TCVN4038:2012

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 4038:2012 về Thoát nước - Thuật ngữ và định nghĩa TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 4038:2012 THOÁT NƯỚC - THUẬT NGỮ VÀ ĐỊNH NGHĨA Drain a ge - Terminology and de f initions Lời nói đầu TCVN 4038 : 2012 thay thế TCVN 4038 : 1985. TCVN 4038 : 2012 được chuyển đổi từ TCVN 4038 : 1985 theo quy định tại khoản 1 Điều 69 của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật và đi ể m b), khoản 1, điều 6 Nghị định 127/2007/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật tiêu chuẩn và Quy chu ẩ n kỹ thuật. TCVN 4038 : 2012 do Viện Kiến trúc, Quy hoạch Đô thị và Nông thôn - Bộ Xây dựng biên soạn, Bộ Xây dựng đề nghị, Tổng cục Ti ê u chuẩn Đo lường Ch ấ t lượng th ẩ m định, Bộ Khoa học và Công nghệ công b ố . THOÁT NƯỚC - THUẬT NGỮ VÀ ĐỊNH NGHĨA Drain a ge - Terminology and de f initions 1. Phạm vi áp dụng Tiêu chu ẩ n này quy định các thuật ngữ và định nghĩa, áp dụng trong l ĩnh vực thoát nước. 2. Thuật ngữ và định nghĩa 2.1. Khái niệm chung 2.1.1 . Nước thải Nước bị thay đ ổ i đặc đi ể m, t í nh chất do sử dụng hoặc do các hoạt động của con người và hoạt động sản xuất , kinh doanh. 2.1.2 . Nước thải sinh hoạt Nước thải ra từ các hoạt động sinh hoạt của con người như ăn uống, tắm giặt, vệ sinh cá nhân. 2.1.3 . Nước thải công nghiệp Nước thải ra từ các hoạt động sản xuất công nghiệp, làng nghề, hoạt động kinh doanh hoặc các hoạt động sản xuất khác. 2.1.4 . Nước mưa Nước mưa sau khi rơi xuống, chảy tr ê n bề mặt đư ờ ng phố, qu ả ng trường, khu dân cư và x í nghiệp công nghiệp b ị nhiễm bẩn. 2.1.5 . Ngu ồ n tiếp nhận nước thải Nguồn nước mặt hoặc vùng biển ven bờ, có mục đích sử dụng xác đ ị nh, nơi mà nước thải thải vào. 2.1.6 . Ngu ồ n nước Nơi tập trung thường xuyên hay tạm thời nước thiên nhi ê n trên mặt đất hay trong các lớp đất đá c ó chế độ dòng chảy. 2.2. Thoát nước và lưu lượng nước thải 2.2.1 . Lưu lượng nước thải Lượng nước thải chảy qua mặt cắt ướt của dòng chảy trong một đơn v ị thời gian. 2.2.2 . Hệ số không đ iều hòa lưu lượng nước thải Tỉ số giữa lưu lượng n ư ớ c thải lớn nh ất hoặc nh ỏ nhất và lưu lượng n ư ớc thải trung bình trong một đơn vị thời gian. 2.2.3 . Tiêu chu ẩ n thoát nước Lượng nước thải của một người dùng nước hay của một đơn vị sản ph ẩ m trong một đơn vị thời gian. 2.2.4 . Khu vực thoát nước Khu vực thoát nước bằng mạng lưới thoát nước 2.2.5 . Thời gian mưa tính toán Thời gian mưa có cường độ và tần suất nh ấ t định dùng để tính toán mạng lưới thoát nước. 2.2.6 . Chu kỳ vư ợt quá cường độ mưa tính toán Con số biểu thị số trận mưa c ó thể xảy ra trong 1 năm có cường độ vượt quá cường độ tính toán. 2.2.7 . Khu vực tập trung nước thải bề mặt Khu vực tập trung nước thải bề mặt để dẫn đến một vị trí trên mạng lưới thoát nước. 2.2.8 . Mô đun dòng ch ả y Lượng nước chảy qua một đơn vị diện tích khu vực nước thải trong một đơn vị thời gian. 2.2.9 . Sự xả nước thải từng đợt Sự xả nước thải từng đợt với thời gian ngắn làm cho lưu lượng n ồ ng độ chất bẩn tăng lên một cách đáng kể hoặc đồng thời xảy ra với c ả hai trường hợp đ ó . 