Nhóm ngôn ngữ Nubia

Nhóm ngôn ngữ Nubia (: lughāt nūbīyyah) là một nhóm các ngôn ngữ liên quan được người Nubia sử dụng. Chúng tạo thành một nhánh của các ngôn ngữ Đông Sudan, là một phần của ngữ hệ Nin-Sahara rộng hơn. Ban đầu, nhóm ngôn ngữ Nubia được sử dụng trên khắp Sudan, nhưng do sự lấn át của tiếng Ả Rập, ngày nay các ngôn ngữ này chỉ giới hạn ở thung lũng sông Nin giữa Aswan (miền nam Ai Cập) và Al Dabbah, và một vài ngôi làng ở vùng núi Nuba và Darfur.

== Lịch sử ==
Trong chiến tranh Yom Kippur, Ai Cập đã thuê những người nói tiếng Nubia làm người nói chuyện mật mã.
== Phân loại ==
Theo truyền thống, các ngôn ngữ Nubia được chia thành ba nhánh: Bắc (Nin), Tây (Darfur) và Trung. "Ethnologue" phân loại nhóm ngôn ngữ Nubia như sau:.

- Bắc (Nin)
- Nubia cổ
-  Nobiin
- Tây (Darfur)
- Midob
- Trung
- Kenzi
- Birgid
- Dongolawi
- Hill (Kordofan)
-  Kadaru-Ghulfan
-   Ghulfan
-   Kadaru
-  Chưa phân loại
-   Dair
-   Dilling
-   El Hugeirat
-   Karko
-   Wali

Glottolog nhóm tất cả các nhánh không thuộc Nubia Bắc trong một nhóm duy nhất có tên Nubia Tây-Trung. Ngoài ra, trong Hill Nubia, Glottolog đặt tiếng Dair cùng nhánh với tiếng Kadaru.
== Phục dựng ==
Một bản phục dựng ngôn ngữ Nubia nguyên thủy đã được đề xuất bởi Claude Rilly (2010: 272-273).

== Chữ viết ==
Có ba đề xuất cho bảng chữ cái Nubia: dựa trên chữ Ả Rập, chữ Latinh và bảng chữ cái Nubia cổ. Từ những năm 1950, chữ Latinh đã được sử dụng bởi bốn tác giả, chữ Ả Rập bởi hai tác giả và chữ Nubia bởi ba tác giả, trong việc xuất bản nhiều cuốn sách tục ngữ, từ điển và sách giáo khoa.

== Xem thêm ==
- Danh sách từ vựng phục dựng ngôn ngữ Nubia nguyên thủy (Wiktionary)

== Tài nguyên ==
- Abdel-Hafiz, A. (1988). "A Reference Grammar of Kunuz Nubian." PhD Thesis, SUNY, Buffalo, NY.
- Adams, W. Y. (1982). 'The coming of Nubian speakers to the Nile Valley', in "The Archeological and Linguistic Reconstruction of African History." Edited by C. Ehret & M. Posnansky. Berkeley / Los Angeles, 11–38.
- Armbruster, Charles Hubert (1960). "Dongolese Nubian: A Grammar". Cambridge: Cambridge University Press.
- Armbruster, Charles Hubert (1965). "Dongolese Nubian: A Lexicon". Cambridge: Cambridge University Press.
- Asmaa M. I. Ahmed, "Suggestions for Writing Modern Nubian Languages", and Muhammad J. A. Hashim, "Competing Orthographies for Writing Nobiin Nubian", in "Occasional Papers in the Study of Sudanese Languages No. 9", SIL/Sudan, Entebbe, 2004.
- Ayoub, A. (1968). "The Verbal System in a Dialect of Nubian." Khartoum: University of Khartoum.
- Bechhaus-Gerst, Marianne (1989). 'Nile-Nubian Reconsidered', in "Topics in Nilo-Saharan Linguistics". Edited by M. Lionel Bender. Hamburg: Heinrich Buske.
- Bechhaus-Gerst, Marianne (2011). "The (Hi)story of Nobiin: 1000 Years of Language Change. Frankfurt am Main: Peter Lang.
- Erman, Adolf (1881). 'Die Aloa-Inschriften.' "Zeitschrift für Ägyptische Sprache und Altertumskunde 19, no. 4." 112–15.
- Jakobi, Angelika & Tanja Kümmerle (1993). "The Nubian Languages: An Annotated Bibliography." Cologne: Rüdiger Köppe Verlag.
- Khalil, Mokhtar (1996). "Wörterbuch der nubischen Sprache." Warsaw: Nubica.
- Rilly, Claude (2010). "Le méroïtique et sa famille linguistique." Leuven: Peeters.
- Starostin, George (2011). 'Explaining a Lexicostatistical Anomaly for Nubian Languages,' lecture, ngày 25 tháng 5 năm 2011. Online version.
- Thelwall, Robin (1982). 'Linguistic Aspects of Greater Nubian History', in "The Archeological and Linguistic Reconstruction of African History." Edited by C. Ehret & M. Posnansky. Berkeley/Los Angeles, 39–56. Online version.
- Werner, Roland (1987). Grammatik des Nobiin (Nilnubisch). Hamburg: Helmut Buske.
- Werner, Roland (1993). Tìdn-Àal: A Study of Midoob (Darfur Nubian). Berlin: Dietrich Reimer.
== Liên kết ngoài ==
- Swadesh List comparing basic words of the Nubian languages
- Panafrican localization page on Nubian (summaries of information, links)
- Nubian alphabet examples
- The Lucky Bilingual: Ethnography of Factors Influencing Code-switching Among the Nubian Community in Southern Egypt