TCVN11249:2015

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11249:2015 (ISO 6531:2008) về Máy lâm nghiệp - Cưa xích cầm tay - Thuật ngữ và định nghĩa TIÊU CHUẨN VIỆT NAM TCVN 11249:2015 ISO 6531:2008 MÁY LÂM NGHIỆP - CƯA XÍCH CẦM TAY - THUẬT NGỮ VÀ ĐỊNH NGHĨA Machinery for f orestry - Por t ab l e chain-saws - Vocabulary Lời nói đầu TCVN 11249:2015 hoàn toàn tương đương ISO 6531:2008. TCVN 11249:2015 do Ban kỹ thuật tiêu chu ẩ n quốc gia TCVN/TC 23, Máy kéo và máy dùng trong nông lâ m nghiệp biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Ch ấ t lượng đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. M Á Y LÂM NGHIỆP - CƯA XÍCH C Ầ M TAY - THUẬT NGỮ VÀ ĐỊNH NGHĨA Machinery for f orestry - Por t ab l e chain-saws - Vocabulary 1 Phạm vi áp dụng Tiêu chu ẩ n này quy định những thuật ngữ liên quan về mặt cơ khí của cưa xích cầm tay, xích và thanh dẫn hướng. Các vị trí của xích được nêu tại Phụ lục A. 2 Thuật ngữ và định nghĩa 2.1 Các chức năng làm việc 2.1.1 Chặt hạ ( f e ll ing) Tách rời một cây k hỏi h ệ t hống rễ của nó. 2.1.2 Cắt c à nh (delimbing) C ắ t rời cành khỏi cây hoặc các ph ầ n của c â y. 2.1.3 Cắt khúc (bucking, slashing) Cắt cây đã bị chặt hạ hoặc nhổ rễ, hoặc các phần của cây thành từng đoạn, theo chiều dài. 2.1.4 X ẻ (splitting) Chia cây hoặc phần của c â y thành t ừ ng tấm theo chiều dọc. 2.1.5 Khoét l ỗ (boring) Quá trình cắt bằng xích c ư a (2.3.1) tại đ ầu mũi đ ỉ nh của thanh dẫ n hướng (2.3.5) đ ể tạo thành một lỗ. 2.1.6 N ẩ y (kickback) Chuyển động nhanh c ủ a cưa xích (2.2.1) về phía tr ê n v à /hoặc ph í a sau có thể xảy ra khi xích cưa (2.3.1) đang chuy ể n động gần phần trên của đầu thanh dẫn hướng (2.3.5) ti ế p xúc với một vật thể. 2.1.7 Xén tỉa (pruning) Cắt các cành cây s ố ng hoặc ch ế t, hoặc cành non khỏi thân cây. 2.2 Kiểu cưa xích 2.2.1 Cưa xích (chain-saw) Thiết b ị có nguồn động lực truyền động được th iế t kế để cắt gỗ bằng x í ch c ưa (2.3.1), là một tổ hợp gồm các tay cầm, nguồn động lực và bộ phận cắt, đ ược thi ế t k ế đ ể giữ được bằng hai tay. 2.2.1.1 Cưa xích dùng cho khai thác rừng (chain-saw for f orest s ervice) Cưa xích (2.2.1) được thi ế t k ế để thực hiện các công việc lâm nghiệp như chặt hạ, cắt c à nh và cắt khúc 2.2.1.2 C ưa xích dùng cho chăm sóc cây ( chain-sa w for tree s ervice) Cưa xích (2.2.1) chuyên d ụng có khối lượng giới hạn, được thiết kế cho người vận h à nh đã được đào tạo sử dụng để x é n tỉa và cắt bỏ ngọn c ủ a cây. 2.2.1.3 Cưa xích tay cầm cao (high-handled c h ain-saw) Cưa xích dùng cho khai thác rừng (2.2.1.1) đ ược thiết kế chuyên dụng để chặt hạ v à cắt khúc cây. Xem Hình 3. Hình 1 - Cưa xích dùng cho khai thác rừng Hình 2 - Cưa xích dùng cho chăm sóc cây Hình 3 - Cưa xích tay cầm cao 2.3 Trang bị cắt 2.3.1 Xích cưa (saw c hain) Xích ( c hain) Xích làm công cụ cắt, gồm các mắt xích dẫn động, mắt xích cắt và mắt xích nối, nối với nhau bằng các chốt tán. Xem H ì nh 4 và 5. Hình 4 - Một phần của xích cưa CH Ú D Ẫ N: 1 thanh ray dẫn