56/BC-UBDT

Báo cáo 56/BC-UBDT về bất hợp lý, cần khắc phục trong chính sách giáo dục, đào tạo và đề xuất chính sách phát triển giáo dục vùng dân tộc và miền núi giai đoạn 2012-2020 do Ủy ban Dân tộc ban hành Ủ Y BAN DÂN TỘC -------- CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc ---------------- Số: 56/BC -UB DT Hà Nội , ngày 19 tháng 07 năm 201 2 BÁO CÁO VỀ NHỮNG BẤT HỢP LÝ, CẦN KHẮC PHỤC TRONG CHÍNH SÁCH GIÁO DỤC, ĐÀO TẠO VÀ ĐỀ XUẤT CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC VÙNG DÂN TỘC VÀ MIỀN NÚI GIAI ĐOẠN 2012-2020 K í nh gửi: Th ủ tướng Chính ph ủ Thực hiện ý ki ế n chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại văn b ả n s ố 2307/VPCP-KGVX ngày 9 tháng 4 năm 2012 của Văn phòng Chính ph ủ về Đ ề án Phát tri ể n nguồn nhân lực vùng dân tộc và mi ề n núi, giao Ủ y ban Dân tộc chủ trì, phối hợp với các Bộ: Giáo dục và Đào tạo, Lao động - Thương binh và Xã hội, K ế hoạch và Đ ầ u tư, Tài chính “nghiên c ứ u làm rõ các vấn đề bất hợp lý, c ầ n khắc phục trong chính sách phát tri ể n giáo dục, đào tạo đ ố i với đ ồ ng bào dân t ộc hiện nay; đ ề xuất danh mục các chính sách c ầ n điều chỉnh , bổ sung trong giai đoạn 20 1 2 - 2020 đ ể phát tri ể n gi á o dục đào tạo, phát triển gi á o dục vùng dân tộc và miền núi đáp ứng nhu c ầ u phát tri ể n k i nh t ế - xã hội của các địa phương và c ả nước “ . Ủ y ban Dân tộc đã ph ố i hợp với các Bộ, ngành liên quan rà soát các chính sách giáo dục hiện hành, báo cáo những b ấ t cập và đ ề xuất ki ế n nghị một s ố chính sách liên quan đ ế n phát triển gi áo dục vùng dân tộc và miền núi như sau: I. NHỮNG KẾT QUẢ, HẠN CH Ế TRONG CHÍNH SÁCH PHÁT TRI Ể N GIÁO DỤC, ĐÀO TẠO Đ Ố I VỚI ĐỒNG BÀO DÂN T ỘC THI Ể U S Ố 1. Hệ thống các trường phổ thông dân tộc nội trú 1.1. Kết quả: N ằ m trong hệ th ố ng các trường phổ thông công lập của c ả nước, hệ thống trường ph ổ thông dân tộc nội trú (PTDTNT) được xác định có vị trí mũi nhọn trong sự nghiệp giáo dục vùng dân tộc và miền núi, tron g việc tạo nguồn cán bộ là người dân tộc. Hệ th ố ng trường dân tộc nội trú có bước phát triển sâu rộng, trên địa bàn tỉnh và thành phố cả nước với 297 trường PTDTNT gồm: 06 trường thuộc Bộ, trường tỉnh, 241 trường huyện, trong đó có 28 trường PTDTNT liên cấp THCS và THPT. H ầ u hết các tỉnh, huyện ở miền núi, vùng dân tộc đều có trường PTDTNT, một s ố địa phương có trường liên huyện, trường cụm xã. Thực hiện Nghị quyết số 30a/2008/N Q -CP ngày 27 tháng 12 năm 2008 của Chính phủ v ề Chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững đối với 62 huyện nghèo, nhi ề u địa phương đ ã xây dựng trường ph ổ thông dân tộc nội trú cấp huyện theo hướng liên thông THCS và THPT. Tiếp đó, ngày 21/9/2011, Thủ tướng Chính ph ủ phê duvệt Đ ề án: Củng c ố và phát triển hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú giai đoạn 2011-2015 tại Quyết định số 1640/QĐ-TTg với mục tiêu: Củng cố, phát triển mạng lưới trường PTDTNT ở miền núi, vùng dân tộc; đảm bảo đ ế n năm 2015 s ố học sinh PTDTNT b ằ ng 7% học sinh dân tộc học trung học và các mục tiêu nâng cao ch ấ t lượn g g iáo dục dân tộc, tăng cường đào tạo ngh ề và dạy ngh ề truyền thống cho học sinh PTDTNT. H ầ u h ế t các trườn g đều được đ ầ u tư, xây dựng kiên cố, bán kiên c ố , trang bị phương tiện dạy, học và ở nội trú, t ừng bước đáp ứng yêu cầu cho giáo viên và học sinh cấp THCS và nâng dần số lượng học sinh THPT. Hàng năm đã giải quyết được hàng vạn học sinh ở địa bàn có điều kiện kinh t ế - xã hội khó khăn vùng dân tộc và miền núi vào học. 1.2. Hạn chế. - Việc liên thôn g g iữa cấp THCS và THPT của hệ thống trườn g nội trú còn hạn ch ế . Trong tổng số 297 trường PTDTNT trên địa bàn 49 tỉnh và thành phố c ả nước mới chỉ có 28 trường PTDTNT liên cấp THCS và THPT, do hệ thốn g trường PTDTNT bậc ph ổ thôn g trung học chủ yếu mới m ở ở c ấ p t ỉ nh với quy mô ổ n định trong một thời gian dài, vì vậy nhiều học sinh ở những huyện vùng cao có điều kiện kinh t ế - x ã hội khó khăn và đặc biệt khó khăn, sau khi học xong ph ổ th ô n g cơ sở ở trường nội trú huyện không có đi ề u kiện tiếp tục học lên phổ thông trun g học v