TCVN10850:2015

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10850:2015 về Hệ thống giám sát, điều hành giao thông trên đường cao tốc TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 10850 : 2015 HỆ THỐNG GIÁM SÁT, ĐIỀU HÀNH GIAO THÔNG TRÊN ĐƯỜNG CAO TỐC Traffic Management Systems for Expressways Lời nói đầu TCVN 10850:2015 do Ban soạn thảo Tiêu chu ẩ n kỹ thuật quốc gia v ề hệ th ố ng giám sát điều hành giao thông tr ê n đường cao tốc biên soạn, Bộ Giao thông vận tải đ ề ngh ị , Tổng cục Tiêu chu ẩ n Đo lường Ch ấ t lượng th ẩ m định, Bộ Khoa học và c ô ng nghệ công bố. HỆ THỐNG GI Á M SÁT, ĐI Ề U HÀNH GIAO THÔNG TRÊN ĐƯỜNG CAO TỐC Traffic Management Systems for Expressways 1. Phạm vi áp dụng Tiêu chu ẩ n này quy định các yêu cầu kỹ thuật v ề chức năng, c ấ u trúc thành phần và phương thức vận hành của hệ thống giám sát, qu ả n lý đi ề u hành giao thông trên đường cao tốc. Tiêu chu ẩ n này được áp dụng để đảm bảo sự hoạt động thống nh ấ t của các h ệ thống c ô ng nghệ thành phần khác nhau trong cùng một hệ thống tổng thể. 2. Tài liệu viện dẫn Các tài liệu viện dẫn sau đây là r ấ t c ầ n thi ế t khi áp dụng tiêu chu ẩ n này. Đối với các t à i liệu viện d ẫ n ghi năm công bố th ì áp dụng bản được nêu . Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố th ì áp dụng phiên bản mới nhất , bao gồm cả các bản sửa đ ổ i (n ế u có). TCVN 8665:2011 Ti ê u chu ẩ n quốc gia v ề Sợi quang dùng cho mạng viễn thông - Yêu cầu kỹ thuật chung TCVN 8698:2011 Ti ê u chuẩn quốc gia về Mạng vi ễ n thông - Cáp sợi đồng thông tin CAT.5, CAT.5E - Yêu c ầ u kỹ thu ậ t TCVN 5729:2012 Ti ê u chuẩn quốc gia về Đường ô tô cao tốc - Yêu cầu thi ế t k ế 3. Thuật ngữ và định nghĩa Ti ê u chu ẩ n này sử dụng các thuật ngữ v à định nghĩa sau: 3.1 . Thi ế t b ị dò xe Thi ế t bị cho phép đo đ ế m lưu lượng, tốc độ lưu thông và độ chi ế m d ụng mặt đường của các phương tiện tại các vị trí trên đường cao tốc để thực hiện phân tích t ì nh trạng giao th ô ng đang diễn ra. 3.2 . Lưu lượng xe Số xe đếm được đi qua một đi ể m c ố định trong khoảng thời gian chu k ì đ ế m xe T. Số liệu đ ế m xe cần được thống kê theo làn, theo phân loại xe trong các chu k ì đ ế m xe. 3.3 . T ố c độ lưu thông Giá trị trung b ì nh của tốc độ các xe đo được trong chu k ì đếm xe. 3.4 . Độ chi ế m dụng mặt đường Tỷ lệ giữa tổ ng thời gian bộ dò xe xác định có phương tiện trong vùng đo với thời gian của chu k ì đếm xe. 3.5 . Sự kiện T ì nh huống diễn ra có ảnh hưởng đ ế n hoạt động giao thông bao gồm các sự c ố , thời ti ế t nguy hiểm, t ì nh trạng ùn tắc, t ì nh trạng c ầ n bảo trì/ bảo dưỡng đường và các quy định hạn ch ế giao thông. 3.6 . Sự c ố Một sự kiện bất thường và không biết trước gây ảnh hư ở ng hoặc cản trở giao th ô ng, ví dụ nh ư tai nạn giao thông, xe hỏng, chướng ngại vật, xe đi ngược nhiều, hành động phá hoại và thiên tai xảy ra trên đường... 3.7 . Thiết bị tự động phát hiện sự k i ện Thiết b ị cho phép tự động phát hiện và đ ư a ra cảnh báo v ề các hành vi , tác động gây m ấ t an toàn giao th ô ng tr ê n đường cao tốc g ồ m các lỗi vi phạm giao th ô ng, các tai nạn, sự c ố xảy ra. 3.8 . Thiết bị phát hiện định danh phư ơn g tiện Thiết bị cho phép xác định tự động định danh của một phương tiện thông qua nhận dạng biển số xe hoặc qua giao tiếp với thiết b ị định danh điện t ử được gắn trên các phương tiện. 3.9 . Thiết b ị định danh điện tử Thiết bị gắn trên xe lưu trữ một mã số đ ị nh danh c ủ a phương tiện đ ể nhận biết tự động bởi một đầu đọc thông qua giao tiếp sóng vô tuy ế n. 3.10 . Thiết bị dò xe bằng h ì nh ảnh Thiết b ị sử dụng camera cùng với bộ xử lý hình ảnh để có thể thực hiện được các chức năng của thiết bị dò xe, đ ồ ng thời có th ể kèm theo các chức năng nhận dạng quang học biển số xe và phát hiện sự kiện t ự động. 3.11 . Bi ể n báo giao thông điện tử Là bi ể n báo điện tử có nội dung th ô ng tin thay đ ổ i đ ể th ể hiện th ô ng tin chỉ dẫn giao th ô ng hoặc điều khiển giao th ô ng. 3.12 . Đài thông tin giao th ô ng FM Đài phát sóng radio cung cấp thông tin giao th ô ng cho người lái xe trên một tần số FM được phủ s ó ng tại khu vực có đường cao t ố c. 3.13 . Loa phát thanh Hệ thống loa được lắp đặt tại các công tr ì nh giao thông đường cao tốc như cổng trạm thu phí, nhà trạm dịch vụ đ ể tuyên truyền, ph ổ biến thông tin giao thông bằng giọng nói cho người lái xe. 3.14 . Cảm biến thời tiết Thiết b ị được l ắ p đặt b ê n đường d ùng đ ể đo các tham số thông tin thời tiết gồm lượng mưa, tốc độ gió, t ầ m nh ì n và nhiệt độ môi trường. 3.15 . Phương thức thu phí k í n Phương thức thu phí mà các phương tiện được x á c nhận điểm vào và điểm ra đường cao tốc đ ể t í nh mức phí phải trả dựa trên loại phương tiện và qu ã ng đường đ ã di chuyển trên tuyến đường thu ph í . 3.16 . Trạm thu ph í Bao gồm cổng trạm, hệ thống thiết b ị và nhà điều hành được xây dựng để ki ể m soát việc thu phí giao thông đường bộ đối với các phương tiện khi vào hoặc ra đường cao tốc. 4. Ký hiệu và thuật ngữ viết tắt TCVN Ti ê u chuẩn quốc gia (theo Luật Tiêu chu ẩ n và Quy chu ẩ n kỹ thuật) GSĐHGT Giám sát, đi ề u hành giao th ô ng QLĐHGT Quản lý điều hành giao thông CSDL Cơ sở dữ liệu PTZ Pan T ilt Zoom (Quay, quét, thu phóng) IP Internet Protocol (Giao thức mạng Internet) MTBF Mean Time Between Failures (thời gian trung bình lỗi hoạt động) MTTR Mean Time To Repair (thời gian trung bình để sửa chữa) VMS Variable Message Sign (Biển báo thông tin điện tử) QoS Quality of Service (Đ ả m b ả o ch ấ t lượng dịch vụ) UPS Un i nterruptible Power Supply (hệ thống nguồn cung c ấ p liên tục hay bộ lưu trữ điện dự phòng) 5. Cấu trúc của hệ thống GSĐHGT 5.1. Hệ thống GSĐHGT được thiết lập để h ỗ trợ công tác quản l ý , giám sát đi ề u hành giao thông, vận hành khai thác và bảo tr ì các đoạn tuyến đường cao tốc khi đưa vào khai thác. Hệ thống c ó chức năng thu thập, xử lý, quy ế t định và truy ề n đạt thông tin, mệnh lệnh điều khiển tới các bộ phận quản l ý và người tham gia giao thông nh ằm n ắ m bắt kịp thời trạng thái vận hành, ph ố i hợp xử lý đảm b ả o an toàn giao