TCVN8705:2011

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8705:2011 về Công nghệ thông tin - Đánh giá sản phẩm phần mềm - Phần 1: Tổng quan TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 8705:2011 CÔNG NGHỆ THÔNG TIN - ĐÁNH GIÁ SẢN PHẨM PHẦN MỀM - PHẦN 1: TỔNG QUAN In f ormation technology - Software product evaluation - Part 1: General overview. Lời nói đầu TCVN 8705:2011 được xây dựng trên cơ s ở ISO/IEC 14598-1 và ISO/IEC 14598-2. TCVN 8705:2011 do Viện Khoa học Kỹ thuật Bưu điện biên soạn, Bộ Thông tin và Truyền thông đề nghị, T ổ ng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng th ẩ m đ ị nh, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. CÔNG NGHỆ THÔNG TIN - ĐÁNH GIÁ SẢN PH Ẩ M PH Ầ N M Ề M - PH Ầ N 1: T Ổ NG QUAN In f ormation technology - Software product evaluation - Part 1: General overview 1. Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này cung cấp tổng quan của các phần khác và giải thích mối quan hệ giữa các tiêu chu ẩ n từ TCVN 8705:2011 đến TCVN 8708:2011 (ISO/IEC 14598) và m ô h ì nh chất lượng trong các tiêu chuẩn từ TCVN 8702: 2011 đến TCVN 8704:2011 (ISO/IEC 9126). Phần này cũng định nghĩa các thuật ngữ kỹ thuật sử dụng trong các phần khác, xác định các yêu cầu chung cho đặc tả và đánh giá chất lượng phần mềm và làm sáng tỏ các khái niệm chung. Thêm v ào đó, phần này cung cấp khung cho đánh giá chất lượng của tất c ả các loại s ả n phẩm phần mềm và đề cập các yêu cầu cho các phương pháp đo và đánh giá s ản ph ẩ m phần mềm. Các tiêu chuẩn từ TCVN 8705:2011 đến TCVN 8708:2011 được sử dụng cho người phát triển, người mua sản phẩm và bên đánh giá độc lập, đặc biệt cho những người chịu trách nhiệm đánh giá sản ph ẩ m ph ầ n mềm. Các kết qu ả đánh giá qua áp dụng các tiêu chu ẩ n từ TCVN 8705:2011 đến TCVN 8708:2011 có th ể được sử dụng bởi người qu ả n lí và người phát triển/ người bảo trì để đo tuân thủ các yêu cầu v à th ự c hiện cải tiến khi cần. Các kết qu ả đánh giá cũng có thể sử dụng cho các nhà phân tích để thiết lập mối quan hệ giữa các phép đánh giá trong và ngoài. Nhân viên cải tiến quá trình có thể sử dụng các kết quả đánh giá để quyết định việc cải tiến các quá trình thông qua nghiên cứu và kiểm tra thông tin chất lượng s ả n phẩm của dự án. CHÚ TH ÍCH : Phần l ớn các h ướng d ẫ n trong tiêu chuẩn từ TCVN 8705:2011 đến TCVN 8708:2011 (ISO/IEC 14598) không c hỉ đặc trưng riêng cho phần mềm, mà cũng có th ể ứng dụng cho các s ả n ph ẩ m phức tạp kh á c. 2. Tài liệu viện dẫn Các tài liệu viện dẫn sau đây l à cần thiết để áp dụng tiêu chu ẩ n này. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố thì áp dụng bản được nêu. Đối với các t ài liệu viện dẫn k hông ghi năm công b ố thì áp dụng phiên b ả n mới nhất, bao gồm c ả các sửa đ ổi , b ổ sung (nếu có). [1] TCVN 8702:2011 - Công nghệ thông t in - Chất lượng s ả n phẩm phần mềm - Phần 1: Các phép đánh giá ngoài. [2] TCVN 8703:2011 - C ô ng nghệ th ô ng tin - Chất lượng sản ph ẩ m phần mềm - Phần 2: Các phép đánh giá trong. [3] TCVN 8704:2011 - Công nghệ thông tin - Chất lượng sản phẩm phần mềm - Phần 3: Các phép đánh giá chất lượng sử dụng. [4] TCVN 8706:2011 - Công nghệ thông tin - Đánh giá s ả n ph ẩ m phần mềm - Ph ầ n 2 : Quy trình ch o bên đánh giá. [5] TCVN 8707:2011 - Công nghệ thông tin - Đánh giá sản phẩm phần mềm - Phần 3: Quy tr ình cho người phát triển. [6] TCVN 8708:2011 - Công nghệ thông tin - Đánh giá s ả n phẩm phần mềm - Phần 4: Quy tr ình cho người mua s ả n phẩm. [7] ISO/IEC 9126-1 - Software engineering - Product quality - Part 1: Quality model. (ISO/IEC 9126-1- Kỹ thuật phần mềm - Chất lượng s ả n phẩm - Phần 1: Mô hình chất lượng). [8] ISO/IEC 12207 - Systems and software engineering - Software life cycle processes (ISO/IEC 12207 - Kỹ thuật hệ thống và phần mềm - Các quá trình vòng đời phần m ề m) . [9] ISO/IEC 12119 - In f ormation technology - Software pagkages - Quality requirements and testing (ISO/IEC 12119 - Công nghệ thông tin - Gói phần mềm - Các yêu cầu chất lượng và kiểm tra). [10] ISO/IEC 2382-1:1993 - In f ormation technology - Vocabulary - Part 1: F undamental terms (ISO/IEC 2382-1: 1993 - Công nghệ thông tin - Từ vựng - Các thuật ngữ cơ bản) [11] ISO 8402:1994 - Quality management and quality assurance - Quality vocabulary (ISO 8402:1994 - Quản lý ch ấ t lượng và đảm bảo chất lượng - Từ vựng chất lượng) . 3. Thuật ngữ và định nghĩa 3.1. Các kỹ thuật (techniques) Các phương pháp và kỹ năng yêu cầu để thực hiện nhiệm vụ cụ thể. 3.2 . Các nhu c ầ u ám ch ỉ (implied needs) Các nhu cầu c ó thể chưa được c ô ng bố nhưng là các nhu cầu thực sự khi thực thể được sử dụng trong các điều kiện đặc thù CHÚ THÍCH: Các nhu cầu á m ch ỉ là các nhu c ầ u thực tế có thể chưa được đưa trong tài liệu. 3.3. Ch ấ t l ượng (quality) Tổng hợp các đặc tính của thực thể liên quan tới khả năng c ủa nó th ỏa mãn các yêu cầu đã được công bố và ám ch ỉ . CHÚ T HÍCH: Trong môi trường hợp đồng, hoặc trong môi trường quy định, như lĩnh vực an toàn nguyên tử, các yêu c ầ u đ ược xác định, trong k hi đó trong các môi trường khác, các y ê u cầu ám ch ỉ phải đ ược nhận biết v à định nghĩa. CHÚ TH ÍCH 2: Trong TCVN 8705-8708:2011 thực th ể liên quan l à sản phẩm phần mềm. 3.4. Chất lượng ngoài ( external quality) Khả năng của sản ph ẩ m thỏa mãn các yêu cầu đ ã được công bố và ám ch ỉ khi sử dụng dưới các điều kiện xác định. 3.5. Ch ấ t lượng sử dụng (quality in use) Khả năng của sản phẩm phần mềm cho phép người sử dụng xác định đạt tới các mục tiêu xác định với tính hiệu quả, năng suất, tính an t oàn v à sự thỏa mãn trong ngữ c ảnh cụ thể khi sử dụng. CHÚ THÍCH: Định nghĩa này c ủa chất lượng s ử dụng tương tự như định nghĩa t ính kh ả dụng trong ISO 9241-11. Trong TCVN 8705-8708:2011 thuật ngữ t ính khả dụng được s ử dụng cho đặc t ính chất lượng phần mềm mô tả trong ISO/IEC 9126-1. 