Roguelike

Roguelike (hay rogue-like) là một thể loại trò chơi nhập vai truyền thống được đặc trưng bởi việc phiêu lưu ngục tối qua cấp độ của màn chơi tạo sẵn , lối chơi theo lượt, di chuyển theo lưới và cái chết vĩnh viễn của nhân vật người chơi. Hầu hết các trò chơi roguelike đều dựa trên cốt truyện giả tưởng cao, phản ánh ảnh hưởng của các trò chơi nhập vai trên bàn như "Dungeons & Dragons".

Mặc dù "Beneath Apple Manor" ra đời trước đó, trò chơi "Rogue" năm 1980, một trò chơi dựa trên ASCII chạy trên terminal hoặc trình giả lập đầu cuối, được coi là tiền thân và là người đặt tên cho thể loại này, với các trò chơi phái sinh phản ánh đồ họa nhân vật- hoặc sprite của "Rogue". Những trò chơi này đã trở nên phổ biến trong giới sinh viên đại học và lập trình viên máy tính những năm 1980 và 1990, dẫn đến hàng trăm biến thể. Một số biến thể nổi tiếng hơn bao gồm "Hack", "NetHack", "Ancient Domains of Mystery", "Moria", "Angband", "Tales of Maj'Eyal", và "Dungeon Crawl Stone Soup". Loạt game "Mystery Dungeon" của Chunsoft, lấy cảm hứng từ "Rogue", cũng nằm trong khái niệm game roguelike.

Định nghĩa chính xác về game roguelike vẫn là một chủ đề gây tranh cãi trong cộng đồng game điện tử. Một "Diễn giải Berlin" được soạn thảo năm 2008 đã định nghĩa một số yếu tố giá trị cao và thấp của các trò chơi roguelike "kinh điển" như "Rogue", "NetHack" và "Angband", những yếu tố này sau đó đã được sử dụng để phân biệt các trò chơi roguelike này với các trường hợp ngoại lệ như "Diablo". Kể từ đó, với máy tính gia đình và hệ thống chơi game mạnh mẽ hơn cùng sự phát triển nhanh chóng của phát triển trò chơi điện tử độc lập, một số trò chơi "roguelike" mới đã xuất hiện, với một số nhưng không phải tất cả các yếu tố giá trị cao này, về danh nghĩa là sử dụng cơ chế tạo thủ tục và chết vĩnh viễn, đồng thời thường kết hợp các thể loại trò chơi, yếu tố chủ đề và phong cách đồ họa khác; Những ví dụ phổ biến bao gồm "Spelunky", "", "The Binding of Isaac", "Slay the Spire", "Crypt of the NecroDancer", và "Hades". Để phân biệt những trò chơi này với các game roguelike truyền thống, chúng có thể được gọi là roguelite (hoặc rogue-lite) hoặc roguelike-like. Bất chấp gợi ý đặt tên thay thế này, những trò chơi này thường được gọi là roguelike và sử dụng thẻ roguelike trên nhiều nền tảng như Steam.

== Nguồn gốc ==
Thuật ngữ "roguelike" xuất phát từ nhóm tin Usenet vào khoảng năm 1993, vì đây là kênh chính mà người chơi roguelike thời kỳ đó sử dụng để thảo luận về các trò chơi, cũng như cách các nhà phát triển sử dụng để thông báo các bản phát hành mới và thậm chí phân phối mã nguồn của trò chơi trong một số trường hợp. Với nhiều nhóm riêng biệt cho mỗi trò chơi, người ta đã đề xuất rằng với sự phổ biến ngày càng tăng của "Rogue", "Hack", "Moria" và "Angband", tất cả đều có những điểm chung, các nhóm nên được hợp nhất dưới một thuật ngữ chung để tạo điều kiện thuận lợi cho việc thảo luận giữa các trò chơi. Cuộc tranh luận giữa những người sử dụng các nhóm này đã diễn ra để cố gắng tìm ra một thuật ngữ bao hàm mô tả các yếu tố chung, bắt đầu bằngcodice_1, nhưng sau ba tuần thảo luận,codice_2, dựa trên "Rogue", vào thời điểm đó được coi là trò chơi lâu đời nhất trong số các trò chơi thuộc thể loại này, đã được chọn là "thứ coi được nhất trong số tất cả những thứ tệ hại hiện có". Vào thời điểm có đề xuất thành lập một nhóm để thảo luận về sự phát triển của loại trò chơi này vào năm 1998, thuật ngữ "roguelike" đã được thiết lập trong cộng đồng. Cách sử dụng này tương tự như "bản sao Doom", một thuật ngữ được sử dụng vào những năm 1990 và sau đó phát triển thành "game bắn súng góc nhìn thứ nhất".

