TCVN10605-3:2015

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10605-3:2015 (ISO 3857-3:1989) về Máy nén, máy và dụng cụ khí nén - Thuật ngữ và định nghĩa - Phần 3: Máy và dụng cụ khí nén TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 10605-3 : 2015 ISO 3857-3 : 1989 MÁY NÉN, MÁY VÀ DỤNG CỤ KHÍ NÉN - THUẬT NGỮ VÀ ĐỊNH NGHĨA - PHẦN 3: MÁY VÀ DỤNG CỤ KHÍ NÉN Compressors, pneumatic tools and machines - Vocabulary - Part 3: Pneumatic tool and machines Lời nói đầu TCVN 10605-3 : 2015 hoàn toàn tương đương với ISO 3857-3 : 1989 TCVN 10605-3 : 2015 do Viện nghiên cứu cơ khí - Bộ Công Thương biên soạn, Bộ Công Thương đề nghị, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng thẩm định, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Bộ Tiêu chuẩn quốc gia TCVN bao gồm: - TCVN 10605-1 : 2015 (ISO 3857-1 : 1977) Máy nén, máy và dụng cụ khí nén - Thuật ngữ và định nghĩa - Phần 1: Quy định chung - TCVN 10605-2 : 2015 (ISO 3857-2 : 1977) Máy nén, máy và dụng cụ khí nén - Thuật ngữ và định nghĩa - Phần 2: Máy nén - TCVN TCVN 10605-3 : 2015 (ISO 3857-3 : 1989) Máy nén, máy và dụng cụ khí nén - Thuật ngữ và định nghĩa - Phần 3: Máy và dụng cụ khí nén - TCVN 10605-4 : 2015 (ISO 3857-4 : 2012) Máy nén, máy và dụng cụ khí nén - Thuật ngữ và định nghĩa - Phần 4: Xử lý không khí. TCVN 10605-3 : 2015 MÁY NÉN, MÁY VÀ DỤNG CỤ KHÍ NÉN - THUẬT NGỮ VÀ ĐỊNH NGHĨA - PHẦN 3: MÁY VÀ DỤNG CỤ KHÍ NÉN Compressors, pneumatic tools and machines - Vocabulary Part 3 - Pneumatic tool and machines 1. Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này quy định các thuật ngữ và định nghĩa liên quan đến m á y nén, máy và dụng cụ khí nén. 2. Động cơ khí nén Các đặc tính (mô men xoắn, tần số, công suất, mức tiêu thụ) của động cơ khí nén phụ thuộc vào áp suất cấp và á p suất x ả và các đặc tính này phải được xác định bởi các điều kiện trên. 2.1 . Thuật ngữ chung 2.1.1 . Dung tích quét của động cơ kiểu pi t ông Thể tích được quét trong một vòng quay hoặc trong một hành trình chuyển động. 2.1.2 . Dung tích làm việc của động cơ ki ể u pitông Thể tích được quét trong một đơn vị thời gian. 2.1.3 . Dung tích tr ố ng Thể tích bên trong buồng giãn nở ở đầu của chu trình. 2.2 . Áp suất 2.2.1 . Áp suất cấp (supply pressures) Áp suất tổng tuyệt đối trung bình tại mặt bích cửa vào động cơ khi động cơ đang làm việc. CH Ú THÍCH: Trong thực tế, thường sử dụng áp suất áp k ế. 2.2.2 . Áp suất xả Áp suất tổng tuyệt đối trung bình ở điểm xả của động cơ. Điểm xả này phải được định rõ. CHÚ THÍCH: Trong thực tế, thường sử dụng áp suất áp kế. 2.2.3 . Hệ số giãn nở tổng của động cơ Tỉ số giữa áp suất cấp và áp suất xả. 2.2.4 . Hệ s ố giãn nở trong c ủ a động cơ T ỉ số giữa áp suất tuyệt đối tổng tại cửa vào và áp suất tuyệt đối tổng tại cửa ra của buồng giãn nở động cơ. 2.3 . Mô men xoắn 2.3.1 . Mô men khởi động tĩnh Mômen xoắn do động cơ tiếp tục gia tăng chống lại tác động của áp suất lưu ch ấ t đến khi tải mô men đủ lớn chống lại sự quay. CHÚ THÍCH: Giá trị có th ể phụ thuộc vào vị trí góc c ủ a trục động cơ. Mô men khởi động tĩnh đạt giá trị lớn nhất khi