đã trải qua thời kỳ bùng nổ kinh tế và văn hóa.

Theo ước tính tháng 1 năm 2006, Bucharest có dân số 1.930.390 người. Khu vực đô thị tính cả bên ngoài ranh giới nội thị có dân số 2,1 triệu người. Còn nếu cả vùng đô thị thì Bucharest có dân số 2,6 triệu người. Bucharest là thành phố lớn thứ 6 ở Liên minh châu Âu tính theo dân số nội thị.

Về mặt kinh tế, thành phố này giàu có nhất ở Romania và là một trong những trung tâm công nghiệp và giao thông chính của Đông Âu. Thành phố cũng có nhiều cơ sở giáo dục.

Khu vực đô thị của thành phố này về mặt hành chính gọi là Đô thị Bucharest ("Municipiul București"), và có cấp hành chính như một hạt, và được chia ra làm 6 khu vực.
Beograd

Beograd ( / "Beograd", "thành phố trắng" (), ) là thủ đô và thành phố lớn nhất của Serbia; tọa lạc cạnh nơi hợp lưu của sông Sava và Danube, nơi đồng bằng Pannonia tiếp giáp với Balkan. Đô thị Grad Beograd (Thành phố Beograd) có dân số 1,23 triệu người. Tổng cộng có 1,68 triệu người sống trong vùng biên giới hành chính của thành phố.

==Lịch sử==
Một trong những nền văn hóa thời tiền sử nổi bật nhất châu Âu, nền văn hóa Vinča, đã phát triển trong khu vực Beograd vào thiên niên kỷ 6 TCN. Thời cổ, người Thracia-Dacia sinh sống trong vùng, năm 279 TCN người Celt đánh chiếm thành phố, đặt nó cái tên "Singidūn". Nó bị người La Mã chinh phục dưới triều Augustus, và được trao quyền thành phố vào giữa thế kỷ 2. Người Slav đến đây vào những năm 520, và từ đó, thành phố rơi vào sự kiểm soát của nhiều thế lực khác nhau, gồm Đế quốc Byzantine, Đế quốc Frank, Đế quốc Bulgaria và Vương quốc Hungary, trước khi nó trở thành kinh đô Vương quốc Serbia vào đời vua Stephen Dragutin (1282–1316). Năm 1521, Beograd bị Đế quốc Ottoman chiếm và trở thành thủ phủ của Sanjak Smederevo. Beograd một lần nữa trở thành thủ đô của Serbia năm 1841. Bắc Belgrad vẫn là thành lũy cực nam của Habsburg cho tới năm 1918, khi thành phố thống nhất. Do vị trí chiến lược của mình, thành phố đã chứng kiến 115 cuộc chiến tranh và bị phá hủy 44 lần. Beograd là thủ đô của Nam Tư kể từ khi thực thể này hình thành năm 1918.

Beograd có địa vị hành chính đặc biệt trong Serbia và là một trong năm vùng thống kê của nước này. Nó được phân loại là một Beta-Global City.

Beograd từng là thủ đô của Liên bang Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Nam Tư và Liên bang Nam Tư cho đến năm 2004. Sau khi Liên Bang Nam Tư cũ và mới giải thể, Beograd trở thành thủ đô của nước Cộng hòa Serbia và Montenegro.

==Địa lý==
Beograd có độ cao trên mực nước biển và tọa lạc bên chỗ hợp lưu giữa sông Danube và Sava. Phần lõi lịch sử của Beograd, Kalemegdan, nằm bên tả ngạn hai dòng sông. Từ thế kỷ 19, thành phố đã mở rộng về phía nam và đông; sau Thế chiến II, Belgrade Mới được xây nên bên tả ngạn sông Sava, nối Belgrade với Zemun. Những cộng đồng dọc sông Danube, như Krnjača, Kotež và Borča, hợp nhất với thành phố, còn Pančevo, một thành phố công nghiệp vệ tinh, vẫn là một đô thị riêng. Beograd có diện tích , còn vùng đô thị của nó thì rộng tới .

===Khí hậu===
Beograd có khí hậu cận nhiệt đới ẩm, với bốn mùa và mưa rải đều suốt năm. Nhiệt độ trung bình tháng dao động từ (tháng 1) đến (tháng 7), trung bình năm . Trung bình, một năm có 31 ngày mà nhiệt độ đạt trên , và 95 ngày nhiệt độ đạt trên . Beograd nhận lượng mưa chừng mỗi năm, với khoảng cuối xuân là thời gian ẩm nhất. Số giờ nắng trung bình năm là 2.112.

Nhiệt độ cao nhất từng được ghi nhận chính thức là vào ngày 24 tháng 7 năm 2007, còn nhiệt độ thấp nhất là vào ngày 10 tháng 1, 1893.

== Liên kết ngoài ==
- Trang web chính thức
- Bản đồ môi trường của Beograd
Nguyễn Khánh Toàn (định hướng)

Nguyễn Khánh Toàn có thể là:
- Nguyễn Khánh Toàn (1905–1993), giáo sư, viện sĩ, nguyên Thứ trưởng Bộ Giáo dục Việt Nam
- Nguyễn Khánh Toàn (sinh năm 1945), nguyên Thứ trưởng Bộ Công an Việt Nam
Danh sách lực lượng không quân

Đây là một danh sách các lực lượng không quân trên thế giới theo bảng chữ cái abc, các đơn vị này được xác định với tên gọi hiện nay và tên gọi trước đó, cộng với những phù hiệu cho nhánh hàng không quân sự hợp thành lực lượng không quân chiến đấu của quốc gia đó, các phù hiệu này có thể là phù hiệu của một lực lượng không quân độc lập, nháng không lực của hải quân, đơn vị không lực lục quân, vệ binh quốc gia hoặc bảo vệ bờ biển (tuần duyên) và biên phòng. Ở phần cuối là một danh sách riêng biệt các lực lượng không quân của các quốc gia không còn tồn tại. Tên quốc gia trong "chữ nghiêng" cho biết quốc gia này nói chung không được quốc tế công nhận như một nhà nước độc lập nhưng lại có một lực lượng không quân đang hoạt động.

== A ==
 

== B ==
 

== I ==
"Với Ivory Coast, xem Côte d'Ivoire."

