TCVN8125:2015

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8125:2015 (ISO 20483:2013) về Ngũ cốc và đậu đỗ - Xác định hàm lượng nitơ và tính hàm lượng protein thô – Phương pháp Kjeldahl TIÊU CHUẨN VIỆT NAM TCVN 8125:2015 ISO 20483:2013 NGŨ CỐC VÀ ĐẬU ĐỖ - XÁC ĐỊNH HÀM LƯỢNG NITƠ VÀ TÍNH HÀM LƯỢNG PROTEIN THÔ - PHƯƠNG PHÁP KJELDAHL Cereals and pulses - Determination of the nitrogen content and calculation of the crude protein content - Kjeldahl method Lời nói đầu TCVN 8125:2015 thay thế TCVN 8125:2009; TCVN 8125:2015 hoàn toàn tương đương với ISO 20483:2013; TCVN 8125:2015 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC/F1 Ngũ cốc và đậu đỗ biên soạn, T ổ ng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng thẩm định, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. NGŨ CỐC VÀ ĐẬU ĐỖ - XÁC ĐỊNH HÀM LƯỢNG NITƠ VÀ TÍNH HÀM LƯỢNG PROTEIN - PHƯƠNG PHÁP KJELDAHL Cereals and pulses - Determination o f the nitrogen content and calculation of the crude protein content - Kjeldahl method CẢNH B Á O - Việc áp dụng tiêu chuẩn này có th ể liên quan đến các vật liệu, th iế t b ị và các tha o tác gây nguy hiểm. Tiêu chuẩn này không thể đưa ra được hết t ấ t c ả các vấn đề an toàn liên quan đến việc sử dụng chúng. Người sử dụng tiêu chuẩn này phải tự thi ế t lập các thao tác an toàn thích hợp v à xác định khả năng áp dụng các giới hạn quy đ ị nh trước khi sử dụng tiêu chuẩn. 1 Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này quy định phương pháp xác định hàm lượng nitơ bằng phương pháp Kjeldahl và tính hàm lượng protein thô trong ngũ c ố c, đậu đỗ và các s ả n phẩm của chúng. Phương pháp này không phân biệt được giữa nitơ prote i n và nitơ phi protein. Nếu cần phải xác định hàm lượng nitơ phi protein th ì áp dụng phương ph á p th í ch hợp khác. CHÚ TH Í CH Trong các trư ờ ng hợp cụ th ể, phương pháp này kh ô ng th ể thu đ ư ợc toàn bộ nitơ trong nitrat và nitrit. 2 Tài liệu viện dẫn Các tài liệu viện dẫn sau rất c ầ n thiết cho việc á p dụng tiêu chuẩn này. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố thì áp dụng phi ê n b ả n được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố th ì áp dụng phiên b ả n mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi, bổ sung (nếu c ó ). TCVN 4846 (ISO 6540), Ngô - Phương pháp xác định hàm lượng ẩ m (ngô bột và ngô hạt) . ISO 712, Cereals and cereal products - Determination of moisture content - Re f erence method ( Ngũ cốc v à sản ph ẩ m ngũ cốc - X á c đ ị nh hàm lượng ẩm - Phương ph á p chu ẩ n) . ISO 24557, Pulses - Determination o f moisture content - Air-oven method (Đậu đỗ - Xác định độ ẩ m - Phương ph á p dùng lò không khí nóng) . 