Karl Friedrich xứ Holstein-Gottorp

Karl Friedrich, Công tước xứ Holstein-Gottorp (, sinh ngày 30 tháng 4 năm 1700 – 18 tháng 6 năm 1739) là một nhân vật hoàng tộc quan trọng trong lịch sử Bắc Âu. Với tư cách là Công tước xứ Schleswig-Holstein-Gottorp thuộc nhánh Oldenburg – dòng họ thống trị Đan Mạch–Na Uy đương thời, ông mang dòng máu hoàng gia Thụy Điển qua mẹ, em gái của vua Karl XII. Hôn nhân của ông với con gái Sa hoàng Pyotr Đại đế đã tạo nên cầu nối chính trị, khiến ông trở thành cha của Karl Peter Ulrich, trở thành Sa hoàng Nga sau này và ông tổ theo đường thẳng của phần lớn các vị hoàng đế Nga từ thế kỷ 18, ngoại trừ Yekaterina Đại đế.

== Cuộc sống ban đầu ==
Là con trai duy nhất của Friedrich IV, Công tước xứ Holstein-Gottorp và Vương nữ Hedvig Sofia, con gái vua Karl XII của Thụy Điển, Karl Friedrich lớn lên trong vòng xoáy của các cuộc chiến tranh Bắc Âu. Chỉ hai tuổi, ông đã lên kế vị sau khi cha hy sinh tại trận Kliszów năm 1702. Gia đình lúc ấy đang tá túc tại Stockholm dưới sự che chở của chú Karl XII. Khi mẹ ông mất năm 1708, cậu bé tám tuổi được giao cho Thái hậu Thụy Điển Hedwig Eleonora, chăm sóc. Sự chiều chuộng từ bà đã góp phần làm cho ông hình thành nên tính cách thụ động, lười biếng và thiếu quyết đoán. Cả mẹ và bà cố đều nhiệt tình ủng hộ quyền kế vị ngai vàng Thụy Điển cho ông, coi ông là người thừa kế hợp pháp sau khi Karl XII không có con trai.

== Sự nghiệp ==
Thuộc dòng dõi Holstein-Gottorp của Oldenburg, ông kế thừa không chỉ lãnh địa mà còn những tham vọng chính trị từ cha mẹ. Từ năm 1702 đến 1739, Karl Friedrich giữ vị trí Công tước, nhưng giai đoạn thiếu niên của ông chứng kiến sự đồng cai trị phức tạp: ở Holstein (lãnh thổ thuộc Đế quốc La Mã Thần thánh) đã bị Đan Mạch chiếm đóng với Frederik IV của Đan Mạch đến năm 1730, Christian VI; còn Schleswig thì chấm dứt đồng trị sớm hơn vào năm 1713. Thực tế, các lãnh chúa địa phương mới là những người điều hành trực tiếp, sau đó ông rời Hamburg.

Đến năm 1717, ông bước vào tuổi trưởng thành và tham gia các nhiệm vụ quân sự. Cuộc gặp gỡ đầu tiên với chú Karl XII diễn ra năm 1716, nhưng sau cái chết đột ngột của ông năm 1718, Karl suýt nữa lên ngôi Thụy Điển. Thế nhưng, dì ruột của ông Ulrika Eleonora đã giành chiến thắng nhờ luật kế vị dựa trên hôn nhân của chị gái bà. Ông đành công nhận bà làm nữ hoàng, nhận danh hiệu "Điện hạ Hoàng gia" và vị trí người kế vị dự bị, song phải rời Stockholm năm 1719 khi chồng bà, Fredrik I, cướp mất danh hiệu ấy. Năm 1723, ông được phong tước lưu vong, nhưng lập trường thân Nga khiến ông bị loại khỏi cuộc đua thực sự.

== Hôn nhân và cuộc sống sau này ==
Ông rời khỏi Thụy Điển và định cư và củng cố vị thế qua hôn nhân với Nữ Đại vương công Anna Petrovna của Nga, con gái lớn của Pyotr Đại đế và Yekaterina I của Nga vào tháng 5 năm 1725, theo kế hoạch của Sa hoàng nhằm lợi dụng quyền yêu sách Thụy Điển của ông. Anna ban đầu e ngại vì danh tiếng không mấy tốt đẹp của ông. Trong khi đó, cái được gọi là Đảng Holstein tại Thụy Điển vẫn kiên trung ủng hộ ông, song luật kế vị mới đã loại trừ ông cùng hậu duệ vì căng thẳng Nga-Thụy Điển, dẫn đến việc em họ Adolf Friedrich được chọn làm Thái tử. Năm 1720, ông khéo léo loại bỏ ảnh hưởng của Đan Mạch ở Holstein nhờ Hoàng đế La Mã Thần thánh. Ông phản ứng gay gắt với Hiệp ước Frederiksborg năm 1720, vốn cắt đứt sự hậu thuẫn từ Thụy Điển và cản trở kế hoạch đòi Schleswig. Tại Nga, sau khi Pyotr Đại đế qua đời năm 1725, Yekaterina I ưu ái ông với ghế hội đồng, chức vụ triều đình và nguồn tài trợ. Làm chỉ huy lính gác cung điện Sankt-Peterburg, ông thất bại trong âm mưu đưa vợ Anna Petrovna kế vị sau cái chết của Yekaterina I năm 1727. Từ đó, ông ít chú ý đến Holstein-Gottorp, ưu tiên tương lai con trai tại Nga, và năm 1727 cùng vợ về Lâu đài Kiel ở Holstein. Cặp đôi chỉ có với nhau một người con trai là Karl Peter Ulrich (sau này là Sa hoàng Pyotr III), chào đời ngày 21 tháng 2 năm 1728. Anna qua đời ngay sau ca sinh nở ấy. Nỗ lực của ông đã thất bại, nhưng con trai ông với Nữ Đại vương công Anna Petrovna, Karl Peter Ulrich (với tư cách là Công tước xứ Holstein-Gottorp - đã kế vị ngôi công tước xứ Holstein vào năm 1739), cuối cùng đã trở thành Sa hoàng Nga vào năm 1762, với tên gọi Pyotr III.

Hậu duệ Pyotr III kế thừa công vị năm 1739, ông muốn sử dụng sức mạnh Nga để lập kế hoạch thu hồi Schleswig từ Đan Mạch–Na Uy. Qua con trai, ông sáng tạo nên nhánh Holstein-Gottorp-Romanov, trở thành tổ phụ trực hệ của các Sa hoàng Nga từ Pyotr III, trừ Yekaterina II. Tham vọng của ông khơi dậy Đảng Holstein ở Thụy Điển, nhưng sự loại trừ ông đã giúp quốc gia này tránh rơi vào quỹ đạo Nga. Đồng trị Schleswig kết thúc năm 1713, trong khi Holstein duy trì đến cuối đời ông.

== Cái chết ==
Công tước Karl Friedrich qua đời vào năm 1739 tại Rohlfshagen, nay thuộc thị trấn Rümpel. Thi hài ông được an táng tại Nhà thờ Cloister ở Bordesholm.

== Tham khảo ==