TCVN8968:2011

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8968:2011 về Sữa – Xác định stronti-89 và stronti-90 bằng phương pháp trao đổi ion TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 8968:2011 SỮA - XÁC ĐỊNH STRONTI-89 VÀ STRONTI-90 BẰNG PHƯƠNG PHÁP TRAO ĐỔI ION Milk - Determination of strontium-89 and strontium-90 by ion exchange method Lời nói đầu TCVN 8968:2011 được xây dựng dựa theo AOAC 974.37 Strontium-89 and Strontium-90 in milk. lon exchange method ; TCVN 8968:2011 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC/F13 Phương pháp phân tích và lấy mẫu biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. SỮA - XÁC ĐỊNH STRONTI-89 VÀ STRONTI-90 B Ằ NG PHƯƠNG PHÁP TRAO Đ Ổ I ION Milk - Determination of strontium-89 and strontium-90 by ion exchange method CẢNH BÁO - Khi áp dụng tiêu chuẩn này có thể cần phải sử dụng các vật liệu, thiết bị và các thao tác nguy hi ể m. Tiêu chuẩn này không đề cập đến các vấn đề an toàn khi sử dụng chúng. Người sử dụng tiêu chu ẩ n này phải tự thiết lập các thao tác an toàn thích hợp và xác định khả năng áp dụng các giới hạn quy định trước khi sử dụng tiêu chuẩn. 1. Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này quy định phương pháp trao đổi ion đ ể xác định stronti-89 ( 89 Sr) và stronti-90 ( 90 Sr) trong sữa tươi. CHÚ THÍCH: Bari phóng xạ và các nuclid phóng xạ lantan có ảnh hưởng đến phép xác định nếu không được loại sạch. Đối với các phép thử xác định độ thu hồi, việc loại b ỏ canxi là quan trọng nhưng kh ô ng cần phải thực hiện triệt để nếu độ thu hồi stronti được xác định b ằ ng nguyên tố đánh dấu 85 Sr hoặc phép đo quang phổ ngọn lửa. C ần rửa giải các cột trước khi sử dụng lại và ph ả i kiểm tra định kỳ để đ ả m bảo việc rửa gi ải hoàn toàn. Tham khảo Phụ lục A về kết quả thử liên phòng thử nghiệm. 2. Nguyên tắc Mẫu sữa tươi được bảo quản b ằ ng f ormaldehyt (HCHO) và được lưu giữ đề thu nhận ytri-90 ( 90 Y) mọc vào trong (ingro w th). Sau quá trình lưu giữ, bổ sung các chất mang ytri, stronti, bari v à bổ sung dung dịch xitrat. Xitrat tạo ra các phức chất ytri được hấp thụ trên nhựa trao đổi anion. Ytri được giải chiết và được tách ra khỏi các nuclid phóng xạ b ằ ng cách chiết với tributyl phosphat. Ytri được chiết lại trong axit nitric loãng và được kết tủa dưới dạng muối oxalat, đem cân và đếm hoạt độ 90 Y để tính hoạt độ 90 Sr. S tronti phóng xạ được giải hấp cùng với canxi và bari phóng xạ; canxi, bari phóng xạ và các nuclid phóng xạ đất hiếm được tách ra bằng cách làm kết tủa lặp lại; stronti kết t ủ a thành dạng stronti cacbonat (SrC O 3 ) và được đếm. Hoạt độ 89 Sr được tính bằng cách lấy tổng hoạt độ stronti phóng xạ trừ đi hoạt độ 90 Sr từ phép đo 90 Y. 3. Thuốc thử và vật liệu thử Chỉ sử dụng thuốc thử loại tinh khiết phân tích và nước cất hoặc nước đã khử k hoán g hoặc nước có độ tinh khiết tương đương, trừ khi có quy định khác. 3.1. Dung dịch amoni hydroxit loãng , 6 M Pha loãng 400 ml amoni hydroxit bằng nước đến 1 lít. 3.2. Dung dịch axit clohydric loãng 3.2.1. Dung dịch axit clohydric loãng , 6 M Pha loãng 500 ml axit clohydric đặc bằng nước đến 1 lít. 3.2.2. Dung dịch axit clohydric loãng , 2 M. 3.3. Dung dịch axit nitric bốc khói , 21 M (khối lượng riêng 1,48, nồng độ 90 %). 