Đài Truyền hình Trung ương Liên Xô

Đài Truyền hình Trung ương Liên Xô (; viết tắt TsT USSR hay CT USSR <nowiki>[</nowiki>]) là đài truyền hình nhà nước của Liên Xô.

Đài Truyền hình Trung ương Liên Xô ban đầu được điều hành bởi Bộ Văn hóa cùng với đài phát thanh quốc gia, trước khi nằm dưới sự kiểm soát của Ủy ban Phát thanh Truyền hình (Gosteradio), trực thuộc Bộ Truyền thông và Bộ Thông tin và Báo chí, và sau đó do Hội đồng Bộ trưởng quản lý.

== Những thập kỷ đầu tiên ==
Phát thanh là phương tiện truyền thông chủ yếu ở Liên Xô cũ, tuy nhiên, vào những năm 1930, công tác chuẩn bị cho truyền hình đã diễn ra sôi nổi. Ngày 1 tháng 10 năm 1934, những chiếc tivi đầu tiên được bán ra công chúng. Năm sau, chương trình phát sóng truyền hình đầu tiên được phát sóng. Đài truyền hình Liên Xô bắt đầu phát sóng thử nghiệm toàn thời gian vào ngày 1 tháng 3 năm 1938. Các buổi phát sóng thường kỳ bắt đầu vào ngày 9 tháng 3 năm 1938 vào buổi tối, với các chương trình, bao gồm tin tức, phim tài liệu và giải trí trên Kênh 1 ở Moskva. Cũng trong năm 1938, Kênh 5 Leningrad, kênh truyền hình quốc gia từ Leningrad và miền bắc Liên Xô, đã được ra mắt vào ngày 7 tháng 7. 

Hoạt động phát sóng truyền hình tạm dừng vào năm 1941 khi Chiến dịch Barbarossa bắt đầu, vì lo ngại máy phát Shabolovka sẽ bị kẻ thù sử dụng làm đèn hiệu. Đài truyền hình Leningrad cũng buộc phải dừng lại do thành phố bị bao vây gần bốn năm. Đài truyền hình Liên Xô bắt đầu phát sóng thử nghiệm vào ngày 7 tháng 5 năm 1945 (hai ngày trước khi Đức đầu hàng), để chuẩn bị cho việc mở cửa trở lại hoàn toàn. Vào ngày 15 tháng 12, đài truyền hình bắt đầu phát sóng chính thức, và phát sóng thường kỳ vào ngày 7 tháng 3 năm 1948. 

Đài truyền hình Liên Xô tạm thời ngừng phát sóng vào tháng 12 năm 1948 nhằm nâng cấp các thiết bị phát sóng, nhưng đến ngày 1 tháng 5 năm sau, Leningrad và miền bắc/tây bắc Liên Xô đã tiếp tục phát sóng truyền hình cho Lễ diễu hành Ngày Quốc tế Lao động tại Quảng trường Cung điện. Các buổi phát sóng thường kỳ được tiếp tục vào ngày 16 tháng 6 năm 1949, là đài truyền hình trên thế giới phát sóng theo tiêu chuẩn 625 dòng.

Vào ngày 22 tháng 3 năm 1951, Đài truyền hình Moskva được đổi tên thành Đài truyền hình trung ương để tránh sự nhầm lẫn của người xem về các kênh địa phương sắp tới, về sau được gọi là Chương trình 1. Đài truyền hình của Leningrad cũng được đổi tên thành Đài truyền hình Leningrad, song vẫn phát sóng trên toàn lãnh thổ Liên Xô. Năm 1952, chính phủ Liên Xô tuyên bố rằng truyền hình của họ là tốt nhất trên thế giới; trong số đó là phạm vi của máy phát Moscow lên đến 200 km so với phạm vi 80 km của máy phát của Mỹ. Các chương trình phát sóng được thu từ khoảng cách xa ở Thụy Điển bởi một kỹ thuật viên vô tuyến vào giữa năm, bốn năm trước khi Thụy Điển có đài truyền hình riêng, với việc thu được từ Moscow một chương trình tạp kỹ dài hai tiếng rưỡi.

Vào ngày 26 tháng 8 năm 1952, Trung tâm Truyền hình Leningrad được khánh thành, là trường quay truyền hình hiện đại đầu tiên của Liên Xô. Các chương trình phát sóng được cung cấp tại Tomsk vào đầu năm 1953, trở thành thành phố đầu tiên ở Siberia được tiếp cận với truyền hình. Rạp chiếu phim Hermitage trước đây được cải tạo thành một phòng xem truyền hình vào ngày 25 tháng 12 năm 1953. Vào tháng 10 năm 1954, một bộ phim nổi bật dài 20 phút về trận giao hữu giữa đội bóng Anh Arsenal và Dynamo Moskva đã được phát sóng trên Đài Truyền hình BBC.

