hirine/wikipedia-vietnamese-1M296K-dataset huggingface dataset:
Lagocephalus guentheri

Lagocephalus guentheri, tên thông thường là cá nóc lưng kim cương, là một loài cá biển thuộc chi "Lagocephalus" trong họ Cá nóc. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1915.

"L. guentheri" đã bị nhầm lẫn với "Lagocephalus spadiceus" và "Lagocephalus gloveri" bởi những nhà nghiên cứu trước đó.

== Phân bố và môi trường sống ==
"L. guentheri" có phạm vi phân bố rộng rãi ở vùng biển Tây Ấn Độ Dương. Loài này đã được ghi nhận từ Biển Đỏ và tất các vùng biển giáp bán đảo Ả Rập, men dọc theo bờ biển các nước Đông Phi trải dài về phía nam đến Nam Phi. "L. guentheri" cũng đã được ghi nhận từ phía đông Địa Trung Hải: ngoài khơi Ai Cập (2015) và Thổ Nhĩ Kỳ (2017). Năm 2018, "L. guentheri" được phát hiện ở ngoài khơi bờ tây Ấn Độ. "L. guentheri" được tìm thấy xung quanh các rạn san hô trên đáy cát ở độ sâu khoảng 274 m trở lại (tuy nhiên, độ sâu được báo cáo này có thể là của "L. spadiceus").

== Mô tả ==
"L. guentheri" trưởng thành có kích thước tối đa được ghi nhận là khoảng 26 cm. Vùng thân trên có màu nâu với nhiều dải đen trên lưng. Cơ thể có một dải màu trắng bạc dọc theo chiều dài cơ thể. Vây đuôi hình lưỡi liềm, trắng ở 2 chóp thùy.

Số gai ở vây lưng: 0; Số tia vây mềm ở vây lưng: 13 - 14; Số gai ở vây hậu môn: 0; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 12 - 13; Số tia vây mềm ở vây ngực: 18.

Cũng như những loài cá nóc khác, "L. guentheri" có khả năng sản xuất và tích lũy các độc tố như tetrodotoxin và saxitoxin trong da, tuyến sinh dục và gan. Mức độ độc tính khác nhau tùy theo từng loài, và cũng phụ thuộc vào khu vực địa lý và mùa.

Thức ăn của "L. guentheri" là các loài động vật giáp xác và động vật thân mềm. "L. guentheri" không có giá trị thương mại.
Khăn quàng cổ

Khăn quàng cổ hay khăn choàng cổ, khăn gió ấm là một mảnh vải được đeo quanh cổ để giữ ấm, chống nắng, giữ vệ sinh, tạo mốt thời trang hoặc vì lý do tôn giáo. Chất liệu làm khăn rất đa dạng, như len, lanh hoặc vải bông. Một loại khăn quàng mà các hướng đạo sinh, đội viên đội thiếu niên tiền phong hay lính hải quân Mỹ thường đeo vòng quanh cổ được gọi là khăn neckerchief, cũng dịch là "khăn quàng".

== Lịch sử ==
Khăn quàng cổ có từ thời cổ đại. Tượng Ashurnasirpal II từ thế kỷ 9 trước Công nguyên đã khắc họa hình ảnh vị hoàng đế đeo khăn choàng. Ở La Mã cổ đại, khăn quàng có tác dụng giữ vệ sinh hơn là giữ ấm. Người La Mã gọi làfocale hoặc "sudarium" (sudarium trong tiếng Latinh có nghĩa là "vải thấm mồ hôi"); họ dùng để lau mồ hôi trên cổ và mặt khi tiết trời nắng nóng. Nguyên thủy khăn quàng này dành cho đàn ông đeo quanh cổ hoặc buộc vào thắt lưng.

== Công dụng ==
Ở vùng khí hậu lạnh, người ta dùng khăn dệt kim dày, thường được làm bằng len, buộc quanh cổ để giữ ấm. Khăn thường mặc kèm với áo vest dày hoặc áo khoác.

Ở những vùng khí hậu khô hơn, bụi bặm hơn hoặc trong môi trường có nhiều chất gây ô nhiễm không khí, người ta đeo loại khăn trùm đầu mỏng hoặc khăn "bandana" lên mắt, mũi và miệng để giữ sạch tóc. Theo thời gian, phong tục này đã phát triển thành một mốt thời trang ở nhiều nền văn hóa, đặc biệt là đối với phụ nữ.

=== Trong tôn giáo ===
Một số giáo phái Kitô giáo dùng loại khăn quàng dạng dây gọi là stola trong lễ phụng vụ của họ.

=== Trong đồng phục ===
Các phi công máy bay thuở đầu hay dùng loại khăn quàng lụa để ngăn khói dầu phát thải bay vào miệng họ trong khi bay. Trong các buồng lái kín, phi công đeo khăn để tránh bị rạn cổ, đặc biệt là các phi công chiến đấu do họ phải liên tục xoay đầu từ bên này sang bên kia để theo dõi máy bay địch. Ngày nay, các phi đội trong quân đội thường hay đeo khăn có in phù hiệu đơn vị kèm biểu tượng, không phải vì lý do thực dụng mà là để thể hiện tính di sản và tinh thần chung của tổ chức.

Sinh viên ở Vương quốc Anh hay đeo khăn quàng với hoa văn gồm các sọc màu để tạo nhận diện thương hiệu về trường học của họ.

Đồng phục của Hướng đạo sinh hay có loại khăn quấn vòng quanh cổ, gọi là khăn neckerchief. Ở một số nước xã hội chủ nghĩa, các đội viên đội thiếu niên tiền phong cũng đeo một loại khăn quàng quanh cổ được gọi là khăn quàng đỏ.

== Xem thêm ==
- Khăn neckerchief, cũng dịch là "khăn quàng"
Philippos IV của Macedonia

Philippos IV của Macedonia (tiếng Hy Lạp: Φίλιππος Δʹ ὁ Μακεδών; mất năm 297 TCN) là con trai của Kassandros. Ông đã kế vị ngai vàng của Macedonia từ người cha của mình trong một thời gian ngắn trước khi qua đời. Philippos IV đã qua đời vì bệnh suy mòn tại Elatea, và trao lại ngai vàng cho hai người em của mình, Antipatros và Alexandros.
Cào (dụng cụ)

Cào hay bồ cào hay bừa cào là loại dụng cụ hình dạng giống cây chổi, gồm một thanh ngang có gắn răng được cố định với một cán cầm tay, dùng để thu gom lá cây, cỏ, v.v., hay là làm tơi đất trong nghề làm vườn, giúp loại bỏ bớt cỏ dại và san bằng mặt đất, dọn dẹp xác cỏ hay dùng với công dụng tương tự như chiếc bừa. Nền nông nghiệp sử dụng cả loại cào cơ giới với nhiều hình thức khác nhau (như cào bánh xe hình sao, cào quay, v.v.) và loại cào thủ công bằng sức người.

== Lịch sử ==
Từ thực tế rằng làm cỏ là công việc thường xuyên trong nền sản xuất nông nghiệp của Trung Quốc thời cổ đại và trung đại, người Hoa đã phát minh ra cái cào cỏ, có nguồn gốc từ phát minh ra cái bừa cũng của Trung Quốc. Trong cuốn cổ thư "Tề dân yếu thuật" của viên quan Giả Tư Hiệp triều Bắc Ngụy (386-534), cái bừa nguyên được gọi là "cào răng sắt" căn cứ theo hình dạng của nó. Bừa Trung Quốc được phân ra ba tiểu loại: cào dải, cào hình chữ Y và cào hình vuông. Cào dải được họa sĩ xưa đưa vào các bức bích họa dưới thời Tấn và Bắc Ngụy.

== Nhựa hoặc kim loại ==
Cào nhựa hay cào kim loại đều có ưu nhược điểm riêng. Cào nhựa thường nhẹ hơn và rẻ tiền hơn. Do người ta có thể chế tạo những loại cào nhựa với chiều rộng lớn nên loại cào này hợp để cào lá cây mới rụng. Cào kim loại thích hợp để dọn dẹp vào mùa xuân, khi mà rác rưởi thường ẩm ướt hoặc mục nát, do răng cào kim loại có thể xuyên được vào những lớp mùn đó một cách tốt hơn.
Vật lý phân tử

Vật lý phân tử là bộ môn khoa học nghiên cứu về tính chất vật lý của các phân tử, liên kết hóa học giữa các nguyên tử cũng như động lực học phân tử. Các kỹ thuật thí nghiệm quan trọng nhất của nó là các loại quang phổ khác nhau; tán xạ cũng được sử dụng. Lĩnh vực này liên quan chặt chẽ với vật lý nguyên tử và trùng lặp rất lớn với hóa học lý thuyết, hóa học vật lý và vật lý hóa học.

