Kịch Tân

Kịch Tân (; ? - 242 TCN), hiệu Kịch Tử (劇子), Xử Tử (處子), là tướng lĩnh, pháp gia nước Yên thời Chiến Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

== Cuộc đời ==
Kịch Tân vốn là người nước Triệu, cùng Bàng Noãn là bạn tốt. Năm 313 TCN, Yên Chiêu vương lên ngôi, nghe theo lời Quách Ngỗi, xây Hoàng Kim đài để cầu hiền tài. Kịch Tân cùng Nhạc Nghị, Trâu Diễn đến nước Yên xuất sĩ. Tuy nhiên, học giả Lương Ngọc Thằng (thời Thanh) cùng Tiền Mục (cận đại) cho rằng Kịch Tân không đến nước Yên vào thời điểm này, mà trong khoảng thời gian muộn hơn.

Năm 242 TCN, Yên vương Hỉ thấy nước Triệu nhiều lần bị nước Tần tấn công, chủ tướng Liêm Pha lại mâu thuẫn với Nhạc Thừa, khiến cả hai đều bỏ đi, cho rằng đây là thời cơ tốt để đánh Triệu phục thù. Trước khi xuất chinh, vua Yên hỏi Kịch Tân về Bàng Noãn. Tân nói: "Bàng Noãn dễ đối phó lắm!"

Yên vương Hỉ lấy Kịch Tân làm chủ tướng, dẫn quân đánh Triệu. Vua Triệu phái Bàng Noãn cầm quân phản kích, đánh tan quân Yên, bắt giữ 2 vạn tù binh cùng chủ tướng Kịch Tân. Kịch Tân sau đó bị hành quyết.

== Trước tác ==
Kịch Tân có tác phẩm "Xử tử" gồm 9 thiên, được "Hán thư" xếp vào nhóm tác phẩm Pháp gia. Ban đầu "Xử tử" được cho là tác phẩm khuyết danh. Thời cận đại, Tiền Mục căn cứ chú thích của Nhan Sư Cổ đã chỉ ra Kịch Tân là tác giả bộ sách này.

== Trong văn hóa ==
Tiểu thuyết "Đông Chu liệt quốc chí", Kịch Tân xuất hiện ở hồi 91. Yên Chiêu vương lên ngôi, nghe lời Quách Ngỗi, xây Hoàng Kim đài cầu hiền. Kịch Tân cùng Tô Đại, Trâu Diễn, Khuất Cảnh theo về, được vua Yên phong làm khách khanh, tham mưu quốc sự.

Yên vương Hỉ bỏ mặc lời khuyên của Nhạc Gian, phái Lật Phúc, Khanh Tần, Nhạc Thừa đánh Triệu. Quân Yên đại bại, Phúc, Tần bị giết, Thừa đầu hàng. Gian cũng giận vua Yên, bỏ sang Triệu. Quân Triệu đánh tới đô thành Kế, Yên vương bất đắc dĩ lấy Tương Cừ hòa đàm. Kịch Tân khi đó cầm quân phòng thủ biên giới Kế Châu nên không tham chiến. Sau đó, Yên vương Hỉ biết Kịch Tân cùng Nhạc Nghị là đồng liêu, nhờ Tân viết thư mời Nhạc Thừa, Nhạc Gian về Yên, nhưng hai họ Nhạc quyết không về. Tướng quốc Tương Cừ cũng chán nản, sau nửa năm bỏ quan về quê. Yên vương dùng Kịch Tân làm tướng quốc.

Mấy năm sau, danh tướng Liêm Pha lại bỏ Triệu sang Ngụy, Triệu vương phải dùng Bàng Noãn làm tướng. Yên vương Hỉ cho rằng đây là cơ hội, bèn bàn với Kịch Tân hòng cất quân báo thù. Kịch Tân đón ý nói hùa, nói với Yên vương:
Yên vương mừng rỡ:
Tân đáp:

Yên vương giao cho Kịch Tân chỉ huy 10 vạn quân đánh Triệu. Triệu vương lo lắng, hỏi ý Bàng Noãn. Noãn bình rằng:

Kịch Tân dẫn quân đến Thường Sơn, thực lực mạnh mẽ. Bàng Noãn cố thủ Đông Viên, đắp lũy đào hào. Kịch Tân phái kiêu tướng Lật Nguyên là con của Lật Phúc, cùng với Vũ Dương Tĩnh dẫn 1 vạn quân đánh trại. Bàng Noãn cùng Nhạc Thừa, Nhạc Gian chia quân phục kích, dụ Lật Nguyên đuổi theo. Quân Yên trúng kế, Vũ Dương Tịnh trúng tên mà chết, Lật Nguyên rút lui, lại bị Bàng Noãn đánh lén, mất hơn 3.000 chiến xa. Kịch Tân biết tin nổi giận, dẫn đại quân đến, song Bàng Noãn đã rút quân về trại. Kịch Tân biết không đánh được, bèn viết thư, hẹn Bàng Noãn ngồi xe ôn chuyện. Hôm sau, hai tướng ngồi xe không, dặn quân đội không được dùng tên bắn lén, đối mặt trò chuyện. Noãn nói:
Kịch Tân than:
Noãn đáp:
Kịch Tân trả lời:
Bàng Noãn đáp:
Sau đó, Bàng Noãn gọi:
Kịch Tân mắng rằng:
Bàng Noãn trả lời:

Kịch Tân nổi giận, phất cờ gọi quân. Hai bên giao chiến, quân Yên tổn hại nhiều hơn quân Triệu. Đến chiều, hai bên thu quân. Kịch Tân về trại, rầu rĩ không vui, muốn lui quân mà lại lỡ mồm trước mặt vua, mà ở lại thì khó. Đang do dự thì Bàng Noãn gửi thư đến, báo rằng quân Lý Mục sắp từ Đại kéo đến. Kịch Tân biết là Bàng Noãn nói thật, nhưng một mặt viết thư nói vờ rằng mình không tin, một mặt phái Lật Nguyên truyền lệnh rút quân, để bản thân ở lại đoạn hậu.

Không ngờ Bàng Noãn thám thính được hư thật của quân Yên, cùng Nhạc Thừa, Nhạc Gian chia ba đường truy kích. Kịch Tân vừa đánh vừa lui, đến sông Long Tuyền thì nhận được tin quân Lý Mục đang đến. Kịch Tân không dám rút về hướng bắc, bèn cho quân sang phía đông, theo hướng Phụ Thành qua Liêu Dương. Bàng Noãn đuổi kịp, hai quân giao tranh tại sông Hồ Lư. Kịch Tân thua trận, than rằng: "Ta có mặt mũi nào làm tù binh nước Triệu." rồi đâm cổ tự vẫn. Lật Nguyên bị Nhạc Gian chém chết. Quân Triệu thừa thế đánh Vũ Toại, Phương Thành, buộc Yên vương Hỉ phái Tương Cừ đến cầu hòa mới lui quân.

== Tham khảo ==
- Tư Mã Thiên, "Sử ký".
- Phùng Mộng Long, "Đông Chu liệt quốc chí".