Nam Hoa Lư

Nam Hoa Lư là một phường thuộc tỉnh Ninh Bình, Việt Nam.

==Địa lý==
Phường Nam Hoa Lư có vị trí địa lý:
- Phía đông giáp phường Đông Hoa Lư
- Phía tây giáp phường Tây Hoa Lư
- Phía bắc giáp phường Hoa Lư
- Phía nam giáp phường Yên Thắng và phường Yên Sơn.

Phường Nam Hoa Lư có diện tích 54,3 km², dân số năm 2024 là 53.514 người, mật độ dân số đạt 986 người/km².

Phường Nam Hoa Lư nằm trên quốc lộ 1A, quốc lộ 12B, quốc lộ 21C, Đường cao tốc Bắc – Nam và có sông Vạc chảy qua.

==Lịch sử==
Ngày 21 tháng 4 năm 1965, Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành Quyết định số 103-NQ-TVQH về việc phê chuẩn việc thành lập tỉnh Nam Hà trên cơ sở tỉnh Hà Nam và tỉnh Nam Định.

Ngày 27 tháng 12 năm 1975, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc thành lập tỉnh Hà Nam Ninh trên cơ sở tỉnh Nam Hà và tỉnh Ninh Bình.

Ngày 14 tháng 12 năm 1982, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 196-HĐBT về việc cắt 112 hécta đất của các xóm Thượng Lân, Đầu Núi của thôn Bích Đào thuộc xã Ninh Sơn, huyện Hoa Lư để sáp nhập vào phường Đinh Tiên Hoàng thuộc thị xã Ninh Bình.

Ngày 26 tháng 12 năm 1991, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc chia tỉnh Hà Nam Ninh thành tỉnh Nam Hà và tỉnh Ninh Bình.

Ngày 2 tháng 11 năm 1996, Chính phủ ban hành Nghị định số 69-CP về việc:
- Sáp nhập 29,60 ha diện tích tự nhiên, 498 nhân khẩu của xã Ninh Phong và 102,35 ha diện tích tự nhiên, 2.290 nhân khẩu của xã Ninh Sơn thuộc huyện Hoa Lư vào thị xã Ninh Bình.
- Thành lập phường Nam Bình thuộc thị xã Ninh Bình trên cơ sở sáp nhập 29,60 ha diện tích tự nhiên, 498 nhân khẩu của xã Ninh Phong và 48,50 ha diện tích tự nhiên, 3.754 nhân khẩu phần còn lại của phường Quang Trung.
- Thành lập phường Bích Đào thuộc thị xã Ninh Bình trên cơ sở 55,37 ha diện tích tự nhiên và 6.599 nhân khẩu của phường Đinh Tiên Hoàng; 102,35 ha diện tích tự nhiên và 2.290 nhân khẩu của xã Ninh Sơn; 27,30 ha diện tích tự nhiên và 1.610 nhân khẩu của xã Ninh Phúc.

Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính:
- Xã Ninh Phong còn lại 597,16 ha diện tích tự nhiên và 6.157 nhân khẩu.
- Xã Ninh Sơn còn lại 465,15 ha diện tích tự nhiên và 8.247 nhân khẩu

Ngày 6 tháng 11 năm 1996, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc chia tỉnh Nam Hà thành tỉnh Hà Nam và tỉnh Nam Định.

Ngày 9 tháng 1 năm 2004, Chính phủ ban hành Nghị định số 16/2004/NĐ-CP về việc chuyển xã Ninh Phong và xã Ninh Sơn thuộc huyện Hoa Lư về thị xã Ninh Bình quản lý.

Ngày 12 tháng 10 năm 2004, UBND tỉnh Ninh Bình ban hành Quyết định số 2457/2004/QĐ-UBND về việc công nhận các xã: Ninh Khánh, Ninh Phong, Ninh Sơn thuộc thị xã Ninh Bình đạt các tiêu chuẩn là đô thị loại V.

