Maria Amalia của Ba Lan

Maria Amalia của Ba Lan hay Maria Amalia của Sachsen (Maria Amalia Christina Franziska Xaveria Flora Walburga; 24 tháng 11 năm 1724 – 27 tháng 9 năm 1760) là Vương hậu Tây Ban Nha với tư cách là vợ của Carlos III của Tây Ban Nha. Trước đó, Maria Amalia cũng là Vương hậu Napoli và Sicilia kể từ khi kết hôn với Carlos vào ngày 19 tháng 6 năm 1738.

== Tiểu sử ==
=== Những năm đầu ===
Maria Amalia chào đời tại Lâu đài Dresden ở Dresden, thuộc Tuyển hầu quốc Sachsen. Maria Amalia là con gái của August III của Ba Lan, (đồng thời là Tuyển hầu tước xứ Sachsen) và Maria Josepha Benedikta của Áo. Mẹ của Maria Amalia là chị họ của Maria Theresia của Áo. Vương nữ được rửa tội và được đặt tên là "Maria Amalia Christina Franziska Xaveria Flora Walburga," nhưng thường được gọi là Maria Amalia. Maria Amalia là em gái của Friedrich Christian, Tuyển hầu tước xứ Sachsen, Maria Anna Sophia, vợ của người anh họ Maximilian III Joseph xứ Bayern. Chị gái của Maria Amalia là Maria Josepha, Thái tử phi nước Pháp, mẫu thân của Quốc vương Louis XVI. Em gái út Maria Kunigunde, từng được xem là một trong các ứng viên hôn phối cho Louis Philippe xứ Orléans. Bà lớn lên tại triều đình Dresden và được học tiếng Pháp, khiêu vũ và hội họa, trong một môi trường trau chuốt và văn nhã, nơi nghệ thuật Pháp và Ý cùng phát triển mạnh mẽ. Bà cũng là một nhạc sĩ tài năng, hát và chơi piano từ khi còn nhỏ.

=== Vương hậu Napoli và Sicilia ===
Vào năm 1738, Maria Amalia được đính hôn với Carlos, Quốc vương VII và V của Napoli và Sicilia, người sau này trở thành Carlos III của Tây Ban Nha. Cuộc hôn nhân được sắp xếp bởi Thái hậu Elisabetta Farnese, mẫu thân của Carlos, sau khi bà thất bại trong việc thu xếp hôn lễ giữa Carlos với Maria Anna Eleonore của Áo, và từ chối lời cầu hôn với Vương nữ Louise Élisabeth của Pháp.

Những cuộc thương thảo bí mật và phức tạp được tiến hành trước đó tại Viên, dưới sự điều phối của Thái hậu Wilhelmine Amalie, tổ mẫu của Maria Amalia, người đóng vai trò trọng yếu trong việc dàn xếp hôn ước. Đại sứ Tây Ban Nha tại Vienna, Bá tước Fuenclara, đại diện cho triều đình Madrid và Napoli, trong khi Giovanni Battista Bolza, một nhà tài phiệt Ý, đại diện cho quyền lợi của triều đình Dresden.

Vào tháng 12 năm 1737, một sự miễn trừ đã được ban phép thực hiện của giáo hoàng và cuộc hôn nhân được công bố vào đầu năm 1738. 

Ngày 8 tháng 5 năm 1738, Maria Amalia cử hành một buổi lễ thành hôn ủy quyền tại Dresden, với huynh trưởng Friedrich Christian làm người đại diện cho Quốc vương Carlos. Vì cuộc hôn nhân này được Giáo hoàng chấp thuận nên nó đã giúp hóa giải những mâu thuẫn ngoại giao giữa Vương triều Napoli và các Quốc gia thuộc Giáo hoàng.