vị trí góc của trục động c ơ ở vị trí thuận lợi nhất. Mô men khởi động tĩnh đạt giá trị nhỏ nhất khi vị trí góc của trục động cơ ở vị trí bất lợi nhất. 2.3.2 . Mô men kh ở i động động l ực học Mô men xoắn lớn nhất do trục ra của động cơ tạo ra chống lại tác động của áp suất lưu chất khi tải mô men xoắn đủ lớn ch ố ng lại sự quay. CH Ú THÍCH: Mô men khởi động động lực học thường vượt quá mô men khởi động tĩnh khi có hành trình không tải giữa trục động cơ và trục ra, cho phép tạo ra sự quay và m ô men động lượng gia tăng trước khi tải tác động. 2.3.3 . Mô men tải; mô men tải phanh Mô men xoắn liên tục được sinh ra ở tần số quay trung b ì nh không đ ổ i. 2.3.4 . Mô men tải phanh lớn nhất Mô men xoắn lớn nhất liên tục được sinh ra ở tần số quay trung bình không đổi. 2.3.5 . M ô men cản tĩnh Mô men xoắn liên tục được sinh ra sau khi tải đã làm dừng động cơ. CHÚ THÍCH: Giá trị này có th ể phụ thuộc vào vị trí góc của trục động cơ ở vị trí dừng. Mô men cản tĩnh đạt giá trị lớn nh ấ t khi vị trí góc c ủ a trục động cơ ở vị trí thuận lợi nhất. M ô men cản tĩnh đạt giá trị nhỏ nhất khi vị tr í góc của trục động cơ ở vị tr í bất lợi nhất. 2.3.6. Mô men cản động lực học Mô men xoắn lớn nhất do trục sinh ra khi tải được đặt vào để cản động cơ. Chú thích: Mô men xoắn lớn nhất sẽ thay đổi, phụ thuộc v à o sự giảm tốc do ch ấ t tải. 2.4 . Tần số quay 2.4.1 . Tần s ố quay không tải của động cơ Số vòng quay trong một đơn vị thời gian của động cơ không chịu tải bên ngoài. 2.4.2 . Tần số quay có tải của động cơ Số vòng quay trong một đơn vị thời gian của động cơ ở công suất quy định. 2.5 . Công suất 2.5.1 . Công suất ra của động cơ Tích số của mô men xoắn với vận tốc góc. 2.5.2 . Hệ số công suất - khối lượng của động cơ Tỉ số giữa công suất lớn nhất của động cơ và khối lượng của nó. CHÚ THÍCH: S ố nghịch đảo của số trên, tức l à giữa khối lượng của động cơ và công suất lớn nhất của nó cũng được sử dụng. 2.6 . Tiêu thụ 2.6.1 . Tiêu thụ không khí của động cơ Mức tiêu thụ không khí (chất khí) của động cơ được xác định b ở i lưu lượng thể tích khi áp suất tuyệt đối là 10 5 Bộ phận * . 2.6.2 . Mức tiêu thụ không khí riêng Tỉ s ố giữa mức tiêu thụ không khí và công suất ra. 2.7 . Chiều quay của động cơ khí nén Chiều quay được xác định cho người quan sát nhìn vào trục ra của máy. Chiều quay là chiều kim đồng hồ nếu trục quay theo chiều kim đồng hồ. Chiều quay là ngược chiều kim đồng hồ nếu trục quay ngược chiều kim đồng hồ. CHÚ THÍCH: Định nghĩa này phù hợp với định nghĩa về hướng quay - hệ thống quan sát phía ngoài [(VSE)] ở ISO 1503 1) . Ch i tiết thông tin, tham khảo ISO 1503 : 1977, 5.1 và Hình 17. 3. Dụng cụ khí nén Các đặc tính (mô men xoắn, tần số, công suất, mức tiêu thụ) của dụng cụ khí nén phụ thuộc vào áp suất cấp và áp suất xả và tác động của các thiết bị an toàn. Các đặc tính này phải được xác định bởi các điều kiện trên. 3.1 . Thuật ngữ chung 3.1.1 . Dung tích quét và l ượng dịch chuyển thể tích 3.1.1.1 . Dung tích quét của dụng cụ khí nén Thể tích được quét trong một vòng quay (đối với dụng cụ quay) hoặc trong một hành trình chuyển động (đối với dụng cụ kiểu va đập). 