Ngoài các trạng thái kích thích electron được biết đến từ các nguyên tử, các phân tử thể hiện các chế độ quay và rung có mức năng lượng được lượng tử hóa. Sự khác biệt năng lượng nhỏ nhất tồn tại giữa các trạng thái quay khác nhau: quay quang phổ thuần túy là ở xa khu vực hồng ngoại (bước sóng khoảng 30-150 mm) của quang phổ điện từ. Phổ rung ở vùng hồng ngoại gần (khoảng 1 - 5   µm) và quang phổ do chuyển tiếp điện tử chủ yếu ở vùng khả kiến và tử ngoại. Từ việc đo các đặc tính phổ quay và rung của các phân tử như khoảng cách giữa các hạt nhân có thể được tính toán cụ thể.

Một khía cạnh quan trọng của vật lý phân tử là lý thuyết quỹ đạo nguyên tử thiết yếu trong lĩnh vực vật lý nguyên tử mở rộng sang lý thuyết quỹ đạo phân tử.

== Xem thêm ==
- Xấp xỉ Born-Oppenheimer
- Độ võng tĩnh điện (vật lý phân tử/công nghệ nano)
- Trạng thái năng lượng phân tử
- Mô hình hóa phân tử
- Rôto cứng
- Phổ học
Cá nóc răng mỏ chim

Cá nóc răng mỏ chim, tên khoa học là Lagocephalus inermis, là một loài cá biển thuộc chi "Lagocephalus" trong họ Cá nóc. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1850.

== Từ nguyên ==
Tính từ định danh "inermis" trong tiếng Latinh có nghĩa là "không có vũ khí", hàm ý đề cập đến phần lưng và hai bên lườn không có gai như những loài cá nóc khác (chỉ có gai ở bụng).

== Phạm vi phân bố và môi trường sống ==
Cá nóc răng mỏ chim có phạm vi phân bố rộng khắp khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Từ bờ biển Đông Phi, cá mỏ chim được phân bố trải dài về phía đông đến Philippines và đảo New Guinea, ngược lên phía bắc đến Hàn Quốc và Nhật Bản, xa về phía nam đến Úc.

Cá nóc răng mỏ chim sinh sống ở các thềm lục địa, nơi có nền đáy bùn hoặc cát ở độ sâu khoảng từ 10 đến 200 m.

== Mô tả ==
Chiều dài cơ thể lớn nhất được ghi nhận ở cá nóc răng mỏ chim là 90 cm. Thân dưới màu trắng ánh bạc, đặc biệt là vùng bụng có nhiều gai nhỏ. Thân trên không có gai, có màu xanh lục xám. Nắp mang màu đen, khác biệt so với các loài "Lagocephalus" còn lại.

Số tia vây ở vây lưng: 12–13; Số tia vây ở vây hậu môn: 10–12; Số tia vây ở vây ngực: 16–17.

Cá nóc răng mỏ chim "L. inermis" thường bị nhầm với "Lagocephalus laevigatus" ở Đại Tây Dương. "L. laevigatus" thường có nhiều số tia ở hai vây hơn "L. inermis", và gốc vây ngực của "L. laevigatus" có màu đen.

== Sinh thái học ==
Ở Việt Nam, cá nóc răng mỏ chim được đánh giá là loài có độc tính rất mạnh. Hàm lượng độc tính của cá mỏ chim thường tăng cao từ tháng 6 đến tháng 9 hàng năm.

== Thương mại ==
Tuy là loài cá kịch độc, cá nóc răng mỏ chim vẫn được đánh bắt để làm thực phẩm ở nhiều nơi trong phạm vi của chúng. Cá nóc răng mỏ chim cùng cá nóc bạc và cá nóc xanh là những loài mà tỉnh Kiên Giang (Việt Nam) được phép xuất khẩu sang thị trường Hàn Quốc.

Ở Ấn Độ, cá nóc răng mỏ chim được bán tươi sống sau khi cắt bỏ phần đầu, nội tạng và lột da, hoặc được phơi khô và ướp muối để xuất khẩu. Tại bờ biển tây nam Ấn Độ, sản lượng khai thác của loài này đang tăng dần, mặc dù chúng cũng được xem là cá tạp tại vùng biển này.
Độ võng tĩnh điện (vật lý phân tử/công nghệ nano)

Trong vật lý phân tử, độ võng tĩnh điện là sự biến dạng của cấu trúc nano dạng thanh dưới tác động của điện trường. Hiện tượng này có nguồn gốc từ các tương tác tĩnh điện giữa điện trường và các điện tích trong vật chất. Sự biến dạng này thường được quan sát thấy trên các thanh nano có dạng mút thừa (trong đó một trong hai đầu của thanh được cố định). Trong các vật liệu nano, ống nano cacbon là ví dụ điển hình cho hiện tượng võng tĩnh điện.

Cơ chế hiện tượng võng tĩnh điện do phân cực điện có thể được hiểu như sau:

Khi một vật liệu được đưa vào điện trường E, dưới tác động của điện trường, điện tích dương (màu đỏ) có xu hướng dịch chuyển theo chiều điện trường, và điện tích âm (màu đen) có xu hướng dịch chuyển ngược chiều điện trường, tạo ra lưỡng cực điện cảm ứng (hình 2). Sự tương tác giữa moment lưỡng cực điện và điện trường tạo ra moment xoắn (T), có xu hướng xoay thanh nano theo phương của điện trường (hình 3). Hiện tượng này tương tự việc đặt một thanh nam châm trong từ trường, cực âm của thanh nam châm sẽ bị hút về cực dương của từ trường và ngược lại, cực dương của thanh nam châm bị hút về cực âm của từ trường. Khi một đầu bị cố định, thanh nano sẽ bị uốn cong theo phương điện trường, đây là hiện tượng võng tĩnh điện (hình 1).

Trong trường hợp ống nano cacbon bị cố định một đầu, nó sẽ bị uốn cong theo phương của điện trường. Như vậy, moment xoắn và độ cứng của ống nano cacbon có tính xung khắc. Biến dạng này mới được quan sát trong các thí nghiệm, và sẽ là một đặc tính có nhiều triển vọng trong việc phát triển hệ nano cơ điện tử trong tương lai. Gần đây, đã có những báo cáo khoa học về việc ứng dụng ống nano cacbon trong hệ nano cơ điện tử, đó là làm rơ le nano, công tắc nano, nhíp nano và thiết bị phản hồi trong bộ nhớ, cảm biến hoặc truyền động. Cùng với đó, các nghiên cứu lý thuyết cũng được đưa ra để có cái nhìn đầy đủ về độ võng tĩnh điện của ống nano cacbon.
Archelaos II của Macedonia

Archelaos II của Macedonia (Tiếng Hy Lạp: Ἀρχέλαος Βʹ) kế vị người chú Aeropos II và cai trị trong vòng một năm. Mặc dù theo tác phẩm "Chronicon", ông đã cai trị trong vòng bốn năm. Ông qua đời trong lúc đi săn, nguyên nhân là do tai nạn hoặc là do bị ám sát. Ông là anh trai của Orestes của Macedonia. Kế vị ông là Pausanias.

==Tham khảo==
- "History of the World" by Sir Walter Raleigh, Thomas Birch, William Oldys, 1829, p. 283.
Perry Como

Pierino Ronald "Perry" Como (18 tháng 5 năm 1912 - 12 tháng 5 năm 2001) là một ca sĩ, diễn viên và nhân vật truyền hình của Mỹ, biệt danh là "Mr. C.". Trong suốt sự nghiệp hơn nửa thế kỷ, ông đã thu âm độc quyền cho hãng RCA Victor trong 44 năm sau khi đặt bút ký hợp đồng với nhãn dĩa này vào năm 1943. Ông đã bán ra hàng triệu bản dĩa hát và dẫn dắt một chương trình truyền hình về âm nhạc hàng tuần. Các chương trình truyền hình hàng tuần và các chương trình đặc biệt theo mùa của ông được phát sóng trên toàn thế giới. Tạp chí "Billboard" tóm gọn cuộc đời ông trong vài dòng: "50 năm âm nhạc và một cuộc đời đáng sống. Một ví dụ cho tất cả chúng ta."

