TCVN10505-5:2015

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10505-5:2015 (ISO 8655-5-2002) về Dụng cụ đo thể tích có cơ cấu pittông - Phần 5: Dụng cụ phân phối định lượng TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 10505-5:2015 ISO 8655-5:2002 DỤNG CỤ ĐO THỂ TÍCH CÓ CƠ CẤU PITTÔNG - PHẦN 5: DỤNG CỤ PHÂN PHỐI ĐỊNH LƯỢNG Piston-operated volumetric apparatus - Part 5: Dispensers Lời nói đầu TCVN 10505-5:2015 hoàn toàn tương đương với ISO 8655-5:2002 và đ í nh chính kỹ thuật 1:2008. ISO 8655-5:2002 đã được phê duyệt lại năm 2013 với b ố cục và nội dung không thay đ ổ i. TCVN 10505-5:2015 do Ban Kỹ thuật Tiêu chu ẩ n Quốc gia TCVN/TC 48 Dụng cụ thí nghiệm bằng thủy tinh biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng thẩm định, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Bộ tiêu chuẩn TCVN 10505:2015 (ISO 8655) Dụng cụ đo thể tích có cơ c ấ u pittông gồm các tiêu chu ẩ n sau: TCVN 10505-1:2015 (ISO 10505-1:2002), Phần 1: Thuật ngữ, yêu cầu chung và hướng dẫn người sử dụng; TCVN 10505-2:2015 (ISO 10505-2:2002), Phần 2: Pipet pittông; TCVN 10505-3:2015 (ISO 10505-3:2002), Phần 3: Buret pittông. TCVN 10505-4:2015 (ISO 10505-4:2002), Phần 4: Dụng cụ pha loãng TCVN 10505-5:2015 (ISO 10505-5:2002), Phần 5: Dụng cụ phân phối định lượng TCVN 10505-6:2015 (ISO 10505-6:2002), Phần 6: Xác định sai số phép đo b ằ ng phương pháp khối lượng TCVN 10505-7:2015 (ISO 10505-7:2005), Phần 7: Đánh giá tính năng của thiết bị không sử dụng phương pháp khối lượng. Lời giới thiệu Tiêu chuẩn này được sử dụng cho: - Nhà cung cấp, làm cơ s ở để kiểm soát chất lượng, bao gồm việc đánh giá sự phù hợp trong công b ố của nhà cung cấp; - Các phòng thử nghiệm và các tổ chức khác, làm cơ sở để chứng nhận độc lập; - Người sử dụng thiết bị, để có thể kiểm tra độ chính xác theo định kỳ. Các phép thử được qui định phải được thực hiện bởi kỹ thuật viên đã được đào tạo. DỤNG CỤ ĐO THỂ TÍCH CÓ CƠ CẤU PITTÔNG - PHẦN 5: DỤNG CỤ PHÂN PHỐI ĐỊNH LƯỢNG Piston-operated volumetric apparatus - Part 5: Dispensers 1. Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này qui định - yêu cầu về đo lường, - sai số cho phép lớn nhất, - yêu cầu về ghi nh ã n và - thông tin cho người sử dụng cho dụng cụ phân phối định lượng. Tiêu chuẩn này áp dụng cho các dụng cụ phân phối định lượng có dung tích danh định từ 1 µl đ ế n 200 ml được thiết k ế để xả thể tích của chúng (Ex), CH Ú THÍCH : Các yêu cầu chung v à các thuật ngữ, định nghĩa về dụng cụ đo thể t í ch có cơ c ấ u pittông được qui đ ị nh trong TCVN 10505-1 (ISO 8655-1). Th ử nghiệm sự phù hợp (đánh giá điển h ì nh) dụng cụ đo thể tích c ó cơ c ấ u pitt ô ng được qui định trong TCVN 10505-6 (ISO 8655-6). Các phương pháp thử thay thế như phương ph á p trắc quang và phương pháp chu ẩ n độ được qui định trong TCVN 10505-7 (ISO 8655-7). Đối v ớ i tất cả các phép thử kh á c (v í dụ hoạt động đảm bảo chất lượng bởi nhà cung c ấ p, đảm bảo ch ấ t lượng thiết bị phân t í ch và phương tiện đo bởi người sử dụng) xem TCVN 10505-6 (ISO 8655-6) hoặc các ph ư ơng pháp thử thay thế khác. Đối v ớ i yêu cầu v ề an toàn của dụng cụ định lượng sử dụng điện năng, xem IEC 61010-1. 