Vào ngày đầu năm mới 1955, Đài truyền hình trung ương bắt đầu phát sóng chương trình hàng ngày. Vào ngày 14 tháng 2 năm 1956, Chương trình Moskva bắt đầu phát sóng, phục vụ cho khán giả tại Moskva và tỉnh Moskva lân cận. Cùng năm đó, có thông báo rằng 75 đài truyền hình mới đang được thành lập và đến năm 1960, Đài Truyền hình Trung ương Liên Xô sẽ có 25 triệu khán giả.

Đài truyền hình Liên Xô (cả Chương trình 1, Chương trình 2 và Chương trình Moskva) bắt đầu thử nghiệm phát sóng màu vào ngày 14 tháng 1 năm 1960. Năm 1961, Đài truyền hình Leningrad chuyển trường quay và các cán bộ của mình đến cơ sở lớn hơn. 

Chính quyền Liên Xô bắt đầu xây dựng một trung tâm truyền hình tại Ostankino vào năm 1963 cho các kênh truyền hình. Trung tâm được khánh thành vào năm 1967 nhân dịp kỷ niệm 50 năm Cách mạng Tháng Mười. Tại Leningrad, Trung tâm Phát thanh Truyền hình Leningrad đã mở cửa trở lại vào năm sau sau quá trình cải tạo và mở rộng.

Ngày 29 tháng 3 năm 1965, Chương trình Ba bắt đầu phát sóng. Ban đầu, đây là một kênh giáo dục. Kênh này chỉ được phát sóng tại các thành phố lớn thuộc Liên Xô phần châu Âu (ví dụ như Moskva và Leningrad), và chương trình được đồng sản xuất với Bộ Giáo dục Liên Xô, hướng đến đối tượng học sinh, sinh viên trong nước ở mọi cấp học, từ mầm non đến đại học.

== Mở rộng ==
Năm 1965, Đài Truyền hình Trung ương Liên Xô đã thiết lập các mạng lưới vệ tinh để mở rộng phát sóng truyền hình trên toàn quốc.

- 1965 – Phát sóng thử nghiệm tới Viễn Đông thông qua hệ thống vệ tinh Molniya.
- 1967 – Tháp Ostankino bắt đầu phát sóng thường xuyên bằng chương trình màu đưa tin về Moscow và miền Trung nước Nga.
- 1971 – Chương trình phát sóng thường xuyên bắt đầu ở Siberia, Viễn Đông và Trung Á thông qua hệ thống Orbita.
- 1971 – Vệ tinh Vostok bắt đầu phát sóng chương trình tới người xem ở Kazakhstan.
- 1976 – Vệ tinh Ekran ("màn hình" trong tiếng Nga) bắt đầu phát sóng. Mạng lưới vệ tinh dành cho khán giả ở châu Á thuộc Liên Xô (các chương trình được phát sóng qua máy phát ở phía châu Âu) được đặt tên là "Orbita" cùng năm đó.

Năm 1967, kênh truyền hình dành cho thanh thiếu niên, thể thao và giải trí mang tên Chương trình 4 đã ra mắt. Chương trình 3, ban đầu chỉ phát sóng tại Moskva, bắt đầu được phát sóng toàn Liên Xô qua vệ tinh vào năm 1982. Vì vậy, kênh được đổi tên thành Chương trình Toàn Liên bang và nội dung được chuyển sang kênh 2 vào năm 1977, trong khi Chương trình Moskva chuyển sang kênh 3. Các chương trình khoa học và công nghệ trước đây phát trên Chương trình 4 đã được chuyển sang Chương trình 6 khi kênh này ra mắt vào ngày 25 tháng 12 năm 1971.

== Truyền hình màu ==
=== OSKM ===
Việc phát sóng truyền hình màu thử nghiệm đã bắt đầu ở Moskva từ tháng 1 năm 1960, sử dụng hệ thống OSKM (phát triển từ NTSC để tích hợp với chuẩn 625 dòng), nhưng chỉ kéo dài vài tháng. Từ viết tắt OSKM có nghĩa là "Hệ thống đồng thời với điều chế vuông góc" (tiếng Nga: Одновременная Система с Квадратурной Модуляцией). Hệ thống này sử dụng sơ đồ mã màu sau này được sử dụng trong hệ thống PAL (YUV thay vì YIQ), vì nó dựa trên chuẩn đơn sắc D/K, 625/50. Tần số sóng mang phụ màu là 4,4296875 MHz và băng thông của tín hiệu sắc độ UV gần 1,5 MHz. 

