TCVN10763-3:2015

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10763-3:2015 (ISO 5350-3:2007) về Bột giấy - Ước lượng độ bụi và các phần tử thô - Phần 3: Kiểm tra bằng mắt dưới ánh sáng phản xạ theo phương pháp diện tích đen tương đương (EBA) TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 10763-3:2015 ISO 5350-3:2007 BỘT GIẤY - ƯỚC LƯỢNG ĐỘ BỤI VÀ CÁC PHẦN TỬ THÔ - PHẦN 3: KIỂM TRA BẰNG MẮT DƯỚI ÁNH SÁNG PHẢN XẠ THEO PHƯƠNG PHÁP DIỆN TÍCH MÀU ĐEN TƯƠNG ĐƯƠNG (EBA) Pulps - Estimation of dirt and shives - Part 3: Visual inspection by re f lected light using Equivalent Black Area (EBA) method Lời nói đầu TCVN 10763-3:2015 hoàn toàn tương đương với ISO 5350-3:2007. ISO 5350-3:2007 đã được rà soát và phê duyệt lại vào năm 2011 với bố cục và nội dung không thay đổi. TCVN 10763-3:2015 do Ban kỹ thuật Tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC6 Giấy và sản phẩm giấy biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Ch ấ t lượng thẩm đ ị nh, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Bộ TCVN 10763:2015, Bột giấy - ước lượng độ bụi và các phần t ử thô gồm các tiêu chuẩn sau: TCVN 10763-1:2015 (ISO 5350-1:2006), Phần 1: Kiểm tra tờ mẫu xeo trong phòng thí nghiệm bằng á nh s á ng truyền qua. TCVN 10763-2:2015 (ISO 5350-2:2006), Phần 2: Kiểm tra tờ mẫu sản xuất trong nhà máy bằng ánh sáng truyền qua. TCVN 10763-3:2015 (ISO 5350-3:2007), Phần 3: Ki ể m tra bằng mắt dưới ánh sáng ph ả n xạ theo phương pháp diện tích màu đen tương đương (EBA). TCVN 10763-4:2015 (ISO 5350-4:2006), Phần 4: Kiểm tra bằng thiết b ị dưới ánh sáng phản xạ theo phương pháp diện tích màu đen tương đương (EBA). BỘT GIẤY - ƯỚC LƯỢNG ĐỘ BỤI VÀ CÁC PHẦN TỬ THÔ - PHẦN 3: KIỂM TRA BẰNG MẮT DƯỚI ÁNH SÁNG PHẢN XẠ THEO PHƯƠNG PHÁP DIỆN TÍCH MÀU ĐEN TƯƠNG ĐƯƠNG (EBA) Pulps - Estimation of dirt and shives - Part 3: Visual inspection by re f lected light using Equivalent Black Area (EBA) method 1. Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này quy định phương pháp ước lượng độ bụi và các phần tử thô nhìn thấy trong bột giấy bằng ánh sáng phản xạ theo phương pháp diện tích màu đen tương đương (EBA). V ề nguyên tắc, phương pháp này áp dụng được cho tất cả các loại bột giấy khô hoặc ướt, được sản xuất ở dạng tờ hoặc cuộn, bao gồm cả bột giấy tái chế. CH Ú THÍCH : Kết quả ki ể m tra b ằ ng ánh sáng phản xạ ch ỉ thể hiện được s ố lượng các đốm nh ì n th ấ y trên b ề mặt hoặc g ầ n bề mặt của tờ bột gi ấ y. Các phần t ử nằm bên trong các tờ bột gi ấ y kh ô ng thể phát hiện được. 2. Tài liệu viện dẫn Các tài liệu viện dẫn sau rất cần thiết cho việc áp dụng tiêu chuẩn này. Đ ố i với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố th ì áp dụng bản được nêu. Đối với các tài