hirine/wikipedia-vietnamese-1M296K-dataset huggingface dataset:
Bát nạn

Bát nạn (zh. "bānán" 八難, ja. "hachinan", sa. "aṣṭāvakṣanā"), là tám trường hợp chướng nạn, cũng gọi là Bát vô hạ tức tám nơi không nhàn rỗi. Tám trường hợp này vẫn có thể xảy ra trên con đường đạt giác ngộ của một tu sĩ. Theo quyển 36 kinh Tăng nhất A-hàm, có đề cập đến "bát nạn" như sau:
1. Địa ngục (zh. 地獄, sa. "naraka")
2. Súc sinh (zh. 畜生, sa. tiryañc)
3. Ngạ quỷ (zh. 餓鬼, sa. "preta")
4. Trường thọ thiên (zh. 長壽天, sa. "dīrghāyurdeva"), là cõi trời thuộc sắc giới với thọ mệnh cao. Thọ mệnh cao cũng là một chướng ngại vì nó làm mê hoặc hành giả, làm hành giả dễ quên những nỗi khổ của sinh lão bệnh tử trong luân hồi mà không chịu thức ngộ.
5. Uất Đan Việt (sa. "Uttarakurudīpa"), hay cõi trời Bắc Cu Lô Châu. Các chúng sanh ở cõi giới Bắc Cu Lô Châu Uất Đan Việt hoàn toàn không thấu cảm về nỗi khổ. Bởi vì lục căn đã bị xả bỏ đi mất, thân xác cũng không còn để mà có. Cho nên do đó chả thể nào nghe được giáo pháp Như Lai, chỉ lo hưởng thụ chìm đắm với khoái lạc của thiền định, tịnh tĩnh trong khoảng thời gian cực dài đại kiếp. Lúc này dù Phật đến thuyết pháp cũng nằm ngoài khả năng tiếp nhận.
6. Căn khuyết (zh. 根缺, sa. "indriyavaikalya"), không có đủ giác quan hoặc các giác quan bị tật nguyền như mù, câm, điếc.
7. Tà kiến biện thông (zh. 雅見, sa. "mithyādarśana"), hoặc thế trí biện thông. Ý nói những kiến giải sai lệch, bất thiện nhưng lại trôi chảy đầy uỷ mị ma lực.
8. Như Lai bất xuất sinh thời (zh. 如來不出生, sa. "tathāgatānām anutpāda"), nghĩa là sinh sống trong thời gian không có Phật hoặc giáo pháp của Phật hiển hiện.

Người may mắn không sinh vào tám nạn đó hãy lo tinh tấn tránh để vọng tâm vào nơi chướng nạn. Do đó ai được sinh làm người đầy đủ túc căn cũng là một cơ hội có đủ nhân duyên để tu tập.

==Tham khảo==
- "Fo Guang Ta-tz'u-tien" 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
- "Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren", Bern 1986.
Yohkoh

Yohkoh (ようこう trong tiếng Nhật, nghĩa là "Tia mặt trời"), còn được gọi là SOLAR-A, là vệ tinh nghiên cứu về Mặt Trời của Viện Không gian và Khoa học Vũ trụ Nhật Bản với sự cộng tác của Hoa Kỳ và Anh quốc. Nó được phóng vào quỹ đạo Trái Đất vào ngày 30 tháng 8, năm 1991, bằng tên lửa Mu-IIIs-V từ Kyushu, ở làng Uchinoura trên bán đảo Ohsumi.

Vệ tinh này nặng 390 kg, được ổn định bằng 3 trục và nằm trong một quỹ đạo gần tròn. Nó mang theo 4 thiết bị để quan sát Mặt Trời: viễn vọng kính tia X mềm ("Soft X-ray Telescope", SXT), viễn vọng kính tia X cứng ("Hard X-ray Telescope", HXT), quang phổ kế tinh thể Bragg ("Bragg Crystal Spectrometer", BCS) và quang phổ kế băng tần rộng ("Wide Band Spectrometer", WBS). Nó cung cấp khoảng 50 Mb dữ liệu mỗi ngày và dữ liệu được lưu trữ trên một máy thu trên vệ tinh có sức chứa 80 Mb.

Vào những năm 1990, nó là kính viễn vọng tia X duy nhất quan sát hoạt động của Mặt Trời, và cho biết toàn bộ chu kỳ hoạt động của các vết đen Mặt Trời.

Trong lần nhật thực hình khuyên vào ngày 14 tháng 12 năm 2001 phi thuyền chuyển vào trạng thái an toàn ("safe mode") để bảo tồn năng lượng, và cũng bắt đầu bị trôi dạt nhẹ. Vì Yohkoh mất liên lạc với trạm điều khiển trên mặt đất vào lúc nhật thực đó, người ta không thể theo dõi để cuộn hay điều chỉnh nó. Vào lúc liên lạc được thiết lập lại, các phiến mặt trời của Yohkoh không còn hướng về phía mặt trời, làm suy kiệt năng lượng của phi thuyền. Các nỗ lực phục hồi năng lượng cho phi thuyền thất bại và nó chấm dứt nhiệm vụ. Lúc đầu Nhật Bản tính tuổi thọ của vệ tinh Yohkoh chỉ đạt 3 năm.

Vào ngày 12 tháng 9 năm 2005 phi thuyền bốc cháy khi quay lại Trái Đất trên bầu trời Nam Á. Theo Mạng lưới giám sát không gian Hoa Kỳ, thời điểm phi thuyền rời vị trí là 6:16 chiều giờ tiêu chuẩn Nhật Bản (JST).

==Liên kết ngoài==
- Trang web về Yohkoh của ISAS, Nhật Bản
- Trang web cũ về Yohkoh của ISAS, Nhật Bản
Phạm vi công cộng

Phạm vi công cộng hay thuộc về công chúng () bao gồm các kiến thức hay tác phẩm sáng tạo (đặc biệt là các công trình sáng tạo như văn học, nghệ thuật, âm nhạc, và phát minh) mà không một cá nhân hay một chủ thể luật pháp nào có thể thiết lập hay giữ quyền sở hữu. Các thông tin hay sự sáng tạo này được coi như là một phần của văn hóa và di sản tri thức chung của nhân loại, mà bất cứ ai cũng có thể sử dụng và thu lợi.

Nếu một công trình không thuộc phạm vi công cộng, nó có thể là sở hữu của các cá nhân thể hiện qua quyền tác giả hay bằng sáng chế. Thành viên của cộng đồng nói chung có thể bị hạn chế sử dụng những công trình này. Tuy nhiên, khi bản quyền hay sở hữu trí tuệ hết hạn, công trình sẽ thuộc phạm vi công cộng và có thể được sử dụng không bị hạn chế bởi tất cả mọi người.

Vì các quyền khác nhau tùy theo quốc gia và khu vực pháp lý nên một tác phẩm có thể được bảo hộ quyền ở một quốc gia và thuộc phạm vi công cộng ở một quốc gia khác. Một số quyền phụ thuộc vào việc đăng ký theo từng quốc gia cụ thể, ví dụ như một ấn bản có thể là một tác phẩm thuộc phạm vi công cộng ở nước A nhưng lại không thuộc phạm vi công cộng ở các nước khác.

== Xem thêm ==
- Phi quyền tác giả
- Copyleft

== Tham khảo ==
- Fishman, Stephen, "The Public Domain: How to Find & Use Copyright-Free Writings, Music, Art & More". ISBN 0-87337-433-9

== Liên kết ngoài ==
- Flowchart to determine Public Domain status of a work in the U.S.
- Copyright Research and Information center - about the copyright law in Japan
- Short list of uncopyrightable things in the U.S.
- Public Domain Law Center (Russian)
- Summary list of copyright terms in other countries
- Union for the Public Domain
Đường cơ sở (biển)

Đường cơ sở là đường ranh giới phía trong của lãnh hải và phía ngoài của nội thủy, do quốc gia ven biển hay quốc gia quần đảo định ra phù hợp với công ước của Liên hợp quốc về luật biển năm 1982 để làm cơ sở xác định phạm vi của các vùng biển thuộc chủ quyền và quyền tài phán quốc gia (lãnh hải, vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa).

