Hòa ước Versailles

Hòa ước Versailles là một hiệp ước hòa bình được ký kết vào ngày 28 tháng 6 năm 1919, chấm dứt tình trạng chiến tranh giữa Đức và hầu hết các quốc gia thuộc Khối Đồng Minh. Hiệp ước được ký tại Cung điện Versailles tròn năm năm kể từ vụ ám sát Đại vương công Franz Ferdinand dẫn tới Chiến tranh thế giới thứ nhất. Những quốc gia khác thuộc Liên minh Trung tâm ký hòa ước riêng với Khối Đồng Minh. Mặc dù Hiệp định đình chiến Compiègne đã chấm dứt chiến sự từ ngày ngày 11 tháng 11 năm 1918 và xác định một số nguyên tắc, điều kiện bao gồm bồi thường chiến tranh, nhưng Khối Đồng Minh tại Hội nghị hòa bình Paris phải mất sáu tháng để lập hòa ước. Đức không được tham gia đàm phán trước khi ký hiệp ước.

== Ký kết ==
Tháng 6 năm 1919, Khối Đồng Min tuyên bố sẽ tiếp tục chiến sự nếu chính phủ Đức không ký hòa ước. Nội các của Thủ tướng Philipp Scheidemann không thống nhất được lập trường về hòa ước và bản thân Scheidemann từ chức thay vì đồng ý ký hòa ước. Gustav Bauer, người kế nhiệm Scheidemann, gửi một bức điện tín đến Khối Đồng Minh thông báo sẽ ký hòa ước với điệu kiện loại bỏ một số điều khoản, bao gồm Điều 227 đến Điều 231. Khối Đồng Minh ra tối hậu thư rằng sẽ vượt sông Rhein nếu Đức không ký hòa ước trong vòng 24 tiếng. Ngày 23 tháng 6, Bauer gửi một bức điện tín thứ hai xác nhận rằng Đức sẽ cử một phái đoàn đến Paris để ký hòa ước. Ngày 28 tháng 6 năm 1919, tròn năm năm kể từ vụ ám sát Đại vương công Franz Ferdinand, Hòa ước Versailles được ký kết.

== Nội dung ==
=== Thay đổi lãnh thổ ===
Đức mất lãnh thổ và bảy triệu người theo Hòa ước Versailles và buộc phải từ bỏ những lãnh thổ được sáp nhập theo Hòa ước Brest-Litovsk, đồng thời trao độc lập cho những xứ bảo hộ mới được thành lập.

Ở Tây Âu, Đức buộc phải công nhận chủ quyền của Bỉ đối với Moresnet và nhường quyền kiểm soát khu vực Eupen-Malmedy. Chậm nhất là sáu tháng sau ngày chuyển giao, Bỉ phải trưng cầu ý dân về việc khu vực chấp nhận chủ quyền của Bỉ hoặc gia nhập lại Đức, thông báo kết quả cho Hội Quốc Liên và tuân thủ quyết định của Hội Quốc Liên. Chính quyền chuyển tiếp Bỉ do Cao ủy, Tướng Herman Baltia đứng đầu chịu trách nhiệm tổ chức trưng cầu ý dân giữa tháng 1 và tháng 6 năm 1920. Tuy nhiên, cuộc trưng cầu ý dân không thực hiện bỏ phiếu kín và cử tri phản đối sáp nhập vào Bỉ phải ký tên công khai trên một danh sách. Sau cùng, chỉ 271 trong số 33.726 cử tri ký tên trên danh sách phản đối, trong đó 202 là công chức Đức. Hội Quốc Liên xác nhận kết quả trưng cầu ý dân vào ngày 20 tháng 9 năm 1920 và phân định biên giới Đức-Bỉ vào năm 1922. Để bồi thường cho việc phá hủy những mỏ than của Pháp, Đức buộc phải giao sản lượng than của các mỏ than trên sông Saar cho Pháp và nhường quyền kiểm soát lãnh thổ Lưu vực sông Saar cho Hội Quốc Liên trong thời hạn 15 năm, sau đó chủ quyền đối với khu vực được quyết định thông qua trưng cầu ý dân.

