hirine/wikipedia-vietnamese-1M296K-dataset huggingface dataset:
Đại học Silpakorn

Đại học Silpakorn () là một trường đại học được chính phủ tài trợ tại Bangkok, Thái Lan. Trường được thành lập năm 1943 bởi một giáo sư nghệ thuật người Italia tên Corrado Feroci với tên Thái là Silpa Bhirasri khi ông trở thành công dân Thái. Đây là một trường hàng đầu Thái Lan về mỹ thuật và khảo cổ. Trường có khoảng 7000 sinh viên.
Trường có nhiều khu trường sở:
- Thapra Palace, Bangkok
- Sanam Chan Palace, Nakhon Pathom
- Khu trường sở công nghệ thông tin Phetchaburi, Phetchaburi

Đại học Silpakorn bao gồm 13 khoa, 1 Graduate school và 1 viện:

- Khoa Hội họa, Điêu khắc và Đồ hoạ
- Khoa Kiến trúc
- Khoa Khảo cổ
- Khoa Nghệ thuật trang trí
- Khoa Nghệ thuật
- Khoa Giáo dục
- Khoa Khoa học
- Khoa Dược
- Khoa Công nghệ Công nghiệp và Kỹ thuật
- Khoa Công nghệ Nông nghiệp và Khoa học động vật
- Khoa Âm nhạc
- Graduate School
- Khoa Quản lý
- Faculty of Management
- Khoa Công nghệ Thông tin và Liên lạc
- Viện quốc tế Silpakorn

== Lịch sử ==
Năm 1939 Trường Pranete Silpakam đã được thành lập trên cơ sở Thapra Palace bởi Mom Luang Pin Malagula. 4 năm sau, trong thời kỳ Chiến tranh Thế giới thứ 2, trường trở thành trường đại học thứ ba của chính phủ.
Năm 1968 Bộ Giáo dục Hoàng gia Thái Lan cho phép Đại học Silpakorn thêm nhiều bộ môn và dẫn đến việc thành lập khu trường sở Sanam Chan ở Nakhon Pathom, phía tây Bangkok.

== Liên kết ngoài ==
- Official website
Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 12

Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 12 được tổ chức ở Huế năm 1999. Buổi khai mạc vào ngày 25 tháng 3 tại Nhà Văn hóa trung tâm tỉnh Thừa Thiên – Huế và được bế mạc tại Điện Thái Hòa.

Tham dự liên hoan phim có 16 phim truyện, 19 phim truyện video, 17 phim hoạt hình và 62 phim tài liệu và phim khoa học.

== Kết quả ==
=== Phim tài liệu ===
- Bông sen vàng: "Trở lại Ngư Thủy -" đạo diễn Lê Mạnh Thích
- Bông sen bạc:
- "Tiếng vĩ cầm ở Mỹ Lai -" đạo diễn Trần Văn Thủy
- "Mùa xuân toàn thắng"
- "Yến và người" - đạo diễn Văn Lê
- "Người viết Cảm tử quân" - đạo diễn Lê Việt Hương
- Bằng khen: "Nhà văn - chiến sĩ" đạo diễn: Phạm Huyên""
- Bằng khen: "Con trâu" - đạo diễn: Võ Đắc Danh
- Đạo diễn xuất sắc: Lê Mạnh Thích
- Viết lời bình xuất sắc: Nguyễn Sĩ Chung

=== Phim hoạt hình ===
- Bông sen Bạc:"Chiếc ô đỏ" - đạo diễn Phương Hoa
- Họa sĩ (diễn xuất) xuất sắc: Hoàng Lộc

== Tham khảo ==
=== Liên kết ngoài ===
- Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 12 trên trang của Bình Thuận
- Liệu giải thưởng sẽ được đồng tình của dư luận? trên Vietnam Net
Ngọc Hoàng Thượng đế

Ngọc Hoàng Thượng đế (chữ Hán: 玉皇上帝), cũng gọi Ngọc Hoàng Đại Đế (玉皇大帝), gọi tắt là Ngọc Hoàng (玉皇) hay Ngọc Đế (玉帝) hoặc Ông Trời (Chữ Nôm: 翁𡗶) là những danh hiệu nói đến vị vua tối cao của bầu trời, là chủ của vạn vật trong quan niệm tín ngưỡng của Đạo giáo tại Trung Quốc và tại Việt Nam, Triều Tiên.

==Việt Nam==
===Trong dân gian===
Trong đạo Mẫu của Việt Nam, Ngọc Hoàng được gọi là Vua cha Ngọc Hoàng, là cha của Thánh Mẫu Liễu Hạnh. Ngọc Hoàng được cho là ở và làm việc tại một cung điện trên trời gọi là Thiên Phủ, nơi có rất nhiều tiên nữ hầu hạ, và các thiên tướng, thiên binh canh gác. 

Truyện dân gian Việt Nam kể con cóc lên cầu Ngọc Hoàng làm mưa. Ngọc Hoàng nhận lời rằng mỗi khi cóc gọi làm mưa xuống trần gian. Câu chuyện nổi tiếng khác là "Ngọc Hoàng và người học trò nghèo" thì lại ca ngợi quyền năng và sự công bằng của Ngọc Hoàng.

Nhà bác học Nguyễn Văn Huyên đã nhận xét: ""Ông trời đối với người dân quê Việt Nam là nguồn gốc mọi sự sống và mọi lẽ công bằng. Đấy không phải là một vị thần trừu tượng và không thể hiểu. Người ta xem ông như một con người, vua của các vua. Ông có một triều đình, ông điều khiển tất cả cuộc sống trên trời và dưới đất. Ông trừng phạt kẻ xấu và ban thưởng người tốt"".

===Di tích thờ Ngọc Hoàng===
Ở Việt Nam có các di tích sau đây thờ Ngọc Hoàng Thượng đế (chỉ thống kê nơi thờ chính, không tính việc phối thờ Ngọc Hoàng trong rất nhiều đền, chùa và điện thờ Mẫu Tam Phủ):
- Đền Đậu An tại thôn An Xá, xã An Viên, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên là nơi thờ Ngọc Hoàng Thượng đế cùng các thiên thần.
- Điện Bồ Hong trên đỉnh núi Cấm thuộc xã An Hảo, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang.
- Chùa Vân An ở thị trấn huyện Bảo Lạc, Cao Bằng thờ Ngọc Hoàng Thượng đế và Quan thế âm Bồ Tát với lễ hội Lồng Tồng hằng năm được tổ chức vào ngày mùng 9 tháng Giêng, ngày sinh của Ngọc Hoàng Thượng đế.
Thời gian biểu hàng không

Đây là thời gian biểu của lịch sử hàng không:

- Thời gian biểu hàng không - trước thế kỷ 18
- Thời gian biểu hàng không - thế kỷ 18
- Thời gian biểu hàng không - thế kỷ 19
- Thập niên 1900: 1900 - 1901 - 1902 - 1903 - 1904 - 1905 - 1906 - 1907 - 1908 - 1909
- Thập niên 1910: 1910 - 1911 - 1912 - 1913 - 1914 - 1915 - 1916 - 1917 - 1918 - 1919
- Thập niên 1920: 1920 - 1921 - 1922 - 1923 - 1924 - 1925 - 1926 - 1927 - 1928 - 1929
- Thập niên 1930: 1930 - 1931 - 1932 - 1933 - 1934 - 1935 - 1936 - 1937 - 1938 - 1939
- Thập niên 1940: 1940 - 1941 - 1942 - 1943 - 1944 - 1945 - 1946 - 1947 - 1948 - 1949
- Thập niên 1950: 1950 - 1951 - 1952 - 1953 - 1954 - 1955 - 1956 - 1957 - 1958 - 1959
- Thập niên 1960: 1960 - 1961 - 1962 - 1963 - 1964 - 1965 - 1966 - 1967 - 1968 - 1969
- Thập niên 1970: 1970 - 1971 - 1972 - 1973 - 1974 - 1975 - 1976 - 1977 - 1978 - 1979
- Thập niên 1980: 1980 - 1981 - 1982 - 1983 - 1984 - 1985 - 1986 - 1987 - 1988 - 1989
- Thập niên 1990: 1990 - 1991 - 1992 - 1993 - 1994 - 1995 - 1996 - 1997 - 1998 - 1999
- Thập niên 2000: 2000 - 2001 - 2002 - 2003 - 2004 - 2005 - 2006 - 2007 - 2008 - 2009

== Xem thêm ==
- Danh sách những cỗ máy biết bay đầu tiên
- Cỗ máy biết bay đầu tiên
- Lịch sử hàng không
- Những tai nạn và biến cố trong hàng không
- Khảo cổ hàng không
- Thời gian biểu các chuyến bay vũ trụ
Trương Thanh (Thiên Cương)

Trương Thanh (张清) là một trong 36 Thiên Cang Tinh nằm trong 108 anh hùng Lương Sơn Bạc, sao Thiên Tiệp Tinh, biệt hiệu là Một Vũ Tiễn (没羽箭), có biệt tài ném đá rất cao cường.

== Quy hàng Lương Sơn ==
Vì đang thiếu lương và để phân định ai sẽ làm chủ Lương Sơn Bạc, Tống Giang và Lư Tuấn Nghĩa mỗi người dẫn một cánh quân đi vây đánh phủ Đông Bình và Đông Xương, là hai nơi trù phú có thể lấy được lương thảo.

Lư Tuấn Nghĩa đánh phủ Đông Xương, Trương Thanh là võ tướng ở đây, đánh một lúc 15 viên tướng của Lương Sơn Bạc là: Từ Ninh, Yến Thuận, Hàn Thao, Bành Kỉ, Hô Diên Chước, Lôi Hoành, Chu Đồng, Dương Chí, Quan Thắng, Hác Tư Văn, Đổng Bình, Sách Siêu, Tuyên Tán, Lưu Đường, Lý Quỳ). Tống Công Minh đánh được phủ Đông Bình trước phải đem quân chi viện để đánh Trương Thanh cùng thêm hai viên phó tướng là Cung Vượng và Đinh Đắc Tôn, cả ba người bị Ngô Dụng bày mưu bắt và đầu hàng Lương Sơn Bạc.

Trong trận đánh Điền Hổ, Trương Thanh đã giả dạng một người khác và đột nhập vào quân Điền Hổ, rồi lấy Quỳnh Anh. Vì Quỳnh Anh có mối thù với Điền Định, Ô Lê quốc cữu nên cả hai cùng nhau nội ứng ngoại hợp, chiếm Uy Thắng Châu. Điền Hổ chạy tới huyện Tương Viên (nơi Quỳnh Anh đóng quân), Trương Thanh cùng vợ đã bắt Điền Hổ. Hai người cùng nhau theo nghĩa quân Lương Sơn đánh Vương Khánh, hai người lập công to trong các trận Kì Sơn, Nam Phong Phủ...

== Tử trận ==
Khi đi đánh Phương Lạp, Trương Thanh, Đổng Bình bị Lệ Thiên Nhuận giết ở ải Độc Tùng. Quỳnh Anh cùng vợ chồng Diệp Thanh tìm đến mang xác chồng về, nàng cũng tự sát theo chồng trước ải. Vợ chồng Diệp Thanh nuôi nấng con của họ là Trương Tiết. Sau này, Trương Tiết đánh bại quân Kim, lập công với Đại Tống.

== Trong Đãng Khấu Chí ==
Tại hồi 64, Trương Thanh cùng Thang Long giữ Nhị quan, quân triều đình đánh rất gấp, tình hình vô cùng nguy cấp. Trương Thanh muốn mở cổng quan quyết 1 trận tử chiến, dùng tài ném đá của mình để đánh thương các tướng triều đình. Tuy nhiên, tác giả Du Vạn Xuân coi Lương Sơn là tặc khấu phản nghịch nên hầu hết các tướng đều không thể hiện được tài năng như trong Thủy Hử. Trương Thanh giao chiến với các tướng triều đình, ném 7 8 viên đá đều không trúng hoặc bị đỡ gạt. Một Vũ tiễn đã có phần hoang mang, nhưng vẫn xách thương quyết đấu hơn trăm hiệp với các tướng triều đình. Với hòn đá cuối cùng, Một Vũ tiến ném ra, bị Đào Chấn Đình dùng chùy đánh bật lại, trúng vào mũi. Trương Thanh quay ngựa chạy thì bị Đào Chấn Đình dùng súng tây dương bắn trúng phía sau cổ mà chết.
Cổ Cốt

Đảo Cổ Cốt ("Koh Kood", "Ko Kut") là một hải đảo thuộc chủ quyền của Thái Lan, sát hải phận Campuchia. Đây là hòn đảo lớn nhất thuộc huyện hành chính "amphoe" của tỉnh Trat. Tên đảo theo tiếng Thái có nghĩa là "Hòn Chanh". Đảo rộng 129 km² với dân số khoảng 2000 người. Về mặt địa lý, hơn 70% diện tích của đảo là rừng núi.

Đối với người Việt, đảo Cổ Cốt được biết đến vì đây là nơi dừng chân của Chúa Nguyễn Phúc Ánh vào năm 1784 khi ông bị quân Tây Sơn truy nã phải lánh ra Cổ Long (hay Koh Rong), rồi Cổ Cốt trên đường sang Xiêm cầu viện.
Võng Cổ

Chòm sao Võng Cổ (网罟/罔罟/網罟), (tiếng La Tinh: Reticulum) là một trong 88 chòm sao hiện đại, mang hình ảnh mắt lưới.
Chòm sao nhỏ này có diện tích 114 độ vuông, nằm trên thiên cầu nam, chiếm vị trí thứ 82 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.
Chòm sao Võng Cổ nằm kề các chòm sao Bạch Dương, Thời Chung, Kiếm Ngư, Thủy Xà.

== Thiên thể ==
Các thiên thể đáng quan tâm
- Sao biến đổi kiểu Mira đỏ, ký hiệu: R Ret, chu kỳ khoảng 10 tháng, biến đổi cấp sao biểu kiến trong khoảng 13 đến 7 .
Cổ Long (định hướng)

Cổ Long có thể là:
- Cổ Long, một hải đảo thuộc Campuchia
- Cổ Long, một tác giả người Trung Quốc
Thông Pà Cò

Thông Pà Cò hay còn gọi là Thông Quảng Đông (danh pháp hai phần: Pinus kwangtungensis) là một loài cây thuộc chi Thông (danh pháp khoa học: Pinus), họ Thông (Pinaceae).

==Mô tả==
Cây gỗ to, cao đến hơn 25 m, đường kính thân 50–70 cm, thường xanh, có chồi đông với các vảy chồi màu nâu nhạt. Lá mọc 5 chiếc một ở đầu cành ngắn và các cành ngắn này lại mọc chụm trên đầu cành dài. Lá hơi cong, dài 4 – 7 cm, rộng 1 - 1,2mm, mặt cắt ngang hình 3 cạnh, mép có răng cưa.

Nón cái mọc đơn độc, hình trứng, khi chín hơi nằm ngang hay dựng đứng dài 6 – 7 cm, đường kính 4,5 - 5,5 cm; gồm 20 - 35 vảy, hình trứng ngược, dài 2,5 cm, rộng 1,5 cm, mái vảy gần hình thoi, có rốn ở giữa mái. Hạt hình bầu dục, dài 10 - 12mm, rộng 5 - 6mm, mang một cánh mỏng dài 2 cm, rộng 8mm ở đỉnh. So với thông năm lá Đà Lạt ("Pinus dalatensis") thì lá và nón cái của loài này ngắn hơn.

==Sinh học==
Rất ít khi gặp cây mẹ và hoàn toàn không gặp cây con (chưa rõ nguyên nhân).

==Nơi sống và sinh thái==
Mọc thành các dải rừng hẹp thuần loại trên các đường đỉnh và đỉnh núi và đá vôi, ở độ cao khoảng 1.200 - 1.400 m. Dưới tán thông Pà Cò là tầng cây gỗ nhỏ với các loài ưu thế "Platycarya longipes" (họ Hồ đào - Juglandaceae) và tầng cây bụi với các loài thông tre lá ngắn - "Podocarpus pilgeri" (họ Kim giao - Podocarpaceae), các loài sơn trâm ("Vaccinium" spp.) và các loài đỗ quyên ("Rhododendron" spp.) (họ Đỗ quyên - Ericaceae) v.v. Tầng dưới với một số loài thuộc ngành Dương xỉ (Polypodiophyta) và các loài cói túi - "Carex" spp. (họ Cói - Cyperaceae).. còn trên bề mặt đá bám dày đặc rêu và địa y và ở sườn núi đá vôi thường hỗn giao với một số loài cây lá rộng nhiệt đới thành rừng rậm thường xanh trên núi đá vôi.

==Phân bố==
- Việt Nam: Cao Bằng (xã Đức Hồng huyện Trùng Khánh), Hòa Bình (xã Pà Cò huyện Mai Châu), Đắc Lắc (Vườn quốc gia Chư Yang Sin).
- Thế giới: Quảng Đông, Trung Quốc.

==Giá trị==
Cây cho gỗ xây dựng tốt. Ngoài ra, nhựa dầu có thể dùng để gắn.