==Phân loại==
Nhằm làm phù hợp với địa hình thực tế của từng quốc gia và phù hợp với luật quốc tế, hiện nay đường cơ sở được phân ra làm hai loại phổ biến nhất, đó là:
- Đường cơ sở thẳng
- Đường cơ sở thông thường

===Đường cơ sở thẳng===
Được xác định theo phương pháp nối liền các điểm thích hợp được lựa chọn tại những điểm ngoài cùng nhất nhô ra biển tại mức nước thủy triều thấp nhất (trung bình nhiều năm). Trước khi được pháp điển hóa thành các điều khoản của các điều ước quốc tế thì nó là phương pháp tập quán phổ biến nhất của tập quán quốc tế. Cụ thể là phán quyết năm 1951 của Tòa án quốc tế trong vụ tranh chấp Anh - Na Uy về ngư trường. Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển năm 1958 đã pháp điển hóa và đưa nó vào điều 4 khi giải thích về lãnh hải và vùng tiếp giáp lãnh hải, cũng như trong điều 7 của Công ước 1982. Theo Công ước 1982 thì đường cơ sở thẳng phải tuân thủ quy định là không đi chệch quá xa hướng chung của bờ biển và các vùng biển nằm bên trong các đường cơ sở này phải có liên quan đến phần đất liền đủ để có thể coi như vùng nằm dưới chế độ nội thủy (điều 7 khoản 7§1). Tuy nhiên, ở đây có một số ngoại lệ khi kẻ một số đường cơ sở thẳng. Cụ thể như sau:
- Theo điều 7 khoản 7§5 của Công ước 1982 thì quốc gia ven biển có thể tính đến lợi ích kinh tế riêng biệt của khu vực đó mà tầm quan trọng của nó đã được chứng minh rõ ràng thông qua quá trình sử dụng lâu dài.

Với phương pháp này cần lưu ý đến việc lựa chọn các điểm xuất phát, không được chọn các điểm thuộc các bãi nửa nổi nửa chìm (các bãi nổi trên biển có đặc tính nổi khi thủy triều xuống, chìm khi thủy triều lên do địa hình không bằng phẳng hoặc thoải đều), trừ trường hợp ở đó có đèn biển hoặc các thiết bị hoa tiêu khác thường xuyên nhô lên trên mặt nước hay việc vạch đường cơ sở đó đã được thừa nhận chung của quốc tế. Việc này phải bảo đảm không làm cho lãnh hải của quốc gia khác bị tách ra khỏi vùng đặc quyền kinh tế của họ hay biển cả.

===Đường cơ sở thông thường===
Là ngấn nước thủy triều thấp nhất (trung bình nhiều năm) dọc theo bờ biển đã được thể hiện trên các hải đồ có tỷ lệ xích lớn đã được quốc gia ven biển chính thức công nhận. Đối với các đảo san hô hay đảo có đá ngầm ven bờ bao quanh, phương pháp này cũng được áp dụng. Ưu điểm của phương pháp này là phản ánh đúng đắn hơn đường bờ biển thực tế của các quốc gia, hạn chế sự mở rộng các vùng biển thuộc quyền tài phán của họ. Hạn chế của nó là khó áp dụng trong thực tế, nhất là đối với các vùng có bờ biển khúc khuỷu.

==Xem thêm==
- Nội thủy
- Lãnh hải
- Vùng tiếp giáp lãnh hải
- Vùng đặc quyền kinh tế
- Vùng biển quốc tế
- Thềm lục địa
Trí Nột

Tri Nột (zh. "zhīnè" 知訥, ja. "chitotsu", ko. "chinul"), 1158-1210 là một Thiền sư Hàn Quốc vào thời đại Cao Li, người được xem là nhân vật có ảnh hưởng lớn nhất trong sự hình thành Thiền tông Hàn Quốc.

Sư ra đời vào lúc tăng đoàn đang trong tình trạng khủng hoảng, có nghĩa là về mặt hình tướng bên ngoài cũng như xuất phát từ giáo lý bên trong. Rối loạn đến mức độ sự tham nhũng đã lan vào trong tăng đoàn, sư tìm cách thiết lập một cuộc vận động mới trong Thiền tông Cao Li gọi là "Định huệ xã", mục đích của nó là lập nên một cộng đồng hành trì có giới luật, chuyên thanh tịnh tâm ý ở sâu trong rừng núi. Cuối cùng sư thành tựu sự mệnh khai sơn Tùng Quảng tự (zh. 松廣寺) trên núi Tào Khê (zh. 曹溪山).

Một đề tài từ lâu làm xôn xao trong Thiền tông Trung Quốc đã làm cho Tri Nột quan tâm đặc biệt, đó là sự liên hệ giữa phương pháp tu tập "tiệm" (漸) và "đốn" (頓) để đạt đến giác ngộ. Rút ra từ nhiều cách lý giải về đề tài này từ các Thiền sư Trung Hoa, quan trọng nhất là của Tông Mật và Đại Huệ, sư đưa ra châm ngôn nổi tiếng "đốn ngộ tiệm tu". Từ Đại Huệ, sư kết hợp pháp tu khán thoại đầu (quán thoại 觀話). Pháp thiền này là pháp môn chính của Thiền tông Hàn Quốc cho đến thời hiện đại.

Tri Nột không trải qua kinh nghiệm chứng ngộ như là kết quả theo lối gọi riêng là "tâm truyền tâm" giữa thầy và đệ tử như là đặc điểm của Thiền tông mà là vô sư tự ngộ. Tương tự, trong truyền thống Thiền tông Triều Tiên cũng có nhiều vị Thiền sư không có thầy và tự mình tu hành ngộ đạo giống như Trí Nột mà cận đại nổi tiếng nhất là Thiền sư Cảnh Hư (ko. "Kyongho"), Long Thành (ko. "Yongseong"), Tính Triệt (ko. "Seongcheol").

Cả ba lần đạt chứng ngộ của sư đều đến từ sự tham cứu từ những đoạn kinh. Trong lần cuối cùng, sư chịu ảnh hưởng sâu sắc nhất từ luận giải về mối quan hệ giữa Thiền và Giáo do Lý Thông Huyền, bậc thầy của tông Hoa Nghiêm trình bày. Luận giải triết học của Tri Nột về tác phẩm này đã gây ảnh hưởng sâu sắc và lâu dài cho Phật giáo Hàn Quốc. Tri Nột cũng đào tạo được một số đệ tử quan trọng để truyền bá tư tưởng và tiếp tục chú giải những tác phẩm của mình.

Những tác phẩm chính của sư là: 
1. "Khuyến tu định huệ kết xã văn" (zh. 勸修定慧結社文, 1 quyển)
2. "Mục ngưu tử tu tâm quyết" (zh. 牧牛子修心訣, 1 quyển)
3. "Chân tâm trực thuyết" (zh. 眞心直說, 1 quyển)
4. "Viên đốn thành Phật luận" (zh. 圓頓成佛論, 1 quyển)
5. "Khán thoại quyết nghi luận" (zh. 看話決疑論, 1 quyển)
6. "Lục Tổ Pháp bảo đàn kinh bạt (zh. 六祖法寶壇經跋)
7. "Pháp tập biệt hạnh lục tiết yếu tịnh nhập tư ký" (zh. 法集別行録節要并入私記)
8. "Hoa Nghiêm luận tiết yếu" (zh. 華嚴論節要, 3 quyển).
Về hành trạng của Tri Nột và các bản dịch của 3 cuốn trên, xin xem tác phẩm của Buswell (1983) và Keel (1984). 

