Danh sách sứ mệnh Apollo

Chương trình Apollo là chương trình du hành không gian có người lái của Hoa Kỳ đã đưa những phi hành gia đầu tiên đặt chân lên Mặt Trăng, được tiến hành từ năm 1961 đến năm 1972 bởi Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Quốc gia Mỹ (NASA). Chương trình sử dụng các phương tiện phóng Saturn IB và Saturn V để đưa mô-đun chỉ huy và dịch vụ Apollo (CSM) cùng với Mô-đun Mặt Trăng Apollo (LM) vào không gian, ngoài ra còn có tên lửa Little Joe II để thử nghiệm hệ thống thoát hiểm khi phóng ("launch escape system") với công dụng đưa phi hành gia đến nơi an toàn trong trường hợp tên lửa Saturn gặp trục trặc. Những chuyến bay thử không người lái được tiến hành từ năm 1966 thể hiện sự an toàn cho phi hành đoàn của các phương tiện phóng và tàu vũ trụ, và bốn chuyến bay có người lái được triển khai từ tháng 10 năm 1968 đã cho thấy khả năng của phi thuyền trong việc đảm nhận nhiệm vụ hạ cánh xuống Mặt Trăng.

Chương trình Apollo đã đạt được mục tiêu lần đầu tiên đưa con người đổ bộ lên Mặt Trăng qua sứ mệnh Apollo 11, trong đó Neil Armstrong và Buzz Aldrin đáp LM "Eagle" xuống Biển Tĩnh Lặng và đi bộ trên bề mặt vệ tinh tự nhiên của Trái Đất, trong khi phi hành gia Michael Collins thì ở lại trên quỹ đạo trong CSM "Columbia"; cả ba hạ cánh xuống Trái Đất an toàn vào ngày 24 tháng 7 năm 1969. Năm sứ mệnh tiếp theo đã đưa các phi hành gia đến nhiều địa điểm khác nhau trên Mặt Trăng và kết thúc với sứ mệnh Apollo 17 vào tháng 12 năm 1972. Tổng cộng mười hai người đã đi bộ trên thiên thể ấy và đưa về Trái Đất các mẫu vật đá Mặt Trăng cũng như đất Mặt Trăng, góp phần lớn vào sự hiểu biết thành phần và lịch sử địa lý của Mặt Trăng.

Có hai sứ mệnh Apollo gặp thất bại: một vụ cháy cabin vào năm 1967 trong quá trình thử nghiệm trên mặt đất nhằm chuẩn bị cho chuyến bay có người lái đầu tiên đã giết chết toàn bộ ba thành viên phi hành đoàn Apollo 1; và nỗ lực hạ cánh xuống Mặt Trăng lần thứ ba với Apollo 13 đã bị hủy bỏ do một vụ nổ bể oxy trên đường đến Mặt Trăng làm vô hiệu hoá nguồn điện và các hệ thống hỗ trợ sự sống của CSM "Odyssey", khiến cho hệ thống đẩy trở nên nguy hiểm để sử dụng. Phi hành đoàn đã di chuyển vòng quanh Mặt Trăng và quay về Trái Đất an toàn bằng cách sử dụng LM "Aquarius" như "xuồng cứu sinh" để thay cho các tính năng trên.

== Chuyến bay thử nghiệm không người lái ==
Từ năm 1961 đến năm 1967, các phương tiện phóng Saturn và những bộ phận của tàu vũ trụ Apollo đã được thử nghiệm trong các chuyến bay không người lái.

