R-7 (dòng tên lửa)

Dòng tên lửa R-7 () là một loạt các tên lửa đẩy có nguồn gốc từ R-7 Semyorka của Liên Xô, được phát triển trong thập niên 1950 như tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) đầu tiên trên thế giới. Mặc dù R-7 tỏ ra không thực tế trong vai trò vũ khí, nó đã trở thành một trụ cột của chương trình vũ trụ Liên Xô và sau này là Nga. Theo thời gian, thiết kế của nó về cơ bản được chuẩn hóa thành tên lửa Soyuz, hiện vẫn đang hoạt động trong dạng hiện đại hóa là Soyuz-2. Họ R-7 là họ tên lửa quỹ đạo được phóng nhiều lần nhất trong lịch sử.

== Bối cảnh ==
R-7, do OKB-1 ở Kaliningrad phát triển dưới sự lãnh đạo của nhà tiên phong tên lửa Sergei Korolev, là tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) đầu tiên trên thế giới. Ban đầu nó được thiết kế để mang đầu đạn hạt nhân tấn công các mục tiêu ở Mỹ và được thử nghiệm thành công lần đầu ngày 21 tháng 8 năm 1957. 

Thiết kế cơ bản của R-7 gồm một tầng lõi trung tâm (Block A) và bốn booster đai (Block B, V, G và D), sử dụng nhiên liệu là dầu hỏa tinh chế (RG-1) kết hợp với oxy lỏng (LOX) làm chất oxy hóa. Cách đánh số tầng của nó khác với các tên lửa thông thường: các booster được tính là tầng một, còn tầng lõi là tầng hai, dù tất cả đều được mồi cháy đồng thời khi phóng. Các booster cháy khoảng hai phút rồi tách ra, trong khi tầng lõi tiếp tục cháy thêm khoảng năm phút.

Sự thiếu thực tế của R-7 với tư cách vũ khí nhanh chóng trở nên rõ ràng. Các tổ hợp phóng khổng lồ của nó dễ bị tấn công, thời gian chuẩn bị phóng lên tới 10 giờ làm giảm khả năng trực chiến, và việc phụ thuộc vào chất oxy hóa siêu lạnh khiến nó không thể duy trì trạng thái sẵn sàng trong hơn một giờ.

Tuy vậy, do khối lượng đầu đạn hạt nhân của Liên Xô khá lớn, R-7 có khả năng mang tải trọng lớn hơn đáng kể so với các ICBM đầu tiên của Mỹ. Lợi thế này khiến R-7 rất phù hợp cho các nhiệm vụ phóng lên quỹ đạo, giúp Liên Xô có bước xuất phát sớm trong cuộc chạy đua vào không gian. Một chiếc R-7 chưa sửa đổi đã phóng Sputnik 1, vệ tinh nhân tạo đầu tiên trên thế giới. Khi bổ sung thêm các tầng trên, R-7 sinh ra nhiều biến thể khác nhau, mỗi loại được tối ưu hóa cho một loại nhiệm vụ. Biến thể Vostok đã đưa con người đầu tiên, Yuri Gagarin vào quỹ đạo. Các biến thể khác như Luna, Voskhod và Molniya được sử dụng cho tàu thăm dò Mặt Trăng, vệ tinh trinh sát và vệ tinh thông tin liên lạc. Các sửa đổi về sau được chuẩn hóa quanh thiết kế Soyuz đa dụng, được sử dụng lần đầu năm 1966. Phiên bản hiện đại hóa Soyuz-2 hiện vẫn là “ngựa thồ” của chương trình vũ trụ Nga.

Việc sản xuất họ R-7 được chuyển sang Nhà máy Hàng không Progress ở Samara, Nga, vào năm 1959. Theo thời gian, toàn bộ trách nhiệm đối với họ R-7 được chuyển từ văn phòng OKB-1 chính ở Kaliningrad sang Samara. Bộ phận thiết kế tại Samara phát triển từ chi nhánh của OKB-1 thành Cục Thiết kế Chuyên dụng Trung ương (TsSKB) độc lập vào năm 1974. TsSKB và nhà máy Progress cùng hợp tác thiết kế, phát triển và sản xuất các tên lửa Soyuz. Năm 1996, TsSKB và nhà máy Progress sáp nhập thành một công ty duy nhất là Trung tâm Tên lửa và Vũ trụ “Progress” (RKTs Progress).

Tên lửa R-7 được phóng từ Sân bay vũ trụ Baikonur, Sân bay vũ trụ Plesetsk và Sân bay vũ trụ Vostochny, và trước đây từng được phóng từ Trung tâm vũ trụ Guyane giai đoạn 2011–2022.

==Tóm tắt các biến thể==
All the R-7 family rockets are listed here by date of introduction. Most of the early R-7 variants have been retired. Active versions (as of 2022) are shown in green.

==Thập tự Korolev==
Thập tự Korolev là một hiện tượng thị giác được quan sát trong các vệt khói của những tên lửa thuộc họ R-7 trong giai đoạn tách bốn booster nhiên liệu lỏng ra khỏi tầng lõi.Khi các booster rời khỏi tên lửa, chúng quay nghiêng đối xứng do lực khí động tác dụng lên, tạo thành một hình giống cây thập tự phía sau tên lửa. Hiệu ứng này được đặt tên theo Sergei Korolev, nhà thiết kế của tên lửa R-7. Khi tên lửa được phóng trong điều kiện bầu trời quang đãng, hiện tượng này có thể được quan sát từ mặt đất tại bãi phóng.

== Liên kết ngoài ==
- Rocket R-7 from S.P. Korolev Rocket and Space Corporation Energia, a Russian rocket and space contractor