ì trường học quá xa nhà. Qua khảo sát tại một s ố địa phương, tình trạng học sinh các trường dân tộc nội trú sau khi tốt n g hiệp cấp cơ sở không được đi học tiếp còn nhi ề u, s ố học sinh sau khi tốt nghiệp PTTH phải trở về quê còn chi ế m t ỷ lệ khá cao vào khoảng 38,6%. Với thực trạn g , trên mạng lưới các trườn g , PTDTNT chưa phát triển thành hệ thống liên thông từ bậc trung học cơ sở tới trun g học phổ thông, chưa thực hiện được việc phân lu ồ ng học sinh sau khi tốt n g hiệp các cấp học trong PTDTNT, dẫn đến lãn g phí nguồn lực. - Quy mô của các trường PTDTNT chưa đ ồ ng đều g i ữ a các địa phươn g . Do thiếu trường PTDTNT ở cấp huyện nên có nhiều trường nội trú tỉnh quá tải. (Năm học 2006-2007, khoảng 39% trường phổ thông dân tộc nội trú tỉnh vượt quy mô t ố i đa như: Phổ thông dân tộc nội trú tỉnh An Giang: 686 hs, Nghệ An: 557 hs, Hoà Bình: 532 hs...). Chỉ tiêu tuy ể n sinh ít so với nhu cầu đào tạo thực t ế g ây tâm lý không t ố t đối với học sinh cũn g như với cha mẹ học sinh. - V ề trang c ấ p hiện vật: Thông tư liên tịch số 109/2009/TTLT-BTC-BGDĐT ngày 29 tháng 5 năm 2009 c ủ a Bộ Giáo dục - Đào tạo và Bộ Tài chính qui định: “cấp b ằ n g hiện vật 1 lần (trong cả khóa học) đối với một số đồ dùng cá nhân như: qu ầ n áo đ ồ ng phục; chi ế u cá nhân, Nilon đi mưa, màn cá nhân (trừ chăn bông cá nhân, áo bông) chưa phù h ợ p với đi ề u kiện thực tế. - Về vấn đề đào tạo ngh ề hệ th ố ng trường PTDTNT Hoạt động giáo dục dạy nghề trong trường PTDTNT bao g ồ m dạy nghề ngắn hạn và dạy nghề truyền thống , ch ủ y ế u thông qua 2 hình thức là: dạy tại trường và liên kết với các cơ sở giáo dục ngh ề nghiệp của địa phương tập trung vào các nhóm ngh ề như: Làm vườn, thú y, lâm sinh, may mặc, điện dân dụng, mộc, y tế thôn bản... Nhìn chung, các hoạt động dạy nghề còn mờ nhạt, chưa rõ nét. - V ề chế độ chính sách . Tại Thông tư liên tịch số 109/2009/TTLT-BTC-BGDĐT ngày 29 tháng 5 năm 2009 v ề hướng dẫn một s ố ch ế độ tài chính đ ố i với học sinh các trường phổ thông dân tộc nội trú và các trường dự bị đại học dân tộc quy định mức học bổng chính sách bằng 80% mức lương tối thiểu của Nhà nước/12 tháng/năm (tương đương với 840.000đ/tháng; bình quân 28.000đ/học sinh/ ngày và 9.300đ/ b ữ a ăn/học sinh). Với mức trợ c ấ p như vậy, khi các em đang ở độ tu ổ i phát triển v ề th ế lực không đủ đảm bảo sức khỏe cho việc học tập của học sinh hiện nay. 2. Chính sách hỗ trợ học sinh bán trú theo Quyết định số 85/2010/QĐ-TTg 2.1. Kết quả: Chính sách được ban hành đ ã t ừ ng bước đáp ứng và giải quy ế t được những khó khăn vướng mắc t ồ n tại nhiều thập kỷ qua đ ố i với học sinh dân tộc thiểu số học tại các trường bán trú dân nuôi trước đây. Chính sách đ ã tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh ở xa được đến trường học có nơi ăn, ở thuận lợi hơn. 2.2. Hạn chế: - V ề chế độ ch í nh sách: Với mức hỗ trợ tiền ăn cho học sinh bán trú theo Quyết định 85/20 10 /QĐ-TT g ngày 21 tháng 12 năm 2010 của Thủ tướng Chính ph ủ như hiện nay b ằ n g 40% mức lương tối thi ể u chung tương đương 420.000đ/tháng, bình quân b ằ ng 14.000đ/ngày/học sinh là quá thấp. - V ề đối tượng : Việc qui định về đối tượng , phạm vi áp dụn g cũng khá hạn hẹp, đối tượn g thụ h ưở ng chính sách nà y chưa ph ủ h ế t vùng có điều kiện kinh tế- xã hội khó khăn và đặc biệt khó khăn, những vùng có điều kiện KT-XH khó khăn theo Quyết định số 30/2007/QĐ-TTg vẫn chưa được áp dụng. 3. Chính sách cử tuyển 3.1. Kết quả: - Cử tuy ể n là một trong những chính sách nh ằ m đào tạo đội ngũ tri thức dân tộc thiểu số đ ể tăn g cường đội n gũ cán bộ cho các t ỉ nh mi ề n núi, vùng sâu, vùng xa, vùn g đặc biệt khó khăn, g óp ph ầ n nâng cao dân trí thực hiện mục ti ê u xóa đói gi ả m nghèo b ề n vững c ủ a các địa phương. Theo Thông tư liên tịch s ố 13/2008/TTLT-BGDĐT-BLĐTBXH-BTC-BNV-UBDT ngày 07/04/2008 của liên Bộ Giáo dục và Đào tạo- Bộ Lao độn g - Thương binh và Xã h ộ i- B ộ Tài chính- Bộ Nội vụ- Ủy ban Dân tộc hướng dẫn thực hiện một s ố điều của Nghị định s ố 134/2006/NĐ-CP ngày 14/11/2006 của Chính phủ quy định chế độ cử tuy ể n vào các cơ sở giáo dục trình độ đại học, cao đ ẳ n g , trung cấp thuộc hệ thống g iáo dục quốc dân, tron g quá trình học tập các em được hưởng ch ế độ hỗ trợ của Nhà nước như: Học b ổ ng chính sách theo quy định; Trợ cấp ti ề n ăn, ở, đi lại, mua sách v ở , đ ồ dùng học tập, bảo hi ể m y tế: Mức trợ cấp tối thiểu bằn g 50% mức lương tối thi ể u chung của Nhà nước. S ố tháng được trợ cấp trong năm là 10 tháng. Nhiều học sinh sau khi ra trường đ ã được bố trí công việc vào các cơ quan nhà nước, các t ổ chức kinh tế, chính trị xã hội và từng bước giữ các vị trí trọng trách ở địa phương. 