3 Thuật ngữ và định nghĩa Trong tiêu chuẩn này sử dụng các thuật ngữ và định nghĩa sau đây: 3.1 Hàm lượng nitơ (nitrogen content) Lượng nitơ xác định được bằng quy trình quy định trong tiêu chuẩn này. CHÚ THÍCH Hàm lượng nitơ được b iểu th ị bằng phần trăm khối lượng ch ất kh ô . 3.2 Hàm lượng protein th ô (crude protein content) Lượng protein th ô được t í nh từ hàm lượng n i tơ xác định bằng phương pháp quy định trong tiêu chuẩn này, bằng cách nh â n hàm lượng nitơ với các hệ s ố thích hợp tùy thuộc vào từng loại ngũ cốc hoặc đậu đỗ. CH Ú THÍCH Hàm lượng prot e in thô được bi ể u thị bằ n g phần trăm khối lượng ch ấ t khô. 4 Nguyên tắc Phần mẫu thử được phân hủy b ằ ng axit su l furic khi có mặt của ch ấ t xúc tác. S ả n ph ẩ m ph ả n ứng được trung hòa bằng kiềm, sau đó được chưng cất. Amoniac giải phóng được thu vào dung dịch axit boric, rồi được c h u ẩ n độ bằng dung d ị ch axit sulfuric đ ể xác định hàm lượng nitơ v à t í nh hàm lượng protein thô. 5 Thuốc thử CẢNH BÁO - C ầ n thận trọng khi sử dụng các thuốc thử nêu trong 5.3, 5 .8, 5.9 và 5.13. 5.1 Ch ỉ sử dụng các thuốc thử loại tinh khiết phân tích không chứa các hợp chất nitơ, trừ các chất chuẩn và sử dụng nước c ấ t hoặc nước đã khử khoáng hoặc nước có độ tinh khiết tương đương. 5.2 Viên Kjeldahl, tương ứng với các thành phần sau: đồng (II) sulfat ngậm năm ph â n tử nước (CuS O 4 .5H 2 O ) = 2,8 %, titan oxit (TiO 2 ) = 2,8 % và kali sul f at (K 2 SO 4 ) = 94,3 %. Cách khác, đồng (II) sul f at ngậm năm phân t ử nước, titan oxit v à kali sul f at có thể được trộn lẫn theo t ỷ lệ tương ứng. 5.3 Axit su l fur i c, c (H 2 S O 4 ) = 18 mol/l, ρ 20 (H 2 S O 4 ) = 1,84 g/ml. 5.4 Chất ch ố ng tạo bọt: dầu para fi n, silicon hoặc các viên ch ố ng tạo bọt có thể được sử dụng để ngăn sủi bọt. 5.5 Axetanil i t (C 8 H 9 NO) hoặc tryptophan (C 11 H 1 2 N 2 O 2 ), 99 % (khối lượng) 5.6 Axit bor i c, d ung dịch nước , ρ 20 (H 3 B O 3 ) = 40 g/l hoặc nồng độ bất kỳ khác khuy ế n cáo theo thiết bị được sử dụng. 5.7 Ch ấ t ch ỉ thị màu Bổ sung các thể tích dung dịch A (5.7.1) và dung dịch B (5.7.2) theo hướng dẫn sử dụng th iế t bị (ví d ụ: 5 th ể tích dung dịch A và 1 thể tích dung dịch B) hoặc bất kỳ chất chỉ thị màu khác theo hư ớ ng dẫn sử dụng thi ế t b ị . CH Ú THÍCH 1 Có th ể sử dụng dung dịch axit boric chứa ch ấ t ch ỉ th ị màu sẵn có (5.7.1 và 5.7.2) CHÚ TH Í CH 2 T ỷ lệ dung dịc h A và dung dịch B c ó th ể được điều ch ỉ nh tùy thuộc vào thiết bị. Việc chu ẩ n độ bằng điện th ế sử dụng điện cực pH, cần được kiểm tra hàng ng ày . 5.7.1 Dung d ị ch A Xanh bromocresol (C 21 H 14 B r 4 O 5 S): 200 mg. Etanol (C 2 H 5 OH), 95 % thể tích: một lượng đủ cho 100 ml dung dịch. 5.7.2 Dung d ị ch B Đ ỏ metyl (C 1 5 H 15 N 3 O 2 ): 200 mg. Etanol (C 2 H 5 OH), 95 % phần thể tích: một lượng đủ cho 100 ml dung dịch. 5.8 Natri hydroxit , dung dịch nước (NaOH), trong khoảng 33 % hoặc 40 % khối lượng có hàm lượng nitơ nhỏ hơn hoặc bằng 0,001 %. Cũng có thể sử dụng natri hydroxit kỹ thuật khi hàm lượng nitơ nh ỏ hơn hoặc bằng 0,001 %. 