hirine/wikipedia-vietnamese-1M296K-dataset huggingface dataset:
Họ Dong riềng

Họ Dong riềng hay họ Ngải hoa hoặc họ Chuối hoa (danh pháp khoa học: Cannaceae) là một họ thực vật một lá mầm, chỉ có một chi duy nhất là chi "Canna".

==Phân bố==
Các loài trong họ này là bản địa các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới châu Mỹ, nhưng đã du nhập và tự nhiên hóa tại vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới Cựu thế giới.

==Các loài==
Họ này chỉ có một chi "Canna" duy nhất, với 12 loài hiện tại được công nhận.
- "Canna bangii"
- "Canna flaccida"
- "Canna glauca"
- "Canna indica"
- "Canna iridiflora"
- "Canna jaegeriana"
- "Canna liliiflora"
- "Canna lineata"
- "Canna paniculata"
- "Canna pedunculata"
- "Canna tandilensis"
- "Canna tuerckheimii"

Ở Việt Nam có vài loài như: 
- Chuối hoa lai/Ngải hoa ("Canna × hybrida" = "C. glauca" × "C. indica" × "C. iridiflora"): Hoa to có màu sặc sỡ, đỏ hay vàng, làm cảnh.
- Dong riềng đỏ/chuối củ/chuối hoa ("Canna indica"): Hoa nhỏ màu đỏ không đẹp bằng loài trên, trồng lấy củ ăn, lấy bột làm miến.
- Phấn mĩ nhân tiêu ("Canna glauca").
- Ngải hoa đỏ ("Canna tuerckheimii").

==Phát sinh chủng loài==
Cây phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo APG III.
Bộ Long đởm

Bộ Long đởm (danh pháp khoa học: Gentianales), tên gọi đã lỗi thời là bộ Hoa vặn (Contortae), là một bộ thực vật có hoa, bao gồm trong nó nhóm các loài có cùng một nguồn gốc đơn nhất của thực vật hai lá mầm có hoa cánh hợp, thuộc nhánh Cúc (Asterids). Các họ điển hình của các hệ thống phân loại gần đây được đưa ra ở bên phải. Các loài cây trong bộ khá đa dạng, lá thường mọc đối. Mạch gỗ với bản ngăn đơn. Hoa đều, tràng tiền khai hoa vặn, hoa thích nghi với lối thụ phấn nhờ sâu bọ.

Theo hệ thống phân loại Cronquist đã lỗi thời thì các họ như Saccifoliaceae, Retziaceae và họ Bông tai (Asclepiadaceae), nay là một phần của họ La bố ma, cũng được đưa vào đây. Cũng trong hệ thống này thì họ Thiến thảo (Rubiaceae) đã được đặt vào một bộ riêng còn họ Hoàng đằng (Gelsemiaceae) là một phần của họ Mã tiền (Loganiaceae).

Theo APG II bộ này chứa 5 họ, 1.118 chi và 16.637 loài và đã xuất hiện cách đây khoảng 89-83 triệu năm trước.

==Phát sinh chủng loài==
Struwe và ctv. (1995) cho rằng họ Loganiaceae, thậm chí ngay cả khi được định nghĩa hẹp, là cực kỳ cận ngành, với các nhánh bao gồm khoảng 1.300 chi và 15.500 loài (các họ Rubiaceae, Gentianaceae, Apocynaceae + Asclepiadaceae) xuất hiện từ trong họ này; chúng cũng phân định các họ một cách tương ứng. B. Bremer (1996), Potgeiter và ctv (2000), Backlund và ctv. (2000) lại cho rằng có mối quan hệ khác hẳn - họ Rubiaceae là chị em với Loganiaceae, Gentianaceae, Gelsemiaceae và Apocynaceae và quan hệ giữa 4 họ sau là không rõ ràng. M. Endress và ctv. (1996) lại tìm thấy mối quan hệ Gelsemiaciaceae [[Strychnaceae + Geniostomaceae - hỗ trợ tốt] Apocynaceae], và điều này cũng được hỗ trợ trong các phân tích của B. Bremer và Struwe (1992). Trong các phân tích khác, như trong cây phát sinh dưới đây, có sự hỗ trợ yếu cho mối quan hệ giữa Gelsemiaceae và Apocynaceae (Backlund et al. 2000; Jiao & Li 2007; B. Bremer 1999; Rova et al. 2002), trong khi Soltis et al. (2011: lấy mẫu) phát hiện một vài hỗ trợ cho cặp chị em [Gentianaceae + Apocynaceae].

Biểu đồ chỉ ra mối quan hệ phát sinh chủng loài của bộ Long đởm với các bộ khác trong [[nhánh Cúc]] như sau:

Biểu đồ chỉ ra mối quan hệ phát sinh chủng loài trong phạm vi bộ Long đởm như sau:
==Phân loại==
- [[Họ La bố ma|Apocynaceae]] (họ La bố ma): 415 chi, 4.555 loài.
- [[Họ Hoàng đằng|Gelsemiaceae]] (họ Hoàng đằng): 2 chi, 11 loài.
- [[Họ Long đởm|Gentianaceae]] (họ Long đởm): 87 chi, khoảng 1.655 loài.
- [[Họ Mã tiền|Loganiaceae]] (họ Mã tiền): 13 chi, 420 loài.
- [[Họ Thiến thảo|Rubiaceae]] (họ Thiến thảo): 611 chi, 13.150 loài.

== Liên kết ngoài ==
- Struwe L., V. A. Albert và B. Bremer [[1994]]. Mô tả theo nhánh và sự phân loại theo họ của bộ Long đởm. "Cladistics" 10: 175–205.
- Backlund Maria, Bengt Oxelman và Birgitta Bremer [[2000]]. "Quan hệ phát sinh loài trong Bộ Long đởm (Gentianales) dựa trên các chuỗi NDHF và RBCL, với dẫn chiếu cụ thể tới họ Mã tiền (Loganiaceae). "American Journal of Botany". 87:1029-1043. nội dung

[[Thể loại:Bộ Long đởm| ]]
Họ Hoàng đằng

Họ Hoàng đằng hay họ Lá ngón (danh pháp khoa học: Gelsemiaceae) là một họ của thực vật có hoa hai lá mầm, thuộc về bộ Long đởm (Gentianales). Cho tới gần đây, họ này chỉ chứa 2 chi là: "Gelsemium" và "Mostuea", nhưng gần đây chi "Pteleocarpa" với chỉ 1 loài ("Pteleocarpa lamponga") đã được chuyển sang họ này.

Chi "Gelsemium" có 3 loài, một loài có nguồn gốc ở vùng Đông Nam Á và miền nam Trung Quốc là lá ngón và hai loài có nguồn gốc ở vùng đông nam Hoa Kỳ, México và Trung Mỹ.

Tám tới mười loài trong chi "Mostuea" có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới của Nam Mỹ, châu Phi và Madagascar.

Hai chi này trước đây được phân loại trong họ Mã tiền (Loganiaceae); họ Hoàng đằng chỉ được miêu tả kể từ năm 1994 và nó phân biệt với họ Mã tiền do không có nhựa mủ (latex) trong thân cây và lá kèm, cũng như các hoa dị nhụy với tràng hoa màu trắng hay vàng, các bầu nhụy thượng.

Năm 2014, một nghiên cứu phát sinh chủng loài phân tử về lamiids (tức Garryidae) đã dung giải Gelsemiaceae như là đơn vị phân loại chị-em với chi dị thường "Pteleocarpa". Các tác giả của công trình nghiên cứu này cho rằng Gelsemiaceae nên được mở rộng để gộp cả "Pteleocarpa". Mô tả sửa đổi cho họ Gelsemiaceae mở rộng đã được công bố năm 2014 để chứa thêm "Pteleocarpa". Trong hệ thống APG IV công bố năm 2016, "Pteleocarpa" cũng được gộp trong Gelsemiaceae.

