Lý Thuần Phong

Lý Thuần Phong (Giản thể: 李淳风; Phồn thể: 李淳風, 602-670) là người thời Sơ Đường (Thế kỷ VII). Ông là nhà thiên văn học, khí tượng học, chiêm tinh học, cũng đồng thời là thầy phong thủy nổi tiếng nhất thời Đường.

== Cuộc đời ==
Tương truyền, Lý Thuần Phong mồ côi cha mẹ, nên tìm thầy để học thuật. Thời Tùy Dạng Đế, triều Tùy đại suy, thiên hạ đại loạn, quần hùng tranh đấu, Lý Thuần Phong nghe theo thầy đi tìm minh chủ đích thực của thiên hạ. Ông đến góp sức cho quân Ngõa Cương. Sau khi Ngụy vương Lý Mật của Ngõa Cương bị tiêu diệt, Lý Thuần Phong lại đến Trường An phò tá Lý Uyên. Năm 618, Lý Uyên xưng đế, kiến lập triều Đường, tức Đường Cao Tổ. Còn Lý Thuần Phong trở thành một trong số các khai quốc đại thần nhà Đường.

Sau khi Đường Thái Tông Lý Thế Dân lên ngôi, Lý Thuần Phong được triều đình giao cho việc quan sát thiên tượng và biên soạn sách vở. Năm Trinh Quán thứ 2, Lý Thuần Phong cải tiến Hỗn Thiên Nghi.

Theo truyền thuyết, Lý Thuần Phong từng cùng với soạn ra "", giảng giải về Dịch học trên cơ sở khoa học, đáng tiếc cuốn sách tới hiện nay không còn bản gốc nguyên vẹn mà chỉ còn các phụ bản có phần sai lệch lưu truyền. Tương truyền rằng, “Thôi Bối Đồ” là Đường Thái Tông Lý Thế Dân vì để đoán vận mệnh của Đường triều nên đã mời hai vị đại sư Lý Thuần Phong và Viên Thiên Cương đến suy tính. Không ngờ, Lý Thuần Phong suy tính ra đến vận mệnh của Trung Quốc 2000 năm sau. Cho đến lúc Viên Thiên Cang đẩy lưng của Lý Thuần Phong và nói: "“Thiên cơ không thể tiết lộ, hay là đi về nghỉ ngơi đi!”" mới dừng lại. Cho nên cuốn sách này được đặt tên là “Thôi Bối Đồ” (ý là đẩy lưng).

Vì cuốn sách này tiên đoán quá chuẩn xác nên trong ba triều Tống, Nguyên, Minh nó là sách cấm không cho mọi người được phép xem. Những lời tiên đoán trong cuốn sách này chuẩn xác đến mức khiến mọi người hoài nghi rằng, những sự kiện liên quan đến vận mệnh của Trung Quốc đều là dựa theo cuốn sách này mà lần lượt “trình diễn” ra.

Một vài người vẫn lầm tưởng Lý Thuần Phong có cảm tình với Phất Vân quận chúa, nhưng đáng tiếc nhân vật quận chúa này không tồn tại trong đời thực, chỉ là nhân vật được thêm vào trong phim, truyện xây hình tượng nhân vật chính dựa theo hình tượng Lý Thuần Phong, về sau thì được sửa thành thân phận một công chúa khác có thật trong lịch sử để hợp lí hóa mạch truyện tưởng tượng.

Mộ của Võ Tắc Thiên tương truyền được Lý Thuần Phong và Viên Thiên Cương chung tay xem phong thủy. Mỗi lần lăng mộ của Võ Tắc Thiên bị đào trộm thì đều xuất hiện những hiện tượng kỳ lạ. Sau này, dân gian truyền nhau rằng đó là khu lăng mộ bất khả xâm phạm vì đã được Viên Thiên Cương và Lý Thuần Phong tự tay sắp đặt. Danh tiếng của hai người này bởi thế lại càng thêm hiển hách, vang xa.

Đáng tiếc khu mộ của Lý Thuần Phong về sau lại không còn toàn vẹn, cho dù chọn được khu đất quý cùng Viên Thiên Cương nhưng cuối cùng mộ của ông vẫn bị đào trộm và hủy hoại. Trong các câu chuyện dã sử đời Đường tiết lộ rằng khi lâm bệnh nặng Lý Thuần Phong cũng đã dự đoán được số phận phần mộ của mình. Ông cho rằng mình làm Thái sử lệnh, gây thù chuốc oán với nhiều người nên phần mộ tất là không thể bảo tồn nguyên vẹn.