3.6. Ch ấ t lượng trong (inte rn al quality) Tổng hợp các thuộc tính của sản ph ẩ m xác định khả năng của nó để thỏa mãn các yêu cầu đã được công bố và ám ch ỉ khi sử dụng dưới các điều kiện xác định. CHÚ TH ÍCH 1: Thu ậ t ngữ “ chất lượng trong ” , đ ược sử dụng trong các tiêu chu ẩ n từ TCVN 8705:2011 đến TCVN 8708 : 2011 trái ngược v ới “ chất lượng ngoài ” , v ề cơ b ả n có c ùng ý nghĩa với như “ ch ấ t lượng ” trong ISO 8402. CHÚ TH ÍCH 2: Thuật ngữ “ thuộc tính ” được s ử dụng với cùng ý nghĩa như thuật ngữ “ đặc t ính” sử dụng trong 3.21, như th uật ngữ “ đặc tính ” được sử dụng trong ý nghĩa đặc trưng hơn trong các t iêu chu ẩ n từ TCVN 8702:2011 đến TCVN 8704:2011. 3.7. Ch ỉ báo (indicator) Hệ đo có thể được sử d ụng để ước lượng hoặc dự báo hệ đo khác. CHÚ THÍCH 1: Hệ đo có thể như nhau hoặc t ính ch ấ t khác nhau. CHÚ TH ÍCH 2: Các ch ỉ báo có th ể được sử dụng cho c ả ước lượng các thuộc tính chất lượng phần mềm và ước lượng các thuộc tính c ủa quá tr ình s ả n xuất. Chúng là các hệ đo gián tiếp c ủa các thuộc tính. 3.8. Chức năng hỗ trợ (suppoting function) Tổ chức có trách nhiệm trợ giúp các hoạt động đánh giá phần mềm thông qua cung cấp công nghệ, công cụ, kinh nghiệm, và kỹ năng qu ản lý. 3.9 . Công ngh ệ đánh giá (evaluation technology) Các kỹ thuật, công cụ, phép đánh giá, phép đo và thông tin kỹ thuật khác s ử dụng cho đánh giá 3.10 . Đánh giá ch ất lượng (quality evaluation) Kiểm tra một cách hệ thống giới hạn mà thực thể có khả năng thực hiện các yêu cầu xác định. CHÚ TH ÍCH : Các yêu c ầ u có thể xác định ch ính thức, như khi sản phẩm được phát t ri ển cho người sử dụng cụ th ể bằng hợp đồng, hay được x ác định bằng tổ chức ph á t triển, như khi sản ph ẩ m được ph át triển cho người sử dụng không cụ thể, như ph ầ n mềm thương mại, hoặc các y ê u cầu có th ể chung hơn, như khi người sử dụng đánh giá các s ả n ph ẩ m c ho mục đích so sánh v à lựa chọn. 3.11 . Đo (measure - verb.) Thiết lập phép đo. 3.12 . Hệ đo (measure - noun.) Số lượng hoặc phạm trù gắn với các thuộc t ính của thực thể bằng cách thiết lập phép đo. 3.13 . Hệ đo gián tiếp (indirect measure) Hệ đo thuộc tính nhận được từ các hệ đo một hoặc nhiều các thuộc t ính khác. CHÚ THÍCH: Hệ đo ng oài của thuộc t ính c ủa hệ thống máy tính (như thời gian đáp ứng đầu vào ng ười sử dụng) là hệ đo gián ti ế p các thuộc tính của phần mềm v ì rằng hệ đo s ẽ bị ảnh h ưởng bởi các thuộc t ính c ủa môi trường tính toán cũng như c ác thuộc t ính c ủa phần m ề m 3.14 . Hệ đo ngoài ( external measure) Hệ đo gián tiếp của sản phẩm nhận được từ các hệ đo các hoạt động của hệ thống mà s ả n ph ẩ m là một phần c ủa nó . CHÚ THÍCH 1: H ệ thống bao gồm b ấ t kì phần cứng, phần m ề m liên k ế t nào (k ể c ả ph ầ n mềm của khách hàng hoăc phần m ề m đóng gói) v à người sử dụng. CHÚ TH ÍCH 2: S ố sự cố phát hiện được trong quá tr ình kiểm tra là c á c h ệ đo ngoài c ủa số sự cố trong chương trình v ì số sự cố được đếm trong quá tr ình vận h ành c ủa hệ thống máy t ính đang thực hiện chương trình để nhận biết lỗi trong m ã. CH Ú TH ÍCH 3: Các hệ đo ng oài có th ể được s ử d ụng để đánh giá các thuộc tính ch ấ t lượng g ầ n với các mục ti ê u cơ b ả n c ủa thiết kế . 3.15 . Hệ đo trong ( internal measure) H ệ đo nh ậ n được từ chính bản thân phần mềm, bất kể là trực tiếp hay gián tiếp, nó không xuất phát từ các h ệ đo các hoạt động của hệ thống mà nó l à một phần . CHÚ THÍCH: Các dòng m ã , độ phức tạp, số sự cố phát hiện được trong các bước và Ch ỉ số mờ t ấ t c ả đ ề u l à đ o lường trong được tạo trong b ả n th â n phần mềm. 3.16 . Hệ đo trực tiếp (direct measure) Hệ đo thuộc t ính không phụ thuộc vào hệ đo các thuộc tính khác. 3.17 . Hệ thống (system) T ổ ng hợp tích hợp bao gồm một hoặc nhiều quá trình, phần cứng, phần mềm, phương tiện v à người, cung cấp kh ả năng thỏa mãn nhu cầu hoặc mục tiêu công bố. 3.18 . Mô hình chất lượng (quality model) Một bộ các đặc tính và quan hệ giữa chúng, cung cấp cơ s ở cho các yêu cầu chất lượng xác đ ịnh và đánh giá chất lượng. 3.19 . Môđun đánh giá (evaluation module) Gói công nghệ đánh giá cho đặc tính hay đặc t ính nh ỏ chất lượng phần mềm xác định. CHÚ THÍCH: Gói bao gồm c ác phương pháp và các k ỹ thu ậ t đánh giá, c á c đầu vào được đánh giá, dữ liệu được đo v à thu thập, và các th ủ tục và công cụ hỗ trợ. 3.20 . Mức phân hạng (rating level) Đi ể m thang đánh giá trên thang đánh giá thứ tự được sử dụng để ph â n loại thang đánh giá phép đo. CH Ú THÍCH 1: Mức phân hạng cho phép ph ầ n m ề m phân lớp (phân h ạng ) tương ứng với các nhu cầu c ô ng bố hay mặc nhi ê n. CHÚ THÍCH 2: C á c mức phân hạng thích h ợp có thể liên quan với các quan điểm c ủa chất lượng, tức là, “ Người sử dụng ” , “ Người quản lý ” hay “N gười phát tri ể n ” . 3.21 . Người bảo trì (maintainer) Tổ chức thực hiện các hoạt động bảo trì. 3.22 . Người cung cấp (supplier) T ổ chức tham gia vào hợp đồng với người mua sản ph ẩ m để cung cấp hệ thống, sản phẩm phần mềm hoặc dịch vụ phần mềm theo các điều khoản của hợp đồng. 3.23 . Người mua sản phẩm (acquirer) T ổ chức mua hay nhận hệ thống, sản ph ẩ m phần mềm hoặc dịch vụ phần mềm từ nhà cung cấp. CHÚ THÍCH: Người mua sản ph ẩ m có thể l à : người mua, k hách h àng , ch ủ s ở hữu, người s ử dụng. 3.24 . Người phát triển (developer) Tổ chức tạo lập các hoạt động phát triển (bao gồm phân tích yêu cầu, thiết kế, kiểm tra thông qua chấp thuận) trong quá trình vòng đời phần mềm. 3.25. Người s ử dụng (user) Cá nh â n sử dụng sản phẩm phần mềm để thực hiện chức năng xác định. CHÚ THÍCH: Người s ử dụng có thể bao gồm người vận hành, người nh ậ n kết quả c ủa phần m ề m, hoặc người phát triển, hoặc ng ười b ả o tr ì phần m ề m. 3.26. Phân hạng (rating) Hành động ánh xạ giá tr ị đo được tới mức phân hạng thích hợp . Thường dùng để xác định mức phân hạng liên quan với phần mềm cho các đặc tính chất l ượng cụ th ể . 