Bảo tàng Nhà nước Auschwitz-Birkenau ở Oświęcim

Bảo tàng Nhà nước Auschwitz-Birkenau ở Oświęcim () là một bảo tàng ngay tại địa điểm của Trại tập trung Auschwitz ở Oświęcim, Ba Lan.

Khu di tích này bao gồm trại tập trung chính tại Auschwitz I và tàn tích của trại tập trung và trại hủy diệt tại Auschwitz II-Birkenau. Cả hai đều được Đức Quốc xã xây dựng và điều hành trong thời gian chiếm đóng Ba Lan từ năm 1939 đến năm 1945. Chính phủ Ba Lan đã bảo tồn địa điểm này như một trung tâm nghiên cứu và tưởng nhớ 1,1 triệu người đã chết ở đây, bao gồm 960.000 người Do Thái, trong Thế chiến II và Holocaust. Nơi đây đã trở thành Di sản thế giới vào năm 1979. Piotr Cywiński hiện là giám đốc của bảo tàng.

== Lịch sử ==
Bảo tàng được thành lập vào tháng 4 năm 1946 bởi Tadeusz Wąsowicz và các cựu tù nhân Auschwitz khác, hoạt động theo chỉ đạo của Bộ Văn hóa và Nghệ thuật Ba Lan. Bảo tàng thành lập chính thức vào ngày 2 tháng 7 năm 1947, theo một đạo luật của quốc hội Ba Lan. Khu vực này bao gồm ở Auschwitz I và ở Auschwitz II, nằm cách trại chính khoảng ba km. Hơn 25 triệu người đã đến thăm bảo tàng. Từ năm 1955 đến năm 1990, bảo tàng được điều hành bởi một trong những người sáng lập và cựu tù nhân, Kazimierz Smoleń.

Triển lãm đầu tiên trong doanh trại khai mạc vào năm 1947. Tại Ba Lan thời Stalin, vào đúng kỷ niệm bảy năm ngày trục xuất tù nhân Ba Lan đầu tiên đến Auschwitz, triển lãm đã được chỉnh sửa với sự hỗ trợ của các cựu tù nhân. Triển lãm chịu ảnh hưởng của Chiến tranh Lạnh và bên cạnh những bức ảnh về khu ổ chuột Do Thái, triển lãm còn trưng bày những bức ảnh về khu ổ chuột ở Hoa Kỳ. Sau cái chết của Stalin, một triển lãm mới đã được lên kế hoạch vào năm 1955. Vào năm 1959, mọi quốc gia có nạn nhân ở Auschwitz đều được quyền tổ chức triển lãm riêng của mình. Tuy nhiên, các nạn nhân như người đồng tính, Nhân chứng Giê-hô-va, Sinti và Roma và người Yeniche không nhận được những quyền này. Nhà nước Israel cũng bị từ chối cấp phép tổ chức triển lãm riêng vì những người Do Thái bị sát hại ở Auschwitz không phải là công dân Israel. Tháng 4 năm 1968, triển lãm Do Thái do Andrzej Szczypiorski thiết kế đã khai trương. Năm 1979, Giáo hoàng John Paul II cử hành thánh lễ tại Birkenau và gọi trại tập trung này là "Golgotha của thời đại chúng ta".

Năm 1962, một khu vực kiểm soát xung quanh bảo tàng ở Birkenau (và năm 1977, một khu vực kiểm soát xung quanh bảo tàng ở Auschwitz) được thành lập để duy trì tình trạng lịch sử của trại. Các khu vực này đã được quốc hội Ba Lan phê chuẩn vào năm 1999. Năm 1967, đài tưởng niệm lớn đầu tiên đã khánh thành và trong những năm 1990, các bảng thông tin đầu tiên đã được dựng lên.

=== Triển lãm quốc gia ===
Kể từ năm 1960, cái gọi là "triển lãm quốc gia" đã được tổ chức tại Auschwitz I. Hầu hết các triển lãm này đều được tổ chức lại theo thời gian; ví dụ, triển lãm của Bỉ, Pháp, Hungary, Hà Lan, Slovakia, Cộng hòa Séc và Liên Xô cũ. Triển lãm của Đức, do Đông Đức cũ tổ chức, vẫn chưa được tổ chức lại.

