hirine/wikipedia-vietnamese-1M296K-dataset huggingface dataset:
Bão Vamei (2001)

Bão nhiệt đới Vamei (còn được gọi là bão Vamei) là một xoáy thuận nhiệt đới trong khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương hình thành gần xích đạo hơn bất kỳ xoáy thuận nhiệt đới nào khác được ghi nhận. Cơn bão cuối cùng của mùa bão Thái Bình Dương 2001 , Vamei phát triển vào ngày 26 tháng 12 ở 1,4 ° N trên Biển Đông . Nó mạnh lên nhanh chóng và đổ bộ dọc theo cực đông nam Bán đảo Malaysia . Vamei nhanh chóng suy yếu thành một vùng thấp còn sót lại so với Sumatra vào ngày 28 tháng 12, và những tàn tích cuối cùng được tổ chức lại ở Bắc Ấn Độ Dương. Sau đó, cơn bão lại gặp phải sức gió mạnh và tan vào ngày 1 tháng 1 năm 2002.

Mặc dù Vamei được phân loại chính thức là một cơn bão nhiệt đới , cường độ của nó vẫn còn nhiều tranh cãi; một số cơ quan phân loại nó là bão cuồng phong , dựa trên sức gió duy trì 120 km / h (75 dặm / giờ) , gió giật lên tới 195 km/h đo được ở tàu Hải quân Hoa Kỳ và sự xuất hiện của một con mắt . Cơn bão đã mang lũ lụt và lở đất đến phía đông Bán đảo Malaysia, gây thiệt hại 3,6 triệu USD (2001  USD , 5,26 triệu USD 2021 USD) và 5 người chết.

== Cấp bão ==
Cấp bão ("Việt Nam"): Bão nhiệt đới

Cấp bão ("Nhật Bản"): Bão nhiệt đới

Cấp bão ("Hoa Kỳ - Mỹ"): Bão cuồng phong cấp 1

Cấp bão Malaysia: Bão cuồng phong

== Lịch sử khí tượng ==
Ngày 26/12/2001, Áp thấp nhiệt đới mang số hiệu 32W hình thành tại địa điểm cách Singapore khoảng 370 km về phía Đông. Đây là hệ thống nhiễu động rất bất thường bởi phát triển trên một khu vực có vĩ độ rất thấp ngay sát phía Bắc xích đạo. Vị trí ban đầu có vĩ độ 1,5°B, đồng nghĩa chỉ cách xích đạo 157 km.

Ngày 27/12/2001, áp thấp nhiệt đới mạnh thành bão nhiệt đới, tên quốc tế Vamei, không lâu sau đã đổ bộ vào Malaysia. Đến ngày 29/12/2001, bão Vamei tiến vào Ấn Độ Dương với cấp độ áp thấp nhiệt đới và tan vào ngày 1/1/2002.

Thông thường, các cơn bão được gây ra có liên quan đến hiệu ứng Coriolis. Singapore gần xích đạo, luồng không khí không thể xoay tròn nên hầu như khu vực xung quanh vĩ tuyến 0 độ vốn không thể hình thành bão nhưng điều dị thường đã xảy ra. Vamei trở thành cơn bão có vị trí hình thành thấp nhất được ghi nhận trong lịch sử khí tượng về bão khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương.

== Chuẩn bị và tác động ==
Nhà chức trách Singapore nhận thức rõ mối nguy hiểm từ cơn bão Vamei, hiện tượng thiên tai chưa từng ghi nhận ở quốc đảo này, đã nhanh chóng ứng phó kịp thời, giảm thiểu thấp nhất thiệt hại. Bão Vamei chủ yếu phá hủy cây cối và khiến nhiều chuyến bay hoạt động tại Sân bay Changi bị ảnh hưởng.

== Hậu quả và cứu trợ ==
Thời điểm đó, cơn bão dị thường Vamei đã khiến ít nhất 5 người thiệt mạng, thiệt hại về kinh tế khoảng 13,7 triệu đô la. Chính phủ Malaysia cũng đã nhanh chóng cứu trợ về tài chính, thuốc men, lương thực… giúp nhiều gia đình sớm ổn định cuộc sống.

== Tên bão bị khai tử ==
Vào năm 2004, sau gần 3 năm cơn bão Vamei hoành hành, tên gọi “Vamei” đã bị khai tử, đồng nghĩa nó trở thành cơn bão bị xóa tên và thay thế bằng Peipah bởi vị trí và quỹ đạo "độc nhất vô nhị" của nó.
Hải Lăng (định hướng)

Hải Lăng có thể là:

==Địa danh==
===Việt Nam===
- Xã Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị
- Huyện cũ Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị
- Thị trấn cũ Hải Lăng, huyện lỵ huyện Hải Lăng từ năm 1994 đến năm 2019; nay là một phần thị trấn Diên Sanh.

===Trung Quốc===
- Thành phố cấp huyện Hải Lăng, Thái Châu, thuộc địa cấp thị Thái Châu, tỉnh Giang Tô

==Tên người==
- Tước hiệu Hải Lăng vương của Phế đế Nam Tề Tiêu Chiêu Văn.
- Tước hiệu Hải Lăng vương của Kim đế Hoàn Nhan Lượng.
Hải Xuân

==Địa lý==
Trụ sở xã nằm cách phường Hoa Lư - trung tâm tỉnh lỵ Ninh Bình 42 km về phía Đông Nam, có vị trí địa lý:
- Phía bắc giáp xã Hải Anh và xã Hải Tiến.
- Phía tây giáp xã Hải An và xã Hải Thịnh.
- Phía đông nam giáp biển Đông.

Xã Hải Xuân có diện tích: 31,27 km², dân số: 44.001 người, mật độ dân số: 1407 người/km².

Đây là đơn vị có diện tích xếp thứ: 35 , số dân xếp thứ: 16 và mật độ dân số xếp thứ: 41 trong số 129 xã, phường ở Ninh Bình.

Xã này nằm trên Quốc lộ 21. Đây là 1 trong 14 xã tiếp giáp trực tiếp với biển của tỉnh Ninh Bình.

==Lịch sử==
Theo Nghị quyết số 1674/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 về sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Ninh Bình năm 2025, Theo đó, sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của các xã Hải Phú, Hải Hòa và Hải Xuân thành xã mới có tên gọi là xã Hải Xuân.
HAT-P-7b

== Lịch sử ==
Hệ thống GSC 03.547-01.402 là trong ban đầu trường nhìn của Kepler Sứ mệnh tàu vũ trụ, trong đó khẳng định quá cảnh và tài sản quỹ đạo của hành tinh này với cải thiện đáng kể sự tự tin và quan sát che khuất và đường cong ánh sáng đặc điểm phù hợp với một bầu không khí hấp thụ mạnh với hạn chế bình lưu sang phía bên đêm. Khi tự thử nghiệm trên HAT-P-7b, Kepler đã chứng minh rằng nó đủ nhạy để phát hiện các ngoại hành tinh giống Trái đất.

Vào tháng 8 năm 2009, người ta đã thông báo rằng HAT-P-7b có thể có quỹ đạo ngược, dựa trên các phép đo hiệu ứng Rossiter của McLaughlin. Thông báo này được đưa ra chỉ một ngày sau khi thông báo về hành tinh đầu tiên được phát hiện với quỹ đạo như vậy, WASP-17b.

Vào tháng 1 năm 2010, người ta đã phát hiện ra các biến thể ánh sáng elip được phát hiện cho HAT-P-7b, phát hiện đầu tiên của loại này. Phương pháp này phân tích sự thay đổi độ sáng gây ra bởi sự quay của một ngôi sao khi hình dạng của nó bị biến dạng theo chiều dọc của hành tinh.

Vào ngày 4 tháng 7 năm 2011, HAT-P-7b là chủ đề quan sát khoa học thứ một triệu của Kính viễn vọng Không gian Hubble.

