Cường độ (âm nhạc)

Trong âm nhạc, cường độ hay biến cường của một bản nhạc là sự thay đổi về âm lượng giữa các nốt nhạc hoặc phân câu. Cường độ được chỉ định bằng các ký âm cụ thể, thường được thêm một số chi tiết. Tuy nhiên, các ký hiệu cường độ yêu cầu người biểu diễn phải diễn giải tùy thuộc vào bối cảnh âm nhạc: một ký hiệu cụ thể có thể tương ứng với âm lượng khác nhau giữa các bản nhạc hoặc thậm chí các phần của một bản nhạc. Việc thể hiện cường độ cũng mở rộng ra ngoài phạm vi âm lượng để bao gồm cả những thay đổi về âm sắc và đôi khi là tempo rubato.

==Dấu cường độ==
Hai ký hiệu chỉ cường độ cơ bản trong âm nhạc là:
- hay "piano", nghĩa là "nhẹ".
- hay "forte", nghĩa là "mạnh".

Các mức độ to và nhỏ còn có thể được chỉ dẫn như sau:
- , thay cho "mezzo-piano", nghĩa là "nhẹ vừa".
- , thay cho "mezzo-forte", nghĩa là "mạnh vừa".
- "", thay cho "più piano," nghĩa là "nhẹ hơn".
- "", thay cho "più forte," nghĩa là "mạnh hơn".

Việc sử dụng ba chữ hoặc liên tục cũng thường thấy:
- , thay cho "pianissimo," nghĩa là "rất nhẹ".
- , thay cho "fortissimo," nghĩa là "rất mạnh".
- , thay cho "pianississimo" hoặc "piano pianissimo, nghĩa là" "cực nhẹ".
- , thay cho "fortississimo" hoặc "forte fortissimo," nghĩa là "cực mạnh".
Dưới đây là một số ký tự đặc biệt nhưng không phổ biến:
- hoặc , thay cho "sforzando" và nghĩa là "mạnh đột ngột", chỉ áp dụng cho một nhịp.
- hoặc , thay cho "rinforzando" và nghĩa là "tăng cường", thể hiện sự tăng âm thanh đột ngột trong một phân câu.
- hoặc , thay cho "niente" và nghĩa là "không còn gì", thể hiện sự im lặng; ký hiệu này thường dùng chung với những ký hiệu khác để tạo hiệu ứng đặc biệt.

===Thay đổi===
Các từ tiếng Ý sau đây được dùng để chỉ sự thay đổi âm lượng dần dần:

- crescendo (viết tắt là "cresc.") có nghĩa là "mạnh dần".
- decrescendo (viết tắt là "decresc.") có nghĩa là "nhẹ dần".
- diminuendo (viết tắt là "dim.") cũng có nghĩa là "nhẹ dần".

Sự thay đổi cường độ có thể được thể hiện bằng ký tự hình góc. Ký hiệu crescendo là hai đường thẳng mở ra về bên phải (); ký hiệu decrescendo mở ra từ bên trái và khép lại ở bên phải (). Phổ nhạc dưới đây thể hiện âm nhạc bắt đầu ở mức độ mạnh vừa phải, sau đó trở nên mạnh dần và sau đó trở nên nhẹ dần

"Cresc. molto" and "dim. molto" thường sẽ được áp dụng để chỉ những thay đổi cường độ rõ rệt, với "molto" nghĩa là "nhiều". Ngược lại, "poco cresc." và "poco dim" chỉ những thay đổi nhẹ nhàng hơn, với "poco" nghĩa là "một chút", hoặc poco a poco có nghĩa là "dần dần".

Những thay đổi đột ngột về cường độ thường được chỉ ra bằng cách thêm tiền tố hoặc hậu tố "subito" (có nghĩa là "đột ngột") vào ký hiệu cường độ mới. "Subito piano" (viết tắt là ' hoặc ) ("nhẹ đột ngột") ngụ ý sự giảm âm lượng nhanh chóng, gần như đột ngột xuống khoảng p. Tương tự, subito có thể đánh dấu sự tăng âm lượng đột ngột, như trong ' hoặc ("mạnh đột ngột").

