Carolyn Shoemaker

Carolyn Jean Spellmann Shoemaker (24 tháng 6 năm 1929 – 13 tháng 8 năm 2021) là nhà thiên văn học người Mỹ. Bà là người đồng phát hiện ra sao chổi Shoemaker-Levy 9. Bà đã phát hiện ra 32 sao chổi và hơn 500 tiểu hành tinh, trở thành người phát hiện ra nhiều sao chổi nhất vào thời điểm đó.

Sau khi lấy bằng đại học về lịch sử, khoa học chính trị và văn học Anh, bà hầu như không quan tâm đến khoa học hành tinh cho đến khi gặp gỡ và kết hôn với nhà địa chất Eugene Merle Shoemaker. Sự nghiệp thiên văn học của bà bắt đầu khi bà thể hiện khả năng thị giác lập thể tốt — một kỹ năng đặc biệt hữu ích trong việc tìm kiếm các vật thể gần Trái Đất. Mặc dù không có bằng cấp chuyên ngành khoa học, khả năng quan sát bằng thị giác đó đã thuyết phục Viện Công nghệ California (Caltech) tuyển bà làm trợ lý nghiên cứu trong nhóm do chồng bà dẫn dắt. Sau đó, bà đã có nhiều phát hiện kỷ lục trong lĩnh vực thiên văn học, đồng thời nhận được nhiều bằng danh dự và giải thưởng chuyên môn.

== Đời sống cá nhân ==
Carolyn Shoemaker sinh ngày 24 tháng 6 năm 1929 tại Gallup, New Mexico, trong gia đình ông bà Leonard và Hazel Spellmann. Gia đình bà sau đó chuyển đến Chico, California, nơi bà và anh trai Richard cùng lớn lên. Bà lấy bằng cử nhân và thạc sĩ về lịch sử, khoa học chính trị và văn học Anh tại Đại học bang California, Chico.

Khi Richard theo học tại Caltech, bạn cùng phòng của anh là Eugene "Gene" Shoemaker, một nghiên cứu sinh trẻ. Carolyn lần đầu gặp Gene vào mùa hè năm 1950 trong đám cưới của Richard. Sau khi tốt nghiệp, Gene chuyển đến New Jersey để theo học tiến sĩ tại Đại học Princeton, nhưng đã quay về California để làm phù rể cho Richard. Sau đó, Carolyn và Gene duy trì liên lạc qua thư từ và cùng tham gia một chuyến cắm trại kéo dài hai tuần tại cao nguyên Cumberland. Họ kết hôn vào ngày 18 tháng 8 năm 1951 và có ba người con: Christy, Linda và Patrick (Pat).

Gia đình Shoemaker từng sống ở Grand Junction (Colorado), Menlo Park và Pasadena (California), trước khi định cư tại Flagstaff, Arizona, nơi Carolyn và chồng cùng làm việc tại Đài thiên văn Lowell. Năm 1997, Carolyn và Gene gặp tai nạn ô tô tại Úc. Gene tử vong tại chỗ, còn Carolyn bị thương nặng.

Carolyn Shoemaker qua đời ở tuổi 92 sau một cú ngã vào ngày 13 tháng 8 năm 2021.Carolyn chưa bao giờ thực sự xem mình là một nhà khoa học, mặc dù bà tiếp thu được rất nhiều kiến thức về địa chất và thiên văn học từ chồng. Bà là một người thẳng thắn, có lòng kiên nhẫn phi thường và khiếu hài hước tinh tế. Trước các vụ va chạm với sao Mộc, một phóng viên từng hỏi bà điều gì sẽ xảy ra nếu tất cả các mảnh của sao chổi va vào Trái Đất. Bà trả lời: "Chúng ta sẽ chết hết." Khi phóng viên giải thích rằng đây là chương trình dành cho trẻ em và lặp lại câu hỏi, Carolyn trả lời lần nữa: "Chúng ta sẽ rất khó chịu."

== Sự nghiệp ==
Ngay sau khi kết hôn, Carolyn nhận công việc đầu tiên là giáo viên lớp bảy. Không hài lòng với nghề dạy học, bà nghỉ việc để tập trung chăm sóc gia đình. Mary Chapman, tác giả tiểu sử của Shoemaker tại Trung tâm Địa chất Hành tinh (USGS Astrogeology Center), viết: "Carolyn là một người ấm áp, chu đáo và vô cùng kiên nhẫn, nhưng kỹ năng của bà phù hợp hơn với môi trường ngoài giảng dạy." Sau khi các con trưởng thành và rời nhà, Carolyn bắt đầu tìm kiếm công việc. Thời trẻ, bà không hề quan tâm đến các môn khoa học. Bà từng học một khóa địa chất, nhưng cảm thấy vô cùng nhàm chán. Tuy nhiên, bà thường nói với mọi người rằng "nghe Gene giải thích về địa chất đã biến một môn học tưởng chừng tẻ nhạt thành một hành trình khám phá đầy thú vị và hấp dẫn."