== Cựu Đường Thư chép ==
Lý Thuần Phong, người huyện Ung, Kỳ Châu. Tổ tiên ông dời từ Thái Nguyên đến đó. Cha là Bá, làm Cao Đường úy nhà Tùy, vì chức thấp không đắc chí, bỏ quan làm đạo sĩ. Ông có tài văn học, tự hiệu là Hoàng Quan Tử, từng chú giải sách "Lão Tử", soạn "Phương Chí Đồ", văn tập 10 quyển, đều lưu hành ở đời.

Thuần Phong thuở nhỏ tuấn tú sảng khoái, đọc rộng các sách, đặc biệt thông hiểu thiên văn, lịch toán, âm dương. Đầu niên hiệu Trinh Quán, nhờ phản bác lịch nghị của Phó Nhân Quân, lý lẽ phần nhiều thỏa đáng (chiết trung), được thụ chức Tương sĩ lang, trực ở Thái sử cục.

Không lâu sau ông dâng lời rằng: "Nay Hậu nghi (dụng cụ quan sát) ở Linh đài là khuôn mẫu cũ đời Ngụy, xem chế độ của nó, thực sơ sài sai sót nhiều. Thần xét 'Ngu thư' nói, vua Thuấn dùng 'cơ ngọc hoành' để chỉnh tề bảy chính (thất chính: mặt trời, mặt trăng và 5 hành tinh). Đó là người xưa dùng Hỗn thiên nghi để khảo sát sự đầy vơi của bảy sao (thất diệu). Chức Đại tư đồ trong 'Chu quan', dùng Thổ quy đo bóng mặt trời, để định nơi trung tâm đất. Đó cũng là minh chứng rõ ràng việc dùng Hỗn thiên nghi đo mặt trời đi trên đường Hoàng đạo. Đến cuối đời Chu, dụng cụ này bị mất. Thời Hán Hiếu Vũ, Lạc Hạ Hoành lại chế Hỗn thiên nghi, nhưng còn nhiều sơ sót. Cho nên Giả Quỳ, Trương Hành mỗi người đều có đúc, Lục Tích, Vương Phồn lần lượt tu bổ, hoặc gắn vào các sao kinh, máy ứng với nước nhỏ giọt (đồng hồ nước), hoặc chỉ căng khung tròn, không dựa theo đường đi mặt trời, tính toán bảy sao đều theo đường Xích đạo. Nay nghiệm thấy Đông chí cực nam, Hạ chí cực bắc, mà Xích đạo lại cố định ở giữa, hoàn toàn không có sự khác biệt nam bắc, dùng để đo bảy sao, sao có thể đúng được? Hỗn thiên nghi (theo đường) Hoàng đạo bị thiếu, đến nay đã hơn ngàn năm rồi."

Thái Tông cho lời ấy là lạ, bèn lệnh cho chế tạo, đến năm Trinh Quán thứ 7 thì xong. Quy chế dùng đồng mà làm, trong ngoài ba lớp, dưới dựa vào chuẩn cơ, hình như chữ thập, chân chạm hình con ngao, để giăng bốn góc. Nghi thứ nhất tên là Lục hợp nghi, có Thiên kinh song quy, Hồn vĩ quy, Kim thường quy, kết lại trong bốn cực, đầy đủ nhị thập bát tú, thập can chi, 12 thần, kinh vĩ 365 độ. Nghi thứ hai tên là Tam thần nghi, đường kính 8 thước, có đường Toàn cơ, thước đo mặt trăng đi qua các sao, đường đi của bảy sao (thất diệu) đều có đủ ở đây, xoay chuyển bên trong Lục hợp. Nghi thứ ba tên là Tứ du nghi, lấy Huyền khu làm trục, để liên kết ống ngắm ngọc hoành, xuyên qua ước quy, củ quy; lại dựng Bắc thần ở phía bắc Huyền khu, phía nam cách địa trục, chuyển động bên trong; ống ngọc hoành nằm giữa Huyền khu mà xoay nam bắc, ngửa lên để xem sao trời, nhìn xuống để biết độ bóng nắng. Thời bấy giờ khen là khéo léo. Ông lại luận về những chỗ sai lầm được mất của Hồn nghi đời trước, viết sách 7 quyển, tên là "Pháp Tượng Chí" dâng lên. Thái Tông khen hay, đặt nghi ấy ở gác Ngưng Huy, gia thụ chức Thừa vụ lang.