3.27. Ph ầ n mềm (software) Tất cả hoặc một phần của các chương trình, thủ tục, qui tắc, v à tài liệu đi kèm c ủa một hệ thống xử lí thông tin. CHÚ THÍCH: Phần m ề m là sáng t ạo tr í tuệ không phụ thuộc vào phương ti ện n ó được lưu trữ. 3.28. Phép đánh giá (metric) Thang đo và phương pháp sử dụng đo. CHÚ THÍCH 1: Phép đánh gi á có thể l à trong hoặc ngoài. CHÚ THÍCH 2: Các phép đánh giá bao gồm các phương pháp cho phân l oại dữ liệu định t í nh. 3.29. Phép đo (measurement) Quá trình gắn số lượng hoặc phạm trù với thực th ể mô tả thuộc tính của thực th ể . CHÚ THÍCH: Phạm tr ù được s ử dụng đ ể biểu thị các phép đo đ ịnh tính c ủa các thuộc t ính . Ví dụ , một số c ác thuộc t ính quan trọng c ủa sản ph ẩ m phần mềm, nh ư ng ô n ngữ của chương tr ình nguồn (ADA, C , COBOL , ...) l à định tính. 3.30 . Sản phẩm ph ầ n mềm (software product) Một bộ các chương trình máy tính, thủ tục, và có thể các tài liệu đi kèm và dữ liệu thiết kế đ ể phân phối cho người sử dụng. CHÚ THÍCH: Sả n phẩm bao gồm các s ả n ph ẩ m trung gian, v à các s ả n ph ẩ m dự định cho người s ử dụng như ng ười phát triển và người bảo trì. 3.31. Sản ph ẩ m ph ầ n m ề m trung gian (intermediate software product) Sản phẩm của quá trình phát triển phần mềm được sử dụng như đầu vào các giai đoạn khác của quá trình phát triển phần mềm. CHÚ THÍCH: Trong một số trường hợp s ả n phẩm trung gian cũng c ó thể l à sản phẩm cuối cùng. 3.32. Sự hỏng ( f ault) Một bước, một quá trình hay x á c định dữ liệu không đúng trong chương tr ình máy tính. 3.33. Sự xác minh (veri f ication) Khẳng định bằng kiểm tra và cung cấp bằng chứng khách quan rằng các yêu cầu xác định đã được thực hiện. CHÚ TH ÍCH 1: Trong thiết kế và phát triển, xác minh liên quan đến quá tr ình ki ể m tra kết qu ả c ủa hoạt động cho trước đ ể xác định việc tuân theo các yêu c ầ u công bố cho hoạt động n ày . CH Ú THÍCH 2: “ X ác minh ” được sử dụng để ch ỉ định t rạng thái tương ứng. 3.34. Sự xác nhận (va l idation) Khẳng định bằng kiểm tra và cung cấp bằng chứng khách quan rằng các yêu cầu đặc thù cho sử dụng dự kiến cụ thể đã được thực hiện. CHÚ THÍCH 1: Trong thiết k ế và phát tri ể n, xác nhận liên quan đến quá trình kiểm tra sản ph ẩ m để x á c định việc tuân theo các nhu c ầu người sử dụng. CHÚ THÍCH 2: Xác nh ậ n thông thường được thực hiện trên sản ph ẩ m c uối dưới các điều kiện v ậ n hành xác định . Nó cũng có thể cần thiết trong các giai đoạn s ớm hơn. CH Ú TH Í CH 3: “ Xác nhận ” đ ược sử d ụng để chỉ địn h trạng thái tương ứng. CHÚ THÍCH 4: Nhi ề u xác nhận c ó thể được thực hiện n ế u có các sử dụng dự ki ế n khác nhau. 3.35 . Thang đánh giá (scale) Bộ các giá trị với các đặc tính xác định. CHÚ THÍCH: Các v í dụ các loại thang đánh giá là: thang danh nghĩa phù h ợp với một bộ các ph ạm trù; thang thứ tự phù hợp với một bộ được sắp xếp c ủa các đi ể m thang đánh giá; thang khoảng phù hợp với thang đánh giá được s ắ p xếp với các đi ể m thang cách đ ề u nhau ; và thang đánh giá tỷ lệ không ch ỉ có điểm thang đánh giá cách đ ề u nhau mà còn có điểm không tuyệt đối . Các phép đánh gi á sử dụng thang danh nghĩa v à thang thứ tự cung cấp các dữ liệu đ ịnh tính, và các phép đánh giá s ử dụng thang khoảng v à thang tỷ lệ cung c ấ p dữ liệu đ ịnh lượng. 3.36 . Thất bại ( f ailure) Kết thúc khả năng c ủa s ả n phẩm thực hiện chức năng yêu cầu hay sự bất lực c ủa nó khi thực hiện trong các giới hạn được xác định trước. 3.37 . Thuộc tính (attribute) Đặc tính vật lý đo được hay đặc tính lý thuyết của thực thể. 4. Quy trình đánh giá Để đánh giá chất lượng sản phẩm phần mềm, đầu tiên thiết lập các yêu cầu đánh giá, sau đó xác định, thiết kế và thực hiện đánh giá (Hình 1) Mỗi bước được mô tả chi tiết hơn trong các mục dưới. Hình 1 - Quy tr ình đánh giá sản phẩm ph ầ n m ề m 5. Thiết lập các yêu cầu đánh giá 5.1. Thiết lập mục đích đánh giá 5.1.1. Tổng quan Mục đ ích đánh giá chất lượng s ả n phẩm phần mềm nhằm hỗ trợ trực tiếp cả quá trình phát triển và khai thác phần mềm sao cho đáp ứ ng yêu cầu của người s ử dụng và khách hàng. Mục tiêu cuối cùng là b ả o đ ả m rằng sản ph ẩ m cung cấp đúng chất lượng yêu cầu - nó phù hợp các yêu cầu công bố và mặc nhiên của người sử dụng (bao gồm c ả người vận hành, người nhận kết qu ả c ủa phần mềm, hoặc người b ả o trì phần mềm). Mục đích của việc đánh giá các s ả n phẩm trung gian có thể là: · Quyết định chấp nhận một s ả n phẩm trung gian từ một nhà phát triển phần mềm phụ; · Quyết định sự hoàn thành của một quá trình và chuyển các s ả n ph ẩ m này sang quá trình tiếp theo; · Dự báo hay ước lượng ch ấ t lượng sản ph ẩ m cuối cùng; · Thu thập thông tin về các sản ph ẩ m trung gian để điều khiển và qu ả n lý quá tr ình . Mục đ ích của việc đánh giá chất l ượng sản phẩm cuối cùng có thể là: · Quyết định chấp nhận sản ph ẩ m; · Quyết định thời đi ể m phân phối sản phẩm; · So sánh s ả n phẩm v ới các sản ph ẩ m cạnh tranh; · Chọn một sản phẩm trong các sản phẩm thay thế; · Đánh giá tác động tốt và xấu khi sử dụng sản ph ẩ m; · Quyết định thời điểm nâng cấp và thay thế sản ph ẩ m. Chất lượng s ả n ph ẩ m phần mềm có th ể được đánh giá trong cấu trúc chất lượng xác đ ịnh trong suốt các quá trình vòng đời ph át triển và khai thác s ản phẩm. 5.1.2. Mua sản phẩm Khi thu được sản phẩm phần mềm s ả n xuất đặt hàng, người mua sản phẩm phải thiết lập các yêu cầu chất lượng ngoài, xác định các yêu cầu cho người cung cấp, và đánh giá lợi nhuận tiềm năng đối với các yêu cầu này trước khi mua sản phẩm. Khi sản ph ẩ m bắt đầu được phát triển, mục tiêu c ủa các yêu c ầ u ch ấ t lượng xác định l à b ả o đ ả m s ả n phẩm phù hợp với các nhu c ầ u công bố và mặc nhiên c ủa người sử dụng. Khi mua s ả n ph ẩ m phần mềm, đánh giá có thể được s ử dụng để so sánh các s ả n phẩm thay thế khác và đảm bảo s ản phẩm được chọn phù hợp yêu cầu chất lượng. 