thông, nâng cao ch ấ t lượng và hiệu quả vận hành đường cao tốc. 5.2. C ấ u trúc của hệ thống GSĐHGT được xác định dựa trên các nhóm dịch vụ người dùng cần thiết nằm trong kiến trúc tham chi ế u của hệ thống giao thông thông minh (ISO 14813-1:2007) bao gồm các hệ thống thành ph ầ n sau: a) Hệ thống truyền dẫn kỹ thuật số: B ả o đ ả m tru yề n th ô ng tin từ các thiết bị lắp đặt b ê n đường v ề trung tâm quản lý điều hành giao thông và k ế t nối giữa các trung tâm quản lý điều hành giao thông tuyến/khu vực v ớ i nhau. b) Hệ thống camera giám sát giao thông: Hỗ trợ người vận hành quan sát h ì nh ảnh giao thông từ xa trên các màn h ì nh hoặc lưới màn hành h ì nh khổ lớn tại trung tâm quản lý điều hành giao thông; cung c ấ p h ì nh ảnh video giao thông cho các tổ chức và công chúng theo quy định của cơ quan có thẩm quyền. c) Hệ thống dò xe: Thu thập, phân tí ch , báo cáo và lưu trữ thống kê các dữ liệu mô tả tình trạng và hiệu suất khai thác của hệ thống đường bộ; phát hiện tắc nghẽn hay các sự cố giao thông để tự động đưa ra cảnh báo cho người vận hành. d) Hệ thống quản lý sự kiện: Hỗ tr ợ người vận hành qu ả n lý theo d õ i các sự kiện giao thông di ễ n ra tr ê n đường cao tốc, đồng thời cung c ấ p các công cụ tự động t ổ ng hợp dữ liệu từ các hệ th ố ng dò xe, hệ thống kiểm tra tải trọng xe, hệ thống th ô ng tin th ờ i tiết đ ể đưa ra các dữ liệu phục vụ cho việc tự động c ả nh báo cho người vận hành các sự kiện ảnh hưởng đến an to à n giao thông đường cao tốc. e) Hệ thống kiểm tra tải trọng xe: Sử dụng hệ thống cân tải trọng động đ ể kiểm soát các xe quá tải, quá khổ vào ra đường cao tốc; tự động đưa ra cảnh báo cho người vận hành khi phát hiện có xe vi phạm quy định v ề tải trọng để có các biện pháp xử lý theo quy định. f) Hệ thống cung c ấ p thông t i n giao thông: Cung c ấ p thông tin v ề điều kiện đường bộ và t ì nh trạng lưu thông cho người sử dụng đường cao tốc thông qua các bi ể n b á o giao thông điện tử, đài phát sóng radio (FM) hoặc trên mạng thông tin di động, Internet. g) Hệ thống báo hiệu đi ề u khiển giao thông: Sử d ụng các biển báo giao thông điện tử để điều khiển linh hoạt tốc độ giới hạn các làn xe; báo hiệu phân làn; đóng hoặc mở các làn đ ường, đoạn tuyến trên đường cao tố c. h) Hệ thống thông tin thời ti ế t: Thực hi ệ n đo đạc/thu thập thông tin v ề trạng thái thời ti ế t và dự báo biến động thời tiết trong phạm vi đoạn đường nhằm mục đ í ch cảnh báo cho người tham gia giao th ô ng/người quản lý khi có đi ề u kiện thời tiết x ấ u. i) Hệ thống thông tin li ê n lạc: K ế t nối thông tin giữa các bộ phận tham gia quản lý, vận hành đường cao tốc bằng điện thoại hữu tuy ế n hoặc v ô tuyến. j) Hệ thống điện thoại kh ẩ n c ấ p: B ố trí hệ thống điện thoại đ ể ti ế p nhận và tr ả lời các cuộc gọi khẩn c ấ p của các cá nhân và tổ chức; ghi lại cuộc gọi và chuyển th ô ng tin kịp th ờ i tới các bộ phận để xử l ý trong các trường hợp cố tai nạn, sự cố trên đường. k) Hệ thống giám sát thiết bị: Giám sát tự động hoạt động của to à n bộ hệ thống các thi ế t bị phục vụ giám sát, đi ề u hành giao th ô ng bao g ồ m cả các nguồn điện; đưa ra cảnh báo khi có sự cố b ấ t thường hoặc hư hỏng và ghi lại các diễn biến sửa chữa hoặc thay thế thiết b ị . l ) Trung tâm quản lý đi ề u hành giao thông: Thực hiện công việc thu thập, xử lý, khai thác và lưu tr ữ dữ li ệ u tập trung; cung c ấ p giao ti ế p người dùng đ ể thực thi công tác quản lý, điều hành và kiểm soát giao thông tại các trung tâm QLĐHGT tuyến hoặc trung tâm QLĐHGT khu vực. m) Hệ thống thu phí: Triển khai công tác thu phí đường bộ được nhanh chóng và hiệu quả, đảm bảo việc thống kê, kiểm soát tài ch í nh và an ninh thu phí nh ằ m mục đ í ch hoàn vốn đầu tư xây dựng tuy ế n đường cao tốc. n) Hệ thống đèn t í n hiệu tại lối vào đường cao tốc: Tại các vị trí đường d ẫn truy cập vào những đoạn tuy ế n cao tốc c ó mật độ lưu lượng giao thông lớn và không có trạm thu p hí , c ó thể lắp đặt thêm hệ thống đèn tín hiệu để kiểm soát xe trước khi truy cập v à o đường cao tốc nhằm làm giảm nguy cơ xung đột và ùn tắc tại các đi ể m nhập dòng đường cao t ố c. 5.3. Không bắt buộc phải đưa vào lắp đặt và vận hành t ấ t cả các hệ thống thành phần được quy định tại mục 5.2. Tuy nhiên, việc lựa chọn đ ầ u tư l ắ p đ ặ t các h ệ th ố ng thành phần cần căn cứ tr ê n các yêu cầu quản lý cụ th ể với từng tuy ế n đường cao tốc và theo mức độ ưu tiên đ ố i với từng hệ thống thành ph ầ n quy định trong Bảng 1. Bảng 1. Mức độ ưu tiên /cần thiết đ ố i với các hệ thống th à nh ph ầ n Hệ thống thành phần Mức độ ưu ti ê n/cần thiết Hệ thống truyền dẫn kỹ thuật số Phải có đối với t ấ t cả các tuy ế n đường cao tốc Hệ thống camera giám sát giao th ô ng R ấ t cần thi ế t đối với t ấ t c ả các tuy ế n đường cao tốc Hệ thống d ò xe R ấ t cần thiết đ ố i với các tuyến đường cao tốc Hệ thống quản lý sự kiện Phải có đ ố i với tất cả các tuy ế n đường cao tốc Hệ thống kiểm tra tải trọng xe Cần thiết đ ể kiểm soát các xe quá tải trọng vào đường cao tốc theo yêu cầu quản lý Hệ th ố ng cung c ấ p thông tin giao thông Rất c ầ n thiết đối với tất cả các tuyến đường cao tốc Hệ thống báo hiệu điều khiển giao thông Cần thiết đối với các tuyến có yêu cầu hoặc quy định thay đ ổ i điều khi ể n làn xe trong quy tr ì nh quản lý vận hành đường cao tốc Hệ thống thông tin thời ti ế t C ầ n thiết đ ố i với các tuyến đường cao tốc tại khu vực thư ờ ng xuyên có thời tiết nguy hiểm Hệ th ố ng th ô ng tin liên lạc Phải có đối với tất cả các tuyến đường cao tốc Hệ thống điện thoại kh ẩ n c ấ p Phả i có đối v ớ i t ấ t cả các tuyến đường cao tốc Hệ thống giám sát thiết b ị R ấ t c ầ n thiết để đảm b ả o duy trì vận hành hoạt động liên tục của các thiết b ị Trung tâm quản lý đi ề u hành giao thông Ph ả i c ó đối với t ấ t cả các tuy ế n đường cao tốc Hệ thống thu ph í R ấ t c ầ n thiết đ ố i với các tuyến đường cao tốc c ó thu ph í ho à n vốn Hệ thống đèn tín hiệu tại lối vào đường cao tốc Cần thi ế t đối với các tuy ế n đường cao tốc mà không có trạm thu phí khi xe vào 5.4. C ấ u trúc cơ bản k ế t nối các hệ thống