9M730 Burevestnik

9M730 Burevestnik (; "chim bão", mã định danh NATO: SSC-X-9 Skyfall) là tên lửa hành trình bay thấp, dùng năng lượng hạt nhân và mang đầu đạn hạt nhân đang được Nga phát triển cho Lực lượng Vũ trang Liên bang Nga. Theo Bộ Quốc phòng Nga, tầm bắn của tên lửa này về thực chất là không giới hạn.

Burevestnik là một trong sáu vũ khí chiến lược mới mà Tổng thống Nga Vladimir Putin công bố trong thông điệp liên bang vào ngày 1 tháng 3 năm 2018. Nỗ lực này có nét tương đồng với Dự án Pluto của Hoa Kỳ (1957), vốn dù hoạt động được nhưng bị cho là quá khiêu khích, kém hiệu quả hơn tên lửa đạn đạo liên lục địa, và phát thải phóng xạ khiến việc lên lịch bay thử trở nên khó khăn, nên đã bị hủy bỏ.

Theo Tổng tham mưu trưởng Nga Valery Gerasimov, ngày 21 tháng 10 năm 2025, tên lửa đã bay trong 15 giờ.
==Lịch sử==
===Động cơ===
Các tên lửa dùng động cơ tên lửa thông thường có thời gian bay và tầm bắn hạn chế. Năng lượng từ phản ứng phân hạch hạt nhân cung cấp mật độ năng lượng cao hơn nhiều so với cùng khối lượng nhiên liệu; nếu có thể khai thác năng lượng ấy để cho ra lực đẩy, về mặt giả thuyết có thể cho phép phóng từ ngoài vùng phòng thủ của mục tiêu, bay vòng tránh các tuyến phòng thủ, và lảng vảng trong thời gian dài. Tuy vậy, theo Etienne Marcuz (Foundation for Strategic Research), độ bền của các thành phần và môi chất phi hạt nhân trong hệ thống vẫn giới hạn thời gian hoạt động tổng thể. Mỹ từng phát triển tên lửa hành trình siêu âm bay thấp ("Supersonic Low Altitude Missile – SLAM") dùng năng lượng hạt nhân vào thập niên 1950, đã thử nghiệm toàn công suất các lò phản ứng Tory II-A và Tory II-C, nhưng dự án đã bị hủy bỏ, một phần vì ô nhiễm phóng xạ khi triển khai.

===Phát triển===
Nền công nghiệp quốc phòng Nga bắt đầu phát triển tên lửa hành trình có tầm bắn liên lục địa dùng năng lượng hạt nhân có khả năng vượt qua mọi hệ thống phòng thủ tên lửa dựa trên đánh chặn từ tháng 12 năm 2001, sau khi Mỹ rút khỏi Hiệp ước Chống tên lửa đạn đạo (ABM) năm 1972. Theo giáo sư Mark Galeotti, đây là dự án hồi sinh từ một dự án từ thời Liên Xô.Tên lửa được nói là có tầm bắn không giới hạn và né tránh các hệ thống phòng thủ tên lửa. Hãng truyền thông Nga TASS đưa tin vào tháng 2 năm 2019 rằng khối nguồn hạt nhân của Burevestnik đã được thử nghiệm thành công.

Theo một tờ báo Nga, tên lửa do Viện Nghiên cứu Khoa học Toàn Nga về Vật lý Thực nghiệm ở Sarov phát triển, và NPO Novator tại Yekaterinburg sản xuất. Một tờ báo Nga khác cho biết “Burevestnik” sớm nhất chỉ có thể biên chế sau 2027. Việc biên chế không vi phạm các điều khoản của New START (Hiệp ước cắt giảm vũ khí hạt nhân Mỹ–Nga) mà Nga tạm đình chỉ (không rút khỏi) vào ngày 21 tháng 2 năm 2023.

Tên lửa hành trình này được đặt là "Burevestnik" ("chim báo bão", một loài hải âu) thông qua một cuộc bỏ phiếu công khai trên trang Bộ Quốc phòng Nga.

Ngày 5 tháng 10 năm 2023, Tổng thống Nga Vladimir Putin tuyên bố tên lửa đã bay thử thành công; tuy nhiên, các nguồn truyền thông phương Tây như BBC bày tỏ hoài nghi thông báo này, mặc dù những nghi ngờ trên không có xác nhận độc lập Theo Nuclear Threat Initiative (NTI) năm 2024, một tổ chức vận động giảm thiểu rủi ro hạt nhân, sinh học và công nghệ mới nổ, “Burevestnik có thành tích thử nghiệm kém, với ít nhất 13 lần thử đã biết từ năm 2016, chỉ hai lần thành công một phần.”