Como đã giành năm giải Emmy trong giai đoạn từ 1955 đến 1959, giải Christopher (1956) và chia sẻ giải Peabody với thân hữu là Jackie Glory vào năm 1956. Ông được đưa vào Đại sảnh Danh vọng của Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Truyền hình Mỹ năm 1990 và nhận Danh hiệu Trung tâm Kennedy vào năm 1987. Năm 2002, sau khi Como qua đời, ban tổ chức Grammy trao cho ông giải thưởng Thành tựu trọn đời Grammy. Ông được vinh danh vào Đại sảnh Âm nhạc Long Island năm 2006. Ông có đến ba ngôi sao trên Đại lộ Danh vọng Hollywood nhờ thành công trong lĩnh vực phát thanh, truyền hình và âm nhạc.

== Liên kết ngoài ==
- Bộ sưu tập Perry Como 1955-1994 tại Kho lưu trữ Đại học Colorado tại Boulder
Lagocephalus laevigatus

Lagocephalus laevigatus, tên thông thường là cá nóc trơn, là một loài cá biển thuộc chi "Lagocephalus" trong họ Cá nóc. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1766.

== Phân bố và môi trường sống ==
"L. laevigatus" có phạm vi phân bố rộng khắp vùng biển Đại Tây Dương. Ở phía tây, loài này được ghi nhận từ bờ biển phía đông bắc Hoa Kỳ, trải rộng xuống khắp vịnh Mexico và biển Caribe, đến tận Argentina. Ở phía đông, loài này được từ Mauritanie, men dọc theo bờ biển các nước Tây Phi đến Namibia. "L. laevigatus" được tìm thấy ở gần bờ, bao gồm các khu vực cửa sông và rừng ngập mặn, trên đáy cát hoặc bùn, ở độ sâu khoảng từ 10 đến 180 m.

== Mô tả ==
"L. laevigatus" trưởng thành có kích thước tối đa được ghi nhận là khoảng 100 cm, nhưng kích thước phổ biến thường thấy là khoảng 60 cm. Thân trên có màu lục xám hoặc xám, bụng trắng; hai bên lườn có màu trắng bạc.

Số gai ở vây lưng: 0; Số tia vây mềm ở vây lưng: 13 - 15; Số gai ở vây hậu môn: 0; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 12 - 13; Số tia vây mềm ở vây ngực: 18.

Cũng như những loài cá nóc khác, "L. laevigatus" có khả năng sản xuất và tích lũy các độc tố như tetrodotoxin và saxitoxin trong da, tuyến sinh dục và gan. Mức độ độc tính khác nhau tùy theo từng loài, và cũng phụ thuộc vào khu vực địa lý và mùa.

Thức ăn của "L. laevigatus" khá đa dạng, bao gồm các loài cá nhỏ, rong tảo, động vật giáp xác và động vật thân mềm. "L. laevigatus" được đánh bắt quy mô nhỏ ở nhiều quốc gia, và đã được xem là cá tạp ở Ghana. Tuy nhiên ở Sénégal, loài này được tiêu thụ phổ biến nhất trong các bữa ăn gia đình, thường được chế biến với các món ăn làm từ gạo.
Decca Records

== Tiền tố của Decca ==
Decca sử dụng các ký hiệu tiền tố sau: 

Trong đó:

== Liên kết ngoài ==
- Trang web chính thức
- Decca Classics - trang web chính thức
- Decca Gold - trang web chính thức
Ariobarzanes III của Cappadocia

Ariobarzanes III, tên họ là "Eusebes Philorhomaios", "Hiếu thảo và Người bạn của người La Mã" (, Ariobarzánēs Eusebḗs Philorōmaíos), là vua của vương quốc Cappadocia từ khoảng năm 51 TCN tới tận năm 42 TCN.

Ông là người có huyết thống Ba Tư và Hy Lạp. Viện nguyên lão La Mã đã đồng ý rằng ông có thể kế vị người cha của mình, Ariobarzanes II của Cappadocia; Cicero, vị tổng đốc La Mã của Cilicia, đã ghi lại rằng ông bị vây quanh bởi kẻ thù mà gồm cả người mẹ của mình, Athenais.

Ban đầu ông là một người ủng hộ nhiệt thành cho Pompeius bất chấp phí tổn, sau khi Julius Caesar giành chiến thắng trong cuộc nội chiến ở Rome, ông vẫn giữ được ngai vàng của mình và thậm chí còn giành được thêm vùng đất Tiểu Armenia. Cassius Longinus đã hành quyết ông vào năm 42 TCN bởi vì ông không cho phép người La Mã can thiệp sâu hơn nữa vào vương quốc của mình. Em trai của ông là Ariarathes X của Cappadocia.
Arame của Urartu

Arame hoặc Aramu (Armenia: Արամե) (cai trị từ năm 858–844 TCN) là vị vua đầu tiên được biết đến của Urartu.

Ông sống cùng thời với vua Shalmaneser III của Assyria (cai trị từ năm 859–824 TCN), Arame đã thống nhất các bộ lạc Nairi chống lại mối đe dọa đến từ đế quốc Assyria. Kinh đô của ông nằm tại Arzashkun và nó đã bị Shalmaneser đánh chiếm.

Arame được đề xuất như là nguyên mẫu của cả Aram và Ara đẹp trai, hai trong số những ông tổ huyền thoại của người Armenia. Tác phẩm "Lịch sử" của Khorenatsi (1.5) ghi rằng họ là hậu duệ đời thứ 6 và thứ 7 của Haik,

Tên Arame có khả năng là một tên gọi của người Armenia mà ban đầu bắt nguồn từ "*rēmo-" trong ngôn ngữ Tiền Ấn-Âu, nó có nghĩa là "đen".

==Xem thêm==
- Danh sách vua của Urartu

==Tham khảo==
- David Marshall Lang, "Armenia: Cradle of Civilization" (1970).
Hồng Đức quốc âm thi tập

Hồng Đức quốc âm thi tập (chữ Nôm: 洪德國音詩集) là một tuyển tập thơ chữ Nôm thường được cho là sáng tác bởi vua Lê Thánh Tông (1442-1497) cùng với các thành viên của nhóm Tao đàn nhị thập bát tú. Nó được xem là cột mốc thứ hai sau "Quốc âm thi tập" của Nguyễn Trãi ở chặng đầu của dòng thơ tiếng Việt sử dụng chữ Nôm trong thời trung đại.

==Tham khảo==
Sách:
- Lâm Giang (chủ biên), "Hội Tao Đàn, tác gia - tác phẩm", Viện nghiên cứu Hán Nôm & Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội, 1994
- Nguyễn Công Lý, "Văn học Việt Nam thời Lê - Mạc, Nam Bắc phân tranh", Giáo trình, Nhà xuất bản ĐHQG TP. Hồ Chí Minh, 2018

Bài viết (tạp chí chuyên ngành), luận văn: 
- Bùi Duy Dương, "Thành ngữ gốc Hán trong ba kiệt tác thơ Nôm ", Tạp chí Hán Nôm, số 5(96), 2009
- Trần Quang Dũng, "Giá trị biểu đạt nghệ thuật của ngôn ngữ đời sống trong Hồng Đức quốc âm thi tập", Tạp chí Khoa học ĐHSP TP. HCM, số 23, 2010
- Trần Thị Giáng Hoa, "Nhàn ngâm chư phẩm thi tập và vấn đề văn bản Hồng Đức quốc âm thi tập", Tạp chí Hán Nôm, số 4 (113) 2012, tr. 31-39
- Trần Văn Dũng, "Hồng Đức quốc âm thi tập trong tiến trình thơ Nôm Đường luật thời trung đại Việt Nam", Luận án tiến sĩ Ngữ văn, Đại học Sư phạm Hà Nội, 2006
- Vũ Đức Nghiệu, "Hư từ tiếng Việt thế kỉ XV trong Quốc âm thi tập và Hồng Đức quốc âm thi tập", Tạp chí Ngôn ngữ, số 12, 2006, tr. 1-14

Nguồn khác (báo, tạp chí điện tử): 
- Hoàng Thị Tuyết Mai, "Thi pháp hoàng gia của văn học thời Hồng Đức". (Tạp chí Văn hóa Nghệ An, 10/11/2013)

==Xem thêm==
- Văn học Việt Nam thời Lê sơ
- "Quốc âm thi tập"
- "Bạch Vân quốc ngữ thi tập"
- Văn hóa Lê-Mạc
Tuyến Lục Gia

Tuyến Lục Gia () là một tuyến nhánh của Tuyến Bờ Tây.