== Liên kết ngoài ==
- "Cocardes du monde entier - Roundels of the World"
- http://www.xairforces.com
Tranh men sứ

Tranh men sứ là loại tranh được thực hiện bằng lối vẽ men trên nền cốt liệu gốm, thường là tấm phẳng.
==Thực hiện==
Phôi đất phẳng được vẽ phủ các nước men sống rồi đem nung đến nhiệt độ khoảng 1260°C. Quá trình nung đốt và để nguội sau đó đã làm phôi đất kết thành khối rắn chắc còn men nóng chảy dính chặt vào xương đất tạo nên lớp phủ bề mặt rất cứng và vô cùng bền vững. Chính vì thế mà tranh men sứ được xem như những tác phẩm sống mãi với thời gian.
Phục Hòa

Phục Hòa là một huyện cũ thuộc tỉnh Cao Bằng, Việt Nam.

==Địa lý==
Huyện Phục Hòa ở phía đông nam tỉnh Cao Bằng, có vị trí địa lý:
- Phía đông giáp huyện Hạ Lang và giáp Quảng Tây, Trung Quốc
- Phía tây giáp huyện Hòa An
- Phía nam giáp huyện Thạch An
- Phía bắc giáp huyện Quảng Uyên.

Đến năm 2019, huyện Phục Hòa có diện tích 251,67 km², dân số là 23.625 người, mật độ dân số đạt 93 người/km². Sông Bằng (Bằng Giang) bắt nguồn từ núi Nà Vài của Trung Quốc chảy qua Thủy Khẩu ở biên giới Phục Hòa vào Long Châu rồi nhập vào sông Tây Giang.

Trên địa bàn huyện có một cửa khẩu quốc tế giao thương Trung Quốc là cửa khẩu Tà Lùng.

==Lịch sử==
Châu Phục Hòa thuộc tỉnh Cao Bằng được chính quyền thực dân Pháp thành lập vào năm 1893 trên cơ sở tách tổng Phục Hòa thuộc châu Thạch An và tổng Cách Linh thuộc châu Quảng Uyên.

Ngày 8 tháng 3 năm 1967, Hội đồng Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra Quyết định 27-CP sáp nhập hai huyện Phục Hòa và Quảng Uyên thành huyện Quảng Hòa.

Huyện Quảng Hòa tồn tại cho đến năm 2001 thì lại tách ra thành hai huyện là Phục Hòa và Quảng Uyên theo Nghị định 96/2001/NĐ-CP.

Khi tách ra, huyện Phục Hòa có thị trấn Tà Lùng và 8 xã: Cách Linh, Đại Sơn, Hòa Thuận, Hồng Đại, Lương Thiện, Mỹ Hưng, Tiên Thành, Triệu Ẩu. Huyện lỵ của huyện đặt tại xã Hòa Thuận.

Ngày 13 tháng 12 năm 2007, chuyển xã Hòa Thuận thành thị trấn Hòa Thuận, thị trấn huyện lỵ huyện Phục Hòa.

Ngày 10 tháng 1 năm 2020, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 864/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã thuộc tỉnh Cao Bằng (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 2 năm 2020). Theo đó:
- Sáp nhập xã Triệu Ẩu và một phần diện tích, dân số của xã Hồng Đại thành xã Bế Văn Đàn
- Sáp nhập phần diện tích và dân số còn lại của xã Hồng Đại vào xã Cách Linh
- Sáp nhập xã Lương Thiện vào thị trấn Hòa Thuận.

Sau khi sắp xếp, huyện Phục Hòa có 2 thị trấn: Hòa Thuận (huyện lỵ), Tà Lùng và 5 xã: Bế Văn Đàn, Cách Linh, Đại Sơn, Mỹ Hưng, Tiên Thành.

Ngày 11 tháng 2 năm 2020, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 897/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện và đổi tên đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Cao Bằng (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 3 năm 2020). Theo đó, sáp nhập huyện Phục Hòa với huyện Quảng Uyên và xã Quốc Toản thuộc huyện Trà Lĩnh vừa giải thể để tái lập huyện Quảng Hòa.
Đội tuyển bóng đá quốc gia Montenegro

Đội tuyển bóng đá quốc gia Montenegro (tiếng Montenegro và tiếng Serbia: Fudbalska reprezentacija Crne Gore / Фудбалска репрезентација Црне Горе) là đội tuyển cấp quốc gia của Montenegro do Hiệp hội bóng đá Montenegro quản lý.

== Thành tích tại giải vô địch thế giới ==
- 1930 đến 1938 - "Là một phần của Vương quốc Nam Tư"
- 1950 đến 1990 - "Là một phần của CHXHCN Nam Tư"
- 1994 đến 2002 - "Là một phần của CHLB Nam Tư"
- 2006 - "Là một phần của Serbia và Montenegro"
- 2010 đến 2022 - "Không vượt qua vòng loại"

== Thành tích tại giải vô địch châu Âu ==
- 1960 đến 1992 - "Là một phần của CHXHCN Nam Tư"
- 1996 đến 2000 - "Là một phần của CHLB Nam Tư"
- 2004 - "Là một phần của Serbia và Montenegro
- 2008 - "Không tham dự, vì chưa gia nhập UEFA cho tới tháng 1 năm 2007. Tư cách thành viên của Serbia và Montenegro chuyển cho Serbia"
- 2012 đến 2024 - "Không vượt qua vòng loại"

==Đội hình==
Đội hình dưới đây tham dự 2 trận giao hữu gặp và vào tháng 11 năm 2022.
"Số liệu thống kê tính đến ngày 20 tháng 11 năm 2022 sau trận gặp .

===Triệu tập gần đây===
- Rút lui vì chấn thương.
- Đội hình sơ bộ.
- Đã chia tay đội tuyển quốc gia.

== Liên kết ngoài ==
- Đội tuyển bóng đá quốc gia Montenegro trên trang chủ của FIFA
Đội tuyển bóng đá quốc gia Phần Lan

Đội tuyển bóng đá quốc gia Phần Lan (tiếng Phần Lan: "Suomen jalkapallomaajoukkue") là đội tuyển cấp quốc gia của Phần Lan do Hiệp hội bóng đá Phần Lan quản lý.