thành phần tích hợp trong một hệ th ố ng GSĐHGT đường cao tốc chung được th ể hiện trong sơ đồ H ì nh 1. Trên cơ sở c ấ u trúc cơ bản này, hệ thống GSĐHGT đường cao tốc được thiết kế cụ thể, phù hợp theo yêu cầu quản lý, v ậ n hành, khai thác của từng tuy ế n đường cao tốc. Hình 1. Sơ đồ c ấ u trúc các thành ph ầ n trong hệ thống giám sát điều hành giao thông đường cao t ố c 6. Nguyên tắc hoạt động của hệ thống 6.1. Giám sát, điều khiển giao thông 6.1.1. Việc quản lý vận hành và kiểm soát giao thông đường cao tốc được thực hiện với sự trợ giúp của hệ thống GSĐHGT th e o quy trình cơ bản gồm 3 bước: a) Giám sát thu thập thông tin theo các phương thức thủ công hoặc k ế t hợp với sự trợ giúp của thiết bị thông qua các hoạt động/phương tiện kỹ thuật sau: - Tuần tra, tuần đường, tuần ki ể m trên đường cao tốc; - Giám sát thủ công tại các trạm thu phí, nút giao c ắ t vào ra đường cao tốc; - Tiếp nhận thông tin sự c ố tạ i Trung tâm QLĐHGT từ mọi nguồn liên lạc gọi kh ẩ n c ấ p; - Theo d õ i bằng mắt h ì nh ảnh giao thông qua hệ thống camera và màn hình hiển thị; - Dò phát hiện sự kiện tự động qua h ình ảnh ; - Dò đ ế m lưu lượng xe, phân tích t ì nh trạng giao thông; - Quan trắc/cảm biến thời tiết trên đường; - Các hình thức khác. b) Xử l ý thông tin thu thập đ ể thiết lập dữ liệu sự kiện như khi phát hiện có sự cố xe (tai nạn, hỏng xe), sự cố đường (có chướng ngại vật, đường sụt lún,...), ùn tắc giao thông, thời ti ế t nguy hiểm (mưa to, gió mạnh, sương mù,...) hoặc có kế hoạch thi công bảo tr ì /bảo dư ỡ ng đường. c) Khai thác các thông tin thu t hập để dùng vào các hoạt động đi ề u hành giao thông, gồm: - Công bố các thông tin sự kiện hoặc h ư ớng dẫn giao th ô ng qua các biển báo giao thông điện tử, đài phát thanh FM và qua các phương tiện khác (n ế u có); - Thông tin liên lạc với các đơn vị ph ố i hợp để thực hiện cứu hộ, cứu nạn trong trường hợp có sự cố, tai nạn; - Điều khiển hạn chế giao thông trên tuyến đường cao tốc như đóng đường, đóng làn, thay đổi tốc độ giới hạn cho phép. 6.1.2. Lưu đ ồ cơ bản v ề quy trình giám sát, đi ề u khiển giao thông như trình bày trong H ì nh 2. 6.1.3. Hệ thống phải được phân quy ề n bảo mật để chỉ những người có quy ề n hạn, trách nhiệm mới được phép thiết lập hoặc dỡ bỏ các quy định hạn ch ế giao thông trong phạm vi thẩm quyền cho phép. H ì nh 2. Quy tr ì nh giám sát, điều khiển giao thông 6.2. Thu thập, xử lý dữ liệu tự động 6.2.1. Việc thu thập dữ liệu giao th ô ng được thiết lập tại các điểm c ố định trên đường cao tốc đ ể liên tục ghi tại sự thay đổi của lưu lượng xe, tốc độ lưu thông, độ chiếm dụng mặt đường tr ong khoảng thời gian r ờ i rạc (5 phút 15 phút, từng giờ, trong ngày, các ngày trong tuần, từng tháng v à hàng năm). Thiết b ị xử l ý tại trung tâm tự động phân tích số liệu thu thập và đưa ra các cảnh báo sự ki ệ n về t ì nh trạng ùn tắc giao thông x ả y ra trên từng đoạn tuy ế n. 6.2.2. Hệ thống quản lý sự kiện thu thập dữ liệu từ hệ thống kiểm soát tải tr ọ ng xe, hệ thống dò xe, hệ thống thông tin thời tiết đ ể tự động đưa ra các c ả nh báo sự kiện v ề ùn tắc, thời ti ế t x ấ u và các hành vi ảnh hưởng đến trật tự an toàn giao thông trên đường cao tốc. H ì nh ảnh các phương tiện vi phạm giao thông được chụp, nhận dạng biển số và lưu trữ tự động đ ể chuy ể n cho bộ phận chức năng xử lý theo quy định. 6.2.3. Quá tr ì nh thu thập, xử lý dữ li ệ u giao thông và sự kiện được thực hiện li ê n tục, không bị gián đoạn. Trong trường hợp có sự cố v ề thi ế t bị, nguồn số liệu b ị thi ế u c ó thể được tính toán bổ sung thay thế bằng ngu ồ n dữ li ệ u tương quan. Các số liệu giao th ô ng thu thập được lưu trữ và cung c ấ p cho các cơ quan chức n ă ng có trách nhi ệ m khai thác để tạo ra các số liệu thống kê, báo cáo quy hoạch tuy ế n đường, các ch í nh sách vận hành và phân lu ồ ng giao thông, xử lý ngăn chặn giảm thiểu tai nạn, ùn tắc trên đường cao tốc. 6.3. Hỗ trợ theo dõi bảo trì và bảo dưỡng thiết bị 6.3.1. Tất cả các thiết bị cảm biến, xử lý th ô ng tin và c ấ p ngu ồ n trong hệ thống giám sát, điều hành giao thông được qu ả n l ý bởi hệ thống giám sát thiết bị để đảm bảo trạng thái vận hành liên tục và kịp thời được khắc phục khi có xảy ra sự cố. 6.3.2. Hệ thống giám sát thiết bị thu thập dữ liệu giám sát hoạt động của thiết bị và ngu ồ n điện đ ể quản lý tập trung tại một CSDL trung tâm. Các phần m ề m giám sát thực hiện xử lý dữ liệu, tự động đánh giá để phát hiện và đưa ra cảnh báo trục trặc hoặc khả năng dẫn tới hoạt động không b ì nh thường của các thiết b ị được giám sát theo dõi. 6.3.3. Các thiết bị của hệ thống phải được theo d õ i trạng thái hoạt động liên tục v à được tự động ghi nhật kí t ì nh trạng vận hành để có thể tra cứu xem lại khi cần thiết . 7. Yêu cầu kỹ thuật đối với các hệ thống thành phần 7.1. Hệ thống truyền dẫn kỹ thuật số 7.1.1. Hệ thống truyền dẫn kỹ thuật số được xây dựng để đảm bảo hạ tầng truy ề n thông k ế t nối giữa các thiết bị bên đường, trong nhà trạm thu phí, nhà dịch vụ và Trung tâm QLĐHGT. Hệ thống sử dụng các phương thức truyền dẫn cáp quang cho khoảng cách xa, cáp xoắn đôi cho thiết bị ở khoảng cách gần hoặc truyền dẫn vô tuy ế n tại các vị tr í đặc thù. 7.1.2. Mạng kết nối thiết bị trong hệ thống truyền dẫn kĩ thuật số phải được xây dựng tr ê n nền tảng hỗ trợ giao thức Ethe rn et. 7.1.3. Hệ thống truyền dẫn kỹ thuật số được thiết kế theo c ấ u trúc phân lớp bao gồm: a) Lớp đư ờ ng trục dùng để kết n ố i giữa các nhà trạm trên tuy ế n, các Trung tâm QLĐHGT tuyến/khu vực. Băng thông thiết kế cho lớp đường trục cần có t í nh dự phòng và đảm bảo mức tối thiểu ³ 10 Gbps. b) Lớp biên dùng để kết nối giữa các nhóm thiết bị đặt bên đường, tại nhà trạm hoặc trung tâm. B ă ng th ô ng thiết kế cho lớp biên c ầ n đảm bảo mức tối thiểu ³ 1000 Mbps. c) Lớp truy cập dùng để k ế t n ố i các thi ế t bị cục bộ trong một phòng hoặc tại một điểm lắp đặt th iế t bị bên đường. 