Ngày 28 tháng 4 năm 2005, Chính phủ ban hành Nghị định số 58/2005/NĐ-CP về việc:
- Điều chỉnh 26 ha diện tích tự nhiên, 1.300 nhân khẩu của xã Ninh Sơn và điều chỉnh 102,80 ha diện tích tự nhiên, 1.197 nhân khẩu của xã Ninh Phong thuộc thị xã Ninh Bình về phường Nam Bình quản lý.
- Điều chỉnh 3,37 ha diện tích tự nhiên và 508 nhân khẩu của phường Bích Đào thuộc thị xã Ninh Bình về xã Ninh Sơn quản lý.
- Điều chỉnh 36,36 ha diện tích tự nhiên và 1.506 nhân khẩu của phường Nam Bình thuộc thị xã Ninh Bình về xã Ninh Phong quản lý.
- Xã Ninh Phong có 539,16 ha diện tích tự nhiên và 7.701 nhân khẩu.
- Xã Ninh Sơn có 470,01 ha diện tích tự nhiên và 8.054 nhân khẩu.
- Thành lập phường Ninh Phong thuộc thị xã Ninh Bình trên cơ sở toàn bộ 539,16 ha diện tích tự nhiên và 7.701 nhân khẩu của xã Ninh Phong.

Ngày 7 tháng 2 năm 2007, Chính phủ ban hành Nghị định số 19/2007/NĐ-CP về việc thành lập thành phố Ninh Bình thuộc tỉnh Ninh Bình.

Ngày 3 tháng 12 năm 2007, Chính phủ ban hành Nghị định số 177/2007/NĐ-CP về việc thành lập phường Ninh Sơn thuộc thành phố Ninh Bình trên cơ sở toàn bộ 466,43 ha diện tích tự nhiên và 8.615 nhân khẩu của xã Ninh Sơn.

Ngày 10 tháng 12 năm 2024, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1318/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã của tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2023 – 2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2025). Theo đó, thành lập thành phố Hoa Lư thuộc tỉnh Ninh Bình trên cơ sở thành phố Ninh Bình và huyện Hoa Lư.

Tính đến ngày 31/12/2024:
- Phường Ninh Phong có 13 tổ dân phố: An Hòa, An Lạc, Đa Lộc, Đoàn Kết, Đức Thế, Nam Phong, Phong Đoài, Phong Lộc, Phúc Lai, Phúc Lâm, Phúc Lộc, Tương Lai, Văn Giang.
- Phường Ninh Sơn có 12 tổ dân phố: Bắc Thịnh, Bích Đào, Hợp Thiện, Hưng Phúc, Nam Thịnh, Phong Đào, Phúc Khánh, Phương Đình, Thanh Bình, Thiện Tân, Thiện Tiến, Thượng Lân.
- Xã Ninh An có 5 thôn: Đông Trang, Đông Hội, Bộ Đầu, Xuân Mai, Đông Thịnh và 9 xóm: Bộ Đầu, Dinh, Đình, Giữa, Gòi, Hòa Thiện, Kiên Ái, Trung Đức, Xuân Mai.
- Xã Ninh Hải có 9 thôn: Côi Khê, Đam Khê Ngoài, Đam Khê Trong, Hành Cung, Hải Nham, Hạ Trạo, Khả Lương, Tuân Cáo, Văn Lâm.
- Xã Ninh Vân có 13 thôn: Chấn Lữ, Đồng Quan, Dưỡng Hạ, Dưỡng Thượng, Hệ, Phú Lăng, Tân Dưỡng 1, Tân Dưỡng 2, Thượng, Vạn Lê, Vũ Xá, Xuân Phúc, Xuân Thành.

Ngày 12 tháng 6 năm 2025, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 202/2025/QH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 12 tháng 6 năm 2025). Theo đó, sáp nhập tỉnh Hà Nam và tỉnh Nam Định vào tỉnh Ninh Bình.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025:
- Quốc hội ban hành Nghị quyết số 203/2025/QH15 về việc Sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Theo đó, kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện trong cả nước từ ngày 1 tháng 7 năm 2025.
- Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1674/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Ninh Bình năm 2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 16 tháng 6 năm 2025). Theo đó, thành lập phường Nam Hoa Lư thuộc tỉnh Ninh Bình trên cơ sở toàn bộ 5,41 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 9.693 người của phường Ninh Phong; toàn bộ 4,69 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 12.182 người của phường Ninh Sơn; toàn bộ 5,50 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 7.038 người của xã Ninh An; toàn bộ 26,13 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 12.088 người của xã Ninh Hải và toàn bộ 12,57 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 12.513 người của xã Ninh Vân thuộc thành phố Hoa Lư.