Trận thi đấu quốc tế đầu tiên của đội tuyển Phần Lan là trận gặp đội tuyển Thụy Điển vào năm 1911. Thành tích tốt nhất của đội cho đến nay là vị trí thứ tư của Thế vận hội Mùa hè 1912. Đội đã lần đầu tiên tham dự Euro là vào năm 2020. Tại giải năm đó, đội chỉ có một trận thắng trước , thua 2 trận trước và , do đó dừng bước ở vòng bảng.

== Thành tích tại các giải đấu ==
=== Giải vô địch thế giới ===
- 1930 đến 1934 - "Không tham dự"
- 1938 - "Không vượt qua vòng loại"
- 1950 - "Bỏ cuộc khi tham dự vòng loại"
- 1954 đến 2026 - "Không vượt qua vòng loại"

=== Thế vận hội ===
- ("Nội dung thi đấu dành cho cấp đội tuyển quốc gia cho đến kỳ Đại hội năm 1988")
== Cầu thủ ==
=== Đội hình hiện tại ===
Các cầu thủ sau đây được triệu tập cho trận đấu tại vòng loại FIFA World Cup 2026 với Malta và trận giao hữu với Andorra vào ngày 14 và 17 tháng 11 năm 2025.
<br>"Số lần ra sân và bàn thắng tính đến ngày 17 tháng 11 năm 2025, sau trận đấu với Andorra."

===Triệu tập gần đây===
Các cầu thủ dưới đây được triệu tập trong vòng 12 tháng.

- = Rút lui vì chấn thương.
- = Đội hình sơ bộ.
- Đã chia tay đội tuyển quốc gia

== Liên kết ngoài ==
- Đội tuyển bóng đá quốc gia Phần Lan trên trang chủ của FIFA
Muang Tum

Prasat Hin Muang Tum (, , , là một ngôi đền Khmer ở tỉnh Buri Ram, Thái Lan. Ngôi đền này chủ yếu theo phong cách Khleang và Baphuon, và được xây dựng trong thế kỷ 10 và 11. Vị thần ban đầu là Shiva, dù Vishnu cũng được thờ ở đó.

Giống như phần lớn các ngôi đền Khmer khác, Muang Tum nhìn về hướng đông. Một baray (hồ chứa nước), có lẽ xây cùng lúc với đền, nằm về phía đông còn một baray sau này rộng hơn nằm về phía bắc giữa Muang Tum và Phanom Rung.

==Tham khảo==
- Freeman, Michael. "A Guide to Khmer Temples in Thailand and Laos". Weatherhill, 1998
Công viên lịch sử Mueang Sing

Mueang Sing (; ) là một công viên lịch sử ở huyện Sai Yok, tỉnh Kanchanaburi, Thái Lan. Phế tích của hai ngôi đền Khmer có niên đại thế kỷ 13 và 14. Nó được tuyên bố là công viên lịch sử năm 1987.

Được xây theo phong cách Bayon, các ngôi đền có liên quan tới Đế quốc Khmer dưới thời trị vì của vua Jayavarman VII (1180 đến 1219). Một điêu khắc đá của hoàng tử Vira Kumara ca ngợi cha mình, 23 thành phố được kể tên ra, trong số này có một thành phố tên là "Srichaiya Singhapura" mà một số học giả cho là Mueang Sing.

Tên gọi "Mueang Sing" lần đầu xuất hiện trong biên niên sử của triều vua Rama I (1782-1809), khi nó là một thị xã có thành bảo vệ cho Kanchanaburi. Trong cuộc cải tổ hành chính tỉnh cuối thế kỷ 19, tư cách của nó được hạ xuống từ mueang thành tambon (xã).

Bố công trình nằm trong một khu vực rộng 736.000 m² có thành laterit bao quanh. Thành nam chạy uốn dọc theo dòng Khwae Noi, còn ba cạnh kia vuông vức.
Sùng Tả

Sùng Tả (tiếng Tráng: Cungzcoj Si, chữ Hán giản thể: 崇左市, bính âm: Chóngzuǒ) là một địa cấp thị trong khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Trung tâm hành chính là thành phố Bằng Tường.

Sùng Tả giáp với các địa cấp thị khác là Bách Sắc ở phía bắc, Phòng Thành Cảng ở phía nam. Phía tây giáp huyện Hạ Lang, huyện Quảng Hòa và huyện Thạch An tỉnh Cao Bằng và huyện Cao Lộc, huyện Đình Lập, huyện Lộc Bình, huyện Tràng Định và huyện Văn Lãng, tỉnh Lạng Sơn và huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh của Việt Nam.

Sùng Tả có 1 quận (Giang Châu), 1 thành phố cấp phó địa khu (Bằng Tường), 5 huyện (Ninh Minh, Long Châu, Phù Tuy, Đại Tân, Thiên Đẳng).

Sùng Tả có 2,34 triệu dân trong đó 89,26% là người Choang.

== Liên kết ngoài ==
- Website của chính quyền Sùng Tả
Tầng Famenne

Tầng Famenne là một trong hai tầng động vật thuộc thế Devon muộn. Nó kéo dài từ khoảng 374,5 ± 2,6 triệu năm trước (Ma) tới 359,2 ± 2,5 Ma. Tầng trước nó là tầng Frasne và tầng tiếp theo nó là tầng Tournai của kỷ Than Đá. Tên gọi của tầng này do André Dumont đặt năm 1855 theo khu vực Famenne ở miền đông Bỉ. GSSP chính thức của ICS cho tầng này nằm tại mỏ đá Coumiac thuộc dãy núi Montagne Noire ở tây nam Pháp.

Mốc đánh dấu sự bắt đầu của tầng này là sự phổ biến của loài động vật răng nón có danh pháp "Palmatolepis triangularis" hay sự kiện tuyệt chủng Thượng Kellwasser của tất cả các loài trong các chi "Ancyrodella", "Ozarkodina" cũng như sự tuyệt chủng phần lớn các loài trong các chi "Palmatolepis", "Polygnathus", "Ancyrognathus" hoặc trùng khớp với sự xuất hiện lần đầu tiên của loài lăng cúc thạch có danh pháp "Phoenixites frechi".

Mốc kết thúc của tầng này là sự xuất hiện lần đầu tiên của động vật răng nón với danh pháp "Siphonodella sulcata".

Tại Bắc Mỹ, thay thế cho tầng Famenne là Chautauquan, Canadaway, Conneaut, Conneautan, Conewango và Conewangan.