==Tham khảo==
- "Fo Guang Ta-tz'u-tien" 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
- "Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren", Bern 1986.
Tri hành hợp nhất

Tri hành hợp nhất (zh. 知行合一) nghĩa là "hiểu biết và thực hành phải đi đôi với nhau".

"Tri" có nghĩa là hiểu biết, là nghiên cứu kinh điển, những lời dạy của Phật, của chư vị Tổ sư, là sự cố gắng hiểu trọn vẹn ý nghĩa trong kinh sách bằng tri thức.

"Hành" trong từ này mang hai nghĩa chính: 
1. Hành động chính chắn, tránh làm điều ác, gia tăng việc thiện như lời Phật dạy và
2. Tu tập Thiền định để trực chứng chân lý Phật dạy. Qua kết quả từ Thiền định, cái biết vay mượn từ kinh sách, cái cảm giác "Tôi nghĩ là tôi biết" được thay thế bằng kinh nghiệm ở chính bản thân, bằng một kinh nghiệm xác định "Tôi biết!", ví như người uống nước biết vị của nước ra sao.

Tri và hành nêu trên vốn xuất phát từ một niềm tin (Tín) vững chắc, tin rằng Phật là một người đã Giác ngộ hoàn toàn và những lời nói của Phật là những gì người đời nên tin. Lòng tin này lại bắt nguồn từ việc quan sát kĩ lưỡng, đúng đắn những hiện tượng bên ngoài "như chúng là" và so sánh nó với những lời Phật dạy. Nói như thế không có nghĩa là tín, tri và hành là ba cấp bậc theo thứ tự thời gian mà hơn nữa, chúng lúc nào cũng phải đi song song với nhau, bổ sung cho nhau. Chỉ khi nào tri và hành hợp nhất thì kết quả đạt được mới viên mãn.

==Tham khảo==
- "Fo Guang Ta-tz'u-tien" 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
- "Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren", Bern 1986.
Tri khách

Tri khách (zh. 知客, ja. "shika") là người lo tiếp khách. Đây một chức vị quan trọng trong một Thiền viện, còn được gọi là Điển khách hoặc Điển tân.

Tại Nhật, Tri khách thường là vị Trưởng lão quản lý thiền viện. Tri khách ở đây thường là một vị đã tiến xa trên Phật đạo, có khả năng thay thế vị Lão sư (ja. "rōshi") để dạy chúng. Tri khách chính là người trắc nghiệm những thiền sinh mới đến xem họ có đủ khả năng, tư cách để học với vị trụ trì hay không.

==Tham khảo==
- "Fo Guang Ta-tz'u-tien" 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
- "Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren", Bern 1986.
- Dumoulin, Heinrich:
Lão sư

Lão sư (zh. 老師, ja. "rōshi") là danh hiệu dùng cho một vị Thiền sư tại Nhật. Thông thường, người ta tu học thiền dưới sự hướng dẫn của một Lão sư và vị này có thể là một cư sĩ (nam, nữ), không nhất thiết phải là một vị tăng. Nhiệm vụ của một Lão sư là hướng dẫn và khuyến khích thiền sinh trên con đường Giác ngộ, Kiến tính, với điều kiện là vị này cũng đã đạt một cấp bậc giác ngộ thâm sâu.

Thời xưa tại Nhật, danh hiệu Lão sư rất khó đạt được. Danh hiệu này được người đời ban cho—không phải tự xưng—người nào đã tự trực tiếp chứng ngộ được chân lý mà Phật đã thuyết giảng trong các bộ Kinh, sống một cuộc sống theo chân lý này và có khả năng hướng dẫn người khác đến kinh nghiệm chứng ngộ này. Điều kiện tối thiểu phải là một đức tính trong sạch, một nhân cách chững chạc. Để trở thành một Lão sư với đầy đủ tất cả những khả năng, thiền sinh phải tu học nhiều năm dưới sự hướng dẫn của một vị thầy, kiến tính và được vị này ấn khả. Sau đó, thiền sinh phải trau dồi kinh nghiệm giác ngộ của mình với nhiều vị Thiền sư khác qua những cuộc Pháp chiến (ja. "hossen").

Ngày nay, vì các vị Lão sư chân chính tại Nhật không còn bao nhiêu nên thước đo cũng không còn khắt khe như xưa. Một điều rất đáng tiếc cho những vị Lão sư trong một hệ thống truyền thừa nghiêm ngặt, chính tông là rất nhiều vị tăng được gọi là "Lão sư"—chỉ vì họ đứng đầu một ngôi chùa lớn hoặc giữ một chức vị cao.

==Tham khảo==
- "Fo Guang Ta-tz'u-tien" 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
- "Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren", Bern 1986.
- Dumoulin, Heinrich:
Trisong Detsen

Trisong Detsen (Hán Việt: Ngật-lật-song Đề-tán (吃栗雙提贊), bo. "trhisong detsen" ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་, ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་), 742-798, là một ông vua rất có công trong việc truyền bá Phật pháp sang Tây Tạng. Dưới sự cầm quyền của ông, Phật giáo được truyền bá sang Tây Tạng một cách có hệ thống. Ông được xem là hoá thân của Bồ Tát Văn-thù-sư-lợi.

Ông sinh năm 742, lên ngôi năm 12 tuổi (754). Niềm tin nơi Phật pháp của ông vốn bắt nguồn từ bà mẹ sùng đạo - nguyên là một vị công chúa Trung Quốc với tên Kim Thành. Với sự giúp đỡ của bà mẹ, ông đã dẹp được phe chống Phật pháp được nhiều vị quan trong triều đình ủng hộ, mà cực đoan nhất là Tể tướng Mã Tướng (zh. 馬相, bo. "ma-zhang" མ་ཞང་). Sau đó, ông mời vị Đại sư Ấn Độ là Tịch Hộ (sa. "śāntarakṣita") sang Tây Tạng hoằng pháp.

Ôn dịch, thiên tai là những dấu hiệu tiếp đón Tịch Hộ tại Tây Tạng. Nghe lời khuyên trước khi về nước của Tịch Hộ, Trisong Detsen mời Liên Hoa Sinh (sa. "padmasambhava") sang trị những tai ương đang hoành hành. Vốn xuất thân từ Mật giáo, Liên Hoa Sinh tinh thông pháp thuật, cầu mưa, trừ tà... Chỉ một thời gian ngắn sau đó, các thiên tai đã được chinh phục, Tịch Hộ lại sang Tây Tạng tiếp tục sự nghiệp hoằng pháp và dịch kinh sách.

Dưới sự hộ trì của Trisong Detsen, Phật pháp được truyền bá rộng rãi tại Tây tạng. Năm 787, với sự giúp đỡ của Liên Hoa Sinh và Tịch Hộ, ông cho xây dựng ngôi chùa Tang-diên (bo. "sam-ye" བསམ་ཡས་), cách thủ đô Lhasa khoảng 60 km hướng Đông nam. Vị trụ trì đầu tiên ở chùa này là Tịch Hộ và dưới sự quản lý của sư, chùa này trở thành trung tâm Phật giáo đầu tiên tại Tây Tạng, nhiều kinh sách được dịch sang Tạng ngữ.

Cũng trong thời gian này, nhiều vị Đại sư Phật giáo người Trung Quốc đang giáo hoá tại Tây Tạng. Trisong Detsen ra lệnh triệu tập các vị Đại sư của hai trường phái Phật giáo - Ấn Độ và Trung Quốc - để tổ chức một buổi tranh luận công khai về giáo lý. Trưởng đoàn người Ấn là Liên Hoa Giới (sa. "kamalaśīla"), một môn đệ của Tịch Hộ. Trong phái đoàn Trung Quốc thì Hoà thượng Đại Thừa dẫn đầu. Phái đoàn Ấn Độ toàn thắng trong cuộc tranh luận này và các vị Đại sư Trung Quốc phải trở về nước.

