TCVN10041-6:2015

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10041-6:2015 (ISO 9073-6:2000) về Vật liệu dệt - Phương pháp thử cho vải không dệt - Phần 6: Độ hấp thụ TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 10041-6:2015 ISO 9073-6:2000 VẬT LIỆU DỆT - PHƯƠNG PHÁP PHÁP THỬ CHO VẢI KHÔNG DỆT - PHẦN 6: ĐỘ HẤP THỤ Textiles - Test methods for nonwovens - Part 6: Absorption Lời nói đầu TCVN 10041-6:2015 hoàn toàn tương đương với ISO 9073-6:2000. ISO 9073-6:2000 đ ã được rà soát và phê duyệt lại vào năm 2011 v ớ i bố cục và nội dung không thay đổi. TCVN 10041-6:2015 do Ban kỹ thuật Tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC 38 Vật liệu dệt biên soạn , Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng th ẩ m đ ị nh, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Bộ tiêu chu ẩ n TCVN 10041 (ISO 9073), Vật liệu dệt - Phương pháp thử cho vải không dệt , gồm các phần sau: - TCVN 10041-1:2013 (ISO 9073-1:1989), Vật liệu dệt - Phương pháp th ử cho vải không dệt - Ph ầ n 1: Xác đ ị nh khối lượng trên đơn v ị diện tích. - TCVN 10041-2:2013 ( ISO 9073-2:1995), Vật liệu dệt - Phương pháp th ử cho v ả i không dệt - Phần 2: X á c định độ dày. - TCVN 10041-3:2013 (ISO 9073-3:1989), Vật liệu dệt - Phương pháp thử cho v ả i không dệt - Phần 3: X á c định độ bền và độ giãn dài khi kéo. - TCVN 10041-4:2013 (ISO 9073-4:1997), Vật liệu dệt - Phương pháp thử cho vải không dệt - Ph ầ n 4: X á c định độ bền xé. - TCVN 10041-5:2015 (ISO 9073-5:2008), Vật liệu dệt - Phương pháp thử cho vải không dệt - Phần 5: X á c đ ị nh khả năng chống xuyên thủng cơ học (phương pháp nén thủng bằng bi). - TCVN 10041-6:2015 (ISO 9073-6:2000), Vật liệu dệt - Phương pháp thử cho vải không dệt - Phần 6: Độ hấp thụ. - TCVN 10041-7:2015 (ISO 9073-7:1995), Vật liệu dệt - Phương pháp thử cho vải không dệt - Phần 7: Xác đ ị nh chiều dài uốn. - TCVN 10041-8:2015 (ISO 9073-8:1995), Vật liệu dệt - Phương ph á p thử cho vải không dệt - Phần 8: X á c định thời gian chất lỏng thấm qua (nước tiểu mô phỏng). - TCVN 10041-9:2015 (ISO 9073-9:2008), Vật liệu dệt - Phương pháp thử cho v ả i không dệt - Phần 9: Xác định độ rủ bao gồm hệ số rủ. - TCVN 10041-10:2015 (ISO 9073-10:2003), Vật liệu dệt - Phương ph á p thử cho vải không dệt - Phần 10: Sự tạo bụi xơ và các m ả nh vụn khác ở trạng thái khô. - TCVN 10041-11:2015 (ISO 9073-11:2002), Vật liệu dệt - Phương pháp th ử cho vải không dệt - Phần 11: Lượng th á o chảy. - TCVN 10041-12:2015 (ISO 9073-12:2002), Vật liệu dệt - Phương pháp thử cho vải không dệt - Phần 12: Độ thấm hút yêu cầu. - TCVN 10041-13:2015 (ISO 9073-13:2006), Vật liệu dệt - Phương pháp thử cho vải không dệt - Phần 13: Thời gian chất l ỏ ng thấm qua lặp lại. - TCVN 10041-14:2015 (ISO 9073-14:2006), Vật liệu dệt - Phương ph á p thử cho vải không dệt - Phần 14: Độ thấm ngược của lớp phủ Bộ tiêu chuẩn ISO 9073 còn c á c phần sau: - ISO 9073-15:2007, Textiles - Test methods for nonwovens - Part 15: Determination of air permeability. - ISO 9073-16:2007, Textiles - Test