hirine/wikipedia-vietnamese-1M296K-dataset huggingface dataset:
Ngoạ Long tự

Ngoạ Long tự (臥龍寺) là một ngôi chùa ở phố Bách Thụ Lâm (柏樹林), thành phố Tây An (西安), tỉnh Thiểm Tây (陝西), Trung Quốc, được xây cất vào đời nhà Tuỳ, ban đầu gọi là "Phúc Ứng Thiền tự" (福應禪寺). Bởi hoạ gia đời nhà Đường là Ngô Đạo Tử từng vì tự viện mà vẽ tượng Quan Âm nên còn được gọi là "Quan Âm Tự" (觀音寺). Đầu đời nhà Tống, cao tăng Huệ Quả vào viện làm trụ trì, suốt ngày nằm dài nên người đời gọi là "Ngoạ Long Hoà Thượng", tự viện cũng được gọi là Ngoạ Long tự. Từ đời Tống Nguyên trở đi đã trở thành thập phương thiền lâm. Đời nhà Minh, Tần vương Phiên Phủ từng bỏ của cải ra trùng tu, cho nên hàng ngàn năm qua hương khói không dứt. Những vị trụ trì nhiều đời đều là đại đức cao tăng, nhất là thích sưu tập trân vật Phật môn. Tự viện cất giữ bối diệp kinh Ấn Độ, tượng Phật đá đời Bắc Nguỵ, đều có giá trị lịch sử. Ngoài ra còn có chuông sắt đúc vào khoảng niên hiệu Hàm Bình (998-1003) đời Tống và lư hương bằng đá Đại lý do Lạt-ma Tây Tạng lưu tặng, đều là những trân phẩm hiếm có.

==Tham khảo==
- "Fo Guang Ta-tz'u-tien" 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
- "Từ điển Thiền Tông Hán Việt". Hân Mẫn & Thông Thiền biên dịch. TP HCM 2002.
Truyện thần thoại Việt Nam

Truyện thần thoại Việt Nam là tập hợp những truyện dân gian kể về các vị thần, các nhân vật anh hùng, các nhân vật sáng tạo văn hóa, phản ánh quan niệm của người thời cổ về nguồn gốc thế giới và đời sống con người, muôn loài. Ví dụ "Cóc kiện trời" là một trong những truyện tiêu biểu của thể loại Thần thoại Việt Nam.

== Truyện thần thoại Việt Nam ==
Truyện thần thoại Việt Nam là thể loại tự sự viết bằng văn xuôi, kể lại sự tích các vị thần sáng tạo ra thế giới tự nhiên và văn hóa, phản ánh nhận thức, cách hình dung của người thời cổ về nguồn gốc của thế giới và đời sống con người. Có thể nói truyện thần thoại được xây dựng bằng những hình ảnh, chi tiết không có thực mà chỉ là hư ảo do con người tưởng ra dựa trên quan niệm về sự tiến hóa loài người mà sau này chỉ có các nhà khoa học mới giải thích được. Đó là những quan niệm theo lối duy vật từ thời xa xưa khi bắt đầu có loài người trên Trái Đất. Nhằm phản ánh quá trình sáng tạo văn học con người thời cổ đại.

==Phân loại==
Thần thoại Việt Nam có thể phân ra thành các nhóm chính sau đây
- Về nguồn gốc vũ trụ và các hiện tượng tự nhiên: Thần trụ trời, Ông Trời, Nữ thần Mặt Trăng, Thần Mặt trời, Thần Mưa...
- Về nguồn gốc các loài động thực vật: Cuộc tu bổ các giống vật, Thần Lúa.
- Về nguồn gốc con người và nguồn gốc các dân tộc ở Việt Nam: Ông Trời, Thần Nông, Mười hai bà mụ, Lạc Long Quân - Âu Cơ...
- Về các anh hùng thời khuyết sử, các anh hùng văn hóa, tổ sư các nghề: Sơn Tinh-Thủy Tinh, Nữ thần nghề mộc, Thạch Sanh, Thánh Gióng...
- Thần thoại Việt bị truyền thuyết hóa: Truyền thuyết vua Hùng...
- Thần thoại còn biến tướng trong Phật thoại, Tiên thoại, truyện cổ tích, truyện ngụ ngôn và cả truyện cười: Cóc kiện Trời, Chử Đồng Tử... hoặc mang dấu ấn của xã hội nguyên thủy như Trầu Cau, Hòn Vọng Phu, Sao Hôm Sao Mai...

==Bàn luận==
Thần thoại đã tạo nên cho con người Việt Nam nếp cảm, nếp nghĩ, nếp tư duy đầy hình tượng phóng đại và khoáng đạt. Nhà nghiên cứu người Nga Marian Tkachev đã có nhận xét xác đáng rằng:Những quan điểm thần linh siêu nhiên được cho là tư duy truyền thống của người Việt Nam từ thời xa xưa và được bắt nguồn chính từ thần thoại. Những lời giải cho sự "kì lạ" không phải là quá hiếm hoi, và đã nằm trong những hoàn cảnh đã tạo nên nó. Một người Việt Nam dù sinh ra trong gia đình làm nghề cày ruộng hay một gia đình quý tộc thì từ tấm bé đều biết ánh sáng loé lên của tia chớp và tiếng sấm là dấu hiệu thần Sấm đang đến, vung lưỡi tầm sét của mình để thực hiện ý muốn của ông Trời trừng phạt một kẻ nào đó phạm tội ác. Anh ta biết rằng cơn gió mát mẻ và trận cuồng phong dữ dội là do bởi chiếc quạt lông của thần Gió cụt đầu mà ra, còn con rồng khổng lồ đang dồn đuổi đám mây mưa trên bầu trời chính là thần Mưa. Còn nếu ông Thần Nông xuất hiện trong giấc mơ của ai đó một cách vui vẻ thì có nghĩa là mùa màng thất bát đang đón chờ anh ta, còn nếu thần xuất hiện trong bộ dạng phờ phạc thì là sự báo trước một mùa màng bội thu... Trong mỗi dòng sông, trong những cánh rừng rậm và hang núi, đang sống những vị thần mà mọi người đều biết rõ tập tục và thói quen của họ.
Truyện cười Việt Nam

Truyện cười Việt Nam (còn gọi là truyện tiếu lâm) là một lĩnh vực truyện kể dân gian rộng lớn, đa dạng, phức tạp bao gồm những hình thức được gọi bằng những danh từ khác nhau như truyện tiếu lâm, truyện khôi hài, truyện trào phúng, truyện trạng, giai thoại hài hước. Tiếng cười trong sinh học mang tính bản năng, vô thức phát ra do phản ứng của cơ thể một cách đơn thuần. Trong khi, tiếng cười tâm lý xã hội biểu thị thái độ, bộc lộ tư tưởng, tình cảm con người. Tiếng cười tâm lý xã hội có hai loại nhỏ: tiếng cười tán thưởng và tiếng cười phê phán.
- "Tiếng cười tán thưởng biểu thị niềm vui, sự yêu mến. Tiếng cười phê phán biểu thị sự khinh ghét, sự phủ nhận.
- "Tiếng cười phê phán là cái cười trong truyện cười. Cái cười phát ra từ cái đáng cười. Cái đáng cười chứa đựng cái hài hiểu theo nghĩa triết học, nghĩa là có mâu thuẫn bên trong. Đó là mâu thuẫn giữa cái xấu và cái đẹp, giữa hình tượng và ý niệm, giữa sinh động và máy móc.

==Nội dung==
Nội dung của truyện cười có các mục đích:
- "Mua vui giải trí": nhằm mục đích giải trí là chủ yếu, song nó cũng có tính chất phê phán nhẹ nhàng những thói xấu của người bình dân, những lầm lẫn, hớ hênh, những tình huống trớ trêu: (Tay ải tay ai, Thấy dễ mà thèm, Ăn vụng gặp nhau...) như các giai thoại về Bác Ba Phi
- "Phê bình giáo dục": phê bình thói hư tật xấu của người chung quanh trong xã hội đương thời: Hội sợ vợ, Lợn cưới áo mới, Sợ quá nói liều...
- "Đả kích": vạch trần cái ác, cái xấu có tính bản chất của giai cấp thống trị, lãnh đạo. Truyện trào phúng đả kích từ vua chúa, quan chức đến địa chủ cường hào, thầy đồ, thầy chùa, thầy pháp, thầy lang, nhà giàu mới, ông bà chủ, sếp... (Quan huyện thanh liêm, Thần bia trả nghĩa, Nó phải bằng hai mày, Nam mô... boong, Thầy đồ liếm mật, Chỉ có một con ma...). Hệ thống truyện trạng (tiêu biểu là truyện Trạng Quỳnh, truyện ông Ó), Ba Giai Tú Xuất...