Theo các nhà nghiên cứu Hoa Kỳ Decker Eveleth và Jeffrey Lewis, dựa trên ảnh vệ tinh về công trường bệ phóng và cơ sở lưu trữ năm 2024, địa điểm triển khai có khả năng cao của Burevestnik là Vologda-20, cách Chebsara khoảng 15 km về phía tây nam, tức cách Moskva khoảng về phía Bắc.

Tổng tham mưu trưởng Lực lượng vũ trang Liên bang Nga Valery Gerasimov cho biết Burevestnik—với tầm bắn công bố , và có thể bay thấp tới so với mặt đất đã thực hiện chuyến bay trong 15 giờ vào ngày 21 tháng 10 năm 2025, thử nghiệm cơ động theo trục đứng và ngang đạt yêu cầu kỹ thuật, thể hiện “khả năng cao trong việc vượt qua các hệ thống phòng thủ tên lửa và phòng không. Cơ quan Bảo vệ Bức xạ Na Uy ban đầu không ghi nhận đột biến tại các trạm giám sát phóng xạ, nhưng tình báo quân sự Na Uy xác nhận vụ phóng thử Burevestnik tại Novaya Zemlya.
===Suy đoán về thiết kế===
Theo Vladimir Putin và Bộ Quốc phòng Nga, kích thước của tên lửa tương đương với tên lửa hành trình Kh-101, nhưng tầm hoạt động công bố lớn hơn. Tên lửa được trang bị một bộ nguồn hạt nhân cỡ nhỏ. Một bản trình chiếu chính thức cho thấy tên lửa phóng từ bệ nghiêng bằng tầng đẩy tên lửa có thể tách rời.

Pavel Ivanov từ "VPK-news" cho rằng tên lửa hành trình này dài gấp rưỡi đến gấp đôi Kh-101, và cánh của Burevestnik được gắn trên “đỉnh” thân thay vì bên dưới như trên Kh-101.Ông cũng lưu ý có các “gờ nhô đặc trưng” tại những vị trí khả năng là khu vực không khí được gia nhiệt bởi lò phản ứng hạt nhân. Theo Ivanov, khối lượng của "Burevestnik" lớn hơn nhiều lần so với Kh-101, vì vậy Tu-160 và Tu-95 khó có thể là máy bay mang phù hợp.

Theo "Nezavisimaya Gazeta", "Burevestnik" là tên lửa hạt nhân–nhiệt với động cơ tầng đẩy nhiên liệu rắn. Tên lửa có chiều dài khi phóng và dài khi đang bay. Mũi tên lửa có hình eclipse kích thước × .

Chuyên gia quân sự Anton Lavrov trong một bài báo của tờ "Izvestia" nhận định "Burevestnik" dùng động cơ ramjet, và khác với các hệ động lực hạt nhân thường thấy, nó phát thải phóng xạ liên tục.

Stratfor thì cho rằng "Burevestnik" sử dụng động cơ turbojet và tên lửa đẩy nhiên liệu lỏng.

Theo James Hockenhull, Tổng cục Tình báo Quốc phòng Anh (CDI), "Burevestnik" là tên lửa hành trình cận âm dùng năng lượng hạt nhân có tầm vươn toàn cầu, cho phép tấn công từ các hướng ngoài dự đoán, và có khả năng lảng vảng gần như vô hạn.

Hans M. Kristensen, Giám đốc Dự án Thông tin Hạt nhân của Liên đoàn các Nhà khoa học Mỹ (FAS), lưu ý rằng Burevestnik vẫn dễ bị tổn thương như mọi tên lửa hành trình, và đặt câu hỏi về động cơ phát triển, bởi bay càng lâu thì càng có thêm thời gian để theo dõi.

Cheryl Rofer (cựu nhà nghiên cứu hạt nhân, Phòng thí nghiệm Quốc gia Los Alamos) và Thomas Countryman (cựu quan chức cấp cao Bộ Ngoại giao Mỹ, Hiệp hội Kiểm soát Vũ khí) cùng cảnh báo rủi ro ô nhiễm hạt nhân ngay đối với Nga; Countryman gọi hệ thống này là “ngu ngốc độc nhất vô nhị” và ví nó như “một Chernobyl biết bay”

==Địa điểm thử nghiệm==
Chuyên gia không phổ biến hạt nhân Jeffrey Lewis đã xác định một số địa điểm có khả năng được dùng để thử nghiệm "Burevestnik". Các địa điểm này đều có mái che bảo vệ đặt trên đường ray có thể nhìn thấy trên ảnh vệ tinh.

===Pan'kovo===
Bãi thử Pan'kovo nằm cách 170 km về phía bắc căn cứ không quân Rogachevo, nằm trên đảo Yuzhny thuộc quần đảo Novaya Zemlya ở Bắc Băng Dương.