==Liên kết ngoài==
- Railway Reconstruction Bureau project page (in Chinese)
Tính ưa người

Trong ký sinh trùng học, tính ưa người hay tính ái nhân (tiếng Anh: anthropophilia, từ tiếng Hy Lạp "ἅνθρωπος" (anthropos, "nhân loại", "con người") và "φιλία" (philia, "tình bạn", "tình yêu", "luyến ái") là việc ký sinh trùng hoặc nấm ngoài da ưa bám lấy con người hơn các động vật khác. Một thuật ngữ có liên quan, endophilia (ưa bên trong, ái nội), chỉ sinh vật ưa sống chung môi trường sống với con người, đặc biệt là trong nhà ở. Khi đặt cạnh "anthropophilia", thuật ngữ "zoophilia" (ưa vật, ái vật, bình thường có nghĩa là sự "thú dâm") mang một nghĩa mới, chỉ một loài vật sống dựa vào một động vật khác, không phải con người, để lấy chất dinh dưỡng.

Anthropophilia hay được dùng để chỉ những côn trùng hút máu (xem "Anopheles") ưa hút máu người hơn hút máu động vật khác (zoophily/zoophilia). Ngoài động vật hút máu, còn có vài động vật thích sống gần người khác như tắc kè, quạ khoang châu Phi ("Corvus albus"), gián. Khi nghiên cứu về bệnh sốt rét và vật trung gian truyền bệnh, các nhà nghiên cứu, trong nỗ lực loại bỏ căn bệnh này, luôn phân biệt giữa muỗi ưa người với những loại muỗi khác.

Trong tiếng Anh, người ta phân biệt giữa ba tính từ "anthropic" (có tính ưa người), "synanthropic" (sống gần với cư trú hay nhà ở con người), và "eusynathropic" (sống trong nhà ở con người).

== Xem thêm ==
- Nuôi con bằng sữa người-động vật
Tự gây độc

Tự gây độc là một hiện tượng sinh học trong đó một loài ức chế sự phát triển hoặc sinh sản của các thành viên khác của các cá thể cùng loài của mình thông qua việc sản xuất các hóa chất thải vào môi trường. Giống như cảm nhiễm qua lại, nó là một loại cạnh tranh can thiệp nhưng nó khác về mặt kỹ thuật: tự gây độc và góp phần vào cạnh tranh cùng loài, trong khi các hiệu ứng cảm nhiễm qua lại đề cập đến cạnh tranh khác loài. Hơn nữa, các hiệu ứng tự gây độc luôn là ức chế, trong khi các hiệu ứng cảm nhiễm qua lại không nhất thiết là ức chế, chúng có thể kích thích các sinh vật khác.

Cơ chế này sẽ dẫn đến giảm cạnh tranh khai thác giữa các thành viên cùng loài và có thể góp phần làm loãng tự nhiên trong các cộng đồng đã được thành lập. Ức chế sự tăng trưởng của cây non sẽ làm tăng khả năng cung cấp chất dinh dưỡng cho cây già, đã thành lập.

Trong trồng trọt, tự gây độc có thể gây khó khăn hoặc không thể gieo trồng cùng một loài sau khi thu hoạch một vụ mùa. Ví dụ, điều này được biết đến ở cỏ linh lăng và sa mu ("Cunninghamia lanceolata"). Các loài khác có biểu hiện tự gây độc bao gồm "Juncus effusus", và cỏ "Lolium rigidum".

== Ở cỏ linh lăng ==
Tự gây độc ở cỏ linh lăng được tạo ra từ lần gieo hạt đầu tiên của cây. Cây phát ra một hóa chất hoặc các hóa chất vào đất làm giảm hiệu quả của các lần gieo hạt cỏ linh lăng tiếp theo. Các nghiên cứu cho thấy hóa chất có thể chiết xuất từ cỏ linh lăng tươi, hòa tan trong nước, làm giảm sự nảy mầm và ngăn ngừa sự phát triển của rễ. Một số người tin rằng một hóa chất gọi là medicarpin chịu trách nhiệm cho việc tự gây độc. Rễ của cây bị ảnh hưởng có thể bị sưng, cong, đổi màu và thiếu lông gốc. Thiếu lông rễ làm giảm khả năng thu thập chất dinh dưỡng và hấp thụ nước của cây. Luân canh cây trồng được sử dụng để chống lại tự gây độc ở cỏ linh lăng.
Đa dạng địa học

Đa dạng địa học là sự đa dạng của các vật liệu Trái Đất, các hình thức và quá trình cấu thành và định hình Trái Đất, toàn bộ hoặc một phần cụ thể của nó. Các vật liệu liên quan bao gồm khoáng sản, đá, trầm tích, hóa thạch, đất và nước. Các hình thức có thể bao gồm các nếp gấp, đứt gãy, địa mạo và các biểu hiện khác về hình thái hoặc quan hệ giữa các đơn vị vật chất Trái Đất. Bất kỳ quá trình tự nhiên nào tiếp tục hành động, duy trì hoặc sửa đổi vật liệu hoặc hình thức (ví dụ kiến tạo, vận chuyển trầm tích, hình thành thổ nhưỡng) đại diện cho một khía cạnh khác của đa dạng địa học. Tuy nhiên, đa dạng địa học thường không được xác định để bao gồm các cảnh quan, bê tông hoặc ảnh hưởng quan trọng khác của con người.

== Tổng quan ==
Đa dạng địa học không được phân bố đồng nhất và cũng không được nghiên cứu trên khắp hành tinh. Việc xác định các điểm nóng về đa dạng địa học (ví dụ như các đảo của Vương quốc Anh và Tasmania) có thể không chỉ đơn giản là sự phân bố của đa dạng địa học mà còn về tình trạng của các sáng kiến địa bảo tồn. Về vấn đề này, điều cần lưu ý là sự đa dạng sinh học của một hệ sinh thái bắt nguồn ít nhất một phần từ địa chất cơ bản của nó. Với phần lớn các loài sinh vật vẫn chưa được mô tả thì sự phân loại và định lượng đa dạng địa học không phải là một bài tập trừu tượng trong phân loại địa học mà là một phần tất yếu trong các nỗ lực bảo tồn thiên nhiên kỹ càng, và điều này cũng đòi hỏi cách tiếp cận đạo đức địa học.

Theo Jose Brilha đa dạng địa học có thể có giá trị khoa học hoặc có giá trị cho các khía cạnh khác. Đa dạng địa học có giá trị khoa học có thể là các địa di chỉ hoặc các yếu tố địa di sản ngoài di chỉ ("ex situ"). Tương tự như vậy đa dạng địa học có ít hoặc không có giá trị khoa học có thể được phân loại như là các điểm đa dạng địa học hoặc các yếu tố đa dạng địa học "ex situ".

Đa dạng địa học cũng là một phần quan trọng của các giải pháp phát triển dựa trên thiên nhiên đôus với các thách thức môi trường toàn cầu và các nhu cầu tài nguyên thiên nhiên. Ví dụ, một nghiên cứu gần đây cho rằng sự thiếu vắng trầm trọng việc xem xét tính đa dạng địa học trong các công ước quốc tế và trong việc giám sát các nền tảng đặt ra một mối đe dọa trong việc được các Mục tiêu Phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc.

