Nokia, Phần Lan

Lưu ý: Bản dịch thô từ tiếng Anh

Nokia (phát âm tiếng Phần Lan: [ˈnokiɑ]) là một thị trấn ở vùng Pirkanmaa của Phần Lan. Nó nằm bên bờ sông Nokianvirta, một nhánh của hệ thống sông Kokemäki, và thuộc vùng đô thị Tampere, cách trung tâm thành phố Tampere khoảng 15 km. Dân số của Nokia khoảng 33.966 người, trong khi toàn vùng đô thị Tampere có khoảng 400.000 người. Đây là đơn vị hành chính đông dân thứ 22 tại Phần Lan và lớn thứ hai ở vùng Pirkanmaa sau Tampere.

Các đô thị lân cận của Nokia là Hämeenkyrö, Pirkkala, Sastamala, Tampere, Vesilahti và Ylöjärvi. Khoảng cách đến Sân bay Tampere từ Nokia khoảng , đi vòng qua Pyhäjärvi.

==Nguồn gốc tên gọi và huy hiệu==
Nguồn gốc tên gọi "Nokia" chưa rõ ràng. Trong tiếng Phần Lan hiện đại, có nghĩa là bọt than và là dạng số nhiều biến thể của từ này, mặc dù ít khi được sử dụng. Lý thuyết phổ biến nhất cho rằng tên gọi xuất phát từ từ cổ tiếng Phần Lan (số nhiều: ) hoặc ("chồn than"), nghĩa là sable. Sau khi loài sable bị săn đến tuyệt chủng ở Phần Lan, từ này được dùng cho bất kỳ loài thú có lông sẫm màu, ví dụ như chồn vẫn còn ở khu vực này. Loài sable được khắc họa trên huy hiệu Nokia. Tuy nhiên, nghiên cứu sau này cho thấy sable chưa từng sống ở Phần Lan, và từ có thể chỉ hải ly châu Âu. Huy hiệu được thiết kế bởi Gustaf von Numers và được xác nhận vào ngày 25 tháng 10 năm 1951.

==Lịch sử==
Tài liệu đầu tiên nhắc đến Nokia là năm 1505, đề cập đến hai nông trại "Stoora och Lilla Nokia" (Thụy Điển: Nokia lớn và Nokia nhỏ). Trang viên Nokia hình thành từ hai nông trại này. Khu vực này thuộc giáo xứ Pirkkala lúc bấy giờ.

Nokia là nơi diễn ra một trong những trận chiến lớn trong Cuộc chiến Gậy, năm 1596–1597, một cuộc nổi dậy của nông dân chống lại địa chủ phong kiến, khi Phần Lan còn thuộc Vương quốc Thụy Điển. Các nông dân, vũ trang bằng gậy, chiếm Nokia Manor và thắng một số trận nhỏ, nhưng cuối cùng bị Klaus Fleming đánh bại 1–2 tháng 1 năm 1597. Hàng nghìn nông dân bị giết, và lãnh đạo Jaakko Ilkka bị bắt và xử tử sau đó. Cuộc nổi dậy này là lần cuối cùng nông dân chống lại phong kiến ở Phần Lan. Sau này, trong Nội chiến Phần Lan (1918), Nokia và Tampere là cứ điểm của Vệ binh Đỏ và chứng kiến các trận giao tranh.

Năm 1922, Suur-Pirkkala chia thành Pohjois- và Etelä-Pirkkala (Bắc và Nam). Nokia từng mở rộng đến trung tâm Tampere ngày nay, khu vực Pispala thuộc Nokia (Pohjois-Pirkkala) đến năm 1937. Năm 1938, Pohjois-Pirkkala đổi tên thành Nokia, còn Etelä-Pirkkala trở thành Pirkkala. Hai đô thị sáp nhập vào Nokia: Suoniemi năm 1973 và Tottijärvi năm 1976. Nokia được công nhận quyền thành phố năm 1977.