Trong thời gian diễn ra của tầng này những động vật bốn chân đầu tiên đã xuất hiện. Trong lòng biển, nhóm chính mới lạ của các động vật chân đầu thuộc phân lớp Cúc đá ("Ammonoidea"), được gọi chung theo tên khoa học là Clymeniina đã xuất hiện, trải qua sự đa dạng lớn và lan tỏa khắp thế giới, và sau đó đột ngột rơi vào tình trạng tuyệt chủng.

Sự bắt đầu của tầng Famenne được đánh dấu bằng sự kiện tuyệt chủng lớn, và kết thúc với sự kiện tuyệt chủng nhỏ hơn nhưng vẫn là rất mãnh liệt.

==Xem thêm==
- Danh sách các khu vực hóa thạch
Mạnh Hoạch

Mạnh Hoạch (孟獲) là một trong những thủ lĩnh của cuộc nổi dậy ở vùng Nam Trung, phía nam của Thục Hán thời Tam quốc (thuộc khu vực ngày nay là Vân Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa).

Có rất ít ghi chép về Mạnh Hoạch trong chính sử. Nhà nghiên cứu Trần Văn Đức cho rằng Mạnh Hoạch là một Đầu mục ở quận Ích Châu, nghĩa là lúc đó ông ta đang làm quan võ cho nhà Thục Hán. Các thủ lĩnh nổi dậy khác như Ung Khải (hậu duệ của Hợp hương hầu Ung Xỉ), Chu Bao (Thái thú quận Tang Ca), Cao Định... đều là quan viên Thục Hán, đa phần là người Hán. Sau khi những người kia bại trận hoặc đã chết, Mạnh Hoạch dẫn tàn quân kết hợp với các bộ lạc phía Nam tiếp tục kháng chiến, nhưng thất bại, bị bắt và hàng phục.

==Trong văn chương hư cấu==
Theo Tam quốc diễn nghĩa, nhân vật Mạnh Hoạch được gọi là "Man Vương", đứng đầu các bộ lạc Nam Man và thường xuyên quấy nhiễu. Gia Cát Lượng đã đích thân dẫn quân đến thu phục Mạnh Hoạch.

Cũng theo Tam Quốc Diễn nghĩa thì Gia Cát Lượng đã 7 lần bắt được Mạnh Hoạch và tha với mục đích thu phục nhân tâm các bộ lạc khu vực này. Mạnh Hoạch sau đó thề trung thành với Thục Hán.

Trong tiểu thuyết này, nhân vật Mạnh Hoạch có vợ là nhân vật hư cấu Chúc Dung. Các truyện đời sau còn tạo ra thêm một nhân vật hư cấu nữa là là Hoa Man (con của Mạnh Hoạch và Chúc Dung).

Ngoài Chúc Dung phu nhân, La Quán Trung còn tạo ra một loạt các nhân vật hư cấu khác như anh em của Hoạch là Mạnh Ưu, Mạnh Tiết; và Ngột Đột Cốt, Đái Lai Động chúa, Mộc Lộc đại vương, Đóa Tư đại vương, Kim Hoàn Tam Kết, Đổng Trà Na, A Hội Nam, Mang Nha Trường...
Nam Man

Nam Man (南蠻, nghĩa là "người man rợ phương Nam") là thuật ngữ hàm ý miệt thị trong lịch sử Trung Quốc để chỉ cộng đồng nông nghiệp Bách Việt ở phía Nam Trung Quốc.

Thuật ngữ nằm trong lý thuyết Địa lí Trung Quốc thời phong kiến, coi ""Trung Quốc"" là ""nước ở trung tâm"" và người ở đó được coi là "người đã giáo hóa văn minh", còn xung quanh là bốn phương ""man di mọi rợ"", gọi là "Tứ di". Vùng đất khởi phát của người Trung Quốc là vùng Hoa Hạ (華夏), và là nguồn của các thuật ngữ Trung Hoa, người Hoa. Người ở phương Đông gọi là Đông Di (東夷), phương Tây gọi là Tây Nhung (西戎), phương Nam gọi là Nam Man (南蠻), và phương Bắc gọi là Bắc Địch (北狄), trong đó các chữ tượng hình chỉ các nhóm này đều có phần biểu thị "sâu bọ thú vật". Ngày nay chữ Hán đã lược bỏ phần biểu tượng này đi, nên trong các chữ Hán dẫn ra ở trên chỉ còn có ở chữ "Địch" (狄) và "Man" (蠻).
Xung đột lớn và kéo dài của người Hoa với "Nam Man" là xung đột giữa nhà Thương và đất nước Văn Lang (thế kỉ 16 TCN), xung đột giữa nhà Hán với Nam Việt vương quốc hùng mạnh ở phía nam sông Trường Giang vào thế kỷ 3 trước Công nguyên do người Bách Việt dẫn đầu. Người Hoa đã chinh phục, đồng hóa thành công người Bách Việt, và đẩy dần người Bách Việt về phương nam. Trong thời kỳ Tam Quốc, người Miêu dưới sự lãnh đạo của Mạnh Hoạch đã nhiều lần nổi lên chống lại Thục Hán, sau khi Mạnh Hoạch bị Gia Cát Lượng bắt và thả 7 lần đã quy phục Thục Hán. Nam Chiếu thường xuyên cống nộp thông qua Kiếm Nam Tiết độ sứ (劍南節度使).

Trong thời nhà Đường, người Miêu (Hmong) ở khu vực tây nam cùng với người Bạch và người Di (người Lô Lô) lập ra Mông Xá Chiếu (蒙舍詔) hay Nam Chiếu (南詔), đã thống nhất Lục Chiếu và thành lập nhà nước độc lập đầu tiên đầu thế kỷ 6. Khi nhà Đường dần suy yếu, Nam Chiếu, sau là Vương quốc Đại Lý, giành được độc lập nhiều hơn. Tuy nhiên năm 1253 vương quốc bị Nhà Nguyên chinh phục và đồng hóa. Trong khi đó, một số ảnh hưởng của nền văn hóa Nam Chiếu tiếp tục được truyền xuống phía Nam.