liệu viện d ẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm c ả các sửa đổi. TCVN 8845-1 (ISO 5269-1), Bột giấy - Xeo tờ mẫu trong phòng thí nghiệm để th ử tính chất vật lý - Phần 1: Phương pháp thông thường. TCVN 8845-2 (ISO 5269-2), Bột giấy - Xeo tờ mẫu trong phòng thí nghiệm để th ử tính ch ấ t vật lý - Phần 2: Phương pháp Rapid-Kothen. ISO 7213:1981 1) , Pulps - Sampling for testing (Bột giấy - Lấy mẫu cho thử nghiệm). 3. Thuật ngữ và định nghĩa Trong tiêu chuẩn này áp dụng các thuật ngữ và định nghĩa sau. 3.1 . Tờ bột gi ấ y (sheet) Tờ bột giấy được lấy ra từ bành hoặc một mảnh của cuộn bột. 3.2 . Mẫu thử (test piece) Phần được lấy ra để kiểm tra. 3.3. T ờ bột giấy xeo trong phòng thí nghiệm (laboratory sheet) Tờ xeo trong phòng thí nghiệm từ bột giấy được đánh tơi. 3.4. Các ph ầ n tử khác màu trong bột giấy (contrary in pulp) Các phần tử không mong muốn, có kích c ỡ tối thiểu được quy định và có màu sắc hoặc độ đục khác với phần xung quanh của tờ bột giấy, theo biểu đồ so sánh được nêu tại Phụ lục A. 3.4.1. Bụi (dirt) Phần t ử khác màu không phải là xơ sợi. 3.4.2 . Phần tử thô (shive) Các mảnh vụn của gỗ hoặc các bó xơ sợi. 3.5. Diện t í ch màu đen tư ơn g đương (Equivalent Black Area) EBA Diện tích của một trong số các đốm tròn màu đen (giá tr ị Y c/2 bằng 2,4 %) trong biểu đồ so sánh (Phụ lục A) có cùng diện tích biểu ki ế n khi kiểm tra bằng mắt thư ờ ng trên phần nền màu trắng của nó (giá trị Y c /2 bằng 81,5 %) với đốm bụi có trên hoặc trong tờ bột giấy khi được kiểm tra bằng mắt thường. CH Ú THÍCH 1 : Trong cùng một đi ề u kiện quan sát tr ê n cùng một tờ bột giấy, các đ ố m bụi “màu xám ” có kích thước lớn hơn khi nh ì n b ằ ng mắt thường sẽ bằng với các đốm bụi “ màu đen ” có kích thước nhỏ hơn. CHÚ THÍCH 2 : Diện t í ch màu đen tương đương (EBA) của một đốm bụi được xác địn h bằng mắt thư ờ ng, thường nhỏ hơn diện tích thực của nó. EBA tiến gần đến diện t í ch thực chỉ với các đốm lớn. 4. Nguyên tắc Mẫu thử được kiểm tra trên cả hai mặt với ánh sáng phản xạ. S ố lượng và diện tích của tất cả các phần tử khác màu lớn hơn giá trị quy định và tương phản với diện t í ch xung quanh của tờ giấy được ước lượng. Tổng EBA của các phần tử khác màu được tính toán, tổng số lượng và tổng EBA của các hạt bụi và các phần t ử thô được báo cáo theo s ố lượng các phần tử khác màu trên mét vuông và theo milimét vuông trên mét vuông (số lượng các đốm khác màu/m 2 và mm 2 /m 2 ). 