5.1.3. Cung c ấp Người cung cấp có th ể sử dụng các kết qu ả của đánh giá s ả n phẩm phần mềm để đảm bảo các sản ph ẩ m ph ù hợp với tiêu ch í chất lượng yêu cầu có thể được thiết lập b ởi người mua s ả n phẩm, hoặc bằng cách so sánh với các sản ph ẩ m khác. 5.1.4. Phát triển Các yêu cầu diễn tả các nhu cầu người sử dụng cho sản phẩm phần mềm được xem xét, và được xác định ưu tiên cho việc phát triển. Do sản phẩm phần mềm được phân tích thành các thành phần chính, các yêu cầu xuất phát từ sản ph ẩ m toàn bộ có thể khác với các thành phần khác nhau, và c ó thể yêu c ầ u tiêu ch í đánh giá khác nhau. Ưu tiên cho đánh giá chất lượng, các yêu cầu chất lượng phải đ ược xác định trên phạm vi của các đặc tính và các đặc t ính nhỏ. Trong giai đoạn đầu của đánh giá, các yêu cầu chất lượng này phải được nghiên cứu và nhận biết, cho lập việc kế hoạch và triển khai đánh giá. Người phát triển phải thiết lập các y ê u cầu đánh giá ngoài cho từng đặc tính chất lượng liên quan . T ính hoàn thiện và tính đúng đắn của đặc tính yêu cầu chất lượng phải được đánh giá để bảo đ ả m rằng tất cả các yêu cầu cần thiết đã đ ược xác định và các yêu cầu không cần thiết được loại b ỏ . Người phát triển cần đánh giá s ả n ph ẩ m theo các yêu cầu này trước khi phát hành. Để đạt được c ả nhu cầu công bố lẫn mặc nhiên điều quan tr ọng là kiểm tra các nhu cầu ám chỉ được xác định đủ chi tiết cho tất c ả các đặc tính chất lượng liên quan. Nếu có thể, các y ê u cầu phải được đánh giá b ởi môi giới hoặc người mua hàng, và bởi người sử dụng cuối để đánh giá các nhu cầu ám chỉ. Kinh nghiệm của người sử dụng với các nguy ê n mẫu thường xuyên đưa đến các tr ình bày các yêu cầu chính xác hơn cho chất lượng sử dụng. Người phát triển phải định r õ các yêu cầu chất lượng trong. Khi các yêu cầu chất lượng trong được sử dụng, người phát triển phải định rõ chúng sử dụng mô hình ch ất lượng mà nó liên hệ các yêu cầu trong với các yêu cầu chất lượng ngoài, và sử dụng các yêu cầu chất lượng trong để xác minh các sản phẩm trung gian trong quá tr ình phát triển. Đánh giá phần mềm phải được sử dụng để dự báo và xác minh chất lượng trong phát triển, bằng cách xác định các yêu cầu ch ấ t lượng trong cho các s ả n phẩm trung gian trong quá trình phát triển. Chất lượng ngoài của sản phẩm hoàn chỉnh cho các sử dụng dự kiến cụ thể có th ể tiếp tục được đánh giá theo các yêu cầu ban đầu. Các kết qu ả của đánh gi á chất lượng phần mềm có thể được sử dụng để thu được phản hồi trên các phạm vi mà các quá trình phát triển, các phương pháp hoặc công cụ CASE khác nhau có thể được sử dụng để thỏa mãn các yêu cầu chất lượng. 5.1.5. Vận hành Tổ chức vận hành hệ thống phần mềm có thể sử dụng đánh giá chất lượng phần mềm để xác nhận rằng các yêu cầu chất lượng đã được th ỏa mãn trong các điều kiện khác nhau, v à cung cấp ph ản hồi khi cần cho các thay đổi tới những người chịu trách nhiệm b ảo tr ì . 5.1.6. Bảo tr ì Tổ chức b ả o trì phần mềm có th ể sử dụng đ á nh giá phần mềm để xác nhận rằng các yêu cầu chất lượng hãy còn phù hợp, và các yêu cầu cho khả năng bảo tr ì và tính kh ả chuyển được hoàn thành. 5.2. Xác định loại sản phẩm được đánh giá Loại sản phẩm phần mềm trung gian hay s ả n phẩm phần mềm cuối cùng được đánh giá sẽ phụ thuộc vào giai đoạn trong vòng đời và mục đích c ủa đánh giá ( xem Hình 2). Hình 2 - Chất lượng trong vòng đời phần mềm Mục đích l à khi s ả n phẩm phần mềm được sử dụng thực sự b ởi người sử dụng nó đáp ứng những nhu mặc nhiên. Chất lượng ngoài ch ỉ có thể được đánh giá cho một hệ thống phần cứng/phần mềm hoàn ch ỉnh m à phần mềm là một phần của hệ thống đó. Các phép đánh giá ngoài được áp dụng phần mềm khi thực hiện phần mềm. Các giá trị hệ đo ngoài cần phụ thuộc vào không ch ỉ phần mềm, do đó phần mềm phải đ ược đánh giá như một phần của hệ thống hoạt động. Ch ấ t lượng sử dụng l à ảnh h ưởng k ế t hợp của các đặc tính ch ấ t lượng liên quan đối với người sử dụng đặc thù (có thể là người sử dụng cuối, người vận hành hay người b ảo tr ì ). Đối với phần mềm để đạt ch ấ t lượng sử dụng cần phải đ áp ứng các nhu cầu của người sử dụng, khi thực hiện các nhiệm vụ cụ thể trong môi trường phần cứng, phần mềm cụ thể. Phần mềm hoạt động đạt yêu cầu trong một môi trường có thể xu ấ t hiện lỗi trong một môi trường khác. Đánh giá ngoài các đặc tính chất lượng phải được thực hiện dưới các điều kiện mô phỏng gần tới mức có thể với các điều kiện sử dụng mong đợi. Các phép đo ngoài của các đặc tính được thực hiện khi mã đ ã hoàn thành, mặc dù có thể không có khả năng mô phỏng chính xác điều kiện sử dụng (ví dụ, môi trường mạng và các đặc tính người sử dụng), các hệ đo ngoài thường ch ỉ l à ch ỉ báo c ủa chất lượng sử dụng thực tế . Nếu những yêu cầu chất lượng ngoài không đạt được, kết quả c ủa đánh giá có th ể được sử dụng như phản hồi để ch ỉnh sửa các đặc tính phần mềm với m ục đích c ả i tiến chất lượng ngoài, do đó trợ giúp một quá trình c ả i tiến lặp l ại nữa. Đối với mục đích phát triển, những yêu cầu chất lượng trong được xác định cho phép chất lượng các s ả n ph ẩ m trung gian được kiểm tra. Những đặc tính trong (như đặc t ả hoặc mã nguồn) của phần mềm có thể được đo bằng các phép đánh giá trong. Các phép đánh giá trong được quan tâm nhiều nhất trong quá trình phát triển. Các hệ đo trong có thể được s ử dụng như ch ỉ báo cho các thuộc tính ngoài . Điều ch ỉnh và khả năng truy vết là các ví dụ c ủa các thuộc tính trong được đo. Đạt được chất lượng trong yêu cầu sẽ góp phần th ỏa m ã n các yêu cầu ngoài của phần mềm khi sử dụng. Do vậy, các hệ đo chất lượng phần mềm trong có thể được sử dụng để ước lượng chất lượng sử dụng (xem Hình 3). Ví dụ, thời gian đáp ứng là một hệ đo quan trọng để đánh giá t ính khả dụng và tính hiệu qu ả c ủ a ph ầ n mềm, nhưng thời gian đáp ứng không thể đo được trong quá tr ình phát triển. Để đánh giá tính hiệu qu ả của s ả n phẩm trong phát triển, độ dài đường dẫn có thể được đo dựa v ào các sản ph ẩ m trung gian hoặc các đặc tả. Phương pháp này cũng được sử dụng như ch ỉ báo cung cấp các ước lượng