==Phân loại==
Theo tiêu chí kết cấu thì truyện cười có 2 nhóm lớn:
- Truyện cười kết chuỗi:
- Nhóm truyện cười về nhân vật trung tâm là đối tượng của tiếng cười phê phán (Trạng Lợn)
- Nhóm truyện cười về nhân vật trung tâm là người được ca ngợi, thán phục, đã dũng cảm, mưu trí đấu tranh chống cái xấu, cái ác (Trạng Quỳnh).
- Truyện cười không kết chuỗi:
- Truyện khôi hài (giải trí là chủ yếu),
- Truyện trào phúng (phê phán là chủ yếu), và
- Truyện tiếu lâm (có yếu tố tục).

==Một số truyện cười Việt Nam==
- Thầy bói xem voi
- Tam đại con gà
- Lợn cưới, áo mới
- Đi chợ
- Nhưng nó phải bằng hai mày
- Treo biển
- Mua kính
Truyện ngụ ngôn Việt Nam

Truyện ngụ ngôn là truyện kể có thể kể bằng văn xuôi hoặc văn vần, ngắn gọn, hàm súc. Nhân vật trong câu truyện ngụ ngôn có thể là con người; đồ vật, loài vật được nhân hóa... Truyện thường đưa ra bài học, cách ứng xử của con người trong cuộc sống. Trong quá trình sống gần gũi với tự nhiên và chưa hoàn toàn tách mình ra khỏi tự nhiên, người cổ đại đã từng quan sát, tìm hiểu các con vật để dễ săn bắt và tự vệ. Khi con người có ý thức mượn truyện loài vật để nói về con người thì truyện ngụ ngôn xuất hiện. Nội dung truyện ngụ ngôn Việt Nam thường bao gồm các điểm sau:
- "Đả kích (giai cấp thống trị)": đó là thói ngang ngược, đạo đức giả của kẻ quyền thế ("Khi chúa sơn lâm ngọa bệnh", "Chèo bẻo và ác là", "Mèo ăn chay"...)
- "Phê phán thói hư tật xấu của con người": thói huênh hoang đi kèm với bệnh chủ quan, tính tham lam, thói đoán mò ("Ếch ngồi đáy giếng", "Người nông dân và con lừa", "Thả mồi bắt bóng", "Cà cuống với người tịt mũi", "Thầy bói xem voi"...)
- "Nêu lên những kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn cuộc sống": tuy chưa là ý niệm triết học đích thực nhưng là những bài học bổ ích, khuyên con người nên đứng đúng vị trí của mình, sống cần có lập trường, nêu lên sức mạnh của sự đoàn kết, tác hại của óc xa rời thực tế, đã tin tưởng vào ý kiến vào quá nhiều người mà không nghe theo ý kiến riêng của mình ("Quạ mặc lông công", "Đẽo cày giữa đường", "Chị bán nồi đất", "Chuyện bó đũa", "Mèo lại hoàn mèo, Ếch ngồi đáy giếng,"...)

Các kiểu truyện ngụ ngôn đều có liên quan đến các động vật, những thói sống của con người được khắc hoạ trên truyện ngụ ngôn. Những truyện ngụ ngôn điều mang tính chất và ý nghĩa khác nhau nhưng mấu chốt là giúp con người hiểu ra những bản chất tốt đẹp (hoặc bẩn thỉu) của con người trong hơn triệu năm tiến hóa và phát triển tạo ra. Những tác giả Việt Nam đã rất tinh tế khi đưa những tính cách vào động vật giống tính cách nó nhất trong dân gian (Ví dụ: con cáo thì lưu manh, xảo quyệt...). Trong thế kỷ 21, tuyển tập "Ngụ ngôn Bói Cá" đã ra đời, nổi bật bởi sự dí dỏm, sắc sảo và cách tiếp cận độc đáo thông qua yếu tố phi lý. Tuyển tập không chỉ khơi gợi nhận thức, thúc đẩy tự phản tỉnh và khả năng kết nối thông tin của người đọc, mà còn truyền cảm hứng để họ dũng cảm đối mặt với sự ngu ngốc của bản thân, tạo nên một hành trình khám phá trí tuệ.
Học không có giám sát

Học không có giám sát (tiếng Anh: unsupervised learning) là một phương pháp của ngành học máy nhằm tìm ra một mô hình mà phù hợp với các quan sát. Nó khác biệt với học có giám sát ở chỗ là đầu ra đúng tương ứng cho mỗi đầu vào là không biết trước. Trong học không có giám sát, một tập dữ liệu đầu vào được thu thập. Học không có giám sát thường đối xử với các đối tượng đầu vào như là một tập các biến ngẫu nhiên. Sau đó, một mô hình mật độ kết hợp sẽ được xây dựng cho tập dữ liệu đó.

Học không có giám sát có thể được dùng kết hợp với suy luận Bayes để cho ra xác suất có điều kiện (nghĩa là học có giám sát) cho bất kì biến ngẫu nhiên nào khi biết trước các biến khác.

Học không có giám sát cũng hữu ích cho việc nén dữ liệu: về cơ bản, mọi giải thuật nén dữ liệu hoặc là dựa vào một phân bố xác suất trên một tập đầu vào một cách tường minh hay không tường minh.

Một dạng khác của học không có giám sát là phân nhóm dữ liệu, nó đôi khi không mang tính xác suất.

== Xem thêm ==
- Phân nhóm dữ liệu
- Bản đồ tự tổ chức
- Thuật toán cực đại hóa kỳ vọng
- Phân tích khái niệm hình thức (formal concept analysis)

== Đọc thêm ==
- (This book focuses on unsupervised learning in neural networks)
Tục ngữ Việt Nam

Tục ngữ Việt Nam là những câu nói hoàn chỉnh, đúc kết kinh nghiệm qua thời gian của người Việt Nam về thiên nhiên và lao động sản xuất, về con người và xã hội. Tục ngữ thiên về trí tuệ nên thường được ví von là "trí khôn dân gian". Trí khôn đó rất phong phú mà cũng rất đa dạng nhưng lại được diễn đạt bằng ngôn từ ngắn gọn, súc tích, dễ nhớ, giàu hình ảnh và nhịp điệu. Có thể coi tục ngữ là văn học nói dân gian nên thường được nhân dân vận dụng trong đời sống sinh hoạt, giao tiếp cộng đồng và xã hội hay hẹp hơn như lời ăn tiếng nói và khuyên răn.

Tục ngữ được hình thành từ cuộc sống thực tiễn, trong đời sống sản xuất và đấu tranh của nhân dân, do nhân dân trực tiếp sáng tác; được tách ra từ tác phẩm văn học dân gian hoặc ngược lại; được rút ra tác phẩm văn học bằng con đường dân gian hóa những lời hay ý đẹp hoặc từ sự vay mượn nước ngoài.

Giữa hình thức và nội dung, tục ngữ có sự gắn bó chặt chẽ, một câu tục ngữ thường có hai nghĩa: "nghĩa đen" và "nghĩa bóng". Tục ngữ có tính chất đúc kết, khái quát hóa những nhận xét cụ thể thành những phương châm, chân lý. Hình tượng của tục ngữ là hình tượng ngữ ngôn được xây dựng từ những biện pháp so sánh, nhân hóa, ẩn dụ.

Đa số tục ngữ đều có vần, gồm hai loại: vần liền và vần cách. Các kiểu ngắt nhịp: trên yếu tố vần, trên cơ sở vế, trên cơ sở đối ý, theo tổ chức ngôn ngữ thơ ca... Sự hòa đối là yếu tố tạo sự cân đối, nhịp nhàng, kiến trúc vững chắc cho tục ngữ. Hình thức đối: đối thanh, đối ý. Tục ngữ có thể có 1 vế, chứa 1 phán đoán, nhưng cũng có thể có thể gồm nhiều vế, chứa nhiều phán đoán.

Các kiểu suy luận: liên hệ tương đồng, liên hệ không tương đồng, liên hệ tương phản, đối lập, liên hệ phụ thuộc hoặc liên hệ nhân quả.

Đầu tiên là các bản ghi chép tục ngữ bằng chữ Nôm vào thế kỷ 19 như "Nam phong ngữ ngạn thi" (南風語諺詩) của Đình Thái, "Đại Nam Quốc Túy" (大南國粹) của Ngô Giáp Đậu.

Bản ghi tục ngữ bằng chữ quốc ngữ có "Tục ngữ, cổ ngữ, gia ngôn" của Huỳnh Tịnh Của (1897), "Tục ngữ cách ngôn" của Hàn Thái Dương (1920).

