TCVN10849:2015

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10849:2015 về Hệ thống thu phí điện tử TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 10849 : 2015 HỆ THỐNG THU PHÍ ĐIỆN TỬ Electronic Toll Collection Systems Lời nói đ ầ u TCVN 10849:2015 do Ban soạn thảo Tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia v ề Hệ thống thu phí điện tử biên soạn, Bộ G iao th ô ng v ậ n tải đ ề nghị, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo l ường Ch ấ t lượng th ẩ m định, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. HỆ THỐNG THU PHÍ ĐIỆN TỬ Electronic Toll Collection Systems 1. Phạm vi áp dụng Ti ê u chuẩn này quy định các yêu cầu kỹ thuật cho hệ thống thu phí điện tử được lắp đặt tại các trạm thu phí sử dụng đường bộ (áp dụng cho cả h ệ th ố ng thu phí theo phương thức m ở và hệ thống thu phí theo phương thức kín; không áp dụng cho h ì nh thức thu phí đa làn không dừng - Multi Lane Free Flow). Tiêu chuẩn này áp dụng trong quá trình đầu tư, thi ế t k ế , x â y dựng, vận hành hệ th ố ng thu phí điện tử tr ê n toàn quốc. 2. Tài liệu viện dẫn Các tài liệu viện dẫn sau l à cần thiết cho việc áp dụng tiêu chuẩn này. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm c ô ng b ố thì áp dụng phi ê n b ả n được nêu. Đ ố i với các tài liệu viện dẫn không ghi năm c ô ng bố th ì áp dụng phi ê n bản mới nhất, bao g ồ m cả các sửa đổi, bổ sung (nếu c ó ). TCVN 8791:2011 Sơn tín hiệu giao thông - Vật liệu kẻ đường phản quang nhiệt dẻo - Y ê u cầu kỹ thuật, phương pháp thử, thi c ô ng và nghiệm thu. TCVN 4054:2005 Đường ô tô - Y ê u c ầ u thiết kế. TCVN 5729:2012 Đường ô tô cao tốc - Yêu cầu thiết kế. CEN / TC 278 DSRC (Nh ó m tiêu chuẩn v ề thông tin li ên lạc tầm ngắn chuy ê n dụng của Ủ y ban kỹ thuật ti ê u chuẩn h ó a Châu Âu). ARIB STD - T75 Dedicated Short-Range Communication (Tiêu chuẩn Nhật Bản v ề thông tin liên lạc t ầ m ngắn chuy ê n dụng). ISO/IEC 18000-63:2013 Information technology - Radio f requency identi f ication for item management - Part 63: Parameters for air inter f ace Communications at 860 MHz to 960 MHz, Type C (Công nghệ thông tin - Nhận dạng t ầ n số vô tuy ế n cho quản lý đối tượng - Phần 63: Thông số cho giao tiếp không dây t ầ n số 860 MHz - 960 MHz, loại C). ISO 8583 Financial transaction card originated messages - Interchange message speci f ications (Thông điệp cho thẻ giao dịch tài ch í nh - Đặc tính c ủ a thông điệp trao đổi). 3. Thuật ngữ và định nghĩa Ti ê u chuẩn này sử dụng các thuật ngữ và định nghĩa sau: 3.1. Thu phí điện tử Là hình thức thu phí sử dụng đư ờ ng bộ tự động thông qua giao dịch thanh toán điện tử đối với phương tiện giao thông đường bộ lưu thông qua trạm thu phí. Thu phí điện tử bao gồm hình thức “ Thu phí điện tử không dừng ETC ” và hình thức “Thu phí điện tử một dừng Chạm & Đi ” (sau đây gọi là thu phí Chạm và Đi), ứng dụng cho cả h ệ thống thu phí theo phương thức mở và hệ thống thu phí theo phương thức kín. 3.2. Thu phí điện tử kh ô ng dừng ETC Là hình thức thu phí tự động, cho phép phương tiện không cần phải dừng lại để trả phí khi tới trạm thu phí. Quá trình tính toán ph í được thực hiện tự động th ô ng qua giao tiếp không dây giữa thiết b ị điện tử gắn trên xe với thi ế t b ị điện tử chuyên dụng trên đường. Th u phí điện tử không dừng ETC ứng dụng cho cả hệ thống thu phí theo phương thức mở và hệ thống thu phí theo phương thức kín. 3.3. Thu phí Chạm & Đ i Là h ì nh thức thu phí mà lái xe s ẽ phải dừng lại khi tới trạm thu ph í , sử dụng thẻ trả trước (thẻ IC) để chạm vào hoặc đưa vào vùng đọc của thiết b ị đọc/ghi thẻ IC lắp đặt tại làn thu phí đ ể thực hiện quá trình trả phí. Thu phí Chạm & Đi ứng dụng cho cả hệ thống thu phí theo phương thức mở và hệ thống thu phí theo phương thức k í n. 3.4. Th iế t b ị thu phí tr ê n xe (TBTP) Là thi ế t bị điện t ử gần trên xe, nhằm thực hiện giao tiếp với thiết bị điện tử chuyên dụng trên đường, phục vụ cho tính toán phí cho các làn ETC. Tùy thuộc vào công nghệ sử dụng cho thiết bị thu phí gắn trên xe, có các trường hợp sau: - Trư ờ ng hợp s ử dụng công nghệ DSRC: Khi đ ó TBTP chính l à OBU (On Board Unit), có hai loại như sau: ■ Loại 1: TBTP một mảnh (OBU 1-piece), không sử d ụng th ẻ IC , các thông tin được lưu trữ trong TBTP (OBU). ■ Loại 2: TBTP hai mảnh (OBU 2-pieces), dùng k ế t hợp với thẻ IC, lúc này các thông tin cũng được lưu trữ trong thẻ IC. - Trường hợp sử dụng công nghệ RFID: Khi đó TBTP ch í nh là thẻ RFID, các th ô ng tin được lưu trữ trong thẻ RFID. - “Th ẻ IC ” : Là loại thẻ điện tử định danh, có tính năng trả trước. Dùng cho việc đọc/ghi và lưu trữ các dữ liệu thông tin tài khoản của chủ phương tiện, phục vụ cho việc thanh toán ph í sử dụng đường bộ tại các làn thu phí điện tử không dừng ETC (làn không dừng ETC) - trong t rư ờng hợp sử dụng TBTP c ô ng nghệ DSRC loại hai mảnh, hoặc các làn thu phí Chạm & Đi. 3.5. Thi ế t b ị điện tử chuy ê n dụng tr ê n đường (Transce i ver) Là thiết bị thu phát s ó ng ngắn được sử dụng đ ể trao đổi th ô ng tin phục vụ cho việc thu phí điện tử không dừng ETC giữa thiết bị tại trạm thu phí của đơn vị qu ả n lý tuyến đường và thiết bị thu phí gắn trên xe (TBTP) c ủ a khách hàng sử dụng dịch vụ thu phí điện tử không dừng. 3. 6. Phương thức m ở Là phương thức thu phí mà chủ phương tiện phải trả một mức phí tại trạm thu ph í không phụ thuộc vào chiều dài quãng đường phương tiện đã đ i được trên đoạn đường thu phí mà chỉ phụ thuộc vào kiểu loại phương tiện. Phương thức mở chủ yếu được áp dụng tại các trạm thu phí sử dụng đường bộ thuộc hệ thống quốc lộ. 3.7. Phương thức kín Là phương thức thu phí mà chủ phương tiện phải trả một mức ph í tại trạm thu phí dựa vào chiều dài quãng đư ờ ng phương tiện đã đi được trên đoạn đường thu ph í và kiểu loại phương tiện. Phương thức kín chủ yếu được áp dụng tại các trạm thu phí sử dụng đường bộ thuộc hệ thống đường cao tốc. 3.8. Quy trì nh thu Là trình tự , thủ tục bắt buộc phải tuân theo khi tiến hành hoạt động thu phí sử dụng đường bộ. 3.9. Làn vào L à các làn xe tại các trạm thu phí mà tại đ ó các phương tiện bắt đ ầ u đi vào đường cao tốc, sử dụng cho việc xác định điểm vào của phương tiện để xác đ ị nh chi ề u dài qu ã ng đường đi của phư ơn g tiện. L à n vào chỉ áp dụng trong h ệ thống thu phí theo phương thức k í n. 3.10. Làn ra Là các làn xe tại các trạm thu phí mà tại đó các phương tiện đi ra khỏi đường cao tốc, s ử dụng cho việc xác đ ị nh điểm ra của phương tiện để xác định chi ề u dài quãng đường đi của phương tiện. Làn ra chỉ áp dụng trong hệ thống thu phí theo phương thức kín. 3.11. Thẻ đặc biệt Là loại thẻ phục vụ cho việc mở barrier cho xe qua trong các trường hợp đặc biệt theo quy định vận hành trạm thu phí. 3.12. Thu phí viên Là nhân viên của trạm thu phí được giao nhiệm vụ thu phí, làm việc tại các ca-bin làn hoặc điểm bán thiết b ị . 3.13. Giám sát v iê n Là nhân viên của trạm thu phí được giao nhiệm vụ giám sát quá trình th u phí, làm việc tại phòng giám sát 3.14. H ệ th ố ng thanh toán Là hệ thống phục vụ cho việc thanh toán phí sử dụng đường bộ thông qua tài khoản thanh toán ph í sử dụng đường bộ của khách h à ng. 3.15. Trung t â m đối soát/ thanh toán Là trung tâm quản lý , xử lý các giao dịch thu phí và các nghiệp vụ liên quan (đối soát, thanh quy ế t toán doanh thu phí...) giữa các đơn v ị thanh toán với đơn v ị thu phí và giữa các đơn vị thanh toán v ớ i nhau. 3.16. Trung tâm QLĐHGT tuyến Trung t â m quản lý đi ề u hành giao th ô ng tuy ế n là đơn v ị quản lý, đi ề u hành giao th ô ng tr ê n một tuyến, đoạn tuyến đư ờ ng cao tốc. Trung tâm được trang b ị máy chủ trung tâm quản lý phí để nhận, biên soạn và quản lý các dữ li ệ u giao dịch thu phí. Các dữ liệu giao dịch thu phí liên quan đ ế n từ máy ch ủ dữ liệu thu phí ở nhà đi ề u hành trạm thu phí. 3.17. Trung tâm QLĐHGT khu vực Trung tâm quản l ý điều hành giao th ô ng khu vực l à cơ quan quản lý , điều hành giao th ô ng các tuyến đường cao t ố c, đường bộ trong một khu vực nh ấ t định. 3.18. Tài khoản thanh toán ph í sử dụng đ ư ờng bộ L à t à i khoản dành r iê ng cho việc thanh toán ph í sử dụng đường bộ. 3.19. Đơn v ị quản lý thu phí Là đơn v ị quản lý và thực hiện quá trình thu phí tại các trạm thu phí. 3.20. Thiết b ị đọc/gh i th ẻ IC Là thiết bị truyền/nhận các thông tin (th ô ng điệp) v ớ i thẻ IC. 3.21. Nhà đi ề u hành tr ạm thu phí Là trung tâm đi ề u hành của mỗi trạm thu phí, được đặt gần trạm thu phí đ ể phục vụ công tác quản lý và điều h à nh hệ thống thu phí cũng như các công tác khác. 4. Ký hiệu và thuật ngữ viết tắt CSDL: Cơ sở dữ liệu. QLĐHGT: Quản l ý đi ều hành giao thông. THGT: Tín hiệu giao thông. TBTP: Thiết bị thu phí tr ê n xe. ISO (International Organization f o r Standardization): Tổ chức ti ê u chuẩn hóa quốc tế. DSRC (Dedicated Short Range Communications): Th ô ng tin liên lạc tầm ngắn chuyên dụng. ETC (Electronic Toll Collection): Thu phí điện tử. OBU (On Board U ni t): Thiết bị điện tử l ắ p đặt tr ê n xe. IC (Integrated Circuit): Mạch tích hợp. RFID (Radio-frequency identi f ication): Nhận dạng tần s ố vô tuy ế n. 5. Yêu cầu kỹ thuật 5.1. Phương thức thu phí 5.1.1. Phương thức thu phí m ở Đối với hệ thống thu phí điện tử theo phương thức mở (cho cả làn thu phí Chạm & Đi và thu phí kh ô ng dừng ETC), chủ phương tiện phải tr ả một mức phí tại trạm thu phí không phụ thuộc vào chi ề u dài qu ã ng đường xe chạy trên đoạn đường thu phí mà chỉ phụ thuộc vào phân loại phương tiện. Nguyên tắc phân loại phương tiện được áp dụng theo quy định hiện hành của Bộ Tài chính (tham khảo Phụ lục A). Xác định loại phương tiện thông qua dữ liệu trên TBTP: Đối với hệ thống thu phí điện tử không dừng ETC, khi người sử dụng đăng ký sử dụng TBTP, thông tin phân loại xe phải được ghi lên TBTP/CSDL của hệ thống thu phí. Thông tin loại xe tr ê n TBTP sẽ không bị thay đổi khi qua trạm thu phí. 5.1.2. Phương thức thu phí k í n Đối với hệ thống thu phí điện tử theo phương thức kín (cho cả làn thu phí Chạm & Đi và thu phí không dừng ETC), chủ phương tiện ph ả i trả một mức phí tại trạm thu phí dựa vào chi ề u dài quãng đường phương tiện đã đi được trên đoạn đường thu phí và loại phương tiện. Nguyên tắc ph â n loại phương tiện được áp dụng theo quy định hiện hành của Bộ Tài ch í nh (tham khảo Phụ lục A). Cách xác định qu ã ng đường đi được của phương tiện được thực hiện như sau: - Qu ã ng đường đi của phương tiện được xác định dựa trên cơ sở thông tin ghi nhận được tại làn vào và l à n ra. Đối với làn thu phí điện tử không dừng ETC, tại làn vào, hệ thống ph ả i tự động đọc thông tin tr ê n TBTP, ghi thông tin làn lên TBTP và lưu vào cơ sở dữ liệu của hệ thống thu phí; tại làn ra hệ thống sẽ đọc lại thông tin trên TBTP. Từ các thông tin tại làn vào và làn ra, hệ thống sẽ xác định được