Ngày 4 tháng 7 năm 1738, Maria Amalia đến Napoli, được nghênh đón trong không khí hân hoan tột độ. Cặp đôi gặp nhau lần đầu tiên vào ngày 19 tháng 6 năm 1738 tại Portella, một ngôi làng nằm ở biên giới vương quốc gần Fondi. Triều đình Napoli mở yến tiệc linh đình kéo dài đến ngày 3 tháng 7, nhân dịp đó, Carlos sáng lập ra Huân chương Hoàng gia San Gennaro – dòng hiệp sĩ danh giá nhất của vương quốc. Sau này, ông còn sáng lập thêm Huân chương Carlos III vào ngày 19 tháng 9 năm 1771.

Mặc dù là một cuộc hôn nhân sắp đặt, Maria Amalia và Carlo có mối quan hệ rất thân thiết. Người ta đã ghi nhận và báo lại với mẹ chồng ở Tây Ban Nha rằng Cạnh Carlos rất h húc à hài lòng khi lần đầu tiên gặp bà. Maria Amalia được miêu tả là một người phụ nữ xinh đẹp, cưỡi ngựa điêu luyện, và thường cùng chồng tham gia những chuyến săn bắn.

Là Vương hậu, Maria Amalia có ảnh hưởng lớn đến chính trị bất chấp các căn bệnh mãn tính thường xuyên, và tích cực tham gia vào công việc triều chính. Bà đã chấm dứt sự nghiệp của nhiều chính trị gia mà mình không ưa, chẳng hạn như J.M. de Benavides y Aragón, bá tước Santisteban; Y.Y. de Montealegre, hầu tước Salas; và G. Fogliani Sforza d'Aragona, hầu tước Pellegrino. Sự bất mãn của bà trực tiếp dẫn đến việc khiến vị thủ tướng cuối cùng trong số đó bị cách chức.Maria Amalia không cần phải giấu diếm ảnh hưởng của mình: sau khi sinh người con trai đầu lòng vào năm 1747, Carlos đã bổ nhiệm vợ mình vào Hội đồng Nhà nước. Bà thường xuyên tham dự các cuộc họp của Nhà vua với các bộ trưởng, nơi các vấn đề quốc gia được thảo luận. Bà có ảnh hưởng đáng kể, nhưng không bao giờ nắm quyền quyết định.

Bà đã hoạt động chống lại ảnh hưởng của Tây Ban Nha tại Napoli, vào năm 1742, bà thuyết phục chồng bà, trái lại với ý muốn của Tây Ban Nha, tuyên bố Napoli trung lập trong Chiến tranh Kế vị Áo, tại thời điểm đó, Anh đe dọa sẽ ném bom Napoli. Tuy nhiên, đến năm 1744, bà bị buộc phải đồng ý tuyên chiến, và sau đó nghiêng về phía Anh hơn là Pháp và Áo.Người ta bàn tán nhiều về các nhân vật được bà sủng ái, những người ảnh hưởng đến chính sách khi Maria Amalia lâm bệnh nặng, như Công nương Anna Francesca Pinelli và Nữ công tước Zenobia Revertera. Năm 1754, bà ủng hộ sự nghiệp của Bernardo Tanucci, người sau này trở thành Bộ trưởng Ngoại giao.

Maria Amalia là một người có học vấn cao và bà cũng có ảnh hưởng trong việc xây dựng Cung điện Portici (Reggia di Portici), Nhà hát San Carlo – được xây chỉ trong 270 ngày, và Cung điện Capodimonte (Reggia di Capodimonte). Ngoài ra, Carlos còn cho trùng tu Cung điện Hoàng gia Napoli. Mặc dù đã ra lệnh xây dựng những cung điện nguy nga tráng lệ, nhưng hai vợ chồng lại không thích cảm giác bị giam hãm trong đó.

