Vụ án Mã Ngưu

Vụ án Mã Ngưu là một vở tuồng cải lương được soạn giả Đăng Minh công bố năm vào 1985 tại Thành phố Hồ Chí Minh. Ngay khi vừa công bố, vở tuồng cải lương này chiếm kỉ lục về doanh thu và mức quan tâm của khán giả Sài Gòn, cũng góp công đưa đôi nghệ sĩ Châu Thanh (vai Quách Vương) - Phượng Hằng (vai Thục Oanh) lên hạng sao.

==Lịch sử==
Những năm sau ngày thống nhất, tình hình nội ô Sài Gòn thường chấn động vì những vụ sát nhân liều lĩnh, cướp giựt và bắt cóc tống tiền giữa thanh thiên bạch nhật. Do vậy, sở công an Thành phố Hồ Chí Minh phải lập những tổ chuyên án để thâm nhập thế giới ngầm, đồng thời khích lệ phong trào tố giác và truy bắt tội phạm trong dân gian, cấp phép đặc biệt cho các công dân tự nguyện tham gia trấn áp hành vi tội phạm. Những sự kiện đáng chú ý nhất trên mặt báo và trong dư luận lại trở ngược làm đề tài cho giới văn nghệ khai thác, nhờ thế gây nên cuộc chấn hưng ngắn ngủi trong sân khấu Việt Nam sau thời kì bị điện ảnh ngoại quốc đánh bạt.

Cuối năm 1984, ông Tám Vỹ - cán bộ sở công an Thành phố Hồ Chí Minh - kể trên mặt báo một sự kiện cảm động thiệp đến vụ triệt phá băng Tín Mã Nàm cuối thập niên 1970 mà ông là trưởng ban chuyên án. Nhân đấy, tài tử Đăng Minh - biên chế Đoàn cải lương Trung Hiếu (thuộc Phòng công tác chính trị Sở công an Thành phố Hồ Chí Minh) - soạn thành tuồng cải lương "Vụ án Mã Ngưu", có gia giảm tình tiết và đổi tên nhân vật cho hợp không gian hư cấu. Do tuồng bắt trúng thị hiếu khán giả đương thời về thể loại trinh thám võ hiệp nên gây cháy vé ngay khi công diễn, trở thành một trong những kịch phẩm ăn khách nhất các thập niên 1980 và 1990.
==Nội dung==
- Phần 1: Ly
Trước năm 1975, Quách Vương và Thục Oanh lấy nhau vì tình, tưởng đâu được sống mãi trong túp lều tranh hai trái tim vàng. Nhưng sau khi Thục Oanh sinh được mụn con gái thì gia cảnh lâm túng bấn, chồng phải đờn còn vợ thì ca, cả nhà lần hồi đi khất thực.

- Phần 2: Hợp
Sau năm 1975, chuyện làm ăn của Mã Ngưu từ chỗ bất lợi sang lụn bại hẳn, cuối cùng y mất hết sản nghiệp và vợ con, phải lẩn ra ngoại ô tính kế buôn lậu và móc nối với các phần tử chống phá chính quyền.

==Văn hóa==
"Vụ án Mã Ngưu" trực tiếp phát xuất từ chuyên án triệt phá băng buôn lậu Tín Mã Nàm, đương thời nhân vật Mã Ngưu thường được liệt vào dạng "phản diện đen" để đối lập Bạch Hải Đường (phản diện trắng), nghĩa là không từ bất cứ thủ đoạn nào và cũng bất chấp luân thường đạo lý để đạt cho kì mục đích.

Ngay khi vừa công bố, tuồng cải lương này chiếm kỉ lục về doanh thu và mức quan tâm của khán giả Sài Gòn, cũng góp công đưa đôi nghệ sĩ Châu Thanh (Quách Vương) - Phượng Hằng (Thục Oanh) lên hạng sao. Kịch bản áp dụng những kĩ thuật và giai điệu hoàn toàn mới bấy giờ thay vì mượn lại lối diễn truyền thống, đồng thời khéo cài những đoạn luyến láy dài hơi để tận dụng sở trường của nữ ca sĩ Phượng Hằng. Vì thế, sau bà không còn ca sĩ nào diễn trọn vẹn được vai Thục Oanh.

Năm 1988, Hãng phim Giải Phóng phối hợp đạo diễn Lê Hoàng Hoa (Khôi Nguyên) và kịch tác gia Võ Duy Linh chuyển thể kịch "Vụ án Mã Ngưu" thành phim truyền hình 3 tập mang tên "Đằng sau một số phận". Trong phiên bản điện ảnh, bối cảnh bắt đầu từ thời điểm sau 1975, ca sĩ Thục Nhàn (Thanh Lan) tới sở công an tố cáo chồng hờ là Tín Mã Nàm (Trần Quang), bổ sung các nhân vật như đội phó tổ trọng án, con gái ông đội trưởng, người tình của chàng mật cảnh, nữ điệp viên có tài hóa trang, cùng nhiều dân anh chị người Hoa trong khu Chợ Lớn. Truyện phim kết thúc bằng cái chết của nữ điện tín viên sở công an.

Do hiệu ứng tích cực của tuồng này, cái tên Mã Ngưu được dân gian liên hệ với thành ngữ "đầu trâu mặt ngựa" để phiếm chỉ những kẻ côn đồ hoặc có hành vi hung bạo.
==Tham khảo==
- Tín Mã Nàm
- Điềm Khắc Kim
- Đại Cathay
- Bạch Hải Đường

==Liên kết==
- Cựu đội trưởng săn bắt cướp nổi tiếng Sài Gòn vừa qua đời
- Đại tá Phan Thanh - Một huyền thoại SBC
- Đại tá Ba Tung: Lẫy lừng trang viết, bi kịch trang đời
- Chặt đứt một đường dây buôn ma túy cực lớn
- Sao nối ngôi: Hậu duệ chật vật trong cái bóng cha chú