Họ Anh thảo chiều

Họ Anh thảo chiều hay họ Nguyệt kiến thảo, còn gọi là họ Rau dừa nước hoặc họ Rau mương, (danh pháp khoa học: Onagraceae, đồng nghĩa: Circaeaceae, Epilobiaceae, Fuchsiaceae, Isnardiaceae, Jussiaeaceae, Lopeziaceae, Oenotheraceae), là một họ thực vật có hoa trong bộ Đào kim nương (Myrtales). Họ này bao gồm khoảng 640-650 loài cây thân thảo, cây bụi nhỏ và cây gỗ trong 18 chi. Họ này phân bổ rộng khắp, trên mọi châu lục từ các khu vực cận Bắc cực tới khu vực nhiệt đới.

Họ này bao gồm một số loài cây trong vườn khá phổ biến như anh thảo chiều (hay nguyệt kiến thảo) (chi "Oenothera") và hoa đăng (hay vân anh) (chi "Fuchsia"). Một vài loài, cụ thể là liễu lan (chi "Epilobium") là các loài cỏ dại trong vườn, nhưng đôi khi cũng được coi là cây cảnh.

Họ này có đặc trưng là hoa thường có 4 lá đài và cánh hoa (chi Ludwigia là 4-5 cánh còn chi Circaea là 2 cánh); ở một vài chi (như "Fuchsia") thì các lá đài có màu tươi như của cánh hoa, tạo ra ấn tượng là hoa có 8 cánh. Các hạt rất nhỏ, ở một vài chi (như "Epilobium") thì chúng có một chùm lông tơ để nhờ gió phân tán, ở các chi khác (như "Fuchsia") thì hạt nằm trong quả mọng nhiều nước được phân tán nhờ chim. Các lá nói chung mọc đối hay thành vòng xoắn, nhưng có thể được sắp xếp kiểu xoắn ốc ở một vài loài. Nói chung, chúng có dạng lá đơn và hình mũi mác. Ở nhiều chi/loài thì các hạt phấn được giữ một cách lỏng lẻo cùng nhau bằng các sợi chỉ nhỏ và nhớt, có nghĩa là chỉ có các loài ong đã chuyên biệt hóa (về mặt hình thái học) để thu lượm dạng phấn này là có thể thụ phấn có hiệu quả cho hoa (nó không thể được thụ phấn một cách có hiệu quả nhờ chùm lông bàn chải ở chân các loài ong thông thường). Một cách tương ứng, gần như tất cả các loài ong đậu vào hoa của các loài trong họ này là các "chuyên gia" thụ phấn cho chúng (ong có tính chọn lọc hạn hẹp).

Tên gọi khoa học của họ này có nguồn gốc từ chi (cũ) "Onagra" (hiện nay là một phần của chi "Oenothera") do John Lindley đặt năm 1836 trong lần xuất bản thứ hai của "A Natural System of Botany".
== Các chi ==
Họ này thông thường được chia thành hai phân họ như dưới đây:
- Phân họ Anh thảo chiều (Onagroideae): Khoảng 17 chi với 565 loài
- "Boisduvalia" (bao gồm cả "Cratericarpium")
- "Calylophus" (bao gồm cả "Calylophis", "Galpinsia", "Meriolix", "Salpingia")
- "Camissonia" (bao gồm cả "Agaosizia", "Chylismia", "Eulobus", "Holostigma", "Sphaerostigma", "Taraxia"): Khoảng 80 loài
- "Circaea" (bao gồm cả "Carlostephania", "Ocimastrum", "Regmus"): Lộ châu thảo, rau núi, quái quả.
- "Clarkia" (bao gồm cả "Clarckia", "Eucharidium", "Gauropsis"?, "Godetia", "Oenotheridium", "Opsianthes", "Phaestoma"): gỗ đệ.
- "Epilobium" (bao gồm cả "Chamaenerion", "Chamerion", "Cordylophorum", "Crossostigma", "Pyrogennema", "Zauschneria"): Khoảng 165 loài liễu thảo, liễu lan, liễu diệp thái, thượng thùy, xeo hoa xan.
- "Fuchsia" (bao gồm cả "Brebissonia", "Ellobium", "Encliandra", "Kierschlegeria", "Kirschlegera", "Lyciopsis", "Myrinia", "Nahusia", "Quelusia", "Quiliusa", "Schufia", "Skinnera", "Spachia", "Thilcum", "Tilco"): Khoảng 105 loài hoa vân anh, lồng đèn, hoa đăng, phước hoa (theo Phạm Hoàng Hộ), đảo quải kim chung.
- "Gaura" (bao gồm cả "Gauridium", "Schizocarya"): sơn đào thảo
- "Gayophytum"
- "Gongylocarpus" (bao gồm cả "Burragea")
- "Hauya"
- "Hemifuchsia"
- "Heterogaura".
- "Lopezia" (bao gồm cả "Diplandra", "Jehlia", "Pelozia", "Pisaura", "Pseudolopezia", "Riesenbachia", "Semeiandra")
- "Oenothera" (bao gồm cả "Anogra", "Baumannia", "Blennoderma", "Gaurella", "Gauropsis"?, "Hartmannia", "Kneiffia", "Lavauxia", "Megapterium", "Onagra", "Onosuris", "Onosurus", "Pachylophus", "Peniophyllum", "Raimannia", "Usoricum", "Xylopleurum"): Khoảng 125 loài anh thảo chiều (nguyệt kiến thảo), rau cần nước.
- "Stenosiphon"
- "Xylonagra"
- Phân họ Rau dừa nước (Jussiaeaoideae): 1 chi với khoảng 85 loài
- "Ludwigia" (bao gồm cả "Corynostigma", "Cubospermum", "Danthia", "Dantia", "Diplandra", "Fissendocarpa", "Isnardia", "Jussiaea", "Ludwigiantha", "Nemotopyxis", "Oocarpon", "Prieuria", "Quadricosta"): Khoảng 85 loài đinh hương liệu, thủy long, du long thái, rau mương, rau dừa nước.

== Tham khảo ==
- Viện Smithsonia: Phân loại họ Onagraceae