==Tình trạng==
Sắp nguy cấp. Do một mặt nơi phân bố rất hẹp, môi trường sống rất hạn chế, số lượng cá thể ít và chưa thấy tái sinh. Mặt khác bị chặt để lấy gỗ và củi (nhất là ở Cao Bằng) nên sắp bị đe dọa tuyệt chủng. Mức độ đe doạ: Bậc V.

==Đề nghị biện pháp bảo vệ==
Bảo vệ nguyên vẹn trong khu rừng trên núi đá vôi hiện còn ở Pà Cò. Cần nghiên cứu trồng thử trong ranh giới khu phân bố tự nhiên.
==Tham khảo==
- Sách đỏ Việt Nam
Ngọc Phu

Chòm sao Ngọc Phu （玉夫)，(tiếng La Tinh: Sculptor) là một trong 88 chòm sao hiện đại, mang hình ảnh Điêu Khắc.
Chòm sao này có diện tích 475 độ vuông, nằm trên thiên cầu nam, chiếm vị trí thứ 36 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.
Chòm sao Ngọc Phu nằm kề các chòm sao Kình Ngư, Bảo Bình, Nam Ngư, Thiên Hạc, Phượng Hoàng, Thiên Lô.

== Thiên thể ==
Các thiên thể đáng quan tâm
- Thiên hà Ngọc Phu, NGC 55. Hai thiên hà này thuộc nhóm thiên hà Ngọc Phu
- Thiên hà NGC 7793
- Cụm sao cầu NGC 288, nằm gần nam cực của hệ tọa độ Ngân Hà
Thuẫn Bài

Chòm sao Thuẫn Bài (楯牌/盾牌), (tiếng La Tinh: Scutum) là một trong 88 chòm sao hiện đại, mang hình ảnh cái lá chắn.
Chòm sao nhỏ này có diện tích 109 độ vuông, nằm trên thiên cầu nam, chiếm vị trí thứ 84 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.
Chòm sao Thuẫn Bài nằm kề các chòm sao Thiên Ưng, Nhân Mã, Cự Xà.

== Thiên thể ==
Các thiên thể đáng quan tâm
- Sao biến đổi kiểu RV Tauri R Sct
- Cụm sao mở Messier 11
- Sao cực siêu khổng lồ đỏ UY Scuti
- Sao cực siêu khổng lồ đỏ lớn nhất Stephenson 2-18 gần cụm sao mở Stephenson 2
Quỹ tích

Quỹ tích (Tiếng Anh: "Locus"/ Tiếng Hán:軌跡) là một tập hợp các điểm trong không gian, thỏa mãn một tính chất, thuộc tính nào đó.

Các loại quỹ tích cơ bản (trong mặt phẳng):
- Tập hợp các điểm gồm hai điểm A, B và tất cả những điểm nằm giữa A và B là đoạn thẳng AB.
- Tập hợp các điểm cách đều hai điểm cố định là đường trung trực của đoạn thẳng nối hai điểm ấy.
- Tập hợp các điểm cách đều hai cạnh của một góc là tia phân giác của góc đó.

- Tập hợp các điểm cách đường thẳng d một khoảng bằng L là hai đường thẳng song song với d và cách d một khoảng bằng L.
- Tập hợp các điểm cách điểm cố định O một khoảng bằng r là đường tròn tâm O, bán kính r trong mặt phẳng và là mặt cầu tâm O, bán kính r trong không gian ba chiều.
- Tập hợp các điểm M tạo thành với hai đầu mút của đọan thẳng AB cho trước một góc AMB có số đo bằng α không đổi là hai cung tròn đối xứng nhau qua AB (gọi là cung tròn chứa góc α vẽ trên đọan AB).
- Đặc biệt: Tập hợp các điểm luôn nhìn hai điểm cố định A, B dưới một góc vuông là đường tròn đường kính AB.
- Tập hợp các điểm nằm sau một đường thẳng là một nửa mặt phẳng bờ là đường thẳng đó.
- Tập hợp các cặp điểm đối xứng nhau qua một đường thẳng là mặt phẳng chứa đường thẳng đó.
- Tập hợp các điểm trong mặt phẳng có tổng khoảng cách tới hai điểm cố định cho trước (nằm trong mặt phẳng đó) là đường elíp nhận hai điểm cố định đó là tiêu điểm; trong không gian ba chiều là mặt Ellipsoid tròn xoay

- Tập hợp các điểm cách đều một điểm và một đường thẳng cố định là đường Parabol trong mặt phẳng đi qua điểm và đường cố định đó; trong không gian ba chiều, là mặt Paraboloid tròn xoay

- Tập hợp các điểm trong mặt phẳng có trị tuyệt đối của hiệu khoảng cách tới hai điểm cố định cho trước (nằm trong mặt phẳng đó) là đường hyperbol nhận hai điểm cố định đó là tiêu điểm
Lục Phân Nghi

Chòm sao Lục Phân Nghi 六分儀, (tiếng La Tinh: Sextans) là một trong 88 chòm sao hiện đại, mang hình ảnh kính Lục Phân.
Chòm sao này có diện tích 314 độ vuông, nằm trên thiên cầu nam, chiếm vị trí thứ 47 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.
Chòm sao Lục Phân Nghi nằm kề các chòm sao Sư Tử, Trường Xà, Cự Tước.

== Thiên thể ==
Các thiên thể đáng quan tâm
- Thiên hà NGC 3115, NGC 3169
- thiên hà dị hình Sextans A
Viễn Vọng Kính (chòm sao)

Chòm sao Viễn Vọng Kính 遠望鏡, (tiếng La Tinh: Telescopium) là một trong 88 chòm sao hiện đại, mang hình ảnh kính viễn vọng.
Chòm sao này có diện tích 252 độ vuông, nằm trên thiên cầu nam, chiếm vị trí thứ 57 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.
Chòm sao Viễn Vọng Kính nằm kề các chòm sao Thiên Đàn, Nam Miện, Ấn Đệ An, Hiển Vi Kính, Khổng Tước, Nhân Mã.

== Thiên thể ==
Các thiên thể đáng quan tâm
- Cụm sao cầu NGC 6584
- Sao RR Tel là một sao biến đổi đặc biệt. Trong vòng 13 tháng trước năm 1945, cấp sao biểu kiến của RR Tel dao động giữa 12,5 và 15. Sau khi bùng sáng thành tân tinh vào năm 1945, cấp sao biểu kiến của nó đặt đến 6,5 và năm năm sau, cấp sao của nó lại trở lại giá trị trước đó. Có thể đấy là hệ sao đôi, với sao lớn hơn của hệ là sao khổng lồ đỏ, sao đồng hành bay quanh đã bùng nổ thành tân tinh, vì thế chu kì biến đổi cấp sao của nó có giá trị như trước năm 1945.
Tam Giác (chòm sao)

Chòm sao Tam Giác (三角), (tiếng La Tinh: Triangulum để chỉ hình tam giác) là một trong 48 chòm sao Ptolemy và cũng là một trong 88 chòm sao hiện đại, mang hình ảnh tam giác.
Chòm sao nhỏ này có diện tích 132 độ vuông, nằm trên thiên cầu bắc, chiếm vị trí thứ 78 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.
Chòm sao Tam Giác nằm kề các chòm sao Tiên Nữ, Song Ngư, Bạch Dương, Anh Tiên.

== Thiên thể ==
Các thiên thể đáng quan tâm
- Thiên hà Tam Giác, ký hiệu: M 33, một trong các thiên hà sáng nhất trong nhóm địa phương.
- NGC604:
- Bản đồ:
Nam Tam Giác

Chòm sao Nam Tam Giác, (tiếng La Tinh: Triangulum Australe) là một trong 88 chòm sao hiện đại, mang hình ảnh tam giác phương nam.
Chòm sao này có diện tích 110 độ vuông, nằm trên thiên cầu nam, chiếm vị trí thứ 83 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.
Chòm sao Nam Tam Giác nằm kề các chòm sao Củ Xích, Thiên Đàn, Viên Quy, Thiên Yến.

== Thiên thể ==
Các thiên thể đáng quan tâm
- Sao biến đổi Cepheid R TrA, S TrA
- Cụm sao cầu NGC 6025

== Liên kết ngoài ==
- The Deep Photographic Guide to the Constellations: Triangulum Australe
- Starry Night Photography: Triangulum Australe
- Star Tales – Triangulum Australe
- Triangulum Australe
Đỗ Quyên (chòm sao)

Chòm sao Đỗ Quyên 杜鵑, (tiếng La Tinh: Tucana) là một trong 88 chòm sao hiện đại, mang hình ảnh mỏ chim.
Chòm sao này có diện tích 295 độ vuông, nằm trên thiên cầu nam, chiếm vị trí thứ 48 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.