thô c ủa thời gian đáp ứng trong những điều kiện cho tr ước . Các thuộc tính chất lượng trong c ủa phần mềm liên quan đến các yêu cầu chất lượng ngoài là r ấ t quan trọng, để cho các đặc tính chất lượng c ủa sản phẩm phần mềm trong giai đoạn phát triển (gồm cả sản phẩm trung gian và sản phẩm cuối cùng) có thể được đánh giá tr ê n những nhu cầu chất lượng s ử dụng của hệ thống cuối. Các hệ đo trong thường ít giá trị trừ khi có bằng chứng chúng liên quan đến ch ấ t lượng ngoài. Các thuộc tính cụ thể liên quan đến chất lượng cuối cùng s ẽ phụ thuộc v ào điều kiện dự kiến sử dụng - đối với các sản phẩm tương tác nó sẽ phụ thuộc vào nhu cầu của người sử dụng và nhiệm vụ cuối cùng. Các yếu tố khác sẽ ảnh h ưởng đến nhu cầu chất lượng sản phẩm phần mềm bao gồm s ản phẩm được b á n hay phát triển không, giai đoạn phát triển, và phần cứng, phần mềm và môi trường mạng sản ph ẩ m sẽ được sử dụng. Hình 3 - Mối quan h ệ giữa các hệ đo Các hệ đo ngoài của một hệ thống máy tính cũng có thể được sử dụng như hệ đo gián tiếp của chất lượng phần mềm trong. Vì thế, thời gian đáp ứng c ủa một hệ thống máy tính có thể được sử dụng để đo tính hiệu qu ả c ủa phần mềm trong một môi trường t ính toán cụ thể. 5.3. Xác định mô hình chất lượng Bước đầu tiên trong đánh giá phần mềm là lựa chọn đặc tính chất lượng liên quan, sử dụng mô h ình chất lượng phân tách chất lượng phần mềm thành nhiều đặc tính khác nhau. Các mô hình đánh giá phần mềm nhìn chung thường biểu diễn toàn bộ các thuộc t ính chất lượng phần mềm đã được phân lớp trong cấu trúc cây phân cấp của các đặc t ính và các đặc tính con. Mức cao nhất trong cây này bao gồm các đặc tính chất lượng và mức thấp nhất bao gồm các thuộc tính chất lượng. ISO/IEC 9126-1 cung cấp mô h ình mục tiêu tổng quát xác định sáu loại đặc tính chất lượng: tính chức năng, tính tin cậy, tính khả dụng, tính hiệu quả, khả năng bảo trì và tính k h ả chuyển. Chúng sau đó có thể được chia th ành các đặc tính nhỏ có các thuộc tính đo được. Hiệu quả kết hợp c ủa các đặc tính chất lượng trong t ình huống sử dụng đặc thù được xác định như ch ấ t lượng sử dụng. Các thuộc tính chất lượng sản phẩm phần mềm trong là các đặc điểm có thể đo được c ủa sản ph ẩ m phần mềm ảnh h ưởng tới khả năng đáp ứng những nhu c ầ u công bố và mặc nhiên. Một vài thuộc tính có thể được sử dụng để đánh giá đặc tính và đặc tính nh ỏ của chất lượng một s ả n ph ẩ m phần mềm cụ thể (Hình 4). Hình 4 - Các đặc tính, đặc tính nhỏ và thuộc tính ch ấ t l ượng Các thuộc tính trong và ngoài đủ phải được xác định cho mỗi đặc t ính nh ỏ yêu cầu. Các đặc tính và đặc tính con thực tế có liên quan đến nhau trong bất kỳ t ình huống cụ thể nào sẽ phụ thuộc vào mục đích đánh giá, và sẽ phải được xác định b ởi nghiên cứu yêu cầu chất lượng. Các đặc tính và đặc tính nh ỏ của ISO/IEC 9126-1 cung cấp b ản danh sách các vấn đề liên quan đến chất lượng, nhưng các cách khác phân loại chất lượng có thể thích hợp hơn trong các trường hợp cụ thể . CHÚ THÍCH : Ví dụ, IEC 50(191) xác định t ính tin cậy như là giới hạn người sử dụng có thể phụ thuộc chính đáng v ào dịch vụ nhận được từ hệ thống. Nó được chia ra thành các đặc tính tính tin cậy, tính hiệu dụng và khả n ă ng bảo tr ì . Nó cũng c ó th ể bao gồm t ính khả dụng, khả năng phục hồi , an toàn, khả năng m ở rộng và anh ninh. 6. Xác định đánh giá 6.1. Lựa chọn các phép đánh giá Điều quan trọng là các phép đo sản ph ẩ m phần mềm có thể được thực hiện dễ d à ng và kinh tế và các hệ đo kết qu ả dễ sử dụng. Nhiều phép đo phần mềm được làm ra một cách tiện lợi với công cụ dạng nào đó, và có thể được đóng gói như một mô đun đánh giá (ISO/IEC 14598-6). Cách thức các đặc tính chất lượng được x ác định không cho phép đo trực tiếp . C ầ n thiết lập các phép đánh giá liên kết đến các đặc t ính của sản ph ẩ m phần mềm. Mỗi thuộc tính trong định lượng được của phần mềm và mỗi thuộc tính ngoài định lượng được của phần mềm tương tác với môi trường của nó tương quan với đặc tính có thể được thiết lập như phép đánh giá. Các phép đánh giá có thể khác nhau t ùy theo môi trường và giai đoạn của quá trình phát triển chúng được sử dụng. Các phép đánh giá trong quá tr ình phát triển phải được tương quan đến các phép đánh giá theo quan điểm của người sử dụng, vì các phép đánh giá từ quan điểm của người sử dụng là cốt yếu. 6.1.1. Các loại phép đo Có hai mục tiêu chính của đánh giá: · Xác định các vấn đề sao cho chúng có thể được sửa, và · So sánh chất lượng của một s ả n phẩm với các sản phẩm thay thế hoặc để đối chi ế u với các yêu cầu (có thể bao gồm ch ứng nhận). Loại phép đo yêu cầu sẽ phụ thuộc v à o mục đích của đánh giá. Nếu mục đích chính l à để hiểu và sửa những sai sót, một loạt các phép đo có thể sử dụng trong phần mềm đ ể giám sát và điều khiển quá tr ình c ả i tiến. Có rất nhiều hệ đo có thể hữu ích cho các mục đích này, bao gồm cả danh sách kiểm tra v à ý kiến chuyên gia. Yêu cầu chính l à các phép đo xác định chính xác tác động c ủa bất cứ thay đ ổi trong phần mềm đến chất lượng. Các phép đánh giá nghiêm ngặt hơn yêu cầu tạo ra các so sánh tin cậy, giữa những s ả n ph ẩ m hoặc với những giá trị tiêu ch í . Các thủ tục đo phải đo đặc tính chất lượng phần mềm (hoặc đặc tính nh ỏ ) đòi h ỏi tính ch ính xác đủ để cho phép thiết lập tiêu chí và thực hiện các so sánh. Quan trọng là đặc tả đánh giá xác định mô h ình chất lượng chính xác, và các phương pháp đo, thang đo và các mức phân hạng cho mỗi phép đánh giá. Dữ liệu từ các danh sách kiểm tra và ý kiến chuyên gia có th ể không tin c ậ y khi so sánh các sản phẩm với các thuộc tính khác nhau. Phải lập hạn định cho phép cho các lỗi đo có thể gây ra b ởi các công cụ đo hay lỗi do con người. 