Trong thời gian trị vì ở Napoli, Carlos và Maria Amalia luôn sống một cuộc sống giản dị và hướng về gia đình. Họ dành thời gian rảnh rỗi để săn bắn và câu cá, vì niềm vui lớn nhất của họ là tận hưởng thiên nhiên và không gian ngoài trời. Họ thích sống ở nông thôn. và đã dành nhiều thời gian ở Capodimonte và Portici. Vương hậu thích đi dạo dọc bờ biển, nhặt vỏ sò, và nhờ đó bà đã tích lũy được một bộ sưu tập nhỏ. Bà rất yêu động vật và nuôi nhiều thú cưng như chó, chim nhưng bà đặc biệt yêu thích các loài động vật thời điểm đó được cho là kỳ lạ, chẳng hạn như vẹt và khỉ. Bà là một người hút thuốc nặng, thích thưởng thức thuốc lá mạnh và nhiều.

Căn phòng của Maria Amalia tại Portici là nơi trưng bày đồ sứ nổi tiếng từ Xưởng sứ Capodimonte và chính bà là người đưa nghề sản xuất sứ đến Napoli vào năm 1743. 

Maria Amalia còn là người bảo trợ cho nhà soạn nhạc Gian Francesco Fortunati, một nhạc sĩ được yêu thích tại triều đình Napoli. Tuy nhiên, bà bị chỉ trích vì quá sùng đạo, vượt xa mức: bà dự lễ Thánh hai lần, rồi bốn lần mỗi ngày, và thực hành nhiều nghi lễ tôn giáo hơn cả các nữ tu hoặc tu sĩ. Cuối cùng, Carlos khuyên rằng lòng sùng đạo quá hơn mức có thể coi là khiêm tốn đối với một giáo dân.

=== Vương hậu Tây Ban Nha ===
Cuối năm 1758, Ferdinando V, người anh cùng cha khác mẹ của Carles, bắt đầu có những triệu chứng trầm cảm giống như người cha quá cố của họ. Ferdinando mất người vợ hết mực yêu thương, Maria Bárbara của Bồ Đào Nha vào tháng 8 năm 1758, và sau đó rơi vào đau buồn sâu sắc. Ông chỉ định Carlo người thừa kế vào ngày 10 tháng 12 năm 1758, trước khi rời Madrid đến Villaviciosa de Odón, nơi ông qua đời ngày 10 tháng 8 năm 1759. Sau đó, Carlos kế vị ngai vàng Tây Ban Nha.

Cùng năm đó, Carlos và Maria Amalia rời Napoli để đến Madrid, để lại hai người con ở lại Caserta. 

Người con trai thứ ba còn sống của họ sau này trở thành Ferdinando I của Hai Sicilia, trong khi người anh kế là Carlos nuôi dạy tại Tây Ban Nha để kế thừa ngai vàng Tây Ban Nha. Người con trai trưởng, Vương tử Felipe, Công tước xứ Calabria, mắc bệnh tâm thần nên bị loại khỏi dòng kế vị; ông sống và qua đời trong âm thầm tại Portici, nơi ông sinh ra năm 1747.

Quyền kế vị ngai vàng Napoli và Sicilia được dành cho người con thứ ba, Vương tử Ferdinando của Napoli và Sicilia. Ferdinando ở lại Ý trong khi cha mẹ sang Tây Ban Nha. Để đảm bảo điều đó, Carlos buộc phải thoái vị khỏi ngai vàng Napoli và Sicilia vào ngày 6 tháng 10 năm 1759, chính thức tách hai vương miện Tây Ban Nha và Napoli. Ngày 7 tháng 10 năm 1759, Carlos và Maria Amalia đến Barcelona.

Tại Tây Ban Nha, Maria Amalia một lần nữa chú trọng cải tạo và trang hoàng lại các cung điện hoàng gia. Cùng với chồng, bà tham gia sáng lập xưởng sản xuất đồ sứ cao cấp mang tên Real Fábrica del Buen Retiro. Maria Amalia cho rằng Tây Ban Nha bị quản lý kém và lạc hậu, và đổ một phần trách nhiệm cho mẹ chồng, Thái hậu Eliabetta Farnese, người sau đó bị buộc phải rời khỏi triều đình.