Mặc dù rất có công với hiển giáo, tận tình giúp đỡ Tịch Hộ và môn đệ nhưng Trisong Detsen vẫn chú tâm đến Mật giáo và những phép bùa chú của Liên Hoa Sinh hơn. Truyền thống của tông Ninh-mã xếp ông vào 25 vị đệ tử chân truyền của Liên Hoa Sinh và chính ông cũng tổ chức một buổi lễ long trọng để tiễn biệt Liên Hoa Sinh.

Ông mất vào năm 798 qua một mũi tên của một thích khách.

== Tham khảo ==
- "Fo Guang Ta-tz'u-tien" 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
- "Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren", Bern 1986.
Tri kiến

Tri kiến (zh."zhījiàn" 知見, ja. "chiken", sa. "jñāna-darśana") có thể được phân loại như sau:
1. Cái thấy bằng trí huệ. Sự nhận biết căn cứ vào kiến thức.
2. Sự nhận biết các hiện tượng thông qua sự giác ngộ về chúng.
3. Đồng nghĩa với Minh Hạnh Túc, một trong 10 danh hiệu của Phật.
4. Trí huệ và sự hiểu biết; kiến thức và quan niệm.

==Tham khảo==
- "Fo Guang Ta-tz'u-tien" 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
- "Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren", Bern 1986.
Tam giải thoát môn

Tam giải thoát môn (zh. 三解脫門) là ba cửa dẫn đến giải thoát. Có hai cách hiểu:

I. Phép quán nhằm giác ngộ Không (zh. 空, sa. "śūnyatā"), Vô tướng (zh. 無相, sa. "ānimitta") và Vô nguyện (zh. 無願, sa. "apraṇihita"), không còn ham muốn đạt Niết-bàn. Ba giải thoát này là nhận biết Ngã và Pháp đều trống không, nhận biết ngã và pháp là bình đẳng, vô tướng, nhận biết sinh tử là Khổ (xem thêm Bát giải thoát);

II. Theo "Kim cương kinh" thì ba cửa giải thoát là Không giải thoát môn (zh. 空解脫門), Kim cương giải thoát môn (zh. 金剛解脫門) và Huệ giải thoát môn (zh. 慧解脫門).

==Tham khảo==
- "Fo Guang Ta-tz'u-tien" 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
- "Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren", Bern 1986.
Bổng hát

Bổng hát (zh. 棒喝, ja. "bōkatsu") nghĩa là "Gậy và Quát", là phương thức tiếp dẫn giáo hoá đệ tử của các vị Tổ sư trong Thiền tông. Các vị khi tiếp dẫn người học để lấp tuyệt tư duy hư vọng, hoặc khảo nghiệm cảnh ngộ thì dùng gậy hoặc quát to. Người ta cho rằng dùng gậy thì bắt đầu từ Thiền sư Đức Sơn Tuyên Giám, tiếng quát (Hát) bắt đầu từ Thiền sư Lâm Tế Nghĩa Huyền.

Đức Sơn nổi danh vì cây gậy trên tay không kém tiếng quát của Lâm Tế. Thiền sư Nhật Bản Nhất Hưu Tông Thuần (ja. "ikkyū sōjun") đề cao phương pháp hoằng hoá này trong một thời mà Thiền tông đang trên đường suy vi, chết cứng trong các sắc thái, nghi lễ rườm rà bên ngoài. Với một âm điệu chế nhạo—đặc trưng cho thiền—Sư ca ngợi phong cách của hai vị tiền bối. Tự gọi mình là Cuồng vân (zh. 狂雲, ja. "kyōun"), "áng mây cuồng điên", Sư viết như sau trong một bài kệ được lưu lại trong "Cuồng vân tập" (zh. 狂雲集, ja. "kyōunshū"):

==Tham khảo==
- "Fo Guang Ta-tz'u-tien" 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-guang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
- "Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren", Bern 1986.
- Dumoulin, Heinrich:
Bùi Hưu

Bùi Hưu (zh. "péixīu" 裴休, ja. "haikyū") là một vị cư sĩ có duyên lớn với cuộc đời hoằng hóa của Thiền sư Hoàng Bá Hi Vận và là người biên tập tác phẩm "Hoàng Bá truyền tâm pháp yếu".

Năm Hội Xương thứ hai đời Đường Vũ Tông (842), ông giữ một chức quan ở huyện Chung Lăng (nay là huyện Tiến Hiền, tỉnh Giang Tây), thỉnh sư về mở pháp hội tại chùa Long Hưng. Năm Đại Trung thứ hai đời Đường Tuyên Tông (848), cư sĩ đổi về huyện Uyển Lăng (nay là huyện Nghi Thành, tỉnh An Huy), lại thỉnh sư về đó mở pháp hội tại chùa Khai Nguyên. Trong hai lần pháp hội này, ông đã ghi chép lại những lời dạy của Sư mà ngày nay được biết dưới tên "Hoàng Bá truyền tâm pháp yếu". Ngoài ra, ông cũng đến tham học với các vị danh tiếng cùng thời như Khuê Phong Tông Mật và Quy Sơn Linh Hựu.

==Tham khảo==
- "Fo Guang Ta-tz'u-tien" 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
- "Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren", Bern 1986.
- Dumoulin, Heinrich:
Bồ-đề tâm

Bồ-đề tâm (zh. 菩提心, sa. "bodhicitta", bo. "byang chub kyi sems" བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་), còn được gọi là Giác tâm (zh. 覺心), là tâm hướng về giác ngộ, tâm an trú trong giác ngộ, tâm của sự giác ngộ. Đây là một trong những thuật ngữ quan trọng của Đại thừa. Theo cách định nghĩa của Phật giáo Tây Tạng thì Bồ-đề tâm có hai dạng, tương đối và tuyệt đối.
- Bồ-đề tâm tương đối lại được chia làm hai cấp bậc:
1. Xuất phát từ lòng từ bi, hành giả quyết tâm giải thoát để cứu độ chúng sinh;
2. Hành giả hành trì thiền định, mục đích đạt được phương tiện thiện xảo, để biến ước mơ thành hiện thật.
- Bồ-đề tâm tuyệt đối chính là sự chứng ngộ được tính Không của mọi hiện tượng. Đó là một dấu hiệu chứng tỏ rằng, hành giả đã bắt đầu bước vào cấp Kiến đạo (zh. 見道, sa. "darśanamārga") của Ngũ đạo, đã trở thành một Thánh nhân và từ lúc này trở đi, mỗi khi hành giả trực nhận được tính Không thì tâm thức nội tại lúc ấy của họ chính là Bồ-đề tâm tuyệt đối.

Luận sư A-đề-sa là người đã đưa ra nhiều phương cách để tu dưỡng tâm Bồ-đề, có nhiều ảnh hưởng lên truyền thống Phật giáo Tây Tạng.

Khác với quan niệm nói trên, truyền thống Mật tông tại Tây Tạng xem Bồ-đề tâm là một sự thật cụ thể. Sự tiếp cận với sự thật này có thể đưa đến một dạng giác ngộ mà toàn thân thể của một hành giả có thể cảm nhận thật sự.

== Tham khảo ==
- "Fo Guang Ta-tz'u-tien" 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-Guang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
- "Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren", Bern 1986.
Bất hại

Bất hại (zh. "bù hài" 不害, ja. "fugai", sa., pi. "ahiṃsā"), cũng gọi Bất sát sinh hay bất tổn sinh (zh. 不殺生, pi. "pāṇāṭipātā paṭivirati", "pāṇāṭipātā veramaṇī"), là một trong những đức hạnh cốt lõi của các tôn giáo Ấn Độ như Kỳ Na giáo, Phật giáo, Ấn Độ giáo và Sikh giáo. 