Chòm sao Đỗ Quyên nằm kề các chòm sao Thiên Hạt, Ấn Đệ An, Nam Cực, Thủy Xà, Ba Giang, Phượng Hoàng.

== Thiên thể ==
Các thiên thể đáng quan tâm
- Cụm sao cầu NGC 104, NGC 362
- Thiên hà không đều SMC

== Liên kết ngoài ==
- The Deep Photographic Guide to the Constellations: Tucana
- Star Tales – Tucana
Trần Thiếu Đế

Trần Thiếu Đế (chữ Hán: 陳少帝; 1396 - ?) là vị hoàng đế thứ 13 và là vị hoàng đế cuối cùng của triều đại nhà Trần trong lịch sử Việt Nam.

Lúc Thiếu Đế lên ngôi, Thượng hoàng Trần Nghệ Tông đã băng hà, quyền thần Hồ Quý Ly, cũng là ông ngoại Thiếu Đế, càng nôn nóng muốn tước đoạt ngôi vị họ Trần. Năm 1400, Thiếu Đế bị buộc phải nhường ngôi, sự kiện như Hán Hiến Đế Lưu Hiệp nhường ngôi cho Tào Phi.

Thiếu Đế bị phế nhưng vì là cháu của Hồ Quý Ly nên không bị giết, chỉ bị giáng xuống làm Bảo Ninh Đại vương (保寧大王). Triều đại nhà Trần chính thức bị soán vị sau 175 năm trị vì Đại Việt.

Sau này nhà Minh đem quân sang tiêu diệt nhà Hồ thì số phận của ông không rõ.

==Thân thế==
Trần Thiếu Đế tên húy là Trần An (𭴣), là con trưởng của Trần Thuận Tông, mẹ là Khâm Thánh Hoàng hậu Lê Thánh Ngâu, con gái lớn của Lê Quý Ly và Huy Ninh Công chúa. Trần Thiếu Đế lên ngôi tháng 3 năm Mậu Dần (1398) lúc mới chỉ có 2 tuổi.

==Cai trị==
Hồ Quý Ly thao túng triều đình nhà Trần, sau khi phế truất Thuận Tông, ông đưa Thiếu Đế lên ngôi nhằm từng bước đoạt ngôi của nhà Trần. Thiếu Đế tuy gọi là Hoàng đế nhưng chỉ là hư vị. Sau khi Thiếu Đế lên ngôi, Quý Ly tự xưng là Khâm Đức Hưng Liệt Đại vương (欽德興烈大王).

===Quyền lực Quý Ly lớn mạnh===
Tháng 4, năm 1399, Quý Ly họp thề ở Đống Sơn (xã Cao Mật, huyện Vĩnh Lộc, thuộc tỉnh Thanh Hóa). Thái bảo Trần Nguyên Hãn (陳元沆), Thượng tướng quân Trần Khát Chân (陳渴真) và Xa kỵ Tướng quân Phạm Khả Vĩnh (范可永) có mưu ám sát Quý Ly mà không thành; liêu thuộc, thân thích gồm hơn 370 người đều bị giết cả, tịch thu gia sản, con gái bắt làm nô tỳ, con trai từ 1 tuổi trở lên bị chôn sống, hoặc bị dìm nước. Lùng bắt dư đảng liền mấy năm không ngớt. Người quen biết nhau chỉ đưa mắt ra hiệu, không dám nói chuyện với nhau. Nhà dân không được chứa người đi đường ngủ trọ, hễ có người ngủ trọ, thì phải báo nhà láng giềng, cùng nhau xét hỏi giấy tờ, hành lý, lý do đi qua để làm chứng cứ bảo lĩnh. Các xã đều đặt điểm tuần, ngày đêm tuần tra canh giữ. Lễ minh thệ từ đó không cử hành nữa.

Hồ Quý Ly tự xưng là Quốc tổ Chương hoàng (國祖章皇), ra vào dùng 12 lạng vàng; con thứ là Hán Thương xưng "Nhiếp Thái phó", con cả là Nguyên Trừng làm Tư đồ.

Tình hình Đại Việt lúc này càng thêm hỗn độn. Thắng 8, năm 1399, giặc cướp Nguyễn Nhữ Cái nổi lên có hàng vạn người, vừa làm tiền giả, vừa cướp bóc bừa bãi ở các xứ Lập Thạch, sông Đáy, Lịch Sơn, sông Đà, Tản Viên mà quân các châu huyện không đánh dẹp được. Mãi 4 tháng sau, An phủ sứ Đông lộ Nguyễn Bằng Cử ra quân đánh dẹp mới yên.

===Bị ép nhường ngôi===
Ngày 28 tháng 2 năm Canh Thìn (1400), Thiếu Đế bị ép nhường ngôi. Quý Ly sai tông thất nhà Trần và quần thần phải 3 lần dâng biểu khuyên mới chịu nhận. Lê Quý Ly lên ngôi đặt niên hiệu Thánh Nguyên (聖元), quốc hiệu Đại Ngu đổi sang họ Hồ, lập nên nhà Hồ (胡).

==Sau này==
Thiếu Đế bị phế nhưng vì là cháu của Hồ Quý Ly nên không bị giết như cha mình, chỉ bị giáng xuống làm Bảo Ninh Đại vương (保寧大王) rồi giam lỏng. Nhà Trần chấm dứt.

Sau này sách sử không còn ghi chép gì về ông.

==Xem thêm==
- Nhà Trần
- Trần Nghệ Tông
- Trần Phế Đế
- Trần Thuận Tông
- Hồ Quý Ly
Đại Hùng

Chòm sao Đại Hùng 大熊, (tiếng La Tinh: Ursa Major), còn được gọi là Gấu Lớn (Great Bear), là một trong 48 chòm sao Ptolemy và cũng là một trong 88 chòm sao hiện đại, mang hình ảnh Gấu Lớn. Chòm sao này là một trong những chòm sao nổi tiếng nhất, không những bởi độ sáng của các ngôi sao thành viên, mà còn bởi huyền thoại Hy Lạp lý thú về chòm sao này. Trong thiên văn học Trung Quốc gọi 7 ngôi sao sáng nhất này là sao Bắc Đẩu.

Chòm sao Gấu Lớn gồm 7 ngôi sao có độ sáng gần như đồng đều nhau. Trong đó đặc biệt có 2 ngôi sao gọi là sao Chỉ (pointers), vì nối 2 ngôi sao đó và kéo dài, chúng ta sẽ tìm được vị trí của sao Bắc Cực (Polaris). Chòm sao Gấu Lớn không giữ nguyên hình dạng của nó, mà các ngôi sao trong chòm đang di chuyển theo những hướng khác nhau, dù với tốc độ rất chậm.

Chòm sao lớn này có diện tích 1280 độ vuông, nằm trên thiên cầu bắc, chiếm vị trí thứ 3 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.

Chòm sao Đại Hùng nằm kề các chòm sao Thiên Long, Lộc Báo, Thiên Miêu, Tiểu Sư, Sư Tử, Hậu Phát, Lạp Khuyển, Mục Phu.

== Thiên thể ==
Các thiên thể đáng quan tâm
- Sao đôi quang học Mizar, ký hiệu: ζ UMa
- Thiên hà xoắn ốc M 81
- Thiên hà không đều M 82
- Thiên hà xoắn ốc có vạch M 101
- Tinh vân hành tinh Con Cú, ký hiệu: M 97

==Xem thêm==
- Tiểu Hùng
- Sao Bắc Đẩu
Chia hết

Trong lý thuyết số, chia hết là một quan hệ hai ngôi trên tập các số nguyên. Quan hệ này cũng có thể mở rộng cho các phần tử trên một vành. Quan hệ chia hết gắn liền với nhiều khái niệm quan trọng trong lý thuyết số như số nguyên tố, hợp số, định lý cơ bản của số học... Để là một phép chia hết, phép chia đó phải được đáp ứng một yêu cầu: không có dư.

== Quan hệ chia hết trên tập số nguyên ==
Cho hai số nguyên "a", "b". Nếu tồn tại số nguyên "q" sao cho "a"="b"."q" thì ta nói rằng "a" chia hết cho "b" (ký hiệu formula_1), hay "b" là ước của "a" (ký hiệu formula_2). Khi đó người ta cũng gọi "a" là bội số (hay đơn giản là bội) của "b", còn "b" là ước số (hay đơn giản là ước) của "a".
Các số tự nhiên lớn hơn 1, không là số nguyên tố được gọi là hợp số.

Một ước số của "n" được gọi là không tầm thường nếu nó khác "1, -1, n, -n". Số nguyên tố thì không có ước số không tầm thường. 1, -1, n, -n là các ước tầm thường của "n".