7.1.4. Khi thiết kế hệ thống truy ề n dẫn kỹ thuật số khuy ế n khích áp dụng các dạng mạch vòng c ó tính dự phòng để có thể tự động phục h ồ i khi x ả y ra sự cố đứt cáp tại một điểm kết nối trên mạch. 7.1.5. Hệ thống truy ề n dẫn kỹ thuật số c ầ n được lắp đặt cùng với ph ầ n mềm quản trị mạng, kiểm soát ch ấ t lượng dịch vụ đường truy ề n (QoS), ph ầ n m ề m giám sát thiết bị. 7.1.6. Hạ t ầ ng xây dựng cho các tuy ế n cáp của hệ thống truyền d ẫn đáp ứng các quy đ ị nh tiêu chuẩn chung đối với hạ tầng mạng viễn thông và thiết k ế đường cao tốc. Trong đ ó các cáp sợi quang sử dụng phải tuân thủ các quy định theo TCVN 8665:2011 và cáp xoắn đôi đạt tiêu chu ẩ n tối thiểu Cat5 theo TCVN 8698:2011. 7.1.7. Dữ liệu trao đổi qua hệ th ố ng truyền dẫn kĩ thuật s ố sẽ phải được m ã hóa, bảo m ậ t theo các quy định cụ thể ri ê ng đối với từng hệ thống thành phần con c ủ a hệ thống GSĐHGT. 7.2. Hệ thống camera giám sát giao thông 7.2.1. Hệ thống cung c ấ p h ì nh ảnh trực quan về tình h ì nh tuy ế n đường và lưu thông trên tuyến xung quanh v ị trí đặt camera giúp cho người vận hành nắm rõ t ình hình giao thông trên tuy ế n đường. Các camera giám sát giao thông được sử dụng với các mục đích: a) Quan sát trực quan dòng lưu thông và phát hiện các tai nạn, sự cố khi x ả y ra tr ê n tuyến; b) Phát hiện bằng mắt những đi ề u kiện khắc nghiệt của thời tiết khi có sương mù, mưa lớn, gió b ã o, lũ lụt, sạt lở đ ể đưa ra các cảnh báo cho người lái xe đề ph ò ng tai nạn; c) Thu thập dữ liệu h ì nh ảnh dùng để xử lý tự động bởi bộ phân tích h ì nh ảnh của hệ thống dò xe. 7.2.2. Các vị trí cần bao phủ theo d õ i của hệ thống camera gồm: a) Các điểm vào/ra, các điểm giao cắt của tuyến đường cao tốc với các tuyến khác; b) Những đoạn đường có nguy cơ xảy ra sự c ố và tắc nghẽn giao thông cao, điểm thường xuyên x ả y ra ngập lụt hoặc sạt lở; c) Dọc các đoạn, tuy ế n đường cao tốc huy ế t mạch từ c ấ p 100 trở lên theo quy định trong TCVN 5729:2012. 7.2.3. C ấ u trúc thiết kế hệ thống camera a) Camera theo dõi được l ắ p đặt tại các điểm vào/ra, các điểm giao cắt lập thể, các điểm thường có nguy cơ xảy ra sự cố, các đoạn trên dọc tuyến chính cần dùng loại quan sát toàn c ả nh có khả năng đi ề u khi ể n quay quét từ xa (PTZ). b) Camera được lắp đặt vừa để giám sát giao thông vừa đ ể phục vụ mục đích dò xe bằng h ì nh ảnh cần dùng loại có góc nh ì n cố định. c) Thiết bị camera được lắp đặt bên đường trên các k ế t c ấ u cơ khí (cột tay vươn hoặc giá long môn) cho phép quan sát được hình ảnh giao thông tối ưu nh ấ t, liên tục 24/24 gi ờ trong mọi điều kiện thời tiết. Tại vị tr í lắp đặt c ầ n có thiết k ế b ả o đảm nguồn điện chính và điện dự phòng, mạng truyền dẫn dữ liệu hình ảnh của camera v ề Trung tâm QLĐHGT. d) Tại Trung tâm QLĐHGT, các dữ liệu h ì nh ảnh truyền về được tự động ghi lưu, giải m ã , hiển th ị trên các màn hình theo d õ i và đồng thời có th ể được tự động xử lý để đưa ra các dữ liệu dò xe theo yêu cầu. e) Các thiết bị chính của h ệ thống điều khiển camera có th ể được lắp đặt g ồ m: Thiết b ị giải mã; Thiết bị chuyển mạch; Bộ đi ề u khiển trung tâm; Thiết bị ghi h ì nh; Máy ch ủ video, quản lý camera; Các thiết b ị phụ trợ khác. f) H ìn h ảnh của các camera giám sát giao thông phải được ghi hình liên tục 24/24 giờ trong ngày. Dung lượng b ộ nhớ lưu trữ cần được t í nh toán thiết kế đ ể đảm bảo việc lưu giữ h ì nh ảnh trong thời gian tối thiểu 30 ngày. g) S ử dụng các camera IP đ ể có th ể theo d õ i h ì nh ảnh và điều khiển từ xa qua hệ thống mạng truy ề n dẫn kỹ thuật số với giao thức tiêu chu ẩ n của cộng đồng công nghiệp mở ONVIF. 7.3. Hệ thống dò xe 7.3.1. Hệ thống dò xe được lắp đặt đ ể có thể thu thập tự động dữ liệu giao thông tối thiểu vớ i các thông số sau: a) Lưu lượng xe được phân loại theo k í ch thước chiều dài xe (L) gồm - Xe nhỏ bao g ồ m các loại xe con, xe khách loại nhỏ và xe tải nhẹ c ó chiều dài: L £ 6 m; - Xe lớn bao gồm các loại xe khách lớn, xe tải c ó chi ề u dài: 6 m L £ 1 2 m; - Xe r ấ t lớn bao gồm các loại xe có chi ề u dài: L > 12 m. b) Tốc độ lưu thông trung b ìn h c) Độ chiếm dụng mặt đường 7.3.2. Chính sách bố trí thiết bị d ò xe tùy theo đi ề u kiện cụ thể được thực hiện cho các mục đích: a) Kiểm soát lưu lượng xe vào/ra tuy ế n đường cao tốc Thiết bị d ò xe được bố trí tại các vị trí trên đường dẫn vào ra, tr ên tuy ế n chính đường cao tốc gần các nút giao cắt để tính toán, kiểm soát được lưu lượng xe vào/ra trên mỗi chặng của đường cao tốc. Đối với các đoạn tuy ế n có hệ thống thu ph í theo quy trình khép kín, có thể sử dụng ngay số liệu đếm xe tại các trạm thu ph í vào mục đ í ch ki ể m soát lưu lượng xe vào/ra đường cao tốc. b) Xác định tốc độ lưu thông, t ì nh trạng t ắ c nghẽn của từng đoạn trên đường cao tốc Để nắm rõ được trạng thái lưu thông của một đoạn trên tuyến, cần đặt các bộ dò xe theo một số khoảng cách nh ấ t định liên tục trên tuy ế n chính của đường cao tốc. Mức độ c hí nh xác và thời gian trễ để phát hiện t ì nh trạng tắc nghẽn phụ thuộc v à o số lượng và khoảng cách giữa các thi ế t bị dò xe được lắp đặt b ê n đường. c) Tự động phát hiện sự kiện qua hình ảnh Các hệ thống dò xe bằng hình ảnh cho phép tự động phát hiện qua phân tích video về các hành vi, tác đ ộng gây mất an toàn giao thông trên đường cao tốc, các sự cố như c ó chướng ngại vật, hàng hóa rơi ra khỏi xe để đưa ra các cảnh báo cho người vận hành. d) Phát hiện định danh phương tiện Tự động nhận diện định danh của phương ti ệ n đi qua đi ể m dò xe th ô ng qua nhận dạng quang học biển số xe hoặc sử dụng thiết b ị định danh điện t ử gắn tr ê n phương tiện. e) Xử lý vi phạm trật tự an to à n giao thông đường bộ bằng hình ảnh Thu thập h ì nh ảnh bằng chứng ghi nhận lỗi của phương tiện vi phạm các quy định an toàn giao thông đường bộ. Thiết b ị camera chụp h ì nh c ó thể được sử dụng kết hợp cùng với hệ thống thiết bị khác ví dụ như m á y đo tốc độ, cân tải trọng xe đ ể cung c ấ p ch í nh xác các thông số đo kèm theo phương tiện. 7.3.3. C ấ u t r úc thiết k ế hệ thống và công ngh ệ thiết b ị dò xe a) Hệ thống dò xe được thiết k ế g ồ m có các thiết bị được lắp đặt b ê n đường tại các vị trí cần thu thập dữ li ệ u dò xe và thiết bị máy chủ xử l ý phân t í ch dữ li ệ u dò xe tại Trung tâm QLĐHGT. b) C ô ng nghệ thiết b ị dò xe được ưu tiên sử dụng là loại được lắp đặt b ê n tr ê n mặt đường, không làm ảnh hưởng đến kết c ấ u hạ tầng giao thông trong quá trình thi c ô ng và vận hành thiết bị. c) Trong t rư ờng hợp áp dụng công nghệ dò xe bằng hình ảnh, thiết bị dò xe phải bao gồm camera được lắp đặt b ê n đường và bộ xử lý hình ảnh. Tùy theo yêu cầu của thiết kế, bộ xử lý hình ảnh c ó thể được lắp đặt ngay tại hiện trường hoặc đặt tại Trung tâm QLĐHGT. 