== Lối chơi và thiết kế ==
Dựa trên các khái niệm của trò chơi nhập vai trên bàn như "Dungeons & Dragons", hầu hết các trò chơi roguelike đều cho phép người chơi điều khiển một nhân vật, họ có thể tùy chỉnh nhân vật bằng cách chọn lớp, chủng tộc và giới tính, đồng thời điều chỉnh điểm thuộc tính và kỹ năng. Khi bắt đầu trò chơi, nhân vật được đặt ở cấp độ cao nhất của ngục tối, với các trang bị cơ bản như vũ khí đơn giản, áo giáp, đuốc và thức ăn. Theo khái niệm nhập vai phiêu lưu khám phá ngục tối, người chơi di chuyển nhân vật qua ngục tối, thu thập kho báu có thể bao gồm vũ khí mới, áo giáp, thiết bị ma thuật, thuốc, cuộn giấy, thức ăn và tiền, trong khi phải chiến đấu với quái vật lang thang trong ngục tối. Hầu hết các trận chiến được thực hiện đơn giản bằng cách cố gắng di chuyển nhân vật vào cùng vị trí với quái vật. Trò chơi sau đó sẽ tính toán sát thương mà nhân vật và quái vật gây ra. Các loại tấn công khác, chẳng hạn như bắn tên hoặc thực hiện phép thuật tấn công, cũng thường có thể được thực hiện.

Đánh bại quái vật sẽ giúp nhân vật nhận được điểm kinh nghiệm, và sau khi kiếm đủ điểm, nhân vật sẽ lên một cấp kinh nghiệm, cải thiện điểm sinh lực, khả năng phép thuật và các thuộc tính khác. Quái vật có thể đánh rơi kho báu để cướp bóc. Nhân vật sẽ chết nếu mất hết điểm sinh lực. Vì hầu hết các game roguelike đều có khái niệm chết vĩnh viễn, điều này đồng nghĩa với việc kết thúc trò chơi và người chơi sẽ phải bắt đầu lại trò chơi với một nhân vật mới được tạo. Roguelike gần như luôn là theo lượt, với trò chơi chỉ phản ứng khi người chơi thực hiện hành động với nhân vật. Điều này cho phép người chơi tự đánh giá tình huống khó khăn, chẳng hạn như bị nhiều quái vật dồn vào đường cùng, và xác định chiến lược tốt nhất.

Người chơi thường phải khám phá ngục tối để tìm thấy nội dung bên trong, tương tự như màn sương mù. Nhiều trò chơi roguelike bao gồm các yếu tố về khả năng hiển thị, chẳng hạn như đuốc để chiếu sáng giúp nhìn thấy quái vật ở các ô vuông gần đó hoặc dấu chỉ để giới hạn số lượng quái vật có thể nhìn thấy từ vị trí của người chơi. Các ngục tối có xu hướng kết nối bằng cầu thang; các cấp ngục tối thấp hơn thường khó hơn các cấp cao hơn, do đó, một nhân vật chưa phát triển sẽ gặp khó khăn khi tiến triển quá nhanh. Các cấp ngục tối và số lượng quái vật cũng như kho báu bên trong chúng được tạo ngẫu nhiên bằng cách sử dụng màn chơi tạo sẵn, vì vậy không có trò chơi nào giống nhau trong các lần chơi tiếp theo. Hầu hết các game roguelike đều có mục tiêu cuối cùng là thu thập một vật phẩm nằm ở tầng sâu nhất của ngục tối, hoặc đánh bại một quái vật cụ thể sống ở tầng đó. Các game roguelike điển hình đánh giá thành tích của người chơi vào cuối trò chơi thông qua điểm số dựa trên số lượng kho báu, tiền, kinh nghiệm kiếm được và tốc độ hoàn thành trò chơi, nếu người chơi làm được. Điểm số được hiển thị trên bảng xếp hạng để so sánh thành tích của người chơi trong các lần chơi tiếp theo.

=== Các tính năng chính ===
Những yếu tố gameplay định nghĩa rõ ràng một trò chơi "roguelike" vẫn là một chủ đề gây tranh cãi trong cộng đồng trò chơi điện tử. Có sự đồng thuận rằng các trò chơi roguelike kết hợp các yếu tố lối chơi phổ biến của trò chơi dựa trên văn bản "Rogue" (1980), trò chơi đã tạo ra nhiều biến thể do thành công của nó; Tính đến năm 2015, hàng trăm trò chơi được cho là roguelike đã có sẵn thông qua danh mục trò chơi Steam, và wiki do người dùng điều hành RogueBasin theo dõi hàng trăm trò chơi roguelike và quá trình phát triển của chúng.