==Định lý về phép chia có dư ==
Cho a, b là hai số nguyên (b khác 0), khi đó tồn tại duy nhất hai số nguyên q, r sao cho a= bq+r với 0 ≤ r <|b|. Ta có a là số bị chia, b là số chia, q là thương số và r là số dư. Khi chia a cho b có thể có số dư là 0; 1; 2;...; |b|-1. (Ký hiệu |b| là giá trị tuyệt đối của b.)

Đặc biệt nếu r = 0 thì a = bq, khi đó a chia hết cho b.

=== Tính chất ===
a) Nếu formula_1 và formula_4 thì formula_5.

b) Nếu formula_1, formula_5 và ƯCLN(b,c)=1 thì formula_8.

c) Nếu formula_9 và ƯCLN(b,c)=1 thì formula_5.

d) Trong n số nguyên liên tiếp có một và chỉ một số chia hết cho n (n≥1).

Chứng minh: Lấy n số nguyên liên tiếp chia cho n thì được n số dư khác nhau từng đôi một. Trong đó có duy nhất một số dư bằng 0, tức là có duy nhất một số chia hết cho n.

e) Nếu formula_11 và formula_12 thì formula_13 và formula_14.

Chứng minh: Vì formula_11 nên a=m."n", vì formula_12 nên b=m."n" ("n", "n" là các số nguyên).
Vậy a+b=m.("n"+"n") mà ("n"+"n") là số nguyên nên formula_13.

== Định lý cơ bản của số học==
Định lý cơ bản của số học (hay định lý về sự phân tích duy nhất ra các thừa số nguyên tố) phát biểu như sau: Mọi số tự nhiên lớn hơn 1 có thể viết một cách duy nhất (không kể sự sai khác về thứ tự các thừa số) thành tích các thừa số nguyên tố, chẳng hạn

Một cách tổng quát: Mọi số tự nhiên "n" lớn hơn 1, có thể viết duy nhất dưới dạng:

trong đó formula_21 là các số nguyên tố. Vế phải của đẳng thức này được gọi là dạng phân tích tiêu chuẩn của "n'.

== Tập hợp các ước tự nhiên của số "n"==
===Số các ước tự nhiên của số tự nhiên "n"===
- Số các ước tự nhiên của số tự nhiên "n" ký hiệu là formula_22
Cho số tự nhiên "n"> 1 với dạng phân tích tiêu chuẩn như trên. Khi đó mỗi ước "b" của "n" có dạng:

===Tổng các ước tự nhiên của số tự nhiên "n"===
Tổng các ước tự nhiên của số tự nhiên "n" được ký hiệu là σ(n).

Công thức tính σ(n) như sau

<math>\sigma(n)= \frac
Tiểu Hùng

Chòm sao Tiểu Hùng 小熊, (tiếng La Tinh: Ursa Minor, có nghĩa là "Con gấu nhỏ"), cũng được biết tới trong Tiếng Anh là Little Bear (Gấu nhỏ) là một chòm sao của bầu trời phương bắc. Giống như chòm sao Ursa Major (hay "Great Bear"- Gấu lớn), những ngôi sao chính trong chòm Tiểu Hùng cũng có hình dạng của một cái gáo hoặc môi múc nước, do đó mà có tên gọi khác là "Little Dipper" (môi múc nước nhỏ). Nó là một trong 48 chòm sao Ptolemy và cũng là một trong 88 chòm sao hiện đại. Chòm Tiểu Hùng nổi tiếng vì nằm gần Thiên cực Bắc nhất, tuy nhiên điều này sẽ thay đổi sau vài thế kỷ nữa do sự Tiến động/Tuế sai.
Chòm sao này có diện tích 256 độ vuông, nằm trên thiên cầu bắc, chiếm vị trí thứ 56 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.
Chòm sao Tiểu Hùng nằm kề các chòm sao Thiên Long, Lộc Báo, Tiên Vương.

== Lịch sử và thần thoại ==
Bí ẩn

== Thiên thể nổi bật ==
=== Sao ===
Polaris (hay Alpha Ursae Minoris) sao sáng nhất của chòm, là một sao siêu khổng lồ (siêu kềnh) màu trắng vàng, và là sao thay đổi độ sáng Cepheid sáng nhất trên bầu trời, với độ sáng biểu kiến dao động trong khoảng 197- 2.00 trong một chu kỳ 3.97 ngày. Ngôi sao này hiện đang ở rất gần Thiên cực Bắc nên được coi là sao Bắc Cực. Sao này cách Trái Đất 432 năm ánh sáng.

Beta Ursae Minoris, thường được gọi là Kochab, sáng yếu hơn Polaris một chút ở độ sáng 2.08, cách Trái Đất 131 năm ánh sáng và là một sao khổng lồ cam.

=== Các thiên thể sâu trong vũ trụ ===
Chòm Tiểu Hùng có khá ít các Thiên thể sâu trong vũ trụ (Deep-sky object).

Ursa Minor Dwarf, một thiên hà lùn phỏng cầu được khám phá bởi  Albert George Wilson năm 1955, trung tâm của nó cách Trái Đất 225 000 năm ánh sáng

NGC 6217 là một thiên hà xoắn ốc bị chắn (barred spiral galaxy), cách Trái Đất 67 triệu năm ánh sáng, chỉ quan sát được qua kính thiên văn 10 cm (4 in).hoặc lớn hơn.
Thuyền Phàm

Chòm sao Thuyền Phàm 船帆, (tiếng La Tinh: Vela) là một trong 88 chòm sao hiện đại, mang hình ảnh cánh buồm.

Chòm sao này có diện tích 500 độ vuông, nằm trên thiên cầu nam, chiếm vị trí thứ 32 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.

Chòm sao Thuyền Phàm nằm kề các chòm sao Tức Đồng, La Bàn, Thuyền Vĩ, Thuyền Để, Bán Nhân Mã.

== Thiên thể ==
Cũng như các chòm sao nằm gần dải Ngân Hà trên bầu trời, chòm sao Thuyền Phàm có nhiều thiên thể đáng quan tâm
- Các sao χ Vel, δ Vel cùng với hai ngôi sao ε Car và sao ι Car (trong chòm sao Thuyền Để) tạo nên mảng sao Chữ Thập Giả
- Sao đôi γ Vel
- Tinh vân hành tinh Cao Su, ký hiệu: NGC 3132
- Cụm sao mở NGC 2547, NGC 2669
- Sao đôi μ Vel, ψ Vel
- Cụm sao cầu NGC 3201
- Sao biến đổi R Vel
Phi Ngư

Chòm sao lập phi (chữ Hán: 飛魚, nghĩa: cá bay, tiếng La Tinh: Volans) là một trong 88 chòm sao hiện đại, mang hình ảnh con cá bay.

Chòm sao nhỏ này có diện tích 141 độ vuông, nằm trên thiên cầu nam, chiếm vị trí thứ 76 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.

Chòm sao Phi Ngư nằm kề các chòm sao Thuyền Để, Hội Giá, Kiếm Ngư, Sơn Án, Yển Diên.

== Thiên thể ==
Các thiên thể đáng quan tâm
- Thiên hà xoắn ốc NGC 2442 (còn có tên là Meathook), cách Trái Đất khoảng 50 triệu năm ánh sáng
- Sao biến đổi kiểu Mira S Vol, với chu kì 14 tháng, cấp sao biểu kiến của nó xê dịch trong khoảng 13,6 đến 8,6.
- Sao đôi ε Vel, ξ Vel, γ Vel, χ Vel
Vũ trụ học

Vũ trụ học (tiếng Anh: "cosmology", tiếng Hy Lạp: "κοσμολογία") là khoa học nghiên cứu tổng thể về vũ trụ, bao gồm các nghiên cứu về sự hình thành, tiến hóa và tương lai của vũ trụ. Vũ trụ học vật lý là sự nghiên cứu khoa học về nguồn gốc vũ trụ, các động lực học, các cấu trúc lớn, và số phận tới hạn, cũng như các định luật khoa học mà chi phối các lĩnh vực đó.

==Lịch sử nghiên cứu vũ trụ==
- Thời kỳ sơ khai
- Thời cổ đại:
- Démocrite
- Aristote
- Thuyết địa tâm
- Thời cận đại
- Thuyết nhật tâm
- Vũ trụ học hiện đại
- Thuyết tương đối của Albert Einstein
- Giả thuyết về Vụ Nổ Lớn và kết thúc của vũ trụ

==Sự hình thành của vũ trụ==
Vũ trụ được coi là hình thành từ một Vụ nổ Lớn (Bigbang), cách đây chừng 13.8 tỉ năm. Vụ Nổ Lớn là khởi điểm của tất cả, trước đó không có thời gian và không gian. Do đó, dù nguyên nhân của vụ nổ lớn là gì thì điều đó cũng không quan trọng vì nó không có khả năng ảnh hưởng đến vũ trụ.

Một phần tỉ giây sau vụ nổ lớn, các hạt vật chất đầu tiên được hình thành, nóng và sôi sục. Sau đó, vũ trụ nguội dần, và hình thành các hạt electron, neutron, proton...Các hạt này kết hợp với nhau tạo nên vật chất, rồi co lại thành những thiên hà, sao, hành tinh dưới tác động của lực hấp dẫn. Kể từ đó đến nay, vũ trụ vẫn đang không ngừng giãn nở với một tốc độ chậm, nhưng đủ lớn để chống lại lực hấp dẫn của chính nó.

==Tương lai của vũ trụ==
Vũ trụ được hình thành từ điểm kì dị của Vụ Nổ Lớn (Kì dị là điểm mà tại đó, độ cong của thời gian và không gian lên tới vô hạn). Số phận của vũ trụ có thể sẽ kết thúc bằng một Vụ Co Lớn (The Big Crunch), nếu như tốc độ giãn nở không thể chống chọi lại lực hấp dẫn của chính nó, hoặc cũng có thể không bao giờ kết thúc, nếu như nó giãn nở đủ nhanh để không bị co lại. Tận thế.

==Liên kết ngoài==
- NASA/IPAC Extragalactic Database (NED) (NED-Distances)
- Cosmic Journey: A History of Scientific Cosmology from the American Institute of Physics
- Introduction to Cosmology David Lyth's lectures from the ICTP Summer School in High Energy Physics and Cosmology
- The Sophia Centre The Sophia Centre for the Study of Cosmology in Culture, University of Wales Trinity Saint David
- Genesis "cosmic chemistry" module
- "The Universe's Shape", BBC Radio 4 discussion with Sir Martin Rees, Julian Barbour and Janna Levin ("In Our Time", Feb. 7, 2002)
Hồ Ly

Chòm sao Hồ Ly, (chữ Hán: 狐狸, nghĩa: con cáo; tiếng La Tinh: Vulpecula ) là một trong 88 chòm sao hiện đại, mang hình ảnh con cáo.
Chòm sao này có diện tích 278 độ vuông, nằm trên thiên cầu bắc, chiếm vị trí thứ 54 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.
Chòm sao Hồ Ly nằm kề các chòm sao Thiên Nga, Thiên Cầm, Vũ Tiên, Thiên Tiễn, Hải Đồn, Phi Mã.

== Thiên thể ==
Các thiên thể đáng quan tâm
- Tinh vân hành tinh Quả Tạ, ký hiệu: M 27
- Cụm sao mở NGC 6940, Cr399

== Liên kết ngoài ==
- The Deep Photographic Guide to the Constellations: Vulpecula
- Vulpecula page at SEDS (Students for the Exploration and Development of Space)
- M-27 page at SEDS
- Star Tales - Vulpecula
Song Ngư

Song Ngư có thể là
- chòm sao Song Ngư (chòm sao)
- cung chiêm tinh Song Ngư (chiêm tinh)
Ngũ Hồ (định hướng)

Ngũ Hồ có thể là:
- Ngũ Đại Hồ ở Hoa Kỳ
- Ngũ Hồ: Năm hồ nước lớn ở Trung Quốc
- Ngũ Hồ Shiretoko (知床五湖): Năm hồ Shiretoko ở Hokkaido, Nhật Bản
- Ngũ Hồ Phú Sĩ (富士五湖): Năm hồ nước ở chân núi Phú Sĩ ở Yamanashi, Nhật Bản

==Xem thêm==
- Ngũ Hồ (dân tộc) (五胡): Cách gọi của người Hán đối với các dân tộc không phải Hán xung quanh Trung Quốc
765 Mattiaca

765 Mattiaca là một hành tinh nhỏ vận hành theo quỹ đạo mặt trời.

== Liên kết ngoài ==
- Khám phá chi tiết: đếm các hành tinh nhỏ
Daniel Goldhagen

Daniel Jonah Goldhagen (sinh năm 1959) là một nhà khoa học chính trị người Mỹ gốc Do thái. Ông nổi tiếng nhờ vào quyển sách "Những đao phủ quyết tâm của Hitler" do ông xuất bản năm 1996. Trong đó, ông thừa nhận những người Đức bình thường chẳng những biết rõ mà còn ủng hộ cuộc diệt chủng người Do Thái ở châu Âu, bởi vì chủ nghĩa bài Do thái độc nhất và dị thường của cá tính người dân Đức vốn đã phát triển từ những thế kỷ trước. Ông Goldhagen viết rằng trạng thái tâm lý đặc biệt này phát xuất từ những quan điểm của một nền tảng tôn giáo thời Trung cổ nhưng cuối cùng đã bị trần tục hóa.

== Tham khảo ==
- Bauer, Yehuda "Rethinking the Holocaust", New Haven [Conn.]; London: Yale University Press, 2001 ISBN 0-300-08256-8.
- Eley, Geoff (editor) "The Goldhagen Effect: History, Memory, Nazism--Facing The German past", Ann Arbor: University of Michigan Press, 2000 ISBN 0-472-06752-4.
- Finkelstein, Norman & Birn, Ruth Bettina "A Nation On Trial: The Goldhagen Thesis And Historical Truth", New York: Henry Holt, 1998 ISBN 0-8050-5871-0.
- Guttenplan, D. D. "The Holocaust on Trial", New York: Norton, 2001 ISBN 0-393-02044-4.
- Kershaw, Sir Ian "The Nazi Dictatorship: Problems and Perspectives Of Interpretation", London: Arnold; New York: Copublished in the USA by Oxford University Press, 2000 ISBN 0-340-76028-1
- Rosenbaum, Ron "Explaining Hitler: the search for the origins of his evil" New York: Random House, 1998 ISBN 0-679-43151-9.
- Shandley, Robert & Riemer, Jeremiah (editors) "Unwilling Germans?: The Goldhagen Debate", Minneapolis: University of Minnesota Press, 1998 ISBN 0-8166-3101-8.
- Stern, Fritz "The Goldhagen Controversy: The Past Distorted" pages 272-288 from "Einstein's German World", Princeton, NJ: Princeton University Press, 1999 ISBN 0-691-05939-X.
- Wesley, Frank "The Holocaust And Anti-semitism: the Goldhagen Argument And Its Effects", San Francisco; London: International Scholars Publications, 1999, 1998 ISBN 1-57309-235-5.
- Kwiet, Konrad: "‘Hitler’s Willing Executioners’ and ‘Ordinary Germans’. Some Comments on Goldhagen’s Ideas," Jewish Studies Yearbook 1 (2000) (online at http://www.ceu.hu/jewishstudies/pdf/01_kwiet.pdf )
- LaCapra, Dominick: "Perpetrators and Victims: The Goldhagen Debate and Beyond," in LaCapra, Writing History, Writing Trauma (= ch. 4) (Baltimore: Johns Hopkins UP, 2001), 114-140.
- Pohl, Dieter: "Die Holocaust-Forschung und Goldhagens Thesen," Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte 45 (1997).

== Liên kết ngoài ==
- Goldhagen's defunct personal website. Archived at web.archive.org*Goldhagen's new website.

Phân tích
- Goldhagen in Germany: Historians' Nightmare & Popular Hero. An Essay on the Reception of "Hitler's Willing Executioners" in Germany
- Slate article on the dispute between Goldhagen and Finkelstein
- Discussion of Goldhagen by Various Scholars
- Goldhagen advocating an occupation of Yugoslavia during the Kosovo crisis
Chân trời vũ trụ học

Chân trời vũ trụ học là ranh giới tới hạn trong vũ trụ mà sau nó, về nguyên tắc thì không có bất cứ một thiên thể nào có thể quan sát được, do vận tốc có giới hạn của ánh sáng và sự giãn nở vũ trụ từ điểm kỳ dị ban đầu.

Chân trời vũ trụ nằm ở khoảng cách, mà từ đó ánh sáng cần một khoảng thời gian để đến được người quan sát đúng bằng tuổi của vũ trụ, ứng với thời gian từ lúc vũ trụ bắt đầu giãn nở. Khi đó chuyển dịch đỏ "z" của vật thể có giá trị vô cùng lớn.

formula_1

==Xem thêm==
- Chân trời
- Chân trời tự nhiên
- Chân trời biểu kiến
- Chân trời các hạt
- Chân trời sự kiện
- Vũ trụ quan sát được
Chế Mân

Chế Mân (, R'cam Mal), hay Jaya Simhavarman III, là vị vua thứ 34 của vương quốc Chiêm Thành (tức là vua thứ 12 của Triều đại thứ 11) vào thế kỷ 14. Trị vì từ năm 1288 đến năm 1307.