2. Tài liệu viện dẫn Các t à i liệu viện dẫn sau rất cần thiết cho việc áp dụng tiêu chu ẩ n này. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố thì áp dụng phiên b ả n được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đ ổ i, b ổ sung (nếu có). TCVN 4851 (ISO 3696 ) , Nước dùng để phân tích trong phòng thí nghiệm - Yêu cầu kỹ thuật và phương pháp thử TCVN 10505-1 (ISO 8655-1). Dụng cụ đo th ể tích có cơ cấu pittông - Phần 1: Thuật ngữ, yêu cầu chung và hướng dẫn người sử dụng TCVN 10505-6 (ISO 8655-6), Dụng cụ đo th ể tích có cơ cấu pittông - Phần 6: Xác định sai số phép đo bằng phương pháp khối l ượng. 3. Thuật ngữ và định nghĩa Trong tiêu chu ẩ n này sử dụng các thuật ngữ và định nghĩa được qui đ ị nh trong TCVN 10505-1 (ISO 8655-1). 4. Nguyên lý hoạt động Dụng cụ phân phối định lượng được sử dụng để xả lặp lại chính xác (định lượng) các thể tích chất l ỏ ng được đặt trước. Gồm hai loại: - Dụng cụ phân phối định lượng hành trình đơn xả một lần từ mỗi lần nạp. - Dụng cụ phân phối đ ị nh lư ợ ng nhiều đường xả hoặc hệ thống dựa trên bánh cam có thể xả nhiều lần từ mỗi lần nạp. Pittông có thể được vận hành thủ công, bằng điện, khí nén hoặc th ủ y lực. Cơ cấu truy ề n động, pittông và xylanh có thể l à một bộ liền hoặc tách rời, sao cho pittông và xylanh (bộ phận thay đổi) khác có thể được sử dụng với cùng cơ cấu truyền động. Trong quá trình thực hiện, ống hút được nhúng trong bình chứa chất l ỏ ng xả. Sau khi hệ thống được nạp chất lỏng, bảo đảm rằng hệ thống không chứa khí, pittông hút chất lỏng bằng cách chuyển động theo một hướng và x ả chất lỏng cần đo bằng cách chuyển động theo hướng đối diện. Dụng cụ ph â n phối định lượng được thiết kế có hoặc không có van. B ê n cạnh các yếu tố khác, các đặc tính đo lường của dụng cụ phân phối đ ị nh lượng phụ thuộc vào vật liệu và chất lượng của ống hút và ống x ả được sử dụng. Do đó nhà cung cấp phải cung c ấ p ống hút v à và ống x ả cần thiết cho dụng cụ phân phối định lượng hoặc đưa ra các khuyến nghị về đặc tính của ố ng cần phải có để đáp ứng các yêu cầu về đo lường được đặt ra trong hệ thống. Hình 1 - Gi ả n đồ dụng cụ phân phối định lượng có và không có van 5. Điều chỉnh 5.1. Dụng cụ phân phối định lượng phải được điều ch ỉ nh bởi nhà sản xuất việc xả (Ex) thể tích định trước và nhiệt độ chuẩn 20 ° C , sử dụng nước Loại 3 theo qui định của TCVN 4851 (ISO 3696). Khi dụng cụ phân phối định lượng được sử dụng ở quốc gia chấp nhận nhiệt độ chuẩn là 27 ° C (khuyến ngh ị đối với việc sử dụng ở vùng nhiệt đới), nhiệt độ này phải được thay thế cho nhiệt độ 20 ° C . 5.2. Nếu dụng cụ phân phối định lượng được thiết kế để việc điều chỉnh trước tại nhà máy được thực hiện bởi người sử dụng, việc thiết kế phải ngăn chặn việc điều ch ỉ nh lại không chủ ý . Nếu người sử dụng điều chỉnh lại dụng cụ định lượng th ì việc điều ch ỉ nh lại này phải được thể hiện rõ ràng bên ngoài d ụng cụ định lượng, v í dụ người sử dụng có thể đánh dấu, gắn xi, hoặc dán nhãn. 5.3. Phép thử điển h ì nh khi điều chỉnh phải đáp ứng các yêu cầu về tính năng được qui định trong Điều 6 khi dụng cụ định lượng được thử theo TCVN 10505-6 (ISO 8655-6). 