3.4. Dung dịch axit nitric pha loãng 3.4.1. Dung dịch axit nitric , 14 M Pha loãng 875 ml axit nitric đặc bằng nước đến 1 lít. 3.4.2. Dung dịch axit nitric loãng , 6 M Pha loãng 384 ml axit nitric đặc bằng nước đến 1 lít. 3.4.3. Dung dịch axit nitric loãng , 0,1 M Pha loãng 6,25 ml axit nitric đặc bằng nước đến 1 lít. 3.5. Dung dịch đệm amoni axetat , pH 5,0 Hòa tan 153 g amoni axetat (NH 4 CH 3 COO) trong 900 ml nước. Chỉnh pH đến 5,0 b ằ ng axit axetic, sử dụng máy đo pH (4.8) và sau đó pha loãng đến 1 lít. 3.6. Nhựa trao đổi anion , c ỡ 50 mesh đến 100 mesh 1) . 3.7. Dung dịch chất mang bari , 20 mg Ba/ml Hòa tan 38,1 g bari nitrat [Ba(N O 3 ) 2 ] trong nước, thêm 1 ml axit nitric đặc v à pha loãng đến 1 lít. 3.8. Nhựa trao đổi cation , c ỡ 50 mesh đến 100 mesh 2) . Nếu sản ph ẩ m có bán sẵn tr ê n thị trường ở dạng hydro th ì chuyển sang dạng natri bằng cách cho 1,5 lít dung dịch natri clorua 4 M (3.12) đi qua 170 ml nhựa trong cột và dùng kho ả ng 500 ml nước để tráng cột cho đến khi nước r ử a không chứa clo khi được thử với dung dịch bạc nitrat 1 % (3.11). 3.9. Dung dịch xitrat , 2 M Hòa tan 384 g axit xitric khan (hoặc 420 g axit xitric ngậm một ph â n tử nước) trong nước, chỉnh đến pH 6.5 b ằ ng dung dịch natri hydroxit loãng, sau đ ó pha lo ã ng đến 1 lít. 3.10. Dung dịch axit oxalic , 1 M Hòa tan 126 g axit oxalic ngậm hai phân tử nước (H 2 C 2 O 4 .2H 2 O ) trong nước ấ m, để nguội và pha lo ã ng đến 1 lít. 3.11. Dung dịch bạc nitrat , 1 % Hòa tan 1 g bạc nitrat (AgN O 3 ) trong nước và pha loãng đến 100 ml. Bảo quản trong chai tối màu. 3.12. Dung dịch natri clorua , 4 M Hòa tan 236 g natri clorua (NaCI) trong nước và pha lo ã ng đến 1 lít. 3.14. Dung dịch natri cacbonat , 1,5 M Hòa tan 159 g natri cacbonat (Na 2 CO 3 ) trong nước và pha loãng đến 1 lít. 3.14. Dung dịch natri cromat , 0,5 M Hòa tan 81 g natri cromat (Na 2 Cr O 4 ) trong nước và pha lo ã ng đến 1 lít. 3.15. Dung dịch chất mang stronti , 20 mg Sr/ml Hòa tan 48,3 g stronti nitrat [Sr(N O 3 ) 2 ] trong nước, thêm 1 ml axit nitric đặc và pha loãng đến 1 lít. Chu ẩ n hóa b ằ ng cách dùng pipet lấy các lượng 1 ml cho vào sáu ống ly t â m dung tích 40 ml riêng rẽ (4.4) có chứa 15 ml nước. Ch ỉ nh pH (b ằ ng giấy ch ỉ thị hoặc bằng máy đo pH) đến khoảng từ 8,5 đến 9,0 bằng dung dịch amoni hydroxit 6 M (3.1). Vừa khuấy vừa thêm từ 3 ml đến 5 ml natri cacbonat 1,5 M và cho phân hủy 5 min trong nồi cách thủy gần sôi. Để nguội đến nhiệt độ phòng và tiến hành quy trình kết tủa như trong 7.2.4.1 hoặc 7.2.4.2. 3.16. Tributyl phosphat (TBP) , đã cân b ằ ng Cho 150 ml nước và 30 ml dung dịch natri cacbonat 1,5 M (3.13) vào 300 ml TBP đựng trong bộ tách chiết dung tích 1 lít. Lắc khoảng 2 min đến 3 min và để cho tách pha. Loại bỏ pha nước phía dưới. Bổ sung 150 ml nước vào bộ tách chiết, lắc khoảng 2 min đến 3 min và để cho tách pha. Loại b ỏ pha nước phía dưới. Thêm 150 ml dung dịch axit nitric 14 M (3.4.1) và lắc 5 min. Để cho tách pha và loại bỏ pha nước phía dưới. Lặp lại lần hai quá trình xử lý với dung dịch axit nitric 14 M. 3.17. Dung dịch