Một số bản sưu tập, chú thích nghĩa và dịch tục ngữ Việt Nam sang tiếng Pháp như "Tục ngữ An Nam dịch sang tiếng Tây" của V. Barbier (Triệu Hoàng Hòa), "Đông Tây ngạn ngữ cách ngôn" của H. Délétie và Nguyễn Xán (1931).

Một số bản khác như "Tục ngữ phong dao" của Nguyễn Văn Ngọc (1942), "Tục ngữ dân ca Mường Thanh Hóa" của Minh Hiệu sưu tầm (1970), "Ca dao, ngạn ngữ Hà Nội" do Triều Dương sưu tầm và biên soạn (1971), "Tục ngữ Thái" (1978), "Tục ngữ ca dao dân ca" của Vũ Ngọc Phan (1956), "Tục ngữ Việt Nam" của Chu Xuân Diên, Lương Văn Đang, Phương Chi (1975).

== Từ nguyên ==
Chữ Nôm: 俗語越南.
Câu đố Việt Nam

Câu đố là thể loại văn học dân gian phản ánh sự vật hiện tượng theo lối nói chệch. Khi sáng tạo câu đố, người ta tìm đặc trưng và chức năng của từng vật cá biệt và sau đó phản ánh thông qua sự so sánh, hình tượng hóa. 
==Phân biệt câu đố với tục ngữ, ca dao==
Có sự tương đồng về hình thức ngắn gọn, cô đúc, có vần điệu nhịp nhàng.

Có sự khác biệt về chức năng và phương pháp nghệ thuật. Câu đố xây dựng hình tượng phản ánh dấu hiệu đặc trưng và chức năng của những sự vật, sự việc cụ thể với mục đích kiểm tra, truyền đạt tri thức về thế giới khách quan.

Căn cứ hình thức diễn tả, câu đố được chia hai loại: câu đố chính hiệu và câu đố vay mượn.

Căn cứ đối tượng phản ánh, câu đố được chia hai loại: loại thuộc tự nhiên, loại thuộc văn hóa.

==Nguồn gốc và quá trình hình thành câu đố==
Phương pháp nhận thức và phản ánh nghệ thuật của câu đố là một phương pháp phổ biến ở hầu hết các dân tộc khác nhau trên thế giới. Câu đố ra đời từ thời cổ đại liên quan đến lối nói so sánh gián tiếp phổ biến của người thời cổ, hiện tượng chưa có tên của nhiều sự vật phổ biến trong giai đoạn đầu của mọi dân tộc. Việc dùng sự vật này để nói sự vật khác, việc miêu tả đặc điểm sự vật vào một hình thức ngôn ngữ là điều hợp quy luật.

==Nội dung câu đố==
Chứa đựng tri thức thực tiễn: Đối tượng phản ánh của câu đố là các sự vật hiện tượng trong thế giới khách quan, phần lớn có liên quan đến những hoạt động sinh hoạt của người dân.

Chứa đựng nội dung và ý nghĩa xã hội: Khi miêu tả thế giới hiện thực xung quanh con người, nhiều câu đố mang thêm ý nghĩa xã hội, mặc dù đó không phải là mục đích của câu đố.

==Phương thức nghệ thuật==
- Hình thức ẩn dụ: Câu đố thường đưa ra những nét tương đồng về hình dạng bên ngoài của các sự vật khác so với vật đố, những dấu hiệu của đối tượng được dấu tên, như những chức năng, công dụng của các đối tượng trong cuộc sống sinh hoạt, những đặc điểm của đối tượng về hình dáng, trạng thái hoạt động, sự chuyển động, bất động, sự xuất hiện, điều kiện sống... để gợi sự liên tưởng.
- Hình thức chữ bị chơi: Câu đố thường sử dụng từ đồng âm dị nghĩa, đồng nghĩa dị âm, nói lái, chiết tự...
- Câu đố sử dụng các thể thơ truyền thống, có vần, nhịp điệu, cô đúc, cân đối nhịp nhàng. Câu đố cũng có xu hướng đưa vào yếu tố tục, song yếu tố này ở câu đố không mang nội dung xã hội, thường chỉ có tác dụng tạo sự dí dỏm, gây cười.

== Liên kết ngoài ==
- Bách khoa toàn thư văn hóa Việt
- http://huc.edu.vn/vi/spct/id126/DO---MOT-HINH-THUC-SINH-HOAT-VAN-HOA-DAN-GIAN-DOC-DAO/
Ca dao Việt Nam

==Xem thêm==
- Dân ca Việt Nam
Văn học dân gian các dân tộc thiểu số Việt Nam

Văn học dân gian các dân tộc thiểu số Việt Nam có những thành tựu với những sắc thái riêng biệt. Căn cứ vào quy luật phát triển của sáng tác dân gian và sự thực tiễn tồn tại những mảnh vụn thần thoại, các nhà nghiên cứu văn học dân gian Việt Nam đã nói đến sự tồn tại của các thể loại sử thi, và thực tế đã sưu tầm, phát hiện được.

==Những nét đặc sắc==
- Yếu tố thần thoại bảo tồn được một số nét cổ hơn so với thần thoại người Việt. Kho thần thoại giải thích tự nhiên rất dồi dào.
- Sử thi đậm đà chất thần thoại nổi bật hình tượng người anh hùng dũng sĩ.
- Khối lượng thơ ca dân gian lớn, có sắc thái trữ tình đậm.

==Sử thi==
Giới nghiên cứu thường gọi: truyền thuyết, anh hùng ca, trường ca, sử thi anh hùng, sử thi... Người Êđê gọi Khan còn người Bana gọi Hơmon...

Đây là một thể loại tự sự dân gian về thời kỳ lịch sử khi loài người bước vào xã hội văn minh, kể về những kỳ tích, sự nghiệp anh hùng có tầm vóc lớn. Sử thi là những sáng tác tự sự có quy mô tương đối lớn, bằng văn vần hay thứ văn xuôi giàu chất thơ. Nội dung bao quát cả đời sống toàn dân trong suốt một thời kỳ lịch sử dài mà trung tâm là những sự kiện có ý nghĩa trọng đại trong đời sống cộng đồng.

Có thể phân thành hai loại: 
- Sử thi thần thoại (sử thi mo): Đẻ đất đẻ nước (Mường) và...
- Sử thi anh hùng (sử thi khan): Đam San (Ê Đê), Xinh Nhã (Ê Đê)...
==Truyện thơ==
Truyện thơ là những truyện kể bằng thơ, biểu hiện cảm nghĩ bằng ngôn ngữ giàu hình ảnh, cảm xúc, chứa đựng vấn đề xã hội. Có sư kết hợp yếu tố tự sự và trữ tình, dung lượng lớn, mang tính chất cố sự của truyện kể dân gian, biểu hiện dưới hình thức thơ ca với màu sắc trữ tình đậm.

Có thể phân thành hai loại: 
- Truyện thơ phát triển đề tài của tự sự xã hội: Vượt biển (Khảm hải), Chim sáo, Nàng Kim Quế (Tày Nùng)...
- Truyện thơ về tình yêu và hôn nhân: Nàng Nga Hai Mối (Mường); Nàng Ớm chàng Bồng Hương (Mường); Út Lót Hồ Liêu (Mường); Tiếng hát làm dâu (H'Mông); Nam Kim Thị Đan (Tày); Khun Lú Nàng Ủa (Thái), Tiễn dặn người yêu hay Xống chụ xon xao (Thái)...
Văn học Đại Việt thời Lý

Văn học đời Lý là thời kỳ đầu của nền văn học Việt Nam được hình thành trong giai đoạn lịch sử của nhà Lý (1009-1225).

==Đặc điểm chính==
Thời Lý, sự ảnh hưởng của đạo Phật (đã có căn bản từ triều Đinh-Lê) đến chính trị, văn hóa và văn học trở thành một đặc điểm nổi bật trong thời kỳ lịch sử này. Sách "Việt Nam cổ Văn học sử" của Nguyễn Đổng Chi ghi lại "Trong thế kỷ 10, cửa chùa đã đóng một vai trò quan trọng về văn học. Cũng vì thế mà Đạo Phật ở Việt Nam từ đó càng lắm tín đồ và được chính phủ vị nể".
Các tăng sĩ đời Lý học hiểu rất rộng, uyên thâm Hán học, họ là những người tài giỏi và hay chữ nhất trong xã hội. Khi lực lượng nhà Nho chưa đủ nhiều để tham gia chính sự thì triều đình thường vời đến các bậc cao tăng trưởng lão. Cũng do tính chất độc tôn của đạo Phật trong đời sống tinh thần dân tộc đã dẫn đến nhu cầu rộng rãi trong nhân dân muốn tìm hiểu, học tập những vấn đề triết lý của đạo Phật. Để đáp ứng nhu cầu đó, bên cạnh việc thuyết giảng, các nhà sư còn tìm cách truyền phổ đạo Phật bằng cách thể hiện các nội dung triết lý vốn rất trừu tượng khó hiểu qua hình thức các bài kệ ngắn gọn, sinh động, dễ nhớ, dễ hiểu để giúp người học đạo được thuận lợi hơn trong quá trình nghiên cứu, học tập.