Ở Việt Nam, các vương triều cũng dùng từ Nam Man hoặc man di để chỉ các dân tộc Chiêm Thành, Khmer, Mã Lai, Java, các sắc dân thiểu số ở vùng Tây Nguyên.
Montagne Noire

Montagne Noire (có nghĩa "Núi Đen") là một dãy núi ở tây nam Pháp. Dãy núi này nằm ở đoạn cuối tây nam của Massif Central. Nó nằm ở khu vực giáp giới của các départment: Tarn, Hérault và Aude. Đỉnh cao nhất của nó là Pic de Nore với độ cao 1.210 m.

Dãy núi này nằm bên trong Parc naturel régional du Haut-Languedoc.
Kim văn

Kim văn (金文) hay còn gọi là minh văn (銘文) hay chung đỉnh văn (钟鼎文), là loại văn tự được khắc hoặc đúc trên đồ đồng, là sự kế thừa của giáp cốt văn, xuất hiện cuối đời nhà Thương, thịnh hành vào đời Tây Chu. Nội dung thường liên quan mật thiết đến cuộc sống đương thời, đặc biệt là cuộc sống của tầng lớp thống trị, như việc tế lễ, sắc lệnh, việc chiến tranh, săn bắn... Mọi người thường coi kim văn trên Mao công đỉnh thời Chu Tuyên Vương là đại diện cho kim văn. Từ Tây Chu trở về sau, kim văn được sử dụng rộng rãi. Theo thống kê, người ta tìm được 3005 chữ kim văn, đã đọc được 1804 chữ, nhiều hơn giáp cốt văn một chút. Do thời kì Thương Chu rất thịnh hành đồ đồng, mà trong đó "chung" (cái chuông) và "đỉnh" (cái vạc) là những nhạc khí, lễ khí tiêu biểu nên kim văn còn có tên gọi là chung đỉnh văn.
==Phân loại==
Kim văn có thể chia làm bốn loại, đó là Ân kim văn (khoảng năm 1300 tr.CN - 1070 tr.CN), Tây Chu kim văn (khoảng 1070 tr.CN - 771 tr.CN), Đông Chu kim văn (khoảng 771 tr.CN - 222 tr.CN) và Tần Hán kim văn (221 tr.CN - 219 s.CN).
===Ân kim văn===
Từ trước đời nhà Thương đã có kim văn, nhưng kim văn thực sự hình thành là từ sau khi Bàn Canh dời đô. Ban đầu chỉ có vài chữ, đến đầu đời nhà Chu đã có hơn 1200 chữ. Những đồ đồng có đúc kim văn thời nhà Thương là khá nhiều, nhưng nội dung đơn giản, chủ yếu là tên họ của người đúc hoặc của tổ tiên người đó. Đến khi nhà Thương bị diệt, mới xuất hiện những bài văn khắc bằng kim văn, nhưng bài dài nhất cũng chỉ có hơn 40 chữ.
===Tây Chu kim văn===
Từ khi nhà Chu lên thay nhà Thương, kim văn dần thịnh hành, viết những chuyện của vua chúa như việc Chiêu Vương tuần du phương nam, Mục Vương đi săn ở phía tây... đều được ghi chép lại.
Tầng Tournai

Tầng Tournai là một trong ba tầng động vật thuộc thế Mississippi của kỷ Than Đá. Nó kéo dài từ khoảng 359,2±2,5 triệu năm trước (Ma) tới 345,4±2,1 Ma. Diễn ra trước nó là tầng Famenne còn diễn ra sau nó là tầng Visé. Trong thời gian thuộc tầng Tournai, các cánh rừng cổ đại được hình thành và chết đi, tạo ra một tầng chứa các dạng nhiên liệu chứa cacbon như than đá, dầu mỏ và các nhiên liệu hóa thạch khác. Tên gọi của tầng này do André Dumont đặt ra năm 1832 theo tên của thành phố Tournai (Doornik) của Bỉ. GSSP chính thức của ICS nằm gần đỉnh núi La Serre ở đông nam dãy núi Montagne Noire, Pháp. Mốc đánh dấu sự bắt đầu của tầng này là sự xuất hiện lần đầu tiên của loài động vật răng nón với danh pháp "Siphonodella sulcata". Mốc đánh dấu sự kết thúc vẫn chưa được chọn chính thức, tuy một số nhà địa chất coi đó là thời điểm xuất hiện lần đầu tiên của loài trùng thoi có danh pháp "Eoparastaffella simplex" (thuộc bộ Trùng thoi ("Fusulinida"), ngành Trùng lỗ ("Foraminifera")).
Các nguyên lý toán học của triết học tự nhiên

Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica (tiếng Latinh nghĩa là "Các nguyên lý toán học của triết học tự nhiên"), thường gọi ngắn gọn là Principia, là tác phẩm gồm 3 tập sách do Sir Isaac Newton viết bằng tiếng Latinh xuất bản lần đầu vào ngày 5 tháng 7 năm 1687. Sau khi chú thích và hiệu đính tập đầu tiên, Newton cho xuất bản hai tập nữa vào các năm 1713 và 1726. Nội dung của "Principia" viết về các định luật về chuyển động của Newton thiết lập lên cơ sở của cơ học cổ điển, và về định luật vạn vật hấp dẫn của Newton cùng với lập luận để suy ra ba định luật của Kepler về chuyển động hành tinh (mà trước đó Johannes Kepler đã suy luận ra dựa trên các kết quả thực nghiệm). "Principia" "được đánh giá cách công minh là một trong những tác phẩm quan trọng nhất trong lịch sử khoa học".

Nhà vật lý và toán học người Pháp Alexis Clairaut đánh giá tác phẩm vào năm 1747: "Quyển sách nổi tiếng "Các nguyên lý toán học của triết học tự nhiên" đánh dấu kỷ nguyên cách mạng vĩ đại trong vật lý học. Các phương pháp do Sir Newton sử dụng... đã chiếu rọi ánh sáng của toán học vào khoa học mà khi đó vẫn còn nằm trong bóng tối của các phỏng đoán và giả thuyết." Một đánh giá vào thời điểm khi lý thuyết của Newton chưa được chấp nhận hoàn toàn, vào cuối thế kỷ sau khi phát hành lần ấn bản 1687, "không ai có thể từ chối rằng" (ngoài cuốn "Principia") "một khoa học đã nổi lên, ít nhất trong phạm vi nó đề cập, vượt qua bất cứ thứ gì trước đó mà nó đứng một mình như là một ví dụ của khoa học tổng quát."