== Đọc thêm ==
- Osborne R. A. L., 2000. Presidential Address for 1999-2000. Geodiversity: "green" geology in action. "Proc. Linn. Soc. NSW." 122: 149–173.
Loài phổ biến

Các loài phổ biến và các loài không phổ biến là các định danh được sử dụng trong sinh thái học để mô tả tình trạng dân số của một loài. Sự phổ biến có liên quan chặt chẽ đến sự phong phú sinh thái. Sự phong phú sinh thái đề cập đến tần suất mà một loài được tìm thấy trong các mẫu được kiểm soát; ngược lại, các loài được định nghĩa là phổ biến hoặc không phổ biến dựa trên sự hiện diện tổng thể của chúng trong môi trường. Một loài có thể được coi là phong phú tại địa phương mà không phổ biến.

Tuy nhiên, "phổ biến" và "không phổ biến" đôi khi cũng được sử dụng để mô tả mức độ phong phú, với một loài phổ biến ít phong phú hơn một loài phong phú, trong khi một loài không phổ biến thì có mức độ phong phú hơn một loài quý hiếm.

Các loài phổ biến thường được coi là có nguy cơ tuyệt chủng thấp chỉ vì chúng tồn tại với số lượng lớn, và do đó tình trạng bảo tồn của chúng thường bị bỏ qua. Trong khi điều này là hợp lý rộng rãi, có một số trường hợp một khi các loài phổ biến đang bị tuyệt chủng như chim bồ câu chở khách và châu chấu Rocky Mountain, được đánh số lần lượt là hàng tỷ và hàng nghìn tỷ trước khi chúng chết. Hơn nữa, sự suy giảm tỷ lệ nhỏ ở một loài phổ biến dẫn đến mất một số lượng lớn cá thể và đóng góp cho chức năng hệ sinh thái mà những cá thể đó đại diện. Một bài báo gần đây lập luận rằng vì các loài phổ biến hình thành hệ sinh thái, đóng góp không tương xứng vào hoạt động của hệ sinh thái và có thể cho thấy sự suy giảm dân số nhanh chóng, bảo tồn nên xem xét kỹ hơn về sự đánh đổi giữa sự tuyệt chủng của loài và sự suy giảm của quần thể.

== Xem thêm ==
- Các loài quý hiếm
- Sự phong phú (sinh thái)
Gấu Gobi

Gấu Gobi (danh pháp khoa học: Ursus arctos gobiensis (được biết đến ở Mông Cổ là ""/), là một phân loài của gấu nâu ("Ursus arctos"), địa bàn sinh sống phân bố ở sa mạc Gobi của Mông Cổ. Loài này được liệt kê là cực kỳ nguy cấp trong Sách đỏ về các loài có nguy cơ tuyệt chủng của Mông Cổ và được liệt kê bởi Hiệp hội Động vật học Luân Đôn. Số lượng của chúng hiện chỉ còn khoảng 30 cá thể trưởng thành vào năm 2009 và phân bố trong khoảng cách đủ xa với các quần thể gấu nâu khác, dẫn đến bất lợi trong tăng trưởng số lượng vì sự cách ly sinh sản này.

== Tập tính và sinh thái ==
Gấu Gobi chủ yếu ăn rễ cây, quả mọng và các loại cây khác, đôi khi ăn động vật thuộc loài gặm nhấm; không có bằng chứng nào cho thấy chúng bắt mồi những loài động vật có vú lớn. Kích thước loài gấu Gobi nhỏ hơn so với các phân loài gấu nâu khác, con đực trưởng thành nặng khoảng và con cái khoảng .

== Đa dạng di truyền ==
Gấu Gobi có rất ít sự đa dạng di truyền, đây là một trong những loài gấu nâu có độ đa dạng di truyền thấp nhất từng thấy. Mức độ đa dạng di truyền thấp tương tự như gấu Gobi được báo cáo là loài gấu nâu nhỏ sống ở dãy núi Pyrenees, biên giới giữa Tây Ban Nha và Pháp.

== Nghiên cứu ==
Về mặt hình thái học, trước đây gấu nâu Gobi được phân loại là thuộc cùng một phân loài với gấu xanh Tây Tạng. Tuy nhiên, phân tích phát sinh chủng loài gần đây cho thấy gấu Gobi là đại diện cho một quần thể cổ còn sót lại của gấu nâu Himalaya. Chỉ có 20 con gấu Gobi còn lại trong tự nhiên.

== Xem thêm ==
- Gấu xám Bắc Mỹ
- Gấu nâu Ussuri

== Đọc thêm ==
- <bdi> </bdi>
- Xem trước.
Loài quý hiếm

Một loài quý hiếm là một nhóm các sinh vật rất hiếm gặp, khan hiếm hoặc không thường xuyên gặp phải. Chỉ định này có thể được áp dụng cho một đơn vị phân loại thực vật hoặc động vật và khác với thuật ngữ "có nguy cơ tuyệt chủng" hoặc "bị đe dọa." Việc chỉ định một loài quý hiếm có thể được thực hiện bởi một cơ quan chính thức, chẳng hạn như chính phủ quốc gia, tiểu bang hoặc tỉnh. Thuật ngữ phổ biến hơn xuất hiện mà không cần tham khảo các tiêu chí cụ thể. IUCN thường không đưa ra các chỉ định như vậy, nhưng có thể sử dụng thuật ngữ này trong thảo luận khoa học.

Hiếm khi dựa vào một loài cụ thể được đại diện bởi một số lượng nhỏ các sinh vật trên toàn thế giới, thường là ít hơn 10.000. Tuy nhiên, một loài có phạm vi đặc hữu rất hẹp hoặc môi trường sống bị phân mảnh cũng ảnh hưởng đến khái niệm này. Gần 75% các loài được biết đến có thể được phân loại là "hiếm".

Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế sử dụng thuật ngữ "hiếm" như một từ chỉ định cho các loài được tìm thấy ở các vị trí địa lý biệt lập. Chúng không có nguy cơ tuyệt chủng nhưng được phân loại là "có nguy cơ tuyệt chủng".

Một loài có thể bị đe dọa hoặc dễ bị tổn thương, nhưng không được coi là hiếm nếu nó có một quần thể lớn, phân tán. Các loài hiếm thường được coi là bị đe dọa vì quy mô dân số nhỏ có nhiều khả năng không phục hồi sau thảm họa sinh thái.

Loài hiếm là loài có quần thể nhỏ. Nhiều người chuyển sang nhóm nguy cấp hoặc dễ bị tổn thương nếu các yếu tố tiêu cực ảnh hưởng đến họ tiếp tục hoạt động. Ví dụ về các loài quý hiếm bao gồm gấu nâu Himalaya, cáo Fennec, trâu rừng Asiatic hoang dã và Hornbill.

Tư cách pháp nhân Một thực vật quý hiếm có thể được quan sát qua Dữ liệu Thực vật USDA.

== Xem thêm ==
- Sự phong phú (sinh thái)
- Kế hoạch hành động đa dạng sinh học
- "Chelonoidis nigra abingdonii"
- Loài thường gặp
- Suy giảm nghiêm trọng
- Kế hoạch phục hồi các loài có nguy cơ tuyệt chủng
- Trung tâm bảo tồn loài quý hiếm

== Liên kết ngoài ==
Cơ sở dữ liệu thực vật USDA

== Đọc thêm ==
- Gorbunov, YN, Dzybov, DS, Kuzmin, ZE và Smirnov, IA 2008. Khuyến nghị phương pháp luận cho các vườn thực vật về việc giới thiệu lại các loài thực vật quý hiếm và bị đe dọa Botanic Gardens Conservation International (BGCI)
Brevicoryne brassicae

Brevicoryne brassicae, thường gọi là rệp cải bắp, là một loài rệp bản địa châu Âu 
hiện được tìm thấy ở nhiều khu vực khác trên thế giới. Loài rệp này ăn nhiều loại sản phẩm, bao gồm bắp cải, bông cải xanh (đặc biệt), Brussels sprouts, súp lơ và nhiều thành viên khác trong chi "Brassica", nhưng không ăn thực vật bên ngoài họ Brassicaceae. Chúng hoàn toàn tránh các loài thực vật khác ngoài các loài thuộc họ Brassicaceae; mặc dù hàng ngàn người có thể đang ăn bông cải xanh gần dâu tây, nhưng dâu tây sẽ không bị ảnh hưởng.