methods for nonwovens - Part 16: Determination o f resistance to penetration by water (hydrostatic pressure). - ISO 9073-17:2008, Textiles - Test methods for non w ovens - Par t 17: Dete rm ination of water penetration (spray impact). - ISO 9073-18:2007, Textiles - Test methods for non w ovens - Part 18: Determination of breaking strength and elongation of nonwoven materials using the grab tensile test. VẬT LIỆU DỆT - PHƯƠNG PHÁP PHÁP THỬ CHO VẢI KHÔNG DỆT - PHẦN 6: ĐỘ HẤP THỤ Textiles - Test methods for nonwovens - Part 6: Absorption 1. Phạm vi áp dụng Tiêu chu ẩ n này qui định phương pháp đánh giá một số kh í a cạnh v ề tính chất của vải không dệt khi cho vào ch ấ t lỏng. Cụ thể: - Thời gian hấp thụ chất lỏng; - Khả năng hấp thụ chất lỏng; - Tốc độ ngấm hút chất l ỏ ng (mao dẫn). Cần lưu ý rằng các khía cạnh hấp thụ khác nhau có thể liên quan đến mục đích sử dụng khác nhau của các sản ph ẩ m được th ử . Các phép thử trong tiêu chuẩn này không áp dụng cho vải có chứa các vật liệu siêu thấm. 2. Tài liệu viện dẫn Các tài liệu viện dẫn sau rất cần thiết cho việc áp dụng tiêu chu ẩ n này. Đ ố i với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố th ì áp dụng phiên bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố th ì áp dụng phiên bản mới nhất bao gồm cả các sửa đ ổ i, bổ sung (nếu c ó ). TCVN 1748:1991 (ISO 139:1973) [1] ) , Vật liệu dệt - Môi trường chu ẩ n để điều hòa và thử TCVN 2230:2007 (ISO 565:1990), Sàng th ử nghiệm - Lưới kim loại đan, tấm kim loại đột lỗ và lưới đột lỗ bằng điện - Kích thước lỗ danh nghĩa ISO 186:1994 [2] ) , Giấy và cáctông - L ấ y mẫu để xác định chất lượng trung bình 3. Thuật ngữ và định nghĩa Trong tiêu chuẩn này áp dụng các thuật ngữ và định nghĩa sau: 3.1 . Th ờ i gian hấp thụ chất lỏng ( l iquid absorbency time) Thời gian cần thiết để mẫu vật liệu th ấ m trở nên ướt hoàn toàn chất lỏng th ử , nghĩa là thấm ch ấ t lỏng vào kết cấu bên trong của mẫu thử dưới các điều kiện quy định. 3.2 . Khả năng h ấ p thụ ch ấ t lỏng (liquid absorptive capacity) LAC Khối lượng của chất lỏng được hấp thụ b ở i một đơn vị khối lượng của chất hấp thụ, tính bằng tỷ lệ phần trăm khối lượng của chất hấp thụ, dưới các điều kiện quy định và sau một thời gian quy định. 3.3 . Tốc độ ng ấ m hút ch ấ t lỏng (liquid wicking rate) Giá tr ị đo độ mao dẫn của vật liệu thử, nghĩa là tốc độ chất l ỏ ng được truyền vào trong vải dưới tác động của mao dẫn. 4. Thời gian hấp thụ chất lỏng 4.1 . Nguyên tắc Thời gian hấp thụ ch ấ t lỏng được đo bằng thời gian cần thiết để làm ướt hoàn toàn một dải mẫu thử được cuộn lỏng bên trong một gi ỏ lưới h ì nh trụ và thả xuống b ề mặt của chất lỏng từ độ cao 25 mm. Trong phương pháp thử này, chất lỏng c ó th ể tiếp xúc với tất cả các mặt của mẫu. 4.2 . Thi ế t b ị , dụng cụ 4.2.1 . G iỏ l ướ i h ì nh trụ, một đầu mở, có chiều cao (80 ± 1) mm và đường kính (50 ± 1) mm, và được làm bằng dây có độ mảnh phù hợp để có khối lượng (3 ± 0,1) g, v í dụ: dây thép không gỉ có đường kính 0,5 mm. Lư ớ i có các lỗ vuông cạnh khoảng 20 mm và được hàn để tạo ra một kết c ấ u chắc chắn. Có thể hàn bổ sung để điều chỉnh khối lượng hoặc khối lượng c ó thể được điều chỉnh bằng cách tăng gấp đôi số vòng ở từng phần, các đoạn bổ sung phải được phân bố đối xứng để duy trì sự cân bằng của giỏ (xem H ì nh 1). 