Hành chính Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Hành chính Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam phản ánh bộ máy hệ thống chính trị từ trung ương tới địa phương của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam từ năm 1976 đến nay.

== Địa phương ==
=== Những quy định chung về đơn vị hành chính ===
==== Phân định các đơn vị hành chính ====
Các đơn vị hành chính của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam được phân định bởi các văn bản hành chính dưới đây:
- Hiến pháp nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ngày 31 tháng 12 năm 1959 của Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa khóa I, Kỳ họp thứ nhất.

- Nghị quyết ngày 2 tháng 7 năm 1976 của Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa VI, Kỳ họp thứ nhất về tổ chức và hoạt động của nhà nước khi chưa có Hiến pháp mới.

- Nghị định số 164/CP ngày 18 tháng 9 năm 1976 của Hội đồng Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về việc thành lập các đơn vị hành chính dưới cấp tỉnh và xác định vị trí của một số đơn vị hành chính thuộc tỉnh.

- Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ngày 18 tháng 12 năm 1980 của Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa VI, Kỳ họp thứ 7.

- Quyết định số 3-CP ngày 3 tháng 1 năm 1981 của Hội đồng Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về việc thống nhất tên gọi các đơn vị hành chính ở nội thành nội thị.

- Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ngày 15 tháng 4 năm 1992 của Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa VIII, Kỳ họp thứ 11 được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị quyết số 51/2001/QH10 ngày 25 tháng 12 năm 2001 của Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá X, Kỳ họp thứ 10 về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992.

- Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ngày 28 tháng 11 năm 2013 của Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII, Kỳ họp thứ 6 được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị quyết số 203/2025/QH15 ngày 16 tháng 6 năm 2025 của Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XV, Kỳ họp thứ 9 sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

==== Thẩm quyền phân định các đơn vị hành chính ====
- Đối với các đơn vị hành chính cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương:

1. Khoản 14, điều 50, chương 4, Hiến pháp năm 1959 xác định: Quốc hội có những quyền hạn sau đây: 14- Phê chuẩn việc phân vạch địa giới tỉnh, khu tự trị và thành phố trực thuộc trung ương.
2. Khoản 11, điều 83, chương 6, Hiến pháp năm 1980 xác định: Quốc hội có những nhiệm vụ và quyền hạn sau đây: 11- Quyết định việc phân vạch địa giới các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và đơn vị hành chính tương đương.
3. Khoản 8, điều 84, chương 6, Hiến pháp năm 1992 xác định: Quốc hội có những nhiệm vụ và quyền hạn sau đây: 8- Quyết định thành lập, bãi bỏ các Bộ và các cơ quan ngang Bộ của Chính phủ; thành lập mới, nhập, chia, điều chỉnh địa giới tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; thành lập hoặc giải thể đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt.
4. Khoản 9, điều 70, chương V, Hiến pháp năm 2013 xác định: Quốc hội có những nhiệm vụ và quyền hạn sau đây: 9. Quyết định thành lập, bãi bỏ bộ, cơ quan ngang bộ của Chính phủ; thành lập, giải thể, nhập, chia, điều chỉnh địa giới hành chính tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt; thành lập, bãi bỏ cơ quan khác theo quy định của Hiến pháp và luật.

- Đối với các đơn vị hành chính dưới tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương:

1. Khoản 13, điều 74, chương 6, Hiến pháp năm 1959 xác định: Hội đồng Chính phủ có những quyền hạn sau đây: 13- Phê chuẩn sự phân vạch địa giới của các đơn vị hành chính dưới cấp tỉnh.
2. Khoản 26, điều 107, chương 8, Hiến pháp năm 1980 xác định: Hội đồng Bộ trưởng có những nhiệm vụ và quyền hạn sau đây: 26- Quyết định việc phân vạch địa giới các đơn vị hành chính dưới cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và đơn vị hành chính tương đương.
3. Khoản 10, điều 112, chương 8, Hiến pháp năm 1992 xác định: Chính phủ có những nhiệm vụ và quyền hạn sau đây: 10- Quyết định việc điều chỉnh địa giới các đơn vị hành chính dưới cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương.
4. Khoản 8, điều 74, chương V, Hiến pháp năm 2013 xác định: Ủy ban thường vụ Quốc hội có những nhiệm vụ và quyền hạn sau đây: 8. Quyết định thành lập, giải thể, nhập, chia, điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính dưới tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương.

