TCVN9745-1:2013

TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 9745-1:2013 ISO 14502-1:2005 CHÈ - XÁC ĐỊNH CÁC CH Ấ T ĐẶC TRƯNG CỦA CHÈ XANH VÀ CHÈ ĐEN - PH Ầ N 1: HÀM LƯỢNG POLYPHENOL T Ổ NG SỐ TRONG CHÈ - PHƯƠNG PHÁP ĐO MÀU DÙNG THU Ố C THỬ FOLIN-CIOCALTEU Determination of substances characteristic of green and black tea - Part 1: content of total polyphenols in tea - Colorimetric method using Folin-Ciocalteu reagent Lời nói đầu TCVN 9745-1:2013 hoàn toàn tương đương với ISO 14502-1:2005 và Đ í nh ch í nh kỹ thuật 1:2006; TCVN 9745-1:2013 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC/F20 Chè và sản phẩm chè biên soạn , Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng thẩm định, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố; Bộ TCVN 9745 (ISO 14502), Chè - Xác định các chất đặc trưng của chè xanh và chè đen gồm các phần sau đây: TCVN 9745-1:2013 (ISO 14502-1:2005), Phần 1: Hàm lượng polyphenol tổng số trong chè - Phương pháp đo màu dùng thuốc thử Folin-Ciocalteu ; TCVN 9745-2:2013 (ISO 14502-2:2005), Phần 2: Hàm lượng catechin trong chè xanh - Phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao. CHÈ - XÁC ĐỊNH CÁC CH Ấ T ĐẶC TRƯNG CỦA CHÈ XANH VÀ CHÈ ĐEN - PH Ầ N 1: HÀM LƯỢNG POLYPHENOL T Ổ NG SỐ TRONG CHÈ - PHƯƠNG PHÁP ĐO MÀU DÙNG THU Ố C THỬ FOLIN-CIOCALTEU Determination of substances characteristic of green and black tea - Part 1: content of total polyphenols in tea - Colorimetric method using Folin-Ciocalteu reagent 1. Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này quy định phương pháp xác định hàm lượng polyphenol tổng số trong chè và chè hòa tan bằng phép ph â n tích đo màu dùng thuốc thử Folin-Ciocalteu [ 4] . Tiêu chuẩn này áp dụng cho c ả s ả n phẩm chè xanh và chè đen. 2. Tài liệu viện dẫn Các tài liệu viện dẫn sau rất cần thiết cho việc áp dụng tiêu chuẩn này. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố th ì áp dụng phiên bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố th ì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi, bổ sung (nếu có). TCVN 4851:1989 (ISO 3696:1987), Nước dùng để phân tích trong phòng th í nghiệm - Yêu cầu kỹ thuật và phương pháp thử TCVN 9738 (ISO 1572), Chè - Chuẩn bị mẫu nghiền và xác định hàm lượng chất khô TCVN 9741 ( ISO 7513), Chè hòa tan dạng rắn - Xác định độ ẩm (hao hụt khối lượng ở 103°C) 3. Nguyên tắc Polyphenol từ phần mẫu thử của lá chè đã nghiền mịn được chiết bằng metanol 70 % ở 70 ° C . Chè hòa tan được hòa trong nư ớ c nóng được bổ sung 10 % (thể tích) axetonitril để ổn định dịch chiết. Các polyphenol trong dịch chiết được xác định b ằ ng đo màu, dùng thuốc thử Folin-Ciocalteu. Thuốc thử này chứa chất oxi hóa là axit phospho-von f ramic, trong quá trình khử, các nhóm hydroxy phenol dễ bị oxi hóa, chất oxi hóa này sinh ra