11TCN21:2006

Tiêu chuẩn ngành 11TCN 21:2006 về Quy phạm trang bị điện - Phần IV: Bảo vệ và tự động CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM BỘ CÔNG NGHIỆP QUY PHẠM TRANG BỊ ĐIỆN Phần IV BẢO VỆ VÀ TỰ ĐỘNG 11 TCN - 21 - 2006 Hà Nội - 2006 Mục lục Phần IV BẢO VỆ VÀ TỰ ĐỘNG Chương IV.1 BẢO VỆ LƯỚI ĐIỆN ĐIỆN ÁP ĐẾN 1kV • Phạm vi áp dụng và định nghĩa • Yêu cầu đối với thiết bị bảo vệ • Lựa chọn bảo vệ • Nơi đặt thiết bị bảo vệ Chương IV.2 BẢO VỆ RƠLE • Phạm vi áp dụng • Yêu cầu chung • Bảo vệ máy phát điện nối trực tiếp vào thanh cái điện áp máy phát điện • Bảo vệ MBA có cuộn cao áp từ 6kV trở lên và cuộn kháng bù ngang 500kV • Bảo vệ khối máy phát điện – MBA • Bảo vệ ĐDK hoặc đường cáp trong lưới điện 6-15kV trung tính cách ly • Bảo vệ ĐDK hoặc đường cáp trong lưới điện 22 - 35kV trung tính cách ly • Bảo vệ ĐDK hoặc đường cáp trong lưới điện 15 - 500kV trung tính nối đất hiệu quả • Bảo vệ tụ điện bù ngang và bù dọc • Bảo vệ thanh cái, máy cắt vòng, máy cắt liên lạc thanh cái và máy cắt phân đoạn • Bảo vệ máy bù đồng bộ Chương IV.3 TỰ ĐỘNG HOÁ VÀ ĐIỀU KHIỂN TỪ XA • Phạm vi áp dụng và yêu cầu chung • Tự động đóng lại • Tự động đóng nguồn dự phòng • Đóng điện máy phát điện • Tự động điều chỉnh kích thích, điện áp và công suất phản kháng • Tự động điều chỉnh tần số và công suất tác dụng • Tự động ngăn ngừa mất ổn định • Tự động chấm dứt chế độ không đồng bộ • Tự động hạn chế tần số giảm • Tự động hạn chế tần số tăng • Tự động hạn chế điện áp giảm • Tự động hạn chế điện áp tăng • Tự động ngăn ngừa quá tải • Điều khiển từ xa Chương IV.4 MẠCH ĐIỆN NHỊ THỨ • Phạm vi áp dụng • Yêu cầu của mạch nhị thứ Phụ lục Ký hiệu các chức năng bảo vệ và tự động PHẦN IV BẢO VỆ VÀ TỰ ĐỘNG Chương IV.1 BẢO VỆ LƯỚI ĐIỆN ĐIỆN ÁP ĐẾN 1KV Phạm vi áp dụng và định nghĩa IV.1.1. Chương này áp dụng cho việc bảo vệ lưới điện điện áp đến 1kV, đặt trong nhà và/hoặc ngoài trời. Các yêu cầu khác đối với lưới điện này được nêu trong các chương khác của quy phạm. IV.1.2. Thiết bị bảo vệ là thiết bị tự động cắt mạch điện khi bị sự cố. Yêu cầu đối với thiết bị bảo vệ IV.1.3. Khả năng cắt của thiết bị bảo vệ phải phù hợp với dòng điện ngắn mạch lớn nhất trên đoạn lưới điện được bảo vệ (xem Chương I.4 - Phần I). IV.1.4. Trong mọi trường hợp, dòng điện danh định của dây chảy của cầu chảy và dòng điện chỉnh định của áptômát để bảo vệ cho mạch điện (dây hoặc cáp điện) nên chọn theo mức nhỏ nhất theo dòng điện tính toán của mạch điện hoặc bằng dòng điện danh định của các thiết bị nhận điện. Tuy nhiên, thiết bị bảo vệ không được cắt mạch khi thiết bị nhận điện bị quá tải ngắn hạn (như dòng điện khởi động, đỉnh phụ tải công nghệ, dòng điện tự khởi động v.v.). IV.1.5. Phải dùng áptômát hoặc cầu chảy làm thiết bị bảo vệ. Để bảo đảm yêu cầu về độ nhanh, độ nhạy hoặc độ chọn lọc, khi cần thiết được phép dùng các thiết bị rơle bảo vệ (tác động gián tiếp). IV.1.6. Ở thiết bị điện đến 1kV trong lưới điện có trung tính nối đất trực tiếp, với mục đích đảm bảo cắt tự động đoạn dây bị sự cố, dây dẫn pha và dây trung tính bảo vệ phải chọn sao cho khi chạm vỏ hoặc chạm vào dây trung tính bảo vệ thì bội số dòng điện ngắn mạch nhỏ nhất không nhỏ hơn: • 3 lần dòng điện danh định của cầu chảy ở gần. • 3 lần dòng điện danh định của bộ cắt không điều chỉnh được hoặc dòng chỉnh định của bộ cắt điều chỉnh được của áptômát có đặc tính dòng điện - thời gian quan hệ ngược. Khi bảo vệ lưới điện bằng áptômát chỉ có bộ cắt điện từ (quá dòng tác động tức thời - cắt nhanh), dây dẫn kể trên phải đảm bảo dòng điện không nhỏ hơn dòng chỉnh định khởi động tức thời nhân với hệ số phân tán (theo số liệu của nhà chế tạo) và hệ số dự trữ là 1,1. Khi không có số liệu của nhà chế tạo, đối với áptômát có dòng điện danh định đến 100A, bội số dòng điện ngắn mạch so với dòng điện chỉnh định phải không nhỏ hơn 1,4; với áptômát có dòng danh định trên 100A thì không nhỏ hơn 1,25. Trong mọi trường hợp, điện dẫn của dây trung tính bảo vệ phải không nhỏ hơn 50% điện dẫn của dây pha. Nếu yêu cầu của Điều này không đáp ứng được về bội số khi chạm vỏ hoặc chạm dây trung tính bảo vệ thì việc cắt khi sự cố ngắn mạch này phải thực hiện bằng bảo vệ đặc biệt. IV.1.7. Việc sử dụng áptômát và cầu chảy kiểu xoáy ốc phải đảm bảo sao cho khi tháo chúng thì vỏ đui xoáy của chúng không có điện áp. Trong trường hợp nguồn cung cấp từ một phía thì dây nguồn phải đấu vào tiếp điểm cố định của thiết bị bảo vệ. IV.1.8. Trên mỗi thiết bị bảo vệ phải có nhãn ghi rõ trị số dòng điện danh định (trị số chỉnh định của bộ cắt hoặc dòng điện danh định của dây chảy) theo yêu cầu của mạch được bảo vệ. Những trị số này nên ghi ngay trên thiết bị hoặc trên sơ đồ đặt gần thiết bị bảo vệ. Lựa chọn bảo vệ IV.1.9. Lưới điện phải có bảo vệ chống ngắn mạch (bảo vệ ngắn mạch) với thời gian cắt nhỏ nhất và đảm bảo cắt có chọn lọc. Bảo vệ phải đảm bảo cắt khi cuối đường dây được bảo vệ xảy ra các loại ngắn mạch như sau: • Một pha và nhiều pha với lưới điện trung tính nối đất trực tiếp. • Hai pha và ba pha với lưới điện trung tính cách ly. Nếu tỷ số giữa dòng điện ngắn mạch tính toán nhỏ nhất so với dòng điện danh định của cầu chảy hoặc áptômát không nhỏ hơn trị số đã cho ở Điều IV.1.6 thì việc cắt đoạn bị sự cố là đảm bảo chắc chắn. IV.1.10. Trong lưới điện chỉ yêu cầu bảo vệ chống ngắn mạch, không cần tính toán kiểm tra bội số dòng điện ngắn mạch nêu ở Điều IV.1.6, nếu đảm bảo điều kiện: khi so sánh với các trị số dòng điện lâu dài cho phép nêu ở Chương I.3 - Phần I, thiết bị bảo vệ có bội số không lớn hơn: • 3 lần dòng điện danh định của dây chảy. • 4,5 lần dòng điện chỉnh định của áptômát loại có bộ cắt nhanh. • 1,0 lần dòng điện danh định của áptômát có đặc tính dòng điện - thời gian quan hệ ngược không điều chỉnh được (không phụ thuộc có bộ cắt tác động nhanh hay không). • 1,25 lần dòng điện khởi động của bộ cắt ở áptômát có đặc tính dòng điện - thời gian quan hệ ngược điều chỉnh được. Nếu trong áptômát đó còn có bộ cắt nhanh thì không hạn chế bội số dòng điện khởi động của bộ cắt nhanh. Không vì sự có mặt của thiết bị bảo vệ với trị số dòng điện chỉnh định cao mà tăng tiết diện dây dẫn lớn hơn trị số cho trong Chương I.3 - Phần I. IV.1.11. Phải có bảo vệ quá tải đối với lưới điện trong nhà dùng dây dẫn có vỏ bọc dễ chảy, đặt hở hoặc kín. Ngoài ra phải có bảo vệ quá tải đối với các lưới điện trong nhà: • Lưới điện chiếu sáng nhà ở, nhà công cộng, cửa hàng, nhà phục vụ công cộng của xí nghiệp công nghiệp, lưới điện của các thiết bị dùng điện xách tay hoặc di chuyển được (bàn là, ấm điện, bếp điện, tủ lạnh, máy hút bụi, máy giặt, máy may công nghiệp v.v.) hoặc trong các gian sản xuất dễ chảy. • Lưới điện động lực trong xí nghiệp công nghiệp, nhà ở, nhà công cộng, cửa hàng khi quá trình công nghệ hoặc chế độ vận hành của mạch điện có thể gây quá tải lâu dài ở dây dẫn và cáp. • Lưới điện ở các gian hoặc khu vực dễ nổ - không phụ thuộc vào quá trình công nghệ hoặc chế độ vận hành của mạch điện. IV.1.12. Trong các mạch điện được bảo vệ quá tải (xem Điều IV.1.11), dây dẫn điện nên chọn theo dòng điện tính toán, đồng thời phải bảo đảm điều kiện so với dòng điện lâu dài cho phép cho trong Chương I.3 - Phần I, thiết bị bảo vệ có bội số không lớn hơn: • 0,8 lần - đối với dòng điện danh định của dây chảy hoặc dòng điện chỉnh định của áptômát chỉ có bộ cắt nhanh với dây dẫn điện có vỏ bọc nhựa tổng hợp, cao su và các loại cách điện có đặc tính nhiệt tương tự; đối với dây dẫn điện đặt trong các gian không chảy nổ thì cho phép lấy 100%. • 1,0 lần - đối với dòng điện danh định của dây chảy hoặc dòng điện chỉnh định của áptômát chỉ có bộ cắt nhanh với cáp có vỏ cách điện bằng giấy. • 1,0 lần - đối với dòng điện danh định của áptômát có đặc tính dòng điện - thời gian quan hệ ngược không điều chỉnh được, không phụ thuộc vào có bộ cắt nhanh hay không với dây dẫn các loại. • 1,0 lần - đối với dòng điện khởi động của áptômát có đặc tính dòng điện - thời gian quan hệ ngược điều chỉnh được với dây dẫn điện có vỏ bọc nhựa tổng hợp, cao su và các loại cách điện có đặc tính nhiệt tương tự. • 1,25 lần dòng điện khởi động của áptômát có đặc tính dòng điện - thời gian quan hệ ngược điều chỉnh được với cáp có vỏ cách điện bằng giấy và cách điện bằng polyetylen lưu hóa. IV.1.13. Dòng điện lâu dài cho phép của dây dẫn đến động cơ rôto lồng sóc không được nhỏ hơn: • 1 , 0 lầ n dòng điện danh định của động cơ ở khu vực không có nguy cơ chảy nổ. • 1,25 lần dòng đ iệ n d a n h đ ịn h c ủ a đ ộ n g c ơ ở kh u v ự c có ngu y c ơ chảy n ổ . Quan hệ giữa dòng điện lâu dài cho phép của dây dẫn nối với động cơ rôto lồng sóc với dòng điện chỉnh định của thiết bị bảo vệ trong bất cứ trường hợp nào cũng không được lớn hơn các trị số nêu trong Điều IV.1.10. IV.1.14. Khi dòng đ iện lâu dài cho phép c ủ a dây d ẫ n xác đ ịnh theo Điều I V .1 . 1 0 và IV.1.12 không đúng với trị số nêu trong các b ả ng v ề dòng đ iện lâu dài cho phép ở C h ươn g I. 3 - P h ầ n I thì c h o phép chọ n dây dẫ n có t iế t d i ệ n nh ỏ hơ n , k ề sát tr ị s ố tron g b ả n g n h ưn g không đư ợ c nh ỏ hơ n t r ị s ố xác đ ị n h the o dòng đ iệ n tính toán. Nơi đặt thiết bị bảo vệ IV.1.15 . Th iết b ị b ảo v ệ ph ải đ ặt ở n ơ i thu ậ n tiện cho vận hành, b ảo d ưỡng tránh bị h ư h ỏ ng do cơ họ c. V i ệc đ ặt chúng phải đ ảm b ảo khi vận hành h o ặc khi tác đ ộ ng không gây nguy h i ểm cho n g ư ờ i và không gây h ư h ỏ ng các v ật xung quanh. Việc v ận hành và bảo d ưỡng thiết b ị b ảo v ệ có ph ầ n d ẫ n đ iện h ở p h ải do ng ư ờ i có chuyên môn đ ảm n h iệ m. IV.1.16. C ần đ ặt thiết b ị b ảo v ệ tại các vị trí trong m ạch đ iện m à ở đó tiết diện dây dẫ n g iảm n h ỏ ( v ề phía phụ tải đ iện) hoặc tại các vị trí c ần đ ảm b ảo đ ộ n h ạy và tính c h ọ n l ọ c (xem Điều IV.1.17 và IV.1.20). IV.1.17. P h ải đ ặt thi ế t b ị b ả o v ệ ng a y tại c hỗ đ ấ u p h ầ n tử đư ợ c bảo v ệ với đ ư ờ ng dây cun g cấ p . Kh i c ầ n thi ế t , ch o phép ch iề u dà i c ủ a đo ạ n dây r ẽ nhánh g i ữ a th i ế t b ị b ả o v ệ v à đườn g dây cun g c ấ p đ ế n 6 m . Ti ế t d iệ n c ủ a đ o ạ n dây nà y có t h ể nh ỏ hơn t i ế t diện của đường dây cung cấp nhưng không nhỏ hơn tiết diện của dây dẫn sau thiết bị bảo vệ. Đối với các nhánh dây đ ặt ở c h ỗ không thu ậ n tiện ( Ví d ụ đ ặt ở c h ỗ quá cao), cho phép lấy c h iều dài đo ạ n n ố i t ớ i th i ết b ị b ả o v ệ đ ến 30m đ ể có t h ể v ậ n h à nh thu ậ n tiện (Ví d ụ đ ầu vào củ a tr ạ m phân p hố i, các bộ k h ở i độ n g c ủ a thiết b ị đ iện v . v.). Khi đó tiết diện c ủ a nhánh r ẽ không đư ợ c n h ỏ h ơ n tiết diện xác đ ịnh t h eo dòng đ iện tính toán , đ ồ n g t hờ i đ ảm b ả o không n h ỏ h ơ n 10% k h ả n ă ng tải c ủ a đ o ạ n đ ư ờ ng dây t r ụ c đư ợ c b ảo v ệ. Dây nhánh rẽ nói trên (6m hoặc 30m) có vỏ b ọ c ho ặc cách đ iện đ ặt trong ố n g h o ặc h ộ p không chảy; còn các tr ư ờ ng h ợ p khác (trừ công trình cáp ngầm), ở khu vự c d ễ chảy nổ thì được đặt hở trên các kết cấu với điều kiện đảm bảo không bị hư hỏng do cơ học. IV.1.18. Khi dùng cầu c h ảy đ ể b ảo v ệ l ư ớ i đ i ện ph ải đ ặt cầu c h ả y trên t ất cả các c ự c h o ặc các pha bình thường không n ố i đ ấ t. Cấm đ ặt c ầ u c h ả y ở dây trung tính. IV.1.19. Khi dùng áptômát đ ể b ảo v ệ lư ớ i đ iện có trung tính n ố i đ ất tr ự c tiếp ph ải đ ặt b ộ cắt c ủ a nó trên tất cả các dây d ẫ n bình thường không n ố i đ ất. Khi dùng áptômát đ ể b ảo v ệ l ư ớ i đ iện có trung tính cách ly 3 pha 3 dây h o ặc 1 pha 2 dây h o ặc l ư ớ i đ iện m ộ t ch i ều, p h ải đ ặ t b ộ cắt c ủ a nó trên 2 pha đối với lư ớ i đ iện 3 dây và trên 1 pha ( c ự c) đối với l ư ớ i đ i ệ n 2 dây. L ưu ý, trên cùng m ột lư ớ i đ iện nên đ ặt b ả o v ệ trên các pha (c ự c) cùng tên. C h ỉ đư ợ c đ ặt b ộ cắt c ủ a áptômát trên dây t r ung tính khi nó tác độ ng thì tất cả các dây có đ iện áp đ ều đ ư ợc cắt đồ ng t hờ i. IV.1.20. N ế u t h ấ y h ợ p l ý ch o v ậ n hành , không c ầ n đ ặ t thiế t b ị b ả o v ệ ở các v ị trí sau: 1 . Nhánh r ẽ t ừ than h cái tron g t ủ đ i ệ n đ ế n các th iế t b ị cùng đặ t tron g t ủ n à y . K hi đó , nhánh r ẽ phả i đượ c c họ n the o dòng đ i ệ n tính toán c ủ a nhánh. 2 . Ch ỗ có t iế t d i ệ n g iả m d ọ c the o đườn g dây cun g cấ p h o ặ c ch ỗ nhánh r ẽ n ế u t h iế t b ị b ả o v ệ c ủ a đ o ạ n đườn g dây phía t r ư ớ c nó b ả o v ệ đượ c đ o ạ n g i ả m tiế t d i ệ n đó , h o ặ c n ế u đoạ n giả m t i ế t d i ệ n h o ặ c nhánh r ẽ có tiế t di ệ n không n h ỏ hơ n m ộ t n ử a t i ết d i ệ n c ủ a đoạ n đườn g dây đư ợ c b ả o v ệ . 3 . Nhánh rẽ t ừ đ ư ờ ng dây c u ng cấ p đ ến các th i ết b ị dùng đ iện công s u ất n h ỏ n ế u thiết b ị b ảo v ệ c ủ a đường dây c u ng cấp có dòng đ iện c h ỉ n h đ ịnh không quá 25A. 4. Nhánh rẽ từ đường dây cung cấp cho mạch đo lường, điều khiển, tín hiệu, nếu những dây dẫn này không đi ra ngoài phạm vi máy hoặc tủ điện, nếu những dây dẫn này đi ra ngoài phạm vi máy hoặc tủ điện nhưng được đặt trong ống hoặc có vỏ không chảy. IV.1.21. Không đư ợ c đ ặt thiết b ị b ảo v ệ tại c h ỗ nố i đường dây cung c ấp với các m ạch đ iều kh i ển, tín h i ệu v à đ o l ường n ếu khi các m ạch này bị cắt đ iện có t h ể d ẫ n đ ế n h ậu q u ả nguy h i ểm ( cắt đ iện máy bơ m chữa cháy , q u ạt gió dùng đ ể tránh hình thành các h ỗ n h ợ p n ổ , thiết b ị máy móc c ủ a h ệ t h ố ng tự dùng t r ong nhà máy đ i ệ n v.v.). Trong m ọ i trườ n g h ợ p, dây d ẫ n c ủ a các m ạch này p h ải đ ặt trong ố ng h o ặc có v ỏ không chảy. T i ết diện c ủ a các m ạch này không đư ợ c n h ỏ h ơ n trị số quy đ ịnh ở Đi ề u IV.4.4. C h ư ơng IV.2 BẢO VỆ R Ơ LE P h ạ m vi áp d ụ ng và đ ịnh nghĩ a IV.2.1. C h ươ n g n à y áp dụ ng cho các thiết b ị b ảo v ệ b ằ n g r ơ le (b ả o v ệ r ơ le) c ủ a các phầ n tử c ủ a h ệ t h ố ng đ i ệ n, trang bị đ i ệ n công ngh i ệp và trang b ị đ iện khác có đ iện áp trên 1kV đ ế n 500kV. C h ương này không áp d ụ ng cho trang b ị đ i ệ n trên 500kV cũng như các trang b ị đ iện c ủ a nhà máy đ iện nguyên tử và tải đ iện m ộ t chiều. N h ữ n g yêu c ầ u v ề b ả o v ệ lư ớ i đ i ệ n đ iệ n áp đ ế n 1k V đư ợ c qu i đ ịn h ở C h ươn g IV.1. Bảo v ệ r ơ l e c ủ a các p h ần tử c ủ a trang bị đ iện không đư ợ c nêu ở c h ư ơ ng n à y và các chư ơ ng khác p h ải th ự c hiện t h eo n h ữ ng qui đ ị n h c ủ a m ụ c yêu c ầu chung c ủ a c h ư ơ ng này. Bảo v ệ chính là b ả o v ệ c h ủ y ế u, tác đ ộ ng tr ư ớ c tiên. Bảo v ệ kép là hai b ảo v ệ chính, đ ộ c lập, cùng tên, cùng tác độ ng. Bảo vệ dự phòng (bảo vệ phụ) là bảo vệ tác động khi bảo vệ chính không tác động. Yêu cầ u chung I V.2.2. Th i ết b ị đ iện p h ải có b ả o v ệ r ơ le đ ể: 1 . Cắt tự đ ộ ng p h ần tử h ư hỏ ng ra khái p h ầ n không h ư h ỏ ng c ủ a h ệ t hố ng đ i ệ n (trang bị đ i ện) b ằ ng máy c ắt; n ế u sự cố không tr ự c ti ế p phá vì c h ế đ ộ làm v i ệ c c ủ a h ệ t hố ng đ i ệ n ( Ví d ụ n g ắn m ạch c h ạm đ ất trong l ư ớ i đ i ệ n có trung tính cách ly) thì cho phép b ả o v ệ r ơ le chỉ tác đ ộ ng báo tín h i ệu. 2 . P h ả n ứ n g với các chế đ ộ làm v i ệc nguy h i ểm và không bình t h ườ n g c ủ a các ph ầ n tử c ủ a h ệ t hố ng đ iện (Ví d ụ quá tải, t ăn g đ iện áp ở c u ộ n dây stato c ủ a máy phát đ iện t u a b i n n ư ớ c) ; tu ỳ th uộ c vào c hế đ ộ làm v i ệc và đ iều k i ệ n v ậ n h à nh các trang bị đ i ệ n m à bảo v ệ r ơ le phải tác độ ng báo tín h i ệu ho ặc tác đ ộ n g cắt n h ữ ng ph ầ n tử mà nếu đ ể lại có t h ể gây ra s ự c ố . I V.2.3. Để g iảm giá thành cho các th i ết b ị đ iện có thể dùng cầu c h ảy h o ặc dây chảy đặ t h ở thay cho máy c ắt, áptômát và bảo v ệ r ơ le khi: • Có t h ể c họ n cầu c h ảy đ ảm b ảo các thông s ố yêu cầu ( đ iện áp và dòng đ iệ n danh đ ị nh, dòng đ i ệ n cắt danh đ ịnh v.v.). • Đáp ứng đư ợ c yêu cầu v ề tính c h ọ n l ọ c và đ ộ nhạy. • Không c ản trở v iệc s ử d ụ ng các th i ết b ị tự đ ộ ng (tự đ ộ ng đó ng l ại - TĐL, tự động đóng nguồn dự phòng - TĐD v.v.) cần thiết theo điều kiện làm việc của thiết bị điện. Kh i s ử dụ n g cầ u c h ả y h o ặ c dây ch ả y đ ặ t hở , t u ỳ th u ộ c và o m ứ c không đố i x ứn g tron g c h ế đ ộ không toà n ph a v à đ ặ c đ iể m c ủ a p h ụ tải , ph ả i xe m xộ t k h ả n ăn g cần thiết đặt thiết bị bảo vệ chống chế độ không toàn pha ở trạm biến áp của hộ tiêu thụ. I V.2.4. B ả o v ệ r ơ l e p hải đ ảm b ả o cắt n g ắ n m ạch với th ờ i gian n g ắn n h ất có t h ể đ ư ợ c nh ằm đ ảm b ảo cho p h ần không b ị h ư h ỏ ng tiếp t ụ c làm v i ệc bình t h ường ( là m v iệc ổ n đ ị nh c ủ a h ệ t h ố ng đ i ệ n và c ủ a h ộ tiêu thụ đ iện, đ ảm b ảo kh ả n ă ng khôi p h ụ c s ự làm v i ệc bình thường b ằng tác đ ộ ng c ủ a T Đ L và T ĐD, t ự k h ở i độ ng c ủa các đ ộ ng c ơ đ i ệ n, tự kéo v à o đ ồ ng b ộ v.v.), h ạn c h ế p h ạm vi và m ứ c đ ộ h ư h ỏ ng c ủ a p h ần tử b ị sự c ố . I V.2.5. B ả o v ệ r ơ le phải đ ảm b ảo cắt có c họ n l ọ c đ ể khi sự cố ở m ộ t p h ần t ử nào thì c h ỉ cắt p h ần tử đó . Cho phép bảo v ệ tác đ ộ ng không c h ọ n l ọ c (sau đó h i ệ u c h ỉnh lại b ằ ng tác đ ộ ng c ủ a T Đ L h o ặc T Đ D): 1 . Để đ ảm b ảo tă n g t ố c đ ộ cắt n g ắn m ạch, n ếu v iệc đó cần th i ết (xem Đ i ều IV.2.4). 2 . Khi s ử dụ ng sơ đ ồ đ iện chính đ ơ n g iản dùng dao cách ly t ự đ ộ ng ở m ạch đ ư ờ ng dây h o ặc m ạch MBA, dao cách ly t ự đ ộ ng cắt thành ph ầ n sự cố ở t hờ i đ i ể m không đ iệ n. IV .2.6. Cho phép dùng bảo vệ rơle có thời gian để đảm bảo tác động có chọn lọc khi: • Cắt n g ắ n m ạch có t hờ i gian v ẫ n đ ảm b ảo t hự c h iện yêu c ầu c ủ a Đi ề u VI.2.4. • Bảo v ệ làm nh i ệm v ụ d ự phòng, xem Điều IV.2 . 14. I V.2.7. Đ ộ tin c ậy c ủ a b ảo v ệ r ơ le (tác đ ộ ng khi xu ấ t hiện đ iều kiện p h ải tác đ ộ ng và không tác đ ộ ng khi không x u ất hiện đ iều kiện đó ) phải đ ảm b ảo b ằng cách s ử d ụ ng các thiết b ị có các thông s ố và k ết cấu t ư ơ ng ứ ng với nhi ệ m v ụ cũng n h ư phù h ợ p với việc v ận hành các th i ết b ị này. Khi cần th i ết nên dùng các b i ện ph áp đ ặc b i ệt đ ể tă n g đ ộ tin c ậy, Ví d ụ n h ư s ơ đồ có d ự phòng, có k i ểm tra tình t r ạng làm v iệ c m ộ t cách liên t ụ c h o ặc đ ị n h k ỳ v.v. Cũng p h ải tính đ ến k h ả n ăng n h ầ m lẫn c ủ a nhân viên vận hành khi t h ự c hi ệ n các thao tác cần th i ết với b ảo v ệ r ơ le. I V.2.8. T r ư ờ ng h ợ p b ả o v ệ r ơ le có m ạch đ iện áp p h ải có nhữ n g t h iết b ị sau: • Tự đ ộ ng khóa các bảo v ệ khi áptômát m ạc h đ iện áp cắt, cầu c h ảy đ ứ t h o ặc có h ư h ỏ ng ở m ạch đ iện áp (nếu h ư h ỏ ng đó có t h ể d ẫn đ ến tác độ ng sai khi vậ n hành bình thường) và b áo tín h i ệu v ề các hư hỏ n g c ủ a m ạch này. • Báo tín h iệ u h ư h ỏ ng m ạch đ iện áp nếu n h ữ n g h ư h ỏ ng không d ẫ n đ ến b ả o v ệ tác độ ng sai trong c h ế đ ộ làm v i ệc bình th ư ờ ng n h ư n g lại gây nên tác đ ộ ng sai trong những đ iều k iện khác (Ví d ụ khi có n g ắn m ạch ngoài vùng b ảo v ệ). I V.2.9. Đối với b ảo v ệ r ơ le có t h ờ i gian , t uỳ từng trường h ợ p c ụ t h ể m à xem xột có nên đ ảm b ả o cho bảo v ệ tác đ ộ ng theo trị số dòng đ iện b a n đ ầu h o ặc đ iện trở b a n đ ầ u ho ặc không, nhằm l o ại trừ v iệc tác đ ộ ng sai hoặc từ c hố i làm v i ệc c ủ a b ả o v ệ (do dòng đ i ệ n ng ắ n m ạch tắt d ần theo t h ờ i gi a n , do d a o đ ộ ng đ iện, do x u ất hiện h ồ qu a ng ở c h ỗ sự cố v.v . ). IV.2.10. B ảo v ệ ở l ư ới đ iện 110kV trở lên phải có thiết b ị liên đ ộ ng đ ể khóa tác đ ộ ng c ủa b ảo v ệ khi có d a o đ ộ ng đ i ệ n ho ặc khi xuất h i ện không đ ồ ng b ộ n ế u ở lư ớ i n à y có kh ả n ăng có n h ững dao đ ộ ng hoặc không đ ồ ng b ộ l à m cho bảo v ệ có t h ể tác đ ộ ng sai. Có t h ể dùng thiết b ị liên độ ng t ư ơ ng tự cho đ ư ờ ng dây đ iện áp d ư ớ i 110kV n ối các nguồn cung cấp lớn (do ở đó có thể có dao động điện và bảo vệ có thể làm việc sai). Ch o phép bả o v ệ không c ầ n có khóa ch ố n g da o đ ộ n g n ế u b ả o v ệ đã hiệ u c h ỉn h t h e o d a o đ ộn g đ iệ n b ằ n g t hờ i gia n (t h ờ i g i a n du y tr ỡ c ủ a b ả o v ệ kh o ả n g 1, 5 ¸ 2 giây). IV.2.11. P h ải thể h i ệ n sự tác đ ộ n g c ủ a b ảo v ệ r ơ le b ằ ng b ộ c h ỉ t h ị đ ặt s ẵn trong r ơ le, b ằ ng r ơ le tín h i ệu riêng hoặc b ằng b ộ đ ếm s ố lần tác độ ng c ủ a b ả o v ệ và các thiết b ị tư ơ ng đ ư ơ ng khác đ ể có t hể phân tích, nghiên c ứ u ho ạt độ n g c ủ a b ả o v ệ. IV.2.12. P h ả i có tín h i ệ u b áo tác độ n g đ i cắ t c ủ a b ả o v ệ r ơ l e báo tín h i ệ u c ủ a t ừ ng b ả o v ệ , đối với b ả o v ệ p h ứ c tạ p ph ả i báo tín h iệ u riêng t ừ n g ph ầ n c ủ a b ả o v ệ (cấ p b ả o v ệ khác nhau , các b ả o v ệ p hứ c h ợ p riêng b i ệ t ch ố n g các d ạ n g h ư h ỏ n g khác nh a u v . v.). IV.2.13. Trên từng p h ần tử c ủ a h ệ t h ố ng đ i ệ n ph ải có bảo v ệ chính đ ể tác đ ộ ng khi có s ự cố trong g i ớ i h ạn p h ần tử đ ư ợ c b ả o v ệ với t h ờ i gian nhỏ h ơ n các bảo v ệ khác đ ặ t cùng trên p h ần tử đó . Đư ờ ng dây 220kV t r ở lên nên có hai bảo vệ chính cho m ộ t p h ầ n t ử . Việc đ ấ u nố i các bảo v ệ này vào máy biến dòng p h ải t h ự c hiện t h eo Điều IV.2.15. Các máy phát đ i ệ n 300 M W trở lên, các k h ố i ghép đôi t ổ máy phát đ iện có tổ ng công s u ất 300MW trở lên, Đ D K 500kV, máy b iế n áp 500 / 220kV nên cân n h ắ c v iệc đ ặt b ả o v ệ kép (không kể r ơ l e h ơ i). IV.2.14. T r ong t r ường h ợ p b ả o v ệ h o ặc máy c ắt c ủ a các p h ần tử lân c ận từ c h ố i làm v i ệ c, ph ải đ ặt b ảo v ệ d ự phòng xa. Nếu b ảo v ệ chính có tính c h ọ n l ọ c t uy ệt đố i (Ví d ụ b ảo v ệ cao t ần, b ảo v ệ s o lệch dọ c, ngang), thì trên phần tử đó p h ải đ ặt b ảo v ệ d ự phòng làm c h ức năng không n h ữ n g b ả o v ệ d ự phòng xa cho p h ần tử lân cận m à còn là m c h ứ c n ă ng b ả o v ệ d ự phòng gần cho chính ph ầ n tử đó , nghĩa là nó s ẽ tác độ ng khi bảo v ệ chính c ủ a ph ầ n tử đó từ c h ố i làm v i ệc h o ặ c khi đư a b ảo v ệ chính r a khá i làm v i ệc. Ví d ụ n ếu b ảo v ệ chính c h ố ng n g ắn m ạ c h g i ữ a các pha dùng bảo v ệ so l ệ ch pha thì b ả o v ệ d ự phòng có t h ể dùng bảo v ệ kh o ả ng cách. Nếu b ả o v ệ chính c ủ a đ ư ờ ng dây 110kV t r ở lên có tính ch ọ n l ọ c tươ n g đố i (Ví dụ b ảo v ệ nhiều cấp với t h ờ i gian trễ) thì: • Cho phép không đ ặt b ảo v ệ d ự phòng riêng với đ i ề u k iện b ảo v ệ d ự phòng xa của các ph ầ n tử lân c ận đ ảm b ảo tác đ ộ ng khi có n g ắn m ạch trên đường dây đó . • P h ải có b iệ n ph áp đ ảm b ảo b ảo v ệ d ự phòng g ầ n làm v i ệc n ế u n h ư khi có ng ắ n m ạch b ảo v ệ d ự phòng xa không đ ảm b ảo. IV.2.15. Ph ải th ự c hiện b ảo v ệ d ự phòng b ằ ng th i ết b ị tr ọ n b ộ riêng sao cho có t h ể k i ể m tra riêng r ẽ h o ặc s ử a c hữ a b ả o v ệ chính h o ặc b ảo v ệ d ự phòng riêng ngay khi ph ầ n tử đư ợ c b ảo v ệ đ ang làm v iệ c. Trong t r ườ n g h ợ p đó b ả o v ệ chính và b ả o v ệ d ự phòng thông t h ường đ ư ợ c cung cấp từ các c u ộ n dây thứ cấp khác nh a u c ủa máy b iến dòng. Nên đ ấu m ạch đ i cắt c ủ a r ơ le vào hai cu ộ n cắt riêng b i ệt c ủa máy cắt. Ở các thiết b ị đ i ệ n áp 220kV t r ở lên, thông t h ư ờ ng b ả o v ệ đ ư ợ c cấp ng u ồ n từ hai phân đ o ạ n m ộ t chiều khác nhau. IV.2.16. Đối với đường dây 22kV t r ở lên, với m ụ c đích t ă n g đ ộ tin c ậy cắt s ự cố ở đ ầ u đ ư ờ ng dây, có t hể đ ặt b ảo v ệ dòng đ iện cắt nhanh không th ờ i gian làm b ảo v ệ b ổ sung theo các yêu cầu nêu ở Điều III.2.25. IV.2.17. N ếu v iệc đ áp ứng yêu c ầu d ự phòng xa làm cho bộ ph ậ n b ả o v ệ quá p hứ c tạ p ho ặc v ề m ặt k ỹ thuật không t h ể t h ự c hiện đ ư ợ c thì cho phép: 1 . Rút n g ắ n vùng dự phòng xa ( b ả o v ệ d ự phòng có t h ể không c ắt n g ắ n m ạch sau máy b i ến áp, trên đ ư ờ ng dây có đ iện kháng , n h ữ n g đ ư ờ ng dây lân c ận khi có ng u ồ n đ i ệ n p h ụ thêm, dòng đ iện t ại c h ỗ b ả o v ệ nh ỏ h ơ n nhiều so với dòng đ i ệ n ở c h ỗ sự c ố ). 