Năm thứ 15 (641), ông được thụ Thái thường Bác sĩ. Không lâu sau chuyển làm Thái sử Thừa, tham gia soạn "Tấn thư" và "Ngũ đại sử" (Sử năm đời: Lương, Trần, Tề, Chu, Tùy), các chí "Thiên văn", "Luật lịch", "Ngũ hành" đều do Thuần Phong viết. Lại tham gia soạn "Văn Tư Bác Yếu". Năm thứ 22, thăng làm Thái sử Lệnh.

Ban đầu, thời Thái Tông có sấm ký bí mật (Bí ký) nói: "Đường qua ba đời, sẽ có Nữ chủ Võ vương thay thế nắm thiên hạ." Thái Tông từng mật triệu Thuần Phong hỏi việc đó. Thuần Phong nói: "Thần dựa vào tượng trời suy tính, điềm báo đã thành. Người đó đã sinh ra, đang ở trong cung của Bệ hạ, từ nay không quá ba mươi năm, sẽ nắm thiên hạ, giết hại con cháu họ Đường đến hết." Vua nói: "Giết hết những kẻ nghi ngờ, thì thế nào?" Thuần Phong nói: "Mệnh trời đã định, không có lý gì tránh được. Kẻ làm vua chúa thì không chết (do người thường giết), sợ rằng giết oan người vô tội. Vả lại cứ theo tượng trời, nay người đó đã thành, lại đang ở trong cung, đã là quyến thuộc của Bệ hạ. Thêm ba mươi năm nữa, sẽ già yếu, già thì nhân từ, tuy chịu mệnh đổi họ, nhưng đối với con cháu Bệ hạ, có lẽ không tổn hại lắm. Nay nếu giết đi, ắt sẽ sinh lại, trẻ khỏe thì tàn độc, giết đi sẽ gây thù. Nếu như thế, sẽ giết chóc con cháu Bệ hạ, ắt không còn sót mống nào." Thái Tông cho là phải, khen lời ấy mà thôi (không giết).

Thuần Phong mỗi lần xem bói lành dữ, đều khớp như hợp phù khế, thầy bói đương thời nghi ông có sai khiến (âm binh/quỷ thần), không phải do học tập mà được, nhưng rốt cuộc không ai đoán được. Năm Hiển Khánh thứ nhất (656), lại nhờ công tu quốc sử mà được phong Lạc Xương Huyện nam. Trước đó, Thái sử Giám hậu Vương Tư Biện dâng biểu nói mười bộ toán kinh "Ngũ Tào", "Tôn Tử" lý luận nhiều chỗ sai lầm. Thuần Phong lại cùng Quốc tử giám Toán học Bác sĩ Lương Thuật, Thái học Trợ giáo Vương Chân Nho... phụng chiếu chú giải mười bộ toán kinh "Ngũ Tào", "Tôn Tử". Sách thành, Cao Tông lệnh cho Quốc học sử dụng.

Năm Long Sóc thứ hai (662), đổi thụ chức Bí các Lang trung. Bấy giờ "Mậu Dần lịch pháp" dần sai lệch, Thuần Phong lại thêm bớt "Hoàng Cực lịch" của Lưu Trác, soạn lại thành "Lân Đức lịch" dâng lên, các nhà thuật số khen là tinh mật. Đầu năm Hàm Hanh (670), tên quan lại phục hồi như cũ, ông trở lại làm Thái sử Lệnh. Mất năm 69 tuổi. Các sách ông soạn như "Điển Chương Văn Vật Chí", "Ất Tị Chiêm", "Bí Các Lục", cùng "Diễn Tề Nhân Yếu Thuật"... tổng cộng hơn mười bộ, phần nhiều lưu truyền ở đời. Con là Ngạn, cháu là Tiên Tông, đều làm Thái sử Lệnh. 

==Tham khảo==
- Zhuang, Tianshan, "Li Chunfeng" . "Encyclopedia of China" (Astronomy Edition), 1st ed.
- Encyclopaedia Britannica

==Liên kết ngoài==
- Li Chunfeng biography — The MacTutor History of Mathematics archive
- Liu Hui and Zu Gengzhi on the volume of a sphere