Tư tưởng Bất hại lúc nào cũng giữ một vai trò quan trọng trong các tôn giáo Ấn Độ thời trước Phật Thích-ca nhưng Phật - cùng với một vị giáo chủ ngoại đạo là Ni-kiền-tử Nhã-đề-tử (pi. "nigaṇṭha nātaputta") - là người đầu tiên hệ thống hoá và dùng lý thuyết tâm lý để chứng minh, lấy nó làm cơ bản cho tư tưởng này. Từ đó, tư tưởng bất hại đã trở thành một nguyên lý đạo đức vô song trong các tôn giáo Ấn Độ, đặc biệt trong tất cả các trường phái Phật giáo.

==Tổng quan==
Về mặt tâm lý, đạo đức thì lý do chính vì sao mọi người nên thực hành đạo lý bất hại rất đơn giản: bởi vì ai cũng yêu quý cuộc sống của chính mình, không muốn bị hành hạ hoặc giết hại. Từ tình yêu thương chính mình, lấy đó suy ra hoàn cảnh của tất cả các động vật khác (hữu tình), không kể là người hay là thú, là con voi hoặc con kiến, đặt mình vào trạng thái của chúng sinh và cảm nhận tình trạng đó, người ta sẽ từ bỏ việc sát hại. Tư tưởng Bất hại của đạo Phật được giải nghĩa bằng lý luận nêu trên. Phật thuyết trong kinh "Pháp cú" (pi. "dhammapada", 129; bản dịch và thi hoá của Tịnh Minh):

Như vậy, tư tưởng Bất hại xuất phát từ lòng bi (sa., pi. "karuṇā") và lòng từ (sa. "maitrī", pi. "mettā") đối với tất cả chúng sinh. Ai có lòng từ bi, người đó không bao giờ sát hại. Mặt khác, tư tưởng Bất hại cũng mang lợi ích, niềm vui cụ thể cho chính người thực hành, không chỉ là niềm "vui cùng với người" và niềm vui về việc đã thực hiện, một "hành động cao quý" nhất thời. Về mặt này thì đạo Phật có quan niệm không giống với những tôn giáo khác. Theo luật nhân quả (nghiệp, sa. "karma") thì người làm lành, không giết hại sẽ gặp hạnh phúc và không bị hại. Từ đó người ta có thể suy ngược lại rằng, ai ôm ấp tư tưởng sát hại, không có lòng từ bi sẽ tự đưa mình đến những hoàn cảnh bất hạnh. Phật trình bày rất rõ trong kệ thứ năm và 225 của "Pháp cú kinh" (bản dịch và thi hoá của Tịnh Minh):

Cũng vì những lý do nêu trên mà tăng ni trong phần lớn các tông phái Phật giáo cũng như nhiều Phật tử tại gia đều ăn chay. Bất hại cũng được xếp là một trong 10 Đại thiện địa pháp theo "A-tì-đạt-ma-câu-xá luận", là một trong 10 Thiện tâm sở trong giáo lý của Du-già hành phái. Là tâm sở pháp không hãm hại loài khác. Theo giáo lý Duy thức, Bất hại chỉ là danh xưng giả lập từ tâm sở Vô sân (zh. 無瞋), nó sinh khởi tùy theo tác dụng của Vô sân.

==Tham khảo==
===Nguồn===
- "Fo Guang Ta-tz'u-tien" 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
- "Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren", Bern 1986.
Bất hành nhi hành

Bất hành nhi hành (zh. 不行而行, ja. "fugyō-ni-gyō") là "Không làm mà làm", một câu nói thường được dùng trong Thiền tông để chỉ những hành động không có tác ý, không để lại dấu vết gì trong tâm của người làm. Điều này có nét tương đồng với "vô vi nhi vô bất vi" (zh. 無為而無不為) được viết trong Đạo đức kinh, với ý nghĩa là không làm nhưng không gì không làm, nghĩa là làm tất cả mọi việc mà trong tâm không lưu lại bất cứ dấu vết nào của động cơ và kết quả của việc làm: người làm không làm vì mình, không làm cho mình (không làm vì tôi - bản ngã, không làm cho tôi - bản ngã), mà do nhu cầu, đòi hỏi tự nhiên của công việc, xuất phát từ tình yêu vô điều kiện đối với tha nhân và vạn vật.

Đây là một nguyên tắc của Vô vi, không có nghĩa không làm gì, nhưng để sự việc phát sinh một cách tự nhiên trong sự hòa hợp với Đạo, và vì vậy cần thực hiện những gì cần thiết, nhưng không vượt quá nhiệt tình và hành động mù quáng, được coi là một trở ngại, mà là dễ dàng, nhẹ nhàng và thoải mái. Nó là một trạng thái của sự im lặng nội tâm, vào đúng thời điểm, hành động đúng có thể xuất hiện mà không cần nỗ lực của ý chí.

Bất hành nhi hành là một cách làm không có sự tính toán trước - ta có thể dùng từ "tuỳ cơ ứng biến" - song lúc nào cũng phù hợp với thời điểm, lúc nào cũng đúng. Một yếu tố cần thiết để đạt được trình độ này chính là sự phát triển định lực; tuy nhiên, chỉ với định lực thôi cũng không đủ để đạt đến trình độ "Bất hành nhi hành". Mà Hành giả cần phải giữ tâm trạng không vướng mắc vào những kết quả của những hành động của mình, nói một cách khác: không tự biết mình làm, không tự biết rằng có "ta" thực hiện và có "một việc" được hoàn tất. Không có kinh nghiệm Kiến tính thì không ai có thể thực hiện những điều kiện trên. Kiến tính, nếu được phép nói ra, chính là trải nghiệm "tất cả là một" theo đúng nghĩa đen của từ này; tuy nhiên, ý thức không thể hiểu và chấp nhận được chân lý này.

Tuy nhiên, trạng thái bất hành nhi hành nêu trên không phải là một cái gì riêng tư, một phát minh của Thiền tông. Các hiền triết của đạo Lão như Lão Tử, Trang Tử và Liệt Tử cũng đã đề cao tâm trạng này và gọi nó là "Vô vi" nghĩa là "không làm". Từ "Vô vi" này đã gây không ít sự hiểu lầm cho các nhà triết học phương Tây và vì vậy cũng có lúc họ kết luận sai lầm rằng các hiền triết phương Đông chỉ chuộng cái tĩnh tịnh, sự im lặng mà bỏ quên cái động, một mặt tất yếu khác của sự thật.

Vào thế kỷ 16, tại Trung Quốc, một người tên là La Thanh (sau này còn được gọi là La tổ) kết hợp vũ trụ quan Không Vô của Phật giáo và tư tưởng vô vi của Đạo giáo lập ra một tông phái được gọi là La giáo, sau này đổi thành "Vô vi giáo" và "Đại thừa giáo" và rất có ảnh hưởng tại miền Nam Trung Quốc thời đó.

==Tham khảo==
- "Fo Guang Ta-tz'u-tien" 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
- "Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren", Bern 1986.
Kinh Bổn sinh

Bản sinh kinh (zh. 本生經, sa., pi. "jātaka" (जातक)) là phần dài nhất của Tiểu bộ kinh (pi. "khuddaka-nikāya"), gồm 547 bài. Kinh này kể lại sự tích, các tiền kiếp của Phật Thích-ca, nói về các đệ tử và những người chống đối Phật trong các tiền kiếp đó, và chỉ rõ các nghiệp (sa. "karma") đời trước đóng vai trò thế nào trong đời này.