7.3.4. Các thiết bị dò xe khi lắp đặt sử dụng phải cho k ế t quả đo như sau: a) Lưu lượng xe có sai số ± 5% b) Tốc độ lưu thông có sai s ố ± 10% c) Nhận dạng quang học đ ị nh danh phương tiện có độ ch í nh xác ³ 90% trong điều kiện hoạt động có đủ ánh sáng đ ể quan sát r õ nét biển s ố xe qua camera. 7.3.5. Dữ liệu dò xe của t ấ t cả các điểm lắp đặt thiết bị phải được gửi liên tục hoặc theo chu k ì lớn nh ấ t là 5 phút/lần về máy chủ dữ liệu dò xe đ ặ t tại trung tâ m đ ể xử lý theo các nguy ê n tắc sau đây: a) Tích lũ y và t í nh trung b ì nh: Máy chủ dữ li ệ u dò xe tự động tính toán tổng hợp tự động dữ liệu tại các thời điểm và chu kỳ đếm khác nhau (5 phút, 15 phút giờ, ngày, tháng, năm). Quá tr ì nh t í ch lũy và t í nh trung b ì nh phải t í nh đến các thời điểm gián đoạn không thu thập được dữ liệu từ thiết bị dò xe. b) Kiểm tra ch ấ t lượng dữ liệu: Dữ liệu gửi v ề từ thi ế t bị d ò xe phải được kiểm tra đánh gi á trạng thái lỗi của thiết bị trước khi sử dụng. C á c dữ liệu thu được so sánh với ngư ỡng giới hạn của các tham số lưu lượng giao thông và các giá trị đo ở thời điểm xung quanh. Nếu th ấ y c ó sự đột biến b ấ t thường trong dữ liệu thu được thì thiết bị được đánh dấu c ả nh báo đ ể kiểm tra. Quá tr ì nh xử lý được kh ô i phục lại b ì nh thường khi không còn phát hiện thấy dấu hiệu b ấ t thường trong ngu ồ n dữ liệu thu. c) Lưu trữ dữ liệu: Dữ liệu dò xe sau khi xử lý tổng hợp phải được lưu trữ trong CSDL để phục vụ công tác thống kê. Thời gian lưu tr ữ cần đảm bảo tối thi ể u trong 01 năm. d) Xác định mức dịch vụ đường cao tốc: Máy ch ủ trung tâm thực hiện phân t í ch đánh giá tốc độ xe chạy trung bình và t ì nh trạng tắc nghẽn giao thông dựa trên các thông số d ò xe thu thập được từ hiện trường. 7.3.6. Biểu đồ giám sát l ư u lượng giao thông l à một giao diện đ ồ họa giúp người vận hành tại trung tâm thực hiện giám sát t ổ ng thể hiện trạng lưu l ư ợng giao thông trên toàn tuy ế n đường cao tốc với các thông tin gồm: a) Lưu lượng đếm xe theo phân loại và t ố c độ trung b ì nh tại các vị trí đo n ằ m trên tuy ế n b) Trạng thái ùn tắc và thời gian chạy xe trung b ì nh tr ê n các đoạn của tuy ế n đường cao tốc c) Thông tin v ề ngày và thời gian của dữ liệu báo cáo 7.4. Hệ thống quản lý sự kiện 7.4.1. Hệ thống quản lý sự kiện cho phép thu thập và theo d õ i tình trạng và diễn biến của các sự kiện diễn ra trên từng v ị trí của đường cao tốc. Các sự kiện được phân theo các nhóm: a) T ì nh trạng giao thông (có ùn tắc hoặc tắc nghẽn); b) Th ờ i tiết xấu (mưa to, gi ó mạnh, sương m ù , băng giá); c) Tai nạn, sự c ố (xe , đường); d) Vi phạm trật tự an toàn giao thông; e) Công trường thi công; f) Quy định hạn chế giao thông (đ ó ng đường/làn, hạn ch ế tốc độ); g) Các sự kiện khác. 7.4.2. Cấu trúc thiết kế và hoạt động của hệ thống quản lý sự kiện a) Các sự kiện được thi ế t lập và lưu trữ trong một thiết bị máy chủ quản lý CSDL sự kiện đặt tại Trung tâm QLĐHGT. Người vận hành hệ thống thực hiện truy xu ấ t , thao tác trên CSD L dữ liệu s ự kiện thông qua một phần m ề m qu ả n lý gi á m sát, đi ề u hành giao thông. b) Các sự kiện được nhập và cập nhật thủ công tr ê n ph ầ n mềm bởi người vận hành dựa trên thông tin được thu thập từ các nguồn khác nhau: - Đơn v ị quản lý đường bộ; - Cảnh sát giao thông; - Đơn v ị thi công, bảo dưỡng đường; - Khu dịch v ụ , trạm thu phí; - Bộ phận quản lý vận hành đường cao tốc; - Các cá nhân và tổ chức báo qua hệ thống điện thoại khẩn c ấ p; - Những nguồn cung cấp thông tin khác. c) Máy chủ q u ản lý sự kiện được cấu hình để thực hiện thu thập tự động dữ liệu sự kiện từ các hệ thống thành ph ầ n khác g ồ m: - T ì nh trạng ùn tắc hoặc tắc nghẽn giao thông được phát hiện bởi hệ thống dò xe; - Các điều kiện thời ti ế t x ấ u được phát hiện bởi hệ thống thông tin thời tiết; - Các t ì nh huống có tai nạn, sự cố hoặc vi phạm trật tự an toàn giao thông được phát hiện bởi hệ thống dò xe bằng h ì nh ảnh và/hoặc hệ thống kiểm tra tải trọng xe; - Các sự kiện khác được gửi từ hệ thống kết n ố i với b ê n ngoài. d) Để tăng mức độ tin cậy của một nguồn thu thập dữ li ệ u sự kiện tự động, hệ thống quản lý sự kiện có thể được cấu hình để chỉ lưu vào CSDL các sự kiện tạo mới sau khi đã có sự xác nhận của người vận hành hệ thống. e) T ấ t cả các sự kiện tạo lập đều phải được quản lý theo thời hạn. Các sự kiện c ầ n phải được dỡ bỏ khi h ế t hiệu lực trong thực t ế . Ph ầ n m ề m quản lý sự kiện cần hiển th ị trực quan cho người dùng dễ nhận biết các v ị trí và loại sự kiện đang di ễ n ra tr ê n đường cao tốc. 7.4.3. Hệ thống d ò xe bằng hình ảnh có thể được áp dụng đ ể cung c ấ p cho hệ thống quản lý sự kiện nguồn dữ liệu nhận dạng biển s ố và phát hiện các sự kiện vi phạm trật tự an toàn giao th ô ng của các phương tiện. Khi đó, hoạt động của hệ thống quản lý sự kiện c ầ n đảm b ả o các chức năng sau: a) Các phương tiện b ị phát hiện vi phạm c ầ n được chụp ả nh và nhận dạng biển số và ghi lại trong CSDL đ ể làm bằng chứng phục vụ công tác xử lý hành chính trật tự an toàn giao th ô ng. b) Biển s ố của các xe c ầ n sự quan tâm như các xe ưu tiên, xe quá khổ/quá tải, xe ch ở vật liệu nguy hiểm, xe nằm trong danh sách đen, xe vi phạm quy tắc trật tự an to à n giao thông được lưu trong CSDL xe của máy chủ quản lý sự kiện. Khi bi ể n số của một xe nằm trong CSDL này được phát hiện thông qua hệ thống dò xe b ằ ng hình ảnh thì hệ thống qu ản lý sự kiện sẽ tự động đưa ra cảnh báo về sự xu ấ t hiện của xe cần theo d õ i trên màn hình giám sát. 7.5. Hệ thống kiểm tra tải trọng xe 7.5.1. C ấ u trúc hệ thống a) Hệ thống