màu xanh có độ hấp thụ cực đại ở bước sóng 765 nm. Phản ứng này là do sự h ì nh th à nh màu xanh của vonfarm và molypden. Các thuốc th ử Folin-Ciocalteu phản ứng với nhiều hợp chất polyphenol và mặc dù có thể có đáp ứng khác nhau với các hợp ch ấ t đơn lẻ, th ì việc lựa chọn axit gallic làm chất chuẩn hiệu chuẩn cũng giúp ích cho việc thu được dữ liệu polyphenol tổng số. 4. Thuốc thử Ch ỉ sử dụng các thuốc thử đạt chất lượng phân tích, trừ khi có quy định khác. 4.1. Nước , phù hợp với loại 1 của TCVN 4851:1989 (ISO 3696:1987). 4.2. Axetonitril. 4.3. Metanol. 4.4. Hỗn hợp chiết metanol/n ư ớc , 70 % metanol (thể tích) Cho 700 ml metanol (4.3) vào bình định mức một vạch 1 l . Pha loãng đến vạch bằng nước (4.1) và trộn. 4.5. Thuốc thử Folin-Ciocalteu , đã được pha chế có b á n sẵn Nên kiểm tra độ tuyến t í nh hiệu chuẩn bằng axit gallic để xác định sự phù hợp của thuốc thử được cung cấp. 4.6. Thuốc thử Folin-Ciocalteu loãng , 10 % (th ể tích) Dùng pipet chuyển 20 ml thuốc thử Folin-Ciocalteu (4.5) vào b ì nh định mức một vạch 200 ml. Pha loãng đến vạch bằng nước và trộn. Chuẩn bị dung dịch thuốc thử trong ngày sử dụng. Để tránh nhiễm b ẩ n thu ố c thử Folin-Ciocalteu đậm đặc, loại bỏ thuốc thử đã chuẩn bị nhưng chưa sử dụng. 4.7. Dung dịch natri cacbonat , 7,5 % (khối lượng). Cân (37,50 ± 0,01) g natri cacbonat khan (Na 2 C O 3 ) cho vào bình định mức một vạch 500 ml. Thêm nước ấm đủ đến nửa bình. Lắc để hòa tan natri cacbonat, để nguội đến nhiệt độ phòng, pha loãng bằng nước đến vạch và trộn. CH Ú THÍCH : Dung dịch này bền đến 1 tháng ở nhiệt độ ph ò ng. 4.8. Dung dịch chuẩn gốc axit gallic , tương đương với axit gallic khan nồng độ khoảng 1 000 µ g/ml. C â n (0,110 ± 0,001) g axit gallic ngậm một phân tử nước ( M = 188,14) cho vào bình định mức một vạch 100 ml. Hòa tan trong nước, pha loãng đến vạch v à trộn. Chuẩn bị dung d ịch chuẩn mới trong ngày sử dụng. CH Ú THÍCH : Axit gallic ngậm một ph â n tử nước tốt hơn ở dạng khan, v ì có độ hòa tan cao hơn, đã khử đặc t í nh hút ẩ m v à có s ẵ n loại đã được chứng nh ậ n, v í dụ A. C . S, biểu thị cho các hóa chất đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật của Hội hóa học Mỹ đ ưa ra. Nếu ch ư a biết độ ẩ m thì cần xác định độ ẩm (hao hụt khối lượng ở 103 °C) tr ê n một phần mẫu chuẩn. Sau đó, có th ể t í nh nồng độ của dung dịch chuẩn gốc theo axit gallic khan. 4.9. Dung dịch chuẩn axit gallic: từ A đến E Dùng pipet chuyển các thể tích dung dịch chuẩn gốc axit gallic (4.8) trong Bảng 1 vào bình định mức một vạch 100 ml. Pha loãng đến vạch b ằ ng nước và lắc. Chuẩn bị dung dịch chuẩn pha loãng này trong ngày sử dụng. Bảng 1 - Dung dịch chuẩn axit gallic pha loãng Dung dịch chuẩn axit gallic Thể tích của dung dịch gốc axit gallic ml Nồng độ danh đ ịnh của chất chuẩn pha loãng m g/ml A 1,0 10 B 2 , 0 20 C 3,0 30 D 4,0 40 E 5 , 0 50 5. Thiết bị, dụng cụ Sử dụng các thiết bị, dụng cụ của phòng thử nghiệm th ô ng thường và cụ thể các thiết bị, dụng cụ sau đây: 5.1. Cân phân tích , có thể cân chính xác đến ± 0,001 g. 5.2. Nồi cách thủy , có kh ả năng duy trì được ở 70 ° C ± 1 ° C . 