2085/QĐ-BNN-TT

Quyết định 2085/QĐ-BNN-TT năm 2016 Quy trình tái canh cà phê vối do Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN ------- CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc --------------- Số: 2085 /QĐ-BNN-TT Hà Nội , ngày 31 tháng 05 năm 2016 QUYẾT ĐỊNH BAN HÀNH QUY TRÌNH TÁI CANH CÀ PHÊ VỐI BỘ TRƯỞNG BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN Căn cứ Nghị định số 199/2013/NĐ-CP ngày 26/11/2013 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn; Căn cứ Quyết định số 86/2008/QĐ-BNN ngày 11/8/2008 của Bộ trư ở ng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Ban hành Quy chế công nhận ti ế n bộ kỹ thuật và công nghệ mới của ngành Nông nghiệp và Phát triển nông thôn; Theo đề nghị của Cục Trưởng Cục Trồng trọt, QUYẾT ĐỊNH: Điều 1. Ban hành kèm theo Quyết định này “Quy trình tái canh cà phê v ố i” . Điều 2. Phạm vi áp dụng của "Quy trình tái canh cà phê vối" với các điều kiện như sau: Nằm trong vùng quy hoạch trồng cà p hê được cấp có thẩm quyền phê duyệt; vườn cà phê sinh trư ở ng kém và năng su ấ t bình quân 3 năm liền th ấ p dưới 2,0 tấn nhân/ha, không thể áp dụng biện pháp cưa đốn phục h ồ i hoặc ghép cải tạo; vườn cà phê tr ồng tái canh từ 1 đến 3 năm tu ổ i bị bệnh vàng lá, th ố i rễ. Điều 3. Quyết định này có hiệu l ự c kể t ừ ngày ký. Điều 4. Chánh Văn phòng Bộ; Vụ trưởng các Vụ: Kế hoạch, Khoa học Công nghệ và Môi trường; Cục trưởng các Cục: Trồng trọt và Bảo vệ thực vật; Trung tâm Khuyến nông Quốc gia; Sở Nông nghiệp và PTNT cá c t ỉ nh/thành phố trực thuộc trung ương; các tổ chức, cá nhân có liên quan chịu trách nhiệm thi hành Quyết định này./. Nơi nhận: - Như Điều 3; - Ban chỉ đạo Tây Nguyên; - Bộ Khoa học và Công nghệ; - UBND tỉnh và Sở NN&PTNT các tỉnh trồng cà phê; - Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam; - Tổng Công ty Cà phê Việt Nam; - Việ n KHNNVN, Viện KHKT Tây Nguyên; - Lưu: VT, TT. KT. BỘ TRƯỞNG THỨ TRƯỞNG Lê Quốc Doanh QUY TRÌNH TÁI CANH CÀ PHÊ VỐI (Ban hành kèm theo Quyết định số 2085/QĐ-BNN-TT ngày 31 tháng 5 năm 2016 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT) Phần I QUI ĐỊNH CHUNG 1. Phạm vi áp dụng Quy trình này áp dụng cho tái canh vườn cà phê v ố i có đủ các điều kiện sau: 1.1. Nằm trong vùng quy hoạch, kế hoạch tr ồ ng tái canh cà phê được cấp th ẩ m quyền phê duyệt; 1.2. Vườn cà phê sinh trưởng kém và năng suất bình quân 3 năm liền thấp dưới 2 , 0 tấn nhân/ha, không thể áp dụng biện pháp cưa đốn phục hồi hoặc ghép cải tạo; 1.3. Vườn cà phê trồng tái canh t ừ 1 đến 3 năm tuổi bị bệnh vàng lá, thối rễ. 2. Căn cứ xây dựng quy trình 2 . 1 . Quy trình tái canh cà phê v ố i, ban h à nh kèm theo Quy ế t đ ị nh s ố 273/QĐ-TT-CCN ngày 03 tháng 7 năm 2013 của Cục trưởng Cục Trồng trọt; 2 . 2 . Kết quả nghiên c ứu giai đoạn 2014 - 2015 của đ ề tài c ấ p B ộ “ Nghi ê n c ứ u nguyên nhân chính gây chết cà phê tái canh và đề xuất giải pháp kh ắ c phục ” . 3. Mục tiêu kinh tế kỹ thuật 3.1. Giảm thời gian luân canh trong tái canh cà phê; 3.2. Thời gian kiến thiết cơ bản (KTCB) là 3 năm (1 năm trồng mới + 2 năm chăm sóc). 3.2. Năng suất bình quân trong giai đoạn kinh doanh: a) Trên đất bazan: trên 3 tấn nhân/ha; b) Trên các loại đất khác: trên 2 tấn nhân/ha. 3.3. Chu kỳ kinh doanh 20 năm. Phần II KỸ THUẬT TÁI CANH CÀ PHÊ VỐI 1. Điều kiện đất tái canh 1.1. Đất có độ dốc nhỏ hơn 15°, điều kiện nước tưới thuận lợi; 1.2. Tầng đất dày trên 70 cm, thoát nước tốt; 1.3. Mực nước ngầm sâu hơn 100 cm; 1.4. Hàm lượng hữu cơ tầng 0 - 30 cm (đất mặt) lớn h ơn 2,0 %; 1.5. pH KC l : 4,0 - 6,0; 1.6. Không tái canh trên những diện tích cà phê bị nhiễm bệnh vàng lá, thối rễ do tuyến trùng và nấm trong đất gây hại nặng dẫn đến phải thanh lý, cần chuyển đổi sang cây trồng khác. 2. Chuẩn bị đất trồng 2.1. Nhổ bỏ cây cà phê và rà rễ bằng máy ngay sau khi thu hoạch (tháng 12, tháng 1). Thu gom và đưa toàn bộ thân, cành, rễ ra khỏi lô. 2.2. Thời gian làm đất: ngay sau khi kết thúc mùa mưa. Cày đất (bằng máy), sử dụng cày 1 lưỡi, cày 2 lần ở độ sâu 25 - 30 cm the o chiều ngang và chiều dọc của lô. Phơi đất với thời gian ít nhất 2 tháng, sau đ ó tiến hành bừa ở độ sâu 20 - 30 cm theo chiều ngang và chiều dọc lô. Trong quá trình cày bừa tiếp tục gom nhặt rễ còn sót lại và đốt để tiêu hủy nguồn bệnh. 2.3. Rải vôi bột 1000 kg/ha để cày phơi ải lầ n cuối trước khi đào hố trồng. 2.4. Trước khi tái canh cà phê có thể phân tích mật độ tuyến trùng gây hại cà phê ở độ sâu từ 0 - 30 cm để xác định phương thức tái canh. Có thể tái canh ngay nếu mật độ tổng số các loại tuyến trùng trong đất ít hơn 100 con/100 g đất hoặc ít h ơn 150 con/5 g rễ). 