TCVN321:1969

Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 321:1969 về Ký hiệu các đại lượng kỹ thuật thông dụng - Đại lượng cơ do Ủy ban Khoa học Nhà nước ban hành TIÊU CHUẨN NHÀ NƯỚC TCVN 321 – 69 KÍ HIỆU CÁC ĐẠI LƯỢNG KĨ THUẬT THÔNG DỤNG ĐẠI LƯỢNG CƠ Các đại lượng cơ thông dụng về hình, thời gian, tần số, động học, khối lượng, lực v.v.. được kí hiệu theo quy định trong bảng dưới đây: Số thứ tự Tên gọi đại lượng Kí hiệu Chính Phụ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 Chiều dài Chiều rộng Chiều cao Bán kính Đường kính Chiều dài của đoạn đường Diện tích Thể tích Góc phẳng, góc quay Góc khối Thời gian Tần số Chu kỳ Tốc độ dài Tốc độ ánh sáng Građiên tốc độ dài Gia tốc dài Gia tốc rơi tự do Građiên gia tốc Tốc độ góc Gia tốc góc Khối lượng Khối lượng riêng l b h r d s S V Ω t f T v c gradv a g grad a w e m ρ L B H R D F λ T, M 24 25 Ghi chú. ρ = v ới m – khố i lượng riêng V – thể tích Tỉ khối (tỉ trọng) d Ghi chú. Tỉ khối là tỉ số giữa khối lượng riêng của một chất và khối lượng riêng của một chất chuẩn: nước ở 4 o C (nếu là chất rắn hay chất lỏng) hoặc không khí (nếu là chất khí) ở điều kiện chuẩn tắc: d = Trong đó: r – khối lượng riêng của chất cần xác định r o – khối lượng riêng của chất chuẩn Thể tích riêng v Ghi chú. v = = Với: V – thể tích M – khối lượng Số thứ tự Tên gọi đại lượng Kí hiệu Chính Phụ 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 Động lượng p Ghi chú. p = m.v Với: m - khối lượng v – tốc độ dài Mômen động lượng J L, I Ghi chú. J = p.r Với: p – động lượng r – tay đòn Mômen quán tính I J Ghi chú. I = m.r 2 Với: m - khối lượng r – tay đòn Lực Trọng lượng, lực hút Trọng lực riêng F G, P P, Q, R F Ghi chú. = Với: G – trọng lượng V – thể tích Hệ số ma sát lăn Hệ số ma sát trượt Mômen lực k f M Ghi chú. M kí hiệu chung cho mômen lực, mômen lưỡng cực, mômen quay (xoắn), mômen uốn. Mômen tĩnh Mômen chống S W Ghi chú. W kí hiệu chung cho mômen chống uốn, mômen chống xoắn Áp suất Ứng lực pháp, ứng suất pháp - giới hạn bền - giới hạn chảy - giới hạn tỉ lệ - giới hạn đàn hồi - giới hạn bền thực khi mẫu bị phá hủy P s s P s ch s tl s đh s p Số thứ tự Tên gọi đại lượng Kí hiệu Chính Phụ 39 40 41 42 Ứng lực tiếp, ứng suất tiếp - giới hạn bền - giới hạn chảy - giới hạn tỉ lệ - giới hạn đàn hồi - giới hạn bền thực khi mẫu bị phá hủy Građiên áp suất Môđun đàn hồi Ghi chú. E = t t b t ch t tl t đh t p gradp E - ứng suất (giới hạn tỉ lệ, giới hạn đàn hồi) – độ dãn dài tương đối Môđun trượt Ghi chú. G = t - ứng suất gián tiếp g – góc trượt G Số thứ tự Tên gọi đại lượng Kí hiệu Chính Phụ 43 44 45 46 47 48 49 50 51 Độ nhớt động lực (hệ số nhớt động lực) Độ nhớt động (hệ số nhớt động) Độ chảy (hệ số chảy) Ghi chú. S = m – độ nhớt động lực Công Năng lượng - Thế năng - Năng lượng động - Nội năng Công suất Độ dai va đập Ghi chú. a k = m n S A E E p E k U P a k h W,L W,A A – công dùng để đập gẫy mẫu S – diện tích mặt cắt ngang tại chỗ gẫy của mẫu Hiệu suất Số vòng quay h n Chú thích: 1. Kí hiệu phụ nêu trong bảng chỉ được dùng để thay kí hiệu chính khi cần tránh nhầm lẫn trong trường hợp kí hiệu chính đã được dùng để biểu thị một đại lượng khác. 2. Được phép dùng các chỉ số khi cần phân biệt sự khác nhau giữa một số đại lượng có cùng một kí hiệu chung, ví dụ để biểu thị các quá trình, vật chất, vật liệu, loại tải trọng v.v.. khác nhau thuộc cùng một kí hiệu. Chỉ số được đặt ở phía dưới bên phải của kí hiệu có thể là con số (ví dụ: áp suất của khí thứ nhất – P 1 ), có thể là chữ cái (ví dụ: mômen chống uốn – W ’u’ , mômen chống xoắn – W x ). Chỉ trong một số trường hợp đặc biệt mới ghi chỉ số phía trên về bên trái của kí hiệu. Nếu ghi ở bên phải về phía trên của kí hiệu thì nên cho trong dấu ngoặc (ví dụ k E hoặc E (k) ). Trường hợp dùng nhiều chỉ số (ví dụ khi cần biểu thị nhiều đặc trưng) cho cùng một kí hiệu, cho phép phân cách các chỉ số đó bằng dấu phẩy khi cần thiết.