5.9 Axit sul f uric, dung dịch th ể tích chuẩn, c ( H 2 SO 4 ) = 0,05 mo l /l. Nên sử dụng H 2 S O 4 thay cho HCI v ì H 2 SO 4 không tạo bọt khí trong các ống nối. 5.10 Amoni su lf at, d ung dịch thể tích chuẩn, c (NH 4 ) 2 S O 4 = 0,05 mol/l. Cách khác, có thể sử dụng muối (NH 4 ) 2 Fe ( S O 4 ) 2 .6H 2 O . 5.11 Đá bọt , dạng hạt, đã được rửa trong axit clohydr i c và được nung hoặc que khu ấ y th ủ y tinh có th ể sử dụng để ngăn tạo bọt. 5.12 Sacarose ( tùy chọn) không chứa nitơ. 5.13 D i phospho pentoxit (P 2 O 5 ). 6 Thiết bị, dụng cụ Sử dụng các thiết bị, dụng cụ thông thường của phòng thử nghiệm, và cụ thể như sau: 6.1 Máy nghi ề n cơ học. 6.2 Sàng , có cỡ lỗ 0,8 mm. 6.3 C â n ph â n tích , có thể c â n chính xác đến 0,001 g. 6.4 Thiết bị phân hủy, chưng c ấ t và chu ẩ n độ Cần phải đảm bảo sự phân bố đồng đều nhiệt độ c ủ a thiết bị phân hủy. Đánh giá độ đồng đều của nhiệt độ bằng phép thử đầy đủ với một trong hai chất chuẩn (5.5) và xác định độ thu hồi đạt đ ư ợc. Thiết bị chưng cất cũng được kiểm tra xác nhận bằng cách chưng cất một lượng đã bi ế t của muối amoni [ví dụ: 10 ml dung dịch amoni sul f at (5.10) ] và kiểm tra xem độ thu hồi có l ớ n hơn hoặc bằng 99,8 % hay không. 7 Lấy mẫu Phương pháp lấy mẫu không quy định trong tiêu chuẩn này. Nên lấy mẫu theo TCVN 9027 ( ISO 24333). Mẫu gửi đến phòng thử nghiệm phải là mẫu đại diện. Mẫu không bị hư h ỏ ng hoặc thay đổi trong suốt quá trình vận chuy ể n hoặc bảo qu ả n. 8 Chuẩn bị mẫu thử Nếu c ầ n, nghi ề n mẫu sao cho toàn bộ m ẫ u lọt qua lỗ sàng 0,8 mm. Đối với các hạt, khối lượng hạt cần phải nghiền ít nh ấ t l à 200 g. Trộn đều mẫu đã nghiền. 9 Xác định độ ẩm Xác đ ị nh độ ẩm, w H , của mẫu thử từ một lượng m ẫ u đ ã được chuẩn b ị theo Điều 8. Tiến hành xác định bằng phương pháp thử phù hợp đối với t ừ ng s ả n ph ẩ m (ví dụ ISO 712 đối với ngũ cốc và sản phẩm ngũ cốc, TCVN 4846 (ISO 6540) đối với ngô, hoặc bằng phương pháp m ô tả trong [8] và được sử dụng để thử nghi ệ m một số loại đậu đỗ cụ thể hoặc ISO 24557 đối với đậu đỗ). 10 Cách tiến hành 10.1 Y ê u c ầ u chung Nếu cần, kiểm tra các yêu c ầ u về giới hạn l ặp lại (12.2) thì t iế n hành hai phép xác định riêng rẽ theo 10.2 đến 10.5. 10.2 Phần mẫu thử C â n một lượng mẫu thử đã chuẩn bị theo Điều 8, chính xác đến 0,001 g, tùy thuộc v à o hàm lượng nitơ dự kiến sao cho phần m ẫ u th ử ch ứ a từ 0,005 g đến 0,2 g nitơ v à tốt nhất là lớn hơn 0,02 g. 10.3 Xác đ ị nh 10.3.1 Phân hủy CẢNH BÁO - Các thao tác sau đây phải được thực hiện trong tủ hút chịu được axit sul f uric, thông gió t ố t . Chuyển phần mẫu thử (10.2) vào b ì nh phân hu ỷ , sau đó thêm s ố viên xúc tác c ầ n thiết (5.2) chứa 10 g kali