quãng đường đ ã đi của phương tiện, từ đó xác định mức phí phải trả của mỗi phương tiện. Đối với làn thu phí Chạm & Đi, hệ thống s ẽ xác định quãng đường đi được của phương tiện thông qua việc ghi/đọc thẻ IC tại làn vào và làn ra thông qua thiết bị ghi/đọc thẻ. - Mỗi trạm thu phí tr ê n đường cao tốc được gán một m ã số định danh và mỗi trạm thu phí sẽ gán mã số l à n vào và m ã số làn ra của trạm. Bảng mức phí sẽ được xác định theo từng cặp tr ạm thu phí (từ làn vào đ ế n l à n ra) trên toàn bộ hệ thống trạm thu phí trên toàn tuy ế n cao tốc. Dưới đây là v í dụ về một bảng xác định quãng đường đi của phương tiện trên toàn bộ mạng đường cao tốc, từ đó xác định mức phí phù hợp. Bảng 1 là cơ s ở xác định mức phí trên toàn tuy ế n cao tốc. Bảng 1 - Bảng xác đ ị nh mức phí tr ê n toàn tuy ế n cao t ố c. Bảng Mức Phí Lối ra Trạm TP-1 Trạm TP-2 Trạm TP-3 Trạm TP-4 Trạm TP-5 Trạm TP-6 Lối v à o Trạm TP-1 - 1 đến 2 1 đến 3 1 đến 4 1 đến 5 1 đến 6 Trạm TP-2 2 đến 1 - 2 đến 3 2 đến 4 2 đến 5 2 đến 6 Trạm TP-3 3 đ ến 1 3 đ ế n 2 - 3 đ ế n 4 3 đ ế n 5 3 đến 6 Trạm TP-4 4 đến 1 4 đến 2 4 đến 3 - 4 đ ế n 5 4 đến 6 Trạm TP-5 5 đ ế n 1 5 đến 2 5 đến 3 5 đ ế n 4 - 5 đ ế n 6 Trạm TP-6 6 đến 1 6 đ ế n 2 6 đến 3 6 đ ế n 4 6 đ ế n 5 - Ngoài ra, mức phí cho các loại phương tiện tuân theo quy định của cơ quan có thẩm quyền đối với từng tuyến đường cao tốc. 5.2. Quy trình thu phí 5.2.1. Quy trình chung Hệ thống thu phí điện tử hoạt động theo quy trình chung như h ì nh sau: H ì nh 1- Quy trình chung trong việc hoạt động thu phí điện tử Mỗi phương tiện khi sử dụng hệ thống thu phí điện tử không dừng ETC hoặc thu phí Chạm & Đi ph ả i được trang bị TBTP hoặc thẻ IC. Thông tin của phương tiện, giá trị tài khoản để thanh toán ph í sử dụng đường bộ, hạn sử dụng sẽ được lưu tr ê n TBTP/ thẻ IC và trong c ơ sở dữ liệu của hệ thống thanh toán. Đối với thu phí điện tử theo phương thức mở: - Khi phương tiện lưu thông tiến đến l àn thu phí kh ô ng dừng ETC/ làn Chạm & Đi, hệ thống sẽ tự động đọc các thông tin từ TBTP/ thẻ IC, kiểm tra t í nh hợp lệ của TBTP/ thẻ IC, xác định được loại phương tiện. Từ đó hệ thống s ẽ tự động t í nh toán mức phí và ghi giá tr ị tài kho ả n mới (đã kh ấ u trừ ph í ) lên TBTP/ thẻ IC/ cơ sở dữ li ệ u của hệ thống thu phí. Đối với thu phí điện tử theo phương thức kín: - Khi phương tiện lưu thông vào cao tốc, tiến đến làn thu phí điện tử không dừng ETC/ làn Chạm & Đi (làn vào), hệ thống sẽ ki ể m tra tính hợp l ệ của TBTP/ thẻ IC và ghi các thông tin cần thiết lên TBTP/ thẻ IC (như mã trạm, làn xe, thời gian, v.v...) và lưu vào cơ s ở dữ liệu của hệ thống thu phí để làm c ă n cứ x á c định khoảng cách từ lối vào đến lối ra của phương tiện. - Khi phương tiện lưu thông ra khỏi cao tốc, ti ế n đ ế n làn thu phí điện tử không dừng ETC/ làn Chạm & Đi (làn ra), hệ thống s ẽ tự động đọc các thông tin từ TBTP/ thẻ IC, t ừ đó xác định quãng đường đã đi của phương tiện và đ ố i chiếu loại phương ti ệ n tương ứng. Hệ thống sẽ tự động tính toán mức ph í và ghi giá tr ị tài khoản mới (đ ã kh ấ u trừ phí) lên TBTP/ thẻ IC/ cơ sở dữ liệu c ủ a hệ thống thu phí. Các giao dịch được xử lý và lưu tại cơ sở dữ liệu của tr ạm thu phí, sau đ ó được truy ề n v ề các trung tâm đối soát/thanh toán để đối chiếu, tra soát đảm bảo thu phí đúng v à đủ cho mỗi lượt phương tiện qua trạm. Việc đối chi ế u, thanh toán cho các đơn vị liên quan được hệ thống thanh toán tại các trung tâm đ ố i soát/thanh toán xử lý dựa trên c á c báo cáo giao d ị ch tại trạm. 5.2.2. Phát hành T B TP và th ẻ IC Việc phát hành TBTP/ thẻ IC sử dụng cho các làn thu phí không dừng ETC/ làn Chạm & Đi có thể được thực hiện thông qua đơn vị quản lý thu phí, hoặc thông qua các trung tâm phát hành TBTP/thẻ I C. Khi phát hành và phân phối TBTP/ thẻ IC cho người sử dụng, th ô ng tin v ề phương tiện và ch ủ phương tiện s ẽ được xác lập dựa theo h ồ sơ đăng ki ể m của phương tiện và được lưu c ố định trên TBTP/ thẻ IC, lưu t ạ i cơ sở dữ liệu của trạm thu phí và tại cơ sở dữ liệu c ủ a các trung tâm đối soát/thanh toán. Những thông tin được lưu trên TBTP/ thẻ IC: Trong quy định tập dữ liệu và thành phần dữ liệu của TBTP/ thẻ IC trong mục 5.3.5 (a) và mục 5.3.5 (b). Chú ý: Trường hợp khách hàng cần thay đ ổ i thông tin đăng ký sử dụng cũng như thông tin về chủ sở h ữ u phương tiện, c ó thể thực hiện đăng k ý lại tại các trung tâm phát h à nh TBTP/ thẻ IC. 5.2.3. Nạp tiền vào tài khoản Khi sử dụng TBTP/ thẻ IC, ch ủ phương tiện s ẽ được thiết lập một tài khoản, thông tin tài khoản được ghi tr ong TBTP/ thẻ IC/ CSDL của h ệ th ố ng thu phí đ ể sử dụng cho việc thanh toán phí sử dụng đường bộ. Chủ phương tiện phải thực hiện việc nạp tiền vào tài khoản, giá tr ị tiền nạp được ghi vào TBTP/ thẻ IC và lưu vào c ơ sở dữ liệu của hệ thống thu phí để thực hiện thanh toán phí tự động khi phương tiện lưu th ô ng qua trạm thu phí. Ngoài hình thức nạp tiền bằng tiền mặt tại trung tâm phát hành TBTP/ thẻ IC, khách hàng có thể sử dụng các tài khoản mở tại các ngân h à ng (tài kho ả n cá nh â n, tài khoản ATM... của các ngân hàng) có liên kết với trung tâm đối soát/thanh toán để nạp tiền/chuy ể n khoản cho tài khoản thanh toán ph í sử dụng đường bộ hay cập nhật thời gian sử dụng tiếp theo tương ứng với số ti ề n nạp. Tài khoản sử dụng cho việc thanh toán phí sử dụng đường bộ của ch ủ phương tiện phải được cập nhật lên TBTP/ thẻ IC khi phương tiện lưu thông qua các làn thu phí điện tử không d ừng ETC/ làn Chạm & Đi. Sau khi thực hiện nạp tiền cho lần sau th ì giá t rị số ti ề n nạp sẽ tự động được nạp vào tài khoản khi phương tiện có TBTP đi vào trạm thu phí. 5.2.4. Quy trình xử lý tạ i trạm thu phí t h eo ph ư ơng thức m ở a) Quy trình xử lý tại làn thu phí Chạm & Đi theo phương thức mở Quy trình xử lý thực hiện quá trình giao dịch tính toán ph í tại các làn thu phí Chạm & Đi theo phương thức mở ở trạm thu phí diễn ra như sau: Khi phương tiện có thẻ IC lưu thông tới làn thu phí Chạm & Đi và t ớ i thiết bị đọc/ghi th ẻ IC, lái xe chạm thẻ IC vào thiết bị đọc/ghi th ẻ IC để kiểm tra tính hợp lệ của thẻ IC (loại xe, thông tin tài khoản ...) Sẽ c ó 2 trường hợp như sau: - Trường hợp 1: Thẻ IC được hệ thống xác định là hợp lệ, hệ thống sẽ tự động thực hiện tính toán mức phí phương tiện c ầ n phải tr ả (theo loại xe), tự động thực hiện tr ừ tiền và ghi giá trị tài khoản mới lên thẻ IC (tài khoản sau khi đã được tr ừ tiền) Sau đó barrier tự động mở ra cho phương tiện đi qua trạm thu phí và barrier tự động đ ó ng lại khi phương tiện đã đi qua barrier. Đồng thời, hệ thống nhận dạng bi ể n s ố s ẽ tự động nhận dạng biển số và chụp h ì nh phương ti ệ n. Giao dịch (dữ li ệ u và h ì nh ảnh) được truyền và lưu lại trên máy chủ tại phòng điều hành trạm thu phí để phục vụ công tác quản lý v à hậu kiểm. Thực hiện đồng bộ và trao đổi dữ liệu với hệ thống thanh toán tại các trung tâm đối soát/thanh toán đ ể đ ố i chiếu, tra soát, đảm bảo thu phí đúng và đủ cho mỗi xe qua trạm. Việc đối chiếu, thanh toán bù tr ừ , quyết toán cho các đơn v ị liên quan được hệ thống thanh toán tại các trung tâm đối soát/thanh toán xử l ý dựa trên các báo cáo giao dịch tại trạm. - Trường hợp 2: Thẻ IC được hệ thống xác định là kh ô ng hợp lệ, sẽ được xử lý như sau: 1) Loại xe không khớp với loại xe ghi trong thẻ IC: trường hợp này phải được đưa vào danh sách cần được cư ỡ ng ch ế và xử lý theo quy định của trạm. 2) Giao tiếp giữa th ẻ IC và thiết bị đọc/ghi thẻ IC không thành công (h ế t tiền, thẻ IC bị hỏng...): Thu phí viên cần kiểm tra lại thẻ IC của khách hàng, nếu vẫn không được, thu phí viên thông báo cho lái xe đến nơi phát hành th ẻ IC để ki ể m tra lại, đồ ng th ờ i thu phí viên hướng dẫn phương tiện th ự c hiện thu phí thủ công. Quy trình xử lý thực hiện quá trình giao dịch tính toán phí tại các làn thu phí Chạm & Đi theo phương thức mở dạng lưu đồ như trong Phụ lục B. b) Quy trình xử lý tại làn thu phí không dừng ETC theo phương thức m ở Quy trình xử lý thực hiện quá trình giao dịch tính toán phí tại các làn thu phí không dừng ETC theo phương thức mở ở mỗi trạm thu phí diễn ra như sau: Khi phương tiện có TBTP lưu thông tới làn kh ô ng dừng ETC, hệ thống s ẽ tự động giao tiếp với TBTP và kiểm tra tính hợp lệ của TBTP (thông tin loại xe, thông tin tài khoản...) Sẽ có 2 trường hợp như sau: - Trường hợp 1: TBTP được hệ thống xác định là hợp lệ, hệ thống s ẽ tự động thực hiện tính toán mức phí phương tiện c ầ n phải trả (theo loại xe), tự động thực hiện trừ tiền và ghi giá trị tài khoản mới lên TBTP (t à i khoản sau khi đ ã được trừ tiền) Sau đó barrier tự động mở ra cho phương tiện đi qua tr ạm thu phí và barrier tự động đóng lại khi phương tiện đ ã đi qua ba rri er. Đồng thời, hệ thống nhận dạng biển số sẽ tự động nhận dạng biển số và chụp hình phương tiện. Giao dịch (dữ liệu v à h ì nh ả nh) được truyền và lưu lại trên máy chủ tại phòng đ iề u hành trạm thu phí để phục vụ c ô ng tác quản lý và hậu kiểm. Thực hiện đồng bộ và trao đ ổ i dữ li ệ u với hệ thống thanh toán tại các trung tâm đối soát/thanh toán đ ể đối chiếu, tra soát, đảm bảo thu phí đúng và đủ cho mỗi xe qua trạm. Việc đối chi ế u, thanh toán bù trừ, quyết toán cho các đơn v ị liên quan được hệ thống thanh toán tại các trung tâm đối soát/thanh toán xử lý dựa trên các báo cáo giao dịch tại trạm. - Trường hợp 2: TBTP được hệ thống xác định là kh ô ng hợp lệ, sẽ được xử lý như sau: 1) Loại xe kh ô ng khớp với loại xe ghi trong TBTP: trường hợp này phải được đưa vào danh sách cần được cư ỡ ng chế và xử lý theo quy định của trạm. 2) Giao ti ế p giữa TBTP và Transceiver không thành công (hết ti ề n , TBTP bị hỏng, gắn tr ê n xe sai quy định, pin yếu,...): Thu phí viên cần k iể m tra lại v ị trí đặt TBTP và sửa lại cho đúng, hoặc sử dụng TBTP của khách hàng đ ể quét lại tại vùng s ó ng giao ti ế p của Transceiver. N ế u vẫn không được, thu phí vi ê n thông báo cho lái xe đến nơi phát hành TBTP đ ể ki ể m tra lại, đồng th ờ i thu phí viên hướng d ẫ n phương tiện thực hiện thu phí th ủ c ô ng. Quy trình xử lý thực hiện quá trình giao dịch t í nh toán ph í tại các làn thu phí không dừng ETC theo phương thức mở dạng lưu đ ồ như trong Phụ lục C . Quy trình chi tiết vận hành tại các làn thu phí không dừng ETC theo phương thức m ở như trong Phụ lục D. 5.2.5. Quy trình xử l ý tại trạm thu phí theo ph ươn g thức k í n 5.2.5.1. Quy trình xử lý tại làn thu phí Chạm & Đi theo ph ươ ng thức kín a) Xử l ý tại các làn vào Quy trình xử lý tại các làn vào thu phí Chạm & Đi theo phương thức kín ở mỗi trạm thu phí được m ô tả như sau: Khi phương tiện c ó thẻ IC lưu thông tới làn vào thu phí Chạm & Đi và tới thiết bị đọc/ghi thẻ IC, lái xe chạm th ẻ IC vào thiết bị đọc/ghi thẻ IC để kiểm tra t í nh hợp lệ của thẻ IC (loại xe, thông tin t à i khoản,...) Sẽ có 2 trường hợp như sau: - Trường hợp 1: Thẻ IC được hệ thống xác đ ị nh là hợp lệ, thiết bị đọc/ghi thẻ IC sẽ thực hiện ghi các thông tin c ầ n thiết như mã trạm vào, mã làn vào, thời gian vào,... đ ể làm c ă n cứ xác định quãng đường đi cho phương tiện. Sau đó barrier tự động mở ra cho phương tiện đi qua trạm thu phí và barrier tự động đóng lại khi phương tiện đ ã đi qua barrier. Hệ thống nhận dạng biển số sẽ tự động nhận dạng biển số và chụp h ì nh phương tiện. Giao dịch (dữ liệ u và hình ả nh) được truyền và lưu lại trên máy chủ tại phòng đi ề u hành trạm thu phí l ố i vào để phục vụ công tác quản lý và được truyền v ề phòng đi ề u hành trung tâm để lưu trữ và chuẩn bị thông tin đ ể cung cấp thông tin cho việc t í nh toán phí tại lối ra. - Trư ờ ng hợp 2: Thẻ IC được hệ thống xác đ ị nh là kh ô ng hợp lệ, s ẽ được xử lý như sau: 1) Loại xe không khớp với loại xe ghi trong thẻ IC: trường hợp này phải được đưa vào danh sách c ầ n được cư ỡ ng ch ế và xử lý theo quy định của trạm. 2) Giao ti ế p gi ữ a th ẻ IC và thiết bị đọc/ghi thẻ IC không thành công (h ế t tiền, thẻ IC bị hỏng,...): Thu phí viên cần ki ể m tra lại thẻ IC của khách hàng, n ế u vẫn không được, thu phí viên thông báo cho lái xe đ ế n nơi phát hành thẻ IC để kiểm tra lại, đồng thời thu phí viên hướng dẫn phương tiện thực hiện thu phí thủ công. Quy trình xử lý tại các làn vào thu phí Chạm & Đi theo phương thức kín dạng lưu đ ồ ở mỗi trạm thu phí được mô tả như trong Phụ lục E (E.1). b) Xử lý tại các làn ra Quy trình xử lý thực hiện quá trình giao dịch tính toán phí tại các làn ra thu phí Chạm & Đi theo phương thức kín ở mỗi trạm thu phí trên cao tốc diễn ra như sau: Tại lối ra, phương tiện lưu thông đến làn thu phí Chạm & Đi và tới thiết bị đọc/ghi thẻ IC, lái xe chạm thẻ IC vào thiết bị đọc/ghi thẻ IC để kiểm tra thẻ IC. Sẽ có 2 trường hợp như sau: - Trường hợp 1: Thẻ IC được hệ thống xác định là hợp lệ (loại xe, có thông tin ghi trên thẻ IC tại làn v à o của cao tốc,...), khi đó hệ thống sẽ tự động thực hiện tính toán mức phí phương tiện cần phải trả (theo qu ã ng đường và loại xe), hệ thống tự động thực hiện trừ tiền và ghi giá trị tài khoản m ới l ên thẻ IC (tài khoản sau khi đã được trừ ti ề n). Hệ thống nhận dạng bi ể n số xe tự động sẽ nhận dạng biển số xe v à chụp h ì nh phương tiện, t ru y ề n và lưu lại trên máy chủ tại trung tâm đi ề u h à nh đ ể phục vụ công tác quản lý và hậu kiểm. Barr i er tự động mở ra cho tài xế đi ra khỏi cao tốc và barrier tự động đ ó ng lại khi phương tiện đã đi qua barr i er. Giao d ị ch (dữ liệu và hình ảnh) được xử lý và lưu tại cơ sở dữ liệu của trạm thu phí, sau đó được truyền về hệ thống thanh toán tại các tr ung tâm đối soát/thanh toán để đối chiếu, tra soát, đảm bảo thu phí đúng và đủ cho mỗi xe qua trạm. Vi ệ c đối chiếu, thanh toán bù trừ, quyết toán cho các đơn vị liên quan được hệ thống thanh toán tại các trung tâm đối soát/thanh toán, x ử lý dựa tr ê n các báo c á o giao dịch tại trạm. - Trường hợp 2: Th ẻ IC được hệ thống xác định là không hợp lệ, sẽ được xử lý như sau: 1) Thẻ IC không có thông tin ghi nhận tại làn vào: thu phí vi ê n yêu c ầ u tài xế s ẽ thực hiện thu phí th ủ công. 2) Loại xe kh ông khớp với loại xe ghi trong thẻ IC: trường hợp n à y ph ả i được đưa vào danh sách c ầ n được cư ỡ ng chế và xử lý theo quy định của trạm. 3) Giao tiếp giữa thẻ IC và thiết bị đọc/ghi thẻ IC kh ô ng thành công: Thu phí viên c ầ n kiểm tra lại thẻ IC của khách h à ng, nếu vẫn không được, thu phí vi ê n thông báo cho lái xe đến nơi phát hành thẻ IC đ ể kiểm tra lại, đ ồ ng thời thu phí viên hướng dẫn phương tiện thực hiện thu phí th ủ công. Quy trình xử lý tại các làn ra thu phí Chạm & Đi theo phương thức k í n dạng lưu đồ ở mỗi trạm thu phí được mô tả như trong Phụ lục E (E.2). 5.2.5.2 . Quy trình xử lý tại làn thu phí không dừng ETC theo phương thức kín a) Xử lý tại các làn vào Quy trình xử lý tại các làn vào thu phí không dừng ETC theo phương thức kín ở mỗi trạm thu phí được mô t ả như sau: Khi phương tiện có TBTP lưu thông tới làn vào thu phí kh ô ng dừng ETC, hệ thống sẽ tự động giao ti ế p với TBTP và kiểm tra t í nh hợp lệ của TBTP (m ã TBTP, loại xe, thông tin tài khoản, thời hạn sử dụng,...) Sẽ c ó 2 trư ờ ng hợp như sau: - Trường hợp 1: TBTP được hệ thống xác định là hợp lệ. Khi đ ó hệ thống sẽ tự động ghi thông tin lên TBTP/ CSDL của hệ thống thu phí (g ồ m m ã trạm vào, m ã làn vào, thời gian vào,...), để làm căn cứ xác định quãng đường đi cho phư ơn g tiện. Sau đó barrier tự động mở ra cho phương tiện đi qua trạm thu phí và barrier tự động đ ó ng lại khi phương tiện đã đi qua barr i er. Hệ th ố ng nhận dạng biển s ố s ẽ tự động nhận dạng biển số và chụp h ì nh phương tiện, g iao dịch (dữ li ệ u và hình ảnh) được truy ề n v ề phòng đ iề u hành trung tâm đ ể lưu tr ữ và chuẩn bị t h ông tin để cung cấp th ô ng tin cho việc tính toán phí tại lối ra. - Trường hợp 2: TBTP được hệ thống xác định là không hợp lệ, sẽ được xử lý như sau: 1) Loại xe không khớp với loại xe ghi trong TBTP (TBTP của ch ủ xe khác) . Khi đó, biển số xe lưu trong TBTP s ẽ kh ô ng trùng khớp với kết quả của hệ thống nhận dạng biển số. Trườ ng hợp này phải được đưa vào danh sách c ầ n được cưỡng chế và xử lý theo quy đ ị nh của trạm. 2) Giao tiếp giữa TBTP và Transceiver kh ô ng thành công (h ế t tiền, vị trí gắn TBTP trên xe sai quy định; TBTP pin yếu; TBTP bị hỏng): Thu phí vi ê n cần ki ể m tra lại vị tr í đặt TBTP và sửa lại cho đúng, hoặc sử dụng TBTP của khách hàng để quét lại tại vùng s ó ng giao t iế p của Transceiver. Nếu vẫn không được, thu phí viên thông báo cho lái xe đ ế n nơi phát hành TBTP để kiểm tra l ạ i TBTP, đồng t hời thu phí viên hướng dẫn ph ư ơng ti ệ n thực hiện thu phí thủ công. Quy trình xử lý tại các làn vào thu phí không dừng ETC theo phương thức k í n dạng lưu đồ ở mỗi trạm thu phí được mô tả như tr ong Phụ lục F (F.1). b) Xử lý tại các l à n ra Quy trình xử lý thực hiện quá trình giao dịch tính toán phí tại các làn ra thu phí không dừng ETC theo phương thức kín ở mỗi trạm thu phí trên cao tốc di ễ n ra như sau: Tại lối ra, phương tiện lưu thông đến làn ra thu phí không dừng ETC, hệ thống sẽ tự động giao ti ế p với TBTP và ki ể m tra t í nh hợp lệ của TBTP (thông tin l oại xe, thông tin tài khoản,...) Sẽ c ó 2 trường hợp như sau: - Trường hợp 1: TBTP được hệ thống xác định là hợp lệ (loại xe , c ó thông tin ghi tr ê n TBTP/ CSDL của hệ thống thu phí tại làn vào của cao tốc,...), khi đó hệ thống sẽ tự động thực hiện tính toán mức phí phương tiện cần phải tr ả (theo quãng đường và loại xe), hệ thống tự động thực hiện trừ ti ề n và ghi giá trị tài khoản mới lên TBTP/ CSDL của hệ thống thu phí (tài khoản sau kh i đã được t rừ tiền). Hệ th ố ng nhận dạng biển số xe tự động s ẽ nhận dạng biển s ố xe và chụp hình phương tiện, truyền và lưu lại trên máy chủ tại trung tâm điều hành để phục vụ công tác qu ả n lý và hậu kiểm. Barrier tự động mở ra cho phương tiện đi ra kh ỏ i cao tốc và barr i er tự động đ ó ng lại khi phương tiện đ ã đi qua barrier. Giao dịch (dữ liệu và h ì nh ảnh) được xử lý và lưu tại cơ sở dữ li ệ u của trạm thu phí, sau đ ó được truyền v ề hệ thống thanh toán tại các trung tâm đ ối soát/thanh toán để đ ố i chiếu, tra soát, đảm bảo thu phí đúng và đủ cho mỗi xe qua trạm. Việc đ ố i chiếu, thanh toán bù trừ, quy ế t toán cho các đ ơn vị liên quan được hệ thống thanh toán tại các trung tâm đối soát/thanh toán, xử lý dựa trên các báo cáo giao dịch tại trạm. - Trường h ợ p 2: TBTP được hệ thống xác định là không hợp lệ, sẽ được xử lý như sau: 1) TBTP không có thông tin ghi nhận tại làn vào: thu phí viên y ê u cầu tài x ế s ẽ thực hiện thu phí thủ công. 2) Loại xe không khớp với loại xe ghi trong TBTP: t rư ờng h ợ p này phải được đưa vào danh sách cần được cưỡng chế và xử lý theo quy định của trạm. 3) Giao ti ế p giữa TBTP và thiết bị đọc/ghi thẻ IC không thành công: Thu phí viên cần kiểm tra lại TBTP của khách hàng, n ế u vẫn không được, thu phí vi ê n thông báo cho lái xe đến nơi phát hành TBTP để kiểm tra lại, đồng thời thu phí viên hướng dẫn phương tiện thực hiện thu phí thủ công. Quy trình xử lý tại các làn ra thu phí không dừng ETC theo phương thức kín dạng lưu đồ ở m ỗ i trạm thu phí đ ượ c mô tả như trong Phụ lục F (F.2) Quy trình chi ti ế t vận hành tại các l à n vào và các làn ra của thu phí không dừng ETC như trong Phụ lục G (G.1 và G.2). 5.2.6. Xử lý tại trung t â m đ ố i soát/thanh toán Hệ thống thanh toán tại các tr u ng tâm đối soát/thanh toán thực hiện các nghiệp vụ như sau: - Kiểm tr a và thanh toán phí cho các giao dịch thu phí không dừng ETC/ Chạm & Đi của toàn hệ thống thu phí điện tử, thực hiện đối soát, thanh quy ế t toán doanh thu phí, v.v... - Đ ồ ng bộ, trao đ ổ i thông tin với trung tâm đi ề u hành của các trạm thu phí, lưu trữ các giao dịch. 5.3. Các yêu cầu đối với các thành phần của hệ thống 5.3.1. Y ê u c ầ u chung - Hệ thống thiết b ị thu phí điện tử được tích hợp thành một hệ thống tự động, tạo ra một trình tự thu phí sử dụng đường bộ khi phương tiện l ư u thông qua trạm thu phí. Chức năng chính của hệ thống thiết bị thu phí là h ỗ trợ khâu giao d ị ch và quản lý thu phí tại các làn xe và tại trung tâm điều hành trạm, hỗ trợ khâu giám sát chống ti ê u cực, đảm bảo thu đúng và thu đủ. V ị trí của các trạm thu phí theo quy định của cơ quan có th ẩ m quyền. - Hệ thống thiết bị l àn thu phí không dừng ETC phải được thiết kế để đảm bảo khả năng xử lý giao dịch khi xe/phương tiện qua làn với tốc độ tối thiểu 20 km/h. - Hệ thống thiết bị phải có độ tin cậy cao, c ó thiết bị dự phòng phù hợp nh ằ m đảm bảo yêu cầu khai thác liên tục 24/24 giờ, không gây sự cố ngừng hoạt động toàn bộ hệ thống. - Hệ thống thiết bị tại làn xe ph ả i hoạt động độc lập khi mất kết nối với trung tâm. - Có thể nâng cấp và mở rộ n g, đ ồ ng thời sẵn sàng k ế t n ố i với các trung tâm quản lý điều hành giao thông tuyến, tru n g tâm qu ả n lý điều hành giao thông khu vực, trung tâm đối soát/thanh toán. - Hệ thống c ó khả năng kết nối dịch vụ tr ả phí lưu thông trên quốc lộ/cao tốc cho người dùng th ô ng qua tài khoản thanh toán phí đường bộ. 5.3.2. Quy mô k ế t c ấ u trạm thu phí a) Cách bố tr í các làn xe - Ti ê u ch í bố tr í làn thu phí được xác định tương ứng với lưu lượng giao thông thiết kế qua trạm thu phí và theo y ê u cầu cơ bản là xe c ỡ lớn sẽ đi qua trạm tại làn ngoài c ù ng b ê n phải của mỗi hướng lưu thông. Quy mô, cách bố tr í làn thu phí theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền quyết định. - Làn thu phí không dừng ETC cho phép xe qua làn với tốc độ cao, v ì vậy phải ưu tiên bố trí làn không dừng ETC tại làn ngoài cùng b ê n trái của mỗi hướng lưu th ô ng. Chỉ những xe c ó thiết bị TBTP được đi vào làn