== Phân loại ==
- Chi "Gelsemium" (bao gồm cả "Medicia"):
- "Gelsemium elegans" - lá ngón (hoàng đằng, đoạn trường thảo)
- "Gelsemium rankinii"
- "Gelsemium sempervirens"
- Chi "Mostuea" (bao gồm cả "Coinochlamys", "Leptocladus"): Khoảng 10 loài.
- "Mostuea adamii"
- "Mostuea batesii"
- "Mostuea brunonis"
- "Mostuea hirsuta"
- "Mostuea hymenocardioides"
- "Mostuea microphylla"
- "Mostuea muricata"
- "Mostuea neurocarpa"
- "Mostuea rubrinervis"
- "Mostuea surinamensis"
- Chi "Pteleocarpa":
- "Pteleocarpa lamponga"

==Liên kết ngoài==
- Bản đồ phân bố danh sách các chi Gelsemiaceae Gentianales Trees APweb botanical databases About Science & Conservation Missouri Botanical Garden
Lưu gia độ

Lưu gia độ (劉家渡) là một bài thơ của Trần Quang Khải, được viết vào thời nhà Trần. Hiện còn một bản lưu truyền của Ngô Tất Tố. Bài thơ này đại ý tả cảnh khách qua bến đò Lưu gia, nhớ lại ngày xưa từng hộ tống xa giá vua có dừng quân nơi đây, nay non sông thái bình, trở lại chốn cũ đầu đã bạc, thấy hoa mai nở trắng xóa như tuyết bên bờ sông.

==Chú thích==
1. "Việt Nam Văn Học: Văn Học Đời Trần" (VHĐT), Ngô Tất Tố, Nhà xuất bản Đại Nam, Khai Trí, Sàigòn, 1960, trang 89. Bản điện tử truy cập tháng 1 năm 2006.
Lực quán tính

Lực quán tính, hay còn gọi là lực ảo, là một lực xuất hiện và tác động lên mọi khối lượng trong một hệ quy chiếu phi quán tính, như là hệ quy chiếu quay.

Lực quán tính formula_1 không xuất phát từ bất kỳ tương tác vật lý nào mà là từ gia tốc formula_2 tự xuất hiện trong hệ quy chiếu phi quán tính. Dựa vào định luật 2 Newton formula_3, lực quán tính luôn tỉ lệ thuận với khối lượng formula_4 tác động vào.

Một lực quán tính xuất hiện khi một hệ quy chiếu có gia tốc so với một hệ quy chiếu khác. Một hệ quy chiếu có thể được gia tốc theo bất kỳ cách nào, nên lực quán tính cũng là tùy ý (nhưng phải phụ thuộc vào gia tốc của hệ quy chiếu). Tuy nhiên, bốn lực quán tính đã được định nghĩa theo những cách gia tốc thường xảy ra: một lực gây ra bởi bất kỳ gia tốc tương đối theo một đường thẳng (lực quán tính tịnh tiến), hai lực gây ra từ bất kỳ chuyển động quay nào (lực quán tính ly tâm và lực Coriolis) và lực cuối, còn gọi là lực Euler, gây ra bởi sự thay đổi tốc độ quay.

== Lực quán tính trong các hệ quy chiếu phi quán tính ==
=== Trong hệ quy chiếu chỉ có gia tốc tịnh tiến ===
Gọi hệ quy chiếu formula_5 là hệ quy chiếu phi quán tính chuyển động có gia tốc tịnh tiến formula_2 so với hệ quy chiếu quán tính formula_7, mọi khối lượng formula_4 trong hệ quy chiếu formula_5 phải chịu tác động của lực quán tính tịnh tiến formula_10:
=== Trong hệ quy chiếu chỉ có chuyển động quay ===
Trong một hệ quy chiếu quay có tốc độ góc là formula_12 so với hệ quy chiếu quán tính, mọi khối lượng formula_4 phải chịu tác động của 3 lực quán tính còn lại:
- Lực Coriolis

với formula_15 là vectơ vận tốc của vật trong hệ quy chiếu quay.

- Lực quán tính ly tâm

với formula_17 là vectơ bán kính của vật trong hệ quy chiếu quay.

- và Lực Euler

với formula_19 là sự thay đổi vectơ tốc độ góc formula_12 theo thời gian.

=== Trong hệ quy chiếu tổng quát ===
Với một hệ quy chiếu phi quán tính formula_5 quay với vectơ tốc độ góc formula_12 và tịnh tiến với gia tốc formula_2 so với hệ quy chiếu quán tính formula_7, mọi khối lượng formula_4 phải chịu tác động của 4 lực quán tính trên.

Gọi formula_26 là tổng lực tác động lên vật trong hệ quy chiếu quán tính formula_7 và formula_28 là tổng lực tác động lên vật trong hệ quy chiếu phi quán tính formula_5, chúng ta có phương trình:

== Xem thêm ==
- Hệ quy chiếu
- Hệ quy chiếu quay
- Lực Euler
- Lực quán tính ly tâm
- Hiệu ứng Coriolis
Họ Chuối

Họ Chuối (danh pháp khoa học: Musaceae) là một họ thực vật một lá mầm bao gồm các loài chuối hoang dã và giống cây trồng. Các nghiên cứu so sánh gần đây về thể hạt và chuỗi gen cùng với các ứng dụng phép miêu tả theo nhánh đã đưa ra sự phân loại mới, nhưng vẫn hơi mâu thuẫn theo bộ của các thực vật có hoa. Tuy nhiên, bộ Gừng (Zingiberales) cho đến nay là bộ duy nhất chịu ảnh hưởng nhẹ bởi các nghiên cứu này.

Chi "Musa" đã được miêu tả lần đầu tiên bởi nhà thực vật thời kỳ tiền Linnaeus là Georg Eberhard Rumphius nhưng về hình thức thì nó chỉ được thiết lập trong lần xuất bản thứ nhất của tác phẩm "Species Plantarum" của Linnaeus năm 1753 - tác phẩm là ranh giới giữa các tác phẩm thời kỳ tiền-Linnaeus và hậu-Linnaeaus. Khi viết "Species Plantarum", Linnaeus chỉ biết có một loại chuối, khi ông có cơ hội nhìn thấy nó trong vườn kính của George Clifford gần Haarlem ở Hà Lan.

Loài "điển hình" của chi này, "Musa paradisiaca" L. đã dựa trên Musa Cliffortiana L. và được công bố năm 1736, về mặt kỹ thuật là tên gọi "tiền-Linnaeus" của Linnaeus. "Musa paradisiaca" thực ra không phải là một loài, mà là một loại cây lai mà ngày nay đã biết là giữa Musa (nhóm AAB) chuối lá 'Pháp' hay "Musa" x "paradisiaca" L. mà Linnaeus đã lựa chọn sai lầm để đặt tên loài cho một cây lai phức tạp, và nó là nền tảng của nhiều sự lộn xộn trong phân loại học của chi này mà vấn đề đó đã không được giải quyết trọn vẹn cho đến thập niên 1940 và 1950.

Cho đến tận năm 1862 thì "Musa" đã là chi duy nhất trong họ này. Năm 1862, Horaninow đã miêu tả "Ensete" nhưng chi này đã không nhận được sự công nhận rộng rãi cho đến khi Cheesman sửa lại vào năm 1947. Tình trạng của chi "Musella" vẫn còn có một số điểm gây mâu thuẫn. "Musella lasiocarpa" đã được xoay tròn trong khối phân loại, đầu tiên nó được cho vào chi "Musa", sau đó vào chi "Ensete" và một lần nữa quay ngược trở lại chi "Musa" trước khi địa vị đại diện duy nhất cuối cùng của nó được thừa nhận, ít nhất là bởi một số học giả vào năm 1978.

== Đặc điểm chung ==
Củ to, thân có căn hành, lá lớn, mọc xen. Có phác hoa dạng gié tạo thành buồng chuối ở tận ngọn. Có rất nhiều hoa trong một buồng, có thể lên tới 19 ngàn hoa. Hoa sắp thành hai hàng tạo thành nải chuối. Các hoa đực nằm ở nải trên ngọn (ngọn của buồng), còn ở gần cọng của phác hoa (gốc của buồng) là hoa lưỡng tính. Hoa có 5 tiểu nhụy, bầu noãn 3 tâm bì tạo thành 3 buồng, mỗi buồng có nhiều tiểu noãn. Vòi nhụy duy nhất với nuốm hình chùy. Trái là phì quả. Trái không hột gọi là trinh quả. Thường trái có nhiều hột.