Một đặc điểm ngôn ngữ quan trọng là văn tự được viết bằng chữ Hán nên chủ yếu, chỉ có các tầng lớp vua, quan, nhà sư mới có đủ trình độ uyên bác để sử dụng chữ viết và sáng tác thơ văn.

==Tình hình văn học==
Các tác phẩm trong "Thiền Uyển tập anh" được xem những thành tựu ban đầu của văn học thời kỳ này và vẫn còn được lưu giữ cho đến ngày nay. Đặc điểm nổi bật của văn học đời Lý là lực lượng các nhà sư sáng tác chiếm đa số trên văn đàn. Có khoảng hơn 40 nhà sư sáng tác với những tên tuổi tiêu biểu như Mãn Giác, Viên Chiếu, Viên Thông, Không Lộ, Quảng Nghiêm... Các nhà sư đời Lý đã góp phần không nhỏ vào kho tàng văn học cổ Việt Nam. Định hướng sáng tác của các nhà sư tuy tập trung thuyết lý cho đạo Phật nhưng vẫn chứa đựng những yếu tố xã hội tích cực và có giá trị văn học.

Bên cạnh đó, bắt đầu từ thời Lý, truyền thống yêu nước trong văn học hình thành và phát triển trong các giai đoạn sau. Chủ đề yêu nước trong mỗi tác phẩm thể hiện ở những cung bậc trầm hùng khác nhau nhưng ý nghĩa chung nhất vẫn là tiếng nói lạc quan, mang tính thời đại, tiếng nói tự hào của một dân tộc đang vượt qua nhiều thử thách.

Dưới hình thức này hay hình thức khác, sự phong phú của văn học thời kỳ này biểu hiện tính chất dung hòa nhất giữa Phật giáo-Nho giáo và các tín ngưỡng dân gian thuần túy của dân tộc. Tính chất trang trọng trong ngôn ngữ biểu hiện (chữ Hán), tính uyên bác trong chiều sâu tư tưởng... khiến cho văn học đời nhà Lý trở thành một đỉnh cao, ảnh hưởng sâu rộng đến đời Trần mà gần nhiều thế kỷ văn học trung đại nối tiếp khó bề sánh kịp. Tuy mức độ ảnh hưởng và quảng bá văn chương không đi sâu vào tầng lớp bình dân nhưng văn học đời Lý vẫn khẳng định được giá trị bác học độc đáo của mình. Thời kỳ này, văn học dân gian vẫn độc lập phát triển.

==Chú thích==
1. Tuy Thiền Uyển Tập Anh ra đời vào thời nhà Trần 1337 nhưng hầu hết các tác phẩm trong tuyển tập này đều được sáng tác vào thời nhà Lý.
Thiên kiến quy nạp

Thiên kiến quy nạp (tiếng Anh: "inductive bias") của một giải thuật học máy đề cập đến những giả định bổ sung ("additional assumptions") mà người học sẽ dùng để dự đoán đầu ra đúng cho các tình huống chưa gặp phải trước đây.

Trong ngành học máy, khi một "người" nhắm mục tiêu vào xây dựng giải thuật, người đó có thể "học" để dự đoán một đầu ra đích nào đó. Với điều này, người học sẽ có được một lượng hữu hạn các ví dụ huấn luyện minh họa mối quan hệ mong muốn giữa giá trị đầu vào và đầu ra. Sau khi học thành công, người học mong muốn xấp xỉ đầu ra đúng, ngay cả cho các ví dụ vẫn chưa được thử trong suốt quá trình huấn luyện. Không có các giả định bổ sung, nhiệm vụ này không thể được giải quyết vì các tình huống chưa được xem xét có thể có đầu ra bất kì. Loại giả định cần thiết về bản chất của hàm chức năng đích được xem là thiên kiến quy nạp. Một ví dụ cổ điển của thiên kiến quy nạp là Occam's Razor, cho rằng giả thiết nào về tính ổn định của hàm chức năng mục tiêu mà đơn giản nhất là thực sự tốt nhất. Ở đây "ổn định" nghĩa là giả thuyết "người" học cho ra đầu ra đúng cho mọi ví dụ mà đã thử với giải thuật.

Việc tiếp cận đến một định nghĩa hình thức hơn của thiên kiến quy nạp là dựa trên lôgic toán. Ở đây, thiên kiến quy nạp là một công thức lôgic mà, cùng với dữ liệu huấn luyện, đòi hỏi một cách lôgic giả thuyết đưa ra bởi người học. Không may mắn là thói quen hình thức này thất bại với các trường hợp thực tế, nơi mà thiên kiến quy nạp chỉ có thể được xem là một mô tả thô (ví dụ: trong trường hợp của mạng nơ-ron).
Tục ngữ

Tục ngữ là những câu nói dân gian ngắn gọn, ổn định, có nhịp điệu, hình ảnh, thể hiện những kinh nghiệm của nhân dân về mọi mặt (tự nhiên, lao động sản xuất, xã hội), được nhân dân vận dụng vào đời sống, suy nghĩ và lời ăn tiếng nói hằng ngày. Cũng là 1 thể loại của văn học dân gian.

Nội dung tục ngữ thường phản ánh những kinh nghiệm về lao động sản xuất, ghi nhận các hiện tượng lịch sử xã hội loài người , hoặc thể hiện triết lý dân gian của dân tộc.

Tục ngữ được hình thành từ cuộc sống thực tiễn, trong đời sống sản xuất và đấu tranh của nhân dân, do nhân dân sáng tác; ý đẹp hoặc từ sự vay mượn nước ngoài.

Giữa hình thức và nội dung, tục ngữ có sự gắn bó chặt chẽ, một câu tục ngữ thường có hai nghĩa: "nghĩa đen" và "nghĩa bóng". Tục ngữ có tính chất đúc kết, khái quát hóa những nhận xét cụ thể thành những phương châm, chân lý. Hình tượng của tục ngữ là hình tượng ngữ ngôn được xây dựng từ những biện pháp so sánh, nhân hóa, ẩn dụ...

Đa số tục ngữ đều có vần, gồm hai loại: vần liền và vần cách. Các kiểu ngắt nhịp: trên yếu tố vần, trên cơ sở vế, trên cơ sở đối ý, theo tổ chức ngôn ngữ thơ ca... Sự hòa đối là yếu tố tạo sự cân đối, nhịp nhàng, kiến trúc vững chắc cho tục ngữ. Hình thức đối: đối thanh, đối ý. Tục ngữ có thể có 1 vế, chứa 1 phán đoán, nhưng cũng có thể có thể gồm nhiều vế, chứa nhiều phán đoán.

Các kiểu suy luận: liên hệ tương đồng, liên hệ không tương đồng, liên hệ tương phản, đối lập, liên hệ phụ thuộc hoặc liên hệ nhân quả.

== Từ nguyên ==
Chữ tượng hình 俗語.

== Xem thêm ==
- Thành ngữ
- Tục ngữ Việt Nam
Mô men lực

Moment lực là một đại lượng trong vật lý, thể hiện tác động gây ra sự quay quanh một điểm hoặc một trục của một vật thể. Nó là khái niệm mở rộng cho chuyển động quay từ khái niệm lực trong chuyển động thẳng.

Biểu thức moment lực:

Trong đó:

- M: Moment (mô men) lực (Đơn vị: N⋅m)
- F: lực tác dụng (N)
- d: vector khoảng cách từ tâm quay đến giá của lực F gọi là cánh tay đòn của lực F

== Khái niệm cánh tay đòn ==
Là một đặc điểm về khoảng cách, là chìa khóa hoạt động của đòn bẩy, ròng rọc, bánh răng và đa số các bộ máy cơ bản có khả năng tạo ra các mô hình cơ học nâng cao.

Moment lực được đưa ra từ khi Archimedes khám phá ra nguyên lý hoạt động của đòn bẩy. Trong một đòn bẩy, Archimedes thấy rằng độ lớn của khả năng tác động lực tỷ lệ thuận với độ lớn của lực và đồng thời tỷ lệ thuận với khoảng cách từ điểm tác dụng lực tới tâm quay (cánh tay đòn).