su l fat, 0,30 g đồng (II) sul f at ngậm năm phân tử nước và 0,30 g titan oxit. Cuối cùng thêm 20 ml axit su l furic (5.3). Có thể điều ch ỉ nh lượng axit su lf uric tùy t h uộc vào thiết bị, nhưng chỉ sau khi chắc chắn phép đo này c ầ n c ó độ thu hồi 99,5 % đối với axetanilit và 99,0 % đối với tryptophan. Trộn kỹ , đ ể ư ớ t hoàn toàn phần mẫu thử. Đặt các b ì nh trên thiết bị phân hủy đã được gia nhiệt trư ớ c đến (420 ± 10) o C. Sau ít nhất 2 h phân hu ỷ , tính từ thời điểm nhiệt độ của thiết bị đạt (420 ± 10) o C, l ấ y b ì nh ra và để nguội. CHÚ THÍCH Nên bổ sung đá bọt hoặc q ue khuấy th ủ y tinh (5.11) để đi ề u ch ỉ nh s ô i và chống tạo bọ t ( 5 .4). Thời gian phân hủy tối thi ể u được kiểm tra bằng chất chuẩn nhưng rất khó đ ể đạt tỷ lệ thu hồi (xem 10.5). Theo khuyến cáo của nh à sản xu ấ t thiết bị, việc hút quá mạnh sẽ làm thất thoát n i tơ. 10.3.2 Ch ư ng c ấ t C ẩ n thận cho 50 ml nước v à o b ì nh đã nguội và để nguội h ẳ n. Chuyển v à o b ì nh thu nhận 50 ml axit boric (5.6) và ít nhất 10 giọt ch ỉ thị màu (5.7), quan sát máy đo màu hoặc sử dụng đ ầ u dò quang. Thêm một lượng dư 5 ml dung dịch natri hydroxit (5.8) c ầ n đ ể trung hoà lượng axit sul f uric đã sử dụng. Sau đó tiến hành chưng cất. Lượng th u ốc thử được sử dụng có thể thay đổi tùy thuộc vào thiết bị. 10.3.3 Chuẩn độ Tiến hành chuẩn độ bằng dung dịch axit sul f uric (5.12), thực hiện liên tục trong suốt quá trình chưng cất hoặc trên toàn bộ dịch c ấ t khi kết thúc quá trình chưng cất. Xác định điểm kết thúc quá trình chưng c ấ t bằng máy so màu hoặc sử dụng đ ầ u dò quang hoặc phân tích điện thế có hệ thống đo pH. 10.4 Phép thử mẫu trắng Tiến hành phép thử mẫu tr ắ ng v ớ i các thuốc thử sử dụng trong 10.3.1 đến 10.3.3 nhưng không có mẫu thử (10.2). CH Ú TH Í CH C ó th ể thay m ẫ u thử b ằ ng 1 g sacarose ( 5.12). 10.5 Phép thử với chất chuẩn (Phép thử kiểm tra) Làm khô chất chu ẩ n được sử dụng ở nhiệt độ từ 60 o C đến 80 o C trong chân không, với sự c ó mặt của diphospho pentox i t (5.13). Tiến hành phép thử kiểm tra trên phần mẫu thử tối thiểu 0,15 g b ằ ng cách xác định hàm lượng nit ơ c ủ a tryptophan và/hoặc của axetanilit (5.5). CH Ú TH Í CH Có th ể th ê m 1 g sacarose (5.12) vào chất chuẩn. Độ thu hồi nitơ từ axetanilit phải ít nhất là 99,5 % và độ thu hồi nitơ từ tryptophan í t nh ấ t là 99,0 %. 11 Biểu thị kết quả 11.1 Hàm lư ợn g nitơ H à m lượng nitơ, w N , biểu thị phần khối lượng chất khô, tính bằng phần trăm (%), theo Công thức (1): (1) trong đó: V 0 là th ể tích của dung dịch axit sul f uric (5.9) c ầ n cho phép thử m ẫ u trắng, tính bằng mililit (ml); V 1 là thể tích của dung dịch axit sulfuric (5.9) cần cho phần mẫu thử, tính b ằ ng mililit (ml); 0,014 là lượng nit ơ tương đương với việc sử dụng 1 ml dung dịch axit suifuric 0,5 mol/l, t