Tứ diệu đế

Trong Phật giáo, Tứ Diệu Đế (hay Tứ Thánh Đế) là "bốn sự thật của những bậc cao quý", là những hiện hữu thực chất của thánh nhân. 

Bốn sự thật (đế) bao gồm:
1. khổ đế (tiếng Pali: dukkha - sự không thỏa mãn, sự đau đớn, sự duy trì không bền vững) là một tính chất bẩm sinh tồn tại trong các cảnh luân hồi;
2. tập đế (tiếng Pali: samudaya "-" nguồn gốc, sự sanh khởi hay là "nguyên nhân"): Khổ (dukkha) khởi cùng với Ái (taṇhā). Trong khi Ái được dịch một cách truyền thống trong các ngôn ngữ phương tây là 'nguyên nhân' của Khổ, thì Ái còn có thể được xem là yếu tố buộc chúng ta vào Khổ, hoặc là một phản ứng đối với Khổ, cố gắng để thoát khỏi nó;
3. diệt đế (tiếng Pali: nirodha - sự đoạn diệt, sự chấm dứt, sự giam cầm): Khổ có thể được chấm dứt hoặc được ngăn chặn bằng sự từ bỏ hoặc cắt đứt mối quan hệ với Ái; sự từ bỏ Ái sẽ giải thoát khỏi sự trói buộc của Khổ";"
4. đạo đế (tiếng Pali: magga - con đường) bát chánh đạo là con đường dẫn đến sự từ bỏ, sự đoạn diệt Ái (tanha) và Thủ"," và giải thoát khỏi Khổ (dukkha).

== Bốn sự thật ==
===Bộ đầy đủ – Dhammacakkappavattana Sutta===
Tứ diệu đế được biết đến nhiều nhất qua sự giải thích của chúng trong bài kinh Chuyển pháp luân ("Dhammacakkappavattana") mà nó bao gồm hai bộ về tứ diệu đế, trong khi một vài bộ khác có thể được tìm thấy ở tạng kinh tiếng Pali, một bộ sưu tập các bản miêu tả trong truyền thống Phật giáo Thượng tọa bộ. Bộ đầy đủ, là bộ được sử dụng nhiều nhất trong các bản giải thích hiện đại, bao gồm nhiều lỗi ngữ pháp, dẫn đến nhiều nguồn khác cho bộ này và có vài vấn đề liên quan đến việc phiên dịch trong cộng đồng Phật giáo cổ đại. Tuy nhiên, những điều trên đã được xem như là đúng bởi truyền thống tiếng Pali, mà nó đã không sửa lại những lỗi trên.

Dựa theo truyền thống Phật giáo, Kinh Chuyển pháp luân, "Thiết lập chuyển động cho bánh xe của chánh Pháp", chứa đựng các phương pháp giảng dạy đầu tiên mà Đức Phật đã đưa ra sau khi thành đạo đạt đến sự giác ngộ hoàn toàn, và giải thoát khỏi sự tái sinh. Theo L. S. Cousins, rất nhiều học giả xem rằng "bài kinh này đã được xác định như là bài giảng đầu tiên của Đức Phật chỉ ở thời gian sau này," và theo giáo sư về tôn giáo Carol S. Anderson thì bốn sự thật có lẽ lúc ban đầu không phải là một phần của bài kinh này, nhưng chúng đã được thêm vào sau đó thông qua một vài phiên bản chỉnh sửa. Trong bài kinh này, tứ diệu đế được trình bày như sau ("tỳ-kheo" thường được dịch là "tu sĩ Phật giáo"):
Cũng theo bài kinh này, với sự thấu hiểu hoàn toàn về bốn sự thật này thì việc giải thoát khỏi vòng luân hồi ("saṃsāra") đã được Đức Phật đạt được:
Việc thấu hiểu bốn sự thật đối với những người nghe pháp của Đức Phật sẽ dẫn đến sự mở ra Con mắt chánh pháp ("Dhamma Eye": pháp nhãn), đó là, sự đạt được chánh kiến:
===Bộ cơ bản===
Theo K.R. Norman, bộ cơ bản được trình bày như sau:

Các thuật ngữ chính trong phiên bản dài hơn của câu này là "dukkha-nirodha-gamini Patipada", có thể được dịch như sau:
- "Gamini": dẫn tới, làm đến
- "Patipada": con đường, lối đi, hướng đi; là một phương tiện để đạt đến một mục tiêu hoặc một đích đến.