5.3. Bộ phân phối , dùng cho hỗn hợp chiết metanol/nước (4.4), và c à i đặt ở mức 5,0 ml. 5.4. Máy ly tâm , có lực ly tâm tương đối (R.C.F.) 2 000 (điển hình 3 500 r/min). 5.5. Máy đo quang phổ , cài đặt ở bước sóng 765 nm và có thể phù hợp với các cuvet có chiều d à i đường quang 10 mm, tốt nhất l à dùng cuvet dòng chảy tự động. 5.6. Pipet , thủy tinh hoặc tự động, có các dung tích bao trùm dải thể tích dùng cho chất chuẩn và các dịch pha loãng của dịch chiết mẫu. 5.7. B ì nh định mức một vạch , các dung tích 100 ml, 200 ml, 500 ml và 1 l . 5.8. Máy trộn Vortex , trộn hiệu quả trong quá trình chiết. 5.9. Ố ng chiết , bằng thủy tinh, dung tích 10 ml, được đậy kín và có thể chịu được khi ly tâm. 5.10. Ố ng chia độ , bằng thủy tinh, dung tích 10 ml, chia độ 0,1 ml. Do phép phân tích nhạy với các tạp chất hữu cơ dạng vi lượng nên cần thực hiện quy trình làm sạch bổ sung đ ố i với t ấ t cả các ố ng chiết (5.9) và ống chia độ (5.10), rửa bằng axit nitric khoảng 15 % (thể tích), sau đó tráng kỹ bằng nước và làm khô trong tủ sấy ở 100 ° C . Trong phép phân tích đo màu cuối cùng, nên sử dụng ố ng bằng chất d ẻ o dùng một lần thay cho việc dùng ống chia độ vì không cần phải làm sạch b ổ sung. 6. Lấy mẫu M ẫ u gửi đến phòng thử nghiệm phải là mẫu đại diện. M ẫ u không bị hư h ỏ ng hoặc bi ế n đổi trong suốt quá trình vận chuyển hoặc bảo quản. Việc l ấ y mẫu không quy định trong tiêu chuẩn này. Nên lấy mẫu theo: - TCVN 5609 (ISO 1839) đ ố i với chè, v à - TCVN 9743 (ISO 7516) đối với chè hòa tan. 7. Chuẩn bị mẫu thử Để đảm bảo độ đồng nhất, nghiền mẫu chè theo TCVN 9738 (ISO 1572) và bảo quản các mẫu trong các vật chứa kín tránh ánh s á ng. Đối với chè hòa tan, ch ỉ yêu cầu nghiền đối với các mẫu có cấu trúc dạng hạt thô. 8. Cách tiến hành 8.1. Yêu cầu chung Nếu có yêu cầu kiểm tra giới hạn lặp lại (10.2) thì tiến h à nh hai phép xác định đơn lẻ theo 8.2 đến 8.6 dư ớ i các điều kiện lặp lại. 8.2. Xác định hàm lượng chất khô Tính hàm lượng ch ất khô từ độ ẩ m xác định được (hao hụt khối lượng ở 103 °C) trên phần mẫu thử (Điều 7) theo: - TCVN 9738 (ISO 1572) đối với chè, hoặc - TCVN 9741 (ISO 7513) đối với chè hòa tan. 8.3. Phần mẫu th ử 8.3.1. Chè hòa tan Cân (0,500 ± 0,001) g mẫu th ử (Điều 7) cho vào bình định mức một vạch 50 ml. 8.3.2. Chè Cân (0,200 ± 0,001) g mẫu th ử (Điều 7) cho vào ống chiết (5.9). 8.4. Chiết các polyphenol 8.4.1. Chè hòa tan 8.4.1.1. Cho khoảng 25 ml nước nóng (nhiệt độ tối đa 60 °C) vào chè hòa tan đựng trong bình định mức (8.3.1). Trộn đều để h ò a tan mẫu và để nguội đến nhiệt độ phòng. 