Nốt nhấn thường được ký hiệu bằng dấu "nhấn" > ghi bên trên hoặc bên dưới nốt nhạc, nhằm nhấn mạnh một nốt so với các nốt khác. Kiểu nhấn mạnh sắc nét và ngắn gọn hơn được biểu thị bằng dấu marcato ^ phía trên nốt nhạc. Nếu cần nhấn mạnh một cách cụ thể, có thể sử dụng các biến thể của "forzando"/"forzato" hoặc dùng "fortepiano".

"forzando"/"forzato" nghĩa là mạnh đột ngột, viết tắt là . To enhance the effect, "subito" often precedes it as ("subito forzato/forzando", "sforzando"/"sforzato"). Cách diễn giải và thực hiện các yêu cầu về cường độ này tùy thuộc vào người biểu diễn; "forzato/forzando" thường được coi là một biến thể của of "marcato" còn "subito forzando/forzato" là một biến thể của "marcato" nhưng đi kèm "tenuto".

Ký hiệu fortepiano biểu thị một forte theo ngay sau là piano. Ngược lại, là viết tắt của "poco forte", dịch là "mạnh một chút", nhưng Brahms cho rằng ký hiệu này biểu thị phong cách "forte" trong âm thanh "piano"; vì có thể bị nhầm lẫn với "pianoforte". nên ký hiệu này ít khi được sử dụng

Messa di voce là một kỹ thuật hát và tô điểm âm nhạc trên một cao độ duy nhất khi tăng hay giảm cường độ.

===Dấu cường độ cực trị===
Trong khi phạm vi điển hình của các dấu cường độ là từ đến , một số bản nhạc sử dụng các ký hiệu bổ sung để nhấn mạnh hơn nữa. Các dấu cường độ cực trị thể hiện phạm vi cường độ rất lớn hoặc sự khác biệt rất nhỏ về âm lượng trong phạm vi bình thường. Kiểu sử dụng này phổ biến nhất trong các tác phẩm cho dàn nhạc từ cuối thế kỷ 19 trở đi. Nhìn chung, các ký hiệu này được hỗ trợ bởi việc phối dàn nhạc của một tác phẩm, với các đoạn forte nặng được thực hiện bằng cách chơi nhiều nhạc cụ lớn như kèn đồng và bộ gõ cùng một lúc.

- Trong tác phẩm "The Planets" của Gustav Holst, xuất hiện hai lần ở chương "Sao Hỏa" và một lần ở chương "Sao Thiên Vương", thường do đàn organ biểu diễn.
- Trong tác phẩm "The Firebird Suite", Igor Stravinsky sử dụng cho nhạc cụ dây và kèn gỗ ở phần cuối của chương Kết.
- Tchaikovsky sử dụng (6 chữ ) để ghi cho một câu độc tấu của kèn bassoon trong bản Giao hưởng số 6 và sử dụng trong nhiều đoạn nhạc ở "1812 Overture" và bản Giao hưởng số 5.
- Khúc baritone ""Era la notte"" trong vở opera "Otello" của Verdi sử dụng , nhưng trong bản thảo đầy đủ vị trí tương tự lại ghi .
- Sergei Rachmaninoff sử dụng trong bản Prelude cung Đô thăng thứ, Op. 3 số 2.
- Trong chương 3 của bản Giao hưởng số 7, Gustav Mahler sử dụng (5 chữ ) cho cello và bass, cùng với chú thích ghi rằng cần 'gảy mạnh đến nỗi đập dây vào đàn'.
- Trong chương hai của bản Giao hưởng số 5, Carl Nielsen sử dụng (5 chữ ) cho bộ kèn gỗ.
- Brian Ferneyhough sử dụng (6 chữ ) trong tác phẩm "Lemma-Icon-Epigram".
- Giuseppe Verdi, trong Cảnh 5 (Màn II từ vở opera Otello), sử dụng (7 chữ ).
- György Ligeti uses extreme dynamics in his music: bản Concerto cho cello bắt đầu bằng một đoạn (8 chữ ), trong Piano Études của mình, Étude số 9 ("Vertige") kết thúc bằng cách giảm dần âm lượng xuống (8 chữ ), trong khi Étude số 13 ("L'Escalier du Diable") có một đoạn ghi (6 chữ ) sau đó tăng dần lên (8 chữ ) còn vở opera "Le Grand Macabre" của ông có ghi (10 chữ ).

