María của Tây Ban Nha

María của Áo, María của Habsburg, María của Áo và Bồ Đào Nha hay María của Tây Ban Nha (tiếng Tây Ban Nha: "María de Austria y Portugal"; tiếng Bồ Đào Nha: "Maria da Áustria" hay "Maria da Espanha"; tiếng Đức: "Maria von Spanien" hay "Maria von Österreich"; tiếng Pháp: "Marie d'Autriche"; tiếng Anh: "Maria of Austria"; sinh ngày 21 tháng 6 năm 1528; mất 26 tháng 2 năm 1603) là Infanta của Tây Ban Nha và là Nữ Đại vương công Áo, cũng như là Hoàng hậu của Đế quốc La Mã Thần thánh với tư cách là vợ của Maximilian II của Thánh chế La Mã từ năm 1564 đến năm 1576. Bà cũng từng là Nhiếp chính của Tây Ban Nha từ năm 1548 đến năm 1551..

== Thiếu thời ==
Maria sinh tại Madrid, Tây Ban Nha, là trưởng nữ của Karl V, Hoàng đế La Mã Thần thánh kiêm Vua Tây Ban Nha, và Isabel của Bồ Đào Nha. Bà lớn lên chủ yếu tại Toledo và Valladolid cùng các anh chị em, Felipe và Juana. Dù cha thường xuyên vắng mặt vì công việc đế quốc, họ vẫn xây dựng được một mối quan hệ gia đình bền chặt. Maria và anh trai Felipe có chung quan điểm cá nhân và chính sách chính trị, điều này tiếp tục ảnh hưởng đến các quyết định của họ trong suốt cuộc đời.

== Nhiếp chính của Tây Ban Nha ==
Ngày 15 tháng 9 năm 1548, khi mới 20 tuổi, Maria kết hôn với người anh họ, Đại Công tước Maximilian. Dù bà rất trung thành với Tây Ban Nha thuộc triều đại Habsburg và có phong thái Công giáo nghiêm ngặt, cuộc hôn nhân này được cho là hạnh phúc. Cặp đôi có tổng cộng 16 người con trong vòng 19 năm, nhưng chỉ có 9 người sống đến tuổi trưởng thành.

Trong khi cha bà bận rộn với các vấn đề ở Đức, Maria và Maximilian đảm nhận vai trò nhiếp chính của Tây Ban Nha từ năm 1548 đến 1551 trong thời gian anh trai Felipe vắng mặt. Maria ở lại triều đình Tây Ban Nha đến tháng 8 năm 1551, và vào năm 1552, bà cùng Maximilian chuyển đến sống tại triều đình của cha Maximilian ở Vienna.

Năm 1558, Maria trở lại Madrid và một lần nữa đảm nhận vai trò nhiếp chính Tây Ban Nha khi anh trai bà, nay là Vua Felipe II, vắng mặt, giữ chức này đến năm 1561.

== Hoàng hậu La Mã Thần thánh ==
Năm 1564, chồng bà kế vị cha mình, Ferdinand I, trở thành Hoàng đế La Mã Thần thánh, đồng thời là Vua Bohemia và Vua Hungary. Ông cai trị các vùng lãnh thổ này đến khi qua đời năm 1576, phong Maria trở thành Hoàng hậu và Vương hậu.

Maria luôn là người sùng đạo Công giáo và được cho là thường bất đồng quan điểm với chồng, người theo xu hướng khoan dung tôn giáo hơn về các vấn đề tín ngưỡng. 

Trong những năm sống ở Áo, Maria được cho là cảm thấy không hoàn toàn thoải mái trong một đất nước không hoàn toàn theo Công giáo. Bà bao quanh mình bằng một vòng cận thần nghiêm ngặt theo đạo Công giáo, nhiều người trong số đó bà mang theo từ Tây Ban Nha. Triều đình của bà được tổ chức theo phong cách Tây Ban Nha dưới sự quản lý của người phụ nữ đứng đầu trong cung, Maria de Requenes, trong số đó có các bạn đồng hành thân thiết nhất của bà có nữ quan người Tây Ban Nha, Margarita de Cardona.

= Hoàng Thái Hậu La Mã Thần thánh =

Năm 1576, Maximilian qua đời. Maria ở lại triều đình thêm sáu năm sau khi chồng mất. Bà có ảnh hưởng lớn đối với các con trai, những người sẽ trở thành các Hoàng đế tương lai Rudolf II và Matthias.