== Thời tiết ==
Vào tháng 12 năm 2016, một bức thư được xuất bản trong "Thiên văn học thiên nhiên" của Tiến sĩ David Armstrong và các đồng nghiệp của ông đã mô tả bằng chứng về các luồng gió mạnh có tốc độ thay đổi trên HAT-P-7b. Sự thay đổi cao về tốc độ gió sẽ giải thích các biến đổi tương tự trong ánh sáng phản chiếu từ bầu khí quyển của HAT-P-7b. Đặc biệt, điểm sáng nhất trên hành tinh thay đổi pha hoặc vị trí của nó trong khoảng thời gian chỉ hàng chục đến hàng trăm ngày, cho thấy sự thay đổi cao về tốc độ gió toàn cầu và độ che phủ của đám mây. Các mô hình ngưng tụ của HAT-P-7b dự đoán lượng mưa của Al O (corundum) ở phía đêm của bầu khí quyển của hành tinh. Bởi vì đá quý corundum là hồng ngọc và saphia, người ta có thể mô tả thời tiết giả định ở phía đêm của hành tinh là "hồng ngọc và saphia mưa".

== Xem thêm ==
- HAT-P-11b
- Sao Mộc nóng
- Những hạn chế về cường độ từ trường của HAT-P-7 b

== Liên kết ngoài ==
- Đường cong ánh sáng HAT-P-7b sử dụng phương pháp trắc quang vi phân
- Kepler cho thấy Exoplanet không giống bất cứ thứ gì trong Hệ mặt trời của chúng ta
EBLM J0555-57

EBLM J0555-57 là một hệ thống ba sao cách Trái đất khoảng 600 năm ánh sáng. EBLM J0555-57Ab, ngôi sao nhỏ nhất trong hệ thống, quay quanh ngôi sao chính của nó trong khoảng thời gian 7,8 ngày và tại thời điểm phát hiện, là ngôi sao nhỏ nhất được biết đến với khối lượng đủ để cho phép hợp nhất hydro trong lõi.

== Hệ thống sao ==
EBLM J0555-57, hay còn gọi là đĩa CD − 57 1311, là một hệ sao ba trong chòm sao Chòm sao, trong đó có một nhị phân trực quan hệ thống gồm hai ngôi sao giống mặt trời ngăn cách bởi 2,5": EBLM J0555- 57Aa, một ngôi sao F8 loại phổ 9,98 độ lớn và EBLM J0555-57B, một ngôi sao 10,76 độ lớn. Không có chuyển động quỹ đạo nào được phát hiện nhưng chúng có vận tốc hướng tâm gần như giống hệt nhau và được coi là bị ràng buộc bởi lực hấp dẫn.

Thành phần A của hệ thống tự nó là một nhị phân lu mờ (EBLM J0555-57Ab quay quanh EBLM J0555-57Aa). Eclipses, còn được gọi là quá cảnh trong bối cảnh tìm kiếm hành tinh, đã được phát hiện trong vùng hồng ngoại gần, với độ sáng giảm 0,05% trong khi nhật thực. Hình dạng và thời gian của quá cảnh cho phép xác định bán kính của hai ngôi sao. Một giải pháp đầy đủ của quỹ đạo cho thời gian 7 ngày và 18 giờ, với độ lệch tâm thấp 0,09, độ nghiêng gần như cạnh 89,84 ° và trục bán chính là 0,08 AU.

== EBLM J0555-57A ==
EBLM J0555-57Ab có khối lượng khoảng 85 ± 4 khối lượng Mộc Tinh, hoặc 0,081 khối lượng Mặt trời. Ngôi sao có bán kính tương đương với sao Thổ. EBLM J0555-57Ab nằm ở giới hạn khối lượng thấp hơn đối với các ngôi sao đốt cháy hydro được dự đoán bởi các mô hình sao hiện tại. EBLM J0555-57Ab được phát hiện bởi một nhóm các nhà khoa học tại Đại học Cambridge liên kết với dự án EBLM (Eclipsing Binary, Low Mass), sử dụng dữ liệu được thu thập bởi dự án WASP. WASP ("Tìm kiếm góc rộng cho các hành tinh") đang tìm kiếm các ngoại hành tinh bằng phương thức vận chuyển. Các tính chất bổ sung của ngôi sao được xác định bằng phương pháp quang phổ Doppler, để đo sự thay đổi vận tốc hướng tâm định kỳ của ngôi sao chính do ảnh hưởng của lực hấp dẫn của bạn đồng hành.

== Liên kết ngoài ==
- Ngôi sao nhỏ nhất từng được phát hiện bởi nhà thiên văn học Đại học Cambridge
VFTS 352

VFTS 352 là hệ sao nhị phân tiếp xúc đi trong Tinh vân Nhện, một phần của Đám mây Magellan Lớn. Đây là hệ thống quang phổ quá mức lớn nhất và sớm nhất được biết đến.

Việc phát hiện ra hệ thống sao nhị phân loại O này đã sử dụng Kính thiên văn rất lớn của Đài thiên văn Nam châu Âu, và mô tả được công bố vào ngày 13 tháng 10 năm 2015. VFTS 352 bao gồm hai sao có nhiệt độ rất nóng (40.000 °C), các ngôi sao sáng và to có kích thước bằng nhau quay quanh nhau trong ít hơn một ngày. Các ngôi sao rất gần đến mức khí quyển của chúng trùng nhau. Những ngôi sao cực đoan như hai thành phần của VFTS 352 được cho là nhà sản xuất chính của các nguyên tố như oxy.
Tương lai của VFTS 352 là không chắc chắn, và có hai kịch bản có thể xảy ra. Nếu hai ngôi sao hợp nhất, một ngôi sao quay rất nhanh sẽ được tạo ra. Nếu nó tiếp tục quay nhanh, nó có thể kết thúc cuộc đời trong một vụ nổ tia gamma trong thời gian dài. Trong kịch bản giả thuyết thứ hai, các thành phần sẽ kết thúc cuộc sống của chúng trong các vụ nổ siêu tân tinh, tạo thành một hệ thống lỗ đen nhị phân chặt chẽ, do đó là một nguồn sóng hấp dẫn tiềm năng thông qua sáp nhập lỗ đen lỗ đen.
== Xem thêm ==
- Contact binary (small Solar System body), two asteroids gravitating toward each other until they touch
Electra (sao)

Electra , cũng được 17 Tauri, là một khổng lồ màu xanh-trắng sao trong chòm sao của Kim Ngưu. Nó là ngôi sao sáng thứ ba trong cụm sao mở Pleiades (M45); những ngôi sao dễ thấy nhất trong nhóm này được đặt tên theo Bảy chị em trong thần thoại Hy Lạp.

== Tính chất ==
Ngôi sao có cấp sao biểu kiến là 3,72, sao sáng thứ ba trong số các ngôi sao trong nhóm. Electra thuộc lớp quang phổ B6 IIIe và cách Mặt trời khoảng 400 năm ánh sáng. Cụm sao Pleiades được cho là cách xa 444 năm ánh sáng.

Vận tốc quay dự kiến của ngôi sao này là 181   km / s, làm cho nó quay nhanh. Đây là thành phần vận tốc của vòng quay xích đạo của ngôi sao dọc theo đường ngắm tới Trái đất. Độ nghiêng ước tính của cực của ngôi sao là , mang lại cho nó tốc độ quay xích đạo thực sự là . Tốc độ quay nhanh của ngôi sao này làm phẳng các cực và kéo dài đường xích đạo. Điều này làm cho trọng lực bề mặt của ngôi sao không đồng đều và gây ra sự thay đổi nhiệt độ. Hiệu ứng này được gọi là làm tối trọng lực, bởi vì nó dẫn đến sự biến đổi của bức xạ theo vĩ độ. Vòng quay nhanh giúp kéo dài tuổi thọ của ngôi sao bằng cách tăng mật độ lõi và giảm sản lượng bức xạ.

Đây được phân loại là sao Be, là sao loại B với các vạch phát xạ hydro nổi bật trong phổ của nó. Các ngôi sao Be có tốc độ quay gấp 1,5 lần2 lần so với các sao loại B thông thường. Tốc độ quay cao này có thể cho phép mất khối lượng trong những lần nổi bật nhỏ. Những thay đổi trong các phép đo vận tốc hướng tâm cho thấy ngôi sao này có thể có bạn đồng hành, điều này sẽ khiến Electra trở thành một nhị phân quang phổ.

Quan sát hồng ngoại của ngôi sao này cho thấy mức độ phóng xạ vượt quá khoảng 0,5 độ lớn. Sự phát xạ này có lẽ là từ một đĩa khí được tạo ra bởi sự mất khối lượng do bức xạ và sự quay nhanh của ngôi sao. Các đĩa này được tạo ra bởi sự phóng ra của vật chất khoảng mười năm một lần, sau đó lắng xuống mặt phẳng xích đạo về ngôi sao. Tuy nhiên, độ mờ đục bao quanh ngôi sao này khiến cho việc quan sát không chắc chắn.

