Động đất Tứ Xuyên 2008

Động đất Tứ Xuyên năm 2008 () là một trận động đất xảy ra tại tỉnh Tứ Xuyên thuộc tây nam Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, chấn tâm thuộc huyện Mân Xuyên, Châu tự trị dân tộc Tạng, dân tộc Khương A Bá, cách Thành Đô, thủ phủ Tứ Xuyên, khoảng 80 km về phía Tây – Tây Bắc. Trận động đất xảy ra vào lúc 06:28:01.42 UTC (14:28:01.42 giờ địa phương) ngày 12 tháng 5 năm 2008. Cơn địa chấn này có cường độ 8,2 độ Richter theo Ủy ban Địa chấn Nhà nước Trung Quốc và 7,9 M theo Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (USGS) Trận động đất này đã tác động đến nhiều khu vực cách xa chấn tâm như: Bắc Kinh (cách 1500 km về phía Đông Bắc), Thượng Hải (cách 1700 km về phía Đông), Pakistan, Thái Lan, và thủ đô Hà Nội của Việt Nam.

Hơn 69.000 người đã thiệt mạng trong trận động đất, bao gồm 68.636 người ở tỉnh Tứ Xuyên. 374.176 người được báo cáo bị thương, với 18.222 người được liệt kê là mất tích tính đến tháng 7 năm 2008. Các tai biến địa chất do trận động đất gây ra được cho là nguyên nhân gây ra ít nhất một phần ba số người chết. Trận động đất khiến ít nhất 4,8 triệu người mất nhà cửa, mặc dù con số này có thể lên tới 11 triệu người. Khoảng 15 triệu người sống trong khu vực bị ảnh hưởng. Đây là trận động đất chết chóc nhất tấn công Trung Quốc kể từ trận động đất Đường Sơn năm 1976, khiến ít nhất 242.000 người thiệt mạng và là trận động đất mạnh nhất ở nước này kể từ trận động đất Assam – Tây Tạng năm 1950, được ghi nhận ở mức 8.6 MW. Đây là thảm hoạ thiên nhiên chết chóc thứ 4 trong thập kỷ, và gần như chỉ đứng sau trận động đất Sumatra 2004. Đây cũng là trận động đất gây chết người thứ 18 trong lịch sử. Thiệt hại kinh tế do trận động đất gây ra là 845,1 tỷ nhân dân tệ (130 tỷ USD). Vào ngày 6 tháng 11 năm 2008, chính quyền trung ương tuyên bố sẽ chi 1 nghìn tỷ nhân dân tệ (khoảng 146,5 tỷ đô la Mỹ) trong ba năm tới để tái thiết các khu vực bị tàn phá bởi trận động đất, như một phần của chương trình kích thích kinh tế Trung Quốc.

== Địa chất ==
Theo một nghiên cứu của Cục Quản lý Động đất Trung Quốc (CEA), trận động đất xảy ra dọc theo Đứt gãy Long Môn Sơn, một cấu trúc đẩy dọc theo ranh giới của mảng Ấn-Úc và mảng Á-Âu. Các hoạt động địa chấn tập trung vào phần giữa đứt gãy (được gọi là đứt gãy Anh Tú-Bắc Xuyên). Vết nứt kéo dài gần 120 giây, với phần lớn năng lượng được giải phóng trong 80 giây đầu tiên. Bắt đầu từ Mân Xuyên, vết nứt lan truyền với tốc độ trung bình 3,1 km/giây (6.900 dặm/giờ), lệch 49° về phía đông bắc, tạo ra tổng chiều dài đứt gãy khoảng 300 km (190 dặm). Độ dịch chuyển tối đa lên tới chín mét (30 ft). Trọng tâm nằm sâu hơn 10 km (6,2 dặm).