cân t ả i trọng động - Thiết bị tự động đo tải trọng tr ụ c ở trạng thái động (cân động), thiết bị khu ế ch đại t í n hiệu, thiết bị xử lý và ghi số liệu cân; - Thiết bị đo khoảng cách trục, vận tốc xe, phân loại xe; - Thiết b ị chụp ả nh nhận dạng biển số, ghi hình xe qua cân động; - B ả ng thông tin đ iện tử th ô ng báo kết quả cân; - Thiết bị c ấ p nguồn, chống sét và bảo vệ an ninh an toàn hệ thống cân và cá c thiết bị phụ trợ khác; - Thiết bị truy ề n thông kỹ thuật số về trung tâm. b) Thiết bị tại trung tâm qu ả n l ý điều hành giao thông - Hệ thống truyền th ô ng kỹ thuật s ố tiếp nhận thông tin từ hệ thống cân t ả i trọng động, c ó khả năng chia sẻ, cung c ấ p th ô ng tin tới cơ quan chức năng hoặc các trạm kiểm soát tải trọng xe lưu động/cố đ ị nh trong khu vực lân cận đ ể phối hợp xử lý các xe quá tải được phát hiện trên tuy ế n; - Hệ th ố ng cơ sở dữ li ệ u ghi lưu dữ liệu ki ể m tra tải trọng phục vụ tra cứu và thống kê, báo cáo; - Phần mềm quản lý vi phạm tải trọng, lập báo cáo chia sẻ thông tin để xử lý theo quy định quản lý. 7.5.2. Hệ thống cân tải trọng động cần cung c ấ p tự động v ề trung tâm b ả n ghi dữ liệu cho m ỗi lượt xe đi qua với c á c thông tin sau: - Tải trọng trục v à cụm trục; - Tổng trọng lượng phương tiện; - Vận tốc phương tiện; - Khoảng cách trục/cụm trục; - Loại phương tiện (theo h ì nh thái trục); - Bi ể n s ố xe; - Hình ảnh biển số và h ình ảnh toàn cảnh xe qua cân động; - Mã định danh hệ thống cân/vị tr í đặt cân; - Làn và hướng xe qua; - Thời gian xe qua; - Mã lỗi của cân động (nếu có). 7.5.3. Cân động có th ể được lắp đặt tại làn thu ph í (vào/ra) hoặc nằm trên tr ụ c chính đường cao tốc. Vị tr í lắp đặt cân động, các yêu cầu về đo lường, quy chế vận hành, ki ể m tra, xử lý cư ỡ ng chế xe vi phạm được thực hiện theo quy định của cơ quan quản lý có thẩm quyền . 7.6. Hệ thống cung cấp thông tin giao thông 7.6.1. Phân loại thông tin được cung c ấ p a) Th ô ng tin cần biết khi lái xe: Căn cứ vào đặc điểm của việc điều khiển xe trên đường cao tốc để đưa ra những thông tin nhắc nhở người điều khiển xe phải tuân th ủ luật giao t hô ng, tránh lái xe trong trường hợp quá mệt mỏi , đảm bảo an toàn khi đi ề u khiển xe. b) Thông tin trong các thời điểm đặc thù: Căn cứ vào từng th ờ i điểm đặc thù, ví dụ như vào lúc xế chiều, sáng sớm, đêm (thời điểm lái xe dễ buồn ngủ), l ú c cao điểm giao th ô ng dịp lễ t ế t, để đưa ra những thông tin nhắc nhở điều khiển xe an toàn. c) Thông tin v ề trạng thái đ ư ờng: Đưa ra thông tin cho người tham gia giao thông trên đường cao tốc về tình hình lưu thông trên đường, những b ấ t thường xảy ra trên đường cao tốc, bao gồm các sự cố giao thông, đoạn có thi c ô ng bảo dưỡng đường, dự báo ngập, sạt lở, lún sụt và những th ô ng tin hướng dẫn khắc phục. d) Thông tin dự báo v ề t ì nh hình thời ti ế t : Ph á t những thông tin v ề tình hình thời tiết kh ắ c nghiệt đang xảy ra như gió lớn, mưa, sương, khói mù , bão hoặc băng giá gây ảnh hưởng đến an to à n giao thông. e) Các th ô ng tin khác: Căn cứ vào các đặc điểm khác của đường cao tốc đ ể đưa đến cho người tham gia giao th ô ng các th ô ng tin hữu ích khác. 7.6.2. Quá trình cung c ấ p thông tin a) Bao gồm các công việc thu thập v à xử l ý th ô ng tin dưới dạng sự kiện, thực hiện truyền phát và cập nhật/h ủy bỏ thông tin cần công b ố cho người tham gia giao thông; b) Toàn bộ quá tr ì nh thu thập, xử lý, truyền phát , cập nhật/h ủy bỏ thông tin cung cấp phải được thực hiện bởi các bi ệ n pháp quản lý nghiêm ngặt với tiêu ch í đạt được là thu thập thông tin trong phạm vi rộng, xử lý thông tin có trật t ự đ ú ng quy phạm, các thông tin truyền đi chính xác, kịp thời h ủy bỏ và cập nhật thông tin. 7.6.3. Tr ì nh tự công b ố phát thông tin đ i a) Th ô ng tin phát đi phải được c ă n cứ vào các th ờ i điểm đang c ó các sự kiện giao thông diễn ra hoặc các thời điểm đặc thù. Tr ì nh tự công bố thông tin tại các thời điểm phải được sự chấp thuận của Cơ quan quản l ý có thẩm quyền. b) Khi phát các thông tin, đầu tiên nên sử dụng các th ô ng tin tương ứng có lưu trữ trong kho thông tin, đ ồ ng thời căn cứ vào tình hình thực t ế để biên tập thông tin c ầ n thi ế t tại thời điểm phát tin. c) Khi phát các thông tin v ề những đi ề u c ầ n bi ế t khi điều khiển xe và những thông tin tại các thời điểm đặc thù cần tính đến các yếu tố nh ư v ị trí địa lý của nơi đặt màn hình hiển th ị , các công tr ì nh phụ bên cạnh và h ì nh dáng đường, cũng như v ấ n đề hiển thị thông tin của các tổ hợp thi ế t bị cung cấp thông tin. d) Đối với các thông tin cả n h báo về t ì nh trạng đường và thông tin th ờ i tiết phải căn cứ vào địa điểm, phạm vi của sự kiện đ ể nhanh chóng xác định mã thông tin cần truyền để phát đ i những thông t in tương ứng. e) Khi cùng một lúc có các thông tin trên c ầ n phải truy ề n đi , các thông tin phải được công bố căn cứ theo tr ì nh tự ưu tiên truy ề n phát nh ư sau: i. Thông tin v ề t ì nh trạng đường, ưu ti ê n các thông tin v ề sự cố giao thông; ii. Thông tin về thời tiết ; iii. Thông tin tại các thời điểm đặc thù; iv. Thông tin cần bi ết khi lái xe; v . Các thông tin khác. 7.6.4. H ủy và cập nhập thông tin được công bố a) Thông tin cần biết khi đi ề u khiển xe và thông tin t ạ i các thời điểm đặc thù thuộc những thông tin được truy ề n phát thông thư ờ ng, việc h ủy và cập nhật mới được thực hiện theo lịch đặt trước. b) Đ ố i với các th ô ng tin cho biết v ề t ì nh trạng đường và th ô ng tin th ờ i tiết, phải chú ý sát sao đ ế n quá tr ì nh d iễn biến sự việc, để kịp thời tiến hành các công tác hủy và cập nhật th ô ng tin m ớ i khi c ó sự thay đổi. 7.6.5. Căn cứ v à o điều kiện cụ th ể v à sự c ầ n thiết tại mỗi tuyến đường cao tốc, thông tin thay đổi c ó thể được cung cấp thông qua các phương tiện sau: a) Biển báo th ô ng tin điện t ử (VMS) được lắp đặt tại các điểm vào, trước lối ra và/hoặc trên tuyến chính của đường cao tốc; b) Đài thông tin giao thông FM được phủ sóng tại khu vực có tuyến đường cao tốc; c) Loa phát thanh l ắ p đặt tại các cổng trạm thu ph í , nhà trạm dịch vụ trên đường cao tốc: d) Các hệ thống thông tin khác (Internet, thiết bị di động...). 