2.2.10 . Độ đ ầ y của mạng lưới thoát nước T ỉ số giữa chiều cao lớp nước trong đường ống tự ch ả y hay trong kênh mương thoát nước với đường k í nh đường ống hoặc chiều cao kênh, mương thoát nước tại điểm tính toán của mạng lưới thoát nước. 2.3. Mạng lưới thoát nước và công trình trên mạng lưới 2.3.1 . Mạng l ướ i thoát nước Hệ thống đường ống, cống rãnh hoặc kênh mương thoát nước v à cá c công trình trên đ ó để thu và thoát nước thải trên một khu vực nhất định. Mạng lưới thoát nước gồm: mạng lưới thoát nước thải sinh hoạt, mạng lưới thoát nước thải công nghiệp và mạng lưới thoát nước mưa. 2.3.2 . Ố ng góp thoát nước Đường ống của mạng lưới thoát nước bên ngoài, để thu và thoát nước th ả i trên khu vực thoát nước. 2.3.3 . Cống xả nước mưa Đường ống để dẫn nước mưa từ giếng tràn đến nguồn tiếp nhận nước thải. 2.3.4 . Máng nước chảy xiết trên ống góp thoát nước Một đoạn ống thẳng trên ố ng góp thoát nước được đặt với độ dốc tạo nên d ò ng chảy rối và làm tho á ng nước thải. 2.3.5 . Giếng quản lý thoát nước Giếng được bố tr í trên mạng lưới thoát nước để quản lý mạng lưới thoát nước. 2.3.6 . Giếng thoát n ư ớc chuy ể n bậc Giếng được dùng để giảm độ sâu chôn ống giữa đi ể m đầu và điểm cuối tuyến ố ng, hoặc tránh thay đổi đột ngột tốc độ của dòng chảy, thư ờ ng áp dụng cho khu vực địa hình có độ dốc l ớ n (độ dốc lớn hơn độ dốc tí nh toán). 2.3.7 . Giếng thăm thoát nước Giếng được đặt tại các điểm có sự đ ổ i hướng dòng ch ả y, chuyển tiếp từ trong sân nhà, tiểu khu, từ tuyến ống đường phố, tuyến cống góp lưu vực... cho đến đường ống thải cuối cùng. 2.3.8 . Giếng tràn Công trình trên mạng lưới thoát nước để xả lượng nước mưa tràn vào ngu ồ n tiếp nhận nước thải. 2.3.9 . Ố ng xả nước thải Đoạn ống dẫn nước thải từ nhà v à công trình ra hệ thống thoát nước bên ngoài. 2.3.10 . Cống xả nước thải Đoạn đường ống dẫn nước thải đ ã được làm sạch tới nguồn nước. 2.3.11 . Nắp c ố ng xả nước thải Công trình đặt trên cống xả nước thải, bảo vệ cho cống xả khỏi bị hư h ỏ ng. 2.3.12 . Giếng thu nước mưa Công trình trên mạng lưới để thoát nước mưa. 2.4. Làm sạch nước thải 2.4.1 . Nhu cầu ôxi cho quá trình sinh hóa trong nước thải (NOS) Lượng ôxi được sử dụng để ôxi hóa sinh hóa các chất bẩn trong nước thải trong khoảng thời gian nhất định. 2.4.2 . Quá trình làm sạch nước thải trong điều kiện hiếu khí Quá trình phân h ủy các chất ô nhiễm hữu cơ có trong nước thải dưới tác dụng của các vi sinh vật trong điều kiện có ôxi của không khí. 