1691/QĐ-BYT

Quyết định 1691/QĐ-BYT năm 2016 hướng dẫn bảo đảm an toàn truyền máu phòng chống lây nhiễm vi rút Zika do Bộ Y tế ban hành BỘ Y TẾ ---------- CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc --------------- Số: 1691 /QĐ-BYT Hà Nội, ngày 06 tháng 05 năm 2016 QUYẾT ĐỊNH VỀ VIỆC BAN HÀNH HƯỚNG DẪN BẢO ĐẢM AN TOÀN TRUYỀN MÁU PHÒNG CHỐNG LÂY NHIỄM VI RÚT ZIKA BỘ TRƯỞNG BỘ Y TẾ Căn cứ Nghị định số 63/2012/NĐ-CP ngày 31 tháng 8 năm 2012 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức Bộ Y tế; Xét biên b ả n h ọ p ngày 5/4/2016 của Hội đồng chuyên môn xây dựng Hướng d ẫ n b ảo đảm an toàn truyền máu phòng chống lây nhiễm vi rút Zika; Theo đề nghị của Cục trư ở ng Cục Qu ả n lý Khám, chữa bệnh - Bộ Y tế, QUYẾT ĐỊNH: Điều 1. Ban hành kèm theo Quyết định này Hướng dẫn bảo đảm an toàn truyền máu phòng chống lây nhiễm vi rút Zika và các phụ lục kèm theo. Điều 2. Hướng dẫn bảo đảm an toàn truyền máu phòng chống lây nhiễm vi rút Zika được áp dụng tại các cơ sở y tế tiếp nhận hiến máu, xét nghiệm sàng lọc máu, Điều chế, cung cấp máu và các cơ sở y tế nhà nước và tư nhân khám bệnh, chữa bệnh có thực hiện truyền máu trong cả nước. Điều 3. Quyết đ ịnh này có hiệu lực kể từ ngày ký, ban hành. Quyết định này thay thế cho Quyết định số 1414/QĐ-BYT ngày 15/4/2016 của Bộ trưởng B ộ Y tế. Điều 4. Các ông, bà: Chánh Văn phòng Bộ; Cục trưởng Cục Quản l ý Khám, chữa bệnh; Chánh Thanh tra Bộ; các Vụ trưởng, Cục trưởng của Bộ Y t ế ; Giám đốc các bệnh viện, viện có giường bệnh trực thuộc Bộ Y t ế ; Giám đốc Sở Y tế các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; Thủ trưởng y tế các Bộ, ngành; Thủ trưởng các đơn vị có liên quan chịu trách nhiệm thi hành Quyết định này./. Nơi nhận: - Như Điều 4; - Bộ trưởng (đ ể báo cáo); - Các Thứ trưởng (để biết); - Website Bộ Y tế, w ebsite Cục QLKCB; - L ư u: VT, KCB. KT. BỘ TRƯỞNG THỨ TRƯỞNG Nguyễn Viết Tiến HƯỚNG DẪN BẢO ĐẢM AN TOÀN TRUYỀN MÁU PHÒNG CHỐNG LÂY NHIỄM VI RÚT ZIKA (Ban hành kèm theo quyết định s ố: 1691 /Q Đ -BYT ngày 0 6 tháng 5 n ă m 2016 của Bộ trư ở ng Y tế) I. Vài nét về nguy cơ mắc bệnh do vi rút Zika và lây truyền qua đ ư ờng truyền máu Vi rút Zika thuộc họ Flavivirus, do mu ỗ i Aedes truyền cho n g ười - là loại muỗi gây dịch S ố t xu ấ t huyết Dengue. Ngoài đường lây truyền do mu ỗ i, vi rút Zika có th ể truy ề n qua đường máu, quan hệ tình dục không an toàn. Thời kỳ ủ bệnh có thể kéo dài từ vài ngày đến 2 tuần. Chỉ Khoảng 20% người nhiễm vi rút Zika có biểu hiện triệu chứng lâm sàng như sốt nhẹ, ban dát s ẩ n trên da, đau đầu, đau mỏi cơ khớp, viêm kết mạc mắt. Có th ể phát hiện vi rút b ằ ng xét nghiệm RNA trong máu, nước ti ể u, nước bọt và tinh dịch. Hiện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nghi ngờ về mối liên quan gi ữ a nhiễm virus Zika và hội chứng n ã o nh ỏ ở trẻ sinh từ các bà mẹ nhiễm vi rút Zika trong thời gian 3 tháng đầu của thai kỳ. II. Phòng chống lây truyền vi rút Zika trong các hoạt động truyền máu Đ ể chủ động phòng chống nguy cơ lây truyền vi rút Zika qua đường truyền máu theo khuyến cáo của W H O, Bộ Y tế yêu cầu các đ ơ n vị y tế tuân thủ Thông tư số 26/2013/TT-BYT ban hành ngày 16/9/2013 của Bộ trưởng Bộ Y tế Hướng dẫn hoạt động truyền máu, và các v ă n b ả n hiện hành liên quan đến phòng chống vi rút Zika. Căn cứ vào tình hình dịch t ễ và Điều kiện của m ỗ i địa phương, các cơ sở y tế có liên quan đến hoạt động cung cấp, sử dụng máu lâm sàng cần khẩn trương