Khởi nghĩa Ấn Độ 1857

Khởi nghĩa Ấn Độ năm 1857 là một cuộc nổi dậy lớn, nhưng cuối cùng không thành công, xảy ra ở Ấn Độ vào năm 1857-58 chống lại ách cai trị của Công ty Đông Ấn Anh, có chức năng như một quyền lực có chủ quyền thay cho Vương quốc Anh. Cuộc nổi dậy bắt đầu vào ngày 10 tháng 5 năm 1857 theo hình thức một cuộc nổi loạn của các sepoy của quân đội của Công ty trong thị trấn đồn trú của Meerut, 40 dặm về phía đông bắc Delhi (nay là Old Delhi). Sau đó nó nổ ra các cuộc nổi loạn và các cuộc nổi loạn dân sự khác, chủ yếu ở vùng đồng bằng Gangetic và miền trung Ấn Độ, mặc dù các sự kiện nổi dậy cũng xảy ra ở phía bắc và phía đông. Cuộc nổi loạn gây ra mối đe dọa đáng kể cho sức mạnh của Anh trong khu vực này, và chỉ được đàn áp với thất bại của phiến quân ở Gwalior vào ngày 20 tháng 6 năm 1858. Vào ngày 1 tháng 11 năm 1858, người Anh đã ân xá cho tất cả các phiến quân không liên quan đến giết người, mặc dù họ không tuyên bố chiến sự chính thức chấm dứt cho đến ngày 8 tháng 7 năm 1859. Cuộc nổi loạn được nhiều người biết đến với các tên khác nhau, bao gồm Sepoy Mutiny, Nổi dậy Ấn Độ, Cuộc nổi dậy vĩ đại, cuộc nổi dậy năm 1857, cuộc nổi dậy của Ấn Độ và tại Tiểu lục địa Ấn Độ nó được nhắc đến với tên là Cuộc chiến tranh giành độc lập đầu tiên. Tại Việt Nam cuộc khởi nghĩa được gọi là Cuộc khởi nghĩa Xipay.

Cuộc nổi dậy của Ấn Độ được nuôi dưỡng bởi sự phẫn nộ do nhận thức đa dạng, bao gồm các cải cách xã hội xâm lấn kiểu Anh, thuế đất đai khắc nghiệt, đối xử tóm tắt với một số địa chủ và hoàng tử giàu có, cũng như sự hoài nghi về những cải tiến do thực dân Anh mang lại. Nhiều người Ấn Độ đã nổi dậy chống lại người Anh, tuy nhiên, rất nhiều người cũng chiến đấu "vì" người Anh, và phần lớn dường như vẫn tuân thủ sự cai trị của Anh. Bạo lực, đôi khi đặc biệt tàn ác do bị phản bội, đã áp dụng cho cả hai phía, phiến quân tiêu diệt các sĩ quan Anh, và thường dân, bao gồm cả phụ nữ và trẻ em, và người Anh trả thù những người ủng hộ phiến quân, đôi khi giết cả toàn bộ làng xã; các thành phố Delhi và Lucknow đã bị bỏ hoang trong cuộc chiến và khi người Anh trả thù. 

Sau khi cuộc nổi loạn ở Meerut bùng nổ, phiến quân đã nhanh chóng đánh đến Delhi, với người cai trị Mughal 81 tuổi, Bahadur Shah Zafar, và phiến quân tôn ông làm Hoàng đế Hindustan. Chẳng mấy chốc, phiến quân cũng đã chiếm được những vùng đất rộng lớn của các tỉnh Tây Bắc và Awadh (Oudh). Phản ứng của Công ty Đông Ấn cũng đến nhanh chóng. Với sự giúp đỡ từ quân tiếp viện, Kanpur đã bị chiếm lại vào giữa tháng 7 năm 1857 và Delhi vào cuối tháng 9. Tuy nhiên, sau đó phải mất phần còn lại của năm 1857 và nửa năm 1858 để đàn áp cuộc nổi loạn ở Jhansi, Lucknow, và đặc biệt là vùng nông thôn Awadh. Các khu vực khác của tỉnh mà Công ty kiểm soát tại Ấn Độ- tỉnh Bengal, Tỉnh Bombay, và Tỉnh Madras, phần lớn giữ trạng thái yên bình. Ở Punjab, các hoàng tử Sikh chủ yếu giúp đỡ người Anh bằng cách hỗ trợ binh lính và tài chính. Các tiểu bang lớn gồm Hyderabad, Mysore, Travancore, và Kashmir, cũng như những tiểu bang nhỏ hơn như Rajputana, không tham gia cuộc nổi dậy, phục vụ người Anh, trong lời phát biểu Toàn quyền Lord Canning, được ví như "đê chắn sóng trong cơn bão".