8.4.1.2. Thêm 5,0 ml axetonitril (4.2). Pha lo ã ng đến vạch bằng nước v à trộn. 8.4.2. Chè 8.4.2.1. Cho hỗn hợp chiết metanol/nước (4.4) đựng trong bộ phân phối (5.3) vào nồi cách thủy đặt ở 70 ° C và để trong ít nhất 30 min đ ể cho hỗn hợp chiết cân bằng. 8.4.2.2. Cho ống chiết chứa mẫu (8.3.2) v à o nồi cách thủy đặt ở 70 ° C . Ph â n phối 5,0 ml hỗn hợp chiết nóng metanol/nước từ 8.4.2.1 vào ống chiết, đậy nắp và trộn trên m á y trộn vortex (5.8). 8.4.2.3. Tiếp tục đun nóng ống chiết 10 min trong nồi cách thủy, trộn trên m á y trộn vortex sau 5 min đến 10 min. Điều quan trọng là trộn đều kỹ các mẫu để đảm bảo chiết hết. 8.4.2.4. Lấy ống chiết ra khỏi nồi cách thủy v à để nguội đến nhiệt độ phòng. M ở nắp và đặt ống v à o máy ly tâm (5.4) ở tốc độ 3 500 r/min trong 10 min. 8.4.2.5. Gạn c ẩ n thận dịch nổi phía trên vào ống chia độ (5.10). 8.4.2.6. Lặp lại các bước chiết 8.4.2.2 đến 8.4.2.5. Phối trộn các dịch chiết, thêm hỗn hợp chiết nguội metanol/ nước (4.4) đến 10 ml và trộn. 8.4.2.7. Dịch chiết t ừ 8.4.2.6 có thể bền ít nh ấ t trong 24 h nếu được bảo quản ở 4 ºC. Đ ể cho dịch chiết đạt đến nhiệt độ phòng trước khi tiến hành phép phân tích. Nếu ch ỉ một lượng nhỏ mẫu dạng hạt có thể bị lắng xuống trong quá trình bảo qu ả n th ì không c ầ n phải tái huyền phù. 8.5. Dịch pha loãng Dùng pipet chuyển 1,0 ml dịch chiết mẫu (dịch chiết chè hòa tan từ 8.4.1.2 hoặc dịch chiết chè từ 8.4.2.6) vào bình định mức một vạch 100 ml. Pha loãng đến vạch bằng nư ớ c và trộn. 8.6. Xác định 8.6.1. Dùng pipet thực hiện hai lần, mỗi lầ n chuyển 1,0 ml dung dịch chuẩn axit gallic A, B, C , D v à E (4.9) vào các ống chất dẻo hoặc các ống chia độ (5.10) riêng rẽ. CHÚ THÍCH : Dung dịch n à y tương ứng với k hoảng 10 µg, 20 µg , 30 µg, 40 µg v à 50 µg axit gallic khan. 8.6.2. Dùng pipet thực hiện hai lần, mỗi lần chuyển 1,0 ml nước vào các ống chia độ (5.10). Đây là mẫu trắng thuốc thử. 8.6.3. Dùng pipet thực hiện hai l ầ n, mỗi lần chuyển 1,0 ml dịch chiết mẫu pha loãng (8.5) vào các ống chia độ riêng rẽ. 8.6.4. Dùng pipet thêm 5,0 ml thuốc thử Folin-Ciocalteu (4.6) vào từng ố ng v à trộn. 8.6.5. Sau khi bổ sung thuốc thử Folin-Ciocalteu loãng trong vòng 3 min đến 8 min, dùng pipet lấy 4,0 ml dung dịch natri cacbonat (4.7) vào mỗi ống. Đậy nắp và trộn. 8.6.6. Để yên bình ở nhiệt độ phòng trong 60 min, sau đ ó đo mật độ quang trong cuvet có chiều dài đường quang 10 mm so với nước tr ê n máy đo quang ph ổ (5.5) đặt ở bước sóng 765 nm. 8.6.7. Mẫu tr ắ ng thuốc thử (8.6.2) phải có mật độ quang < 0,010. Các giá trị mẫu trắng cao hơn cho thấy có sự nhiễm từ nước, thuốc thử hoặc dụng cụ th ủ y tinh. Điều quan trọng nữa là mật độ quang của mẫu phải nằm trong dải hiệu chuẩn. Nếu mật độ quang của mẫu cao hơn mật độ quang của 50 µg dung dịch chuẩn axit gallic E thì lặp lại phép ph â n tích đo màu b ằ ng cách tăng độ pha loãng (8.5). 