==Các chi==
Họ hiện tại bao gồm 3 chi với 92 loài.
- "Ensete" : 8 loài.
- "Musa" : 83 loài chuối, chuối lá, chuối abaca.
- "Musella" : 1 loài ("Musella lasiocarpa").

== Phát sinh chủng loài ==
Cây phát sinh chủng loài của họ Chuối trong phạm vi bộ Gừng dưới đây lấy theo APG III.
Cây phát sinh chủng loài trong phạm vi họ Chuối lấy theo Pavla Christelová và ctv (2011)

== Liên kết ngoài ==
- Musaceae in L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, information retrieval.
Musella

Musella là một chi hiện đã biết, chứa một hay hai loài ("Musella lasiocarpa", "M. splendida") trong họ Chuối (Musaceae) có nguồn gốc ở vùng đông nam châu Á, bao gồm cả tây nam Trung Quốc (các tỉnh Vân Nam và Quý Châu), Việt Nam, Lào và Myanmar. Sự phân loại này đã và vẫn tiếp tục gây ra nhiều vấn đề cho các nhà phân loại học và địa vị của nó vẫn còn có mâu thuẫn ít nhiều.

Loài thực vật này về hình thức lần đầu tiên được Adrien René Franchet đặt tên năm 1889. Ông đặt nó vào chi "Musa", với danh pháp "Musa lasiocarpa", nhưng cho rằng nó đủ khác biệt với các loài "Musa" đã biết để đặt nó trong tổ ("sectio") mới do ông tạo ra là "Musella".

Năm 1947, Ernest Entwistle Cheesman đã kiểm tra các mẫu cây ở Kew và với các chứng cứ tìm thấy, ông đã bình luận rằng "Nó có thể là bất cứ thứ gì, nhưng có lẽ không phải là "Musa, theo nghĩa đen"", và tuy thế nhưng ông lại tách nó ra để cho vào chi "Ensete". Trong khi lưu ý rằng nghiên cứu sâu hơn nữa có thể tìm thấy là loài thực vật này đại diện cho một chi mới thì Cheesman lại tạo ra tổ hợp "Ensete lasiocarpum" khi rà soát lại chi "Ensete" trong các văn bản của ông vào năm 1947 (in năm 1948).

Norman Simmonds (1962) đã không đồng ý với Cheesman, mặc dù ông đã biết rằng biểu hiện bề ngoài của loài cây này rất giống với các loài của chi "Ensete". Tuy nhiên, Simmonds cũng lưu ý rằng "cấu trúc bao hoa (của nó) là tương tự như của "Musa"" và "các đặc trưng bao hoa là chẩn đoán quan trọng về chi". Mặc dù rõ ràng là ông trên thực tế chưa nhìn thấy mẫu cây còn sống, nhưng Simmonds vẫn thích gọi nó là "Musa lasiocarpa".

Các nhà phân loại học khác cho rằng loài cây này là bất thường đối với cả "Musa" và "Ensete". Năm 1978, Li Hsi-Wen (李锡文, Lý Tích Văn) nâng cấp tổ "Musella" thành chi độc lập cùng tên, dựa theo tên gọi được công bố không hợp lệ trước đó của Wu C. Y.. John Kress tại Viện Smithsonia có (chưa công bố) các dữ liệu về hình thái học và phân tử để củng cố địa vị của "Musella" như là một chi riêng rẽ. Sự xuất bản của công trình có tuyên bố rõ ràng này hiện vẫn còn phải chờ.

Năm 2004, một danh pháp loài mới cho chi "Musella" là "Musella splendida", đã được miêu tả ở Việt Nam (công bố năm 2002 của Valmayor & Lê Đình Danh, 2002 là "nom. inval.", Valmayor & Lê Đình Danh, 2004), nhưng hiện tại Plants of the World Online cho rằng nó chi là đồng nghĩa muộn của "Musella lasiocarpa".

==Liên kết ngoài==
- Chi "Musella"
Dã thự

Dã thự (野墅) là một bài thơ của Trần Quang Khải, được viết vào thời nhà Trần. Hiện còn một bản lưu truyền của Ngô Tất Tố. Bài thơ này đại ý tả cảnh một ngôi biệt thự mới được xây ở đồng quê, cảnh tượng mới mẻ, cây trái tươi tốt, bốn mùa như mùa xuân. Ban đêm có khi ánh trăng và tiếng còi mục đồng vọng lên chòi canh, ban ngày mây hòa theo bóng áo ngườì nông dân bên đồng lúa. Đường sá thì quanh co uốn khúc nhưng tiện lợi, quỷ thần cũng phải bảo nhau nơi đây đáng thật là nơi ở ẩn.

==Chú thích==
1. "Việt Nam Văn Học: Văn Học Đời Trần" (VHĐT), Ngô Tất Tố, Nhà xuất bản Đại Nam, Khai Trí, Sàigòn, 1960, trang 92. Bản điện tử truy cập tháng 1 năm 2006.
Xuân nhật hữu cảm

Xuân nhật hữu cảm I, II (春日有感) là hai bài thơ của Trần Quang Khải, được viết vào thời nhà Trần. Hiện còn hai bản lưu truyền của Ngô Tất Tố. Bài thứ nhất đại ý nói mùa xuân, một người đóng chặt cửa, ngồi nhìn mưa bụi bay trên hoa mai, nghĩ đến ba phần ngày xuân đà bỏ phí hết hai, nay năm mươi biết sức đã suy, nhưng hào khí ngày nào vẫn còn, dùng vào chi hơn là đè ngọn gió Đông mà làm một bài thơ. Bài thứ hai nói cảnh đêm xuân gần tàn, dưới bóng trăng mờ thấy hơi lành lạnh ngọn gió đưa đến, sáng ra mấy chùm bông liễu trên không bay lạc vào gác, vài cành trúc đập vào hiên như muốn quấy rầy giấc ngủ, xa xa hình như đang mưa, trong gió đưa lại hơi mát làm mọi sự tươi tỉnh. Người sực nhớ giật mình, thấy mình không còn xuân trẻ, nay chỉ có ba chén rượu giải sầu, nhưng khi say cầm vỗ lại thanh gươm thời trẻ, thấy nhớ ngọn núi xưa nơi đã tung hoành một thời.

==Chú thích==
1. "Việt Nam Văn Học: Văn Học Đời Trần" (VHĐT), Ngô Tất Tố, Nhà xuất bản Đại Nam, Khai Trí, Sàigòn, 1960, trang 94-95.
Nguyễn Mạnh Khải

Nguyễn Mạnh Khải có thể là:
- Tên khai sinh của nhà văn Nguyễn Khải, tác giả truyện ngắn Mùa lạc
- Thiếu tướng Nguyễn Mạnh Khải, Cục trưởng Cục Phòng không Lục quân, Quân chủng Phòng không - Không quân, Quân đội nhân dân Việt Nam (2018-nay)
IPod

iPod là dòng máy nghe nhạc của Apple hay máy chơi nhạc, video, hình ảnh, game hay gọi chung là những tính năng cơ bản của một chiếc iPhone. Các loại iPod ban đầu thường có giao diện đơn giản với trung tâm là phần bánh trượt cảm ứng (trừ iPod shuffle). iPod hiện nay gồm 4 dòng chính: loại siêu nhỏ iPod Shuffle, loại trung iPod Nano, loại cảm ứng iPod Touch (gần giống iPhone), loại ổ cứng iPod Classic. iPod Classic sử dụng ổ cứng gắn liền làm bộ nhớ, còn lại đều sử dụng ổ flash. Đa phần như những máy nghe nhạc khác, iPod có thể làm thiết bị lưu trữ dữ liệu khi gắn vào máy tính. Những loại iPod bị gián đoạn kể cả hai thế hệ iPod mini phổ biến và bốn thế hệ iPod lớn bình thường, tất cả có màn đơn sắc, trừ ra iPod thế hệ thứ tư có màn hình màu (đầu tiên được bán dưới tên "iPod photo" trước khi nó thay cho iPod đơn sắc làm loại iPod chính).