Pháp khôi phục chủ quyền đối với Alsace-Lorraine và hủy bỏ những điều khoản có liên quan trong Hiệp ước Versailles và Hiệp ước Frankfurt năm 1871. Pháp lập luận rằng Alsace-Lorraine là một phần của Pháp chứ không phải của Đức bằng cách công bố một bức thư của Quốc vương Phổ Wilhelm I gửi Hoàng hậu Pháp Eugenia xứ Montijo do Eugénie cung cấp, trong đó Wilhelm I giải thích rằng Đức yêu cầu lãnh thổ Alsace-Lorraine chỉ vì mục đích quốc phòng chứ không phải để mở rộng lãnh thổ. Vấn đề chủ quyền đối với Schleswig-Holstein được quyết định thông qua trưng cầu ý dân.

Ở Trung Âu, Đức buộc phải công nhận nền độc lập của Tiệp Khắc và nhường một phần Thượng Silesia cho Tiệp Khắc. Đức buộc phải công nhận nền độc lập của Ba Lan và từ bỏ "tất cả quyền lợi, quyền sở hữu" đối với lãnh thổ Ba Lan. Một phần Thượng Silesia được nhường cho Ba Lan, trong khi chủ quyền đối với những phần còn lại được quyết định thông qua trưng cầu ý dân. Biên giới được phân định tùy theo kết quả trưng cầu ý dân và địa lý, kinh tế của mỗi khu vực. Tỉnh Posen (hiện tại là Poznań), vốn do Ba Lan kiểm soát sau cuộc , cũng được nhường cho Ba Lan. Pomerania (Đông Pomerania) được chuyển giao cho Ba Lan trên cơ sở lịch sử, thành phần dân tộc nhằm cho phép Ba Lan tiếp cận biển, được gọi là Hành lang Ba Lan. Chủ quyền đối với phía nam của Đông Phổ được quyết định thông qua trưng cầu ý dân, trong khi khu vực Soldau của Đông Phổ nằm trên tuyến đường sắt giữa Warszawa và Danzig được chuyển giao cho Ba Lan. Một khu vực với diện tích được chuyển giao cho Ba Lan theo thỏa thuận. Lãnh thổ Memel được nhường cho Khối Đồng Minh tùy nghi xử lý. Đức buộc phải giao thành phố Danzig và những vùng nội địa, bao gồm đồng bằng sông Wisła trên Biển Baltic, cho Hội Quốc Liên thành lập Thành phố tự do Danzig.

=== Từ bỏ thuộc địa ===
Đức buộc phải chuyển giao các thuộc địa của mình cho Hội Quốc Liên thành lập các lãnh thổ ủy trị Hội Quốc Liên dưới sự kiểm soát của các quốc gia Khối Đồng Minh. Togoland và Cameroon thuộc Đức được chia cho Pháp và Anh. Ruanda-Urundi được cắt cho Bỉ, Tây Nam Phi thuộc Đức được cắt cho Nam Phi, Đông Phi thuộc Đức được cắt cho Anh. Để bồi thường cho Bồ Đào Nha, Bồ Đào Nha được giao Tam giác Kionga, một phần của Đông Phi thuộc Đức ở phía bắc Mozambique. Các nhượng địa của Đức ở Sơn Đông, Trung Quốc được cắt cho Nhật Bản. Nhật Bản tiếp quản những nhượng địa Đức ở Thái Bình Dương phía bắc xích đạo, Úc tiếp quản những nhượng địa phía nam xích đạo, ngoại trừ Samoa thuộc Đức được giao cho New Zealand.

=== Hạn chế quân sự ===
Hòa ước giới hạn Đức có tối đa quân số 1.000.000 người tình nguyện tức không được bắt thi hành nghĩa vụ quân sự, cấm sở hữu máy bay và xe tăng. Bộ Tổng Tham mưu phải bị dẹp bỏ. Hải quân bị giảm thành lực lượng tượng trưng, bị cấm chế tạo tàu ngầm hoặc tàu trọng tải trên 100 tấn.

=== Bồi thường ===
Điều 231 yêu cầu Đức chịu trách nhiệm về những thiệt hại trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, "là hậu quả của ... hành vi xâm lược của Đức và các đồng minh của Đức." Đức buộc phải bồi thường cho các quốc gia Khối Đồng Minh và một Ủy ban Bồi thường của Khối Đồng Minh được giao quyết định số tiền bồi thường, hình thức bồi thường. Ủy ban Bồi thường phải "cho Chính phủ Đức cơ hội công bằng được bày tỏ ý kiến" và nộp kết luận trước ngày 1 tháng 5 năm 1921. Ngoài ra, Đức buộc phải bồi thường 20 tỷ mác (5 tỷ đô la Mỹ) bằng vàng, hàng hóa, tàu thuyền, chứng khoán hoặc hình thức khác. Tiền bồi thường được dùng để chi trả cho chi phí chiếm đóng Đức của Khối Đồng Minh và mua thực phẩm, nguyên liệu cho Đức.