== Danh pháp ==
"17 Tauri" là tên gọi rực lửa của ngôi sao.

Nó mang tên truyền thống "Electra". Electra là một trong những chị em nhà Pleiades trong thần thoại Hy Lạp. Vào năm 2016, Liên minh Thiên văn Quốc tế đã tổ chức một Nhóm làm việc về Tên Sao (WGSN) để lập danh mục và chuẩn hóa tên riêng cho các ngôi sao. WGSN đã phê duyệt tên "Electra" cho ngôi sao này vào ngày 21 tháng 8 năm 2016 và hiện tại nó đã được đưa vào Danh mục Tên của IAU.

=== Tên quân đội ===
USS "Electra" (1843) và USS "Electra" (AK-21/AKA-4), cả hai đều thuộc Hải quân Hoa Kỳ.
WR 102ka

WR 102ka còn được gọi là sao Mẫu Đơn hay sao tinh vân Mẫu Đơn là một sao Wolf–Rayet, một trong những ứng viên sao sáng nhất đã biết trong dải Ngân Hà.

== Phát hiện ==
WR 102ka nằm gần Trung tâm Ngân Hà và về cơ bản bị che khuất hoàn toàn trong các bước sóng khả kiến. Vì thế nó phải được quan sát trong ánh sáng hồng ngoại bước sóng dài hơn, có khả năng xuyên qua bụi. WR 102ka được lập danh lục năm 2002 và 2003 bằng các khảo sát hồng ngoại. Nó đã được quan sát cho 2MASS (Khảo sát toàn bầu trời hai micromet) trong các dải J, H, và K của hồng ngoại gần, tương ứng tại các bước sóng 1,2 μm, 1,58 μm và 2,2 μm, và khảo sát các ứng viên thiên thể sao trẻ của dự án ISOGAL (khảo sát Ngân Hà của Đài thiên văn Không gian Hồng ngoại) ở các bước sóng 7 μm và 15 μm.

Các quan sát hồng ngoại dải hẹp của một số đặc trưng quang phổ xung quanh bước sóng 2 μm cho thấy WR 102ka là một sao Wolf–Rayet với phân loại có thể là WN10. Nó cũng có thể là một sao biến quang lam sáng.

Kính viễn vọng Không gian Spitzer quan sát WR 102ka ở các bước sóng 3,6 μm, 8 μm và 24 μm vào ngày 20 tháng 4 năm 2005. Những quan sát này cho phép thu được những tính toán có thể tin cậy đầu tiên về các tính chất vật lý của thiên thể cực sáng này.

== Các sao sáng khác thuộc Ngân Hà ==
Một ngôi sao thậm chí còn sáng hơn và gần hơn là WR 25 dường như rất có thể xứng với danh xưng này. Một ngôi sao ở gần khác là Eta Carinae, ngôi sao sáng thứ hai trên bầu trời trong vài năm thuộc thế kỷ 19. Nó dường như sáng hơn một chút so với WR 102ka, nhưng được biết đến là một hệ sao đôi. Ngoài ra còn có sao Súng Lục được phát hiện gần đây. Giống như sao Mẫu Đơn, nó có tên gọi từ hình dạng của tinh vân bao quanh nó, có lẽ đã được tạo ra do mất khối lượng lớn của ngôi sao này thông qua gió sao dữ dội và những vụ phun trào giống như tiểu siêu tân tinh lớn, như điều đã xảy ra với Eta Carinae vào khoảng thập niên 1830-1840 tạo ra các thùy được Kính viễn vọng không gian Hubble quan sát.

Độ sáng của sao Súng Lục, Eta Carinae và WR 102ka là hơi không chắc chắn, do bụi thiên hà ở phía trước che khuất mạnh, với các hiệu ứng của sự che khuất này phải được điều chỉnh trước khi độ sáng biểu kiến của chúng có thể quy đổi để ước tính tổng công suất bức xạ hoặc Độ sáng nhiệt xạ của chúng. Cả Eta Carinae và WR 102ka được cho là có khả năng phát nổ dưới dạng siêu tân tinh hoặc cực siêu tân tinh trong vòng vài triệu năm tới. Là điển hình của những ngôi sao cực lớn và cực sáng như vậy, cả hai đã phun ra một phần đáng kể khối lượng ban đầu của chúng khi mới được hình thành, trong những trận gió sao dày đặc, to lớn.

== Xem thêm ==
- Danh sách những ngôi sao lớn nhất
- Danh sách các ngôi sao sáng nhất
- LBV 1806-20
- Sao Súng Lục
15-Crown-5

15-Crown-5 là crown ete với công thức hóa học (CHO). Ete này là dạng pentame vòng của ethylene oxide, có khả năng tạo phức với các cation khác nhau, bao gồm natri (Na) và kali (K), tuy nhiên, nó thường kết hợp chủ yếu với Na có tính chọn lọc ion Nacao hơn.

== Tính chất ==
Tương tự như 18-crown-6, 15-crown-5 liên kết với các ion natri. Do đó muối natri hòa tan trong dung môi hữu cơ 15-crown-5.

Các kim loại chuyển tiếp hàng đầu tiên trong bảng tuần hoàn nằm vừa khít trong phân tử 15-crown-5 nhưng không thể nằm trong phân tử 18-crown-6 do bán kính chúng quá nhỏ. Sự liên kết các cation kim loại chuyển tiếp dẫn đến tương tác liên kết hydro xuất phát từ cả hai phối tử nước nằm ở xích đạo và trục. Do đó có thể tách được các polyme cao phân tử trạng thái rắn kết tinh với hiệu suất cao. Các muối kim loại được phân lập ở dạng này bao gồm Co(ClO), Ni(ClO), Cu(ClO) và Zn(ClO). Phức kim loại chuyển tiếp của 15-crown-5 được bố trí trong không gian dưới hình dạng phức 7 phối tử: crown ete nằm ở mặt phẳng xích đạo, 2 phối tử nước nằm trên trục vuông góc với phân tử crown ete. 

15-crown-5 sử dụng để cô lập muối ion oxonium. Ví dụ, từ dung dịch axit tetrachloroauric, ion oxonium được phân lập dưới dạng muối . Nghiên cứu nhiễu xạ neutron chỉ ra cấu trúc của muối này giống dạng bánh sandwich, cho thấy một chuỗi phân tử nước có độ dài liên kết OH khá dài (1,12 Å) trong , nhưng độ dài OH ••• O rất ngắn (1,32 Å). 

Một dẫn xuất của 15-crown-5, benzo-15-crown-5, được sử dụng để tạo ra các phức chất anion của phối tử carbido dạng muối 

== Liên kết ngoài ==
- ChemicalLand21.com
- www.ChemBlink.com
Tert-Butyldiphenylsilyl

"tert"-Butyldiphenylsilyl, viết tắt là TBDPS, là nhóm bảo vệ các hợp chất alcohol. Công thức hóa học là CHSi-.

== Quá trình phát triển ==
Năm 1975, Hanessian và Lavalle đề xuất nhóm "tert"-butyldiphenylsilyl là nhóm bảo vệ. "tert"-Butyldiphenylsilyl được điều chế để thay thế <nowiki>tert</nowiki> -Butyldimethylsilyl của Corey một nhóm bảo vệ chức alcohol:

"tert"-Butyldiphenylsilylltăng khả năng chống thủy phân axit và tăng tính chọn lọc đối với việc bảo vệ các nhóm hydroxyl bậc 1. Nhóm này không bị ảnh hưởng khi thêm dung dịch axit axetic 80%, chất xúc tác cho sự khử của O-tetrapyranyl, O-trityl và O-tert-butyldimethylsilyl. Nhóm bảo vệ cũng không bị ảnh hưởng bởi dung dịch axit trifluoroacetic (TFA) 50%, và tồn tại trong điều kiện axit khắc nghiệt vốn được sử dụng để thêm hay loại bỏ nhóm benzylidene acetal hay isopropylidene.