thu phí điện tử không dừng ETC. N ế u công suất thông xe không đáp ứng được lưu lượng giao th ô ng th ì cần bổ sung th ê m làn th u ph í không dừng ETC ở các làn lân cận (b ổ s ung làn thu phí kh ô ng d ừng ETC theo n guyên tắc từ bên trái sang bê n phải trạm, t í nh từ làn giữa theo chiều phương tiện lưu thông). - Mẫu b ố trí các làn thu phí không dừng ETC/Chạm & Đi và thủ công tại các trạm thu phí với 4 làn xe cho mỗi hư ớ ng lưu thông như trong Phụ lục H (H.1). - Đối với các quy định khác về k ế t c ấ u làn xe như chiều rộng làn xe, ch iề u cao tĩnh không..., được áp dụng theo các quy định hiện hành. b) Đảo phân làn - Kích thước đảo phân làn: Đối với trạm thu phí xây dựng mới, đảo phân làn phải có kích thước tuân theo quy định hiện hành. - Trang b ị an toàn tr ê n đ ả o phân làn: Đảo phân làn ph ả i có ụ chống va đ ả m bảo an toàn cả ở hai đầu đảo. Hình dáng và màu sắc của ụ chống va áp dụng theo quy định hiện hành. Ngoài ra, xung quanh ca-bin kiểm soát làn đặt trên đảo phân làn phải có các cột chống va với chiều cao bằng chiều cao ca-bin kiểm soát làn. Các cột này phải được s ơ n trắng - đỏ xen k ẽ và đặt tr ê n đảo phân làn, tạo thành khung vững chắc bảo vệ ca-bin an toàn. c) Mặt đư ờ ng, vạch giảm tốc - Kết c ấ u mặt đường tại trạm thu phí phải sử dụng loại mặt đường cứng bê tông cốt thép đ ể đảm bảo khả năng chịu tải trong đi ề u kiện làm việc tĩnh/động phức tạp, duy trì độ b ề n lâu dài. Kết c ấ u mặt đường được thiết kế theo quy định hiện hành. - Khu vực phía trước trạm thu phí theo chi ề u xe chạy c ầ n được sơn vạch giảm tốc theo các cấp tốc độ thiết kế để nhắc nhở lái xe giảm tốc độ đến mức an toàn khi qua trạm thu phí. Yêu cầu kỹ thuật của vạch giảm tốc ph í a trước trạm thu phí tùy theo từng trường hợp phải tuân theo quy định hiện hành. d) Biển báo giao thông - Tại đầu mỗi trạm thu phí phải c ó biển báo phân làn để thông báo cho lái xe bi ế t vị tr í làn thu phí th ủ công, làn thu phí Chạm & Đi và làn thu phí không dừng ETC. Tùy thuộc vào số làn của mỗi trạm bố trí biển báo cho phù hợp. Kích thước chữ của biển báo áp dụng theo quy định hiện hành. - Ví dụ: Hình mẫu biển báo phân l à n trước cổng trạm thu phí, với 3 làn thu phí trên một hướng đi như trong Phụ lục H (H.2). - Tại đ ầ u đảo làn thu phí không dừng ETC bố trí biển báo “ THU PHÍ KHÔNG DỪNG ETC ” hi ể n th ị thông báo cố định nhằm thông báo cho lái xe v ị trí của làn thu phí kh ô ng dừng ETC. Biển báo làn thu phí không dừng ETC sử dụng LED có độ sáng phù hợp, giúp lái xe nh ì n r õ ở khoảng cách xa 100 m như trong Phụ lục H (H.3). - Tại đầu đảo l à n thu phí tự động cần phải đặt biển báo 121 và biển báo 127 theo quy định hiện hành, để kh ố ng ch ế cự ly tối thiểu giữa các xe liền nhau và hạn chế tốc độ tối đa nhằm đảm bảo an toàn giao thông khi xe qua trạm thu phí như trong Phụ lục H (H.4). e) Bố trí thiết b ị trên làn thu phí Chạm & Đi - Sơ đ ồ bố tr í thiết bị tại l à n thu phí Chạm & Đi (cho c ả trạm thu phí theo phương thức mở và phương thức kín) như trong Phụ lục I. f) B ố trí thiết bị trên làn thu phí không dừng ETC - Sơ đồ bố trí thiết bị tại làn thu phí không dừng ETC (cho cả trạm thu phí theo phương thức mở và phương thức kín) như trong Phụ lục J. g) Bố trí thiết bị trên làn thu phí kết hợp - Làn xe thu phí k ế t hợp là làn xe cho phép phương tiện thanh toán phí qua trạm theo hình thức thu phí một dừng hoặc hình thức thu phí kh ô ng dừng. - Sơ đồ bố tr í thiết bị tại làn thu phí k ế t hợp cho cả trạm thu phí theo phương thức m ở và phương thức k í n nh ư trong Phụ lục K. 5.3.3. Hệ thống thiết bị Hệ thống thiết bị của hệ thống thu phí điện tử (cho cả hệ thống thu phí theo phương t hức mở và hệ thống thu phí theo phương thức kín) tại các trạm thu phí sử dụng đường bộ trên toàn quốc, bao gồm cả các thành phần của h ệ th ố ng được lắp đặt tại các trung tâm điều hành giao thông tuy ế n/khu vực, được mô tả tổng th ể như trong hình sau: H ì nh 2 - Tổng thể hệ thống thiết b ị của hệ thống thu phí điện tử 5.3.3.1. Thiết bị th ô ng tin liên lạc Đ ư ờng - Xe a) Thiết bị thu phí gắn trên xe (TBTP) - TBTP là thiết bị được sử dụng cho hoạt động thu phí không dừng ETC, các thông tin về tài khoản thanh toán phí đường bộ của khách hàng sẽ được lưu giữ trong thiết bị này. - Khi xe lưu thông tới đ ầ u đảo phân làn, TBTP s ẽ thực hiện giao ti ế p với Transceiver tại l à n xe, việc trả phí sẽ được ti ế n hành tự động thông qua tài khoản thanh toán phí đường bộ của khách h à ng. Toàn bộ quá trình này diễn ra trong khoảng thời gian r ấ t ngắn, đảm bảo xe lưu thông qua làn mà không c ầ n phải dừng lại. b) Thiết bị thu phát sóng (Transceiver) tại làn xe - Transc e iver có chức năng thực hiện các giao dịch với TBTP của người sử dụng. Thiết bị này được lắp trên giá đ ỡ tại đầu làn xe, vị tr í và cao độ lắp đặt phù hợp theo thiết kế của nhà sản xu ấ t, đồng thời kh ô ng ảnh hưởng đến độ cao tĩnh không của làn xe. - Khi xe lưu thông vào làn, Transceiver và TBTP sẽ liên tục thu phát sóng và trao đổi dữ liệu. Việc trao đ ổ i dữ liệu được thực hiện trong thời gian r ấ t ngắn, các thông tin trao đổi chính như: m ã số nhận dạng của TBTP, thông tin tài khoản, thời hạn hiệu lực của t à i khoản, biển số xe đăng ký v.v... để thực hiện quá trình tính to á n, kh ấ u trừ phí trong tài khoản của khách hàng trong TBTP, đồng thời đảm bảo thực hiện được vi ệ c ghi giá t rị tài khoản mới (đ ã k h ấ u trừ) lên TBTP và cơ sở dữ liệu của hệ thống thu phí. c) Tiêu chuẩn giao ti ế p giữa TBTP và Transc e iver tại làn xe - Đáp ứng một trong các tiêu chuẩn sau: § Bộ ti ê u chuẩn thông t i n liên lạc t ầ m ngắn chuy ê n dụng (DSRC) dải tần 5.8 GHz b ị động của Ủ y ban kỹ thuật tiêu chuẩn hóa Châu Â u (CEN/TC278/5.8 GHz DSRC), tốc độ (Down 500 kbps, Up 250 kbps), khoản g cách truyền thông từ 10 m đến 20 m, b ă ng tần 20 MHz; § Tiêu chuẩn Nhật Bản ARIB STD - T75: Thông tin li ê n lạc tầm ngắn chuyên dụng (DSRC) dải tần 5.8 GHz ch ủ động, tốc độ truy ề n 1 Mbps, khoản g cách truyền thông tới 30 m, b ă ng tần 80 MHz; § ISO/IEC 18000-63:2013 In f ormation technology - Radio f requency identification for item management - Part 63: Parameters for air i nter f ace Communications at 860 MHz to 960 MHz, Type C (Công nghệ thông tin - Nhận dạng t ầ n số vô tuy ế n cho quản lý đối tượng - Ph ầ n 63: Thông số cho giao ti ế p không dây tần số 860 MHz - 960 MHz. loại C). - Khuy ế n khích các trạm thu phí lắp đặt và tích hợp các Transceiver đáp ứng được 3 tiêu chu ẩ n tr ê n, tích hợp đồng bộ với hệ thống thanh toán đ ể các xe lắp TBTP khác nhau đi qua đều có th ể thực hiện được giao d ị ch thanh toán phí tự động. 5.3.3.2. Thiết bị tại làn xe a) Thiết bị phát hiện xe - Thiết bị phát hiện xe sử dụng đ ể đếm xe và hỗ trợ đóng barr i er tự động sau khi xe qua, c ó thể sử dụng đơn lẻ hoặc kết hợp các phương pháp phát hiện xe như sau: § Vòng cảm ứng từ (Induction loops); § Xử lý ảnh Video (Video image Processing); § Công nghệ h ồ ng ngoại (In f rared technology); § Các công nghệ khả thi khác. b) Máy t í nh làn - Là máy tính công nghiệp, bao g ồ m: bộ xử lý, màn h ì nh, bàn ph í m, chuột, loa ngo à i và thiết bị kết n ố i mạng. Má y phải có c ấ u h ì nh phù hợp với t ổ ng th ể hệ thống mạng và phải đủ khả n ă ng làm việc bình thường liên tục trong điều kiện nhiệt độ (từ 0° C đến 40°C) và độ ẩ m cao, đáp ứng các ti ê u chuẩn của máy t í nh c ô ng nghiệp. c) Thiết bị điều khiển làn Bao gồm t ủ điều khiển làn, barrier tự động, đèn t í n hiệu giao thông, biển báo điện tử được kết nối đi ề u khiển với mạng máy tính chung. Yêu cầu cụ th ể như sau: - Tủ điều khiể n làn: Là n ơ i đấu n ố i, tích hợp điều khi ể n tất cả các thiết bị tại l à n vào mạng máy t í nh chung. Sử dụng thiết bị điều khiển công nghiệp đ ể điều khiển đ ó ng m ở barrier trực ti ế p (không qua hệ thống máy t í nh) để sử dụng cho các trường hợp xử lý sự c ố đặc biệt. Tủ đi ều khiển phải có mô đun đếm xe tự động độc lập và có th ể lưu trữ số liệu liên tục tối thi ể u 2 tu ầ n. Tủ ph ả i được đ ó ng k í n c ó kh ó a, thoáng khí, chống ẩ m mốc và đảm bảo độ b ề n trong điều ki ệ n khai thác ở nhiệt độ và độ ẩ m cao, sử dụng các bộ đóng ngắt nguồn điện riêng biệt cho từng thành phần thiết bị. - Barrier tự động: Barrier tự động được dùng để ngăn chặn hoặc cho phép phương tiện lưu th ô ng qua làn thu phí, được điều khiển b ở i máy tính thu phí tại làn xe th ô ng qua tủ điều khiển làn. Barrier tự động là loại barrier đóng mở tự động có bộ điều khiển phù hợp với hệ th ố ng máy tính điều khi ể n. Barrier phải có khớp bung tự động đ ể tránh hư hại khi bị xe đâm, va. Thanh ngang phải được làm bằng vật liệu phù hợp đảm bảo độ bền và phải được sơn trắng đỏ phản quang đ ả m bảo đ ể nhận biết, th ờ i gian đ ó ng/mở tối đa 0,9s. Ngoài ra, barrier có thể đi ề u khiển được bằng tay trong trường hợp kh ẩ n c ấ p, đặc biệt. - Đèn tín hiệu giao thông: Đèn tín hiệu giao thông được dùng để thông báo và hướng dẫn phương tiện lưu thông tại làn xe, được đi ề u khiển bởi máy tính thu phí thông qua bộ điều khiển trong tủ điều khi ể n làn. Đèn tín hiệu giao th ô ng được lắp đặt ở vị trí gần barrier tự động giúp lái xe dễ dàng nhận biết, được điều khiển đồng bộ với barrier tự động. Đèn tín hiệu giao thông bao gồm một đèn đ ỏ và một đèn xanh, là loại đ è n LED tuổi thọ cao, có độ sáng ph ù hợp. Đèn có hai pha là pha “ dừng ” (tương ứng với đèn đ ỏ bật v à đèn xanh lá cây tắt) và pha “đi ” (tương ứng với đèn đỏ t ắ t và đèn xanh lá cây bật), đèn có đường kính tối thiểu 200 m m và tuổi thọ t ố i thiểu là 20.000 h. - Biển báo điện tử: Biển báo điện tử dùng để hiển thị thông báo các thông tin giao dịch thu phí và thông tin v ề t ì nh trạng làn xe. Biển báo điện tử được điều khiển b ở i máy tính làn và hiển th ị các thông báo chuẩn bao gồm: (1) LOẠI XE x/P HÍ yyyyy Đ (x , yyyyy: thông tin về loại xe và phí phải trả) (2) TBTP HẾT HIỆU L ỰC, hoặc (3) TBTP KHÔNG Đ Ủ TI Ề N , hoặc (4) LOẠI XE KHÔNG ĐÚNG, hoặc (5) XIN MỜI QUA , hoặc (6) ĐÓNG LÀN Biển báo điện tử có tối thiểu 22 k ý tự trên 2 dòng. Kích thước mỗi k ý tự phải đủ lớn đ ể lái xe đọc được r õ chữ trong phạm vi tầm nh ì n khi vào khu vực làn thu phí (từ 10 m đ ế n 20 m) Bộ k ý tự ph ả i là ký tự tiếng Việt. Màu sắc và độ sáng của các k ý tự phải đảm b ảo nh ì n thấy rõ trong cả ban ngày và ban đêm cũng như cả trời mưa, trời nắng và tu ổ i thọ t ố i thiểu là 20.000 h. d) Thiết bị giám sát: Bao gồm camera giám sát làn, camera nhận dạng bi ể n số xe, camera toàn cảnh. Yêu c ầ u cụ th ể như sau: - Camera giám sát làn: Camera giám sát làn c ó nhiệm vụ giúp quan sát và ghi hình tất cả các lượt xe qua làn, camera được b ố trí đ ể có th ể quan sát được toàn bộ đầu và thân xe. Sử dụng loại camera màu, c ó độ phân g iả i cao giúp cho việc quan sát đạt hiệu quả, có khả n ă ng quan sát cả ngày