3.2. Hạn chế: - V ề chỉ tiêu : Trong 4 năm qua, Bộ Giáo dục và Đào tạo dự ki ế n kho ả ng 3.000 - 4.000 chỉ tiêu/năm, nhưng trên thực t ế các tỉnh chỉ đăng ký và thực hiện khoản g 3.000 chỉ tiêu. Chỉ tiêu ít, nhưng h ằ ng năm thực hiện không h ế t, việc đ ề xu ấ t chỉ tiêu của địa phương và giao chỉ tiêu của Bộ Giáo dục và Đào tạo hàn g năm chưa xác định được vùng c ầ n được ưu tiên, dân tộc c ầ n được quan tâm nhiều hơn, nh ấ t là nh ữ ng tỉnh có nhi ề u xã đặc biệt khó khăn, có nhiều dân tộc, dẫn đ ế n tình trạng lãng phí, có nơi thừa, nơi thiếu. Việc giao chỉ tiêu cho các địa phương chưa thực hiện theo đún g quy trình tuy ể n chọn quy định tại khoản 1 Mục II của Thông tư liên tịch s ố 13: “ Bộ K ế hoạch và Đ ầ u tư sau kh i th ố ng nhất với Bộ Gi á o dục và Đào tạo hoặc Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội (tùy theo trình độ đào tạo), Bộ Tài chính, Ủ y ban Dân tộc trình Thủ tướng Ch í nh phủ phê duyệt t ổ ng chỉ tiêu cử tuy ể n trong năm ” - V ề cơ c ấ u ngành ngh ề đào tạo cử tuy ể n : chưa phù hợp với nhu c ầ u phát triển kinh tế - xã hội của địa phương; ngành nghề cử tuy ể n hàng năm tập trung ch ủ yếu vào một s ố n g ành nông, lâm n g hiệp, văn hóa, th ể thao. Các ngành khoa học, đòi h ỏ i đi ể m thi đầu vào cao như: Y tế, Giao thông, Thủy lợi, Kiến trúc, Bách khoa, Kinh tế quốc dân, Xâ y dựng...được giao chỉ tiêu nhưng số lượng còn hạn ch ế . - Cơ cấu giữa các dân tộc được cử tuyển đi học chưa đồng đều : Đối tượng và địa bàn c ử tuy ể n là học sinh dân tộc s ố ng tại các xã đặc biệt khó khăn, ở các địa bàn trên rất ít đối tượng đ ủ điều kiện cử tuy ể n; nhất là các dân tộc thiểu số r ấ t ít người dẫn đến tình trạng phần lớn số học sinh đủ tiêu chu ẩ n đ ể xét tuy ể n tập trung vào các dân tộc thi ể u số có số dân đông như Tày, Nùng, Thái, Mường... Trong khi đó các dân tộc khác rất thi ế u cán bộ c ầ n được đào tạo như ng lại khôn g có ngu ồ n. Điều đó, dẫn đến sự m ấ t cân đ ố i trong đào tạo của các dân tộc thiểu số. S ố người có trình độ đại học của các dân tộc thiểu s ố còn rất th ấ p như: dân tộc Raglei ch ỉ chiếm 0,1%; Xtiên g 0,1%; Khơ Mú 0,1%; Pà Thẻn 0,1%; Kháng 0,1%; Mông 2%; Dao 0,2%; Gia Rai 0,2%; Ba Na 0,2%.... - V ề công tác b ố trí việc làm cho học sinh sau khi t ố t nghiệp : Hiện nay việc bố trí công tác đối với học sinh cử tu yể n t ố t nghiệp ra trường đang chồng chéo giữa hai N g hị định của Chính phủ: + Nghị định số 134/2006/NĐ-CP quy định Ủ y ban nhân dân cấp tỉnh t ổ chức tiếp nhận và phân công công tác cho người học được cử đi học theo ch ế độ cử tuyển sau khi tốt n g hiệp; + Nghị định số 24/2010/NĐ-CP và N g hị định 116/2003/NĐ-CP quy định việc tuy ể n dụng công chức, viên chức phải thông qua hình thức thi tuy ể n hoặc xét tuyển. Mặt khác, chỉ tiêu biên chế ở các cấp địa phương đã đủ nên không có chỉ tiêu biên ch ế đ ể b ố trí cho sinh viên mới ra trường. Sinh viên cử tuyển ra trường vẫn phải thi tuyển công chức như các đối tượng khác. - V ề k i nh phí đào tạo : Nghị định 134/2006/NĐ-CP quy định kinh phí đào tạo do địa phương chi trả bao g ồ m học phí, phụ c ấ p sinh hoạt, phụ c ấ p chính sách và các chi phí khác. Nhưn g các địa phươn g vùn g dân tộc thi ể u số đều là tỉnh n g hèo nên việc yêu c ầ u chi trả kinh phí thực hiện chính sách cử tuy ể n gặp khó khăn, do đó các địa phươn g cũng chưa thực hiện hết chỉ tiêu đ ược giao. - Việc b ổ sung văn b ả n hướng d ẫ n chưa kịp thời : Công tác hướng d ẫ n bổ sung thực hiện Nghị định 134/2006/NĐ-CP của trung ương và địa ph ươn g chưa kịp thời. Như Quyết định số 