Ca khúc da vàng (tập nhạc)

Ca Khúc Da Vàng hay Liên Khúc Da Vàng là một tập nhạc bao gồm các ca khúc phản chiến của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, được sáng tác và phát hành trong bối cảnh chiến tranh Việt Nam leo thang. Tập nhạc được Nhà xuất bản Nhân Bản phát lần đầu năm 1967 với một lần tái bản bổ sung các sáng tác mới.

Các ca khúc chủ yếu phản ánh nỗi đau của người Việt , khao khát hòa bình và thân phận con người bị cuốn vào vòng xoáy chiến tranh. Chúng được coi là những tác phẩm tiêu biểu nhất của Trịnh Công Sơn, mang tính biểu tượng được trình bày bởi nhiều nghệ sĩ.

== Ra đời ==
Trịnh Công Sơn sáng tác <nowiki>"Ca Khúc Da Vàng"</nowiki> trong giai đoạn chiến tranh Việt Nam diễn ra ác liệt (1965-1966), lấy cảm hứng từ nỗi đau của dân tộc Việt Nam, hình ảnh người dân nghèo bị cuốn vào chiến tranh, và khao khát hòa bình. Ông đồng cảm với "da vàng", biểu tượng cho người Việt và phản đối sự can thiệp của các cường quốc. Các bài hát mang tính nhân văn, lấy từ trải nghiệm cá nhân tại Huế và Sài Gòn, ảnh hưởng từ phong trào phản chiến quốc tế như Bob Dylan. Trịnh Công Sơn bị ảnh hưởng bởi triết học Phật giáo và tồn tại luận phương Tây (Sartre, Camus), dẫn đến lời ca mang tính phản tỉnh về thân phận con người. Ví dụ, sau sự kiện Tết Mậu Thân 1968, ông viết "Hát trên những xác người" từ chứng kiến thảm kịch tại Huế. Cảm hứng còn từ dân ca Việt Nam, mà ông nghiên cứu trong thời gian dưỡng bệnh. Theo nhà nghiên cứu John C. Schafer, nhạc của ông là "tiếng kêu từ trái tim", không nghiêng về bên nào mà tập trung vào nỗi đau chung. Trịnh Công Sơn từng nói: "Tôi viết để kêu gọi hòa bình, không phải để chọn bên". Cảm hứng này dẫn đến sự so sánh với Bob Dylan, với báo chí miền Nam gọi ông là "Bob Dylan của Việt Nam". Các bài hát phản ánh "thân phận da vàng" bị kẹt giữa các thế lực lớn, như trong "Người con gái Việt Nam da vàng": "Da vàng Việt Nam, da vàng đau thương". Phong trào hippie và phản chiến Mỹ cũng ảnh hưởng gián tiếp qua sách vở và báo chí. Sau này, ông bổ sung cảm hứng từ sự đoàn kết dân tộc trong "Nối vòng tay lớn". Tổng thể, cảm hứng là sự kết hợp giữa trải nghiệm cá nhân, văn hóa dân gian và ý thức toàn cầu về hòa bình.

=== Phát hành ===
Tập nhạc "Ca khúc da vàng" được nhà xuất bản Nhân Bản phát hành lần đầu vào năm 1967 với 12 ca khúc và tái bản năm 1969 bổ sung thêm 2 ca khúc mới. Ngoài ra còn có 3 ấn bản liên quan là "Kinh Việt Nam", "Ta phải thấy mặt trời" và "Phụ khúc Da vàng".

=== Các bản thu âm ===
Các bản thu âm chính của <nowiki>"Liên Khúc Da Vàng"</nowiki> được thực hiện tại Sài Gòn (nay là Thành phố Hồ Chí Minh), Việt Nam, trước năm 1975, chủ yếu tại các phòng thu âm địa phương như Sơn Ca hoặc các studio tư nhân. Sau năm 1975, nhiều bản thu âm được sản xuất tại hải ngoại, đặc biệt ở California-Mỹ và Paris-Pháp, nơi cộng đồng người Việt hải ngoại tập trung nhiều. Ví dụ, các album của Khánh Ly sau 1975 được thu tại các studio ở Mỹ. Một số buổi thu âm live diễn ra tại các quán cà phê hoặc sân khấu ở Sài Gòn trước 1975, như Quán Văn.

