TCVN10209:2013

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10209:2013 (ISO 1204:1990) về Động cơ đốt trong kiểu pit tông - Cách xác định chiều quay, vị trí xy lanh và các van trên nắp xy lanh, định nghĩa động cơ thẳng hàng bên phải và bên trái và các vị trí trên động cơ TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 10209:2013 ISO 1204:1990 ĐỘNG CƠ ĐỐT TRONG KIỂU PIT TÔNG - CÁCH XÁC ĐỊNH CHIỀU QUAY, VỊ TRÍ XY LANH VÀ CÁC VAN TRÊN NẮP XY LANH, ĐỊNH NGHĨA ĐỘNG CƠ THẲNG HÀNG BÊN PHẢI VÀ BÊN TRÁI VÀ CÁC VỊ TRÍ TRÊN ĐỘNG CƠ Reciprocating internal combustion engines - Designation o f the direction of rotation and o f cylinders and valves in cylinder heads, and definition of right-hand and left-hand in-line engines and locations on an engine Lời nói đầu TCVN 10209:2013 hoàn toàn tương đương ISO 1204:1990. TCVN 10209:2013 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC 70 Động cơ đốt trong biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. ĐỘNG CƠ ĐỐT TRONG KIỂU PIT TÔNG - CÁCH XÁC ĐỊNH CHIỀU QUAY, VỊ TRÍ XY LANH VÀ CÁC VAN TRÊN NẮP XY LANH, ĐỊNH NGHĨA ĐỘNG CƠ THẲNG HÀNG BÊN PHẢI VÀ BÊN TRÁI VÀ CÁC VỊ TRÍ TRÊN ĐỘNG CƠ Reciprocating internal combustion engines - Designation o f the direction of rotation and o f cylinders and valves in cylinder heads, and definition of right-hand and left-hand in-line engines and locations on an engine 1. Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này quy định các phương pháp xác định chiều quay và các xy lanh của động cơ đốt trong kiểu pit tông và phương pháp xác định van trên nắp xy lanh khi nắp xy lanh được lắp trên động cơ hoặc tháo rời. Tiêu chu ẩ n định nghĩa các động cơ đốt trong kiểu pit tông thẳng hàng bên phải và bên trái và các vị trí trên động cơ đốt trong kiểu pit tông từ đó vị trí của các thiết bị lắp trên động cơ có thể được mô tả. Tiêu chuẩn này áp dụng cho các động cơ đốt trong kiểu pit tông sử dụng trên đường bộ, đường sắt và đường thủy, ngoại trừ các động cơ dùng làm động cơ đẩy cho máy kéo nông nghiệp, phương tiện đường bộ và máy bay. Tiêu chuẩn này cũng có thể được áp dụng cho các động cơ dùng cho máy xây dựng và máy làm đất và cho các ứng dụng khác không phù hợp v ớ i các tiêu chuẩn hiện hành. 2. Thuật ngữ và định nghĩa Tiêu chuẩn này áp dụng các thuật ngữ và định nghĩa sau: (xem Hình 1). CHÚ THÍCH 1: Vị tr í của người quan sát, xem Đi ề u 4. 2.1. Đầu dẫn động (driving end) Phần gần nhất của động cơ so với người quan sát. 2.2. Đầu tự do (free end) Phần xa nhất của động cơ so với người quan sát. 2.3. Phía b ê n trái ( left side) Phần bên trái của động cơ theo góc nhìn của người quan sát. 2.4. Phía bên phải (right side) Phần bên phải của động cơ tính theo góc nhìn của người quan sát. 2.5. Phần đ ỉ nh (top) Phần trên cùng của động cơ tính theo góc nhìn của người quan sát. 2.6. Phần đáy (bottom) Phần dưới cùng của động cơ tính theo góc nhìn của người quan sát. CHÚ THÍCH 2: Trong trường hợp động cơ có trục khuỷu được bố tr í theo phương thẳng đứng, không thể xác định được phần bên trái, phải, đ ỉ nh và đáy của động cơ. Ch ỉ sử dụng định nghĩa "đầu dẫn động" và các vị trí khác phải được nhà sản xu ấ t mô tả để dễ dàng nhận biết các bộ phận của đ ộng cơ. Hình 1 - Các vị trí trên động cơ 2.7. Phía vận hành (operating side) Phần của động cơ tại đó động cơ được khởi