M-84AS1/2/3

M-84AS1, M-84AS2, và M-84AS3 là chương trình hiện đại hóa xe tăng M-84 của Lục quân Serbia. Bản thân M-84 là phiên bản được Nam Tư chế tạo dựa trên xe tăng T-72 xuất khẩu của Liên Xo. M-84 do Viện kỹ thuật quân sự Serbia phát triển và chế tạo tại Viện Kỹ thuật "Čačak", đây chủ yếu là các gói nâng cấp nhằm mục đích kéo dài tuổi thọ của khoảng 200 xe tăng M-84 cũ của Quân đội Serbia đến những năm 2030 trở đi, kết hợp các cải tiến trong nước cùng với một số linh kiện nhập khẩu. Được công bố vào năm 2017, chương trình hiện đại hóa tập trung vào việc tăng cường hỏa lực, khả năng bảo vệ, khả năng cơ động và nhận thức tình huống để chống lại các mối đe dọa hiện đại như tên lửa chống tăng đầu đạn kép và máy bay không người lái.

==Thiết kế và phát triển==
Quân đội Serbia có yêu cầu đặt ra cấp thiết là hiện đại hóa kho xe tăng chiến đấu chủ lực M-84 có từ thời Nam Tư đã đặt ra nhiều thách thức cho Viện Kỹ thuật Quân sự Serbia và Ngành công nghiệp quốc phòng Serbia.

Sau khi Nam Tư tan rã, Serbia thừa hưởng khoảng 212 xe tăng M-84 trong đó hầu hết chưa từng được hiện đại hóa kể từ khi được đưa vào sử dụng. Mặc dù một chương trình hiện đại hóa M-84 mang tên M-84AB1 (sau này đổi tên thành M-84AS), có trang bị một vài hệ thống vũ khí từ Nga được tiết lộ vào năm 2004, nhưng nó chưa bao giờ được đưa vào trang bị rộng rãi, chỉ có 10 xe tăng M-84 được nâng cấp theo tiêu chuẩn này.

Thiết kế xe tăng sau này đã có một số cải tiến như tích hợp giáp phản ứng nổ, nâng cấp các hệ thống phụ và quang học, và thậm chí cả việc bổ sung các hệ thống phòng vệ chủ động. Rõ ràng là ngay cả chương trình hiện đại hóa M-84AS cũng đã lỗi thời và cần một chương trình hiện đại hóa hoàn toàn mới để đưa M-84 lên một tầm cao mới, đủ sức cạnh tranh về hiệu quả và khả năng bảo vệ.

Phiên bản đầu tiên được định danh là M-84AS1, được giới thiệu vào năm 2017. Các biến thể sau này như M-84AS1 (được giới thiệu vào năm 2020) và M-84AS3 (được giới thiệu vào năm 2025), có nhiều cải tiến, chẳng hạn như giáp phản ứng nổ mô-đun do trong nước phát triển, hệ thống quản lý chiến trường và kiểm soát hỏa lực hiện đại, trạm vũ khí điều khiển từ xa và các bản cập nhật khác.. Tổng cộng 21 hệ thống đã được nâng cấp với các giải pháp hiện đại. M-84AS1 và AS2 được phát triển song song và khác nhau về số lượng hệ thống con được triển khai và một số sửa đổi tháp pháo, cụ thể liên quan đến RCWS-trạm vũ khí điều khiển từ xa, cửa sập của chỉ huy và việc triển khai thiết bị. M-84AS2 có thể sẽ được sử dụng làm xe tăng của chỉ huy trung đội ngay khi quá trình hiện đại hóa hàng loạt bắt đầu.