Bà không thích Tây Ban Nha, than phiền về đồ ăn, ngôn ngữ (mà bà từ chối học), khí hậu, cũng như người Tây Ban Nha, mà bà cho là thụ động, và giới quý tộc triều đình, mà bà coi là thiếu hiểu biết và học thức. Maria Amalia mô tả triều đình Tây Ban Nha là u ám và cuồng loạn.

Maria Amalia lên kế hoạch cho nhiều cải cách lớn, nhưng chưa kịp thực hiện thì qua đời đột ngột vào ngày 27 tháng 9 năm 1760, chỉ một năm sau khi đến Madrid, tại Cung điện Buen Retiro, bên ngoài kinh đô. Bà được an táng trong Hầm mộ Hoàng gia tại El Escorial. Carlos hết mực thương yêu cô, quvợđời năm 1788 và được an táng bên cạnh cô.

Năm761, Carlos cho mời Giovanni Battista Tiepolo vẽ tranh tường tại Cung điện Vương thất Madrid. Trong Phòng Tiền sảnh của Nữ hoàng, Tiepolo cùng các học trò đã vẽ tác phẩm “Sự tôn vinh của Nền quân chủ Tây Ban Nha” ("Apotheosis of the Spanish M"àn thành trong giai đoạn 1762–1766. Trong bức bích họa này, Vương hậu Maria Amalia được khắc họa giữa các vị thần Hy Lạp, trong đó có Apollo.

= Hậu duệ =

- Maria Isabel (Portici, 6 tháng 9 năm 1740 – Napoli, 2 tháng 11 năm 1742) – mất khi còn nhỏ.
- Maria Josefa (Portici, 20 tháng 1 năm 1742 – Napoli, 1 tháng 4 năm 1742) – mất khi còn nhỏ.
- María Isabel Ana (Capodimonte, 30 tháng 4 năm 1743 – Capodimonte, 5 tháng 3 năm 1749) – mất khi còn nhỏ.
- María Josefa (Gaeta, 6 tháng 7 năm 1744 – Madrid, 8 tháng 12 năm 1801).
- María Luisa (Portici, 24 tháng 11 năm 1745 – Cung điện Hofburg, 15 tháng 5 năm 1792) – kết hôn với Leopold II, Hoàng đế La Mã Thần thánh, và có con.
- Felipe, Công tước Calabria (Portici, 13 tháng 6 năm 1747 – Portici, 19 tháng 9 năm 1777).
- Carlos IV của Tây Ban Nha (Portici, 11 tháng 11 năm 1748 – Palazzo Barberini, 19 tháng 1 năm 1819) – kết hôn với María Luisa của Parma và có con.
- Maria Teresa (Cung điện Hoàng gia Napoli, 2 tháng 12 năm 1749 – Portici, 2 tháng 5 năm 1750) – mất khi còn nhỏ.
- Ferdinando I của Hai Sicilia (Napoli, 12 tháng 1 năm 1751 – Napoli, 4 tháng 1 năm 1825) – kết hôn với Maria Karolina của Áo và có con.
- Gabriel (Portici, 11 tháng 5 năm 1752 – Casita del Infante, 23 tháng 11 năm 1788) – kết hôn với Mariana Vitória của Bồ Đào Nha.
- Maria Ana (Portici, 3 tháng 7 năm 1754 – Capodimonte, 11 tháng 5 năm 1755) – mất khi còn nhỏ.
- Antonio Pascual (Caserta, 31 tháng 12 năm 1755 – 20 tháng 4 năm 1817) – kết hôn với cháu gái María Amalia của Tây Ban Nha.
- Francisco Javier (Caserta, 15 tháng 2 năm 1757 – Aranjuez, 10 tháng 4 năm 1771) – mất khi còn nhỏ.

= Huy hiệu =

= Chú thích và Tham khảo =
- Dizionario Biografico degli Italiani – Tập 70 (2007)
- María de los Ángeles Pérez Samper: "María Amalia de Sajonia", in: "Diccionario biográfico español", Madrid 2009–2013, Online-Version