Y Bih Aleo

Y Bih Alêô (1901 - 20 tháng 1 năm 1987) là một chính khách Việt Nam. Ông là Phó Chủ tịch Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam từ năm 1962 đến năm 1977, Ủy viên Hội đồng Cố vấn Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam từ năm 1969 đến năm 1976, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam từ năm 1977 đến năm 1987.

== Tiểu sử ==
Y Bih Alêô (1901 - 1987) sinh ra tại buôn Ea Niêng, xã Ea Nuôl, huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk (nay là xã Ea Nuôl, tỉnh Đắk Lắk). Ông là một trí thức người Êđê. Được người Pháp đào tạo tại trường tiểu học Pháp - Đê tại Buôn Ma Thuột. Tham gia phong trào đấu tranh do Y Jut và Y Ut, lãnh đạo chống lại người Pháp. Sau đó làm thông ngôn cho Pháp, đi lính khố xanh lên đến Tiểu đoàn trưởng Bảo an binh. Làm cai đội trong thời gian này ông đã gặp một số tù nhân trong tù, được họ cảm hóa.

Sau cuộc đảo chính ngày ngày 9 tháng 3 năm 1945 của Nhật, ông theo phía Việt Minh. Khi Nhật đầu hàng, cùng một số nhân sỹ hô hào dân chúng Thượng chiếm đóng các cơ sở hành chánh và quân sự của Pháp do Nhật để lại và tham gia những ủy ban hành chánh lâm thời. Tiểu đoàn Cứu Quốc Quân Đắk Lắk do ông chỉ huy, đã tham gia nhiều trận đánh lớn trên cao nguyên.

Năm 1946, quân Pháp lần lượt chiếm lại những thành phố và thị xã lớn trên Tây Nguyên. Ông bị bắt vì theo Việt Minh, tuyên án và ở tù. Khi ra tù trở về buôn làng, được Pháp trọng dụng trở lại vì thiếu người.

Năm 1954, Hiệp định Giơ-ne-vơ được ký kết. Y Bih-Alêô được tổ chức phân công ở lại không tập kết ra Bắc.

== Sự nghiệp chính trị ==
=== Giai đoạn 1960 - 1975 ===
Trong những sục sôi cách mạng, với khí thế đồng khởi của đồng bào miền Trung và Tây Nguyên, vào trung tuần tháng 10-1960, tại vùng căn cứ Kon Hà Nừng (Gia Lai), đồng bào các dân tộc Tây Nguyên và miền núi phía Tây vùng duyên hải Nam Trung Bộ Việt Nam họp Đại hội thành lập Phong trào các Dân tộc Tự trị Tây Nguyên.

Đại hội bầu Y Bih-Alêô - một cán bộ Việt Minh, một trí thức tiêu biểu, một đảng viên cộng sản mẫu mực – người có uy tín lớn trong đồng bào các dân tộc Tây Nguyên làm Chủ tịch phong trào. Đại hội lấy hình con chim chèo bẻo – một loại chim có đặc tính đoàn kết gắn bó và chiến đấu dẻo dai làm biểu tượng của phong trào. Đại hội kêu gọi các dân tộc đoàn kết chặt chẽ, đoàn kết với đồng bào Kinh, cùng cả nước chống Mỹ, cứu nước. Đại hội cử đoàn đại biểu các dân tộc Tây Nguyên do Chủ tịch Y Bih-Alêô làm trưởng đoàn đi dự Đại hội toàn miền Nam thành lập Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam (20 tháng 12 năm 1960).

Tại Đại hội, thay mặt cho Phong trào các Dân tộc Tự trị Tây Nguyên Y Bih-Alêô tuyên bố tán thành Cương lĩnh cứu nước của Mặt trận và khẳng định sẽ là thành viên tích cực của Mặt trận. Đại hội cử ông làm Chủ tịch Ủy ban Mặt trận dân tộc giải phóng tỉnh Đắc Lắc. Năm 1962, ông được cử làm Ủy viên Ủy ban Mặt trận dân tộc giải phóng khu Trung Trung Bộ Việt Nam.

Tại Đại hội Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam lần thứ nhất (ngày 16 tháng 2 năm 1962), ông Y Bih Alêô đang giữ chức Chủ tịch Phong trào Tự trị Tây Nguyên được bầu làm Phó Chủ tịch Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam.

Tại Đại hội Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam lần thứ hai (ngày 1 tháng 11 năm 1964), ông Y Bih Alêô - đại diện những người Tin Lành yêu nước, người dân tộc Êđê, Chủ tịch Phong trào Tự trị các dân tộc Tây Nguyên tiếp tục được bầu làm Phó Chủ tịch Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam.

Tại Đại hội đại biểu quốc dân miền Nam Việt Nam (từ ngày 6 đến ngày 8 tháng 6 năm 1969), Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam cùng Liên minh các lực lượng Dân tộc, Dân chủ và Hòa bình Việt Nam, đại diện cho các giai cấp, tầng lớp xã hội, các chính đảng, đoàn thể cử ra Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam và Hội đồng cố vấn của Chính phủ. Ông Y Bih Alêô - đại diện các dân tộc Tây Nguyên được cử làm Ủy viên Hội đồng cố vấn của Chính phủ.

=== Giai đoạn 1975 - 1987 ===
Tại Đại hội Mặt trận dân tộc thống nhất Việt Nam (Đại hội lần thứ I, Nhiệm kỳ 1977 - 1983), họp từ ngày 31 tháng 1 đến 4 tháng 2 năm 1977 tại Hội trường Thống nhất, Thành phố Hồ Chí Minh) hợp nhất 3 tổ chức: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam, Liên minh các lực lượng dân tộc, dân chủ và hòa bình Việt Nam, lấy tên là Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Cụ Y Bih Alêô được bầu làm Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam kiêm Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Đắk Lắk.

Tại Đại hội Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ II (Nhiệm kỳ 1983 - 1988), họp từ ngày 12 tháng 5 đến 14 tháng 5 năm 1983 tại Hội trường Ba Đình, Thủ đô Hà Nội. Cụ Y Bih Alêô tiếp tục được bầu làm Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam kiêm Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Đắk Lắk.

Do tuổi cao sức yếu, ông qua đời ngày 20 tháng 1 năm 1987.

== Vinh danh ==
Y Bih Alêô đã được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý:

- Huân chương Độc lập hạng nhất;
- Huân chương kháng chiến chống Pháp hạng nhất;
- Huân chương kháng chiến chống Mỹ hạng nhất;
- Huân chương Đại đoàn kết.

Tên ông đã được đặt cho một con đường ở các tỉnh Đắk Lắk và Lâm Đồng (tỉnh Đắk Nông cũ).