=== M-84AS1===
Phiên bản nâng cấp M-84AS1 chính thức ra mắt vào năm 2017, có một số thay đổi và cải tiến so với M-84A và M-84 nguyên mâu bao gồm cả mẫu T-72 ban đầu. Giáp phản ứng nổ thế hệ đầu tiên do Serbia tự phát triển đã được trang bị (tương đương với Kontakt-5), bao phủ một khu vực lớn hơn ở tháp pháo phía trước và một phần đáng kể của tấm chắn phía trước, mang lại khả năng bảo vệ tốt hơn. Một hệ thống kiểm soát hỏa lực mới với hệ thống cảnh báo laser và radar cũng do Serbia phát triển đã được triển khai cùng với một trạm vũ khí điều khiển từ xa mang súng máy 12,7mm và một hệ thống bảo vệ chủ động mềm. Mặt sau của thân xe và tháp pháo được trang bị thêm giáp lồng trong khi các tấm giáp gắn vào thân xe phía trước vẫn được giữ nguyên. Mặc dù những thay đổi này là một cải tiến so với M-84 trước đó, nhưng thiết kế này vẫn có những thiếu sót lớn, đặc biệt là về khả năng bảo vệ. Nó bị chỉ trích vì phạm vi bảo vệ của giáp phản ứng nổ thấp, vị trí đặt cảm biến kém và khả năng nhận thức tình huống thấp. Những điểm yếu của phiên bản đầu tiên này đã được phát hiện và quá trình hiện đại hóa lại được tiếp tục, kết quả là phiên bản M-84AS1 được sửa đổi và trình làng vào năm 2020.
Phiên bản M-84AS1 xuất hiện vào năm 2020 đã khắc phục được nhiều lỗi từ phiên bản trước đó. Tháp pháo và thân xe gần như được bao phủ hoàn toàn bằng giáp phản ứng nổ thế hệ thứ hai nội địa M19, giúp tăng cường khả năng bảo vệ khỏi các mối đe dọa hiện đại như tên lửa tấn công từ trên cao hoặc tên lửa chống tăng mang lượng nổ tandem. Tổng cộng chín hệ thống con mới đã được tích hợp. Trong số đó có một hệ thống điều khiển hỏa lực được cải tiến với kính quan sát ngày/đêm tích hợp và các cảm biến mới. Các hệ thống bảo vệ thụ động và chủ động mới cũng được phát triển. Khả năng bảo vệ chống lại tên lửa tấn công kiểu đột nóc như FGM-148 Javelin đã được tăng cường bằng cách thiết kế lại giáp phản ứng nổ mô-đun bảo vệ nóc tháp pháo và hệ thống bảo vệ chủ động tiêu diệt mềm sử dụng lựu đạn khói với khói che tín hiệu hồng ngoại để tạo màn khói nhằm che tín hiệu hồng ngoại từ động cơ xe tăng. Hệ thống camera ảnh nhiệt quan sát ngày đêm và kích ngắm cho trưởng xe trong ánh sáng yếu cùng các cảm biến đã tăng cường khả năng nhận biết tình huống xung quanh của kíp xe tăng. Các cảm biến cảnh báo sớm có thể phát hiện các mối nguy hiểm như xe tăng đang bị chiếu xạ bằng tia laser của tên lửa chống tăng có điều khiển sẽ tự động phóng lựu đạn khói về phía mối đe dọa để làm nhiễu bức xạ tia laser. Thế hệ thứ hai (tương đương với thế hệ thứ ba ở các quốc gia khác) của giáp phản ứng nổ trong nước ERO-19, tốt hơn Kontakt-5 và tương đương với giáp phản ứng nổ Relikt, được phát triển để bảo vệ chống lại các đầu đạn HEAT xuyên định hình kiểu tandem hiện đại. Giáp thanh bổ sung để bảo vệ chống lại súng phóng lựu cũng hiện diện. Bình chữa cháy tự động có khả năng phản ứng trong vòng mili giây với các vụ cháy trong khoang xe tăng. Tháp pháo với súng máy 12,7mm điều khiển từ xa đã được bổ sung. Tổng cộng đã có 21 hệ thống nâng cấp được phát triển để tăng cường khả năng sống sót, tính cơ động và độ chính xác. Hệ thống phòng thủ CBRN cũng được tăng cường với các hệ thống cảm biến mới và quy trình tự động hóa. Pháo tăng mới cỡ nòng 125mm trang bị ống bọc nhiệt hiện đại có khả năng bắn đạn xuyên phá và đạn nổ tốt hơn, bao gồm cả đạn nổ trên không.