=== Tổ chức quốc tế ===
Giống với những hiệp ước khác được ký tại Hội nghị hòa bình Paris, Phần I Hòa ước Versailles là Hiệp ước Hội Quốc Liên, một tổ chức có nhiệm vụ giải quyết xung đột quốc tế. Phần XIII quy định việc thành lập Văn phòng Lao động Quốc tế, tiền thân của Tổ chức Lao động Quốc tế. Hòa ước cũng kêu gọi các bên ký hoặc phê chuẩn Công ước quốc tế về thuốc phiện thứ nhất.

=== Tội phạm chiến tranh ===
Đức được yêu cầu phải giao nộp cựu hoàng Wilhelm II để đưa ra xét xử "vì tội vi phạm nghiêm trọng các hiệp ước quốc tế" trước một tòa án gồm năm thẩm phán thuộc Khối Đồng Minh – một người Anh, một người Mỹ, một người Pháp, một người Ý và một người Nhật Bản. Tòa án có quyền quyết định bất cứ hình phạt nào mà tòa án cho là thích hợp, bao gồm tử hình. Ngoài ra, Đức phải giao nộp tội phạm chiến tranh theo yêu cầu của Khối Đồng Minh để đưa ra xét xử trước tòa án binh vì tội vi phạm luật chiến tranh và cung cấp thông tin, tài liệu có liên quan làm chứng cứ cho phiên tòa.

== Phản ứng ==
=== Đức ===
Dư luận Đức kịch liệt phản đối hòa ước, đặc biệt lên án Điều 231 quy kết Đức phát động Chiến tranh thế giới thứ nhất là xúc phạm danh dự quốc gia. Những điều khoản yêu cầu Đức giao nộp tội phạm chiến tranh cũng bị phản đối vì những người bị giao nộp được coi là anh hùng trong khi những tội ác chiến tranh của Khối Đồng Minh dường như không bị truy tố. Hòa ước bị gọi là ""Diktat"" vì bị áp đặt lên Đức. Philipp Scheidemann, thủ tướng dân cử đầu tiên của Đức, từ chức thay vì ký hòa ước. Trong một bài phát biểu đầy cảm xúc trước Quốc hội vào ngày 12 tháng 5 năm 1919, ông lên án Hòa ước Versailles là một "chiếc búa phù thủy khủng khiếp, hung tàn" và kêu lên:

== Vi phạm ==
Năm 1919, Tướng Hans von Seeckt chỉ huy Quân đội Liên bang Đức trở nên đánh phá mạnh mẽ vào Hòa ước Versailles. Theo Điều khoản 160 thì Bộ Tổng Tham mưu Đức bị cấm chỉ, nhưng ông tái hiện Bộ Tham mưu Đức thông qua việc thành lập Bộ chỉ huy Quân đội Đức ("Truppenamt"). Dù các Điều 176 và 177 cấm đoán các Hàn lâm viện Chiến tranh và Học viện đào luyện Sĩ quan, nhưng ông gầy dựng lại những tổ chức này. Năm 1922, Đức ký kết Hiệp định Rapallo với Liên Xô. Dưới danh nghĩa là tái lập quan hệ ngoại giao, thỏa thuận thương mại và xóa bỏ đòi hỏi chiến phí của hai bên, Hiệp định Rapallo cho phép sĩ quan Quân đội Liên bang Đức đến huấn luyện cho chiến sĩ Hồng quân, là một sự phá vỡ hạn chế của Hòa ước Versailles về sự mở mang khả năng quân sự của Đức. Hiệp định này đã phá tan hy vọng về một liên minh Pháp - Xô, đồng thời Đức được công nhận ngầm là một cường quốc.