3. Luân canh, cả i tạo đất 3.1. Thời gian luân canh Phân loại vườn cà phê trước khi nhổ bỏ dựa theo tiêu chí về độ tuổi, năng suất và tình trạng nhiễm bệnh vàng lá chết cây của vườn theo tỷ lệ và cấp bệnh để xác định thời gian luân canh. a) Tái canh ngay không cần luân canh - Vườn cà phê trên 20 năm tuổi; sinh trưởng kém và năng suất bình quân 3 năm liên tục dưới 2,0 tấn nhân/ha, không bị hoặc bị bệnh vàng lá thối rễ nhẹ (tỷ lệ bệnh nhỏ hơn 10 %, cấp bệnh của cây bệnh 0 - 1). - Biểu hiện vườn cây: + Bộ lá cây hầu hết có màu xanh; + Thân, cành sinh trưởng bình thường, không có biểu hiện khô cành; + Rễ tơ và rễ cọc của cây phát triển bình thường, đầu rễ tơ màu trắng; + Vườn cây sinh trưởng và phát tr iển bình thường, một số cây bị bệnh phát triển c hậm l ại. b) Trường hợp phải luân canh 1 năm trước khi tái canh - Vườn cà phê trên 20 năm tuổi, già cỗi, sinh trưởng kém, năng su ất bình quân 0 3 năm trước dưới 2,0 tấn nhân/ha, bị bệnh vàng l á thối rễ ở mức trung bình (tỷ lệ bệnh nhỏ hơn 20 % với cấp bệnh của cây bệnh là 2). - Biểu hiện vườn cây: + Vườn cà phê có ít hơn 20 % số cây bị bệnh, cây bị bệnh có từ 25 - 50 % lá vàng; + Thân, cành cây bệnh sinh trưởng kém; Đầu ngọn cây, cành bị chùn ngọn, không phát triển đọt non; + Một số rễ tơ của cây bệnh bị u sưng/ thối đen trên 25 - 50 %; + Vườn cây sinh trưởng kém. c) Trường hợp luân canh 2 năm trước khi tái canh - Vườn cà phê già cỗi, sinh trưởng kém, năng suất bình quân 03 năm trước dưới 2,0 tấn nhân/ha, bị bệnh vàng lá thối rễ nặng (tỷ lệ bệnh trên 20 % với cấp bệnh 3 - 4). - Biểu hiện vườn cây: + Vườn cà phê có trên 20 % cây bị bệnh, cây bị bệnh có tỷ lệ vàng lá trên 50 % ; + Thân, cành sinh trưởng kém, già cỗi, có biểu hiện khô cành; + Một s ố rễ tơ của cây bị u sưng, thối đen tr ên 50 % + Vườn cây sinh trưởng rất kém, còi cọc, vàng lá. 3.2. Cây luân canh: đậu đỗ, ngô, bông vải... hoặc cây phân xanh họ đậu (toàn bộ thâ n lá, chất xanh sau thu hoạch cày vùi vào đất). 3.3. Trong thời gian luân canh, sau mỗi vụ thu hoạch cây luân canh, đất c ầ n được cày phơi vào mùa nắng hàng năm, tiếp tục gom nhặt r ễ cà phê còn sót lại và đ ố t. 4. Đào hố, bón lót 4.1. Đào hố a) Có thể đào bằng máy hay đào thủ công; b) Thời gian đào hố: đào hố vào cuối mùa mưa để phơi ải trong mùa khô lần cuối trước khi trồng; c) Khoảng cách hố: 3 x 3 m (mật độ 1.111 h ố /ha); d) Kích thước hố: 80 x 80 x 80 cm (dài x rộng x sâu), hố trồng t ái canh cà phê không đào trùng với hố trồng cà phê đã thanh lý. Khi đào h ố cần để riêng lớp đất mặt sang một bên. 4.2. Bón lót a) Phân hữu cơ hoai mục, vôi, phân lân trộn đều với lớp đất mặt cho xuống hố, theo lượng bón như sau: 18 kg phân chuồng + 1 kg vôi + 0,5 kg lân nung chảy/hố. b) Những nơi không có đủ phân chuồng: bón 10 kg phân chuồng + 3 kg phân hữu cơ vi sinh hoặc hữu cơ sinh học + 1 kg vôi + 0,5 kg lân nung chảy/h ố . c) Trộn đều lớp đất mặt v ớ i phân bón lót đưa vào hố. d) Công việc xỉa lấp và bón lót phải hoàn thành ít nhất 01 tháng trước khi trồng. e) Xỉa thành lấp hố: Dùng lớp đất mặt lấp đầy h ố bằng mặt đất ban đầu ở vùng đất b ằ ng, với đất dốc để âm hơn so mặt đất từ 5 - 10 cm. 4.3. Xử lý hố trồng Nếu vườn trước khi nhổ tái canh bị bệnh vàng lá nặng, chết cây có thể sử dụng một số loại chế phẩm sinh học chức năng (Abamectin; Chitosan; Cytokinin; Pa e c i l o myces lilac i nus ....) để xử lý tuyến trùng trong hố trước khi tr ồ ng 15 ngày. 5. Giống và tiêu chuẩn cây giống 5.1. Giống a) Sử dụng gióng cà phê được các cấp có thẩm quyền công nhận, được phép sản xuất kinh doanh. b) Nguồn vật liệu nhân giống để sản xuất cây giống, chồi ghép phải được lấy từ cây đầu dòng, vườn cây đầu dòng cà phê đã cấp thẩm quyền công nhận. c) Trong trường hợp tái canh ngay, khuy ế n khích sử dụng cây giống nhân từ hạt lai đa dòng 18 - 20 tháng tuổi, bầu to với kích thước b ầ u đất (25 - 30) x (35 - 40) cm để trồng. 5.2. Tiêu chuẩn cây giống a) Tiêu chuẩn cây thực sinh 6 - 8 tháng - Cây c o n khi đem trồng phải đạt các tiêu chuẩn sau: + Kích thước bầu đất: (13 - 14 cm) x (23 - 24 cm). + Chiều cao thân kể từ mặt bầu: 25 - 30 cm; + Số cặp lá thật: 5 - 6 cặp lá; + Đường kính gốc: lớn hơn 4 m m, có một rễ mọc thẳng; + Cây giống không bị sâu bệnh hại, đặc biệt là không bị vàng lá, u s ư ng rễ, thối rễ. + Cây giống được huấn luyện ngoài ánh sáng hoàn toàn từ 10 - 15 ngày trước khi đem trồng. b) Tiêu chuẩn cây thực sinh 18 - 20 tháng - Cây con khi đem trồng phải đạt các tiêu chuẩn sau: + Kích thước bầu đất: (25 - 30) x (35 - 40) cm. - Chiều cao thân kể từ mặt bầu: 35 - 50 cm; + Số cặp cành: 3 - 4 cặp cành; + Đư ờ ng kín h gốc: lớn hơn 8 mm, có một rễ mọc thẳng; + Cây giống không bị sâu bệnh hại, đặc biệt là không bị vàng lá, cong r ễ , th ố i r ễ . c) Tiêu chuẩn cây ghép - Ngoài các tiêu chuẩn như cây thực sinh, chồi ghép phải có chiều cao trên 10 cm tính từ vị trí ghép và có ít nhất 1 cặp lá phát triển hoàn ch ỉ nh, ch ồ i được ghép t ố i thiểu 02 tháng trước khi trồng; d) Cây giống phải được huấn luyện ngoài ánh sáng hoàn toàn từ 10 - 15 ngày trước khi trồng và không bị sâu bệnh hại; e) Kiểm tra rễ cây trong bầu ươm trước khi đem trồng, loại bỏ những lô cây giống bị bệnh vàng lá, thối rễ hoặc r ễ bị bi ế n dạng. 5.3. Ươm cây giống a) Chuẩn bị đất - Lựa chọn đất không có nguồn bệnh và tuyến trùng để đóng bầu sản xuất cây giống. Đất được phơi ải hoặc xử lý nhiệt, trộn với phân chuồng hoai làm b ầ u gi ố ng theo tỷ lệ 3m 3 đất + 1m 3 phân chuồng + 15 kg phân lân nung chảy. - Cách xử lý đất đóng bầu: + Có thể tủ PE vào những tháng mùa khô với lớp đất mỏng từ 10 - 15 cm. + Bổ sung chế phẩm sinh học như: Clinoptilolite hoặc Abamectin với liều lượng sử dụng theo hướng dẫn trên bao bì để xử lý đất làm bầu. b) Ươm hạt - Hạt giống cà phê được ủ cho đến khi trương mầm , sau đó gieo trên luống đất đã xử lý c ó độ dày từ 20 - 25 cm, rộng 1,0 - 1,2 m; đất được sàng mịn, b ằ ng phẳng, hạt gieo không chồng lên nhau. Sau khi gieo, ti ế n hành l ấ p đất với độ dày khoảng 1,0 - 1,2 cm. Dùng ô doa hoặc vòi hoa sen tưới nước hàng ngày nhẹ nhàng, tránh tác động mạnh. - Kích thước bầu: + Cây giống nhân từ hạt lai đa dòng 6 - 8 tháng tuổi, kích