===Bộ ghi nhớ===
Theo K. R. Norman, tạng kinh tiếng Pali chứa nhiều dạng rút gọn của tứ diệu đế. "Bộ ghi nhớ" là bộ được "dùng để nhắc nhở người nghe về dạng đầy đủ của tứ diệu đế." Dạng sớm nhất của bộ ghi nhớ là "dukkham samudayo nirodho magga", mà không đề cập đến các thuật ngữ "sacca" hay "arya" vì chúng được thêm vào trong công thức về sau. Bốn thuật ngữ ghi nhớ có thể được hiểu như sau:

1. "Dukkha" - "không thỏa mãn", "bản chất không thỏa mãn và sự không an toàn của tất cả các pháp hữu vi"; "đau đớn". "Dukkha" thường hay được dịch là "đau đớn" (suffering). Theo Khantipalo, đây là một bản dịch chưa chính xác, bởi vì nó chỉ cho bản chất không thỏa mãn tột cùng của những trạng thái và thứ tạm thời, bao gồm những trải nghiệm mang tính hài lòng nhưng tạm thời. Theo Emmanuel, "Dukkha" là đối lập với "sukha", "hài lòng", và nó nên được dịch như là "khổ".
2. "Samudaya -" "nguồn gốc", "nguồn", "sự sinh khởi", "đưa đến sự tồn tại"; "tổng các yếu tố hay phần tử của một cá thể hoặc sự tồn tại", "nhóm", "đi cùng với nhau", "sự kết hợp", "sản sinh ra nguyên nhân", "sự sinh khởi". Nó bao gồm:
1. "sam" - "với, cùng với";
2. "udaya" - "sự sinh khởi," "sự gia tăng"; "sự vươn lên, sự đến trước"; "sự nâng cao, sự đề cao, sự gia tăng; sự phát triển"; "kết quả, hậu quả";
3. "Nirodha" - sự đoạn diệt; sự giải phóng; để hạn chế; "sự ngăn chặn, sự đàn áp, sự xây tường, sự kiểm soát"
4. "Marga" - "con đường".

==Xem thêm==
- Duyên khởi
- Bát chánh đạo

==Tham khảo==
===Nguồn===
====Nguồn in====
=====Sutta Pitaka=====
- (See also Anguttara Nikaya)

==Đọc thêm==
===Historical background and development===
- , chapter 8

===Theravada commentaries===
- Walpola Rahula (1974), "What the Buddha Taught", Grove Press
- Ajahn Sucitto (2010), "Turning the Wheel of Truth: Commentary on the Buddha's First Teaching", Shambhala.
- Ajahn Sumedho (2002), "The Four Noble Truths", Amaravati Publications.
- Bhikkhu Bodhi (2006), "The Noble Eightfold Path: Way to the End of Suffering", Pariyatti Publishing.

===Tibetan Buddhism===
- Chögyam Trungpa (2009), "The Truth of Suffering and the Path of Liberation", Shambhala.
- Dalai Lama (1998), "The Four Noble Truths", Thorsons.
- Geshe Tashi Tsering (2005), "The Four Noble Truths: The Foundation of Buddhist Thought, Volume I", Wisdom, Kindle Edition
- Ringu Tulku (2005), "Daring Steps Toward Fearlessness: The Three Vehicles of Tibetan Buddhism", Snow Lion. (Part 1 of 3 is a commentary on the four truths)

===Modern interpretations===
- Epstein, Mark (2004), "Thoughts Without A Thinker: Psychotherapy from a Buddhist Perspective." Basic Books. Kindle Edition. (Part 1 examines the four truths from a Western psychological perspective)
- Moffitt, Phillip (2008), "Dancing with Life: Buddhist Insights for Finding Meaning and Joy in the Face of Suffering", Rodale, Kindle Edition. (An explanation of how to apply the Four Noble Truths to daily life)
- Thich Nhat Hanh (1999), "The Heart of the Buddha's Teaching", Three Rivers Press

===Other scholarly explanations===
- Gethin, Rupert (1998), "Foundations of Buddhism", Oxford University Press, (Chapter 3 is a commentary of about 25 pages.)
- Lopez, Donald S. (2001), "The Story of Buddhism", HarperCollins. (pp. 42–54)
==Liên kết ngoài==
- What are the Four Noble Truths?"
- The Four Noble Truths: an overview", Berzin Archives
- " The Four Noble Truths. A Study Guide", Thanissaro Bikkhu
- Four Noble Truths, Rigpa Wiki
- Tứ diệu đế - Hòa thượng Thích Minh Châu dịch Việt