Tu chính án thứ 23 Hiến pháp Hoa Kỳ

Tu chính án thứ 23 của Hiến pháp Hoa Kỳ cho phép Washington, D.C. tham gia bầu cử tổng thống bằng cách phân bổ cho Đặc khu một số lượng đại cử tri trong Đại cử tri Đoàn như thể Đặc khu là một tiểu bang, nhưng Đặc khu không thể bổ nhiệm nhiều đại cử tri hơn tiểu bang ít dân nhất. Quốc hội quyết định cách thức bổ nhiệm đại cử tri của Đặc khu. Tu chính án thứ 23 được Quốc hội khóa 86 đề xuất vào ngày 16 tháng 6 năm 1960 và được đủ số lượng tiểu bang phê chuẩn vào ngày 29 tháng 3 năm 1961.

Nguyên văn Hiến pháp Hoa Kỳ quy định mỗi tiểu bang bổ nhiệm số đại cử tri bầu tổng thống bằng tổng số thượng nghị sĩ và hạ nghị sĩ của tiểu bang đó trong Thượng viện và Hạ viện. Washington, D.C. không phải là một tiểu bang, nên không được bổ nhiệm đại cử tri vào Đại cử tri Đoàn trước khi Tu chính án thứ 23 được phê chuẩn. Ngay từ năm 1888, một số nhà báo và nghị sĩ Quốc hội đề xuất sửa đổi hiến pháp nhằm cho phép Đặc khu tham gia bầu cử tổng thống. Dư luận bắt đầu ủng hộ đề xuất sau khi phong trào dân quyền trỗi dậy vào thập niên 1950. Tổng thống Dwight D. Eisenhower và cả hai ứng cử viên của Đảng Cộng hòa, Đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử tổng thống năm 1960 đều ủng hộ tu chính án. Từ khi Tu chính án thứ 23 được phê chuẩn, Washington, D.C. là thực thể duy nhất ngoài các tiểu bang có quyền đại diện trong Đại cử tri Đoàn.

Bắt đầu từ cuộc bầu cử tổng thống năm 1964, Washington, D.C. luôn bổ nhiệm ba đại cử tri trong Đại cử tri Đoàn, bằng số đại cử tri của tiểu bang ít dân nhất, mặc dù Đặc khu sẽ được bổ nhiệm nhiều hơn ba đại cử tri theo dân số nếu không bị hiến pháp giới hạn. Kể từ khi Tu chính án thứ 23 được thông qua, tất cả đại cử tri của Washington, D.C. (ngoại trừ một) đều bỏ phiếu cho ứng cử viên tổng thống của Đảng Dân chủ.

== Bối cảnh ==
Nguyên văn Hiến pháp Hoa Kỳ quy định chỉ các tiểu bang mới được phân bổ ghế trong Hạ viện và Thượng viện và được bổ nhiệm các đại cử tri trong Đại cử tri Đoàn. Khoản 8, Điều I Hiến pháp trao cho Quốc hội quyền "thực thi độc quyền lập pháp trong mọi trường hợp, đối với bất kỳ Đặc khu nào (không quá mười dặm vuông) do các tiểu bang nhượng lại và được Quốc hội chấp thuận làm trụ sở của Chính phủ Hoa Kỳ." Vào thời kỳ đầu, dân số của Washington, D.C. chưa đến 30.000 người.

Năm 1888, Thượng nghị sĩ Henry Blair trình dự thảo sửa đổi Hiến pháp để trao cho Washington, D.C. quyền tham gia bầu cử tổng thống, nhưng Quốc hội bác bỏ đề xuất. Theodore W. Noyes, một cây bút của tờ "Washington Evening Star", xuất bản một số bài báo ủng hộ quyền bầu cử tổng thống của Washington, D.C. và giúp thành lập Ủy ban liên hợp công dân về Quyền đại diện quốc gia cho Đặc khu Columbia, một nhóm vận động hành lang Quốc hội thông qua một tu chính án mở rộng quyền bầu cử của Washington, D.C. Ủy ban tiếp tục hoạt động sau khi Noyes qua đời vào năm 1946 và vấn đề quyền bầu cử của Washington, D.C. bắt đầu được coi là tương tự như phong trào dân quyền. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, phong trào trao quyền cho Washington, D.C. chia rẽ thành hai phe. Một phe là tờ "Evening Star" theo chủ trương của Noyes, ủng hộ trao quyền đại diện trong Quốc hội và Đại cử tri Đoàn nhưng phản đối thành lập chính quyền địa phương cho Washington, D.C. Phe kia là tờ báo "The Washington Post", ủng hộ thành lập chính quyền địa phương và bảo vệ quyền công dân nhưng phản đối trao quyền đại diện trong Quốc hội và Đại cử tri Đoàn. Ngoài ra, Washington, D.C. khá cân bằng về xu hướng chính trị giữa Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hòa vào thập niên 1950, mặc dù những lãnh đạo phong trào trao quyền theo Đảng Dân chủ. Vì vậy, một tu chính án trao quyền bầu cử cho Washington, D.C. có thể giành được sự ủng hộ của lưỡng đảng. Chỉ có 28% dân số của Washington, D.C. là người Mỹ gốc Phi vào năm 1940 và dân số da đen trẻ hơn so với những chủng tộc khác, khiến cho số lượng cử tri da đen thậm chí còn ít hơn. Dân số người Mỹ gốc Phi tăng lên 54% vào năm 1960, nhưng nhiều yếu tố, ví dụ như thiếu kinh nghiệm bầu cử, hạn chế về giáo dục, yêu cầu cư trú, luật phúc lợi và sự tẩy chay xã hội, làm giảm việc đăng ký cử tri, đi bầu cử của người da đen.

