Nhà thờ chính tòa Milano

Nhà thờ chính tòa Milano ( ; ), hoặc Metropolitan Cathedral-Basilica of the Nativity of Saint Mary (), là nhà thờ chính tòa của Milan, Lombardy, Ý. Được xây dựng để kỷ niệm Sinh nhật Thánh Maria (), đây là trụ sở của Tổng giáo phận Milano, hiện là Tổng giám mục Mario Delpini.

Nhà thờ mất gần sáu thế kỷ để hoàn thành: việc xây dựng bắt đầu vào năm 1386, và các chi tiết cuối cùng được hoàn thành vào năm 1965. Đây là nhà thờ lớn nhất ở Cộng hòa Ý—Vương cung thánh đường Thánh Phêrô lớn hơn nằm trong Thành phố Vatican, một quốc gia có chủ quyền—và là một trong những nhà thờ lớn nhất thế giới.

== Lịch sử ==
=== Vị trí ===
Bố cục của Milano, với các con phố tỏa ra từ Nhà thờ Duomo hoặc bao quanh nó, cho thấy Nhà thờ Duomo nằm ở vị trí trung tâm nhất của Roman Mediolanum, tức là vương cung thánh đường công cộng đối diện với quảng trường. Nhà thờ chính tòa đầu tiên, "vương cung thánh đường mới" ("") dành riêng cho St Thecla, hoàn thành vào năm 355. Dường như nó có cùng quy mô nhỏ hơn một chút với bản thiết kế của nhà thờ đương thời mới được phát hiện bên dưới Tower Hill ở London. Một vương cung thánh đường liền kề được xây dựng vào năm 836. Nhà rửa tội bát giác cũ, Battistero Paleocristiano, có niên đại từ năm 335 và có thể được tham quan bên dưới nhà thờ. Khi một trận hỏa hoạn thiêu rụi nhà thờ và vương cung thánh đường vào năm 1075, chúng được xây dựng lại thành Nhà thờ Duomo.

===Bắt đầu===
Năm 1386, Đức Tổng Giám mục Antonio da Saluzzo bắt đầu xây dựng thánh đường. Việc khởi công xây dựng trùng với thời điểm người anh em họ của tổng giám mục Gian Galeazzo Visconti lên nắm quyền ở Milan, và được coi là phần thưởng cho tầng lớp quý tộc và lao động, những người đã phải chịu đựng dưới thời người tiền nhiệm bạo ngược Visconti của ông Barnabò. Việc xây dựng nhà thờ cũng được quyết định bởi những cân nhắc chính trị rất cụ thể: với địa điểm xây dựng mới, người dân Milan có ý định nhấn mạnh vị trí trung tâm của Milan trong mắt Gian Galeazzo, một vị trí nổi bật bị nghi ngờ bởi sự lựa chọn của lãnh chúa mới để cư trú và duy trì triều đình của mình, giống như cha ông Galeazzo II, ở Pavia chứ không phải ở Milan. Trước khi công trình thực sự bắt đầu, ba tòa nhà chính đã bị phá hủy: cung điện của Tổng Giám mục, Cung điện Ordinari và Nhà rửa tội Thánh Stephen tại Suối, trong khi nhà thờ cũ của Thánh Maria Maggiore bị khai thác làm mỏ đá. Niềm đam mê với công trình mới đồ sộ này nhanh chóng lan rộng trong dân chúng, và Gian Galeazzo, cùng với người anh họ của mình là Tổng Giám mục, đã quyên góp được số tiền lớn cho công trình đang thi công. Chương trình xây dựng được quản lý chặt chẽ theo "Fabbrica del Duomo", với 300 nhân viên do kỹ sư trưởng đầu tiên Simone da Orsenigo chỉ huy. Ban đầu, Orsenigo dự định xây dựng nhà thờ bằng gạch theo phong cách Gothic Lombard.