thước bầu: 12 - 13 x 22 - 23 cm; + Cây ghép 10 - 12 tháng tuổi, kích thước bầu: 15 x 25 cm; + Cây ghép 18-20 tháng tuổi, kích thước bầu: (25 - 30) x (35 - 40) cm. Khi cắm cây vào bầu cần chú ý lỗ đủ sâu tương ứng với chiều dài của rễ, cắm cây con xuống, sau đó nhấc nhẹ lên và nén chặt đất lại để tránh bị cong r ễ . - Không để bầu cây tiếp xúc với nền đất đã bị nhiễm nguồn tuyến trùng và bệnh hại. - Chăm sóc, làm cỏ, tưới nước, xáo váng, đảo bầu, tưới bổ sung các loại phân bón đa, trung vi lượng cho cây sinh trưởng phát triển tốt. Không tưới lượng nước quá nhiều sẽ tạo điều k iện thu ậ n lợi cho các l oại nấm gây hại phát triển. - Trong trường hợp kiểm tra vẫn còn tuyến trùng và nấm bệnh trong bầu cây giống cần tiến hành, tưới bổ sung ch ế phẩm sinh học chức năng 1 - 2 l ầ n tùy thuộc vào mật độ tuyến tr ù ng và nấm, thời gian giữ a h ai lần cách nhau khoảng 10 - 15 ngày. 6. Trồng m ớ i 6.1. Thời vụ trồng Bắt đầu vào đầu mùa mưa và kết thúc trước khi bắt đầu mùa khô 1,5 - 2 tháng. Thời vụ trồng ở khu vực Tây Nguyên và Đông Nam bộ từ 15 tháng 5 đ ế n 15 tháng 8 hàng năm. 6.2. Kỹ thuật trồng a) Ngay trước khi trồng, tiến hành đào giữa hố trồng cây cà phê với độ sâu 30 - 35 cm và rộng hơn bầu cây giống để có thể điều chỉnh cây được trồng thẳng hàng, dùng 5 - 7 gam thuốc chống mối rắc xuống đáy và xung quanh thành hố trước khi trồng từ 7 - 10 ngày. Dùng dao cắt một lát đất cách đ á y túi bầu 1 - 2 cm để loại bỏ phần rễ cọc bị cong ở đáy bầu, xé bầu cẩn thận, tránh làm vỡ bầu đất, đặt bầu vào hố, để cho mặt bầu thấp hơn mặt đất 10 -15 cm (trồng âm), lấp đất và nén chặt đất xung quanh bầu. b) Sau trồng mới, tiến hành xăm xới đất sau những trận mưa lớn và trồng dặm kịp thời những cây bị chết, khi đất đủ ẩm. Việc trồng dặm phải xong trước khi kết thúc mùa mưa từ 45 - 60 ngày. 6.3. Tạo bồn Thời gian tạo bồn tiến hành trước khi mùa mưa chấm dứt từ 1 - 2 tháng. Trong năm đầu, kích thước bồn rộng 1 m và sâu 15 - 20 cm . Những năm sau, b ồ n được mở rộng theo tán cây cho đến khi bồn đạt được kích thước ổn định: rộng 2,0 - 2,5 m và sâu 15 - 20 cm. Khi vét đất tạo bồn, cần hạn chế gây tổn thương cho rễ cà p hê . Đ ố i với đất dốc việc làm bồn có thể tiến hành hàng năm. 6.4. Giữ ẩm Vào cuối mùa mưa, tiến hành tủ gốc, ép xanh để giữ ẩm bằng vật liệu hữu cơ như rơm rạ, cây phân xanh, cây đậu đỗ, tàn dư cây trồng xen và cây muồng hoa vàng trồng xen, chắn gió tại vườn. Vật liệu tủ phải cách gốc cà phê 10 - 15 cm. Rãnh ép xanh đào ở vị trí mép tán cà phê. 7 . Trồng cây đai rừng 7.1. Đai rừng chính Gồm 2 hàng muồng đen (Cassia siamea) , cách nhau 2 m, cây cách cây 2 m, trồng nanh sấu. Tùy theo địa hình và t ố c độ gió của từng vùng, khoảng cách giữa 2 đai rừng chính từ 200 - 300 m. Đai rừng chính được bố trí thẳng góc với hướng gió chính (có thể xiên một góc 60°). 7 . 2. Đai rừng phụ Gồm 1 hàng muồng đen hoặc cây ăn quả, trồng c á ch nhau 6 - 9 m và được thi ế t kế thẳng g ó c với đất rừng chính. 8. Cây che bóng, chắn gió và cây trồng xen 8.1. Cây ch e bóng; chắn gió lâu d ài a) Cây che bóng lâu dài thích hợp trồng trong vườn cà phê vối là muồng đen hoặ c cây sầu riêng, chôm chôm, bơ với khoảng cách tr ồ ng 12 x 12 m, 15 x 15 m, 18 x 18 m. b) Cây che bóng được sản xuất trong vườn ươm, chăm sóc đạt độ cao t ừ 25 - 35 cm mới đem trồng. Trong mùa mưa cần tỉa bớt cành ngang. Mặt dưới tán cây che bóng khi ổ n đ ị nh phải cách mặt trên tán cà phê t ố i thi ể u 0,5 - 1 m. c) Khi vườn cà phê đã ổn định (năm thứ 4, thứ 5 sau khi trồng), vùng có điều kiện khí hậu thích hợp và có khả năng thâm canh có th ể giảm d ầ n từ 30 - 50 % s ố lượng cây che bóng. 8.2. Cây che bóng, chắn gió tạm thời a) Sử dụng cây muồng hoa vàng (Crotalaria. spp.) gieo giữa hàng cà phê để che b ó ng, chắn gió giữ ẩm tạm thời và tăng cường chất hữu cơ cho vườn cà phê. H ỗ n hợp hai loại muồng hoa vàng hạt lớn và hạt nhỏ đ ể gieo. b) Hạt cây muồng hoa vàng được gieo từ đầu mùa mưa vào giữa 2 hàng cà phê (cách 2 - 3 hàng cà phê có 1 hàng cây che bóng) cho cà phê kiến thiết cơ bản. Thường xuyên cắt tỉa để đảm bảo ánh sáng, chắn gió cho cà phê phát triển. 8.3. Cây trồng xen a) Trồng xen các loại cây đậu đỗ, lạc vào giữa 2 hàng cà phê trong thời kỳ kiến thiết cơ bản để băng cây ngắn ngày cách hàng cà phê tối thiểu 0,7 m. b) Trên đất dốc trên 8°, trồng các loại cây như cỏ stylo (Stylosanthes guianensis) , đậu lông (Calopogonium mucunoides) .... để chắn xói mòn, che phủ, giữ ẩm, cải tạo đất. 9 . Làm cỏ 9.1. Đối với vườn cà phê kiến thiết cơ bản phải làm sạch cỏ theo băng dọc theo hàng cà phê với chiều rộng lớn hơn tán cây cà phê mỗi bên 0,5 m. M ỗ i năm làm cỏ 5 - 6 lần. 9.2. Đối với cà phê kinh doanh, làm cỏ 3 - 4 lần trong năm trên toàn bộ diện tích. 9.3. Đối với đất dốc: làm cỏ theo băng, không làm cỏ trắng toàn bộ diện tích. Để diệt trừ các loại cỏ lâu năm có khả năng sinh sản vô tính như cỏ tranh, cỏ gấu... có thể dùng hóa chất diệt cỏ có hoạt chất glyphosate (nồng độ và liều lượng theo khuyến cáo của nhà sản xuất). 