Có khoảng 4000 TV thuộc 4 mẫu (Raduga, Temp-22, Izumrud-201 và Izumrud-203) được sản xuất để nghiên cứu chất lượng thu sóng truyền hình thực tế. Những TV này không được bán ra thị trường, mặc dù chúng đã được đưa vào danh mục hàng hóa thương mại của Liên Xô. Việc phát sóng bằng hệ thống này kéo dài khoảng 3 năm và đã bị ngừng từ lâu trước khi hệ thống truyền hình SECAM bắt đầu được triển khai ở Liên Xô. Không có đầu thu truyền hình đa tiêu chuẩn nào hiện nay có thể hỗ trợ hệ thống truyền hình này.

=== SECAM ===
Truyền hình màu hệ SÉCAM được giới thiệu vào ngày 1 tháng 10 năm 1967, biến Liên Xô trở thành quốc gia thứ tư ở châu Âu chuyển sang phát sóng màu, sau BBC2 của Vương quốc Anh, ARD và ZDF của Tây Đức và ORTF của Pháp, nhằm chuẩn bị cho lễ kỷ niệm 50 năm Cách mạng Tháng Mười vào ngày 7 tháng 11 năm 1967. Chương trình Moskva và Đài Truyền hình Leningrad là những đài phát thanh màu đầu tiên, mặc dù cuộc diễu hành ngày 7 tháng 11 năm 1967 được phát sóng đen-trắng trên các kênh quốc gia chính và Chương trình 4. Đài Truyền hình Trung ương Liên Xô đã chọn tiêu chuẩn màu SÉCAM của Pháp, sau này được áp dụng trên khắp Khối phía Đông như Đông Đức, Ba Lan, Tiệp Khắc, Hungary, Bulgaria, Cộng hòa Nhân dân Mông Cổ, Bắc Triều Tiên và Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Một chiếc tivi màu vào năm 1967 có giá 1.200 đô la Mỹ.

Đến năm 1976, chương trình phát sóng toàn màu bắt đầu được triển khai trên toàn Liên Xô, sử dụng hệ thống SECAM, trên tất cả các chương trình truyền hình phát sóng trên tất cả các kênh quốc gia: Chương trình Một, Chương trình Hai, Chương trình Moskva, Chương trình Bốn và Chương trình Năm tức Đài Truyền hình Leningrad, và trên tất cả các kênh truyền hình cộng hòa. Cùng năm đó, Đài Truyền hình Trung ương Liên Xô trình chiếu một bộ phim tài liệu dài mười lăm phút về tổng thống đắc cử Jimmy Carter do chính phủ Hoa Kỳ sản xuất. Đây là lần đầu tiên, Đài Truyền hình Trung ương Liên Xô công chiếu hình ảnh của một vị Tổng thống Hoa Kỳ.

== Thế vận hội ==
Việc Moskva đăng cai Thế vận hội Mùa hè 1980 là niềm tự hào của Khối Đông Âu. Tuy nhiên, cuộc xâm lược Afghanistan của Liên Xô năm 1979 đã gây ra làn sóng phẫn nộ ở phương Tây, dẫn đến việc 64 quốc gia liên kết với phương Tây tẩy chay Thế vận hội. Đài Truyền hình Trung ương Liên Xô, với tư cách là đài truyền hình quốc gia đăng cai, đã phát sóng Thế vận hội với truyền hình màu trên lãnh thổ Liên Xô và toàn thế giới. Thế vận hội được phát sóng trên hai kênh chính, cùng với các chương trình phát sóng bổ sung trên Chương trình 3, Chương trình 4 và Đài Truyền hình Leningrad, cũng như trên các kênh cộng hòa ở Belarus, Ukraina (bóng đá) và Estonia (thuyền buồm). Các đài cộng hòa khác cũng phát sóng đồng thời và nêu bật toàn bộ sự kiện.

== Gorizont ==
Năm 1988, vệ tinh Gorizont do Liên Xô chế tạo được phóng lên quỹ đạo, truyền dẫn tín hiệu các chương trình truyền hình cho phần lớn châu Âu và Bắc Phi, kéo dài đến các vùng phía Đông châu Mỹ. Các chương trình của tất cả các nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Đông Âu, bao gồm cả các kênh Đài Truyền hình Trung ương Liên Xô, đều được phát sóng trên vệ tinh này.