lẫ n đ ê m. Camera này cần phải có hộp che bảo v ệ khỏi mưa n ắ ng, ch ố ng ẩm và bụi, đảm b ả o độ b ề n lâu dài. - Camera nhận dạng biển số xe: Camera nhận dạng biển s ố xe được sử dụng đ ể chụp hình biển số xe khi xe vào làn thu phí tự động cung c ấ p cho ph ầ n m ề m nhận dạng biển số xe, k ế t quả từ ph ầ n m ề m nhận dạng biển số s ẽ được đối chi ế u với th ô ng tin bi ể n số xe lưu tr ê n TBTP. Quá trình này hỗ trợ giám sát, hậu kiểm các phương tiện qua l à n thu phí. Camera dò đọc biển số xe là camera chuyên dụng giúp cho quá trình nhận dạng biển số tự động bằng máy t í nh đạt độ chính xác cao, c ó thể làm việc tốt c ả ban ngày và ban đêm. Sử dụng camera hồng ngoại, được lắp đặt ở vị trí thích hợp để có thể chụp r õ hình biển số xe. - Camera giám sát to à n cảnh: Toàn bộ diễn biến, t ì nh trạng của trạm thu phí được quan sát, theo dõi từ nhà đi ề u hành thông qua camera toàn cảnh. Từ đó, giám sát viên s ẽ đưa ra các lệnh đ ể đi ề u khiển phân luồng trạm hợp lý, tránh ùn tắc giao thông. Camera phải c ó vỏ bọc bảo vệ khỏi mưa nắng và chống bụi; có kính phóng xa-gần cho phép quan sát r õ sự hoạt động của các vị trí của một nửa cổng thu phí, có khả năng quan sát cả ngày lẫn đêm. Sử dụng loại camera PTZ t ố c độ cao, v ị tr í đặt camera phải phù hợp sao cho đạt hiệu quả quan sát cao nh ấ t. e) Trang thiết bị khác: Bao g ồ m barrier thủ c ô ng, đèn cảnh báo đầu đảo, đèn báo t ì nh trạng làn, còi và đèn báo động, thiết bị lưu điện (UPS) Yêu cầu cụ th ể như sau: - Barrier th ủ c ô ng: Là loại r à o chắn tại đầu làn xe, được vận hành đóng m ở một cách thủ công, ngăn không cho phương tiện I ư u th ô ng vào đ ể phục vụ các công tác kiểm tra, bảo trì, sửa chữa. Trên ba rr ier này phải gắn biển báo đường c ấ m theo quy định hiện hành, với kích thước tiết giảm ph ù hợp nhưng phải nằm trong phạm vi từ 0,6 đến 0,8 lần kích thước cơ bản của biển báo. Tại khớp đ ó ng mở ba r rier c ầ n l ắ p công tắc bật tắt tự động đèn báo đóng mở làn để phù hợp trạng thái giữa barrier và đèn báo. Ngoài ra đ ể hạn ch ế phạm vi choán chỗ của barrier kh i ở trạng thái mở làn (đ ỡ choán ch ỗ tr ê n đảo phân làn), cần phải có khớp gập đ ô i thanh barrier làm hai phần để rút ngắn chiều dài. - Đèn cảnh báo đầu đảo: Đèn cảnh báo đ ầ u đảo nh ằ m mục đích báo hiệu chướng ngại vật cho chủ phương tiện trong đi ề u kiện thời tiết, ánh sáng kém và được lắp đặt ở phía đ ầ u đảo phân l à n. Để phục vụ mục đ í ch tr ê n, đ è n được thiết k ế để c ó ánh sáng màu v à ng chớp nháy liên tục đ ể tạo sự chú ý của chủ phương tiện. Đ è n có ánh sáng vừa ph ả i để có thể nh ì n được ban đêm mà không chói sáng, đường kính tối thiểu 100 mm, sử dụng đèn Led có tuổi thọ tối thi ể u 20.000 h. - Đèn báo t ì nh trạng làn: Đèn báo tình trạng làn xe được dùng đ ể thông báo t ì nh trạng làn thu phí đóng hoặc mở (hoạt động hoặc ngưng hoạt động) Đèn này được đặt ở mặt xe đến của má i trạm. Đèn này có hai pha là “pha đ ó ng ” t ư ơng ứng với đèn h ì nh X màu đỏ và “pha mở ” tương ứng v ớ i đèn h ì nh ê màu xanh lá cây. C ó thể sử dụng riêng hai đèn, mỗi đèn một pha hoặc sử dụng chung một đèn cho cả hai pha. V iệc đi ề u khiển đèn do c ô ng tắc gắn ở khớp đóng mở của barrier thủ c ô ng, kích thước đèn tối thiểu 300x300 mm, sử dụng Led c ó tu ổ i thọ tối thiểu 20.000 h. - Còi báo động: Là thiết bị dùng để báo động bằng âm thanh khi có trường hợp vi phạm tại làn nh ằ m mục đích kêu gọi sự h ỗ trợ của lực lượng bảo vệ để cưỡng ch ế các xe vi phạm. Bộ thiết bị này được điều khi ển bởi máy tính làn trong các t ì nh hu ố ng đặc biệt, bảo đảm nghe r õ trong phạm vi trạm thu phí. - Thiết bị lưu điện: Phục vụ cung c ấ p điện năng cho máy tính làn và các thiết bị khác trong ca-bin thu phí ở t ì nh huống m ấ t điện. C ô ng su ấ t và dung lượng của thiết bị này cần lựa chọn phù hợp để đáp ứng sự làm việc liên tục của các thiết bị nói trên trong thời gian ch ờ ngu ồ n điện dự phòng hoạt động, thời gian lưu điện của các thiết bị lưu điện t ố i thiểu là 30 phút. 5 .3.3.3 . Thiết bị tại nhà điều hành tại trạm thu phí a) Máy chủ dữ li ệ u thu phí - Là nơi cài đặt CSDL và các phân h ệ của hệ thống ph ầ n m ề m thu phí. Do yêu cầu hệ thống phải hoạt động liên tục cũng như mức độ quan tr ọng của dữ liệu nên máy chủ dữ liệu thu phí phải là thiết bị chuyên dụng và có cấu h ì nh mạnh. - Máy chủ phải có đủ năng lực cho t ấ t c ả các máy t í nh và thiết bị đ ầ u cuối tr ong mạng máy tính của hệ thống thiết bị thu phí. Cấ u hình của máy ph ả i được lựa chọn phù hợp với yêu cầu thiết kế của hệ thống thiết bị thu phí và khả năng lưu trữ cũng như các cổng hoặc ổ ghi lưu trữ hiện đại (sao lưu dữ liệu), dữ liệu phải được lưu trữ liên tục trong quá trình thực thi các giao d ị ch thu phí. Thời gian lưu trữ dữ liệu tối thiểu là 12 tháng v à phải đáp ứng yêu c ầ u lưu tr ữ c ủa cơ quan c ó thẩm quyền đ ể phục vụ cho c ô ng tác hậu k iể m. b) Máy t í nh kết nối dữ liệu thanh toán - Phục vụ cho việc quản lý kết nối dữ liệu tại trạm thu phí với hệ thống thanh toán tại các trung tâm đ ố i soát/thanh toán. Để đ ả m bảo độ tin cậy và ổn định, phải tính toán lựa chọn loại máy t í nh có độ bền và số lượng phù hợp. c) Trang thiết bị khác - Máy t í nh giám sát: Là máy tính chứa chương trình giám sát và hậu kiểm dành cho nhân viên phòng giám sát điều hành, thực hi ệ n c á c c ô ng tác giám sát t ì nh hình hoạt động thu phí đang diễn ra tại trạm cũng như các c ô ng tác hậu kiểm các trường hợp bất thường nh ằ m hạn chế tiêu cực có th ể xảy ra. S ố lượng máy tính giám sát phụ thuộc s ố làn thu phí. Máy tính giám sát phải trọn bộ (màn hình, máy in và thiết bị phụ trợ cần thiết), được kết nối mạng . C ấu hình máy phải phù hợp với yêu c ầ u thiết k ế của hệ thống thu phí (như yêu cầu về lưu trữ ảnh, xử lý) . Màn hình máy t í nh giám sát có kích thước tối thiểu 17 inch và độ phân giải cao để dễ nh ì n và tránh mỏi mắt cho Giám sát viên. - Thiết bị lưu trữ d ữ liệu: thiết bị lưu trữ được trang b ị thêm để bổ sung kh ả năng lưu trữ dữ li ệ u và hình ảnh của hệ thống thu phí. Cầ n chọn loại c ô ng nghệ lưu trữ dữ liệu hiện h à nh ph ổ biến nh ấ t và phải đảm bảo y ê u cầu lưu trữ an to à n lâu dài. Cầ n phải tính toán dung lượng lưu trữ cố định cho thiết bị lưu trữ đ ể đảm b ả o khả năng lưu trữ trước khi chuyển ra các băng đĩa lưu trữ, tối thiểu phải trang b ị hệ thống lưu trữ tập trung cho các trạm thu phí, đáp ứng yêu cầu lưu tr ữ của cơ quan c ó thẩm quyền để phục vụ cho công tác hậu kiểm. - Thiết bị ghi hình camera: Được đặt ở phòng đi ề u hành để phục vụ việc ghi lại h ì nh ảnh của các camera làn xe, camera giám sát toàn cảnh và các camera trong nhà điều hành, có hỗ trợ đ iề u khi ể n camera PTZ. Thời gian lưu trữ tối thiểu 60 ngày và phải đáp ứng yêu cầu lưu trữ của cơ quan có th ẩ m quy ề n đ ể phục vụ cho công tác hậu kiểm. - Màn hình giám sát: Màn hình giám sát tại trung t â m phải là loại màn hình tương thích tín hiệu hình ảnh kỹ thuật s ố , phù hợp với tín hiệu đầu ra đã được xử lý của hệ thống thiết bị giám sát. Màn hình phải có k í ch thước tối thiểu 32 i nch, độ phân giả i cao để dễ quan sát . 5 .3.3.4 . Hệ thống thiết bị phụ tr ợ - Các thiết b ị phụ trợ khác như hệ thống chống sét, hệ thống li ê n lạc nội bộ, máy phát điện dự phòng, thiết bị lưu điện, hệ th ố ng phòng cháy chữa cháy được quy định v à phải đáp ứng yêu c ầ u theo các quy định liên quan hi ệ n hành. 5 .3.3.5 . Độ t i n cậy và thiết b ị dự phòng - Hệ thống thu phí là h ệ th ố ng được khai thác 24/24 giờ n ê n hệ thống thiết bị phải c ó độ tin cậy cao và c ó thiết b ị dự phòng phù hợp nhằm đảm bảo y ê u cầu khai thác li ê n tục, không g â y sự cố ngừng hoạt động toàn bộ hệ thống. 5.3.3.6. H ệ thố n g mạng và đường truy ề n t í n hiệu - Hệ thống thiết bị mạng và đường truy ề n t í n hiệu phải phù hợp với tổng th ể hệ th ố ng và tương thích với các thiết bị sử dụng trong hệ thống. Các gi ắ c nối phải đảm bảo độ b ề n, an toàn. Các hộp nối ph ả i được đóng k í n và chống cháy. Đồng thời, các thiết bị mạng và đư ờ ng truyền, ph ả i được thiết kế có t í nh mở tr ê n nền tảng giao thức TCP/IP đ ể có thể sẵn sàng kết nối vớ i hệ thống thanh toán tại các trung tâm đối soát/thanh toán, trung t â m QLĐHGT tuyến và khu vực t heo các tiêu chuẩn liên quan hiện hành. 5 .3.3.7 . Hệ thống ngu ồ n điện - Hệ thống nguồn điện phải là hệ thống nguồn điện 3 pha c ô ng nghiệp, c ô ng suất đáp ứng cho mỗi hệ thống thu phí và các hệ thống phụ trợ khác, y ê u c ầ u kỹ thuật đáp ứng theo các quy định liên quan hiện hành. 5.3.4. Hệ thống ph ầ n m ề m a) Yêu c ầ u cơ bản - Hệ thống phần mềm phải đáp ứng yêu cầu trong các chức n ă ng của hệ thống thu phí đã nêu ở tr ê n, đáp ứng y ê u cầu vận hành và các t ì nh huống của quy trình thu phí (Chạm & Đi và không dừng ETC) . Phần m ề m phải kết nối đi ề u khiển toàn bộ hệ thống thiết b ị bao gồm thiết bị mạng máy tính, thiết bị điều khiển làn, thiết b ị giám sát các loại như đ ã nêu ở các mục trên. Khuy ế n kh í ch áp dụng các kỹ thuật m ớ i và công nghệ tự động trong thiết k ế giao diện và hội thoại người - máy cũng như các tính năng ưu việt khác. Hệ thống phần m ề m có khả n ă ng hoạt động độc lập tại các làn thu phí khi m ấ t k ế t n ố i với máy chủ. - Ngoài ra, hệ thống phần m ề m ph ải c ó các chức năng khác như: C ó các chức năng để thực hiện việc thu phí & quản lý đối v ớ i các làn thu phí th ủ công. C ó khả năng tổng hợp dữ liệu, truy ề n và trao đổi toàn bộ dữ liệu thu phí đến các trung tâm đi ều hành đường cao tốc, trung tâm QLĐHGT tuy ế n, trung tâm QLĐHGT khu vực, trung tâm đối soát/thanh toán để thực hi ệ n công tác quản lý, đ ố i soát và các công tác khác. b) Phần mềm xử lý tại các làn thu phí Phần mềm xử lý tại làn thu phí được cài đặt tr ê n máy tính làn, ph ầ n mềm s ẽ vận hành và xử lý các t ì nh huống theo quy trình thu phí Chạm & Đi và thu phí không d ừng ETC. Ngoài ra, đối với phần mềm thu phí tại làn thu phí Chạm & Đi và không dừng ETC c ầ n có thêm các kh ả năng tự động như sau: - Đọc và ghi dữ liệu l ê n TBTP/ Thẻ IC, kiểm tra tính hợp lệ của TBTP/ Thẻ IC. - Đi ề u khiển hệ thống thiết bị tạ i làn xe thu phí tự động. - Chụp hình xe vào làn thu phí tự động. - Nhận dạng biển s ố , hoặc phân loại xe. - Cung c ấ p t í n hiệu và thông tin kiểm soát TBTP/ Thẻ IC v ề trung tâm điều h à nh. Ngoài ra, phần m ề m phải đáp ứng được các yêu cầu xử lý cho các t ì nh huống sau: - Xe có TBTP/ Thẻ IC hợp lệ. - Xe có TBTP/ Th ẻ IC không đủ tiền hoặc TBTP đ ã bị khóa. - Xe có TBTP/ Thẻ IC nhưng không giao tiếp được. - Xe không có TBTP/ Thẻ IC hoặc c ó TBTP/ Thẻ IC không hợp lệ vào làn. - Khả năng hoạt động độc lập kh i mất kết nối với trung tâm đi ề u hành. - Danh sách đen (dữ liệu không hợp lệ) phải được lưu lại và làm mới liên tục danh sách g ồ m các TBTP/ Thẻ IC không hợp lệ, được