9. Tính kết quả 9.1. T í nh khối lượng của axit gallic khan, m , trong 1,0 ml dịch l ỏ ng của dung dịch chuẩn A, B, C , D và E (4.9) từ 8.6.1, ch ín h xác đến 0,1 µg, dùng công thức: Trong đó m 0 là khối lượng của axit gallic ngậm một phân tử nước, được dùng để chuẩn bị dung dịch chuẩn gốc (4.8), tính bằng gam (g); V là th ể tích của dung dịch chuẩn gốc axit gallic, được dùng để chuẩn bị các dung dịch chuẩn A, B, C, D và E (4.9), tính bằng mililit (ml); w DM, chuẩn là hàm lượng chất khô của axit gallic, t í nh bằng phần trăm khối lượng (%). 9.2. Dựng đường chuẩn tuyến t í nh phù hợp nh ấ t từ khối lượng của axit gallic khan trong các chất chuẩn A , B , C , D và E (4.9), như đã tính trong 9.1, dựa v à o mật độ quang của dung dịch chuẩn axit gallic sau khi tr ừ đi mật độ quang của mẫu trắng thuốc thử. Thu lấy giá trị độ d ốc của đường chuẩn và giá trị giao điểm. Đường chuẩn axit gallic điển h ì nh được nêu trong Phụ lục A. Phải thu được hiệu chuẩn tuy ế n tính. T í nh gi á trị độ dốc của đường chuẩn, ch í nh xác đến 0 , 0001 để dùng cho các ph é p t í nh tiếp theo. Hiệu chuẩn tuyến tính cũng phải c ó giá trị giao điểm gần với giá trị ban đ ầ u. Các giá trị giao điểm trên mật độ quang của trục y > ± 0 , 04 phải đư ợ c ki ể m tra đánh giá. Ví dụ, kiểm tra độ ẩ m của axit gallic, việc chuẩn bị ch ấ t chuẩn hoặc hiệu chuẩn pipet. Hàm lượng polyphenol tổng số, w T , tính bằng phần trăm kh ố i lượng mẫu khô, được tính bằng công th ức : w T = Trong đó D mẫu là mật độ quang thu được đối với dung dịch mẫu thử; D giao điểm l à mật độ quang tại điểm đường chuẩn tuyến t í nh ph ù hợp nhất c ắ t với trục y; S chuẩn l à độ dốc thu được từ hiệu chuẩn tuyến t í nh phù hợp nhất; m mẫu là khối lượng của phần mẫu thử, t ín h bằng gam (g); V mẫu l à thể tích của dịch chiết mẫu (50 ml đối với chè h ò a tan và 10 ml đối với chè), t í nh bằng mililit (ml); d l à hệ số pha loãng được dùng trước khi xác đ ị nh phép đo màu (đi ể n h ì nh từ 1,0 ml đến 100 ml, vì vậy hệ số pha loãng là 100); w DM,mẫu là hàm lượng chất khô của mẫu thử, xác định được theo 8.2, tính bằng phần trăm khối lượng (%). 10. Độ chụm 10.1. Phép thử liên phòng thử nghiệm Chi tiết về phép thử liên phòng thử nghiệm để xác định độ chụm của phương pháp được nêu trong Phụ lục B. Các giá trị thu được từ phép th ử liên phòng th ử nghi ệ m này có thể không áp dụng cho các d ả i nồng độ và các chất nền khác với các giá trị đã nêu. 10.2. Độ lặp lại Chênh lệch tuyệt đối giữa các kết quả của hai phép thử độc lập, đơn lẻ thu được, khi sử dụng cùng phương pháp, tiến hành tr ê n cùng vật liệu thử giống hệt nhau, trong cùng một phòng thử nghiệm, do một người thực hiện, sử dụng cùng thiết bị, trong một khoảng thời gian ngắn, không được quá 5 % trường hợp vượt quá giá trị giới hạn lặp lại, r , nêu trong Bảng B.1. 