=== M-84AS2===
M-84AS2, được thiết kế riêng làm xe chỉ huy trung đội, được chế tạo dựa trên nguyên mẫu AS1 trước đó với các hệ thống con được tinh chỉnh. Pháo nòng trơn 125mm của nó là phiên bản cải tiến của pháo 2A46M do Zastava sản xuất, sử dụng bộ nạp đạn tự động để duy trì tốc độ bắn tám viên mỗi phút, với đạn bao gồm đạn APFSDS có khả năng xuyên 500mm giáp ở khoảng cách 2 km, đạn nổ trên không có thể lập trình chống bộ binh và tên lửa chống tăng chống tăng 9M119 Svir/Refleks có tầm bắn lên đến 5 km. Ống bọc nhiệt giúp cải thiện độ bền của nòng súng trong quá trình bắn liên tục. Các biện pháp bảo vệ của xe tăng phiên bản -AS2 bao gồm giáp phản ứng nổ (ERA) M19 do trong nước sản xuất, với phạm vi bao phủ được tăng cường trên nóc tháp pháo để chống lại các mối đe dọa tấn công từ trên xuống như máy bay không người lái. Giáp Slat bảo vệ chống lại RPG. Hệ thống bảo vệ chủ động tiêu diệt mềm, lấy cảm hứng từ Shtora-1 của Nga, sử dụng khói đa quang phổ và máy gây nhiễu laser để gây nhiễu tên lửa đang bay tới. Hệ thống cảnh báo radar và laser 360 độ cảnh báo kíp xe về các mối đe dọa, được bổ sung bởi hệ thống chữa cháy tự động và bảo vệ NBC (hạt nhân, sinh học, hóa học). Hệ thống kiểm soát hỏa lực bao gồm camera ảnh nhiệt làm mát thế hệ thứ III, camera hồng ngoại sóng ngắn và máy đo khoảng cách laser, cho phép phát hiện mục tiêu ở khoảng cách 18 km. Hệ thống ngắm toàn cảnh ổn định của chỉ huy hỗ trợ các hoạt động săn lùng-diệt địch, trong khi hệ thống quản lý chiến trường kết nối xe tăng với các mạng lưới tác chiến rộng hơn. Một trạm vũ khí điều khiển từ xa 12,7 mm (RCWS) giúp xe tác chiến chống máy bay không người lái và bộ binh đối phương một cách an toàn. Được trang bị động cơ diesel V-46-TK 1.000 mã lực (có thể nâng cấp lên 1.200 mã lực), xe tăng 46 tấn đạt tốc độ 60 km/h trên đường bộ và 45 km/h trên địa hình gồ ghề, với phạm vi hoạt động 600 km. Xích và hệ thống treo được nâng cấp kéo dài tuổi thọ các bộ phận lên 8.000 km.

Nhiều cải tiến được áp dụng cho M-84AS2 đã mang lại kết quả cuối cùng tốt hơn một số chương trình hiện đại hóa hiện tại khác được phát triển cho T-72. Trong khi giáp cơ bản của một số phiên bản xe tăng T-72 tốt hơn giáp cơ bản của M-84 thì giáp mô-đun mới hơn và được bố trí tốt hơn đã cung cấp khả năng bảo vệ tốt hơn và các hệ thống mới được nâng cấp cho khả năng nhận thức tình huống của -AS2 tốt hơn nhiều, cùng với đó là pháo và đạn dược được nâng cấp. Phiên bản M-84AS2 cũng được trang bị động cơ cải tiến hơn so với T-72 giúp nó có lợi thế tỏng chiến đấu so với các biến thể hiện đại của T-72. Về mặt giáp trụ bảo vệ nó được coi thậm chí là tốt hơn so với T-72B3 của Nga.