4.2.2 . Bình chứa ch ấ t lỏng , có th ể t í ch đủ lớn để giữ ngập giỏ bên trong. 4.2.3 . Đ ồ ng hồ b ấ m gi â y. 4.2.4 . Ch ấ t lỏng quy định, theo thỏa thuận và được quy định, ghi lại trong báo cáo th ử nghiệm. 4.3 . Lấy mẫu Thực hiện l ấ y mẫu theo ISO 186. 4.4 . Chuẩn b ị và điều hòa mẫu thử Cắt năm mẫu thử rộng (76 ± 1) mm theo hướng máy và đủ dài theo hướng ngang sao cho từng mẫu thử nặng (5 ± 0,1) g. Các dải mẫu th ử này phải cách đều nhau trên mẫu vải. Khi có sự khác biệt về đặc tính bề mặt của vải, có thể cần thực hiện hai lần thử sao cho từng mặt vải được quay v à o mặt trong của giỏ. Điều hòa các mẫu thử theo TCVN 1748 (ISO 139). Ch ấ t lỏng phải để đủ lâu để cân bằng với môi trường điều hòa. Kích thước tính bằng milim e t Hình 1 - Gi ỏ lưới h ì nh trụ 4.5 . Cách tiến hành Thực hiện phép th ử trong môi trường chuẩn [xem TCVN 1748 (ISO 139)] a) Cuộn l ỏ ng một mẫ u thử, bắt đầu từ cạnh ngắn và đặt mẫu thử vào trong gi ỏ (4.2.1). b) Thả giỏ đứng, từ độ cao (25 ± 1) mm so với bề mặt ch ấ t lỏng vào trong b ì nh chứa (4.2.2) chất l ỏ ng quy định (4.2.4) và bắt đầu b ấ m đồng hồ (4.2.3). c) Ghi lại th ờ i gian để gi ỏ ch ì m hoàn toàn bên dưới bề mặt chất l ỏ ng. Lặp lại cách ti ế n hành trên với bốn mẫu thử còn lại. Sử dụng ch ấ t l ỏ ng thử được điều hòa mới cho từng bộ năm mẫu thử. 4.6 . Biểu thị k ế t quả Tính thời gian hấp thụ ch ấ t lỏng trung b ì nh, t í nh bằng giây, và độ lệch chuẩn. 4.7 . Báo cáo thử nghiệm Báo cáo thử nghiệm phải bao gồm các thông tin sau: a) Viện dẫn tiêu chuẩn này; b) Mô tả mẫu thử; c) Kích thước của các mẫu thử; d) Mô tả chất l ỏ ng sử dụng; e) Th ờ i gian hấp thụ chất lỏng trung b ì nh và độ lệch chu ẩ n; f) (các) độ lệch so với quy trình chuẩn. 5. Khả năng hấp thụ chất lỏng 5.1 . Nguy ê n tắc Phương pháp thử khả năng h ấ p thụ đưa ra phép đo lượng chất lỏng được giữ trong mẫu thử sau các th ời gian quy định: ngâm và để ráo. Phương pháp thử này đo lượng chất lỏng được lưu giữ trong mẫu thử sau khi để r á o theo chiều thẳng đứng. Trên thực t ế , thời gian để ráo là khá ngắn. Điều này đặc biệt quan trọng nếu sử dụng các chất l ỏ ng bay h ơ i nhanh, trong trường hợp này có thể cần đánh giá lượng thất thoát do bay hơi. 5.2 . Th iế t b ị , dụng cụ 5.2.1 . L ưới k i m loại đ ỡ mẫu thử, ít nh ấ t 120 mm x 120 mm, có khung kim loại. Lưới phải được làm bằng dây thép không gỉ, k í ch thước mắt lưới danh nghĩa là 2 mm theo TCVN 2230 (ISO 565). 5.2.2 . Ghim, đ ể giữ mẫu thử trên lưới. 5.2.3 . Đĩa, đ ể đựng lư ới có mẫu thử, có thể tích đủ để cho chất lỏng thử ngập sâu 20 mm. 5.2.4 . Cốc cân phù hợp, có nắp đậy. 5.2.5 . Cân, có khả năng cân kh ố i lượng v ớ i độ chính xác ± 0,01g. 5.2.6 . Đồng hồ b ấ m gi â y 5.2.7 . Chất l ỏ ng quy định, theo thỏa thuận và được quy định, ghi lại trong báo cáo thử nghiệm. 