Đầu máy xe lửa hơi nước

Đầu máy xe lửa hơi nước là một đầu máy xe lửa tạo ra sức kéo thông qua một động cơ hơi nước. Những đầu máy xe lửa dạng này tạo năng lượng bằng cách đốt cháy các vật liệu như than đá/than cốc, gỗ, hoặc dầu—để tạo ra hơi nước trong nồi hơi. Hơi nước làm piston di chuyển qua lại, piston lại gắn liền với trục quay chính của đầu máy xe lửa. Đầu máy xe lửa mang theo cả nhiên liệu và nguồn nước, hoặc trên chính đầu máy này, hoặc trong toa xe kéo phía sau. Đầu máy xe lửa hơi nước đầu tiên được Richard Trevithick sản xuất và hoạt động vào ngày 21 tháng 2 năm 1804. Trước đó 3 năm ông đã tạo ra đầu máy xe chạy trên đường đất.

Đầu máy xe lửa hơi nước được phát triển đầu tiên ở Anh trong những năm đầu thế kỷ 19 và được sử dụng cho vận tải đường sắt cho đến giữa thế kỷ 20. Từ những năm đầu 1900 chúng đã dần dần được các đầu máy xe lửa dùng điện và diesel thay thế, với khả năng chuyển đổi trọn vẹn đầu máy từ sử dụng hơi nước  sang điện và diesel bắt đầu từ những năm 1930. Phần lớn các đầu máy xe lửa hơi nước đã ngừng phục vụ từ những năm 1980, mặc dù một số đầu máy này vẫn tiếp tục chạy trên các đoạn ray du lịch và di sản văn hóa.

== Kiểu ==
Các đầu máy hơi nước sau đây hoạt động ở Việt Nam.
- Đầu máy Đường sắt Việt Nam lớp 141 (ba mươi bốn được bảo tồn)
- Đầu máy JNR lớp C12 (một được bảo tồn)
- Đầu máy lớp GJ (tất cả đều bị loại bỏ)
- Đầu máy lớp 230 (tất cả đều bị loại bỏ)
- Đầu máy lớp 231 (tất cả đều bị loại bỏ)

== Đọc thêm ==
- C. E. Wolff, "Modern Locomotive Practice: A Treatise on the Design, Construction, and Working of Steam Locomotives" (Manchester, England, 1903)
- Henry Greenly, "Model Locomotive" (New York, 1905)
- G. R. Henderson, "Cost of Locomotive Operation" (New York, 1906)
- W. E. Dalby, "Economical Working of Locomotives" (London, 1906)
- A. I. Taylor, "Modern British Locomotives" (New York, 1907)
- E. L. Ahrons, "The Development of British Locomotive Design" (London, 1914)
- E. L. Ahrons, "Steam Engine Construction and Maintenance" (London, 1921)
- J. F. Gairns, "Locomotive Compounding and Superheating" (Philadelphia, 1907)
- Angus Sinclair, "Development of the Locomotive Engine" (New York, 1907)
- Vaughn Pendred, "The Railway Locomotive, What it is and Why it is What it is" (London, 1908)
- Brosius and Koch, "Die Schule des Lokomotivführers" (thirteenth edition, three volumes, Wiesbaden, 1909–1914)
- G. L. Fowler, "Locomotive Breakdowns, Emergencies, and their Remedies" (seventh edition, New York, 1911)
- Fisher and Williams, "Pocket Edition of Locomotive Engineering" (Chicago, 1911)
- T. A. Annis, "Modern Locomotives" (Adrian Michigan, 1912)
- C. E. Allen, "Modern Locomotive" (Cambridge, England, 1912)
- W. G. Knight, "Practical Questions on Locomotive Operating" (Boston, 1913)
- G. R. Henderson, "Recent Development of the Locomotive" (Philadelphia, 1913)
- Wright and Swift (editors) "Locomotive Dictionary" (third edition, Philadelphia, 1913)
- Roberts and Smith, "Practical Locomotive Operating" (Philadelphia, 1913)
- E. Prothero, "Railways of the World" (New York, 1914)
- M. M. Kirkman, "The Locomotive" (Chicago, 1914)
- C. L. Dickerson, "The Locomotive and Things You Should Know About it" (Clinton, Illinois, 1914)
- P. W. B. Semmens, A. J. Goldfinch, "How Steam Locomotives Really Work" (Oxford University Press, USA, 2004) ISBN 0-19-860782-2
- Gerald A Dee, "A Lifetime of Railway Photography" in "Photographer Profile", Train Hobby Publications, Studfield, 1998. (Australian steam)
- Swengel, F. M. "The American Steam Locomotive; Vol. 1. The Evolution of the American Steam Locomotive", Midwest Rail Publication, Iowa, 1967.
- Раков В.А. "Локомотивы отечественных железных дорог 1845–1955" Транспорт, Москва, 1995(Rakov V.A. "Locomotives of fatherland's railways 1845–1955" Transport, Moscow, 1995 "(in Russian)")
- J.J.G. Koopmans: "The fire burns much better..." NL-Venray 2006, ISBN 90-6464-013-0
== Liên kết ngoài ==
- TV and Radio programmes from the BBC archives celebrating steam trains
- Database of surviving steam locomotives in North America
- UK heritage railways and preserved locomotives database
- Pages for the British project to build a modern steam locomotive. The Advanced Steam Locomotive. (5AT)