6.1.2. Các yêu c ầ u cho các ph ép đo Phép đo trong phải có tính xác nhận dự báo, nghĩa l à chúng phải tương quan với một số tiêu chí ng oài mong đợi. Ví dụ, một hệ đo trong của thuộc tính phần mềm cụ thể có thể phải tương quan với một số khía cạnh đo được của chất lượng khi phần mềm được sử dụng. Việc các phép đo gán những giá trị khớp với những kết qu ả mong đợi l à quan trọng ; ví dụ nếu các phép đo khuyến cáo rằng s ản phẩm có ch ấ t lượng cao thì nó phải đồng nhất với sản phẩm thỏa mãn các nhu cầu người sử dụng cụ thể. 6.2. Thiết lập mức phân hạng cho các phép đánh giá Các đặc tính có thể đo một cách định lượng b ằ ng cách dùng các phép đo chất lượng. Kết quả, tức là giá trị đo, được ánh xạ vào một thang đánh giá. Giá trị này tự nó không cho th ấy mức độ thỏa mãn. Với mục đ ích đó, thang đánh giá được chia th ành các dải tương ứng theo các bậc th ỏa mãn khác nhau đối với các yêu cầu, v í dụ như: - Chia thang đánh giá th ành hai loại: th ỏa mãn và không th ỏa mãn; - Chia thang đánh giá thành bốn loại, giới hạn b ởi mức hiện thời cho sản ph ẩ m đang tồn tại hoặc s ả n phẩm thay thế, trường hợp xấu và mức hoạch định. Mức hiện thời được công bố để quản lý hệ thống mới không t ồi hơn tình huống hiện tại. Mức hoạch định được coi l à sẽ đạt được với những tài nguyên có sẵn. Mức ở trường hợp x ấ u l à mốc cho sự chấp nhận của người sử dụng, trong trường hợp s ả n ph ẩ m kh ô ng đạt được mức hoạch định (xem H ình 5). H ình 5 - Các mức phân hạng cho phép đánh giá 6.3. Thiết lập tiêu chí đánh giá Những đặc tả yêu cầu chất lượng phần mềm s ẽ được xác định s ử dụng mô hình chất lượng rõ r àng v à thích hợp. Với mục đích đó mô h ình chất lượng và các định nghĩa trong ISO/IEC 9126-1 ph ải đ ược sử dụng, trừ phi có lí do đặc biệt sử dụng mô h ình khác. Để đánh giá chất lượng của sản phẩm, các kết qu ả đánh giá về các đặc tính khác nhau cần đ ược tổng hợp lại. Bên đánh giá cần phải chu ẩ n b ị thủ tục cho việc này, với ti ê u chí riêng cho các đặc tính ch ấ t lượng khác nhau, mỗi đặc tính có thể là những đặc tính nhỏ riêng, hay kết hợp có trọng số c ủa nhiều đặc t ính nhỏ. Thủ tục thường bao trùm nhiều kh ía cạnh như thời gian và chi phí, đóng góp cho đánh giá chất lượng s ả n phẩm phần mềm trong một môi trường cụ thể. 7. Thiết kế đánh giá 7.1. Tạo lập kế hoạch đánh giá Kế hoạch đánh giá mô t ả các phương pháp đánh giá và lịch trình đánh giá của các hành động của người đánh giá ( xem tiêu chuẩn từ TCVN 8706:2011 đến TCVN 8708:2011). Nó cũng phải đồng nhất với kế hoạch đo được trình b ày ở dưới. 7.2. Các yêu cầu và khuyến nghị hỗ trợ đánh giá phần mềm 7.2.1. Tổng quan T ổ chức phải xây dựng chính sách và các kế h oạch cho tất cả các hoạt động đánh giá. Trách nhiệm của các chức năng hỗ trợ cũng sẽ được xác định cho tất cả các hoạt động đánh giá. a) Các bước sau phải thực hiện khi lập kế hoạch và thực thi đ ánh giá phần mềm: 1) Xác định mục đích đánh giá phần mềm. 2) Đ ả m b ảo kế hoạch đánh giá định lượng cho tất cả các dự án đánh giá được phát triển. Kế hoạch này c ó thể phân chia thành các kế hoạch mức thấp hơn, t ùy thuộc vào sự phức tạp c ủa đánh giá cụ thể . 3) Đưa các kinh nghiệm đánh giá dự án và/hoặc s ản phẩm vào cơ s ở dữ liệu của tổ chức, nhằm nâng cao giải pháp của t ổ chức cho đánh giá phần mềm. b) Tổ chức phải thực hiện tất c ả các hoạt động đánh giá phần mềm tương ứng v ới các điều sau: 1) Đánh giá xem phần mềm có phù hợp với các chu ẩ n quốc tế, quốc gia hay nội bộ không (nếu nó có khả n ă ng áp dụng). 2) Đ ả m b ảo rằng các kết qu ả đánh giá có thể định l ượng , được trình bày rõ ràng và có thể theo d õi được. 3) Đảm bảo s ử dụng công nghệ phù hợp v à hiệu quả v à các sử dụng các thực nghiệm tốt nhất. 4) Đ ả m bảo công việc đánh giá được tri ể n khai hiệu qu ả . 5) Đ ả m b ảo các kế hoạch và khuyến nghị hỗ trợ tất cả các hoạt động đánh giá tương lai là kh ả thi. 7.2.2. Quản lý ở mức t ổ chức Các tổ chức phát triển, khai thác hoặc đánh giá phần mềm phải có trách nhiệm đánh giá tổng thể và các hoạt động đ ảm bảo ch ấ t lượng được xác định rõ ràng và kết hợp chặt chẽ với kế hoạch. CHÚ THÍCH: Khi tri ể n khai, kế hoạch này s ẽ giúp cải tiến chất lượng đánh giá v à đ ả m bảo sử dụng t ố t nh ấ t công nghệ sẵn có và li ê n quan. Một số t ổ chức có thể chọn cách giao phó các hoạt động đánh giá cho một bên thứ ba. Bên thứ ba này cũng sẽ qu ả n lý công nghệ đánh giá sao cho phù hợp với các yêu cầu và các khuyến nghị dưới đây. 7.2.2.1. Lập kế hoạch sử dụng và cải tiến công nghệ đánh giá Một kế hoạch tổng thể để cải tiến đánh giá phần mềm và các kỹ thuật hỗ trợ của n ó ph ả i được tạo lập và triển khai. Kế hoạch phải bao gồm: a) Chu ẩ n bị chính sách Cầ n có một chính sách c ô ng bố tiếp cận của tổ chức giới thiệu, b ả o trì v à cải tiến đánh giá chất lượng phần mềm. b) Xác định c ác mục đ ích của tổ chức Các mục đích này đạt được bằng cách giới thiệu, bảo trì và c ả i tiến công nghệ đánh giá chất lượng phần mềm ph ải được xác định . c) Xác định công nghệ sử dụng Các phương pháp và kỹ thuật đánh giá phần mềm được s ử dụng sẽ được đánh giá và xác định trong kế hoạch. Mọi sai lệch trong mục đích đề ra sẽ được sửa chữa. d ) Gán trách nhiệm cho quản lý đánh giá Trách nhiệm công bố rõ r àng sẽ được gán cho giới thiệu, b ảo tr ì , liên tục c ả i tiến quy trình đánh giá. e) Xác định những cải tiến tương lai Quá trình và các hoạt động để nghiên cứu về tính hiệu dụng và tính áp dụng c ủa công nghệ mới phải được xác định. Công việc này bao gồm các thử nghiệm và đánh giá thử, giới thiệu và bảo tr ì các kỹ thuật mới. 7.2.2.2. Triển khai công nghệ đánh giá Tổ chức sẽ phải: a) Tự đánh giá và đánh giá từ bên ngoài các công nghệ đánh giá chất lượng có sẵn và phải xác định những nhu cầu của mình, nếu cần, xác định xem công nghệ mới có thể giành được như thế nào. b) Gạn lọc và xác định những yêu cầu chi tiết để thu được hay phát triển công nghệ đánh giá theo kết quả của công việc a) ở trên. Những kế hoạch này sau đó s ẽ được triển khai. c) Xác định quá trình chấp nhận và vận hành công nghệ đánh giá đã nhận được. Bất cứ mô đun đánh giá được xác nhận nào cũng phải được b ảo tr ì bằng quản lý cấu hình, v à được ghi nhận như Mô đun đánh giá (ISO/IEC 14598-6). Nếu kh ô ng, nó phải được sử dụng thử nghiệm để đánh giá. Quy trình đánh giá phần mềm của tổ chức phải được xác định. N ế u không có sẵn, n ó sẽ được l ấ y từ bên ngoài. Trong trường hợp đó: a) Đầu tiên, nếu có sẵn các tiêu chuẩn quốc tế, quốc gia, tổ chức phải giới thiệu các tiêu chu ẩ n này. b) Tiếp theo, nếu có sẵn các công nghệ đánh giá có tiếng trong các viện hay công nghiệp, tổ chức phải xem xét để giới thiệu những công nghệ này. c) Cuối cùng, tổ chức phải xem xét việc phát triển một công nghệ thích hợp hoặc ký hợp đồng với một công ty chuyên trách bên ngoài để đáp ứng các yêu cầu này. 7.2.2.3. Chuyển giao công nghệ sử dụng đánh giá Đ ể chuyển giao công nghệ đã phát triển hay nhận được trong tổ chức, tổ chức phải chuẩn bị các chương trình đào tạo, công cụ và môi trường thích hợp để giới thiệu và chấp thuận công nghệ mới. Các chương trình, công cụ và môi trường này không nhất thiết phải giữ nguyên, nhưng phải phù hợp v ớ i mức độ công nghệ của dự án. a) Chuẩn bị cho chuyển giao công nghệ: T ổ chức phải xem xét cho mục đích chuyển giao c ô ng nghệ như sau: · Chu ẩ n bị kế hoạch đánh giá định lượng bao trùm các mục tiêu, hành động, lịch trình, mục đích dự án và trách nhiệm cho các hoạt động chuyển giao công nghệ. · Chuẩn bị các chương tr ình đào tạo hỗ trợ. · Chu ẩ n bị các công cụ và môi trường. · Xác định phương thức thu thập số liệu vá đánh giá công việc chuyển giao công nghệ. · Xác định phương thức tích l ũy kinh nghiệm về chuyển giao công nghệ. b) Tri ể n khai chuyển giao công nghệ Tổ chức phải triển khai chuyển giao công nghệ v à thu thập số liệu dựa theo kế hoạch đã định. c) Đánh giá việc chuyển giao công nghệ Tổ chức phải đánh giá việc chuyển giao công nghệ như sau: · Đánh giá tác động của công nghệ được giới thiệu cho tất c ả các dự án. · Đánh giá những gi ới hạn sử dụng công nghệ trong phạm vi t ổ chức. Nếu cần, tổ chức phải sửa đổi hay chuẩn bị kế hoạch mới dựa trên kết quả c ủa đánh giá. 7.2.2.4. Đánh giá công nghệ sử dụng cho đánh giá Để thu được những kết qu ả tốt trong việc đánh giá, công nghệ sử dụng phải được đánh giá. Các kết qu ả đánh giá nhận được từ một dự án được thu thập và đánh giá như sau: a) Thu thập và bảo trì thông tin Phải thu th ậ p những thông tin công nghệ cần thiết cho việc đánh giá (ví dụ, nỗ lực dành cho các phép đo và đánh giá). Những thông tin này phải được kiểm tra, lựa chọn, ch ỉnh sửa và duy trì để sử dụng sau n à y trong các dự án khác và cho mục đích kiểm tra tính hữu dụng của công nghệ mới. b) Phân tích và đánh giá kết quả đánh giá cùng với công nghệ sử dụng Các kết qu ả đánh giá phần mềm sẽ được phân tích và đánh giá. Công việc này có thể bao gồm xác nh ậ n của: · Các phép đo · Tiêu chí đánh giá · Các phép đánh giá · Các kỹ thuật V à t ính hiệu quả của đánh giá phần mềm t ổ ng thể. Những phân tích và đánh giá này có thể được tiến hành dựa theo k ế hoạch đánh giá định lượng. c) Tiêu chu ẩ n h óa S ử dụng công nghệ đánh giá phải được tiêu chu ẩ n h óa trong phạm vi tổ chức, nếu n ó kh ả thi. 7.2.2.5. Quản lý kinh nghiệm Người qu ả n lý ph ải chịu trách nhiệm đối với việc sử dụng hiệu quả công nghệ đánh giá trong tổ chức và đảm bảo rằng kết quả và kinh nghiệm đánh giá sẽ được lưu giữ lại trong tổ chức. Việc này sẽ được sử dụng để c ả i tiến chất lượng và sử dụng công nghệ đánh giá. Những c ả i tiến có thể đạt được thông qua việc ch ỉnh sửa các tiêu chuẩn đánh giá của chính t ổ chức, có thể bao gồm các mục như xác định yêu cầu chất lượng, lựa chọn phép đánh giá, xác định mức phân hạng và tiêu chí đánh giá. Một số tiếp cận sau được khuyến nghị: · Thực hiện soát xét đánh giá chất lượng định kỳ, · Kết hợp các tiêu chuẩn c ó sẵn với các tiêu chuẩn mới và với việc s ử dụng các phép đánh giá mới, · Cung cấp ph ản hồi của k ế t quả đánh giá cho những tiêu chu ẩ n đó, · Cung cấp phản hồi của kết qu ả đánh giá cho kế hoạch chất lượng hoặc ch ỉ d ẫ n ch ất lượng c ủa tổ chức. · Duy trì các b ả n ghi c ủa những cải tiến và đ ảm bảo sử dụng “ thực tiễn tốt nhất ” trong tổ chức 7.2.3. H ỗ trợ việc quản lý dự án Việc quản lý dự án của các dự án đánh giá cụ thể được trợ giúp b ởi chức năng hỗ trợ. Chức năng này chịu trách nhiệm tổng thể đối với tất c ả các hoạt động đánh giá và công nghệ sử dụng trong t ổ chức . Nó bao gồm lập kế hoạch đánh giá, xúc tiến kế hoạch và chuyển giao công nghệ giữa dự án và tổ chức. Để qu ả n lý một dự án đánh giá, ph ả i có một kế hoạch đánh giá định lượng thống nh ất . Việc đánh giá phải được quản lý bởi một người quản lý dự án có kinh nghiệm và công việc này c ầ n phải có: · Một quỹ đã được phê chu ẩn , · Nguồn lực con người và máy móc phù hợp, · Các công cụ, chu ẩ n v à thủ tục hỗ trợ, · Kế hoạch đánh giá định lượng được x ác định r õ ràng, được ghi chép và được thông qua. K ế hoạch này phải xác định các mục đích công bố đạt được như thế nào, và như thế nào và bao giờ th ì những phép đo này được sử dụng để hỗ trợ quy trình đánh giá. Người quản lý hỗ trợ chức năng chịu trách nhiệm về chiến lược đánh giá t ổng thể và công nghệ trong một tổ chức phải hỗ trợ người quản lý dự án trong việc triển khai kế hoạch này. 7.2.3.1. Hỗ trợ việc lập kế hoạch đánh giá Để thực hiện thành công việc đánh giá sản phẩm phần mềm, một kế hoạch đánh giá định lượng phải được phát triển từ lúc b ắ t đầu dự á n hoặc bắt đ ầ u đánh giá. Mục tiêu của kế hoạch là giúp người quản lý dự án xác định và giám sát các mục tiêu ch ấ t lượng định lượng. Nó cũng ph ải giúp tất cả các nhân viên dự án xác định mục tiêu chất lượng c ủa chính h ọ và liên tục giám sát quá tr ình của họ theo các mục tiêu đó. Khi ch uẩn bị một kế hoạch như vậy cần quan tâm một số vấn đề sau: a) Mục đích v à công dụng của kế hoạch Tất c ả các thành viên dự án phải hiểu tính quan trọng của kế hoạch đề xu ấ t, các chi tiết triển khai nó và các liên quan của nó tới mỗi thành viên dự