10.3. Độ tái lập Chênh lệch tuyệt đối giữa các kết quả của hai kết quả th ử đơn lẻ thu được, khi sử dụng c ù ng phương pháp, tiến hành trên cùng vật liệu thử giống hệt nhau, trong các phòng thử nghiệm khác nhau, do những người khác nhau thực hiện, sử dụng các thiết bị khác nhau, không được quá 5 % trường hợp vượt quá giá trị giới hạn tái lập, R , nêu trong Bảng B.1. 11. Báo cáo thử nghiệm Báo cáo thử nghiệm phải nêu rõ: - mọi thông tin cần thiết đ ể nhận biết đầy đủ về mẫu thử; - phương pháp lấy mẫu đã sử dụng (nếu biết); - phương pháp thử đã sử dụng, viện dẫn tiêu chuẩn này; - mọi chi tiết thao tác khác với quy định trong tiêu chuẩn này hoặc tùy chọn cũng như các sự cố bất kỳ có thể ảnh hư ở ng đến kết quả thử nghiệm; - kết quả thử nghiệm thu được; - nếu kiểm tra độ lặp lại thì n ê u kết quả cuối cùng thu được. Phụ lục A (Tham khảo) Đường chuẩn của axit gallic X Hàm lượng của axit gallic khan, t í nh b ằ ng microgam tr ê n mililit (µg/ml) Y Mật độ quang , 765 n m y = 0 , 132 x + 0 , 0113 R 2 = 0 , 998 5 Giá trị độ dốc của đường ch uẩ n = 0 , 013 2 Giá trị giao đi ể m = 0 , 011 3 Hình A.1 - Đường chuẩn tuyến tính phù hợp nhất đối với axit gallic Phụ lục B (tham khảo) Các kết quả của phép thử liên phòng thử nghiệm Một phép thử liên phòng thử nghiệm được thực hiện vào năm 2001, dưới sự bảo trợ của T ổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế, cho các kết quả thống kê [được đánh giá theo TCVN 6910-2 (ISO 5725-2)] nêu trong Bảng 1. B ả ng 1 - Dữ liệu về độ chụm Nhận biết mẫu Chè xanh A Chè đen B Chè đen C Số lư ợ ng c á c ph ò ng thử nghiệm tham gia 23 23 23 S ố lượng các kết quả thử nghiệm được chấp nhận 20 20 20 Hàm lượng polyphenol t ổ ng số trung bình, t í nh theo hàm lượng chất khô, % 24,35 18,81 13 , 95 Độ lệch chuẩn lặp lại, s r 0,332 0,218 0 , 214 Hệ số biến thiên lặp lại, % 1,36 1,16 1,53 Giới hạn lặp lại, r ( =2,8 s r ) 0,93 0,61 0,60 Độ lệch chuẩn tái lập, s R 1,129 1,186 1,029 Hệ số biến thiên tái l ậ p, % 4,64 6 , 31 7,38 Giới hạn tái lặp, R ( =2,8 s R ) 3,16 3,32 2,88 THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] TCVN 5609 : 2007 (ISO 1839:1980) , Chè - Lấy mẫu [2] TCVN 9743:2013 (ISO 7516:1984), Chè hòa tan dạng rắn - Lấy mẫu [3] TCVN 6910-2:2010 (ISO 5725-2:1994), Độ chính xác (độ đúng và độ chụm) của phương pháp đo và kết qu ả đo - Ph ầ n 2: Phương pháp cơ bản xác định độ lặp và độ tái lập của phương pháp đo tiêu chuẩn [4] SINGLETON, V.L., ORTHOFER , R. and LAMUELA-RAVENTOS, R.M. Analysis of total phenolics and other oxidation substrates and antioxidants by means of Foli n -Ciocalteu reagent. In: Methods in Enzymology.Oxidants and Antioxidants, Part A, Lester Packer, ed. (1999) 299 , pp. 152-178