==Tiểu sử==
Trước đó, ông là thái tử với hiệu Bổ Đích tức Sri Harijit Po Devada Svor, là con của vua Indravarman V và hoàng hậu Gaurendraksmi. Ông vốn có tài thao lược, vào năm 1282, khi Hốt Tất Liệt với hơn 500 ngàn quân Mông Cổ tấn công Chiêm Thành, ông được cử ra chỉ huy quân đội kháng chiến. Điều khiển 20 ngàn quân Chiêm, được Đại Việt yểm trợ ngăn chặn đường bộ quân Nguyên, ông chống cự lại được quân xâm lăng trong nhiều năm liền và sau đó quân Nguyên bỏ mộng xâm lược Chiêm Thành và Đại Việt.

Thái tử trở thành anh hùng dân tộc và năm 1288 lên ngôi nối nghiệp cha, lấy hiệu Sinhavarman III, người Việt gọi là Chế Mân là một vị vua anh minh, lại thương dân và hiếu hòa, nên được nhân dân rất tôn trọng.

Năm 1301, Thái thượng hoàng Trần Nhân Tông của Đại Việt nhận lời mời du ngoạn vào Chiêm Thành, được Chế Mân tiếp đãi nồng hậu, có ở lại trong cung điện Chiêm Thành gần 9 tháng. Khi ra về, Trần Nhân Tông có hứa gả con gái là Huyền Trân cho Chế Mân, mặc dù khi đó Chế Mân đã có chính thất là hoàng hậu Tapasi, người Java (Nam Dương ngày nay). Năm 1306, Jaya Sinhavarman III dâng hai châu Ô và châu Lý (khu vực từ Quảng Bình đến Quảng Nam) cho nhà Trần của Đại Việt làm sính lễ để được kết hôn với Huyền Trân Công Chúa

Huyền Trân về Chiêm Thành, được phong làm hoàng hậu Paramecvari. Một năm sau đó, khi hoàng hậu người Đại Việt vừa sinh xong hoàng tử, thì tháng 5 năm 1307, quốc vương Chế Mân qua đời. Vua Trần Anh Tông biết tin, sai Trần Khắc Chung vờ sang viếng tang, tìm cách cứu Huyền Trân đem về.

Chiêm Thành coi sự việc này là quốc nhục và các vị vua Chiêm kế tiếp đã từng dùng vũ lực, vào các năm 1311, 1312,1317 - 1318, 1326 và 1353, nhằm yêu cầu Đại Việt trao trả cho vương quốc này hai châu Ô, Lý nhưng không thành công.

==Xem thêm==
- Huyền Trân Công Chúa
Los Alamos, New Mexico

Los Alamos (tiếng Tây Ban Nha: "Los Álamos"), được thành lập năm 1968, là thành phố quận lỵ của Quận Los Alamos, trung tâm tiểu bang New Mexico, Hoa Kỳ, trên Cao nguyên Pajarito nhìn ra Thung lũng Río Grande. Chủ yếu là một trung tâm nghiên cứu, thành phố là nới có Phòng thí nghiệm quốc gia Los Alamos. Los Alamos cũng là một nơi có một trường cao đẳng, Bảo tàng Khoa học Bradbury và Trung tâm Nghệ thuật Fuller Lodge trong đó bao gồm Bảo tàng Lịch sử Los Alamos, một trung tâm nghệ thuật và một cơ sở nghệ thuật biểu diễn. Tượng đài Quốc gia Bandelier và Tượng đài Bang Jemez cả hai đều mô tả nổi bật các tàn tích của Pueblo thổ dân châu Mỹ gần đó.

Trong thời kỳ Chiến tranh Thế giới thứ 2, địa điểm này đã được chính phủ Mỹ lựa chọn làm nơi nghiên cứu vũ khí nguyên tử và quả bom nguyên tử đầu tiên đã được phát triển ở đây. Cộng đồng dân cư tiếp theo đó đã được dưới sự kiểm soát của Ủy ban Năng lượng Nguyên tử từ 1947 cho đến 1962, khi khu vực này được tự quản, trong thời kỳ này quả bom H đã được thiết kế ở đây. Tên thành phố đặt theo tiếng Tây Ban Nha có nghĩa là "những cây bạch dương". Dân số năm 1980 là 11.039 người, năm 1990 là 11.455 người và năm 2003 là 18.802 người.
Montevideo

Montevideo () là thủ đô và thành phố lớn nhất của Uruguay. Theo thống kê 2011, địa giới thành phố (city proper) có dân số 1.319.108 (khoảng 1/3 tổng dân số toàn quốc) trong phạm vi . Montevideo là thủ đô nằm xa nhất về phía nam của châu Mỹ. Thành phố nằm ở nam phần Uruguay, bên tả ngạn sông La Plata.

==Lịch sử==
Thành phố được thành lập năm 1724 Bruno Mauricio de Zabala, nhân danh triều đình Tây Ban Nha chiếm lấy khu vực phía đông sông La Plata để kiềm chế tham vọng của Bồ Đào Nha vốn cũng đang đoạt lấy vùng đất chiến lược này. Năm 1807 Hải quân Anh tấn công Montevideo và chiếm giữ thị trấn này trong một thời gian ngắn.

Khi Tây Ban Nha thất thế phải trao độc lập cho các thuộc địa châu Mỹ thì Montevideo trở thành lỵ sở của xứ Banda Oriental rồi thủ đô của Uruguay.

Sang thế kỷ 20 và 21, Montevideo nổi danh là nơi tổ chức Giải Vô địch túc cầu Thế giới lần đầu tiên năm 1930. Đội tuyển Uruguay đoạt giải nhất. Về mặt kinh tế, Montevideo là nơi đặt trụ sở của Mercosur và ALADI, hai tổ chức mậu dịch chính của châu Mỹ Latinh.

Montevideo thường được xem là thành phố có chất lượng cuộc sống cao nhất trên toàn Mỹ Latinh: vào năm 2015 nó đã giữ vị trí này trong một thập kỷ. , Montevideo có nền kinh tế thành thị lớn thứ 19 Mỹ Latinh, và thứ 9 về thu nhập bình quân ở các thành phố lớn Mỹ Latinh. Năm 2015, Montevideo có GDP là 40,5 tỉ $, và GDP bình quân đầu người 24.400$.

Đây được xem là một thành phố Beta, xếp hạng bảy ở Mỹ Latinh và 73 toàn cầu. Được mô tả là một "nơi sôi động, triết chung với đời sống văn hóa giàu có", và "một trung tâm công nghệ và văn hóa buôn bán thịnh vượng", Montevideo xếp thứ 8 tại Mỹ Latinh theo 2013 MasterCard Global Destination Cities Index. Năm 2014, nó cũng được xem là thành phố thân thiện thứ 10 với người đồng tính trên thế giới, đứng đầu tại Mỹ Latinh. Montevideo là trung tâm thương mại và giáo dục của Uruguay cũng như là hải cảng chính. Vùng đô thị Montevideo có gần hai triệu dân sinh sống.

== Cảnh quan ==
Cảnh quan nổi bật gần thành phố có đồi Cerro mà từ đó tên gọi Montevideo (theo tiếng Bồ Đào Nha: "Monte vide eu" có nghĩa là "tôi thấy một ngọn đồi") được đặt. Lăng José Gervasio Artigas, anh hùng dân tộc của Uruguay, Cabildo, trước đây là trụ sở của quốc hội, một nhà thờ lớn trang trí lộng lẫy (1790-1804) cũng ở trong thành phố này. Thành phố Montevideo có Đại học Cộng hòa (1849), Viện Nghiên cứu bậc đại học (1928), Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Uruguay (1900), Bảo tàng Mỹ thuật Quốc gia Uruguay (1911).
Belo Horizonte

Belo Horizonte, một thành phố ở đông nam Brasil, là thủ phủ của bang Minas Gerais. Đây là trung tâm văn hoá, hành chính, kinh tế của một khu vực khai khoáng giàu quặng sắt, vàng, măng gan, nickel và các loại đá quý. Sắt, thép, kim loại tinh chế, hàng dệt và thiết bị vận tải được chế tạo ở đây. Belo Horizonte được quy hoạch tốt với các đại lộ rộng rãi có cây xanh hai bên toả ra từ một công viên rộng lớn. Thành phố có sân vận động bóng đá thuộc loại lớn nhất thế giới. Thành phố này cũng có Đại học Liên bang Minas Gerais thành lập năm 1927 và Đại học Công giáo Giáo hoàng Minas Gerais (1958) và Trường Mỹ thuật (1954). Tại quận Pampulha của thành phố có Nhà thờ nhỏ São Francisco do Oscar Niemeyer Soares Filho thiết kế, ở đây có các bức tranh do nghệ sĩ người Brasil Cándido Portinari vẽ.