=== Roguelike thời kỳ đầu ===
Các game roguelike ban đầu được phát triển để chơi trên giao diện người dùng dạng văn bản, thường là máy tính lớn chạy UNIX và các thiết bị đầu cuối được sử dụng tại các trường cao đẳng và đại học trước khi chuyển sang máy tính cá nhân. Các trò chơi sử dụng kết hợp các ký tự ASCII hoặc ANSI để thể hiện trực quan các yếu tố của cấp độ ngục tối, sinh vật và vật phẩm trong cấp độ như trong nghệ thuật ASCII. Những trò chơi này thường bao gồm một hoặc hai dòng văn bản hiển thị trạng thái hiện tại của người chơi ở cuối màn hình, và các màn hình menu dạng văn bản để quản lý kho đồ, số liệu thống kê và các chi tiết khác.

=== Rogue-lite và mê cung tử thần ===
Với máy tính và máy chơi game có khả năng đồ họa và lối chơi tiên tiến hơn, rất nhiều trò chơi đã xuất hiện dựa trên thiết kế roguelike cổ điển nhưng khác biệt ở một hoặc nhiều tính năng. Nhiều trò chơi trong số này sử dụng các khái niệm về bản đồ được tạo sẵn và cái chết vĩnh viễn, đồng thời tránh xa lối chơi di chuyển theo ô và theo lượt, thường sử dụng một thể loại trò chơi khác như trò chơi hành động hoặc platform. Các tựa game khác bắt nguồn từ game roguelike dựa trên nhận định rằng các game roguelike truyền thống rất khó chơi với đường cong học tập dốc, và người chơi có thể không bao giờ hoàn thành những tựa game này qua nhiều lần chơi, khiến chúng khó bán cho nhiều đối tượng hơn. Những tựa game mới này sẽ bao gồm các yếu tố giảm độ khó để thu hút nhiều đối tượng hơn.
== Lịch sử ==
Việc tạo ra các trò chơi roguelike đến từ các lập trình viên nghiệp dư và tin tặc máy tính, cố gắng tạo ra các trò chơi cho lĩnh vực máy tính mới ra đời vào đầu những năm 1980, đặc biệt chịu ảnh hưởng của trò chơi phiêu lưu văn bản năm 1975 "Colossal Cave Adventure" (thường có tên đơn giản là "Adventure", hoặc "advent" trên các hệ thống tệp không có tên tệp dài), và từ bối cảnh sử thi giả tưởng của trò chơi trên bàn "Dungeons & Dragons". Một số yếu tố của thể loại roguelike đã có mặt trong các trò chơi khám phá ngục tối được viết cho hệ thống PLATO. Bao gồm "pedit5" (1975) được cho là trò chơi khám phá ngục tối đầu tiên và có các cuộc chạm trán quái vật ngẫu nhiên, mặc dù chỉ sử dụng một cấp độ ngục tối cố định duy nhất. "pedit5" lấy cảm hứng từ các trò chơi khám phá ngục tối tương tự dựa trên PLATO "dnd" (1975), "orthanc" (1978), "Moria" (1978) và "avatar" (1979). Không rõ liệu những trò chơi PLATO này có truyền cảm hứng cho thể loại roguelike hay không vì không có bằng chứng nào cho thấy những người sáng tạo roguelike ban đầu có quyền truy cập vào những trò chơi này. Các trò chơi roguelike cốt lõi được phát triển độc lập với nhau, nhiều nhà phát triển không biết về các dự án tương ứng của họ cho đến vài năm sau khi thể loại này bắt đầu.
Ví dụ về các trò chơi thành công đã tích hợp các yếu tố roguelike vào các thể loại khác bao gồm:

- "Dead Cells", một trò chơi roguelike kết hợp với các trò chơi platform theo phong cách Metroidvania
- "Slay the Spire", mang tiến trình roguelike vào một trò chơi xây dựng bộ bài
- "Crypt of the Necrodancer" sử dụng cách tiếp cận theo phong cách trò chơi nhịp điệu trong ngục tối roguelike
- "Enter the Gungeon" thiết lập sự tiến triển roguelike kết hợp với shoot 'em up
- "Vampire Survivors", một trò chơi roguelike tối giản kết hợp với shoot 'em up.

"Hades", một trò chơi nhập vai hành động roguelite, được xây dựng để kết hợp chặt chẽ các yếu tố của cốt truyện phi tuyến tính vào trò chơi, tạo lý do để người chơi liên tục khám phá trò chơi và giúp thu hút người chơi đến với thể loại roguelike vốn từng bị mang tiếng gây nản lòng do mức độ khó cao.

== Xem thêm ==
- Danh sách trò chơi Roguelike
- Ngục tối nhiều người chơi (MUD)
- Ngục tối ngẫu nhiên
- Trò chơi xây dựng bộ bài Roguelike

== Liên kết ngoài ==
- rec.games.roguelike Usenet hierarchy at Google Groups
- Roguebasin – The Roguelike information wiki
- @Play – A column about roguelikes and their various aspects by John Harris at GameSetWatch.
- Roguelike Roundup at Kuro5hin