Nhiều truyện trong "Bản sinh kinh" là truyện cổ Ấn Độ có trước cả thời đức Phật, nhưng phù hợp với nội dung cuốn kinh nên được đưa vào. Phần lớn các câu chuyện đều có những bài kệ và chính các câu kệ mới là tinh hoa của tập kinh này. Các tập truyện này trở thành nguồn cảm hứng của nhiều tranh tượng trong các đền chùa Phật giáo và thường được quần chúng Đông Nam Á ưa thích. Ngày nay, "Bản sinh kinh" còn trong bản tiếng Pali, tiếng Tây Tạng và tiếng Hán. Bản chữ Hán có lẽ được dịch từ một bản Phạn ngữ đã thất truyền.
==Tham khảo==
- "Fo Guang Ta-tz'u-tien" 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
- "Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren", Bern 1986.
Bản sự kinh

Bản sự kinh (sa.: "itivṛttaka", pi.: itivuttaka, zh.: 本事經, ja.: "honji kyō") là một trong 12 thể loại truyền thống của kinh điển Phật giáo, ghi lại vô số công hạnh trong quá khứ của Phật và đệ tử (xem Thập nhị bộ kinh 十 二 部 經).
1. Bản sự kinh, 7 quyển, Huyền Trang dịch năm 650.

==Tham khảo==
- "Fo Guang Ta-tz'u-tien" 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
- "Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren", Bern 1986.
Bán già phu tọa

Bán già phu tọa (zh. 半跏趺坐, ja. "hanka-fusa") là kiểu ngồi "nửa phần kiết già", chỉ một chân được gác qua bắp vế của chân khác. Bán già phu tọa là thế ngồi thiền dành cho những người không thể ngồi kiết già lâu được, mặc dù thế ngồi này không cân bằng, vững chắc như thế kiết già. Bán già phu tọa cũng được gọi là "Bồ Tát tọa" (ja. "bosatsu-za").

==Tham khảo==
- "Fo Guang Ta-tz'u-tien" 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
- "Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren", Bern 1986.
Bản sư

Bản sư (zh. "běnshī" 本師, ja. "honshi"), người Nam thường đọc Bổn sư, là "vị thầy gốc", "chân sư". Danh hiệu này được hiểu theo nhiều cách: 
1. Phật Thích-ca Mâu-ni, người sáng lập Phật giáo. Câu tụng niệm thường gặp là Nam-mô Bản sư Thích-ca Mâu-ni Phật.
2. Vị Khai tổ của một tông phái Phật giáo;
3. Vị thầy đã truyền giới cho một người;
4. Vị thầy đã ấn khả chứng minh cho một người. Rất có thể rằng, một thiền sinh đã tu học với nhiều vị Lão sư nhưng Bản sư chỉ là người đích thân ấn khả cho thiền sinh—một cách hiểu theo Thiền tông.

==Tham khảo==
- "Fo Guang Ta-tz'u-tien" 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
- "Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren", Bern 1986.
Đại thủ ấn

Đại thủ ấn (zh. 大手印, sa. "mahāmudrā", bo. "chag-je chen-po" ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་) là một trong những giáo pháp tối thượng của Kim cương thừa (sa. "vajrayāna"), được truyền dạy trong tông phái Ca-nhĩ-cư (bo. kagyupa བཀའ་བརྒྱུད་པ་). của Tây Tạng. Trong tiếng Tây Tạng, Đại thủ ấn được hiểu là tâm ấn của sự chứng ngộ được tính Không (sa. "śūnyatā"), của việc giải thoát khỏi Luân hồi (sa. "saṃsāra") và sự thông hiểu rằng, hai mặt đó không hề rời nhau.

Giáo pháp này xem Bản Sơ Phật Phổ Hiền (sa. "samantabhadra")—hiện thân của Pháp thân (sa. "dharmakāya", xem Tam thân)—là người đã truyền Đại thủ ấn cho vị Đại thành tựu (sa. "mahāsiddha") Đế-la-ba (sa. "tilopa"). Đế-la-ba tiếp tục truyền cho Na-lạc-ba. Mã-nhĩ-ba (bo. "marpa") được chân truyền giáo pháp này và mang về Tây Tạng chỉ dạy cho Mật-lặc Nhật-ba (bo. "milarepa" མི་ལ་རས་པ་). Phép tu Đại thủ ấn bắt đầu bằng tu Chỉ (sa. "śamatha") và lấy đó làm căn bản để biến chuyển mọi kinh nghiệm thành sự trực ngộ tính Không. Có người xem Đại thủ ấn như "Thiền" Tây Tạng. Ngoài phép tu thông thường, người ta còn lưu truyền phép tu "đặc biệt" của Na-lạc-ba với tên Na-lạc lục pháp (Sáu giáo pháp của Na-lạc-ba, bo. "nāro chödrug" ནཱ་རོ་ཆོས་དྲུག་).
Truyền thống Tây Tạng xem xét phép Đại thủ ấn dưới ba khía cạnh: kiến (sa. "darśana"), tu (sa. "bhāvanā") và hành (sa. "caryā").
1. Kiến được định nghĩa là tri kiến nhận ra rằng thể tính đích thật của tâm là sự thống nhất giữa tính Không và Tịnh quang, là ánh sáng rực rỡ thanh tịnh. Mỗi hiện tượng đều mang dấu ấn đặc biệt này.
2. Mục đích quan trọng nhất của tu tập thiền định là trực nhận thể tính của tâm thức, một sự trực nhận rất tự nhiên không cần sự cố gắng nào. Có hai cách để chuẩn bị phép thiền đó: a) bốn phép tu quán chiếu sự quý báu khi có được thân người, luật vô thường, Nghiệp báo và tính bất toàn của luân hồi; b) bốn phép tu đặc biệt gồm những Thành tựu pháp (sa. "sādhana") với những phương pháp thanh lọc Thân, khẩu, ý.
3. Hành là hành động, ứng dụng sau khi đã kinh nghiệm trực tiếp Đại thủ ấn, dẫn đến một tâm thức tự tại, siêu việt các quy ước thông thường, dẫn đến các tác phong kì lạ của các bậc "Cuồng thánh."
Cát-mã-ba Nhưỡng-huýnh Đa-kiệt (zh. 攘迥多杰, bo. "rangjung dorje" རང་བྱུང་རྡོ་རྗེ་, 1284-1339) viết như sau về Đại thủ ấn: 

==Tham khảo==
- "Fo Guang Ta-tz'u-tien" 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
- "Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren", Bern 1986.
Tích phân Monte-Carlo

Tích phân Monte Carlo là một phương pháp tìm giá trị số của tích phân, đặc biệt là các tích phân đa chiều có dạng:

trên một miền không gian đa chiều "V" sử dụng một số hữu hạn các lần gọi hàm "f".

Các phương pháp tích phân Monte-Carlo bao gồm phương pháp cơ bản, phương pháp lấy mẫu có trọng tâm... Các phương pháp này cũng cho biết ước lượng sai số thống kê của phép tính, tuy rằng ước lượng này có thể không chính xác do việc khảo sát ngẫu nhiên hàm số trên miền không gian đa chiều có thể không cho thấy hết mọi biểu hiện của hàm.

== Tích phân Monte Carlo cơ bản==
===Tích phân một chiều===
Ở dạng cơ bản nhất, giá trị của tích phân một chiều:

được dự đoán là tổng:

trong đó

Sai số của dự đoán được tính bằng căn của phương sai của giá trị trung bình:

formula_5

Khi số lần lấy mẫu, "N", tăng, phương sai giảm theo 1/N, tức là sai số của phép tính giảm theo formula_6.

===Tích phân đa chiều===
Phương pháp trên được mở rộng cho tích phân đa chiều:
== Lấy mẫu có trọng tâm ==
===Tích phân một chiều===
Nếu biết hàm cần tích phân "f"("x") cư xử như nào, ta có thể chọn được một hàm "g"("x") có giá trị biến đổi gần giống |"f"("x")| trên miền cần tích phân, ta có thể biến đổi tích phân thành:
với:
và "g"("x") thỏa mãn điều kiện chuẩn hóa:
Lúc này có thể lấy các điểm "x" ngẫu nhiên trong khoảng ["a", "b"] theo phân bố xác suất "g"("x"') để tìm giá trị tích phân:

Hàm "g"("x") càng giống "f"("x") thì phương sai của "f"("x")/"g"("x") càng nhỏ và sai số của phép tính càng nhỏ.