== Công cuộc cải tổ dưới thời Gorbachyov ==
Những thay đổi đáng kể đối với Đài Truyền hình Trung ương Liên Xô đã diễn ra vào những năm 1980 khi Liên Xô trải qua những thay đổi về kinh tế và chính trị do các cuộc cải cách ở Moscow dưới thời Mikhail Gorbachyov mang lại. Ban đầu, Đài Truyền hình Trung ương Liên Xô bám sát đường lối của đảng và hầu như không đưa tin về những bất đồng với chính quyền Liên Xô. Tuy nhiên, kể từ khi Đảng Cộng sản Liên Xô bắt đầu mất dần quyền lực vào năm 1990, Đài Truyền hình Trung ương Liên Xô đã cải tổ chương trình, xóa bỏ các chương trình tuyên truyền và bắt đầu đưa tin tự do. 

Vào thời điểm Glasnost có hiệu lực, chương trình tin tức chính trên Chương trình 1 (Vremya) lúc bấy giờ được sản xuất mà không bị kiểm duyệt hay can thiệp, do đó đã đưa tin đầy đủ về các sự kiện. Để ghi nhận độ tin cậy của chương trình, chương trình đã được phát sóng lại trên một số kênh truyền hình trên khắp thế giới (như SBS của Úc và Sky News của Vương quốc Anh). Đài Truyền hình Trung ương Liên Xô cũng bắt đầu một số chương trình và định dạng mới, bao gồm cả các chương trình trò chuyện. Vào ngày 4 tháng 3 năm 1988, nhằm thúc đẩy chiến dịch Glasnost, Chương trình 3 và Chương trình 4, cùng với Đài truyền hình Leningrad bắt đầu được phát sóng trên khắp lãnh thổ Liên Xô qua vệ tinh. 

Các kênh truyền hình tư nhân như ATV và 2×2 cũng được giới thiệu, chấm dứt tình trạng độc quyền truyền hình của nhà nước. Đến năm 1990, Đài Truyền hình Trung ương Liên Xô ra mắt chương trình hợp tác quốc tế đầu tiên với American Broadcasting Company, mang tên ""Từ thủ đô đến thủ đô"".

=== Liên Xô giải thể ===
Sau khi đất nước giải thể hoàn toàn vào ngày 26 tháng 12 năm 1991, Đài Truyền hình Trung ương Liên Xô (lúc này là một phần của "Công ty Phát thanh và Truyền hình Nhà nước Toàn Liên bang" do cuộc cải cách ngày 8 tháng 2 năm 1991) đã không còn là đài truyền hình nhà nước của Liên Xô cũ. Vào ngày 27 tháng 12 năm 1991, Đài truyền hình Ostankino 1 và Đài truyền hình Ostankino 4 (hiện nay là Kênh Một và NTV) đã tiếp quản tần số của Chương trình 1 và Chương trình 4. Đài truyền hình Leningrad 5 trở thành Mạng truyền hình nhà nước Sankt-Peterburg, phát sóng trên toàn nước Nga cho đến năm 1997. 

Nhân viên của Đài Truyền hình Trung ương Liên Xô lo lắng về cơ hội việc làm tại các đài truyền hình mới và cũng rất trung thành với Đài Truyền hình Trung ương Liên Xô. Khán giả vốn đã quen với chương trình Nga lại lo ngại về việc mất đi các chương trình yêu thích, song đã có một số chương trình của Đài Truyền hình Trung ương Liên Xô tiếp tục phát sóng trên các kênh hiện tại Kênh 1 Nga và Rossiya-1. Ngoài ra, ba kênh truyền hình lớn của Nga Kênh 1, Rossiya-1 và Kênh 5 Sankt-Peterburg hiện diện khá rộng rãi trên lãnh thổ Liên Xô cũ, và hầu hết các đài truyền hình cộng hòa trở thành các đài truyền hình quốc gia độc lập.

== Các đài truyền hình cũ ==
Trong suốt lịch sử, Đài Truyền hình Trung ương Liên Xô từng có từ ba đến sáu kênh truyền hình toàn quốc. Tại 14 nước cộng hòa còn lại, chính quyền các nước này sẽ điều hành các đài truyền hình khu vực. Ngoài ra, còn có các đài truyền hình thành phố do chính quyền thành phố tại một số thành phố trọng điểm điều hành và các đài truyền hình của chính quyền các nước cộng hòa tự trị thuộc Liên bang Xô Viết. Ngày nay, các đài này, hiện đã độc lập, vẫn duy trì bản sắc và chương trình phát sóng quốc gia riêng biệt.