Triển lãm quốc gia đầu tiên của Liên Xô khai mạc năm 1961 và tổ chức lại vào các năm 1977 và 1985. Năm 2003, ban tổ chức Nga đề xuất tổ chức một triển lãm hoàn toàn mới. Khu vực Liên Xô của bảo tàng đã bị đóng cửa, nhưng việc mở cửa trở lại đã bị trì hoãn do có những khác biệt trong các vấn đề về tình hình lãnh thổ của Liên Xô từ năm 1939 đến năm 1941. Vấn đề về các vùng lãnh thổ bị Liên Xô sáp nhập trong chiến tranh, tức là các nước Baltic, miền đông Ba Lan và Moldova, vẫn chưa được giải quyết. 

Gian hàng và triển lãm Nam Tư, nơi tưởng niệm các nạn nhân của trại Auschwitz chủ yếu thông qua cuộc đấu tranh chống phát xít của họ, đã ra mắt năm 1963. 

Năm 2002, Croatia, với tư cách là một trong những quốc gia kế thừa của Nam Tư, đã thông báo cho Bảo tàng Tưởng niệm Auschwitz về việc họ muốn dỡ bỏ triển lãm Nam Tư và yêu cầu cấp phép thành lập triển lãm quốc gia riêng. Bảo tàng đã bác bỏ đề xuất này và thông báo cho tất cả nước thừa kế của Nam Tư rằng chỉ có một triển lãm chung mới phù hợp. Do không thể tạo ra một triển lãm chung, triển lãm Nam Tư đóng cửa vào năm 2009 và nội dung của triển lãm đã được gửi đến Bảo tàng Nam Tư ở Belgrade, trong khi Khu 17, nơi tổ chức triển lãm, vẫn còn trống. Vào cuối tháng 1 năm 2024, có thông báo với sự hỗ trợ của UNESCO, sáu quốc gia kế thừa của Nam Tư thuộc Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Nam Tư — Bosnia và Herzegovina, Croatia, Montenegro, Bắc Macedonia, Serbia và Slovenia — đã đạt thỏa thuận mở lại triển lãm chung về nạn diệt chủng Holocaust ở Nam Tư.

=== Quay phim ===
Bảo tàng đã cho phép quay các cảnh trong bốn bộ phim tại địa điểm này: "Pasażerka" (1963) của đạo diễn người Ba Lan Andrzej Munk, "Landscape After the Battle" (1970) của đạo diễn người Ba Lan Andrzej Wajda, và một loạt phim truyền hình ngắn tập, "War and Remembrance" (1988), và Denial (2016). Mặc dù chính phủ Ba Lan cho phép xây dựng phim trường trên đất của họ để quay các cảnh cho phim "Schindler's List" (1993), Steven Spielberg đã chọn xây dựng một lối vào trại "bản sao" bên ngoài cổng vòm khét tiếng cho cảnh đoàn tàu chở những người phụ nữ được Oskar Schindler cứu.

=== Mâu thuẫn tôn giáo ===
Năm 1979, khi Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II nhậm chức, cũng là người Ba Lan, đã cử hành thánh lễ tại khu vực trại Auschwitz II trước khoảng 500.000 người, và tuyên bố Edith Stein sẽ được phong chân phước. Một số người Công giáo đã dựng một cây thánh giá gần Bunker 2 của trại Auschwitz II, nơi bà bị đầu độc bằng khí độc. Một thời gian ngắn sau đó, một Ngôi sao David xuất hiện tại địa điểm này, dẫn đến sự gia tăng các biểu tượng tôn giáo, và cuối cùng chúng đã bị gỡ bỏ.