Ở một số vùng, đáng chú ý nhất là ở Awadh, cuộc nổi loạn đã mang thuộc tính của một cuộc nổi dậy yêu nước chống lại sự hiện diện của người châu Âu. Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo phiến quân tuyên bố không có bài viết nào về đức tin đã đưa ra một hệ thống chính trị mới. Mặc dù vậy, cuộc nổi loạn đã chứng tỏ là một bước ngoặt quan trọng trong lịch sử Ấn Độ và Đế quốc Anh. Nó đã dẫn đến việc giải thể Công ty Đông Ấn, và buộc người Anh phải tổ chức lại quân đội, hệ thống tài chính và chính quyền ở Ấn Độ, thông qua Đạo luật của Chính phủ Ấn Độ 1858. Ấn Độ sau đó được chính phủ Anh quản lý trực tiếp tại Raj mới thuộc Anh. Vào ngày 1 tháng 11 năm 1858, Victoria của Anh đã tuyên bố dành cho người Ấn Độ, mặc dù thiếu thẩm quyền của một điều khoản hiến pháp, sẽ được các quyền tương tự như các công dân khác của Anh. Trong những thập kỷ sau, việc hiện thực hóa các quyền này không phải lúc nào cũng thành công, người Ấn Độ luôn nhìn nhận công bố của Nữ hoàng trong bối cảnh ngày càng tăng của một chủ nghĩa dân tộc mới. 

==Sách tham khảo==
===Sách giáo khoa và nghiên cứu học thuật===
- .
- .
- .
- .
- .
- .
- .
- .
- .
- .
- .
- .
- .
- .
- .
- .
- .

===Sách lịch sử và hồi ức===
- Bates, Crispin, ed. "Mutiny at the Margins: New Perspectives on the Indian Uprising of 1857" (5 vol. SAGE Publications India, 2013–14). online guide ; With illustrations, maps, selected text and more.
- Chakravarty, Gautam. "The Indian Mutiny and the British Imagination" (Cambridge University Press, 2005).
- Deshpande, Prachi. "The Making of an Indian Nationalist Archive: Lakshmibai, Jhansi, and 1857." "journal of Asian studies" 67#3 (2008): 855–879.
- Erll, Astrid. "Re-writing as re-visioning: Modes of representing the ‘Indian Mutiny’in British novels, 1857 to 2000." "European Journal of English Studies" 10.2 (2006): 163–185. online

===Other histories===
- Mishra, Amaresh. 2007. "War of Civilisations: The Long Revolution (India AD 1857, 2 Vols.)",
- Ward, Andrew. "Our Bones Are Scattered". New York: Holt & Co., 1996.