2.4.3 . Quá trình làm sạch nước thải trong đi ề u kiện kỵ khí Quá trình phân hủy các chất hữu cơ có trong nước thải dưới tác dụng của các vi sinh vật trong điều kiện không có ôxi của không khí. 2.4.4 . Sự k hoán g hóa các chất bẩn trong nước thải Qu á trình biến đổi các hợp ch ấ t hữu cơ trong nước thải thành các chất vô cơ. 2.4.5 . Số người tương đương Số người qui ước được xác định b ở i khối lượng hay nồng độ các chất b ẩ n trong nước thải. 2.4.6 . T ải trọng th ủy lực của nước thải Lượng nước thải ứng với một đơn vị diện tích hay một khối tích công trình trong một khoảng thời gian nhất định. 2.4.7 . Tải trọng theo chất bẩn của nư ớ c thải Khối lượng của chất b ẩ n trong nước thải ứ ng với một đơn vị diện t í ch hay một khối tích công trình trong một khoảng thời gian nhất định. 2.4.8 . Sự tuần hoàn nước thải Sự dẫn nước thải đ ã làm sạch tr ở lại các công trình trên trạm làm sạch để pha lo ã ng hoặc để đ ả m bảo lưu lượng nước thải qua các công trình đó hoặc dùng vào các mục đích khác. 2.4.9 . Sự làm sạch nước thải Toàn bộ các quá trình công nghệ xử lý nước thải nhằm mục đ íc h phân hủy , kh ử độc và giảm nồng độ các chất bẩn. 2.4.10 . Sự làm sạch n ướ c thải bằng ph ương pháp cơ học Quá trình công nghệ làm sạch nước t hải bằng phương pháp cơ học và lý học. 2.4.11 . Sự làm sạch nước thải bằng phương pháp sinh học Quá trình công nghệ làm sạch nước thải dựa vào khả năng phân h ủy các chất bẩn của các vi sinh vật phân hủy các ch ấ t bẩn. 2.4.12 . Sự làm sạch nước thải bằng phương pháp hóa học Quá trình công nghệ làm sạch nước thải bằng hóa chất. 2.4.13 . Sự làm sạch triệt đ ể Sự tiếp tục làm sạch nước thải đã được làm sạch để tiếp tục làm giảm một số chất còn lại trong nước thải. 2.4.14 . Sự kh ử trùng nước thải và cặn lắng Sự xử lý nước thải và cặn lắng để diệt các vi trùng gây bệnh. 2.4.15 . Lượng chất bẩn còn lại trong nước thải Khối lượng ch ấ t bẩn còn lại trong nước thải sau khi làm sạch. 2.4.16 . Trạm l à m sạch nư ớ c thải Toàn bộ nhà, công trình và các thiết b ị để làm sạch nước thải và xử lý cặn. 2.5. Làm sạch nước thải bằng phương pháp cơ học 2.5.1 . Song chắn Thiết bị để làm sạch cơ học nước thải, để giữ lại các chất lơ lửng và các vật nổi có k íc h thước lớn. 2.5.2 . Bể điều hòa nước thải Công trình để điều hòa sự dao động về lưu lượng, nồng độ các chất bẩn hoặc nhiệt độ của nước thải. 2.5.3 . Bể lắng cát Công trình nhằm loại bỏ tạp ch ấ t vô cơ không hòa tan như cát, sỏi, xỉ và các vật liệu r ắ n khác c ó v ậ n tốc lắng hay trọng lượng riêng lớn. B ể lắng cát được bố trí ở các công trình xử lý nước thải có công suất ≥ 100 m3/ngđ. 2.5.4 . B ể thu mỡ Công trình được đặt trên đường ống thoát nước cuối cùng xả ra hệ thống thoát nước chung để thu dầu, m ỡ hay các tạp chất khác c ó trong nước thải . Cô ng trình thu dầ u m ỡ phải được bố trí khi nồng độ dầu mỡ lớn hơn 100 mg/l. 2.5.5 . B ể lắng nước thải Công trình để lắng các chất b ẩ n lơ lửng kể cả bùn trong nước thải. 2.5.6 . Thiết b ị cào bùn cặn Thiết bị dùng để cào vét cặn và bùn lắng dưới đáy bể lắ ng. 2.5.7 . Cặn tươi của nước thải Cặn lắng từ bể lắng lần th ứ nh ấ t. 2.5.8 . B ể lọc để làm sạch nước thải Công trình để lọc các chất bẩn lơ lửng trong nước thải bằng cách cho nước thải chảy qua v ậ t liệu lọc. 2.5.9 . Vật liệu lọc để làm sạch nước thải Vật liệu cho vào bể lọc. 2.6. Làm sạch nước thải bằng phương pháp sinh học 2.6.1 . Bể lọc sinh học (Biôphin) Công trình làm sạch nước thải hoạt động theo nguyên lý cho nước th ả i chảy qua lớp vật liệu lọc có màng sinh vật. 2.6.2 . Bể lọc sinh học nhỏ giọt (Bi ô phin nh ỏ giọt) Công trình làm sạch nước thải hoạt động theo nguyên lý nước thải được phân phối đều tr ê n bề mặt lớp vật liệu lọc theo kiểu nh ỏ giọt hoặc phun tia và có l ớ p vật liệu lọc không ngập nước. 2.6.3 . Bể lọc sinh học cao t ả i (Biôphin cao tải) Công trình làm sạch nước thải hoạt động theo nguyên lý nước th ả i chảy qua lớp vật liệu lọc lớn g ấ p nhiều lầ n bể lọc sinh học nh ỏ giọt. 2.6.4. Aerophin Công trình làm sạch nước thải hoạt động bằng phương pháp sinh học hiếu kh í theo nguyên lý cung cấp ô xi và khuấy trộn nước thải với bùn hoạt t í nh. 2.6.5 . Màng sinh vật Màng được cấu tạo b ở i các vi khu ẩn và các sinh v ật khác trên mặt lớp vật liệu lọc, có khả năng ôxi hóa và k hoán g hóa các ch ấ t b ẩ n. 2.6.6 . Thiết bị lưới của bể lọc sinh học Thiết bị dùng để phân phối đều nước thải trên mặt lớp vật liệu lọc trong bể lọc sinh học. 2.6.7 . Sự tiếp kh í cho nước thải Sự đưa không khí vào nước th ả i để tăng hàm lượng ôxi trong nước thải. 2.6.8 . C ườ ng độ tiếp khí cho nước thải Lưu lượng không khí tr ê n một đơn vị diện tích hay một đơn vị k hố i tích của công trình trong một khoảng thời gian nhất định. 2.6.9 . Bể tiếp khí sơ bộ C ô ng trình tiếp khí sơ bộ nước thải để nâng cao hiệu quả lắng của nước thải. 2.6.10 . Bùn hoạt tính Bùn chứa các vi sinh vật c ó khả năng hấp thụ và phân hủy các chất bẩn trong nước thải. 2.6.11 . Tuổi của bùn hoạt tính Khoảng thời gian diễn ra quá trình phục hồi hoàn toàn bùn hoạt t í nh trong các công trình làm sạch nước thải. 2.6.12 . Độ tăng của bùn hoạt tính Sự tăng khối lượng bùn hoạt tính do sự hoạt động của các vi sinh vật trong bể aeroten (2.6.21). 2.6.13 . Liều lượng bùn hoạt tính Nồng độ bùn hoạt t í nh trong bể aeroten (2.6.21). 2.6.14 . Chỉ số bùn hoạt tính Thể t íc h bùn hoạt tính trong 1 g cặn khô sau 30 min lắng. 2.6.15 . T ả i trọng bùn hoạt t í nh Khối lượng chất b ẩ n tính cho 1 kg cặn khô của bùn hoạt tính trong một ngày. 2.6.16 . Sự tuần hoàn của b ù n hoạt tính Sự tuần hoàn của bùn hoạt t í nh từ bể lắng lần th ứ hai sang bể aeroten (2.6.21). 