=== Saturn I ===
Theo kế hoạch ban đầu, phương tiện phóng Saturn I sẽ đưa các chuyến bay có người lái của mô-đun chỉ huy (CM) lên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp, nhưng tải trọng tối đa của nó thậm chí còn không thể nâng một mô-đun dịch vụ (SM) đã được tiếp nhiên liệu một phần, đặt ra yêu cầu phải xây dựng mô-đun tên lửa đẩy lùi ("retrorocket") nhẹ để rời khỏi quỹ đạo. Những kế hoạch này cuối cùng đã bị loại bỏ, thay vào đó NASA sẽ sử dụng Saturn IB bản nâng cấp để phóng mô-đun chỉ huy và mô-đun dịch vụ với nhiên liệu đầy một nửa cho các cuộc thử nghiệm có phi hành đoàn trên quỹ đạo Trái Đất. Điều này đã giới hạn mục đích của các chuyến bay Saturn I thành phát triển phương tiện phóng Saturn, thử nghiệm boilerplate CSM cỡ lớn, và ba lần phóng vệ tinh vi thiên thạch ("micrometeoroid") để hỗ trợ cho Apollo.

Có một vài sự không nhất quán trong việc đánh số và đặt tên cho ba chuyến bay Apollo-Saturn (AS) (hay các chuyến bay Apollo) không người lái đầu tiên. Điều này là do AS-204 được đổi tên thành Apollo 1 sau vụ hỏa hoạn làm chết ba phi hành gia. Chuyến bay có người lái này lẽ ra phải nối tiếp ba chuyến bay không người lái đầu tiên. Sau vụ hỏa hoạn khiến phi hành đoàn AS-204 thiệt mạng trên bệ phóng trong một cuộc diễn tập và huấn luyện, các chuyến bay Apollo không người lái đã được tiếp tục lại để thử nghiệm phương tiện phóng Saturn V và Mô-đun Mặt Trăng; những sứ mệnh này được chỉ định là Apollo 4, 5 và 6. Do đó, sứ mệnh Apollo đầu tiên có phi hành đoàn là Apollo 7. Những con số "Apollo" đơn giản chưa bao giờ được gán cho ba chuyến bay không người lái đầu tiên, mặc dù việc đổi tên AS-201, AS-202 và AS-203 lần lượt thành Apollo 1-A, Apollo 2 và Apollo 3 đã được xem xét đến.

=== Saturn IB ===
Saturn I đã được chuyển đổi thành Uprated Saturn I, định danh cuối cùng là Saturn IB, bằng cách thay thế tầng thứ hai S-IV bằng S-IVB; tầng S-IVB cũng sẽ được sử dụng như tầng thứ ba của Saturn V với việc bổ sung khả năng khởi động lại trên quỹ đạo. Điều này đã tăng khả năng tải trọng lên , đủ để đưa Mô-đun Chỉ huy vào quỹ đạo cùng với một Mô-đun Dịch vụ chỉ đổ một nửa nhiên liệu, và quá đủ để đưa Mô-đun Mặt Trăng được cung cấp đầy đủ nhiên liệu lên quỹ đạo.

Hai thử nghiệm dưới quỹ đạo của mô-đun chỉ huy và dịch vụ Apollo Block I, một cuộc thử nghiệm phát triển S-IVB, và một cuộc thử nghiệm Mô-đun Mặt Trăng đã được tiến hành. Thành công của cuộc thử nghiệm LM đã dẫn đến việc hủy bỏ chuyến bay không người lái thứ hai theo kế hoạch.

=== Thử nghiệm hệ thống thoát hiểm khi phóng ===
Từ tháng 8 năm 1963 đến tháng 1 năm 1966, một số cuộc thử nghiệm đã được tiến hành tại Bãi thử nghiệm tên lửa White Sands để phát triển hệ thống thoát hiểm khi phóng ("launch escape system", hay LES). Chúng bao gồm các mô phỏng "hủy bỏ bệ phóng", có thể xảy ra khi tàu vũ trụ Apollo-Saturn vẫn còn trên bệ phóng, và các chuyến bay trên tên lửa Little Joe II để mô phỏng việc hủy bỏ Mode I có thể xảy ra khi phương tiện đang ở trên không.