== Đề xuất và phê chuẩn ==
=== Quốc hội đề xuất ===
Sau khi bác bỏ các điều khoản cấm thuế thân và bổ khuyết khẩn cấp hạ nghị sĩ trong nghị quyết của Thượng viện, Ủy ban Tư pháp Hạ viện trình dự thảo nghị quyết riêng về vấn đề đại cử tri tổng thống của Đặc khu Columbia lên toàn thể Hạ viện xem xét. Ngày 14 tháng 6 năm 1960, Hạ viện thông qua nghị quyết. Thượng viện nhất trí bổ sung văn bản của nghị quyết Hạ viện vào dự thảo nghị quyết Thượng viện và thông qua nghị quyết sửa đổi vào ngày 16 tháng 6 năm 1960.

=== Các tiểu bang phê chuẩn ===
Tổng thống Eisenhower, Phó Tổng thống Richard Nixon và Thượng nghị sĩ John F. Kennedy đều ủng hộ phê chuẩn Tu chính án thứ 23. Phe ủng hộ Tu chính án tiến hành một chiến dịch vận động hiệu quả, huy động người dân ở hầu hết các tiểu bang để thúc đẩy việc phê chuẩn.

Những tiểu bang sau đây phê chuẩn Tu chính án thứ 23:

1. Hawaii – ngày 23 tháng 6 năm 1960
2. Massachusetts – ngày 22 tháng 8 năm 1960
3. New Jersey – ngày 19 tháng 12 năm 1960
4. New York – ngày 17 tháng 1 năm 1961
5. California – ngày 19 tháng 1 năm 1961
6. Oregon – ngày 27 tháng 1 năm 1961
7. Maryland – ngày 30 tháng 1 năm 1961
8. Idaho – ngày 31 tháng 1 năm 1961
9. Maine – ngày 31 tháng 1 năm 1961
10. Minnesota – 31 tháng 1 năm 1961
11. New Mexico – ngày 1 tháng 2 năm 1961
12. Nevada – ngày 2 tháng 2 năm 1961
13. Montana – ngày 6 tháng 2 năm 1961
14. Colorado – ngày 8 tháng 2 năm 1961
15. Washington – ngày 9 tháng 2 năm 1961
16. West Virginia – ngày 9 tháng 2 năm 1961
17. Alaska – ngày 10 tháng 2 năm 1961
18. Wyoming – ngày 13 tháng 2 năm 1961
19. South Dakota – ngày 14 tháng 2 năm 1961 (ngày nộp hồ sơ tại Văn phòng Quốc vụ South Dakota)
20. Delaware – ngày 20 tháng 2 năm 1961
21. Utah – ngày 21 tháng 2 năm 1961
22. Wisconsin – ngày 21 tháng 2 năm 1961
23. Pennsylvania – ngày 28 tháng 2 năm 1961
24. Indiana – ngày 3 tháng 3 năm 1961
25. North Dakota – ngày 3 tháng 3 năm 1961
26. Tennessee – ngày 6 tháng 3 năm 1961
27. Michigan – ngày 8 tháng 3 năm 1961
28. Connecticut – ngày 9 tháng 3 năm 1961
29. Arizona – ngày 10 tháng 3 năm 1961
30. Illinois – ngày 14 tháng 3 năm 1961
31. Nebraska – ngày 15 tháng 3 năm 1961
32. Vermont – ngày 15 tháng 3 năm 1961
33. Iowa – ngày 16 tháng 3 năm 1961
34. Missouri – ngày 20 tháng 3 năm 1961
35. Oklahoma – ngày 21 tháng 3 năm 1961
36. Rhode Island – ngày 22 tháng 3 năm 1961
37. Kansas – ngày 29 tháng 3 năm 1961
38. Ohio – ngày 29 tháng 3 năm 1961