9.4. Hàng năm vào đầu mùa khô phải tiến hành làm cỏ dại xung quanh vườn cà ph ê để chống ch á y. 10. Bón phân 10.1. Phân hữu cơ a) Định kỳ 1 - 2 năm bón một lần với lượng 10 - 15 kg/cây phân chuồng hoai mục. Nếu không có phân chuồng, bón phân hữu cơ sinh học hoặc hữu cơ vi sinh 2 - 3 kg/cây/năm. Ngoài nguồn phân chuồng có thể bổ sung thêm phân xanh và tàn dư thực vật có sẵn tại vườn hoặc tại địa phương. Có thể bón kết hợp với một số chế phẩm sinh học có tác dụng hạn chế phát triển của tuyến trùng và đối kháng với một số nấm bệnh gây hại trong đất. Sau khi vườn cây ổn định, giao tán có thể bón phân chuồng với chu kỳ 2 - 3 năm một lần. b) Phân hữu cơ được bón theo rãnh vào đầu hay giữa mùa mưa, rãnh được đào dọc theo một bên thành bồn rộng 20 cm, sâu 25 - 30 cm, cần lấp đất lại sau khi bón phân. Các năm sau rãnh được đào theo hướng khác. 10.2. Phân hóa học a) Liều lượng phân bón Bảng 1: Định lượng phân bón cho 1 ha cà phê vối (kg/h a /năm) Năm Lượng phân bón thương phẩm Phân hỗn hợp Urê Sunphat amon (SA) Lân nung chảy Cloru a Kali NPK Kiến thiết cơ bản Có lượng di nh dưỡng tương đương với phân đơn Năm trồng mới Năm 2 Năm 3 130 - 150 200 250 - 100 150 550 550 550 70 150 200 Kinh doanh - Đất bazan (> 3 tấn/ha) - Đất khác (> 2 tấn/ha) 400 - 450 350 - 400 220 - 250 220 - 250 450 - 550 550 - 750 350 - 400 300 - 350 b) Thời kỳ bón - Riêng năm thứ nhất (trồng mới): toàn bộ phân lân được bón lót. Phân urê và phân kali được chia đều và bón 2 lần trong mùa mưa. - Lượng phân bón trên (sau năm trồng mới) được chia làm 4 lần/năm như sau: + Lần 1 (giữa mùa khô kết hợp với tưới nước lần 2): bón 100 % phân SA (sunphat amon). + Lần 2 (đầu mùa mưa): 30 % phân urê, 30 % phân kali, 100 % phân lân. + Lần 3 (giữa mùa mưa): 40 % phân urê, 30 % phân kali. + Lần 4 (trước khi kết thúc mùa mưa 1 tháng): 30 % phân urê, 40 % phân kali. - Trong thời kỳ kinh doanh, nếu năng suất cao hơn mức b ì nh quân nói trên, c ầ n bón tăng thêm cho 1 ha là 150 kg Urê + 100 kg lân nung chảy + 120 kg kali clorua/ha với mỗi 1 tấn cà phê nhân tăng thêm. c) Cách bón Bón phân khi đất đủ ẩm. Phân lân phải bón vào rãnh hoặc vào h ố c cách g ố c 30 - 40 cm và lấp đất lại, không nên trộn phân lân nung chảy với phân đạm. Phân kali và đạm có thể trộn đều và bón ngay. Vào thời kỳ kiến thiết cơ bản hoặc các vườn cà phê trồng trên đất dốc phải đào rãnh để bón phân, ở vườn cà phê kinh doanh khép tán, phân được rải theo tán cà phê, xăm xới để lấp đất trên phân. 10.3. Phân bón lá Sử dụng các loại phân bón lá có hàm lượng S , Mg, Zn, B cao và giàu hữu cơ và ax ít amin. Phun đều mặt trên và mặt dưới lá vào lúc trời mát và không có mưa. Phun ph â n bón lá 2 - 3 lần/năm từ tháng 5 đến tháng 9. 10.4. Phân vi lượng - Đ ị nh kỳ 2 đến 3 năm 1 lần bón bổ sung c ác loại phân vi lượng chứa kẽm và b o cho cà phê. - Lượng bón: 20 - 30 kg kẽm sun phát chứa 23 % Zn và 10 - 15 kg borax chứa 10 % B. - Bón 1 lần vào đầu mùa mưa, kết hợp với bón đạm và kali. 11. Tưới nước 11.1. Có thể tưới trực tiếp vào gốc vào nơi tạo bồn chứa nước tưới cho cà phê hoặc tưới tiết kiệm, phun mưa. Không áp dụng kỹ thuật tưới tràn. Bảng 2: Lượng nước và chu kỳ tưới Loại vườn Lượng nước tưới Chu kỳ tưới (ngày) ** Tưới phun * (m 3 /ha/lần) Tưới g ố c * (lít/gốc/lần) Tưới tiết kiệm (lít/gốc/lần) Cà phê KTCB 300 - 500 150 - 400 100 - 150 20 - 25 Cà phê kinh doanh 600 - 700 400 - 500 300 - 350 20 - 25 * Lượng nước tưới lần đầu cao hơn định mức trên từ 10 - 15 %. ** Căn cứ vào điều kiện thời tiết cụ thể để điều chỉnh thời gian tưới và lượng nước tưới cho phù hợp. 11.2. Thời điểm tưới lần đầu được xác định khi mầm hoa đã phát triển đầy đủ ở các đốt ngoài cùng của cành, thông thường sau khi kết thúc mùa mưa 2,0 - 2,5 tháng. Trong vụ tư ớ i cần theo dõi l ượng mưa để điều chỉnh lượng nước tưới hay chu kỳ tưới (lượng mưa 35 - 40 mm có thể thay thế cho 1 lần tưới). 12. T r ồ ng d ặm 12.1. Vườn cà phê tái can h bị bệnh vàng lá thối rễ với tỷ lệ bệnh thấp dưới 10 %, cấp 0 - 1 có thể xử lý các chế phẩm sinh họ c như Abamect in Chitosan; Cytoki ni n; Paecilomyces lilacinus để phục hồi bộ rễ c â y bị bệnh; 12.2. Vườn cà phê tái canh có cây bị bệnh nặng cấp 3, 4, cây khó phục hồi cần nhổ bỏ, để đất nghỉ kết hợp xử lý chế phẩm sinh học như Abamectin; Chitosan; Cytokinin; Paecilomyces lilacinus sau đó mới trồng dặm. 13. Tạo hình 13.1. Tạo hình cơ bản a) Nuôi thân Trồng 1 cây/hố phải tiến hành nuôi thêm 1 thân phụ ngay từ nă m đầu tiên ở vị trí càng sát mặt đất càng tốt. Trồng 2 cây/hố không được nuôi thê m thân phụ, trừ trường hợp cây bị khuyết tán. b) Hãm ngọn Lần đầu: đối với cà phê thực sinh, hãm ngọn ở độ cao 1,2 - 1,3 m. Đối với cà phê ghép, hãm ngọn ở độ cao 1,0 - 1,1 m. Lần thứ hai: Khi có 50 - 70 % cành cấp 1 phát sinh cành cấp 2, tiến hành nuôi chồi vượt tr ên đỉnh tán. Mỗi thân nuôi 1 chồi cao 0,4 m và duy trì độ cao của cây từ 1,6 - 1,7 m. 13.2. Cắt tỉa cành Cây cà phê kinh doanh được cắt tỉa cành: 2 lần/năm. a) Lần thứ nhất Ngay sau khi thu hoạch, gồm các công việc: - Cắt bỏ các cành vô hiệu (cành khô, cành bị sâu bệnh, nhỏ yếu...), chú ý tỉa kỹ cành vô hiệu ở phần trên đỉnh tán. - Cắt ngắn các đoạn cành già cỗi ở xa trục thân chính để tập trung dinh dưỡng nuôi cành thứ cấp bên trong, tỉa bỏ cành y ế u, cành tăm. - Cắt bỏ cành mọc chạm mặt đất. b) Lần thứ hai Vào giữa mùa mưa, tiến hành tỉa thưa cành thứ cấp mọc ở những vị tr í không thuận lợi (nằm sâu trong tán l á , mọc th ẳ ng đứng, mọc chen chúc nhi ề u cành thứ cấp trên cùng một đốt) để tán cây được thông thoáng. 