2 . C h ỉ t h ự c h i ện d ự phòng xa đối với n h ữ ng d ạ n g sự c ố t h ườ n g g ặp, không tính đ ến c h ế đ ộ làm v i ệc ít gặp và khi tính đ ến tác đ ộ ng b ậc thang c ủ a b ả o v ệ. 3 . Bảo v ệ tác đ ộ ng không c h ọ n l ọ c khi có n g ắn m ạch ở ph ần tử lân cận ( kh i b ảo v ệ làm nh iệ m v ụ d ự phòng xa) có t h ể làm cho m ộ t s ố trạm m ất đ iện, n h ư ng p h ải cố g ắ n g k h ắc p h ụ c b ằ ng cách dùng TĐ L và T Đ D. IV.2.18. B ảo v ệ d ự phòng khi máy c ắt từ c h ố i cắt (DTC) p h ải đư ợ c đ ặt ở các trang b ị đ iệ n 110kV - 500kV. DTC có tác d ụ ng đ i cắt toàn b ộ các p h ần tử n ố i v à o m ộ t thanh cái khi bảo v ệ c ủ a m ộ t trong các ph ầ n tử trên bị sự cố có k h ở i độ n g m à không cắt n g ắ n m ạch sau th ờ i gian đã đ ịnh. Cho phép không đ ặt thiết b ị DTC ở các trang bị đ iện 110 - 220kV khi có đ ủ các đ iều k iện sau đ ây: 1 . Đảm b ảo đ ộ n h ạy th e o yêu c ầu và th ờ i gian cắt c ủ a b ảo v ệ d ự phòng xa theo đ iều k i ệ n ổ n đ ị nh. 2 . Khi b ả o v ệ d ự phòng tác đ ộ ng không có thêm ph ầ n tử b ị cắt do c ắt các máy cắt không tr ự c tiếp đ ấu v à o máy c ắt từ c hố i làm v i ệc (Ví dụ không có máy c ắt phân đ o ạ n, đ ư ờ ng dây r ẽ nhánh). Ở các nhà máy đ iện có máy phát đ iện làm mát t r ự c ti ế p trong c uộ n dây, đ ể tránh h ư hỏ ng máy phát đ iện khi máy cắt 110kV - 500kV từ c hố i là m v iệc, nên đ ặ t thiết b ị DTC không phụ thu ộ c vào b ất cứ đ iều kiện gỡ. Khi m ộ t trong các máy c ắt c ủ a p h ần tử h ư hỏ ng (đường dây, M B A, thanh cái) t ừ c hố i làm v i ệc, thiết b ị DTC phải tác đ ộ n g đ i cắt các máy c ắt lân c ận. Nếu b ảo v ệ đ ấu n ố i với máy b iế n dòng b ố trí ở ngoài MBA, thì DTC p h ải tác đ ộ ng khi có n g ắ n m ạch ở vùng g i ữa máy biến dòng và máy cắt. Cho phép dùng DTC đ ơn g i ả n, tác độ ng cắt khi n g ắ n m ạch kèm theo từ c hố i cắt máy cắt không p h ải c ủ a tất cả các p h ần tử ( Ví d ụ c h ỉ khi có ng ắ n m ạch ở đ ư ờng dây); ngoài ra ở điện áp 35 - 220kV cho phép dùng DTC chỉ tác động cắt các máy cắt phân đoạn. Khi b ảo v ệ d ự phòng xa không đ ủ hiệu q u ả cần tăng đ ộ tin c ậy c ủ a d ự phòng g ầ n b ằng cách có thêm thiết b ị DTC. IV.2.19. Đ ể đánh giá đ ộ nh ạ y c ủ a các loại rơ le b ảo v ệ chính phải dự a v à o hệ số đ ộ n h ạy. Hệ số đ ộ nhạy đ ư ợ c xác đ ịnh n h ư sau: • Đối với b ả o v ệ ph ả n ứng t h eo trị số tăng khi s ự cố là tỷ số gi ữ a trị số tính toán (dòng đ iện ho ặc đ i ệ n áp) khi ng ắ n m ạch c h ập dây tr ự c tiếp trong vùng b ảo v ệ và trị số k hở i đ ộ ng. • Đối với b ả o v ệ ph ả n ứ ng theo trị số g iảm k h i s ự c ố là tỷ số g i ữ a t rị số k hở i đ ộ ng và trị số tính toán ( đ iện trở h o ặc đ iện áp) khi n g ắn m ạch c h ập dây t r ự c tiế p trong vùng bảo v ệ. N h ữ ng trị s ố tính toán đó p h ải đư ợ c tính t h e o d ạ ng sự c ố b ất l ợ i n h ất có t h ể x ả y ra trong t hực tế. IV.2.20. K h i đánh giá đ ộ nh ạ y c ủ a các bảo v ệ chính c ần ph ải c ă n cứ vào việc đ ảm b ả o n h ữ n g h ệ số đ ộ nh ạ y sau đ ây: 1. B ả o v ệ quá dòng có h o ặ c không có kh ở i độn g kém áp có hướn g h o ặ c không có hướng , cũng n h ư b ả o v ệ m ộ t c ấ p có h ư ớn g h o ặ c không có h ư ớn g có b ộ l ọ c t h ứ t ự ng h ị c h v à t h ứ t ự không : đối với các m ạc h dòng đ i ệ n v à đ i ệ n áp - kh o ản g 1,5. • Đối với mạ ch có h ướng công s u ất t hứ tự ng h ịch và t h ứ tự không - kho ả n g 2 theo công s u ất và 1 , 5 theo dòng đ i ện và đ i ệ n áp. • Đối với m ạ ch có h ư ớ ng công s u ất đ ấu vào m ạch dòng đ i ện toàn p h ầ n và đ iệ n áp toàn phần thì không quy đ ị nh đối với công s u ất, đối với dòng đ iện b ằ ng kh o ả ng 1,5. Đối với b ả o v ệ quá dòng c ủ a MBA có đ i ệ n áp phía h ạ áp 0,23 ¸ 0,4kV h ệ số độ nh ạ y n h ỏ nhất có t h ể b ằng 1,5. 2. Bảo v ệ dòng đ i ệ n t ừ ng cấp h o ặc b ảo v ệ dòng đ iện và đ iện áp có h ư ớng và không có hướng đ ấ u vào m ạch dòng đ iện toàn ph ầ n v à m ạch đ i ệ n áp toàn phầ n ho ặc đ ấ u vào các thành ph ầ n t h ứ tự không: Đối với m ạch dòng đ iện v à m ạch đ iện áp c ủ a cấp b ảo v ệ đượ c dùng đ ể tác độ ng khi n g ắn m ạch ở c u ố i đo ạn được b ảo v ệ, h ệ số đ ộ n h ạ y không kể tác đ ộ n g d ự phòng b ằ ng kh o ảng 1,5; còn khi có cấp d ự phòng đ ảm b ảo tác đ ộ ng có c h ọ n l ọ c cho phép g i ảm h ệ s ố đ ộ n h ạy c ủ a cấp d ự phòng x u ố ng b ằng kho ả ng 1,3; khi có b ảo v ệ th a nh cái riêng ở đ ầu đ ư ờ ng dây có đ ộ nh ạ y tươ n g ứ ng kho ả ng 1,5 và 1,3 đối với b ảo v ệ t h ứ t ự không c ho phép tác đ ộ ng t h eo c h ế đ ộ b ậc th a ng cắt theo từ ng cấp. • Đối với mạ ch có h ướng công s u ất t hứ tự không và t h ứ t ự ng h ịch - kh o ả n g 2 theo công s u ất và kh o ảng 1,5 t h eo dòng đ i ệ n và đ iện áp. • Đối với m ạch có h ư ớ ng công s u ất đ ấu vào dòng đ iện và đ iện áp t o à n ph ầ n thì không qui đ ịnh theo công s u ất và bằng kh o ảng 1,5 t h eo dòng đ i ệ n. 3. B ảo v ệ kh o ả ng cách c h ố ng n g ắn m ạch nhiều pha: • Đối với m ạch k h ở i đ ộ ng c ủ a b ất k ỳ l o ại b ả o v ệ n à o, và đối với b ảo v ệ kh o ả ng cách cấp ba - kh o ảng 1,5. • Đối với m ạch bảo v ệ kh o ả ng cách c ấp hai dùng đ ể tác độ ng khi có n g ắ n m ạch ở c u ố i đườ n g dây được b ảo v ệ không kể đ ến tác đ ộ ng d ự phòng - kh o ả ng 1 , 5 và đối với cấp ba c ủ a b ả o v ệ kh o ả ng cách - kho ả ng 1,25; đối với các mạch nêu trên, đ ộ nh ạ y theo dòng đ i ện - khoảng 1 , 3 (theo t ỷ số với dòng đ i ệ n làm v i ệc) khi có sự cố ở tại đ iểm này. 4. Bảo v ệ so lệch d ọ c máy phát đ iện, M B A, đ ư ờng dây và các ph ầ n tử khác, cũng n h ư b ảo v ệ s o lệch toàn p h ần c ủ a thanh cái - kho ả ng 2,0; đối với m ạch kh ở i đ ộ ng theo dòng đ iện c ủ a b ảo v ệ so lệch không to à n p h ần, b ả o v ệ kho ả ng cách c ủ a t h a n h cái đ iện áp máy phát đ iện thì hệ s ố đ ộ nh ạ y ph ải b ằ ng kh o ả ng 2,0, còn đối với c ấ p m ộ t c ủ a b ảo v ệ s o l ệ ch không toàn p h ần c ủ a thanh cái đ iện áp máy phát đ iện đư ợ c t h ự c hiện theo d ạ ng cắt nh a nh - kh o ảng 1,5 ( khi ng ắ n m ạch tạ i thanh cái). Đối với b ảo v ệ so lệ c h máy phát đ iện và M BA, đ ộ n h ạy đư ợ c kiểm tra khi có ng ắ n m ạch ng a y đ ầu ra c ủ a chúng. Tuy nhiên, đối với máy phát đ i ệ n tuabin n ư ớc ho ặc máy phát đ iện t u a b i n có là m mát t r ự c tiếp dây d ẫn c ủ a c u ộ n dây stato thì không p h ụ th u ộ c v à o đ ộ nh ạ y, dòng đ i ệ n tác đ ộ n g ph ả i lấy n h ỏ h ơ n dòng đ i ệ n danh đ ịnh c ủ a máy phát đ iện (xe m Điều IV.2.35). Đối với MBA t ự n g ẫu và MBA t ă ng áp công s u ất 63MVA trở lên, dòng đ i ệ n tác đ ộ ng không tính đ ế n c h ế đ ộ hãm nên l ấy n h ỏ h ơ n dòng đ iện d a nh đ ị n h ( đối với MBA tự n g ẫu - n h ỏ h ơ n dòng đ iện t ươ n g ứ ng với công s u ấ t ch u ẩn). Đối với các MBA công suất 25 M VA trở lên và dòng đ iện tác đ ộ ng không tính đ ế n c h ế đ ộ hãm nên l ấy không l ớ n h ơ n 1,5 dòng đ i ện d a n h đ ịnh c ủ a MBA. Cho phép giảm h ệ số đ ộ nh ạ y đối với b ảo v ệ so lệch MBA hoặc k h ố i máy phát đ iện - M B A đ ến trị s ố 1,5 trong những trường h ợ p sau vì đ ảm b ảo h ệ s ố đ ộ n h ạy b ằng kh o ảng 2 , 0 sẽ ph ứ c tạp h o ặc không t hực hiện đư ợ c v ề m ặt k ỹ th u ật): • Khi n g ắn m ạch ở đ ầu ra phía h ạ áp c ủ a MBA tăng áp công s u ất n h ỏ hơ n 80M V A (có tính đ ến đ iều c h ỉ n h đ iện áp). • Trong c h ế đ ộ đó ng M BA d ư ớ i đ i ện áp, cũng n h ư ở c h ế đ ộ làm v i ệc n g ắ n h ạ n c ủ a MBA (Ví d ụ khi cắt m ộ t trong các ng uồ n cung cấp c ủ a MBA 3 cu ộ n dây). Khi đó ng đ iện từ m ộ t t rong các ng uồ n cung c ấp v à o th a n h cái bị sự cố cho phép g iảm h ệ số đ ộ n h ạy đối với b ả o v ệ so l ệch thanh cái đ ế n 1,5. Đối với b ả o v ệ s o l ệc h MB A kh i n g ắ n m ạ c h đằn g sa u cuộ n đ i ệ n kháng đ ặ t ở phía h ạ áp c ủ a MB A v à nằ m tron g vùng b ả o v ệ s o l ệc h thì h ệ s ố đ ộ n h ạ y cũng b ằ n g 1 , 5. Kh i có các bảo v ệ khác b a o trùm c ả c uộ n đi ệ n kháng v à tho ả mó n yêu c ầ u v ề độ n h ạ y c ủ a b ả o v ệ s o lệc h MB A kh i n g ắ n m ạ c h ở cùng đ i ể m trên thì không qu i đ ị nh đ ộ n h ạ y. 5. B ảo v ệ so lệch ngang có h ư ớ ng cho các đ ư ờ ng dây làm v i ệc song song: • Đối với r ơ le dòng đ iện và r ơ le đ iện áp c ủ a b ộ p h ậ n k h ở i độ ng th u ộ c h ợ p b ộ b ảo v ệ c hố n g ng ắ n m ạch g i ữ a các pha và ngắn m ạch c h ạm đ ất - khoảng 2 , 0, khi các máy c ắt ở hai đ ầ u đ ư ờ ng dây có sự c ố đ ề u đó ng (n g ắn m ạch ở đ iểm có cùng h ệ số đ ộ n h ạy) và b ằ ng kho ả ng 1,5 khi máy c ắt ở phía đ ầu đ ố i diện c ủ a đư ờ ng dây s ự c ố m ở . • Đối với m ạch có h ư ớ ng công s uất thứ tự không - kho ả ng 4 , 0 th e o công suất và b ằ ng khoảng 2,0 theo dòng đ iện và đ iện áp khi máy cắt ở đ ầu đ ố i d iện m ở . • Đối với m ạch có h ư ớ ng công s u ất đ ấu vào dòng đ iện và đ iện áp t o à n ph ầ n thì h ệ số đ ộ n h ạy t h eo công suất không qui đ ịnh còn t h e o dòng đ i ệ n b ằ ng kh o ả ng 2,0 khi máy c ắt ở hai đ ầu đ ư ờ ng dây đ ều đó ng và kho ả ng 1,5 khi máy c ắt ở đ ầ u đố i diện m ở . 6. B ảo v ệ có hướng với khóa liên đ ộ ng tần số cao: • Đối với m ạch có h ướ n g công s u ất thứ tự ng h ịch h o ặc t h ứ tự không đ ể k iể m sóat m ạch c ắt - kh o ả ng 3,0 th e o công s u ất, kh o ảng 2,0 theo dòng đ iện và đ iện áp . • Đối với m ạch k hở i độ n g k iểm sóa t m ạch cắt - k h o ả ng 2,0 theo dòng đ i ệ n và đ iện áp, khoảng 1 , 5 theo đ iện tr ở . 7. B ảo v ệ so lệch pha tần số cao: • Đối với m ạch k hở i độ n g k iểm sóa t m ạch cắt - k h o ả ng 2,0 theo dòng đ i ệ n và đ iện áp, khoảng 1 , 5 theo đ iện trở (kh o ảng cách). 8. B ả o v ệ dòng đ iện cắt nh a nh không t hờ i g i a n đ ặt ở máy phát đ iện công s u ất đ ến 1 M W và đ ặt ở MBA, khi ngắn m ạch tại chỗ đ ặt b ả o v ệ - kh o ảng 2,0. 9 . Bảo v ệ c h ạm đ ất trên các đ ư ờ ng cáp ngầm trong l ư ớ i đ iện có t r ung tính cách ly (tác độ ng đ i báo hi ệ u ho ặc cắt): đối với b ả o v ệ p h ả n ứng theo dòng đ i ệ n t ầ n s ố cơ b ả n - kho ản g 1,25 ; đối với b ả o v ệ p h ả n ứn g the o dòng đi ệ n tầ n s ố t ă n g ca o - kh o ả n g 1,5. 10. Bảo v ệ c h ố ng c h ạ m đ ất trên ĐDK trong lư ớ i đ iện có trung tính cách ly tác đ ộ ng b áo tín h i ệu h o ặc cắt - kh o ảng 1 , 5. IV.2.21. Khi xác đ ị n h đ ộ n h ạy nêu trong Đi ề u IV.2 . 20 m ụ c 1, 2, 5 và 7 c ần th i ết p h ải tính đ ến n h ữ n g đ iểm sa u đ ây: 1 . Độ n h ạ y theo công s u ất c ủ a r ơ le cảm ứn g đ ị n h h ư ớ ng công s u ất c h ỉ k iểm tr a khi nó đ ấu vào dòng đ i ện và đ i ệ n áp thành p h ần t h ứ t ự ng h ị c h v à th ứ tự không. 2 . Độ n h ạy c ủ a r ơ le đ ịnh h ư ớ ng công s u ất đ ấu th e o s ơ đ ồ so sánh (trị số tu y ệt đố i h o ặc pha) thì k i ểm tra theo dòng đ iện khi nó đ ấu vào dòng đ iện và đ iện áp toàn p h ầ n ; k iểm tra theo dòng đ i ện và đ iện áp khi nó đ ấu vào dòng đ iện v à đ iệ n áp thành p h ần t h ứ t ự ng h ị c h v à th ứ tự không. IV.2.22. Đối với các máy phát đ iện nố i tr ự c t iếp vào thanh cái, đ ộ nh ạ y c ủ a b ảo v ệ dòng đ iện c h ố ng ngắn m ạch c h ạm đ ất trong cu ộ n dây stato tác độ ng đ i cắt đượ c xác đ ịnh b ằng dòng đ iện k h ở i đ ộ ng không l ớ n h ơ n 5A, ng o ại lệ cho phép tă ng dòng đ iện k h ở i đ ộ ng đ ến 5,5A. Đối với các máy phát đ iện làm v i ệc theo kh ố i với MBA hệ số đ ộ nh ạ y c ủ a b ả o v ệ c h ố ng n g ắn m ạch m ộ t pha chạm đ ất bao trùm toàn bộ c u ộ n dây stato p h ải không n h ỏ h ơ n 2,0; đối với b ả o v ệ đ i ệ n áp thứ t ự không không bao trùm hế t c u ộ n dây stato, đ iện áp k h ở i đ ộ ng không đ ư ợc l ớ n h ơ n 15V. IV.2.23. Đ ộ n h ạ y c ủ a b ảo v ệ dùng ngu ồ n đ i ện th a o tác xo a y c h i ều đ ư ợ c t h ự c hiện b ằ ng s ơ đ ồ k h ử m ạch shunt c ủ a cu ộ n cắt đ iện t ừ , p h ải đượ c ki ể m tra sai s ố t hự c tế c ủ a máy b iến dòng sau khi khử m ạch shunt. Khi đó h ệ số đ ộ nh ạy t ố i th i ểu c ủ a cu ộn cắt đ iện từ đ ể chúng tác đ ộ ng tin c ậy p h ải l ớ n h ơ n kho ả ng 20% so với các bảo v ệ tư ơ ng ứ ng (xem Điều IV.2.20). IV.2.24. H ệ số đ ộ nh ạ y n h ỏ nh ất đối với các bảo v ệ d ự phòng khi n g ắ n m ạch ở c u ố i p h ầ n tử lân c ận ho ặc ở c uố i c ủ a p h ần tử xa nhất trong các phần t ử n ố i t iếp n ằm trong vùng b ả o v ệ d ự phòng phải b ằ ng (xem Điều IV.2.17): • Đối với m ạch dòng đ iện, đ iện áp và đ iện trở b ằng 1,2. • Đối với m ạch có h ướng công suất thứ t ự ng h ị c h v à th ứ tự không: b ằng 1 , 4 theo công s u ất và b ằ ng 1,2 th e o dòng đ iện và đ iện áp. • Đối với m ạch có h ướng công suất đ ấu v à o dòng đ i ệ n và đ iện áp toàn ph ầ n không qui đ ịnh đối với công s u ất và b ằ ng 1,2 theo dòng đ iện. Khi đánh giá đ ộ n h ạy c ủ a các c ấp b ảo v ệ d ự phòng g ầ n (xem Điều IV.2.14) că n cứ vào các hệ số đ ộ n h ạy nêu trong Điều IV.2.20 đối với các bảo v ệ tư ơ ng ứng. IV.2.25. Đối với b ả o v ệ dòng đ i ện cắt nhanh không th ờ i gian đ ặt trên các đ ư ờ ng dây l à m nh iệm v ụ b ảo v ệ p hụ , h ệ số đ ộ nh ạy p h ải b ằ ng kh o ảng 1,2 khi ng ắ n m ạch ở n ơi đ ặt b ảo v ệ trong đ i ề u kiện có l ợ i n h ất v ề đ ộ nhạy. IV.2.26. N ếu b ả o v ệ c ủ a p h ần t ử ở phía sau tác đ ộ n g m à b ảo v ệ c ủ a ph ầ n tử ở phía tr ư ớ c không tác đ ộ ng có t h ể do không đ ủ đ ộ n h ạy thì đ ộ n h ạy c ủ a các bảo v ệ này p h ả i đ ư ợ c p hố i h ợ p với nhau . Cho phép không phải p h ố i h ợ p đ ộ nh ạ y với nhau đối với các bảo v ệ d ự phòng xa, n ếu n h ư việc không cắt đượ c n g ắn m ạch do không đ ủ đ ộ nhạy c ủ a b ảo v ệ c ủa ph ầ n tử phía sau (Ví d ụ b ảo v ệ t h ứ tự ng h ị c h c ủ a máy phát đ iện đ iện, M B A t ự ng ẫ u) có thể d ẫn đ ế n h ư h ỏ ng nghiờm tr ọ ng. IV.2.27. T r ong lư ớ i đ i ện có trung tính n ố i đ ấ t tr ự c tiếp, do yêu c ầu c ủ a b ảo v ệ r ơ le, phả i c h ọ n c h ế đ ộ trung tính c ủ a các MBA (ngh ĩ a là phân b ố số l ư ợng MBA có t r ung tính n ố i đ ất t r ự c tiếp) sao cho khi có n g ắn m ạch c h ạm đ ất các t r ị số v ề dòng đ i ệ n và đ iện áp đ ủ đ ảm b ảo cho bảo v ệ c ủ a các ph ầ n tử tác đ ộ n g ở m ọ i c h ế đ ộ v ậ n hành c ủ a h ệ t hố ng đ iện. Đối với MBA t ăng áp h o ặc MBA đ ư ợ c cung cấp ng u ồ n t ừ hai hoặc ba phía (h o ặc đ ư ợ c c u n g c ấ p đáng kể t ừ các đ ộ ng cơ đ ồ ng b ộ ho ặc máy bù đ ồ ng bộ ) mà c u ộ n dây phía đ ầu ra trung tính có cách đ iện g iảm d ần, phải loại trừ kh ả n ă ng xu ất hiện c h ế đ ộ làm v i ệc b ị cấm đối với MBA ở c h ế đ ộ trung tính cách ly ở ph ầ n th a n h cái hoặc p h ần l ư ớ i đ i ện 110 - 220kV bị tách ra kh i x uất hiện c h ạm đ ất m ộ t pha (xem Điều IV.2.62). Mu ố n v ậy, khi v ậ n h à nh đồ n g t hờ i mộ t s ố MBA trung tính cách ly và trung tính n ố i đ ấ t , ph ải d ự tính b ả o v ệ đ ảm b ảo c ắ t MBA trung tính cách ly h o ặc có b i ện pháp t ự đ ộ ng nố i đ ất trung tính t r ư ớ c khi cắt các MBA có trung tính n ố i đ ất làm v i ệc cùng chung th a nh cái h o ặc ở p h ầ n lư ớ i đó . IV.2.28. Máy b iến dòng dùng đ ể cung cấp cho m ạch dòng đ i ệ n c ủ a thiết b ị b ảo v ệ r ơ le c h ố ng n g ắn m ạch p h ải th o ả mó n n hững yêu cầu sau: 1 . với m ụ c đích n găn c h ặn tác đ ộ ng sai khi n g ắ n m ạch ở ngoài vùng b ảo v ệ, sai số (toàn p h ần ho ặc sai s ố dòng đ i ện) c ủ a máy b i ến dòng không đ ư ợ c quá 10%. Cho phép sai s ố l ớ n h ơ n trong t r ườ n g h ợ p dùng b ả o v ệ m à khi sai số l ớ n, tác đ ộ ng đúng c ủ a b ảo v ệ đ ảm b ảo b ằ ng các b i ện pháp đ ặc biệt (Ví d ụ b ảo v ệ so lệ ch thanh cái có hãm). N h ữ ng yêu c ầu trên p h ải th ự c hiện: • Đối với các bảo v ệ nh i ề u c ấ p - kh i n g ắ n m ạ c h ở cu ố i vùng tác độn g c ủ a c ấ p b ả o v ệ , còn đối với b ả o v ệ có h ướn g nhiề u c ấ p - cũng n h ư trên v à kh i n g ắ n m ạc h ngoài. • Đối với các bảo v ệ còn lại - khi ngắn m ạch ngoài. Đối với b ả o v ệ so lệ c h dòng (th a nh cái, M B A, máy phát đ iện đ iện v.v.) p h ải tính đ ến sai s ố toàn ph ầ n. Đối với các bảo v ệ còn lại - sai s ố dòng đ iện, còn khi đ ấ u theo tổ ng dòng đ iện c ủ a hai h o ặ c nhiều hơ n máy b i ế n dòng và khi n g ắn mạ ch ngoài thì tính đ ến sai s ố toàn p h ần. 2 . Để tránh v i ệc các bảo v ệ từ c h ố i làm v i ệc khi n g ắn m ạch ở đ ầ u vùng bảo v ệ , sai s ố dòng đ iện không đ ư ợ c l ớ n h ơ n: • T rị số cho phép th e o đ ộ r u n g t ă ng c a o c ủ a t iếp đ iểm r ơ le đ ịnh h ướ n g công s u ất h o ặc r ơ le dòng đ i ện - trị số cho phép đối với loại r ơ l e đã c h ọ n. • Đối với r ơ l e đ ịn h hươn g công s u ấ t v à r ơ l e đ ị n h h ư ớ n g đ iệ n tr ở sa i s ố góc l à 50%. 3 . Điện áp đ ầu ra c ủ a c u ộ n t h ứ c ấp c ủ a máy b iế n dòng khi ng ắ n m ạch trong vùng b ả o v ệ không đ ư ợ c l ớ n h ơ n trị số cho phép c ủ a b ả o v ệ và tự đ ộ ng. IV.2.29. M ạch dòng đ iện c ủ a dụ n g c ụ đ o l ường ( cùng với công tơ đ iện) và b ảo v ệ r ơ le, thông t h ư ờ n g đ ư ợ c đ ấ u vào các cu ộ n khác nhau c ủ a máy biến dòng. Cho phép chúng được đ ấu c h ung v à o c u ộ n t h ứ c ấ p c ủ a máy biến dòng khi th o ả món các yêu cầ u nêu ở Điều I . 5.16 - P h ầ n I và IV . 2 .28. Khi đó m ạch b ảo v ệ v ề nguyên tắc có t h ể làm v i ệc sai khi hư h ỏ ng m ạch dòng đ iện, chỉ cho phép đ ấu các d ụ ng cụ đ o l ư ờng qua máy b i ến dòng t rung gian với đ i ề u k i ện máy b iến dòng chính đ ảm b ảo các yêu c ầu nêu ở Điều IV.2.28 khi m ạch nhị t h ứ c ủ a máy b i ến dòng trung gian h ở . IV.2.30. Nên sử d ụ ng l o ại r ơ le tác độ ng tr ự c t iếp ( s ơ c ấ p h o ặc t h ứ cấp) và b ảo v ệ sử dụ ng ng u ồ n đ i ệ n thao tác xoay chiề u , n ếu việc đó có kh ả n ăng làm đ ơ n g iản, h ạ giá thành công trình m à v ẫn đ ảm b ả o đ ộ tin c ậ y và tính c h ọ n l ọ c. IV.2.31. Thông t h ư ờng dùng máy b i ến dòng c ủ a p h ầ n tử đư ợ c b ảo v ệ làm ng u ồ n đ i ệ n thao tác xoay chiều cho b ộ b ảo v ệ c hố ng ngắn m ạch. Cũng cho phép dùng máy b iến đ i ệ n áp h o ặc MBA t ự dùng l àm ng uồ n đ iện thao tác xo a y ch i ều. T u ỳ th u ộ c vào đ iều k i ện cụ t h ể p h ải s ử dụ ng m ộ t trong các s ơ đ ồ s a u : s ơ đ ồ k h ử m ạch shunt c ủ a c u ộ n cắt đ iện từ c ủ a máy c ắt, s ơ đ ồ có kh ố i ngu ồ n nuôi, s ơ đ ồ có thiết b ị n ạp tụ đ iện. VI.2.32. N h ững thiết b ị b ả o v ệ r ơ le cần tách khái làm v i ệc theo yêu c ầu p hư ơ ng th ứ c làm v iệc c ủ a l ư ớ i đ iện, t h e o đ i ề u k iện tính c h ọ n l ọ c h o ặc theo các nguyên nhân khác, ph ải có th i ết b ị đ ổ i n ố i riêng đ ể nhân viên vận hành có thể tách chúng khái s ơ đồ làm v i ệc. Để tiện v iệc kiểm tra và thớ ngh i ệ m , trong các s ơ đ ồ b ảo v ệ p h ả i có h ộ p t h ử ngh i ệm ho ặ c các kẹp đ ầu dây t h ử ngh i ệm ở những n ơ i cần th i ết. B ả o v ệ máy phát đ i ệ n n ố i t r ự c t i ếp vào thanh cái đ i ệ n áp máy phát đ i ệ n VI.2.33. Đối với máy phát đ iện đ iện áp cao h ơ n 1kV, công s u ất l ớ n h ơ n 1 M W nố i tr ự c tiếp vào t h anh cái đ i ệ n áp máy phát phải dùng các thiết b ị b ảo v ệ r ơ l e c h ố ng các d ạng sự cố và các c h ế đ ộ làm v i ệc không bình thường s a u: 1 . N g ắ n m ạch nhiều pha trong c uộ n dây stato c ủ a máy phát đ iện và ở các đ ầu ra. 2 . C h ạm đ ất m ộ t pha trong c u ộ n dây stato. 3 . C h ạm đ ất hai đ iể m , m ộ t đ iểm trong c u ộ n dây stato và m ộ t đ iểm ngoài l ư ớ i. 4 . N g ắ n m ạch g i ữ a các vòng dây củ a m ộ t pha trong c u ộ n dây stato (t r ườ n g hợ p các nhánh song song c ủ a c u ộ n dây đư ợ c đư a ra ngoài). 5 . N g ắ n m ạch ngoài. 6. Quá tải dòng điện thứ tự nghịch (đối với máy phát điện công suất lớn hơn 30MW). 7 . Quá tải đ ố i x ứng c ủ a c u ộ n dây stato. 8 . Quá tải dòng đ iện kích thích c ủ a rôto ( đối với máy phát đ iện làm mát t r ự c t i ế p dây dẫn c ủ a c u ộ n dây). 9 . N g ắ n m ạch chạm đ ất m ộ t đ iểm ho ặc hai đ i ểm trong m ạch kích thích ( tư ơ ng ứ ng với Đ i ều IV.2.47 và 84.) 10. C h ế đ ộ không đ ồ ng b ộ cùng với m ất kích thích ( t ươ n g ứ ng với Điề u IV.2.48). 11. Quá đ iện áp cu ộ n dây stato máy phát đ iện tuabin nước. IV.2.34. Đối với máy phát đ iện đ iện áp cao h ơ n 1kV có công suất đ ến 1MW nố i t r ự c tiế p vào th a n h cái đ iện áp máy phát đ iện cần p h ải có các thiết b ị b ảo v ệ r ơ le tư ơ ng ứ ng với Đ i ều IV.2 . 