Trong chuyển động quay của vật thể rắn, nếu không có moment lực tác động lên vật, moment động lượng của vật thể sẽ không thay đổi theo thời gian. Khi có moment lực, M, moment động lượng, L, thay đổi theo phương trình tương tự như định luật 2 Newton:

formula_2

Nếu moment quán tính của vật thể không thay đổi, phương trình trên trở thành:

Với ω là vận tốc góc của chuyển động quay của vật, formula_4 có thể coi là gia tốc góc của vật thể.
Đối với vật thể quay,ta có công thức tính mô men (moment): "M=I*B"; với B: gia tốc góc; I: moment quán tính.

== Điều kiện cân bằng của vật rắn có trục quay cố định (còn gọi là quy tắc mô men (moment)) ==
Vật rắn có trục quay cố định nằm cân bằng khi tổng mô men (moment) lực làm vật quay theo chiều kim đồng hồ bằng tổng mô men (moment) lực có tác dụng làm vật quay ngược chiều kim đồng hồ.

== Momen của ngẫu lực ==
formula_5

== Xem thêm ==
- Mô men quán tính
- Ngẫu lực
Mô men động lượng

Trong vật lý học, đại lượng mô-men động lượng (hay mô-men xung lượng, động lượng quay) là một tính chất mô men gắn liền với vật thể trong chuyển động quay đo mức độ và phương hướng quay của vật, so với một tâm quay nhất định.

Với vật rắn cổ điển có kích thước nhỏ hơn nhiều khoảng cách tới tâm quay, mô men động lượng, formula_1, phụ thuộc vào động lượng, formula_2, của vật thể và véc-tơ khoảng cách từ vật thể tới tâm quay, formula_3.

Với các vật thể rắn có hình dạng bất kỳ, mô men động lượng đối với 1 trục cố định có thể được tính từ mô men quán tính của vật rắn đối với trục đó, formula_5, và vận tốc góc, formula_6:

== Xây dựng công thức mô-men động lượng của vật rắn ==
Ta được biết mô-men động lượng của các chất điểm đối với một trục quay có biểu thức:

formula_8

Đối với các vật thể rắn, mô-men động lượng của chúng đối một trục quay là tổng các mô-men động lượng của các chất điểm nhỏ:

formula_9

Vài biến đổi toán học và ta có:

formula_10

Chiếu lên 3 trục xyz và rút gọn, ta có:

formula_11

Với:

formula_12 và formula_13

Từ đây ta có thể rút gọn các phương trình trên thành một phương trình vector:

formula_14

Với formula_15 là Ten-xơ moment quán tính

== Định luật 2 Newton mở rộng ==
Khi có mô men lực, formula_16, tác dụng lên vật thể thì mô men động lượng sẽ thay đổi theo phương trình tương tự như định luật 2 Newton:

formula_17

Nếu mô men quán tính của vật thể, formula_5, không thay đổi thì phương trình trên trở thành:
== Định luật bảo toàn mô men động lượng ==
Từ công thức trên, suy ra nếu không có mô men lực tác động lên vật, mô men động lượng của vật thể sẽ không thay đổi theo thời gian. Đây chính là nội dung của định luật bảo toàn mômen động lượng. Phát biểu cụ thể: "mômen động lượng của một hệ không đổi khi hệ chịu tổng cộng các mômen ngoại lực bằng không".

== Cơ học lượng tử ==
Một đại lượng có ý nghĩa tương tự như mô men động lượng cho chuyển động quay của các vật thể bé nhỏ trong cơ học lượng tử là spin (một trong nhựng đại lượng vật lý)

== Xem thêm ==
- Vận tốc góc
- Mômen lực
- Spin
- Mô men
- Mô men từ quỹ đạo
- Mô men từ spin.
Giải vô địch bóng đá thế giới 1934

Giải bóng đá vô địch thế giới 1934 (tên chính thức là 1934 Football World Cup - Italy / "Campionato Mondiale di Calcio") là giải bóng đá vô địch thế giới lần thứ hai và đã được tổ chức từ 27 tháng 5 đến 10 tháng 6 năm 1934 tại Ý. Đây là lần đầu tiên giải bóng đá vô địch thế giới được tổ chức tại châu Âu và một quốc gia theo chủ nghĩa phát xít.

Sau thành công của World Cup 1930, số đội tuyển đăng ký tăng vọt khiến giải lần đầu tiên có vòng loại. Đây là giải duy nhất mà đội chủ nhà cũng phải tham dự vòng loại và đội đương kim vô địch (Uruguay) không tham dự để tẩy chay các đội châu Âu bởi vì họ không đến nước mình dự giải năm 1930. Đội tuyển Anh tiếp tục tẩy chay giải đấu do không phải thành viên FIFA. Thông tin nổi bật khác là đội tuyển Ai Cập là đội tuyển quốc gia đầu tiên thuộc châu Phi tham dự một kỳ World Cup.

Kỳ World Cup này có sự tổ chức với quy mô vượt trội về điều kiện vật chất so với giải năm 1930 khi có 8 sân vận động được xây mới hay sửa chữa trên toàn nước Ý. Nhưng cũng như Thế vận hội 1936, giải đấu này bị chính quyền Ý mang làm công cụ tuyên truyền cho chủ nghĩa phát xít khiến có đôi chút làm giảm sự thành công của giải.

Sau 15 ngày và 17 trận đấu, Đội tuyển bóng đá quốc gia Ý lên ngôi vô địch.

== Vòng loại ==
Đây là lần đầu tiên giải có vòng loại, 32 đội bóng được chia thành 12 nhóm để thi đấu chọn ra 16 đội vào vòng chung kết.

== Tứ kết ==
- Đá lại

== Cầu thủ ghi bàn ==
- 5 bàn
- Oldřich Nejedlý
- 4 bàn
- Edmund Conen
- Angelo Schiavio
- 3 bàn
- Raimundo Orsi
- Leopold Kielholz
- 2 bàn
- Johann Horvath
- Bernard Voorhoof
- Antonín Puč
- Abdelrahman Fawzi
- Karl Hohmann
- Ernst Lehner
- Géza Toldi
- Giovanni Ferrari
- Giuseppe Meazza
- José Iraragorri
- Sven Jonasson

- 1 bàn
- Ernesto Belis
- Alberto Galateo
- Josef Bican
- Toni Schall
- Karl Sesta
- Matthias Sindelar
- Karl Zischek
- Leônidas
- Jiří Sobotka
- František Svoboda
- Jean Nicolas
- Georges Verriest
- Stanislaus Kobierski
- Rudolf Noack
- Otto Siffling
- György Sárosi
- Pál Teleki
- Jenő Vincze
- Enrique Guaita
- Kick Smit

- 1 bàn (tiếp)
- Leen Vente
- Ştefan Dobay
- Isidro Lángara
- Luis Regueiro
- Gösta Dunker
- Knut Kroon
- André Abegglen
- Willy Jäggi
- Aldo Donelli

== Liên kết ngoài ==
- Trang chính thức của World Cup 1934
- Thông tin trên RSSSF có những khác biệt với của FIFA
Giải vô địch bóng đá thế giới 1938

Giải bóng đá vô địch thế giới 1938 (tên chính thức là Coupe du Monde 1938) là giải bóng đá vô địch thế giới lần thứ 3, và đã được tổ chức từ ngày 4 tháng 6 đến ngày 19 tháng 6 năm 1938 tại Pháp. Đây là lần thứ hai giải bóng đá vô địch thế giới được tổ chức tại châu Âu sau lần đầu tiên là vào năm 1934 tại Ý.

Sau 16 ngày và 18 trận đấu, Ý đã bảo vệ được danh hiệu vô địch thế giới của mình và là đội đầu tiên làm được điều này. Đây cũng là kỳ World Cup cuối cùng trong 3 kỳ World Cup đầu tiên trước khi Giải đấu bị gián đoạn trong 2 kỳ tiếp theo (1942 và 1946) vì Chiến tranh thế giới thứ hai.

== Vòng loại ==
37 đội bóng tham dự vòng tuyển để chọn ra 16 đội vào vòng chung kết. Nước chủ nhà Pháp và đội đương kim vô địch thế giới Ý được quyền vào thẳng vòng chung kết.