13.3. Cắt chồi vượt Các chồi vượt phải được cắt bỏ thường xuyên trong năm. 13.4. Thay th ế cây kém hiệu quả a) Cây sinh trưởng kém cần đào bỏ để trồng lại bằng cây mới; b) Cây sinh trưởng tốt nhưng quả nhỏ, bị bệnh gỉ sắt... tiến hành cưa và ghép thay thế bằng những giống chọn lọc. 14. Ph òng trừ sâu bệnh hại Việc phòng trừ sâu bệnh hại cho cây cà phê theo nguyên lý phòng trừ t ổ ng h ợ p. 14.1. Sâu hại Việc phòng trừ sâu bệnh hại cho cây cà phê theo nguyên lý phòng trừ tổng hợp. a) Rệp sáp mềm xanh ( Coccus v i ridis Green) và rệp sáp m ề m bán c ầ u ( Saisset i a coffeae Walker). Các loại rệp này thường tập trung trên các bộ phận non của cây như ch ồ i vượt, c à nh, lá, quả non... để chích hút nhựa, làm rụng lá, quả khiến cây bị kiệt sức và có th ể gây chết cây. Rệp phát triển quanh năm nhưng phá hại mạnh trong mùa khô và trên cà phê kiến thiết cơ bản. Kiến là côn trùng giúp cho rệp phát tán. Biện pháp phòng trừ: - Làm sạch cỏ trong lô, cắt bỏ cành cà phê sát mặt đất đ ể hạn ch ế sự phát tán của rệp thông qua kiến . - Bảo vệ thiên địch, đặc biệt là bảo vệ loài bọ rùa đỏ (Chilocorus politus) , bọ mắt vàng ( Chrysopa sp.) và bọ rùa nhỏ ( Scymnus sp.)... - Thường xuyên kiểm tra vườn cây, nếu phát hiện có rệp, có th ể dùng một trong các loại thuốc sau để phun trừ rệp: Fenitrothion + Trichlor fo n, Fenitrothion + Fenoburcarb, Fenitrothion + Fenpropathrin,... phun theo n ồ ng độ khuy ế n cáo trên bao bì, . .. Đối với cây bị rệp mức độ nặng nên phun 2 lần cách nhau 7 - 10 ngày. Chú ý chỉ phun thuốc những cây bị rệp và phun khi cần thiết (mật độ rệp cao), không phun thu ố c định kỳ, không phun toàn bộ diện tích. b) Rệp sáp hại quả Rệp sáp gây hại quả trên đồng ruộng có rất nhiều loài, trong đó có hai loại chính là rệp sáp bột tua ngắn (Planococcus kraunh i ae Kuwana) và rệp sáp bột tua dài ( Ferrisia virgata Cockere ll ) Rệp chích hút hoa, cuống quả và quả non làm hoa, quả khô và rụng. Rệp gây hại nặng trong mùa khô, từ sau khi cây ra hoa, đặc biệt là thời gian có các giai đoạn mưa nắng xen kẽ nhau. Biện pháp phòng trừ: - Sau khi thu hoạch cắt tỉa cành thông thoáng, vệ sinh đồng ruộng, làm sạch cỏ để hạn chế sự lây lan do kiến. - Thường xuyên kiểm tra vườn cây nhất là vào những năm khô hạn. - Khi thấy khoảng 10 % số chùm quả trên cây có rệp thì tiến hành phun một trong các loại thuốc sau: Chlopyri fo s Ethyl, Chlorpyri fo s ethyl + Imidacloprid,... ph ố i trộn với dầu khoáng DC- Tron Plus hoặc SK Enspray 99EC làm tăng hiệu quả phòng trừ; Phun theo nồng độ khuyến cáo trên bao bì, phun 2 - 3 l ầ n cách nhau 7 - 10 ngày. Chú ý chỉ phun cây có rệp. Phun nước áp suất cao loại bỏ chùm hoa khô, sau đó phun thuốc hóa học. c) Rệp sáp hại rễ hay rệp sáp giả ca cao ( Planococcus lilacinus Cockerell) Rệp thường tập trung ở phần cổ rễ, sau đó rệp l an dần qua rễ ngang, rễ tơ và kết h ợp với nấm hình thành các măng-xông bao quanh các rễ ngăn cản thu ố c trừ sâu tiếp xúc với rệp. Các vết thương hình thành do rệp chích hút tạo điều kiện cho nấm xâm nhập gây nên bệnh thối rễ. Kiến và nước chảy tr àn là 2 tác nhân chín h trong việc lây lan của rệp. - Biện pháp p h òng trừ: Thường xuyên kiểm tra phần cổ rễ cà phê, nếu thấy mật độ lên cao ( tr ên 100 con/gốc ở vùng cổ rễ sâu 0 - 20 cm) thì tiến hành xử lý thuốc theo phương pháp sau: bới đất chung quanh vùng cổ rễ theo dạng hình phễu cách gốc 10 cm, sâu 20 cm. Có thể sử dụng các loại thuốc sau: Chlopyri fo s Ethyl, Chlorpyrifos ethyl + Imidacloprid; Cypemethrin + Profenofos; Diazinon,... nồng độ theo khuyến cáo trên bao bì. Các thuốc dạng nước nên phối trộn thuốc với dầu khoáng DC- Tron Plus hoặc SK Enspray 99 E C, tưới cho mỗi gốc 0,5 - 1 lít dung dịch thuốc và lấp đất lại. Khi bới gốc để xử lý tránh để lâu kiến sẽ mang rệp phát tán đi nơi khác, chú ý chỉ xử lý các cây c ó rệp . d) Mọt đục cành ( Xyleborus morstatti Hagedorn) Mọt bắt đầu xuất hiện từ đầu mùa khô và phát triển mạnh vào giữa và cuối mùa khô. Mọt phá hại trên các cành tơ, nhất là trên vườn cà phê kiến thiết cơ bản. Mọt đục một lỗ nhỏ bên dưới cành tơ làm cho cành bị héo dần và chết. Hiện nay chưa có thuốc phòng trị hiệu quả. Vì vậy biện pháp tốt nhất là phát hiện kịp thời và cắt bỏ các cành bị mọt tấn công. Nên cắt phía trong lỗ đục khoảng 5 - 8 cm đem ra khỏi vườn và đốt bỏ cành bị mọt để ngăn chặn sự lây lan của mọt. Sử dụng một trong các thu ố c sau theo hướng dẫn trên bao bì: Abamectin + Matrine; Alpha - cypermethrin + Chlorpyri fo s Ethyl; Buproferin + Chlorpyri fo s Ethyl; Chlorpyri fo s Ethyl; Chlorpyri fo s Ethyl + Cypermethrin; Diazinon,... e) Mọt đục quả ( Stephanoderes hampei Ferrari) Mọt xuất hiện quanh năm trên đồng ruộng. Mọt gây hại trên quả xanh già, quả ch ín và cả quả khô còn sót trên cây, dưới đất. Mọt còn có thể phá hại quả và nhân khô khi độ ẩm của hạt cao hơn 13 %. Biện pháp phòng trừ: - Bảo quản cà phê quả khô hay cà phê nhân ở độ ẩm dưới 13 %. - Thu hoạch kịp thời quả chín vào bất kể thời điểm nào trong năm cũng như nhặt h ế t quả khô dưới đất, trên cây sau thu hoạch để cắt đứt sự lan truyền của mọt. - Trên những vùng bị mọt phá hại nhiều có thể dùng Diazinon, F enitrothion + Fenpropathrin,... phun vào thời kỳ quả già. Chú ý: chỉ phun tr ên những cây có mọt và tập trung phun vào các chù m quả. g) Ve sầu hại cà phê Biện pháp phòng trừ: - Che phủ g ố c b ằ ng nylon: Do tập t í nh của loài ve s ầ u là trứng được đẻ vào kẽ nứt trên thân cây, cành cây cấp 1, 2 ở hầu hết những cành cà phê già c ỗ i, sau khoảng thời gian 1 tháng trứng nở, ve sầu non sẽ rơi và chui xuống đất gây hại cà phê nên sử dụng nylon để che phủ và hạn chế sự phát sinh gây hại của ve sầu. - Phòng trừ ve sầu trưởng thành lên lột xác bằng bẫy dính. - Phòng trừ ấu trùng ve sầu bằng một số thuốc sinh học, hóa học : Sử dụng chế phẩm sinh học Bemetent WP (phối hợp của 3 loại nấm là Metarhizium, Beauveria và Entomophthorales) hoặc thuốc hóa học theo hướng d ẫ n trên bao bì như Ben f uracarb, Chlorpyrifos Methyl, Imidacloprid. h) Sâu đục thân: Trên cà phê thường có sâu đục thân mình hồng (Zeuzera coffeae) gây hại trên cà phê vối. Sâu đục thân thường gây hại ở những cây cà phê dù, khuy ế t tán, vườn dãi nắng, không có cây che bóng. Sâu phá hại nặng tháng 4 - 6 và 10 - 12 trong năm. - Biện pháp phòng trừ: Chăm sóc bón phân đầy đủ, tỉa cành tạo tán cho cây phát triển tốt. Khi thấy có sâu trưởng thành phát sinh đẻ trứng sử dụng thuốc Diazinon phun ướt đẫm thân, cành cây hoặc thuốc Diazinon rải gốc, liều lượng sử dụng theo hướng dẫn trên bao bì. Đối với những cây bị hại nặng (cây héo, lá vàng) cần cắt bỏ đoạn thân bị hại đem tiêu hủy để tiêu diệt sâu non bên trong) k ế t hợp bón phân chăm sóc cây chóng phục hồi. i) Mối Mối sống quần thể trong tổ ngầm sâu dưới mặt đất có khi sâu tới 2 - 3 m. Mối gặ m rễ cây và biểu bì thân cây, chui vào các vết nứt rồi đục vào trong thân cây làm cho thâ n hoặc cành bị gãy. Cây bị mối hại nặng, lá chuyển màu vàng úa, sau đó rụng, cây dần dần bị chết khô. Khi nhổ cây lên thấy rễ bị mối gặm trụi chỉ còn trơ lại 1 đoạn r ễ trụ. Mưa nhiều hoặc quá n ắ ng mối ít gây hại. Trên đồi cà phê, mối phá hại nhiều ở chân đồi, càng lên cao càng giảm tác hại. Biện pháp phòng trừ: - Trước khi trồng, cần làm đất kỹ, dọn sạch tàn dư gốc rễ cây trồng vụ trước. - Thường xuyên thu dọn tàn dư cây trồng xen và thân lá khô để làm giảm nguồn thức ăn của mối. - Xử lý mặt đất và h ố trồng bằng thuốc: Chlorpyrifos ethyl, Chlorpyri fo s ethyl + Permethrin,.... Liều lượng sử dụng theo hướng dẫn trên bao bì. 14.2. Bệnh hại a) Bệnh vàng lá, thối rễ Bệnh vàng lá, thối rễ do tuyến trùng ( Pratylenchus coffeae ( Z immerma nn ) Schuurmanns-Stekhoven, Pratylenchus spp., Meloidogyne spp.) và nấm hạ i rễ ( Fusarium spp., Rhizoctonia spp.) gây hại. Trên cà phê kiến thiết cơ bản cây c ó triệu chứng vàng l á, thối rễ cọc, cây thường bị nghiêng trong mùa mưa và rất dễ nhổ lên bằng tay. Trên cà phê đã cho quả, cây sinh trưởng chậm, có ít cành thứ cấp, lá chuyển sang màu vàng, rễ tơ bị thối. Biện pháp phòng trừ: - V ề làm đất: sau khi nhổ bỏ cà phê phải cày rà rễ, thu gom và tiêu hủy. - Không sử dụng đất có nguồn tuyến trùng để ươm cây. Đất ươm cây cà phê cần được xử lý bằng nhiệt (phơi, phủ nilon...) hoặc thuốc sinh học, hóa học. - Đối với những vườn ươm đã sản xuất cây giống cà phê nhiều năm (trên 2 năm) cần xử lý tuyến trùng trên cây con trong bầu bằng cách dùng một trong các loại thuốc sinh học Abamectin; Chitosan; Cytokinin; Paecilomyces lilacinus; nồng độ sử dụng theo khuyến cáo tr ên bao bì. Xử lý 2 - 3 lần, cách nhau 1 tháng, lần đầu trước khi xuất vườn 2 - 3 tháng. - Lựa chọn cây giống sinh trưởng khỏe không bị bệnh. - Sau khi trồng, bón phân đầy đủ, cân đối đồng thời tăng cường bón phân hữu cơ, phân bón lá nhất là đối với các vườn liên tục cho năng suất cao. - Hạn chế xới xá o tr o ng vườn c â y bị bệnh để tránh làm tổn thương bộ rễ. - Không sử dụng biện pháp tưới tràn. - Thường xuyên kiểm tra vườn cây để phát hiện kịp thời các cây bị bệnh để có biện pháp xử lý sớm và hợp lý. - Khi phát hiện cây bệnh, tiến hành xử lý cây bệnh và các cây xung quanh vùng bệnh dùng bằng thuốc tuyến trùng kết hợp với thuốc trừ nấm. Tưới 2 lần cách nhau 15 ngày để phòng và cô lập nguồn bệnh. Việc tưới thuốc nên thực hiện trong mùa mưa khi đất có đủ độ ẩm (tốt nhất vào mùa mưa từ khoảng tháng 5 đến tháng 10). Chú ý khi sử dụng thuốc phải đảm bảo thời gian cách l y tr ước khi thu hoạch quả. - Trường hợp vườn cây mới bị nhiễm bệnh nhẹ thì sử dụng chế phẩm sinh học trừ tuyến trùng Abamectin hoặc Chitosan; Cytokinin; Paecilomyces lilacinus... kết hợp thuốc sinh học trừ nấm bệnh: Chaetomium cupreum hoặc Trichoderma spp.); Trichoderma viride . - Trường hợp vườn cà phê tái canh có cây bị bệnh cấp 3, 4 do cây đã bị bị bệnh nặng khó phục hồi nên cần nhổ bỏ, để đất nghỉ, sau đó xử lý chế phẩm sinh học để trồng dặm lại. b) Bệnh gỉ sắt Bệnh do nấm Hemi l eia vast at rix Berkeley & Broome gây nên. Bệnh thường xuất hiện vào đầu mùa mưa và phát triển mạnh nhất vào cuối mùa mưa. Tác hại của bệnh là làm rụng lá, làm cho cây suy yếu, năng suất thấp. Nếu bị nặng cây có thể bị chết. Biện pháp phòng trừ: - Sử dụng dòng cà phê kháng bệnh đã được công nhận như TR4, TR5, TR 6 , TR 7 , TR8... - Ghép chồi của các dòng cà phê TR4, TR5 , TR 6, T R 7 , TR 8… để thay th ế các cây bị nặng. - Sử dụng một trong các loại thuốc thuốc sinh học như: Tr i choderma v iri de , Tr i choderma spp + K-Humate + Fulvate + Chitosan + Vitamin B 1 . - Phun một trong các loại thuốc hóa học theo nồng độ hướng d ẫ n trên bao bì đ ể phòng trừ bệnh như Diniconazole; Difenoconazole + Propiconazole; Hexaconazole; Propiconazole, Tebuconazole + Tri f loxystrobin... Khi phun thuốc phải bảo đảm các yêu cầu sau: + Phải phun ướt đều các lá trên cây . Khi phun phải ngửa vòi để phun vào phía dưới mặt lá. + Thời điểm phun lần đầu khi cây có 10 % lá bị bệnh (thường xảy ra sau khi bắt đầu mùa mưa 2 - 3 tháng), phun 2 - 3 lần, mỗi lần cách nhau 1 tháng. + Chỉ phun cho những cây bị bệnh nặng. c) Bệnh khô cành, khô quả và bệnh th ố i