7.7. Hệ thống báo hiệu điều khiển giao thông 7.7.1. Dựa trên việc tổ chức giao thông theo thiết kế của đường cao tốc, các biển báo hiệu điều khiển giao th ông được bố trí lắp đặt trên các làn xe hoặc bên l ề đường và có thể thay đổi nội dung linh hoạt theo các yêu cầu qu ả n lý vận hành: a) Quy định thay đổi tốc độ giới hạn của các làn xe phụ thuộc điều kiện thời tiết, các sự kiện giao thông đang diễn ra; b) Đóng/m ở , phân làn các phương tiện được phép đ i trên mỗi làn đường cao tốc; c) Quy định hướng xe được phép chạy, đóng/m ở các làn đường thuận nghịch. 7.7.2. Quy tr ì nh vận hành đi ề u khiển thay đ ổ i nội dung của các biển báo hiệu đi ề u khiển giao thông cần phải phù hợp với các quy định v à phương án tổ chức giao thông của tuy ế n đường cao tốc. 7.8. Hệ thống thông tin thời tiết 7.8.1. Các điểm quan trắc thời tiết được bố trí tại các vị tr í bên đường, đại diện thời tiết cho mỗi đoạn tuy ế n trên đường cao tốc. Tại một điểm quan trắc c ầ n trang b ị các cảm biến cho phép đo (không giới hạn) các đại lượng thời tiết sau: - Lượng mưa tới 200 mm/h; - Hướng gi ó và vận tốc gi ó trong phạm vi 2 m/s ¸ 50 m/s; - Tầm nhìn xa trong phạm v i 10 m ¸ 2000 m; - Nhiệt độ môi t rư ờng trong phạm vi -10°C ¸ 60°C. 7.8.2. Máy chủ thông tin thời ti ế t đặt tại Trung tâm QLĐHGT thu thập định k ì dữ liệu đo từ các đi ể m quan trắc thời tiết để xử lý, lưu trữ và đưa ra các c ả nh báo v ề điều kiện thời ti ế t xấu gây ảnh hư ở ng đến an toàn giao th ô ng gồm: - Trời mưa to hoặc r ấ t to; - Có gió bã o mạnh; - Có sương mù gây cản trở tầm nhìn ; - Các hiện t ư ợng thời ti ế t nguy hiểm khác. 7.9. Hệ thống thông tin liên lạc 7.9.1. Hệ thống thông tin liên lạc được xây dựng với hai thành phần: a) Hệ thống điện thoại c ố định dùng để k ế t nối liên lạc nội bộ giữa các ph ò ng, nhà trạm và các điểm liên lạc c ố định khác. b) Hệ thống thông tin vô tuyến lưu động mặt đ ấ t dùng để k ế t n ố i liên lạc cho các xe nghiệp vụ và các đối tượng di động tr ê n đường cao tốc. 7.9.2. Các thiết bị đầu cu ố i trong hệ thống thông tin liên lạc được lắp đặt tại các vị t rí theo đối tượng sử dụng g ồ m: a) Trung tâm QLĐHGT; b) Nh à trạm và làn thu ph í ; c) Khu dịch vụ; d) Các bộ phận quản lý, khai thá c , bảo tr ì đường cao tốc; e) Trên các phương tiện lưu động của đơn vị tuần đường, cứu hộ, cảnh sát giao thông. 7.9.3. Các thiết bị đầu cuối được phân biệt gồm hai loại theo mục đ í ch sử dụng: a) Điện thoại mệnh lệnh phục vụ công tác điều hành hoạt động khai thác, bảo tr ì đường cao tốc: b) Điện thoại hành chính d ùng cho các hoạt động liên lạc thông thường. Mức độ ưu tiên k ế t nối của điện thoại hành chính luôn th ấ p hơn các điện thoại mệnh lệnh. 7.9.4. Hệ thống thông tin liên lạc c ầ n được thiết k ế liên thông trong toàn hệ thống đảm bảo việc k ế t nối liên lạc nội bộ giữa Trung t â m quản lý đi ề u hành giao thông với các nhà trạm, khu dịch vụ và các phương tiện lưu động. Hệ th ố ng phải cho phép từ một thi ế t bị đ ầ u cuối b ất kì thực hiện cuộc g ọ i tới các số điện thoại bên ngoài qua mạng chuyển m ạ ch điện thoại c ô ng cộng. 7.9.5. Vùng phủ sóng của hệ thống thông t i n vô tuyến lưu động mặt đ ấ t c ầ n bao phủ toàn bộ các công tr ì nh đường cao tốc bao gồm Trung tâm QLĐHGT tuy ế n, khu vực trạm thu phí, khu dịch vụ, bãi đỗ xe và các khu vực khác dọc đường cao tốc. 7.10. Hệ thống điện thoại khẩn cấp 7.10.1. Hệ thống đi ệ n thoại khẩn c ấ p được sử dụng với mục đ í ch để tiếp nhận các thông báo v ề tai nạn, sự cố tr ê n đường cao tốc từ các cá nhân và tổ chức. Hệ thống c ó cấu thành thiết bị gồm hai phần: a) Hệ thống bi ể n báo chỉ dẫn số điện thoại khẩn c ấ p dọc đường hoặc các bốt điện thoại gọi kh ẩ n c ấ p đ ặt tại các vùng không được phủ sóng điện thoại di động. b) Điện thoại tiếp nhận cuộc gọi khẩn cấp tại Trung tâm QLĐHGT đ ể thu thập, xử lý th ô ng tin đảm b ả o khi c ó tai nạn, sự c ố th ì c ô ng tác cứu hộ sẽ được triển khai ngay lập tức và phối h ợ p thông tin nhanh chóng với các lực lượng tuần đường, c ả nh sát giao thông và y t ế . 7.10.2. Biển chỉ d ẫn số điện thoại kh ẩ n c ấ p Các biển chỉ dẫn s ố điện thoại khẩn c ấ p được l ắ p đặt hai b ê n tuyến đường cao tốc c ó kíc h thước và vị trí lắp đặt theo quy định về báo hiệu đường bộ tr ê n đường cao tốc. Khoảng cách l ắ p đặt giữa các biển chỉ dẫn là 500 m. Thông tin chỉ dẫn tr ê n biển báo phải có số điện thoại g ọ i kh ẩ n c ấ p và l ý tr ì nh đặt biển báo để người báo tin d ễ dàng xác định vị trí trên đường cao tốc. 7.10.3. Bốt điện thoại khẩn cấp Tại các vị trí có khó khăn v ề phủ sóng thông tin điện thoại d i động th ì thực hiện bố trí bốt điện thoại khẩn cấp tại hai b ê n đường cao tốc với khoảng dãn cách tối đa là 1000m. Đường truyền kết nối được thiết lập trực ti ế p từ các bốt điện thoại khẩn c ấ p v ề điện thoại tiếp nhận cuộc gọi kh ẩ n c ấ p đặt tại trung tâm. 7.10.4. Điện thoại ti ế p nhận cuộc gọi khẩn cấp được bố trí tại các Trung tâm QLĐHGT. 7.11. Hệ thống giám sát thiết bị 7.11.1. Hệ thống giám sát thi ế t bị thực hiện tích hợp thông tin trợ giúp theo d õ i tổng th ể hoạt động của tấ t c ả các loại thiết bị có trong hệ thống GSĐHGT gồm: a) Thiết bị chuyển mạch và mạng của hệ thống truy ề n dẫn kỹ thuật số; b) Thiết bị camera và bộ lưu trữ hình ảnh của hệ thống theo dõi giao thông; c) Thiết bị đo và bộ xử l ý dữ liệu của hệ thống dò xe; d) Thi ế t bị cân động của hệ thống ki ể m tra tải trọng xe; e) Biển báo thông tin điện t ử (VMS) v à các thiết b ị khác của hệ thống cung cấp thông tin; f) Thiết bị biển báo điện t ử dùng để điều khiển giao th ô ng; g) Thi ế t b ị điện thoại, tổng đài, trạm phát sóng của hệ thống thông tin liên lạc; h) Thiết b ị máy chủ dịch vụ xử lý dữ liệu; i) Thiết bị c ấ p nguồn ( ắc quy UPS, nguồn năng lượng mặt trời); j) Thiết bị giám sát ngu ồ n điện và m ô i trường hoạt động; k) Thi ế t bị của hệ thống thu ph í ; l ) Thi ế t bị của hệ thống th ô ng tin thời ti ế t; m) Thiết bị điều khi ể n của hệ thống đèn tín hiệu vào đường cao tố c; n) Các thiết bị khác. 7.11.2. Ph ầ n m ềm giám sát thiết bị Việc giám sát hoạt động của các thiết bị được thực hiện th ô ng qua giao diện phần mềm tại Trung tâm QLĐHGT. Giao diện này c ầ n được t ổ hợp từ ph ầ n m ề m của nhi ề u hệ thống bộ phận khác nhau. Vai trò của đơn vị triển khai là phải tích hợp được chức năng quản lý giám sát thi ế t bị của các hệ thống thành phần tr ê n một giao diện thống nhất, trình bày ngắn gọn t ì nh trạng hệ thống, đưa ra các cảnh báo k ị p thời cho người quản trị vận hành hệ thống. 