chất mang ytri, 10 mg Y/ml Hòa tan 12,7 g ytri(lll) oxit (Y 2 O 3 ) trong 50 ml axit nitric đặc bằng cách làm nóng (tránh để sôi). Pha loãng đến 900 ml bằng nước, chỉnh pH đến 2,0 b ằ ng dung dịch amoni hydroxit 6 M (3.1) và pha loãng b ằ ng nước đến 1 lít. Chuẩn hóa bằng cách dùng pipet lấy các lượng 1 ml cho vào sáu ống ly tâm dung tích 40 ml riêng rẽ (4.4) có chứa 15 ml nước. Thêm 5 ml dung dịch axit oxalic 1 M (3.10) và chỉnh pH đến 1,5 b ằ ng dung dịch amoni hydroxit 6 M (3.1), sử dụnq máy đo pH (4.8). Cho phân hủy 10 min trong nồi cách thủy nóng và làm mát xuống dưới nhiệt độ phòng. Ly tâm và loại bỏ phần nổi phía trên. Tiến hành quy trình kết tủa như trong 7.2.4.1 hoặc 7.2.4.2. Sử dụng ytri(lll) oxit có độ tinh khiết 99,999 % 3) . Vật liệu có độ tinh khiết thấp hơn cần được tinh sạch vì có thể bị nhiễm phóng xạ. 4. Thiết bị, dụng cụ Sử dụng các thiết bị, dụng cụ của phòng thử nghiệm thông thường và các thiết bị, dụng cụ sau đây: 4.1. Bộ lọc , để lên khung kết tủa để đếm. Dụng cụ lọc gồm: - hai chi tiết dùng cho bộ lọc 2,4 cm như giá đỡ bộ lọc bằng thép không g ỉ 4) và giá đỡ bộ lọc teflon, hoặc tương đương; - đĩa nylon 5) có vòng để lên khung kết tủa. 4.2. Màng mỏng Để phủ lên kết tủa trong suốt quá trình đếm và bảo quản, dày khoảng 1 mm 6) . 4.3. Giấy lọc sợi thủy t i nh , đường kính 2,8 cm 7) . 4.4. Ố ng ly tâm , dung tích 40 ml, chịu lực, đáy hình nón ngắn và có miệng rót. 4.5. Chai ly tâm , dung tích 250 ml. 4.6. Máy đ ế m hạt beta Máy đếm trùng phùng, được bảo vệ và phông thấp. Xác định hiệu suất đếm đối với 90 Y dạng oxalat và 89 Sr dạng cacbonat với máy đếm cụ th ể . 4.7. Hệ th ố ng trao đổi ion Gồm có bộ tách chiết chia độ dung tích 1 lít, bộ tách chiết dung tích 250 ml có đĩa thủy tinh xốp làm cột trao đổi cation và bộ tách chiết dung tích 30 ml có đĩa thủy tinh xốp làm cột trao đổi anion 8) . 4.8. Máy đo pH. 4.9. Giấy lọc thô , tốc độ lọc nhanh 9) . 4.10. Nồi cách thủy. 5. Lấy mẫu M ẫ u gửi đến phòng thử nghiệm phải đúng l à mẫu đại diện. Mẫu kh ô ng bị hư h ỏ ng hoặc thay đổi trong suốt quá trình vận chuyển hoặc bảo quản. Việc lấy mẫu không được quy định trong tiêu chu ẩ n này, nên l ấ y mẫu theo TCVN 6400 (ISO 707) Sữa và sản phẩm sữa - Lấy mẫu [4]. 6. Chuẩn bị mẫu thử Bảo quản mẫu sữa tươi bằng f ormaldehyt, dùng khoảng 3 ml dung dịch f ormaldehyt cho 1 lít sữa tươi và làm lạnh trong khoảng thời gian đến 2 tuần để 90 Y mọc vào trong. Trộn kỹ mẫu đã bảo quản. Nếu mẫu đã đồng nh ấ t thì chuyển 1 lít sang bộ tách chiết của hệ thống trao đổi ion (4.7). Nếu không đồng nhất thì lọc qua lớp xốp bằng bông thủy tinh trước khi chuyển để tránh tắc nghẽn các cột nhựa. 7. Cách tiến hành 7.1. Loại các nguyên tố phóng xạ bằng trao đổi ion Gộp từng ch ấ t mang ytri, stronti và bari, mỗi chất 1,00 ml với 10 ml dung dịch xitrat (3.9) đựng trong cốc có mỏ nhỏ hoặc lọ nh ỏ . Dùng nước cất chuyển định lượng vào 1 lít mẫu đựng trong bộ tách chiết của hệ thống trao đổi ion (4.7) và trộn kỹ. Thêm 170 ml nhựa trao đổi cation (3.8) sang bộ tách chiết 250 ml của hệ thống trao đổi ion (4.7) rồi đổ đầy bằng nước. Cho 15 ml nhựa trao đổi anion (3.6) vào bộ tách chiết 30 ml của hệ thống trao đổi ion (4.7) rồi đổ đầy bằng nước. Nối các bộ tách chiết với nhau theo thứ tự mẫu ở trên, tiếp theo là cột anion và cột cation ở dưới, đặt cốc có mỏ vào để thu lấy nước chảy ra. Lần lượt mở van bộ tách chiết chứa mẫu, anion, cation và ghi tại thời gian. Kiểm soát tốc độ dòng chảy 10 ml/min b ằ ng van của cột anion. Định kì kiểm tra v à điều chỉnh tốc độ dòng chảy. Khóa van khi mức sữa đạt đến đỉnh của từng cột nhựa và ghi lại thời gian. Ghi lại thời gian chảy trung bình. Thời gian này được tính từ khi 90 Y bắt đầu phân rã. Không cho phép phân rã quá mức trong quá trình rửa giải. Loại bỏ dịch r ử a giải. Nối bộ tách chiết có chứa 300 ml nước ấm, tiếp tục rửa giải với tốc độ ở 10 ml/min như trên và loại bỏ dịch rửa giải. Sau đó tháo các cột ra. 7.2. Chiết tách, tinh sạch và xác định ytri-90 7.2.1. Chiết tách Lắp bộ tách chiết có chứa 100 ml dung dịch axit clohydric 2 M (3.2.2) vào đỉnh của bộ tách chiết anion. Mỡ van phía trên, mở van dưới và kiểm soát tốc độ dòng 2 ml/min. Thu lấy 15 ml dịch rửa giải. Khóa cả hai van v à tháo bộ tách chiết phía trên. Khuấy nhựa thật kỹ bằng que khuấy thủy tinh và tráng b ằ ng một lượng nh ỏ dung dịch axit clohydric 2 M (3.2.2) cho vào cột nhựa. Tháo bộ tách chiết ra và tiếp tục rửa giải bằng dung dịch axit clohydric 2 M, thu lấy tổng số 70 ml dịch rửa giải ytri. Giữ lại dịch rửa giải này. Điều chỉnh tốc độ dòng ch ả y đến 10 ml/min đối với 30 ml dung dịch axit clohydric 2 M còn lại đ ể cho vào bộ tách chiết. Loại bỏ dịch rửa giải này. Rửa nhựa bằng 100 ml nước cho đến khi không còn clo, dùng dung dịch bạc nitrat 1 % (3.11) để thử. Bộ tách chiết đã sẵn sàng cho phép xác định tiếp theo. Cho 5 ml dung dịch axit oxalic 1 M (3.10) vào phần dịch rửa giải được giữ lại và chỉnh pH đến 1,5 b ằ ng dung dịch amoni hydroxit 6 M (3.1), sử dụng máy đo pH (4.8). Khuấy, gia nhiệt đến gần điểm sôi trong nồi cách thủy (4.10), làm mát trong bể đá, ly tâm, gạn và loại b ỏ lớp nổi phía trên. Tiến hành theo 7.2.2.1 hoặc 7.2.2 . 2, tùy thuộc vào sự có mặt hay không có mặt của 140 Ba, 140 La từ phép phân tích gamma của mẫu. 7.2.2. Tinh sạch 7.2.2.1. Khi không có mặt sản phẩm phân hạch mới Hòa tan kết tủa trong 1 ml dung dịch axit clohydric 6 M (3.2.1), thêm 15 ml nước và lọc qua giấy lọc (4.9) vào ống ly tâm dung tích 40 ml (4.4). Rửa giấy lọc, thu lấy nước rửa vào ống nghiệm, loại bỏ giấy và tiếp tục thực hiện theo 7.2.3. 7.2.2.2. Khi có mặt sản ph ẩ m ph â n hạch mới Hòa tan kết tủa trong 10 ml axit nitric đặc, sau đó chuy ể n dung dịch này vào bộ tách chiết dung tích 60 ml, r ử a ống ly tâm bằng 10 ml axit nitric đặc khác và chuyển nước rửa vào bộ tách chiết. Thêm 10 ml TBP đã cân bằng (3.16), lắc từ 2 min đến 3 min, để cho tách pha rồi xả và loại bỏ pha axit phía dưới. Thêm 15 ml dung dịch axit nitric 14 M (3.4.1) vào bộ tách chiết, lắc từ 2 min đến 3 min, để cho tách pha rồi xả và loại b ỏ pha axit phía dưới. Lặp lại quá trình xử lý với axit nitric 14 M để loại b ỏ các nguyên tố lantanit nhẹ, cụ thể l à 140 La. Sau đó thêm 15 ml nước vào bộ tách chiết, lắc từ 2 min đến 3 min, để cho tách pha và chuyển pha nước có chứa hầu hết l à ytri vào ống ly tâm dung tích 40 ml (4.4). Thêm 15 ml