01/2008/QĐ- U BDT ngày 11 tháng 01 năm 2008 của Ủ y ban Dân tộc v ề phê duyệt danh sách thôn bản đặc biệt khó khăn thuộc xã khu vực II vào diện đầu tư của Chương trình 135 g iai đoạn II nhưng Thông tư liên tịch s ố 13/2008/TTLT-BGDĐT-BLĐTBXH-BTC-BNV-UBDT ngày 7/4/2008 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Lao động -Thương binh và X ã hội, Bộ Nội vụ, Ủ y ban Dân tộc lại khôn g đ ề cập đ ế n Quyết định 01/2008/ Q Đ- U BDT đ ể làm cơ s ở xét tuyển, gây thiệt thòi cho học sinh ở các thôn bản đặc biệt khó khăn thuộc xã khu vực II. 4. Hệ D ự bị Đại học Dân tộc 4.1. Kết quả: - Cả nước hiện có 4 trường dự bị đại học và dự bị đại học dân tộc với t ổ n g quy mô hơn 3000 học sinh /năm, có nhiệm vụ b ồ i d ưỡ ng kiến thức văn hóa cho đối tượng học sinh là người dân tộc thiểu số và các dân tộc sinh s ống tại mi ề n núi, biên giới, vùng có điều kiện kinh tế-xã hội khó khăn không đỗ đại học có đ ủ ki ế n thức đ ể được xét vào học đại học, cao đẳng, trun g cấp chuyên nghiệp. Chính sách dự bị đại học đ ã góp ph ầ n thiết thực trong tạo n g uồn cán bộ có trình độ đại học và cao đ ẳ ng cho các địa phươn g vùng dân tộc thiểu số và miền núi. 4.2. Hạn chế: - M ấ t cân đ ố i v ề thành ph ầ n dân tộc được xét tuyển: Tại Thôn g tư s ố 25/2010/TT-BGDĐT ngày 13/10/2010 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc Ban hành Quy chế tuy ể n chọn, t ổ chức bồi d ưỡ ng và xét tuyển vào học trình độ đại học, cao đ ẳ ng, trung c ấ p chuyên nghiệp đ ố i với học sinh hệ dự bị đại học, quy định việc đào tạo học sinh hiện nay chỉ tập trung 01 năm. Học sinh thuộc các đối tượng ưu tiên ( U T1) và thuộc khu vực 1(KV1) đạt điểm vào học hệ dự bị đại học dân tộc trên cơ sở đi ể m chuẩn của trường quy định. Quy định trên, dẫn đến số học sinh được xét vào học hệ dự bị tập trung chủ yếu là con em các dân tộc có số lượng dân số đông như Tày, Thái, Mườn g .... còn các dân tộc thuộc các dân tộc thiểu số r ấ t ít người như Ơ đu, Rơ m ăm, Pu Péo, Si la... và các DTTS sống ở những địa bàn có điều kiện KT-XH khó khăn và đặc biệt khó khăn ít có cơ hội đ ủ điều kiện đ ể được xét tuyển. 5. Chính sách đối với sinh viên các trường Đại học, Cao đ ẳ ng - Chưa có chính sách khuy ế n khích học sinh khá giỏi người dân tộc thi ể u s ố đang học tại các trường đại học, cao đ ẳ ng và trung c ấ p chuyên nghiệp. Cùng là đối tượng DTTS, nhưng s ố học sinh có học lực khá thi đ ỗ vào các trường đại học, cao đ ẳ ng hệ chính qu y lại không được hưởn g các chính sách, chế độ ưu đ ã i như học sinh hệ cử tuyển. - Phương thức chi trả c ấ p bù học ph í chưa phù hợp. Tại điểm b khoản 2 điều 3 Hướng dẫn khoản 2, 3 Điều 7 Nghị định 49 của Thông tư liên tịch số 29/2010/TTLT-BGDĐT-BTC-BLĐTBXH ngày 15 tháng 11 năm 2010 về Hướn g dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số 49/2010/NĐ-CP ngày 14 tháng 5 năm 2010 của Chính ph ủ quy định về mi ễ n, gi ả m học phí, hỗ trợ chi phí học tập và cơ chế thu, sử dụng học phí đối với cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân từ năm học 2010- 2011 đến năm học 2014-2015, quy định: Phòng Giáo dục chi trả c ấ p bù học phí trực tiếp b ằ ng tiền mặt cho cha mẹ trẻ em học m ẫ u giáo, học s i nh trung học cơ sở; Sở Giáo dục chi trả cấp bù học phí trực tiế p bằng tiền mặt cho cha mẹ học sinh trung học phổ thông. Việc quy định c ấ p bù học phí như vậy buộc cha mẹ học sinh phải đến Phòng giáo dục và S ở g iáo dục đ ể nhận, g ây khó khăn cho cha mẹ học sinh vì phần lớn các tỉnh vùng dân tộc thi ể u số đ ề u có địa bàn rộng, điều kiện giao thông đi lại không thuận lợi. 6. V ề áp dụng chính sách cho đối tượng thụ hưởng thuộc các khu vực - Chưa thống nhất về đối tượng, địa bàn áp dụng chính sách. Hiện nay, một s ố Nghị định và Thông tư chưa thống nhất về đối tượng, địa bàn áp dụng chính sách theo kết quả phân định vùng dân tộc thi ể u số và miền núi theo trình độ phát triển được qui định tại Quyết định hiện hành. Cụ thể: + N g hị định số 49/2010/NĐ-CP ngày 14/5/2010 của Chính phủ quy định về miễn giảm học phí, hỗ trợ chi phí học tập và cơ chế thu, sử dụn g học phí đối với các cơ sở giáo dục thuộc hệ th ố ng giáo dục quốc