í nh bằng gam (g); T là nồng độ đương lượng của dung dịch axit sul f uric được sử dụng để chuẩn độ; m là khối lượng của ph ầ n mẫu thử, tính bằng gam (g); w H là độ ẩ m, được xác định theo Điều 9. Bi ể u thị kết quả đến hai chữ s ố thập phân. 11.2 Hàm lượ ng prote i n thô Tính hàm lượng protein thô của sản ph ẩ m khô bằng cách nhân giá trị hàm lượng nitơ thu được (11.1) ở thời điểm xác định với hệ số chuyển đ ổ i phù hợp cho loại sản phẩm ngũ cốc hoặc đậu đỗ và việc sử dụng ch ú ng. Biểu thị kết quả đến một chữ số thập phân. CHÚ TH Í CH Một số hệ số chuy ể n đ ổ i đ ư ợc sử dụng cho ngũ cốc được n ê u trong Phụ lục C. Các loại khác thường s ử dụng hệ s ố 6,2 5 . 12 Độ chụm 12.1 Phép thử liê n phòng thử nghiệm Các chi tiết của phép thử liên phòng thử nghiệm về độ chụm của phương pháp được đưa ra trong Phụ lục A. Các gi á trị thu được từ phép thử liên ph ò ng t h ử nghiệm này có thể không áp dụng cho các dải n ồ ng độ và các ch ấ t nền ngoài các dả i nồng độ và ch ấ t n ề n đ ã nêu. 12.2 Độ lặp lại Chênh lệch tuyệt đ ố i giữa các kết quả của hai phép thử độc lập, đơn l ẻ thu được khi sử dụng cùng phương pháp trên vật liệu thử gi ố ng hệt nhau trong cùng một phòng thử nghiệm, do một người thực hiện, sử dụng cùng thiết bị, thực hiện trong một khoảng thời gian ng ắ n, không được quá 5 % các trường hợp vượt quá giới hạn lặp lại r đ ược tính theo Công thức (2) sau đây: r = (0,0063 x w P ) x 2,8 (2) trong đó w P là hàm lượng protein thô của mẫu, biểu th ị bằng phần trăm kh ố i lượng s ả n phẩm khô (xem B ả ng B.1). Đối với các sản ph ẩ m có hàm lượng protein thô từ 7 % đến 80 %, xem Bảng A.1 và Hình A.1. 12.3 Đ ộ tái lập Chênh lệch tuyệt đối giữa các kết qu ả của hai phép thử đơn lẻ , thu được khi sử dụng cùng phương pháp trên vật liệu thử giống hệt nhau trong các phòng thử nghiệm khác nhau, do những người khác nhau thực hiện, sử dụng các thi ế t b ị khác nhau, không được quá 5 % các trư ờ ng hợp vượt qu á giới hạn tái lập R được t í nh theo công thức (3) sau đây: R = (0,014 x w P ) x 2,8 (3) (xem B ả ng B.1). Đối với các sản ph ẩ m c ó hàm lượng protein thô từ 7 % đến 80 %, xem B ả ng A.1 và H ì nh A.1. 12.4 Chênh lệch tới hạn 12.4.1 So sánh hai nhóm phép đo trong một phòng thử nghiệm Chênh lệch tới hạn (CDr) giữa hai giá tri trung b ì nh, mỗi giá trị thu được từ hai kết qu ả thử trong các điều kiện lặp lại, bằng: CDr = 1,98 x s r = 1,98 x (0,0063 x w P ) = 0,01247 x w P (4) ( xem Bảng B.1). Trong đó: s r l à độ l ệch chuẩn lặp lại; w P hàm lượng protein thô của mẫu t í nh theo khối lư ợ ng sản ph ẩ m khô, biểu thị bằng phần trăm. 12.4.2 So sánh hai nhóm ph é p đo trong hai phòng thử nghiệm Chênh lệch tới hạn (CDR) giữa hai giá trị trung bình, mỗi giá tr ị thu được t ừ hai kết quả thử do hai phòng thử nghiệm khác nhau thực hiện trong