dung dịch axit nitric 0,1 M (3.4.3) vào bộ tách chiết, rửa lại theo quy trình như trên rồi chuy ể n pha nước vào ống ly tâm. 7.2.3. Chuẩn bị ytri oxalat Cho 5 ml dung dịch axit oxalic 1 M (3.10) vào dung dịch ytri đã tinh sạch trong 7.2.2.1 hoặc 7.2.2.2 và ch ỉ nh pH đến 1,5 bằng dung dịch amoni hydroxit 6 M (3.1), sử dụng máy đo pH (4.8). Cho phân h ủ y dung dịch này 10 min trong nồi cách thủy nóng (4.10), thỉnh thoảng lắc trộn. Làm lạnh trong b ể đá, ly tâm và loại b ỏ phần nổi phía trên. Để tách pha v à đếm ytri-90 oxalat theo 7.2.4 hoặc 7.2.4.2, chuẩn hóa chất mang bằng cách sử dụng cùng kỹ thuật như đối với mẫu và t í nh hoạt độ 90 Sr từ số đếm 90 Y như trong 8.1. 7.2.4. Xác đ ị nh ytri-90 7.2.4.1. Phương pháp lọc Đặt giấy lọc bằng sợi thủy tinh 2 , 8 cm (4.3) lên tấm thép không gỉ và cân. Chuyển giấy lọc đã cân sang giá đ ỡ bộ lọc (4.1) và lắp ráp. Dùng bình phun nước chuyển định lượng kết tủa ytri oxalat sang phễu lọc, hút nhẹ sao cho kết tủa phân bố đều trên bộ lọc. Hút mạnh hơn nếu cần sau khi phần lớn kết tủa đ ã ở trên bộ lọc. Rửa kết tủa ba lần mỗi lần dùng 10 ml nước ấm, ba lần mỗi lần dùng 5 ml cồn và ba lần mỗi lần dùng 5 ml ete. Tiếp tục hút khoảng 2 min đến 3 min. Cẩn thận tháo bộ lọc, đặt trên tấm thép không g ỉ và để yên ở nhiệt độ phòng từ 10 min đến 15 min. Cân v à tính t ỉ lệ ytri oxalat tạo thành [ dưới dạng Y 2 (C 2 O 4 ) 3 .9H 2 O ] bằng cách chia khối lượng này cho khối lượng thu được trong quá trình chu ẩ n hóa chất mang (3.17). Lấy bộ lọc ra khỏi tấm thép không gỉ, đặt phía trên đĩa nylon, bọc bằng màng m ỏ ng (4.2), đặt vòng nylon lên màng mỏng và ấn vòng này vào đĩa nylon. C ắt bỏ phần màng mỏng thừa. Đếm ngay hoạt độ 90 Y trong máy đếm hạt beta trùng phùng phông thấp (4.6). Lặp lại việc đếm sau 3 ngày đ ể xác nhận độ tinh khiết của 90 Y thông qua tốc độ phân rã. Ghi lại ngày và thời gian đếm. 7.2.4.2. Phương pháp phân tán trực tiếp Rửa kết tủa hai lần m ỗ i lần dùng 20 ml nước ấm, làm mát đến dưới nhiệt độ phòng, ly tâm và loại bỏ lớp nổi phía trên. Chuyển định lượng kết tủa sang đĩa thép không gì đã biết khối lượng. Dàn đều kết tủa trên đáy đĩa và sấy khô dưới đèn hồng ngoại đến khối lượng không đổi. Đếm bằng máy đếm hạt (4.6). 7.3. Chiết tách, tinh sạch và xác định stronti-89 7.3.1. Chiết tách và tinh sạch Nối bộ tách chiết chứa 1 lít dung dịch natri clorua 4 M (3.12) với bộ tách chiết cation. M ở van ph í a trên, m ở van dưới và kiểm soát tốc độ dòng 10 ml/min. Thu lấy khoảng 1 lít dịch rửa giải v à o cốc có mỏ 2 lít, để lại khoảng 2 ml đến 3 ml dung dịch phủ lên nhựa. Giữ lại dịch rửa giải. Rửa bộ tách chiết cation b ằ ng 500 ml nước từ bộ tách chiết phía trên với tốc độ 10 ml/min. Loại bỏ nước rửa. Nếu nhựa kết d í nh vào chất khô của sữa th ì rửa lại bộ tách chiết hoặc chuyển nhựa vào cốc có mỏ, khuấy trộn với nước và gạn bỏ nước rửa. Pha loãng phần dịch rửa giải được giữ lại với 1,5 lít nước, làm nóng đến khoảng từ 85 ° C đến 90 ° C trên bếp điện và thêm 100 ml dung dịch natri cacbonat 1,5 M (3.13) có khuấy nhẹ. Ng ắ t nguồn nhiệt và để nguội đến nhiệt độ phòng. Gạn phần trong nổi phía trên. Chuyển định lượng kết t ủ a vào chai ly tâm 250 ml (4.5) bằng