33 m ụ c 1, 2, 3, 5, 7. Đối với máy phát đ iện đ iện áp đ ế n 1kV công suất đ ến 1 M W n ố i tr ự c tiếp vào thanh cái đ iện áp máy phát đ i ện các bảo v ệ t hự c h iện đơ n g iản th e o Đ i ề u IV.2.49. IV.2.35. Đối với b ảo v ệ c h ố ng n g ắn m ạch nh iề u pha trong c uộ n dây stato c ủ a máy phát đ iện đ iện áp cao h ơ n 1kV công s uất l ớ n h ơ n 1MW mà có các đ ầ u ra riêng t ừng pha c ủ a cu ộ n dây stato ở phía trung tính c ần p h ải đ ặt b ảo v ệ so l ệ ch d ọ c, b ảo v ệ ph ải tác độ n g đ i cắt tất cả các máy c ắt c ủ a máy phát đ iện, đ i d ập từ và d ừng tuabin. Trong vùng b ả o v ệ ngoài b ả n thõn máy phát đ iện, còn p h ải bao g ồ m các đo ạn đ ấu nố i c ủ a máy phát đ iện với thanh cái c ủ a nhà máy đ iện ( đ ến máy c ắt). Bảo v ệ s o l ệch d ọ c đ ư ợ c t h ự c hi ệ n với dòng tác đ ộ ng không l ớ n hơ n 0,6 I dđ (I d đ là dòng đ iện danh đ ịnh c ủ a máy phát đ i ệ n). Đối với máy phát đ iện công s u ất đ ế n 3 0 MW có làm mát gián t i ếp cho phép th ự c hiện b ả o v ệ với dòng tác độ ng b ằ ng (1,3 ¸ 1,4) I dđ . Kiểm tr a đứ t m ạch dòng đ iện c ủ a b ả o v ệ nên t h ự c hiện khi dòng đ iện tác đ ộ n g c ủ a b ả o v ệ l ớ n h ơ n I dđ . Bảo v ệ so lệch dọ c p h ải đượ c c h ỉ n h đ ịnh theo trị số dòng đ iện quá đ ộ không cân b ằng (Ví d ụ r ơ le với máy biến dòng b ão hoà). Bảo v ệ t h ực hiện theo s ơ đ ồ ba pha ba r ơ le. Đối với máy phát đ iện công s u ất đ ế n 30MW cho phép dùng sơ đồ hai pha hai rơle khi có bảo vệ chống chạm đất tại hai điểm. IV.2.36. Đ ể b ảo v ệ c h ố ng n g ắ n m ạch nh i ều pha t r ong c u ộ n dây s t ato c ủ a máy phát đ i ệ n đ iện áp trên 1kV công suất đ ến 1 M W làm v i ệc song song với các máy phát đ iệ n khác h o ặc với h ệ t hố ng đ iện ph ải đ ặt b ảo v ệ dòng đ iện c ắt nhanh không thời gian ở phía các đ ầu ra c ủ a máy phát đ iện n ố i với thanh cái. Nếu b ảo v ệ cắt nhanh không đ ủ đ ộ nhạy thì cho phép đ ặt b ảo v ệ so lệch d ọ c. Đối với máy phát đ iện công s u ất l ớ n h ơ n không có đ ầ u r a riêng t ừng pha ở phía trung tính c ủ a stato có thể dùng b ả o v ệ cắt nhanh th a y cho b ả o v ệ so l ệch dọ c. Đối với máy phát đ iện làm v i ệc đ ộ c lập đ i ện áp cao h ơ n 1kV công s uất đ ế n 1 M W cho phép dùng b ảo v ệ c h ố ng n g ắn m ạch ngoài làm b ảo v ệ c h ố ng ng ắn m ạch các pha trong cu ộ n dây stato (xem Đi ề u IV.2.43). Bảo v ệ p h ả i tác đ ộ n g c ắ t tất cả các máy c ắt c ủ a máy phát đ iện và dập t ừ . IV.2.37. Đ ể b ảo v ệ c h ố n g c h ạm đ ất m ộ t pha trong c u ộ n dây stato c ủ a máy phát đ iện đ i ệ n áp trên 1kV khi dòng đ i ệ n đ i ệ n dung tự nhiên lúc c h ạm đ ất là 5A và l ớ n h ơ n (không kể có h o ặc không có bù) phải đ ặt b ả o v ệ dòng đ iện ph ả n ứ ng theo dòng đ iện c h ạm đ ất toàn p h ần h o ặc theo thành ph ầ n súng hài bậc cao c ủ a nó. K h i cầ n, ph ải dùng máy b i ến dòng t h ứ tự không đ ặt t r ự c tiếp tại đ ầu ra c ủ a máy phát đ iệ n. Cũng nên dùng bảo v ệ trong t r ườ n g h ợ p dòng đ i ệ n đ iện dung khi c h ạm đ ất n h ỏ h ơ n 5A . B ảo v ệ ph ải đ ư ợ c c h ỉn h đ ị nh theo quá trình quá đ ộ và tác đ ộ ng n h ư ở Điều IV . 2 .35 h o ặc IV.2.36. T r ư ờ ng h ợ p không đ ặ t b ảo v ệ c h ạm đ ất (do dòng đ iện đ iện dung khi c h ạm đ ấ t n h ỏ h ơ n 5A nếu không đ ủ đ ộ nh ạy) hoặc b ả o v ệ không tác độ ng (Ví d ụ khi có bù dòng đ i ệ n đ iện dung t rong lư ớ i đ iện đ iện áp máy phát) thì dùng t h i ết b ị k iểm tra cách đ iện đ ặt trên thanh cái tác độ ng báo tín h i ệu. IV.2.38. K h i đ ặt máy b i ến dòng thứ t ự không trên máy phát đ iện đ ể b ảo v ệ c h ố ng c h ạ m đ ất m ộ t pha, phải d ự k iến b ộ b ảo v ệ c h ố ng c h ạm đ ất hai đ iểm đượ c đ ấu v à o máy b iến dòng này. Để n âng c a o đ ộ tin cậ y c ủ a b ảo v ệ khi dòng đ iện l ớ n nên dùng r ơ le có máy b i ế n dòng b ão hoà. B ả o v ệ ph ải t h ực hiện không t h ờ i gian và tác đ ộ ng theo Điề u IV.2.35 h o ặc IV.2.36. IV.2.39. Đ ể b ảo v ệ c h ố ng ng ắ n m ạch g i ữ a các vòng dây c ủ a m ộ t pha t r ong c u ộ n dây st a to khi c u ộ n dây có các nhánh ra song song phải đ ặt b ả o v ệ so lệch ng a ng m ộ t h ệ t h ố ng tác đ ộ ng không t hờ i gian n h ư b ảo v ệ ở Điều IV.2 . 35. IV.2.40. Đ ể b ảo v ệ máy phát đ iện công s u ất l ớ n h ơ n 30MW ch ố ng n g ắ n m ạch ngoài không đ ố i x ứng cũng n h ư b ả o v ệ c h ố ng quá tải dòng đ iện t h ứ t ự ng h ị c h ph ải đ ặ t bảo vệ dòng điện thứ tự nghịch tác động cắt với hai cấp thời gian (xem Điều IV.2.44). Đối với máy phát đ i ệ n làm mát t rự c tiếp dây d ẫn c ủ a c u ộ n dây thì dùng b ả o v ệ nh i ề u cấp t hờ i gi a n h o ặc có đ ặc tính th ờ i gian phụ th u ộ c, khi đó t h ời gian c ấp hai và t hờ i gian c ủ a đ ặc tính p h ụ th uộ c không đ ư ợ c l ớ n h ơ n đ ặc tính quá tải dòng đ iện t h ứ tự ng h ịch c ho phép. Đối với máy phát đ iện làm mát gián tiếp c u ộ n dây, p h ải dùng b ả o v ệ có đ ặc tính t hờ i gian không p h ụ t h u ộ c với dòng đ iện tác đ ộ ng không l ớ n h ơ n dòng đ iện t h ứ tự ng h ịch cho phép c ủ a máy phát đ iện này t r ong t hờ i g i an 2 phút; c ấp t h ờ i gian n h ỏ c ủ a b ả o v ệ không l ớ n h ơ n t h ờ i gian c h o phép khi n g ắn m ạch hai pha ở đ ầ u ra c ủ a máy phát đ i ệ n. Bảo v ệ dòng đ iện t h ứ tự ng h ị c h tác độ ng cắt p h ải có thêm phần tử nh ạ y h ơ n t ác đ ộ ng báo tín h i ệu với đ ặc tính t h ờ i gian không p h ụ th u ộ c. Dòng đ iện tác độ ng c ủ a p h ần t ử n à y ph ải không được l ớ n h ơ n dòng đ iện t h ứ tự ng h ịch cho phép lâu dài đối với loại máy phát đ iện này. IV.2.41. Đ ể b ảo v ệ máy phát đ iện công s uất l ớ n h ơ n 30 M W c h ố ng n g ắn m ạch ngoài đố i x ứng phải đ ặt b ả o v ệ dòng đ iện có k h ở i đ ộ ng kém áp t hự c hiện b ằng m ộ t r ơ le dòng đ iện đ ấu vào dòng đ i ệ n pha và m ộ t r ơ l e kém áp đ ấu vào đ i ệ n áp dây. Dòng đ iện tác độ ng c ủ a b ảo v ệ này phải b ằng kh o ảng (1,3 ¸ 1,5)I dđ và đ iện áp k hở i đ ộ ng b ằ ng kho ả ng ( 0 ,5 ¸ 0 , 6) U d đ . Đối với máy phát đ iện làm mát t rự c tiếp dây d ẫn c ủ a c u ộ n dây, th a y cho bảo v ệ trên, có t h ể đ ặt b ảo v ệ kh o ả ng cách m ộ t r ơ le. IV.2.42. Đ ể b ảo v ệ máy phát đ iện công s uất trên 1MW đ ến 30 M W c h ố ng n g ắ n m ạch ngoài p h ải dùng b ả o v ệ dòng đ i ệ n có với k h ở i đ ộ ng đ iện áp, t hự c hiện b ằng m ột r ơ le kém áp đ ấ u v à o đ iện áp dây và m ộ t thiết bị r ơ le l ọ c đ iện áp t h ứ tự ng h ịch để cắt m ạ ch c ủ a r ơ le kém áp. Dòng đ iện k h ở i đ ộ ng c ủ a b ảo v ệ và đ iện áp k h ở i đ ộ ng c ủ a m ạch kém áp lấy theo trị số cho ở Điều I V.2 . 41, đ iện áp k hở i đ ộn g c ủ a r ơ le l ọ c đ iện áp t hứ t ự ng h ị ch b ằng (0,1 ¸ 0,12) U dđ . IV.2.43. Đối với máy phát đ iện đ iện áp cao h ơ n 1kV công s u ất đ ến 1MW đ ể c h ố ng n g ắ n m ạch ngoài phải dùng bảo v ệ quá dòng đ iện đ ấu vào máy b i ến dòng ở phía trung tính máy phát đ iện. Trị số c h ỉ n h đ ịnh p h ải c h ọ n theo dòng đ i ệ n p h ụ tải với m ức độ dự trữ cần thiết. Cũng cho phép dùng bảo vệ kém áp đơn giản (không có rơle dòng điện). IV.2.44. Đối với máy phát đ iện công s u ất l ớ n h ơ n 1 M W, b ả o v ệ c h ố ng ng ắ n m ạch ngoài ph ải t h ự c hiện n h ững yêu c ầu sau: 1 . Bả o v ệ ph ả i đ ấ u và o máy b i ế n dòng đ ặ t ở phía đ ầ u r a trun g tính c ủ a máy phát đ i ệ n. 2. Khi thanh cái điện áp máy phát điện có phân đoạn thì bảo vệ phải thực hiện theo hai cấp thời gian: cấp thứ nhất - thời gian ngắn - tác động cắt máy cắt phân đoạn; cấp thứ hai - thời gian dài - tác động cắt máy cắt của máy phát điện và dập từ. IV.2.45. Đối với máy phát đ iện làm mát tr ự c tiếp dây d ẫ n c ủ a c u ộ n dây p h ải có b ảo v ệ c h ố ng quá tải rôto khi làm việc với máy kích thích chính hoặc máy kích thích p h ụ . B ả o v ệ t hự c hi ệ n theo đ ặc tính t h ờ i gian phụ th uộ c h o ặc không p h ụ thu ộ c và phản ứng khi dòng đ iện h o ặc đ iện áp t ăng cao trong cu ộ n dây rôto. Bảo v ệ tác đ ộ ng cắt máy phát đ i ệ n và dập t ừ . với cấp t hờ i gian ng ắ n hơ n ph ải tác độ ng g iảm tải c h o rôto. IV.2.46. B ảo v ệ c h ố ng quá tải đố i x ứng c ủ a máy phát đ iện p h ải dùng dòng đ iện m ộ t pha c ủ a stato cho b ộ b ả o v ệ quá dòng đ iện có t hờ i gian đ i tác đ ộ ng b áo tín h i ệu. Để g iảm tải h o ặc khi cần th i ết tự đ ộ ng cắt máy phát đ iện làm mát t r ự c tiếp dây d ẫn c ủ a cu ộ n dây khi có quá tải đố i x ứ ng, cho phép dùng b ả o v ệ rôto t h e o Đ i ề u IV.2.45 và ph ả n ứng theo quá tải rôto d ẫn đ ến quá tải máy phát đ iện. IV.2.47. C h ỉ cần đ ặt m ộ t b ộ b ả o v ệ c h ố n g ng ắ n m ạch c h ạm đ ất đ iểm t h ứ hai trong m ạch kích thích chính c ủ a máy phát đ iện chung cho m ộ t s ố máy phát đ iện (n h ư ng không quá 3 máy ) có các thông s ố c ủ a m ạch kích thích gần g i ố ng nh a u. C hỉ đ ư a b ảo v ệ vào làm v i ệc khi đ ịnh k ỳ k i ểm tra cách đ iện phát h i ện m ộ t đ i ểm c hạm đ ấ t trong m ạch kích thích (xem C h ương I.6 - Phần I). B ả o v ệ p h ải tác đ ộ ng cắt máy cắt c ủ a máy phát đ iện đ ồ n g t hờ i d ập t ừ c ủ a máy phát đ iện làm mát t r ự c tiếp dây d ẫn c u ộ n dây và tác đ ộ ng báo tín h i ệu ho ặc cắt máy phát đ iện đối với máy phát đ iện làm mát gián tiếp. IV.2.48. Đối với máy phát đ i ệ n làm mát t r ự c tiếp dây dẫn c ủ a c u ộ n dây cầ n đ ặt thiết b ị b ảo v ệ c hố ng c h ế đ ộ không đ ồ ng b ộ kèm th e o m ất kích thích. Cho phép thay t h ế b ằng cách t ự độ ng phát h i ện c h ế đ ộ không đ ồ ng b ộ c h ỉ theo tình t r ạ n g c ủ a th i ết b ị d ập t ừ . Khi thiết b ị b ảo v ệ trên tác đ ộ ng h o ặc khi cắt b ộ tự độ n g d ập từ (TDT), đối với máy phát đ i ệ n cho phép làm v i ệc ở c h ế đ ộ không đ ồ ng b ộ thì p h ải tác đ ộ ng đ i báo tín hiệu m ất kích thích. Các máy phát đ iện l o ại không c ho phép l à m v i ệc ở c h ế đ ộ không đồ n g b ộ xem Điều IV . 2 .85. IV.2.49. Đ ể b ảo v ệ máy phát đ i ệ n đ iện áp đ ến 1kV công suất đ ế n 1MW có đ iểm tr u n g tính không nố i đ ất, c h ố n g m ọ i d ạ ng sự cố và c h ế đ ộ làm v i ệc không bình thườ n g , ch o phép đ ặ t áptômát có b ộ cắ t quá dòng đ iệ n h o ặ c máy c ắ t có thiế t b ị b ả o v ệ quá dòng đ iệ n t h ự c hiệ n the o s ơ đ ồ ha i pha . T r on g t r ườn g h ợ p có đ ầ u r a ở phía trun g tính , nế u có t h ể , nên đ ấ u b ả o v ệ nói trên và o máy b i ế n dòng đ ặ t ở đ ầ u r a n à y. Đối với các máy phát đ iện đã nêu n h ưng có trung tính n ố i đ ất tr ự c t iếp ph ải đ ặt b ảo v ệ đ ấ u theo sơ đ ồ ba pha. B ả o v ệ MB A (*) có cu ộ n cao áp t ừ 6kV t r ở lên và c u ộ n đ i ệ n kháng bù ngang 500kV (*) N ếu không có d i ễn giải riêng thì thuật n g ữ MBA đư ợ c hiểu là c ả MBA thông t h ư ờ ng và M B A tự n g ẫ u (có đ iện áp và công s u ất t ư ơ ng ứng). IV.2.50. M BA p h ải đ ặ t m ộ t p h ầ n ho ặc toàn b ộ các thiết b ị b ả o v ệ r ơle c h ố ng các dạng sự cố và c h ế đ ộ làm v i ệc không bình t h ường sau, tựy thu ộ c vào dung lư ợ ng và cấ p đ iện áp c ủ a MBA : 1 . N g ắ n m ạch nhiều pha trong các c u ộ n dây và trên đ ầu ra. 2 . N g ắ n m ạch m ộ t pha c h ạm đ ất trong các c u ộ n dây và trên các đ ầ u r a ở lư ớ i có trung tính n ố i đ ất tr ự c tiếp. 3 . N g ắ n m ạch gi ữ a các vòng dây trong các cu ộ n dây. 4 . Quá dòng đ iện trong các cu ộ n dây do n g ắn m ạch ngoài. 5 . Quá dòng đ iện trong các cu ộ n dây do quá t ải. 6 . M ứ c d ầ u h ạ t h ấp. 7 . Áp l ự c d ầu tăng cao trong M B A. 8 . Áp l ự c d ầu tăng cao trong b ộ đ iều áp dư ớ i tải. 9 . Nhiệt đ ộ d ầ u tăng c a o trong M BA. 10. Nhiệt đ ộ c u ộ n dây MBA tă ng cao. 11. Phóng đ iện c ụ c b ộ ở cách đ iện đ ầ u v à o 500kV . 12 . C h ạm đ ất m ộ t pha trong lư ớ i 6 - 1 0kV có trung tính cách ly sau MBA mà khi c h ạm đ ất m ộ t pha phải cắt (xem Điều IV.2.95 và Điều IV.2 . 96) theo yêu cầ u v ề an toàn. Ngoài ra nên đ ặt b ả o v ệ c h ố n g c h ạm đ ất m ộ t pha ở phía 6 - 35kV đối với MBA tự ngẫu có đ iện áp phía cao áp b ằ ng và cao h ơ n 220kV . IV.2.51. Đối với c u ộ n đ i ệ n kháng bù ngang 500kV phải đ ặt thi ế t b ị b ảo v ệ chống các dạng sự cố và chế độ làm việc không bình thường sau: 1 . N g ắ n m ạch m ộ t pha và hai pha c hạm đ ất trong các cu ộ n dây và các đ ầu ra. 2 . N g ắ n m ạch gi ữ a các vòng dây trong c u ộ n dây. 3 . Áp l ự c d ầu tăng cao. 4 . M ứ c d ầ u h ạ t h ấp. 5 . Phóng đ iện c ụ c b ộ ở cách đ iện đ ầ u v à o. IV.2.52. P h ải đ ặt b ả o v ệ hơ i đ ể c h ố ng sự cố bên trong máy do phát sinh khí, c h ố ng m ứ c d ầu h ạ t h ấp và áp l ự c d ầu tăng c a o đối với : • MBA công s u ất 6,3 MV A trở lên và l ớ n h ơ n. • C uộ n đ iện kháng bù ngang 500kV. • MBA giảm áp c ủ a phân x ưởng có công s u ất từ 1 MV A trở lên. Trên MBA công s u ất từ 1 đ ến d ư ớ i 6 , 3MV A cũng nên đ ặt b ảo v ệ h ơ i. Bảo v ệ h ơ i ph ải tác đ ộ ng báo tín hiệu khi t ố c đ ộ sinh khí y ếu, khi m ứ c d ầu h ạ t h ấp, tác đ ộ n g cắt khi t ố c đ ộ sinh khí m ạnh và m ứ c d ầu tiếp t ụ c h ạ. Cũng có thể dùng r ơ le áp l ự c đ ể b ảo v ệ c hố ng các s ự c ố bên trong MBA có kèm theo sinh khí. Bảo v ệ c h ố ng m ứ c d ầu h ạ t h ấp cũng có t h ể t hự c hiện b ằ n g m ộ t r ơ le k i ểm t r a m ứ c d ầu riêng đ ặt trong bình giãn nở d ầu c ủ a MBA. Để b ảo v ệ thiết b ị đ iều c h ỉnh đ iện áp d ư ớ i t ải d ạng tiếp đ iểm có dập h ồ qu a ng trong d ầ u cần đ ặt riêng cho nó r ơ l e dòng d ầu và m àng áp l ự c. P h ải tính t r ư ớ c đ ế n k h ả n ăng chu y ển tác độ ng cắt b ằng b ảo v ệ h ơ i sang tác độ ng báo tín h i ệ u và th ự c hiện tách riêng các tín h i ệu ở m ạch báo tín h i ệ u và tín h i ệu ở m ạch cắt củ a b ả o v ệ h ơ i (tính ch ấ t tín hiệu khác nhau). Cho phép b ảo v ệ h ơ i c h ỉ báo tín hiệu trong các t r ư ờ ng h ợ p sau: • Đối với MBA đ ặt trong vùng có đ ộ ng đ ất. • Đối với MB A g iả m áp công s u ấ t đ ế n 2,5MV A không có máy c ắ t ở phía ca o áp. IV.2.53. Đ ể c h ố n g sự cố ở đ ầ u ra và bên t r ong c ủ a MBA và c u ộ n đ iện kháng bù ngang ph ải đ ặt các bảo v ệ sau: 1 . Bảo v ệ so l ệch d ọ c không t hờ i gian đối với MBA công suất 6,3MVA trở lên, c u ộ n đ iện kháng bù ngang 500kV cũng như đối với MBA công s u ất 4MVA trở lên khi chúng làm v i ệc song song. Bảo vệ so lệch có thể đặt ở MBA có công suất nhỏ hơn nhưng không dưới 1MVA nếu: • Bảo v ệ dòng đ iện cắt nh a nh không đ ủ đ ộ n h ạy, còn b ả o v ệ quá dòng đ i ệ n có t hờ i gian l ớ n h ơ n 0,5 giây. • MBA đ ặt ở vùng có độ n g đ ất. 2 . Bảo v ệ dòng đ i ệ n cắt nhanh không t hờ i gian đ ặt ở phía ng u ồ n và bao trùm m ộ t p h ầ n c u ộ n dây M BA, n ế u không có b ảo v ệ so lệch. N h ữ ng b ảo v ệ n à y p h ải tác độ ng c ắt tất c ả các máy c ắt c ủ a MBA. IV.2.54. Bả o v ệ s o l ệc h d ọ c p h ả i đư ợ c t h ự c hiệ n b ằ n g cách s ử dụn g các rơl e dòng đ i ệ n đ ặc b iệ t đư ợ c c h ỉ n h đ ị n h tránh dòng điệ n t ừ hóa đ ộ t b i ế n , dòng đ i ệ n không cân b ằng quá đ ộ v à ổ n đ ịn h ( Ví d ụ dùng máy bi ế n dòng bão hoà , dùng các cuộ n hãm ). Ở các MB A công s uấ t đ ế n 25 M V A c h o phép t h ự c h i ệ n bả o v ệ b ằ n g r ơ l e dòng đ i ệ n, đư ợ c c h ỉ n h đ ị n h dòng điệ n kh ở i độn g the o đ i ề u k i ệ n tránh dòng đ i ệ n t ừ hóa quá độ v à dòng đ i ệ n không cân b ằ n g quá đ ộ n ế u b ả o v ệ nà y đ ả m bả o đ ủ đ ộ n hạ y. Bảo v ệ s o l ệch d ọ c p h ải đ ư ợ c t h ực hiện sao cho các p h ần đ ấu n ố i c ủ a MB A với thanh cái cũng n ằm trong vùng b ảo v ệ c ủ a nó. Cho phép dùng máy b i ến dòng đ ặt s ẵn trong MBA c ho bảo v ệ so lệch khi có các bảo v ệ khác đ ảm b ảo cắt n g ắn m ạch với t hờ i gian đ ủ nhanh ở ph ầ n đ ấ u n ố i MBA với thanh cái. N ếu trong m ạch đ i ện áp th ấ p có đ ặt c uộ n đ iện kháng và b ả o v ệ MBA không đ ảm b ảo đ ộ nh ạ y khi n g ắn m ạch ở sau cu ộ n đ i ệ n kháng thì cho phép đ ặt máy b i ến dòng đ iện ở phía đ ầu ra đ iện áp th ấ p MBA kể cả đ ể t hự c h i ệ n b ảo v ệ c uộ n đ iện kháng. IV.2.55 . Các bảo v ệ s o lệ c h v à b ả o v ệ hơ i củ a MBA , cuộ n đ iệ n kháng bù ngan g không b ắ t buộ c có b ộ cả m b iế n có ch ứ c n ă n g kh ở i độn g các th i ế t b ị chữa cháy . Kh ởi động các thiết bị chữa cháy phải được thực hiện bằng các thiết bị phát hiện cháy riêng. IV.2.56. Thiết b ị k iểm tra cách đ iện đ ầu v à o ( K T CĐ V) 500kV phải tác đ ộ ng báo tín hi ệ u khi có phóng đ iện c ụ c b ộ ở đ ầu vào (không c ần th i ết p h ải cắt ngay) và c h ỉ tác đ ộ ng cắt khi cách đ iện c ủ a đ ầu vào bị h ư h ỏ ng (trước khi cách đ iện b ị c h ọc t h ủ ng hoàn toàn). Cần ph ải có khóa liên độ n g đ ể tránh K T C ĐV làm v i ệc sai khi đứ t m ạch nối KTC Đ V với đ ầu v à o. IV.2.57. Trong t rư ờng h ợ p M B A (trừ M B A phân x ư ở ng) n ố i với đ ư ờ ng dây đ iện không có máy c ắt (Ví dụ theo s ơ đ ồ k h ố i đ ư ờ ng dây - MBA) thì v i ệc c ắ t MBA phả i đ ư ợ c t hự c hiện b ằ ng m ộ t trong các b i ện ph áp sau đ ây: 1 . Đặt dao tạ o n g ắn mạ ch đ ể tạo c h ạm đ ất m ộ t pha nhân tạo ( đối với l ư ớ i có trung tính n ố i đ ất tr ự c tiếp) ho ặ c tạo ng ắ n m ạch g i ữ a hai pha ( đối với lư ớ i có trung tính cách ly) và n ếu cần th i ết, đ ặt dao cách ly t ự độ n g đ ể tự độ n g cắt đườ ng dây ở t hờ i đ iểm không có dòng đ iện c ủ a T ĐL. Dao tạo ng ắ n mạ ch phải đ ặt ở ngoài vùng bảo v ệ so lệch c ủ a MBA. 2 . Đ ặ t c ầ u c hả y h ở ở phía ca o áp c ủ a MB A g iả m áp là m ch ứ c n ă n g c ủ a d a o tạ o n g ắ n m ạ c h v à d a o cách l y t ự độn g tron g s ơ đ ồ có k ế t hợ p với TĐ L c ủ a đườ n g dây. 3 . Tru y ền tín h i ệu cắt đ ến máy cắt (h o ặc các máy c ắt) đư ờng dây. Kh i đó , n ế u cần th i ết, đ ặt dao cách ly t ự độ ng . Để d ự phòng c ho t r u y ền tín h iệ u cắt cho phép đ ặt dao tạo ng ắ n m ạch. Khi giải quyết v ấ n đ ề dùng tru y ề n tín h iệ u c ắt thay cho biện pháp ở m ụ c 1 và 2 ph ải tính đ ế n các đ iều k iện sau: • Tính qu a n t r ọ ng c ủ a đường dây và k h ả n ă ng c h ị u n g ắ n m ạch nhân t ạo trên đ ư ờ ng dây đó . • Công s u ất MBA và th ờ i gian cho phép đ ể g iải trừ sự cố trong M BA. • Kh o ảng cách từ trạm đ ến đ ầu đư ờ ng dây ngu ồ n và khả n ăng cắt n g ắn m ạch g ần c ủ a máy c ắt. 4 . Đặt cầu c h ả y ở phía cao áp c ủ a MBA g i ảm áp . Các b iệ n pháp ở m ụ c 1 - 4 có t hể không áp d ụ ng cho s ơ đ ồ k hố i đường dây - MBA n ế u khi ngu ồ n t ừ hai phía MBA đư ợ c b ả o v ệ b ằng b ảo v ệ chung c ủ a k h ố i ( b ảo v ệ cao tần h o ặc b ảo v ệ s o lệch chuyên dùng) hoặc công s u ất MBA đ ế n 25M V A khi ng u ồ n t ừ m ộ t phía, nếu b ả o v ệ c ủ a đường dây ngu ồ n đ ảm b ảo b ả o v ệ đ ư ợ c cả MBA ( b ả o v ệ tác độ ng nhanh củ a đư ờng dây b ả o v ệ đư ợ c m ộ t p h ầ n MBA, và b ảo v ệ d ự phòng c ủ a đườ n g dây với th ờ i gian không l ớ n hơ n 1 g iây b ảo v ệ được toàn bộ MBA); khi đó b ảo v ệ h ơ i c h ỉ báo tín hiệu. Trong trườ n g h ợ p sử d ụ ng b i ện ph áp ở mụ c 1 h o ặc m ụ c 3 thì ở MBA p h ải đ ặ t các thiết b ị sau: • Khi ở phía cao áp c ủ a MBA (110kV trở lên) có máy b i ến dòng đ i ện đ ặt sẵn - thì đ ặt các bảo v ệ theo Điều IV.2.52, IV.2.53, IV.2.58 và 59. • Khi không có máy b i ến dòng đ ặ t s ẵn - đ ặt b ảo v ệ s o lệch (tư ơ ng ứ n g với IV.2.53) hoặc b ảo v ệ quá dòng đ i ện sử d ụ ng máy b i ến dòng đ ặt ngoài h o ặc máy b iến dòng t ừ tính, và bảo v ệ h ơ i theo Điều IV.2.52. Cho phép b ảo v ệ đường dây l o ại trừ sự cố ở đ ầu ra phía đ iện áp c a o c ủ a MBA. Cá biệt khi không có máy b i ến dòng đ ặt s ẵn ch o phép s ử d ụ ng máy b iế n dòng di đ ộ ng n ếu s ử dụ ng b iế n dòng đ ặt ngoài ho ặ c biến dòng t ừ tính không đ ảm b ả o đ ư ợ c đ ặc tính yêu cầ u c ủ a b ảo v ệ . Đối với b ả o v ệ MBA có đ i ệ n áp cao 35kV khi dùng b i ệ n ph áp ở m ụ c 1 p h ải s ử d ụ ng b iế n dòng di độ ng; khi đó v iệc đ ặt các dao tạ o n g ắn m ạch và các b i ến dòng di đ ộ ng p h ả i đượ c tính toán trên c ơ sở kinh tế - k ỹ thuật. Nếu dùng c ầu c h ả y h ở (xem m ụ c 2) đ ể t ă n g đ ộ n h ạy c ủ a b ảo v ệ h ơ i, có t h ể t h ự c h iện tạo n g ắn m ạch nhân tạo trên c ầu c h ảy b ằ n g cơ h ọ c. IV.2.58. Ở MBA công s u ất 1,6 M VA trở lên, đ ể c h ố ng quá dòng đ iện do ng ắ n m ạch ngoài ph ải dùng n h ững b ả o v ệ tác độ ng c ắt n h ư sau: 1 . Đối với MBA t ăng áp có ng u ồ n cung c ấp t ừ hai phía: dùng b ả o v ệ dòng đ i ệ n t h ứ tự ng h ị ch ch ố ng n g ắn m ạch không đ ố i x ứng và b ả o v ệ dòng đ iện có kh ở i đ ộ ng kém áp đ ể c h ố ng ng ắ n m ạch đố i x ứng h o ặc b ả o v ệ dòng đ i ệ n có k h ở i đ ộ ng kém áp (xem Điều IV.2.42). 2 . Đối với MBA g i ảm áp: dùng b ả o v ệ dòng đ iện có h o ặc không k ết h ợ p đ iề u k iện kém áp; ở MBA g i ảm áp công s u ất l ớ n, khi có ng u ồ n c u ng c ấp từ hai phía cũng đ ư ợ c phép dùng bảo v ệ dòng đ i ệ n t h ứ tự ng h ị c h c h ố ng n g ắ n m ạch không đố i x ứng và b ảo v ệ dòng đ iện có kh ở i đ ộ ng kém áp c h ố ng n g ắn m ạch đ ố i x ứ ng. Khi c h ọ n dòng đ iện k hở i đ ộ n g c ủ a b ảo v ệ dòng đ iện p h ải c h ỳ ý đ ến dòng đ iệ n quá t ải có thể có khi c ắt MBA làm v i ệc song song và dòng đ i ệ n tự k h ở i độ n g c ủa đ ộ ng cơ do MBA cung c ấp. Ở các MBA g i ảm áp tự n g ẫu 500kV nên đ ặ t b ảo v ệ kh o ảng cách khi có yêu c ầ u đ ảm b ảo d ự phòng xa hoặc p hố i h ợ p với các bảo v ệ c ủ a các lư ớ i đ iện đ iện áp lân cận; cũng nên đ ặt các bảo v ệ đã nêu đối với các MBA t ự n g ẫ u 220kV . IV.2.59. Ở MBA công s u ất n h ỏ h ơ n 1 , 6 M V A ph ải dùng b ảo v ệ dòng đ iện tác độ ng cắ t khi có n g ắn m ạch nhiều pha bên ngoài. Ở MBA 35kV t r ở xuố ng, công s u ất 1,6MVA trở x uố ng, có t h ể dùng cầu c h ả y b ảo v ệ thay b ảo v ệ dòng đ iện cắt nhanh và quá dòng đ iện theo Đi ề u IV.2.3. IV.2.60. Ph ải đ ặt b ảo v ệ c h ố n g n g ắn m ạch nhiều pha bên ngoài n h ư sau: 1 . Đối với MBA hai c u ộ n dây - đ ặt ở phía ngu ồ n c u ng c ấ p chính. 2 . Đối với MBA nh i ều c u ộ n dây có ba máy c ắt trở lên - đ ặt ở m ọ i phía c ủ a MBA, tuy nhiên cũng cho phép không đ ặt b ảo v ệ ở m ộ t trong các phía, như ng b ảo v ệ đ ặt ở phía ng u ồ n cung cấp chính p h ải có hai c ấp t h ờ i gi a n và cấp t h ờ i gian n g ắ n h ơ n cho tác đ ộ ng cắt máy c ắt ở phía không đ ặt b ảo v ệ này. 3 . Đối với MBA g i ảm áp h ai c u ộ n dây c u ng cấp cho các phân đ o ạ n làm v i ệ c riêng r ẽ - đ ặt ở phía ng u ồ n cung c ấp và ở các phía c ủ a từng phân đ o ạn. Khi t hự c hiện b ả o v ệ c h ố ng n g ắn m ạch nhiều pha bên ngoài phải theo Đ iề u IV.2.58, m ụ c 2 và cũng p h ải x e m xột k h ả n ăng c ầ n t h iết p h ải thêm bảo v ệ dòng đ iện cắt nhanh đ ể cắt n g ắ n m ạch trên thanh cái phía h ạ áp và phía trung áp với t hờ i gian n g ắn hơ n (căn cứ vào m ứ c dòng đ iện n g ắn m ạch, có đ ặt b ảo v ệ riêng cho th a n h cái, khả n ă ng ph ố i h ợ p với b ả o v ệ c ủ a các lộ ra). IV.2.61. K h i b ả o v ệ c h ố ng n g ắn m ạch ngoài c ủ a MBA t ăng áp không đ ủ đ ộ nh ạ y và tính c h ọ n l ọ c, đư ợ c dùng các r ơ le dòng đ iện c ủ a b ảo v ệ tươ n g ứ ng c ủ a máy phát đ iệ n đ ể b ả o v ệ c ho M B A. IV.2.62. Đối với MBA t ă n g áp công s u ất 1MVA trở lên và M BA có ng uồ n cung c ấp t ừ 2 và 3 phía, và M B A t ự ng ẫ u cần d ự phòng c ắ t n g ắ n m ạch c h ạm đ ất ở các p h ần tử lân c ận. N goài ra, M BA t ự n g ẫ u còn phải theo yêu c ầu đ ảm b ả o tính c họ n l ọ c c ủ a b ảo v ệ c h ố ng c h ạ m đ ất c ủ a l ư ớ i đ iện ở các đ iện áp khác nhau b ằng cách đ ặt b ảo v ệ dòng đ i ệ n t h ứ tự không c h ố ng n g ắ n m ạch c h ạm đ ất bên ngoài và đ ặt ở phía cu ộ n dây n ố i với l ư ớ i có dòng đ iện c h ạ m đ ất l ớ n. Khi lư ớ i đ i ện có MBA có cách đ iện c ủ a c u ộ n dây ở đ ầu ra trung tính g i ảm d ần, đ ang vận hành với trung tính cách ly phải có bi ệ n ph áp n g ă n c h ặ n c h ế đ ộ v ậ n hành b ị c ấ m với trung tính c ủ a MBA này nêu trong Điều IV . 