động và điều khiển trong quá trình vận hành và dừng động cơ. 2.8. Phía xả (exhaust side) Phần của động cơ tại đó đặt cổ xả. 3. Chiều quay Chiều quay được minh họa trong Hình 2. CHÚ THÍCH 3: Chi ề u quay của động cơ đốt trong kiểu pit t ô ng l à chiều quay của trục truyền chuy ển động cho đầu trục khuỷu động cơ, t í nh theo góc n hìn của người quan sát đ ượ c định nghĩa tại 4.1.1. Hình 2 - Chiều quay 4. Vị trí của người quan sát 4.1. Xác định chiều quay và các xy lanh Vị trí và hướng nh ì n của người quan sát khi xác định chiều quay và các xy lanh, khi xác định các động cơ thẳng hàng bên trái hoặc bên phải và các vị trí trên động cơ được mô tả trong 4.1.1 đến 4.1.3. 4.1.1. Vị trí của người quan sát động cơ là phần kéo dài của tia qua trục khuỷu động cơ, hướng nhìn của người quan sát theo mũi tên V (Hình 3). Hình 3 - Vị trí người quan sát Vị tr í này áp dụng như nhau cho động cơ trang bị số lùi có hoặc không có biến tốc và động cơ trang bị số thường có hoặc không có biến tốc. Vị tr í của người quan sát được xác định tùy theo đầu trục khuỷu nhìn thấy. 4.1.2. Vị trí của người quan sát với động cơ có nhiều hơn một h à ng xy lanh, theo 4.1.1, được xác định theo trục chính truyền tổng công suất của tất cả các xy lanh. 4.1.3. Nếu động cơ c ó hơn một trục khuỷu, nhà sản xuất phải quy định trục nào được dùng để xác định chiều quay và các xy lanh, và khi định nghĩa các động cơ thẳng hàng bên trái, bên phải và các vị trí trên động cơ. 4.2. Xác định các van trên nắp xy lanh Vị trí và hướng nhìn của người quan sát khi xác định các van trên nắp xy lanh được mô tả trong 4.2.1. đến 4.2.3. 4.2.1. Đối với động cơ thẳng hàng, vị trí của người quan sát là ở phía mặt của thành xy lanh đối diện với mặt có đặt cổ xả, người quan sát có hướng nhìn thẳng vào các van của xy lanh (Hình 4). 1) Xem Điều 7 về xác định các van. Hình 4 - Vị trí của người quan sát đối với động cơ thẳng hàng 4.2.2. Đối với động cơ hình chữ V, hai h à ng v à đối đỉnh, vị trí của người quan sát là ở phía mặt bất kỳ nào của th à nh xy lanh đối diện với mặt có đặt cổ xả, người quan sát c ó hướng nhìn thẳng vào các van của xy lanh có thành xy lanh gần nhất (Hình 5). 4.2.3. Đối với động cơ có trục khuỷu thẳng đứng, động cơ nghiêng và động cơ nằ m ngang, động cơ được quay tư ở ng tượng cho tới khi trục khuỷu n ằ m ngang và động cơ ở vị trí thẳng đứng v ớ i các xy lanh ở phía trên trục truyền chuyển động cho trục khuỷu động cơ. Đối với các động cơ đối đỉnh, sau khi quay về vị trí ảo thẳng đứng để trục khuỷu ở vị trí nằm ngang, hướng nhìn của người quan sát là hướng thẳng vào các xy lanh ở phía trên trục khuỷu khi đứng đối diện với phần đ ỉ nh của động cơ. 5. Xác định chiều quay 5.1. Chiều quay được xác định là theo chiều kim đồng hồ hoặc ngược chiều kim đồng hồ (xem Hình 2) từ vị tr í được mô t ả trong Điều 4 cho người quan s á t giả định đưa ra sự mô tả. 5.2. Nếu động cơ có thể quay theo cả hai chiều, nhà sản xuất quy định chiều quay ưu tiên, nếu c ó thể. Hình 5 - Vị trí của người quan sát đ ố i với động cơ hình chữ V 6. Xác định xy lanh Giả thiết rằng trong tất cả các cơ cấu được mô tả dưới đây, các xy lanh l à đồng nhất. Mỗi một xy lanh riêng l ẻ của động cơ kiểu pit tông được xác định bằng chữ số (đánh số liên tục, ví dụ 1, 2, 3...) hoặc kết hợp các chữ cái (các chữ liên tục, ví dụ A, B, C...) và chữ số. 6.1. Động cơ thẳng hàng Mỗi một xy lanh riêng lẻ của động cơ thẳng h à ng (một hàng xy lanh) sẽ được xác định bằng các chữ số, bắt đầu bằng số 1 cho xy lanh gần với người quan sát nhất (xem Điều 4), sau đó đến 2 cho xy lanh tiếp theo ... [xem Hình 6 a), 6 b) và 6 c)]. Xy lanh của động cơ một xy lanh được xác định bằng số 1. a) Động cơ một dãy b) Động cơ pit tông thẳng hàng c) Động cơ pit tông nằm ngang Hình 6 - Ví dụ về cách xác định xy lanh của động cơ thẳng hàng 6.2. Động cơ có nhiều hơn một hàng 6.2.1. Các xy lanh của động cơ có nhiều hơn một hàng (Hình 7) được xác định bằng cách kết hợp chữ cái và chữ số, ví dụ A1, B6, D6. Các chữ cái được xác định bằng cách dùng một mặt phẳng P đi qua tâm của trục khuỷu (Giả thiết trục khu ỷ u nằm ngang). Mặt phẳng P được quay theo chiều kim đồng hồ. Vị trí đầu tiên của mặt phẳng P là nằm ngang và về phía bên trái của người quan sát ( ở vị tr í 9 h) Hàng xy lanh đầu tiên mà mặt phẳng P đi qua khi quay theo chiều kim đồng hồ, bao gồm cả hàng xy lanh tại vị trí đầu tiên của P, được xác định b ằ ng chữ cái A, hàng tiếp theo là B... (xem Hình 8 a) đến H ì nh 8 h)) 6.2.2. Mỗi một xy lanh được xác định b ằ ng cách kết hợp chữ cái (theo 6.2.1) và chữ số (theo 6.1 cho động cơ thẳng hàng). Động cơ một hàng được xác định b ằ ng A1, B1, C1... 6.2.3. Đối với động cơ nhiều trục khuỷu và nhiều hàng, trục quay của mặt phẳng P sẽ là đường trung tâm giữa các trục khuỷu, nghĩa là đường thẳng trùng với đường mũi tên V (Hình 8 e) đến Hình 8 h)). Hình 7 - Động cơ nhiều hàng điển hình a) Động Cơ chữ V b) Động cơ bố tr í nằm ngang c) Động cơ chữ W d) Động cơ một hàng chữ W e) Động cơ hai dãy song song f) Động cơ bố trí nằm ngang chữ H Hình 8 - Ví dụ về cách xác định xy lanh của động cơ nhiều hàng 6.2.4. Trường hợp động cơ có trục khuỷu thẳng đứng, không thể xác định được vị trí 9 h của mặt phẳng P. Chữ cái theo chiều kim đồng hồ của các hàng xy lanh đối với động cơ loại này được bắt đầu từ vị trí của bất kỳ bộ phận nào dễ nhận biết của động cơ được chọn b ở i nhà sản xuất, v í dụ: bộ điều khiển nhiên liệu. Các chữ số của xy lanh được xác đ ị nh theo 6.1 đối với động cơ thẳng hàng (Hình 9). Hình 9 - Động cơ có trục khuỷu thẳng đứng 7. Xác định các van Theo vị trí và hướng nhìn của người quan sát, các van được xác định là 1, 2 hoặc 3, van xả hoặc van nạp, tùy theo sự sắp xếp và thứ tự đếm từ trái sang phải hoặc từ trước ra sau (xem Hình 4 và Hình 5). Các nắp xy lanh và hàng xy lanh, nếu yêu cầu, đư ợ c xác định theo Điều 6. CHÚ TH Í CH 4: Phương ph á p này áp dụng cho các động cơ có van "poppet" và kh ô ng nhiều hơn hai hàng xy lanh. CHÚ THÍCH 5: Nếu yêu cầu , các chữ vi ế t tắt d ướ i đây được sử dụng v à mỗi van được đánh d ấ u cho phù hợp (xem H ì nh 10 và H ì nh 11) CHÚ D Ẫ N: X xả I nạp CHÚ THÍCH 6: Nếu yêu cầu, trên mỗi n ắ p xy lanh sẽ được đánh d ấ u đ ể chỉ rõ hướng nh ì n của ngư ờ i quan sát và mặt xả. Ví dụ, có thể dùng mũi tên để chỉ hướng nhìn của người quan sát, đặt tại mặt của n ắ p xy lanh c ó các van xả. Nên đánh d ấ u tại mặt của nắp xy lanh có cơ c ấ u vận hành c á c van (xem H ì nh 10 và H ì nh 11). Ví dụ về xác định các van được cho trong Hình 12. Hình 10 - Van nạp phía gần người quan sát, van xả phía xa người quan sát (ví dụ cho các van đặt cạnh nhau, cổ xả trong động cơ chữ V) Hình 11 - Van nạp nằm bên