các điều kiện lặp lại, b ằ ng: (5) (xem Bảng B.1). Trong đó: s R là độ lệch chu ẩ n tái lập; s r là độ lệch chuẩn lặp lại; w p l à hàm lượng prote i n thô của mẫu tính theo khối lượng sản phẩm khô, biểu thị bằng phần tr ă m. 13 Báo cáo thử nghiệm Báo cáo thử nghiệm phải ghi rõ: a) mọi thông tin cần thiết để nhận biết đ ầ y đ ủ về mẫu thử; b) phương pháp l ấ y mẫu đ ã sử dụng, nếu bi ế t; c) phương pháp thử đ ã sử dụng, viện dẫn ti ê u chu ẩ n này; d) hệ số chuyển đ ổ i được sử dụng (xem Ch ú thích trong 11.2); e) mọi chi tiết thao tác không được quy đ ị nh trong tiêu chuẩn này hoặc những điều được coi l à tùy ý cũng như b ấ t kỳ sự cố nào c ó thể ảnh hưởng đến k ế t quả thử; f) kết qu ả thử thu được, hoặc nếu thỏa mãn yêu cầu về độ lặp lại th ì nêu kết quả cuối c ù ng thu được. Phụ lục A (Tham khảo) Kết quả của các phép thử liên phòng Độ lặp lại, độ tái lập và chênh lệch tới hạn của phương pháp được thiết lập b ở i hai phép thử liên phòng thử nghiệm lu â n phi ê n theo các yêu cầu của TCVN 6910-2 (ISO 5725-2), TCVN 6910-3 (ISO 5725-3) và TCVN 6910-6 (ISO 5725-6). Mư ờ i ph ò ng thử nghiệm tham gia vào phép thử n à y. Mười bốn s ả n ph ẩ m và bốn chất chuẩn được dùng để phân tích. Các kết quả đưa ra trong Bảng A.1. Bảng A.1 - K ế t quả th ố ng k ê của các phép thử li ê n phòng thử nghiệm Thông số M ẫ u a 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Số lượng phòng thử nghiệm còn lại sau khi đ ã loại tr ừ ngo ạ i lệ 10 9 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 9 Hàm lượng protein trung b ì nh ( w N x 5,7), tí nh theo % ch ấ t k h ô , w P 7 , 03 8 , 94 9 , 02 11 , 88 13 , 90 15 , 54 16,19 21 , 91 22 , 80 31,57 61 , 33 62 , 19 79 , 46 79 , 99 Độ l ệ ch chuẩn l ặ p lại, s r 0,11 0 , 04 0 , 07 0 , 15 0 , 06 0 , 07 0 , 17 0,09 0 , 17 0 , 10 0 , 85 0 , 27 0 , 57 0 , 19 Hệ s ố bi ế n thiên (độ lệch chuẩn r /trung b ì nh), % 1 , 56 0 , 45 0 , 78 1 , 26 0 , 43 0 , 45 1 , 05 0 , 41 0 , 75 0 , 32 1 , 39 0,43 0 , 72 0 , 24 Giới hạn lặp lại, r ( = 2,8 x s r ) 0 , 31 0 , 11 0 , 20 0,42 0 , 17 0 , 20 0 , 48 0 , 25 0 , 4 8 0 , 28 2 , 38 0 , 76 1 , 60 0 , 53 Độ lệch chuẩn tái lập , s R 0 , 19 0 , 14 0 , 08 0 , 28 0 , 16 0 , 14 0 , 34 0 , 29 0 , 46 0 , 46 1 , 37 0,79 1 , 02 0 , 83 Hệ s ố biến thi ê n (độ lệch chuẩn R / trung b ì nh) , % 2 , 70 1 , 57 0 , 89 2 , 36 1 , 15 0 , 90 2 , 10 1 , 32 2 , 02 1 , 46 2 , 23 1 , 27 1 , 28 1,04 Gi ớ i hạn tái lập , R (= 2 , 8 x s R ) 0 , 53 0 , 39 0 , 22 0 , 78 0 , 45 0 , 39 0 , 95 0 , 81 1 , 29 1 , 29 3 , 84 2 , 21 2 , 86 2 , 32 a Các mẫu đ ó là: 1 = Bột m ì thông thường 1; 2 = Ngô; 3 = Lúa mạch; 4 = Lúa m ì t hông thư ờ ng; 5 = Bột m ì thông thường 3; 6 = Lúa m ì cứng; 7 = B ột m ì thường 2; 8 = đậu Hà Lan 2; 9 = đậu H à Lan 1; 10 = đậu; 11 = gluten lúa m ì 1; 12 = gluten l ú a m ì 2; 13 = gluten