Điều chỉnh hoạt động của đơn vị mình và xem xét nghiêm túc việc triển khai một s ố biện pháp như sau: 1 . Phòng ngừa lây truyền vi rút Zika trong hiến máu: a. Trì hoãn hiến máu tạm thời tối thiểu 28 n gày đối với những người: - Đã được chẩn đoán kh ẳ ng định nhiễm vi rút Zika. - Tất cả những người ở trong vùng dịch (trong phạm vi thôn ấp/phường) và trong 28 ngày k ể từ ngày thông báo hết dịch. - Có xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu, triệu chứng lâm sàng sốt nhẹ, ban dát s ẩ n trên da, đau đầu, đau mỏi cơ khớp, viêm kết mạc mắt; các triệu chứng nghi ngờ Sốt xuất huyế t Dengue với xét nghiệm Dengue âm tính. - Có quan hệ tình dục không an toàn với người có ch ẩ n đoán nhiễm vi rút Zika và/hoặc với n g ười có xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu lâm sàng có liên quan. b. Tất cả những người đã hiến máu, cần được hư ớ ng dẫn cách đ ể thông báo nhanh chóng, kịp thời cho các cơ s ở tiếp nhận hiến máu về những dấu hiệu, triệu ch ứ ng lâm sàng có liên quan đến nhiễm vi rút Zika m ớ i xuất hiện ở ngư ờ i đ ã hiến máu trong vòng 14 ngày sau k h i hiến máu. 2. Phòng ngừa lây truyền vi rút Zika trong l ư u trữ máu và chế ph ẩm m áu: a. Đ ố i với những đơn vị máu tiếp nhận ở vùng gần vùng có dịch, hoặc n g hi ngờ có dịch thì chỉ được sử dụng sau khi đã lưu tr ữ từ 14 ngày tr ở lên. b. Các đ ơ n vị máu, thành phần máu lấy từ những người được quy định ở Mục 1 .b thì không được cấp phát để t ruyền máu. 3. Phòng ngừa lây nhiễm vi rút Zika đối với người nhận máu: a. Đối tượng áp dụng: Là những bệnh nhân cần truyền máu, đặc biệt là phụ n ữ đang có thai trong 3 tháng đầu của thai kỳ. b. N ế u cần truyền máu thì nên sử dụng: - Máu và chế phẩm máu lấy từ vùng hoàn toàn không có dịch, hoặc nếu là từ vùng nghi ngờ, như quy định ở Mục 2.a thì ch ỉ dùng sau lưu trữ trên 14 n g ày. - Hoặc máu và chế ph ẩ m máu đ ã được bất hoạt vi rút (b ằ ng cách chi ế u xạ túi máu b ằ ng tia UV, giúp phá hủy đồng thời các loại vi rút có vỏ, vi rút không có vỏ, vi khu ẩ n, vi sinh vật, bất hoạt bạch cầu,...) . - Hoặc máu và chế ph ẩ m máu đã được xét nghiệm sàng lọc vi rút Zika. c. Đối với những đối tượng ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo mà cần phải truyền máu cấp cứu vì tính mạng bị đe dọa: - Nếu có các loại máu và chế phẩm máu đạt tiêu chu ẩ n thì sử dụng cho bệnh nhân như Mục 3.b. - Hoặc l ấ y máu từ nh ữ ng người có tình trạng sức khỏe bình thường thuộc lực lượng hiến máu dự bị của ngân hàng máu sống ở địa phương. Sau khi truyền máu cho bệnh nhân cần tiếp tục theo dõi các triệu chứng lâm sàng của tình trạng nhiễm vi rút Zika ở cả người hiến máu và người sử dụng máu và nếu phát hiện nhiễm vi rút Zika thì nên khám chuyên khoa. d. Đối với các chế phẩm máu có thời gian sử dụng ngắn (khối tiểu cầu, yếu tố VIII) thì chỉ được lấy từ những người hiến máu ở vùn g hoàn toàn không có dịch và phải không thuộc các đ ố i tượng ở Mục 1 .a, n ế u có th ể thì sử dụng thêm biện pháp bất hoạt vi rút. PHỤ LỤC 1 NỘI DUNG BỔ SUNG BẢNG HỎI TÌNH TRẠNG SỨC KHỎE NGƯỜI HIẾN MÁU (Ban hành kèm theo Quyết định s ố 1691 /QĐ-BYT ngày 06 tháng 5 năm 2016 của Bộ trưởng Bộ Y tế) I. Thực hiện đăng ký n g ườ i hiến máu c ó sử dụng “B ả ng hỏi sức khỏe người hiến máu” Khi khám tuyển người hiến máu, cần sử dụng “B ả ng hỏi sức khỏe người hiến máu” theo quy định tại Phụ lục 2, Thông tư 26/2013/TT-BYT của Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành ngày 16/9/2013. II. Các