dân từ năm học 2010-2011 đ ế n năm học 2014-2015; tại Điều 11 quy định về khun g học phí đ ố i với giáo dục mầm non và phổ thông lại được xác định theo 3 vùn g “thành thị, nôn g thôn, miền núi" nên đ ịa phương rất khó xác định đối tượng. + Tại Điều 7 của Quy ch ế tuyển sinh đại học ban hành kèm theo thông tư số 09/2012/TT-BGDĐT ngày 5/3/2012 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định nhóm ưu tiên 1 ( U T1) trong đó đ ố i tượng 01 là Côn g dân Việt Nam có cha hoặc mẹ là người dân tộc thiểu số. Việc quy định này chưa phù h ợ p với tiêu chí phân định vùng dân tộc và miền núi theo trình độ phát tri ể n. 7. V ề “Đ ề án phát triển giáo dục đối v ớ i các dân tộc rất ít ng ườ i giai đoạn 2010-2015” theo Quyết định số 2123/QĐ-TTg của Thủ t ướn g Chính phủ Theo kết quả t ổ ng điều tra dân số năm 2009, ở nước ta hiện nay tron g 53 dân tộc thiểu số có 16 dân tộc có dân số dưới 10.000 người. Tại Nghị định 05/2011/NĐ-CP của Chính phủ về công tác dân tộc, quy định dân tộc thiểu số rất ít người là nh ữ ng dân tộc có s ố dân dưới 10.000 người. Theo đó, ở nước ta có 16 dân tộc được hưởng chính sách nà y . Nhưng “Đ ề án phát triển g iáo dục đ ố i với các dân tộc rất ít người g iai đoạn 2010-2015” theo Quyết định số 2123/QĐ-TTg ngày 22 tháng 11 năm 2010 của Thủ tướng Chính phủ v ề Phê duyệt đ ề án phát triển g iáo dục đối với các dân tộc rất ít người giai đoạn 2010-2015 mới chỉ thực hiện hỗ trợ cho 9/16 dân tộc r ấ t ít người đ ược hưởng chính sách là Ơ Đu , Rơ Măm, Pu Péo, Si La, C ống, Mảng, Cờ Lao, B ố Y, Brâu. Như vậy, còn thi ế u 7 dân tộc rất ít người chưa được hưởng chính sách g ồ m: La Hủ, La Ha, Pà Thẻn, Lự, Ngái, Chứt, Lô Lô. 8. Chính sách đào tạo nghề 8.1. Kết quả: Đào tạo nghề là một trong nh ữ ng giải pháp t ố t nh ấ t đ ể giúp cho lao động nông thôn nói chung và lao động dân tộc thi ể u số nói riêng t ừng bước chuy ể n dịch lao động, thay đ ổ i phương thức s ả n xu ấ t; phát triển các ngành nghề mới dựa trên những th ế mạnh sẵn có của địa phương đ ể phát triển sản xuất kinh doanh, thu nhập ổ n định, xóa đói giảm nghèo b ề n vững. Công tác đào tạo nghề được thực hiện theo một số chính sách như: Chính sách h ỗ trợ đào tạo nghề n gắ n hạn cho lao độn g nông thôn theo Quyết định số 81/2005/ Q Đ-TT g ngày 18/4/2005 của Thủ tướng Chính phủ; Chính sách dạy nghề đối với học sinh dân tộc thiểu số nội trú theo Quyết định số 267/2005/QĐ-TTg ngày 31/10/2005 của Thủ tướng Chính ph ủ ; Chính sách về tín dụng đối với học sinh sinh viên theo Quyết định số 157/2007/QĐ-TTg ngày 27/9/2007 của Thủ tướng Chính phủ; Chính sách h ỗ trợ người lao động học nghề, nâng cao trình độ theo Quyết định số 71/2009/QĐ-TTg n g ày 29/4/2009 của Thủ tướng Chính ph ủ phê duyệt Đ ề án hỗ trợ các huyện nghèo đẩy mạnh xuất khẩu lao động đối với 62 huyện nghèo theo Nghị quyết 30a/2008/NQ-CP; Chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn theo Quyết định số 1956/QĐ-TTg ngày 27/11/2009 của Thủ tướng Chính phủ. 8.2. Hạn chế: - Chưa thống nhất mức trợ c ấ p học b ổ ng cho người học tại thông tư hướng dẫn: Tại điểm c khoản 3 Thông tư liên tịch số 65/2006/TTLT-BLĐTBXH-BTC về hướng d ẫ n thực hiện chính sách dạy nghề đối với học sinh dân tộc thiểu số nội trú quy định: “ Học sinh trong thời gian học nghề được hưởng học b ổ ng, trợ cấp xã hội và các chính sách khác như học sinh trung học phổ thông dân tộc nội hiện hành . Song, hiện nay theo quy định tại Thông tư liên tịch số 109/2009/TT-BTC-BGDĐT ngày 29 tháng 5 của Bộ Tài chính, Bộ Giáo dục và Đào tạo hướng dẫn một s ố chế độ tài chính đ ố i với học sinh các trường phổ thông dân tộc nội trú và các trườn g dự bị đại học dân tộc, học sinh các trường phổ thông dân tộc nội trú mức học b ổ ng trợ cấp là 80% mức lương tối thiểu, tương đương 840.000đ/tháng. Trong khi đó học sinh học ngh ề chỉ được hưởng mức học b ổ ng là: 280.000đ/người/tháng; tính theo s ố tháng học thực tế của người học, mức t ố i đa không quá 360.000đ/học sinh cho cả khóa học n g h ề có thời g ian đào tạo từ 01 năm trở lên, t ố i đa không quá 240.000đ/học sinh cho cả khóa học n g h ề có thời gian đào tạo từ 03 tháng đến dưới 