5.3 . Lấy mẫu Thực hiện lấy mẫu theo ISO 186. 5.4 . Chuẩn b ị và điều hòa mẫu th ử Cắt năm mẫu thử (100 ± 1) mm x (100 ± 1) mm. Nếu khối lượng c ủ a từng mẫu thử nh ỏ hơn 1 g, đặt các mẫu th ử chồng lên nhau để cho mỗi chồng có tổng khối lượng ít nhất là 1 g. Điều hòa các mẫu thử theo TCVN 1748 (ISO 139). Chất lỏng phải được để đ ủ lâu để cân bằng với môi trường điều hòa. 5.5 . Cách tiến hành Thực hiện phép thử trong môi trường chuẩn [xem TCVN 1748 (ISO 139)]. a) Cân mẫu thử (hoặc chồng mẫu), chính xác đến 0,01 g, bằng cân (5.2.5) và cốc cân có n ắ p đậy (5.2.4). b) Đặt mẫu thử (hoặc chồng mẫu) trên lưới thép không g ỉ (5.2.1), kẹp chặt mẫu th ử (hoặc ch ồ ng mẫu) ở các mép bằng ghim (5.2.2). c) Đặt lưới có (các) mẫu th ử xuống dưới bề mặt chất l ỏ ng khoảng 20 mm bên trong đĩa (5.2.3) và bắt đầu bấm đồng hồ (5.2.6). Đưa nghiêng lưới xuống để tránh tạo các bọt khí. d) Sau (60 ± 1) s, lấy tấm lưới và mẫu th ử (hoặc chồng mẫu) ra. e) Gỡ tất cả các ghim, để lại một ghim ở một góc. f) Treo mẫu thử tự do và thẳng đứng để làm ráo trong (120 ± 3) s. g) Gỡ mẫu th ử (hoặc ch ồ ng mẫu) ra khỏi lưới mà không ép chất l ỏ ng, đặt mẫu th ử vào trong cốc cân rồi đậy nắp và cân. Lặp lại từ b) đến g) đối v ớ i bốn mẫu thử còn lại. S ử dụng chất lòng thử được điều hòa mới cho từng bộ năm mẫu th ử (hoặc chồng mẫu). 5.6 . Biểu th ị k ế t quả Tính: - Khả năng hấp thụ chất lỏng (LAC) của từng mẫu thử hoặc từng chồng mẫu, tính bằng tỷ lệ phần trăm: LAC = Trong đó m k là khối lượng c ủ a mẫu thử (hoặc chồng mẫu) khô, tính b ằ ng gam; m n là khối lượng của mẫu thử (hoặc chồng mẫu) và ch ấ t lỏng được h ấ p thụ khi kết thúc phép thử, tính bằng gam. - Khả năng hấp thụ chất lỏng trung b ì nh của năm mẫu thử (hoặc năm chồng mẫu) và độ lệch chuẩn. 5.7 . Báo cáo thử nghiệm Báo cáo thử nghiệm phải bao gồm các thông tin sau: a) Viện dẫn tiêu chuẩn này; b) Mô t ả mẫu thử; c) Kích th ư ớc của các mẫu thử; d) Mô tả ch ấ t l ỏ ng sử dụng, bao gồm sức căng bề mặt và phương pháp đo được sử dụng; e) Khả năng hấp thụ ch ấ t lỏng trung bình và độ lệch chuẩn; f) (các) độ lệch so với quy tr ì nh chuẩn. 6. Tốc độ ngấm hút chất lỏng 6.1 . Nguy ê n tắc Phương pháp mao dẫn đo độ tăng mao dẫn theo chiều thẳng đứng của dải mẫu thử treo trong chất l ỏ ng thử. CHÚ THÍCH : Phương pháp thử này cơ bản là đo tốc độ hấp thụ c ủ a v ả i không dệt v à những khó khăn có thể gặp phải khi đánh giá và so sánh các k ế t quả đạt được với các vật liệu không đẳng hướng. Không nên sử dụng chất màu. Nếu sử dụng th ì phải ghi loại chất màu trong báo cáo thử nghiệm. 6.2 . Thiết b ị , dụng cụ Xem Hình 2. 6.2.1 . T ấ m đ ế , có các vít điều chỉnh cân bằng. 6.2.2 . Đĩa, để đựng chất lỏng thử. 6.2.3 . Thanh đ ỡ ngang, có th ể điều chỉnh dọc theo thanh đ ỡ thẳng đứng. 6.2.4 . Kẹp tr ên thanh đỡ ngang, để giữ chặt các mẫu thử. 6.2.5 . Thước đo, có thang đo milimét, được cố định thẳng đứng trên thanh đỡ ngang. 