ngô 1; 14 = gluten ngô 2 CHÚ D Ẫ N X Hàm lượng protein, % s R Độ lệch chuẩn t á i lập (o) Y Độ lệch chuẩn, % s r Độ lệch chuẩn lặp lại (♦ ) Hình A.1 - Mối quan h ệ giữa độ lệch chuẩn lặp lại, độ lệch chuẩn tái lập và giá trị trung bình của hàm lư ợ ng protein Hình A.1 cho thấy độ lệch chuẩn lặp lại và độ lệch chuẩn tái lập phụ thuộc vào giá tr ị protein t ì m thấy, do vậy các gi á trị này không phải là hằng s ố . Việc thiết lập mối quan hệ phụ thuộc giữa các giá trị về độ chụm (độ lặp lại hoặc độ tái lập) và mức trung bình protein tăng đối với một vài kiểu mối quan hệ. Từ các ch ê nh lệch nh ỏ quan sát được giữa các mối quan hệ dẫn đến chấp nhận phương trình đi qua điểm gốc zero: a) phương trình đường hồi quy đối với s r s r = 0,0063 x w P b) hệ số xác định R 2 = 0,4646 c) phương tr ì nh đường hồi quy đối v ớ i s R s R = 0,014 x w P d) hệ số xác định R 2 = 0,7849 Phụ lục B (Tham khảo) Chênh lệch tới hạn và áp dụng thực tế các giới hạn lặp lại và tái lập cho các hàm lượng protein khác nhau B.1 So sánh hai nhóm phép đo trong một phòng thử nghiệm Chênh l ệch tới hạn (CDr) giữa hai giá trị trung b ì nh thu được từ hai kết qu ả thử trong các đi ề u kiện lặp lại bằng: CDr = 2 , 8 s r (B.1) trong đ ó : s r là độ lệch chuẩn lặp lại: n 1 và n 2 là số k ế t quả thử tương ứng với mỗi giá trị trung b ì nh. CH Ú TH Í CH Chênh lệch tớ i hạn giữa hai gi á trị trung b ì nh thu được t ừ ha i k ế t quả trong các đi ề u kiện v ề đ ộ lặp l ại, xem TCVN 6910-6 (ISO 5725-6). Nếu cả hai n 1 v à n 2 đều bằng 2, thì phương trình rút gọn là CDr = 2,8 s r = 1,98 s r (B.2) B.2 So s á nh hai nh ó m phép đo trong hai phòng thử nghiệm Chênh lệch t ớ i hạn (CDR) giữa hai giá trị trung b ì nh thu được từ hai k ế t quả thử của hai ph ò ng thử nghiệm khác nhau trong các điều kiện lặp lại bằng: (B . 3) trong đó: s r là độ lệch chuẩn lặp lại; s R là độ lệch chuẩn tái lập; n 1 và n 2 l à số k ế t quả thử tương ứng với mỗi giá trị trung b ì nh. Nếu cả hai n 1 v à n 2 đều bằng 2, th ì phương tr ì nh rú t gọn là: (B .4 ) B ả ng B.1 - Áp dụng thực tế của gi ớ i hạn lặp lại và gi ớ i hạn tái lập đối với các hàm lượng protein khác nhau Hàm lượ ng protein (w N x 5,7) % Đ ộ l ệ ch chuẩn lặp l ại s r Giới hạn lặp lại r Độ l ệ ch chuẩn tái lập s R Gi ới hạn tái lập R Chênh lệch tới hạn (CD) giữa hai giá tr ị trung b ì nh Trong 1 phòng thử nghiệm Trong 2 phòng thử nghiệm 10 0,06 0,17 0,14 0,39 0,12 0,37 15 0,09 0,25 0,21 0,59 0,18 0,56 20 0,12 0,34 0,28 0,78 0,24 0,75 25 0,15 0,42 0,35 0 , 98 0,30 0,93 30 0 , 18 0,50 0,42 1 , 18 0,36 1 , 12 35 0,21 0 , 59 0,49 1 , 37 0,42 1,31 40 0,24 0,67 0,56 1,57 0,48 1,49 45 0,27 0,76 0,63 1 , 76 0 , 53 1,68 50 0,30 0,84 0,70 1,96 0,59 1 , 87 55 0,33 0,92 0 , 77 2 , 16 0 , 65 2,05 60 0,36 1,01 0,84 2,35 0,71 2,24 65 0,39 1,09 0 , 91 2,55 0,77 