01 năm. Việc quy định các mức h ỗ trợ học sinh dân tộc nội trú học ngh ề về học b ổ ng, thưởng, trang c ấ p đ ồ dùng cá nhân, học ph ẩ m, chi n g ày l ễ tết nguyên đán, tết dân tộc... như hiện nay là quá thấp, không thu hút được học sinh đ ế n với các sở đào tạo n g h ề , nh ấ t là tron g điều kiện các trường dạy nghề mới chỉ dừng lại ở quy mô cấp tỉnh. - Cùng đ ối tượng nh ư ng chính sách thụ hưởng lại khác nha u : Theo Dự án Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực cán bộ xã, thôn và cộn g đồng của Chương trình 135 giai đoạn II, tại Thông tư liên tịch số 01 /2008/TTLT/ U BDT-KHĐT-TC-XD-NNPTNT của Ủ y ban Dân tộc, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Tài chính, Xây dựng, Nôn g nghiệp và Phát triển Nôn g thôn về việc hướng dẫn thực hiện Chương trình phát triển kinh tế-xã hội các xã đặc biệt khó khăn vùng đồng bào dân tộc và miền núi giai đoạn 2006- 2010, quy định: Thanh niên dân tộc thi ể u số từ 16-25 tuổi tham gia học ngh ề được hỗ trợ chính sách theo Quyết định số 81/2005/QĐ-TTg ngày 18/4/2005 của Thủ tướng Chính phủ v ề chính sách h ỗ trợ học ngh ề ng ắ n hạn cho lao động nông thôn và ti ề n ăn trong thời gian học nghề: Tiền ăn: t ố i đa 10 . 000 đ/người/ngày; Tiền đi lại: t ố i đa khôn g quá 200.000đ/người/khóa học. Nhưng theo Quyết định 1956/QĐ-TTg n g ày 29/11/2009 của Thủ tướn g Chính phủ phê duyệt Đ ề án “Đào tạo nghề cho lao động nông thôn đ ế n năm 2020" n g ười dân tộc thiểu số tham g ia học nghề được hỗ trợ: chi phí học nghề ng ắ n hạn (trình độ sơ cấp n g hề và dạy nghề n g ắn hạn dưới 3 tháng) với mức t ố i đa 3.000.000đ/người/khóa học; tiền ăn trong thời g ian học n g hề là 15.000đ/n g ày thực học/người; tiền đi lại theo giá vé gi ao thông công cộn g với mức t ố i đa không quá 200.000đồng/người/khóa học đối với người học nghề xa nơi cư trú từ 15 km tr ở lên. Như vậy, cùn g đối tượng là người dân tộc thiểu số, nhưng định mức thụ hưởng chính sách khác nhau, gây khó khăn lúng tún g cho địa phương trong thực hiện chính sách với đồng bào dân tộc. Mặt khác, cả 2 mức này hiện nay chưa đáp ứng được so với thực tế đào tạo n g hề đ ố i với thanh niên dân tộc thiểu số . Vì vậy, việc đào tạo nghề, giải quyết việc làm và xuất kh ẩ u lao động trong vùng dân tộc nh ữ ng năm qua còn rất hạn ch ế và bộc lộ nhi ề u b ấ t cập. 9. Nhóm chính sách đối v ớ i nhà giáo, người lao động và cán bộ quản lý giáo dục tại miền núi, vùng dân tộc thiểu số - V ề chính sách thu hút: Tại Điều 8 Nghị định số 61/2006/NĐ-CP ngày 20/6/2006 của Chính ph ủ về chính sách đ ố i với nhà giáo, cán bộ quản lý g iáo dục công tác ở trường chuyên biệt, ở vùng có điều kiện kinh t ế -x ã hội đặc biệt khó khăn, quy định thời g ian hưởng phụ cấp thu hút không quá 5 năm. Việc quy định thời gian như vậy chưa thu hút được những giáo viên muốn công hiến lâu năm tại vùn g có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. II. Đ Ề XUẤT DANH MỤC CÁC CHÍNH SÁCH CẦN SỬA ĐỔI, BỔ S U NG VÀ BAN HÀNH MỚI GIAI ĐOẠN 2012 - 2020 Sau khi th ố ng nh ấ t với các Bộ, ngành chức năng, Ủ y ban Dân tộc kính đ ề nghị Thủ tướng Chính ph ủ xem xét, chỉ đạo các Bộ, ngành chức năn g sửa đ ổ i một số quyết định sau: 1. Nhóm chính sách cho học sinh nội trú, bán trú - Đ ề nghị mở rộng hệ th ố ng trường nội trú liên t hông cấp THCS, THPT và tăng chỉ tiêu tuyển sinh đảm bảo cho con em dân tộc được đến trường: Đ ố i với nh ữ ng nơi không đ ủ điều kiện m ở trường hoặc các l ớ p nội trú thuộc hệ phổ thông trung học cơ sở và trung học phổ thông, nên học sinh dân tộc thi ể u số thuộc đ ố i tượng được vào học ở trường nội trú, bán trú phải học ở các trường phổ thông công lập, đ ề nghị xem xét cho các em được hưởng chính sách như học sinh học ở các trường PTDTNT. - V ề ch ế độ chính sách : Nân g mức hỗ trợ cho học sinh nội trú theo Thông tư liên tịch số 109/2009/TTLT/BTC-BGDĐT ngày 29 tháng 5 năm 2009 từ 80% mức lương tối thiểu lên 100% và Thông tư liên tịch số 65/2011/TTLT-BGDĐT-BTC-BKHĐT ngày 22 tháng 12 năm 2011 về hướng dẫn thực hiện Quyết định số 85/2010/QĐ-TTg ngày 21 tháng 12 năm 2010 của Thủ tướng Chính ph ủ ban hành một s ố chính sách hỗ trợ học sinh bán trú và trường phổ thông dân tộc bán trú từ 40% lên 100% mức lương tối thi ể u. - V ề trang c ấ p hiện vật : Sửa đ ổ i b ổ sung chế độ trang cấp hiện vật đối với học sinh các trường phổ thông dân tộc nội trú và dự bị đại học theo Thông tư số 109/TTLT/BTC-BGDĐT ngày 29 tháng 5 năm 2009 của Bộ Giáo dục - Đào tạo và Bộ Tài chính. 