=== Saturn V ===
Trước khi George Mueller bắt đầu nhiệm kỳ với tư cách Phó quản lý ("Associate Administrator") của NASA cho Chuyến bay Vũ trụ có Người lái từ năm 1963, người ta cho rằng sẽ cần 20 chiếc Saturn V với ít nhất 10 chuyến bay thử nghiệm không có người lái để đạt được mục tiêu đưa phi hành đoàn đổ bộ lên Mặt Trăng, và sử dụng triết lý thử nghiệm thận trọng từng tầng một như được áp dụng cho Saturn I. Nhưng Mueller đã đưa ra triết lý thử nghiệm "toàn bộ" ("all-up"), sử dụng cả ba tầng đang hoạt động cộng với tàu vũ trụ Apollo trên mỗi chuyến bay thử nghiệm. Điều này đã giúp phát triển Saturn V với ít cuộc thử nghiệm không người lái hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho việc hạ cánh lên Mặt Trăng trước thời hạn mục tiêu năm 1969. Quy mô của lô sản xuất Saturn V đã giảm từ 20 xuống 15 chiếc.

Ba chuyến bay thử nghiệm không có phi hành đoàn đã được lên kế hoạch để đánh giá độ an toàn đối với con người của tên lửa đẩy hạng siêu nặng Saturn V sẽ đưa các chuyến bay Apollo có người lái lên Mặt Trăng. Thành công của chuyến bay đầu tiên và thành công một phần của chuyến bay thứ hai đã dẫn đến quyết định hủy bỏ cuộc thử nghiệm không người lái thứ ba.

== Loại sứ mệnh theo thứ tự bảng chữ cái ==
Chương trình Apollo yêu cầu thử nghiệm tuần tự một số yếu tố của nhiệm vụ chính trong quá trình chuẩn bị cho cuộc đổ bộ lên Mặt Trăng có phi hành đoàn. Một danh sách theo thứ tự bảng chữ cái của các loại nhiệm vụ chính đã được Owen Maynard đề xuất vào tháng 9 năm 1967. Hai nhiệm vụ loại A trình diễn các cuộc thử nghiệm không người lái của CSM và Saturn V, và một nhiệm vụ loại B thực hiện một cuộc thử nghiệm không người lái đối với LM. Nhiệm vụ loại C, chuyến bay có phi hành đoàn đầu tiên của CSM trên quỹ đạo Trái Đất, được thực hiện bởi Apollo 7.

Danh sách này đã được sửa đổi theo đề xuất của George Low nhằm thực hiện sứ mệnh bay lên quỹ đạo Mặt Trăng trước thời hạn, một ý tưởng chịu ảnh hưởng từ trạng thái đã được xác minh của CSM và sự chậm trễ trong việc sản xuất LM. Apollo 8 đã được tái phân loại từ loại sứ mệnh ban đầu là D, thử nghiệm tàu vũ trụ CSM/LM hoàn chỉnh trên quỹ đạo Trái Đất, thành sứ mệnh "C-Prime" sẽ đưa con người lên Mặt Trăng. Sau khi hoàn thành, nó loại bỏ đi sự cần thiết của mục tiêu loại E, thử nghiệm trên quỹ đạo Trái Đất tầm trung. Thay vào đó, sứ mệnh loại D được thực hiện bởi Apollo 9; sứ mệnh loại F, Apollo 10, đã đưa tàu vũ trụ CSM/LM lên Mặt Trăng để thử nghiệm lần cuối mà không thực hiện hạ cánh. Sứ mệnh loại G, Apollo 11, đã tiến hành cuộc đổ bộ đầu tiên lên Mặt Trăng, mục tiêu trọng tâm của chương trình.

Danh sách A-G ban đầu đã được mở rộng để bao gồm các loại nhiệm vụ về sau: các sứ mệnh loại H – Apollo 12, 13 (theo kế hoạch) và 14 – sẽ thực hiện những cuộc đổ bộ chính xác, và các sứ mệnh loại J – Apollo 15, 16 và 17 – sẽ thực hiện điều tra khoa học kỹ lưỡng. Mục tiêu loại I, kêu gọi mở rộng việc giám sát quỹ đạo Mặt Trăng, đã được đưa vào các sứ mệnh loại J.