== Ứng dụng trong tổng hợp hóa học ==
Nhóm TBDPS được đánh giá cao vì sự ổn định trong môi trường axit và tác nhân nucleophil cao hơn so với các nhóm bảo vệ ete silyl khác. Điều này được giải thích là do sự án ngữ không gian rộng lớn của các nhóm thế xung quanh nguyên tử silic. Nhóm bảo vệ dễ dàng tiếp cận chức alcohol là nhờ tính chất ái nhân (nucleophil) của nhóm hydroxyl và tính chất ái điện tử (electrophil) của TBDPS. Có thể sử dụng dạng muối triflat hay dạng muối ít hoạt động hóa học như chloride của TBDPS cùng base nhẹ như 2,6-lutidine hoặc pyridine. Hôn hợp này có khả năng chất xúc tác tương tự DMAP hoặc imidazole.

Gắn nhóm bảo vệ dễ nhất ở alcohol bậc 1, sau đó là alcohol bậc 2 và khá khó khăn khi bảo bệ alcohol bậc 3. Có thể thấy nhóm hydroxyl càng ít bị án ngữ không gian thì càng dễ được bảo vệ.

Bảo vệ các nhóm hydroxyl vị trí equatorial ưu tiên hơn nhóm hydroxyl vị trí axial. Hỗn hợp phản ứng và xúc tác bao gồm "tert" -butyldiphenylsilyl chloride và nitrat bạc. Mục đích của AgNO là để tạo kết tủa dạng muối halogen của Ag.

== Độ ôn định ==
Nhóm TBDPS ổn định trong nhiều điều kiện khác nhau:
Vinh (họ)

Vinh là một họ của người Trung Quốc (chữ Hán giản thể: 荣, chữ Hán phồn thể: 榮, Bính âm: Róng). Trong danh sách "Bách gia tính" họ này đứng thứ 199.

== Người Trung Quốc họ Vinh nổi tiếng ==
- Vinh Tông Kính, nhà tư bản nổi tiếng Trung Quốc cận đại
- Vinh Đức Sinh, nhà tư bản nổi tiếng Trung Quốc cận đại
- Vinh Nghị Nhân, cựu Phó Chủ tịch nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Phó Chủ tịch Quốc hội, Phó Chủ tịch Chính Hiệp và cũng là một thương nhân nổi tiếng

== Xem thêm ==
- Vinh Quốc
2012 2NE1 Global Tour: New Evolution (Live in Seoul)

2012 2NE1 Global Tour: New Evolution (Live in Seoul) là album trực tiếp thứ hai của nhóm nhạc nữ Hàn Quốc 2NE1. Album được phát hành vào ngày 4 tháng 12 năm 2012 bởi YG Entertainment.

Album được thu âm trong chuyến lưu diễn thế giới đầu tiên của nhóm "New Evolution" trong những ngày ở Seoul vào ngày 28 và 29 tháng 7 tại Nhà thi đấu Thể dục dụng cụ Olympic.

== Doanh số đĩa đơn ==
Album trực tiếp đã bán được 30.000 bản tại Hàn Quốc, 5.000 bản tại Trung Quốc, trong khi tại Nhật Bản, nó đã bán được 20.000 bản với tổng số 55.000 bản. Tính đến tháng 9 năm 2014, album trực tiếp đã được bán cho hơn 60.000 bản trên toàn thế giới.

== Liên kết ngoài ==
- Trang web chính thức của 2NE1
Biên (họ)

Biên là một họ của người châu Á. Họ này có ở Việt Nam, Trung Quốc (chữ Hán giản thể: 边, chữ Hán phồn thể: 邊; Bính âm: Biān) và Triều Tiên (Hangul: 변, Romaja quốc ngữ: Byun). Họ này đứng thứ 313 trong danh sách "Bách gia tính". Tại Trung Quốc đại lục, họ Biên đứng thứ 200 trong bảng xếp hạng các họ phổ biến nhất. Ngoài Trung Quốc đại lục, họ Biên cũng xuất hiện tại Đài Loan và Hàn Quốc.

== Người Trung Quốc họ Biên nổi tiếng ==
- Biên Thiều, học giả thời Đông Hán
- Biên Nhượng, quan liêu thời Hậu Hán
- Biên Bảo Tuyền, quan viên Thanh triều
- Biên Phẩm Hiến, nghệ sĩ Đài Loan

== Người Triều Tiên họ Biên nổi tiếng ==
- Byun Baek-hyun (Hán Việt: Biên Bá Hiền), nam ca sĩ người Hàn Quốc, thành viên nhóm nhạc EXO
- Byun Woo-min (Hán Việt: Biên Vũ Dân), nam diễn viên người Hàn Quốc
Bi thương ngược dòng thành sông

Bi Thương Ngược Dòng Thành Sông (tựa tiếng Anh: Cry Me A Sad River) hay còn có tên gọi khác là Bi Thương Nghịch Lưu Thành Hà, được chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của Quách Kính Minh. Anh là cha đẻ của series Tiểu Thời Đại và Tước Tích, là nhà văn và biên kịch nổi tiếng của Trung Quốc. Công chiếu vào năm 2018. Phim có sự tham gia của diễn viên trẻ Nhậm Mẫn, Triệu Anh Bác, Tân Vân Lai,Chương Nhược Nam và Chu Đan Ni.

==Nội dung==
Dịch Dao (Nhậm Mẫn) một nữ sinh cấp 3 mất cha từ sớm và có mẹ làm nghề "mát-xa". Dịch Dao có tuổi thơ và cuộc sống không mấy hạnh phúc, người bạn duy nhất của cô ở thời điểm này là Tề Minh (Triệu Anh Bác) – cậu hàng xóm thanh mai trúc mã.

Dịch Dao là nạn nhân trực tiếp của bạo lực học đường, thế giới của cô sẽ là một vực sâu hun hút nếu không có sự xuất hiện của cậu bạn Cố Sâm Tây (Tân Vân Lai). Người giúp Dịch Dao chống trả lại những chiêu trò bắt nạt của bạn học, thay vì cậu hàng xóm Tề Minh.

Những cảm giác bị bạn học dội nước trên tầng cao xuống, bị ăn trộm tiền, bị đổ thức ăn thừa, bị sỉ nhục bởi những lời lẽ hạ đẳng và ghê tởm, là trung tâm của những tin đồn vô căn cứ, chúng đã ám ảnh Dịch Dao và khiến tâm lí một nữ sinh bình thường bị ảnh hưởng nặng nề.

Bi Thương Ngược Dòng Thành Sông là sự phản ánh mặt tối của vấn nạn bạo lực học đường, là câu chuyện của những cô cậu học trò đang tuổi tâm sinh lí chưa vững vàng. Không riêng Dịch Dao mà những nhân vật còn lại như Tề Minh, chị em Cố Sâm Tây và Cố Sâm Tương, bạn học "ác quỷ" Đường Tiểu Mễ (Chu Đan Ni) đều có những câu chuyện rất riêng, rất đời.

Tề Minh là đứa con được nuôi "trong lồng trứng", là kết quả của sự bảo bọc quá kĩ của bố mẹ mà mất đi chính kiến và tín ngưỡng của bản thân. Đường Tiểu Mễ là nạn nhân của bạo lực học đường nhưng đồng thời cũng chính là kẻ gián tiếp gây ra cái chết cho bạn học. Dù có quá khứ thế nào, Đường Tiểu Mễ vẫn đáng trách hơn là đáng thương, một người dùng đau khổ của bản thân để làm tổn thương người khác.

Mẹ Dịch Dao, một người phụ nữ yêu thương con cái nhưng không bao giờ thể hiện ra ngoài. Khi biết sơ suất của mình là nguyên nhân làm Dịch Dao mắc bệnh phụ khoa, lần đầu tiên bà đã thể hiện tình yêu của mình với con gái, giờ đây những thứ như tiền nong hay cái nghề "mát-xa" đó liệu còn quan trọng với bà. Hình ảnh cuối phim khi bà bán đi chiếc bàn nhắc lại quá khứ đáng buồn là một trong nhiều cảnh phim để lại ám ảnh cho khán giả.
1,1,1-Trichloroethan

Hợp chất hữu cơ 1,1,1-tricloroetan, còn được gọi là methyl chloroform, là một dẫn xuất halogen của hydrocarbon. 1,1,1-Tricloroetan là chất lỏng không màu, có mùi thơm, từng được sản xuất công nghiệp với số lượng lớn để sử dụng làm dung môi. Nghị định thư Montreal xếp 1,1,1-tricloroetan là chất làm suy giảm tầng ozone, và việc sử dụng nó đang nhanh chóng bị cấm.

