Quạ thông Á Âu

Quạ thông Á Âu (danh pháp khoa học: Garrulus glandarius) là một loài chim trong họ Corvidae. Tại Việt Nam nó được gọi đơn giản là quạ thông do là loài quạ thông duy nhất có mặt tại đây.

Do phạm vi sinh sống rộng lớn nên một vài chủng rất khác biệt đã tiến hóa đến mức bề ngoài chúng trông rất khác nhau, đặc biệt là khi so sánh các dạng ở các cực điểm phân bố của loài này.

Quạ thông Á Âu là một trong số nhiều loài được Linnaeus mô tả lần đầu tiên trong ấn bản 10 sách "Systema Naturae" của ông. Ông công nhận mối quan hệ họ hàng của nó với các loài chim dạng quạ khác khi đặt tên nó là "Corvus glandarius". Tên gọi khoa học hiện tại của nó là từ tiếng Latinh, với "Garrulus" nghĩa là ầm ĩ, líu lo, ríu rít, lảm nhảm và "glandarius" nghĩa là "của quả đấu", một loại thức ăn ưa thích của nó.

==Phân loài và chủng==
Phiên bản 8.2 của IOC công nhận 34 chủng như liệt kê dưới đây:
- "G. g. hibernicus" Phân bố: Ireland.
- "G. g. rufitergum" Phân bố: Scotland, Anh, Wales và tây bắc Pháp.
- "G. g. glandarius" Phân bố: Bắc và trung châu Âu tới dãy núi Ural.
- "G. g. fasciatus" Phân bố: Bán đảo Iberia.
- "G. g. corsicanus" Phân bố: Corsica.
- "G. g. ichnusae" Phân bố: Sardinia.
- "G. g. albipectus" Phân bố: Italia, Sicilia và duyên hải Dalmatia.
- "G. g. graecus" Phân bố: Tây Balkan, gồm cả Hy Lạp.
- "G. g. ferdinandi" Phân bố: Đông Bulgaria và bắc Thổ Nhĩ Kỳ.
- "G. g. cretorum" Phân bố: Crete.
- "G. g. glaszneri" Phân bố: Cyprus.
- "G. g. whitakeri" Phân bố: Bắc Morocco và tây bắc Algeria.
- "G. g. minor" Phân bố: Trung Morocco và dãy núi Atlas ở bắc Algeria.
- "G. g. cervicalis" Phân bố: Bắc và đông bắc Algeria, Tunisia.
- "G. g. samios" Phân bố: Samos (đông nam biển Aegea).
- "G. g. anatoliae" Phân bố: Tây Thổ Nhĩ Kỳ tới tây Iran và bắc Iraq.
- "G. g. iphigenia" Phân bố: Bán đảo Krym (duyên hải bắc biển Đen).
- "G. g. krynicki" Phân bố: Đông bắc Thổ Nhĩ Kỳ và Kavkaz.
- "G. g. atricapillus" Phân bố: Tây Syria, tây Jordan, Israel.
- "G. g. hyrcanus" Phân bố: Đông nam Azerbaijan, bắc Iran.
- "G. g. brandtii" Phân bố: Nam Siberia, bắc Mông Cổ, tây bắc và đông bắc Trung Quốc, bán đảo Triều Tiên và bắc Nhật Bản.
- "G. g. kansuensis" Phân bố: Trung Trung Quốc.
- "G. g. pekingensis" Phân bố: Đông Trung Quốc.
- "G. g. japonicus" (gồm cả "hiugaensis" ) Phân bố: Honshu, Oshima, Kyushu (trung, nam Nhật Bản).
- "G. g. tokugawae" Phân bố: Đảo Sado (ngoài khơi Honshu ở miền trung Nhật Bản).
- "G. g. orii" Phân bố: Yakushima (nam Nhật Bản).
- "G. g. sinensis" Phân bố: Bắc Myanmar, nam và đông Trung Quốc.
- "G. g. taivanus" Phân bố: Đài Loan.
- "G. g. bispecularis" Phân bố: Tây Himalaya tới tây Nepal.
- "G. g. interstinctus" Phân bố: Đông Himalaya.
- "G. g. persaturatus" Phân bố: Đông bắc Ấn Độ (nam Assam).
- "G. g. oatesi" Phân bố: Tây bắc Myanmar.
- "G. g. haringtoni" Phân bố: Tây Myanmar.
- "G. g. leucotis" Phân bố: Từ trung Myanmar tới trung và nam Đông Dương.

