Tiếng Kuy

Tiếng Kuy còn gọi là tiếng Kui hoặc tiếng Kuay (; ), là một ngôn ngữ thuộc ngữ chi Cơ Tu, ngữ hệ Nam Á được nói bởi người Kuy ở Đông Nam Á.

Tiếng Kuy được nói ở Isan, Thái Lan (bởi khoảng 300.000 người); các tỉnh Savannakhet, Salavan, Savannakhet và Sekong ở Lào (khoảng 64.000 người); và ở các tỉnh Preah Vihear, Stung Treng và Kampong Thom ở miền Bắc Campuchia (khoảng 7.500 người).

== Tên gọi ==
Các biến thể và phương ngữ bao gồm (Sidwell 2005: 11):

- Kui
- Kuy
- Kuay
- Koay
- Souei. Thuật ngữ "Souei" cũng được áp dụng cho các nhóm khác, chẳng hạn như một cộng đồng nói các ngôn ngữ Pear ở Campuchia.
- Soai
- Yeu
- Nanhang
- Kouy. Một cuốn sách bằng tiếng Pháp được xuất bản nói về biến thể này (Parlons Kouy).

== Phương ngữ ==
Van der haak & Woykos (1987-1988) đã xác định hai phương ngữ Kui chính ở các tỉnh Surin và Sisaket, miền đông Thái Lan, Kuuy và Kuay. Van der haak & Woykos cũng xác định các phương ngữ Kui mang nhiều nét khác biệt sau đây ở tỉnh Sisaket, Thái Lan.

- Kui Nhə: Huyện Sisaket (10 làng), Huyện Phraibung (5 làng), Huyện Rocationalai (4 làng). Khoảng 8.000 người.
- Kui Nthaw (Kui M'ai): Huyện Rocationalai (5 làng), huyện Uthumphon Phisai (9 làng). Tất cả làng đều sống xen kẻ với người nói tiếng Lào/Isaan.
- Kui Preu Yai: Phân khu Prue Yai, huyện Khukhan. Có thể đã di cư gần đây từ khu vực Mlu Prei của Campuchia.

Mann & Markowski (2005) đã ghi nhận bốn phương ngữ Kuy được nói ở bắc trung bộ Campuchia.

- Ntua
- Ntra: bao gồm tiểu phương ngữ Auk và Wa
- Mla: 567 người nói ở làng Krala Peas, huyện Choam Ksan, tỉnh Preah Vihear
- "Thmei"

Một loạt nhóm Kui/Kuy gọi là Nyeu "(ɲə)" được nói trong các làng Ban Phon Kho, Ban Khamin, Ban Nonkat, Ban Phon Palat, và Ban Prasat Nyeu ở tỉnh Sisaket, Thái Lan. Người Nyeu của Ban Phon Kho tuyên bố rằng tổ tiên của họ đã di cư từ Muang Khong, Amphoe Rocationalai, tỉnh Sisaket.

Ở tỉnh Buriram, tiếng Kuy được nói ở 4 huyện Nong Ki, Prakhon Chai, Lam Plai Mat và Nong Hong (Sa-ing Sangmeen 1992: 14). Trong huyện Nong Ki, các làng Kuy nằm ở mạn nam Yoei Prasat (เย้ยปราสาท) và ở mạn tây Mueang Phai (เมืองไผ่) (Sa-ing Sangmeen 1992: 16).

== Âm vị ==
Dưới đây là bảng âm vị của tiếng Kuy (Surin):

=== Nguyên âm ===
Nguyên âm cũng có thể được phân biệt bằng cách sử dụng giọng nhiều hơi:

== Địa điểm ==
Dưới đây là danh sách các làng Kuy ở tỉnh Sisaket theo Van der haak & Woykos (1987-1988: 129). Dấu hoa thị (đặt trước tên làng) biểu thị các làng hỗn hợp dân tộc, trong đó dân tộc Kuy cư trú với dân tộc Lào hoặc Khmer.

=== Kui Nhə ===
- Huyện Mueang Sasikket เมือง
- "Tambon Phonkho" โพนค้อ: Phonkho โพนค้อ, Nong, Yanang, Klang, Non
- "Tambon Thum" ทุ่ม: Khamin
- Huyện Phayu พยุห์
- "Tambon Phayu" พยุห์: *Nongthum
- "Tambon Phromsawat" พรหมสวัสดิ์: Samrong, Khothaw
- "Tambon Nongphek" โนนเพ็ก: *Khokphek โคกเพ็ก
- Huyện Phraibung ไพรบึง
- "Tambon Prasatyae" ปราสาทเยอ: Prasatyaenua ปราสาทเยอเหนือ, Prasatyaetai ปราสาทเยอใต้, Khawaw, Phonpalat, Cangun
- Huyện Rakenalai ราษีไศล
- "Tambon Mueangkhong" เมืองคง: Yai ใหญ่
- Huyện Sila Lat ศิลาลาด
- "Tambon Kung" กุง: Kung กุง, Muangkaw เมืองเก่า, *Chok

=== Kui Nthaw/M'ai ===
Tất cả người Kui Nthaw/M'ai sống trong các ngôi làng hỗn hợp.

- Huyện Rakenalai ราษีไศล
- "Tambon Nong Ing" หนองอึ่ง: *Tongton, *Huai Yai ห้วยใหญ่, *Dnmuang, *Kokeow, *Hang
- Huyện Uthumphornphisai อุทุมพรพิสัย
- "Tambon Khaem" แขม: *Phanong, *Sangthong, *Sawai, *Nongphae, *Phae
- Huyện Pho Si Suwan โพธิ์ศรีสุวรรณ
- "Tambon Naengma" หนองม้า: *Nongma หนองม้า, *Songhong, *Songleng, *Nongphae

=== Kuay Prue Yai ===
- Huyện Khukhan ขุขันธ์
- "Tambon Prueyai" ปรือใหญ่: Preu Yai, Makham, Pruekhan và làng số 12

== Xem thêm ==
- Dân tộc ở Campuchia
- Danh sách các dân tộc ở Lào
- Dân tộc ở Thái Lan

== Tham khảo ==
- Mann, N., & Markowski, L. (2004). "A rapid appraisal survey of Kuy dialects spoken in Cambodia". Chiang Mai: Dept. of Linguistics, Graduate School, Payap University.
- Mann, N., & Markowski, L. (2005). "A rapid appraisal survey of Kuy dialects spoken in Cambodia". SIL International.
- Sidwell, Paul. (2005). "The Katuic languages: classification, reconstruction and comparative lexicon ". LINCOM studies in Asian linguistics, 58. Muenchen: Lincom Europa. ISBN 3-89586-802-7