án. Tất cả những điều này phải được chọn lọc trước khi bắt đ ầ u bất kỳ một hoạt động đ ánh giá nào. T ính hữu dụng của kế hoạch này phải được chấp nhận và được hỗ trợ b ởi tất cả các nh â n viên dự á n cũng như b ởi các qu ả n lý liên quan gián tiếp tham gia dự án hay quy trình đánh giá. b) C ả i tiến kế hoạch Dự th ảo kế hoạch phải được kiểm tra và cải tiến bởi người quản lý chịu trách nhiệm chung về đánh giá trong tổ chức. N ó phải được soát xét để chắc chắn rằng nó bao trùm chính xác các yêu c ầ u đánh giá khác nhau, bao gồm: · Đặc tả những mục tiêu đề ra đạt được như thế nào, và chúng được định lượng và đo như thế nào. Nó cũng nêu các phép đo này sẽ hỗ trợ quy trình đánh gi á như thế nào, · Đặc t ả các quản lý định lượng sẽ được thực thi như thế nào trong đánh giá sản phẩm phần m ềm , · Những mục tiêu chất lượng cụ thể, CHÚ THÍCH: Chúng có thể l à sản phẩm, quá trình hay thậm ch í k ích c ỡ liên quan. · Phân loại các nhiệm vụ, gán trách nhiệm tương ứng (ví dụ, người chịu trách nhiệm thu thập dữ liệu, phân tích và ph ả n hồi tới nhân viên dự án và qu ả n lý), · Xác định dữ liệu được thu thập, điều khiển và sử d ụng như thế nào. c) Nội dung kế hoạch Nội dung của kế hoạch n ày phải bao trùm t ất cả các hệ đo áp dụng cho các đặc tính c ủa sản ph ẩ m phần mềm. Các mục tiêu được ch ấ p nhận trong kế hoạch phải được hỗ trợ b ởi đặc tính chất lượng sản ph ẩ m tương ứng, và cũng b ởi sự lựa chọn tiêu chí chất lượng quy trình, các chuẩn được chọn, các phương pháp, kỹ năng c ủa nhân viên, hỗ trợ c ủa c ô ng cụ và qu ả n lý dự á n. d) H ỗ trợ lập kế hoạch chi tiết Để hỗ trợ lập kế hoạch cho dự án đánh giá, tất c ả các thông tin cụ thể hữu ích phải được đưa vào dự án. Các thông tin này bao gồm cả các mẫu kế hoạch và công nghệ đánh giá liên quan, chứa những thông tin cụ thể về: · Kinh nghiệm lập kế hoạch dự án tương tự, · Sử dụng cùng một công nghệ, · Tiêu chuẩn của t ổ chức và mô hình chất lượng, · Sử d ụng các phép đánh giá được khuyến nghị hay bắt buộc, · Phép đo kiến thức, như thành phần dữ liệu, phương pháp đo, các công cụ, t ầ n suất đo v à điều kiện, · Thiết lập mức phân hạng cụ thể. 7.2.3.2. Xúc tiến kế hoạch đánh giá định lượng Để có được sự tin t ưởng của các thành viên dự án về tính hữu dụng của kế hoạch và để khuyến khích họ tham gia tích cực vào việc triển khai, cần thực hiện một số việc sau nếu thích hợp: · T ổ chức một cuộc gặp mặt để giải thích về các vấn đề kỹ thuật của kế hoạch. · Tổ chức các b ài giảng về đánh giá chất lượng phần mềm. 7.2.3.3. Hỗ trợ các dự án đánh giá Các chức năng hỗ trợ phải giám sát trạng thái triển khai của dự án đánh giá theo đúng tiến độ lịch trình. Nếu có các v ấ n đề được phát hiện, các hỗ trợ cần thiết phải được cung cấp đ ể giải quyết các vấn đề này với mục đích tích l ũy kinh nghiệm cho sử dụng tương lai. 7.2.3.4. Thu thập các kết quả đánh giá Các chức năng hỗ trợ phải thu thập các kết quả đánh giá tại cuối mỗi dự án đánh giá. Chúng phải được lưu giữ cho mục đích tham chiếu và sử dụng cho các dự án tương lai. 8. Thực hiện đánh giá 8.1. Tiến hành đo Đối với phép đo, các phép đánh giá lựa chọn được áp dụng cho sản ph ẩ m phần mềm. Kết quả là các giá tr ị nằm trong thang đánh giá của phép đánh giá. 8.2. So sánh với tiêu chí Trong bước phân hạng, kết quả đo được so sánh với tiêu chí xác định trước (như trình bày trên H ình 5). 8.3. Đánh giá kết qu ả Đây là bước cuối cùng của quy tr ình đánh giá phần mềm, một bộ các mức phân hạng s ẽ được tổng hợp. Kết qu ả là một công bố các giới hạn s ản ph ẩ m phần mềm đáp ứng các yêu cầu chất lượng. Sau đó, chất lượng tổng hợp được so sánh với các khía cạnh khác như thời gian và chi phí. Cuối cùng, quyết định qu ả n lý bỏ sẽ được đưa ra dựa trên các tiêu chí quản lý. Kết qu ả là quyết định của ban qu ản trị chấp thuận hay loại b ỏ , đưa vào lưu hành hay không đối với sản ph ẩ m phần mềm. Các kết qu ả của đánh giá là quan trọng đ ối với các quyết định về các bước tiếp theo trong vòng đời phát triển phần mềm. Ví dụ, liệu có c ầ n thay đổi những yêu cầu chất lượng, hay có cần thêm tài nguyên cho quá trình phát triển tiếp theo? 9. Các quá trình hỗ trợ Các hoạt động này trợ giúp đánh giá bằng cách thu thập thông tin trong các công cụ v à phương pháp đánh giá, phát triển và xác nhận các phép đánh giá, và chuẩn hóa quy trình đánh giá, các phép đánh giá v à các hệ đo. THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] ISO 14598-1 : 1998 - In f ormation Technology - Software Product Evaluation - Part 1: General Overview. [2] ISO 14598-2: 1998 - In f ormation Technology - Software Product Evaluation - Part 2: Planning and management. MỤC LỤC 1. Phạm vi áp dụng 2. Tài liệu viện dẫn 3. Thuật ngữ và định nghĩa 4. Quy trình đánh giá 5. Thiết lập các yêu cầu đánh giá 5.1. Thiết lập mục đích đánh giá 5.1.1. Tổng quan 5.1.2. Mua s ả n ph ẩ m 5.1.3. Cung cấp 5.1.4. Phát triển 5.1.5. Vận hành 5.1.6. Bảo trì 5.2. Xác định loại sản phẩm được đánh giá 5.3. Xác định mô hình chất lượng 6. Xác định đánh giá 6.1. Lựa chọn các phép đánh giá 6.1.1. Các loại phép đo 6.1.2. Các yêu cầu cho các phép đo 6.2. Thiết lập mức phân hạng cho các phép đánh giá 6.3. Thiết lập tiêu chí đánh giá 7. Thiết kế đánh giá 7.1. Tạo lập kế hoạch đánh giá 7.2. Các yêu cầu và khuyến nghị hỗ trợ đánh giá phần mềm 7.2.1. Tổng quan 7.2.2. Qu ả n lý ở mức tổ chức 7.2.2.1. Lập kế hoạch sử dụng và cải ti ế n công nghệ đánh gi á 7.2.2.2. Triển khai công nghệ đánh giá 7.2.2.3. Chuyển giao công nghệ sử dụng đánh giá 7.2.2.4. Đánh giá công nghệ sử dụng cho đánh giá 7.2.2.5. Quản lý kinh nghiệm 7.2.3. Hỗ trợ việc quản lý dự án 7.2.3.1. H ỗ trợ việc lập kế hoạch đánh giá 7.2.3.2. Xúc tiến kế hoạch đánh giá định lượng 7.2.3.3. Hỗ trợ các dự án đánh giá 7.2. 3.4 . Thu thập các kết quả đánh giá 8 . Thực hiện đánh giá 8. 1 . Ti ế n hành đo 8.2. So sánh với tiêu chí 8.3. Đánh giá kết quả 9. Các quá trình hỗ trợ Thư mục tài liệu tham kh ảo