5. Thiết bị, dụng cụ 5.1. Thiết bị ch iế u sáng, có nguồn sáng thích hợp hoặc dụng cụ quan sát để kiểm tra tờ bột giấy trong ánh sáng phản xạ. Á nh sáng phải được phân bố với giá trị khoảng 1700 cd/m 2 ánh sáng trắng hoặc ánh sáng tự nhiên trên bề mặt của mẫu thử. Vì ánh sáng tác động như nhau đến các đốm khác màu và các đốm so sánh trên biểu đồ nên cường độ của sự chiếu sáng không mang tính quyết đ ị nh. CHÚ THÍCH : Độ chiếu sáng c ó th ể được đo bằng thi ế t b ị đo độ sáng. Đối với các tờ bột giấy có đường rãnh, cẩn thận đặt vị trí của nguồn sáng sao cho các đường lằn gợn của t ờ bột giấy không tạo thành bóng. Các kết quả có thể có sự sai khác lớn trên cùng một tờ bột giấy nếu như khi đếm không có kính lúp hoặc dụng cụ tương tự. Không sử dụng các dụng cụ phóng đại khi ước lượng kích thước các hạt bụi. 5.2. Biểu đồ so sánh , biểu đồ thực là một tấm ảnh (kích thước khoảng 89 mm x 127 mm) gồm một loạt các đốm tròn màu đen có diện tích khác nhau trên một nền trắng. Giá tr ị phản xạ của nền trắng là (81,5 ± 1,0) % và của các đốm màu đen l à (2,4 ± 0,4) %. Theo Graffs (xem Tài liệu tham khảo [1]), tất cả các đốm tròn trên biểu đồ hiện tại, trừ các đốm được liệt kê, c ó độ chính xác trong khoảng 10 % hoặc 0,005 mm 2 , tùy giá trị nào lớn hơn. Đối với độ chính xác đặc biệt, các diện tích được chỉ ra phải được thay bằng các giá trị ghi trong ngoặc đơn: 1,00 (1,08); 0,80 (0,76); 0,60 (0,58); 0,40 (0,42); 0,30 (0,31); 0,25 (0,26); 0,20 (0,21); 0,15 (0,16); 0,10 (0,11); 0,09 (0,10). Biểu đồ được nêu tại Phụ lục A. Chỉ các đốm tròn được s ử dụng cho phân tích. Bi ể u đồ so sánh này tương tự biểu đồ được sử dụng trong TAPPI 213 om-01. Các biểu đồ này có thể lấy được từ TAPPI ( http://www.tap p i.org ) Các thẻ bọc chất dẻo, bản phim, bản photocopy hoặc các biểu đồ in sẽ không cho kết quả tương đương và không được sử dụng trong phương pháp n à y. Không sử dụng biểu đồ cho trong TCVN 10763-1 (ISO 5350-1) và TCVN 10763-2 (ISO 5350-2), là biểu đồ dùng cho phương pháp kiểm tra bằng ánh sáng truyền qua. 6. Lấy mẫu và chuẩn bị mẫu thử 6.1. Lấy mẫu Nếu phép thử được thực hiện để đánh giá một lô bột giấy th ì tiến hành lấy mẫu theo ISO 7213. Nếu phép thử được ti ế n hành tr ê n một dạng mẫu khác th ì báo cáo nguồn gốc của mẫu và nếu c ó thể, quy trình lấy mẫu được sử dụng. Từ mẫu nhận được, b ả o đảm các phần thử nghiệm được l ấ y đại diện cho toàn bộ mẫu. 6.2. Tờ bột giấy Từ mỗi đơn v ị thử nghiệm lấy 10 tờ hoặc nhiều hơn (tốt nhất là 20 tờ), mỗi tờ có d iện tích lộ ra của mỗi mặt ít nh ấ t là 0,15 m 2 . Các tờ được lấy từ bành bột giấy là thích hợp. Giữ các tờ mẫu bột giấy ở giữa hai tờ giấy sạch. Trong các tờ bột giấy dày, các đốm bụi có thể nằm ở bên trong của tờ bột giấy. Khi bột giấy được sử dụng để sản xuất một sản ph ẩ m mới, các đốm bụi này có thể có các tác động khác. 6.3. Bột gi ấ y chưa đ ượ c s ấ y kh ô Lấy mẫu bột giấy và xeo thành tờ mẫu trên thiết bị xeo tờ mẫu sạch làm bằng thép không g ỉ theo TCVN 8845-1 (ISO 5269-1) hoặc TCVN 8845-2 (ISO 5269-2). Xeo đủ số lượng