Phường Nam Hoa Lư có 54,30 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số là 53.514 người.

==Kinh tế==
Nam Hoa Lư là một trong 3 phường có Quần thể di sản thế giới Tràng An. Trên địa bàn phường này có khu du lịch Tam Cốc – Bích Động là một khu du lịch trọng điểm của Việt Nam, là khu du lịch có lượng khách tham quan lớn thuận lợi phát triển làng nghề truyền thống, tạo nguồn thu về du lịch, dịch vụ và thay đổi cơ cấu lao động địa phương.

Khu công nghiệp Phúc Sơn thuộc địa bàn phường Ninh Sơn và phường Ninh Phúc. Tổng diện tích 145 ha, là khu công nghiệp sạch với sản phẩm may mặc, lắp ráp điện tử, dụng cụ đo lường và sản xuất phần mềm. Khu được thành lập trên cơ sở cụm công nghiệp Phúc Sơn đã được quy hoạch, thu hồi đất và xây dựng một phần cơ sở hạ tầng, có các điều kiện về kinh tế, xã hội rất tốt.

===Nghề đá truyền thống===
Các làng nghề Xuân Vũ, Dưỡng Thượng, Dưỡng Hạ trong tổ hợp làng nghề đá mỹ nghệ Ninh Vân đã được công nhận làng nghề truyền thống. Với địa thế nhiều đá vôi, Nghề chế tác đá mỹ nghệ phát triển mạnh góp phần phát triển kinh tế xã hội và nâng cao đời sống người dân.

Làng nghề đá Ninh Vân hiện có những công trình kiến trúc đá độc đáo như nhà đá cổ của cố nghệ nhân Lương Văn Xiển ở thôn Xuân Phúc, nhà đá cổ của cố nghệ nhân Dương Văn Lợi ở thôn Thượng Vũ và nhà đá cổ của nghệ nhân Đỗ Khắc Đức ở thôn Xuân Thành.

Cổng làng Ninh Vân là công trình kiến trúc đứng đầu hàng danh sách các cổng làng được xây bằng đá, to và đẹp nhất ở Việt Nam. Điều khác biệt ở đây là các cột được xây từ những tảng đá nguyên khối chồng lên. Các cột dựng đều có những hoa văn rồng uốn lượn, tạo nên sự bay bổng hài hòa, làm giảm đi cảm giác nặng nề. Đường nét kẻ vẽ trên đá, nhìn thanh thoát nhưng không kém phần kỳ vĩ.

===Làng nghề thêu ren Văn Lâm===
Thêu ren Văn Lâm là một trong 6 làng nghề truyền thống đầu tiên ở Ninh Bình nhận bằng làng nghề truyền thống và được nhà nước hỗ trợ phát triển. Vào thời nhà Đinh, Hoàng hậu Nguyễn Thị Sen là người đã truyền dạy cho người dân làng Văn Lâm nghề này.

Sản phẩm thêu làm ra đã trở thành mặt hàng truyền thống đặc sắc, chuyên bán cho khách du lịch. Những năm 1990, 100% số lao động của Ninh Hải làm thêu, người có tay nghề thấp thì làm những sản phẩm đơn giản rẻ tiền, người có tay nghề cao thì làm các sản phẩm tinh xảo hơn, giá trị hơn. Năm 2006, số lao động chuyên làm thêu giờ chỉ còn 47% số lao động của xã, riêng thôn Văn Lâm có nhiều nghệ nhân nhất khoảng 1.500 người. Ngày nay nghề thêu đã phát triển thành các tổ hợp sản xuất và doanh nghiệp tư nhân chuyên làm các mặt hàng thêu, huy động hầu hết các tay kim giỏi trong làng. Các tổ hợp sản xuất này đều đã tìm được thị trường tiêu thụ ổn định, mà hầu hết là xuất khẩu ra nước ngoài.

Nghề thêu là nghề nhẹ nhàng, có nhiều triển vọng và không gây ô nhiễm môi trường nên được địa phương tạo điều kiện để phát triển.