== Sản xuất ==
1,1,1-Tricloroetan được báo cáo đầu tiên bởi Henri Victor Regnault năm 1840. Trong công nghiệp, 1,1,1-tricloroetan được sản xuất theo quy trình hai bước, xuất phát từ vinyl chloride. Bước đầu, vinyl chloride phản ứng với hydro chloride ở 20-50   °C tạo 1,1-dicloroetan:

Phản ứng này được xúc tác bởi nhiều loại axit Lewis, chủ yếu là nhôm chloride, sắt(III) chloride hoặc kẽm chloride. Sau đó, 1,1-dichloroethane phản ứng với clo dưới bức xạ tia cực tím tạo thành 1,1,1-tricloroetan:

Hiệu suất phản ứng đạt 80-90%. Hydro chloride tạo ra lại được tái chế, trở thành chất tham gia bước đầu tiên trong quy trình. Sản phẩm phụ là 1,1,2-trichloroethane. Có thể tách 1,1,1-tricloroetan ra bằng cách chưng cất.

Một lượng nhỏ 1,1,1-Tricloroetan được tạo ra từ phản ứng của vinylidene chloride và hydro chloride khi có mặt sắt(III) chloride:

1,1,1-Tricloroetan thường được bán với một chất ổn định vì nó kém ổn định, dễ tách HCl và phản ứng một số kim loại. Chất ổn định chiếm tới 8% trong công thức, bao gồm chất tẩy axit (epoxit, amin) và chất tạo phức vòng càng. Nghị định thư Montreal cho rằng 1,1,1-tricloroetan là một trong những hợp chất gây nên sự suy giảm tầng ozone và cấm sử dụng vào năm 1996. Kể từ đó, việc sản xuất và sử dụng 1,1,1-tricloroetan đã bị loại bỏ trên khắp thế giới.

== Công dụng ==
1,1,1-Tricloroetan được coi là một dung môi không phân cực. Do tính phân cực tốt của các nguyên tử clo, nó là một dung môi ưu việt cho các hợp chất hữu cơ không hòa tan tốt trong hydrocarbon như hexane. 1,1,1-Tricloroetan là một dung môi tuyệt vời cho nhiều vật liệu hữu cơ và cũng là một trong những chất độc hại nhất trong số các dẫn xuất clo của hydrocarbon. Trước Nghị định thư Montreal, 1,1,1-tricloroetan đã được sử dụng rộng rãi để làm sạch các bộ phận kim loại và mạch in, làm dung môi quang học trong ngành công nghiệp điện tử, làm aerosol, làm dầu cắt gọt kim loại và làm dung môi cho mực, sơn, chất kết dính, và lớp phủ. 1,1,1-Tricloroetan cũng được sử dụng làm thuốc trừ sâu.

== An toàn ==
Mặc dù không độc hại như nhiều hợp chất tương tự, nhưng nuốt hay hít phải 1,1,1-tricloroetan gây ức chế hệ thần kinh trung ương và có thể gây ra tác dụng tương tự như say ethanol, bao gồm chóng mặt, nhầm lẫn và ở nồng độ đủ cao gây bất tỉnh và tử vong. Đã có báo cáo về những vụ việc nhiễm độc và bệnh liên quan đến việc hít phải trichloroethane cố ý. Việc loại bỏ hóa chất khỏi chất lỏng dùng trong công nghiệp bắt nguồn từ Dự luật California số 65 ban hành năm 1986, cho rằng 1,1,1-tricloroetan rất nguy hiểm và độc hại
1,1-Dichloroethen

1,1-Dichlorroeten (1,1-dichloroetylen, vinylidene chloride, 1,1-DCE) là một dẫn xuất halogen có công thức phân tử CHCl. 1,1-DCE là chất lỏng không màu, mùi hắc. Giống như hầu hết các dẫn xuất halogen, 1,1-DCE hòa tan kém trong nước, hòa tan mạnh trong dung môi hữu cơ. 1,1-DCE ban đầu dùng dể làm màng bọc thực phẩm mang tên Saran, nhưng nay đã thay thế bằng chất khác an toàn hơn.

== Sản xuất ==
Điều chế 1,1-DCE bằng cách tách HCl từ hợp chất trichlorroetan. Quá trình này tạo ra tương đối nhiều sản phẩm phụ không mong muốn như 1,1,1-trichlorroetan và 1,2-dichlorroetan. 1,2-dichlorroetan chuyển thành 1,1-DCE bằng cách sử dụng xúc tác base (NaOH hoặc Ca (OH) ), trong nhiệt độ 100 °C.

Phản ứng pha khí, không có base, hiệu suất cao nhưng ít chọn lọc hơn.

== Các ứng dụng ==
1,1-DCE chủ yếu được sử dụng trong phản ứng đồng trùng hợp (copolymerization) với vinyl chloride, acrylonitril và acrylate. 1,1-DCE cũng được sử dụng trong chế tạo thiết bị bán dẫn để phát triển màng silicon dioxide (SiO) có độ tinh khiết cao.

=== Polyvinylidene chloride ===
Với tính chất của liên kết đôi, 1,1-DCE trùng hợp để tạo thành polyvinylidene chloride. Đây là polyme được sử dụng rất rộng rãi, từng được làm màng bọc thực phẩm nhãn hiệu Saran (tại Mỹ). Nghiên cứu trong những năm 90 của thế kỉ XX cho thấy, Saran gây nguy hiểm cho sức khỏe, đặc biệt là khi màng bọc tiếp xúc với thực phẩm trong lò vi sóng. Do đó, năm 2004, người ta lấy polyetylen làm chất thay thế trong màng bọc thực phẩm.

== An toàn ==
Các ảnh hưởng sức khỏe do tiếp xúc với 1,1-DCE chủ yếu ở hệ thần kinh trung ương, bao gồm các triệu chứng an thần, nhiễm trùng, co giật, co thắt và bất tỉnh ở nồng độ cao. 1,1-DCE được coi là tác nhân gây ung thư tiềm năng cho các công nhân, theo Viện Sức khỏe và An toàn Lao động Hoa Kỳ. Bang California xếp 1,1-DCE là một trong những hóa chất gây ung thư và dị tật bẩm sinh.

== Xem thêm ==
- Dichlorroeten
- Dichlorroetan

== Liên kết ngoài ==
- Cơ quan đăng ký chất độc và bệnh tật: 1,1-Dichlorroeten
2,2,2-Trifluoroethanol

2,2,2-Trifluoroethanol (rượu TFE hoặc rượu Trifluoroethyl) là hợp chất hữu cơ có công thức CFCHOH. TFE là chất lỏng không màu, có mùi tương tự ethanol. Do độ âm điện của nhóm trifluoromethyl, alcohol này thể hiện tính axit mạnh hơn so với ethanol. Do đó, TFE hình thành các phức dị vòng ổn định (ví dụ THF hoặc pyridine) nhờ liên kết hydro.

== Tổng hợp ==
TFE sản xuất công nghiệp bằng cách hydro hóa hoặc khử hydride các dẫn xuất của axit trifluoroaxetic, như este hoặc chloride axit.

TFE cũng có thể được điều chế bằng cách thủy phân các hợp chất có công thức chung CF−CHOH−OR (trong đó R là hydro hoặc nhóm alkyl chứa từ 1 đến 8 nguyên tử carbon), với chất xúc tác chứa Paladi và than hoạt tính. 

== Công dụng ==
Trifluoroethanol được sử dụng làm dung môi trong hóa hữu cơ. Quá trình oxy hóa các hợp chất lưu huỳnh sử dụng hydro peroxide tiến hành hiệu quả trong TFE. TFE được sử dụng làm chất khử protein. Trong sinh học, TFE được sử dụng làm đồng dung môi trong nghiên cứu sự cuộn gập protein nhờ quang phổ NMR vì dung môi TFE hòa tan hiệu quả peptide và protein. Cấu trúc ba chiều của protein bị ảnh hưởng mạnh vào nồng độ TFE.

Trifluoroethanol công nghiệp được sử dụng làm dung môi cho nylon cũng như trong các ứng dụng trong lĩnh vực dược phẩm.