== Liên kết ngoài ==
- Apple iPod – Trang chủ của Apple
- iPodLinux – iPod với Linux
Đồng bào

Đồng bào là một cách gọi của người Việt Nam có ý coi nhau như con cháu của cùng tổ tiên sinh ra. Theo nghĩa đen, "đồng bào" (同胞) có nghĩa là "cùng một bọc" hay là "cùng một bào thai" và chỉ anh em ruột thịt cùng cha cùng mẹ [theo truyền thuyết Âu Cơ-Lạc Long Quân sinh ra mọc trứng nở trăm con]. Người Việt Nam ở nước ngoài (Việt kiều) cũng được gọi là kiều bào, nghĩa là đồng bào ở nước ngoài.

==Sử dụng==
Hiện nay trong văn nói cũng như văn viết tại Việt Nam, từ đồng bào được sử dụng rất rộng rãi và bao phủ hầu hết các đối tượng, có thể nói trong nhiều hoàn cảnh nó được dùng để thay thế từ nhân dân hay người dân Việt Nam.
Băng dính

Băng dính hay băng keo là một loại vật liệu có tính năng kết dính, thường bao gồm keo kết hợp với một vài vật liệu dai, mềm khác như màng nhựa BOPP, PVC, vải, giấy.

Băng dính sử dụng phần lớn trong nhu cầu đóng gói thành phẩm, bảo vệ sản phẩm. Ngoài ra Băng Dính còn có rất nhiều công dụng trong các ngành như điện tử, công nghiệp...

Băng dính được phân loại theo nhiều tiêu chuẩn khác nhau: theo chất keo, theo vật liệu quết keo, theo công dụng và theo kích cỡ, hình dạng. Loại Băng dính thông dụng nhất trên thị trường là băng dính OPP hay còn được gọi là băng dính đóng thùng. Ngoài ra còn có rất nhiều biến thể khác của băng dính như băng keo giấy kraft, băng keo giấy, băng keo vải, băng keo chống thấm...

Băng Dính thường được quy đổi theo đơn vị yard (0.91 mét/1 yard) sẽ rất thiệt hại cho khách hàng nếu không hiểu đơn vị này vì phần lớn các đơn vị thương mại thường dùng đơn vị này để gian lận số mét trên cuộn thành phẩm để hạ giá thành.

Băng dính được phân loại theo nhiều tiêu chuẩn khác nhau: theo chất keo, theo vật liệu quết keo, theo công dụng và theo kích cỡ, hình dạng.
Xe

Xe (còn gọi chung là xe cộ, tiếng Hán-Việt gọi là Xa (車) như trong từ "xa lộ") là phương tiện giao thông và vận chuyển bằng đường bộ. Xe thường có bánh để di động và có thể được đẩy hay kéo bởi một động cơ, súc vật, hay người.

Một vài loại xe có khả năng gây tai nạn cho người tham gia giao thông đặc biệt là ba loại xe: Xe tải, xe buýt và xe ô tô (xe hơi và taxi nói chung). Ngoài ra, các loại xe này còn có thể gây ra ô nhiễm môi trường nặng.

Trong tiếng Việt, từ "xe" chỉ nói về loại phương tiện có bánh xe và đi trên cạn, trên mặt đất, còn từ "phương tiện giao thông" dùng để chỉ chung hơn, có thể chỉ đến các loại tàu biển, máy bay, tàu hỏa...

== Xe phổ biến nhất ==
Có hơn 1 tỷ chiếc xe đạp được sử dụng trên toàn thế giới. Năm 2002 ước tính có khoảng 590 triệu xe hơi và 205 triệu xe máy phục vụ trên thế giới. Ít nhất 500 triệu người Trung Quốc đi xe đạp các công ty sản xuất xe có động cơ nổi tiếng là Honda Cub 50, 78...  đã qua 60 triệu xe vào năm 2008. Các mẫu xe nhất sản xuất là Toyota Corolla, với ít nhất 35 triệu xe đã sản xuất vào năm 2010.
FIDE

FIDE (/ˈfiːdeɪ/, "FEE-day," viết tắt từ tiếng Pháp "Fédération internationale des échecs", tức là Liên đoàn Cờ vua Quốc tế) là tổ chức quốc tế liên kết các liên đoàn cờ vua quốc gia toàn thế giới.

Được thành lập tại Paris ngày 20 tháng 7 năm 1924, FIDE được Ủy ban Olympic Quốc tế (IOC) công nhận là cơ quan cao nhất chịu trách nhiệm tổ chức các cuộc thi đấu cờ vua trên phạm vi quốc tế. Khẩu hiệu của FIDE là "Gens una sumus" (có nghĩa: "Chúng ta là một"). Chủ tịch hiện tại của FIDE là Arkady Dvorkovich, người Nga.

Ngày nay, với sự gia nhập của 161 nước trên thế giới, FIDE là một trong những tổ chức thể thao năng động nhất trong việc thuyết phục và huy động hàng triệu kì thủ trên thế giới cùng phát triển các hoạt động của môn thể thao trí tuệ. Mục tiêu của FIDE là truyền bá và phát triển cờ vua trên tất cả các quốc gia, cũng như nâng cao văn hóa, sự hiểu biết về cờ vua dưới hình thức một môn thể thao và một môn khoa học thực sự.

== Các liên đoàn thành viên ==
Hiện giờ FIDE có 158 liên đoàn thành viên. Con số này có thể thay đổi vì có liên đoàn mới gia nhập, hoặc đôi khi có liên đoàn thành viên giải tán hoặc không trả được lệ phí.

== Xem thêm ==
- Cờ vua
- Danh hiệu FIDE

== Liên kết ngoài ==
- Trang chủ của FIDE
- Luật cờ vua FIDE
Giáp Tý

Giáp Tý (chữ Hán: 甲子) là kết hợp thứ nhất trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can "Giáp" (Mộc dương) và địa chi "Tý" (chuột). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Ất Sửu và sau Quý Hợi. Giáp Tý là các năm chia 60 dư 4.

Giáp Tý hay Hoa Giáp: con số này vựa vặn là 60

Thời trước, trong ngôn ngữ cận đại, những người có học thường sử dụng giáp tí để biểu thị cho sự trường thọ. Trong Tử vi, tướng số thời cổ thường sử dụng một giáp tý để tính toán số mệnh. Vì vậy nhiều quyển sách tướng số chỉ có giá trị sử dụng trong 60 năm.

Năm Giáp Tý:
- 1984.

==Các năm Giáp Tý==
Năm dương lịch số 4 (sau Công nguyên) là năm Giáp Tý.

Giữa năm 1724 và 2224, những năm sau đây là năm Giáp Tý (Ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

- 1744
- 1804
- 1864
- 1924 (5 tháng 2, 1924 – 23 tháng 1, 1925)
- 1984 (2 tháng 2, 1984 – 20 tháng 1, 1985)
- 2044 (30 tháng 1, 2044 – 16 tháng 2, 2045)
- 2104
- 2164

==Sự kiện năm Giáp Tý==
- Năm 544, Lý Bí lên ngôi hoàng đế, hiệu là Lý Nam Đế đặt tên nước là Vạn Xuân.
Ất Sửu

Ất Sửu (chữ Hán: 乙丑) là kết hợp thứ nhì trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can "Ất" (Mộc âm) và địa chi "Sửu" (bò/trâu). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Bính Dần và sau Giáp Tý. Ất Sửu là các năm chia 60 dư 5.

==Các năm Ất Sửu==
Giữa năm 1724 và 2224, những năm sau đây là năm Ất Sửu (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

- 1745
- 1805
- 1865
- 1925 (24 tháng 1, 1925 – 12 tháng 2, 1926)
- 1985 (21 tháng 1, 1985 – 8 tháng 2, 1986)
- 2045 (17 tháng 2, 2045 – 5 tháng 2, 2046)
- 2105
- 2165

==Sự kiện năm Ất Sửu==
1925: Lễ xây dựng Cầu Nhị Thiên Đường
Bính Dần

Bính Dần (chữ Hán: 丙寅) là kết hợp thứ ba trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can "Bính" (Hỏa dương) và địa chi "Dần" (hổ). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Đinh Mão và sau Ất Sửu.