===Hồi ký cá nhân và lịch sử cổ điển===
- Parag Tope, "Tatya Tope's Operation Red Lotus", Publisher: Rupa Publications India
- Anderson, Clare. The Indian Uprising of 1857–8: Prisons, Prisoners, and Rebellion. London, 2007.
- Barter, Captain Richard "The Siege of Delhi. Mutiny memories of an old officer", London, The Folio Society, 1984.
- Campbell, Sir Colin. "Narrative of the Indian Revolt". London: George Vickers, 1858.
- Collier, Richard. "The Great Indian Mutiny". New York: Dutton, 1964.
- Forrest, George W. "A History of the Indian Mutiny", William Blackwood and Sons, London, 1904. (4 vols)
- Fitchett, W. H., B.A., LL.D., "A Tale of the Great Mutiny", Smith, Elder & Co., London, 1911.
- Inglis, Julia Selina, Lady, 1833–1904, "The Siege of Lucknow: a Diary", London: James R. Osgood, McIlvaine & Co., 1892. Online at A Celebration of Women Writers.
- Innes, Lt. General McLeod: "The Sepoy Revolt", A.D. Innes & Co., London, 1897.
- Kaye, John William. "A History of the Sepoy War In India" (3 vols). London: W.H. Allen & Co., 1878.
- Kaye, Sir John & Malleson, G. B.: "The Indian Mutiny of 1857", Rupa & Co., Delhi, (1st edition 1890) reprint 2005.
- Malleson, Colonel G. B. "The Indian Mutiny of 1857". New York: Scribner & Sons, 1891.
- Marx, Karl & Freidrich Engels. "The First Indian War of Independence 1857–1859". Moscow: Foreign Languages Publishing House, 1959.
- Pandey, Sita Ram, "From Sepoy to Subedar, Being the Life and Adventures of Subedar Sita Ram, a Native Officer of the Bengal Native Army, Written and Related by Himself", trans. Lt. Col. Norgate, (Lahore: Bengal Staff Corps, 1873), ed. James Lunt, (Delhi: Vikas Publications, 1970).
- Raikes, Charles: "Notes on the Revolt in the North-Western Provinces of India", Longman, London, 1858.
- Roberts, Field Marshal Lord, "Forty-one Years in India", Richard Bentley, London, 1897
- Russell, William Howard, "My Diary in India in the years 1858-9", Routledge, London, 1860, (2 vols.)
- Sen, Surendra Nath, "Eighteen fifty-seven", (with a foreword by Maulana Abul Kalam Azad), Indian Ministry of Information & Broadcasting, Delhi, 1957.
- Thomson, Mowbray (Capt.), "The Story of Cawnpore", Richard Bentley, London, 1859.
- Trevelyan, Sir George Otto, "Cawnpore", Indus, Delhi, (first edition 1865), reprint 2002.
- Wilberforce, Reginald G, "An Unrecorded Chapter of the Indian Mutiny, Being the Personal Reminiscences of Reginald G. WIlberforce, Late 52nd Infantry, Compiled from a Diary and Letters Written on the Spot" London: John Murray 1884, facsimile reprint: Gurgaon: The Academic Press, 1976.

===Nguồn của bên thứ ba===
- "Indian Mutiny." Encyclopædia Britannica Online. Online. https://www.britannica.com/event/Indian-Mutiny. ngày 23 tháng 3 năm 1998.
- "Lee-Enfield Rifle." Encyclopædia Britannica Online. ngày 23 tháng 3 năm 1998.

===Văn học hư cấu và kể chuyện===
- Conan Doyle, Arthur. "The Sign of the Four", featuring Sherlock Holmes, originally appearing in "Lippincott's Monthly Magazine" 1890.
- Farrell, J. G.. "The Siege of Krishnapur". New York: Carroll & Graf, 1985 (orig. 1973; Booker Prize winner).
- Fenn, Clive Robert. "For the Old Flag: A Tale of the Mutiny". London: Sampson Low, 1899.
- Fraser, George MacDonald. "Flashman in the Great Game". London: Barrie & Jenkins, 1975.
- Grant, James. "First Love and Last Love: A Tale of the Mutiny". New York: G. Routledge & Sons, 1869.
- Kaye, Mary Margaret. "Shadow of the Moon". New York: St. Martin's Press, 1979.
- Kilworth, Garry Douglas. "Brothers of the Blade": Constable & Robinson, 2004.
- Leasor, James. "Follow the Drum" . London: Heinemann, 1972, reissued James Leasor Ltd, 2011.
- Masters, John. "Nightrunners of Bengal". New York: Viking Press, 1951.
- Raikes, William Stephen. "12 Years of a Soldier's Life In India". Boston: Ticknor and Fields, 1860.
- Julian Rathbone, "The Mutiny".
- Rossetti, Christina Georgina. "In the Round Tower at Jhansi, ngày 8 tháng 6 năm 1857." "Goblin Market and Other Poems." 1862.
- Anurag Kumar. "Recalcitrance: a novel based on events of 1857–58 in Lucknow". Lucknow: AIP Books, Lucknow 2008.
- Stuart, V. A.. The Alexander Sheridan Series: # 2: 1964. "The Sepoy Mutiny"; # 3: 1974. "Massacre at Cawnpore"; # 4: 1974. "The Cannons of Lucknow"; 1975. # 5: "The Heroic Garrison". Reprinted 2003 by McBooks Press. (Note: # 1 – "Victors & Lords" deals with the Crimean War.)
- Valerie Fitzgerald "Zemindar": 1981 Bodley Head. historic novel.
- Frédéric Cathala, "1857", KDP, 2017, historical novel.