Rệp bắp cải từ chi "Brevicoryne" thuộc họ Aphididae, có màu xanh lá cây xám, nhưng một lớp sáp bao phủ cho chúng một màu trắng xám to powdery blue appearance.
Cộng đồng bảo tồn

Một cộng đồng bảo tồn là một nhóm các cá nhân và gia đình sống trong một cộng đồng cam kết cứu các vùng đất lớn khỏi sự suy thoái sinh thái. Đất này có thể là đất rừng, đất nông nghiệp, đất nông trại hoặc bất kỳ loại đất nào khác cần được bảo vệ khỏi sự phát triển có tác động lớn.

Một cộng đồng bảo tồn là gì?
Cộng đồng bảo tồn là mô hình phát triển cộng đồng bền vững, một cách tiếp cận mới để phát triển cung cấp các lựa chọn thay thế cho các hình thức phát triển thông thường.

== Xem thêm ==
- Bảo tồn dựa vào cộng đồng

== Liên kết ngoài ==
- Trang web rừng Elkington
- Cộng đồng bảo tồn băng qua thảo nguyên
- Cộng đồng bảo tồn trang trại Deerpath
- Cộng đồng bảo tồn nông trại Tryon
- Niềm tin cho lâm nghiệp bền vững
- Cộng đồng sống trong rừng
- Hội Barnet
Coronie

Coronie là một quận của Suriname, nằm trên bờ biển. Thủ đô của Coronies là Totness, với các thị trấn khác bao gồm Corneliskondre, Friendship, Jenny. Quận giáp Đại Tây Dương ở phía Bắc, phía Đông giáp quận Saramacca, phía Nam giáp quận Sipaliwini và giáp quận Nickerie của phía Tây. Totness Airstrip là một trong những sân bay lâu đời nhất ở Suriname, được sử dụng từ năm 1953, khi chiếc Piper Cub (PZ-NAC) của Kappel-van Eyck được đặt tên là "Colibri" hạ cánh từ sân bay Zorg en Hoop.

Quận có dân số 3,480 người và diện tích 3,902km2.
Leptobrama

Leptobrama là chi cá duy nhất trong họ Leptobramidae, được tìm thấy ở tây nam Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương.

==Từ nguyên==
Leptobrama: Từ tiếng Hy Lạp "λεπτός" (leptós = mỏng, thanh mảnh) và tiếng Pháp brème = cá vền.

==Phân loại==
"Leptobrama" từng có thời được xếp trong họ Pempheridae, nhưng hiện tại được công nhận như một họ tách rời. Họ này theo truyền thống xếp trong bộ Perciformes, nhưng gần đây được xếp ở vị trí không chắc chắn ("incertae sedis") trong loạt Carangaria.

==Phân bố==
Chi "Leptobrama" phân bố ở vùng biển miền nam New Guinea và miền bắc Australia (Queensland, Western Australia), nhưng cũng tiến vào vùng nước lợ và nước ngọt cửa sông.

==Đặc điểm==
Đặc điểm là có đầu ngắn; miệng to, với chóp phía sau của hàm trên kéo dài vượt qua mức của mép sau của mắt; một vây lưng duy nhất với 4 tia gai mọc sát nhau, theo chiều thẳng đứng bắt nguồn từ phía sau gốc vây hậu môn; vây hậu môn dài với 3 tia gai; vây ngực ngắn, không dài đến hậu môn; vảy lược nhỏ, kết dính chắc chắn.

==Các loài==
Hiện tại người ta công nhận 2 loài trong chi này:
- "Leptobrama muelleri" (Spot-fin beachsalmon)
- "Leptobrama pectoralis" (Long-fin beachsalmon)
Nhà thờ Phủ cát

Nhà thờ Phủ cát (tiếng Đan Mạch: Den Tilsandede Kirke, cũng được dịch là Nhà thờ chôn cất) là tên được đặt cho một nhà thờ cuối thế kỷ 14 dành riêng cho Thánh Lawrence của Rome. Còn được biết đến với tên gọi Nhà thờ Skagen cũ, đây là một nhà thờ bằng gạch có kích thước đáng kể, nằm cách trung tâm thị trấn Skagen, Đan Mạch 2 kilômét về phía tây nam. Trong nửa cuối thế kỷ 18, nhà thờ bị chôn vùi một phần bởi cát từ các cồn cát gần đó; hội chúng phải đào lối vào mỗi lần tổ chức mục vụ. Cuộc đấu tranh để giữ cho nhà thờ không có cát kéo dài đến năm 1795, khi nó bị bỏ hoang.. Nhà thờ đã bị phá hủy, để lại tòa tháp với đầu hồi với tư cách là phần duy nhất của cấu trúc ban đầu vẫn còn đứng vững.

== Kiến trúc ==
Nhà thờ là một trong những tòa nhà cổ nhất ở Skagen. Nó được xây dựng bằng gạch theo phong cách kiến trúc Gothic giữa năm 1355 và 1387 (ngày đầu tiên được đề cập). Nhà thờ có một gian giữa hình vòm dài, với các trụ bên ngoài và một tòa tháp với đầu hồi bước chân, được thêm vào khoảng năm 1475. Phòng thay áo lễ nằm ở phía bắc, hiên ở phía nam và tháp ở phía tây của gian giữa. Nhà thờ dài bao gồm cả tháp, cao hơn một chút. Phần chính của nhà thờ được xây dựng bằng gạch đỏ với mái bằng chì, và tòa tháp được xây dựng bằng gạch màu vàng có hoa văn, được quét vôi sau năm 1816. Những viên gạch được nhập khẩu từ Hà Lan và Đức, đặc biệt là từ L Cantereck. Khoảng của tháp có thể nhìn thấy trên cát ngày nay.
Tính đồng nhất của loài

Trong sinh thái học, tính đồng nhất của loài là thiếu đa dạng sinh học. Mức đa dạng của loài là đơn vị cơ bản để đánh giá tính đồng nhất của một môi trường. Do đó, bất kỳ sự giảm sút tính đa dạng của loại nào, đặc biệt là các loài đặc hữu, có thể được tranh luận là ủng hộ việc sản xuất một môi trường đồng nhất.

== Độc canh ==
Tính đồng nhất trong nông lâm nghiệp; đặc biệt, nông nghiệp công nghiệp và lâm nghiệp sử dụng một số lượng hạn chế. Khoảng 7.000 thực vật (2,6% của tất cả các loài thực vật) đã được thu thập hoặc canh tác bởi con người. Trong số này, chỉ có 200 đã được thuần hóa và chỉ một tá đóng góp khoảng 75% lượng calo có nguồn gốc thực vật trên toàn cầu.

95% lượng tiêu thụ protein trên thế giới có nguồn gốc từ một số loài được thuần hóa, ví dụ như gia cầm, gia súc và lợn. Có khoảng 1.000 loài cá thương mại, nhưng trong nuôi trồng thủy sản ít hơn 10 loài thống trị sản xuất toàn cầu. Do đó, sản xuất thực phẩm của con người dựa trên các đỉnh của kim tự tháp đa dạng sinh học, khiến phần lớn các loài không được sử dụng và không được thuần hóa.

== Di cư các loài ==
Các loài tự nhiên di cư và mở rộng phạm vi của chúng, sử dụng các môi trường sống và tài nguyên mới, ví dụ như diệc bạch. Những cuộc xâm lấn tự nhiên này, sự xâm nhập trong trường hợp không có ảnh hưởng của con người, xảy ra "khi một rào cản can thiệp được gỡ bỏ, hoặc thông qua sự phát triển của các cơ chế vận chuyển sinh học hoặc phi sinh học, có thể vượt qua rào cản". Du nhập, hoặc các cuộc xâm lược qua trung gian của con người, trong thế kỷ trước đã trở nên thường xuyên hơn. Người ta ước tính rằng vào một ngày trung bình, hơn 3.000 loài cô độc đang trên các tàu đi biển.