phải, van xả nằm bên trái người quan sát (ví dụ cho các van thẳng hàng, cổ x ả trong động cơ chữ V) a) b) c) d) e) f) Hình 12 - Ví dụ về phương pháp xác định van a) Van nạp gần người quan sát, van xả cách xa người quan sát, van đ ặt cạnh nhau, động cơ thẳng hàng. b) Van xả ở b ê n phải, van nạp ở bên trái người quan sát, van thẳng hàng, động cơ một dãy. c) Van nạp gần người quan sát, van xả cách xa người quan sát, van đ ặt cạnh nhau, cụm ống xả ở b ê n ngoài, cụm ố ng nạp ở bên trong động cơ chữ V. d) Van xả ở bên phải, van nạp ở bên trái người quan sát, van thẳng hàng, cụm ống xả và nạp ở bên ngo à i động cơ chữ V. e) Van nạp gần người quan sát, van x ả cách xa người quan sát, van đặt cạnh nhau, cụm ống xả ở bên trong, hút ở bên trong động cơ chữ V. f) Van xả ở bên trái, van nạp ở bên phải người quan sát, van thẳng hàng, cụm ống x ả và hút ở bên trong động cơ chữ V. Hình 12 (kết thúc) 8. Định nghĩa động cơ thẳng hàng bên phải và bên trái Vị trí đặt ống xả là yếu tố quyết định trong việc định nghĩa động cơ thẳng hàng bên phải và bên trái. CHÚ THÍCH 7: Ố ng xả ch ỉ được dùng làm căn cứ cho việc xác định này khi c hỉ có một bộ ố ng xả, đường thẳng trung tâm không thuộc mặt ph ẳ ng có chứa các đường tâm của xy lanh (H ì nh ch ỉ có một ống xả). CHÚ THÍCH 8: Động cơ thẳng hàng bên phải và b ê n trái được xác định theo vị trí của người quan sát và chỉ áp dụng khi các ống xả cùng nằm về một ph í a của động cơ. 8.1. Động cơ thẳng hàng có xy lanh thẳng đứng và nằm phía trên trục khuỷu 8.1.1. Động c ơ thẳng hàng bên phải Động cơ thẳng hàng bên phải là động cơ có các ống xả nằm ph í a bên phải của mặt phẳng ch ứ a các đường tâm của xy lanh theo hư ớ ng nhìn từ vị trí của người quan sát mô tả trong 4.1.1 (xem H ì nh 13 a) và Hình 13 c)). 8.1.2. Động cơ thẳng hàng bên trái Động cơ thẳng hàng bên trái là động cơ có các ống xả nằm phía bên trái của mặt phẳng ch ứ a các đường tâm của xy lanh theo hướng nhìn từ vị trí của người quan sát mô tả trong 4.1.1 (xem Hình 13 b) v à Hình 13 d)). 8.2. Động cơ thẳng hàng có xy lanh sắp xếp khác với 8.1 Động cơ thẳng hàng có xy lanh không n ằ m trong mặt ph ẳ ng thẳng đứng nằm phía trên trục truyền động cho trục khuỷu động cơ sẽ phải quay giả tư ở ng động cơ quanh trục đi qua trục truyền động này cho đến khi xy lanh nằm trong mặt ph ẳ ng phía trên trục truyền động. Theo 8.1, động cơ được xác định là động cơ thẳng hàng bên phải (Hình 14 a), Hình 14 c) và Hình 14 e)) hoặc động cơ thẳng hàng bên trái (Hình 14 d), Hình 14 b) và Hình 14 f)) tùy theo vị trí của ống xả. Đối với động cơ đối đ ỉ nh như trong Hình 14 e) và Hình 14 f), quay giả tư ở ng động cơ quanh trục truyền động cho trục khuỷu động cơ cho tới khi phần xy lanh được nối với ống xả phải n ằ m phía trên trục này theo phương thẳng đứng. a) Động cơ đ ơ n bên phải b) Động cơ đ ơn bên trái c) Động cơ pit tông đối lập đ ơ n bên phải d) Động cơ pit tông đối lập đơn bên trái Hình 13 - Động cơ thẳng hàng có xy lanh bố tr í theo phương thẳng đứng a) Động cơ hàng đơn bên phải b) Động cơ hàng đơn bên trái c) Động cơ pit tông đối lập hàng đơn bên phải d) Động cơ pit tông đối lặp hàng đơn bên trái e) Động cơ pit tông đối lập nằm ngang, hàng đơn bên phải f) Động cơ pit tông đối lập hàng đơn b ê n trái Hình 14 - Động cơ thẳng hàng có xy lanh bố tr í không theo ph ươ ng thẳng đứng