Yên Sơn (phường)

Yên Sơn là một phường thuộc tỉnh Ninh Bình, Việt Nam.

==Địa lý==
Phường Yên Sơn có vị trí địa lý:
- Phía đông giáp phường Yên Thắng
- Phía tây giáp xã Phú Long
- Phía nam giáp phường Tam Điệp và phường Trung Sơn
- Phía bắc giáp các phường Nam Hoa Lư, Tây Hoa Lư và xã Quỳnh Lưu.

Phường Yên Sơn có diện tích 35,86 km², dân số năm 2024 là 21.196 người, mật độ dân số đạt 591 người/km².

Phường Yên Sơn nằm trên Quốc lộ 1, Quốc lộ 12B, Đường cao tốc Bắc – Nam nối phường Tam Điệp với xã Nho Quan đi các tỉnh Phú Thọ, Sơn La. Quần thể danh thắng Tràng An có một phần diện tích nằm trên phường.

==Hành chính==
Phường Yên Sơn được chia thành 30 tổ dân phố: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, An Ngải, Đoài Khê, Đoàn Kết, Đồng Bài, Đồng Bông, Đồng Thanh, Đồng Trung, Hưng Long, Khánh Ninh, Lang Ca, Nguyễn, Quảng Cư, Quảng Thành, Vĩnh Khương, Yên Đồng, Yên Lâm, Yên Phong, Yên Trung.

==Lịch sử==
Trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, các làng của xã Quảng Lạc thuộc tổng Quỳnh Lưu, phủ Nho Quan.

Sau Cách mạng tháng Tám, các làng bản trong xã hợp nhất thành xã Quảng Lạc thuộc huyện Nho Quan.

Năm 1946, thành lập xã Lạc Thành thuộc huyện Nho Quan trên cơ sở hợp nhất xã Quảng Lạc và xã Phú Long.

Tháng 4 năm 1949, thực hiện Chỉ thị của Tỉnh ủy về thống nhất chỉ đạo cơ sở, do đó Ủy ban kháng chiến huyện Nho Quan đã sáp nhập 27 xã của huyện thành 10 xã lớn. Theo đó, xã Lạc Thành sáp nhập vào xã Quỳnh Lưu.

Năm 1954, chia xã Quỳnh Lưu thuộc huyện Nho Quan thành 5 xã: Phú Long, Quảng Lạc, Quỳnh Lưu, Sơn Hà, Sơn Lai.

Ngày 21 tháng 4 năm 1965, Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành Quyết định số 103-NQ-TVQH về việc phê chuẩn việc thành lập tỉnh Nam Hà trên cơ sở tỉnh Hà Nam và tỉnh Nam Định.

Ngày 27 tháng 12 năm 1975, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc thành lập tỉnh Hà Nam Ninh trên cơ sở tỉnh Nam Hà và tỉnh Ninh Bình.

Ngày 27 tháng 4 năm 1977, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 125-CP về việc thành lập huyện Tam Điệp thuộc tỉnh Hà Nam Ninh trên cơ sở huyện Yên Mô và một phần của huyện Yên Khánh.

Ngày 17 tháng 12 năm 1982, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 200-HĐBT về việc:
- Thành lập thị xã Tam Điệp thuộc tỉnh Hà Nam Ninh.
- Chuyển xã Yên Sơn thuộc huyện Tam Điệp về thị xã Tam Điệp mới thành lập quản lý.
- Điều chỉnh một phần diện tích và nhân khẩu của xã Yên Sơn thành lập các phường Bắc Sơn, Nam Sơn, Trung Sơn và các xã Đông Sơn, Quang Sơn thuộc thị xã Tam Điệp.

Ngày 26 tháng 12 năm 1991, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc chia tỉnh Hà Nam Ninh thành tỉnh Nam Hà và tỉnh Ninh Bình.

Ngày 6 tháng 11 năm 1996, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc chia tỉnh Nam Hà thành tỉnh Hà Nam và tỉnh Nam Định.