2 .27. Để t h ực hiệ n đ ư ợ c m ụ c đích này, ở nhà máy đ iện h o ặc trạm b iến áp có M B A t rung tính n ố i đ ất và trung tính cách ly cùng làm v i ệc có ngu ồ n ở phía đ iện áp t hấp thì ph ả i d ự tính bảo v ệ đ ảm b ảo cắt MBA trung tính cách ly h o ặc có bi ệ n ph áp tự đ ộ ng n ố i đ ất trung tính t r ư ớ c khi c ắt các MBA có trung tính n ố i đ ất làm v i ệc cùng chung thanh cái hoặc ở phần lư ớ i đó . IV.2.63. Đối với MBA t ự n g ẫ u và M B A nh i ều c uộ n dây, có ngu ồ n từ m ộ t vài phía, b ả o v ệ c h ố ng n g ắn m ạch ngoài p h ải th ự c hiện có h ư ớ n g n ế u do đ iều k iện c h ọ n l ọc yêu c ầu. IV.2.64. Đối với MBA t ự ng ẫ u 220 - 500kV ở trạm b iến áp hoặc đối với k h ố i máy phát đ iện - MBA 500kV và MBA t ự ng ẫ u liên l ạc 220 - 500kV c ủ a nhà máy đ i ệ n ph ải đ ặt b ảo v ệ c hố ng n g ắn m ạch ngoài có gia t ố c tác đ ộ ng nhanh, khi không cho bảo v ệ so lệch thanh cái làm v i ệc, đ ể đ ả m b ảo cắt các p h ần tử sự cố còn l ại mà không có b ả o v ệ tác đ ộ ng nhanh với t h ờ i gian kh o ảng 0 , 5 giây. IV.2.65. Đối với MBA g i ảm áp v à kh ố i MBA - đường dây t r ụ c, có đ iện áp phía cao áp đ ến 35kV và cu ộ n dây phía hạ áp n ố i hình sao với trung tính n ố i đ ấ t , ph ải có b ả o v ệ c h ố ng n g ắn m ạch m ộ t pha chạm đ ất ở lư ớ i h ạ áp b ằ ng cách dùng: 1 . Bảo v ệ dòng đ i ệ n c hố ng n g ắ n m ạch ngoài đ ặt ở phía cao áp c ủ a MBA và n ế u cần đ ảm b ả o đ ộ nh ạ y t ố t có t h ể dùng s ơ đ ồ ba r ơ le. 2 . Áptômát hoặc cầu c h ả y ở đ ầ u ra phía h ạ áp. 3 . Bảo v ệ t h ứ tự không đ ặc biệt đ ặt ở dây trung tính c ủ a MBA (khi đ ộ nh ạ y c ủ a b ảo v ệ theo m ụ c 1 và 2 không đ ảm b ảo). Có t h ể không cầ n đ ặt b ảo v ệ theo m ụ c 3 đối với các th i ết b ị đ iện công ngh iệ p, n ếu các t ủ đ iện h ạ áp có th i ết b ị b ảo v ệ cho các l ộ ra đặ t g ần M B A (cách 30m t r ở x uố ng) ho ặ c n ếu dùng cáp ba pha n ố i từ MBA đ ế n các t ủ n à y. Khi dùng b ảo v ệ theo m ụ c 3 thì cho phép không c ần p h ố i h ợ p nó với các bảo v ệ c ủ a các lộ ra từ tủ h ạ áp. Đối với s ơ đ ồ đường dây - M B A, t r ư ờ ng h ợ p sử dụ n g b ảo v ệ theo m ụ c 3 đ ư ợ c phép c h ỉ c ầ n tác đ ộ ng t ớ i áptômát phía h ạ áp mà không c ần đ ặt cáp n h ị t h ứ để b ảo v ệ n à y tác độ ng t ớ i máy c ắt phía cao áp. Nếu phía c ao áp c ủ a MBA nêu trên có đ ặt cầu c h ả y thì cũng có t h ể áp d ụn g n h ư trong đ iểm này. IV.2.66. Đối với MBA g i ảm áp đ iện áp phía cao áp 6 - 10kV, phía h ạ áp c u n g cấp cho c ác tủ có lộ ra đ ư ợ c b ả o v ệ b ằng cầu c h ảy nên đ ặt cầu c h ảy t ổ ng h o ặc áptômát. Nếu các cầ u c h ả y ở phía tủ đ iện h ạ áp v à cầ u c h ả y ( h o ặc b ảo v ệ) ở phía cao áp do cùng m ộ t nhân viên vận hành qu ả n lý thì có t h ể không đ ặt cầu c h ảy t ổ ng h o ặ c áptômát ở phía h ạ áp. IV.2.67. B ảo v ệ c h ố ng c h ạm đ ất m ộ t pha theo Điều IV.2.50 m ụ c 12 p h ải đư ợ c t hự c hi ệ n theo Đi ề u IV.2 . 95 và Điều IV . 2 .96. IV.2.68. Đối với MBA công s u ấ t 0,4M V A trở lên t u ỳ theo t ần s u ấ t và khả n ă ng c h ị u quá tải nên đ ặt b ảo v ệ quá dòng đ i ệ n c h ố ng quá tải tác độ ng báo tín h i ệ u. Đối với các t r ạ m không có n gư ờ i tr ự c cho phép b ảo v ệ này tác đ ộ ng tự đ ộ ng g iảm tải h o ặc đ i cắt (khi không g i ải trừ đượ c quá tải b ằng các b i ện ph áp khác). IV.2.69. N ếu ở phía trung tính c ủ a MBA có đ ặt thêm MBA p h ụ đ ể đ iều c h ỉ n h đ iện áp d ư ớ i tải thì ngoài nh ữ ng qui đ ị nh t r ong các Điều IV.2.50 - IV.2.56, IV.2.58, IV.2.62 p h ải đ ặt thêm các bảo v ệ sau: • Bảo v ệ hơ i cho M BA p hụ . • Bảo v ệ dòng đ iện có hãm khi n g ắn m ạch ngoài ch ố ng sự cố ở c u ộ n sơ cấ p MBA p hụ , trừ khi c u ộ n sơ cấp c ủ a MBA phụ n ằm trong vùng tác đ ộ ng c ủ a b ả o v ệ so lệch c ủ a phía h ạ áp củ a MBA chính. • Bảo v ệ so lệch bao trùm c uộ n t h ứ cấp c ủ a MBA p h ụ . IV.2.70. Đ ể b ảo v ệ M BA p h ụ đ ặt ở phía h ạ áp c ủ a MB A tự n g ẫ u p h ải đ ặt các bảo v ệ sau: • Bảo v ệ hơ i c ủ a b ản thõn M B A phụ và bảo v ệ hơ i c ủ a b ộ đ iều c h ỉ n h đ iện áp d ư ớ i tải có t h ể b ằng r ơ le áp l ự c h o ặc r ơ le h ơ i riêng. • Bảo v ệ so lệch m ạch hạ áp c ủ a MBA t ự ng ẫ u. B ả o v ệ k h ố i máy phát đ iện - MBA IV.2.71. Đối với k h ố i máy phát đ iện - MBA công s u ất máy phát đ iện 10MW trở lên phải có n h ữ n g b ảo v ệ r ơ l e c h ố ng các d ạ n g sự cố và c h ế đ ộ làm v i ệc không bình t h ường sau: 1 . N g ắ n m ạch c h ạm đ ất phía đ iện áp máy phát đ i ện. 2 . N g ắ n m ạc h nhiề u ph a tron g c u ộ n dây stat o máy phát đ iệ n v à ở các đ ầ u ra c ủ a chúng. 3 . N g ắ n m ạch g i ữ a các vòng dây c ủ a m ộ t pha trong c u ộ n dây stato máy phát đ iện (tươ n g ứ ng với Đ i ều IV.2.75). 4 . N g ắ n m ạch nhiều pha trong các c u ộ n dây M B A và trên các đ ầu ra MBA. 5 . N g ắ n m ạch m ộ t pha c h ạm đ ất trong c u ộ n dây M B A và trên đ ầu ra n ố i với lư ớ i có dòng đ iện c h ạ m đ ất l ớ n. 6 . N g ắ n m ạch gi ữ a các vòng dây trong các cu ộ n dây M BA . 7 . N g ắ n m ạch ngoài. 8 . Quá tải MBA do dòng đ iện t h ứ tự ng h ịch ( đối với k hố i có máy phát đ i ệ n công s u ất l ớ n h ơ n 30MW). 9 . Quá tải đ ố i x ứng c ủ a c u ộ n dây stato máy phát đ iện và các c u ộ n dây MBA. 10 . Quá tải c u ộ n dây rôto c ủ a máy phát đ iện do dòng đ i ệ n kích thích (đối với máy phát đ iện tuabin làm mát t r ự c tiếp dây dẫn c uộ n dây và đối với máy phát đ iện tuabin n ư ớ c). 11 . Điện áp t ăng cao trên cu ộ n dây stato c ủ a máy phát đ iện và M B A c ủ a k h ố i ( đối với máy phát đ iện tuab i n công suất 160MW trở lên và đối với tất cả các k h ố i có máy phát đ iện tuabin nước) (xem Điều IV.2.83). 12 . N g ắ n m ạch chạm đ ất m ộ t đ iểm ( x e m Điều I V.2 . 47) và hai đ iểm (xe m Đi ề u IV.2.84) trong m ạch kích thích. 13 . C h ế đ ộ không đ ồ ng bộ kèm m ất kích thích (xem Điều IV.2.85). 14 . Hạ t h ấp m ức d ầu trong MBA. 15 . Phóng đ iện c ụ c b ộ ở cách đ iện đ ầ u v à o 500kV c ủ a MBA. IV.2.72. N h ững qui đ ị n h v ề b ảo v ệ máy phát đ iện và MBA t ăng áp khi chúng làm v iệ c riêng r ẽ cũng áp d ụ ng n h ư khi chúng đ ấ u theo s ơ đ ồ k hố i máy phát đ iện – MBA (MBA tự n g ẫu) trừ mộ t s ố đ iểm t h a y đ ổ i nêu trong Đi ề u IV.2.73 - IV.2.89. IV.2.73. Đối với k hố i máy phát đ iện công s u ất l ớ n h ơ n 30M W t hường có b ả o v ệ c h ố ng c h ạm đ ất ở m ạch đ iện áp máy phát đ iện b a o trùm toàn b ộ c u ộ n dây stato. Đối với máy phát đ iện công su ấ t đ ến 30 M W c ần đ ặt thiết b ị b ả o v ệ b a o trùm 85% c uộ n dây stato. Bảo v ệ ph ả i tác đ ộ ng cắt có th ờ i gian không l ớ n h ơ n 0 , 5 giây đối với tất cả các k h ố i không có nhánh rẽ ở đ i ệ n áp máy phát và có nhánh r ẽ đ ến M B A tự dùng. Ở các kh ố i có liên hệ đ i ệ n với lư ớ i t ự dùng ho ặ c với h ộ tiêu t h ụ đư ợ c cung cấp b ở i đ ư ờ ng dây t ừ nhánh r ẽ g i ữ a máy phát đ i ệ n và M BA, n ếu dòng đ iện đ iện dung khi ng ắ n m ạch c h ạm đ ất b ằng 5A trở lên thì phải đ ặt b ảo v ệ c h ố ng n g ắn m ạch c h ạ m đ ấ t tác độn g cắ t cuộ n sta t o máy phát điệ n v à ch ốn g c h ạ m đ ấ t h a i đ iể m nh ư đối với máy n ố i với than h cái (xe m Đ i ề u I V . 2 .3 7 v à Đ i ề u I V . 2 .3 8 ) ; n ế u dòng đ i ệ n dun g kh i c h ạ m đấ t nh ỏ hơ n 5 A thì b ả o v ệ c hốn g c h ạ m đ ấ t có t h ể t hự c h i ệ n nh ư đối với các k h ố i không có nhánh r ẽ ở đ i ệ n áp máy phát đ i ệ n v à tác độn g báo tín hi ệ u. Khi có máy cắt ở m ạ ch máy phát đ iện thì p h ải thêm m ạ ch tín h i ệu c h ạm đ ất phía đ iện áp máy phát đ iện c ủ a MBA c ủ a k hố i. IV.2.74. Đối với b ảo v ệ k hố i máy phát đ iện là m mát gián ti ếp, g ồ m m ộ t máy phát đ iện và m ộ t MBA và không có máy c ắt ở phía đ i ệ n áp máy phát đ iện thì đ ặt b ảo v ệ so lệch chung cho c ả kh ố i . K h i có máy c ắt ở phía đ iện áp máy phát đ iện ph ải có b ả o v ệ so lệch riêng cho máy phát đ iện và bảo v ệ so lệch riêng c ho M B A. Khi sử dụ ng k hố i có hai MBA thay vì m ộ t máy, cũng n h ư trườ n g h ợ p ha i máy phát đ iện n ố i k h ố i với m ộ t MBA và không có máy cắt ở phía đ i ệ n áp máy phát đ i ệ n ( khố i t ăn g c ường) , thì trên t ừn g máy phát đ i ệ n v à MB A công suấ t 125MVA tr ở lên p h ả i đ ặ t b ả o v ệ s o l ệc h dọ c riêng . Kh i không có máy b i ế n dòng đ ặ t sẵ n ở phía h ạ áp c ủ a MB A thì ch o phép dùng b ả o v ệ s o l ệ c h chun g ch o ha i MBA. Đối với kh ố i có máy phát đ iện là m mát tr ự c tiếp dây d ẫn c ủ a cu ộ n dây nên đ ặt b ảo v ệ so l ệch d ọ c riêng cho máy phát đ iệ n . Kh i đó n ế u m ạch đ i ệ n áp máy phát có máy c ắt thì p h ải đ ặt b ảo v ệ so lệch riêng cho MBA (h o ặc riêng c h o từng MBA n ếu k h ố i có máy phát đ iện làm việc với hai M B A, khi không có máy b i ế n dòng đ ặ t sẵ n ở đ ầ u v à o phía h ạ áp c ủ a các MB A này , ch o phép dùng bả o v ệ s o l ệ ch chun g ch o các MB A c ủ a khối) ; kh i không có máy cắt , đ ể bả o v ệ MB A nên đ ặ t ho ặ c b ả o v ệ s o l ệ c h riêng h o ặ c b ả o v ệ s o l ệ c h chun g ch o k h ố i ( đối với kh ố i g ồ m m ộ t máy phát đi ệ n v à m ộ t MB A t ố t n h ấ t l à dùng b ả o v ệ s o l ệ c h chun g ch o k h ố i). Ở phía cao áp c ủ a MBA, b ả o v ệ so lệch củ a MBA (k h ố i) có t h ể đ ấu v à o máy b iến dòng đ ặt s ẵn trong M B A c ủ a k h ố i. Khi đó đ ể b ả o v ệ thanh cái g i ữ a máy c ắ t ở phía cao áp và kh ố i c ủ a MBA p h ải đ ặt b ảo v ệ riêng. Bảo v ệ s o l ệch riêng c ủ a máy phát đ iện p h ải th ự c hiện the o sơ đ ồ ba pha ba r ơ le và dòng k hở i đ ộ ng tươ n g t ự như đã nêu ở Đi ề u IV.2.35. Để d ự phòng c ho các bảo v ệ s o lệch nêu trên , đối với k h ố i có máy phát đ iệ n 160 M W t r ở lên làm mát t r ự c ti ế p dây dẫn các cu ộ n dây, phải đ ặt b ảo v ệ so l ệ ch d ự phòng bao trùm máy phát đ iện, MBA và các thanh cái phía cao áp. Cũng nên đ ặt b ảo v ệ so lệch d ự phòng đối với máy phát đ iện làm mát t r ự c t i ế p dây dẫn các cu ộ n dây có công s uất n h ỏ h ơ n 160MW. Khi áp d ụ ng b ả o v ệ s o lệch d ự phòng ở các k h ố i không có máy c ắt trong m ạch đ iện áp máy phát nên đ ặt các bảo v ệ s o lệch chính riêng cho máy phát đ iện và máy b iến áp. Khi có máy c ắt trong m ạch máy phát đ i ệ n, b ảo v ệ so lệch d ự phòng p h ải t h ự c h iện tác đ ộ ng có t hờ i gian từ 0,35 đ ế n 0 , 5 g iây . IV.2.75. Đối với máy phát đ iện m à c u ộ n dây stato có hai hoặc ba nhánh song song p h ả i đ ặt b ả o v ệ so lệch ng a ng m ộ t h ệ t h ố ng đ ể c h ố ng n g ắ n m ạch g i ữ a các vòng dây trong m ộ t pha với tác đ ộ ng không t h ời gian. IV.2.76. Đối với k h ố i có máy phát đ iện công suất 160MW trở lên làm mát t r ự c tiếp dây d ẫn các c u ộ n dây, ph ả i đ ặt b ảo v ệ dòng đ iện t h ứ tự ng h ị ch với đ ặc tính tích phân p h ụ th uộ c p h ố i h ợ p với đ ặc tính quá tải dòng đ iện t h ứ tự ngh ị c h c h o phép c ủ a máy phát đ iện đư ợ c b ảo v ệ. Bảo v ệ ph ải tác đ ộ ng cắt máy c ắt c ủ a máy phát đi ệ n, n ếu không có máy c ắt thì tác độ ng cắt cả k h ố i. Để b ả o v ệ d ự phòng cho các p h ần tử lân c ận c ủ a k hố i thì b ảo v ệ nói trên p h ải có đ ặc tính t h ờ i gian không p h ụ th u ộ c tác đ ộ ng c ắt k h ố i ra khái l ư ớ i đ iện và có hai c ấp t h ờ i gian phù h ợ p với Đ i ề u IV.2.80. Đối với k h ố i có máy phát đ iện công s u ất n h ỏ h ơ n 160MW làm mát t r ự c tiếp dây d ẫn các c u ộn dây và đối với k h ố i có máy phát đ iện t u a b i n n ư ớ c công s u ất trên 30MW làm mát gián tiếp thì bảo v ệ dòng đ i ệ n t h ứ tự ng h ịch phải đư ợ c t h ự c h i ệ n có cấp t hờ i g i a n h oặc có đ ặc tính th ờ i gian p h ụ th u ộ c. Khi đó ở m ọ i cấp c ủ a b ả o v ệ có thể có m ộ t h o ặc nhiều c ấ p t hờ i gian tác đ ộ n g (xe m Điều IV.2.80 m ụ c 4). Cấp t h ờ i gian h o ặc đ ặ c tính th ờ i gian p h ụ th uộ c p h ải đư ợ c p h ố i h ợ p với đ ặc tính quá tải dòng đ iện t h ứ t ự ng h ị c h ch o phép c ủ a máy phát đ i ện (xem Điều IV.2.40). K h ố i có máy phát đ iện làm mát gián tiếp công s u ất l ớ n h ơ n 30 M W, phải có b ả o v ệ t hự c hiện theo yêu c ầu c ủ a Đi ề u IV.2.40. Ngoài b ả o v ệ tác độ ng cắt máy, tất cả các kh ố i có máy phát đ i ệ n công s u ất l ớn h ơ n 30 M W phải có tín h i ệu báo quá t ải dòng đ iện t h ứ t ự ng h ịch th ự c hiện t heo Điều IV . 2 .40 IV.2.77. Đối với k h ố i có máy phát đ iện công s u ất l ớ n h ơ n 30 M W b ả o v ệ c h ố ng n g ắ n m ạch ngoài đố i x ứ ng phải t h ự c hiện n h ư đã nêu trong Điều IV.2 . 41. K h i đó đối với máy phát đ iện tuabin n ư ớ c, đ iện áp k hở i đ ộ ng c ủ a b ảo v ệ lấy b ằng 0 , 6 - 0,7 đ iện áp d a nh đ ị nh. Đối với k h ố i có máy phát đ iện có kích thích d ự phòng thì b ả o v ệ nêu trên phải t h ự c hiện b ằng r ơ le dòng đ iện đ ấ u v à o phía cao áp c ủ a k hố i. Đối với k h ố i có máy phát đ iện công s u ất 60MW trở lên thì bảo v ệ nêu trên nên đ ư ợ c thay t h ế b ằ n g b ả o v ệ kh o ả ng cách. Đối với k h ố i có máy phát đ iện là m m át tr ự c tiếp dây d ẫn các c u ộ n dây, cho phép t h ay t h ế b ảo v ệ so lệch d ự phòng (xem Điều IV . 2 .74) bằng b ả o v ệ kh o ảng cách hai c ấp đ ể c hố ng n g ắn m ạch nhiều pha. Cấp t h ứ nh ất c ủ a b ả o v ệ n à y, t h ực hiện d ự phòng g ầ n, p h ải có bộ ph ậ n khóa c h ố ng d a o đ ộ ng và tác đ ộ ng n h ư nêu t r ong Điều IV . 2 . 80, m ụ c 3 với t h ời gian không lớ n h ơ n 1 giây. Cấp t h ứ n h ất cũng phải đ ảm b ảo bao trùm chắc chắn toàn b ộ M BA c ủ a k hố i, trong khi đ ảm b ảo tính c h ọ n l ọ c với b ảo v ệ c ủ a các p h ần tử lân c ận. Bắt b uộ c p h ải có dự phòng cho c ấp t h ứ nh ất c ủ a b ảo v ệ máy phát đ iệ n n ếu trên k h ố i đ ặt b ả o v ệ so lệch riêng c ho máy phát đ iện và M B A. Cấp t h ứ h a i c ủ a b ảo v ệ là m b ảo v ệ d ự phòng xa, p h ải tác độ ng n h ư nêu t r ong Điều IV . 2 .80 m ụ c 2. Kể cả khi có b ảo v ệ s o lệch d ự phòng đ ể tăng h i ệu q u ả d ự phòng xa nên đ ặt b ả o v ệ kh o ảng cách hai c ấ p. Cả hai c ấp c ủ a b ảo v ệ kh o ảng cách p h ải tác đ ộ ng n h ư nêu trong Điều IV . 2 .80 m ụ c 2. I V.2.78. Đối với k hố i có máy phát đ iện công suất đ ế n 30MW, b ả o v ệ c h ố ng ng ắ n m ạch ngoài p h ải đ ư ợ c t h ự c hiện th e o Điều IV . 2 . 42. Các thông s ố tác đ ộ ng c ủ a b ả o v ệ đối với máy phát đ iện tuabin nước p h ải theo Điều IV.2.41, IV.2.42 và IV.2.77. IV.2.79. Đối với k h ố i máy phát đ iện - M B A có máy cắt ở m ạch máy phát đ i ệ n khi không có b ảo v ệ s o lệch d ự phòng c ủ a k hố i thì p h ải đ ặt b ảo v ệ dòng đ iện ở phía cao áp đ ể là m dự phòng cho các bảo v ệ chính c ủ a MBA khi kh ố i là m v iệc không có máy phát đ i ện. IV.2.80. B ả o v ệ d ự phòng c ủ a k h ố i máy phát đ iện - M B A p h ải tính đ ến các yêu c ầu sau: 1 . Ở phía đ iện áp máy phát đ i ệ n c ủ a M B A không đ ặt b ả o v ệ m à s ử d ụ n g b ả o v ệ c ủ a máy phát đ iện. 2 . Bảo v ệ d ự phòng xa có hai c ấp t h ờ i gian: c ấ p t h ứ n h ất - tác h sơ đ ồ ở phía c a o áp c ủ a k hố i ( Ví dụ cắt máy c ắt liên lạc thanh cái và máy cắt phân đ o ạn), cấp t h ứ hai - cắt k hố i ra khái lư ớ i đ i ệ n. 3 . Bảo v ệ d ự phòng g ần p h ải đ i c ắt k hố i (h o ặc máy phát đ iện) ra khái l ư ớ i, d ập từ c ủ a máy phát đ i ệ n, và d ừ n g k hố i theo Điều IV.2.88 yêu c ầu. 4 . T ừ n g cấp c ủ a b ảo v ệ ho ặc b ả o v ệ d ự phòng c ủ a k h ố i t u ỳ th u ộ c vào nh i ệm v ụ c ủ a chúng khi dùng làm b ảo v ệ d ự phòng xa và d ự phòng g ầ n, có t hể có m ộ t, hai ho ặc ba cấp t hờ i gian. 5 . Mạch k hở i đ ộ ng đ i ệ n áp c ủ a b ảo v ệ theo Đ i ều IV.2 . 7 7 và IV.2 . 7 8 nên đ ặt ở phía đ i ệ n áp máy phát đ iện và phía l ư ớ i đ iệ n. 6 . Đối với các bảo v ệ chính và các bảo v ệ d ự phòng, thông t h ư ờ ng có r ơ le đ ầu ra riêng và ngu ồ n đ iện thao tác m ộ t chiều đư ợ c cung cấp từ các áptômát khác nhau. IV.2.81. Đối với các k h ố i có máy phát đ iện b ảo v ệ c h ố ng quá tải đ ố i x ứ ng c ủ a stato nên t hự c hi ệ n gi ố ng n h ư đối với máy phát đ iện làm v i ệc trên thanh cái (xem Đ i ề u IV.2.46). Ở các máy phát đ i ệ n tuabin n ư ớc không có n g ư ờ i tr ự c , ngoài v iệ c báo tín hiệ u quá tải đ ố i x ứ ng m ạch stato, cầ n đ ặt b ả o v ệ có đ ặc tính t h ờ i gian không p h ụ th u ộ c với m ứ c t hờ i g i an dài h ơ n tác đ ộ ng c ắ t k hố i (h oặc máy phát đ iệ n ) v à m ức t hờ i gian n g ắn h ơ n tác đ ộ ng g iả m tải. Có t h ể tha y t h ế các bảo v ệ n à y b ằng các thiết b ị tươ n g ứ ng trong h ệ t hố n g đ iều c h ỉ nh kích thích. I V.2.82. Đối với máy phát đ i ệ n công s u ất 160MW trở lên làm mát tr ự c tiếp dây dẫn các c u ộ n dây thì bảo v ệ c h ố ng quá tải dòng đ i ệ n kích thích cu ộ n dây rôto phải đư ợc t hự c hi ệ n với tích phân t h ờ i gian p h ụ t h uộ c phù h ợ p với đ ặc tính quá t ải cho phép c ủ a máy phát đ iện do dòng đ iện kích thích gây nên. T r ư ờ ng h ợ p không đ ấ u đư ợ c b ả o v ệ v à o m ạch dòng đ i ện rôto (Ví dụ t r ường h ợ p dùng kích thích không c hổ i t h an) thì cho phép dùng bảo v ệ có đ ặc tính t h ờ i gian không p h ụ thu ộ c, p h ản ứ ng theo đ iện áp tăng cao ở m ạch kích thích. Bảo v ệ p h ải có k h ả n ăng tác độ ng có t h ờ i gian duy trì n g ắ n đ ể g iảm dòng kích thích. Khi có thiết b ị h ạn c h ế quá tải ở b ộ đ iều c h ỉnh kích thích tác đ ộ ng g i ả m tải, phải th ự c hiện đ ồ n g t hờ i ở t h iết b ị n à y cũng như ở b ảo v ệ rô to. Cũng đư ợ c phép dùng t h i ết b ị h ạn c h ế quá tải ở trong b ộ t ự đ ộ ng đ iều c h ỉnh kích thích đ ể tác đ ộ ng g i ảm tải ( Với hai cấp t hờ i gian) và cắt máy. Khi đó có thể không c ần đ ặ t b ảo v ệ có đ ặc tính tích phân t h ờ i gian p h ụ th u ộ c. Máy phát đ iện công s u ất d ư ớ i 160M W là m mát t r ự c ti ế p dây d ẫ n các cu ộ n dây và máy phát đ iện t u abin n ư ớ c công s u ất l ớ n h ơ n 30 M W làm m át gián t i ế p thì cần đ ặt b ả o v ệ gi ố ng n h ư Điều IV.2.45. Khi có thi ế t b ị đ iều c h ỉnh kích thích nhóm ở các máy phát đ i ệ n, cần t hự c h i ệ n b ảo v ệ có đ ặc tính th ờ i g i a n ph ụ thu ộ c. Khi máy phát đ iện làm v i ệc với máy kích thích d ự phòng thì b ả o v ệ c hố ng quá tải rô to vẫn ph ải đ ể ở c h ế đ ộ làm v i ệc. T rư ờng h ợ p không có k h ả n ăng dùng b ả o v ệ có đ ặc tính t h ờ i gi a n p h ụ t h uộ c cho phép đ ặt ở máy kích thích dự phòng b ả o v ệ có đ ặc tính t h ờ i gian không phụ thu ộ c. IV.2.83. Đối với k hố i có máy phát đ iện công suất 160MW t r ở lên, đ ể ng ă n c h ặn đ iện áp tăn g ca o kh i là m v i ệ c ở c h ế đ ộ không t ả i p h ả i đ ặ t b ả o v ệ c hố n g đ iệ n áp t ă ng cao , b ả o v ệ n à y t ự đ ộ n g khóa (không là m việc ) kh i máy phát đ iệ n là m vi ệc tron g lư ớ i đ iện . Kh i b ả o v ệ tác đ ộ n g phả i đ ả m b ả o d ậ p t ừ c ủ a máy phát đ iệ n v à máy kích thích. Đối với k h ố i có máy phát đ iện t u a b i n n ư ớ c đ ể n g ăn c h ặn tăng đ iện áp khi máy phát đ iện m ất tải độ t n gộ t, p h ải đ ặt b ả o v ệ c h ố ng đ iện áp t ă ng cao. B ả o v ệ này ph ải tác độ ng cắt k h ố i (h o ặc máy phát đ iện) và d ậ p t ừ c ủ a máy phát đ i ệ n . C ho phép b ả o v ệ này tác đ ộ ng d ừ n g t ổ máy. IV.2.84. Đối với các máy phát đ iện tuabin n ư ớ c, máy phát đ iện là m mát c u ộ n dây rôto b ằng n ư ớ c và tất cả các máy phát đ iện công suất 160MW trở lên đ ều p h ải đ ặ t b ảo v ệ c hố n g c h ạm đ ất m ộ t đ iểm ở m ạch kích thích. Đối với máy phát đ i ệ n tuabin n ước, b ảo v ệ tác đ ộ n g cắt máy còn ở máy phát đ i ện khác - báo tín h i ệ u. Đối với máy có công suất n h ỏ h ơ n 160MW phải đ ặt b ảo v ệ c h ố ng c h ạm đ ấ t đ iểm t h ứ hai trong m ạch kích thích c ủ a máy phát đ i ệ n phù h ợ p với Điều IV . 