cuống qu ả Bệnh khô cành khô quả có nguyên nhân do mất cân đối dinh dưỡng hay do nấm Colletotrichum spp. gây nên. Bệnh gây hại chủ yếu trên cành, quả, làm khô cành và rụng quả. Bệnh xuất hiện vào giữa mùa mưa (tháng 7-9). Bệnh th ố i cuống quả do nấm Colletotrichum spp. gây nên. Bệnh gây hại chủ y ế u trên quả ngay từ giai đoạn còn non, làm quả bị thối từ cu ố ng và rụng. Bệnh xuất hiện từ giữa mùa mưa. Biện pháp phòng trừ: - Trồng cây che bóng hợp lý và bón phân đầy đủ để hạn chế t ì nh trạng cây bị kiệt sức do ra quả quá nhiều, cắt bỏ cành bị bệnh. - Sử dụng một trong các loại thuốc hóa học theo nồng độ và hướng dẫn trên nhãn thuốc để phòng trừ bệnh như: Azoxystrobin + Difenoconazole, Carbendazim; Copper Hydroxide; Difenoconazole + Propiconazole... Phun vào đầu mùa mưa (sau khi có mưa 1 - 2 tháng), phun 2 - 3 lần, mỗi lần cách nha u 15 - 20 ngày. d) Bệnh nấm hồng Bệnh do nấm Corticum salmonicolor Berkeley & Broome gây nên. Bệnh gây hại chủ yếu ở trên các cành nằm ở phần trên của tán, g ầ n nơi phân cành và phần ngọn của cây. Bệnh thường phát sinh trong các tháng giữa và cu ố i mùa mưa. Khi cành bị bệnh hầu hết đều bị chết. Biện pháp phòng trừ chủ yếu là phát hiện kịp thời để cắt bỏ các cành bệnh. Sử dụng một trong các loại thuốc có ngu ồ n g ố c sinh học như: Trichoderma viride, Trichoderma spp. + K-Humate + Fulvate + Chitosan + Vitamin B 1 . Nếu bệnh xuất hiện phổ biến có thể dùng thuốc hóa học theo n ồ ng độ hướng dẫn trên bao bì: Copper Hydroxide hoặc Carbendazim; Hexaconazole; Validamycin... phun 2 - 3 lần, mỗi lần cách nhau 15 ngày. e) B ệ nh l ở c ổ rễ Bệnh thường gây hại trên cây con trong vườn ươm, cây trong thời kỳ KTCB. Bệnh do nấm R hiz octonia-so l ani Kuhn v à Fusarium spp. gây nên. Phần c ổ rễ bị khô hay bị thối một phần khiến cây sinh trư ở ng chậm, vàng lá và có thể dẫn tới chết câ y . Biện pháp phòng trừ: - Trong vườn ươm không để bầu đất quá ẩm hay bị đóng váng trên mặt bầu, điều chỉnh ánh sáng thích hợp. Nhổ bỏ và đốt cây bị bệnh, cây xung quanh phải được phun phòng bệnh bằng một trong các loại thuốc sinh học Trichoderma viride , Chaetomium cupreum (Ketomium 1.5 x 10 6 c fu /g bột); Trichoderma spp.; nồng độ theo khuy ế n cáo trên bao bì. - Trên vườn cây giai đoạn KTCB không để đọng nước. Khi làm cỏ, chăm sóc tránh gây vết thương ở vùng cổ rễ. Nhổ bỏ và đốt cây bị bệnh nặng, cây bệnh nhẹ và các cây xung quanh cây bị bệnh cần được xử lý thuốc. Sử dụng một trong các loại thuốc sau: các thuốc Copper Hydroxide; Cuprous Oxide... nồng độ hướng dẫn trên nhãn thuốc, tưới vào mỗi gốc 1 - 2 lít dung dịch tưới 2 - 3 lần cách nhau 15 ngày. 15. Thu hoạch 15.1. Kỹ thuật thu hoạch Quả cà phê được thu hoạch nhiều đợt (ít nhất 2 đợt) trong một vụ để thu hái kịp thời những quả chín trên cây. Không thu hái quả xanh non, không được tuốt cả cành, không làm gãy cành. 15.2. Yêu cầu kỹ thuật của sản phẩm thu hoạch Sản phẩm thu hoạch có tỷ lệ qu ả chín đạt từ 95 % tr ở lên (bao gồm cả quả chín vàng và chín đỏ) và t ỷ lệ tạp chất không quá 0,5 %. Đợt tận thu cuối vụ, tỷ lệ quả ch ín đạt trên 80 %. 15.3. Bảo quản cà phê tươi a) Cà phê quả sau khi thu hoạch phải được chuyên chở kịp th ời về cơ sở chế biến. Nếu chế bi ế n ướt không để quá 24 giờ. Nếu chế biến khô phơi tr ê n sân bê tông hoặc sân đất nện, vải bạt, độ dày không quá 30 cm và thường xuyê n cào đảo, phải có phương tiện che mưa. b) Phương tiện vận chuyển và bao bì đựng cà phê quả phải sạch, không nhiễm phân bón, hóa chất... Trường hợp không vận chuyển hay chế biến kịp thời cà phê phải được đổ trên nền khô ráo, thoáng mát và không được đổ đống dày quá 30 cm và phải cào đảo thường xuyên. Phần III TỔ CHỨC THỰC HIỆN 1. UBND các tỉnh trồng cà phê chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam hướng dẫn các doanh nghiệp trồng cà phê tr ên địa bàn tỉnh thực hiện trồng tái canh cà phê vối đảm bảo các điều kiện và quy trình; phổ biến quy trình trồng tái canh cà phê vối cho nông dân, nghiên cứu xây dựng chính sách hỗ tr ợ tái canh cà phê vối phù hợp. 2. Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam phối hợp Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn v à các doanh nghiệp có trồng cà phê nghiên cứu tổng kết, đánh giá các mô hình tái canh, đề xuất điều chỉnh, bổ sung kịp thời quy trình cho phù hợp với thực t ế sả n xuất. 3. Trong quá trình thực hiện, nếu có vướng mắc đề nghị các tổ chức, cá nhân ph ả n ánh kịp thời về Cục Trồng tr ọt để xem xét, sửa đổi, bổ sung. PHỤ LỤC 1. Nguyên nhân, triệu chứng và đặc điểm gây hại của bệnh vàng lá, thối rễ 1.1. Nguyên nhân Nguyên nhân chủ yếu của bệnh vàng lá, thối rễ là do tác hại của tuyến trùng nội ký sinh di chuyển Praty le nch u s c offeae (Zimm erm ann) và tuyến trùng nốt sưng Meloidogyne spp. kết h ợ p với nấm Fusarium spp. và Rhizoctonia solani (Kuhn), trong một s ố trường hợp còn có sự phối hợp với rệp sáp hại rễ. 1.2. Triệu chứng Cây sinh trưởng kém, vàng lá, héo khi thời tiết nóng hay khô, rễ bị thối, năng suất và chất lượng sản phẩm giảm. Triệu chứng vàng lá, thối rễ biểu hiện ở 2 bộ phận: trên mặt đất và dưới mặt đất. - Triệu chứng trên mặt đất + Cây cà phê sinh trưởng và phát triển kém, chùn đọt, cây thấp, ít cành lá, hoa, quả, và lá vàng. + Trong mùa mưa nếu chăm sóc tốt cây có thể vẫn xanh, vào đầu mùa khô sau khi dứt mưa và chưa tưới nước, cây vàng lá rất rõ. + Trường hợp bị nặng cây sẽ héo khi thời tiết