2,43 70 0,42 1,18 0,98 2,74 0,83 2,61 75 0,45 1,26 1,05 2,94 0 , 89 2 , 80 80 0,48 1,34 1,12 3 , 14 0,95 2,99 Gi ả sử: Phép t hử 1 + Phép thử 2 = Trung bình 1 (phép thử 1 + phép thử 2) / 2 Phép thử 5 + Phép thử 6 = Trung bình 2 (phép thử 5 + phép thử 6)/2 Phép thử 9 + Phép thử 10 = Trung bình 3 (phép thử 9 + phép thử 10)/2 VÍ DỤ: Giới hạn lặp l ạ i đ ược áp dụng giữa phép thử 1 và phép thử 2 hoặc giữa phép thử 5 và phép thử 6 Giới hạn tái lặp được áp dụng giữa phép thử 1 và phép thử 6 hoặc giữa phép thử 2 và phép thử 9 Chênh lệ ch t ớ i hạn (CD) được áp dụng giữa trung b ì nh phép thử 1 và phép thử 2 hoặc giữa trung b ì nh phép thử 1 v à phép thử 3 Phụ lục C (Tham khảo) Các hệ số chuyển đổi hàm lượng nitơ sang hàm lượng protein Sản phẩm Hệ s ố chuyển đổ i nit ơ thành prote i n Lúa m ì thường 5,7 Lúa m ì cứng 5,7 Sản ph ẩm lúa m ì nghi ề n 5,7 hoặc 6 ,25 Lúa mì dùng làm thức ăn 6,25 Lúa mạch 6,25 Y ế n mạch 5,7 hoặc 6,25 L ú a mạch đen 5,7 Triticale (Ti ể u hắc mạch, lai giữa lúa mì và lúa m ì đen) 6,25 Ngô 6,25 Đậu đỗ 6,25 Thư mục tài liệu tham kh ả o [1] TCVN 10034 (ISO 1871) Thực phẩm và thức ăn chăn nuôi - Hướng dẫn chung về xác định hàm lượng nitơ bằng phương pháp Kjeldahl. [2] TCVN 9936 (ISO 3188) Tinh bột và sản phẩm tinh bột - Xác định hàm lượng nitơ bằng phương pháp K j en d ah l - Phương pháp chuẩn độ. [3] TCVN 6910-2 (ISO 5725-2), Độ chính xác (độ đúng và độ chụm) của phương pháp đo và kết quả đo - Phần 2: Phương pháp cơ bản đ ể xác định độ lặp lại và độ tái lập của phương pháp đo tiêu chu ẩ n. [4] TCVN 6910-3 (ISO 5725-3), Độ ch í nh xác (độ đúng và độ chụm) của phương pháp đo và kết quả đo - Phần 3: Các thước đo trung gian độ chụm cửa phương pháp đo tiêu chuẩn. [ 5] TCVN 6910-6 (ISO 5715-6), Độ chính xác (độ đúng và độ chụm) của phương pháp đo và k ế t quả đo - Phần 6: Sử dụng các giá trị độ chính xác trong th ự c tế. [6] TCVN 4328-1 (ISO 5983-1) Thức ăn chăn nuôi - Xác định hàm lượng nitơ và tính hàm l ượng protein khô - Phương pháp Kjeldahl. [7] TCVN 9027 ( ISO 24333) Ngũ cốc và s ả n phẩm ngũ cốc - L ấ y mẫu. [8] BIPEA, Conseil méthodologiques pour le dosage de l’ eau dans les grains et les graines - LU68 E 8405 - Détermination de la tene u r en eau - Protéagineux (Fiche n 0 4). [ 9] European Brewery Convention, Analyt i ca EBC, 1984. [10] Nitrogen-ammonia-protein Mod if ied Kjeldahl method T i tanium ox i de and copper su lf ate catalyst . Official Methods and Recommended Pract i ces of the AOCS, (ed. D.E.Firestone). AOCS Off i cial Method Ba Ai 4-91, AOCS Press, Champaign IL, 1997. [11] TKACUK, R. Nitrogen-to-protein conversion f actors for cereals and o i lseed meals. Cereal Chem ., 46(4), 1969, pp. 419-423 [12] ICC Standard 105/2, Determination of c ru de protein i n cereals and cereal products for food and feed.