Maria trở lại Tây Ban Nha năm 1582, đưa theo người con gái út còn sống, Margaretha, vốn được hứa hôn với Felipe II của Tây Ban Nha, người đã mất người vợ thứ tư con gái lớn của Maria, Anna vào năm 1580.

Cuối cùng Margaretha từ chối hôn ước và xin vào dòng Poor Clare. Maria từng nhận xét rằng bà rất hạnh phúc khi sống “ở một đất nước không có dị giáo.” Bà tiếp tục ảnh hưởng đến nhiều sự kiện tại triều đình Tây Ban Nha trước khi cuối cùng định cư tại Tu viện Las Descalzas Reales ở Madrid, nơi bà sống cho đến khi qua đời năm 1603.

Bà là người bảo trợ cho nhà soạn nhạc nổi tiếng Tây Ban Nha Tomás Luis de Victoria, và Thánh ca Requiem vĩ đại mà ông sáng tác năm 1603 cho tang lễ của bà được coi là một trong những tác phẩm tinh tế và xuất sắc nhất của ông. 

Tại triều đình Felipe III, Maria cùng con gái Margaretha và Vương hậu Margarete tạo thành một phe Công giáo ủng hộ Áo, ảnh hưởng mạnh mẽ tới các quyết định chính trị và tài chính. Họ thành công trong việc thuyết phục nhà vua hỗ trợ tài chính cho Ferdinand, và tạo ảnh hưởng lâu dài trong việc bổ nhiệm cố vấn tôn giáo, từ đó củng cố quyền lực cho các phe phái thân Áo tại Tây Ban Nha. Maria duy trì vai trò quan trọng trong việc định hướng triều đình, bảo vệ các lợi ích của Habsburg và củng cố các liên minh tôn giáo trong giai đoạn đầy biến động chính trị của Tây Ban Nha cuối thế kỷ XVI và đầu thế kỷ XVI.

= Con cái =

Maria hầu như luôn mang thai trong phần lớn thời gian cuộc hôn nhân của bà, sinh con gần như mỗi năm, thậm chí có lúc một năm sinh hai lần:

- Anna (2 tháng 11 năm 1549 – 26 tháng 10 năm 1580), kết hôn với chú của mình, Felipe II của Tây Ban Nha.
- Ferdinand (28 tháng 3 năm 1551 – 16 tháng 6 năm 1552), mất khi còn nhỏ.
- Rudolf II (18 tháng 7 năm 1552 – 20 tháng 1 năm 1612), trở thành Hoàng đế.
- Ernest (15 tháng 6 năm 1553 – 12 tháng 2 năm 1595), đảm nhiệm chức Thống đốc các lãnh thổ Habsburg tại Hà Lan.
- Elisabeth (5 tháng 7 năm 1554 – 22 tháng 1 năm 1592), kết hôn với Charles IX của Pháp.
- Maria (27 tháng 7 năm 1555 – 28 tháng 6 năm 1556), mất khi còn sơ sinh.
- Matthias (24 tháng 2 năm 1557 – 20 tháng 3 năm 1619), trở thành Hoàng đế.
- Một con trai sinh non (sinh và mất ngày 20 tháng 10 năm 1557).
- Maximilian (12 tháng 10 năm 1558 – 2 tháng 11 năm 1618), trở thành Đại Thánh hiệp sĩ của Dòng Teutonic và quản lý Prussia.
- Albert (15 tháng 11 năm 1559 – 13 tháng 7 năm 1621), đảm nhiệm chức Thống đốc các lãnh thổ Habsburg tại Hà Lan.
- Wenceslaus (9 tháng 3 năm 1561 – 22 tháng 9 năm 1578).
- Frederick (21 tháng 6 năm 1562 – 25 tháng 1 năm 1563), mất khi còn sơ sinh.
- Maria (19 tháng 2 năm 1564 – 26 tháng 3 năm 1564), mất khi còn sơ sinh.
- Charles (26 tháng 9 năm 1565 – 23 tháng 5 năm 1566), mất khi còn sơ sinh.
- Margaret (25 tháng 1 năm 1567 – 5 tháng 7 năm 1633), trở thành nữ tu.
- Eleanor (4 tháng 11 năm 1568 – 12 tháng 3 năm 1580), mất khi còn nhỏ.

Tại thời điểm Maria qua đời, chỉ có năm người con của bà còn sống.

== Xem thêm ==
- Isabel của Bồ Đào Nha
- Karl V của Thánh chế La Mã
- Maximilian II của Thánh chế La Mã
- María của Áo và Castilla
- Anna của Áo