Visconti ấp ủ tham vọng đi theo những xu hướng mới nhất của kiến trúc châu Âu. Năm 1389, một kỹ sư trưởng người Pháp, Nicolas de Bonaventure, được bổ nhiệm, bổ sung cho nhà thờ phong cách kiến trúc Rayonnant Gothic. Galeazzo đã cho Fabbrica del Duomo độc quyền sử dụng đá cẩm thạch từ mỏ đá Candoglia và miễn thuế cho công trình này. Mười năm sau, một kiến trúc sư người Pháp khác, Jean Mignot, được mời từ Paris đến để đánh giá và cải tiến công trình đã hoàn thành, vì các thợ xây cần sự hỗ trợ kỹ thuật mới để nâng đá lên một độ cao chưa từng có. Mignot tuyên bố tất cả công việc được thực hiện cho đến lúc đó là "pericolo di ruina" ("nguy cơ hủy diệt"), vì nó đã được thực hiện "sine scienzia" ("không có khoa học"). Trong những năm sau đó, những dự đoán của Mignot đã được chứng minh là không đúng sự thật, nhưng chúng đã thúc đẩy các kỹ sư của Galeazzo cải tiến thiết bị và kỹ thuật của họ. Tuy nhiên, mối quan hệ giữa Gian Galeazzo và ban quản lý cấp cao của nhà máy (do người dân Milan bầu chọn) thường căng thẳng: lãnh chúa (sau này trở thành Công tước Milan vào năm 1395) có ý định biến nhà thờ thành "lăng mộ" của triều đại Visconti, chèn phần trung tâm của đài tưởng niệm tang lễ nhà thờ của cha mình là Galeazzo II và điều này đã vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ cả nhà máy và người Milan, những người muốn nhấn mạnh quyền tự chủ của họ. Một cuộc xung đột nổ ra, buộc Gian Galeazzo phải quyết định xây dựng một công trình mới dành riêng cho triều đại Visconti: Certosa di Pavia. Công việc tiến triển nhanh chóng, và khi Gian Galeazzo qua đời vào năm 1402, gần một nửa nhà thờ đã hoàn thành. Tuy nhiên, việc xây dựng gần như bị đình trệ hoàn toàn cho đến năm 1480, do thiếu kinh phí và ý tưởng: những công trình đáng chú ý nhất trong giai đoạn này là lăng mộ của Marco Carelli và Giáo hoàng Martin V (1424) và các cửa sổ của gian cung thánh (những năm 1470), trong đó những cửa sổ còn sót lại khắc họa "Thánh John the Evangelist" của Cristoforo de' Mottis, và "Thánh Eligius" và "Thánh John of Damascus", cả hai đều của Niccolò da Varallo. Năm 1452, dưới thời Francesco Sforza, gian giữa và các lối đi giữa đã được hoàn thành cho đến ô thứ sáu.
Năm 1488, cả Leonardo da Vinci và Donato Bramante đều tạo ra các mô hình trong một cuộc thi thiết kế mái vòm trung tâm; sau đó Leonardo đã rút lại bài dự thi của mình. Từ năm 1500 đến năm 1510, dưới thời Ludovico Sforza, mái vòm bát giác đã được hoàn thành và được trang trí bên trong bằng bốn loạt, mỗi loạt 15 bức tượng, khắc họa các vị thánh, nhà tiên tri, nữ tiên tri và các nhân vật khác trong Kinh Thánh. Phần bên ngoài vẫn không được trang trí gì trong một thời gian dài, ngoại trừ "Guglietto dell'Amadeo" ("Chùm tháp nhỏ của Amadeo"), được xây dựng từ năm 1507 đến năm 1510. Đây là một kiệt tác thời Phục Hưng nhưng vẫn hài hòa với tổng thể kiến trúc Gothic của nhà thờ.

Trong thời kỳ thống trị của Tây Ban Nha sau đó, nhà thờ mới tỏ ra có thể sử dụng được, mặc dù phần lớn nội thất vẫn chưa hoàn thiện, và một số ô cửa của gian giữa và gian ngang vẫn còn thiếu. Năm 1552, Giacomo Antegnati được giao nhiệm vụ chế tạo một cây đàn organ lớn cho phía bắc của dàn hợp xướng, và Giuseppe Meda đã cung cấp bốn trong số mười sáu bức phù điêu dùng để trang trí khu vực bàn thờ (phần này được hoàn thành bởi Federico Borromeo). Năm 1562, "" và cây đèn nến Trivulzio nổi tiếng (thế kỷ 12) đã được thêm vào.

===Borromeo===
Sau khi Carlo Borromeo lên ngôi tổng giám mục, tất cả các di tích giáo dân đều bị dỡ bỏ khỏi Nhà thờ Duomo. Trong số đó bao gồm lăng mộ của Giovanni, và Filippo Maria Visconti, Francesco I và vợ ông, Bianca, Galeazzo Maria, được đưa đến những địa điểm không xác định. Tuy nhiên, sự can thiệp chính của Borromeo là việc bổ nhiệm Pellegrino Pellegrini làm kỹ sư trưởng vào năm 1571—một động thái gây tranh cãi, vì ông không phải là giáo dân của nhà thờ, đòi hỏi phải sửa đổi các quy chế của Fabbrica.

