Bộ Mười chân

Bộ Mười chân hay giáp xác mười chân (danh pháp khoa học: Decapoda) là một nhóm động vật giáp xác thuộc lớp Malacostraca, bao gồm rất nhiều họ trong phân ngành Crustacea như cua, ghẹ, tôm hùm, tôm càng xanh v.v ngoài ra cũng có một số họ rất ít được biết đến. Chúng còn được gọi đơn giản là tôm cua.

== Giải phẫu ==
Cơ thể giáp xác 10 chân được tạo thành từ 19 đốt tổ hợp lại thành hai phần chính: phần đầu ngực và phần bụng. Mỗi đốt có một cặp phần phụ, mặc dù ở nhiều nhóm những phần phụ này có thể bị tiêu giảm hay đã biến mất.

Các cặp chân hàm là các chân được biến đổi để làm chức năng như những phần phụ miệng. Ở bọn Decapoda kém tiến hoá, những cặp chân hàm này tương tự như những đôi chân bò. Các cặp chân bò được sử dụng để bò cũng như để lấy thức ăn. Chúng được trang bị với các vuốt ("Chela") ở đầu chân. Trừ tôm he, trên chân bò các loài giáp xác mười chân đều còn có cơ quan sinh dục: ở cặp chân bò thứ 3 với con cái và thứ 5 với con đực, người ta coi chúng như chân sinh sản ("gonopod"), làm nhiệm vụ giữ trứng đã được thụ tinh.

Mỗi một phần phụ từ chân hàm thứ 2 đến chân bò thứ 5 được gắn một mang ở gốc. Ở bọn Anomala và họ hàng của chúng, cặp chân bò thứ 5 ẩn trong xoang mang trong vỏ giáp, ở đó chúng có tác dụng làm sạch các mang. Đầu ngực được bao phủ bởi vỏ giáp ("Carapace") để bảo vệ các cơ quan bên trong và mang; phần vỏ giáp phía trước mắt được gọi là chuỷ ("Rostrum").

Ở con cái, chân bơi còn được dùng để ôm trứng ngoại trừ tôm pan đan không có chức năng này. Ở cuối bụng có một cặp chân đuôi được sử dụng như một bánh lái và chạy trốn trong phản ứng "caridoid" cùng với telson dài và hậu môn. Ở cua và một số 10 chân khác, bụng thường được gập lại phía dưới phần đầu ngực.

== Phân loại ==
Sự phân loại trong nhóm Decapoda sử dụng cấu trúc của mang, chân và sự phát triển của ấu trùng để chia thành 2 phân bộ là Dendrobranchiata và Pleocyemata. Tôm pan đan (bao gồm cả các loài liên quan đến tôm như tôm trắng Đại Tây Dương) được xếp vào nhóm Dendrobranchiata. Các nhóm còn lại bao gồm tôm thực sự được xếp vào Pleocyemata.

Bộ Giáp xác mười chân 
- Phân bộ Dendrobranchiata — prawns
-  Siêu họ Penaeoidea
-  Siêu họ Sergestoidea
- Phân bộ Pleocyemata
- Cận bộ Stenopodidea
- Cận bộ Caridea — tôm thực sự (true shrimp)
-  Siêu họ Procaridoidea
-  Siêu họ Galatheacaridoidea
-  Siêu họ Pasiphaeoidea
-  Siêu họ Oplophoroidea
-  Siêu họ Atyoidea
-  Siêu họ Bresilioidea
-  Siêu họ Nematocarcinoidea
-  Siêu họ Psalidopodoidea
-  Siêu họ Stylodactyloidea
-  Siêu họ Campylonotoidea
-  Siêu họ Palaemonoidea
-  Siêu họ Alpheoidea
-  Siêu họ Processoidea
-  Siêu họ Pandaloidea
-  Siêu họ Crangonoidea
- Cận bộ Eryonoidea
- Cận bộ Achelata
- Cận bộ Astacidea — lobsters and crayfish
-  Siêu họ Enoplometopoidea
-  Siêu họ Glypheoidea
-  Siêu họ Nephropoidea
-  Siêu họ Astacoidea
-  Siêu họ Parastacoidea
- Cận bộ Thalassinidea
-  Siêu họ Thalassinoidea
-  Siêu họ Callianassoidea
-  Siêu họ Axioidea
- Cận bộ Anomura
-  Siêu họ Lomisoidea
-  Siêu họ Galatheoidea — squat lobsters
-  Siêu họ Hippoidea
-  Siêu họ Paguroidea — hermit crabs
- Cận bộ cua — crabs
-  Section Podotremata
-   Siêu họ Cyclodorippoidea
-   Siêu họ Homolodromioidea
-   Siêu họ Dromioidea
-   Siêu họ Homoloidea
-   Siêu họ Raninoidea
-  Section Eubrachyura
-   Siêu họ Dorippoidea
-   Siêu họ Calappoidea
-   Siêu họ Leucosioidea
-   Siêu họ Majoidea
-   Siêu họ Aethroidea
-   Siêu họ Hymenosomatoidea
-   Siêu họ Parthenopoidea
-   Siêu họ Retroplumoidea
-   Siêu họ Cancroidea
-   Siêu họ Corystoidea
-   Siêu họ Portunoidea
-    Họ Cua bơi
-     Chi Cua Ghẹ: Ghẹ chấm, Ghẹ xanh
-   Siêu họ Bythograeoidea
-   Siêu họ Xanthoidea
-   Siêu họ Bellioidea
-   Siêu họ Potamoidea
-   Siêu họ Pseudothelphusoidea
-   Siêu họ Gecarcinucoidea
-    Họ Cua đồng
-   Siêu họ Cryptochiroidea
-   Siêu họ Pinnotheroidea
-   Siêu họ Ocypodoidea
-    Dã tràng
-   Siêu họ Grapsoidea
- Loài incertae sedis
-     Chi Anaglyptus

==Liên kết ngoài==
- Một số loài trên trang SVR
- Decapod Crustacea "Tree of Life" page at the Natural History Museum of Los Angeles County