nước và ly tâm rồi loại bỏ lớp nổi phía trên. Thêm 50 ml nước và hòa tan kết t ủ a. Ly tâm, loại bỏ lớp nổi phía trên và lặp lại các thao tác này. S ấy kết t ủ a 4 h trong t ủ sấy ở 110 ° C . Hòa tan kết t ủ a b ằ ng cách thêm khoảng 4 ml dung d ịch axit nitric 6 M (3.4.2) với các lượng nhỏ, khuấy mạnh bằng que khu ấ y từ. Lọc qua giấy lọc (4.9) cho vào ống ly tâm chia độ dung tích 40 ml (4.4). Tráng chai b ằ ng 4 ml d ung dịch axit nitric 6 M (3.4.2) và rót nước rửa qua giấy lọc. Loại bỏ giấy lọc. Thêm 20 ml dung dịch axit nitric 21 M (3.3) vào dịch lọc. Khuấy v à làm nguội trong bể đá sau đó ly tâm v à loại bỏ lớp nổi phía trên. CHÚ TH Í CH: Kết t ủ a stronti nitrat [Sr(N O 3 ) 2 ) là tối đa nếu việc tách stronti khỏi canxi cho độ thu h ồ i cao. Độ thu hồi được xác định như sau: Hòa tan kết tủa trong 5 ml nước và ch ỉ nh pH đến 5,0 b ằ ng dung d ịch amoni hydroxit 6 M (3.1), sử dụng máy đo pH (4.8). Thêm 5 ml dung dịch đệm amoni axetat (3.5). Làm nóng trong nồi cách thủy (4.10), thêm 1 ml dung d ịch na t ri cromat 0, 5 M (3.14) và trộn kỹ. Cho phân hủy 5 min trong nồi cách th ủy . Ly tâm và gạn ph ầ n nổi ph í a trên vào cốc có m ỏ nhỏ. Làm bay hơi đến khi còn khoảng 2 ml, th ê m 2 ml dung dịch axit nitric 6 M (3.4.2) và chuyển sang ống ly tâm 40 ml (4.4), sử dụng 3 ml nước đ ể tráng. Thêm 20 ml dung d ịch axit nitric 21 M (3.3), khuấy, làm lạnh trong bể đá, ly tâm và loại bỏ ph ầ n nổi phía trên. Thêm 3 ml nước và 5 ml dung dịch axit nitric 6 M (3.4.2) đ ể hòa tan kết tủa. Thêm 20 ml dung d ịch axit nitric 21 M (3.3), khu ấ y, làm lạnh trong bể đá , ly tâm và loại b ỏ lớp nối phía trên. Ghi lại thời gian là khi 90 Y b ắ t đ ầ u mọc vào trong. Kết quả v ề độ thu hồi từ việc kết t ủ a đơn l ẻ được nêu trong B ả ng A.2. Hòa tan kết tủa trong vài mililit nước và ch ỉ nh pH đến khoảng từ 8,5 đến 9,0 bằng dung dịch amoni hydroxit 6 M (3.1). Thêm từ 3 ml đến 5 ml dung dịch natri cacbonat 1,5 M (3.13) để tạo kết tủa stronti cacbonat (SrC O 3 ). Ly tâm và loại b ỏ lớp nổi phía trên. Hòa kết tủa trong 10 ml nước, ly tâm và loại b ỏ lớp n ổ i phía trên. Tách và đếm stronti cacbonat theo 7.3.2.1 hoặc 7.3.2.2. 7.3.2. Xác định stronti-89 7.3.2.1. Phương pháp lọc Tiến hành như trong 7.2.4.1, nhưng rửa kết tủa ba lần mỗi lần dùng từ 5 ml đến 10 ml nước, rồi chuyển sang tấm thép không g ỉ và sấy khô 30 min trong t ủ sấy ở 110 ° C . Để nguội trong bình hút ẩ m và cân. Đếm như trong 7.2.4.1 , ghi lại thời gian đếm và tính 89 Sr như trong 8.2. 7.3.2.2. Phương pháp phân tán trực tiếp Rửa kết t ủ a hai lần mỗi lần dùng khoảng 10 ml nước, h òa kết t ủ a, ly tâm, gạn và loại bỏ lớp nổi ph í a trên. Chuyển định lượng kết t ủ a sang tấm thép không gỉ đã cân. Dàn đều kết tủa trên đáy đĩa, sấy khô 30 min trong t ủ sấy ở 110 ° C . Làm nguội trong b ì nh hút ẩ m và cán. Đếm b ằ ng máy đếm hạt (4.6). Ghi lại thời gian đếm và tính 89 Sr như trong 8.2. 