Theo gợi ý của chồng, Carolyn bắt đầu học thiên văn từ một sinh viên tại Đài thiên văn Lowell. Sau đó, bà làm trợ lý thực địa cho ông, tham gia chương trình nghiên cứu của ông về việc lập bản đồ và phân tích các hố va chạm.

Carolyn Shoemaker bắt đầu sự nghiệp thiên văn học vào năm 1980, khi bà 51 tuổi, với công việc tìm kiếm các tiểu hành tinh và sao chổi cắt ngang quỹ đạo Trái Đất tại Viện Công nghệ California ở Pasadena, California, và Đài thiên văn Palomar ở San Diego, California. Cùng năm đó, bà được tuyển vào Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (USGS) với vai trò nhà khoa học thỉnh giảng trong bộ phận thiên văn học, và đến năm 1989, bà bắt đầu làm giáo sư nghiên cứu thiên văn học tại Đại học Bắc Arizona. Công việc của bà tập trung vào việc tìm kiếm sao chổi và các tiểu hành tinh có quỹ đạo cắt qua các hành tinh. Cùng với nhà thiên văn học David H. Levy, Carolyn và chồng đã phát hiện sao chổi Shoemaker–Levy 9 vào ngày 24 tháng 3 năm 1993 — một sao chổi bị vỡ thành nhiều mảnh, có quỹ đạo giao cắt với sao Mộc.

Trong những năm 1980 và 1990, Shoemaker sử dụng phim chụp từ kính viễn vọng tại Đài thiên văn Palomar, kết hợp với kính lập thể, để phát hiện các vật thể di chuyển so với nền sao cố định.

Sau khi hồi phục chấn thương từ vụ tai nạn ô tô năm 1997 — tai nạn khiến chồng bà thiệt mạng — Shoemaker quay trở lại làm việc tại Đài thiên văn Lowell cùng với David H. Levy. Bà tiếp tục tham gia tích cực vào các hoạt động quan sát thiên văn cho đến ít nhất là năm 2002. Tính đến năm 2002, Carolyn Shoemaker đã được ghi nhận là người phát hiện hoặc đồng phát hiện 32 sao chổi và hơn 500 tiểu hành tinh.

== Giải thưởng và vinh danh ==
Tiểu hành tinh Hildian 4446 Carolyn, được phát hiện bởi đồng nghiệp Edward Bowell tại Đài thiên văn Lowell vào năm 1985, được đặt theo tên của Carolyn để vinh danh những đóng góp của bà. Năm 1988, Shoemaker nhận Huy chương Rittenhouse từ Hiệp hội Thiên văn Rittenhouse. Năm 1995, bà tiếp tục được trao giải Nhà khoa học của năm, cũng do Hiệp hội này trao tặng.

Năm 1996, bà nhận bằng tiến sĩ danh dự từ Đại học Bắc Arizona ở Flagstaff, Arizona, và Huy chương Thành tựu Khoa học Xuất sắc của Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Hoa Kỳ (NASA). Năm 1998, Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ trao Huy chương James Craig Watson cho cả hai vợ chồng Shoemaker.

Một cấu trúc địa chất trên sao Hỏa có tên là thành hệ Carolyn Shoemaker, nằm trong miệng hố Gale, cũng được đặt theo tên bà. Thành hệ này là lớp đá tạo nên các tầng địa chất trong khu vực Glen Torridon — nơi chứa các lớp đá phyllosilicat và là một trong những mục tiêu chính của tàu thám hiểm Curiosity thuộc Phòng thí nghiệm Khoa học sao Hỏa trong hành trình leo lên đỉnh núi Aeolis Mons.

== Danh sách các tiểu hành tinh đã phát hiện ==
Xem thêm: 

Tính đến tháng 3 năm 2022, Carolyn Shoemaker đứng đồng hạng 80 với Takeshi Urata trong danh sách các kỷ lục phát hiện nhiều tiểu hành tinh nhất của Trung tâm Tiểu Hành tinh (Minor Planet Center), với tổng cộng 377 tiểu hành tinh có số hiệu được phát hiện trong giai đoạn từ năm 1980 đến 1994.