Việc phê chuẩn Tu chính án thứ 23 được hoàn tất vào ngày 29 tháng 3 năm 1961. Những tiểu bang sau đây phê chuẩn tu chính án sau đó:

Arkansas bác bỏ tu chính án vào ngày 24 tháng 1 năm 1961. Chín tiểu bang không biểu quyết về tu chính án: Florida, Kentucky, Mississippi, Georgia, South Carolina, Louisiana, Texas, North Carolina và Virginia.

== Thi hành ==
Tháng 10 năm 1961, Quốc hội thông qua luật sửa đổi Bộ luật Đặc khu Columbia, quy định đại cử tri của Washington, D.C. được bổ nhiệm dựa trên kết quả phiếu bầu phổ thông, với tất cả đại cử tri được trao cho ứng cử viên tổng thống giành được đa số phiếu bầu trong cuộc bầu cử.

Năm 1973, Quốc hội thông qua Luật Tự trị Đặc khu Columbia, phân quyền cho Hội đồng Đặc khu Columbia một số quyền lập pháp (có thể bị Quốc hội phủ quyết). Hội đồng Đặc khu Columbia sau đó bắt đầu thông qua luật liên quan đến việc bổ nhiệm các đại cử tri của Washington, D.C., đáng chú ý nhất là việc gia nhập Hiệp định liên tiểu bang về phiếu bầu phổ thông toàn quốc vào năm 2010.

== Tác động chính trị ==
Tuy được coi là chủ yếu trung lập khi Tu chính án thứ 23 được phê chuẩn năm 1961, nhưng Washington, D.C. nghiêng hẳn sang Đảng Dân chủ trong những năm về sau vì người Mỹ gốc Phi bắt đầu đi bầu cử với số lượng đáng kể sau khi các hạn chế về quyền bầu cử bị bãi bỏ; theo điều tra dân số năm 1970, 71% dân số Washington, D.C. là người da đen. Phù hợp với sự ủng hộ mạnh mẽ của cử tri da đen đối với Đảng Dân chủ, Washington, D.C. đã bổ nhiệm tất cả đại cử tri của mình cho ứng cử viên Đảng Dân chủ trong mọi cuộc bầu cử tổng thống kể từ năm 1964. Washington, D.C. chưa bao giờ là khu vực quyết định trong một cuộc bầu cử tổng thống.

Tu chính án thứ 23 không đề cập đến vấn đề quyền đại diện trong Quốc hội và "quyền tự trị" của Washington, D.C. Ngày 24 tháng 12 năm 1973, Quốc hội thông qua Luật Tự trị Đặc khu Columbia, thiết lập chức vụ thị trưởng dân cử và một Hội đồng đặc khu gồm 13 thành viên. Chính quyền tự trị được trao quyền làm luật và ban hành chính sách hành chính cho Washington, D.C., nhưng Quốc hội vẫn giữ quyền phủ quyết quyết định của Đặc khu. Ngày 22 tháng 9 năm 1970, Tổng thống Nixon ký ban hành Luật Đại biểu Đặc khu Columbia, cho phép Washington, D.C. bầu một đại biểu không có quyền biểu quyết vào Hạ viện. Đại biểu đầu tiên của Washington, D.C. được bầu vào ngày 23 tháng 3 năm 1970. Ngày 22 tháng 8 năm 1978, Quốc hội đệ trình Tu chính án quyền bỏ phiếu của Đặc khu Columbia lên các tiểu bang để phê chuẩn. Tu chính án bãi bỏ Tu chính án thứ 23, trao cho Washington, D.C. quyền đại diện đầy đủ trong Quốc hội và Đại cử tri Đoàn cùng với quyền tham gia việc sửa đổi Hiến pháp như thể là một tiểu bang. Tuy nhiên, tu chính án này không được phê chuẩn trước thời hạn là ngày 22 tháng 8 năm 1985 trước sự phản đối dữ dội của phe bảo thủ vì tu chính án chắc chắn sẽ bổ sung hai thượng nghị sĩ cho Đảng Dân chủ; thậm chí một số tiểu bang "tự do" cũng không phê chuẩn tu chính án.

== Xem thêm ==
- Washington D.C.

== Liên kết ngoài ==
- CRS Annotated Constitution: 23rd Amendment