hướng 2 mắt xích nối 3 chốt tán 4 m ắ t xích c ắ t 5 m ắ t xích dẫn động 6 r ã nh thanh dẫn hướng 7 thanh d ẫ n hướng 8 chiều dày m ắ t xích d ẫ n động Hình 5 - Các chi t iế t của xích cưa và thanh d ẫn h ư ớng 2.3.2 Các t ấm dẫn hướng ( c hain guides) Các tấm gắn vào một hoặc cả hai b ê n của thanh d ẫn hướng (2.3.5) ở đ ó xích cưa (2.3.1) đi vào r ã nh, hỗ trợ d ẫ n hướng xích cưa (2.3.1) giữa bánh sao chủ động (2.3.3) và thanh dẫn h ướ ng (2.3.5). 2.3.3 Bánh sao ch ủ động (drive sprocket) Bánh xe truyền động xích c ó r ă ng 2.3.3.1 Bánh sao có vành (rim sprocket) Bánh sao chủ động (2.3.3) có những vành để cho mắt xích nối và mắt xích cắt chạy trên đó. 2 . 3.3.2 Bánh sao răng th ẳ ng (spur sprocket) Bánh sao ch ủ động (2.3.3) trong đó mắt xích dẫn động chạy, mắt xích nối và mắt xích cắt được h ỗ trợ. 2.3.4 Bánh sao b ị động (nose sprocket) Chi ti ế t quay ở đầu c ủa thanh dẫn h ướ ng (2.3.5) hỗ trợ cho xích cưa (2.3.1) chuyển động quanh đầu thanh dẫn hướng. 2.3.5 Thanh dẫn hướng (guide bar) Bộ phận hỗ trợ và dẫn hướng xích cưa (2.3.1). 2.3.6 Bước xích ( c hain pitch) Trung b ì nh cộng của những kho ả ng cách giữa ba ch ố t tán liền kề. Xem kích thước x trong Hình 4. 2.3.7 Chiều dài cắt (cutting length) (cưa xích với bộ phận giảm giật (2.9.5) có thể tháo được hoặc không) khoảng cách từ cạnh mép xa nhất của thân máy dọc theo trục h ì nh học của thanh dẫn hướng (2.3.5) đến mép ngoài của mắt x í ch c ắ t, hoặc trên phần b ê n trong của bộ phận bảo vệ đ ầu thanh d ẫ n hướng (2.4.4) với bộ phận đi ề u chỉnh độ c ă ng xích (2.5.1) đặt ở vị trí giữa. Xem Hình 6a). 2.3.8 Chiều dài cắt (cutting length) (cưa xích với bộ phận gi ả m giật (2.9.5) lắp cố định, khoảng cách t ừ chân (đế) của bộ phận giảm giật, dọc theo trục h ì nh học của thanh dẫn hướng (2.3.5) đến mép ngoài của m ắ t xích c ắ t hoặc tr ê n phần bên trong của bộ phận bảo v ệ đ ầ u thanh d ẫ n hướng (2.4.4) với bộ phận đi ề u chỉnh độ căng xích (2.5.1) đặt ở vị t rí giữa. Xem Hình 6b). a) C ư a x í ch v ới bộ ph ậ n giảm giật có thể tháo được hoặc không b) Cưa xích với bộ phận giảm giật lắp cố định CHÚ D Ẫ N: 1 chi ề u dài cắt Hình 6 - Chi ề u dài cắt 2.4 Các cơ cấu an toàn 2.4.1 Phanh xích (chain brake) Cơ cấu đ ể dừng hoặc khóa xích cưa (2.3.1) được tác động bằng tay hoặc không phải bằng t ay khi xảy ra hiện tượng n ẩ y (2.1.6). 2.4.2 Phanh xích tác động không phải b ằ ng tay (non-manually actived c hain brake) Phanh được tác động không có sự can thiệp của người vận hành khi xảy ra hiện tượng n ẩ y (2.1.6). 2.4.3 Tay phanh xích ( c hain brake level) Cơ c ấ u, th ư ờng là bộ phận bảo v ệ tay ph í a trư ớc (2.4.3.1), dùng để tác động vào phanh xích (2.4.1). 2.4.3.1 Bộ phận bảo v ệ tay phía trước (front hand-guard) Bộ phận bảo vệ ở giữa tay c ầ m phía tr ư ớc (2.7.1) và xích cưa (2.3.1), thiết kế để bảo vệ tay kh ỏ i thương tích nếu tay b ị trượt khỏi tay cầm. CH Ú THÍCH: Bộ phận b ả o vệ này thường dùng đ ể tác động vào phanh xích (2.4.1). 2.4.4 Bộ phận bảo vệ đầu thanh dẫn h ư ớng (bar tip guard) Tấm chắn ngăn ngừa sự liếp xúc với xích c ư a (2.3.1) ở đầu của thanh d ẫ n hướng (2.3.5), nhằm làm giảm tai nạn do hi ệ n tượng n ẩ y (2.1.6). CH Ú THÍCH: Bộ phận b ả o v ệ đ ầ u thanh dẫn hướng c ó th ể tháo ra và thay th ế được. 2.4.5 Khóa dừng xích ( c hain catcher) Bộ phận để hãm xích c ư a (2.3.1) nếu nó bị đứt hoặc trượt khỏi r ã nh. 2.4.6 Nắp che ly hợp (clutch cover) Nắp bảo vệ cho ly hợp và/hoặc bánh sao chủ đ ộng (2.3.3). 2.4.7 Bộ phận bảo vệ tay phía sau (rear hand-guard) Đoạn kéo dài ở phần dưới của tay cầm phía sau để b ả o vệ tay khỏi xích cưa (2.3.1) nếu xích bị đứt hoặc trượt khỏi rãnh. 2.4.8 Công tắc dừng (stop switch) Cơ c ấ u để làm dừng nguồn động lực. 2.4.9 Khóa đ i ề u khiển van tiết lưu (throttle trigger lockout) Cơ c ấ u ngăn chặn hoạt động c ủ a van tiết lư u cho đ ế n khi khóa van tiết lưu được mở tằng tay. 2.4.10 Nắp che thanh dẫn hướng (guide bar cover) Bộ ph ậ n che x í ch cưa (2.3.1) trên thanh dẫn hướng (2.3.5) trong khi v ậ n chuyển hoặc bảo quản máy. 2.5 Hệ thống điều khiển 2.5.1 Bộ phận đ iề u ch ỉ nh độ căng xích ( c hain tension adjuster) Cơ c ấ u, thường tác động lên thanh dẫn hướng (2.3.5) để điều chỉnh độ căng xích cưa (2.3.1). 2.5.2 Tay phanh xích ( c hain brake lever) Xem 2.4.3 2.5.3 Bướm g i ó (choke) Cơ c ấ u làm gi à u hỗn hợp nhiên liệu/kh ô ng khí trong bộ chế h ò a khí đ ể hỗ trợ khởi động. 2.5.4 Van giảm áp (decompress i on valve) Cơ c ấ u để giảm độ nén trong xilanh để h ỗ trợ kh ở i động. 2.5.5 Bơm tra dầu bằng tay (manual oiler) Bơm vận hành bằng tay để cung cấp dầu đến thanh dẫn hướng (2.3.5) và xích cưa (2.3.1). 2.5.6 Bộ phận đi ề u ch ỉ nh dòng dầu cho x í ch ( c hain oil flow adjuster) Cơ c ấu điều chỉnh lượng cung c ấ p d ầu xích cưa đến thanh d ẫ n hướng (2.3.5) và xích cưa (2.3.1). 2.5.7 Công tắc dừng (stop switch) Xem 2.4.8. 2.5.8 Bộ phận mồi (primer) Bộ phận cung c ấ p nhi ê n liệu đến bơm của bộ chế hòa khí để hỗ trợ khởi động. 2.5.9 Khóa van ti ế t lưu (throttle lock) Cơ cấu đặt tạm thời van ti ế t lưu vào vị trí mở từng phần, để hỗ trợ khởi động . 2.5.10 Tay đi ề u khi ể n van t iết lưu (throttle trigger) Tay điều khi ể n (trigger) Cơ c ấ u, thường là một tay gạt, tác động bởi bàn tay hoặc ngón tay người vận hành, để điều khiển tốc độ và/hoặc công su ấ t động cơ. 2.5.11 Bộ kh ở i động b ằ ng d â y cuốn (recoil starter) Cơ c ấ u để khởi động động cơ bằng cách kéo một dây cuốn, dây này sẽ tự động cuộn lại khi được nhả ra. 2.5.12 Bộ khởi động điện (electric star t er) Cơ c ấ u để khởi động bằng động cơ điện. 2.6 Điều chỉnh bộ chế hòa khí 2.6.1 Bộ phận đ iề u ch ỉ nh t ố c độ chạy kh ô ng (idle-speed ad j uster) Cơ c ấ u, thư ờ ng là một ốc vít tác động l ê n van ti ế t lưu, đ ể đi ề u ch ỉ nh tốc độ chạy không (2.9.7). 2.6.2 Bộ phận đ iề u ch ỉ nh h ỗ n hợp tốc độ chậm (lo w -speed mixture adjuster) Bộ phận, thường là một vít, đ ể điều chỉnh lượng cung c ấ p nhiên liệu ở tốc độ chạy không (2.9.7). 