Trong phát biểu lý thuyết vật lý của mình, Newton đã phát triển và sử dụng công cụ toán học mà ngày nay chính là lĩnh vực vi tích phân. Nhưng ngôn ngữ của vi tích phân mà chúng ta biết đến lại hầu như không xuất hiện trong "Principia"; thực tế Newton đã đưa ra các chứng minh bằng dạng hình học của phép tính vô cùng bé, dựa trên sự triệt tiêu của giới hạn tỷ số các đại lượng hình học vô cùng bé. Trong kết luận của lần ấn bản sửa đổi "Principia", Newton nêu ra câu nói nổi tiếng, "Hypotheses non fingo" ("Tôi không đặt ra các giả thuyết.")

==Xem thêm==
- Thí nghiệm đạn pháo của Newton

== Liên kết ngoài ==
- Newton's Principia - read and search
- Sir Isaac Newton: The PRINCIPIA
- Principia Text in Latin
Amedeo Modigliani

Amedeo Clemente Modigliani (12 tháng 7 năm 1884 – 24 tháng 1 năm 1920) là một nghệ sĩ người Italia, họa sĩ kiêm nhà điêu khắc đã hành nghề phần lớn thời gian ở Pháp. Modigliani sinh ra tại Livorno, ở Tuscany Trung Italia (xem Các nhóm vùng Italia) và bắt đầu nghiên cứu nghệ thuật trước khi đến Paris năm 1906. Chịu ảnh hưởng bởi các nghệ sĩ bạn bè nhưng ông vẫn giữ phong cách nghệ thuật riêng. Ông qua đời ở độ tuổi 35 ở Paris vì bệnh lao màng não—chứng bệnh này bị làm trầm trọng thêm bởi tình cảnh nghèo, làm việc quá sức, và dùng quá nhiều rượu và thuốc ngủ.

== Thời trẻ ==
Amedeo Modigliani sinh ra trong một gia đình Do Thái tại Livorno ở Tuscany. Livorno vẫn là một thành phố mới theo chuẩn Italia vào thời đó. Tổ ngoại của ông là một người Solomon Garsin, một người Do Thái di cư đến Livorno vào thế kỷ 18 với tư cách là người tị nạn tôn giáo.

Modigliani là con thứ tư của gia đình, cha là Flaminio Modigliani và mẹ là Eugenia Garsin. Cha ông là một người làm nghề kinh doanh đổi tiền nhưng khi công việc kinh doanh của ông bị phá sản, cả gia đình sống trong nghèo túng.

Modigliani có tình cảm thân thiết với mẹ mình, người dạy cậu tại nhà cho đến khi cậu lên 10 tuổi. Cậu bé có vấn đề sức khỏe vì bị viêm màng phổi khi lên 11 tuổi, vài năm sau lại bị bệnh sốt thương hàn. Năm 16 tuổi cậu lại bị viêm màng phổi và cậu bị nhiễm bệnh lao. Sau khi Modigliani phục hồi sau đợt viêm màng phổi thứ hai, mẹ cậu đã đưa cậu đi một vòng về phía nam Italia: Napoli, Capri, Roma, và Amalfi, sau đó lên phía bắc đến Florence, và Venice.

Mẹ ông là người có vai tròn lớn trong việc cậu bé phát triển tài năng theo đuổi ngành nghệ thuật. Khi cậu 11 tuổi, bà đã viết trong nhật ký của mình rằng:

== Liên kết ngoài ==
- www.modigliani-foundation.org 316 bức họa của Amedeo Modigliani
- www.claudiobarontini.com archives photos
- Bảo tàng Hecht
- Modigliani: Beyond the Myth , The Jewish Museum, New York 2004
- Modigliani và những người mẫu của ông , Học viện nghệ thuật Hoàng gia London, 2006
- Review of Exhibition Modigliani at the Royal Academy of Arts, London
- Rats' teeth and empty eyes, a disparaging view of Modigliani's work in The Guardian's review of the RA show of 2006.
- Modigliani at Olga's Gallery , large online collection of images of Modigliani's works.
John Flamsteed

John Flamsteed (19 tháng 8 năm 1646 - 31 tháng 12 năm1719) là một nhà thiên văn người Anh.

Flamsteed sinh tại Denby, Derbyshire, Anh, và học tại Trường Derby và Jesus College, Cambridge. Ông là người tính toán chính xác hiện tượng nhật thực năm 1666 và 1668. Ông là một trong những người đầu tiên chịu trách nhiệm ghi chép sớm nhất các quan sát về hành tinh Sao Thiên Vương mà ông đã nhầm là một ngôi sao.

Flamsteed cũng được người ta nhớ đến do là người có xung đột với Isaac Newton, chủ tịch của Hội Hoàng gia vào thời đó. Flamsteed từ chối xuất bản một tác phẩm được vua giao và năm 1712, Newton và Edmond Halley đã xuất bản một bản ban ban đầu cửa Flamsteed "Historia Coelestis Britannica" mà không ghi tên tác giả. Nhiều năm sau, Flamsteed đã mua nhiều bản sách này và đốt công khai trước cổng của Royal Observatory. Tuy nhiên, cách đánh số ngôi sao trong cuốn sách này vẫn đang được sử dụng và được gọi là các cách đặt tên của Flamsteed.

Năm 1725 bản "Historia Coelestis Britannica" của riêng của Flamsteed đã được xuất bản bao gồm các quan sát của ông và một bảng ca-ta-lô 2935 ngôi sao chính xác hơn nhiều so với bất kỳ tác phẩm nào trước đó.

==Tham khảo==
- "The correspondence of John Flamsteed, the first nhà thiên văn học Royal" compiled and edited by Eric G. Forbes... Lesley Murdin and Frances Willmoth. Bristol: Institute of Physics Publishing, 1995-2002 ISBN 0750301473 (v. 1); ISBN 0-7503-0391-3 (v. 2); ISBN 0-7503-0763-3 (v.3)
- "The Gresham lectures of John Flamsteed", edited and introduced by Eric G. Forbes. London: Mansell, 1975 ISBN 0-7201-0518-8
- "Newton's Tyranny: The Suppressed Scientific Discoveries of Stephen Gray and John Flamsteed", David H. Clark & Stephen H.P. Clark. W. H. Freeman, 2001 ISBN 0-7167-4701-4

==Liên kết ngoài==
- John Flamsteed Biography (SEDS)
- Electronic facsimile-editions of the rare book collection at the Vienna Insitute of Astronomy
San Salvador

San Salvador là thủ đô của El Salvador. Thung lũng nơi thành phố này tọa lạc trước đây được gọi là "El Valle de las Hamacas" ("Thung lũng của những cái võng") do nó có hoạt động địa chấn cao. San Salvador là thành phố lớn thứ hai ở Trung Mỹ. Thành phố nằm trên diện tích 568 km² (220 dặm vuông) và có dân số gần 2,2 triệu người. Đây là nơi có dân số chiếm 1/3 dân số của El Salvador và 1/2 tài sản của quốc gia này.