Lý do Pháp được chọn cho lần giải này đã làm mất lòng nhiều nước vì họ tin rằng lần này phải được tổ chức tại Nam Mỹ (sau khi đã được tổ chức tại châu Âu lần trước). Do đó, hai đội: Argentina và Uruguay đã không tham dự vòng loại. Đội tuyển bóng đá quốc gia Áo, sau khi đã qua vòng tuyển, đã phải rút ra vì khi giải vô địch xảy ra thì Áo bị Đức Quốc xã chiếm. FIFA mời đội Anh thay thế vào chỗ của Áo nhưng họ tiếp tục từ chối. Vì lý do đó, đội Thụy Điển là đội duy nhất không phải đấu vòng một mà trực tiếp được vào vòng hai vì đội Áo là đối thủ được bốc thăm sẽ đấu với họ ở vòng một. Giải đấu này đánh dấu cho đội Indonesia khi là đội đầu tiên đến từ châu Á giành quyền tham dự giải với tên gọi Đông Ấn Hà Lan.

==Danh sách cầu thủ ghi bàn==
- 7 bàn
- Leônidas

- 5 bàn
- György Sárosi
- Gyula Zsengellér
- Silvio Piola

- 4 bàn
- Gino Colaussi
- Ernest Wilimowski

- 3 bàn
- Perácio
- Romeu
- Héctor Socorro

- Harry Andersson
- Arne Nyberg

- Gustav Wetterström
- André Abegglen
- 2 bàn
- Oldřich Nejedlý

- Jean Nicolas
- Pál Titkos

- Ștefan Dobay
- 1 bàn
- Henri Isemborghs
- Roberto
- Tomás Fernández
- José Magriñá
- Vlastimil Kopecký
- Josef Košťálek
- Josef Zeman
- Oscar Heisserer

- Émile Veinante
- Josef Gauchel
- Wilhelm Hahnemann
- Vilmos Kohut
- Géza Toldi
- Pietro Ferraris
- Giuseppe Meazza
- Arne Brustad

- Fryderyk Scherfke
- Iuliu Barátky
- Silviu Bindea
- Tore Keller
- Sven Jonasson
- Alfred Bickel
- Eugen Walaschek
- phản lưới nhà
- Sven Jacobsson (trong trận gặp )
- Ernst Lörtscher (trong trận gặp )

== Liên kết ngoài ==
- Trang Web chính thức của Liên đoàn Bóng đá thế giới (FIFA)
- Trang Web chính thức của FIFA về World Cup
Giải vô địch bóng đá thế giới 1962

Giải bóng đá vô địch thế giới 1962 (tên chính thức là 1962 FIFA World Cup / "Campeonato Mundial de Fútbol - Chile 1962") là giải bóng đá vô địch thế giới lần thứ 7 và đã được tổ chức từ ngày 30 tháng 5 đến 17 tháng 6 năm 1962 tại Chile. Đây là lần thứ ba giải bóng đá vô địch thế giới tổ chức tại Nam Mỹ sau các năm 1930 tại Uruguay và 1950 tại Brasil.

Sau 32 trận đấu, Brasil đã bảo vệ được danh hiệu vô địch thế giới của mình và là đội thứ hai làm được điều này sau .

== Vòng loại ==
56 đội bóng tham dự vòng loại và được chia theo các châu lục để chọn ra 14 đội vào vòng chung kết cùng với nước chủ nhà Chile và đội đương kim vô địch thế giới Brasil.

==Trọng tài==
18 trọng tài từ 17 quốc gia sẽ tham gia điều khiển các trận đấu của giải vô địch bóng đá thế giới 1962
- Châu Âu
- Albert Dusch
- Andor Dorogi
- Arthur Blavier
- Branko Tesanić
- Cesare Jonni
- Erich Steiner
- Gottfried Dienst
- Juan Gardeazábal
- Karol Galba

- Ken Aston
- Leo Horn
- Nikolay Latyshev
- Pierre Schwinte
- Robert Holley Davidson

- Nam Mỹ
- Arturo Yamasaki
- Carlos Robles
- João Etzel Filho
- Sergio Bustamante

== Vòng bảng ==
=== Bảng 4 ===
- Anh xếp trên Argentina nhờ hơn về hiệu số bất phân thắng bại.
----

== Vô địch ==
 

==Danh sách cầu thủ ghi bàn==
- 4 bàn
- Garrincha
- Vavá

- Leonel Sánchez
- Flórián Albert

- Valentin Ivanov
- Dražan Jerković
- 3 bàn
- Amarildo
- Adolf Scherer
- Lajos Tichy
- Milan Galić

- 2 bàn
- Jaime Ramírez
- Eladio Rojas
- Jorge Toro

- Ron Flowers
- Giacomo Bulgarelli
- Igor Chislenko

- Viktor Ponedelnik
- José Sasía
- Uwe Seeler
- 1 bàn
- Héctor Facundo
- José Sanfilippo
- Pelé
- Mário Zagallo
- Zito
- Georgi Asparuhov
- Germán Aceros
- Marcos Coll
- Marino Klinger
- Antonio Rada
- Francisco Zuluaga
- Josef Kadraba

- Václav Mašek
- Josef Masopust
- Jozef Štibrányi
- Bobby Charlton
- Jimmy Greaves
- Gerry Hitchens
- Ernő Solymosi
- Bruno Mora
- Alfredo del Águila
- Isidoro Díaz
- Héctor Hernández
- Aleksei Mamykin

- Adelardo
- Joaquín Peiró
- Heinz Schneiter
- Rolf Wüthrich
- Ángel Cabrera
- Luis Cubilla
- Albert Brülls
- Horst Szymaniak
- Vojislav Melić
- Petar Radaković
- Josip Skoblar

== Liên kết ngoài ==
- FIFA World Cup 1962 Chile ™ , FIFA.com
- Thông tin trên RSSSF
Giải vô địch bóng đá thế giới 1970

Giải vô địch bóng đá thế giới 1970 là lần tổ chức thứ 9 của Giải vô địch bóng đá thế giới, diễn ra tại México từ ngày 31 tháng 5 đến ngày 21 tháng 6 năm 1970. Đây là lần đầu tiên giải đấu được tổ chức tại Bắc Mỹ. 

Linh vật chính thức của giải đấu là Juanito, một cậu bé mặc đồng phục thi đấu của Đội tuyển bóng đá quốc gia Mexico và đội nón rộng vành (sombrero) với dòng chữ "MEXICO 70". Tên thân mật của cậu bé là "Juan", một cái tên phổ biến trong tiếng Tây Ban Nha.

Brasil đã vô địch giải đấu lần thứ ba sau khi đánh bại Ý 4–1 trong chung kết, và do đó họ được quyền giữ cúp vĩnh viễn.

== Vòng loại ==
71 đội bóng tham dự vòng loại được chia theo các châu lục để chọn ra 14 đội vào vòng chung kết cùng với chủ nhà Mexico và đội đương kim vô địch thế giới Anh. 

== Trọng tài ==
- AFC
- Abraham Klein

- CAF
- Seyoum Tarekegn
- Ali Kandil

- CONCACAF
- Abel Aguilar Elizalde
- Diego De Leo
- Henry Landauer

- CONMEBOL
- Ángel Norberto Coerezza
- Antônio de Moraês
- Rafael Hormázabal
- Arturo Yamasaki
- Ramón Barreto

- UEFA
- Ferdinand Marschall
- Vital Loraux
- Rudi Glöckner
- Jack Taylor

- Roger Machin
- Antonio Sbardella
- Laurens van Ravens
- Antonio Ribeiro Saldanha
- Andrei Rǎdulescu
- Bob Davidson
- Ortíz de Mendibil
- Tofiq Bakhramov
- Rudolf Scheurer
- Kurt Tschenscher

== Vòng bảng ==
=== Bảng 1 ===
- Chú thích: Liên Xô xếp trên Mexico nhờ hơn về hiệu số bất phân thắng bại.