==== Thủ đô ====
- Tại điều 111, chương 9, Hiến pháp năm 1959 xác định: Thủ đô nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà là Hà Nội.
- Ngày 2 tháng 7 năm 1976, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa VI, Kỳ họp thứ nhất ban hành Nghị quyết về tên nước, quốc kỳ, quốc huy, thủ đô, quốc ca. Theo đó, thủ đô nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Hà Nội.

- Tại điều 145, chương 11, Hiến pháp năm 1980 xác định: Thủ đô nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Hà Nội.

- Tại điều 144, chương 11, Hiến pháp năm 1992 xác định: Thủ đô nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Hà Nội.

- Tại khoản 5, điều 13, chương I, Hiến pháp năm 2013 xác định: Thủ đô nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Hà Nội.

==== Tiêu chuẩn của đơn vị hành chính ====
Tiêu chuẩn của đơn vị hành chính tại Việt Nam được xác định bởi các văn bản hành chính đây:

- Thông tư số 19-BT ngày 31 tháng 1 năm 1979 của Phủ Thủ tướng nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về việc điều chỉnh địa giới các huyện, xã và các đơn vị tương đương thuộc các tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương.
- Quyết định số 64b/HĐBT ngày 12 tháng 9 năm 1981 của Hội đồng Bộ trưởng nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Namvề điều chỉnh địa giới hành chính đối với những huyện, xã có địa giới chưa hợp lý.
- Nghị định số 62/2011/NĐ-CP ngày 26 tháng 7 năm 2011 của Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về thành lập thành phố thuộc tỉnh, thị xã, quận, phường, thị trấn.
- Nghị quyết số 1211/2016/UBTVQH13 ngày 25 tháng 5 năm 2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về tiêu chuẩn của đơn vị hành chính và phân loại đơn vị hành chính.
- Nghị quyết số 27/2022/UBTVQH15 ngày 21 tháng 9 năm 2022 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết số 1211/2016/UBTVQH13 ngày 25 tháng 5 năm 2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về tiêu chuẩn của đơn vị hành chính và phân loại đơn vị hành chính.

==== Phân loại đô thị ====
Đô thị Việt Nam bao gồm thành phố trực thuộc trung ương, thành phố thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ương, thị xã, thị trấn và khu vực dự kiến hình thành đô thị trong tương lai được phân loại đô thị theo các tiêu chí tại các văn bản hành chính dưới đây:
- Quyết định số 132-HĐBT ngày 5 tháng 5 năm 1990 của Hội đồng Bộ trưởng nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về việc phân loại đô thị và phân cấp quản lý đô thị.
- Nghị định số 72/2001/NĐ-CP ngày 5 tháng 10 năm 2001 của Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về việc phân loại đô thị và cấp quản lý đô thị.
- Nghị định số 42/2009/NĐ-CP ngày 7 tháng 5 năm 2009 của Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về việc phân loại đô thị.
- Nghị quyết số 1210/2016/UBTVQH13 ngày 25 tháng 5 năm 2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về phân loại đô thị.
- Nghị quyết số 26/2022/UBTVQH15 ngày 21 tháng 9 năm 2022 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết số 26/2022/UBTVQH15 ngày 21 tháng 9 năm 2022 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

=== Giai đoạn 2025 - nay ===
==== Cấp tỉnh ====
Ngày 12 tháng 6 năm 2025, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XV, Kỳ họp thứ 9 ban hành Nghị quyết số 202/2025/QH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh. Cụ thể:

1. Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của tỉnh Hà Giang và tỉnh Tuyên Quang thành tỉnh mới có tên gọi là tỉnh Tuyên Quang.
2. Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của tỉnh Yên Bái và tỉnh Lào Cai thành tỉnh mới có tên gọi là tỉnh Lào Cai.
3. Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của tỉnh Bắc Kạn và tỉnh Thái Nguyên thành tỉnh mới có tên gọi là tỉnh Thái Nguyên.
4. Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của tỉnh Vĩnh Phúc, tỉnh Hòa Bình và tỉnh Phú Thọ thành tỉnh mới có tên gọi là tỉnh Phú Thọ.
5. Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của tỉnh Bắc Giang và tỉnh Bắc Ninh thành tỉnh mới có tên gọi là Bắc Ninh.
6. Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của tỉnh Thái Bình và tỉnh Hưng Yên thành tỉnh mới có tên gọi là tỉnh Hưng Yên.
7. Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của thành phố Hải Phòng và tỉnh Hải Dương thành thành phố mới có tên gọi là thành phố Hải Phòng.
8. Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của tỉnh Hà Nam, tỉnh Nam Định và tỉnh Ninh Bình thành tỉnh mới có tên gọi là tỉnh Ninh Bình.
9. Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của tỉnh Quảng Bình và tỉnh Quảng Trị thành tỉnh mới có tên gọi là tỉnh Quảng Trị.
10. Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của thành phố Đà Nẵng và tỉnh Quảng Nam thành thành phố mới có tên gọi là thành phố Đà Nẵng.
11. Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của tỉnh Kon Tum và tỉnh Quảng Ngãi thành tỉnh mới có tên gọi là tỉnh Quảng Ngãi.
12. Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của tỉnh Bình Định và tỉnh Gia Lai thành tỉnh mới có tên gọi là tỉnh Gia Lai.
13. Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của tỉnh Ninh Thuận và tỉnh Khánh Hòa thành tỉnh mới có tên gọi là tỉnh Khánh Hòa.
14. Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của tỉnh Đắk Nông, tỉnh Bình Thuận và tỉnh Lâm Đồng thành tỉnh mới có tên gọi là tỉnh Lâm Đồng.
15. Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của tỉnh Phú Yên và tỉnh Đắk Lắk thành tỉnh mới có tên gọi là tỉnh Đắk Lắk.
16. Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của Thành phố Hồ Chí Minh, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu và tỉnh Bình Dương thành thành phố mới có tên gọi là Thành phố Hồ Chí Minh.
17. Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của tỉnh Bình Phước và tỉnh Đồng Nai thành tỉnh mới có tên gọi là tỉnh Đồng Nai.
18. Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của tỉnh Long An và tỉnh Tây Ninh thành tỉnh mới có tên gọi là tỉnh Tây Ninh.
19. Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của thành phố Cần Thơ, tỉnh Sóc Trăng và tỉnh Hậu Giang thành thành phố mới có tên gọi là thành phố Cần Thơ.
20. Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của tỉnh Bến Tre, tỉnh Trà Vinh và tỉnh Vĩnh Long thành tỉnh mới có tên gọi là tỉnh Vĩnh Long.
21. Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của tỉnh Tiền Giang và tỉnh Đồng Tháp thành tỉnh mới có tên gọi là tỉnh Đồng Tháp.
22. Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của tỉnh Bạc Liêu và tỉnh Cà Mau thành tỉnh mới có tên gọi là tỉnh Cà Mau.
23. Sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của tỉnh Kiên Giang và tỉnh An Giang thành tỉnh mới có tên gọi là tỉnh An Giang.
24. Sau khi sắp xếp, cả nước có 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh, gồm 28 tỉnh và 06 thành phố; trong đó có 19 tỉnh và 04 thành phố hình thành sau sắp xếp quy định và 11 tỉnh, thành phố không thực hiện sắp xếp là các tỉnh: Cao Bằng, Điện Biên, Hà Tĩnh, Lai Châu, Lạng Sơn, Nghệ An, Quảng Ninh, Thanh Hóa, Sơn La và thành phố Hà Nội, thành phố Huế.