Nữ tu dòng Cát Minh đã mở một tu viện gần Auschwitz I vào năm 1984. Sau khi một số nhóm Do Thái kêu gọi dỡ bỏ tu viện, các đại diện của Giáo hội Công giáo đã đồng ý vào năm 1987. Một năm sau, các nữ tu dòng Cát Minh đã dựng một cây thánh giá cao 8 m (26 ft) từ thánh lễ năm 1979 gần địa điểm của họ, ngay bên ngoài Khu 11 và hầu như không thể nhìn thấy từ bên trong trại. Điều này đã dẫn đến các cuộc biểu tình của các nhóm Do Thái, những người cho rằng hầu hết người Do Thái đã bị giết tại Auschwitz và yêu cầu các biểu tượng tôn giáo phải được giữ tránh xa địa điểm này. Giáo hội Công giáo đã yêu cầu các nữ tu dòng Cát Minh di chuyển vào năm 1989, nhưng họ vẫn ở lại cho đến năm 1993, để lại cây thánh giá phía sau. Vào năm 1998, sau những lời kêu gọi tiếp theo về việc dỡ bỏ cây thánh giá, khoảng 300 cây thánh giá nhỏ hơn đã được các nhà hoạt động địa phương dựng lên gần cây thánh giá lớn, dẫn đến các cuộc biểu tình và trao đổi gay gắt tiếp theo. Sau một thỏa thuận giữa Giáo hội Công giáo Ba Lan và chính phủ Ba Lan, những cây thánh giá nhỏ hơn đã được dỡ bỏ vào năm 1999, nhưng một cây thánh giá lớn của Giáo hoàng vẫn còn.

=== Kỷ niệm Ngày Giải phóng ===
Lễ kỷ niệm 50 năm ngày giải phóng trại Auschwitz I đã tổ chức tại trại Auschwitz I vào năm 1995. Khoảng một nghìn cựu tù nhân đã tham dự. Năm 1996, Đức đã chọn ngày 27 tháng 1, ngày giải phóng trại Auschwitz, là ngày chính thức tưởng niệm các nạn nhân của Chủ nghĩa Quốc xã. Các quốc gia cũng đã áp dụng những ngày tưởng niệm tương tự bao gồm Đan Mạch (Ngày Auschwitz), Ý (Ngày Tưởng niệm) và Ba Lan (Ngày Tưởng niệm Nạn nhân Chủ nghĩa Quốc xã).

Một lễ kỷ niệm đã được tổ chức nhân dịp kỷ niệm 70 năm ngày giải phóng trại Auschwitz vào năm 2015. 

Vào dịp kỷ niệm 78 năm ngày giải phóng trại vào năm 2023, phái đoàn Nga đến Ba Lan đã bị từ chối, do cuộc xâm lược Ukraine.

== Tham quan bảo tàng ==
Cả hai khu vực của bảo tàng đều miễn phí vào cửa, tất cả du khách đều phải có thẻ vào cửa, có thể mua trực tuyến hoặc đến trực tiếp. Việc kiểm tra an ninh được thực hiện tại trại Auschwitz I, nơi có phần lớn các triển lãm, bao gồm cả phòng hơi ngạt và lò hỏa táng trước đây.

Các tour tham quan có hướng dẫn viên là hình thức tham quan phổ biến nhất, ước tính mất khoảng ba giờ mỗi lần, với số lượng vé vào cửa miễn phí hạn chế mỗi ngày do nhu cầu cao. Vé vào cửa miễn phí chỉ được phép đặt trước tối đa 90 ngày trước ngày tham quan dự kiến. Các tour tham quan có hướng dẫn viên bằng tiếng Anh không phải lúc nào cũng có sẵn. Có thể tham quan cá nhân không có hướng dẫn viên, tùy thuộc vào tình trạng vé vào cửa có sẵn vào ngày đó. Trại Auschwitz I nằm cách ga tàu Oświęcim chưa đầy 2 km về phía nam, xe buýt đưa đón miễn phí di chuyển giữa Auschwitz I và II cứ 10 phút một lần.

== UNESCO đổi tên ==
Bộ Ngoại giao Ba Lan đã lên tiếng phản đối việc sử dụng cụm từ "trại tử thần Ba Lan" liên quan đến trại Auschwitz, vì cụm từ này ám chỉ Ba Lan chứ không phải Đức đã gây ra thảm họa diệt chủng Holocaust. Vào tháng 6 năm 2007, Ủy ban Di sản thế giới của Liên Hợp Quốc đã đổi tên của địa điểm này từ "Trại tập trung Auschwitz" thành "Auschwitz Birkenau", với phụ đề "Trại tập trung và hủy diệt của Đức Quốc xã" (1940–1945)".

== Xem thêm ==
- Bảo tàng bang Majdanek

== Liên kết ngoài ==
- Di sản văn hóa thế giới UNESCO-description
- Bài viết về chuyến thăm Bảo tàng Auschwitz-Birkenau
- Chế độ xem Google Earth của lối vào bảo tàng