8. Tính kết quả 8.1. Tính hoạt độ stronti-90 Tính hoạt độ của stronti-90, , biểu thị bằng becquerel trên lít (Bq/I), theo công thức: (1) Trong đó: N Y là tốc độ đếm beta của 90 Y, tính b ằ ng số đếm trên phút (min - 1 ); s là khoảng dao động của N y , được tính theo công thức: (1a) trong đó: N s là tốc độ đếm mẫu; N b l à tốc độ đếm phông; t s là thời gian đếm mẫu; t b là thời gian đếm phông; R s là tỉ lệ chất mang stronti thu hồi được; R y là tỉ lệ chất mang ytri thu hồi được; E y là hiệu suất đếm đối với 90 Y dưới dạng ytri oxalat, tính bằng số đếm trên phút trên becquerel [(min.Bq) -1 ]; D y là hệ số hiệu ch ỉ nh phân rã đối với 90 Y, đ ược tính theo công thức: D Y = (1b) (1c) trong đó: T 1/2 là chu k ì bán rã, tính bằng giờ (h). Đối với 90 Y, T 1/ 2 = 64,2 h; t 2 là thời gian tính từ khi tách 90 Y ra khỏi 90 Sr đến thời gian đếm theo 7.2.4.1 hoặc 7.2 .4 .2, tính bằng gi ờ (h); I Y l à hệ số hiệu chỉnh về độ cân bằng trong quá trình 90 Y mọc vào trong, được t í nh theo công thức: I Y = 1- (1d) (1e) trong đó: t 1 là thời gian tính từ khi 90 Y bắt đầu mọc vào trong đến khi được tách ra khỏi 90 Sr, tính bằng giờ (h); V là thể t í ch của mẫu th ử , tính b ằ ng lít (I). 8.2. Tính hoạt độ stronti-89 T í nh hoạt độ của stronti-89, , biểu thị bằng becquerel trên lít (Bq/I), theo công thức: (2) Trong đó: N s là tốc độ đếm stronti phóng xạ quan sát được; s là khoảng dao động của N s , được tính theo Công thức (1a); R s là tỉ lệ chất mang stronti thu hồi được; V là th ể t í ch mẫu thử, t í nh b ằ ng l í t (I); là hoạt độ của 90 Sr, t í nh b ằ ng becquerel trên lít (Bq/I); a s là hệ số hấp thụ đối với 90 Y dưới dạng stronti cacbonat, thu được từ đường hiệu chuẩn tự hấp thụ. (Các đường hiệu chu ẩ n tự hấp thụ đối với 89 Sr và 90 Sr thu được bằng cách làm kết tủa dãy chất mang stronti cacbonat có các nồng độ bao trùm dải thu hồi dự kiến khi có mặt của lượng ổn định 89 Sr và 90 Sr không chứa 90 Y, tương ứng. Trục tung là tỷ số của tốc độ đếm đối với mỗi bước đếm so với tốc độ đếm khi bước đếm bằng 0 và trục hoành là khối lượng của loại mẫu đã biết); là hiệu suất đếm đối với 90 Sr dưới dạng stronti cacbonat, t í nh bằng số đếm tr ê n phút trên becquerel [(min.Bq) -1 ]; E Y là hiệu suất đếm đối với 90 Y dưới dạng ytri oxalat, tính bằng số đếm tr ê n phút trên becquerel [(min.Bq) -1 ]; I Y là hệ số hiệu ch ỉ nh về độ cân bằng trong quá trình 90 Y mọc vào trong, được tính theo công thức: I Y = 1- (2a) (2b) trong đó: t 1 là thời gian t í nh từ khi 90 Y được tách ra khỏi stronti cacbonat đến khi đếm theo 7.3.2.1 hoặc 7.3.2.2, tính bằng giờ (h); E s là hiệu su ấ t đếm đối với 89 Sr dưới dạng stronti cacbonat, tính bằng số đếm trên phút trên becquerel [(min.Bq) - 1 ]; D s là hệ số hiệu chỉnh phân rã đối với 89 Sr, được tính theo công thức: D S = e - l t (2c) (2d) trong đó: t là thời gian tính từ lúc thu mẫu đến thời gian đếm, tính bằng giờ (h). 9. Báo cáo thử nghiệm Báo cáo thử nghiệm phải ghi rõ: a) mọi thông tin cần thiết để nhận biết đầy đ ủ về mẫu thử; b) phương pháp l ấ y mẫu đã sử dụng, nếu biết; c) phương pháp thử đã dùng, viện dẫn tiêu chu ẩ n này; d) tất cả các chi tiết thao tác không quy định trong tiêu chu ẩ n này, hoặc tùy chọn cùng với các chi tiết bất thường nào khác có thể ảnh hưởng đến kết quả; e) kết quả thử nghiệm thu được. Phụ lục A (Tham khảo) Phép thử liên phòng thử nghiệm Mẫu sữa có chứa các lượng bổ sung tăng dần 89 Sr và 90 Sr được xác định ba lần lặp