Kinh Vô ngã tướng

Kinh Vô ngã tướng (Pali: '; Phạn: ') là bài giảng được truyền thống Phật giáo xem là bài thuyết pháp thứ hai của Thích-ca Mâu-ni, giảng tại Vườn Nai Isipatana (Sārnāth) cho năm vị tỳ-kheo đầu tiên (Kiều-trần-như và bốn vị bạn đồng tu). Kinh này cũng được gọi là Kinh Năm vị (Pali "Pañcavaggiya Sutta", Skt. "Pañcavargīya Sūtra") để chỉ năm vị đệ tử đầu tiên của Tăng-già.

== Nội dung ==
Trong bài kinh này, Đức Phật phân tích các thành phần Ngũ uẩn ("khandha") của một người và chỉ ra rằng từng uẩn đều vô thường ("anicca"), khổ ("dukkha") và vì vậy không thể đồng nhất với một “ngã” ("attan"). Lập luận chuẩn được lặp lại cho từng uẩn: “Sắc là vô ngã. Nếu sắc là tự ngã thì sắc sẽ không đưa đến não hại, và có thể khiến sắc là ‘như thế này, chớ như thế kia’; nhưng vì sắc là vô ngã nên sắc đưa đến não hại, và không thể sai sử như ý.” Cùng một cấu trúc được áp dụng cho thọ, tưởng, hành và thức; từ đó hành giả nên quán “điều này không phải của tôi, tôi không phải là cái này, cái này không phải tự ngã của tôi” đối với mọi sắc, thọ, tưởng, hành, thức thuộc quá khứ, hiện tại, vị lai; trong, ngoài; thô, tế; hạ, thượng; gần, xa. Thấy như vậy đưa đến yếm ly, ly tham, giải thoát; và theo truyền thống, nhóm năm vị sau khi nghe thời pháp này đều chứng A-la-hán.

== Bối cảnh ==
Theo tường thuật trong Luật tạng ("Vinaya"), sau bài kinh Chuyển pháp luân giảng ở Vườn Lộc Uyển, Kiều-trần-như đắc quả nhập lưu; ít lâu sau, Đức Phật thuyết "Kinh Vô ngã tướng" cho nhóm năm vị, và kết quả là tất cả đều chứng quả A-la-hán. Trong một truyền bản thuộc hệ Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ, Kiều-trần-như được cho là đã chứng A-la-hán trước đó; với "Kinh Vô ngã tướng", bốn vị còn lại đạt cùng quả vị.

== Trong kinh điển Phật giáo ==
Trong Kinh điển Pali, "Kinh Vô ngã tướng" thuộc Tương ưng Bộ ("Saṃyutta Nikāya") và thường được chỉ mục là SN 22.59 (bản CSCD) hoặc SN 21.59 (bản SLTP), tương ứng với S iii 66 trong ấn bản Pali Text Society. Bài giảng này cũng xuất hiện trong Luật tạng ("Vinaya").

Trong hệ A-hàm Hán ngữ, bản tương đương là Tạp A-hàm số 34 ("SĀ 34").

Một phiên bản bằng Gandhārī ("Aṇatvalakṣaṇa Sutra") được bảo tồn trên cuộn RS 22 trong bộ sưu tập Robert Senior, thường gắn với hệ Dharmaguptaka. Ấn phẩm học thuật đầu tiên công bố văn bản, phục dựng và dịch thuật do Mark Allon và Stephanie Majcher thực hiện ("Journal of Gandhāran Buddhist Texts", 2020).

=== Ghi chú về đánh số và văn bản học ===
- "SN 22.59" ("Khandha‑saṃyutta") còn được dẫn theo ký hiệu "CDB i 901–903" trong bản dịch "The Connected Discourses of the Buddha" của Bhikkhu Bodhi.
- Anālayo cho thấy công thức lập luận trong SĀ 34 và SN 22.59 là đồng quy về điểm “thiếu khả năng kiểm soát” (do đó không thể là tự ngã), dù cách diễn đạt có sai khác do truyền bản và dịch thuật.

== Xem thêm ==
- Kinh Chuyển pháp luân
- Vô ngã
- Ba tướng hiện hữu: Vô thường ("anicca"), khổ ("dukkha") và Vô ngã ("anattā").
- Ngũ uẩn

== Liên kết ngoài ==
- Đặc Tính Của Vô Ngã, bản dịch của Tỳ khưu Bodhi
- Đặc Tính Vô Ngã, bản dịch của Tỳ kheo Sujato
- Mahasi Sayadaw dịch – KINH VÔ NGÃ TƯỚNG từ theravada.vn
- Như Không dịch – KINH VÔ NGÃ TƯỚNG từ "Tạp chí Nghiên cứu Phật học"
- "Anatta‑lakkhaṇa Sutta" (Ñāṇamoli) và (N. K. G. Mendis) trên Access to Insight