Borromeo và Pellegrini đã nỗ lực tạo ra một diện mạo mới theo phong cách Phục Hưng cho nhà thờ, nhằm nhấn mạnh bản chất La Mã/Ý của nó, và chế ngự phong cách Gothic, vốn lúc bấy giờ bị coi là ngoại lai. Vì mặt tiền vẫn còn phần lớn chưa hoàn thiện, Pellegrini đã thiết kế một mặt tiền theo phong cách "La Mã", với các cột trụ, tháp nhọn và một tympanum lớn. Khi thiết kế của Pellegrini được công bố, một cuộc thi thiết kế mặt tiền đã được tổ chức, và cuộc thi này đã thu hút gần một chục tác phẩm dự thi, bao gồm một tác phẩm của Antonio Barca.

Thiết kế này không bao giờ được thực hiện, nhưng việc trang trí nội thất vẫn tiếp tục: trong giai đoạn 1575–1585, nhà xứ được xây dựng lại, đồng thời bổ sung các bàn thờ và phòng rửa tội. Các dãy ghế bằng gỗ cho ca đoàn được Francesco Brambilla xây dựng vào năm 1614 cho bàn thờ chính. Năm 1577, Borromeo cuối cùng đã thánh hiến toàn bộ công trình thành một nhà thờ mới, khác biệt với nhà thờ Santa Maria Maggiore và Santa Tecla cũ (hợp nhất năm 1549 sau những tranh chấp gay gắt).

===Thế kỷ 17 và 18===
Vào đầu thế kỷ 17, Federico Borromeo đã cho đặt nền móng cho mặt tiền mới do Francesco Maria Richini và Fabio Mangone thiết kế. Công trình tiếp tục cho đến năm 1638 với việc xây dựng năm cổng và hai cửa sổ giữa. Tuy nhiên, vào năm 1649, kiến trúc sư trưởng mới Carlo Buzzi đã giới thiệu một cuộc cách mạng ấn tượng: mặt tiền quay trở lại phong cách Gothic nguyên bản, bao gồm các chi tiết đã hoàn thiện bên trong các trụ Gothic lớn và hai tháp chuông khổng lồ. Các thiết kế khác bởi Filippo Juvarra (1733) và Luigi Vanvitelli (1745), nhưng tất cả đều không được áp dụng. Năm 1682, mặt tiền của Nhà thờ Santa Maria Maggiore bị phá bỏ và phần mái của nhà thờ được hoàn thành.

Năm 1762, một trong những đặc điểm chính của nhà thờ, tháp chuông Madonnina, xây dựng ở độ cao chóng mặt 108,5 m. Tháp chuông do Carlo Pellicani thiết kế bởi và trên đỉnh tháp có bức tượng nhiều màu nổi tiếng Madonnina, do Giuseppe Perego thiết kế, phù hợp với tầm vóc của nhà thờ. Với khí hậu ẩm ướt và sương mù nổi tiếng của Milan, người dân Milan nói rằng ngày thời tiết đẹp là ngày có thể nhìn thấy bức tượng Madonnina từ xa, vì bức tượng thường bị sương mù bao phủ.

===Hoàn thành===
Vào ngày 20 tháng 5 năm 1805, Napoleon Bonaparte, sắp lên ngôi Vua Ý, đã ra lệnh cho Pellicani hoàn thiện mặt tiền. Trong sự phấn khởi, ông đảm bảo rằng mọi chi phí sẽ do thủ quỹ người Pháp chịu trách nhiệm, hoàn trả cho Fabbrica số bất động sản mà họ phải bán. Mặc dù khoản hoàn trả này không bao giờ được thanh toán, nhưng điều đó vẫn có nghĩa là cuối cùng, chỉ trong vòng bảy năm, mặt tiền của nhà thờ đã hoàn thành. Pellicani phần lớn làm theo dự án của Buzzi, thêm một số chi tiết tân Gothic vào các cửa sổ phía trên. Như một hình thức tạ ơn, một bức tượng của Napoleon đã được đặt trên đỉnh một trong những ngọn tháp. Napoleon đã lên ngôi Vua Ý tại Duomo.