lại do 11 phòng thử nghiệm thực hiện cho các kết quả (trung b ì nh ba lần xác định) như trong Bảng A.1. Bảng A.1 - Kết quả phân tích mẫu sữa có chứa các lượng bổ sung tăng dần 89 Sr v à 90 Sr Hoạt độ , Bq/I Độ lệch chuẩn Độ chệch % Bq/I % Bq/I 89 Sr 1,07 10,0 0,10 +7,0 +0,07 7,29 3,4 0,27 +1 , 5 +0,11 90 Sr 1,20 0,9 0,01 +0,3 +0,00 5,59 2,8 0,16 -0,9 -0,05 Kết quả về độ thu hồi stronti từ việc kết tủa một lần được nêu trong Bảng A.2. Bảng A.2 - Độ thu hồi từ việc kết tủa một lần stronti nitrat Nồng độ dung dịch axit nitric Độ thu hồi Sr, % Độ thu hồi Ca, % 14 M 81 ± 4 2,6 ± 0,9 16 M 98 ± 1,4 11 ± 2 18 M 100 ± 1,7 51 ± 3 THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] JAOAC 56 , 213 (1973). [2] JAOAC 57 , 37 (1974). [3] AOAC 973.66 Strontium-90 in Water. Beta Particle Counting Method . [4] TCVN 6400:2010 (ISO 707:2008) Sữa và sản phẩm sữa - Lấy mẫu . 1) Có th ể sử dụng s ả n ph ẩ m có bán s ẵ n trên thị tr ườ ng, v í dụ Dowex 1-X8 (dạng clo) của Bio-Rad Laboratories. Th ô ng tin này được đưa ra nhằm tạo thuận lợi cho người sử dụng tiêu chuẩn v à tiêu chuẩn này không ấn định phải sử dụng sản ph ẩ m nêu trên. 2) Có th ể s ử d ụng sản ph ẩ m có bán s ẵ n tr ê n thị trường, v í dụ D owex 50 W-X8 (dạng natri) c ủ a Bio-Rad Laboratories. Thông tin n à y đ ượ c đưa ra nh ằ m tạo thuận lợi cho người sử dụng t iê u chu ẩ n và tiêu chu ẩ n này không ấ n định phải s ử d ụng s ả n phẩm n ê u tr ê n. 3) Có th ể sử dụng s ả n phẩm của Morton-Thiokol, Inc., 152 Andover S t, Danvers, MA, Hoa Kì. Thông tin này được đưa ra nh ằ m tạo thuận lợi cho người sử dụng tiêu chu ẩn và ti ê u chu ẩ n này không ấn định phải sử dụng s ả n phẩm của nhà cung c ấ p nêu tr ê n. 4) Có thể sử dụng sản ph ẩ m No. 12-103 của Interex Corp., 3 S trathmore Rd, Natick, MA 01760 hoặc No. 83012 của ICN Pharmaceuticals, Inc.. Life Sciences Group, Hoa K ỳ . Thông tin này được đưa ra nh ằ m t ạo thuận lợi cho ng ười sử dụng tiêu chu ẩ n và tiêu chuẩn này không ấ n định phải sử dụng các s ả n ph ẩ m nêu trên. 5) C ó th ể sử dụng s ả n phẩm Zytel 101. Th ô ng tin này được đưa ra nhằm tạo thuận lợi cho người sử dụng ti ê u chuẩn và tiêu chuẩn này không ấn định phải sử dụng sản ph ẩ m nêu trên. 6) Có th ể sử d ụng sản ph ẩ m No. 92A của E.l. du Pont de Nemours, Electronics Department, Barley Mill Plaza , Kirk Mill , Mylar Product lnformation, Wilmington, DE 19805, Hoa K ỳ . Thông tin này được đưa ra nh ằ m tạo thuận lợi cho ng ười sử dụng ti ê u chu ẩ n và tiêu chu ẩ n này kh ô ng ấ n định phải sử dụng sản ph ẩ m nêu trên. 7) Có th ể sử dụng sản ph ẩ m No. 934-AH của W hatman, Inc. Thông tin này được đưa ra nh ằ m tạo thuận lợi cho người sử dụng ti ê u chu ẩ n và tiêu chuẩn này không ấn định phải sử dụng sản phẩm nêu trên. 8) Có th ể sử dụng sản ph ẩ m No. 427530 của Kontes Glass Co. Thông tin này được đưa ra nhằm tạo thuận lợi cho người sử dụng ti ê u chuẩn và tiêu chu ẩ n này không ấn định phải sử dụng s ả n ph ẩ m nêu trên. 9) Có th ể sử dụng sản ph ẩ m No. 541 của Whatma n , Inc. Th ô ng tin này được đưa ra nh ằ m tạo thu ậ n lợi cho người sử dụng tiêu chu ẩ n và tiêu chu ẩ n này không ấn định phải sử dụng s ả n ph ẩ m nêu trên.