Thành phố được thành lập năm 1895 và thay thế Ouro Prêto làm thủ phủ bang năm 1897. Đây là thành phố có quy hoạch đầu tiên của Brasil và đã trở thành một trung tâm kinh tế lớn của Brasil. Các quận dân cư và công nghiệp đã được phát triển trong thập niên 1940. Dân số năm 2004 ước tính 2.350.564 người.
Santa Cruz (Bolivia)

Santa Cruz de la Sierra (, nghĩa "thánh giá của dãy núi"), thường gọi đơn giản là Santa Cruz (), là thủ phủ của vùng Santa Cruz ở đông Bolivia. Nằm bên sông Pirai, thành phố Santa Cruz và vùng đô thị của nó là nơi cư ngụ của 70% dân số vùng Santa Cruz và là một trong các thành phố phát triển nhanh của thế giới.
Thành phố được thành lập năm 1561 bởi nhà thám hiểm Tây Ban Nha Ñuflo de Chavez,
tại nơi cách vị trí của nó hiện nay khoảng về phía đông; nó được di dời nhiều lần trước khi cố định cạnh sông Pirai vào cuối thế kỷ 16. Trong đa phần lịch sử, Santa Cruz luôn là một thị trấn nhỏ, thậm chí sau khi Bolivia giành độc lập năm 1825. Chỉ sau thời kỳ Thế Chiến thứ II, thành phố mới phát triển với tốc độ rất nhanh.

Ngày nay đây là thành phố đông dân nhất Bolivia; vùng Santa Cruz chiếm gần 35% tổng sản phẩm nội địa quốc gia và nhận 40% đầu tư trực tiếp từ nước ngoài vào đất nước. Điều này giúp Santa Cruz trở thành trung tâm thương mại quan trọng nhất và thu hút dân từ khắp cả nước đổ về.
Thành phố Guatemala

Thành phố Guatemala là một thành phố ở phía Nam của miền Trung Guatemala, là thủ đô của quốc gia này cũng như thủ phủ của Guatemala Department. Thành phố toạ lạc trong một thung lũng trong cao nguyên núi lửa. Thành phố Guatemala là thành phố lớn nhất và là trung tâm văn hoá, vận tải, kinh tế của quốc gia này. Phần lớn các cơ sở chế tạo nằm ở trong và ngoại ô thành phố với dân số vùng đô thị lên đến 2 triệu người. Thành phố có các trường đại học: Đại học San Carlos Guatemala (1676), Đại học Francisco Marroquin (1971) và Nhạc viện Quốc gia Guatemala (1880) đều toạ lạc bên trong thành phố. Các địa điểm nổi bật của thành phố bao gồm Cung điện Quốc gia (1943) và nhà thờ lớn (1815; đã được xây lại một phần sau khi bị hư hại năm 1976). Các địa điểm khác có khu vực hình ảnh quốc gia thu nhỏ tại Công viên Minerva, Thành phố Olympic (1950) được xây phục vụ Đại hội Thể thao Trung Mỹ và Trung tâm Công dân cực kỳ hiện đại. Gần đó có nhiều tàn tích của Maya.

== Lịch sử ==
Thành phố Guatemala được thành lập năm 1776 với vai trò là thủ đô thứ ba của đất nước này. Thủ đô đầu tiên, Ciudad Vieja, được thành lập gần đó năm 1527 đã bị lũ lụt và núi lửa phá huỷ năm 1541. Thủ đô thứ hai, hiện có tên là Antigua Guatemala cũng nằm gần đấy, hầu như bị phá hủy trong trận động đất năm 1773. Dưới thời cai trị của Tây Ban Nha, Thành phố Guatemala đã phát triển thành một thành phố chính của Trung Mỹ. Sau khi đất nước giành được độc lập từ Tây Ban Nha năm 1821, thành phố này đã từng là thủ đô của Các tỉnh Nam Mỹ thống nhất (1823-1834). Đây là một liên bang các bang bị giải tán giữa 1838 và 1840.

Thành phố Guatemala được xây lại sau trận động đất năm 1917 và 1918. Những phần phía Bắc của thành phố lại bị hư hại nặng trong trận động đất nặng năm 1976 và các toà nhà mới được xây lại tại phía Nam của thành phố. Dân số năm 2001 là 1.022.000 người.

== Liên kết ngoài ==
- Trang web chính thức
Than Shwe

Than Shwe (1933?-) (phiên âm tiếng Việt là Than Xuề và hay gắn với chức danh "Thống tướng Than Xuề") là cựu Tổng thống của Myanmar. Than Shwe đã phục vụ trong lực lượng vũ trang Myanmar và lên đến hàm tướng. Đến tháng 4 năm 1991, ông là phó tổng chỉ huy của lực lượng vũ trang kiêm phó chủ tịch Hội đồng Khôi phục Trật tự và Luật pháp Liên bang. Vào thời điểm đó, Than Shwe đã chính thức ra lệnh chuyển quyền lực cho nhóm đối lập của Liên minh Dân chủ Quốc gia, liên minh trước đó đã giành thắng lợi vang dội trong cuộc tổng tuyển cử năm 1990 (cuộc bầu cử đa đảng đầu tiên của Myanmar trong 30 năm trở lại đây). Tháng 5 năm 1991, khoảng 35 nhà chính trị đối lập đã bị bỏ tù vì bị buộc tội phản quốc và âm mưu thiết lập một chính phủ thay thế.

Tháng 4 năm 1992, Than Shwe đã trở thành chủ tịch của Hội đồng Khôi phục Trật tự và Luật pháp Liên bang khi tướng Saw Maung đang bị bệnh từ chức. Tháng 3 năm 1992 đã lên chức bộ trưởng quốc phòng, tiếp sau đó cũng đã được lên chức thủ tướng. Trong một nỗ lực có vẻ như nâng cao uy tín quốc tế của Myanmar về các vấn đề nhân quyền, Than Shwe đã thông báo ngay sau khi nhậm chức rằng Hội đồng Khôi phục Trật tự và Luật pháp Liên bang sẽ bắt đầu thả một số tù nhân chính trị và tổ chức một hội nghị để soạn thảo một bản hiến pháp mới. Đến tháng 7 năm 1995, khoảng 2000 chính trị phạm đã được thả, trong đó bao gồm nhà lãnh đạo đối lập đoạt Giải Nobel Hòa bình Aung San Suu Kyi. Hàng trăm người khác vẫn còn trong tù và các nhà lãnh đạo Liên minh Dân chủ Quốc gia đã tẩy chay hội nghị Hội đồng Khôi phục Trật tự và Luật pháp Liên bang để soạn thảo một bản hiến pháp mới vì chế độ chính trị đã đưa ra các điều khoản đảm bảo cho chế độ này vị trí lãnh đạo trong chính phủ.
Guayaquil

Guayaquil, tên đầy đủ Santiago de Guayaquil, là thành phố ở phía Tây Ecuador, thủ phủ của Tỉnh Guayas. Thành phố toạ lạc bên sông Guayas River, gần phía đầu của Vịnh Guayaquil, ở vùng đất thấp ven biển Thái Bình Dương. 
Guayaquil là thành phố lớn nhất Ecuador và cũng là trung tâm kinh tế hàng đầu của quốc gia này. Phần lớn hàng xuất khẩu chuối của nước này và phần lớn hàng nhập khẩu đều thông qua cảng nước sâu gần đó (hoàn thành năm 1962). Các ngành công nghiệp chính có: đánh bắt tôm, lọc dầu, chế biến thực phẩm, chế tạo máy và sản xuất hàng tiêu dùng. Hàng nông sản từ các vùng ven biển phía Bắc như chuối, cacao, cà phê và cam được xuất khẩu từ thành phố này. Cảng của Guayaquil đã trở thành một trong những cảng tấp nập nhất ở Nam Mỹ bên bờ Thái Bình Dương.

Thành phố đã được mở rộng và đã thu hút làn sóng công nhân nhập cư từ nông thôn Ecuador đã tạo ra thiếu hụt nhà ở và nước cho thành phố. Thành phố nằm ngày phía Nam của xích đạo nên Guayaquil chỉ hơi mát nhờ Hải lưu Humboldt gây ra gần như quanh năm. Dòng hải lưu này rút xuống vào tháng giêng khiến cho cư dân phải đối mặt với khí hậu mưa, ẩm, nóng đến tháng 4.