Trong những năm tiếp theo, hầu hết các mái vòm và ngọn tháp bị mất đã được xây dựng. Các bức tượng trên bức tường phía nam cũng đã được hoàn thành, trong khi trong giai đoạn 1829–1858, các cửa sổ kính màu mới đã thay thế những cửa sổ cũ, mặc dù kết quả về mặt thẩm mỹ kém quan trọng hơn. Những chi tiết cuối cùng của nhà thờ chỉ được hoàn thiện vào thế kỷ 20: cổng cuối cùng khánh thành ngày 6 tháng 1 năm 1965. Ngày này được coi là kết thúc của một quá trình đã diễn ra qua nhiều thế hệ, mặc dù ngay cả bây giờ, một số khối đá chưa chạm khắc vẫn chưa hoàn thiện thành tượng. Cuộc ném bom Milan của quân Đồng minh trong Thế chiến II đã làm chậm trễ thêm việc xây dựng. Giống như nhiều nhà thờ khác ở các thành phố bị quân Đồng minh ném bom, Duomo cũng bị hư hại một phần, mặc dù ở mức độ nhẹ hơn so với các công trình lớn khác trong vùng lân cận như Nhà hát La Scala. Nhà thờ nhanh chóng được sửa chữa và trở thành nơi an ủi và tụ họp cho những người dân địa phương bị di tản.

Mặt tiền chính của Nhà thờ Duomo đã cải tạo từ năm 2003 đến đầu năm 2009: tính đến tháng 2 năm 2009, mặt tiền đã phát lộ hoàn toàn, một lần nữa cho thấy màu sắc của đá cẩm thạch Candoglia.

Vào tháng 11 năm 2012, các quan chức công bố chiến dịch gây quỹ bảo tồn nhà thờ bằng cách kêu gọi khách tham quan nhận nuôi các ngọn tháp của tòa nhà. Tác động của ô nhiễm đối với công trình thế kỷ 14 này đòi hỏi việc bảo trì thường xuyên, và việc cắt giảm ngân sách văn hóa gần đây của Ý đã khiến ngân sách cho việc duy trì các tổ chức văn hóa, bao gồm cả nhà thờ, bị cắt giảm. Để giúp gây quỹ, ban quản lý Duomo đã phát động một chiến dịch "nhận nuôi" 135 ngọn tháp. Những nhà hảo tâm đóng góp từ €100.000 (khoảng $110.505) trở lên sẽ được gắn một tấm bảng khắc tên họ trên đỉnh tháp.

==Kiến trúc và nghệ thuật==
Bản thiết kế bao gồm một gian giữa với bốn lối đi bên, được cắt ngang bởi một giang ngang, tiếp theo là dàn hợp xướng và gian hậu. Chiều cao của gian giữa khoảng , với những mái vòm Gothic cao nhất trong một nhà thờ đã hoàn thành (không cao bằng của Nhà thờ Beauvais, nhưng nó chưa bao giờ hoàn thành).

Mái nhà được mở cho khách du lịch (có thu phí), cho phép nhiều người chiêm ngưỡng cận cảnh một số tác phẩm điêu khắc ngoạn mục mà nếu không sẽ không được đánh giá cao. Mái nhà thờ nổi tiếng với rừng đỉnh và ngọn tháp được chạm trổ tinh xảo, đặt trên những trụ đỡ bay thanh mảnh.

Năm gian giữa rộng lớn của nhà thờ, chia thành 40 cột trụ, phản ánh qua các ô cửa phân cấp trên mặt tiền. Ngay cả các gian ngang cũng có lối đi. Các cột gian giữa cao , và các cửa sổ hình vòm cao . Đây là một tòa nhà gạch, ốp đá cẩm thạch từ các mỏ đá mà Gian Galeazzo Visconti đã tặng vĩnh viễn cho giáo xứ. Việc bảo trì và sửa chữa rất phức tạp.

Năm 2015, nhà thờ Milan đã phát triển một hệ thống chiếu sáng mới sử dụng đèn LED.

==Xem thêm==
- Anor Londo (Dark Souls)
- Nhà thờ Cơ đốc giáo thời kỳ đầu ở Milan
- Lịch sử mái vòm thời kỳ đầu hiện đại
- Lịch sử mái vòm thời Phục hưng Ý
- Lịch sử mái vòm thời Trung cổ Ả Rập và Tây Âu
- Kiến trúc Gothic Ý
- "Mailänder Dom (Fassade), Mailand"
- Danh sách Nhà thờ Gothic ở Châu Âu
- Danh sách công trình nhà thờ lớn nhất thế giới
- Danh sách gian giữa nhà thờ cao nhất
- Nghệ thuật Gothic ở Milan

==Liên kết ngòai==
- Photos and details
- Duomo in Google Maps
- Virtual model of Piazza del Duomo
- Interactive Panorama: Milan Cathedral (roof)
- Corpus of architectural drawings of the Cathedral of Milan research project by the Polytechnic University of Milan