==Lịch sử==
"On Music", một trong những tác phẩm Moralia được cho là của triết gia Plutarch vào thế kỷ I sau Công nguyên, cho rằng biểu diễn âm nhạc của Hy Lạp cổ đại bao gồm các chuyển tiếp động – mặc dù động lực ít được chú ý trong văn bản hơn là nhịp điệu hoặc hòa âm.

Nhà soạn nhạc thời Phục hưng Giovanni Gabrieli là một trong những người đầu tiên chỉ ra cường độ trong ký hiệu âm nhạc. Tuy nhiên, đa phần ứng dụng của cường độ trong âm nhạc Baroque thời kỳ đầu vẫn còn ẩn ý và đạt được thông qua một hoạt động gọi là raddoppio ("nhân đôi") và sau đó là ripieno ("lấp đầy"), bao gồm việc tạo ra sự tương phản giữa một số lượng nhỏ các yếu tố và sau đó là một số lượng lớn các yếu tố (thường theo tỷ lệ 2:1 trở lên) để tăng khối lượng âm thanh. Hoạt động này đóng vai trò then chốt trong việc cấu trúc các hình thức nhạc cụ như concerto grosso và concerto độc tấu, trong đó một vài hoặc một nhạc cụ, được hỗ trợ bởi các nhạc cụ basso continuo hài hòa (organ, lute, theorbo, harpsichord, lirone, và các dây đàn có quãng trầm, chẳng hạn như cello hoặc viola da gamba, thường được sử dụng cùng nhau) xen kẽ hoặc kết hợp với nhau để tạo ra sự tương phản lớn hơn. Hoạt động này thường được gọi là động lực bậc thang, tức là sự xen kẽ của piano và forte. 

Các nhà soạn nhạc Baroque về sau, như Antonio Vivaldi, thường dùng cường độ âm thanh một cách đa dạng hơn. J.S. Bach đã áp dụng một số thuật ngữ chỉ cường độ như "forte, piano, più piano" và "pianissimo" (được viết đầy đủ), và trong một số trường hợp, có thể được coi là "pianissimo" trong giai đoạn này. Năm 1752, Johann Joachim Quantz đã viết rằng "Ánh sáng và bóng tối phải liên tục được đưa vào ... bằng sự trao đổi không ngừng giữa âm thanh to và nhỏ." Ngoài ra, đàn harpsichord có thể tạo âm thanh to hơn hoặc nhỏ hơn tùy thuộc vào độ dày của kết cấu âm nhạc (bốn nốt nhạc to hơn hai nốt nhạc). 

Trong thời kỳ Lãng mạn, các nhà soạn nhạc đã mở rộng đáng kể khả năng mô tả cường độ trong bản nhạc của họ. Trong khi Haydn và Mozart chỉ định sáu cấp độ ( to ), thì Beethoven đã sử dụng and (ít thường xuyên hơn), và Brahms đã sử dụng hàng loạt các thuật ngữ để mô tả cường độ. Trong chương chậm của bản tam tấu dành cho vĩ cầm, kèn cor và piano (Opus 40), Brahms sử dụng các biểu thức , "molto piano", và "quasi niente" để diễn tả những mức độ im lặng khác nhau. Nhiều nhà soạn nhạc Lãng mạn và sau này đã thêm ' và ', từ đó có tổng cộng mười cấp độ từ đến . 

Một ví dụ về tính hiệu quả của cường độ tương phản có thể được tìm thấy trong phần mở đầu của vở opera The Bartered Bride của Bedřich Smetana. Những nốt móc đơn nhanh được chơi ở cường độ pianissimo bởi những cây vĩ cầm thứ hai tạo thành một nền tảng phân biệt rõ nét với tuyên bố chủ đề sâu sắc được chơi "fortissimo" bởi những cây vĩ cầm thứ nhất.

==Xem thêm==
- Dấu nhấn (âm nhạc)
- Danh sách thuật ngữ âm nhạc