2 .47. IV.2.85. Đối với máy phát đ i ệ n công s u ất 160MW trở lên làm mát tr ự c tiếp dây dẫn các c u ộ n dây và máy phát đ iện t u a b i n n ư ớ c, p h ải đ ặt thiết b ị b ả o v ệ c h ố ng c h ế độ không đ ồ ng bộ kèm theo mất kích thích. Bảo v ệ này cũng nên đ ặt ở máy phát đ iện công s u ất n h ỏ h ơ n 160MW làm m át tr ự c tiếp dây dẫn các cu ộ n dây. Đối với các máy phát đ iện này cũng đ ư ợ c phép đ ặt thiết b ị tự đ ộ ng phát h i ện không đồ n g b ộ khi thiết b ị tự đ ộ ng d ập từ (TD T ) cắt (không cần sử d ụ ng b ả o v ệ c h ố ng c h ế đ ộ không đ ồ ng b ộ ). Khi máy phát đ iện đ ó m ất kích thích chu yể n sang chế đ ộ không đ ồ ng b ộ thì các thiết b ị b ả o v ệ và TDT p h ải tác đ ộ ng báo tín h i ệu m ất kích thích và t ự độ ng chu y ển các p h ụ tải tự dùng trong nhánh c ủ a k h ố i máy phát đ i ệ n m ất kích thích sang ngu ồ n cung cấp d ự phòng. Tất cả các máy phát đ iện tuabin n ư ớ c và máy phát đ i ệ n t u a b i n h ơ i cũng nh ư các máy phát đ iện khác, không đư ợ c phép làm v i ệc ở c h ế đ ộ không đ ồ n g b ộ khi hệ t h ố ng đ i ệ n th i ếu công s u ất p h ản kháng, các thiết b ị nêu trên tác đ ộ ng đ ề u p h ả i cắt ra khái lư ớ i đ iện. IV.2.86. T r ường h ợ p có máy c ắt t rong m ạch máy phát đ iện làm mát t r ự c tiếp dây dẫn các c u ộ n dây, phải có b ảo v ệ d ự phòng khi máy c ắt này từ c hố i cắt (Ví d ụ dùng DTC). IV.2.87. Thi ết b ị DTC 110kV trở lên ở các nhà máy đ iện ph ải t h ự c hiện n h ư sau: 1. Để tránh cắt sai m ộ t s ố kh ố i b ằ ng b ả o v ệ d ự phòng khi xuất hiện c h ế đ ộ không toàn pha ở m ộ t trong các k h ố i do máy cắt có b ộ tru y ề n đ ộ ng t ừ ng pha từ c hối là m v i ệc , kh i cắ t máy c ắ t ở nh à máy đ iệ n có máy phát đ i ệ n là m mát t r ự c tiế p dây d ẫ n các cu ộ n dây , phả i đ ặ t th i ế t b ị t ă n g t ố c k hở i độ n g D T C (Ví d ụ b ằ n g b ả o v ệ dòng đ i ệ n t h ứ t ự không củ a MB A c ủ a k hố i ở phía l ư ớ i đ i ệ n có dòng c h ạ m đ ấ t l ớ n). DTC t h ường đư ợ c c h ỉ n h đ ịnh đ i cắt các máy c ắt sau 0,3 giây. 2. Đối với nhà máy đ i ện m à k h ố i máy phát đ iện - MBA - đư ờng dây có máy cắt chung (Ví d ụ nh ư sơ đ ồ m ộ t rư ỡ i h o ặc s ơ đ ồ đ a giác), ph ả i đ ặt cơ cấu cắt từ xa để cắt máy c ắ t và khóa T Đ L ở phía đ ầu đ ố i diện khi D T C tác đ ộ ng trong t rư ờ ng h ợ p nó đư ợ c k h ở i độ n g từ b ảo v ệ c ủ a k h ố i. Ngoài ra, DTC tác đ ộ ng d ừ n g b ộ ph ậ n phát t ần số c ủ a b ảo v ệ cao t ần. IV.2.88. B ảo v ệ stato máy phát đ iện và M B A c ủ a k h ố i c h ố ng sự cố bên trong và bảo v ệ rôto máy phát đ i ệ n khi tác đ ộ ng phải th ự c hiện cắt p h ầ n t ử sự cố ra khái l ướ i, d ập từ c ủ a máy phát đ iện và máy kích thích, k h ở i đ ộ ng DTC và tác đ ộ ng đ ế n các quá trình b ảo v ệ công ng h ệ c ủ a thiết b ị (Ví d ụ quá trình d ừ ng tuabin h ơ i v . v.). Nếu do bảo v ệ cắt d ẫn đ ế n làm m ất đ iện tự dùng đ ấu với nhánh r ẽ c ủ a k h ố i thì b ảo v ệ cũng p h ải cắt máy c ắt c ủ a ngu ồ n c u n g c ấ p tự dùng đ ang l àm v i ệc đ ể tự đ ộ ng chuy ể n sang c u ng c ấp từ ng u ồ n d ự phòng bằng th i ết b ị T Đ D. Bảo v ệ d ự phòng c ủ a máy phát đ iện và M B A c ủ a kh ố i k h i có ng ắ n m ạch ngoài ph ải tác đ ộ n g t ươ n g ứ n g với Đi ề u IV.2.80, m ụ c 2 đ ế n 4. Ở các nhà máy nh i ệt đ iện m à p h ần nh iệt cũng làm v iệ c theo sơ đ ồ k h ố i thì khi cắt k h ố i do s ự cố bên trong, cũng p h ải d ừ ng toàn bộ k hố i. Khi ngắn m ạch bên ngoài cũng n h ư khi bảo v ệ tác đ ộ ng trong n h ững tr ư ờ n g h ợ p m à có thể nhanh chúng khôi p h ụ c k hố i làm v i ệc, thì k hố i nên chu y ển sang c hế đ ộ làm v i ệc không đ ồ ng b ộ , n ế u n h ư các thiết b ị công ng h ệ cho phép. Đối với nh à máy th u ỷ đ iệ n kh i có s ự c ố bên t r on g k h ố i thì ngoà i việ c cắ t k h ố i p h ả i d ừn g t ổ máy . K h i c ắ t k hố i d o s ự c ố bên ngoà i cũng p h ả i tác đ ộ n g d ừ n g t ổ máy. IV.2.89. Đối với k hố i máy phát đ iện - MBA - đường dây thì b ả o v ệ chính c ủ a đường dây và b ảo v ệ d ự phòng từ phía h ệ t h ố ng đ iện p h ải đư ợ c th ự c hiện t h e o yêu cầu c ủ a c h ư ơ ng n à y về b ả o v ệ đư ờng dây; còn t ừ phía kh ố i thì c hứ c n ă n g b ảo v ệ d ự phòng các đ ư ờ ng dây phải đư ợ c t hự c hi ệ n b ở i b ảo v ệ d ự phòng c ủ a k h ố i. Bảo v ệ k h ố i p h ải đư ợ c t h ự c h i ện phù h ợ p với n h ữ ng yêu c ầu nêu trên. Tác đ ộ ng c ủ a b ả o v ệ k h ố i cắt máy c ắt và k hở i đ ộ ng DTC t ừ phía h ệ t hố n g đ iệ n ph ải đư ợ c truy ề n theo kênh cao t ần h o ặc theo đ ư ờng dây thông tin liên l ạc đ ế n hai cơ cấu cắt từ xa d ự phòng lẫn cho nh a u. Ngoài ra, khi b ả o v ệ k h ố i tác đ ộ ng cần đ ồ ng th ờ i d ừng bộ ph ậ n phát t ần số c ủ a b ảo v ệ cao t ần. Đối với k h ố i có máy phát đ iện t u a b i n h ơ i khi p h ần nh i ệt cũng t h e o s ơ đ ồ k h ố i. Tín h iệ u tác độ ng từ phía hệ t h ố ng đ iện phải tr uy ền t ớ i đ ầu đ ố i di ệ n c ủ a đ ư ờ ng dây tín h i ệu tác độ ng c ủ a b ảo v ệ thanh cái (khi dùng h ệ t h ố ng thanh cái kép) ho ặc tác độ ng DTC (khi dùng s ơ đ ồ m ộ t r ưỡi h o ặc s ơ đ ồ đ a gớỏc) đ ể tương ứng với chuyển k h ố i sang chế đ ộ không t ải h o ặc d ập từ và d ừng k hố i b ằng thiết b ị cắt từ xa. Ngoài ra nên dùng thiết b ị cắt từ xa đ ể tă n g t ố c đ ộ d ậ p từ c ủ a máy phát đ iện và cắt m ạch tự dùng khi b ảo v ệ d ự phòng từ phía hệ t hố ng đ iện tác đ ộ ng. T r ư ờ ng hợ p máy cắt c ắt không toàn pha từ phía lư ớ i đ i ệ n có dòng đ iện c h ạm đ ấ t l ớ n thì phải tă n g t ố c đ ộ kh ở i đ ộ ng DTC n h ư đã nêu trong Điều IV.2 . 87 m ụ c 1. B ả o v ệ Đ DK h o ặ c đường cáp trong lư ới đ i ệ n 6 - 15kV trung tính cách ly IV.2.90. Đối với đường dây ( ĐDK h o ặc đ ư ờng cáp) trong l ư ớ i đ i ệ n áp 6 ¸ 15kV có trung tính cách ly (kể cả trung tính n ố i đ ất qua cu ộ n d ập h ồ qu a ng) phải có th i ết b ị b ả o v ệ r ơ le ch ố ng n g ắn m ạch nhiều pha và khi c ầ n th i ết c h ố ng c h ạm đ ất m ộ t pha. Các đ ư ờ ng dây c ần có th i ết b ị ghi lại các thông s ố sự c ố . IV.2.91. B ảo v ệ c h ố ng n g ắ n m ạch nhiều pha p h ải đ ặt trên hai pha và ở hai pha cùng tên c ủ a toàn bộ lư ớ i đ iện đó đ ể đ ảm b ảo c h ỉ c ắ t m ộ t đ iểm h ư h ỏ ng, trong p h ầ n l ớ n trư ờ ng h ợ p ng ắ n m ạch hai pha c h ạ m đ ất tại hai đ iể m. IV.2.92. Đối với đường dây đ ơn cung cấp t ừ m ộ t phía, đ ể c h ố ng ng ắ n m ạch nh iề u pha ph ải đ ặt b ả o v ệ dòng đ iện có hai c ấp, cấp t h ứ n h ất d ư ớ i d ạng b ả o v ệ cắt nh a nh, còn cấp t h ứ hai - d ư ớ i d ạng b ảo v ệ quá dòng đ iện có đ ặc tính t h ờ i g i an p h ụ t h u ộ c ho ặc không phụ th u ộ c. Đối với đ ư ờ ng cáp không có đ i ệ n kháng có ng u ồ n cung c ấp từ m ộ t phía x u ấ t phát từ t h a nh cái nhà máy đ iện thì phải đ ặt b ảo v ệ cắt nh a nh không t h ờ i gian và vùng tác đ ộ ng c ủ a nó xác đ ị nh t h eo đ iều k i ện cắt n g ắ n m ạch kèm theo đ iện áp d ư trên t h a nh cái nhà máy đ iện t h ấp h ơ n (0 , 5 ¸ 0 , 6) U d đ . Để t hự c hiện đ iều kiệ n trên, b ả o v ệ đ ư ợ c phép tác đ ộ ng không ch ọ n l ọ c p h ố i h ợ p với T ĐL h o ặc T ĐD làm nh i ệm v ụ đ iều c h ỉnh lại toàn b ộ h o ặc m ộ t p h ầ n lư ớ i c h ị u tác đ ộ ng không c h ọ n l ọ c c ủ a b ảo v ệ. Cho phép đ ặt b ả o v ệ cắt nh a nh nói trên ở các đ ư ờ ng dây xu ất phát từ thanh cái t r ạm b iến áp cung c ấ p cho các độ n g cơ đ ồ ng b ộ l ớ n. Nếu đường cáp không có đ iện kháng có ngu ồ n cung c ấ p từ m ộ t phía không t h ể đ ặt đư ợ c b ảo v ệ cắt nhanh t h eo yêu c ầu v ề đ ộ c họ n l ọ c thì đ ể đ ảm b ảo tác đ ộng cắt nhanh phải đ ặt các bảo v ệ n h ư trong Đ iều IV.2.93 m ụ c 2 h o ặ c 3. Cho phép sử d ụ ng các bảo v ệ n à y đối với đường dây t ự dùng c ủ a nhà máy đ iện. IV.2.93. Đối với n h ữ ng đ ư ờ ng dây đ ơ n có ng uồ n cung c ấp từ hai phía, có hoặc không có liên l ạc vòng cũng n h ư đối với đ ư ờ ng dây trong l ư ớ i đ iện m ạch vòng kín có m ộ t ng u ồ n c u ng c ấp p h ải đ ặt các bảo v ệ n h ư đối với đường dây đ ơ n có ngu ồ n cung cấp từ m ộ t phía ( x e m Điều I V.2 . 92) n h ưng phải t h ự c hiện b ả o v ệ dòng đ iện có h ư ớ ng khi cần th i ết. Để đ ơ n g iản các bảo v ệ và đ ảm b ảo chúng tác đ ộ n g c h ọ n l ọ c, cho phép dùng t ự đ ộ ng tách l ư ớ i thành những p h ầ n lư ớ i hình tia khi x u ất hiện sự c ố và tiếp theo là tự đ ộ ng khôi p hụ c. N ế u b ả o v ệ dòng đ i ệ n , có hướn g h o ặ c không có hướng , có cấ p t h ờ i gia n không đ ảm b ả o yêu c ầ u v ề đ ộ n h ạ y v à tác độn g nhanh , c h o phép dùng nhữn g b ả o v ệ sa u : 1. B ảo v ệ kh o ả ng cách l o ại đ ơ n g i ản n h ất. 2. B ảo v ệ so lệch ngang dòng đ iện ( đối với đư ờ ng cáp đôi ). 3. B ả o v ệ so lệch d ọ c cho các đ o ạn đường dây n g ắn; n ếu p h ải đ ặt cáp nhị t h ứ riêng chỉ dùng cho m ạch so lệch thì chiều dài c ủ a cáp không đ ư ợ c lớn h ơ n 3km. Đối với các bảo v ệ nêu tron g m ụ c 2 v à 3 dùng bả o v ệ dòng đ i ệ n là m bả o v ệ d ự phòng. IV.2.94. Khi t hự c hi ệ n b ả o v ệ đối với đường dây song song đ i ệ n áp 6 ¸ 15kV p h ải tuân theo n h ững qui đ ịnh đối với đ ư ờ ng dây song song n h ư trong lư ớ i đ iện 35kV (xem Điều IV.2.103). IV.2.95. B ả o v ệ c hố n g m ộ t pha chạm đ ất p h ải th ự c hi ệ n ở d ạng: • Bảo v ệ c h ọ n l ọ c (có h ướng) tác đ ộ ng báo tín h i ệu. • Bảo vệ chọn lọc (có hướng) tác động cắt khi cần thiết theo yêu cầu về an toàn; bảo vệ phải đặt ở tất cả các phần tử có nguồn cung cấp trong toàn bộ lưới điện . • Th iế t b ị k i ể m tr a cách đ i ệ n . Kh i đó , v i ệ c tìm phầ n t ử s ự c ố p h ả i t hự c hi ệ n b ằn g thiế t b ị chuyên dùng ; ch o phép tìm p h ầ n t ử s ự c ố b ằ n g cách l ầ n lư ợt cắ t các l ộ . IV.2.96. B ảo v ệ c hố ng ng ắ n mạ ch m ộ t ph a c h ạm đ ất nói chung phải th ự c hiện với máy b iến dòng t hứ tự không. B ảo v ệ p h ải tác độ ng theo ng ắ n m ạch c h ạm đ ất duy trì, n h ư n g cũng cho phép dùng th i ết b ị báo c h ạ m đ ất thóang qua. Bảo v ệ c hố ng c h ạm đ ất m ộ t ph a tác đ ộ ng c ắt không th ờ i gi a n t h eo yêu cầu k ỹ th u ật an toàn (xem Điều IV.2.95) chỉ cắt riêng ph ầ n tử cung c ấp đ iện cho phầ n lư ớ i b ị s ự c ố . Khi đó , đ ể là m d ự phòng, dùng b ả o v ệ t h ứ t ự không có t h ời gian kh o ả ng 0,5 giây cắt tất cả ph ần l ư ớ i đ i ệ n liên quan ở h ệ t h ố ng thanh cái (phân đo ạ n) h o ặc MBA ngu ồ n. Thông t h ư ờ ng không cho phép t ăng dòng đ i ện bù đ ể b ảo v ệ tác độ n g đ ư ợ c trong lư ớ i có trung tính n ố i đ ất qua cu ộ n d ậ p h ồ qu a ng (Ví d ụ b ằng cách thay đ ổ i n ấ c c ủ a c u ộ n d ập h ồ quang). B ả o v ệ Đ DK h o ặ c đường cáp trong lư ới đ i ệ n 22 - 35kV trung tính cách ly IV.2.97. Đối với đườ n g dây ( Đ DK h o ặc đường c áp ) trong lư ớ i đ iện áp 22 - 35kV trung tính cách ly phải có thiết b ị b ả o v ệ r ơ le c h ố ng ng ắ n m ạch nh iề u pha và c h ố ng m ộ t pha c hạm đ ất. Các d ạng cụ t h ể c ủ a b ả o v ệ c h ố ng m ộ t pha c hạm đ ất t h ực h iện th e o Đ iều IV.2.95. Các đ ư ờ ng dây c ần có th i ết b ị ghi lại các thông s ố sự c ố . IV.2.98. B ảo v ệ c hố ng ng ắ n m ạch nh iề u pha p h ải dùng s ơ đ ồ hai pha hai r ơ l e v à đ ặt trên các pha cùng tên trong toàn b ộ l ư ớ i đ i ệ n áp này đ ể đ ả m b ảo c h ỉ c ắt m ộ t đ iểm h ư h ỏ ng trong p h ần l ớ n các t r ư ờ ng h ợ p n g ắn m ạch c h ạm đ ất hai đ iể m . Để tăng độ nh ạ y khi n g ắn m ạch sau M B A sao - tam giác, cho phép dùng s ơ đ ồ b a r ơ le. Bảo v ệ c hố n g ng ắ n m ạch m ộ t pha c h ạm đ ất thường tác độ ng báo tín h i ệu. Để t hự c hi ệ n b ảo v ệ, nên dùng thiết b ị kiểm tra cách đ iện. IV.2.99. K h i l ự a c h ọ n l o ại b ả o v ệ chính, phải tính toán yêu c ầu đ ả m b ảo là h ệ t h ố ng làm v iệc ổ n đ ịnh và các h ộ p h ụ tải làm việc tin cậy tươ n g t ự n h ư yêu c ầu đối với b ả o v ệ đường dây đ iện áp 110kV ( x em Điều IV.2.107). IV.2.100. Đối với đư ờ ng dây đ ơn có ng u ồ n cung cấp từ m ộ t phía, đ ể c h ố ng n g ắn m ạch nh i ề u pha, t h ường ưu tiên dùng b ảo v ệ dòng đ iện có c ấ p h o ặc b ả o v ệ dòng đ i ệ n p h ố i h ợ p kém áp có cấp, còn n ế u dùng b ả o v ệ đó không đ ạt yêu cầu c h ọ n l ọ c ho ặc tác độ ng nh a nh c ắt n g ắ n mạ ch (xem Đ i ều IV.2.107), Ví d ụ trên n h ững đ o ạ n đ ầu đ ư ờng dây thì dùng b ả o v ệ kh o ảng cách có cấp ưu tiên k hở i đ ộ ng t h eo dòng đ iện. T r ườ n g h ợ p dùng bảo v ệ kh o ả ng cách thì nên đ ặt b ảo v ệ dòng đ iện cắ t nhanh không t hờ i gian làm b ảo v ệ ph ụ . Đối với đư ờ ng dây có nhiều đ ọ an liên tiế p , đ ể đ ơ n gi ả n cho phép dùng b ả o v ệ dòng đ iện p h ố i h ợ p kém áp có c ấp, không ch ọ n l ọ c, p hố i h ợ p với thiết b ị T Đ L theo trình t ự . IV.2.101. Đối với đ ư ờ ng dây đ ơ n có ng uồ n cung cấp t ừ hai phía h o ặc nhi ề u phía ( đ ư ờng dây có nhánh) có hoặc không có các liên l ạc m ạch vòng, cũng n h ư đối với đườ ng dây nằm trong m ạch vòng kh ộ p kín có m ộ t ngu ồ n cung c ấp nên dùng các bảo v ệ nêu trên g i ố ng n h ư đối với đ ư ờng dây đ ơ n có ngu ồ n c u ng cấ p từ m ộ t phía (xem Điều I V . 2 . 1 0 0 ) n hưng thêm m ạch có h ư ớng, còn bảo v ệ kh o ảng cách thì k hởi đ ộ ng b ằng r ơ le đ iện tr ở . Khi đó cho phép cắt không c h ọ n l ọ c các p h ần tử lân c ậ n khi n g ắn m ạch trong vùng c h ết theo đ i ệ n áp c ủ a r ơ le đ ị nh h ướ n g công s u ất, khi không đ ặt b ảo v ệ dòng đ iện cắt nhanh làm bảo v ệ phụ (xe m Điều IV.2.100) Ví d ụ do không đ ạt đ ộ n h ạ y. Bảo v ệ c h ỉ đ ặt ở n h ững phía có k h ả n ă n g c u n g c ấ p ng uồn đ iện t ớ i. IV.2.102. Đối với đư ờ ng dây ngắn có ngu ồ n cung c ấp từ hai phía, khi có yêu c ầu v ề t ác đ ộ ng nhanh đư ợ c phép dùng b ả o v ệ so lệch dọ c là m b ảo v ệ chính . N ế u cần đ ặt cáp n h ị t h ứ riêng chỉ đ ể dùng c ho m ạch so lệch thì chiều dài c ủ a cáp không đư ợ c l ớ n h ơ n 4 k m . Để k iểm tra cáp nhị t h ứ c ủ a b ảo v ệ so lệch dọ c p h ải có thiết b ị riêng. Để d ự phòng cho bảo v ệ s o lệch phải đ ặt m ộ t trong các bảo v ệ nêu trong Điều IV.2.101. IV.2.103. Đối với các đư ờng dây làm v i ệc song song có ng uồ n cung c ấp từ hai phía trở lên, cũng n h ư ở đ ầ u có ngu ồ n c ủ a đ ư ờ ng dây song song cung cấp từ m ộ t phía có t h ể dùng n h ững b ả o v ệ n h ư đối với trư ờ ng h ợ p đ ư ờ ng dây đ ơ n (xem Điều IV.2.100 và IV.2.101). Để tăng t ố c đ ộ cắt n g ắn m ạch, đ ặc biệt khi dùng b ảo v ệ dòng đ i ệ n có cấp h o ặ c b ảo v ệ dòng đ i ệ n p h ố i h ợ p kém áp có cấ p ở đ ư ờ ng dây có ng u ồ n c u ng c ấp t ừ hai phía có t h ể đ ặt thêm bảo v ệ có h ướng công s u ất trên đường dây s o ng song. Bả o v ệ n à y có t h ể t h ự c h i ệ n dư ớ i d ạ n g b ả o v ệ dòng đ i ệ n có hướ n g riêng b i ệ t h o ặ c c h ỉ ở d ạ n g m ạ c h tăn g t ố c c ủ a các bảo v ệ đã có ( b ả o v ệ dòng đ i ệ n , b ả o v ệ kh o ả n g cách) cùng với b ộ p h ậ n kiể m tr a h ư ớn g công s u ấ t trên đườn g dây son g song. Ở đ ầ u đ ư ờng dây song song có ng u ồ n cung cấp từ m ộ t phía thông t h ường phả i đ ặt b ảo v ệ so l ệch ngang có h ướng. IV.2.104. Nếu n h ư b ảo v ệ theo Điều IV.2.103 không đ ạt yêu c ầu v ề tác độ ng nhanh (xem IV.2.107), và không đ ặt b ảo v ệ k iểm tr a h ư ớn g công s u ất thì trên hai đư ờng dây song song có ngu ồ n cung c ấ p từ hai phía và trên đ ầ u đ ư ờ ng dây song song có ng u ồ n cung cấp t ừ m ộ t phía ph ả i đ ặt b ả o v ệ so lệch ngang có hư ớ ng làm b ả o v ệ chính (khi hai đ ư ờ ng dây làm v i ệc song s o ng). Khi đó , trong c h ế đ ộ là m v i ệc m ộ t đường dây cũng n h ư trong c h ế đ ộ d ự phòng khi hai đư ờ ng dây làm v i ệc nên dùng b ả o v ệ nh i ề u cấp theo Đ i ều IV.2.100 và IV.2.101. Cho phép đ ấu b ả o v ệ này h o ặc t ừ ng cấp riêng theo sơ đ ồ t ổ ng dòng đ iện c ủ a hai đư ờng dây (Ví d ụ cấp d ự phòng đ ể tă n g đ ộ nh ạ y khi n g ắn m ạch ở các phần t ử lân c ận). Cũng c h o phép dùng bảo v ệ so l ệch ngang có h ướ n g b ổ sung vào b ảo v ệ dòng đ iện có c ấp đ ể g iảm t h ờ i gian cắt n g ắ n m ạch ở đ ư ờ ng dây đ ư ợ c b ả o v ệ, n ế u th e o điều kiện về tác động nhanh (xem Điều IV.2.107) thì không bắt buộc phải đặt bảo vệ này. T r ư ờ ng h ợ p Cá biệt, đối với đường dây song song ng ắ n, cho phép đ ặt b ảo v ệ so lệch dọ c (xe m Điều IV.2.102). B ả o v ệ Đ DK h o ặ c đường cáp trong l ưới đ iện áp 15 - 500kV trung tính n ố i đ ấ t h i ệ u q uả IV.2.105. Đối với đ ư ờ ng dây (Đ DK h o ặc đường c áp ) trong lư ớ i đ iện áp 15 - 500kV t r u n g tính n ố i đ ất hiệu q u ả, p h ải có th i ết b ị b ả o v ệ c h ố ng n g ắn m ạch nh i ều pha và n g ắn m ạch c h ạm đ ất. Các đ ư ờ ng dây c ần có th i ết b ị ghi lại các thông s ố sự c ố . Đư ờ ng dây 110kV trở lên cần có thiết b ị xác đ ịnh đ iểm s ự cố ở đ ư ờng dây. IV.2.106 . Các bảo v ệ ph ải có th i ết b ị khóa c h ố ng dao đ ộ ng n ế u trong lư ớ i có khả n ă n g có dao độ ng h o ặc không đ ồ ng b ộ d ẫn đ ến b ả o v ệ làm v iệ c sai. Cho phép b ảo v ệ không có khóa dao đ ộ ng, n ếu nó đư ợ c c h ỉnh đ ịnh theo t h ờ i gian d a o đ ộng kh o ả ng ( 1 ,5 ¸ 2 , 0) giây. IV.2.107. Đối với Đ DK 500kV, b ả o v ệ chính là b ảo v ệ tác đ ộ ng t ứ c t h ờ i kh i n g ắn m ạch ở b ất cứ đ iểm nào trên đ o ạn đ ư ờ ng dây đ ư ợ c b ảo v ệ. Đối với Đ DK 500kV dài, đ ể tránh đường dây bị quá đ iện áp khi m ất tải vì m ộ t máy cắt đườ ng dây bị cắt do b ả o v ệ tác đ ộ ng, n ếu cần p h ải đ ặt các liên đ ộ ng cắt các máy c ắt khác c ủ a đường dây này về phía ngu ồ n. Đối với Đ DK 110 - 220kV vi ệ c c h ọ n l o ại b ả o v ệ chính, p h ải dùng b ả o v ệ tác đ ộ ng nhanh khi n g ắ n m ạch ở b ất cứ đ iểm nà o trên đ o ạ n đ ư ờ ng dây đ ư ợ c b ảo v ệ , ph ải cân n h ắc đ ến là yêu c ầu duy trì s ự làm việc ổ n đ ị nh c ủ a h ệ t h ố n g đ iện. N ếu theo tính toán ổ n đ ị nh c ủ a h ệ t h ố ng không đ ũi hỏ i các yêu c ầu khác khắc ngh i ệt h ơ n thì có thể c h ấp n h ận n h ững yêu cầ u đã nêu là đ ư ợc, khi ng ắ n m ạch ba pha m à đ iện áp dư trên thanh cái c ủ a nhà máy đ i ện và c ủ a trạm b iến áp n h ỏ hơ n (0 , 6 ¸ 0,7) U dđ , thì b ảo v ệ cắt không th ờ i gian. Trị số đ iện áp dư n h ỏ h ơ n (0,6 U d đ ) có t h ể cho phép đối với đường dây 110kV, và đối với đường dây 220kV kém qu a n tr ọ ng (trong l ư ớ i đ iện phân nhánh m ạnh, thường trong lư ớ i n à y các hộ p h ụ t ả i đ ư ợ c cung cấp từ nhiều ng uồ n), kể cả các đ ư ờ ng dây 220kV quan t r ọ ng mà khi ng ắ n m ạch không dẫn t ớ i cắt tải nhiều. Bảo v ệ đ ư ờ ng cáp 110kV trở lên t hự c hi ệ n n h ư b ả o v ệ ĐDK; n ếu là cáp dầu áp l ự c p h ải đ ặt thêm bộ phận giám sát rũ d ầu và b ảo v ệ c h ố ng áp l ự c d ầu tăng c a o. Khi c h ọ n l o ại b ả o v ệ cho đ ư ờng dây 110 - 220kV ngoài yêu c ầu duy trì chế độ làm v i ệc ổ n đ ịnh c ủ a h ệ t hố ng đ iện p h ải tính đ ến các đ i ề u k iện s a u: 1 . Nếu cắt s ự cố có t hờ i gian có t h ể d ẫn đ ế n phá vì sự làm v i ệc c ủ a các phụ tả i qu a n tr ọ ng thì phải cắt không t h ờ i gian (Ví dụ sự cố m à đ iện áp dư trên thanh cái nhà máy đ i ện và trạm b iến áp n h ỏ h ơ n 0,6 U d đ , n ếu cắt chúng có t h ờ i gian có t h ể d ẫn đ ến tự sa t h ải p h ụ tải do hiện tư ợ ng s ụ t áp đ ộ t n gộ t ; h oặc s ự cố với đ iện áp d ư 0,6U dđ và l ớ n h ơ n, n ếu cắt chúng có t h ờ i gian có t h ể d ẫn đ ến phá vì quá trình công ng h ệ). 2 . K h i cầ n t h i ế t t h ự c h i ệ n tác độn g nhan h c ủ a TD L thì trên đườ n g dây ph ả i đ ặ t b ả o v ệ tác độn g nhan h đả m b ả o cắ t không th ờ i gia n c ả ha i phía đườ n g dây b ị s ự c ố . 3 . Khi cắt s ự cố có t hờ i gian với dòng đ iện l ớ n g ấp vài l ần dòng đ i ệ n d a n h đ ị nh có t h ể làm dây dẫn phát nóng quá m ứ c cho phép. Cho phép dùng b ả o v ệ tác đ ộ ng nhanh t r ong l ư ớ i đ iện p hứ c t ạ p cả khi không có n h ữ n g đ iều kiện nêu trên n ế u n h ư cần đ ảm b ả o tính c h ọ n l ọ c. IV.2.108. Khi đánh giá v i ệc đ ảm b ảo các yêu c ầu v ề ổ n đ ịnh, căn cứ vào trị s ố đ iện áp d ư theo Đi ề u IV.2.107 phải theo n h ữ n g c h ỉ d ẫ n d ư ớ i đ ây: 1 . Đối với h ệ liên l ạc đ ơ n g i ữ a các nhà máy đ i ện h o ặc h ệ t h ố n g đ iệ n , đ iện áp d ư (n h ư trong Điều IV.2.107) p h ải đư ợ c kiểm tr a ở thanh cái c ủ a tr ạ m v à nh à máy đ iện n ằm trong hệ liên lạc này khi ngắn m ạch trên đư ờng dây x u ất phát từ thanh cái này, trừ đ ư ờ ng dây tạo thành hệ liên l ạc; đối với h ệ liên l ạc đ ơ n có m ộ t p h ầ n các đo ạn đường dây song song thì phải ki ể m tra thêm khi ng ắ n m ạch trên t ừ ng đo ạ n đường dây song song n à y. 2 . Khi các nhà máy đ iện h o ặc h ệ t h ố ng đ iện đư ợ c nố i li ề n b ằ ng m ộ t s ố h ệ liên l ạc, t r ị số đ iện áp d ư ( n h ư trong Điều I V . 2 . 1 0 7 ) ph ải đư ợ c kiểm tra trên thanh cái c h ỉ ở n h ững trạm và nhà máy đ i ện n ằm trong hệ liên l ạc này khi ng ắ n m ạ c h ở các h ệ liên l ạc, trên các đ ư ờng dây đ ư ợ c cung cấp từ thanh cái này kể cả trên các đ ư ờ ng dây đ ư ợ c cung c ấp từ thanh cái c ủ a trạm liên l ạ c. 3 . Điện áp dư ph ải đư ợ c kiểm tra khi ngắn m ạch ở c u ố i vùng tác đ ộ ng cấp t h ứ nh ất c ủ a b ả o v ệ theo c h ế đ ộ cắt s ự cố lần l ư ợ t kiểu b ậc thang, ng h ĩ a là sau khi đ ó cắt máy c ắt ở phía đố i diện c ủ a đ ư ờ ng dây b ằ n g b ảo v ệ không t hờ i gian. IV.2.109. Đối với đ ư ờ ng dây đ ơ n 110kV t r ở lên có ngu ồ n c u ng c ấp từ m ộ t phía đ ể c hống ng ắ n m ạch nh i ều pha nên đ ặt b ả o v ệ dòng đ iện có cấ p h o ặc b ảo v ệ dòng đ iệ n p h ố i h ợ p kém áp có c ấp. N ế u các bảo v ệ n à y không đ ạ t yêu cầu v ề đ ộ n h ạ y h oặc đ ộ tác độ ng nhanh (xem Điều IV.2.107), Ví d ụ trên các đ o ạn đ ầu đư ờ ng dây h o ặc theo đ i ề u kiện p h ố i hợ p với b ảo v ệ c ủ a các đ o ạn đ ư ờ ng dây lân c ận hợ p l ý cầ n đ ặt b ả o v ệ kh o ả ng cách có c ấp. Trườ n g h ợ p này p h ải dùng b ảo v ệ dòng đ iện c ắt nhanh không t hờ i gian làm b ảo v ệ ph ụ . Để c hố ng ng ắ n m ạch chạm đ ất, t h ường p h ải đ ặt b ảo v ệ dòng đ i ệ n t h ứ tự không có cấp, có h ư ớ ng ho ặ c không có h ư ớ ng. Nói chung, b ả o v ệ đ ặt ở n h ững phía có kh ả n ăng cung cấp đ iện t ớ i. Đối với đ ư ờ ng dây g ồ m m ộ t s ố đo ạn nố i liên t i ếp, đ ể đơ n g iản, cho phép s ử d ụ ng b ảo v ệ dòng đ i ệ n p h ố i h ợ p kém áp có cấp, tác độ ng không ch ọ n l ọ c (c hố ng ng ắ n m ạch nh iề u pha ) , và b ảo v ệ dòng đ i ệ n t h ứ tự không có c ấp (ch ố ng n g ắ n m ạch c h ạm đ ất) p h ố i h ợ p với thiết b ị T Đ L tác đ ộ ng lần lư ợ t. IV.2.110. Đối với đư ờ ng dây đ ơ n 110kV t r ở lên có ngu ồ n c u ng c ấp từ hai h o ặc nhiều phía (đườn g dây có nhánh) , có h o ặ c không có liên h ệ m ạc h vòng , cũng nh ư tron g mạ ch vòng kín có m ộ t nguồ n cun g c ấ p , đ ể c hốn g n g ắ n m ạ c h n h i ề u ph a phả i dùng b ả o v ệ kh o ản g cách ( ư u tiên dùng b ả o v ệ b a cấ p ) là m b ả o v ệ chính ( đối với đườn g dây 110 - 220kV ) v à là m b ả o v ệ d ự phòng kh i đườ n g dây có b ả o v ệ s o l ệc h . Dùng b ảo v ệ dòng đ iện cắt nhanh không t h ờ i gian làm b ả o v ệ ph ụ . Cá biệt cho phép dùng bảo v ệ dòng đ i ệ n cắt nh a nh đ ể tác đ ộ ng khi có ngắn m ạch ba pha ở g ần c h ỗ đ ặ t b ảo v ệ n ếu b ảo v ệ dòng đ iện cắt nh a nh tác đ ộ ng ở c h ế đ ộ khác không đ ạt yêu c ầu v ề đ ộ nhạy ( x e m Điều IV.2.25). Để ch ố ng n g ắn m ạch chạm đ ất, thườ n g ph ải dùng b ả o v ệ dòng đ i ệ n t h ứ tự không có cấp, có h o ặc không có h ư ớng. IV.2.111. Nên s ử d ụ n g b ảo v ệ dòng đ i ệ n m ộ t cấp có h ư ớ ng làm b ảo v ệ chính c h ố ng n g ắ n m ạch nh iề u pha ở đ ầ u nh ậ n đ iện c ủ a l ư ớ i m ạch vòng có m ộ t ng u ồ n c u ng c ấp; đối với các đường dây đ ơ n khác (chủ y ế u là ĐDK 110kV) Cá biệt cho phép đ ặt b ảo v ệ dòng đ i ệ n có c ấp h o ặc b ả o v ệ dòng đ iện p h ố i h ợ p kém áp có c ấp, trong trư ờ ng h ợ p cần th i ết thì có h ư ớng. Bảo v ệ c h ỉ cần đ ặt ở phía có ng u ồ n. IV.2.112. Đối với đ ư ờ ng dây song song có ng u ồ n cung c ấp từ hai h o ặc nhiều phía cũng n h ư đối với đ ầu ng u ồ n cung c ấp c ủ a đường dây song song có m ộ t ng u ồ n cung c ấp từ m ộ t phía có t h ể cũng dùng các bảo v ệ t ư ơ ng ứ ng n h ư với đường dây đ ơ n (x e m Điều IV.2.109 và IV.2.110). Để tăng t ố c đ ộ cắt n g ắn m ạch c h ạm đ ất, Cá biệt n g ắn m ạch g i ữ a các ph a trên đ ư ờ ng dây có hai ng u ồ n cung c ấp, có t h ể dùng b ả o v ệ b ổ sung có k i