Giải phong thánh

Giải phong thánh hay "Decanonization ( de- ←   : "xuống, từ, rời khỏi" + ← – danh sách, mục lục) là việc loại bỏ tên một người khỏi danh sách hay mục lục các thánh; đây là hành động ngược lại với phong thánh. 
Việc giải phong thánh, tức là loại tên một vị thánh khỏi lịch phụng vụ của Giáo hội, đã từng được thực hiện trong Giáo hội Chính Thống Nga, trong Giáo hội Công giáo và trong Giáo hội Anh giáo.

== Giáo hội Chính Thống ==
Trong Giáo hội Chính Thống Nga, trường hợp nổi tiếng nhất là việc giải phong thánh của công chúa Anna thành Kashin (người được gọi là “Đức tin Chính trực”) tại Thượng hội đồng Moskva năm 1677–1678. 
Nguyên nhân của việc giải phong thánh này là do chính sách tôn giáo khi đó: áp đặt bắt buộc kiểu làm dấu thánh giá bằng ba ngón tay tại Nga, thay thế cho biến thể hai ngón tay cũ.

Các cải cách khởi đầu dưới thời Alekséi Mikhailovich và tiếp tục dưới triều Pyotr I và những người kế vị, đã đòi hỏi sự tách biệt chính trị và giáo hội khỏi truyền thống trước đó cũng như văn hoá dân tộc. Điều này bao gồm cả việc giải phong thánh những nhân vật có tác phẩm văn học hoặc hagiography mâu thuẫn với chính sách tôn giáo mới. 
Việc tôn kính nhà văn và dịch giả nổi tiếng Maximus Người Hy Lạp đã bị đình chỉ. Các ngày lễ tưởng niệm gắn với 21 thánh Nga đã bị loại bỏ khỏi Typikon năm 1682.

Dưới thời Pyotr I, việc tôn kính các thánh tử đạo Anthony, John, và Eustathius – những người để râu và bị một ông hoàng ngoại giáo không râu hành hạ – cũng bị chấm dứt. 
Sau năm 1721, số lượng phong thánh mới giảm mạnh (chỉ có 2 thánh mới). Thế kỷ 18 còn chứng kiến việc giải phong thánh của một số vị thánh được tôn kính địa phương. Tuy nhiên, sang thế kỷ 19, việc tôn kính nhiều vị thánh địa phương đã được phục hồi.

Đại đức Andronik (Trubachev) cho rằng điều tai hại nhất không phải là các trường hợp giải phong thánh riêng lẻ, mà là việc chấp nhận nguyên tắc “giải phong thánh” như một chuẩn mực có thể trong đời sống giáo hội – điều này xuất phát từ sự thay đổi chính sách tôn giáo.

Trong thế kỷ 20, một số tên các vị thánh từng bị giải trừ đã được phục hồi vào lịch phụng vụ. Việc tái phong thánh Anna thành Kashin được Giáo hội Chính Thống Nga thực hiện năm 1909. Tuy nhiên, đa phần các tu sĩ Nga cổ, những người bị chấm dứt tôn kính trong “cuộc chiến chống Raskol”, vẫn bị lãng quên.

Năm 2013, có 36 thánh tử đạo mới (New Martyr) từng chịu đàn áp dưới thời Xô Viết đã bị giải phong thánh. Tên của họ bị xoá khỏi lịch phụng vụ năm 2013 của Giáo hội Chính Thống Nga mà không có lời giải thích.

== Giáo hội Công giáo ==
Khác với Giáo hội Chính Thống, Giáo hội Công giáo La Mã thường tránh sử dụng từ “giải phong thánh” ("decanonization"). 
Thay vào đó, trong trường hợp cần thiết, Toà Thánh thường dùng đến hình thức giảm bậc lễ kính ("reduction of cult") hay “ngừng tôn kính công khai”.

Ví dụ, sau Công đồng Vatican II, một số thánh được tôn kính theo lịch phụng vụ trước đó đã bị loại bỏ khỏi Lịch phụng vụ Rôma hoặc chỉ giữ ở mức lễ kính tuỳ chọn. 
Trong số này có thể kể đến Thánh Ursula, Thánh Christopher, Thánh George (một số nơi vẫn giữ nguyên, nhưng không còn là lễ kính bắt buộc toàn cầu). Lý do chủ yếu là thiếu chứng cứ lịch sử về sự tồn tại hay các truyền thống hagiography bị coi là huyền thoại hơn là thực tế lịch sử.

Trường hợp nổi tiếng khác là Thánh Philomena. Bà được tôn kính rộng rãi trong thế kỷ 19 sau khi có những báo cáo về phép lạ. Tuy nhiên, từ năm 1961, Thánh Bộ Phụng Tự và Kỷ luật Bí tích đã chính thức loại tên bà ra khỏi Lịch phụng vụ Rôma, vì thiếu chứng cứ lịch sử xác thực. 
Dù vậy, việc tôn kính riêng tư đối với Philomena không bị cấm, và tại một số nơi (nhất là ở Mugnano del Cardinale) bà vẫn được sùng kính mạnh mẽ.

== Các trường hợp ngoài Kitô giáo ==
Khái niệm tương tự “giải phong thánh” có thể thấy trong các tôn giáo khác. 
Ví dụ, trong Phật giáo Tây Tạng, có những nhân vật từng được tôn kính như các tulku (hoá thân của một vị Phật hay Bồ Tát), nhưng sau đó bị huỷ bỏ sự công nhận bởi Đạt-lai Lạt-ma hoặc các cơ quan tôn giáo cao cấp, nếu phát hiện sai phạm đạo đức hoặc do yếu tố chính trị.

Trong Ấn Độ giáo, các giáo phái đôi khi loại bỏ một guru hay swami khỏi danh sách tôn kính nếu phát hiện ra hành vi sai trái hoặc khi có tranh chấp giáo quyền.

== Xem thêm ==
- Phong thánh
- Chân phước
- Giáo hội Chính Thống Nga
- Giáo hội Công giáo Rôma