Ngày 9 tháng 4 năm 2007, Chính phủ ban hành Nghị định số 62/2007/NĐ-CP về việc phường Tân Bình thuộc thị xã Tam Điệp trên cơ sở điều chỉnh 751,80 ha diện tích tự nhiên và 5.205 người của xã Yên Bình.

Ngày 10 tháng 4 năm 2015, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 904/NQ-UBTVQH13 về việc thành lập thành phố Tam Điệp thuộc tỉnh Ninh Bình.

Tính đến ngày 31/12/2024:
- Phường Tân Bình có 12 tổ dân phố: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12.
- Xã Quảng Lạc có 8 thôn: An Ngải, Đồng Bài, Đồng Bông, Đồng Thanh, Đồng Trung, Hưng Long, Quảng Cư, Quảng Thành.
- Xã Yên Sơn có 10 thôn: Đoài Khê, Đoàn Kết, Khánh Ninh, Lang Ca, Nguyễn, Vĩnh Khương, Yên Đồng, Yên Lâm, Yên Phong, Yên Trung.

Ngày 12 tháng 6 năm 2025, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 202/2025/QH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 12 tháng 6 năm 2025). Theo đó, sáp nhập tỉnh Hà Nam và tỉnh Nam Định vào tỉnh Ninh Bình.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025:
- Quốc hội ban hành Nghị quyết số 203/2025/QH15 về việc Sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Theo đó, kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện trong cả nước từ ngày 1 tháng 7 năm 2025.
- Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1674/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Ninh Bình năm 2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 16 tháng 6 năm 2025). Theo đó, thành lập phường Yên Sơn thuộc tỉnh Ninh Bình trên cơ sở toàn bộ 7,50 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 6.671 người của phường Tân Bình; toàn bộ 13,52 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 6.823 người của xã Yên Sơn thuộc thành phố Tam Điệp và toàn bộ 14,84 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 7.702 người của xã Quảng Lạc thuộc huyện Nho Quan.

Phường Yên Sơn có 35,86 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số là 21.196 người.