Trifluoroethanol là tiền chất chủ yếu của isofluran, chất gây mê dạng hít, được liệt kê vào Danh sách các loại thuốc thiết yếu của Tổ chức Y tế Thế giới.

Trifluoroethanol, cụ thể là 2,2,2-Trifluoroethanol cũng được sử dụng trong hóa sinh như một chất ức chế để nghiên cứu enzyme.

== Phản ứng ==
Oxy hóa trifluoroethanol tạo ra trifluoroaxethandehit hoặc axit trifluoroaxetic.

2,2,2-trifluoro-1-vinyloxyethan là loại thuốc hít được giới thiệu lâm sàng dưới tên thương mại là Fluoromar, điều chế bằng phản ứng giữa Trifluoroethanol với axethylene.

== An toàn ==
Trifluoroethanol gây độc đối với máu, hệ sinh sản, bàng quang, não, đường hô hấp và mắt. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng TFE là chất độc tinh hoàn ở chuột và chó.

== Xem thêm ==
- Trifluoromethanol

== Liên kết ngoài ==
- Halocarbon Fluorochemicals
- Bằng sáng chế Hoa Kỳ số 4.647.7706 "Quá trình tổng hợp 2,2,2-Trifluoroethanol và 1,1,1,3,3,3-Hexafluoroisopropanol"
Sparisoma atomarium

Sparisoma atomarium là một loài cá biển thuộc chi "Sparisoma" trong họ Cá mó. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1861.

== Từ nguyên ==
Từ định danh của loài trong tiếng Latinh có nghĩa là "có các chấm nhỏ", hàm ý có lẽ đề cập đến các chấm li ti trên vây lưng và vây hậu môn.

== Phạm vi phân bố và môi trường sống ==
"S. atomarium" được ghi nhận từ bang Florida (Hoa Kỳ) và Bermuda trải dài đến khắp bờ vịnh México và biển Caribe, bao gồm toàn bộ Antilles.

"S. atomarium" sống trong những thảm cỏ biển hoặc gần các rạn san hô mọc nhiều tảo, độ sâu đến ít nhất là 55 m.

== Mô tả ==
"S. atomarium" có chiều dài cơ thể tối đa được biết đến là 25 cm. "S. atomarium" đực trưởng thành có màu nâu xanh lục, ửng đỏ hoặc màu cá hồi ở thân trên; thân dưới và vùng dưới đầu có màu xanh lục lam. Ở rìa sau của nắp mang có một đốm màu vàng lục, bao quanh một đốm màu xanh lam nhỏ hơn. Mống mắt đỏ rực. Vây lưng, vây đuôi và vây hậu môn màu đỏ cam, lấm chấm vàng. Có một đốm đen ở trước vây lưng và quanh gốc vây ngực. Cá cái và cá đực nhỏ có màu đỏ hoặc nâu tanin, thường có ba dải sọc ngang sẫm màu hơn ở bụng.

Số gai vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 10; Số gai vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 9; Số tia vây ở vây ngực: 13.

== Sinh thái học ==
Thức ăn của "S. atomarium" chủ yếu là tảo. "S. atomarium" là một loài lưỡng tính tiền nữ (cá cái có thể chuyển đổi giới tính thành cá đực). Cá đực có thể sống theo chế độ hậu cung, gồm nhiều con cá cái cùng sống trong lãnh thổ của một con cá đực trưởng thành.

"S. atomarium" được xếp vào nhóm chị em với "Sparisoma tuiupiranga".
Sparisoma aurofrenatum

Sparisoma aurofrenatum là một loài cá biển thuộc chi "Sparisoma" trong họ Cá mó. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1840.

== Từ nguyên ==
Từ định danh của loài trong tiếng Latinh có nghĩa là "được mạ vàng", hàm ý đề cập đến dải "màu cam" ở khoé miệng (thực ra là màu đỏ) của cá đực.

== Phạm vi phân bố và môi trường sống ==
"S. aurofrenatum" được ghi nhận từ bang Florida (Hoa Kỳ) và Bermuda trải dài đến phía nam vịnh México và khắp vùng biển Caribe, bao gồm toàn bộ Antilles.

"S. aurofrenatum" sống trong những thảm cỏ biển hoặc gần các rạn san hô mọc nhiều tảo, độ sâu đến ít nhất là 20 m.

== Mô tả ==
"S. aurofrenatum" có chiều dài cơ thể tối đa được biết đến là 28 cm. "S. aurofrenatum" đực trưởng thành có màu xanh lục xám (sẫm màu hơn ở lưng). Có một dải màu đỏ kéo dài từ khóe miệng, băng xuống dưới mắt kéo dài đến rìa nắp mang. Mống mắt đỏ rực. Có đốm màu vàng cam, bao quanh bởi một cụm các đốm đen nằm ở bên thân (vị trí phía trên chóp vây ngực). Vây lưng và vây hậu môn màu đỏ. Vây đuôi có dải sọc hình lưỡi liềm màu vàng và đỏ, chóp thùy đuôi màu đen. Cá cái có màu nâu lục, thường lốm đốm các vệt trắng, ửng đỏ ở các vây, và thêm một đốm trắng ở cuống đuôi (ngay sau vây lưng).

Số gai vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 10; Số gai vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 9; Số tia vây ở vây ngực: 12.

== Sinh thái học ==
Thức ăn của "S. aurofrenatum" chủ yếu là tảo. "S. aurofrenatum" có thể sống đơn độc hoặc hợp thành từng nhóm nhỏ.

"S. aurofrenatum" là một loài lưỡng tính tiền nữ (cá cái có thể chuyển đổi giới tính thành cá đực). Cá đực có thể sống theo chế độ hậu cung, gồm nhiều con cá cái cùng sống trong lãnh thổ của một con cá đực trưởng thành.

== Thương mại ==
"S. aurofrenatum" được đánh bắt trong ngành thủy sản thương mại.
Sparisoma axillare

Sparisoma axillare là một loài cá biển thuộc chi "Sparisoma" trong họ Cá mó. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1878.

== Từ nguyên ==
Tính từ định danh của loài trong tiếng Latinh có nghĩa là "thuộc về nách", hàm ý đề cập đến đốm đen lớn ở gốc vây ngực.

== Phạm vi phân bố và môi trường sống ==
Trước đây, "S. axillare" được xác định nhầm là "Sparisoma rubripinne" vì cá cái và đực của hai loài thoạt nhìn có hình thái tương đối giống nhau. Moura và cộng sự (2001) đã xác nhận lại rằng "S. axillare" là một loài đặc hữu của Brasil.

Từ rạn san hô Manoel Luis, "S. axillare" được ghi nhận trải dài đến bờ biển bang Santa Catarina, cũng như các đảo đại dương ngoài khơi, gồm Fernando de Noronha, đảo san hô Rocas, Trindade và Martin Vaz.

"S. axillare" sống gần các rạn san hô, những mỏm đá ngầm mọc đầy tảo hoặc trong thảm cỏ biển ở độ sâu đến ít nhất là 54 m.

== Mô tả ==
"S. axillare" có chiều dài cơ thể tối đa được biết đến là gần 44 cm. "S. axillare" đực trưởng thành dễ dàng phân biệt với "S. rubripinne" nhờ vào vùng màu vàng tươi đặc biệt trên gốc vây ngực, viền đen ở hai thùy đuôi, vây lưng và vây hậu môn màu vàng. Màu nền cơ thể nhìn chung là trắng xám ở "S. axillare" và xanh lục lam ở "S. rubripinne".

"S. axillare" cái và đực đang lớn có màu xám nâu với một vệt vàng ở hai bên thân (không có ở "S. rubripinne" giai đoạn này), và thiếu đi vệt vàng trên cuống và vây đuôi như "S. rubripinne". Hơn nữa, "S. axillare" có đầu (nhìn nghiêng) tròn hơn so với "S. rubripinne".

Cá trưởng thành có thân hình bầu dục thuôn dài, vảy lớn. Cá con có màu ô liu với hai dải sọc trắng dọc chiều dài cơ thể và một đốm đen ở phía sau nắp mang.

Số gai vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 10; Số gai vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 9.