== Vô địch ==
 

== Danh sách cầu thủ ghi bàn ==
- 10 bàn
- Gerd Müller

- 7 bàn
- Jairzinho

- 5 bàn
- Teófilo Cubillas

- 4 bàn
- Pelé
- Anatoliy Byshovets

- 3 bàn
- Rivellino
- Luigi Riva
- Uwe Seeler

- 2 bàn

- Raoul Lambert
- Wilfried Van Moer
- Tostão

- Ladislav Petráš
- Roberto Boninsegna
- Gianni Rivera

- Javier Valdivia
- Alberto Gallardo
- Florea Dumitrache

- 1 bàn

- Carlos Alberto
- Clodoaldo
- Gérson
- Hristo Bonev
- Dinko Dermendzhiev
- Todor Kolev
- Asparuh Nikodimov
- Dobromir Zhechev
- Allan Clarke
- Geoff Hurst
- Alan Mullery
- Martin Peters
- Mordechai Spiegler

- Tarcisio Burgnich
- Angelo Domenghini
- Maouhoub Ghazouani
- Houmane Jarir
- Juan Ignacio Basaguren
- Javier Fragoso
- José Luis González
- Gustavo Peña
- Roberto Challe
- Héctor Chumpitaz
- Emerich Dembrovschi
- Alexandru Neagu
- Kakhi Asatiani

- Vitaliy Khmelnytskyi
- Ove Grahn
- Tom Turesson
- Luis Cubilla
- Víctor Espárrago
- Ildo Maneiro
- Juan Mujica
- Franz Beckenbauer
- Reinhard Libuda
- Wolfgang Overath
- Karl-Heinz Schnellinger

- phản lưới nhà
- Javier Guzmán (trận gặp Ý)

== Giải thưởng ==
- Quả bóng vàng: Pelé (Brasil)
- Chiếc giày vàng: Gerd Müller (Tây Đức)
- Cầu thủ trẻ xuất sắc (Awarded retrospectively): Teófilo Cubillas (Peru)
- Đội tuyển chơi đẹp:

== Liên kết ngoài ==
- FIFA World Cup 1970 Mexico ™ , FIFA.com
- Chi tiết trên RSSSF
- FIFA Technical Report
Giải vô địch bóng đá thế giới 1974

Giải vô địch bóng đá thế giới 1974 là lần tổ chức thứ mười của Giải vô địch bóng đá thế giới, diễn ra tại Tây Đức từ ngày 13 tháng 6 đến ngày 7 tháng 7 năm 1974. Đây là lần thứ sáu giải đấu được tổ chức tại châu Âu sau các năm 1934 tại Ý, 1938 tại Pháp, 1954 tại Thụy Sĩ, 1958 tại Thụy Điển và 1966 tại Anh, và là lần đầu tiên chiếc cúp mới được giới thiệu thay thế Cúp Jules Rimet.

Linh vật chính thức của giải đấu là Tip và Tap, hai chú bé mặc áo đồng phục của Đội tuyển bóng đá quốc gia Tây Đức với dòng chữ WM (viết tắt của Weltmeisterschaft trong tiếng Đức, đồng nghĩa World Cup) và con số 74 đại diện cho năm tổ chức giải đấu.

Đội chủ nhà Tây Đức đã đoạt chức vô địch lần này sau khi đánh bại Hà Lan 2–1 trong trận chung kết trên sân vận động Olympic ở München.

== Vòng loại ==
99 đội bóng tham dự vòng tuyển và được chia theo các châu lục để chọn ra 14 đội vào vòng chung kết cùng với nước chủ nhà Tây Đức và đội đương kim vô địch thế giới Brasil.

==Trọng tài==
- AFC
- Jafar Namdar
- Govindasamy Suppiah

- CAF
- Mahmoud Mustafa Kamel
- Youssou N'Diaye

- CONCACAF
- Alfonso González Archundia
- Werner Winsemann

- CONMEBOL
- Ramón Barreto
- Omar Delgado Gómez

- Vicente Llobregat
- Armando Marques
- Luis Pestarino
- Edison Peréz-Núñez

- UEFA
- Aurelio Angonese
- Doğan Babacan
- Bob Davidson
- Rudi Glöckner
- Pavel Kasakov
- Erich Linemayr
- Vital Loraux
- Károly Palotai

- Nicolae Rainea
- Pablo Sánchez Ibáñez
- Rudolf Scheurer
- Gerhard Schulenburg
- Jack Taylor
- Clive Thomas
- Kurt Tschenscher
- Arie van Gemert
- Hans-Joachim Weyland

- OFC
- Tony Boskovic

==Danh sách cầu thủ ghi bàn==
- 7 bàn
- Grzegorz Lato

- 5 bàn
- Johan Neeskens
- Andrzej Szarmach

- 4 bàn
- Johnny Rep
- Ralf Edström
- Gerd Müller

- 3 bàn
- René Houseman
- Rivellino

- Johan Cruyff
- Kazimierz Deyna

- Paul Breitner
- Dušan Bajević
- 2 bàn
- Héctor Yazalde
- Jairzinho
- Joachim Streich

- Emmanuel Sanon
- Joe Jordan
- Roland Sandberg

- Wolfgang Overath
- Stanislav Karasi
- Ivica Šurjak
- 1 bàn
- Rubén Ayala
- Carlos Babington
- Miguel Ángel Brindisi
- Ramón Heredia
- Valdomiro
- Hristo Bonev
- Sergio Ahumada
- Martin Hoffmann
- Jürgen Sparwasser
- Pietro Anastasi

- Romeo Benetti
- Fabio Capello
- Gianni Rivera
- Theo de Jong
- Ruud Krol
- Rob Rensenbrink
- Jerzy Gorgoń
- Peter Lorimer
- Conny Torstensson
- Ricardo Pavoni

- Rainer Bonhof
- Bernhard Cullmann
- Jürgen Grabowski
- Uli Hoeneß
- Vladislav Bogićević
- Dragan Džajić
- Josip Katalinski
- Branko Oblak
- Ilija Petković
- Marcel Tisserand

- Bàn phản lưới nhà
- Roberto Perfumo (trận gặp Ý)
- Colin Curran (trận gặp Đông Đức)
- Ruud Krol (trận gặp Bulgaria)

== Liên kết ngoài ==
- 1974 FIFA World Cup Germany ™ , FIFA.com
- FIFA Technical Report
- Chi tiết trên RSSSF
Giải vô địch bóng đá thế giới 1978

Giải vô địch bóng đá thế giới 1978 là lần tổ chức thứ 11 của Giải vô địch bóng đá thế giới, diễn ra tại Argentina từ ngày 1 đến ngày 25 tháng 6 năm 1978. Đây là lần thứ tư giải vô địch bóng đá thế giới được tổ chức tại Nam Mỹ sau các năm 1930 tại Uruguay, 1950 tại Brasil và 1962 tại Chile.

Linh vật chính thức của giải đấu là Gauchito, một cậu bé mặc đồng phục của Đội tuyển bóng đá quốc gia Argentina. Cái nón (với dòng chữ ARGENTINA '78), khăn choàng cổ và roi da là những đặc trưng của những cậu bé chăn bò ở những cánh đồng hoang Nam Mỹ.

Đội chủ nhà Argentina đã có lần đầu tiên lên ngôi vô địch sau khi đánh bại Hà Lan 3–1 trong trận chung kết kéo dài đến hai hiệp phụ.

== Vòng loại ==
106 đội bóng tham dự vòng loại và được chia theo các châu lục để chọn ra 14 đội vào vòng chung kết cùng với nước chủ nhà Argentina và đội đương kim vô địch thế giới Tây Đức.

==Trọng tài==
- AFC
- Farouk Bouzo
- Jafar Namdar
- Abraham Klein

- CAF
- Youssou N'Diaye

- CONCACAF
- Alfonso González Archundia

- CONMEBOL
- Ramón Barreto
- Arnaldo Cézar Coelho

- Ángel Norberto Coerezza
- César Orosco
- Juan Silvagno

- UEFA
- Ferdinand Biwersi
- Charles Corver
- Jean Dubach
- Ulf Eriksson
- António Garrido
- John Gordon
- Sergio Gonella

- Alojzy Jarguz
- Erich Linemayr
- Dušan Maksimović
- Ángel Franco Martínez
- Károly Palotai
- Pat Partridge
- Adolf Prokop
- Nicolae Rainea
- Francis Rion
- Clive Thomas
- Robert Wurtz

==Danh sách cầu thủ ghi bàn==
- 6 bàn
- Mario Kempes

- 5 bàn
- Rob Rensenbrink
- Teófilo Cubillas

- 4 bàn
- Leopoldo Luque
- Hans Krankl

- 3 bàn
- Dirceu
- Roberto Dinamite

- Paolo Rossi
- Johnny Rep

- Karl-Heinz Rummenigge
- 2 bàn
- Daniel Bertoni
- Nelinho
- Roberto Bettega
- Ernie Brandts

- Arie Haan
- Zbigniew Boniek
- Grzegorz Lato

- Archie Gemmill
- Heinz Flohe
- Dieter Müller
- 1 bàn
- René Houseman
- Daniel Passarella
- Alberto Tarantini
- Erich Obermayer
- Walter Schachner
- Reinaldo
- Zico
- Marc Berdoll
- Bernard Lacombe
- Christian Lopez
- Michel Platini
- Dominique Rocheteau
- Károly Csapó
- András Tóth

- Sándor Zombori
- Iraj Danaeifard
- Hassan Rowshan
- Romeo Benetti
- Franco Causio
- Renato Zaccarelli
- Víctor Rangel
- Arturo Vázquez Ayala
- Dick Nanninga
- René van de Kerkhof
- Willy van de Kerkhof
- César Cueto
- José Velásquez