Vào tháng 11 năm 2017, địa điểm này chứng kiến một vụ thử không thành công của tên lửa "Burevestnik", sau hai phút bay với quãng đường khoảng 35 km, tên lửa rơi xuống Biển Barents. Ba con tàu, trong đó một tàu được trang bị xử lý vật liệu phóng xạ, được giao nhiệm vụ thu hồi mảnh vỡ của tên lửa.

Ảnh vệ tinh Planet Labs ngày 15 và 24 tháng 6 năm 2018 do Lewis và MIIS công bố cho thấy nhà che đặt trên đường ray tại bãi thử Pan'kovo, điều mà Lewis cho là đặc trưng của điểm phóng "Burevestnik".

Ảnh vệ tinh Planet Labs ngày 7 tháng 8 năm 2025 do Lewis và MIIS công bố được Lewis và nhà nghiên cứu ICBM Decker Eveleth cho là cho thấy công tác chuẩn bị thử nghiệm "Burevestnik" tại bãi thử Pan'kovo.

=== Bãi thử Hải quân Trung ương Nhà nước Nyonoksa ===
Bãi thử Hải quân Trung ương Nhà nước nằm gần Nyonoksa, gần Severodvinsk tại miền bắc nước Nga.

Ảnh vệ tinh Airbus ngày 14 tháng 5 năm 2019 do Lewis công bố cho thấy mái che đặt trên đường ray liên quan đến các hoạt động thử Burevestnik tại bãi thử này.

====Sự cố phóng xạ Nyonoksa ====
Ngày 9 tháng 8 năm 2019, cơ quan năng lượng hạt nhân Nga Rosatom xác nhận có phóng xạ rò rỉ tại Bãi thử Hải quân Trung ương Nhà nước và cho biết sự cố liên quan đến một nguồn năng lượng đồng vị cho động cơ tên lửa nhiên liệu lỏng.
Năm nhà khoa học vũ khí đã thiệt mạng trong tai nạn. Chuyên gia không phổ biến hạt nhân Jeffrey Lewis và nghiên cứu viên của Liên đoàn các Nhà khoa học Mỹ (FAS) Ankit Panda nghi ngờ sự cố bắt nguồn từ một vụ thử tên lửa hành trình "Burevestnik". uy nhiên, các chuyên gia kiểm soát vũ khí khác phản bác nhận định này: Ian Williams (Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế — CSIS) và James Acton (Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế) bày tỏ hoài nghi về năng lực tài chính và kỹ thuật của Moscow để triển khai loại vũ khí đó, trong khi Michael Kofman (Wilson Center) kết luận vụ nổ có lẽ không liên quan đến Burevestnik mà gắn với thử nghiệm một nền tảng quân sự khác.

Theo CNBC, vụ nổ xảy ra trong lúc trục vớt một quả tên lửa dưới đáy biển bị mất trong một lần thử thất bại trước đó. Ngày 10 tháng 10, Thomas DiNanno, thành viên phái đoàn Hoa Kỳ tại Ủy ban Thứ nhất của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, tuyên bố “sự cố ‘Skyfall’ ngày 8/8” là kết quả của một phản ứng hạt nhân xảy ra trong quá trình thu hồi một tên lửa hành trình chạy bằng năng lượng hạt nhân của Nga, vốn nằm ở đáy Biển Trắng từ một vụ thử thất bại đầu năm trước.

Ngày 26 tháng 8 năm 2019, Aleksei Karpov, đại diện Nga tại các tổ chức quốc tế ở Vienna, cho biết sự cố liên quan đến phát triển vũ khí mà Nga buộc phải khởi động như biện pháp “ăn miếng trả miếng” sau khi Hoa Kỳ rút khỏi Hiệp ước Chống tên lửa đạn đạo.

Ngày 21 tháng 11 năm 2019, tại lễ truy tặng huân chương cho gia đình các nạn nhân, tổng thống Vladimir Putin nói rằng các nhà khoa học thiệt mạng đang thử nghiệm một loại vũ khí “vô song”: “Chúng ta đang nói về những ý tưởng và giải pháp kỹ thuật tiên tiến nhất, vô tiền khoáng hậu trong thiết kế vũ khí nhằm đảm bảo chủ quyền và an ninh của Nga trong nhiều thập kỷ tới.” Ông cũng nhấn mạnh “loại vũ khí này sẽ được hoàn thiện bằng mọi giá.”.

===Kapustin Yar===
Lewis cho rằng tổ hợp phóng tên lửa Kapustin Yar dường như cũng có nhà che môi trường đặt trên đường ray gắn với thử nghiệm Burevestnik, có thể dùng cho các bài thử không kèm bộ nguồn hạt nhân.

==Xem thêm==
- Status-6
- 3M22 Zircon
- Avangard
- Kh-47M2 Kinzhal
- RS-28 Sarmat