ểm t r a h ư ớ ng công s u ất trên đ ư ờ ng dây song song. B ảo v ệ n à y có thể t h ự c hiện dư ới d ạng b ảo v ệ so lệch ngang riêng b i ệt (r ơ le đ ấu v à o dòng đ i ệ n t h ứ t ự không ho ặc vào các dòng đ i ện pha) hoặc c h ỉ d ư ớ i d ạng m ạch tă n g t ố c c ủ a các bảo v ệ đã đ ặ t ( b ảo v ệ dòng đ iện t h ứ tự không, b ảo v ệ quá dòng đ iện, b ảo v ệ kh o ảng cách v.v.) có kiểm tr a h ư ớ ng công s u ất trên đ ư ờ ng dây song song. Để tăng đ ộ nh ạ y c ủ a b ảo v ệ t h ứ t ự không, cho phép đ ưa b ảo v ệ b ổ sung ra khái c h ế đ ộ làm v i ệc khi cắt máy c ắt c ủ a đư ờng dây song song. Ở đ ầ u n h ận đ iện c ủ a hai đường dây s o ng s o n g có n gu ồ n cung cấp từ m ộ t phía, có t h ể đ ặt b ảo v ệ so lệch ngang có h ư ớ ng. IV.2.113. N ế u b ả o v ệ the o Đ iề u IV.2.11 2 không đ ạ t yêu cầ u v ề tác độn g nhan h (xe m Đ i ều IV.2.107 ) thì có t h ể đ ặ t b ả o v ệ s o lệc h ngan g có hướn g là m b ả o v ệ chính (kh i hai đườ n g dây l à m v iệ c son g song ) ở phía đ ầ u nguồ n cun g c ấ p c ủ a ha i đườn g dây song son g đ i ệ n áp 11 0 - 220k V có nguồ n cun g cấ p t ừ m ộ t phía v à trên đườn g dây 110kV ch ủ y ế u c ủ a lư ớ i phân ph ố i là m v iệ c son g son g có nguồ n cun g c ấ p t ừ ha i phía. Ở c h ế đ ộ làm v i ệc c ủ a m ộ t đ ư ờ ng dây cũng n h ư ở c h ế đ ộ làm v i ệc có dự phòng c ủ a hai đ ư ờ ng dây cùng làm việc thì dùng b ả o v ệ theo Điều IV.2.109 và IV.2.110. Cho phép bảo v ệ này h o ặc c ấ p riêng b i ệt c ủ a nó đ ấu vào s ơ đ ồ t ổ ng dòng đ i ệ n c ủ a hai đư ờ ng dây (Ví dụ cấp b ả o v ệ c u ố i cùng c ủ a b ả o v ệ dòng đ iệ n t h ứ tự không) đ ể tăng đ ộ n h ạy c ủ a nó khi sự cố ở các p h ần tử lân c ận. Cho phép dùng bảo v ệ so lệch ngang có h ư ớ ng làm b ả o v ệ b ổ sung cho bảo v ệ dòng đ iện có c ấp đối với đ ư ờ ng dây 110kV song song đ ể g iảm th ờ i gian cắt s ự cố trên đ ư ờ ng dây đ ự ơ c b ảo v ệ, khi th e o đ i ều k iện tác đ ộ ng nh a nh (xem Điề u IV.2.107) việc dùng b ảo v ệ này không bắt b uộ c. IV.2.114. Nếu b ảo v ệ theo Điều IV.2.110 đ ến Điều IV.2.112 không đ ạt yêu c ầu v ề tác đ ộ ng nh a nh (x e m Điều IV.2.107) phải đ ặt b ảo v ệ cao tần v à b ảo v ệ so lệch dọ c làm b ảo v ệ chính c ủ a đường dây có ngu ồ n cung c ấp từ hai phía. Đối với đư ờ ng dây 110 - 220kV nên dùng b ảo v ệ kh o ả ng cách có khóa cao t ầ n và b ảo v ệ dòng đ i ệ n t h ứ tự không có h ư ớ ng làm b ảo v ệ chính khi đ iều đó là h ợ p lý theo đ iều k iện v ề đ ộ nh ạ y ( Ví d ụ trên các đường dây có rẽ nhánh) hoặc làm đ ơ n g i ả n b ả o v ệ. Khi cần th i ết p h ải đ ặt cáp nhị t h ứ dùng cho bảo v ệ so l ệch dọ c thì p h ải căn c ứ vào kết q u ả tính toán kinh t ế - k ỹ t h uật. Đ ể k i ể m tr a các mạ c h dây d ẫ n n h ị th ứ c ủ a b ả o v ệ p hả i có các t h i ế t b ị chuyên dùng. Đối với đ ư ờ ng dây 500kV, thêm vào bảo v ệ cao tần cần dùng thiết b ị tru y ền tín h iệu cao tầ n cắt h o ặc x ử l ý đ ể tăng tác độ ng c ủ a b ảo v ệ d ự phòng có c ấp. Cho phép dùng th i ết b ị tru y ền tín h i ệu cắt đ ể tăng t ố c đ ộ tác độ ng c ủ a b ả o v ệ nh i ề u cấp c ủ a đường dây 110 - 220kV n ếu có yêu cầ u v ề tác độ ng nhanh (xem Điều IV.2.107) h o ặc v ề đ ộ nh ạ y (Ví d ụ trên đường dây có nhánh r ẽ). IV.2.115. Khi th ự c h i ện các bảo v ệ chính theo Điều IV.2.114 thì dùng các bảo v ệ sau làm b ảo v ệ d ự phòng: • Để c h ố ng n g ắn m ạch nhiều pha, th ư ờ ng dùng b ả o v ệ kh o ảng cách, c h ủ y ếu là ba cấp. • Để c h ố ng n g ắn m ạch c h ạm đ ất dùng b ảo v ệ dòng đ iện có h ư ớ n g có cấp h o ặ c b ảo v ệ dòng đ iện t h ứ t ự không không có h ư ớng. T r ư ờ ng h ợ p b ảo v ệ chính cầ n n g ừ ng làm v i ệc trong t h ờ i gian dài, n h ư nêu t r ong Điều IV . 2 . 1 14, khi b ả o v ệ n à y đư ợ c yêu c ầ u ph ải cắt nhanh các s ự cố (xem Điề u IV.2.107), cho phép t ăng t ố c đ ộ tác đ ộ ng không c h ọ n l ọ c c ủ a b ả o v ệ d ự phòng c h ố ng n g ắn m ạch gi ữ a các pha (Ví d ụ có k i ểm tra trị số đ iện áp thứ tự thuận). IV.2.116 . Các bảo v ệ chính, c ấ p tác đ ộ ng nhanh c ủ a b ảo v ệ d ự phòng c h ố ng ng ắ n mạ ch nh i ề u pha và b ộ p h ận đ o l ư ờ ng c ủ a thiết b ị T Đ L m ộ t pha với đường dây 500kV ph ải đ ư ợ c t hự c hiện đ ặ c biệt đ ảm b ảo c hứ c n ă n g bình t h ường c ủ a chúng ( Với các thông s ố cho tr ư ớ c) trong đ iều k i ện quá trình quá đ ộ đ i ện từ m ạnh và dung d ẫ n c ủ a đ ư ờng dây quá l ớ n. Để t hự c h i ện đự ợ c đ i ề u đó p h ải có n h ững th i ết b ị sau: • Trong m ạch b ảo v ệ v à đ o l ư ờ ng c ủ a TĐ L m ộ t pha p h ải có b i ện pháp h ạ n c h ế ả n h h ư ở ng củ a quá trình quá đ ộ đ i ện từ (Ví dụ l ọ c tần số t h ấp). • Trong b ảo v ệ so lệch - pha cao tần, đ ặt trên đư ờng dây có chiều dài l ớn h ơ n 150 km p h ả i có thiết b ị bù dòng đ i ện đ iện dung c ủ a đường dây. Khi đ ấu các bảo v ệ tác đ ộ ng nh a nh v à o s ơ đ ồ t ổ ng các dòng đ iện c ủ a hai máy b iến dòng t r ở lên, trư ờn g h ợ p không có khả n ăng th ự c hiện yêu cầu theo Đ i ề u IV.2.28, nên dùng các b i ện ph áp đ ặc biệt đ ể tránh tác đ ộ ng sai c ủ a b ả o v ệ khi ng ắ n m ạch ngoài h o ặc đ ặt vào mạ ch đường dây m ộ t b ộ b iến dòng r iêng đ ể cung cấp cho b ả o v ệ. Trong các bảo v ệ đ ặt trên các đ ư ờ ng dây 500kV, có t h iết b ị bù d ọ c, phải có b iệ n ph áp đ ể tránh bảo v ệ tác độ ng sai khi n g ắn m ạch ngoài do ảnh h ưở n g c ủ a các thiết b ị trên. Ví dụ có t h ể dùng r ơ le đ ịnh h ư ớ ng công s u ất t hứ tự ng h ịch hoặ c truy ề n tín hiệu x ử lý. IV.2.117. Trường hợp dùng TĐL một pha, thiết bị bảo vệ phải được thực hiện sao cho: 1 . Khi n g ắn m ạch m ộ t pha c h ạm đ ất, Cá biệt k h i ng ắ n m ạch hai pha, đ ảm b ả o c h ỉ cắt m ộ t pha (tiếp sau đó là T Đ L làm v i ệc). 2 . T Đ L không thành công khi có s ự c ố nêu trong m ụ c 1, sẽ cắt m ộ t h o ặ c ba pha t u ỳ th u ộ c vào v i ệc có h o ặc không đượ c phép t ồ n tại c h ế đ ộ không toàn pha kéo dài c ủ a đường dây. 3 . Khi có các d ạng sự cố khác, b ả o v ệ tác độ ng đ i cắt cả ba pha. IV.2.118. Đư ờ ng dây 15 - 35kV trong lư ớ i phân p hố i, n ếu không có yêu c ầu đ ặc biệt, c h ỉ cần đ ặt b ả o v ệ dòng đ iện cắt nh a nh, b ả o v ệ quá dòng đ iện và b ả o v ệ c h ạm đ ấ t n ếu v ẫn đ ả m b ảo tính ch ọ n l ọ c. B ả o v ệ t ụ đ i ệ n bù ngang và bù d ọ c IV.2.119. Tụ bù ngang có t h ể đ ặt tập trung t ại trạm ho ặc đ ặt phân tán trên ĐDK, với tất cả các cấp đ iện áp. IV.2.120. Khi đ ặt phân tán trên ĐDK, tụ bù ngang có thể đư ợ c b ảo v ệ đ ơ n g iản b ằng cầ u c h ảy h o ặc cầu c h ả y tự r ơ i phù h ợ p. Việc l ự a c h ọ n c ầ u c h ảy cho t ụ đ iện, xem các qui đ ịnh trong Điều IV.2.3. IV.2.121. Khi đ ặt tập trung t ại trạ m , b ộ tụ bù ng a ng t hư ờ ng đư ợ c đ ặt sau máy c ắt và có các bảo v ệ sau đ ây: • Cầu c h ả y đ ể b ả o v ệ riêng cho t ừng ph ầ n t ử tụ đ iện đ ơ n lẻ. Cầu c h ảy có thể đ ặt bên ngoài hoặc bên trong bình t ụ . • Bảo v ệ quá dòng đ iện cho t ừng pha. • Bảo v ệ dòng đ iện không cân bằng g i ữ a các nhánh trong m ộ t pha và/h o ặc b ảo v ệ không cân b ằ n g g iữa các pha. • Bảo v ệ quá đ iện áp. Ngoài các bảo v ệ trên, các bộ tụ bù thường có đ ặt b ộ t ự đ ộ ng đó ng tụ v à o làm v iệc (toàn bộ ho ặc từ n g ph ầ n) và tự độ ng sa t h ải tụ khá i v ận h à nh (toàn b ộ ho ặc t ừ ng p h ần), đ ư ợ c c h ỉnh đ ị nh t h eo yêu c ầu c ụ t h ể c ủ a h ệ t h ố ng. VI.2.122. T ụ bù d ọ c có thể đ ặt tập trung t ại tr ạ m ho ặc đ ặt phân tán trên Đ DK. Tụ bù d ọ c đ ư ợ c đ ặt các bảo v ệ g i ố ng n h ư tụ bù ngang như nêu trong Điề u IV.2.121, c h ỉ khác là khi b ả o v ệ tác độ ng thì không đ i cắt p h ần tử tụ đượ c b ả o v ệ ra khái lư ớ i đ iện, m à tác đ ộ ng đó ng máy c ắt đ ấu tắt (by pass) tụ ở cả ba pha các phần tử tụ đ iện. Nếu b ả o v ệ tụ bù d ọ c đã k hở i độ ng m à không tác đ ộ ng đ ấ u tắt đượ c máy c ắ t, thì sẽ liên độ ng đ i cắt các máy c ắt đ ư ờ ng dây phía có ng u ồ n. B ả o v ệ thanh cái, máy cắ t vòng, máy c ắ t liên l ạ c th anh cái và máy c ắ t phân đ oạ n IV.2.123. Hệ t hố n g thanh cái đ iện áp 110kV t r ở lên c ủ a nhà máy đ iện và t r ạm b iến áp d ư ớ i đ ây p h ải có thiết b ị b ảo v ệ r ơ le riêng: 1 . Đối với h ệ t h ố ng hai thanh cái (hệ t hố ng th a nh cái kép, s ơ đ ồ m ộ t rư ỡ i v . v.) và h ệ t hố ng thanh cái đ ơn có phân đo ạ n. 2 . Đối với h ệ t hố ng thanh cái đơ n không phân đ o ạn, n ế u v iệc cắt s ự cố trên thanh cái b ằng tác đ ộ ng c ủ a b ảo v ệ các p h ầ n tử đ ấ u vào th a n h cái không cho phép t h eo đ iều k iện n h ư Điều IV.2.108, h o ặc n ế u t h anh cái c u ng c ấ p c ho đ ư ờ ng dây có nhánh r ẽ. IV.2.124. P h ải đ ặt các bảo v ệ riêng cho t h anh cái đ iện áp 35kV c ủ a nhà máy đ i ện và t rạ m b iến áp trong các t r ườ n g h ợ p sau: • Th e o đ i ề u k iện đã nêu trong Điều IV.2.108. • Đối với h ệ t h ố ng hai thanh cái h o ặc thanh cái phân đ o ạ n, n ế u khi dùng b ả o v ệ riêng đ ặt ở máy c ắt liên l ạc thanh cái (h o ặc máy c ắt phân đo ạ n), h o ặc b ảo v ệ đ ặt ở p h ần tử cung c ấ p đ i ệ n cho hệ t h ố ng thanh cái n à y không đ ạt đ ộ tin cậ y cung c ấp đ iện cho các h ộ tiêu thụ (có tính đ ế n k h ả n ă ng đ ảm b ảo b ằng các th i ế t b ị T ĐL và T Đ D). • Đối với thanh cái c ủ a thiết b ị phân p hố i kín, cho phép giảm bớ t yêu c ầu đối với b ả o v ệ thanh cái (Ví d ụ ở l ư ới có dòng n g ắn m ạ c h c h ạm đ ất l ớ n c h ỉ cần có b ảo v ệ c hố ng n g ắn m ạch c h ạm đ ất) vì xác s u ất s ự cố n h ỏ h ơ n so với thiết b ị phân ph ố i h ở . IV.2.125. Để b ả o v ệ t h an h cái củ a nhà máy đ iện và tr ạ m b iến áp có đ iện áp 110kV trở lên nên đ ặt b ảo v ệ s o lệch dòng đ iện không th ờ i gian bao trùm toàn b ộ các ph ầ n t ử đ ấu vào t h anh cái h o ặc phân đo ạn thanh cái . B ảo v ệ ph ải s ử dụ n g r ơ le dòng đ iện chuyên dụ ng c h ỉ n h đ ị nh t h eo dòng đ i ện quá đ ộ và dòng đ i ện ổ n đ ịnh không cân bằng (Ví d ụ r ơ le đ ấu qua máy b i ến dòng bão hoà, r ơ le có hãm). Khi đ ấu nố i MBA 500kV qua 2 máy c ắt trở lên nên dùng b ả o v ệ s o lệch dòng đ iện cho thanh cái. IV.2.126. Đối với h ệ t h ố ng t h anh cái kép c ủ a nhà máy đ iện và trạm b iến áp 110kV t r ở lên ở m ỗ i m ạ c h đ ấ u vào t h anh cái đ ều có m ộ t máy c ắt và phải dùng b ả o v ệ so lệ ch. Bảo v ệ thanh cái p h ải có khả n ă ng đ áp ứ n g đ ư ợ c m ọ i p h ương th ứ c v ậ n hành b ằng cách thay đ ổ i đ ấ u nố i trên hàng kẹp khi chu y ển đổ i các mạch t ừ h ệ t h ố ng thanh cái này sang h ệ t h ố ng t h anh cái khác. IV.2.127. Bảo v ệ so l ệch nêu trong Điều IV.2.125 và IV.2.126, phải đ ư ợ c t h ự c hiện với thiết b ị k iểm tr a sự hoàn h ả o c ủ a m ạch nhị t h ứ c ủ a máy b i ến dòng đ iện, t h iết b ị này phải tác đ ộ ng có t h ờ i gian đ ể tách b ảo v ệ và báo tín h i ệu khi m ạch không ho à n h ả o. IV.2.128. Đối với thanh cái có phân đo ạ n đ iện áp 6 - 10kV c ủ a nhà máy đ i ện p h ải dùng b ảo v ệ s o l ệch không ho à n t o àn hai c ấp t h ờ i gian, cấp t h ứ n h ất d ư ớ i d ạng c ắ t nh a nh theo dòng đ iện và đ iện áp hoặc b ả o v ệ kh o ả ng cách; c ấp t h ứ hai d ư ới d ạng b ả o vệ quá dòng điện. Bảo vệ phải tác động đi cắt các nguồn cung cấp và máy biến áp tự dùng. Nếu cấp t h ứ hai c ủ a b ảo v ệ t hự c hiện n h ư trên không đ ủ n h ạy khi ng ắ n m ạch ở trong vùng bảo v ệ s o lệch c ủ a đ ư ờ ng dây c u ng c ấp có đ ặt đ iện kháng (phụ t ả i trên thanh cái đ iện áp máy phát l ớ n, máy c ắt c ủ a đư ờng cung c ấp đ ặt sau cu ộ n đ iện kháng) c ần t h ự c hiện b ảo v ệ khác và nên t h ự c hiện d ư ớ i d ạng b ảo v ệ dòng đ iện riêng có hoặc không có k h ở i độ ng đ i ệ n áp đ ặt ở m ạch c uộ n đ iện kháng. Tác đ ộ ng c ủ a b ả o v ệ này đ i cắt p h ầ n tử c u n g c ấ p p h ả i đượ c ki ể m s óa t b ằ ng thiết b ị p hụ , k hở i đ ộ ng khi x u ất h i ện n g ắn m ạch. Khi đó ở máy cắt phân đ o ạ n ph ải đư ợ c đ ặt b ảo v ệ đ ể g iải trừ sự cố g i ữ a c u ộ n đ i ệ n kháng và máy c ắt. B ả o v ệ n à y được đư a v à o làm v i ệc khi máy cắt phân đ o ạn đã cắt ra. Khi chu y ển các ph ầ n tử c u n g c ấ p từ phân đ o ạn này sang phân đ o ạn kia p h ải có bảo vệ so lệch không hoàn toàn thực hiện theo nguyên tắc phân bố cố định các phần tử. Nếu c h ế đ ộ làm v i ệc tách các phần tử c ấ p đ iện từ t h anh cái n à y s ang t h anh cái khác thường xuyên v ậ n hành, cho phép đ ặt b ảo v ệ kh o ảng cách riêng trên t ấ t cả các phần tử cấp đ iện, trừ máy phát đ iện. IV.2.129. Đối với h ệ t h ố ng t h anh cái 6 - 10kV có phân đ o ạn c ủ a nhà máy đ iện có máy phát đ i ệ n đ ến 12 M W cho phép không đ ặt b ả o v ệ riêng; khi đó đ ể g iải trừ ng ắ n m ạch trên thanh cái t hự c hiện b ằng b ả o v ệ dòng đ iện c ủ a máy phát đ iện. IV.2.130. Đối với h ệ t hố ng thanh cái đơ n và hệ t h ố ng thanh cái kép 6 - 10kV có phân đo ạ n c ủ a t r ạm b iến áp giảm áp th ường không đ ặt b ảo v ệ riêng, đ ể giải trừ sự cố trên thanh cái phải th ự c hiện b ằ n g b ảo v ệ c h ố ng n g ắn m ạch ngoài c ủ a máy b iến áp đ ặt trên máy cắ t phân đ o ạn h o ặc trên máy c ắt liên l ạc. Để tăng đ ộ n h ạ y và tă n g t ố c đ ộ tác đ ộ n g c ủ a b ảo v ệ thanh cái c ủ a các t r ạm biến áp l ớ n, cho phép dùng bảo v ệ đ ấ u theo s ơ đ ồ t ổ ng dòng đ iện c ủ a các ph ầ n tử c ấ p đ i ệ n. K h i có cu ộ n đ iện kháng đ ặt ở đường dây x u ất phát từ thanh cái t r ạm b iến áp , cho phép b ả o v ệ thanh cái th ự c hi ệ n n h ư b ảo vệ thanh cái củ a nhà máy đ iện. IV.2.131. Kh i có máy biế n dòng đ ặ t s ẵ n tron g máy c ắ t thì b ả o v ệ s o lệc h than h cái v à bả o v ệ các phầ n t ử nố i với than h cái , phả i s ử d ụ n g máy b i ế n dòng đ ặ t ở phía nà o đó c ủ a máy c ắ t đ ể sa o ch o s ự c ố máy c ắ t n ằ m tron g vùng tác độ n g c ủ a b ả o v ệ. Nế u máy cắ t không có máy b i ế n dòng đ ặ t s ẵn , đ ể t i ế t kiệ m nên dùng máy b i ế n dòng bên ngoà i c h ỉ ở m ộ t phía c ủ a máy cắ t v à đ ặ t chúng sa o ch o máy c ắ t nằ m tron g vùng c ủ a b ả o v ệ s o lệc h than h cái . Kh i đó tron g b ả o v ệ h ệ t h ố n g than h cái kép các p h ầ n t ử phân b ố c ố đ ị n h p h ả i dùng ha i máy biế n dòng c ủ a máy c ắ t phân đ o ạ n. Để t h ự c hi ệ n b ảo v ệ s o lệch thanh cái có t h ể đ ặt máy b i ến dòng ở cả 2 phía c ủa máy cắt phân đ o ạn đ i ệ n áp 6-10kV, n ế u đ iều kiện k ết cấu cho phép không c ầ n thêm ngăn p h ụ . K hi dùng bảo v ệ kho ả ng cách riêng làm b ảo v ệ thanh cái thì các máy b i ến dòng củ a b ảo v ệ này trong m ạch máy cắ t phân đ o ạn ph ải đ ặt ở g i ữ a phân đ o ạn th a n h cái và cu ộ n đ iện kháng. IV.2.132. Bảo v ệ thanh cái p h ải th ự c hiện sao cho khi đó ng t h ử với giả đ ị nh h ệ t h ố ng thanh cái hoặc phân đ o ạn thanh cái b ị h ư h ỏ ng thì b ả o v ệ ph ải cắt c h ọ n l ọc không t h ờ i gian. IV.2.133. ở máy c ắ t vòng 110kV trở lên khi có máy c ắt liên lạc thanh cái (hoặc máy c ắ t phân đo ạ n) p h ải có các bảo v ệ sau đ ây ( đ ể s ử dụ ng khi cần k iểm tr a h oặc s ử a chữa các bảo vệ, máy cắt và máy biến dòng của bất kỳ phần tử nào nối vào thanh cái): • Bảo v ệ kho ảng cách ba c ấp và bảo v ệ dòng đ iện cắt nhanh ch ố ng n g ắn m ạch nh i ề u pha. • Bả o v ệ dòng đ iệ n t h ứ t ự không b ố n cấ p có h ư ớ n g c h ố n g n g ắ n m ạch c h ạ m đ ất. Đ ồ ng t hờ i máy c ắt liên lạc thanh cái h o ặc máy c ắt phân đo ạ n ( s ử d ụ ng đ ể tách h ệ t h ố ng thanh cái hoặc phân đ o ạn thanh cái khi không có DTC hoặc l o ại b ỏ ho ặc đ ể b ả o vệ thanh cái làm việc, và cũng để tăng tính hiệu quả của dự phòng xa) phải có bảo vệ sau đây: • Bảo v ệ dòng đ iện hai c ấp c h ố ng n g ắn m ạch nhiều pha. • Bảo v ệ dòng đ iện t h ứ t ự không ba cấp c h ố ng n g ắ n m ạch c h ạm đ ất. Cho phép đ ặt b ảo v ệ ph ứ c tạp h ơ n trên máy c ắt liên l ạc thanh cái (h o ặc máy c ắt phân đ o ạ n) n ếu đ iều đó cần th i ết đ ể tăng tính h i ệu q u ả c ủ a d ự phòng xa. Trên máy c ắ t liên l ạ c than h cái (hoặ c máy cắ t phân đ o ạ n ) 110k V t r ở lên là m chứ c n ă n g đườn g vòng p h ả i có nhữn g bả o v ệ g i ốn g nh ư c ủ a máy c ắ t vòng v à c ủ a máy cắ t liên l ạ c than h cái (h o ặ c máy cắ t phân đ o ạ n ) kh i chúng là m v iệ c riêng r ẽ. Nên dự k i ế n k h ả n ăng chu y ển các bảo v ệ chính tác đ ộ ng nhanh c ủ a đ ư ờ ng dây 110kV trở lên sang máy c ắt vòng. Trên máy cắt liên l ạc thanh cái (hoặc máy c ắt phân đ o ạn) 6 - 35kV p h ải đ ặ t b ảo v ệ dòng đ iện hai c ấp c h ố ng n g ắn m ạch nhiều pha. IV.2.134. Nên có t ủ b ảo v ệ d ự phòng riêng đ ể thay t h ế khi s ử a c h ữa tủ b ảo v ệ đ ư ờ ng dây khi s ơ đ ồ không có máy c ắt đ ư ờng vòng (Ví dụ sơ đ ồ tứ giác, s ơ đ ồ m ộ t r ư ừi v.v.); tủ b ả o v ệ n à y cũng nên đ ặ t đối với đường dây 220kV không có b ả o v ệ chính riêng và với đ ư ờng dây 500kV. Cho phép đ ặt tủ b ảo v ệ d ự phòng riêng đối với đư ờng dây 110kV không có b ả o v ệ chính r iêng trong s ơ đ ồ cầu có máy c ắt ở m ạch đư ờng dây và s ơ đ ồ đ a giác n ếu khi k iể m tr a tủ b ảo v ệ đường dây đ ể kh ắc p h ụ c s ự cố trên đ ư ờ ng dây đó mà không t hự c hiện đư ợ c b ằ ng các thiết b ị đơ n g iản. B ả o v ệ máy bù đ ồ ng b ộ IV.2.135. Th iết b ị b ả o v ệ r ơ le c ủ a máy bù đ ồ ng b ộ ph ải th ự c hiện tương tự n h ư đối với máy phát đ i ện có công s u ất tư ơ ng đ ư ơ ng, nhưng có n h ững khác biệt sau: 1 . B ả o v ệ dòng đ iệ n ch ố n g quá tả i đố i xứn g tác độn g báo tín h i ệ u , ph ả i được khóa không ch o là m v i ệ c kh i máy bù khở i độ ng , n ế u lúc đó b ả o v ệ có th ể tác động. 2 . Bảo v ệ kém áp, tác độ ng đ i cắt máy c ắt c ủ a máy bù đ ồ ng b ộ p h ả i có đ iện áp k h ở i đ ộ ng củ a b ảo v ệ b ằng (0,1 ¸ 0,2) U d đ và t hờ i gian duy trì kh o ả ng 10 giây. 3 . Cần đ ặt b ảo v ệ tác độ ng khi tr ạ m m ất đ iện ng ắ n h ạn (Ví d ụ trong kh o ảng t hờ i gian không đ i ệ n c ủ a tự độ n g đó ng lại c ủ a đư ờng dây ngu ồ n). Bảo v ệ cần t hự c hiện d ư ớ i d ạng b ảo v ệ tần số t h ấp và c ắt máy c ắt c ủ a máy bù đ ồ ng b ộ ho ặc TDT. Cũng cho phép b ảo v ệ t hự c hiện theo nguyên lý khác (thớ d ụ p h ản ứng theo t ố c đ ộ giảm tần s ố ) 4 . Đối với máy bù đồn g b ộ công s u ấ t 50MVA r t r ở lên cầ n đ ặ t b ả o v ệ tác độn g cắ t máy bù đồn g b ộ hoặ c đ i b áo tín hi ệ u kh i m ấ t kích thích ho ặ c dòng kích thích g i ả m dư ớ i g i ớ i hạ n c h o phép . Đối với máy bù đồn g b ộ có k h ả n ă n g chu y ể n s a n g l àm v iệ c ở c h ế đ ộ dòng kích thích õm , ch o phép không dùng b ả o v ệ trên. 5 . Đối với máy bù đồ ng b ộ làm v i ệc theo kh ố i máy b iế n áp , cần có b ảo v ệ c h ố ng c h ạ m đ ất trong c u ộ n dây stato, đ ặt ở phía đ i ệ n áp t h ấp c ủ a máy b i ến áp. N ế u dòng điệ n c h ạ m đấ t vư ợ t quá 5A , ch o phép không đặ t cuộ n d ậ p h ồ quan g và th ự c h i ệ n bả o v ệ quá dòng có ha i c ấ p t h ờ i gian : c ấ p có t h ờ i gia n duy trì n h ỏ đ i b áo tín h i ệ u , c ấ p có t h ờ i gia n duy trì lớ n tác độn g đ i c ắ t máy c ắ t c ủ a máy bù đồn g b ộ Khi dòng đ iện c h ạm đ ất n h ỏ h ơ n 5A, b ảo v ệ t hự c hiện m ộ t cấp t h ờ i gian và tác đ ộ ng b áo tín h iệ u. Đối với máy bù đồ n g b ộ công s u ất t ừ 50 M VAr trở lên c ầ n t hự c hi ệ n b ảo v ệ b áo tín hiệu h o ặc đ i cắt. IV.2.136. Đối với tr ạ m không có ngư ờ i t r ự c , b ả o v ệ c hốn g quá t ả i máy bù đồn g b ộ t h ự c h i ện với đặ c tính t h ờ i gia n không ph ụ th u ộ c , tác độn g đ i b áo tín h i ệ u v à g i ả m dòng đ i ệ n kích thích với c ấ p t h ờ i gia n nhỏ , còn đ i cắ t máy bù đồn g b ộ với cấ p t h ờ i gia n lớ n ( n ế u thiế t b ị đ i ề u c h ỉ n h kích thích không n g ă n ng ừ a đư ợ c quá t ả i lâu). IV.2.137. P hải th ự c hi ệ n b ả o v ệ c h ố ng c h ạm đ ất ở m ạch kích thích t ư ơ ng tự như máy phát th u ỷ đ i ệ n (xem Điều IV.2.84). C h ư ơng IV.3 TỰ Đ Ộ NG HOÁ VÀ ĐI ỀU KH I ỂN T Ừ XA P h ạ m vi áp d ụ ng và yêu c ầ u chung IV.3.1. C h ương n à y áp d ụ ng cho thiết b ị tự đ ộ ng và đ i ều kh i ển t ừ xa c ủ a h ệ t h ố ng đ i ệ n, nhà máy đ i ện, lư ớ i đ i ệ n, m ạ n g đ i ện cung c ấp cho các xí ngh i ệ p công ngh i ệp và các trang bị đ iện khác đ ể: 1 . Tự đ ộ ng đó ng l ại ( TĐ L) 3 pha h o ặc m ộ t pha c ủ a đ ư ờng dây, th a n h cái và ph ần tử khác sau khi chúng bị cắt tự đ ộ ng. 2 . Tự đ ộ ng đó ng ng uồ n d ự phòng (TĐD). 3 . H o à đồn g b ộ ( H Đ B) , đón g máy phát đ i ệ n đồn g b ộ v à máy bù đồn g b ộ đ ư a chúng v à o c h ế đ ộ là m v iệ c đồn g bộ . 4 . Đ i ề u c h ỉ n h kích thích , đ i ệ n áp v à công s u ấ t p h ả n kháng g i ữ a các máy đ i ệ n đồ ng b ộ v à các nh à máy đi ệ n , phụ c h ồ i điệ n áp tron g v à sa u t h ờ i gia n c ắ t n g ắ n m ạ c h . 5 . Điều ch ỉ n h tần số và công s u ất tác d ụ ng. 6 . N g ă n n gừ a phá vì ổ n đ ịnh. 7 . C h ấm d ứ t c h ế đ ộ không đồ n g bộ . 8 . Hạn c h ế t ầ n số giả m. 9 . Hạn c h ế t ầ n số tăng. 10 . Hạn c h ế đ i ện áp giả m. 11 . Hạn c h ế đ i ện áp tă ng. 12 . N g ă n n gừ a quá tải thiết b ị đ iện. 13 . Điều đ ộ và đ iều kh i ể n. C h ứ c n ăng c ủ a các th i ết b ị từ m ụ c 4 - 11 đ ư ợ c t hự c hi ệ n hoàn to à n h o ặc m ộ t p h ầ n t u ỳ theo chế đ ộ làm v i ệc c ủ a h ệ t h ố ng đ i ệ n. Ở các h ệ th ố ng đ iện và công trình đ iện có thể đ ặt thiết b ị tự đ ộ n g đ iều kh i ể n không t h uộ c qui đ ịnh c ủ a c h ư ơng này m à thu ộ c các qu i đ ịnh trong n h ững tài l i ệ u khác. H o ạt đ ộ ng c ủ a các thiết b ị đó p h ải p h ố i hợ p với nhau , với các hoạt độ n g c ủ a h ệ t h ố ng và thiết b ị nêu trong c h ư ơ ng n à y. Trong m ạ n g đ iện xí ngh iệ p tiêu thụ đ iện nên dùng các th i ết b ị tự đ ộ ng với đ iề u k iện không đượ c phép phá vì nh ữ ng quá trình công ng h ệ quan tr ọ ng khi ngừ ng cung cấp đ i ện n g ắn h ạ n gây ra do tác độ ng c ủ a các bảo v ệ và tự độ n g ở trong và ngoài m ạng lư ớ i đ iện c u ng cấp. Tự đ ộ n g đó ng l ạ i ( TĐL) IV.3.2. Thiết b ị TĐ L dùng đ ể nhanh c h úng khôi p h ụ c cung cấp đ i ện cho h ộ tiêu th ụ ho ặ c khôi p hụ c liên l ạc gi ữ a các hệ t h ố n g đ iện h o ặ c liên l ạ c trong n ộ i b ộ h ệ t h ố ng đ iệ n b ằng cách t ự đ ộ ng đó ng lại máy cắt khi chúng b ị cắt do b ảo v ệ rơle. Cần đ ặt thiết b ị T Đ L ở : 1 . ĐDK v à h ỗ n h ợ p đường cáp và Đ DK tất cả các cấp đ iện áp l ớ n h ơ n 1kV. Khi không dùng T Đ L p h ải dự a trên cơ sở phân tích k ỹ t ừ ng t r ường h ợ p. Đối với đ ư ờ ng cáp đ ến 35kV nên dùng T ĐL trong n h ững tr ư ờ ng h ợ p khi t hấy có h iệ u q u ả do có nhiều sự c ố h ồ qu a ng h ở ( Ví d ụ có n h iều đ iểm n ố i do c ấ p đ iện cho m ộ t vài trạm từ m ộ t đ ư ờ ng cáp), cũng như đ ể h iệu c h ỉnh lại s ự tác đ ộ ng không c họ n l ọ c c ủ a b ả o v ệ. Việc áp d ụ ng T Đ L đối với đường c áp 110kV trở lên phải đ ư ợ c phân tích trong th i ết k ế t ừ ng trường h ợ p riêng phù h ợ p với đ i ều k iện c ụ t h ể. 2 . Th a n h cái nhà máy đ iện và trạm b iến áp (xem Điều IV.3 . 