2. Nhóm chính sách đối với sinh viên học ở các trường Đại học, Cao đ ẳ ng và sau Đại học B ổ sung chính sách trợ cấp xã hội cho sinh viên người dân tộc thi ể u số thường trú tại các xã biên giới, vùng cao, hải đảo và các xã có điều kiện KT-XH khó khăn và đặc biệt khó khăn thi đ ỗ t hẳng vào các trường đại học, cao đ ẳ ng và sau đại học thuộc hệ thống g iáo dục quốc dân. - Đ ề nghị s ử a đ ổ i phương thức chi trả cấp bù học phí tại Thông tư liên tịch số 29/2010/ TTLT -BGDĐT-B TC -BLĐTBXH ngày 15 tháng 11 năm 2010 về Hướng dẫn thực hiện một s ố điều của Nghị định số 49/2010/NĐ-CP ngày 14 tháng 5 năm 2010 của Chính phủ quy định về miễn, gi ả m học phí, hỗ trợ chi phí học tập và cơ chế thu, sử dụng học phí đ ố i với cơ sở giáo dục thuộc hệ th ố ng giáo dục quốc dân từ năm học 2010-2011 đến năm học 2014-2015, nên chuy ể n trực tiếp số tiền cấp bù học phí cho cơ sở đào tạo. 3. Hệ cử tuyển - Đ ề nghị tăng chỉ tiêu, bổ sung ngành ngh ề đào tạo mở rộng đối tượng và phạm vi cử tuyển là học sinh người dân tộc thiểu số sống trên địa bàn các x ã thuộc diện khó khăn (theo Quyết định số 30/2007/QĐ-TT g n g ày 05/3/2007 của Thủ tướng Chính phủ). - Đ ề nghị nghiên c ứu , xem xét sửa đ ổ i việc chi phí hỗ trợ cho học sinh cử tuyển do ngân sách địa phương đảm nhận b ằ ng ngân sách trung ương. Ngân sách chi cho chính sách cử tuyển nên b ố trí từ n g ân sách trung ương cho tất cả các tỉnh, khôn g nên áp dụng như quy định hiện nay. 4. Hệ D ự bị Đại học Dân tộc - Đ ề nghị mở rộn g: hình thức đào tạo (hệ 1 năm và hệ 2 năm) hoặc có chính sách ưu tiên đ ể tuy ể n chọn được đ ố i tượng học sinh là các dân tộc thi ể u số rất ít người và các dân tộc thiểu số có tỷ lệ đào tạo bậc đại học, cao đ ẳ ng còn quá thấp, đ ể các đ ố i tượng học sinh này có cơ hội được xét tuyển nhằm đảm bảo cân đối học sinh, sinh viên các dân tộc thi ể u số và ngành n g hề đào tạo. - Du y trì các khoa Dự bị tại các trường Đại học chuyên n g ành cho sinh viên dân tộc thiểu số vào học đ ể sau đó được tiếp tục đào tạo tại các trường chuyên ngành. 5. Nh ó m chính sách đào tạo nghề - Có ch í nh sách đ ầ u tư đào tạo ngh ề trong trường PTDTNT : Bổ sung chính sách cho người dân tộc thi ể u số học trung cấp nghề, cao đ ẳ ng nghề được h ưở ng chính sách học ngh ề như chính sách đ ố i với học sinh dân tộc nội trú. - Th ố ng nhất định mức h ỗ trợ ch í nh sách cho người DTTS học ngh ề : Đ ề nghị điều chỉnh định mức hỗ trợ cho người học ngh ề trên địa bàn vùng dân tộc và miền núi b ằ ng 100% mức lương tối thi ể u hiện hành, áp dụng cho tất cả loại hình đào tạo dài hạn, ngắn hạn và hỗ trợ ti ề n đi lại theo giá vé giao thông công cộng. - Cơ chế giám sát việc thực hiện phối hợp, qu ả n lý : Nghiên c ứu cơ ch ế phối hợp trong đào tạo nghề c ả về phân c ấ p, g iao ch ỉ tiêu, quy định định mức hỗ trợ định hướng nội dung và hình thức đào tạo cho phù hợp với đặc thù vùng dân tộc và miền núi. 6. Nhóm chính sách đối với nhà giáo, người lao động và cán bộ quản lý giáo dục tại miền núi, vùng dân tộc thiểu số - V ề ch í nh sách thu hút: Đề nghị sửa đổi, bổ sung Điều 8 Ngh ị định số 61/2006/NĐ-CP ngày 20/6/2006 của Chính phủ về chính sách đối với nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục côn g tác ở trường chuyên biệt, ở vùng có điều kiện kinh tế-xã hội đặc biệt khó khăn, cần có khung chính sách thu hút cán bộ giáo viên mu ố n cống hiến lâu năm (từ 1-5 năm; từ 5-10 năm; từ 10-15 năm....) tại vùng dân tộc và mi ề n núi. - V ề ch í nh sách tuyển dụng công chức: Sửa đ ổ i, bổ sung chính sách thi, tuyển dụn g côn g chức đối với đối tượng là người dân tộc thi ể u số tại vùng dân tộc và mi ề n núi, đặc biệt là các t ỉ nh có tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao theo hướn g xét tuyển đối với các dân tộc thiểu số rất ít n g