tờ bột giấy sao cho có tổng diện tích lộ ra (của cả hai mặt) í t nhất l à 0,4 m 2 . S ấy khô các tờ mẫu trên thiết bị sấy kh ô , cẩn thận tránh để tờ mẫu b ị bẩn và bị nhăn. 7. Cách tiến hành Kiểm tra diện tích đã lựa chọn để đ ế m. Sử dụng biểu đồ so sánh (Phụ lục A) để ước lượng diện tích màu đen tương đương của từng đốm. Ghi lại diện tích ước lượng của từng đốm. Trong khi đếm, n ế u thấy các đốm lạ khác thường như xác côn trùng hoặc đốm bụi kết khối không điểm hình cho lô hàng (được khẳng định bằng cách quan sát các tờ bột giấy khác) th ì bỏ qua. Các phần tử thô có thể được coi như một đốm bụi c ó tỉ lệ tương quan (t nhất là 3:1. Các phần tử thô có thể được đếm như các hạt bụi nếu nhìn thấy được khi quan sát ở vị trí vuông góc với bề mặt của tờ bột giấy, hoặc chúng có thể được báo cáo riêng nếu cần thiết. 7.1. Bột giấy có độ bụi th ấ p Kiểm tra c ả hai mặt của mẫu thử ở nơi không có bụi, tốt nhất là đặt lên trên một mặt phẳng c ó phủ tờ giấy rộng và sạch sau khi đã đảm bảo tay của người thử nghiệm hoàn toàn sạch. Quan sát các tờ bột giấy ở vị tr í vuông góc với bề mặt của tờ bột giấy. CHÚ THÍCH : Quan sát ở v ị trí vuông g ó c đặc biệt quan trọng đối với các t ờ bột giấy có các đường rãnh v ì diện t í ch tờ giấy được t í nh theo nguyên tắc h ì nh học đơn giản và b ỏ qua diện tích tăng thêm bởi các đường r ã nh. N ế u t ờ bột giấy và các ph ầ n tử khác màu được quan sát ở v ị tr í vuông góc với bề mặt của tờ bột giấy th ì ảnh hư ở ng của các đường r ã nh sẽ được loại b ỏ . C ẩ n thận dùng chổi lông quét sạch các hạt bụi bám hờ trên bề mặt tờ mẫu thử. Đếm các hạt bụi có EBA l ớ n hơn hoặc bằng 0,04 mm 2 . Ghi lại EBA của từng đốm bụi theo milimét vuông. Khi ước lượng EBA của các đốm bụi màu hoặc đốm bụi đen trên tờ bột trắng hoặc tờ bột màu, lựa chọn trên biểu đồ so sánh có nền màu trắng, đốm đen thích hợp mà nhận thấy tương đương. Nếu chúng cùng kh ả năng nhận biết hoặc cùng giá trị EBA th ì c ả đốm bụi và sau đó l à đốm đen đã chọn sẽ không phân biệt được ở cùng một khoảng cách khi chúng được chuyển ra xa khỏi tầm mắt. 7.2 . Bột g i ấy có độ bụi cao Nếu bột giấy b ẩ n và c ó nhiều loại đốm bụi nh ì n thấy trên các tờ bột giấy, các đốm bụi quá nhiều sẽ gây khó khăn khi kiểm tra diện tích mẫu quy định. Trong trường hợp đó, lựa chọn đốm tham chiếu đặc trưng trên biểu đồ so sánh có EBA trung b ì nh sao cho c ó ít nhất một kích cỡ đốm bụi như vậy hoặc kích cỡ lớn hơn có thể t ì m thấy trên mỗi 500 cm 2 của bề mặt mẫu thử. (Kích cỡ của các đốm tham chiếu được chọn có thể thay đ ổ i từ 0,08 mm 2 đối với bột giấy khá sạch đến 0,25 mm 2 hoặc lớn hơn đối với bột giấy bẩn). Tạo màng che cho tờ bột giấy có màu và kích thước xấp xỉ với mẫu thử, có lỗ th ủ ng ở ch í nh giữa hoặc