=== Các đài quốc gia ===
- Chương trình Một – được thành lập năm 1938 và bắt đầu phát sóng định kỳ hàng ngày vào năm 1955. Đây là kênh truyền hình chính của Liên Xô cũ và là công cụ quan trọng để Đảng Cộng sản Liên Xô phổ biến thông tin tuyên truyền. Các chương trình của kênh bao gồm các chương trình giải trí tổng hợp, phim tài liệu và tin tức.
- Chương trình Hai – được thành lập năm 1956. Các chương trình chủ yếu là giải trí, văn hóa, tin tức và thể thao. Chương trình này còn được gọi là Chương trình Toàn Liên bang do phạm vi phủ sóng toàn Liên Xô và các chương trình thuộc mọi thể loại từ các nước cộng hòa Liên bang khác nhau cũng được phát sóng. Năm 1991, kênh này đổi tên thành Rossiya-1.
- Chương trình Moskva – được thành lập năm 1965, là kênh thứ hai được ra mắt. Chương trình có phần tương tự Chương trình Một, nhưng mục tiêu và khán giả hướng đến là người dân Thành phố và Tỉnh Moskva. TV Tsentr là kênh truyền hình kế nhiệm của kênh này.
- Chương trình Bốn – được thành lập vào năm 1967. Chương trình này hướng tới giới trí thức và học sinh, sinh viên ở mọi cấp độ.
- Chương trình Leningrad – đài truyền hình quốc gia từ Leningrad (Sankt-Peterburg) và khu vực phía bắc và tây bắc Liên Xô được thành lập vào năm 1938, bốn tháng sau khi truyền hình ra đời tại Liên Xô. Các chương trình từ Thành phố và Tỉnh Leningrad được phát sóng tại đây, cùng với các chương trình từ các nước cộng hòa Baltic thuộc Liên Xô (các nước cộng hòa này cũng có phần trong Chương trình 2, Chương trình Toàn Liên bang). Cho đến năm 1988, một số chương trình chọn lọc của Chương trình Moscow đã được phát sóng.
- Chương trình Kỹ thuật – ra mắt năm 1971, là kênh phát sóng các chương trình khoa học và công nghệ, cho đến năm 1980 được chỉ định là kênh khẩn cấp cho các biện pháp phòng thủ dân sự trong thời chiến. Ban đầu, chương trình được phát sóng tại Moscow và một số thành phố khác. Ngày nay, Chương trình 6 là kênh thể thao Match TV.

=== Các đài khu vực ===
- Chương trình Baltic được thành lập năm 1954 tại Riga, ban đầu là đài truyền hình của Đài Truyền hình Trung ương Liên Xô dành cho khán giả vùng Baltic, sau đó được thành lập thêm tại Tallinn (1955) và Vilnius (1957). Năm 1957, kênh được chia thành ba đài: Truyền hình Riga, Truyền hình Vilnius và Truyền hình Tallinn dành cho khán giả tại mỗi nước cộng hòa. Các đài này là tiền thân của Latvijas Televīzija, Eesti Televisioon (áp dụng thương hiệu này từ 1965) và LRT televizija.
- Chương trình Byelorussia – được thành lập vào năm 1956 để phục vụ người xem ở Byelorussia, phát sóng chương trình quốc gia và địa phương.
- Chương trình Kavkaz được thành lập năm 1955 tại Baku, ban đầu là đài truyền hình của Đài Truyền hình Trung ương Liên Xô dành cho khán giả vùng Kavkaz, sau đó được thành lập thêm tại Yerevan và Tbilisi (năm 1956). Năm 1956, kênh được chia thành ba đài: Truyền hình Baku, Truyền hình Tbilisi và Truyền hình Yerevan dành cho khán giả tại mỗi nước cộng hòa. Ngày nay, các đài này là AzTV (từ 1965), Công ty Truyền hình Công cộng Armenia và Kênh 1 Gruzia.
- Chương trình Kazakhstan
- Chương trình Kyrgyzstan
- Chương trình Tajikistan – được thành lập năm 1959, việc xây dựng các đường dây chuyển tiếp vô tuyến (trạm kỹ thuật RLL) đã được khởi công. Theo thống kê, năm 1962, có 29.000 TV ở Dushanbe và các khu vực lân cận. Cuối năm 1962, đường dây chuyển tiếp vô tuyến Dushanbe-Kulob được đưa vào hoạt động, các máy phát truyền hình được xây dựng tại Qurghonteppa và Toshrabot, cho phép người dân Kulob và Thung lũng Vakhsh xem truyền hình tại Tajikistan.
- Chương trình Turkmenistan
- Chương trình Moldova
- Chương trình Uzbekistan