Một bất lợi của phương pháp này là sai số có thể lớn nếu hàm "g"("x") được chọn gần bằng 0 tại những điểm mà "f"("x") khác 0. Lúc đó, phương sai của "f"("x")/"g"("x") có thể lớn đến vô cùng. Lỗi này có thể khó phát hiện khi miền giá trị tại đó "g"("x") bằng 0 là rất nhỏ.

==Xem thêm==
- Thư viện phần mềm khoa học GNU

== Tham khảo ==
- W.H. Press, G.R. Farrar, Recursive Stratified Sampling for Multidimensional Monte Carlo Integration, Computers in Physics, v4 (1990), pp190–195.
- Press, W. H.; Flannery, B. P.; Teukolsky, S. A.; and Vetterling, W. T. "Simple Monte Carlo Integration" and "Adaptive and Recursive Monte Carlo Methods." §7.6 and 7.8 in Numerical Recipes in FORTRAN: The Art of Scientific Computing, 2nd ed. Cambridge, England: Cambridge University Press, pp. 295–299 and 306-319, 1992.
- G.P. Lepage, A New Algorithm for Adaptive Multidimensional Integration, Journal of Computational Physics 27, 192-203, (1978)
- G.P. Lepage, VEGAS: An Adaptive Multi-dimensional Integration Program, Cornell preprint CLNS 80-447, March 1980
- Ueberhuber, C. W. "Monte Carlo Techniques." §12.4.4 in Numerical Computation 2: Methods, Software, and Analysis. Berlin: Springer-Verlag, pp. 124–125 and 132-138, 1997.
- York Acad. Sci. 86, 844-874, 1960.
- Weinzierl, S. "Introduction to Monte Carlo Methods." 23 Jun 2000. http://arxiv.org/abs/hep-ph/0006269/.
Phân bố ngẫu nhiên đều

Phân bố đều liên quan đến:

- Phân bố đều (toán học), phân bố xác suất:
- Phân bố đều (liên tục)
- Phân bố đều (rời rạc)
- Phân bố đều (sinh thái học), một loại phân bố dân cư của các chủng loài
Thư viện phần mềm khoa học GNU

Thư viện phần mềm khoa học GNU là một thư viện phần mềm viết bằng ngôn ngữ lập trình C cho các phương pháp tính toán số trong toán học ứng dụng và khoa học. Nó là một phần của dự án GNU và được phân phối theo GNU GPL.

Thư viện này hỗ trợ các tính toán sau:
- Hàm toán học cơ bản
- Số phức
- Đa thức
- Hàm toán học đặc biệt
- Hàm airy
- Hàm Bessel
- Hàm Clausen
- Hàm Coulomb
- Hàm Dawson
- Hàm Debye
- Tích phân E-líp
- Hàm E-líp (Jacobi)
- Hàm sai số
- Hàm Fermi-Dirac
- Hàm Gamma
- Hàm Gegenbauer
- Hàm Laguerre
- Hàm Lambert W
- Hàm Legendre và hàm cầu điều hòa
- Log
- Hàm mũ
- Hàm Digamma
- Hàm lượng giác
- Hàm Zeta
- Vector và ma trận
- Giao hoán và tổ hợp
- Sắp xếp
- Đại số tuyến tính
- Biến đổi Fourier
- Tích phân số
- Số ngẫu nhiên
- Phân bố xác suất
- Thống kê
- N-tuple
- Tích phân Monte Carlo
- Simulated Annealing
- Phương trình vi phân
- Nội suy
- Xấp xỉ Chebyshev
- Biến đổi Hankel rời rạc
- Tìm nghiệm
- Tìm cực trị
- Khớp bình phương nhỏ nhất
- Thuật toán Levenberg-Marquardt
- Hằng số vật lý
- Thuật toán số thập phân IEEE

Nhiều tính toán khác chưa liệt kê ở trên cũng được tìm thấy và được cập nhật thường xuyên tại thư viện phần mềm khoa học GNU.

== Xem thêm ==
- netlib
- Công thức tính số

== Liên kết ngoài ==
- GNU Scientific Library Manual
GNU TeXmacs

GNU TX (hay TeXmacs) là một phần mềm miễn phí có mã nguồn mở dành cho soạn thảo văn bản khoa học, một phần của dự án GNU, được lấy cảm hứng từ TeX và GNU Emacs. Nó được viết và bảo trì bởi Joris van der Hoeven. Chương trình máy tính này cho phép viết các văn bản có cấu trúc trên một giao diện WYSIWYG. Chương trình cho phép tạo ra văn bản khoa học có chất lượng cao dựa trên các phông chữ toán học đẹp. Không những thế, các công thức toán học có thể được kết nối với các hệ thống đại số máy tính khác cho ra kết quả tính biểu thức hay tính số đến độ chính xác bất kỳ, khiến cho TeXmacs có thể được cài đặt như là giao diện cho chương trình tính toán khoa học. Ví dụ, TeXmacs có thể là giao diện cho Maxima, Axiom hay Yacas.

TeXmacs cũng hỗ trợ trình thông dịch Guile/ngôn ngữ lập trình Scheme giúp người sử dụng có thể viết các phần mở rộng cho phần mềm này phục vụ các nhu cầu mới.

TeXmacs hiện có thể chạy trên hầu hết hệ điều hành có cấu trúc Unix, như GNU/Linux, Cygwin cho Microsoft Windows hay Fink cho Mac OS X. Thêm nữa, có cổng chạy cho Microsoft Windows. Chương trình cũng cung cấp hỗ trợ chuyển đổi định dạng TeX/LaTeX, và đang phát triển chuyển đổi cho HTML/MathML/XML. TeXmacs cũng có chế độ hoạt động như một phần mềm trình bày và được dự kiến phát triển thành một ứng dụng văn phòng đầy đủ, với bảng tính và hỗ trợ vẽ kỹ thuật.

== Ý tưởng ==
TeXmacs được thiết kế để người dùng tập trung vào những gì hiển thị trên màn hình hay trên máy in hơn là định dạng mã nguồn (WYSIWYG). Tuy nhiên, các trình soạn thảo WYSIWYG truyền thống như Microsoft Word có nhược điểm là khiến người dùng thiết kế tài liệu không theo lô-gíc. Dự án TeXmacs muốn tạo ra trình soạn thảo WYSIWYG khiến người soạn bài, một cách tự nhiên, viết theo trình tự khoa học. Chất lượng trình bày sẽ tương đương như TeX.

== Xem thêm ==
- TeX
- LaTeX
- Emacs
- LyX

== Liên kết ngoài ==
- Trang chính của GNU TX
- Hình chụp giao diện TX
Hệ thống đại số máy tính

Một hệ thống đại số máy tính là một phần mềm máy tính thực hiện biến đổi các biểu thức toán học. Cốt lõi của hệ thống này là lưu trữ và biến đổi các biểu diễn toán học hoàn toàn trên dạng biểu tượng.

== Các loại biểu thức ==
Các loại biểu thức có thể được xử lý bởi hệ thống đại số máy tính là:
- đa thức nhiều biến
- hàm toán học tiêu chuẩn như hàm lượng giác, hàm mũ
- hàm toán học đặc biệt như hàm gamma, hàm Bessel
- vi phân, tích phân, tổng, tích của các biểu thức
- chuỗi
- ma trận
- hàm bất kỳ và các định nghĩa hồi quy

== Lịch sử ==
Các hệ thống đại số máy tính bắt đầu xuất hiện từ đầu thập kỷ 1970, và tiến hóa dần thành trí tuệ nhân tạo, mặc dù hai ngành này giờ đây có vẻ tách biệt. Hệ thống đầu tiên được ứng dụng rộng rãi là Reduce, Derive, và Macsyma, trong đó Reduce vẫn còn được bán. Một phiên bản copyleft của Macsyma là Maxima đã được phát triển và vẫn đang được bảo trì. Hai hệ thống có bản quyền chiếm lĩnh thị trường hiện nay là Maple và Mathematica; được dùng rộng rãi bởi các nhà toán học, kỹ sư và khoa học gia. MuPAD cũng là một hệ thống đại số thương mại, nhưng có phiên bản miễn phí cho mục đích phi lợi nhuận và giáo dục. Một số hệ thống khác tập trung hỗ trợ cho nghiên cứu chuyên ngành và thường miễn phí.