ở góc bằng 1/5 diện tích mẫu thử. Kiểm tra cả hai mặt của mẫu thử ở nơi không có bụi. Quan sát tờ bột giấy tại vị trí vuông góc với bề mặt của nó (xem Chú thích trong 7.1). Không sử dụng màng che, c ẩ n thận dùng chổi lông quét các đốm bụi bám h ờ trên mẫu th ử . Sau đó kiểm tra các đốm bụi còn lại có EBA lớn hơn hoặc bằng đốm tham chiếu đã chọn. Ghi lại EBA của từng đốm bụi theo milimét vuông. Sử dụng màng che, kiểm tra từng đốm bụi trên bề mặt tờ bột gi ấ y mà có kích cỡ nhỏ hơn đốm tham chiếu và lớn hơn hoặc bằng 0,04 mm 2 . Ghi lại EBA của từng đốm bụi theo milimét vuông. 8. Biểu thị kết quả 8.1. Tính toán Đối với tất cả các phần tử khác màu (hoặc tách riêng đ ố m bụi và các phần t ử thô nếu có yêu cầu), tính toán tổng s ố lượng và tổng diện tích của chúng. 8.1.1. Bột giấy có độ bụi th ấ p Sử d ụng nguyên tắc h ì nh học đơn giản, xác định t ổ ng diện tích cả hai mặt của mẫu thử và ghi lại theo mét vuông. Bỏ qua diện tích tăng lên do các đường rãnh. Đối với tất cả các phần tử khác màu, tính tổng diện tích màu đen tương đương (EBA) trên cả hai mặt và ghi lại theo milimét vuông. Tính tổng milimét vuông của các phần tử khác màu trên mét vuông của bề mặt kiểm tra (m m 2 /m 2 ) và t ổ ng số các phần tử khác màu trên mét vuông của bề mặt kiểm tra (s ố lượng/m 2 ) 8.1.2. Đ ố i với bột giấy có độ bụi cao Sử dụng nguyên tắc hình học đơn giản, xác định tổng diện tích cả hai mặt của mẫu thử và ghi lại theo mét vuông. Tính tổng EBA của cả hai mặt bằng tổng EBA của các đốm bụi lớn hơn trên toàn bộ diện tích kiểm tra đầu tiên và cộng 5 lần EBA của các đốm bụi nhỏ hơn được quan sát theo 7.2. Tính t ổ ng milimét vuông của các phần tử khác màu tr ên mét vuông của bề mặt kiểm tra (mm 2 /m 2 ) v à tính tổng số các phần tử khác màu trên mét vuông bề mặt kiểm tra (số lượng/m 2 ). 8.1.3. Độ không đảm bảo đo Sự phân b ố kích c ỡ của các phần tử bụi xuất hiện tự nhiên là phân bố chu ẩ n loga và được tính xấp xỉ theo phân bố Poisson, giá trị độ không đảm bảo được tính toán theo công thức (1). Điều này được nêu trong tài liệu tham khảo [4] trong thư mục tài liệu tham khảo (1) Trong đó P là giá trị độ không đảm bảo, được biểu thị bằng phần trăm (%); n là tổng số lượng các phần t ử khác màu tìm được trong diện tích thử nghiệm; Điều này dẫn đến độ chụm của phép đếm phụ thuộc vào số lượng các đốm bụi đếm được. 8.2. Kết quả Báo cáo tổng số các phần tử khác màu trên diện tích bột giấy, lấy chính xác đến số nguyên. Báo cáo tổng diện tích của các ph ầ n tử khác màu trên diện tích bột giấy, lấy chính xác đến số nguyên. Đối với kết quả nhỏ hơn 5 mm 2 /m 2 lấy chính xác đến một chữ số thập phân. Báo cáo giá trị độ không đảm bảo chính xác đến một chữ số thập ph â n. 8.3. Độ chụm Không có các con số chính xác liên quan đến độ chụm được đưa ra. S ố liệu độ chụm khác nhau theo từng trường hợp là do bản chất của phương pháp thử. Kết quả phụ thuộc nhiều vào người thử nghiệm và mẫu. Phương pháp mất độ chụm lớn khi số lượng đốm bụi đếm được tăng lên. Các thông báo về độ chụm của tiêu chuẩn này dựa trên TAPPI T 213 om-01. 