lưu lại tại máy tính các làn thu phí. c) Phần m ề m qu ả n lý trung tâm tại trạm thu phí Phần m ề m quản lý trung tâm tại các trạm thu phí là tổ hợp các phần mềm hoặc m ô đun ph ầ n mềm được cài đặt tr ê n máy chủ dữ liệu thu phí và tr ê n các máy tính tại phòng điều hành tr ạ m thu phí. Ph ầ n m ề m quản lý này phải bao gồm các mô đun với các tính năng chính nh ư sau: - Quản lý, sao lưu dữ liệu thu phí. - Báo cáo, th ố ng kê: Cung c ấ p các báo cáo và thống kê hoạt động của hệ thống. - K ế toán: mục đ í ch là quản lý và đi ề u hành các hoạt động kế toán, phục vụ quy trình nghiệp vụ k ế toán. Hỗ trợ công t á c qu ả n lý, lưu trữ và phát hành TBTP/ Thẻ IC cũng như tính tồn kho, báo cáo. - Gi á m sát hậu kiểm: cung c ấ p các chức năng đ ể giám sát và hậu kiểm lại các giao dịch thu ph í cũng như nh â n viên thu phí. - Truyền thông tin, dữ liệu từ trung tâm đi ề u hành đến các làn thu phí và đ ế n trung tâm đối soát/thanh toán. - Danh sách đen (dữ liệu không hợp lệ) phải được lưu lại và làm mới liên tục danh sách gồm các TBTP/ Thẻ IC không hợp lệ, được lưu lại tại máy chủ trung tâm trạm thu phí. d) Yêu cầu phân c ấ p bảo mật Qu ả n lý các chức năng như bảo mật như mật kh ẩ u, nhóm mật khẩu, lệnh, phân quyền. Đối với cơ sở dữ l i ệ u lưu trữ, yêu c ầ u bảo mật dữ li ệ u được thực hiện theo 5 c ấ p như trong bảng 2 sau: Bảng 2 - B ả ng danh sách các chức n ă ng 5 cấp bảo mật STT T ê n Nhóm D anh sách quy ề n 1 Nhóm thu phí - Quản lý và bán thẻ IC và TBTP - Ki ể m soát thu phí tại làn xe 2 Giám sát - Hậu kiểm - Nhập thông tin xe chuẩn - T ì m ki ế m thông tin xe đ ã qua trạm trước đó - Xem s ố lượng xe qua trạm theo từng ca - Xem các báo cáo hậu kiểm - Tra cứu giao dịch tr ự c tuyến ngoài làn - Hậu kiểm - Tra cứu nguồn gốc thẻ IC, TBTP (Xem thông tin thiết bị xu ấ t, bán khi nào) 3 K ế toán - Lập phi ế u nhập, phi ế u xuất TBTP - Lập bảng k ê TBTP - Sửa bảng k ê - Tra cứu ngu ồ n gốc thẻ IC, TBTP - Xem các báo cáo doanh thu, t ồ n kho, xuất nhập thiết bị... 4 Quản lý trạm - Quản tr ị dữ liệu - Đăng k ý thông tin thu phí viên mới - Quản tr ị nhân viên - In thẻ nhân vi ê n - In thẻ đặc biệt - Nhập thông tin đăng kiểm của xe - Nhập thông tin chuẩn của xe khi qua trạm - Bao gồm nhóm q u y ề n 1, 2 và 3 5 Quản tr ị hệ thống - Thay đ ổ i thông tin c ấ u hình h ệ thốn g - Cập nhật thôn g tin thiết b ị : máy chủ, máy trạm - Cập nhật thông tin qu ả n lý Chú ý : Về chi tiết nội d ung bảo mật của từng c ấ p có thể được đi ề u c h ỉ nh theo yêu cầu thực t ế về bảo mật của các đ ơ n vị ch ủ quản. e) Ph ầ n mềm đối soát/thanh toán Phần mềm đ ố i soát/thanh toán c ó chức năng kết nối giữa hệ thống thanh toán tại các trung tâm đối soát/thanh toán và hệ thống thu phí điện tử tại trạm thu phí. Ph ầ n mềm phải có các t í nh năng ch í nh như sau: K ế t nối dịch vụ trả phí lưu thông trên đư ờ ng cho người dùng thông qua tài khoản thanh toán phí đường bộ; xử lý các giao dịch thu phí cũng như các nghiệp vụ liên quan (đối soát, thanh quyết toán doanh thu phí...) . Lưu trữ các giao dịch và thực hiện việc trao đổi thông tin với các trạm thu phí. Đối chi ế u báo cáo doanh thu và s ố liệu giao dịch giữa các trạm thu phí và trung tâm đối soát/thanh toán; đảm bảo truy ề n thông bảo mật k ế t nối từ trung t â m đối soát/thanh toán tới các trạm thu phí. Việc đồng bộ dữ liệu giữa m á y chủ của hệ thống thanh toán tại trung tâm đối soá t/ thanh toán và máy chủ của hệ thống thu phí điện tử tại trạm thu phí được thực hiện định kỳ (offline) theo mức độ ưu tiên của từng luồng dữ liệu và theo cơ ch ế PUSH (bên c ó dữ liệu m ớ i c ầ n đồng bộ s ẽ chủ động đ ẩ y dữ liệu cho b ê n nhận). Tất cả dữ liệu trong quá trình thực thi và xử lý tại trung tâm đối soát/thanh toán và máy chủ của hệ thống thu phí điện tử được lưu trong quá trình trao đ ổ i để phục vụ cho việc khai thác thông tin cho các báo cáo, chứng cứ khi xảy ra tranh chấp. Ngoài ra vi ệ c đối soát/thanh toán ph ả i áp dụng theo các quy định hiện hành v ề thanh toán, giao d ị ch điện tử. Danh sách đen (dữ liệu không hợp lệ) phải được lưu lại và làm mới liên tục danh sách g ồ m các TBTP/ Thẻ IC không hợp lệ, được lưu lại tại máy chủ trung tâm trạm thu phí. Ngoài ra ph ầ n m ề m có chức năng k ế t nối và chia sẻ th ô ng tin dữ liệu thu phí với các máy ch ủ tại trung tâm QL Đ HGT tuy ế n và trung tâm QLĐHGT khu vực để tổng hợp dữ liệu dùng trong công tác quản lý theo quy định. Trung tâm QLĐHGT tuyến và khu vực có thể gửi y ê u cầu truy v ấ n hoặc đăng k í nhận thông tin báo cáo thu phí theo ngày gồm các thông tin: tuy ế n, thời gian thu phí; số xe và phí thu được phân theo các chặng, loại xe; số xe có áp dụng hình thức thu phí điện tử theo quy định hiện hành. 5.3.5. Th ô ng tin giao d ị ch a) Tập dữ liệu cho công tác quản lý thẻ IC Tập dữ liệu cho công tác quản lý thẻ IC quy định như trong bảng 3 sau: Bảng 3 - Thành phần dữ liệu chính cho c ô ng tác quản lý thẻ IC Tập dữ liệu Th à nh phần dữ liệu Tập dữ liệu phát hành thẻ IC - Mã định danh đơn vị phát hành - Mã định danh thiết bị phát hành - Mã định danh th ẻ IC - Mã đ ị nh danh chủ thẻ IC - Th ô ng tin v ề loại phương tiện - Khoản ti ề n đặt cọc - Ngày/giờ phát hành - Ngày/giờ h ế t hạn Tập dữ liệu nạp thẻ IC - M ã định danh đơn v ị phát hành - Mã đ ị nh danh thiết b ị nạp ti ề n - Khoản tiền đặt cọc - Tài khoản trả trước - Ng à y/giờ Tập dữ liệ u danh sách thẻ IC vô hiệu - Mã định danh đơn v ị phát hành - Mã định danh thiết bị phát hành - Mã định danh thẻ IC v ô hiệu - Mã định danh chủ thẻ IC - Khoản ti ề n đặt cọc - Ngày/giờ phát hành - Ngày/giờ h ế t hạn - Ngày/giờ b) Tập dữ liệu cho công tác quản lý TBTP Công tác quản lý TBTP được thực hiện tại các trung tâm phát hành TBTP. Các thông điệp chính cho TBTP trong quy trình đăng ký, phân phối và quản lý hiệu lực s ẽ được trao đổi theo luồng dữ li ệ u như trong hình sau: Hình 4 - Trao đ ổ i th ô ng điệp ch í nh cho c ô ng tác k iể m soát TBTP Tập dữ liệu và các thành phần dữ liệu chính ghi lại trong TBTP được quy định như b ả ng 4 sau: Bảng 4 - Tập dữ liệu v ề thành ph ầ n dữ liệu của TBTP Tập dữ liệu Th à nh phần dữ li ệ u Tập dữ liệu đăng ký TBTP - Mã định danh tổ chức quản lý - Mã định danh TBTP - Mã định danh chủ sở hữu TBTP - Th ô ng tin về loại phương tiện - Biển số xe - Loại xe - Ngày phát hành - Ngày hết hạn Tập dữ liệu TBTP qua trạm - Mã đ ị nh danh phòng thu phí - Mã định danh trạm thu phí - Mã định danh l à n đường - Mã định danh TBTP - Biển số xe nhận dạng - Kho ả n phí - Tài khoản trả trước - Số đ ế m lượt giao dịch của TBTP qua trạm - Ngày/Giờ Tập dữ liệu danh sách TBTP vô hiệu - Mã định danh tổ chức quản lý - M ã định danh TBTP vô hiệu - Mã định danh chủ sở hữu TBTP - Biển số xe - Loại xe - Ngày hết hạn - Ngày phát hành - Ngày/Giờ c) Tập dữ liệu cho c ô ng tác kiểm soát làn Các th ô ng điệp ch í nh cho c ô ng tác kiểm soát làn tại các làn thu phí kh ô ng dừng ETC sẽ được trao đổi theo luồng dữ liệu như trong hình sau: Hình 5 - Trao đổ i thông điệp chính cho c ô ng tác ki ể m soát làn Cơ cấu dữ liệu và các thành ph ầ n dữ liệu ch í nh đ ể kiểm soát làn được quy định như bảng 5 sau: Bảng 5 - Tập dữ liệu cho công tác kiểm soát làn xe Tập dữ liệu Thành ph ầ n dữ li ệ u Tập dữ liệu giao dịch - M ã định danh phòng thu phí - Mã định danh trạm thu phí - Mã định danh l à n đường - M ã định danh TBTP - Loại xe trong TBTP - Biển số xe trong TBTP đăng ký - Mã định danh thẻ IC - Khoản phí - Tài khoản trả trước - Tình trạng giao dịch - Biển số xe nhận dạng được - Ngày/Giờ Tập dữ liệu danh sách thẻ IC vô hiệu - Mã định danh đơn vị phát hành - M ã định danh thiết bị phát hành - Mã định danh thẻ IC vô hiệu - M ã định danh thẻ chủ thẻ IC - Khoản ti ề n đặt cọc - Ngày/Giờ phát hành - Ngày/Gi ờ h ế t hạn - Ngày/Gi ờ Tập dữ liệu danh sách T BTP vô hiệu - Mã định danh tổ chức quản l ý - Mã đ ị nh danh TBTP vô hiệu - Mã định danh chủ sở hữu TBTP - Biển s ố xe - Loại xe - Ngày h ế t hạn - Ng à y phát hành - Ngày/Giờ d) Tập dữ liệu cho c ô ng tác giám sát hậu ki ể m Qu á trình giám sát, hậu kiểm đ ể phát hiện các trư ờ ng hợp sai phạm, gian lận được thực hiện th ô ng qua thu thập dữ liệu từ các nguồn sau: - Hình ảnh video về hình dáng b ê n ngoài của xe thu được từ hệ thống CCTV. - Dữ liệu nhận được từ TBTP th ô ng qua bộ Transceiver tại các làn thu phí không dừng ETC. - Dữ liệu biển s ố xe thu được t ừ hệ thống nhận dạng biển số xe tự động. - Dữ liệu xe qua thu được từ thiết bị phát hiện xe. Quy trình kiểm tra so sánh dữ liệu phục vụ giám sát hậu kiểm c ầ n được tính hợp trong máy chủ tại trạm thu phí. Những thông điệp chính được trao đ ổ i theo luồng d ữ liệu như trong hình sau: Hình 6 - Trao đ ổ i th ô ng điệp chính hỗ trợ công tác giám s á t hậ u kiểm Tập dữ liệu và các thành phần dữ liệu ch í nh h ỗ trợ c ô ng tác giám sát hậu kiểm được quy định như bảng 6 sau: Bảng 6 - Tập dữ liệu và thành ph ầ n dữ liệu h ỗ tr ợ công tác giám sát hậu kiểm Tập dữ liệu Th à nh ph ầ n dữ li ệ u Tập dữ liệu thẻ IC qua trạm - Mã đ ị nh danh ph ò ng thu phí - Mã định danh trạm thu phí - Mã định danh làn đường - Khoản phí - Tài kho ả n trả trước - Ngày/Giờ Tập dữ liệu TBTP qua trạm - Mã định danh ph ò ng thu phí - M ã định danh trạm thu phí - Mã định danh làn đường - Mã định danh thẻ IC - Khoản phí - Tài khoản trả trước - Ngày/Giờ Tập dữ liệu giao dịch - Mã định danh phòng thu phí - Mã định danh trạm thu phí - Mã định danh làn đường - M ã định danh TBTP - Loại xe trong TBTP - Biển số xe trong TBTP - Mã định danh thẻ IC - Khoản phí - Tài khoản trả trước - T ì nh trạng giao d ị ch - Mã số của xe - Ngày/Giờ Tập dữ li ệ u thu phí - M ã định danh chủ sở hữu đường - Mã định d anh ph ò ng thu phí - Ngày của khoản phí - Tổng khoản phí thu được - Số xe qua - Tập dữ li ệ u giao d ị ch - T ì nh trạng cư ỡ ng chế - Ngày/Giờ e) Tập dữ liệu cho công tác quản lý thu phí Hệ thống này cho phép nhân vi ê n vận hành hệ thống thu phí lưu trữ t ấ t cả dữ liệu thu phí để quản lý danh sách sử dụng TBTP và thẻ IC; quản lý doanh thu phí tr ên cao tốc với độ tin cậy cao nhờ sử dụng hệ th ố ng máy tính và phần m ề m tại phòng đi ề u hành trạm thu phí. Hệ thống này cho phép nhân viên vận hành kiểm tra danh sách th ẻ IC và TBTP hết hiệu lực, kiểm tra việc sử dụng biển số xe. Đồng thời, hệ thống c ó khả năng truyền và trao đổi toàn bộ dữ liệu thu phí l ê n các trung tâm điều hành, trung tâm QLĐHGT tuyến, trung tâm QLĐHGT khu vực và trung tâm đối soát/thanh toán để thực hiện công tác quản lý, đối soát và các công tác khác. Tập dữ liệu quản l ý thu phí đư ợ c quy định như trong bảng 7 sau đây: Bảng 7 - Thành ph ầ n dữ liệu chính cho quản lý thu phí Tập dữ liệu Th à nh ph ầ n dữ liệu Tập dữ liệu thu phí - Mã định danh ch ủ s ở hữu đường - Mã định danh phòng thu phí - Ngày của khoản phí - Tổng khoản ph í thu được - Số