== Xem thêm ==
- Thoái hóa
- Phá hủy môi trường sống
- Phân mảnh môi trường sống
- Loài du nhập
- Khai thác quá mức
- Độ dốc loài
Mozambique thuộc Bồ Đào Nha

Mozambique thuộc Bồ Đào Nha () hay trước đây còn gọi là Đông Phi thuộc Bồ Đào Nha () sau đó được nâng cấp lên thành Quốc gia cấu thành Mozambique () từ ngày 11 tháng 6 năm 1951 tên cuối cùng cuối cùng là Quốc gia Mozambique () vào năm 1972) tạo thành một lãnh thổ hải ngoại của Bồ Đào Nha, trong số thế kỷ 15 và 1975. Trong suốt lịch sử, lãnh thổ Đông Phi Bồ Đào Nha đã có một số đạo luật và chỉ định chính thức.

== Tên quốc gia ==
Trong lịch sử là thuộc địa của Bồ Đào Nha, lãnh thổ Mozambique ngày nay có các chỉ định chính thức sau đây:
- 1501–1569: Capitania de Sofala
- 1570–1676: Capitania de Moçambique e Sofala
- 1676–1836: Capitania-Geral de Moçambique e Rios de Sofala
- 1836–1891: Quốc gia cấu thành Mozambique ("Província de Moçambique")
- 1891–1893: Quốc gia Đông Phi ("Estado da África Oriental")
- 1893–1926: Quốc gia cấu thành Mozambique ("Província de Moçambique")
- 1926–1951: Thuộc địa Mozambique ("Colónia de Moçambique")
- 1951–1972: Quốc gia cấu thành Mozambique ("Província de Moçambique")
- 1972–1975: Quốc gia Mozambique ("Estado de Moçambique")

Cần lưu ý rằng trong giai đoạn 1891-1893, tên gọi "Quốc gia cấu thành Mozambique" chỉ tương ứng với một trong hai phân khu của Nhà nước Đông Phi (cái còn lại được gọi là "Tỉnh Lộ Đức Marques").

Cũng cần lưu ý rằng từ năm 1911, thuật ngữ "thuộc địa" bắt đầu được sử dụng như một thuật ngữ thay thế cho "tỉnh" để chỉ định Mozambique. Từ khi ban hành "Hiến chương Mozambique" mới vào năm 1926, tên gọi "Thuộc địa của Mozambique" đã thắng thế, nhưng đôi khi vẫn tiếp tục sử dụng tên gọi "Tỉnh Mozambique" cho đến năm 1951, khi đó sau này lại là chỉ định duy nhất. chính thức.

== Xem thêm ==
- Estado Novo (Bồ Đào Nha)
- Angola thuộc Bồ Đào Nha
Callanthiidae

Callanthiidae là danh pháp khoa học của một họ cá dạng cá vược, theo truyền thống xếp trong bộ Cá vược (Perciformes). Trong ấn bản lần 5 của "Fishes of the World" năm 2016, họ này được xếp trong bộ Spariformes, nhưng các kết quả nghiên cứu của Betancur "et al." (2016) không hỗ trợ điều này và họ này được phân loại ở vị trí không xác định ("incertae sedis") trong loạt Eupercaria.

==Từ nguyên==
Callanthiidae: Từ tiếng Hy Lạp "κάλλος" (kállos = đẹp, đáng yêu, tốt, cao quý + tiếng Hy Lạp anthíās = cá (có lẽ là "Sparus aurata").

==Môi trường sống==
Họ này bao gồm 16 loài cá biển. Các loài phân bố chủ yếu trong khu vực Thái Bình Dương. Hai loài ở Ấn Độ Dương là "Callanthias allporti" ở đông Ấn Độ Dương và "Grammatonotus lanceolatus" ở tây Ấn Độ Dương. Hai loài ở Đại Tây Dương và Địa Trung Hải là "C. legras" ở đông nam Đại Tây Dương và "C. ruber" ở đông Đại Tây Dương và Địa Trung Hải.

Các loài cá màu sắc sặc sỡ này được tìm thấy trong các vùng nước tương đối sâu; một số loài "Callanthias" chỉ được tìm thấy ở những độ sâu trong phạm vi của lặn có bình khí thông thường. Như tên gọi khoa học Callanthiidae của chúng gợi ý, chúng có nhiều điểm tương tự như các loài cá trong phân họ Anthiinae của họ Serranidae.

==Các chi==
- "Callanthias": 8 loài.
- "Grammatonotus": 8 loài.
Pseudojuloides argyreogaster

Pseudojuloides argyreogaster là một loài cá biển thuộc chi "Pseudojuloides" trong họ Cá bàng chài. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1867.

== Từ nguyên ==
Từ định danh "argyreogaster" trong tiếng Latinh có nghĩa là "bụng ánh bạc" ("argyreos": "ánh màu bạc" + "gaster": "bụng"), có lẽ hàm ý đề cập đến dải màu trắng ở mỗi bên bụng trên mẫu vật.

== Phạm vi phân bố và môi trường sống ==
"P. argyreogaster" có phạm vi phân bố ở Tây Nam Ấn Độ Dương. Loài này được tìm thấy dọc theo bờ biển Đông Phi, từ Nam Somalia đến Bắc Mozambique, bao gồm cả các đảo Zanzibar, Aldabra, quần đảo Comoro và Seychelles.

Ở Aldabra, loài này được quan sát là sống trong các thảm cỏ biển ở vùng gian triều, độ sâu đến 6 m.

== Mô tả ==
"P. argyreogaster" có chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận là gần 8,8 cm. Cá đực màu xanh lục sẫm, nhiều sắc nâu ở lưng và ánh màu vàng hơn ở bụng; vảy trên cơ thể có viền màu tím nhạt. Đầu có nhiều vệt sọc màu xanh lam (nhưng không có ở cá cái). Mống mắt màu cam với một vòng màu xanh lam bao quanh con ngươi. Vây lưng và vây hậu môn màu xanh lục với các đốm nhỏ màu cam; vây lưng hai giới phớt màu xanh lục. Vây đuôi màu cam nhạt (màu lục nhạt hơi phớt cam ở cá cái). Vây ngực trong suốt với một đốm màu sẫm ở gốc. Vây bụng màu hồng (trong suốt ở cá cái).

Số gai ở vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 12; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 12; Số tia vây ở vây ngực: 12; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5.
Pseudojuloides atavai

Pseudojuloides atavai là một loài cá biển thuộc chi "Pseudojuloides" trong họ Cá bàng chài. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1981.

== Từ nguyên ==
Từ định danh "atavai" trong tiếng Tahiti có nghĩa là "xinh đẹp", hàm ý đề cập đến màu sắc cơ thể bắt mắt ở cá đực và cá cái của loài này.

== Phạm vi phân bố và môi trường sống ==
"P. atavai" có phạm vi phân bố ở Nam Thái Bình Dương. Loài này được tìm thấy tại quần đảo Pitcairn, quần đảo Australes, quần đảo Tuamotu và quần đảo Society. "P. atavai" sống gần các rạn san hô viền bờ và trong các đầm phá ở độ sâu khoảng từ 12 đến 31 m.

== Mô tả ==
"P. atavai" có chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận là gần 11,6 cm. Mống mắt màu vàng ở hai giới.

Cá đực có thân sau màu xanh lam đen, thân trước màu màu vàng da cam với các vệt sọc màu đỏ tươi. Một dải màu đỏ cam từ sau gáy trải dài dọc theo gốc vây lưng đến gốc đuôi. Đầu màu vàng cam với các vệt màu tím. Vây lưng màu vàng với rìa màu xanh óng, phần gai có màu đỏ cam; một đốm xanh lam ở trước vây lưng. Vây hậu môn màu đen phớt đỏ; rìa có màu xanh óng. Vây đuôi có màu cam nhạt ở trung tâm. Vây ngực trong suốt. Vây bụng màu cam nhạt.

Cá cái có nửa thân trên và vùng trên đầu màu nâu đỏ (trở thành màu đỏ cam ở gần vây lưng), nửa thân dưới màu trắng, vùng dưới đầu hơi có màu cá hồi (hồng cam). Cả hai tông màu được chia tách bởi một cặp sọc ngang màu đen (trên) và xanh óng (dưới), băng dài từ mắt đến gốc vây đuôi. Vây lưng màu đỏ nhạt với một đốm đen lớn ở trước. Vây hậu môn có màu vàng trong suốt với rìa màu xanh óng. Vây đuôi trong suốt, màu vàng, sẫm hơn ở 2 thùy. Vây ngực trong suốt với các tia vây màu đỏ nhạt. Vây bụng trắng nhạt, hơi phớt đỏ.