==Các năm Bính Dần==
Giữa năm 1724 và 2224, những năm sau đây là năm Bính Dần (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

- 1506
- 1566
- 1626
- 1686
- 1746
- 1806
- 1866
- 1926 (13 tháng 2, 1926 – 1 tháng 2, 1927)
- 1986 (9 tháng 2, 1986 – 28 tháng 1, 1987)
- 2046 (6 tháng 2, 2046 – 25 tháng 1, 2047)
- 2106
- 2166

==Sự kiện năm Bính Dần==
- 1926: Đại lễ khai Đạo Cao Đài tại Tây Ninh.
- 1986: Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Đinh Mão

Đinh Mão (chữ Hán: 丁卯) là kết hợp thứ tư trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can "Đinh" (Hỏa âm) và địa chi "Mão" (thỏ/mèo). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Mậu Thìn và sau Bính Dần.

==Các năm Đinh Mão==
Giữa năm 1724 và 2224, những năm sau đây là năm Đinh Mão (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

- 1747
- 1807
- 1867
- 1927 (2 tháng 2, 1927 – 23 tháng 1, 1928)
- 1987 (29 tháng 1, 1987 – 17 tháng 2, 1988)
- 2047 (26 tháng 1, 2047 – 14 tháng 2, 2048)
- 2107
- 2167
Mậu Thìn

Mậu Thìn (chữ Hán: 戊辰) là kết hợp thứ năm trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can "Mậu" (Thổ dương) và địa chi "Thìn" (rồng). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Kỷ Tỵ và sau Đinh Mão.

==Các năm Mậu Thìn==
Giữa năm 1700 và 2200, những năm sau đây là năm Mậu Thìn (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

- 1748
- 1808
- 1868
- 1928 (23 tháng 1, 1928 – 9 tháng 2, 1929)
- 1988 (17 tháng 2, 1988 – 5 tháng 2, 1989)
- 2048 (14 tháng 2, 2048 – 1 tháng 2, 2049)
- 2108
- 2168

==Sự kiện năm Mậu Thìn==
- Năm 248 (năm Mậu Thìn thứ tư), khởi nghĩa Bà Triệu
- 968 – Đinh Tiên Hoàng lên ngôi hoàng đế, lập nên nước Đại Cồ Việt, đóng đô tại Hoa Lư (Ninh Bình).
- 1868  – Chiến tranh Boshin
Kỷ Tỵ

Kỷ Tỵ (chữ Hán: 己巳) là kết hợp thứ sáu trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can "Kỷ" (Thổ âm) và địa chi "Tỵ" (rắn). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Canh Ngọ và sau Mậu Thìn.

==Các năm Kỷ Tỵ==
Giữa năm 1700 và 2200, những năm sau đây là năm Kỷ Tỵ (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

- 1509
- 1569
- 1629
- 1689
- 1749
- 1809
- 1869
- 1929 (10 tháng 2, 1929 – 29 tháng 1, 1930)
- 1989 (6 tháng 2, 1989 – 26 tháng 1, 1990)
- 2049 (2 tháng 2, 2049 – 22 tháng 1, 2050)
- 2109
- 2169

==Sự kiện năm Kỷ Tỵ==
Năm 111 TCN (năm Kỷ Tỵ thứ nhất trước Công nguyên), nhà Hán thôn tính nước ta.

Năm 1989 (năm Kỷ Tỵ thứ 33), Công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em ra đời.

Sự kiện tại quảng trường Thiên An Môn (Trung Quốc).
Canh Ngọ

Canh Ngọ (chữ Hán: 庚午) là kết hợp thứ bảy trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can "Canh" (Kim dương) và địa chi "Ngọ" (ngựa). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Tân Mùi và sau Kỷ Tỵ.

==Các năm Canh Ngọ==
Giữa năm 1700 và 2200, những năm sau đây là năm Canh Ngọ (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

- 1750
- 1810
- 1870
- 1930 (30 tháng 1, 1930 – 16 tháng 2, 1931)
- 1990 (27 tháng 1, 1990 – 14 tháng 2, 1991)
- 2050 (23 tháng 1, 2050 – 10 tháng 2, 2051)
- 2110
- 2170

==Sự kiện năm Canh Ngọ==
- Năm 550 (năm Canh Ngọ thứ 9), Triệu Quang Phục phản công đánh tan quân xâm lược, chiếm được Long Biên.
- Năm 1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời.
Tân Mùi

Tân Mùi (chữ Hán: 辛未) là kết hợp thứ tám trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can "Tân" (Kim âm) và địa chi "Mùi" (cừu/dê). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Nhâm Thân và sau Canh Ngọ.

==Các năm Tân Mùi==
Giữa năm 1700 và 2200, những năm sau đây là năm Tân Mùi (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

- 1751
- 1811
- 1871
- 1931 (17 tháng 2, 1931 – 5 tháng 2, 1932)
- 1991 (15 tháng 2, 1991 – 3 tháng 2, 1992)
- 2051 (11 tháng 2, 2051 – 31 tháng 1, 2052)
- 2111
- 2171
Nhâm Thân

Nhâm Thân (chữ Hán: 壬申) là kết hợp thứ chín trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can "Nhâm" (Thủy dương) và địa chi "Thân" (khỉ). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Quý Dậu và sau Tân Mùi.

==Các năm Nhâm Thân==
Giữa năm 1700 và 2200, những năm sau đây là năm Nhâm Thân (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

- 1752
- 1812
- 1872
- 1932 (6 tháng 2, 1932 – 25 tháng 1, 1933)
- 1992 (4 tháng 2, 1992 – 22 tháng 1, 1993)
- 2052 (1 tháng 2, 2052 – 17 tháng 2, 2053)
- 2112
- 2172
- 2232
Quý Dậu

Quý Dậu (chữ Hán: 癸酉) là kết hợp thứ mười trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can "Quý" (Thủy âm) và địa chi "Dậu" (gà). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Giáp Tuất và sau Nhâm Thân.

==Các năm Quý Dậu==
Giữa năm 1700 và 2200, những năm sau đây là năm Quý Dậu (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

- 1753
- 1813
- 1873
- 1933 (26 tháng 1, 1933 – 13 tháng 2, 1934)
- 1993 (23 tháng 1, 1993 – 9 tháng 2, 1994)
- 2053 (18 tháng 2, 2053 – 7 tháng 2, 2054)
- 2113
- 2173

==Sự kiện năm Quý Dậu==
Năm Quý Dậu 1993, ngày 12 tháng 7, Bộ Chính trị Trung ương Đảng ra nghị quyết về đổi mới và tăng cường công tác vận động phụ nữ. Ngày 26 tháng 7, khai mạc Hội nghị toàn quốc lần thứ nhất Liên hiệp các tổ chức Hòa bình, Đoàn kết, Hữu nghị của Việt Nam. Cũng năm này, Việt Nam thiết lập quan hệ ngoại giao với nhiều nước châu Phi và châu Mỹ.

==Tham khảo==
https://www.sggp.org.vn/cac-nam-dau-dang-nho-trong-lich-su-366554.html
Những người sinh năm này thường có phúc lộc lớn.
Trong 12 trực, Quý Dậu thuộc trực Thành.
Giáp Tuất

Giáp Tuất (chữ Hán: 甲戌) là kết hợp thứ 11 trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can "Giáp" (Mộc dương) và địa chi "Tuất" (chó). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Ất Hợi và sau Quý Dậu.

==Các năm Giáp Tuất==
Giữa năm 1700 và 2200, những năm sau đây là năm Giáp Tuất (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

- 1754
- 1814
- 1874
- 1934 (14 tháng 2, 1934 — 2 tháng 2, 1935)
- 1994 (10 tháng 2, 1994 — 30 tháng 1, 1995)
- 2054 (8 tháng 2, 2054 — 27 tháng 1, 2055)
- 2114
- 2174

==Sự kiện năm Giáp Tuất==
- Năm 1874, nhà Nguyễn ký Hiệp ước Giáp Tuất, nhượng 3 tỉnh miền Tây Nam Kỳ cho Pháp.