3.1.1.2 . Dung tích làm việc của dụng cụ khí nén Thể tích được quét trong một đơn vị thời gian. CHÚ THÍCH: Dung tích quét và lượng dịch chuyển thể tích trong trường hợp riêng của dụng cụ kiểu va đập vẫn là lý thuyết với gi á trị biểu thị cho việc chúng phụ thu ộ c vào những đặc trưng của lớp đệm kh í nén và vào giới hạn hành trình của đầu của dụng cụ. 3.1.2. Áp su ấ t 3.1.2.1. Áp suất cấp Áp suất tuyệt đối tổng trung b ì nh tại chỗ nối cấp không khí khi dụng cụ đang làm việc. CH Ú TH Í CH: Trong thực tế, áp su ấ t áp kế thường được sử dụng. 3.1.2.2. Áp suất xả Áp suất tuyệt đối tổng trung bình lúc xả của dụng cụ được xác định. CHÚ THÍCH: Trong thực tế, áp suất áp kế thường được s ử dụng. 3.1.2.3. Hệ số giãn nở tổng của dụng cụ khí nén Tỷ số giữa áp suất cấp và áp suất xả. 3.1.3 . Mức tiêu thụ 3.1.3.1. Mức tiêu thụ không khí của dụng cụ khí nén Mức tiêu thụ không khí (chất khí) của dụng cụ khi hoạt động được xác định bởi lưu lượng thể tích khi có áp suất tuyệt đối 10 5 Pa và ở nhiệt độ 20 °C. 3.1.3.2. Mức tiêu thụ không khí riêng Tỷ số giữa mức tiêu thụ không khí và công suất ra. 3.1.4 . Chiều quay của dụng cụ Chiều quay của dụng cụ được xác định l à chiều quay phải hoặc quay tiến khi trục ra quay cùng chiều như khi vít có ren phải đang được xiết chặt và là quay tr á i hoặc quay lùi khi trục ra quay cùng chiều khi vít có ren phải đang được nới lỏng. CHÚ THÍCH: Định nghĩa này phù hợp với định nghĩa đã cho về chiều quay - hệ thống quan sát phía trong [(VSI)] ở ISO 1503 1) . Chi tiết thông tin, tham khảo ISO 1503 : 1977, 5.2 và Hình 18. 3.2. Dụng cụ khí nén kiểu quay 3.2.1. Dụng cụ khác với chìa vặn va đập 3.2.1.1. Mô men xoắn 3.2.1.1.1 Mô men khởi động tĩnh Mô men xoắn được liên tục gia tăng nhờ dụng cụ khí nén đáp ứng tác động của áp lực lưu chất khi tải trọng xoắn đủ lớn để chống lại sự quay. CHÚ THÍCH: Giá trị này c ó thể phụ thuộc vào vị trí góc của trục động cơ và đạt giá trị lớn nh ấ t khi vị trí thuận lợi nhất và đạt giá trị nhỏ nhất khi vị trí góc của trục động cơ ở vị trí bất lợi nh ấ t. Đ ố i với mỗi ki ể u động cơ, giá trị này còn phụ thuộc vào tỷ số giảm tốc và v à o hiệu su ấ t của bánh răng giảm t ố c hoặc của bất kỳ hệ thống truyền động nào, giữa động cơ và trục ra cuối cùng, nếu dụng cụ cần có. 3.2.1.1.2. Mô men kh ở i động động lực học Giá trị c ự c đại của mô men xoắn do trục ra c ủ a dụng cụ khí nén tạo ra đ ể chống lại áp lực lưu chất khi tải trọng xoắn đủ lớn chống lại sự quay. CHÚ THÍCH: Mô men khởi động động lực h ọ c thường vượt quá mô men khởi động tĩnh khi h à nh tr ì nh không tải tồn tại giữa trục ra của dụng cụ và trục dẫn động của động cơ, cho phép chuyển động quay và động lượng gia tăng trước khi đưa tải mô men xoắn tới trục ra. 3.2.1.1.3. Mô men tải; mô men tải phanh Mô men xoắn được gia tăng liên tục tại tần số quay trung bình không đ ổ i ở trục ra của dụng cụ. 3.2.1.1.3.4. Mô men t ả i lớn nhất; mô men tải phanh lớn nhất Mô men xoắn lớn nhất có thể được gia tăng liên tục tại tần số quay trung bình không đổi ở trục ra của dụng cụ. 3.2.1.1.3.5. Mô men c ả n