câu hỏi, thông tin cần b ổ sung có liên quan đến nguy cơ lây nhiễm vi rút Zika: STT Câu bảng hỏi sức kh ỏe người hiến máu (b ổ sung) Trả l ờ i Ghi chú Có Không 1 Ở khu vực không có dịch vi rút Zika trong vòng 28 ngày gần nhất, có: 1.1 Du lịch, công tác, học tập ở khu vực có dịch vi rút Zika □ □ 1.2 Có 1 trong những d ấ u hiệu, triệu chứng lâm sàng sốt nhẹ, ban dát sẩn trên da, đau đầu, đau mỏi cơ kh ớ p, viêm kết mạc mắt. □ □ 1.3 Có quan hệ tình dục không an toàn với người đã đi đến vùng có dịch Zika và/hoặc có 1 trong những dấu hiệu, triệu ch ứng như trên □ □ 2 Ở khu v ự c đã có d ị ch vi rút Zika 2.1 Có 1 trong những d ấ u hiệu, triệu chứng: Số t nhẹ, ban dát s ẩ n trên da, đau đầu, đau mỏi cơ khớp, viêm kết mạc mắt □ □ 2.2 Có hàng xóm, láng giềng, người nhà có dấu hiệu, triệu chứng như trên. □ □ 2.3 Có quan hệ tình dục không an toàn với người có một trong những dấu hiệu, triệu ch ứng như trên. □ □ 3 Cung c ấ p thông tin v ề tình trạng sức khỏe sau khi h i ế n máu: 3.1. Đ ồ ng ý trong 7 - 14 ngày sau hi ế n máu sẽ chủ động gọi điện thông báo cho cơ sở tiếp nhận máu về tình trạng sức kh ỏ e của b ả n thân. □ □ 3.2 Đồng ý cho phép cơ s ở tiếp nhận máu hỏi thăm tình trạng sức khỏe sau hiến máu 7 - 14 ngày. □ □ Xử trí: nếu trả lời “Có” một trong các câu h ỏ i trên, thì cần trì hoãn hiến máu tối thi ể u 28 ngày kể từ thời Điểm rời vùng dịch/hết hẳn các dấu hiệu, triệu chứng nghi ngờ/có quan hệ tình d ục không an toàn lần cuối /người mắc bệnh bình phục hoàn toàn. III . Cơ sở tiếp nhận máu cần cung cấp thông tin về số điện thoại đường dây nóng của cơ s ở ti ế p nhận hiến máu để trao đổi, tư vấn với người hiến máu. Việc cần làm: Cơ s ở tiếp nhận máu cần thông báo số điện thoại liên lạc đường dây nóng qua tờ rơi, giấy chứng nhận hiến máu, w ebsite của đơn vị. PHỤ LỤC 2 TÓM TẮT NỘI DUNG TƯ VẤN CHO NGƯỜI BỆNH CẦN TRUYỀN MÁU VỀ NGUY CƠ, HẬU QUẢ NHIỄM VI RÚT ZIK A DO TRUYỀN MÁU (Ban hành kèm theo Quyết định s ố 1691 /Q Đ -BYT ngày 06 th á ng 5 n ăm 2016 c ủ a Bộ trưởng Bộ Y tế) Cơ sở y tế khám, ch ữ a bệnh có thể cử cán bộ y tế thực hiện tư vấn trực tiếp hoặc cung cấp các tờ rơi chứa thông tin tối thiểu về truyền máu và nguy cơ lây nhiễm, hậu quả, các nguồn lây, cách thức dự phòng,...cho người bệnh có chỉ định truyền máu. Việc thực hiện t ư vấn hoặc xác nhận đã đọc hi ể u nội dung tư vấn cần được lưu hồ sơ. Nội dung tư vấn chi Tiết cần thu thập từ nguồn thông tin chính thức của Bộ Y t ế , T ổ chức Y tế Thế giới. Phụ lục này chỉ liệt kê những chủ đề cần tư vấn và bao gồm các nội dung tối thi ể u như sau: 1. Tình trạng bệnh lý hiện tại của người bệnh và nhu cầu cần truyền máu, ch ế ph ẩ m máu. Thông báo về lợi ích và nguy cơ có th ể x ả y ra do truyền máu. 2. Nhấn mạnh nguy cơ mới xuất hiện gần đây do lây truyền vi rút Zika qua đường truyền máu và các con đường lây truyền vi rút Zika. 3. Trao đổi, tìm hiểu tiền sử đi lại, sinh sống có liên quan đến nguy cơ lây nhiễm vi rút Zika. 4. Thông báo về hậu qu ả có thể xảy ra với thai nhi khi phụ nữ nhiễm vi rút Zika vào Khoảng thời gian 3 tháng đầu của thai kỳ. 5. Giải thích yêu cầu cần xác định khả năng có thai ở bệnh nhân nữ, thảo luận khả năng đang mang thai và các biện pháp xác định. 6. Khuyến cáo việc sử dụng các biện pháp tránh thai và thực hiện quan hệ tình dục an toàn có s ử dụng bao cao su với những người được truyền máu , hoặc có nguy cơ nhiễm vi rút Zika trong thời gian tối thiểu 28 ngày kể từ thời Điểm phơi nhiễm lần cuối.