nóng hay khô, lá rụng và có thể chết. Triệu chứng thể hiện rõ nhất ở cây cà phê sau tái canh 2 - 3 năm. + Cây bị bệnh nặng dễ bị nghiêng khi gặp gió to và rất dễ nhổ lên bằng tay. Đối với cà phê kinh doanh, cây bị bệnh chậm phát triển (mặc dầu đã được chăm sóc, bón phân đầy đủ), lá vàng dần, cành khô, giảm năng suất và chất lượng vườn cây một cách đáng k ể . - Triệu chứng dưới mặt đất + Rễ tơ có các vết thương màu nâu đen, thối ở các vị trí khác nhau (đầu rễ, giữa rễ), rễ bị u sung hay nốt sần, đầu rễ bị tù hoặc hình thành chùm rễ sát vị trí rễ bị bệnh, rễ ngang và rễ cọc cũng bị thối hay u sưng khi bệnh nặng. + Giai đoạn kiến thiết cơ bản, các cây cà phê bị bệnh nặng khi nhổ lên có rễ tơ gần mặt đất phát tr iển mạnh, rễ tơ ở dưới mặt đất bị thối hoặc bị u sưng, rễ cọc bị thối chỉ còn phần gỗ. + Đối với cà phê kinh doanh, các cây bị nặng thì rễ lớn cũng bị th ối hay u sung và rễ dần bị mục, cây không hấp thu và vận chuyển được nước và dinh d ưỡng nên dẫn đến vàng lá và chết cây. 1.3. Đặc điểm phát sinh và gây hại của bệnh + Tuyến trùng và nấm bệnh chủ yếu sống trong đất và gây hại trên tất cả các độ tuổi cây cà phê tái canh, cả trong giai đoạn vườn ươm. + Ẩm độ đất cao tạo điều kiện thuận lợi cho tuyến trùng và nấm bệnh phát triển, tuy nhiên đất quá ẩm hay quá khô cũng làm chết tuyến trùng. Do đó bệnh vàng lá, thối rễ thường phát sinh mạnh vào các tháng của mùa mưa (trừ các tháng mưa dầm) do có điều kiện ẩm độ đất thích hợp và hệ thống rễ cây cà phê phát triển mạnh là nguồn thức ăn dồi dào cho tuyến trùng và nấm bệnh phát triển. + Tuyến trùng và nấm bệnh có th ể di chuy ể n theo nước nên biện ph á p tư ớ i tr à n sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho bệnh lây lan nhanh. - Việc xới xáo, vét bồn trong các vườn cà ph ê đã bị bệnh cũng tạ o điều kiện cho bệnh lây l an và phát triển vì tạo vết thương cho bộ rễ. + Đối với cà phê kinh doanh, bệnh thường xuất hiện ở những vườn cà phê già cho năng suất cao trong một thời gian dài nhưng không được bổ sung phân hữu cơ đ ầ y đủ cũng như bón phân hóa học không cân đối. + Cà phê trồng lại trên các vườn cà phê già c ỗ i hay đang kinh doanh bị b ệ nh vàng lá thối rễ nặng thì mức độ thành công rất thấp nếu không tuân thủ việc khai hoan g , rà, thu gom rễ cẩn thận sau khi thanh lý và có thời gian luân canh thích hợp. 2. Phân cấp bệnh theo hình ảnh bộ phận trên mặt đất và bộ rễ cây cà phê bị bệnh vàn g lá, th ố i rễ ở các độ tuổi vườn cà phê khác nhau. 2.1. Mô tả triệu chứng và mức độ hại của cây cà phê bị bệnh vàng lá, th ố i r ễ ở các độ tuổi khác nhau: Tuổi vườn c à phê Triệu c hứng Cấp b ệ nh Cấp 0 Cấp 1 Cấp 2 Cấp 3 Cấp 4 Cây cà phê tái canh 2 năm tuổi Phần lá cây Xanh tốt ≤ 25 % lá vàng > 25 - 50 % lá vàng > 50 - 75 % lá vàng > 75 % lá vàng Phần thân, cành Thân, cành sinh trưởng bình thường Thân, cành sinh trưởng chậm lại Thân, cành sinh trưởng kém Thân,cành sinh trưở n g rất kém Thân, cành không phát triển Bộ phận rễ Rễ tơ và rễ cọc của cây phát triển bình thường, đầu rễ tơ màu trắng Một số rễ tơ của cây đã bị u sưng/thối đen (≤ 25 %), phần rễ cọc phát tr iển bình thường Nhiều rễ tơ đã bị u sưng/th ố i đen (> 25 - 50 %), phần rễ cọc cũng bị u sưng/thối ở đầu rễ lên Rễ tơ hầu như đã bị u sưng/thối đen hết (> 50 - 75 %), phần rễ cọc bị u sưng/thối Rễ tơ đã bị u sưng/thối đen gần hết (> 75 %), phần rễ cọc bị u sưng/thối gần hết Toàn cây Phát triển bình thường Phát triển hơi kém Phát triển kém Phát triển rất kém Còi cọc, sắp chết Cây cà phê ≤ 20 năm tuổi Phần lá cây Xanh tốt ≤ 25 % lá vàng > 25 - 50 % lá vàng > 50 - 75 % lá vàng > 75 % lá vàng Phần thân, cành Thân,cành sinh trưởng bình thường Thân, cành sinh trưởng chậm lại Thân, cành sinh trưởng kém Thân, cành có biểu hiện khô, sinh trưởng r ấ t kém Thân, cành khô, không phát triển và có biểu hiện ch ế t Bộ phận rễ Rễ tơ và rễ cọc của cây phát triển bình thường, đầu rễ tơ màu trắng Một số rễ tơ của cây đã bị u sưng/thối - đen (≤ 25 %), phần rễ cọc phát triển bình thường Nhi ề u r ễ tơ đã bị u sưng/thối đen (>25 - 50 %), phần rễ cọc bị u sưng/thối ở đầu rễ lên R ễ tơ h ầ u như đã bị u sưng/thối đen hết (> 50 - 75 %), phần rễ cọc bị u sưng/thối Rễ tơ đã bị u sưng/thối đen gần hết (> 75%), phần rễ cọc bị u sưng/thối gần hết Toàn cây Phát triển bình thường Phát triển hơi kém Phát triển kém, lá vàng Phát triển rất kém, lá rất vàng Còi cọc, lá rất vàng sắp chết Cây cà phê trên 20 năm tuổi Phần lá cây Xanh tốt ≤ 25% lá vàng > 25 - 50 % lá vàng > 50 - 75 % lá vàng > 75 % lá vàng Phần thân, cành Thân, cành sinh trưởng bình thường Thân,cành sinh trưởng chậm lại Thân, cành sinh trưởng kém Thân, cành già cỗi, sinh trưởng rất kém Thân,cành già cỗi, khô, chết Bộ phận rễ Rễ tơ và rễ cọc của cây phát triển bình thường, đầu rễ tơ màu trắng Một s ố rễ tơ của cây đã bị u sưng/thối đen (≤ 25 %), phần rễ cọc phát tr iển bình thường Nhiều rễ tơ đã bị u sưng/thối đen (> 25 - 50 %), phần rễ cọc bị u sưng/thối ở đ ầ u r ễ lên Rễ tơ hầu như đã bị u s ư ng/thối đen hết (> 50 - 75 %), phần rễ dọc cũng bị u sưng/t hố i Rễ tơ đã bị u sưng/thối đen g ầ n hết (> 75%), phần rễ cọc cũng bị u sưng/thối gần hết Toàn cây Phát triển bình thường Phát triển hơi kém Phát triển kém, lá vàng Già cỗi , lá vàng v à rụng Già cỗi, khô, lá vàng và rụng, sắp chết 2.2. Hình ảnh bộ phận trên mặt đất và bộ rễ cây cà phê bị bệnh vàng lá, thối rễ ở các độ tuổi vườn cà phê khác nhau