Tám nhóm chủng (tổng cộng 33 phân loài) được Madge & Burn (1994) công nhận:
- Nhóm danh định (9 chủng châu Âu), với lông chỏm đầu có sọc.
- Nhóm "cervicalis" (3 chủng ở Bắc Phi), với gáy hung hung đỏ, lông phủ màu xám, hai bên đầu rất nhạt màu, chỏm đầu đen hoặc có sọc.
- Nhóm "atricapillus" (4 chủng ở Trung Đông, Krym & Thổ Nhĩ Kỳ), với gáy và lông phủ thuần màu, chỏm đầu đen và mặt rất nhạt màu.
- Chủng "hyrcanus" (Rừng hỗn hợp Hyrcania Caspi ở Iran), chỏm đầu trước nhỏ màu đen và chỏm đầu sau có sọc rộng.
- Nhóm "brandtii" (4 chủng ở Siberia và miền bắc Nhật Bản), với chỏm đầu có sọc, đầu hung đỏ, mống mắt sẫm màu và lông phủ màu xám.
- Nhóm "leucotis" (2 chủng ở Đông Nam Á), không có vệt màu trắng trên cánh, chỏm đầu trước trắng, chỏm đầu sau đen, nhiều màu trắng ở hai bên đầu.
- Nhóm "bispecularis" (6 chủng trong khu vực Himalaya), với chỏm đầu hung đỏ không sọc, không có vệt màu trắng trên cánh.
- Nhóm "japonicus" (4 chủng ở miền nam Nhật Bản và các đảo cận kề), với vệt màu trắng lớn trên cánh, mặt ánh đen và chỏm đầu dạng vảy.

==Phân bố và môi trường sống==
Là thành viên của nhóm quạ thông phổ biến rộng, quạ thông Á Âu có kích thước tương tự như quạ gáy xám phương Tây, với môi trường sống là rừng thưa hỗn hợp, cụ thể là rừng với các quần thể sồi, và nó là chim tích trữ quả đấu theo tập tính. Trong thời gian gần đây loài chim này cũng bắt đầu di cư tới các khu vực đô thị, có thể là do tác động của sự mất dần môi trường sống rừng thưa của nó. Trước khi con người bắt đầu gieo trồng cây công nghiệp ở quy mô lớn thì quạ thông Á Âu là nguồn chủ yếu để di chuyển và phát tán sồi Anh ("Quercus robur"), với mỗi con chim có khả năng phát tán tới trên 1.000 quả đấu mỗi năm. Quạ thông Á Âu cũng cất giấu quả đấu của các loài sồi khác, và nó từng được National Trust trích dẫn như là động vật nhân giống chính quần thể lớn nhất của sồi Holm ("Quercus ilex") tại Bắc Âu ở Ventnor trên đảo Wight. Quạ thông Á Âu từng được ghi nhận là đem quả đấu đi xa tới 20 km và được cho là gắn với sự lan truyền nhanh về phía bắc của các loài sồi sau thời kỳ băng hà gần đây.

==Thức ăn==
Kiếm ăn cả ở trên cây lẫn dưới mặt đất, quạ thông săn bắt một loạt các loài động vật không xương sống như nhiều loại sâu bọ phá hại, hạt quả đấu (quả sồi mà chúng cất giấu để ăn vào mùa đông), cử và nhiều loại hạt khác, quả như các loại quả mọng của mâm xôi và thanh lương trà, chim non và trứng chim, dơi, động vật gặm nhấm nhỏ. Giống như phần lớn các loài chim, thức ăn của quạ thông thay đổi theo mùa nhưng đáng chú ý là khả năng tích trữ dồi dào các loại thức ăn của nó — đặc biệt là các loại quả đấu và hạt các loại sồi — để sử dụng trong mùa đông và mùa xuân. Trong khi việc tích trữ diễn ra quanh năm nhưng tích cực nhất là trong mùa thu.

==Sinh sản==
Quạ thông làm tổ trên cây hay trên cây bụi lớn, thường đẻ 4–6 trứng. Trứng nở sau 16–19 ngày ấp và chim non đủ lông đủ cánh sau khoảng 21–23 ngày. Cả chim bố lẫn chim mẹ đều kiếm thức ăn để nuôi chim con.

==Trí thông minh==
Tương tự như các loài quạ khác, quạ thông Á Âu được ghi nhận là biết lập kế hoạch cho các nhu cầu trong tương lai. Quạ thông trống cũng để ý tới các khát khao của bạn tình khi chia sẻ thức ăn với chim mái như một phần của nghi thức tán tỉnh.

==Liên kết ngoài==
- The Royal Society for the Protection of Birds (RSPB) - Birds & Wildlife - Jay
- Ageing and sexing (PDF; 1.1 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze
- Feathers of Eurasian jay ("Garrulus glandarius")
- Jay photos and information (tiếng Thổ Nhĩ Kỳ)