== Sinh thái học ==
Thức ăn của "S. axillare" chủ yếu là tảo. Loài này sinh sản quanh năm. Như những loài "Sparisoma" khác, "S. axillare" là một loài lưỡng tính tiền nữ, tức cá cái có thể chuyển đổi giới tính thành cá đực vào một thời điểm nào đó trong đời.

Các loài cá mó thường dùng phiến răng để cạo lấy tảo bám trên bề mặt đá và san hô. Ở Fernando de Noronha, các rạn san hô của khu vực này được cấu thành từ đá bazan, cứng hơn nhiều so với calci cacbonat (thành phần chính cấu tạo nên hầu hết các rạn san hô khác) nên dễ làm hư tổn đến răng của "S. axillare" và hai loài "Sparisoma" khác là "Sparisoma amplum" và "Sparisoma frondosum". Tổn thương răng chỉ được ghi nhận ở cá trưởng thành của 3 loài này, với hai dạng tổn thương được ghi nhận là gãy răng và toàn bộ phiến răng nhô ra khỏi miệng.

"S. axillare" được dọn vệ sinh bởi cá bống biển "Elacatinus figaro" và cá bướm gai "Pomacanthus paru".

== Thương mại ==
"S. axillare" được nhắm mục tiêu đánh bắt trong ngành thủy sản thương mại và cũng được nuôi làm cá cảnh.
Sparisoma cretense

Sparisoma cretense là một loài cá biển thuộc chi "Sparisoma" trong họ Cá mó. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1758.

== Từ nguyên ==
Từ định danh của loài được đặt theo tên của đảo Crete của Hy Lạp, nơi mẫu định danh được thu thập (–"ensis": hậu tố biểu thị nơi chốn).

== Phạm vi phân bố và môi trường sống ==
Từ Bồ Đào Nha, "S. cretense" được ghi nhận trải dài về phía nam đến bờ biển Sénégal, bao gồm các hải đảo ngoài khơi là Açores, Madeira, quần đảo Canaria và Cabo Verde; ở phía bắc, loài này xuất hiện chủ yếu ở bờ biển phía đông và nam của Địa Trung Hải (ngoại trừ bờ biển phía tây bắc là không được biết đến) và một phần biển Adriatic.

"S. cretense" sống gần các mỏm đá ngầm ở độ sâu đến ít nhất là 50 m.

== Mô tả ==
"S. cretense" có chiều dài cơ thể tối đa được biết đến là 50 cm. "S. cretense" cái và cá con có nhiều biến thể màu sắc: màu ô liu hoặc nâu tím đến nâu xám. Cá đực có màu đỏ tươi, trừ một vùng màu xám sau đầu. Vệt màu vàng trên cuống đuôi và một vệt cùng màu băng qua mắt xuống gốc vây ngực.

Số gai vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 10; Số gai vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 9; Số tia vây ở vây ngực: 14.

== Sinh thái học ==
Thức ăn của "S. cretense" chủ yếu là tảo, nhưng chúng cũng ăn các loài thủy sinh không xương sống nhỏ. "S. cretense" sinh sản vào khoảng tháng 7 đến tháng 9, với những quần thể mới ở cá con được ghi nhận vào cuối mùa hè ở Bồ Đào Nha.

Cá đực trưởng thành có thể thiết lập cho mình một lãnh thổ riêng với nhiều con cá cái cùng sống trong đó, tạo thành một hậu cung. Nhiều cá thể không lập lãnh thổ và cùng chia sẻ một khu vực chung, hợp thành một nhóm đến vài chục cá thể.

== Thương mại ==
"S. cretense" được đánh bắt ngẫu nhiên và bán tươi ở nhiều nơi trong phạm vi của chúng, nhưng được nhắm mục tiêu ở Canaria.
Sparisoma choati

Sparisoma choati là một loài cá biển thuộc chi "Sparisoma" trong họ Cá mó. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2012.

== Từ nguyên ==
Từ định danh của loài được đặt theo tên của nhà ngư học J. Howard Choat nhằm vinh danh những nghiên cứu của ông về cá mó.

== Phạm vi phân bố và môi trường sống ==
Từ đảo quốc Cabo Verde ở Trung Đại Tây Dương, "S. choati" được ghi nhận trải dài từ bờ biển Sénégal xuống phía nam đến các đảo quốc trong vịnh Guinea và Bắc Angola.

"S. choati" sống gần các mỏm đá ngầm và trong thảm cỏ biển ở độ sâu đến ít nhất là 30 m.

== Mô tả ==
"S. choati" có chiều dài cơ thể tối đa được biết đến là gần 32 cm. "S. choati" đực trưởng thành có ba màu rõ rệt. Đầu và một phần thân trên phía trước màu nâu phớt đỏ; vùng bụng màu vàng lục; phần thân sau màu xanh lục sẫm xám. Cá cái và cá đực nhỏ màu xám lục, vảy trên thân viền nâu đỏ, các vây phớt đỏ, có thể chuyển sang kiểu hình lốm đốm khi nằm nghỉ dưới đáy biển.

"S. choati" và hai loài khác là "Sparisoma axillare" và "Sparisoma rubripinne" được xếp vào nhóm chị em ""rubripinne"".

Số gai vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 10; Số gai vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 9; Số tia vây ở vây ngực: 12–13; Số gai vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5.

== Sinh thái học ==
Thức ăn của "S. choati" là tảo và cỏ biển. Cá đực thường sống đơn độc, còn cá cái và cá con hợp thành từng nhóm nhỏ (đến khoảng 10 cá thể).
Sparisoma chrysopterum

Sparisoma chrysopterum là một loài cá biển thuộc chi "Sparisoma" trong họ Cá mó. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1801.

== Từ nguyên ==
Tính từ định danh của loài trong tiếng Latinh có nghĩa là "có vây màu vàng kim", hàm ý đề cập đến vây lưng, vây bụng và vây hậu môn có màu cam đến ửng đỏ.

== Phạm vi phân bố và môi trường sống ==
"S. chrysopterum" được ghi nhận từ bờ biển bang Florida (Hoa Kỳ) trải dài khắp vùng biển Caribe, bao gồm toàn bộ Antilles, giới hạn ở phía nam đến Venezuela.

Quần thể được cho là "S. chrysopterum" ở Brasil đã được xác định lại là loài "Sparisoma frondosum", một loài có hình thái khá giống nhau ở cá đực lẫn cá cái. "S. frondosum" cũng được ghi nhận tại bờ biển Venezuela, Leeward Antilles (chuỗi đảo phía nam Tiểu Antilles), Trinidad và Tobago và Grenada.

"S. chrysopterum" sống gần các rạn san hô và đá ngầm, cá con đặc biệt sống trong những thảm cỏ biển, độ sâu đến ít nhất là 20 m.

== Mô tả ==
"S. chrysopterum" có chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận là 46 cm. Cơ thể của cá đực và cá cái có vảy lớn.

"S. chrysopterum" đực trưởng thành có màu xanh lục lam (vùng bụng sáng màu hơn) với dải lưỡi liềm màu đỏ ở rìa vây đuôi, một vùng màu xanh lam bao quanh gốc vây ngực, và vệt màu vàng trên gốc vây ngực. Đây là những đặc điểm này không có ở "S. frondosum". Vây lưng, vây bụng và vây hậu môn có màu đỏ cam.

Cá cái và cá đực đang lớn (giai đoạn trung gian) có màu nâu xám đến nâu đỏ, có thể xuất hiện các vệt trắng lốm đốm để hòa lẫn vào môi trường xung quanh; chúng có một đốm sẫm màu ở gốc vây ngực.

Số gai vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 10; Số gai vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 9; Số tia vây ở vây ngực: 13.

== Sinh thái học ==
Thức ăn của "S. chrysopterum" chủ yếu là tảo và cỏ biển. "S. chrysopterum" nhiều khả năng là một loài lưỡng tính tiền nữ (cá cái có thể chuyển đổi giới tính thành cá đực).

== Thương mại ==
"S. chrysopterum" được nhắm mục tiêu đánh bắt trong ngành thủy sản thương mại.
Sparisoma frondosum

Sparisoma frondosum là một loài cá biển thuộc chi "Sparisoma" trong họ Cá mó. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1831.

== Từ nguyên ==
Tính từ định danh của loài trong tiếng Latinh có nghĩa là "phân nhánh", hàm ý đề cập đến các lỗ phân nhánh trên vảy đường bên của chúng.