24 và 25). 3 . Các MBA (xem Điều IV.3.26). 4 . Các độ ng c ơ qu a n tr ọ ng, đ ư ợ c cắt ra đ ể đ ảm b ảo tự k hở i đ ộ n g c ủ a các đ ộ ng c ơ khác (xem Điều IV.3.38). Để t hự c h i ện T Đ L theo m ụ c 1 đ ến 3 p h ải đ ặt thiết b ị T Đ L ở máy c ắt vòng, máy cắt liên l ạc thanh cái và máy c ắt phân đo ạ n. Để kinh tế, cho phép t h ự c hi ệ n T ĐL nhóm trên đ ư ờ ng dây, ưu tiên dùng c h o các đ ư ờ ng cáp, và các l ộ 6 - 10kV khác. Tuy nhiên nên tính đ ến n h ư ợ c đ iểm c ủ a T Đ L nhóm, Ví d ụ kh ả n ăn g từ c hố i là m v iệc, n ế u sau khi c ắt máy c ắt c ủ a m ộ t l ộ , máy cắt c ủ a lộ khác cắt ra t r ư ớ c khi TĐ L trở v ề trạng t h ỏi ban đ ầu. IV.3.3. P h ả i th ự c hiện T Đ L sao cho nó không tác độ ng khi: 1 . Ngư ờ i v ậ n h à n h cắ t máy c ắ t b ằ n g ta y t ạ i c h ỗ h o ặ c đ i ề u kh i ể n t ừ xa. 2 . Tự độ ng cắt máy c ắt do b ảo v ệ r ơ le tác đ ộ ng ngay sau khi n g ư ờ i v ậ n hành đó ng máy c ắt b ằng tay hoặc đ iều kh i ển từ xa. 3 . Cắt máy cắ t do b ảo v ệ r ơ le c hố ng sự c ố bên trong M BA và máy đ i ện qu a y, do tác đ ộ n g c ủ a thiết b ị c h ố ng sự c ố , cũng như trong các trư ờ ng h ợ p khác c ắt máy cắt mà TĐL không đ ư ợ c phép tác đ ộ ng. TĐ L sau khi tác đ ộ ng c ủ a thiết b ị sa thải p h ụ tải theo tần số tự đ ộ ng đó ng l ại theo tần số (T Đ LT S ) phải đ ư ợ c t hự c hiện phù h ợ p với Đ i ều IV.3 . 80. IV.3.4. Th i ết b ị T Đ L ph ải đ ư ợ c t hự c hiện sao cho không có k h ả n ăng làm máy c ắt đó ng lặp lại nhiều lần khi còn tồ n tại n g ắn m ạch h o ặc khi có b ất cứ h ư h ỏ ng nào trong sơ đ ồ t h i ết b ị T ĐL. Th iết b ị T Đ L p h ải được t hự c hiện đ ể tự độ ng trở v ề trạng thỏi ban đ ầ u. IV.3.5. Thông t h ư ờng khi sử d ụ ng T Đ L thì phải t ă ng t ố c đ ộ tác đ ộ ng c ủ a b ả o v ệ rơle sau khi T Đ L không thành công. Nên dùng thiết b ị tă n g t ố c này sau khi đó ng máy c ắt và khi đó ng máy c ắt do các tác đ ộ ng khác ( đó ng b ằng khóa đ iều k h iể n , đ iề u khi ể n t ừ x a ho ặ c TĐD ) đ ể là m t h i ế t b ị t ă n g t ố c sa u kh i TĐ L không thàn h công . Kh i tă ng t ố c đ ộ tác đ ộn g c ủ a b ả o v ệ sa u kh i đón g máy c ắ t ph ả i có b iệ n pháp chốn g kh ả nă ng c ắ t máy cắ t b ằ n g b ả o v ệ d o tác độn g c ủ a dòng đ iệ n xun g kích t ă n g độ t b iế n do đón g không đồn g thờ i các ph a củ a máy c ắ t. Không cầ n tăn g t ố c đ ộ c ủ a b ả o v ệ sa u kh i đón g máy cắ t k h i đườn g dây đ ó đư ợ c c ấ p b ằ n g máy c ắ t khác (nghĩ a l à kh i có đ i ệ n áp đ ố i xứn g trên đườ n g dây). Nếu b ả o v ệ trở nên quá p hứ c t ạ p và t h ờ i gian tác đ ộ ng c ủ a b ả o v ệ khi n g ắn m ạch tr ự c tiếp ở g ầ n c h ỗ đ ặt b ảo v ệ không v ư ợ t quá 1 , 5 giây, cho phép không dùng tă n g t ố c b ả o v ệ sau T ĐL đối với đ ư ờng dây 35kV trở x uố ng khi b ảo v ệ đó dùng dòng đ i ệ n thao tác xoay chiều. IV.3.6. Th i ết b ị T Đ L ba pha ( T ĐL 3P) phải đượ c k h ở i đ ộ ng theo s ự không tương ứ ng g i ữ a v ị trí khóa đ i ề u kh i ể n với v ị trí th ự c tế c ủ a máy c ắt h o ặc k hở i độ n g T Đ L b ằng b ả o v ệ r ơ le. IV.3.7. Có t h ể dùng T ĐL 3P tác đ ộ ng m ộ t lần ho ặc tác đ ộ ng hai lần n ếu đ iều k iện làm v iệ c c ủ a máy c ắ t ch o phép . TĐ L 3 P tác độn g ha i lầ n nên dùng đối với Đ DK, đ ặ c b i ệ t đối với đư ờ n g dây đ ơ n có ngu ồ n cun g cấ p t ừ m ộ t phía . Ở l ướ i đ i ện đến 35kV, TĐL 3P tác động hai lần thường đặt ưu tiên ở ĐDK không có nguồn dự phòng. Trong lư ớ i có trung tính cách ly h o ặc có bù t h ư ờ ng khóa đó ng lại lần hai c ủ a T Đ L khi c h ạm đ ất sau lần m ộ t c ủ a T Đ L (Ví dụ có đ i ện áp thứ t ự không). T h ờ i gian T Đ L 3P lần hai p h ải không n h ỏ h ơ n 15 ¸ 20 giây. IV.3.8. Để tă n g t ố c đ ộ khôi p h ụ c c h ế đ ộ làm v i ệc bình t h ư ờ ng c ủ a ĐDK, t hờ i gian T Đ L 3 P ( đ ặc biệt lần đ ầ u c ủ a TĐ L tác đ ộ ng hai l ần đ ặt trên đ ư ờ ng dây có ng u ồ n cung cấp từ m ộ t phía) p h ải lấy b ằng trị số n h ỏ n h ất có t hể đư ợc, tính đ ến t hờ i gian d ậ p tắt h ồ quang đ iện, k h ử ion ở c hỗ s ự cố và t h ờ i gian sẵn sàng đó ng lại c ủ a máy cắt. Đối với đ ư ờn g dây có ngu ồ n cun g cấ p t ừ ha i phía , t h ờ i gia n TĐ L 3 P kh i ch ọ n ph ả i tính đ ế n kh ả n ă n g c ắ t không đ ồn g t hờ i c ủ a máy c ắ t ở ha i đ ầ u ; kh i đó không c ần tính đ ế n thờ i gia n tác độn g c ủ a b ả o v ệ d ự phòng xa , ch o phép không tính đ ế n t hời gia n c ắ t không đ ồ n g thờ i các máy c ắ t ở h a i đ ầ u d o tác độn g c ủ a b ả o v ệ ca o t ầ n. Để nâng c a o h iệ u q u ả c ủ a T Đ L 3P tác đ ộ n g m ộ t lần, cho phép tă ng t hờ i gian t r ễ t u ỳ theo khả n ăng c h ịu đ ự n g c ủ a p h ụ tải. IV.3.9. Đối với đường dây m à khi c ắt ra không phá vì s ự liên hệ đ i ện g i ữ a các ng u ồ n ( Ví d ụ đối với đ ư ờ ng dây song song có ng uồ n cung c ấp từ m ộ t phía) nên đ ặt T Đ L 3P không k iể m tr a đồn g bộ . IV.3.10. Đối với đ ư ờng dây đ ơ n có ngu ồ n cung c ấp t ừ hai phía (không có nhánh r ẽ) p h ả i đ ặt m ộ t trong các loại T Đ L 3P sau hoặc p hố i h ợ p chúng với nhau: 1 . T Đ L 3P tác đ ộ ng nhanh ( T ĐL 3P N). 2 . T Đ L 3P không đ ồ ng bộ ( T ĐL 3 P K Đ B). 3 . T Đ L 3P đồ n g b ộ (T Đ L 3P Đ B). Ngoài ra có t h ể có tự đó ng l ại m ộ t pha (TĐL 1P) k ết h ợ p với các l oại TĐL 3P khác nh a u n ếu máy cắ t có đ i ề u kh i ển riêng t ừ ng pha và không phá vì sự ổ n đ ị nh làm v i ệc song s o ng c ủ a h ệ t h ố ng đ iện khi T ĐL 1P tác đ ộ ng. Việc c họ n c h ủ ng l o ại và tính n ă ng c ủ a thiết b ị T Đ L p h ả i căn cứ vào đ iều k iện c ụ t h ể c ủ a h ệ t h ố ng và các trang bị đ iện phù h ợ p với qu i đ ị nh nêu trong Đ iề u IV.3.11, 15. IV.3.11. Thông t h ường đ ặt TĐ L 3P N (đ ồ ng thời đó ng t ừ hai đ ầ u với th ờ i g i a n n hỏ n h ất) trên đ ư ờ ng dây t h eo m ụ c 1 Đi ề u I V.3 . 10 khi góc g i ữ a các vộc t ơ s ứ c đ iện động c ủ a các h ệ t h ố n g nố i với nhau còn n h ỏ . T ĐL 3P N có t h ể dùng khi k h ả n ăng máy cắt cho phép T Đ L 3P N, n ế u sau khi đó ng vẫn g i ữ đ ư ợ c đồ ng b ộ c ủ a h ệ t h ố ng làm v i ệc song song và mụ men đ iện t ừ l ớ n nh ất c ủ a máy phát đ ồ ng b ộ và máy bù đ ồ ng b ộ n h ỏ h ơ n mômen đ iện t ừ khi ng ắ n m ạch ba pha ở đ ầ u ra (có tính đ ến d ự trữ cần th i ết). T rị số mômen đ iện t ừ l ớ n n h ất đ ư ợ c tính c ăn cứ vào góc l ệch l ớ n n h ất t ớ i h ạ n (góc g i ữ a 2 s ứ c đ iện đ ộ ng trong t hờ i gian T ĐL 3P N). T ư ơ ng ứng, T Đ L 3P N ph ải k hở i đ ộ ng khi b ảo v ệ tác đ ộ ng nhanh tác đ ộ ng và vùng b ả o v ệ c ủ a b ả o v ệ này phải bao trùm toàn bộ đ ư ờ ng dây. P h ải khóa T Đ L 3 P N kh i b ả o v ệ d ự phòng tác đ ộ ng và p h ải khóa hoặc cho tác đ ộ ng c h ậm lại khi thi ế t b ị c h ố ng từ c h ố i tác đ ộ ng c ủ a máy c ắt (DTC) làm việc. Nếu đ ể đ ả m b ảo ổ n đ ị n h c ủ a h ệ t h ố ng khi T ĐL 3P N không thành công dẫn đ ế n k h ố i l ượng l ớ n tác đ ộ ng c ủ a các thiết b ị t ự đ ộ n g c h ố ng sự cố thì không nên dùng T Đ L 3PN. IV.3.12. Có t hể dùng T Đ L K Đ B đối với các đ ư ờ ng dây theo m ụ c 2 Điều IV.3 . 10 (c h ủ y ếu trên đ ư ờ ng dây 110 - 220kV) nế u: 1 . Mômen đ iện từ c ủ a máy phát đ i ệ n và máy bù đ ồ ng b ộ x u ất hi ệ n khi đó ng không đồ ng b ộ (có d ự trữ cần th i ết) n h ỏ h ơ n m ụ me n đ i ện từ x u ất hiện khi n g ắ n m ạch ba pha trên đ ầu r a c ủ a máy , khi đó tiêu chu ẩ n t h ự c tế đ ể đánh giá v i ệc cho phép dùng T Đ L K Đ B là t r ị số tính toán ban đ ầu c ủ a các thành ph ầ n chu k ỳ c ủa dòng đ i ệ n stato khi góc đó ng máy ở 18 0 o . 2 . Dòng đ iện c ự c đ ại qua MBA ( k ể cả MBA tự ng ẫu) khi góc đó ng máy ở 18 0 o n h ỏ h ơ n dòng đ iện n g ắn m ạch trên đ ầ u ra c ủ a máy khi đ ư ợ c cung cấp đ iện t ừ thanh cái có công s uất vô cùng l ớ n. 3 . Sau TĐ L đ ảm b ảo nhanh chúng tái đồ ng bộ ; n ếu do t ự đ ộ n g đó n g lại không đ ồ ng b ộ có t hể x u ất hiện c h ế đ ộ không đ ồ ng b ộ k éo dài, phải có b i ện pháp n g ă n n g ừ a h o ặc c h ấm dứ t. Nếu đ áp ứng n h ững đ iều k iện trên, cho phép dùng T ĐL K Đ B khi s ử a c h ữa ở m ộ t trong hai đư ờng dây song song. Khi t hự c h i ện TĐ L K ĐB p h ải có b i ện pháp ng ă n n g ừa b ảo v ệ tác đ ộ ng không cần th i ết. Với m ụ c đích đó nên t hự c hiện đó ng các máy c ắt theo m ộ t trình t ự nh ất đ ị nh khi T Đ L K ĐB, Ví d ụ , t hự c hi ệ n T Đ L từ mộ t phía c ủ a đ ư ờ ng dây với k iểm tra có đ iện áp trên đ ư ờ ng dây sau khi T ĐL 3P thành công ở đ ầu đ ố i di ệ n c ủ a đ ư ờng dây. IV.3.13. Có t h ể dùng T ĐL ĐB trên các đườ ng dây theo m ụ c 3 Điều IV.3 . 10 đ ể đó ng đ ư ờ ng dây khi có đ ộ trư ợ t khá l ớ n (kh o ảng đ ế n 4%) và góc lệch pha cho phép. Cũng có t h ể t hự c hiện T Đ L t h eo cách sau: Ở phía đ ầu đường dây phải đó ng đ i ệ n trư ớ c, đ ặt T Đ L 3P có t ă n g t ố c (có ấn đ ịnh tác đ ộ n g c ủ a b ảo v ệ tác đ ộ ng nhanh m à vùng b ảo v ệ c ủ a nó bao trùm toàn b ộ đư ờ ng dây) không k i ểm tra có đ iện áp trên đ ư ờ ng dây h o ặc T Đ L 3P có k i ểm tra không đ iện áp trên đ ư ờng dây, còn ở đ ầu kia c ủ a đ ư ờ ng dây TĐL 3P ĐB. TĐL ĐB thực hiện với điều kiện khi đầu đường dây kia đóng thành công. Để t hự c h i ện đ ồ ng b ộ có t h ể dùng thiết b ị theo nguyên lý c ủ a c ộ t hoà đ ồ ng b ộ v ới góc lệch không thay đ ổ i. Th iết b ị T ĐL nên t hực hiện sao cho chúng có khả n ă ng thay đ ổ i t h ứ tự đó ng máy cắt ở hai đ ầu đường dây. K h i t h ự c h i ệ n TĐ L Đ B , c ơ c ấ u c ủ a TĐ L p h ả i đ ả m b ả o có kh ả n ă n g tác độn g với độ lệc h t ầ n s ố l ớ n. Góc l ệc h ph a đón g lớ n n h ấ t ch o phép kh i s ử dụn g TĐ L Đ B l ấ y the o điề u ki ệ n nêu ở Đ i ề u IV. 3 .1 2 . Nên đ ể n gư ờ i v ậ n hàn h tha o tác ho à đồn g b ộ bán t ự động. IV.3.14. Đối với đ ư ờng dây có đ ặt máy b i ến đ iện áp đ ể k iểm tra không có đ iện áp và k iểm tr a có đ iện áp trên đ ư ờ ng dây c ủ a các l o ại TĐ L 3 P nên dùng th i ế t b ị phả n ứn g the o đ i ệ n áp dây ho ặ c đ i ệ n áp pha , đ i ệ n áp th ứ t ự ng h ị c h v à t h ứ t ự không. Tron g m ộ t s ố t r ườn g hợ p , Ví d ụ trên nhữn g ĐD K không có đ i ệ n kháng bù ngang, có th ể không dùng đ iệ n áp th ứ t ự không. IV.3.15. T ĐL 1P có t h ể c h ỉ dùng trong l ưới đ iện có dòng đ iện c h ạm đ ất l ớ n. T ĐL 1P không t ự đ ộ ng chu y ển đ ư ờ ng dây sang c h ế đ ộ làm v i ệc không t o àn pha lâu d à i khi có s ự lệch pha ổ n đ ịnh cho các t r ư ờ ng h ợ p sau: 1 . Đối với đư ờ ng dây đơ n m a n g tải l ớ n liên l ạc gi ữ a các h ệ t hố ng đ iện h o ặc đối với đường dây t ải đ iện trong n ộ i b ộ h ệ t hố n g đ iện . 2 . Đối với đư ờ ng dây mang tải l ớ n liên l ạc gi ữ a các h ệ t h ố ng đ iện đ iện áp t ừ 220kV trở lên có t ừ h a i h ệ liên l ạ c đư ờng vòng trở lên với đ iều k i ệ n khi c ắt m ộ t trong chúng có thể d ẫ n đ ế n m ất ổ n đ ị n h h ệ t h ố ng đ i ệ n. 3 . Đối với các đư ờng dây liên l ạc gi ữ a các hệ t h ố n g đ iện ho ặc trong n ộ i b ộ h ệ t h ố ng đ iện có đ iện áp khác nhau, n ếu khi cắt ba pha đường dây có đ iện áp cao có t h ể d ẫn đ ế n quá t ải không cho phép c ủ a đư ờ ng dây đ iện áp thấp và có khả gây m ất ổ n đ ịnh h ệ t hố n g đ iện. 4 . Đối với đư ờ ng dây liên l ạc với h ệ t h ố ng các nhà máy đ i ện có các kh ố i l ớ n mà có ít p h ụ tải đ ịa p h ương. 5 . Đối với các đường dây t ải đ iện m à t h ự c h i ện T Đ L 3P d ẫ n đ ến m ất tải độ t n g ộ t l ớ n do g i ảm đ iện áp. Th iết b ị T ĐL 1 P ph ải đ ảm b ảo khi đ ư a ra khái làm v i ệc h o ặc khi m ất ngu ồ n cấ p đ iện ph ải t ự độ ng c h u y ển b ảo v ệ c ủ a đường dây tác độ ng đ i cắt cả ba pha không qua thiết b ị T Đ L. Xác đ ị nh pha sự cố kh i n g ắn m ạ c h c h ạm đ ất p h ải đ ư ợ c t hự c hiện b ằng b ộ c họ n, b ộ này cũng có t h ể dùng làm b ả o v ệ p h ụ tác đ ộ ng nhanh c ủ a đ ư ờ ng dây trong chu trình T ĐL 1P, khi T Đ L 3P, T Đ L 3PN hoặc khi n g ư ờ i v ận hành đó ng máy cắt từ m ộ t phía c ủ a đ ư ờ ng dây. T h ờ i gian c ủ a T ĐL 1 P đ ư ợ c c h ỉ nh đ ị nh theo t hờ i gian d ập tắt h ồ qu a ng và k h ử ion c ủ a môi t r ư ờ ng ở c h ỗ n g ắn m ạch m ộ t pha t r ong c h ế đ ộ không toàn pha với đ iều k iện các bảo v ệ ở hai đ ầu không tác đ ộ ng đồ n g t hờ i cũng như tác đ ộ n g t h e o b ậc thang c ủ a b ộ c h ọn. IV.3.16. Đối với đ ư ờng dây t h e o Điều I V . 3 .1 5 thì TĐL 1 P đ ư ợc t hự c hi ệ n p h ố i h ợ p với các loại T ĐL 3P khác nhau. Khi đó ph ải có k hả n ăng khóa các T Đ L 3P t r ong các trư ờn g h ợ p T ĐL 1P h o ặc c h ỉ khi T Đ L 1P không thành công. T u ỳ th u ộ c vào đ i ề u k i ệ n c ụ t h ể ch o phép t h ự c h i ệ n TĐ L 3 P sa u kh i T Đ L 1 P không thàn h công. Tron g t r ườn g hợ p n à y , t rư ớ c kh i th ự c h i ệ n TĐ L 3 P ở m ộ t đ ầ u đườn g dây p h ả i kiể m tr a không đ i ệ n áp trên đườ n g dây với m ứ c t h ờ i gia n duy trì t ăn g lên. IV.3.17. Đối với đường dây đ ơ n có ngu ồ n cung c ấp từ hai phía liên hệ với h ệ t h ố n g có các nhà máy đ iện công suất n h ỏ có t h ể dùng T Đ L 3P với tự độ ng hoà tự đ ồ ng b ộ các máy phát đ iện t u a b in n ư ớ c với các nhà máy th u ỷ đ iện, T ĐL 3P có thiết b ị khác nh a u tuỳ t h eo nhà máy th u ỷ đ iện h o ặc nhà máy nh i ệt đ iện. IV.3.18. Đối với đường dây có ng u ồ n cung c ấp từ hai phía khi có m ộ t vài h ệ liên l ạc đ ư ờ ng vòng p h ải th ự c h iện: 1 . Khi có hai h o ặc ba h ệ liên l ạc n ếu k h ả n ă n g cắt đ ồ n g t hờ i lâu dài hai trong các h ệ đó ( Ví d ụ đường dây kép): • T Đ L K Đ B (c h ủ y ế u với đườn g dây 11 0 - 220k V v à kh i th o ả mó n các đ iề u kiện nêu trong Điều IV.3.12, ngoại trừ đối với trường hợp cắt tất cả các hệ liên lạc). • T Đ L Đ B (khi không áp d ụ ng đư ợ c T ĐL K Đ B do n h ững nguyên nhân nêu trong Điều IV.3.12, ng o ại trừ đối với trường h ợ p cắt tất cả các hệ liên lạc). Đối với các đ ư ờ ng dây qu a n tr ọ ng có hai h ệ liên l ạc cũng n h ư có ba hệ m à h a i trong đó (đường dây hai m ạch) không t h ể t h ự c hiện đư ợ c T Đ L K ĐB do n h ững nguyên nhân nêu trong Điều IV.3 . 12 thì cho phép th ự c hiện T ĐL 1P, T Đ L 3 P N ho ặc T ĐL ĐB ( x em Điều IV.3.11,13, 15). Khi đó các thiết b ị T ĐL 1P và T Đ L 3P N cần thêm th i ết b ị T Đ L Đ B. 2 . Khi có từ b ố n h ệ liên lạc trở lên cũng n h ư khi có ba h ệ, n ếu trong ba hệ đó v iệc cắt đ ồ n g t hờ i hai trong các h ệ có xác suất n h ỏ ( khú x ả y ra) (Ví dụ n ếu tất cả là đư ờng dây m ộ t m ạch) thì th ự c hiện TĐ L K Đ B. I V . 3 .1 9 . Thiế t b ị TĐ L Đ B c ầ n t hự c hi ệ n ở đ ầ u đườ n g dây có k iể m tr a không đ i ệ n áp trên đườ n g dây v à k i ể m tr a đồn g b ộ , ở đ ầ u ki a c ủ a đườ n g dây c h ỉ k iể m tr a đồn g bộ . Nhữn g s ơ đ ồ th iế t b ị TĐ L Đ B c ủ a đườn g dây phả i t h ự c h i ệ n g i ốn g nha u ở ha i đ ầ u đườ n g dây v à tính đ ế n k h ả n ă n g tha y đ ổ i t h ứ t ự đón g máy cắ t kh i TĐ L. Nên s ử d ụ ng thiết b ị T Đ L ĐB khi ngư ờ i v ậ n hành hoà đ ồ ng b ộ đường dây n ối hai h ệ t h ố ng. IV.3.20. C ho phép s ử d ụ ng ph ố i h ợ p m ộ t s ố l o ại T Đ L ba pha trên đ ư ờ ng dây, Ví d ụ TĐ L 3 P N và TĐ L 3 P Đ B . Cũng cho phép s ử d ụ ng các l o ại T ĐL khác nhau ở m ỗ i đ ầ u đ ư ờ ng dây, Ví dụ TĐ L 3P có ki ể m tra không đ iện áp (xem Điều IV.3 . 13) ở m ộ t đ ầu và TĐ L 3P có k i ểm tra có đ iện áp và k i ểm tr a đồ ng bộ ở đ ầu kia. IV.3.21. C ho phép kết hợ p T ĐL 3P với b ả o v ệ tác độ ng nhanh không c h ọ n l ọ c đ ể h i ệu c h ỉnh lại s ự không ch ọ n l ọ c này. Nên s ử dụ n g T Đ L tác độ ng lần lư ợ t; cũng có t h ể sử d ụ ng T ĐL cùng với b ảo v ệ tă n g t ố c trư ớ c T ĐL ho ặc tác đ ộ n g nh i ề u lầ n (không quá ba lần) tă n g d ầ n v ề phía ng uồ n cung cấ p. IV.3.22. K h i sử d ụ ng T Đ L 3P tác đ ộ ng m ộ t lần trên đường dây, M BA có ng u ồ n c u ng cấ p ở phía cao áp có đ ặt dao t ạo ng ắ n m ạch và dao cách ly t ự đ ộ ng, đ ể cắt dao cách ly tự d ộ ng ở chu k ỳ không đ iện c ủ a T Đ L p h ải c h ỉnh đ ịnh th e o tổ n g t hờ i gian đó ng dao tạ o n g ắn m ạch và t hờ i gian cắt dao cách ly t ự đ ộ ng. Khi sử d ụ ng T Đ L ba pha tác đ ộ ng hai lần (xem Đi ề u IV.3.7) th ờ i gian tác đ ộ ng của T ĐL ở chu k ỳ t h ứ n h ất theo đ iều k i ệ n đã nêu không đ ư ợ c tăng lên, n ế u v iệc cắt dao cách ly tự đ ộ ng đư ợ c t hự c hi ệ n ở t hờ i gian không đ i ệ n c ủ a chu k ỳ t h ứ hai c ủ a T Đ L. Đối với đư ờ ng dây m à dao cách l y t ự đ ộ ng thay t h ế máy c ắt, v i ệc cắt dao cách ly tự độ ng trong t r ường h ợ p T ĐL không thà n h công phải th ự c hiện ở t h ời gian không đ iện c ủ a chu k ỳ t h ứ hai. IV.3.23. N ếu do T ĐL tác đ ộ ng có t h ể đó ng không đ ồ ng b ộ máy bù đ ồ ng b ộ ho ặc đ ộ ng cơ đ ồ ng b ộ và nếu v iệc đó ng đ iện n à y đối với chúng là không c ho phép, và cũng để ng ă n không c ấp đ iện từ n h ững máy đ iện này đ ế n c h ỗ sự cố thì p h ải tự độ ng cắt các máy đ ồ n g b ộ n à y khi m ất đ i ệ n ngu ồ n h o ặc chu y ể n chúng sang chế đ ộ làm v iệc không đ ồ ng b ộ b ằ ng cách cắt T D T và t i ếp sau đó là t ự độ ng đó ng đ i ệ n h o ặ c tái đồ ng bộ sau khi p h ụ c h ồ i đ iện áp do TĐL thành công. Đối với các t r ạm có máy bù đ ồn g b ộ h o ặc có đ ộ n g cơ đ ồ ng b ộ p h ả i có b i ện pháp ng ă n cản tác đ ộ ng sai c ủ a T S T khi TĐL tác đ ộ ng. IV.3.24. T ĐL t h anh cái c ủ a nhà máy đ iện h o ặc trạm đ iện khi có b ảo v ệ riêng của thanh cái và máy cắt cho phép TĐL, phải thực hiện theo một trong hai phương ỏn sau: 1 . Tự đ ộ ng đó ng đ iện t h ử th a nh cái ( đư a đ iện áp v à o th a n h cái bằ n g máy cắt từ T Đ L c ủ a m ộ t trong n h ữ ng lộ ng u ồ n). 2 . Tự đ ộ ng ch ọ n sơ đ ồ đ i ện: đ ầ u tiên đó ng máy c ắt từ T Đ L c ủ a m ộ t trong nhữ ng lộ ng u ồ n ( Ví d ụ đ ư ờ ng dây, MB A) sau khi đó ng thành công ph ầ n tử n à y, tiế p theo có t h ể tự đ ộ ng khôi p hụ c hoàn toàn s ơ đ ồ đ iện tr ư ớ c s ự cố b ằng cách đó ng các lộ còn l ại. TĐL thanh cái theo ph ư ơ ng ỏ n n à y t r ư ớ c h ết nên đ ặ t ở các t r ạ m không có n g ư ờ i tr ự c. Khi th ự c h i ện T ĐL t h a nh cái phải có b i ện ph áp loại trừ đó ng không đ ồ ng b ộ n ế u không c ho phép. P h ải đ ảm b ảo đ ủ đ ộ nh ậ y c ủ a b ảo v ệ thanh cái trong t r ường h ợ p T Đ L không thành công. IV.3.25. Đối với trạm có hai M B A g i ảm áp là m v iệc riêng rẽ, thông t h ường phải đ ặt T Đ L thanh cái ở phía trung áp và h ạ áp k ết h ợ p với T ĐD; khi có s ự cố bên t r ong MBA TĐD phải tác động, còn khi có sự cố khác thì TĐL tác động (xem Điều IV.3.42). Trong các trạm có hai MBA làm việc song song trên thanh cái, cho phép đ ặ t thêm th i ết b ị T ĐD v à o th i ết b ị T Đ L đ ể làm v i ệc khi m ộ t MB A ở c h ế đ ộ d ự phòng. IV.3.26. Thiết b ị TĐ L nên đ ặt ở trạm b iến áp g i ảm áp c ủ a h ệ t h ố ng đ i ệ n có m ộ t MBA công s u ấ t l ớ n hơ n 1 M V A v à có máy c ắ t v à b ả o v ệ dòng đ i ệ n ở phía nguồ n cung cấ p m à kh i cắ t MB A là m m ấ t đ i ệ n h ộ tiêu t h ụ . Tron g m ộ t s ố t r ườn g hợ p , t h e o q u i trình c ụ t h ể riêng , c h o phép T Đ L tác độn g kh i cắ t MB A b ằ n g b ả o v ệ chốn g n g ắ n m ạc h bên tron g máy. IV.3.27 . Kh i T Đ L tác đ ộ n g đó n g máy c ắ t t h ứ n h ấ t c ủ a p h ầ n t ử có ha i máy c ắ t h o ặ c nhiề u h ơ n không t h àn h công thì TĐ L ở các máy c ắ t còn lạ i t h ư ờ n g p h ả i khóa T Đ L không cho tác độ ng. IV.3.28. K h i ở trạm đ iện h o ặc nhà máy đ i ệ n m à máy c ắt có b ộ truy ề n đ ộ ng đ iện t ừ , n ế u T Đ L có k h ả n ăng đ ồ ng th ờ i đó ng hai máy c ắt h o ặc nhiều h ơ n thì đ ể đ ảm b ả o m ứ c đ iện áp c ủ a ắcquy lúc đó ng đ iện và đ ể g iảm t iết diện c ủ a c áp nguồ n c ủ a b ộ tru y ề n độn g c ủ a máy c ắ t t h ườn g TĐ L đượ c th ự c h i ệ n không ch o đón g đồn g t hờ i các máy c ắ t ( Ví d ụ b ằ n g cách dùng các T Đ L với t h ờ i gia n tác độn g khác nhau) . Cá biệt ch o phép các t r ườn g h ợ p (c h ủ y ế u đối với 110k V v à có nhi ề u l ộ có tran g b ị TĐ L ) đư ợ c đồn g th ờ i đó n g ha i máy c ắ t t ừ TĐ L. IV.3.29. Tác độ ng c ủ a thiết b ị T Đ L p h ải đư ợc ghi n h ậ n b ằng thiết b ị c h ỉ t h ị đ ặt trong r ơ le c h ỉ t h ị tác đ ộ ng, b ằng máy đ ếm s ố lần tác đ ộ ng h o ặc b ằng các th i ết b ị có nh i ệ m v ụ t ươ n g t ự. Tự đ ộ n g đó ng n gu ồ n dự phòng ( T ĐD) IV.3.30. Thiế t b ị TĐ D dùng đ ể khôi ph ụ c nguồ n cun g c ấ p đ i ệ n c h o h ộ tiêu t h ụ đ i ệ n b ằ ng cách t ự đón g nguồ n d ự phòng kh i nguồ n đ a n g l à m v iệ c b ị c ắ t là m mấ t đ i ệ n t r a n g b ị đ i ệ n c ủ a h ộ tiêu t h ụ . Thiế t b ị TĐ D cũng dùng đ ể t ự độn g đón g th iế t b ị d ự phòng kh i thiế t b ị chính đ a n g là m v i ệ c b ị cắ t đ i ệ n d ẫ n đ ế n phá vì qu i trình công ng h ệ . Th iết b ị T ĐD cũng có t h ể đư ợ c áp d ụ ng n ếu v iệc đó l àm đơ n giản hóa khâu b ả o v ệ r ơ le, g iả m dòng đ i ệ n n g ắ n m ạch và h ạ giá thành công trình do thay t h ế m ạ ch vòng kín b ằ n g l ư ớ i hình tia có phân đ o ạn v.v. Th iết b ị T ĐD có t h ể đ ặt ở M B A , trên đ ư ờ ng dây, t ại đ ộ ng c ơ đ i ệ n, máy c ắt nố i thanh cái và máy c ắt phân đo ạ n v . v. IV.3.31. Thiết b ị TĐ D p h ải đ ảm b ảo kh ả n ă ng tác độ ng khi m ất đ i ện áp trên thanh cái c ấ p đ iện c h o n h ững ph ầ n tử có ng u ồ n d ự phòng, b ất k ể do nguyên nhân nào, kể c ả ng ắ n m ạch trên thanh cái (trư ờn g h ợ p thanh cái không có TĐ L, xem Đ iều IV.3.42). IV.3.32. K h i máy c ắt c ủ a ngu ồ n cung c ấp tác độ ng cắt, thiết b ị TĐD p h ải đó ng t ứ c t h ờ i máy c ắt c ủ a ng u ồ n d ự phòng ( x em Điều IV.3.41). Khi đó p h ải đ ả m b ảo thiế t b ị tác độn g m ộ t l ầ n . Ngoà i ra , n ế u không đũ i hỏ i thêm n h ữn g thiế t b ị ph ứ c t ạ p , TĐ D p h ả i kiể m tr a c ả tr ạ n g thỏ i c ắ t c ủ a máy cắ t ở p h ầ n t ử đ a n g l à m v iệ c. IV.3.33. Đ ể đ ảm b ả o T ĐD tác đ ộ ng khi l ộ c u n g c ấ p m ất đ iện do m ất đ i ệ n áp từ phía ng u ồ n cung c ấp ho ặc tác đ ộ ng khi máy cắ t ở phía n h ận đ iện c ắt (Ví d ụ n h ư trư ờ ng h ợ p b ả o v ệ r ơ l e c ủ a p h ầ n