2.6.3 Bộ phận đ iề u chỉnh hỗn hợp tốc độ cao (h i gh-speed mixture adjuster) Bộ phận, thư ờ ng là một v í t, đ ể đi ề u ch ỉ nh lượng cung c ấ p nhiên liệu khi van ti ế t lưu mở hoàn toàn. 2.7 Các tay cầm 2.7.1 Tay cầm phía trước (front handle) Tay cầm đặt tại phía trước hoặc h ướ ng về phía trước của thân nguồn động lực. 2.7.2 Tay cầm phía sau (rear handle) Tay cầm đặt trên thân hoặc hướng về phía sau c ủ a thân nguồn động lực. 2.7.3 Tay cầm bao xung quanh (wrap around handle) Một l oại đặc biệt c ủ a tay c ầ m phía trước (2.7.1) cho phép c ư a xích (2.2.1) cũng c ó th ể dùng được ở tư thế bên phải hướng lên trên. Xem Phụ lục A. 2.8 Hệ thống xả 2.8.1 H ệ thống xả (exhaust system) (C á c) bộ phận dùng để chứa và dẫn hướng khí thải từ c ử a xả của x i lanh ra m ô i trường, kể cả những t ấ m chắn ngăn ngừa tiếp xúc với bề mặt nóng. 2.8.1.1 Ố ng giảm thanh (muffler, silencer) Bộ phận đ ể giảm tiếng ồn xả ra từ động cơ và dẫn hướng khí thải. 2.8.1.2 Bộ phận dập tia lửa (spark arrester) Bộ phận cho khí x ả đi qua, có tác dụng dập các phần tử cháy/cháy âm ỉ. 2.9 Các thuật ngữ khác 2.9.1 Ly hợp (clutch) Cơ c ấ u đ ể nối và ngắt bộ phận được truyền động với nguồn động lực quay. 2.9.2 D ấ u chặt hạ ( f elling sight) Dấu đóng tr ê n cưa xích (2.2.1) để giúp cho việc chặt hạ cây (2.1.1) theo hướng mong muốn. 2.9.3 Tay cầm đ ược sư ở i ấ m (heated handle) Tay cầm được trang b ị một bộ phận cho phép hâm nóng nó, ví dụ, bằng kh í xả hoặc điện. 2.9.4 Đầu động lực (power head) Cưa xích (2.2.1) k hông có thanh dẫn h ư ớng (2.3.5) và xích cưa (2.3.1). 2.9.5 Bộ phận giảm giật (spiked bumper) Cơ cấu lắp ở phía trước đ iểm bắt nối của thanh d ẫ n hướng (2.3.5), tác dụ n g như một khuỷu quay khi nó tiếp xúc với thân cây hoặc khúc gỗ. 2.9.6 Điểm nối (attachment point) Đi ể m nằm ở phía sau hoặc b ê n trong tay c ầ m phía sau (2.7.2) cho phép nối dây đai, dây đeo hoặc dây thừng an to à n. 2.9.7 Tốc độ chạy không (idling speed) Tốc độ của động cơ ở đ ó xích cưa (2.3.1) không chuyển động. CHÚ THÍCH Phạm vi tốc độ chạy kh ô ng thường được xác định bởi nhà ch ế tạo cưa xích và được công bố trong sổ tay hư ớ ng d ẫn sử dụng 2.9.8 Tốc độ tại công su ấ t cực đại (maximum power speed) Tốc độ đ ầ y t ả i ( f ull-load speed) Tốc độ c ủ a động cơ ở đó đạt được c ô ng su ấ t phanh hiệu ch ỉ nh cực đại. CH Ú THÍCH: Tốc độ tại công su ấ t cực đại đạt được phù hợp v ới TCVN 10874. 2.9.9 Mức tăng t ố c (racing speed) Tốc độ lớn nhất của động cơ hoặc tốc độ động cơ bằng 133% của tốc độ tại công su ấ t cực đại (2.9.8), chọn giá trị nhỏ hơn trong hai giá trị tr ê n. Phụ lục A (tham khảo) Các vị trí của cưa xích a) Nhìn từ bên phải b) Thẳng nằm ngang c) Mũi quay xuống d) Mũi quay lên e) Phần trên quay xuống f) Phía bên phải quay xuống g) phía bên phải quay lên CHÚ D Ẫ N 1 Cạnh trên 2 Cạnh sau 3 Cạnh trước 4 Cạnh dưới Hình A.1 - Các vị trí của cưa xích THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO (1) TCVN 10874, Máy lâm nghiệp - Cưa x í ch cầm tay - Đặc tính động cơ và tiêu thụ nhiên liệu.