Số gai ở vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 12; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 12; Số tia vây ở vây ngực: 13; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5.
Pseudojuloides cerasinus

Pseudojuloides cerasinus là một loài cá biển thuộc chi "Pseudojuloides" trong họ Cá bàng chài. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1904.

== Từ nguyên ==
Từ định danh "cerasinus" trong tiếng Latinh có nghĩa là "đỏ như màu anh đào", không rõ hàm ý đề cập đến điều gì, có lẽ đề cập đến những vùng cơ thể có sắc đỏ ở loài này.

== Phân loại ==
"P. cerasinus" trước đây được cho là có phạm vi phân bố rộng rãi trên khắp Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Tuy nhiên, vào năm 2017, Victor đã tái khảo sát về loài này. Dựa trên sự khác biệt về kiểu màu sắc của cá đực và kiểu gen di truyền, quần thể được cho là "P. cerasinus" ở Thái Bình Dương được tách thành 3 loài sau:

- "P. cerasinus" hợp lệ chỉ có phạm vi giới hạn ở quần đảo Hawaii.
- "Pseudojuloides splendens" có phạm vi trải dài từ Nhật Bản đến Úc, băng qua hầu hết vùng biển ngoài khơi các đảo quốc ở Nam Thái Bình Dương.
- "Pseudojuloides polynesica" chỉ xuất hiện ở Polynesia thuộc Pháp và quần đảo Line.

Ngoài "P. splendens" và "P. polynesica" kể trên, 4 loài khác là "Pseudojuloides kaleidos", "Pseudojuloides polackorum", "Pseudojuloides pyrius" và "Pseudojuloides xanthomos" cùng hợp lại với "P. cerasinus" tạo thành một nhóm phức hợp loài "P. cerasinus".

== Môi trường sống ==
Tại Hawaii, "P. cerasinus" được quan sát là sống gần các rạn san hô và khu vực có đá vụn ở độ sâu đến 104 m.

== Mô tả ==
"P. cerasinus" có chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận là khoảng 10 cm. Chúng là loài dị hình giới tính. Cá đực có màu xanh lục ở thân trên và xanh lam ở thân dưới. Có một cặp sọc chạy dọc theo chiều dài của thân: sọc màu lam nằm trên sọc màu vàng. Sau mắt có một vệt sọc ngắn màu xanh lam. Vây lưng và vây hậu môn màu vàng lục với một dải sọc lam dọc theo chiều dài của vây; viền màu xanh óng. Đuôi cụt, màu đen với dải viền xanh óng ở rìa; giữa đuôi có một sọc đứng màu xanh óng. Vùng lưng hơi có màu nâu đỏ. Vây lưng trước thường có đốm đen. Cá cái có màu hồng da cam hoặc đỏ hồng; trắng ở bụng và phớt vàng ở mõm; các vây màu vàng nhạt.

Số gai ở vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 12; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 12; Số tia vây ở vây ngực: 13.
Pseudojuloides edwardi

Pseudojuloides edwardi là một loài cá biển thuộc chi "Pseudojuloides" trong họ Cá bàng chài. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2014.

== Từ nguyên ==
Từ định danh "edwardi" được đặt theo tên của Jason Edward, người đã thu thập mẫu định danh của loài này và gửi chúng cho các tác giả.

== Phạm vi phân bố và môi trường sống ==
"P. edwardi" có phạm vi phân bố ở Tây Nam Ấn Độ Dương. Loài này hiện chỉ được tìm thấy ở ngoài khơi bờ biển thành phố Mombasa, Kenya, được thu thập ở độ sâu khoảng từ 5 đến 20 m.

== Mô tả ==
Mẫu định danh, cũng là mẫu lớn nhất, có chiều dài cơ thể đo được là 7,3 cm. Những mẫu vật của loài này được thu thập nhằm mục đích thương mại trong buôn bán cá cảnh.

Cá đực có nửa thân sau mang màu xanh của ngọc lục bảo với hai dải sọc màu xanh lam chạy dọc theo chiều dài của thân. Lưng có màu ô liu. Nửa trên của đầu và nửa trên của thân trước màu ô liu, sẫm đen ở thân giữa. Nửa dưới của đầu và nửa dưới thân trước có màu hồng sẫm với các vệt đốm màu vàng; vùng màu hồng lan rộng đến mõm và mắt. Vây lưng và vây hậu môn có gốc màu xanh lam; dải vàng ở giữa băng dọc theo chiều dài của vây. Vây đuôi có viền xanh ở thùy trên (và đôi khi ở dưới); màng vây trong mờ. Vây ngực trong suốt. Vây bụng màu vàng nhạt.

Cá cái, chỉ được ghi nhận thông qua lời của người bán cá cảnh, là có màu hồng da cam phớt đỏ, trắng ở bụng và lốm đốm màu vàng ở thân trước. Cá cái của hai loài "P. edwardi" và "Pseudojuloides severnsi" nhiều khả năng là tương đồng với nhau về kiểu màu.

Số gai ở vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 11; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 12; Số tia vây ở vây ngực: 13; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5.

== Phân loại ==
"P. edwardi" được xếp vào một nhóm phức hợp loài với "Pseudojuloides erythrops" và "Pseudojuloides severnsi".
Pseudojuloides elongatus

Pseudojuloides elongatus là một loài cá biển thuộc chi "Pseudojuloides" trong họ Cá bàng chài. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1977.

== Từ nguyên ==
Trong tiếng Latinh, từ định danh "elongatus" có nghĩa là "thon dài", hàm ý đề cập đến cơ thể thon dài của loài cá này.

== Phạm vi phân bố ==
Trước đây, "P. elongatus" được ghi nhận ở vùng biển phía nam Nhật Bản; dọc theo bờ biển Tây Úc; ngoài khơi bang New South Wales và các đảo quốc, hải đảo ở Tây Nam Thái Bình Dương.

Năm 2020, phạm vi phân bố của "P. elongatus" đã được xác định lại. Theo đó, quần thể "P. elongatus" thực sự chỉ có phạm vi giới hạn ở Tây Nam Thái Bình Dương. Cụ thể, loài này đã được ghi nhận ở ngoài khơi bang New South Wales (Úc), trải dài đến đảo Montague; đảo Lord Howe; đảo Norfolk; New Caledonia và Bắc New Zealand.

Quần thể ở hai vị trí còn lại được công nhận là những loài mới: "Pseudojuloides paradiseus" (Nhật Bản) và "Pseudojuloides crux" (Tây Úc).

== Môi trường sống ==
"P. elongatus" sống gần các mỏm đá phủ tảo trên nền đáy đá vụn hoặc trong các thảm cỏ biển ở độ sâu đến 25 m.

== Mô tả ==
"P. elongatus" có chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận là 14 cm. Chúng là loài dị hình giới tính và cũng là một loài lưỡng tính tiền nữ.

Cá đực có màu ô liu, sẫm nâu ở lưng lục với các vệt đốm nhỏ màu xanh lam óng và màu cam tập trung ở thân trên. Đầu có lục nâu, chuyển thành cam ở hai bên và xanh lục nhạt ở dưới; đầu có nhiều vệt sọc màu xanh óng. Mống mắt màu đỏ cam với vòng xanh sáng. Vây lưng có màu cam đến hồng cam, giữa vây có dải màu lục và một dải màu xanh óng viền ở rìa. Vây hậu môn tương tự vây lưng, nhưng có nhiều đường sọc màu tím lam. Vây đuôi tiệp màu với thân, lốm đốm xanh óng; thùy trên và dưới có viền xanh và một dải đỏ cận rìa. Vây ngực trong suốt, phớt hồng; gốc vây ngực có đốm vàng - xanh lam. Vây bụng màu lam nhạt, lốm đốm đỏ cam.

Cá cái có màu cam sẫm hoặc màu lục nâu. Vây ngực trong mờ. Vây lưng, vây bụng, vây hậu môn và vây đuôi trong suốt, riêng vây bụng không màu, các vây còn lại phớt màu xanh lục. Gai và tia của các vây có màu vàng nhạt (hoặc hơi nâu). Bụng phớt vàng ở những cá thể màu cam.

Số gai ở vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 11; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 12; Số tia vây ở vây ngực: 12; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5.