- Năm 1994, thành lập Trường Đại học Duy Tân - Trường Đại học tư thục Đầu tiên và Lớn nhất miền Trung Việt Nam
Ất Hợi

Ất Hợi (chữ Hán: 乙亥) là kết hợp thứ 12 trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can "Ất" (Mộc âm) và địa chi "Hợi" (lợn). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Bính Tý và sau Giáp Tuất.

==Các năm Ất Hợi==
Giữa năm 1700 và 2200, những năm sau đây là năm Ất Hợi (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

- 1755
- 1815
- 1875
- 1935 (3 tháng 2, 1935 – 23 tháng 1, 1936)
- 1995 (31 tháng 1, 1995 – 18 tháng 2, 1996)
- 2055 (28 tháng 1, 2055 – 14 tháng 2, 2056)
- 2115
- 2175

==Tham khảo==
1995 — Việt Nam gia nhập Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN)
Bính Tý

Bính Tý (chữ Hán: 丙子) là kết hợp thứ 13 trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can "Bính" (Hỏa dương) và địa chi "Tý" (chuột). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Đinh Sửu và sau Ất Hợi.

==Các năm Bính Tý==
Giữa năm 1700 và 2200, những năm sau đây là năm Bính Tý (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):
- 1756
- 1816
- 1876
- 1936 (24 tháng 1, 1936 – 10 tháng 2, 1937)
- 1996 (19 tháng 2, 1996 – 6 tháng 2, 1997)
- 2056 (15 tháng 2, 2056 – 3 tháng 2, 2057)
- 2116
- 2176
Đinh Sửu

Đinh Sửu (chữ Hán: 丁丑) là kết hợp thứ 14 trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can "Đinh" (Hỏa âm) và địa chi "Sửu" (bò/trâu). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Mậu Dần và sau Bính Tý.

==Các năm Đinh Sửu==
Giữa năm 1700 và 2200, những năm sau đây là năm Đinh Sửu (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

- 1517
- 1577
- 1637
- 1697
- 1757
- 1817
- 1877
- 1937 (11 tháng 2, 1937 — 30 tháng 1, 1938)
- 1997 (7 tháng 2, 1997 — 27 tháng 1, 1998)
- 2057 (4 tháng 2, 2057 — 23 tháng 1, 2058)
- 2117
- 2177

==Sự kiện năm Đinh Sửu==
Ngày 1/7/1997, người Anh đã chính thức trao trả Hong Kong lại cho Trung Quốc, chấm dứt 156 năm cai trị của Vương quốc Anh với thành phố được mệnh danh là "con hổ châu Á".
Mậu Dần

Mậu Dần (chữ Hán: 戊寅) là kết hợp thứ 15 trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can "Mậu" (Thổ dương) và địa chi "Dần" (hổ). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Kỷ Mão và sau Đinh Sửu.

==Các năm Mậu Dần==
Giữa năm 1700 và 2200, những năm sau đây là năm Mậu Dần (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

- 1758
- 1818
- 1878
- 1938 (31 tháng 1, 1938 — 18 tháng 2, 1939)
- 1998 (28 tháng 1, 1998 — 15 tháng 2, 1999)
- 2058 (24 tháng 1, 2058 — 11 tháng 2, 2059)
- 2118
- 2178

==Tham khảo==
Tuổi Mậu Dần 1998 Mệnh Gì?

Người sinh năm 1998 đều sẽ mang mệnh Thổ, cụ thể hơn là Thành Đầu Thổ. Đây là một trong sáu nạp âm của mệnh thổ.
Canh Thìn

Canh Thìn (chữ Hán: 庚辰) là kết hợp thứ 17 trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can "Canh" (Kim dương) và địa chi "Thìn" (rồng). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Tân Tỵ và sau Kỷ Mão.

==Các năm Canh Thìn==
Giữa năm 1700 và 2180, những năm sau đây là năm Canh Thìn (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

- 1700
- 1760
- 1820
- 1880
- 1940 (8 tháng 2, 1940 – 26 tháng 1, 1941)
- 2000 (5 tháng 2, 2000 – 23 tháng 1, 2001)
- 2060 (2 tháng 2, 2060 – 20 tháng 1, 2061)
- 2120
- 2180

==Sự kiện năm Canh Thìn==
- 1460 – Lê Thánh Tông lên ngôi
- 2000 – Đón Tết Thiên niên kỷ
Tân Tỵ

Tân Tỵ (chữ Hán: 辛巳) là kết hợp thứ 18 trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can "Tân" (Kim âm) và địa chi "Tỵ" (Rắn). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Nhâm Ngọ và sau Canh Thìn.

==Các năm Tân Tỵ==
Giữa năm 1701 và 2181, những năm sau đây là năm Tân Tỵ (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

- 1701
- 1761
- 1821
- 1881
- 1941 (27 tháng 1, 1941 – 15 tháng 2, 1942)
- 2001 (24 tháng 1, 2001 – 12 tháng 2, 2002)
- 2061 (21 tháng 1, 2061 – 9 tháng 2, 2062)
- 2121
- 2181

==Sự kiện năm Tân Tỵ==
- Năm 201 (năm Tân Tỵ thứ ba), tức đầu thế kỷ III, nhà Ngô tách châu Giao thành Quảng Châu và Giao Châu.
- Năm 1282, vua Trần Nhân Tông mở Hội-nghị Bình Than để triệu tập các vương hầu và chư tướng để bàn về cách chống lại cuộc xâm lăng của Nguyên Mông lần Thứ 2.
- Vì Hoài Hầu Vương Trần Quốc Toản còn trẻ nên không được vào dự mà tức giận đến nỗi bóp vỡ quả cam trong tay mà không hay! Trở về nhà, Vương huy động hơn ngàn người thân thuộc và gia nô cùng sắm vũ khí,và viết lên cờ hiệu với 6 chữ "Phá Cường Địch, Báo Hoàng Ân" mà đi chống giặc ngoại xâm.
- Giữa thế kỷ 15 và thế kỷ 17, từ điển chữ Nôm Chỉ nam ngọc âm giải nghĩa được biên soạn và xuất bản.
Nhâm Ngọ

Nhâm Ngọ (chữ Hán: 壬午) là kết hợp thứ 19 trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can "Nhâm" (Thủy dương) và địa chi "Ngọ" (Ngựa). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Quý Mùi và sau Tân Tỵ.

==Các năm Nhâm Ngọ==
Giữa năm 1702 và 2182, những năm sau đây là năm Nhâm Ngọ (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

- 1702
- 1762
- 1822
- 1882
- 1942 (15 tháng 2, 1942 – 4 tháng 2, 1943)
- 2002 (12 tháng 2, 2002 – 31 tháng 1, 2003)
- 2062 (9 tháng 2, 2062 – 28 tháng 1, 2063)
- 2122
- 2182

==Sự kiện năm Nhâm Ngọ==
Năm Nhâm Ngọ 1762, người đỗ đầu kỳ thi Hương, gọi là Giải Nguyên, tại trường thi Nam Định là Trần Bỉnh Ngạn, tự Đoan Nhã, hiệu Chân Hiên tiên sinh, quê tại thôn Nội, xã Thứ Nhất, huyện Nam Chân, tổng Cổ Gia phủ Thiên Trường. Ông sinh năm 1735, đỗ Giải Nguyên năm 27 tuổi, mất năm 1766, thọ 32 tuổi.

Trận hải chiến quan trọng Midway năm Nhâm Ngọ 1942 trong Chiến tranh thế giới thứ hai tại chiến trường Thái Bình Dương. 