== Liên kết ngoài ==
- Municipality of the city of San Salvador
- The Tramways of San Salvador, 1876–1929
Nathan Bedford Forrest

Nathan Bedford Forrest (13 tháng 7 năm 1821 – 29 tháng 10 năm 1877) là thiếu tướng của quân đội Liên minh miền Nam trong thời Nội chiến Hoa Kỳ. Ông nổi tiếng với tài chỉ huy kỵ binh với chiến thuật thần tốc và du kích, chuyên đem quân khinh kỵ đánh nhanh và rất bất ngờ, tiêu diệt hay làm rối loạn hậu quân của đối phương.

Nhưng sau thời chiến Forrest trở thành một trong các lãnh tụ nhóm bạo động kỳ thị chủng tộc Ku Klux Klan.

Forrest bị nhiều người tố cáo là đã gây tội ác chiến tranh trong trận đồn Pillow khi ông ra lệnh cho binh sĩ tàn sát tù binh da đen đã buông súng đầu hàng.
Sdok Kak Thom

Sdok Kok Thom (, "Sadok Kok Thom", ; , ), hay Sdok Kak Thom, là một ngôi đền Khmer được xây vào thế kỷ 11, hiện nằm ở Thái Lan, 18 dặm về phía đông bắc của thị xã biên giới của Thái Lan là Aranyaprathet. Ngôi đền này thờ vị thần Shiva, được xây dưới thời vua Udayadityavarman II, trong thời kỳ Đế quốc Khmer.

Được xây bằng sa thạch đỏ và laterite, ngôi đền là một ví dụ hàng đầu về đền đài thờ cúng trong thời kỳ vàng son của đế quốc này. Dù nhỏ hơn các đền khác ở Angkor, ngôi đền này có kiến trúc cơ bản và các hình ảnh như các ngôi đền được xây cùng thời.

==Đặc điểm kiến trúc==
Thiết kế kiến trúc của ngôi đền này được liên kết với đế chế khmer vĩ đại đã cai trị trong khoảng 700 năm. Ở trung tâm của ngôi đền là một tháp bằng đá sa thạch, được coi là nơi tôn nghiêm chính, có lẽ là nơi trú ngụ của một linga , biểu tượng của thần Shiva. Cửa tháp ở phía đông, tiếp cận bằng các bậc thang; ba mặt còn lại có cửa giả. Vài mét về phía đông bắc và đông nam là hai công trình kiến trúc bằng đá sa thạch, với các cửa sổ lớn bên hông và nền đá ong. Bao quanh tháp và các thư viện là một sân hình chữ nhật rộng khoảng 42 x 36 mét và có các phòng trưng bày ở cả bốn phía. Ở phía đông của thánh địa là một gopura, hoặc cổng, phản ánh hướng của ngôi đền về phía đông.
Ở nhiều vị trí khác nhau trong ngôi đền, có rất nhiều hình khắc trên đá, bao gồm trang trí hoa lá rắn Naga và một hình tượng dường như là vị thần Vishnu của đạo Hindu.

Một con hào, có khả năng tượng trưng cho Biển Sáng tạo của người Hindu, nằm bên ngoài mỗi bốn phía của sân. Một đại lộ dẫn về phía đông từ gopura. Một bức tường đá ong cao khoảng 2,5 mét và dài 126 mét từ đông sang tây và 120 mét từ nam đến bắc cung cấp thêm bao vây cho toàn bộ khu phức hợp. Điểm giữa của phía đông của bức tường này có một gopura phức tạp, đứng trên một nền đá ong. Khoảng 200 mét về phía đông của gopura này, dọc theo một đại lộ lát đá ong với những cột đá dựng đứng ở hai bên, là một hồ chứa nước thánh, hay baray, rộng khoảng 200 x 370 mét.

==Chạm khắc==
Bản khắc (phân loại K. 235) gồm 340 dòng, bằng cả tiếng Phạn và tiếng Khmer cổ, được khắc trên một tấm bia sa thạch màu xám cao 1,51 mét ở góc đông bắc của ngôi đền. Có niên đại đến ngày 8 tháng 2 năm 1053, nó kể lại hai thế kỷ rưỡi phục vụ mà các thành viên của gia đình sáng lập ngôi đền đã cung cấp cho triều đình Khmer, chủ yếu là tuyên úy cho các vị vua. Khi đặt ra vai trò lâu dài này, bản văn cung cấp một cái nhìn đáng chú ý và thường là thơ mộng về đức tin, dòng dõi hoàng tộc, lịch sử và cấu trúc xã hội của thời đại.

== Tham khảo ==
- Sak-Humphry, Chhany. "The Sdok Kak Thom Inscription". The Edition of the Buddhist Institute 2005
- Higham, Charles. "The Civilization of Angkor". University of California Press 2001
- Freeman, Charles. "A Guide to the Khmer Temples of Thailand and Laos". Weatherhill 1998
Bơm phân tử

Bơm phân tử, hay còn gọi là Bơm turbo là một thiết bị tạo chân không cao (có thể đạt tới 10 đến 10 Torr), dựa trên nguyên tắc cuốn các phân tử khí dư trong môi trường chân không sơ cấp nhờ va chạm với một động cơ quay với tốc độ cao (động cơ phản lực - động cơ turbo).
==Lịch sử phát triển==
Bơm turbo phân tử được phát minh vào năm 1958 bởi Becker dựa trên các thành tựu đã được phát triển từ năm 1913 (bởi Gaede), năm 1923 (bởi Helweck) và năm 1944 bởi Siegbahn. Bơm phân tử thực sự đem lại hiệu quả cao nhờ ứng dụng nguyên lý động cơ phản lực.

