Bình canopic

[[Tập_tin:Canopic_Jar_Representing_the_Deity_Imsety_MET_13325.jpg|nhỏ|271x271px|Bình canopic với nắp là đầu của [[Bốn người con của Horus]]
Bình canopic là những chiếc bình được sử dụng để cất giữ và bảo quản nội tạng của người chết trong nghi thức tang lễ của người [[Ai Cập cổ đại]]. Những chiếc bình này có thể được làm bằng [[Gốm|gốm sứ]], [[thạch cao]], [[đá vôi]], [[gỗ]]... tùy thuộc vào vị trí trong [[xã hội]] của [[Chết|người chết]] lúc bấy giờ. Những chiếc bình canopic đã được sử dụng từ thời kỳ [[Cổ vương quốc]] cho đến thời [[Hậu nguyên Ai Cập|Hậu nguyên]] hoặc thời kỳ [[Ai Cập thuộc Hy Lạp]].
[[Tập_tin:Canopic_Jar_(07.226.1)_with_a_Lid_in_the_Shape_of_a_Royal_Woman's_Head_(30.8.54)_MET_30.8.54_EGDP013901.jpg|trái|nhỏ|193x193px|Bình canopic của thứ phi [[Kiya]], vợ của [[Akhenaten]] ([[Vương triều thứ 18]])]]

== Tên gọi ==
Cái tên "canopic" không phải bắt nguồn từ [[Ai Cập cổ đại|Ai Cập]] mà xuất phát từ [[tiếng Hy Lạp]], chúng được đặt theo tên một vị thần trong [[thần thoại Hy Lạp]], là Canopus. Canopus là một [[hoa tiêu]] trên con tàu chiến của vua [[Menelaus]]. Trong một lần ghé thăm [[Ai Cập cổ đại|Ai Cập]], chàng bị [[rắn cắn]] và [[chết]]. Vua [[Menelaus]] đã cho [[chôn cất]] chàng ngay tại vùng đất đó, về sau được người Hy Lạp gọi là [[Canopus, Ai Cập|Canopus]]. Những chiếc bình tế phẩm dâng lên Canopus có hình dạng đầu người với phần [[bụng]] phình căng.
[[Tập_tin:CanopicJarsOfNeskhons-BritishMuseum-August21-08.jpg|nhỏ|Bình canopic của [[Neskhons]], vợ của tư tế [[Pinedjem II]]

== Lịch sử và sử dụng ==
Những chiếc bình canopic cổ xưa nhất có từ thời [[Cổ vương quốc]], hiếm khi được khắc chữ và có nắp đậy khá đơn giản. Dưới thời [[Trung Vương quốc Ai Cập|Trung vương quốc]], nắp của bình canopic được tạc theo hình đầu người. Từ [[Vương triều thứ 19]] cho đến hết thời kỳ [[Tân vương quốc]], những nắp bình canopic mới được tạc theo hình đầu của 4 vị thần trong [[thần thoại Ai Cập]], là những người bảo vệ cho 4 cơ quan nội tạng của [[Chết|người chết]]: [[gan]], [[dạ dày]], [[phổi]] và [[ruột]]. Riêng [[Tim|trái tim]] sẽ được giữ lại trong ngực vì theo quan niệm của [[người Ai Cập]] khi đó, [[tim]] là chỗ trú ngụ của linh hồn và rất cần thiết khi về thế giới bên kia. Tuy nhiên, [[não]] lại không được giữ lại; họ dùng một cái móc dài nhét vào [[mũi]], lên đến tận [[Sọ|sọ người]] chết và ngoáy móc để làm vỡ não. Não lỏng được rót ra ngoài theo đường [[mũi]] và bỏ đi.

Bốn vị thần bảo vệ nội tạng kể trên là những người con của vị thần bầu trời tối cao [[Horus]]. Mỗi người được bảo vệ bởi một nữ thần đồng hành, lần lượt là:

- [[Imset]], vị thần đầu người chịu trách nhiệm bảo vệ [[gan]], thần bảo trợ phía nam và được nữ thần [[Isis]] bảo vệ. Imset là vị thần duy nhất mang đầu người trong số 4 anh em.
- [[Duamutef]], vị thần đầu [[chó rừng]] chịu trách nhiệm bảo vệ [[bao tử]], thần bảo trợ phía đông và được nữ thần [[Neith]] bảo vệ.
- [[Hapi (con của Horus)|Hapi]], vị thần đầu [[khỉ đầu chó]] chịu trách nhiệm bảo vệ [[phổi]], thần bảo trợ phía bắc và được nữ thần [[Nephthys]] bảo vệ.
- [[Qebehsenuef]], vị thần đầu [[diều hâu]] chịu trách nhiệm bảo vệ [[ruột]], thần bảo trợ phía tây và được nữ thần [[Serket]] bảo vệ.

[[Tập_tin:Canopic_Jar_(Tutankhamun).jpg|nhỏ|Nắp bình canopic của pharaon [[Tutankhamun]]
Kể từ [[Vương triều thứ 21]] trở đi, kỹ thuật ướp xác được cải thiện cho phép các cơ quan nội tạng được giữ lại bên trong xác ướp. Những chiếc bình canopic không còn được sử dụng nữa nhưng vẫn là một phần không thể thiếu trong nghi thức an táng của người Ai Cập; tuy nhiên chúng lại không được khoét lỗ bên trong.
== Rương canopic ==
[[Tập tin:Cano ja 49 tut.jpg|thế=|trái|nhỏ|220x220px|Rương thạch cao đựng bình canopic của Tutankhamun]]
Cả bốn chiếc bình canopic được đặt trong một cái rương được gọi là "rương canopic" và được đặt trong các ngôi mộ cùng với chiếc quách của [[Chết|người chết]]. Mặc dù những bằng chứng về việc loại bỏ nội tạng không được tìm thấy mãi cho đến triều đại của pharaon [[Khufu]], nhiều rương canopic tại nghĩa trang [[Saqqara]] được tìm thấy có từ thời [[Vương triều thứ 2]].

Những chiếc rương có [[hình vuông]], có các cạnh dài khoảng 45 tới 60 cm, thường được làm bằng [[gỗ]] và có khắc chữ. Một điều đáng nói là có vẻ như, những chiếc rương canopic dưới thời kỳ cai trị của các Đại tư tế Amun ở Trung và [[Thượng Ai Cập]] (cai trị song song với các vua ở [[Tanis]] thuộc [[Vương triều thứ 21]]) có số lượng nhiều hơn bất cứ thời kỳ nào trong lịch sử [[Ai Cập cổ đại]].

== Ghi chú ==
a) Linh hồn người chết sẽ phải trải qua quá trình cân tim với chiếc lông của nữ thần công lý [[Ma'at]]. Nếu trái tim nặng hơn chiếc lông, tức người đó đã phạm nhiều tội lỗi trên trần gian, và tim của họ sẽ bị nuốt chửng bởi nữ thần [[Ammit]].
== Liên kết ngoài ==
- Tìm thấy bình đựng cơ quan nội tạng của người Ai Cập cổ đại, "vnexpress.net"

=== Đọc thêm ===
[[Thể loại:Tập tục chôn cất]]
[[Thể loại:Tôn giáo Ai Cập cổ đại]]
[[Thể loại:Văn hóa Ai Cập]]
[[Thể loại:Tôn giáo và cái chết]]