6. Các yêu cầu về tính năng đo lường Các phép thử sự phù hợp (đánh giá điển hình) được qui định trong TCVN 10505-6 ( ISO 8655-6) đánh giá hệ thống tổng thể của dụng cụ phân phối định lượng bao gồm bộ truyền động và bộ phận thay đổi (xem Điều 4) bao gồm ống hút và ống xả, nếu sử dụng. Phép thử sự phù hợp phải được thực hiện theo TCVN 10505-6 (ISO 8655-6) bởi - nhà cung cấp, trước khi công bố sự phù hợp hoặc giấy chứng nhận sự phù hợp, hoặc - phòng thử nghiệm hoặc tổ chức được ủy quyền, trước khi cấp giấy chứng nhận sự phù hợp. Đối với các phép thử sự phù hợp, phải áp dụng sai số cho phép lớn nhất được qui định trong Bảng 1 và Bảng 2. Bảng 1 - Sai số cho phép lớn nh ấ t đối với dụng cụ phân phối định lượng hành trình đơn Dung tích danh định Sai số hệ th ố ng cho phép lớn nhất Sa i số ng ẫ u nhi ê n cho phép lớn nhất ml ± % ± µl a ± % b ± µ l c 0,01 2,0 0,2 1 , 0 0,1 0,02 2,0 0,4 0,5 0,1 0,05 1,5 0,75 0,4 0,2 0,1 1,5 1,5 0,3 0 , 3 0,2 1,0 2,0 0,2 0,6 0,5 1 , 0 5,0 0,2 1 , 0 1 0,6 6,0 0,2 2,0 2 0,6 12,0 0,2 4,0 5 0,6 30,0 0,2 10,0 10 0,6 60,0 0,2 20,0 25 0,6 150,0 0,2 50,0 50 0,6 300,0 0,2 100 100 0,6 600,0 0,2 200 200 0,6 1 200 0,2 400 a Biểu thị độ lệch của giá tr ị trung b ì nh của phép đo mười l ầ n dung tích danh định hoặc dung tích được chọn [xem TCVN 10505-6:2015 (ISO 8655-6:2002), 8.4]. b Biểu thị hệ số bi ế n thiên của phép đo mười lần [xem TCVN 10505-6:2015 (ISO 8655-6:2002), 8.5). c Bi ể u thị độ lệch chuẩn lặp lại của phép đo mười l ầ n [xem TCVN 10505-6:2015 (ISO 8655-6:2002), 8.5]. B ả ng 2 - Sai số cho phép lớn nhất đối với dụng cụ phân phối định lượng nhiều đường xả Dung tích danh định Sai số hệ thống cho phép lớn nhất Sai s ố ngẫu nhiên cho phép lớ n nhất ml ± % ± µl a ± % b ± µ l c 0,001 5,0 0,05 5,0 0,05 0,002 5,0 0,1 5,0 0,1 0,003 2,5 0,075 3,5 0,11 0,01 2,0 0,2 2,5 0,25 0,02 1,5 0,3 2,0 0,4 0,05 1,0 0,5 1,5 0,75 0,1 1 , 0 1 , 0 1 , 0 1 , 0 0,2 1 , 0 2,0 1 , 0 2,0 0,5 1,0 5,0 0,6 3,0 1 1,0 10 0,4 4 , 0 2 0,8 16 0,4 8,0 5 0,6 30 0,3 15 10 0,5 50 0 , 3 30 25 0,5 125 0,3 75 50 0,5 250 0,25 125 100 0,5 500 0,25 250 200 0,5 1 000 0,25 500 a Biểu thị độ lệch của giá trị trung b ì nh của phép đo mười lần dung tích danh định hoặc dung tích được chọn [xem TCVN 10505-6:2015 (ISO 8655-6:2002), 8.4]. b Biểu thị hệ số biến thiên của phép đo mười lần [xem TCVN 10505-6:2015 (ISO 8655-6:2002), 8.5]. c Biểu th ị độ lệch chuẩn lặp lại của phép đo mười lần [xem TCVN 10505-6:2015 (ISO 8655-6:2002), 8.5). Nếu công bố của nh à cung cấp hoặc giấy chứng nhận sự phù hợp áp dụng cho bộ phận thay đổi, nhà cung c ấ p phải qui định sự kết hợp của bộ truyền động v à bộ phận thay đổi với công bố sự phù hợp áp dụng. Đối với sai s ố cho phép của d ụng cụ phân phối định lượng có d ung tích danh định trung gian giữa các dung