7.11.3. Thông tin giám sát Thông tin giám sát c ầ n được thu thập theo định k ì liên tục nhưng không làm gián đoạn hoạt động của các thiết bị. Việc bố trí tr ì nh bày thông tin giám sát được phân theo nhóm với mức độ ưu tiên theo thứ tự như sau: a) Tr ạ ng thái lỗi hoặc sự cố hoạt động của thiết bị được đánh giá theo mức độ nghiêm trọng khác nhau; b) Cảnh báo v ề các hi ệ n tượng hoạt động b ấ t thường của thiết bị; c) Các thông số chi tiết khác mô t ả hoạt động của thiết bị. 7.11.4. Kiểm tra và phát t í n hiệu báo động Biện pháp kiểm tra khác nhau t ù y vào hệ thống và thiết bị được giám sát. Th ô ng thường, quá tr ì nh vận hành bình thường sẽ được xác nhận định k ỳ theo hệ thống giám sát bằng cách gửi lệnh yêu cầu. Khoảng th ờ i gian yêu cầu sẽ được điều chỉnh cho từng hệ thống bộ phận và các thiết b ị . Tuy nhiên, nếu hệ thống bộ phận phát hiện ra b ấ t kỳ khác biệt nào, t í n hiệu báo động sẽ được bật lê n ngay tr ê n hệ thống bộ phận v à các thiết bị có liên quan để giảm thiểu sự cản trở. 7.11.5. Ghi nhật ký lịch sử hoạt động của thiết bị Hệ thống giám sát thi ế t bị sẽ lưu các bản ghi giám sát vận hành thiết bị vào cơ sở dữ liệu để cho phép tra cứu lại lịch sử hoạt động khi c ầ n thi ế t . T ấ t cả các sự cố, hỏng hóc, sửa chữa, thay th ế thiết bị cũng được ghi vào nhật ký vận hành của các thiết bị. Phần mềm tra cứu thông tin được sử d ụng để tìm kiếm và hiển thị thông tin lịch sử vận hành khi c ầ n thi ế t. Ngoài ra n ó cũng cho phép thực hiện tính toán, thống kê các chỉ số MTBF và MTTR v ề độ tin cậy và ch ấ t lượng của thi ế t bị. 7.11.6. Giám sát nguồn điện và môi trường hoạt động Tất cả các thiết bị chỉ hoạt động tốt khi có nguồn c ấ p điện ổ n đ ị nh và môi trường hoạt động đủ tiêu chu ẩ n. Các thi ế t bị c ả m bi ế n c ầ n được lắp đặt tại các vị trí thích hợp để giám sát nguồn điện và m ô i trường hoạt động thông qua các giá tr ị đo như điện áp, dò ng điện sử dụng, nhiệt độ môi trường xung quanh thi ế t bị . 7.12. Trung tâm quản lý điều hành giao thông 7.12.1. Trung tâm QLĐHGT đường cao tốc được tổ chức hoạt động theo hai c ấ p bao gồm Trung tâm QLĐHGT tuyến và Trung tâm QLĐHGT khu vực. 7.12.2. Trung tâm QLĐHGT tuyến trực tiếp vận hành, giám sát, đi ề u kh i ển hoạt động của các thi ế t bị lắp đặt được dùng vào mục đích quản lý, điều h à nh giao thông trên tuyến. Trung tâm QLĐHGT tuy ế n hoàn toàn có khả năng hoạt động một cách độc lập; các thông tin, dữ liệu trong hệ thống GSĐHGT được xử lý tại Trung tâm và được k ế t nối báo cáo lên đơn vị c ấ p trên. 7.12.3. Trung tâm QLĐHGT khu vực ti ế p nhận thông tin, dữ li ệ u được gửi từ các Trung tâm QLĐHGT tuy ế n để giám sát , điều h à nh, tổ chức giao thông đường cao tốc trong phạm vi mạng lưới khu vực. Trung tâm QLĐHGT khu vực thực hiện chức năng chỉ đạo, phối hợp , thống nh ấ t quản lý đi ề u hành giữa các trung tâm QLĐHGT tuy ế n. 7.13. Hệ thống thu phí 7.13.1. Hệ thống thu phí đường cao tốc được xây dựng đ ể thực hiện theo quy tr ì nh thu ph í kín. Mức ph í thu đối với phương tiện được quy ế t định bởi khoảng cách xe di chuyển và loại xe tham gia giao thông. 7.13.2. C ấ u trúc hệ thống thu ph í a) Các trạm/phân trạm được xây dựng tạ i nút giao tuy ế n đường cao tốc với các tuyến đường khác, gồm các cửa l à n vào và cửa làn ra đoạn/tuy ế n đường cao tốc cần thu ph í . b) Trung tâm thu phí đoạn đường đặt trong Trung t â m QLĐHGT tuy ế n cao tốc, là nơi nối kết dữ liệu các phân trạm khác nhau trong một m ạ ng lưới thu phí đồng bộ. c) Trung tâm thanh toán bù trừ (trung tâm đối soát) là hệ th ố ng thực hi ệ n tổng hợp và xử l ý dữ liệu các giao d ị ch thanh toán ph í giao thông cho các phương tiện có tài khoản thu phí điện tử. 7.13.3. Hai phương thức tổ chức thu phí có th ể được lựa chọn áp dụng t ại các trạm thu phí đường cao tốc gồ m thu phí thủ công (sử dụng ti ề n mặt) và thu ph í điện tử (không dùng ti ề n mặt). 7.14. Hệ thống đèn tín hiệu vào đường cao tốc 7.14.1. Đ è n tín hiệu giao thông được lắp đặt tại các v ị trí đường dẫn trước khi xe nhập vào đường cao tốc nhằm mục đ í ch đảm bảo an toàn giao thông, điều tiết lưu lượng xe chạy tr ê n d ò ng giao th ô ng xung đột với dòng giao th ô ng c ó nhiều xe chạy với t ố c độ cao tr ê n tuy ế n chính của đường cao tốc. 7.14.2. Phương pháp điều tiết giao thông cho đèn tín hiệu vào đường cao tốc có thể được lựa chọn áp dụng gồm: a) Sử dụng chương trình điều khiển theo chu kỳ thời gian cố định; b) Điều khiển thích nghi theo lưu lượng giao thông đo được tại hiện trường. 7.14.3. Kh ô ng c ầ n thiết ph ả i lắp đặt đ è n tín hiệu giao thông tr ê n các đường dẫn nơi đã có cổng trạm thu ph í ki ể m soát xe khi vào đường cao tốc. MỤC LỤC 1 . Phạm vi áp dụng 2 . Tài liệu viện d ẫ n 3 . Thuật ngữ và định nghĩa 4 . Ký hiệu và thuật ngữ viết tắt 5 . C ấ u trúc của hệ thống GSĐHGT 6 . Nguy ê n tắc hoạt động của h ệ thống 6.1 . Giám sát, đi ề u khiển giao th ô ng 6.2 . Thu thập, xử lý dữ liệu tự động 6.3 . Hỗ trợ theo d õ i bảo tr ì và bảo dư ỡ ng thiết bị 7 . Yêu cầu kỹ thuật đối với các hệ thống thành ph ầ n 7.1 . Hệ thống truyền dẫn kỹ thuật số 7.2 . Hệ thống camera giám sát giao th ô ng 7.3 . Hệ thống dò xe 7.4 . Hệ thống quản lý sự kiện 7.5 . Hệ thống kiểm tra tải trọng xe 7.6 . H ệ thống cung c ấ p thông tin giao thông 7.7 . H ệ thống báo hiệu điều khi ể n giao thông 7.8 . H ệ thống thông tin thời tiết 7.9 . Hệ thống thông tin li ê n lạc 7.10 . Hệ thống điện thoại kh ẩ n c ấ p 7.1 1 . Hệ thống giám sát thi ế t bị 7.12 . Trung tâm quản lý điều hành giao thông 7.13 . Hệ thống thu ph í 7.14 . H ệ thống đèn tín hi ệ u vào đường cao tốc