===Lịch sử công nghiệp===
Tiền thân của tập đoàn viễn thông nổi tiếng Nokia ra đời khi kỹ sư mỏ Fredrik Idestam lập nhà máy bột gỗ thứ hai bên bờ sông Nokianvirta gần Nokia năm 1868, và doanh nghiệp được đặt tên là Nokia Aktiebolag (Nokia Ltd) năm 1871. 
Suomen Gummitehdas Oy (Nhà máy Cao su Phần Lan) lập nhà máy tại Nokia năm 1904. 
Hai công ty này và Suomen Kaapelitehdas Oy (Nhà máy cáp Phần Lan) hợp nhất năm 1967 thành Nokia Corporation. Các chi nhánh khác được tách ra hoặc bán từ 1988–1996. Nhà máy cao su vẫn hoạt động tại Nokia với tên Nokian Tyres và nhà máy giấy thành Essity.

Dù vậy, Nokia Corporation hiện không còn hoạt động trực tiếp tại thành phố. Ngành viễn thông bắt đầu thập niên 1960 như một bộ phận điện tử của Finnish Cable Works Ltd, sau đó chuyển trụ sở đến Espoo. 
Hiện tại, công ty chỉ giữ biệt thự Nokia, đôi khi dùng cho nhân viên điều hành. Thành phố nhiều lần được đề nghị kỷ niệm công ty, nhưng từ chối vì điện thoại di động chưa từng được sản xuất tại đây. 

Nokia có một đơn vị R&D SoC cách khoảng tại thành phố Tampere gần đó.

==Hiện nay==
Nokia ngày nay nổi tiếng với spa, cửa hàng nhà máy, kênh đào và các sự kiện. Thị trấn có giao thông đường bộ và đường hàng không thuận tiện. Các công ty lớn gồm AGCO Power, Nokian Tyres, Purso, Patria Aviation và nhà máy giấy Essity. 
Về tôn giáo, Nokia nổi bật với Nokia Revival bắt đầu 1990. Nokia còn nổi tiếng với món ăn nhanh Kuuma koira và là quê hương của Nhà máy bia Nokian. Do gần các studio ở Tampere, Nokia cũng được dùng làm bối cảnh phim, ví dụ Eric Sykes' "The Big Freeze" và TV Phần Lan "Korpelan Kujanjuoksu".

==Nhân khẩu học==
Biểu đồ dưới đây thể hiện sự phát triển dân số từ 1964–2020.

===Người nổi tiếng sinh sống hoặc sinh ra ở Nokia===
- Markku Aro – ca sĩ
- Marko Asell – đô vật Olympic
- Shawn Hopkins – cầu thủ bóng rổ
- Roope Hintz – cầu thủ khúc côn cầu
- Kikka – ca sĩ pop
- Otto Koivula – cầu thủ khúc côn cầu
- Toivo Kärki – nhà soạn nhạc, nhà sản xuất sinh ở Pirkkala (nay thuộc Nokia)
- Jari Niemi – cầu thủ bóng đá
- Kari Peitsamo – nhạc sĩ
- Tapio Rautavaara – vận động viên, nhạc sĩ, diễn viên sinh ở Pirkkala (nay Nokia)
- Elsa Rautee – nhà thơ
- Anssi Salmela – cầu thủ khúc côn cầu
- Sami Sandell – cầu thủ khúc côn cầu
- Sanni Vanhanen – cầu thủ khúc côn cầu
- Juuso Välimäki – cầu thủ khúc côn cầu
- Sami Välimäki – golfer chuyên nghiệp

==Khoảng cách đến các thành phố và thị trấn khác==
- Tampere –
- Sastamala –
- Hämeenlinna –
- Pori –
- Rauma –
- Turku –
- Helsinki –
- Vaasa –

==Thành phố kết nghĩa==
Nokia kết nghĩa với:

- Karlstad, Thụy Điển
- Moss, Na Uy
- Horsens, Đan Mạch
- Blönduós, Iceland

==Xem thêm==
- Quốc lộ Phần Lan số 11
- Ikaalinen, một thị trấn spa khác ở Pirkanmaa
- Ga tàu Nokia
- Khủng hoảng nguồn nước Nokia
- Siuro, một làng ở Nokia
- Suoniemi, một đô thị cũ, nay là một phần của Nokia
- Tottijärvi, một đô thị cũ, nay là một phần của Nokia

==Liên kết ngoài==
- Thị trấn Nokia – Trang chính thức