Năm Nhâm Ngọ 2002, hoạt động đối ngoại được triển khai dồn dập và trên bình diện rộng, ghi dấu ấn đậm trong lịch sử ngoại giao Việt Nam. Trong năm có 19 đoàn nguyên thủ các nước vào thăm Việt Nam. Các vị lãnh đạo cao cấp nhất của Đảng, Nhà nước, Chính phủ Việt Nam đã thăm hữu nghị chính thức 26 nước và tham dự 4 Hội nghị Quốc tế quan trọng, đóng góp thiết thực vào các Diễn dàn, Tổ chức khu vực, Quốc tế như ASEAN-8 (Campuchia), ASEM-4 (Đan Mạch), APEC-10 (Mehico), Cộng đồng Pháp ngữ (Libăng), đồng thời Quốc hội Việt Nam đã tổ chức thành công Đại hội đồng AIPO lần thứ 23 tại Hà Nội. Cùng với đó là chủ trương xây dựng Nhà máy thủy điện Sơn La được thông qua lần cuối cùng tại kỳ họp thứ hai Quốc hội khóa 11. Đây là một công trình thủy điện vào loại lớn nhất Đông Nam Á, khi hoàn tất, không chỉ cấp điện với công suất 2.400 MW mà còn góp phần chống lũ, cấp nước cho Hà Nội, đồng bằng sông Hồng và góp phần phát triển kinh tế-xã hội trên vùng Tây Bắc rộng lớn của Tổ quốc.
Quý Mùi

Quý Mùi (chữ Hán: 癸未) là kết hợp thứ 20 trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can "Quý" (Thủy âm) và địa chi "Mùi" (Dê). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Giáp Thân và sau Nhâm Ngọ.

==Các năm Quý Mùi==
Giữa năm 1703 và 2183, những năm sau đây là năm Quý Mùi (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

- 1703
- 1763
- 1823
- 1883
- 1943 (5 tháng 2, 1943 – 24 tháng 1, 1944)
- 2003 (1 tháng 2, 2003 – 21 tháng 1, 2004)
- 2063 (29 tháng 1, 2063 – 16 tháng 2, 2064)
- 2123
- 2183

==Sự kiện năm Quý Mùi==
- 1883 – Hòa ước Quý Mùi, Đại Nam nhượng Nam Kỳ cho Pháp, chịu sự bảo hộ của Pháp.
- Ngày rằm tháng giêng năm Quý Mùi 2003: Ngày thơ Việt Nam lần thứ nhất tại Văn Miếu-Quốc Tử Giám, Hà Nội.
- 2003 - Việt Nam lần đầu tiên tổ chức Đại hội Thể thao Đông Nam Á (SEA Games 22).
Giáp Thân

Giáp Thân (chữ Hán: 甲申) là kết hợp thứ 21 trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can "Giáp" (Mộc dương) và địa chi "Thân" (Khỉ). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Ất Dậu và sau Quý Mùi.

==Các năm Giáp Thân==
Giữa năm 1764 và 2124, những năm sau đây là năm Giáp Thân (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

- 1764
- 1824
- 1884
- 1944 (25 tháng 1, 1944 – 12 tháng 2, 1945)
- 2004 (22 tháng 1, 2004 – 8 tháng 2, 2005)
- 2064 (17 tháng 2, 2064 – 4 tháng 2, 2065)
- 2124

==Sự kiện năm Giáp Thân==
1944: Thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân, tiền thân của Quân đội Nhân dân Việt Nam.
Bóng bì

Bóng bì làm từ bì (da) lợn, được sơ chế, chiên hoặc phơi khô giòn, trở thành nguyên liệu cho một số món ăn trong đó có món canh bóng.

==Chế biến món ăn==
Bóng bì khi chế biến thường được ngâm cho mềm, tẩy bằng rượu trắng và gừng cho hết mùi hôi, rửa sạch nhiều lần, trở nên mềm nhưng không nhũn và ngả màu vàng nhạt. Cắt miếng vừa ăn (mỗi chiều khoảng 2-3-4 cm tùy theo món). Một số nơi còn ngâm thêm với chút phèn chua để bóng giòn, không nát.

Bóng bì được chế biến thành nhiều món ăn, trong đó có thể kể đến bóng bì xào thịt bò, rau cần, ngồng tỏi. Bóng bì cuốn hải sản, với các miếng bóng cuốn cùng tôm và thịt cá quả chấm nước sốt chua ngọt. Bóng bì nhồi với các nguyên liệu như thịt, dăm bông, nấm mèo v.v.. Bóng bì làm nem chạo với các sợi bóng bì thái nhỏ, trộn thính gạo hoặc một số loại rau củ quả.

Bóng bì nấu thả thành món canh bóng với các nguyên liệu khác như giò sống làm từ thịt nạc thăn lợn, tôm nõn, nấm hương, cà rốt, xu hào, hoa lơ. Đây là món ăn thông dụng trong cỗ bàn của ẩm thực Hà Nội trước kia, là một trong bốn bát trên mâm bao gồm bóng, vây, măng, miến. Hiện món canh bóng rất phổ biến trong các bữa cỗ tại nhiều nơi.

Món cơm hến nổi tiếng xứ Huế có sử dụng chút bóng bì chiên giòn, xắt nhỏ rắc lên bát cơm.

==Vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm==
Bóng bì tại Việt Nam hiện nay hầu hết được làm thủ công. Người thợ nhúng miếng bì khô vào chậu nước ngâm da lợn rồi cho vào lò để bóng nổ giòn. Sau đó, miếng bóng được lau sạch và cho vào túi nilon bán tại các chợ. Theo một làm bóng bì, do nước ngâm da lợn bẩn nên bì thường ngả màu, thâm đen. Trước khi bán, họ phải tẩy bì bằng hóa chất. Một muỗng nhỏ thuốc tẩy ngâm với 200 lít nước có thể tẩy trắng hàng tạ bì. Chất tẩy trắng bì không nhãn mác, chỉ có dòng chữ viết tay "bột tẩy trắng" trên vỏ bao.
Ất Dậu

Ất Dậu (chữ Hán: 乙酉) là kết hợp thứ 22 trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can "Ất" (Mộc âm) và địa chi "Dậu" (Gà). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Bính Tuất và sau Giáp Thân.

==Các năm Ất Dậu==
Giữa năm 1705 và 2125, những năm sau đây là năm Ất Dậu (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

- 1705
- 1765
- 1825
- 1885
- 1945 (13 tháng 2, 1945 – 1 tháng 2, 1946)
- 2005 (9 tháng 2, 2005 – 28 tháng 1, 2006)
- 2065 (5 tháng 2, 2065 – 25 tháng 1, 2066)
- 2125

==Sự kiện năm Ất Dậu==
- 1225 – Trần Cảnh thành lập nhà Trần
- 1285 – Trần Quang Khải sáng tác bài thơ Tòng Giá Hoàn Kinh
- 1945 – Nạn đói Ất Dậu
- 1945 – Đảng Cộng sản Việt Nam, Việt Minh, và Quân đội Nhân dân Việt Nam thực hiện tổng khởi nghĩa Cách mạng tháng Tám. Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn độc lập, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
- 1945 – Kết thúc Chiến tranh thế giới thứ hai
- 1945 – Ngày Chiến thắng Phát xít

==Người mất các năm Ất Dậu==
- 1945 – Phạm Quỳnh (mất ngày 1 tháng 8 âm lịch), Thượng thư Triều vua Bảo Đại.
Bính Tuất

Bính Tuất (chữ Hán: 丙戌) là kết hợp thứ 23 trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can "Bính" (Hỏa dương) và địa chi "Tuất" (Chó). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Đinh Hợi và sau Ất Dậu.

==Các năm Bính Tuất==
Giữa năm 1700 và 2200, những năm sau đây là năm Bính Tuất (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

- 1706
- 1766
- 1826
- 1886
- 1946 (2 tháng 2, 1946 – 21 tháng 1, 1947)
- 2006 (29 tháng 1, 2006 – 16 tháng 2, 2007)
- 2066 (26 tháng 1, 2066 – 13 tháng 2, 2067)
- 2126
- 2186

==Sự kiện năm Bính Tuất==
Ngày 7/11/2006: Việt Nam chính thức là thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).
Đinh Hợi

Đinh Hợi (chữ Hán: 丁亥) là kết hợp thứ 24 trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can "Đinh" (Hỏa âm) và địa chi "Hợi" (Lợn). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Mậu Tý và sau Bính Tuất.