== Toán học dành cho xử lý biểu tượng ==
- Tích phân biểu tượng
- Hệ cơ sở Gröbner
- Phân số chung lớn nhất
- Phân tách đa thức

== Danh sách hệ thống đại số máy tính ==
=== Mã nguồn mở ===
- Maxima
- Axiom
- Yacas
=== Giữ bản quyền ===
- Mathematica
- Maple
- IngMath
- Mathcad

== Tham khảo ==
- Richard J. Fateman. "Essays in algebraic simplification". Technical report MIT-LCS-TR-095, 1972. "(Of historical interest in showing the direction of research in computer algebra. At the MIT LCS web site: )"

== Liên kết ngoài ==
=== Danh sách ===
- http://compalg.inf.elte.hu/compalg/coindex.html
- http://www-mri.math.kun.nl/systems_and_packages/systems_and_packages.html
- http://www.cs.kun.nl/~freek/digimath/
- Open Directory Project: Math Software
- http://www.mat.univie.ac.at/~slc/divers/software.html
- http://www.lapcs.univ-lyon1.fr/~nthiery/CalculFormelLibre/
- SAL list of computer algebra systems

=== Trang chủ ===
- Algebrator
- Axiom
- Behavioural Calculus
- CoCoA
- DCAS
- Derive (North America)
- Derive (Europe)
- DoCon
- GAP
- GiNaC
- PARI-GP
- Maple
- Mathematica
- Mathomatic
- Maxima
- Mupad
- REDUCE
- Singular
Advance Australia Fair

Advance Australia Fair là quốc ca của Liên bang Úc và được sáng tác bởi nhà soạn nhạc gốc Scotland Peter Dodds McCormick, bài hát này được trình diễn lần đầu tiên vào năm 1878 và được hát ở Úc như một bài hát yêu nước. "Advance Australia Fair" đã thay thế "God Save the Queen" là quốc ca chính thức vào năm 1984.

== Bản quyền ==
Mặc dù các quyền bản quyền đối với lời gốc bài hát của Peter Dodds McCormick đã hết hạn do ông mất năm 1916, Liên bang Úc vẫn giữ bản quyền cho lời bài hát chính thức và một số bản phối nhạc. Quốc ca được sử dụng với mục đích phi lợi nhuận thì không cần phải xin phép, nhưng chính phủ Úc yêu cầu phải xin phép nếu muốn sử dụng vì mục đích lợi nhuận.

== Lời ==
=== Lời hiện tại ===
Lời bây giờ (từ ngày 01/01/2021) có 2 đoạn như sau:
1. <nowiki></nowiki>
- Australians all let us rejoice,
- For we are one and free;
- We've golden soil and wealth for toil,
- Our home is girt by sea;
- Our land abounds in nature's gifts
- Of beauty rich and rare;
- In history's page, let every stage
- Advance Australia fair!
- In joyful strains then let us sing,
- Advance Australia fair!
2. <nowiki></nowiki>
- Beneath our radiant southern Cross,
- We'll toil with hearts and hands;
- To make this Commonwealth of ours
- Renowned of all the lands;
- For those who've come across the seas
- We've boundless plains to share;
- With courage let us all combine
- To advance Australia fair.
- In joyful strains then let us sing
- Advance Australia fair!

=== Lời dịch nghĩa tiếng Việt ===
Bài hát chỉ có lời chính thức bằng tiếng Anh. Tất cả các bản dịch sang ngôn ngữ khác đều là không chính thức. Dưới đây là lời tạm dịch sang tiếng Việt từ lời chính thức của Quốc ca Úc.

1. <nowiki></nowiki>
- Tất cả người Úc chúng ta hãy cùng nhau mừng vui
- Vì chúng ta là một và tự do;
- Chúng ta có đất đai màu mỡ và tài nguyên giàu chờ cho ai lao động chăm chỉ
- Đất nước ta được bao bọc bởi biển cả;
- Trong những món quà của thiên nhiên
- Với vẻ đẹp trù phú và quý giá;
- Trên trang sách lịch sử, hãy để mỗi đoạn đường
- Làm tiến lên nước Úc đẹp giàu.
- Trong giai điệu vui tươi chúng ta cùng hát
- Tiến lên nước Úc đẹp giàu!
2. <nowiki></nowiki>
- Dưới chòm sao Chữ Thập phương Nam rực rỡ của chúng ta
- Chúng ta sẽ lao động chăm chỉ với cả trái tim và bàn tay;
- Để làm cho khối Thịnh Vượng chung của chúng ta
- Vang danh hơn mọi miền đất khác;
- Với ai đã băng qua đại dương đến đây
- Chúng ta còn nhiều cánh đồng mênh mông đễ chia sẻ;
- Chúng ta sẽ đồng lòng dũng cảm
- Làm tiến lên nước Úc đẹp giàu.
- Trong giai điệu vui tươi chúng ta cùng hát
- Tiến lên nước Úc đẹp giàu!

== Liên kết ngoài ==
- Lịch sử bài hát này
- Tập tin MIDI
- Tập tin MP3 (1.5 MB)
- Bài hát có lời MP3 - (điệp khúc đầu) (1.12 MB)
- Trang mạng của chính phủ Úc:
- Lời và nhạc chính thức
- Tập tin PDF 169 KB
- Department of Foreign Affair and Trade's webpage on Advance Australia Fair
Phỏng vấn

Phỏng vấn là một cuộc đối thoại có chủ đích. Trong báo chí, đây là một dạng bài viết theo dạng phóng viên hỏi và nhân vật được phỏng vấn trả lời. Phỏng vấn thường được dùng trong hai trường hợp: thể hiện chân dung nhân vật hoặc cung cấp thông tin về lĩnh vực mà người được phỏng vấn là chuyên gia hoặc có trách nhiệm trả lời. 
Phỏng vấn báo chí có nhiều cách thực hiện: phỏng vấn trực tiếp (phóng viên và người được phỏng vấn gặp nhau mặt đối mặt - cách truyền thống), phỏng vấn bằng văn bản (phóng viên chuẩn bị các câu hỏi bằng văn bản, người được phỏng vấn cũng trả lời bằng văn bản - thường dùng khi những thông tin trong cuộc phỏng vấn tương đối phức tạp, người trả lời phỏng vấn không thể trả lời chính xác ngay lập tức), phỏng vấn qua điện thoại hoặc các phương tiện liên lạc khác... (khi một trong hai bên, hoặc cả hai bên không đủ thời gian cho một cuộc gặp trực tiếp)

Đôi khi, phỏng vấn cũng được dùng để lấy ý kiến của những bức xúc trong xã hội. Phỏng vấn còn được người dân ủng hộ do nếu được phỏng vấn thì ta nói được bao nhiêu than phiền trong xã hội của họ và của nước ngoài. Khi phỏng vấn bắt buộc các phóng viên phải thực hiện hết mình mới có thể đề đáp ra ý kiến và câu hỏi cho người đang được phỏng vấn.

Phỏng vấn tuyển dụng (phỏng vấn việc làm) là một hình thức vấn đáp trực tiếp (gặp mặt) hoặc gián tiếp (qua điện thoại) nhằm tuyển chọn ra những ứng viên phù hợp với vị trí công việc trong công ty, doanh nghiệp.

==Một số hình thức phỏng vấn tuyển dụng==
- Phỏng vấn cá nhân
- Phỏng vấn tập thể
- Phỏng vấn qua điện thoại