xe qua - Tập dữ liệu giao dịch - T ì nh trạng cưỡng chế - Ngày/giờ Tập dữ liệu thu phí theo giờ - Mã định d a nh chủ s ở hữu đ ường - Mã định danh phòng thu phí - Ngày lưu - Tổng khoản phí thu được - Số xe qua - Tổng số ph í thu được của xe loại 1 - Số xe loại 1 - Tổng số phí thu đ ư ợc của xe l oại 2 - Số xe loại 2 - T ổ ng số ph í thu được của xe l oại 3 - Số xe loại 3 - Tổng số phí thu được của xe loại 4 - Số xe loại 4 - Tổng s ố phí thu được của xe loại 5 - Số xe loại 5 - … - Ngày/giờ Tập dữ liệu doanh thu phí - Mã đ ị nh danh chủ sở hữu đường - Quyết toán theo tháng - Doanh thu phí theo tháng/tuần - Số xe qua - Tổng số phí thu được của xe loại 1 - Số xe loại 1 - Tổng số phí thu được của xe loại 2 - Số xe loại 2 - T ổ ng số phí thu được của xe l oại 3 - Số xe l oại 3 - Tổng số ph í thu được của xe loại 4 - Số xe loại 4 - Tổng số phí thu được của xe loại 5 - Số xe loại 5 - … - Ngày/gi ờ 5.3.6. Mô hình k ế t nối và thanh to á n l iê n trạm Hệ thống có khả năng k ế t nối giữa các đơn v ị vận hành các trạm thu phí trên các tuy ế n đường bộ khác nhau, các ngân hàng (đơn v ị thanh toán) và trung tâm đối soát/thanh toán, cho phép quản lý và xử lý các giao d ị ch thu phí cũng như các nghiệp vụ liên quan (đối soát, thanh quyết toán doanh thu phí...) giữa các ngân hàng với đơn v ị thu phí, giữa các ngân hàng với nhau và giữa ngân hàng với trung tâm đối soát/thanh toán. Ngoài ra, hệ thống c ò n có chức năng kết nối và chia sẻ thông tin dữ li ệ u thu phí v ớ i các máy chủ tại trung tâm QLĐHGT tuyến và trung tâm QLĐHGT khu vực để tổng hợp dữ liệu dùng trong công tác quản lý theo quy định. Trung tâm QLĐHGT tuy ế n v à khu vực có th ể gửi y ê u c ầ u truy v ấ n hoặc đăng k í nhận thông tin báo cáo thu phí theo ngày gồm các thông tin: tuy ế n, thời gian thu phí; số xe và phí thu được phân theo các chặng, loại xe; số xe c ó áp dụng hình thức thu phí điện tử theo quy định hiện hành. M ô hình k ế t nối và thanh toán liên trạm có c ấ u trúc như trong hình sau: H ì nh 7 - M ô hình kết n ố i thanh toán li ê n trạm Thiết kế mạng truyền dẫn dữ liệu phù hợp với hệ thống truy ề n dẫn kỹ thuật số được quy định trong TVCN 10850:2015 Hệ thống giám sát, đ iề u hành giao thông tr ên đường cao tốc. Phân vùng VLAN được thi ế t lập đ ể phân tách các loại mạng truyền dẫn và nhóm thiết bị khác nhau trong hệ thống mạng. Hệ thống thiết bị tường lửa c ầ n được s ử dụng để đảm bảo an ninh cho mạng k ế t nối ra ngoài Internet. Các quy định khác về cấu trúc mạng truy ề n dữ liệu và chuẩn truy ề n dữ liệu giữa các trung tâm cần tuân the o quy định hiện hành. Q u y trình thanh toán điện tử liên trạm, các yêu c ầ u v ề an ninh, bảo mật và các y ê u cầu liên quan về nghiệp vụ thanh toán điện tử phải áp dụng theo các quy định hiện hành về thanh toán, giao dịch điện tử. 5.3.7. Quy đ ị nh v ề an ninh, bảo mật giao dịch Trao đổi giao dịch điện tử giữa hệ thống đối soát/thanh toán v à h ệ th ố ng thu phí điện tử phải đáp ứng yêu cầu an ninh và bảo mật thông tin/dữ liệu, tuân theo tiêu chuẩn quốc tế ISO 8583 v ề m ã h ó a nhằm bảo mật dữ liệu trên đường truy ề n. Đối với cơ sở dữ liệu thì sử dụng phương pháp m ã h ó a là SHA hoặc MD5 (hoặc tiêu chuẩn mới hơn). Đối với đường truyền th ì phải đảm bảo một số tiêu chuẩn mã hóa cơ bản như EAS, SSL, RSA (hoặc tiêu chuẩn mới hơn). Hệ thống tường lửa phải được tích hợp vào hệ thống mạng đ ể chống sự truy cập trái phép nhằm bảo vệ các nguồn thông tin/dữ liệu, chống sự xâm nhập không mong muốn vào hệ thống. Ngoài ra, phải tuân thủ các quy định hiện hành về an ninh, bảo mật trong giao dịch đối với thanh toán điện tử. Phụ lục A (Quy định) Cách xác định loại phương tiện Cách xác định loại phương tiện theo Thông tư số 159/2013/TT-BTC ngày 14 tháng 11 năm 2013 của Bộ Tài chính như b ả ng dưới đây để xác định mức phí cần ph ả i trả khi phương tiện đi qua trạm thu phí. Bảng A.1 Xác định loại phương tiện theo mức phí Loại ph ươn g tiện M ô tả phương tiện chịu ph í Loại 1 Xe dưới 12 ghế ng ồ i; xe tải c ó tải trọng dưới 2 t ấ n; các loại xe buýt vận tải khách c ô ng cộng. Phân loại theo số ghế của phương tiện Loại 2 Xe từ 12 gh ế ngồi đ ế n 30 gh ế ngồi; xe tải có tải tr ọng từ 2 tấn đến dưới 4 tấn Loại 3 Xe từ 31 ghế ng ồ i trở lên; xe t ả i có tải trọng từ 4 t ấ n đến dưới 10 tấn Phân loại theo tải trọng của phương tiện Loại 4 Xe t ả i c ó t ả i trọng từ 10 t ấ n đ ế n dư ớ i 18 tấn; xe ch ở hàng bằng Container 20 feet Loại 5 Xe tải có tải trọng từ 18 t ấ n trở l ê n; xe chở hàng bằng Container 40 feet Phụ lục B (Quy định) Quy trình xử lý tại các làn thu phí Chạm & Đi theo phương thức mở Quy trình xử lý thực hiện quá trình giao dịch tính toán phí tại các làn thu phí Chạm & Đi theo phư ơn g thức mở dạng lưu đồ như sau: Phụ lục C (Quy đ ị nh) Quy trình xử lý tại các làn thu phí không dừng ETC theo phương thức mở Quy trình xử lý thực hiện quá trình giao d ị ch tính toán phí tại các làn không dừng ETC theo phương thức mở dạng lưu đồ như sau: Phụ lục D (Quy định) Các bước vận hành tại làn thu phí không dừng ETC cho phương thức mở Bước Đ ối tượng Hành động Kết quả 1 Lái xe Cho xe chạy chậm đến ETC của trạm thu phí T ố c độ xe giảm. 2 Hệ thống giao tiếp thu phí tự động (Transceiver & TBTP) & nhận dạng biển s ố xe - Nhận dạng thiết bị thu phí tự động TBTP thông qua giao tiếp với Transceiver. - Nhận dạng biển s ố xe thông qua camera nhận dạng biển số. - Hệ thống kiểm tra TBTP & biển s ố xe trong cơ s ở dữ liệu. Hệ thống s ẽ tự động giao tiếp với TBTP và tự động k iểm tra tính hợp lệ của TBTP (m ã TBTP, loại xe, thời hạn sử dụng,...) Trường hợp 1: K ế t quả ki ể m tra TBTP hợp lệ. Hệ thống s ẽ tự động thực hiện tính toán mức phí phương tiện c ầ n phải trả (theo loại xe), hệ thống tự động thực hi ệ n trừ ti ề n và ghi giá trị tài khoản mới l ê n TBTP/ c ơ sở dữ liệu của hệ thống thu phí (tài khoản sau khi đã được trừ tiền). Barrier mở, đèn THGT xanh, bảng báo điện tử và màn hình thu phí hiển th ị biển số xe và ngày tài khoản hết hạn, hệ thống chụp hình xe, ch ồ ng dữ liệu thu phí lên hình chụp và tín hiệu video. Phòng đi ề u hành thực hiện lưu trữ các giao dịch, đồng bộ, trao đổi dữ li ệ u với hệ thống thanh toán tại trung tâm đ ố i soát/thanh toán. Đ ồ ng thời tại đây cũng thực hiện các nghiệp vụ như hậu kiểm, đối soát số liệu giao dịch, v.v... Trường hợp 2: Kết quả kiểm tra TBTP không hợp lệ. Trườn g h ợp 2.1: Lo ạ i xe kh ô ng khớp với loại xe trong TBTP: Khi xảy ra việc hoán đổi TBTP th ì thông tin loại xe sẽ kh ô ng khớp với loại xe tr ong TBTP, trường hợp này phải được đưa v à o danh sách cần được cư ỡ ng chế và xử lý theo quy định của trạm. + Barrier đóng, đèn THGT đỏ, bảng báo và màn hình thu phí thông báo loại xe không khớp với loại xe tro n g TBTP. + Yêu cầu l ái xe dừng lại và xử lý theo quy định cụ thể của trạm. - Trường hợp 2.2: Giao t iế p giữa TBTP và thiết bị đọc/ghi thẻ IC không thành c ô ng: Thu phí viên kiểm tra TBTP, n ế u vẫn kh ô ng được, thu phí viên th ô ng báo cho lái xe đ ế n nơi phát hành TBTP để ki ể m tra lại, đồng thời thu phí viên hướng d ẫ n phương tiện thực hiện thu phí thủ c ô ng. + Barrier đóng, đ è n THGT đỏ, bảng báo và màn hình thu phí th ô ng báo không có t í n hiệu TBTP + Y ê u cầu lái xe dừng lại, thu phí viên kiểm tra TBTP. Nếu vẫn kh ô ng được, y ê u cầu lái xe thực hiện thu phí thủ c ô ng. 3 Lái xe Lái xe điều khiển xe qua khỏi làn ETC và đi ra khỏi trạm thu phí. Đồng thời, tại phòng đ iề u hành thu phí thực hiện lưu trữ các giao dịch, đồng bộ và trao đổi thông tin với hệ thống thanh toán tại trung tâm đối soát/thanh toán. Tại đây cũng thực hiện các nghiệp vụ như hậu kiểm, đối soát số li ệ u giao dịch, v.v... Barrier tự động mở cho xe đi qua và tự đóng lại khi xe vừa qua làn. Phụ lục E (Quy đ ị nh) Quy trình xử lý tại các làn phí Chạm & Đi theo phương thức kín E. 1 . Quy trình xử lý tại các làn vào thu phí Chạm & Đi theo ph ươn g thức kín E.2 . Quy trình xử lý tại các làn ra thu phí Chạm & Đi theo phương thức kín Phụ lục F (Quy định) Quy trình xử lý tại các làn thu phí không dừng ETC phương thức kín F .1 . Quy trình xử lý tại các làn vào thu phí không dừng ETC phương thức kín F.2 . Quy trình x ử lý tại các làn ra thu phí kh ô ng dừng ETC phương thức kín Phụ lục G (Quy đ ị nh) Các bước vận hành tại làn thu phí không dừng ETC cho phương thức kín G .1 . Các b ư ớc vận hành tại các làn vào không dừng ETC cho phương thức kín B ướ c Đ ối t ư ợng Hành động Kết quả 1 Lái xe Cho xe chạy chậm tới “ làn vào ” của trạm thu phí trên cao tốc. T ố c độ xe giảm. 2 Hệ thống giao tiếp thu phí tự động (Transceiver & TBTP) & nhận dạng biển s ố xe - Nhận dạng thiết bị t hu phí tự động TBTP thông qua giao tiếp với Transceiver. - Nhận dạng biển số xe thông qua camera nhận dạng biển số. - Hệ thống kiểm tra TBTP & biển số xe trong cơ sở dữ liệu. Hệ thống sẽ tự động giao ti ế p với TBTP và tự động kiểm tra tính hợp lệ của TBTP (m ã TBTP, loại xe, hạn sử dụng,...) Trường hợp 1: Kết quả ki ể m tra TBTP hợp lệ. - Hệ thống s ẽ tự động ghi thông tin l ê n TBTP/CSDL hệ thống thu phí (g ồ m m ã trạm vào, m ã làn vào, th ờ i gian vào, ...), để làm c ă n cứ xác định quãng đư ờ ng đi cho phương tiện. - Barrier mở, đèn THGT xanh, bảng điện tử và màn hình thu phí hiển th ị biển số xe và ngày tài khoản hết hạn, hình xe, chồng dữ liệu lên hình chụp và video. - Giao dịch được truy ề n v ề phòng đi ề u hành trung tâm để lưu trữ và cung c ấ p thông tin cho tính toán phí tại lối ra. Trường hợp 2: K ế t qu ả kiểm tra TBTP không hợp lệ. Trường hợp 2.1: Loại xe kh ô ng khớp với loại xe ghi trong TBTP (TBTP của chủ xe khác) Khi đó, biển số xe lưu trong TBTP sẽ không trùng khớp với kết quả của hệ thống nhận dạng bi ể n số. Trư ờ ng hợp này phải được đưa vào danh sách c ầ n được cư ỡ ng chế v à xử lý theo quy định của trạm. + Barrier đóng, đèn THGT đỏ, bảng báo và màn hình thu phí thông báo không ph ả i TBTP của chủ xe, ch ồ ng dữ liệu thu phí lên tín hiệu video. + Y ê u c ầ u lái xe dừng lại để xử lý theo quy định của trạm. T rường h ợp 2.2: Giao ti ếp giữa TBTP và transceiver không thành công (hết ti ề n, vị trí gắn TBTP trên xe sai quy định; TBTP pin y ế u; TBTP bị hỏng) Các trường hợp này, hệ thống sẽ không xử lý cho xe qua, thu phí vi ê n cần yêu cầu lái xe thực hi ệ n thu phí thủ công. + Barrier đóng, đèn THGT đỏ, bảng báo và màn hình thu phí thông báo không c ó TBTP, TBTP hết hạn hoặc tài khoản hết tiền, chồng dữ liệu thu phí l ê n tín hiệu video. + Yêu c ầ u lái xe thực hiện thu phí thủ công. 3 Lái xe Lái xe điều khiển xe qua khỏi làn ETC và đi v à o đường cao t ố c. T ấ t cả dữ li ệ u và hình ảnh của quá trình thực hi ệ n giao tiếp của phương tiện được truy ề n về máy chủ tại trung tâm đi ề u hành đ ể phục vụ việc tính toán ph í tại lối ra và phục vụ các tác vụ khác. Ba rr ier tự động m