==Các năm Đinh Hợi==
Giữa năm 1700 và 2200, những năm sau đây là năm Đinh Hợi (lưu ý ngày đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

- 1707
- 1767
- 1827
- 1887
- 1947 (22 tháng 1, 1947 – 9 tháng 2, 1948)
- 2007 (17 tháng 2, 2007 – 6 tháng 2, 2008)
- 2067 (14 tháng 2, 2067 – 2 tháng 2, 2068)
- 2127
- 2187

==Sự kiện năm Đinh Hợi==
Ngày 22 tháng Chạp âm lịch, năm Đinh Hợi thứ 23 (1407), Hồ Quý Ly chống không nổi khi giữ Đông Đô (Thăng Long), Trương Phụ sau đó cũng chiếm được Đông Đô. Tháng 4 năm 1407, Trương Phụ và Tôn Hy Quan (con trai Tôn Kiên) đã tấn công Tây Đô. Hồ Quý Ly chạy vào Hà Tĩnh và bị bắt vào cuối tháng 6 năm 1407. Trần Ngỗi đã được Trần Triệu Cơ đưa lên làm minh chủ. Ở Yên Mô (Ninh Bình), Trần Ngỗi tự xưng là Giản Định Đế.

==Liên kết ngoài==
- , Nguyễn Bá Tiếp
Mậu Tý

Mậu Tý (chữ Hán: 戊子) là kết hợp thứ 25 trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can "Mậu" (Thổ dương) và địa chi "Tý" (Chuột). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Kỷ Sửu và sau Đinh Hợi.
==Các năm Mậu Tý==
Giữa năm 1700 và 2200, những năm sau đây là năm Mậu Tý (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, khác lịch sử dụng trước năm 1967):

- 1468
- 1528
- 1588
- 1648
- 1708
- 1768
- 1828
- 1888
- 1948 (10 tháng 2, 1948 – 28 tháng 1, 1949)
- 2008 (7 tháng 2, 2008 – 25 tháng 1, 2009)
- 2068 (3 tháng 2, 2068 – 22 tháng 1, 2069)
- 2128
- 2188

==Sự kiện năm Mậu Tý==
Mùa xuân năm Mậu Tý (1288), quân đội nhà Trần đánh tan 30 vạn quân Nguyên xâm lược lần thứ ba, chấm dứt sự bành trướng Đại Việt của đế chế Nguyên Mông.
Kỷ Sửu

Kỷ Sửu (chữ Hán: 己丑) là kết hợp thứ 26 trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can "Kỷ" (Thổ âm) và địa chi "Sửu" (Trâu). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Canh Dần và sau Mậu Tý.

==Các năm Kỷ Sửu==
Giữa năm 1700 và 2200, những năm sau đây là năm Kỷ Sửu (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

- 1709
- 1769
- 1829
- 1889
- 1949 (29 tháng 1, 1949 – 16 tháng 2, 1950)
- 2009 (26 tháng 1, 2009 – 13 tháng 2, 2010)
- 2069 (23 tháng 1, 2069 – 10 tháng 2, 2070)
- 2129
- 2189

==Sự kiện năm Kỷ Sửu==
- Năm 1889, tháp Eiffel được khánh thành.
- 2009 (Năm Kỷ Sửu) – Kênh VCTV8 - BiBi (Truyền hình cáp Việt Nam) là kênh truyền hình đầu tiên của Việt Nam được thay đổi logo Tết, đánh dấu sự quay trở lại đối với logo Tết trên ngành truyền hình Việt Nam sau 6 năm không áp dụng.
Canh Dần

Canh Dần (chữ Hán: 庚寅) là kết hợp thứ 27 trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can "Canh" (Kim dương) và địa chi "Dần" (Hổ). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Tân Mão và sau Kỷ Sửu.

==Các năm Canh Dần==
Giữa năm 1700 và 2200, những năm sau đây là năm Canh Dần (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

- 1530
- 1590
- 1650
- 1710
- 1770
- 1830
- 1890
- 1950 (17 tháng 2, 1950 – 5 tháng 2, 1951)
- 2010 (14 tháng 2, 2010 – 2 tháng 2, 2011)
- 2070 (11 tháng 2, 2070 – 30 tháng 1, 2071)
- 2130
- 2190

==Sự kiện năm Canh Dần==
Canh Dần 1890 - Bác Hồ sinh ra đời
Tân Mão

Tân Mão (chữ Hán: 辛卯) là kết hợp thứ 28 trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can "Tân" (Kim âm) và địa chi "Mão" (Mèo). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Nhâm Thìn và sau Canh Dần.

==Các năm Tân Mão==
Giữa năm 1700 và 2200, những năm sau đây là năm Tân Mão (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

- 1711
- 1771
- 1831
- 1891
- 1951 (6 tháng 2, 1951 – 26 tháng 1, 1952)
- 2011 (3 tháng 2, 2011 – 22 tháng 1, 2012)
- 2071 (31 tháng 1, 2071 – 18 tháng 2, 2072)
- 2131
- 2191
Nhâm Thìn

Nhâm Thìn (chữ Hán: 壬辰) là kết hợp thứ 29 trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can "Nhâm" (Thủy dương) và địa chi "Thìn" (Rồng). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Quý Tỵ và sau Tân Mão.

==Các năm Nhâm Thìn==
Giữa năm 1700 và 2200, những năm sau đây là năm Nhâm Thìn (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

- 1712
- 1772
- 1832
- 1892
- 1952 (27 tháng 1, 1952 – 13 tháng 2, 1953)
- 2012 (23 tháng 1, 2012 – 9 tháng 2, 2013)
- 2024 (4 tháng 2, 2024 - 29 tháng 1, 2025)
- 2072 (19 tháng 2, 2072 – 6 tháng 2, 2073)
- 2132
- 2192
Quý Tỵ

Quý Tỵ (chữ Hán: 癸巳) là kết hợp thứ 30 trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can "Quý" (Thủy âm) và địa chi "Tỵ" (Rắn). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Giáp Ngọ và sau Nhâm Thìn.

==Các năm Quý Tỵ==
Giữa năm 1700 và 2200, những năm sau đây là năm Quý Tỵ (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

- 1713
- 1773
- 1833
- 1893
- 1953 (14 tháng 2, 1953 – 2 tháng 2, 1954)
- 2013 (10 tháng 2, 2013 – 30 tháng 1, 2014)
- 2073 (7 tháng 2, 2073 – 26 tháng 1, 2074)
- 2133
- 2193

==Sự kiện năm Quý Tỵ==
Năm 207 TCN, Thục Phán lên ngôi xưng là An Dương Vương, lập ra nước Âu Lạc. Ông dựng kinh đô ở Phong Khê.

Theo thần phả, Thái sư Lý Đạo Thành sinh vào năm Quý Tỵ (993/1053).

2013 (Năm Quý Tỵ): Các kênh VTV đổi logo Tết lần đầu tiên sau 10 năm.

Ngày 28/11/2013, Quốc hội khóa XIII, kỳ họp thứ 6 đã thông qua bản Hiến pháp 2013, có hiệu lực từ ngày 01/01/2014. Hiến pháp 2013 là kết quả của sự kế thừa các bản Hiến pháp năm 1946, 1959, 1980, 1992 và là sự thể chế hóa Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011).
Giáp Ngọ

Giáp Ngọ (chữ Hán: 甲午) là kết hợp thứ 31 trong hệ thống đánh số Can Chi của người Á Đông. Nó được kết hợp từ thiên can "Giáp" (Mộc dương) và địa chi "Ngọ" (Ngựa). Trong chu kỳ của lịch Trung Quốc, nó xuất hiện trước Ất Mùi và sau Quý Tỵ.

==Các năm Giáp Ngọ==
Giữa năm 1700 và 2200, những năm sau đây là năm Giáp Ngọ (lưu ý ngày được đưa ra được tính theo lịch Việt Nam, chưa được sử dụng trước năm 1967):

- 1714
- 1774
- 1834
- 1894
- 1954 (3 tháng 2, 1954 – 23 tháng 1, 1955)
- 2014 (31 tháng 1, 2014 – 18 tháng 2, 2015)
- 2074 (27 tháng 1, 2074 – 14 tháng 2, 2075)
- 2134
- 2194

==Sự kiện năm Giáp Ngọ==
- 1894 - Chiến tranh Giáp Ngọ
- 1954 - Chiến dịch Điện Biên Phủ