== Phạm vi phân bố và môi trường sống ==
Trước đây, "S. frondosum" được xác định nhầm là "Sparisoma chrysopterum" vì cá cái và đực của hai loài thoạt nhìn có kiểu hình khá giống nhau. Moura và cộng sự (2001) đã xác nhận lại rằng "S. frondosum" là một loài đặc hữu của Brasil, nhưng sau đó được ghi nhận thêm tại bờ biển Venezuela, Leeward Antilles (chuỗi đảo phía nam Tiểu Antilles), Trinidad và Tobago và Grenada.

Ở Brasil, từ rạn san hô Manoel Luis, "S. frondosum" được ghi nhận trải dài đến bờ biển bang Santa Catarina, cũng như các đảo đại dương ngoài khơi, gồm Fernando de Noronha, đảo san hô Rocas, Trindade và Martin Vaz và quần đảo São Pedro và São Paulo.

Ngoài ra, nhiều cá thể "S. frondosum" cũng đã được quan sát và thu thập ở Cabo Verde, đảo quốc ở Đông Đại Tây Dương, được suy đoán là do hải lưu ngược dòng xích đạo ("Equatorial Countercurrent") đã đưa loài này từ Brasil sang Cabo Verde.

"S. frondosum" sống gần các rạn san hô, mỏm đá ngầm mọc đầy tảo hoặc trong thảm cỏ biển ở độ sâu đến ít nhất là 54 m.

== Mô tả ==
"S. frondosum" có chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận là 36,8 cm. "S. frondosum" đực và cái đều có một đốm sáng màu ở phần trên của cuống đuôi. Cá đực trưởng thành của "S. frondosum" không có dải lưỡi liềm màu đỏ ở rìa vây đuôi, một vùng màu ngọc lam bao quanh gốc vây ngực, và vệt màu vàng trên gốc vây ngực như "S. chrysopterum". Trừ vây ngực, các vây còn lại ở "S. frondosum" cái và đực đang lớn đều có màu đỏ, trong khi các vây này ở "S. chrysopterum" lại màu nâu.

Cá đực và cá cái "S. frondosum" đều có vảy lớn. Mống mắt màu đỏ. Cá đực trưởng thành có màu ô liu ở hai bên thân; màu xanh lục lam trên đầu, dọc theo vùng lưng và cuống đuôi. Đầu có các vệt sọc đỏ. Cá đực đang lớn và cá cái có màu nâu đỏ, thường lốm đốm các vệt trắng.

Số gai vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 10; Số gai vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 9.

== Sinh thái học ==
Thức ăn của "S. frondosum" chủ yếu là tảo. Như những loài "Sparisoma" khác, "S. axillare" là một loài lưỡng tính tiền nữ, tức cá cái có thể chuyển đổi giới tính thành cá đực vào một thời điểm nào đó trong đời. Chúng sinh sản quanh năm.

Các loài cá mó thường dùng phiến răng để cạo lấy tảo bám trên bề mặt đá và san hô. Ở Fernando de Noronha, các rạn san hô của khu vực này được cấu thành từ đá bazan, cứng hơn nhiều so với calci cacbonat (thành phần chính cấu tạo nên hầu hết các rạn san hô khác) nên dễ làm hư tổn đến răng của "S. frondosum" và hai loài "Sparisoma" khác là "Sparisoma amplum" và "Sparisoma axillare". Tổn thương răng chỉ được ghi nhận ở cá trưởng thành của 3 loài này, với hai dạng tổn thương được ghi nhận là gãy răng và toàn bộ phiến răng nhô ra khỏi miệng.

== Thương mại ==
"S. frondosum" được nhắm mục tiêu đánh bắt trong ngành thủy sản thương mại và cũng được nuôi làm cá cảnh.
Sparisoma radians

Sparisoma radians là một loài cá biển thuộc chi "Sparisoma" trong họ Cá mó. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1840.

== Từ nguyên ==
Từ định danh của loài trong tiếng Latinh có nghĩa là "tỏa ra", hàm ý có lẽ đề cập đến bốn răng nanh sau ở mỗi hàm hướng ngược về phía sau.

== Phạm vi phân bố và môi trường sống ==
"S. radians" được ghi nhận từ bang Florida (Hoa Kỳ) và Bermuda trải dài về phía nam đến vịnh México, biển Caribe (bao gồm toàn bộ Antilles), dọc theo bờ biển Brasil đến bang Santa Catarina, bao gồm quần đảo Fernando de Noronha (chưa chắc chắn) và đảo san hô Rocas.

"S. radians" sống trong những thảm cỏ biển, hiếm khi gần các rạn san hô, và có thể được tìm thấy ở cả rừng ngập mặn, độ sâu đến ít nhất là 12 m.

== Mô tả ==
"S. radians" có chiều dài cơ thể tối đa được biết đến là 20 cm. "S. radians" đực trưởng thành có màu nâu xanh lục, một số lớp vảy có viền hơi đỏ; có viền màu xanh lam ở mắt; có một vệt xanh và đỏ từ mắt băng xuống đến hàm trên; gốc vây ngực có đốm đen; một vạch đen ở rìa sau vây đuôi. Cá cái và cá đực nhỏ có màu vàng nâu hoặc nâu xám, có thể lốm đốm các vệt sáng và sẫm màu, không sặc sỡ như cá đực trưởng thành.

Số gai vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 10; Số gai vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 9.

== Sinh thái học ==
Thức ăn của "S. radians" là tảo và cỏ biển. "Thalassia testudinum" là nguồn thức ăn chủ yếu của loài cá này, đặc biệt là những chồi cỏ có nồng độ nitơ cao.

"S. radians" thường hợp thành từng nhóm nhỏ. Cá đực có thể sống theo chế độ hậu cung, gồm nhiều con cá cái cùng sống trong lãnh thổ của một con cá đực trưởng thành.

== Thương mại ==
"S. radians" thỉnh thoảng được đánh bắt trong ngành buôn bán cá cảnh.
Sparisoma rocha

Sparisoma rocha là một loài cá biển thuộc chi "Sparisoma" trong họ Cá mó. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2010.

== Từ nguyên ==
Từ định danh của loài được đặt theo tên của nhà ngư học Luiz A. Rocha, người tiên phong trong việc phân loại di truyền học các loài cá rạn san hô ở Brasil. Hơn nữa, từ "rocha" trong tiếng Bồ Đào Nha có nghĩa là "đá", cũng hàm ý đề cập đến thành phần cấu tạo của đảo Trindade là từ đá núi lửa.

== Phạm vi phân bố và môi trường sống ==
"S. rocha" hiện chỉ được biết đến tại đảo Trindade thuộc Brasil. "S. rocha" được tìm thấy ở độ sâu khoảng từ 10 đến 25 m.

== Mô tả ==
"S. rocha" có chiều dài cơ thể tối đa được biết đến là 30,5 cm. "S. rocha" cái, và cả "Sparisoma tuiupiranga" cái, là hai loài của chi này có màu đỏ, nhưng "S. tuiupiranga" có màu vàng quanh mắt và vây ngực trong suốt (đỏ hoàn toàn ở "S. rocha"). Cá đực có màu nâu đỏ ở thân trên, bụng xanh lục xám phớt nâu đỏ. Một vệt màu cam kéo dài từ khóe miệng ra sau nắp mang. Có đốm đen lớn và một vệt màu vàng trên gốc vây ngực. Cá con có một dải sọc ngang màu đen, băng dài từ mõm đến cuống đuôi. Vệt đỏ hình lưỡi liềm trên vây đuôi.

Số gai vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 10; Số gai vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 9; Số tia vây ở vây ngực: 12; Số gai vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5.

== Sinh thái học ==
"S. rocha" kiếm ăn bằng cách dùng phiến răng cạo tảo bám trên nền đá và đá vôi. Cá đực thường sống đơn độc, còn cá cái có thể sống hợp thành nhóm với cá con. Cá con có xu hướng lẫn vào nhóm cá con của các loài cá bàng chài như "Halichoeres penrosei" và "Thalassoma noronhanum", là những loài có cùng kiểu hình với nhau, được xem là một hình thức bắt chước.

"S. rocha" nhiều khả năng được xếp vào nhóm chị em ""rubripinne"" với "Sparisoma rubripinne", "Sparisoma choati" và "Sparisoma axillare" do có kiểu gen gần giống nhau.