Ngày 1 tháng 7 năm 2025, HĐND phường Yên Sơn ban hành Nghị quyết số 04/NQ-HĐND về việc:
- Đổi tên tổ dân phố 1 thuộc phường Tân Bình thành tổ dân phố 1 thuộc phường Yên Sơn.
- Đổi tên tổ dân phố 2 thuộc phường Tân Bình thành tổ dân phố 2 thuộc phường Yên Sơn.
- Đổi tên tổ dân phố 3 thuộc phường Tân Bình thành tổ dân phố 3 thuộc phường Yên Sơn.
- Đổi tên tổ dân phố 4 thuộc phường Tân Bình thành tổ dân phố 4 thuộc phường Yên Sơn.
- Đổi tên tổ dân phố 5 thuộc phường Tân Bình thành tổ dân phố 5 thuộc phường Yên Sơn.
- Đổi tên tổ dân phố 6 thuộc phường Tân Bình thành tổ dân phố 6 thuộc phường Yên Sơn.
- Đổi tên tổ dân phố 7 thuộc phường Tân Bình thành tổ dân phố 7 thuộc phường Yên Sơn.
- Đổi tên tổ dân phố 8 thuộc phường Tân Bình thành tổ dân phố 8 thuộc phường Yên Sơn.
- Đổi tên tổ dân phố 9 thuộc phường Tân Bình thành tổ dân phố 9 thuộc phường Yên Sơn.
- Đổi tên tổ dân phố 10 thuộc phường Tân Bình thành tổ dân phố 10 thuộc phường Yên Sơn.
- Đổi tên tổ dân phố 11 thuộc phường Tân Bình thành tổ dân phố 11 thuộc phường Yên Sơn.
- Đổi tên tổ dân phố 12 thuộc phường Tân Bình thành tổ dân phố 12 thuộc phường Yên Sơn.
- Chuyển đổi thôn An Ngài thuộc xã Quảng Lạc thành tổ dân phố An Ngài thuộc phường Yên Sơn.
- Chuyển đổi thôn Đồng Bài thuộc xã Quảng Lạc thành tổ dân phố Đồng Bài thuộc phường Yên Sơn.
- Chuyển đổi thôn Đồng Bông thuộc xã Quảng Lạc thành tổ dân phố Đồng Bông thuộc phường Yên Sơn.
- Chuyển đổi thôn Đồng Thanh thuộc xã Quảng Lạc thành tổ dân phố Đồng Thanh thuộc phường Yên Sơn.
- Chuyển đổi thôn Đồng Trung thuộc xã Quảng Lạc thành tổ dân phố Đồng Trung thuộc phường Yên Sơn.
- Chuyển đổi thôn Hưng Long thuộc xã Quảng Lạc thành tổ dân phố Hưng Long thuộc phường Yên Sơn.
- Chuyển đổi thôn Quảng Cư thuộc xã Quảng Lạc thành tổ dân phố Quảng Cư thuộc phường Yên Sơn.
- Chuyển đổi thôn Quảng Thành thuộc xã Quảng Lạc thành tổ dân phố Quảng Thành thuộc phường Yên Sơn.
- Chuyển đổi thôn Đoài Khê thuộc xã Yên Sơn thành tổ dân phố Đoài Khê thuộc phường Yên Sơn.
- Chuyển đổi thôn Đoàn Kết thuộc xã Yên Sơn thành tổ dân phố Đoàn Kết thuộc phường Yên Sơn.
- Chuyển đổi thôn Khánh Ninh thuộc xã Yên Sơn thành tổ dân phố Khánh Ninh thuộc phường Yên Sơn.
- Chuyển đổi thôn Lang Ca thuộc xã Yên Sơn thành tổ dân phố Lang Ca thuộc phường Yên Sơn.
- Chuyển đổi Thôn Nguyễn thuộc xã Yên Sơn thành tổ dân phố Nguyễn thuộc phường Yên Sơn.
- Chuyển đổi thôn Vĩnh Khương thuộc xã Yên Sơn thành tổ dân phố Vĩnh Khương thuộc phường Yên Sơn.
- Chuyển đổi thôn Yên Đồng thuộc xã Yên Sơn thành tổ dân phố Yên Đồng thuộc phường Yên Sơn.
- Chuyển đổi thôn Yên Lâm thuộc xã Yên Sơn thành tổ dân phố Yên Lâm thuộc phường Yên Sơn.
- Chuyển đổi thôn Yên Phong thuộc xã Yên Sơn thành tổ dân phố Yên Phong thuộc phường Yên Sơn.
- Chuyển đổi thôn Yên Trung thuộc xã Yên Sơn thành tổ dân phố Yên Trung thuộc phường Yên Sơn.

Phường Yên Sơn có 30 tổ dân phố: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, An Ngải, Đoài Khê, Đoàn Kết, Đồng Bài, Đồng Bông, Đồng Thanh, Đồng Trung, Hưng Long, Khánh Ninh, Lang Ca, Nguyễn, Quảng Cư, Quảng Thành, Vĩnh Khương, Yên Đồng, Yên Lâm, Yên Phong, Yên Trung.

==Văn hóa==
===Danh thắng Tràng An===
Nhóm di tích phía Tây Nam của Quần thể danh thắng Tràng An trên địa bàn Tam Điệp có các di tích; Núi ốc; Núi ốp; Đồi Ông Cẩm (phường Yên Sơn) thuộc giai đoạn Văn hóa Đông Sơn cách ngày nay khoảng 2.000 năm xa hơn nữa về phía Tây Nam có di tích Núi Một; di tích Núi Hai (phường Tam Điệp), thuộc giai đoạn trước Văn hóa Đông Sơn có niên đại cách ngày nay khoảng 3.000 năm cho thấy nhóm cư dân cổ ở Tràng An có quan hệ qua lại với nhóm cư dân ở khu vực đồi núi đá vôi Tam Điệp.