===Làng mộc Phúc Lộc===
Làng nghề mộc Phúc Lộc từ xưa đã là một làng nghề truyền thống nổi tiếng. Làng mộc Phúc Lộc nằm ở phía đông nam ttrung tâm tỉnh Ninh Bình, gần quốc lộ 10 và tuyến đường nối cảng Ninh Phúc. Làng Phúc Lộc có 4 phố: Phố Phúc Lộc, Phố Phong Lộc, Phố Đa Lộc, Phúc Lâm và xóm Mơ. Hiện nay khu vực làng nghề đã được xây dựng tại vị trí giao cắt giữa Quốc lộ 1 với đường nối cảng Ninh Phúc) Làng nghề mộc Phúc Lộc hiện có tới 400 người làm nghề sản xuất đồ mộc và khoảng 200 người lao động phụ. Sản phẩm làng nghề Phúc Lộc đa dạng các loại đồ gỗ cao cấp, cầu kỳ, sang trọng như: tủ chè, sập gụ, sập lim, tạc tượng, chạm trổ hoa văn các loại... Làng mộc Phúc Lộc Ninh Bình được xếp vào danh sách 50 làng nghề truyền thống tiêu biểu nhất Việt Nam.

==Văn hóa==
Nam Hoa Lư ngoài Quần thể danh thắng Tràng An, Tam Cốc – Bích Động, Khu du lịch sinh thái Thung Nham còn có nhiều di tích cấp quốc gia là chùa Bích Động, đền Thái Vi, hành cung Vũ Lâm, cụm đền Kê Thượng, đền Kê Hạ và Miếu Sơn...

===Thung Nham===
Khu du lịch sinh thái Thung Nham – Vườn Chim với các điểm du lịch sinh thái như vườn chim tự nhiên, cây đa di chuyển, rừng đặc dụng và các điểm tham quan hang động như động Vái Giời, động ông Bụt, động Tiên Cá, động Thủy Cung...

===Tràng An===
Quần thể danh thắng Tràng An với hệ thống các hang động, thung nước, rừng cây và các di tích lịch sử gắn với kinh thành xưa của cố đô Hoa Lư. Nơi đây có 3 vùng lõi đã được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt và được Unesco công nhận là di sản thế giới.

===Tam Cốc – Bích Động===
Khu du lịch Tam Cốc – Bích Động đã được tặng chữ: "Nam thiên đệ nhị động" hay "vịnh Hạ Long trên cạn" cũng được công nhận di tích thắng cảnh hạng đặc biệt với các điểm du lịch như: Tam Cốc, đền Thái Vi, chùa Bích Động, động Tiên, hang Bụt, thung Nắng, thung Nham, vườn chim...

===Đình làng Xuân Vũ===
Đình làng Xuân Vũ có lịch sử hơn 400 năm, gắn liền với lịch sử hình thành nghề đá mỹ nghệ tại Ninh Vân, là kiệt tác kiến trúc đá nổi tiếng của Ninh Bình. Ngôi đình này xuất phát từ năm 1730 dưới thời của vua Lê Cảnh Hưng. Điểm độc đáo nhất của ngôi đình nằm ở 12 cột cái cao đến 4m và 12 cột quân được làm hoàn toàn bằng đá và điển xuyến bởi những hoa văn chạm khắc tinh xảo. Các điểm nối cũng được xử lý tinh tế và khéo léo với họa tiết "long ly quy phượng" và "rồng bay phượng múa"... Cột cái được tạo thêm điểm nhấn bởi các họa tiết cỏ cây như Xuân – Hạ – Thu – Đông hay Tùng – Cúc – Trúc – Mai. Giờ đây nơi này không chỉ là một ngôi đình. Đình Xuân Vũ là nơi tổ chức các lễ hội lớn trong làng như: Kỳ Phú (12/2 âm lịch), giỗ Khổng Tử và Trần Hưng Đạo (20/8), Tống cựu nghinh tân (30/12 âm lịch), và lễ giỗ cụ tổ làng nghề đá Hoàng Sùng lễ lớn nhất trong năm diễn ra vào ngày 16/8 âm lịch hàng năm.