2.6.17 . Hệ số t uần hoàn của bùn hoạt tính T ỉ số giữa thể tích bùn hoạt tính tuần hoàn với lưu lượng nước thải trung bình trong b ể aeroten (2.6.21). 2.6.18 . Sự khôi phục của bù n hoạt tính Quá trình phục hồi kh ả năng hấp thụ và ôxi hóa của bùn hoạt tính tuần ho à n b ằ ng phương pháp tiếp kh í. 2.6.19 . Sự trương nở của bùn hoạt tính Hiện tượng bùn hoạt tính nổi trên mặt nước thải do quá trình lên men. 2.6.20 . Hỗn hợp bùn hoạt tính Hỗn hợp nước th ả i và bùn hoạt tính. 2.6.21 . Bể aeroten Công trình làm sạch nước thải b ằ ng phương pháp sinh học có tiếp kh í. B ể aeroten gồm: bể aeroten lắng, b ể aeroten cao tải, bể aeroten tiếp khí kéo dài, b ể aeroten đ ẩ y, bể aeroten trộn... 2.6.22 . Bể ôxyten Công trình làm sạch nước thải bằng phương pháp sinh học có tiếp ôxi nguyên chất hoặc không khí giàu ôxi. 2.6.23 . Mương ôxi hóa tuần hoàn Mương ôxy hóa hoạt động theo nguyên lý bùn hoạt tính, được dùng để xử lý nước thải bậc hai hay bậc ba. 2.6.24 . Bể khôi phục bùn hoạt tính Một phần bể aeroten (2.6.21) hoặc một công trình độc lập để khôi phục bùn hoạt tí nh. 2.6.25 . H ồ sinh học Hồ để làm sạch nước thải bằng phương pháp sinh học trong điều kiện tự nhiên. 2.7. Xử lý bùn cặn 2.7.1 . Hệ thống công trình xử lý bùn cặn Toàn bộ các công trình và thiết bị đ ể thu, xử lý, khử độc, vận chuyển và sử dụng bùn cặn tạo t hành trong quá trình làm sạch nước thải. 2.7.2 . Ổ n định b ù n trong điều kiện hiếu khí Sự k hoán g hóa bùn hoạt tính bằng phương pháp ôxi hóa . 2.7.3 . Sự nén ép cặn Quá trình công nghệ làm giảm hàm lượng nước trong cặn để tăng độ chặt. 2.7.4 . Sự lên men cặn Quá trình công nghệ phân h ủy các chất hữu cơ trong cặn ở điều kiện kỵ khí. 2.7.5 . Bể mêtan (Mêtanten) Công trình để l ê n men cặn và nước thải có nồng độ bẩn cao trong điều kiện kỵ khí ở nhiệt độ cao. 2.7.6 . Nước bùn Nước b ẩ n được tách trong quá trình l ê n men , nén ép cặn, làm khô bùn và cặn. 2.7.7 . Xử lý cặn nước thải Nh ằ m xử lý cặn (cặn được tạo nên trong quá trình xử lý nước thải): - Làm giảm thể tích và độ ẩ m của cặn; - Ổn định cặn; - Kh ử trùng v à sử dụng lại cặn cho các mục đích khác nhau. 2.7.8 . Sự xử lý cặn bằng phương pháp nhiệt Phương pháp xử lý cặn ở nhiệt độ cao để kh ử trùng và l à m khô cặn. 2.7.9 . S â n phơi bùn Công trình làm khô cặn đã l ê n men ờ bể meetan và bể tiếp xúc đến mức cần thiết. 2.7.10 . B ể tự hoại Công trình để làm sạch nước thải bằng phương pháp cơ học, lắng kết hợp lên men trong điều kiện k ỵ khí. MỤC LỤC 1. Phạm vi áp dụng 2. Thuật ngữ và định nghĩa 2.1. Khái niệm chung 2.2. Thoát nước và lưu lượng nư ớ c thải 2.3. Mạng lưới thoát nước và công trình trên mạng lưới 2.4. Làm sạch nước thải 2.5. Làm sạch n ư ớc thải bằng phương pháp cơ học 2.6. L à m sạch nước thải bằng phương pháp sinh học 2.7. Xử lý bùn cặn