Chính phủ Đức cũng dùng những biện pháp kinh tế để tránh né Hòa ước Versailles, thí dụ như chủ ý gây lạm phát tiền tệ. Cụ thể hơn, họ chủ trương không nộp khoản chiến phí mà Hòa ước này yêu cầu. Đồng thời, Hoa Kỳ khẩn cấp yêu cầu Pháp trả nợ cho mình. Điều này đã dẫn tới khủng hoảng vào năm 1923: trong tháng 1 năm ấy, liên quân Pháp - Bỉ xâm lược thung lũng Ruhr giàu sắt và than đá và chiếm đóng trong suốt 2 năm rưỡi. Cuối cùng, một giải pháp chính thức được đề xuất để chấm dứt cuộc khủng hoảng: đó là kế hoạch Dawes, quân xâm lăng rút khỏi Ruhr. Nhưng cuộc khủng hoảng còn có ý nghĩa to lớn hơn, đó là cuộc kháng cự bất bạo động của những người thợ mỏ Đức chống quân xâm lược Pháp - Bỉ đã khiến cho nhân dân đồng loạt ủng hộ họ, trong khi đó, việc quân Pháp kêu gọi họ làm việc trở lại chỉ khiến cho toàn dân Đức càng thêm căm ghét kẻ thù xâm lăng. Sau khi khủng hoảng kết thúc, khoảng chiến phí mà Đồng Minh áp đặt cho nước Đức trong Hòa ước Versailles bị giảm đi rất nhiều, và quan hệ Anh - Pháp càng thêm suy sụp do nước Anh có thiện cảm với cuộc kháng cự bất bạo động vì chính nghĩa của những người thợ mỏ Đức.

== Đánh giá ==
Ngay trong ngày ký kết Hòa ước, tờ báo "Deutsche Zeitung" ghi nhận:

Thống chế Pháp Ferdinand Foch phản đối Clemenceau và không bằng lòng với những điều khoản của hòa ước Versailles đối với Đức. Ông suýt nữa thì không cam chịu hội nghị hòa bình này. Foch cho rằng hội nghị quá mềm dẻo, không bắt thiết lập đầu cầu ở sông Rhine. Đồng thời, ông ta cũng nhận thấy những điềm báo về sự thất bại của hội nghị. Vào ngày 21 tháng 6, Foch cho rằng Đức vẫn tiếp tục "xảo trá" khi ông chứng kiến cảnh họ tự hủy hoại hạm đội của mình không rơi vào tay Pháp. Chưa kể, Foch còn trở nên nổi cáu khi quần chúng nhân dân Đức đốt cháy mọi lá cờ Pháp mà quân đội Phổ giành lấy được trong cuộc Chiến tranh Pháp-Phổ, nhằm ngăn cản việc trao trả những lá cờ này cho Pháp. Ông ta gửi thư cho vợ mình: "Bọn họ nhạo báng chúng ta. Toàn thể châu Âu là một đám nhốn nháo. Ấy là công trình của Clemenceau". Do đó, Foch từ chối làm lễ ký kết bản hòa ước 28 tháng 6 năm 1919 tại Versailles. Foch có lời tuyên bố, mà sau này càng trở nên đúng:
Bất chấp những nỗ lực lớn nhất của Clemenceau, Hòa ước này đã thất bại trong việc thay đổi sự bất cân bằng chiến lược giữa nước Đức và Pháp: Đức vẫn còn đông dân hơn nhiều và có nền công nghiệp phát triển vượt trội Pháp. Quân đội Pháp thì quá yếu để có thể hủy diệt sức mạnh quân sự của Đức, và nhìn chung là Pháp không thể gây ảnh hưởng lớn trong khối Hiệp Ước để thuyết phục đồng minh của mình phân chia nước Đức. Thượng viện Hoa Kỳ từ chối phê chuẩn bản hòa ước này vào tháng 1 năm 1920, và liên minh giữa Anh và Pháp bắt đầu suy sụp. Thống chế Foch trở nên chán ghét lời đề nghị một liên minh quân sự giữa Pháp, Anh và Hoa Kỳ - cái mà Clemenceau đặt niềm tin to lớn. Tổng quan, không những thắng lợi của Pháp năm 1918 hoàn toàn là một "chiến thắng kiểu Pyrros", mà Pháp đã thất bại trong việc thiết lập một nền hòa bình lâu dài.

==Đọc thêm==
- "The Treaty of Versailles: A Reassessment After 75 Years", Boemeke, Manfred F., Gerald D. Feldman, and Elisabeth Gläser, editors. Washington, DC: German Historical Institute, 1998.

==Liên kết ngoài==
- Photographs of the document
- The consequences of the Treaty of Versailles for today's world
- Text of Protest by Germany and Acceptance of Fair Peace Treaty
- "My 1919"—A film from the Chinese point of view, the only country that did not sign the treaty
- "Versailles Revisted" (Review of Manfred Boemeke, Gerald Feldman and Elisabeth Glaser, The Treaty of Versailles: A Reassessment after 75 Years. Cambridge, UK: German History Institute, Washington, and Cambridge University Press, 1998), "Strategic Studies" 9:2 (Spring 2000), 191–205