Tòa án tối cao Ireland

Tòa án tối cao Ireland () là cơ quan xét xử cao nhất tại Cộng hòa Ireland. Tòa án tối cao, Tòa án phúc thẩm và Tòa án cấp cao thực hiện quyền giám sát hiến pháp đối với luật của Quốc hội. Tòa án tối cao có nhiệm vụ đảm bảo các cơ quan nhà nước và công dân tuân thủ Hiến pháp Ireland. Trụ sở Tòa án tối cao ở Tứ pháp đình tại Dublin.

== Lịch sử ==
Tòa án tối cao được thành lập chính thức vào ngày 29 tháng 9 năm 1961. Trước năm 1961, Tòa án tối cao Nhà nước Tự do Ireland là cơ quan xét xử cao nhất của Ireland theo điều khoản chuyển tiếp của Hiến pháp Ireland với điều kiện các thẩm phán phải tuyên thệ nhậm chức theo Hiến pháp mới. Tòa án tối cao Nhà nước Tự do Ireland được thành lập theo Luật Tổ chức tòa án 1924 và Hiến pháp Nhà nước Tự do Ireland. Trước năm 1924, Hiến pháp Nhà nước Tự do Ireland cho phép Tòa án Tư pháp Tối cao tiếp tục hoạt động, được thành lập vào năm 1877 tại Vương quốc Liên hiệp Anh và Ireland. 

== Thành phần ==
Tòa án tối cao gồm chánh án, tối đa chín thẩm phán chính thức và hai thành viên dựa chức là chủ tịch Tòa án phúc thẩm và chủ tịch Tòa án cấp cao. Hội đồng xét xử Tòa án tối cao gồm ba, năm hoặc bảy thẩm phán. Tòa án tối cao có thể lập hơn một hội đồng xét xử cùng một lúc. Trong trường hợp xem xét tổng thống có bị mất năng lực làm việc vĩnh viễn hay không, xem xét tính hợp hiến của một dự luật do tổng thống chuyển đến hoặc xem xét tính hợp hiến của luật của Quốc hội thì hội đồng xét xử gồm ít nhất năm thẩm phán.

Thẩm phán Tòa án tối cao do tổng thống bổ nhiệm theo đề nghị ràng buộc của Chính phủ. Từ năm 1995, Chính phủ tham khảo ý kiến của hội đồng cố vấn tư pháp trước khi đề nghị bổ nhiệm thẩm phán.

== Nhiệm kỳ ==
Thẩm phán Tòa án tối cao giữ chức vụ cho đến khi đạt độ tuổi nghỉ hưu bắt buộc là 70 tuổi. Quốc hội cũng có thể bãi nhiệm thẩm phán trong trường hợp mắc sai phạm hoặc mất năng lực làm việc.

== Thẩm quyền ==
Tòa án tối cao có thẩm quyền xét xử phúc thẩm quyết định của Tòa án phúc thẩm. Trong một số trường hợp đặc biệt, Tòa án tối cao có thể trực tiếp xét xử phúc thẩm quyết định của Tòa án cấp cao.

Tòa án tối cao có thẩm quyền xét xử sơ thẩm trong trường hợp xem xét tính hợp hiến của một dự luật theo đề nghị của tổng thống và xem xét tổng thống có mất năng lực làm việc hay không.

Từ khi Tòa án phúc thẩm được thành lập theo Tu chính án thứ 33 Hiến pháp Ireland, Tòa án tối cao có quyền từ chối thụ lý đơn kháng cáo quyết định của tòa án cấp dưới, tương tự như Tòa án Tối cao Hoa Kỳ.

== Giám sát hiến pháp ==
Tòa án tối cao có quyền hủy bỏ luật của Quốc hội trái với Hiến pháp Ireland và ban hành lệnh cấm đối với cơ quan nhà nước, cá nhân nhằm đảm bảo việc tuân thủ hiến pháp. Hiến pháp Ireland quy định luật trái với hiến pháp thì không có hiệu lực. Điều 26 Hiến pháp cho phép tổng thống đề nghị Tòa án tối cao xem xét tính hợp hiến của một dự luật trước khi công bố dự luật. Trong trường hợp Tòa án tối cao xác nhận tính hợp hiến thì tòa án khác không được xem xét lại tính hợp hiến của dự luật đó.

Từ năm 2013, thẩm phán Tòa án tối cao được trình bày ý kiến đồng tình, phản đối quyết định của Tòa án tối cao trong trường hợp Tòa án tối cao xem xét tính hợp hiến của luật của Quốc hội. Trong trường hợp Tòa án tối cao xem xét tính hợp hiến của một dự luật do tổng thống chuyển đến Tòa án tối cao thì Tòa án tối cao chỉ công bố một quyết đinh duy nhất. 

== Xem thêm ==
- Tòa án Tối cao Hoa Kỳ
- Tòa án Tối cao Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland
- Tư pháp