Trong một nghiên cứu của Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (USGS), các mô hình đứt gãy sơ bộ của trận động đất cho thấy sự dịch chuyển lên tới chín mét (30 ft) dọc theo một đứt gãy dài khoảng 240 km (150 dặm) và sâu 20 km (12 dặm). Trận động đất đã tạo ra sự biến dạng bề mặt lớn hơn ba mét (9,8 ft) và làm tăng ứng suất (và khả năng xảy ra các sự kiện trong tương lai) ở đầu đông bắc và tây nam của đứt gãy. Vào ngày 20 tháng 5, nhà địa chấn học Tom Parsons của USGS đã cảnh báo rằng có "nguy cơ cao" xảy ra một dư chấn lớn cấp M>7 trong vài tuần hoặc vài tháng tới.

Nhà địa chấn học người Nhật Bản Yuji Yagi tại Đại học Tsukuba cho biết trận động đất xảy ra theo nhiều giai đoạn: "Đứt gãy Long Môn Sơn dài 250 km (155 dặm) bị xé thành hai đoạn, đoạn đầu tiên xé toạc khoảng 6,5 mét (7 yard), tiếp theo là đoạn thứ hai xé toạc 3,5 mét (4 yard)." Dữ liệu của ông cũng cho thấy trận động đất kéo dài khoảng hai phút và giải phóng năng lượng gấp 30 lần trận động đất lớn Hanshin năm 1995 ở Nhật Bản, khiến hơn 6.000 người thiệt mạng. Ông chỉ ra rằng độ nông của tâm chấn và mật độ dân số cao đã làm tăng đáng kể mức độ nghiêm trọng của trận động đất. Teruyuki Kato, một nhà địa chấn học tại Đại học Tokyo, cho biết sóng địa chấn của trận động đất đã di chuyển một quãng đường dài mà không bị mất sức mạnh do địa hình vững chắc ở miền trung Trung Quốc. Theo báo cáo từ Thành Đô, thủ phủ của tỉnh Tứ Xuyên, các trận động đất kéo dài "khoảng hai hoặc ba phút".

=== Sự kiến tạo ===
Phạm vi của trận động đất và các khu vực bị ảnh hưởng sau động đất nằm ở phía đông bắc, dọc theo đứt gãy Long Môn Sơn. Hệ thống đứt gãy Long Môn Sơn nằm ở rìa phía đông của cao nguyên Tây Tạng và bao gồm một số đứt gãy. Trận động đất này đã làm vỡ ít nhất hai cấu trúc chồng lên nhau trong hệ thống đứt gãy Long Môn Sơn, cụ thể là đứt gãy Bắc Xuyên và đứt gãy Quan Tiên – An Tiên. Ở khu vực chấn tâm, độ trượt trung bình của đứt gãy Bắc Xuyên là khoảng 3,5 mét (11 ft) theo phương thẳng đứng, 3,5 mét (11 ft) theo phương ngang song song với đứt gãy và 4,8 mét (16 ft) theo phương ngang vuông góc với đứt gãy. Ở khu vực cách tâm chấn khoảng 30 km (19 dặm) về phía đông bắc, độ trượt bề mặt trên Đứt gãy Bắc Xuyên gần như hoàn toàn là trượt ngang sang phải lên đến khoảng ba mét (9,8 ft), trong khi độ trượt trung bình ở Đứt gãy Quan Tiên – An Tiên là khoảng hai mét (6,6 ft) theo chiều dọc và 2,3 mét (7,5 ft) theo chiều ngang.