- Kazimierz Deyna
- Andrzej Szarmach
- Kenny Dalglish
- Joe Jordan
- Juan Manuel Asensi
- Dani
- Thomas Sjöberg
- Mokhtar Dhouieb
- Néjib Ghommidh
- Ali Kaabi
- Rüdiger Abramczik
- Bernd Hölzenbein
- Hansi Müller
- phản lưới nhà
- Andranik Eskandarian (trận gặp Scotland)
- Ernie Brandts (trận gặp Ý)
- Berti Vogts (trận gặp Áo)

==Các cầu thủ nhận thẻ đỏ==
- Tibor Nyilasi
- András Törőcsik
- Dick Nanninga

== Liên kết ngoài ==
- 1978 FIFA World Cup Argentina ™ , FIFA.com
- Chi tiết tại RSSSF
- FIFA Technical Report (Phần 1) , (Phần 2) , (Phần 3) , (Phần 4) , (Phần 5) , (Phần 6) và (Phần 7)
Quân hàm Quân lực Việt Nam Cộng hòa

Hệ thống cấp bậc của Quân lực Việt Nam Cộng hòa được đặt ra ngay sau khi thành lập nền Đệ nhất Cộng hòa (1955), khởi thủy bằng cách chuyển đổi tương đương cấp bậc của quân đội Pháp. Hàng sĩ quan có 3 cấp (thiếu, trung, đại), nhận diện bằng bông mai vàng (cấp úy), bông mai bạc (cấp tá), ngôi sao trắng (cấp tướng). Năm 1967, khi nền Đệ nhị Cộng hòa thành lập, hệ thống cấp bậc được điều chỉnh theo hệ thống cấp bậc Quân đội Hoa Kỳ và các nước đồng minh. Sĩ quan các cấp trong các đơn vị tác chiến đều phải ngụy trang cấp bậc bằng màu đen, do đó bông mai của cấp tá cộng thêm một gạch (để phân biệt với cấp úy). Sửa đổi quan trọng nhất là bổ sung cấp bậc Chuẩn tướng. Sĩ quan cấp tướng bắt đầu bằng cấp Chuẩn tướng. Ở quân chủng Hải quân, song song với cấp bậc còn được gọi theo Hải hàm: Chuẩn tướng (Phó Đề đốc), Thiếu tướng (Đề Đốc), Trung tướng (Phó Đô đốc), Đại tướng (Đô đốc) và Thống tướng (Thủy sư Đô đốc). Tuy nhiên, trong 3 quân chủng Lục, Hải, Không quân của QLVNCH, duy nhất chỉ có một người mang cấp bậc cao nhất là Thống tướng Lục quân Lê Văn Tỵ, người mang cấp cao nhất ở Hải quân là Phó Đô đốc Chung Tấn Cang và Không quân là Trung tướng Trần Văn Minh.

==Lục quân==
=== Trước 1964 ===
 Bậc binh sĩ
=== Sau 1964 ===
 Binh sĩ

==Không quân==
=== Trước 1964 ===
 Binh sĩ
=== Sau 1964 ===
 Binh sĩ

==Hải quân==
=== Trước 1964 ===
 Binh sĩ
=== Sau 1964 ===
 Binh sĩ

==Thủy quân lục chiến==
Trước 1964
Sau 1964

==Xem thêm==
- Quân hàm Quân đội Nhân dân Việt Nam
- Quân lực Việt Nam Cộng hòa
Ngô Thanh Nhàn

Ngô Thanh Nhàn (sinh năm 1948) là một nhà ngôn ngữ học chuyên về xử lý ngôn ngữ tự nhiên trên máy tính đang làm việc tại Đại học New York. Ông đã đóng góp trong việc mã hóa và chuẩn mã chữ quốc ngữ, chữ Nôm và chữ Chăm trên máy tính. Ông cũng là phó chủ tịch của Hội Bảo tồn Di sản chữ Nôm.

==Học vấn==
Từ năm 1968 đến 1972, ông nhận học bổng của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ và nhận bằng cử nhân (về tiếng Nga) tại Đại học Tiểu bang San Jose năm 1972. Ông nhận bằng cao học cũng tại trường này trong môn ngôn ngữ lý thuyết năm 1977. Năm 1984, ông nhận bằng tiến sĩ (môn ngôn ngữ học) tại Đại học New York.

==Hoạt động chính trị==
Từ năm 1968 đến 1972, ông đã tham gia phong trào chống chiến tranh Việt Nam tại Hoa Kỳ. Từ 1972 đến 1976, ông tham gia sáng lập "Liên hiệp Việt kiều tại Mỹ". Từ 1976 đến 1979, ông đã giúp sáng lập "Hội Việt kiều Yêu nước tại Mỹ", sau đó sáng lập "Hội Người Việt Nam tại Mỹ" để kêu gọi chính phủ Hoa Kỳ bình thường hoá, bãi bỏ cấm vận với Việt Nam (1975-1995).

Ông kết hôn với Merle Ratner, một phụ nữ đã từng hoạt động trong phong trào phản chiến và ủng hộ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam. Hai người đang hoạt động trong Diễn đàn Brecht tại trường Marx. Họ cũng tích cực tham gia hỗ trợ các nạn nhân chất độc da cam, là đồng phối hợp viên trong "Cuộc Vận động Cứu trợ và Trách nhiệm đối với Nạn nhân Chất độc Da cam Việt Nam" tại Mỹ.

==Liên kết ngoài==
- Trang web chính thức
- Gương mặt vinh danh nước Việt
- Nói chuyện với tiến sĩ Ngô Thanh Nhàn, chuyên gia ngôn ngữ, về công tác bảo tồn văn hóa cổ truyền Việt Nam
Kiểm chứng chéo

Trong thống kê, kiểm chứng chéo (cross validation) là việc phân nhóm một mẫu dữ liệu thành các mẫu con để cho việc phân tích ban đầu chỉ thực hiện trên một mẫu con đơn, còn các mẫu con còn lại được giữ "kín" để dùng cho việc xác nhận và kiểm chứng lại lần phân tích đầu tiên đó.

Kiểm chứng chéo là quan trọng trong việc đảm bảo tránh được kiểm tra tổng hợp từ dữ liệu, đặc biệt khi mà các mẫu là may rủi, chi phí cao hay không thể (khoa học không thuận lợi thu thập).

Kiểm chứng chéo gồm hai loại: kiểm chứng chéo toàn diện và kiểm chứng chéo không toàn diện.

==Tham khảo ==
Kohavi, Ron (1995). "A study of cross-validation and bootstrap for accuracy estimation and model selection". "Proceedings of the Fourteenth International Joint Conference on Artificial Intelligence". San Mateo, CA: Morgan Kaufmann.
Wetzlar

Wetzlar là một thành phố ở bang Hessen (Đức). Thành phố một trung tâm công nghiệp, kinh tế và văn hóa trong vùng trung Hessen. Thành phố nằm ở nơi sông Dill đổ vào sông Lahn. Cùng với thành phố có trường đại học Gießen ngay cạnh bên về phía đông và vùng phụ cận chung, Wetzlar tạo thành một vùng đô thị trong khu vực trung Hessen. Thành phố Frankfurt am Main nằm về phía nam của Wetzlar, cách khoảng 60 km. Wetzlar là thành phố lớn thứ 11 của bang Hessen.
Kinh tuyến gốc (Greenwich)

Kinh tuyến gốc, còn gọi là "kinh tuyến gốc 1 số không" là kinh tuyến có kinh độ bằng 0°, đi ngang qua đài thiên văn Hoàng gia Greenwich, Luân Đôn, nước Anh. Bên trái của kinh tuyến gốc là các kinh tuyến Tây, bên phải kinh tuyến gốc là các kinh tuyến Đông.

Trong nhiều thế kỉ trước, El Hierro (còn được gọi là "Đảo Kinh tuyến") của Tây Ban Nha vẫn được coi là điểm mà "kinh tuyến số 0" chạy qua. Ngay từ thế kỉ 2 chính Ptôlêmê đã vận dụng điểm "cực viễn Tây" của lục địa châu Âu để đặt kinh tuyến "mốc 0", nhờ đó mà tất cả mọi điểm trên thế giới, đã được biết đến, đều có tọa độ (kinh độ) Đông và theo quy ước này thì đều dương.

Người ta dùng "kinh tuyến số 0" làm mốc để vẽ bản đồ và để tính toán tọa độ địa lý, nhất là đối với các nhà hàng hải và địa lý của Anh.

==Kinh tuyến Greenwich ==
Tính đến năm 2017 kinh tuyến Greenwich đi qua:
- ,
- ,
- ,
- ,
- ở Châu Nam Cực.

==Tham khảo==
• Kinh tuyến

• Hệ tọa độ địa lý

• Vĩ tuyến