tích được cho trong B ản g 1 và B ả ng 2, phải áp dụng các giá trị tuyệt đối đ ố i với dung tích d anh định lớn hơn kế tiếp. CHÚ THÍCH : Điều này có nghĩa l à sai số hệ thống cho phép lớn nh ấ t của dụng cụ phân phối định lượng hành tr ì nh đơn có d ung t í ch d anh đị nh là 75 m l l à ± 600 µl và các sai số ngẫu nhiên cho phép l ớ n nhất là ± 200 µl. Trong phép thử sự phù hợp, sai số cho phép l ớ n nhất đối với dung t í ch danh định trong Bảng 1 và Bảng 2 áp dụng cho tất cả dung tích được chọn trong khoảng dung tích hiệu d ụng của dụng cụ phân phối định lượng; nghĩa là các sai số hệ thống cho phép l ớ n nhất của dụng cụ phân phối định lượng hành trình đơn với khoảng dung tích hiệu dụng từ 1 ml đến 10 ml là ± 60 µl và các sai số ngẫu nhiên cho phép lớn nhất l à ± 20 µl cho tất cả các dung tích được chọn. 7. Thông tin cho người sử dụng Mỗi dụng cụ phân phối định lượng phải được kèm theo thông tin người sử dụng phù hợp với TCVN 10505-1:2015 (ISO 8655-1:2002), Điều 6. Hướng dẫn sử dụng phải bao gồm í t nhất các nội dung sau: a) điều chỉnh (Ex) và nhiệt độ chu ẩ n (20 ° C hoặc 27 °C); b) dung tích danh định; khi không thực hiện được [xem Điều 8 a)], thông tin phải được cung cấp để xác định chính xác dung tích danh định từ các dấu trên bộ hoặc môđun phù hợp; c) thể tích nhỏ nhất được x ả với sai số cho phép lớn nhất phù hợp với Điều 6; d) thao tác chính xác; e) thông tin về việc bảo dư ỡ ng, làm sạch và bảo trì dụng cụ phân phối đị nh lượng; f) hướng dẫn cách nạp chất lỏng mà không có bọt khí. Nên bao gồm thêm thông tin sau: g) sai s ố hệ thống và ngẫu nhiên của ph é p đo với việc tham chiếu các qui trình thử nghiệm bởi người sử dụng trong tiêu chuẩn này và TCVN 10505-6 (ISO 8655-6) (nếu được bao gồm, sai số của phép đo phải được qui định đối với dung tích danh định, 50 % d ung tích danh đ ị nh và hoặc 10 % dung tích d anh định hoặc thể tích xả nhỏ nhất mà quan sát được sai số tuyệt đối cho phép lớn nhất được qui định trong tiêu chu ẩ n này. Nếu có thể, phải cung cấp các thông tin liên quan đến mục đ í ch và qui tr ì nh điều chỉnh bởi người sử dụng. 8. Ghi nhãn Các thông tin sau đây phải được ghi nhãn bền trên mỗi d ụng cụ phân phối định lượng: a) dung tích danh định của mẫu và kênh pha loãng; nếu không thực hiện được do thiết kế môđun, các môđun thể tích phải được đánh dấu dung tích danh định hoặc thông tin cho phép người sử dụng xác định được dung tích d anh định từ thông tin cho người sử dụng [ xem Điều 7, b)] b) tên và/hoặc thương hiệu nhà cung cấp; c) tên dụng cụ của nhà cung cấp; d) đơn v ị đo; e) s ố seri của dụng cụ phân phối định lượng; Thông tin sau tốt nhất cũng phải được ghi nhãn bền: f) chữ viết tắt “ Ex ” và nhiệt độ chu ẩ n “20 ° C hoặc 27 °C ” ; g) viện dẫn tiêu chuẩn này; Dấu phù hợp có thể được gắn tại v ị trí thích hợp trên dụng cụ phân phối định lượng. THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] IEC 61010-1, Sa f ety requirements for electrical equipment for measurement, control, and laboratory use - Part 1: General requirements