== Sứ mệnh có người lái ==
Tàu vũ trụ CSM Block I không có khả năng bay cùng với LM, do đó ba vị trí phi hành đoàn được chỉ định là Phi công Chỉ huy, Phi công Cao cấp và Phi công dựa trên cấp bậc phi công Không quân Hoa Kỳ. Tàu vũ trụ Block II được thiết kế để bay với Mô-đun Mặt Trăng, vì vậy các vị trí phi hành đoàn tương ứng được chỉ định là Chỉ huy, Phi công Mô-đun Chỉ huy và Phi công Mô-đun Mặt Trăng, dù có hay không sự hiện diện của Mô-đun Mặt Trăng trong bất kỳ nhiệm vụ nào.

Bảy trong số các nhiệm vụ này liên quan đến hoạt động ngoài tàu vũ trụ ("extravehicular activity", EVA), đi bộ ngoài không gian hoặc đi bộ trên Mặt Trăng. Chúng bao gồm ba loại: thử nghiệm bộ đồ EVA Mặt Trăng trên quỹ đạo Trái Đất (Apollo 9), khám phá bề mặt Mặt Trăng, và lấy các hộp phim từ Mô-đun Dụng cụ Khoa học ("Scientific Instrument Module") được lưu trữ trong Mô-đun Dịch vụ.

=== Các sứ mệnh bị hủy bỏ ===
Một số sứ mệnh theo kế hoạch của chương trình Apollo đã bị hủy vì nhiều lý do, bao gồm những thay đổi về phương diện kỹ thuật, vụ hỏa hoạn Apollo 1, sự chậm trễ của phần cứng và hạn chế về ngân sách.

- Trước khi xảy ra thảm họa Apollo 1, hai sứ mệnh tàu vũ trụ Block I có phi hành đoàn đã được lên kế hoạch, nhưng sau đó người ta quyết định hủy bỏ sứ mệnh thứ hai do nó sẽ không cung cấp thêm thông tin nào về hiệu suất của tàu vũ trụ so với sứ mệnh đầu tiên, cũng như không thể thực hiện các hoạt động bổ sung như EVA.
- Chiến lược thử nghiệm toàn bộ của Saturn V và tỷ lệ thành công tương đối tốt đã giúp NASA hoàn thành chuyến hạ cánh lên Mặt Trăng đầu tiên trong lần bay thứ sáu, chừa lại 10 sứ mệnh cho các cuộc đổ bộ lên Mặt Trăng trải dài tới Apollo 20. Tuy nhiên, sự quan tâm của công chúng đối với chương trình ngày càng thấp đã khiến nguồn tài trợ của Quốc hội bị sụt giảm, buộc NASA phải tiết kiệm chi phí. Đầu tiên, Apollo 20 được cắt giảm nhằm chừa ra một chiếc Saturn V để phóng toàn bộ Trạm vũ trụ Skylab thay vì xây dựng nó trên quỹ đạo thông qua nhiều lần phóng Saturn IB. Tám tháng sau, Apollo 18 và 19 cũng bị cắt giảm nhằm tiết kiệm hơn nữa và cũng vì lo ngại khả năng thất bại tăng lên khi có quá nhiều các chuyến bay lên Mặt Trăng.

== Xem thêm ==
Đã có hai chương trình chuyến bay không gian có người lái hậu Apollo sử dụng phần cứng Apollo:
- Skylab – các sứ mệnh phòng thí nghiệm không gian với thời lượng lên đến 83 ngày
- Dự án thử nghiệm Apollo-Soyuz – chuyến bay vũ trụ chung có người lái đầu tiên hợp tác giữa Hoa Kỳ và Liên Xô

== Liên kết ngoài ==
- Trang NASA về các sứ mệnh Apollo
- National Space Science Data Center (Trung tâm Chuyến bay Không gian Goddard): Chương trình Apollo cùng với các liên kết sách về chương trình
- Danh sách sứ mệnh Apollo trên Space.com
- Danh sách sứ mệnh trên AstronomyToday
- Lưu trữ ảnh dự án Apollo trên Flickr