8.3.1. Độ lặp lại Ba lô bột giấy có mức độ bụi trong kho ả ng từ 1 mm 2 /m 2 và 5 mm 2 /m 2 đã được phân tích trong một phòng th í nghiệm và độ lặp lại là 15 %. 8.3.2. Độ t á i lập Ba lô bột giấy có mức độ bụi trong khoảng từ 1 mm 2 /m 2 và 5 mm 2 /m 2 đã được phân tích tại b ố n phòng thí nghiệm khác nhau, độ tái lập là 90 % 9. Báo cáo thử nghiệm Báo cáo thử nghiệm phải bao gồm các thông tin sau: a) Viện dẫn tiêu chu ẩ n này; b) Thời gian v à đ ị a điểm thử nghiệm; c) Tất cả các thông tin cần thiết để nhận biết mẫu th ử ; d) Các kết quả, biểu th ị bằng số lượng các phần tử khác màu trên mét vuông bột giấy; e) Các kết qu ả , biểu th ị bằng milimét vuông của các phần tử khác màu trên mét vuông bột giấy; f) Kết quả độ không đảm bảo đo, biểu thị bằng phần tr ă m; g) Bất kỳ điểm bất thường nào xảy ra trong quá trình thử nghiệm; h) Bất kỳ các thao tác nào không theo quy định của tiêu chu ẩ n này hoặc trong các tiêu chuẩn viện dẫn đến tiêu chuẩn này mà ảnh hưởng đến k ế t quả thử. PHỤ LỤC A (quy định) Biểu đồ so sánh Biểu đồ so sánh được sử dụng trong tiêu chuẩn này (Hình A.1) là biểu đồ được mô tả trong tiêu chuẩn TAPPI T 213 om-01 v à được cung cấp bởi tổ chức này (htt p ://www.ta pp i.or g) BIỂU ĐỒ ƯỚC LƯỢNG ĐỘ BỤI Sử dụng trong phương pháp TAPPIT 213 và T437 Bụi: là các vật lạ bám vào t ờ bột giấy mà khi kiểm tra bằng ánh sáng phản xạ không truyền qua, có màu sắc khác với ph ầ n còn lại của bề mặt t ờ bột giấy và có diện tích màu đen tương đương là 0,04 mm 2 hoặc lớn hơn. Kết quả được biểu thị là mm 2 /m 2 của b ề mặt, có nghĩa là ppm. Hình A.1 - Sự ước lượng kích thư ớ c các phần tử - Bi ể u đồ so sánh Không sử dụng bản sao chép vẽ lại của biểu đồ này và không sử dụng bản photocopy của biểu đồ để kiểm tra, bởi v ì các b ả n này có thể l àm thay đổi kích thước hoặc độ tương phản của các đốm. THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] GRAFF, J.H. and NIHLEN, E.K. A Chart for Estimation of Dirt in Pulp and paper , Tech. Assoc. Papers 25:331 (1942); Paper Trade J. 114 (21): 61 (1942). [2] KLUNGNESS, J.H., FERNANDEZ, L.E. and PLANTINGA, P.L., Image analysis for measuring adhesive contaminants in pulp . TAPPI Journal, 72:1 (1989), pp. 89-93. [3] TAPPI Test Method T 213 om-01, Dirt in pulp . [4] TAPPI Test Method T 437 om - 03, Dirt in paper and paperboard. 1) TCVN 4360:2001, Bột giấy - Lấy mẫu cho th ử nghiệm tương đương c ó sửa đ ổ i với ISO 7213:1981.