tĩnh Mô men xoắn liên tục được gia tăng ở trục ra của dụng cụ sau khi tải đã làm dừng dụng cụ khí nén. CHÚ THÍCH: Giá trị có thể phụ thuộc vào vị trí góc của trục động cơ tại thời điểm cản, có giá trị lớn nh ấ t khi v ị trí của trục thuận lợi nhất và có giá trị nh ỏ nhất kh i vị trí trục bất lợi nhất. Giá trị này còn phụ thuộc vào tỷ số giảm tốc và vào hiệu suất của bánh răng giảm tốc hoặc của bất k ỳ hệ thống truyền động khác bao gồm, n ế u cần thiết trong dụng cụ giữa động cơ và trục ra cuối cùng. 3.2.1.1.6. Mô men cản động l ực học Mô men xoắn lớn nhất do t rục của dụng cụ tạo ra khi một tải trọng được đưa vào là m dừng hoạt động dụng cụ. CHÚ THÍCH: M ô men xoắn cực đại sẽ khác nhau, phụ thuộc vào sự giảm tốc do tải trọng. 3.2.1.2. Tần s ố quay 3.2.1.2. Tần s ố quay không tải của dụng cụ quay Số vòng quay trong một đơn vị thời gian của trục ra của dụng cụ quay khi không chịu tải trọng bên ngoài. 3.2.1.2. Tần s ố quay có tải của dụng cụ quay Số vòng quay trong một đơn vị thời gian của trục ra của dụng cụ quay khi có tải trọng tại công su ấ t quy định. 3.2.1.3 . Công suất 3.2.1.3 .1. Công suất ra của dụng cụ quay Tích số của mô men xoắn và tốc độ góc trung bình. 3.2.1.3 .2. Hệ số công suất - khối lượng của dụng cụ quay Tỷ số giữa công suất lớn nh ấ t và khối lượng của dụng cụ. CHÚ THÍCH: Tỷ số giữa khối lượng dụng cụ và công su ấ t lớn nhất cũng được sử dụng. 3.2.2. Chìa vặn va đập Công nghệ chìa vặn va đập khí nén khác với công nghệ các dụng cụ kẹp chặt cầm tay khác là sự dừng rôto trên cơ sở do mô men xoắn cản động l ực học, Sau một chuyển động nhất định của rôto và các khối lượng chuyển động, toàn bộ hoặc hầu hết động năng quay được biến đ ổ i thành dạng va đập. Các va đập này tác động tiếp tuyến lên trục ra mà trục nà y không nối trực tiếp bằng cơ khí với rôto, do đó tạo ra một chuỗi mô men quay t ức thời có giá trị không đều được truyền tới phần vặn vít. S ố va đập trên mỗi vòng quay phụ thuộc vào kết cấu chìa vặn va đập. 3.2.2.1. Không tải: Tần s ố quay của chìa vặn va đập khí nén Số vòng quay trong một đơn vị thời gian của trục ra khi không tải. 3.2.2.1.2. Tần số va đập S ố lần va đập trong một đơn vị thời gian của trục ra. Gi á tr ị này thay đổi phụ thuộc vào sự áp dụng 3.3 . Dụng cụ khí nén va chạm 3.3.1. Dụng cụ va chạm không quay 3.3.1.1. Tần số va đập Số lần va đập trong một đơn vị thời gian của trục ra. Giá trị này có thể thay đ ổ i phụ thuộc vào sự áp dụng. 3.3.1.2. Năng lượng va đập Năng lượng cho mỗi lần va chạm được truyền bởi pittông của dụng cụ va chạm. 3.3.2. Dụng cụ va chạm quay 3.3.2.1. Tần số 3.3.2.1.1. Tần s ố va đập Số lần va đập trung bình trong một đơn vị thời gian. Giá trị này có thể thay đổi phụ thuộc vào sự áp dụng. 3.3.2.1.2. Tần s ố quay S ố vòng quay trong một đơn vị thời gian của giá đỡ dụng cụ. Giá trị này có thể thay đổi phụ thuộc vào sự áp dụng. 3.3.2.2. Tốc độ thấm qua Khoảng cách trong một đơn vị thời gian, qua đ ó vật liệu được thấm qua. 3.3.2.3. Lực cấp Lực đặt vào dụng cụ theo hướng trục. * 10 5 Pa = 10 5 N/m 2 = 1 bar; 1) ISO 1503 : 1977 . Định hướng hình học và hướng chuyển động.