== Sử dụng ==
=== Trước 1975 ===
Trước năm 1975, các bài hát trong <nowiki>"Ca Khúc Da Vàng"</nowiki> được phổ biến rộng rãi tại miền Nam Việt Nam, đặc biệt trong giới trí thức, sinh viên và học sinh. Chúng được biểu diễn tại các quán cà phê như Quán Văn (từ 1966), các buổi xuống đường phản chiến, và các trại hè thanh niên và đôi khi là cả trong phong trào "hát cho đồng bào tôi nghe". Khánh Ly là ca sĩ chính, trình bày trong các album <nowiki>"Hát cho quê hương Việt Nam"</nowiki>. Một số bài bị chính quyền Việt Nam Cộng hòa cấm do tính chất phản chiến, như lệnh cấm của Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu năm 1969, nhưng vẫn lan truyền qua băng cassette và đĩa than. Các bài như "Ngủ đi con" được phát hành quốc tế, bán chạy tại Nhật Bản. Sử dụng phổ biến trong phong trào sinh viên, như trại "Nối vòng tay lớn" năm 1970. Báo chí miền Nam thường đề cập đến chúng như một biểu tượng phản chiến.

=== Sau 1975 ===
Sau năm 1975, nhiều bài trong <nowiki>"</nowiki>Ca Khúc Da Vàng<nowiki>"</nowiki> bị cấm lưu hành tại Việt Nam vì bị coi là phản động hoặc không phù hợp với quan điểm của nước này. Chúng tiếp tục được phát hành tại hải ngoại qua các album của Khánh Ly, như Vol. 1-4 remaster. Đến năm 2013, 8 bài được cấp phép chính thức (như "Cánh đồng hòa bình", "Người mẹ Ô Lý"), và được biểu diễn trong các concert như "Nhớ Trịnh Công Sơn" tại Phú Mỹ Hưng. Một số bài như "Gia tài của mẹ" vẫn bị cấm, gây tranh cãi, ví dụ vụ Khánh Ly hát năm 2022 bị phạt. Sử dụng phổ biến ở cộng đồng hải ngoại và trên mạng xã hội, với các cover từ ca sĩ trẻ. Năm 2021, một số bài được dùng trong phim tài liệu về Trịnh Công Sơn.

== Danh sách bài hát ==
Danh sách chi tiết trong các ấn bản:

Lần xuất bản đầu tiên: 
- Ngày dài trên quê hương
- Người con gái Việt Nam da vàng
- Tình ca người mất trí
- Đại bác ru đêm
- Tôi sẽ đi thăm
- Ngủ đi con
- Đi tìm quê hương
- Đêm bây giờ đêm mai
- Ngụ ngôn của mùa đông
- Nhưng hôm nay
- Hãy nói dùm tôi
- Gia tài của mẹ

Bổ sung trong lần tái bản năm 1969:
- "Bài ca dành cho những xác người"
- "Hát trên những xác người"

== Đón nhận ==
Đánh giá

Các nhà phê bình coi Ca Khúc Da Vàng là đỉnh cao của nhạc phản chiến Việt Nam, với lời ca thơ mộng nhưng sâu sắc, ảnh hưởng từ Bob Dylan. John C. Schafer trong "The Trịnh Công Sơn Phenomenon" (2007) phân tích nó như một biểu tượng của hòa bình.

Ảnh hưởng

Ca Khúc Da Vàng ảnh hưởng nhiều đến thế hệ nhạc sĩ sau, như phong trào rock Việt Nam và các nghệ sĩ hải ngoại. Nó được tái bản nhiều lần, với doanh số cao tại Nhật Bản, bán được lên tới 2 triễu dĩa.

== Xem thêm ==
- Trịnh Công Sơn
- Nhạc phản chiến của Trịnh Công Sơn
- Hát cho đồng bào tôi nghe