=== Cường độ và khu vực ảnh hưởng ===
Bản đồ cường độ động đất do CEA công bố sau khi khảo sát 500.000 km vuông (190.000 dặm vuông) khu vực bị ảnh hưởng cho thấy cường độ cực đại là XI trên thang cường độ địa chấn Trung Quốc (CSIS), được mô tả là "tàn phá kinh hoàng" trên Thang địa chấn vĩ mô châu Âu (EMS) mà CSIS đã tham chiếu. (USGS, sử dụng thang cường độ Mercalli hiệu chỉnh (CC), cũng đặt cường độ cực đại ở XI, "cực kỳ mạnh".) Hai khu vực ghi nhận cường độ XI theo hướng tây nam-đông bắc tập trung xung quanh Anh Tú, Mân Xuyên (thị trấn nằm gần tâm chấn của trận động đất chính nhất) và Bắc Xuyên (thị trấn liên tục chịu dư chấn mạnh bao gồm một dư chấn ghi nhận Ms 6,1 vào ngày 1 tháng 8 năm 2008), cả hai đều ở tỉnh Tứ Xuyên, chiếm tổng diện tích 2.419 km2 (934 dặm vuông). Một khu vực ghi nhận cường độ XI đi qua thị trấn Anh Tú dài khoảng 66 km (41 dặm) và rộng 20 km (12 dặm) dọc theo khu vực Văn Xuyên – Đô Giang Yển – Bành Châu; Một khu vực cường độ XI chạy qua Bắc Xuyên dài khoảng 82 km (51 dặm) và rộng 15 km (9,3 dặm) dọc theo khu vực An Huyện – Bắc Xuyên – Bình Vũ. Khu vực có cường độ X trên CSIS (tương đương với X trên EMS, "phá hoại" và X trên MM, "thảm họa") trải dài 3.144 km vuông (1.214 dặm vuông). Tổng diện tích bị ảnh hưởng bởi các trận động đất vượt quá cường độ VI trên thang CSIS là 440.442 km2 (170.056 dặm vuông), tạo thành một hình bầu dục dài 936 km (582 dặm) và rộng 596 km (370 dặm), trải dài qua ba tỉnh và một khu tự trị.

QLARM (Cảnh báo thiệt hại do động đất nhằm ứng phó và giảm thiểu) đưa ra ước tính gần như theo thời gian thực về số người chết và số người bị thương trong các trận động đất trên toàn thế giới. Các cảnh báo gần đây có thể được tìm thấy trên trang web của Quỹ Viện Mô phỏng Trái đất Quốc tế. Một cảnh báo như vậy đã được đưa ra 21 phút sau trận động đất Mân Xuyên ngày 12 tháng 5 năm 2008. Ban đầu, cảnh báo này được gán cho cường độ M7,5 trên phạm vi quốc tế. Sự đánh giá thấp ban đầu về cường độ này là một vấn đề đã biết đối với các trận động đất có cường độ M8 trở lên. Dựa trên thông tin M7,5, QLARM đã gửi một email cho khoảng 300 người nhận, ước tính rằng đã xảy ra từ 1.000 đến 4.000 trường hợp tử vong. Sau khi biết rằng trận động đất có thể có cường độ M8, QLARM đã gửi một ước tính đã sửa đổi từ 40.000 đến 100.000 trường hợp tử vong. Thông tin này đã được gửi trong vòng 100 phút sau trận động đất Mân Xuyên.

=== Dư chấn ===
Có từ 64 đến 104 dư chấn lớn, có cường độ từ 4,0 M đến 6,1 M, được ghi nhận trong vòng 72 giờ sau trận động đất chính. Theo số liệu chính thức của Trung Quốc, "tính đến 12:00 giờ CST, ngày 6 tháng 11 năm 2008, đã có tổng cộng 42.719 dư chấn, trong đó 246 dư chấn có cường độ từ 4,0 M đến 4,9 M, 34 dư chấn có cường độ từ 5,0 M đến 5,9 M và 8 dư chấn có cường độ từ 6,0 M đến 6,4 M; dư chấn mạnh nhất đo được là 6,4 M." Dư chấn gần đây nhất vượt quá M6 xảy ra vào ngày 5 tháng 8 năm 2008.

== Xem thêm ==
- Động đất Tân Cương năm 2009

== Liên kết ngoài ==
- Toàn cảnh trận động đất ở Trung Quốc
- Video Tứ Xuyên tan hoang sau động đất
- Ảnh: Cảnh đổ nát sau động đất tại Trung Quốc