ười. Việc thi tuyển công chức, viên chức và thi chuyên ngạch, các đ ố i tượng là các dân tộc thi ể u số và những n g ười bi ế t tiếng dân tộc công tác tại vùng DTTS nên thay thế môn thi n g oại n gữ b ằ ng môn thi tiếng dân tộc cho phù hợp. 7. V ề “Đ ề án phát triển giáo dục đối v ớ i các dân tộc rất ít ng ườ i giai đoạn 2010-2015” theo Quyết định số 2123/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ - Căn cứ kết quả điều tra dân s ố và nhà ở năm 2009 và theo qu y định của Nghị định 05/2011/NĐ-CP của Chính phủ về côn g tác dân tộc, đối với dân tộc thiểu số có s ố dân dưới 1 vạn người thuộc nhóm dân tộc thiểu số r ấ t ít người. Vì vậy đ ề nghị sửa đổi bổ sung đ ố i tượng, phạm vi áp dụng tại Quyết định s ố 2123/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. (Hiện nay mới thực hiện hỗ trợ cho học sinh 9 dân tộc là Ơ Đu, Rơ Măm, Pu Péo, Si La, C ố n g , Mả ng , Cờ Lao, B ố Y , Brâu). Vì vậy, còn thi ế u 7 dân tộc rất ít người chưa được hưởng chính sách g ồ m: La Hủ, La Ha, Pà Thẻn, Lự, Ngái, Chứt, Lô Lô. III. NHỮNG Ý KI Ế N CÒN KHÁC NHAU CỦA CÁC B Ộ , NGÀNH VÀ KI Ế N NGHỊ CỦA ỦY BAN DÂN T ỘC 1. Nh ữ ng ý kiến còn khác nhau của các Bộ, ngành - Định mức đối với học sinh nội trú, bán trú và đào tạo ngh ề , có Bộ, ngành đ ề nghị áp dụn g chi theo quy định của văn bản hiện hành. - Kinh phí chi trả đào tạo của chính sách cử tuyển, cơ chế theo Nghị định 134, có Bộ, ngành đề nghị áp dụng như cơ ch ế hiện hành. 2. Kiến nghị của Ủ y ban Dân tộc Từ những ý ki ế n còn khác nhau, hạn ch ế , b ấ t cập trong giáo dục và đào tạo. Ủy ban Dân tộc xin giải trình và đ ề xu ấ t với Thủ tướng Chính ph ủ một số nội dung như sau: 1. Đ ề nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các Bộ , n g ành thống nhất việc áp dụn g chính sách đ ố i với các dân tộc thiểu số theo kết qu ả phân định vùn g dân tộc thiểu số và mi ề n núi theo trình độ phát triển tại các Quyết định hiện hành. 2. Đ ề nghị Thủ tướng Chính ph ủ chỉ đạo các Bộ, ngành chức năng chủ trì, phối hợp sửa đ ổ i các quyết định có liên quan và sửa đ ổ i các thông tư thuộc thẩm quy ề n quản lý của các Bộ, đang có những b ấ t cập, hạn chế nêu trên. 3. Định mức hỗ trợ đ ố i với học sinh dân tộc nội trú, bán trú, cử tuy ể n và đào tạo nghề thực hiện theo hướng: - Học sinh dân tộc nội trú, bán trú được hưởng theo định mức như nhau, b ằ ng 100% mức lương tối thiểu . Vì mức hiện hành khôn g còn phù hợp với giá cả thực tế hiện nay. - Đối với đào tạo ngh ề (cả ng ắ n hạn, dài hạn), đ ề nghị áp dụng mức hỗ trợ bằng 100% mức lương tối thiểu . Mức hiện hành là quá thấp, đối tượng học h ầ u hết là lao động chính tron g g ia đình, nếu không nâng mức hỗ trợ đủ tiền ăn trong ngày s ẽ khôn g thu hút được n g ười tham g ia học ngh ề . 4. V ề đào tạo cử tuyển: - Đ ề nghị nghiên cứu , xem xét sửa đổi việc chi phí hỗ trợ cho học sinh cử tuy ể n do ngân sách địa phương đảm nhận bằng ngân sách trung ương. N g ân sách chi cho chính sách cử tuyển nên bố trí từ n g ân sách trung ương cho tất cả các tỉnh, khôn g nên áp dụng như quy định hiện nay. - Đ ề nghị Chính phủ giao cho một cơ quan đầu m ố i chủ trì thực hiện chính sách cử tuyển, có trách nhiệm chủ trì, phối hợp v ề giao chỉ tiêu, chi trả kinh phí cho các cơ sở đào tạo, theo dõi, quản lý sinh viên trong thời gian học tập, phối h ợ p với các cơ quan chức năng trong b ố trí việc làm sau khi ra trường. 5. Đ ề nghị cho phép Ủ y ban Dân tộc thành lập Học viện Dân tộc nh ằ m đào tạo học sinh các dân tộc sống ở vùng dân tộc và miền núi, cán bộ công tác ở vùng dân tộc và miền núi và cán bộ, côn g chức, viên chức của hệ th ố ng cơ quan làm công tác dân tộc. Trên đây là báo cáo nhữn g bất h ợ p lý, cần kh ắ c phục trong chính sách g iáo dục, đào tạo và đề xu ấ t chính sách phát triển giáo dục vùng dân tộc và mi ề n núi giai đoạn 2012 - 2020, Ủy ban Dân tộc kính trình Thủ tướng Chính ph ủ xem xét và cho ý kiến chỉ đạo./. Nơi nhận: - Như trên; - Các Phó Chủ nhiệm UBDT; - Văn phòng Chính phủ; - Các Bộ: Giáo dục và Đào tạo, Lao độn g - Thươn g binh và Xã hội, K ế hoạch và Đầu tư, Tài chính; - Lưu VT, CSDT(3) BỘ TRƯỞNG , CHỦ NHIỆM Giàng Seo Phử