ở cho xe đi qua v à tự đóng lại khi xe vừa qua làn. G .2 . Các bước vận hà n h chi t iế t tạ i các làn ra thu phí không dừng ETC cho phư ơ ng thức kín Bước Đ ố i tượng* Hành động K ế t quả 1 Lái xe Cho xe chạy chậm đến “làn ra ” của trạm thu phí tr ê n cao tốc Tốc độ xe giảm. 2 Hệ thống giao ti ế p thu phí tự động (Transceiver &TBTP) & nhận dạng biển s ố xe - Nhận dạng thiết bị thu phí tự động TBTP thông qua giao ti ế p với Transceiver. - Nhận dạng bi ể n s ố xe th ô ng qua camera nhận dạng biển s ố . - Hệ thống kiểm tra TBTP & biển số xe trong cơ sở dữ liệu. Hệ thống s ẽ tự động giao ti ế p với TBTP và tự động kiểm tra t í nh hợp lệ của TBTP (m ã TBTP, loại xe, thời hạn sử dụng,...) Trường hợp 1: Kết quả kiểm tra TBTP hợp lệ. Hệ thống sẽ tự động thực hiện tính toán mức phí phương tiện c ầ n phải trả (theo quãng đường v à loại xe), hệ thống tự động thực hiện trừ tiền và ghi giá trị tài khoản mới l ê n TBTP/CSDL hệ thống thu phí (tài khoản sau k hi đ ã được trừ tiền). Barrier m ở , đèn THGT xanh, bảng b á o điện tử và màn hình thu phí hiển thị biển số xe và ngày tài khoản h ế t hạn, hệ thống chụp hình xe, ch ồ ng dữ liệu thu phí l ê n hình chụp và t í n hiệu video. Phòng đi ề u hành thực hiện lưu trữ các giao d ị ch, đồng bộ, trao đ ổ i dữ liệu với hệ thống thanh toán tại trung t â m đ ố i soát/thanh toán. Đồng thời tại đây cũng thực hiện các nghiệp vụ như hậu ki ể m, đối soát số liệu giao dịch, v.v... Trường hợp 2: K ế t quả kiểm tra TBTP không hợp lệ. Trườn g h ợp 2.1: TBTP khôn g có thông tin ghi nhận tại làn vào. Thu phí viên y ê u cầu tài x ế thực hi ệ n thu phí thủ công + Barrier đóng, đèn THGT đỏ, bảng báo và màn hình thu phí TBTP không có thông tin ghi nhận tại l à n vào. + Y ê u cầu lái xe thực hiện thu phí th ủ công. T rường h ợp 2.2: Lo ạ i xe kh ô n g khớp với loại xe tr ong TBTP: Kh i xảy ra việc hoán đổi TBTP th ì th ô ng tin loại xe tại làn ra s ẽ không khớp với loại xe trong TBTP, trường hợp này phải được đưa v à o danh sách c ầ n được cư ỡ ng ch ế và xử lý theo quy định của trạm. + Bar r ier đóng, đèn THGT đỏ, bảng báo và màn hình thu phí th ô ng báo loại xe không khớp với loại xe trong TBTP. + Yêu c ầ u lái xe dừng lại và xử l ý theo quy định cụ thể của trạm. - Trườn g h ợp 2.3: Giao ti ếp giữa TBTP và thiết bị đọc/ghi thẻ IC không th à nh công: Thu phí viên kiểm tra TBTP, nếu vẫn không được, thu phí vi ê n th ô ng báo cho lái xe đ ế n n ơ i phát hành TBTP đ ể kiểm tra lại, đ ồ ng thời thu phí vi ê n hướng dẫn phương tiện thực hiện thu phí thủ c ô ng. + Barrier đóng, đèn THGT đỏ, bảng báo và màn hình thu phí thông báo không có t í n hiệu TBTP + Yêu cầu lái xe dừng lại, thu phí viên ki ể m tra TBTP. N ế u vẫn không được, y ê u c ầ u lái xe thực hiện thu phí t h ủ công. 3 Lái xe Lái xe điều khiển xe qua khỏi làn ETC và đi ra khỏi đường cao tốc. Đồng thời, tại phòng điều hành thu phí thực hiện lưu trữ các giao dịch, đồng bộ và trao đổi thông tin với hệ thống thanh toán tại t ru ng tâm đối soát/thanh toán. Tại đây cũng thực hiện các nghiệp vụ nh ư hậu kiểm, đối soát số liệu giao dịch, v.v... Barrier tự động mở cho xe đ i qua và tự đ ó ng lại khi xe vừa qua làn. Phụ lục H (Tham khảo) Mẫu bố trí 4 làn xe cho mỗi hướng lưu thông tại trạm thu phí H.1 . Mẫu bố trí 4 l à n xe cho mỗi h ướ ng lưu thông tại trạm thu phí Mẫu bố tr í 4 làn xe cho mỗi hướng lưu thông tại trạm thu phí như hình sau: H.2 . M ẫ u biển báo ph â n làn trước cổng tr ạm thu phí Mẫu biển báo phân làn trước cổng trạm thu phí như hình sau: H .3 . Mẫu bi ể n báo làn thu phí không dừng ETC Mẫu biển báo làn thu phí không d ừng ETC như hình sau: H .4 . M ẫ u biển báo kh ố ng chế t ố c độ cho làn thu phí không dừng ETC Biển b á o kh ố ng chế tốc độ t ố i đa và cự ly tối thiểu giữa hai xe như hình sau: Phụ lục I (Tham khảo) Mẫu bố trí thiết bị trên làn thu phí Chạm & Đi M ẫ u bố trí thiết b ị trên làn thu phí Chạm & Đi cho c ả hệ thống thu phí điện tử theo phương thức m ở và phương thức k ín như hình sau: Phụ lục J (Tham khảo) Mẫu bố trí thiết bị trên làn thu phí không dừng ETC Mẫu bố trí thiết b ị trên làn thu phí không dừng ETC cho cả hệ thống thu phí điện tử theo phương thức mở và phương thức kín như trong hình sau: Phụ lục K (Tham khảo), Mẫu bố trí thiết bị trên làn thu phí kết hợp Mẫu bố tr í thiết b ị tr ê n làn thu phí kết h ợ p cho c ả hệ thống thu phí điện tử theo phương thức m ở và phương thức kín như trong h ì nh sau: THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] Dự thảo tiêu chuẩn thiết kế ITS (Bản sửa đổi) Cơ quan hợp tác quốc t ế nhật bản (JICA), tháng 04 năm 2013. [2] . ISO 14906: EFC-application inter f ace d ef inition for dedicated short-range communication (EFC - đ ị nh n ghĩa giao diện ứng dụng cho thông tin liên lạc t ầ m ngắn chuyên dụng). [3] . TS 14907-1: EFC-test procedures for u ser and f ixed equipment - Part 1 (EFC - Quy trình thử nghiệm, cho người sử dụng và chỉnh sửa thiết bị - Ph ầ n 1). [4] . TS 14907-2: EFC-test procedures for user and fixed equipment - Part 2 (EFC - Quy trình thử nghiệm cho người sử dụng và chỉnh sửa thiết bị - Phần 2). [5] . ISO 1757 3 : EFC- Systems Architecture for Vehicle-related tolling (EFC - Kiến trúc hệ thống cho thu phí phương tiện). [6] . TS 25110: Inter f ace Definition for On-board Account Using Integrated Circuit Cards (Định nghĩa giao diện cho tài khoản dùng thẻ t í ch hợp IC-Card). [7] . ISO 12855: In f ormat i on Exchange between Service Provision and Toll Charging (Trao đ ổ i thông tin giữa cung c ấ p dịch vụ và nộp ph í ). [8] . DTS 17444: Charging per f o r mance part 1 & 2 (Thực hiện trả phí - ph ầ n 1 và 2) [9] . ISO 15628: Application layer for dedicated short range communication - DSRC Layer 7 (Lớp ứng dụng cho thông tin liên lạc tầm ng ắ n chuyên dụng - DSRC lớp 7). [10] . ITU-R M.1453-2: Intelligent transport systems - Dedicated s h ort range Communications at 5 , 8 GHz. Hệ thống giao thông thông minh - Thông tin liên lạc tầm ngắn chuyên dụng tại dải tần 5,8 GHz. [11] . ARIB STD-T88 (DSRC-ASL, Application Sub-Layer), 2004. (Tiêu chuẩn Nhật Bản về thông tin liên lạc t ầ m ngắn chuyên dụng (DSRC) - Lớp con ứng dụng). [ 12]. CEN ISO/TS 25110:2008 Inter f ace d efinit i on foron-board account using ICC (Định nghĩa giao diện cho tài khoản trong thẻ). [13] . ENV 12253: DSRC Phycial Layer at 5.8 GHz (Lớp vật lý cho thông tin liên lạc tầm ngắn chuyên dụng (DSRC) dải tần 5.8GHz). [14] . ENV 12795: DSRC Data link Layer (Lớp liên Kết dữ liệu cho thông tin liên lạc tầm ngắn chuyên dụng (DSRC) dải tần 5.8GHz). [15] . ENV 12834: DSRC Application Layer (Lớp ứng dụng cho thông tin liên lạc t ầ m ngắn chuyên dụng (DSRC) dải tần 5.8GHz). [16] . IEEE 802.11p: Physical and medium acess control layers f o r 5.9 GHz W AVE/DSRC (Các lớp điều khi ể n truy cập cho th ô ng tin li ê n lạc t ầ m ngắn chuy ê n dụng (DSRC) d ả i tần 5.9GHz). [17] . IEEE 1609.3: Networking services for 5.9 GHz (Các dịch vụ mạng cho thông tin liên lạc t ầ m ngắn chuyên dụng (DSRC) dải tần 5.9GHz). [18] . IEEE 1609.4: Muttichannel operation for 5.9 GHz (Sự hoạt động đa kênh cho thông tin li ê n lạc tầm ng ắ n chuy ê n dụng (DSRC) dải t ầ n 5.9GHz). [19] . IEEE 1609.11: Electronic payment data exchange protocol for 5.9 GHz WAVE/DSRC (Giao thức trao đổi dữ li ệ u thanh toán điện tử cho th ô ng tin li ê n lạc t ầ m ngắn chuyên dụng (DSRC) dải tần 5.9GHz). [20] . ASTM E2158-1 Standard Speci f ication for Dedicate d Short Range Communication (DSRC) Physical Layer using Microwave in the 902-928 MHz Band (Tiêu chuẩn v ề kỹ thuật cho l ớ p vật lý thông tin liên lạc tầm ngắn chuyên dụng (DSRC) dùng sóng Microwave trong dải tần 902-928 MHz). [21] . ISO/IEC 18000-63:2013 In f o r mation technology - Ra d io trequency identification for item management - Part 63: Parameters for air inter f ace Communications at 860 MHz to 960 MHz, Type C (Công nghệ thông tin - Nhận dạng tần số vô tuy ế n cho quản lý đ ố i tượng - Phần 63: Thông s ố cho giao ti ế p không dây tần số 860 Mhz - 960 Mhz, loại C). [22] . GETC-A07200N: Yêu cầu thiết bị trên đường ETC [23] . GETC-A07210N: Y ê u c ầ u về Thiết bị trên xe (On-Board Unit) ETC [24] . GETC-A07220N: Yêu cầu v ề Giao diện ứng dựng ETC [25] . ISO/IEC 18092:2013 Information technology - Telecommunications and i nf ormation exchange between systems - Near Field Communication - Inter f ace and Protocol (NFCIP-1) (Công ngh ệ thông tin-Liên lạc và trao đổi thô n g tin giữa các hệ thống-Giao diện và các giao thức truyền thông t ầ m gần (NFCIP-1)) [26] . ISO/ I EC 14443-1:2008 Identi fi cation cards - Contactless integrated circuit cards - Proximity cards - Part 1: Physical characteristics (Th ẻ nhận dạng - Th ẻ tích hợp vi mạch không tiếp xúc - Thẻ tiệm cận - Ph ầ n 1: Các đặc tính vật lý) [27] . ISO/IEC 14443-2:2010 Identi f ication cards - Contactless integrated circuit cards - Proximity cards - Part 2: Radio frequency power and signal interface (Thẻ nhận dạng - Thẻ tích hợp vi mạch không tiếp xúc - Th ẻ tiệm cận - Phần 2: Công suất tần số radio và giao diện tín hi ệ u) [28 ]. ISO/IEC 14443-3:2011 Ident if ication cards - Contactless integrated circuit cards - Proximity cards - Part 3: lnitialization and anticollision (Thẻ nhận dạng - Thẻ tích hợp vi mạch kh ô ng ti ế p xúc - Thẻ tiệm cận - Phần 3: Khởi tạo và chống va chạm) [ 29]. ISO/ I EC 14443-4:2008 Identi f ication cards - Contactless integrated Circuit cards - Proximity car d s - Part 4: Transmission protocol (Th ẻ nhận dạng - Thẻ tích hợp vi mạch không ti ế p x ú c - Thẻ tiệm cận - Ph ầ n 4: Giao thức truyền dẫn) MỤC LỤC 1. Phạm vi áp dụng 2. Tài liệu viện dẫn 3. Thuật ngữ và định nghĩa 4. Ký hiệu và thuật ngữ viết tắt 5. Yêu cầu kỹ thuật 5.1. Ph ư ơng t hức thu phí 5.2. Quy tr ì nh thu ph í 5.3. Các yêu cầu đối với các thành phần của hệ thống Phụ lục A (Quy định)41 _ Cách xác định loại phư ơ ng tiện Phụ lục B (Quy định)42_Quy trình xử lý tại các làn thu phí Chạm & Đi theo phương thức m ở Phụ lục C (Quy đị nh)43_Quy trình xử lý tại các làn thu phí không dừng. ETC theo phương thức mở Phụ l ụ c D (Quy đ ịnh)44_Các bước vận hành tại làn thu phí không dừng ETC cho phương thức mở Phụ lục E (Quy đ ị nh)46_Quy trình xử lý tại các làn ph í Chạm & Đi theo phương thức kín Phụ lục F (Quy định)48 _ Quy trình xử lý tại các làn thu phí không dừng ETC phương thức k í n Phụ l ụ c G (Quy định)50_Các bước vận hành tại làn thu phí không dừng ETC cho phương thức kín Phụ lục H (Tham khảo)54_M ẫ u bố tr í 4 làn xe cho m ỗ i hướng lưu thông tại trạm thu phí Phụ lục I (Tham khảo)56 _ M ẫ u bố trí thiết b ị trên làn thu phí Chạm & Đi Phụ lục J (Tham khảo)57_Mẫu bố trí thiết bị trên làn thu phí không dừng ETC Phụ lục K (Tham kh ả o)58 _ M ẫ u bố trí thi ế t bị trên làn thu phí kết hợp Thư mục tài liệu tham khảo