==Nguyên lý hoạt động==
 Bơm turbo phân tử là thiết bị tạo ra chân không cao theo nguyên lý cuốn các phân tử khí ở trạng thái khí kém nhờ một động cơ quay với tốc độ rất lớn. Để bơm có thể hoạt động, ban đầu cần tạo ra chân không sơ cấp (cỡ 10 Torr) nhờ một bơm cơ học. Khi bơm hoạt động, rôto của bơm là hệ thống các cánh quạt được tăng tốc đến vận tốc lớn như động cơ phản lực và sẽ cuốn các phân tử khí để tạo môi trường chân không cao. Vì quay với tốc độ rất lớn nên động cơ sẽ rất nhanh bị nóng và đòi hỏi làm mát bằng nước hoặc dầu.
Học viện Quân chính

Học viện Quân chính là một trường đào tạo sĩ quan quân đội trung cao cấp tại Việt Nam hoạt động từ ngày 3 tháng 3 năm 1961 đến ngày 21 tháng 5 năm 1965. Lúc đó, Học viện Quân chính được thành lập trên cơ sở sáp nhập Trường Bổ túc Quân sự trung cao cấp và Trường Chính trị trung cao cấp. Năm 1965 Học viện Quân chính lại tách thành Học viện Quân sự (nay là Học viện Lục quân Đà Lạt, Lâm Đồng) và Học viện Chính trị (nay là Học viện Chính trị Quân sự, trụ sở tại quận Hà Đông, Hà Nội).
NOW (truyện tranh)

NOW ("Hangul":나우, "Hanja":儺雨, "phiên âm La tinh": Na-woo, "phiên âm Hán Việt": Na vũ) là một manhwa ("Hanja":漫畫, "Phiên âm Hán Việt": mạn họa, danh xưng Hàn Quốc với truyện tranh và phim hoạt hình) viết theo lối manga của tác giả Park Sung-woo (박성우-朴晟佑, "Phác Thịnh Hữu"). Giới thiệu bởi Studio Zero và đăng trên IQ Jump Comics, một tạp chí manhwa hàng tuần của Hàn Quốc. NOW chính là phần tiếp theo của Thiên Lang Liệt Truyện (Chun Rang Yeo Jun)

==Cốt truyện==
NOW dựa trên bối cảnh sau cuộc chiến Cao Câu Ly và Trung Nguyên Đường triều và xoay quanh nhân vật chính là Bi-Ryu ("Phí Lưu"), một môn đệ "Tứ Thần Võ" ("Sashinmu"), và Arin ("Diên Nga Lân"), một cô gái hậu đậu mang kiếm trong suốt các hành trình. Series truyện được xuất bản đến tập 25 ở Hàn Quốc và tập 6 ở Hoa Kỳ. NOW là một bộ truyện hành động/chiến đấu chủ yếu dành cho nam giới

==Nhân vật==
===Môn đệ Tứ Thần Võ ("Sashinmu")===
====Môn đệ của Pa Goon-Sung====
- Bi-Ryu (비류-沸流, "Phí Lưu")

- Cho-Ryung (초령-貂鈴, "Điêu Linh")

- Yu Sae-Ha (유세하-劉世河, "Lưu Thế Hà")

====Môn đệ của Yhun Oh-Rhang====
- Yeon Ah-Rin (연아린-延娥璘, "Diên Nga Lân")
- Yeon Ah-Ran (연아란-延娥蘭, "Diên Nga Lan")

===Myung Wong Shin Gyo (Minh Vương Thần Giáo)===
====Giáo chủ====
- Cựu giáo chủ
- Nirvana (니르바나)

====Đại Hộ pháp và Tả-Hữu Hộ pháp====
- Asura

- Huynh muội Brahma
"They were the minister of Myung Wong Shi Gyo, in the generation of Shiva's eldest sister."

- Shiva (시바)

- Lakshmi (라크슈미)

- Ganesha (가네샤)

====Thất Luân Tử ("Chil-Rhun-Sa")====
- Cheong Mok - Il-Rhun ("Nhật Luân")
- Thành viên chưa lộ mặt - Whur-Rhun ("Nguyệt Luân").
Có nhiệm vụ ẩn nấp thu thập thông tin. Có khả năng tàng hình và giấu "khí". Bị Ghyur Ma-roh hạ tại gia trang của Mo-Yong thế gia. Vì không hoàn thành nhiệm vụ nên tự sát.
- Akni - Hwa-Rhun ("Hoả Luân")
- Baraha - To-Rhun ("Thổ Luân")
- Matshia - Sue-Rhun ("Thủy Luân")
- Hanuman - Mok-Rhun ("Mộc Luân")
- Rakshasha - Kim-Rhun ("Kim Luân")

- Phái của Gi-Wang-Mu ("Quỷ Vương Mẫu phái")
- Gi-Wang-Mu ("Quỷ Vương Mẫu")
- So Koon
- Shi Rang
- Bốn chị em sinh tư

- Nhân vật khác của Minh Vương Thần Giáo
- Britra

- Ah-Gi (아귀-餓鬼, "Ngã Quỷ")

- Dharma (다르마) ("Đạt Ma")

- Seop Poong

- Ma Yeom-Chol (馬炎鐵, "Mã Viêm Thiết")

==Các cao thủ khác==
===Gia tộc Yhun===
- Yhun Oh-Rhang (延烏郞, "Diên Ô Lang"):
- Whur Ha-Rhang (月下浪, "Nguyệt Hạ Lang"):

===Môn đệ Tứ Thần Võ===
- Ghyur Mah-Ro:
===Thần Long Môn ("Shin Ryong Moon")===
- Juk Woon
- So-Hyang
===Gia tộc Mo-Yong===
- Mo-Yong Bi:
- Ja Hye:
- Mo-Yong Rin
- Mo-Yong Hyun

===Sho-Rhim-Sa (Thiếu Lâm Tự)===
- Phương trượng
- Cheon Jong (天宗, "Thiên Tông")
- Trưởng lão
- Cheon Seung

===Nhân vật khác===
- Im Chol-Sim (林哲心, "Lâm Triết Tâm")

==Liên kết ngoài==
- Tranh web của tác giả Park Sung-wo
- Trang web của Infinity Studios (Nhà xuất bản của NOW bên Mỹ)