6.2.6 . Đồng h ồ b ấ m giây. 6.2.7 . Que thủy tinh, đường kính từ 4 mm đến 5 mm và dài 30 mm. 6.2.8 . Ch ấ t l ỏ ng quy định, theo thỏa thuận và được quy định, ghi lại trong báo cáo thử nghiệm. 6.3 . L ấ y mẫu Thực hiện lấy mẫu theo ISO 186. Kích thước tính bằng mi l imét CHÚ DẪN 1 Tấm đế 2 Đĩa 3 Thanh đỡ thẳng đứng 4 Thanh đỡ ngang 5 Kẹp 6 Thước đo 7 Mẫu thử 8 Que thủy tinh Hình 2 - Thiết b ị thử để đo t ố c độ ng ấ m hút 6.4 . Chuẩn b ị và điều hòa mẫu thử Cắt ít nhất năm mẫu thử (30 ± 1) mm rộng x (250 ± 1) mm dài theo c ả hướng máy và hướng ngang. Đục hai lỗ, đường kính (5 ± 1) mm, ở một đầu ngắn c ủ a từng mẫu thử, cách cạnh ngắn và cạnh dài (5 ± 1) mm. Điều hòa các mẫu thử theo TCVN 1748 (ISO 139). Chất lỏng phải được để đ ủ lâu để cân bằng với môi trường điều hòa. 6.5 . Cách tiến hành Thực hiện phép thử trong môi trường chu ẩ n [xem TCVN 1748 (ISO 139)]. a) Kẹp mẫu thử thẳng đứng vào thanh đỡ ngang (6.2.3) với các lỗ đã đục ở phía dưới. b) Xuyên que thủy tinh (6.2.7) qua hai lỗ để giữ căng mẫu thử và giữ mẫu thử thẳng đứng. c) Đặt mẫu thử song song và gần với thước đo (6.2.5) và nhô ra (15 ± 2) mm bên dưới vạch zero c ủ a thước đo. d) Hạ thấp thanh đ ỡ ngang tới khi vạch zero c ủ a thước đo chạm bề mặt chất l ỏ ng [cạnh dưới của mẫu thử năm dưới bề mặt chất lỏng (15 ± 2) mm]. e) Tại thời điểm này, bắt đầu bấm đồng hồ (6.2.6). f) Ghi lại chiều cao tăng mao dẫn của chất lỏng sau 10 s, 30 s, 60 s (và 300 s nếu có yêu cầu). Nếu sự tăng mao dẫn không phải là đường thẳng đồng nhất, ghi lại điểm cao nhất. Lặp lại cách tiến hành từ a) đến f) với bốn mẫu thử còn lại theo hướng máy và năm mẫu thử theo hướng ngang. S ử dụng chất l ỏ ng thử được điều hòa mới cho từng bộ mười mẫu thử. 6.6 . Biểu th ị k ế t quả Tính độ tăng mao dẫn trung b ì nh đạt được trên năm mẫu thử đối với từng thời gian quy định, và độ lệch chu ẩ n: - Theo hướng máy; - Theo hướng ngang. Vẽ đường cong sử dụng dữ liệu đạt được ở trên, sao cho tốc độ ngấm hút c ó thể tính được tại một thời điểm yêu cầu hoặc tại một mức tăng mao d ẫn yêu cầu. 6.7 . Báo cáo thử ngh iệ m Báo cáo thử nghiệm phải bao g ồ m các th ô ng tin sau: a) Viện dẫn tiêu chuẩn này; b) Mô tả mẫu thử; c) Mô t ả chất lỏng sử dụng; d) Độ tăng mao dẫn trung b ì nh và độ lệch chuẩn theo hướng máy trong các thời gian quy đ ị nh; e) Độ tăng mao dẫn trung b ì nh và độ lệch chuẩn theo hướng ngang trong các thời gian quy định; f) V ẽ đường cong từ dữ liệu d) và e); g) (các) độ lệch so với quy tr ì nh chu ẩ n. MỤC LỤC Lời nói đầu ………………………………………………………………………………………………… 1 . Phạm vi áp dụng …………………………………………………………………………………… …. 2 . Tài liệu viện dẫn ……………………………………………………………………………………… .. 3 . Thuật ngữ và đ ị nh nghĩa …………………………………………………………………………… … 4 . Th ờ i gian hấp thụ chất lỏng ………………………………………………………………………… .. 5 . khả năng hấp thụ chất lỏng ………………………………………………………………………… . 6 . Tốc độ ngấm hút chất lỏng ………………………………………………………………………… .. [1] ) TCVN 1748:1991 (ISO 139:1973) hiện nay đã h ủ y và thay th ế bằng TCVN 1748:2007 (ISO 139:2005) [2] ) IS0186:1994 hiện nay đ ã hủy và thay th ế b ằ ng ISO 186:2002 (được chấp nh ậ n thành TCVN 3649:2007)