Khu bảo tồn loài - sinh cảnh Phú Mỹ

Khu bảo tồn loài - sinh cảnh Phú Mỹ, hay Khu bảo tồn Phú Mỹ là khu bảo tồn thiên nhiên thuộc xã Giang Thành, tỉnh An Giang, trước đây là xã Phú Mỹ, huyện Giang Thành, tỉnh Kiên Giang. Tổng diện tích khu bảo tồn là 2.700 ha (27 km), trong đó vùng lõi rộng 1.066 ha. Khu bảo tồn là nơi có hệ sinh thái đồng cỏ bàng còn sót lại duy nhất ở đồng bằng sông Cửu Long.

==Tổng quan khu vực==
Khu bảo tồn cách Thành phố Hà Tiên 10 km về hướng đông bắc. Hầu hết diện tích nằm theo tuyến kênh TH-6. Vào năm 2016, khu bảo tồn được tổ chức thành:
- Vùng lõi: 940 ha
- Vùng đệm: 1.760 ha
Trong đó có khu phục hồi sinh thái 111 ha. Khu có 12 sinh cảnh đặc trưng với 7 kiểu thảm thực vật: sinh cảnh bàng - mồm mốc; sinh cảnh tràm - bàng - năn ngọt; sinh cảnh năn nỉ; sinh cảnh năn ngọt; sinh cảnh tràm - năn ngọt; sinh cảnh tràm - bàng và sinh cảnh ruộng lúa. Đây là vùng sinh thái ngập nước, đất nhiễm phèn nặng. Địa hình có nhiều gò đất nhỏ, lượng mưa trung bình 2.250 mm/năm. Khu có thời tiết cực đoan như nắng gắt, khô hạn và dông.

==Đa dạng sinh học==
Theo Cục bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học vào năm 2023, khu có 472 loài, bao gồm 134 taxa phiêu sinh thực vật, 69 loài phiêu sinh động vật, 7 loài động vật đáy, 39 loài nhện, 65 loài côn trùng thủy sinh; 23 loài cá; 23 loài lưỡng cư bò sát và 132 loài chim. Thực vật phổ biến là cây tràm, năn ngọt, mồm mốc, cỏ bàng, cỏ năn kim. Nơi đây là điểm di cư của sếu đầu đỏ hằng năm. Một ghi nhận vào tháng 4 năm 2019, sếu đầu đỏ với số lượng 50 con đã kéo về đây. Năm 2009, ghi nhận nhiều nhất là có khoảng 200 sếu đầu đỏ kéo về trú ngụ.

Theo Nguyễn Thanh Giao và cộng sự (2022): hệ thực vật tại khu bảo tồn Phú Mỹ có tổng cộng 45 loài thuộc 37 chi, 20 họ của 2 ngành Dương xỉ (Polypodiophyta) và Ngọc Lan (Magnoliophyta). Ngành Ngọc Lan chiếm ưu thế với 43 loài, 35 chi và 18 họ. Họ Hòa thảo (Poaceae), họ Cói (Cyperaceae), họ Đậu (Fabaceae), họ Súng (Nymphaeaceae). Dạng cây thân thảo chiếm tỷ lệ cao trong 6 dạng thân chính (21 loài, chiếm 46,67%). Hai loài thực vật có tên trong Sách Đỏ Việt Nam 2007 ở mức "sẽ nguy cấp – VU" là Lúa ma ("Oryza rufipogon" Griff.) và Cà na ("Elaeocarpus hygrophilus" Kurz).

Nghiên cứu của Lâm Quang Ngôn và Nguyễn Thanh Giao (2022) ghi nhận khu có 58 loài chim thuộc 34 họ, 11 bộ. Trong đó, 2 loài có tên trong Sách Đỏ Việt Nam (2007), 3 loài có tên trong Danh lục Đỏ IUCN (2021) và Công ước CITES, 4 loài có tên trong Nghị định số 06/2019/NĐ-CP ở các mức độ nguy cấp khác nhau. Bộ Sẻ (Passeriformes) được xác định có số loài nhiều nhất, với 22 loài (chiếm 37,93%). Xét về bậc họ, họ Diệc (Ardeidae) có số loài chiếm ưu thế (8 loài, chiếm 13,79%).

==Lịch sử==
Khu bảo tồn được UBND tỉnh Kiên Giang thành lập vào năm 2016, lúc đó thuộc địa phận xã Phú Mỹ, huyện Giang Thành, theo Quyết định số 11/QĐ-UBND ngày 5 tháng 1. Mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học, trong đó bảo tồn hệ sinh thái đồng cỏ bàng duy nhất còn sót lại ở đồng bằng sông Cửu Long và bảo tồn sếu đầu đỏ về đây trú ngụ hằng năm.

Khu bảo tồn chính thức hoạt động từ tháng 7. Ngày 3 tháng 12 năm 2019, UBND tỉnh Kiên Giang ra Quyết định số 2743/QĐ-UBND về việc chuyển giao Ban Quản lý khu bảo tồn từ trực thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường về trực thuộc UBND huyện Giang Thành quản lý. Trong năm 2019, truyền thông báo cáo việc hơn 100 hộ dân địa phương phá rừng, mở đất để canh tác với diện tích 60 ha, đe dọa hoạt động bảo tồn.

Năm 2024, một vụ hỏa hoạn xảy ra tại khu đất mỏ than bùn lân cận, lửa đã cháy lan sang khu bảo tồn khiến 0,2 ha đất rừng bị cháy. Năm 2025, một công ty đã tổ chức trồng 10.000 cây tràm nước ("Melaleuca cajuputi") trong vùng lõi khu bảo tồn. Hiện nay khu bảo tồn do một đơn vị bảo vệ quản lý với diện tích 957 ha, còn lại do 2 doanh nghiệp trồng tràm quản lý.

==Sử dụng và kinh tế==
Một nghiên cứu ban đầu cho thấy hệ thực vật tại khu vực nghiên cứu có 9 nhóm công dụng với 26 loài; nhóm cây làm thuốc chiếm ưu thế với 23 loài. Cỏ bàng với diện tích 822 ha được địa phương quy hoạch khai thác để cung cấp nguyên liệu cho nghề đan lát, phục vụ mục đích kinh tế địa phương. Nghề đan lát chủ yếu bởi người Khmer, họ nhổ cỏ bàng về phơi khô, đập dập rồi đan cà ròn, đệm, chiếu, giỏ, nón...Có khoảng 1.000 lao động địa phương làm trong ngành nghề này với lợi nhuận 2 tỷ VND/năm. Trong nhiều năm gần đây, nhiều báo cáo cho thấy cỏ bàng đang ngày càng suy kiệt và nguyên liệu này không ổn định, ngay cả số lượng sếu đầu đỏ về trú ngụ cũng ít dần.

==Xem thêm==
- Làng nghề truyền thống đan cỏ bàng Phú Mỹ

==Liên kết ngoài==
- Google Maps, tháng 9 năm 2025