=== M-84AS3===
M-84AS3 là phiên bản nâng cấp từ xe tăng M-84AS2, được công bố vào năm 2025. Phiên bản này trang bị hệ thống bảo vệ chủ động (active protection system-APS) cứng, được bắt nguồn từ hệ thống phòng hộ chủ động Iron Fist của Israel, theo đó nó sẽ đánh chặn các loại đạn chống tăng bắn tới bằng một vụ nổ đánh chặn đầu đạn. Điều này giải quyết các điểm yếu thường thấy trên xe tăng thế hệ cũ trong các cuộc xung đột như ở Ukraine, nơi đầu đạn chống tăng thường tấn công kiểu đột nóc. Phiên bản AS3 mở rộng phạm vi bảo vệ của giáp phản ứng nổ M19 và bổ sung các viên ngói phản ứng nổ thép-composite và chống mìn kích nổ từ xa để phòng thủ trước các loại đạn chống tăng xuyên động năng và IED. Hệ thống kiểm soát hỏa lực gồm có cảnh báo radar được cải tiến và kính ngắm pháo thủ bốn kênh được tinh chỉnh, cải thiện khả năng bắt mục tiêu. Tháp súng máy điều khiển từ xa có khả năng ổn định được tăng cường cho mục đích chống máy bay không người lái và các loại đạn chống tăng được tối ưu hóa cho chiến tranh đô thị. Hệ thống liên lạc được tích hợp với máy bay không người lái và chỉ điểm pháo binh, trong khi mức độ bảo vệ CBRN được tăng cường. Phiên bản AS3 có khả năng sẽ được trang bị động cơ 1.200 hp, có khả năng đạt tốc độ 72 km/h, tăng cường khả năng cơ động trên địa hình đa dạng của Serbia.

==Sản xuất==
Việc chế tạo và tích hợp các hệ thống nâng cấp lên các xe tăng cũ được thực hiện tại Viện Kỹ thuật "Čačak" dưới sự giám sát bởi Viện Kỹ thuật Quân sự, chủ yếu là nâng cấp xe tăng hơn là chế tạo mới.

Bên cạnh Viện Kỹ thuật "Čačak", đóng vai trò là đơn vị tích hợp, nhiều công ty cũng tham gia sản xuất các hệ thống phụ của xe tăng:
- 14. oktobar - chế tạo động cơ xe tăng và hệ thống truyền động, đạn pháo
- Sloboda - đạn dược và lựu đạn khói
- PPT Namenska - hệ thống thuỷ lực, truyền động và hệ thống di chuyển tháp pháo
- ATB Sever - hệ thống nạp đạn tự động
- Teleoptik žiroskopi - kính ngắm, con quay hồi chuyển, hệ thống kiểm soát hoả lực với phần mềm, điện tử của hệ thống bảo vệ chủ động
- Zastava kovačnica - bánh xích
- Yugoimport SDPR - pháo nòng trơn 125mm, tháp pháo, hệ thống vũ khí phụ điều khiển từ xa, hệ thống radio, logic, hoá học, hệ thống chữa cháy tự động
- EI Opek - ngòi đạn pháo
- Imtel komunikacije - Hệ thống cảnh báo radar
- Zastava Arms - súng máy 12,7 và súng đồng trục 7,62mm

== Trang bị ==
- – 26 xe tăng M-84AS2

==Xem thêm==
- M-84
- M-84AS
- M-84D

==External links==
- Article on the M84-AB1, published in "Odbrana"
- Article on M-84 published by UK parliament commons
- Forecast international on tank engine
- Canadian assessment of ordnance