tử làm v i ệc c h ỉ cắt máy c ắt từ phía ng uồ n c u ng cấp) thì trong s ơ đ ồ T ĐD th e o Đ iều IV.3.32 phải thêm vào bộ p h ận k hở i đ ộng đ iện áp . B ộ ph ậ n k hở i đ ộ ng này khi mất đ i ện áp trên ph ầ n t ử cung cấp và có đ iện áp ở p h ần tử d ự phòng p h ải tác độ ng cắt máy c ắt từ phía n h ận đ iện. Không cần đ ặt b ộ ph ậ n k hở i đ ộ ng điện áp cho TĐD nếu phần tử làm việc và phần tử dự phòng có chung một nguồn cung cấp. IV.3.34. Đối với MBA và đ ư ờng dây không dài, đ ể tă n g t ố c tác đ ộ ng c ủ a T ĐD nên t h ự c h iện b ảo v ệ rơle tác độ ng đ i cắt không c hỉ máy cắt ở phía ngu ồ n cung cấp mà còn ở máy cắt phía nhận đ iện. Cũng với m ụ c đích đó đối với trư ờ ng h ợ p quan tr ọ ng (Ví dụ đối với h ệ tự dùng c ủ a nhà máy đ iện), khi cắt máy c ắ t phía ng u ồ n cung cấp do bất kỳ nguyên nhân nào cũng phải cắt ngay máy cắt ở phía nhận điện bằng mạch liên động. IV.3.35. P h ần tử kém áp c ủ a b ộ ph ậ n k h ở i đ ộ ng c ủ a TĐD p h ả n ứng t h eo m ất đ iện áp ng u ồ n p h ải đ ư ợ c c h ỉnh đ ị nh t h eo chế đ ộ tự k h ở i độ n g c ủ a các đ ộ n g c ơ và h i ệ n tư ợ ng đ iện áp giảm khi có n g ắ n m ạch ở xa. Điện áp tác đ ộ ng c ủ a p h ần t ử k i ể m tra đ iện áp trên thanh cái ng u ồ n d ự phòng c ủ a b ộ p h ận k hở i độ ng trong T Đ D ph ải đ ư ợ c l ự a c h ọ n t h eo đ i ề u k i ệ n tự k h ở i đ ộ ng c ủ a các đ ộ ng c ơ . T h ờ i gian tác đ ộ ng c ủ a b ộ p h ận k hở i độ ng TĐ D p h ải l ớ n h ơ n t hờ i gian cắt n g ắn m ạch ngoài và t h ường l ớ n h ơ n t h ờ i gian tác đ ộ n g TĐ L từ phía ngu ồ n. Hi ệ n tượ n g n g ắ n m ạch ngo à i làm g i ảm đ iện áp d ẫn đ ế n tác đ ộ ng p h ần tử kém áp c ủ a b ộ p h ậ n k h ở i đ ộ ng. P h ầ n tử kém áp c ủ a b ộ ph ậ n k hở i đ ộ ng T Đ D t h ường p h ải có k h ả n ă n g l o ại trừ tác đ ộ ng sai khi m ộ t trong các c ầu c h ảy ở phía cao áp h o ặc h ạ áp c ủ a máy biế n đ iện áp bị chảy đứ t. T r ườ n g h ợ p dùng áptômát đ ể b ảo v ệ c u ộ n dây h ạ áp thì ph ả i khóa b ộ p h ận k hở i đ ộ n g b ằng liên độ ng. Cho phép không t h ự c hiện yêu cầu trên khi dùng TĐD c h o l ư ớ i đ i ệ n phân p h ố i 6 ¸ 10kV n ếu p h ải đ ặt thêm máy b i ế n đ iện áp vào m ụ c đích này. IV.3.36. N ếu khi sử d ụ ng k hở i đ ộ ng đ i ệ n áp c ủ a TĐD mà th ờ i gian tác độ ng c ủ a nó có t h ể l ớ n quá m ứ c cho phép (Ví d ụ trong t rư ờ n g h ợ p p h ụ t ải có nhiều đ ộ ng cơ đ ồ ng bộ ), thì ngoài bộ p h ậ n k h ở i đ ộ ng đ iện áp nên dùng thêm các b ộ ph ậ n k h ở i đ ộ ng l o ại khác (Ví dụ l o ại p h ả n ứng khi m ất dòng đ iện, g i ảm tần s ố , thay đổ i hư ớ ng công s u ất v.v.). T r ườn g hợ p dùng b ộ p h ậ n kh ở i độn g the o t ầ n s ố , k h i t ầ n s ố phía nguồ n cun g c ấ p g iả m đ ế n t r ị s ố đã ch o v à t ầ n s ố phía nguồ n d ự phòng ở m ứ c bình thườ n g thì b ộ p h ậ n kh ở i độn g p h ả i tác độn g c ắ t máy cắ t nguồ n cun g cấ p có t h ờ i g i an. Khi có yêu cầu c ủ a công ng h ệ, có t h ể t hự c hiện k hở i đ ộ ng T ĐD b ằng các c ả m b iến khác nhau (áp l ự c, m ứ c v.v.). IV.3.37. S ơ đ ồ thiết b ị T Đ D c ủ a ngu ồ n cung c ấp tự dùng trong nhà máy đ iện - sau kh i đón g nguồ n d ự phòng và o tha y ch o m ộ t tron g nhữn g nguồ n l à m v iệ c đã cắ t r a - p h ả i có k h ả n ă n g tác độn g c ắ t các nguồ n cun g c ấ p khác đ an g là m việc. IV.3.38. Khi t hự c hi ệ n T ĐD p h ải kiểm tr a kh ả n ăng quá tải ở ng u ồ n cung c ấp d ự phòng và k i ểm tr a sự t ự k h ở i đ ộ n g c ủ a các đ ộ ng c ơ , n ế u có hiện t ư ợ ng quá tải không cho phép và đ ộ ng cơ không t hể t ự k hở i đ ộ ng đư ợ c thì phải sa th ả i p h ụ tải khi T Đ D tác đ ộ ng (Ví d ụ , cắt các độn g c ơ không quan t r ọ ng, và đôi khi, m ộ t p h ầ n các độ ng c ơ quan tr ọ ng; đối với t r ườ n g h ợ p sau phải dùng TĐL). IV.3.39. Khi t hự c hi ệ n T Đ D cần l ư u ý l o ại trừ kh ả n ă ng đó ng l ại các phụ tải vừ a b ị cắt ra bở i tự đ ộ ng sa t h ải p h ụ tải theo tần số (TST). Để đ ạt mụ c đích trên p h ải áp dụng n h ững b iệ n pháp đ ặc b iệt ( Ví d ụ , dùng khóa liên độn g the o t ầ n s ố ) . Tron g t r ường hợ p Cá biệt, cho phép không thực hiện biện pháp này đối với TĐD nhưng phải có tính toán chặt chẽ. IV.3.40. T ĐD tác đ ộ ng đó ng máy c ắt có t h ể khi còn duy trì ngắn m ạch, thông t h ư ờ ng b ả o v ệ c ủ a máy c ắt này có m ạch tăng t ố c (xem Điều IV.3.5). Khi đó ph ải có biệ n ph áp tránh c ắt ng u ồ n c u ng cấ p d ự phòng do m ạch tă n g t ố c c ủ a b ả o v ệ gây ra, vì trư ờ ng h ợ p này "dòng đ iện đó ng" t ă n g đ ộ t n g ộ t. Để t hự c h i ện m ụ c tiêu n à y, t ại máy c ắt c ủ a ngu ồ n c u n g c ấ p d ự phòng c h o t ự dùng nhà máy đ iện, việc tă n g t ố c b ảo v ệ c h ỉ đ ư ợ c t h ự c hiện n ếu t h ờ i gian c ủ a nó v ư ợ t quá (1 ¸ 1 , 2) g iây ; khi đó trong m ạch tă n g t ố c p h ải đ ặt th ờ i gian b ằ ng kh o ả ng 0 , 5 giây. Đối với các trang bị đ i ệ n khác, t h ờ i gian sẽ đư ợ c c họ n c ă n c ứ vào t ừng đ i ều k iện c ụ t h ể. IV.3.41. T r ườn g hợ p nế u T Đ D có t h ể đón g không đồn g b ộ máy bù đồn g b ộ hoặ c độn g c ơ đồn g b ộ , v à n ế u việ c đó không ch o phép thì máy đồn g b ộ n à y p h ả i đư ợ c c ắ t t ự độn g h o ặ c chu y ể n san g là m v i ệ c ở c h ế đ ộ không đồn g b ộ b ằ n g cách cắ t TD T và tiế p sa u đó đón g l ạ i hoặ c tái đồn g b ộ sa u kh i ph ụ c hồ i đ i ệ n áp d o T Đ D t h àn h công. Ng o à i r a đ ể tránh h iệ n t ượn g dòng đ i ệ n c h ạ y t ừ máy bù phát r a đ ế n c h ỗ n g ắ n mạ ch tron g tr ư ờn g h ợ p m ấ t nguồ n cun g c ấ p , cũng p h ả i áp dụn g b i ệ n ph áp trên. Đ ể tránh đón g nguồ n d ự phòng t r ư ớ c kh i cắ t các máy đi ệ n đồn g b ộ , ch o phép dùng TĐ D tác độn g c h ậm . N ế u v i ệ c đó không ch o phép đối với các p h ụ tả i còn l ại , và n ế u đư ợ c tính toán chính xác , thì ch o phép cắ t b ộ p h ậ n kh ở i độn g TĐ D c ủ a đường dây n ố i t h an h cái c ủ a nguồ n là m v i ệ c với các ph ụ t ả i có máy đ iệ n đồn g bộ . Đối với các t r ạm đ iện có máy bù đ ồ n g b ộ h o ặc độ ng c ơ đ ồ ng b ộ ph ải có b iệ n ph áp tránh T S T h o ạt đ ộ ng sai khi T Đ D tác đ ộ ng ( x em Điều IV.3.79). IV.3.42. Đ ể ng ă n n g ừa việc đó ng ng u ồ n d ự phòng khi x ả y ra ngắn m ạch ở c h ế đ ộ d ự phòng không rõ ràng, đ ồ ng t hờ i đ ể n g ăn n g ừ a quá tải, g i ảm nh ẹ tự k hở i độ ng cũng n h ư đ ể khôi p hụ c s ơ đ ồ đ i ệ n bình t hư ờ ng b ằng các p h ương tiện đ ơ n g i ả n sau khi c ắt s ự cố h o ặc do tác độ ng c ủ a các thiết b ị tự đ ộ ng, nên s ử d ụ ng k ết h ợ p thiết b ị T Đ D và T Đ L . Th iết b ị T ĐD p h ải tác đ ộ ng khi có s ự cố n ộ i b ộ ng uồn làm v i ệc, còn T Đ L s ẽ tác độ ng khi có s ự cố khác. Sa u kh i TĐ L ho ặ c TĐ D tác độn g thàn h công p hả i đ ả m b ả o t ự độn g khôi phụ c s ơ đ ồ nh ư tr ướ c kh i s ự c ố (Ví d ụ nh ư đối với các t r ạ m đ iệ n có s ơ đ ồ đ iệ n đ ơn g iả n phía ca o áp - sa u kh i T Đ L đ ó đón g lạ i đườn g dây cun g cấ p , m ạ c h ph ả i t ự độn g cắ t máy c ắ t v ừ a đón g và o d o tác độn g c ủ a TĐ D ở máy cắ t phân đo ạ n phía h ạ áp). Đóng đ iện máy phát đ i ệ n IV.3.43. P h ải tiến hành đó ng đ iện máy phát đ iện v à o l àm v i ệc song song b ằ ng m ộ t trong n h ững b iệ n pháp sau: hoà đồ ng b ộ chính xác (bằng tay, nử a t ự đ ộ ng và tự độ ng) và hoà tự đ ồ ng b ộ ( bằng tay, n ử a tự đ ộ ng và t ự đ ộ ng). IV.3.44. B i ện pháp hoà đ ồ ng b ộ chính xác k i ểu tự độ ng h o ặc n ửa tự đ ộ ng là b i ện ph áp chính đ ể đ ưa máy phát vào làm v i ệc song s o ng đối với : • Máy phát đ iện tuabin có c u ộ n dây k i ể u làm mát gián tiếp, công suất lớn h ơ n 3 M W và l àm v i ệc t rự c tiếp trên thanh cái đ iện áp máy phát đ i ệ n, trị số thành ph ầ n chu k ỳ c ủ a dòng đ iện quá đ ộ l ớ n h ơ n 3 , 5 I max . • Máy phát đ iện tuabin có c u ộ n dây k i ểu làm mát t r ự c tiế p. • Máy phát đ iện tuab i n n ư ớ c công s u ất từ 50MW trở lên. Khi có s ự c ố ở h ệ t hố ng đ iện, v i ệc đó ng máy phát đ iện vào làm v i ệc song song - không p h ụ th u ộ c v à o h ệ t h ốn g là m m át v à công s u ất - đ ều đ ư ợ c tiến hành b ằ ng b iện pháp hoà t ự đồ n g bộ . IV.3.45. H o à tự đ ồ ng b ộ p h ải là b i ện ph áp chính đ ể đ ưa máy phát vào làm v iệ c song song đối với : • Máy phát đ iện tuab i n công s u ất đ ế n 3MW. • Máy phát điệ n tua b i n là m mát gián t i ế p , công s u ấ t l ớ n hơ n 3 M W , l à m việ c tr ự c tiế p lên t h a n h cái đ i ệ n áp máy phát đ i ệ n , v à nế u t r ị s ố t h àn h p h ầ n c h u k ỳ c ủ a dòng đ i ệ n quá đ ộ kh i đón g và o l ư ớ i b ằ n g b i ệ n pháp t ự đồn g b ộ không lớ n hơ n 3 , 5 I d đ. • Máy phát đ iện tuabin làm mát gián tiếp, v ận hành th e o k hố i MBA. • Máy phát đ iện tuabin n ư ớ c công s u ất đ ến 50MW. • các máy phát đ i ệ n tuabin n ư ớ c có liên hệ c ứ ng v ề đ iện với nhau và làm v i ệc qua m ộ t máy c ắt chung, với t ổ ng công s u ất đ ế n 50 M W. Trong các trườ n g h ợ p nêu trên có t h ể không dùng thiết b ị hoà đ ồ ng b ộ chính xác tự đ ộ ng hoặc nử a tự đ ộ ng. IV.3.46. K h i s ử dụn g ho à t ự đồn g b ộ là m bi ệ n p h áp chính đ ể đ ư a máy phát đ i ệ n v à o l à m v i ệc son g son g nên đ ặ t thiế t b ị ho à đồn g b ộ t ự độn g ở máy phát tuabi n n ư ớ c , còn ở máy phát t u a b i n hơ i thì đ ặ t thiế t b ị ho à đồn g b ộ b ằ n g ta y h o ặ c n ử a t ự động. IV.3.47. K h i s ử d ụ ng hoà đ ồ ng b ộ chính xác làm b i ện ph áp chính đ ể đ ư a máy phát đ i ệ n v à o là m v iệ c son g son g nên dùng th i ế t b ị ho à đồn g b ộ chính xác t ự độn g hoặ c n ử a t ự động . Đối với máy phát đ i ệ n công suấ t đ ế n 15MW , ch o phép dùng ho à đồn g b ộ chính xác b ằn g ta y kế t hợ p với thi ế t b ị ch ốn g đón g không đồn g bộ . IV.3.48. Theo qui đ ị nh đã nêu trên, t ất cả máy phát đ i ệ n ph ải trang bị thiết b ị hoà đồ n g b ộ tư ơ ng ứ ng đ ặt ở gi a n đ iều kh i ể n trung tâm h o ặc tủ đ i ề u kh i ển tại c h ỗ ( đối với máy phát đ iện tuabin n ư ớ c), h o ặ c đ ặt tại phòng đ iều khiển chính hoặc gian đ iề u kh i ể n k h ố i ( đối với máy phát đ iện tuabin). Không p h ụ th u ộ c vào biện pháp hoà đồ n g bộ , tất cả máy phát đ iện ph ải đư ợ c trang bị nh ữ ng thiết b ị thích h ợ p đ ể khi c ầ n thiết có t hể ho à đồ ng b ộ chính xác b ằng tay kết hợ p với khóa c h ố ng đó ng không đồ n g bộ . IV.3.49. Khi dùng bi ệ n ph áp hoà đ ồ ng b ộ chính xác đ ể đó ng vào lư ớ i đ iện từ hai máy phát trở lên qua m ộ t máy c ắt chung thì t r ư ớ c tiên phải hoà g i ữ a chúng với nhau b ằng b i ện ph áp hoà t ự đ ồ ng b ộ , sa u đó hoà vào l ư ớ i đ iện b ằ n g b iện pháp đ ồng b ộ chính xác. IV.3.50. T ại tr ạ m chuyển tiếp g i ữ a lư ớ i đ iện chính và nhà máy đ i ện - nơ i cần tiến h à n h ho à đồn g b ộ g i ữ a các p h ầ n t ử c ủ a h ệ t hốn g điệ n - p h ả i đư ợ c tran g b ị t h iế t b ị ph ụ c v ụ ch o v i ệ c ho à đồn g b ộ chính xác n ử a t ự độn g h o ặ c b ằ n g tay. Tự đ ộ n g đ i ề u c hỉ nh kích thích, đ i ệ n áp và công su ấ t ph ả n kháng ( T ĐQ) IV.3.51. Thi ết b ị tự đ ộ n g đ iều c h ỉnh kích thích, đ iện áp và công s u ất p h ả n kháng dùng đ ể: • Duy trì đ iện áp trong hệ t hố ng đ iện và trên th i ết b ị đ i ện th e o đ ặ c tu y ế n đã đ ịnh trư ớ c khi h ệ t h ố ng đ iện làm v i ệc bình thường. • Phân b ổ ph ụ tải p h ả n kháng g i ữ a các ng u ồ n công s u ất p h ả n kháng theo m ột qui l u ật đ ịnh trư ớ c. • Tăng cường đ ộ ổ n đ ị n h tĩnh và ổ n đ ịnh độ n g h ệ t h ố ng đ iện và c ản d ịu dao đ ộ ng x u ất hiện trong chế đ ộ quá đ ộ . IV.3.52 . Các máy đ i ệ n đ ồ ng b ộ ( máy phát đ iện, máy bù, đ ộ n g cơ đ iện) phải đư ợ c trang b ị T Đ Q. Các b ộ đ iều c h ỉ nh kích th ích phải phù h ợ p với yêu cầ u c ủ a tiêu chu ẩ n h iện h à n h đối với h ệ t h ố ng kích thích và phù h ợ p với đ i ề u k iện k ỹ th u ật c ủ a th i ết b ị thu ộ c h ệ t h ố ng kích thích. Đối với máy phát đ iện và máy bù đ ồ ng b ộ công s u ất n h ỏ h ơ n 2,5MW, trừ máy phát đ i ệ n ở nhà máy đ iện làm v i ệ c độ c lập h o ặc trong h ệ t hố ng đ i ệ n công s uấ t không l ớ n, c h ỉ đư ợ c s ử d ụ n g th iết b ị kích thích cư ỡ ng bứ c kiểu r ơ le. Đối với đ ộ ng cơ đ ồ n g b ộ p h ải trang bị thiết b ị T Đ Q tươ n g ứng với các đ i ều khoản đã quy đ ị nh (Ví dụ : đ ộ ng cơ đ ồ ng b ộ ph ải có kích thích cư ỡ ng b ứ c h o ặc kích thích h ỗ n hợ p, đ ộ ng cơ đ ồ ng b ộ dùng t rong m ộ t s ố trườ n g h ợ p đ ặc biệt p h ải có thêm T Đ D v . v. ). IV.3.53. P h ải đ ảm b ảo đ ộ tin cậy cao đối với thiết b ị TĐQ và các thiết b ị khác c ủ a h ệ t h ố ng kích thích đ ư ợ c cấp đ i ệ n từ máy b i ến đ iện áp cũng như p h ả i đ ảm b ảo độ tin cậy cao đối với các m ạch tư ơ ng ứng. Khi đ ấu T ĐQ vào máy b i ến đ iện áp có cầu c h ảy ở phía sơ cấp cần l ư u ý: • Đối với T ĐQ và các th i ết b ị khác c ủ a h ệ t h ố ng kích thích m à khi m ất ngu ồ n cung cấp có t h ể d ẫn t ớ i quá tải h o ặc là m g iảm kích thích c ủ a máy đ ế n m ức không c ho phép, p h ải nố i chúng vào m ạch nhị t h ứ c ủ a máy b iế n đ i ệ n áp mà không qua c ầu c h ảy h o ặc áptômát. • Th iế t b ị kích thích c ưỡ n g bứ c kiể u r ơ l e phả i đ ư ợ c t hự c hiệ n sa o ch o tránh là m v i ệ c sa i kh i m ộ t tron g các c ầ u c h ả y ở phía s ơ cấ p c ủ a máy biế n đ i ệ n áp b ị đứ t. Kh i đ ấ u T Đ Q v à o máy b i ế n đ i ệ n áp không có c ầ u c h ả y ở phía s ơ cấp , p h ả i t h ự c h i ện: • T Đ Q và các thiết b ị khác c ủ a h ệ t h ố ng kích thích phải đ ấu v à o m ạch n h ị t h ứ c ủ a nó qua áptômát. • P h ải có b i ện ph áp dùng t i ếp đ iểm p h ụ c ủ a áptômát đ ể l o ại trừ tình trạng quá tải h o ặc giảm kích thích đ ế n m ứ c không c ho phép m ỗ i khi áptômát tác độ ng. Về nguyên t ắc, không đ ư ợ c đ ấu chung th i ết b ị và dụ ng cụ đ o v à o máy biến đ iệ n áp đã đ ấu thiết b ị TĐ Q và các th i ết b ị khác c ủ a h ệ t hố ng kích thích. T r ường h ợ p Cá biệt có t h ể cho phép đ ấ u n h ưng p h ải qua áptômát h o ặc cầu c h ảy riêng. IV.3.54. Thiết b ị TĐ Q c ủ a máy phát tuabin nư ớ c p h ả i th ự c hiện sao cho khi m ất tải độ t n g ộ t thì trong đ iều k iện b ộ đ i ề u t ố c làm v i ệc chuẩn xác, b ảo v ệ đ iện áp cao không được tác động. Khi cần thiết có thể thêm vào TĐQ thiết bị giảm kích thích tác động nhanh. IV.3.55. S ơ đ ồ thiế t b ị kích th ích c ưỡ n g bứ c ki ể u r ơ l e phả i có k h ả n ăn g chu y ể n tác đ ộ n g c ủ a nó s a n g máy kích thích d ự phòng kh i máy n à y th a y th ế máy kích thích chính. IV.3.56. Thiết b ị kích thích hỗ n h ợ p (co m pun) c ần đư ợ c n ố i v à o máy b i ến dòng ở phía đ ầu ra c ủ a máy phát đ i ện h o ặc máy bù đồ n g b ộ ( phía thanh cái). IV.3.57. Ở nhà máy đ i ện h o ặc trạm đ iện không có ng ư ời tr ự c t h ường xuyên, đối với máy phát đ iện đ ồ ng b ộ 15MW t r ở lên hoặc máy bù đ ồ ng b ộ từ 15M V Ar trở lên, làm mát t r ự c tiếp, ở b ảng đ iều kh i ển p h ải có thiết b ị tự đ ộ ng h ạn c h ế quá tải tác đ ộ ng có t hờ i gian, p h ụ t h uộ c vào h ệ số quá tải. Th iết b ị t ự đ ộ ng h ạn c h ế quá tải không được phép cản trở kích thích cư ỡ n g b ứ c trong s u ố t th ờ i gi a n cho phép đối với loại máy t ương ứng. IV.3.58. Đối với máy phát công s u ất từ 100MW trở lên và đối với máy bù đ ồ ng b ộ công s u ất từ 100 MVAr trở lên nên đ ặ t h ệ t h ố ng kích thích tác đ ộ ng nhanh có TĐ Q tác độ ng m ạnh. Cá biệt , t u ỳ th u ộ c v à o va i tr ũ c ủ a nh à máy đ i ệ n đối với h ệ t h ố n g đ iện , có t h ể đư ợ c phép dùng các TĐ Q l o ạ i khác cũng n h ư h ệ t h ố n g kích thích tác độ n g chậ m. IV.3.59. H ệ t h ố ng kích thích và th i ết b ị TĐ Q p h ải đ ảm b ảo đ iều c h ỉnh dòng đ iện kích thích t ừ trị số n h ỏ n h ất cho phép đ ến trị số l ớ n n h ất cho phép m ộ t cách ổ n đ ị nh. Đối với máy bù đ ồ ng b ộ có h ệ t h ố ng kích thích không đ ảo c ự c đ i ề u c h ỉ nh, p hải đ ảm b ảo b ắt đ ầu t ừ t r ị số dòng đ iện rôto gần b ằng không, còn đối với máy bù đ ồ ng b ộ có h ệ t hố ng kích thích đ ảo c ự c - từ trị số õ m l ớ n n h ất c ủ a dòng đ i ệ n kích thích. Đối với máy phát làm v i ệc theo k hố i M B A p h ải có khả n ăng bù đ ư ợ c dòng đ i ệ n d o t ổ n t h ất đ iện áp trong M B A. IV.3.60. Máy phát đ iện công su ấ t từ 2 , 5 M W trở lên ở nhà máy thuỷ đ iện và nhà máy nh iệt đ iện có t ừ b ố n t ổ máy t r ở lên phải đ ư ợ c trang b ị h ệ t h ố ng t ự đ ộ ng đ iề u kh i ể n quá trình công nghệ chung cho nhà máy. Nếu không có hệ t h ố ng nói trên thì p h ải đ ặt h ệ t h ố ng đ iều kh i ển kích thích nhóm. N h ững h ệ t h ố ng này c ủ a máy phát đ iện ở nhà máy nhiệt đ iện đư ợ c t h ự c h i ện p h ụ th u ộ c v à o s ơ đ ồ , c h ế đ ộ làm v iệc và công s u ất c ủ a nhà máy đ iện. IV.3.61 . Các MBA có bộ đ iều c h ỉnh đ iện áp d ư ớ i tải (ĐAD T ) ở t rạm phân p hố i và ở h ệ t h ố n g t ự dùng c ủ a nhà máy đ iện, cũng n h ư b ộ đ iều c h ỉ nh tuy ế n tính ở trạm phân p h ố i đ ể duy trì hoặc thay đ ổ i đ iện áp ở m ứ c đã đ ịnh t rư ớ c, p h ải đư ợ c trang b ị h ệ t h ố ng tự độ ng đ i ề u c hỉnh h ệ số b i ến đổ i đ iện áp c ủ a MBA. Khi cần thiết thiết b ị tự đ ộ ng đ i ề u c h ỉnh p h ả i đ ảm b ảo đ iều c h ỉnh đ ố i ứ n g đ iện áp. Đối với trạm b iến áp có MBA (hoặc MB A tự ng ẫ u) có h ệ t hố ng tự đ ộ ng đ i ề u c h ỉnh tỷ số b iến đ ổ i đ i ện áp làm v i ệc song song, p h ải trang bị h ệ t h ố ng tự độ ng đ iều kh i ển quá trình công nghệ chung cho toàn t r ạm ho ặc h ệ t h ố n g đ iều c h ỉnh nhóm đ ể l o ại trừ việc x u ất hi ệ n dòng đ iện không cân b ằ n g g i ữ a các MBA. IV.3.62 . Các b ộ tụ đ iện bù cần đ ư ợc trang bị thiết b ị tự đ ộ ng đ iều c h ỉnh thích h ợ p. Tự đ ộ n g đ i ề u c hỉn h t ầ n s ố và công s u ấ t tác dụ ng (TĐF& T ĐP) IV.3.63. Hệ thống tự động điều chỉnh tần số và công suất tác dụng (TĐF & TĐP) dùng để: • Duy trì t ần số c ủ a h ệ t h ố ng đ iện h ợ p n h ất ( h ệ t hố ng đ i ệ n Q uố c gia, h ệ t hố ng đ iện liên h ợ p) và h ệ t h ố ng đ iện độ c lập trong chế đ ộ bình t h ư ờ ng th e o yêu c ầ u c ủ a tiêu chuẩn h iện hành về c h ất lượ n g đ iện n ăng. • Điều c h ỉ nh trao đ ổ i công s uất g i ữa các hệ t h ố ng đ iện h ợ p n h ất và h ạn c h ế quá dòng công suất qua các hệ liên l ạc kiểm tra trong và ngoài c ủ a h ệ th ố ng đ i ệ n h ợp nh ất và h ệ t h ố ng đ i ệ n. • Phân b ổ công s uất (trong đó có phân b ổ công s u ất kinh tế) gi ữ a các đ ố i tượng đ iều kh i ể n ở tất cả các c ấp đ iều đ ộ q u ả n lý ( g i ữ a h ệ t hố n g h ợ p n h ất, các h ệ th ố ng đ iện t r ong h ệ t hố ng h ợ p n h ất, các nhà máy đ iện t r ong h ệ t hố ng đ iện và các t ổ máy ho ặc các k h ố i trong nhà máy đ iện). IV.3.64. H ệ t h ố n g T ĐF & T ĐP (khi có ấ n đ ịnh p h ạ m v i đ iều c h ỉnh) ở nhà máy đ i ệ n, trong tình tr ạ n g h ệ t hố n g đ iện v ậ n h à nh bình t h ường, phải đ ảm b ảo duy trì độ lệch trung bình c ủ a t ầ n số so với tần s ố đã đ ịnh t r ong g i ới h ạn ± 0,1Hz trong kh o ả n g t h ờ i gian 10 phút m ộ t và h ạn c h ế quá dòng công suất qua các h ệ liên l ạ c k iểm tr a với m ứ c đ ộ k hố ng c h ế không í t h ơ n 70% b iên đ ộ dao đ ộ ng quá dòng công s u ất với chu k ỳ t ừ 2 phút trở lên. IV.3.65. T r ong h ệ t h ố ng TĐT & T ĐP p h ải có: • Th iết b ị tự đ ộ ng đ iều c h ỉnh tần s ố , đ i ề u c h ỉnh trao đổ i công s u ất và h ạ n c h ế quá dòng công s u ất đ ặ t tại các trung tâm đ iều độ . • Th iết b ị phân b ố tín h i ệu đ iều kh i ển g i ữ a các nhà máy đ iện b ị đ iều khi ể n với các thiết b ị h ạn c h ế quá dòng công s u ất qua các hệ liên l ạc kiểm tra bên t r ong h ệ t h ố ng đ ặt ở các trung tâm đ iều đ ộ c ủ a h ệ t hố ng đ i ệ n. Các tín h iệ u này đư ợ c n h ậ n từ h ệ t h ố n g T Đ T & T ĐP c ủ a cấp đ iều đ ộ cao h ơ n. • Th iết b ị dùng đ ể đ i ề u kh i ể n công suất tác d ụn g ở n h à máy đ iện có tham gia vào quá trình t ự đ ộ ng đ iều kh i ển công s u ất. • Các c ả m b i ế n quá dòng công s u ấ t tác dụn g v à các p h ươn g t i ệ n đ iề u kh iể n t ừ xa. IV.3.66. Thiết b ị T Đ T và T ĐP ở các trung tâm đ iều đ ộ p h ải b ảo đ ảm phát hiện đ ộ sai l ệch t hự c tế so với c h ế đ ộ đã đ ịnh sẵn, tạo lập và truyền các tác độ ng đ iều kh i ể n đ ế n trung tâm đ iều đ ộ cấp d ư ớ i và các nhà máy đ iện tham gia vào quá trình t ự đ ộ ng đ iều kh i ển công s u ất. IV.3.67. Thi ết b ị tự đ ộ n g đ iều kh i ển công su ấ t c ủ a nhà máy đ iện p h ải b ảo đ ả m: • N h ậ n và t ạo lập lại các tác đ ộ n g đ iều kh i ể n đ ư ợ c g ử i đ ến từ đ iều đ ộ c ấ p trên và hình th à nh tín hiệu tác độ ng đ iều kh i ển c ủ a cấp nhà máy . • Tạo lập các tác độ ng đ i ều kh i ển cho t ừ n g k h ố i. • Duy trì công s u ất c ủ a k h ố i phù h ợ p với các tác đ ộ n g đ iều kh i ển nh ậ n đư ợ c. IV.3.68. Đ i ều kh i ển công s uất nhà máy đ i ệ n ph ải t h ự c h iện với tần số ổ n đ ị nh, t h ay đổ i trong g i ớ i h ạn từ 3 đ ến 6%. IV.3.69. Đối với nh à máy thu ỷ đ iệ n , h ệ t hốn g đ iề u kh iể n công s u ấ t ph ả i có nhữn g th i ế t b ị t ự độn g b ả o đ ả m có t h ể khở i độn g v à d ừ n g t ổ máy , v à kh i cầ n cũng có t h ể chuy ể n san g ch ế đ ộ bù đ ồn g b ộ ho ặ c san g ch ế đ ộ phát ph ụ th uộ c và o đ iề u k iệ n v à c h ế đ ộ là m v i ệ c c ủ a nh à máy v à h ệ t hốn g điệ n , có tính đ ế n các h ạ n c h ế c ủ a t ổ máy. Tại nhà máy th u ỷ đ i ệ n, công s u ất c ủ a chúng xác đ ịnh theo c h ế đ ộ c ủ a dòng ch ả y cũng cần có thiết b ị tự đ ộ ng đ iều c h ỉnh công s u ất theo dòng c h ả y. IV.3.70. Thiết b ị T Đ T và T ĐP p h ải có khả n ăng thay đ ổ i các thông s ố chỉnh đ ịnh khi thay đổ i c h ế đ ộ làm v i ệc c ủ a đ ố i t ư ợ n g đ iều khi ể n và p h ải đ ư ợ c trang bị các ph ầ n t ử báo tín h iệ u, khóa liên đ ộ ng và b ảo v ệ đ ể n g ăn n gừ a các tác đ ộn g b ất l ợ i k h i c h ế đ ộ làm v i ệc bình t h ư ờ n g c ủ a đ ố i tư ợ ng đ iều kh i ể n có b i ến đ ộ ng hoặc khi có hư h ỏ ng trong b ản thõn thiết b ị. Các p h ầ n t ử nói trên cũng nhằm l o ại trừ nh ữ ng tác đ ộ ng có t h ể n g ă n cản các th i ết b ị c h ố ng sự cố t hự c hi ệ n c hứ c n ăng c ủ a chúng. Ở các nhà máy nh i ệt đ iện, thiết b ị T ĐT và T Đ P p h ải đư ợ c trang b ị các phần t ử nh ằm n g ăn n g ừ a s ự thay đ ổ i các thông s ố công nghệ l ớ n h ơ n m ứ c cho phép do tác độ ng c ủ a các thiết b ị đó trong t ổ máy h o ặ c k h ố i. IV.3.71. Các p h ương tiện đ i ề u kh i ển t ừ xa phải đ ảm b ảo đư a được các thông ti n v ề quá dòng công s u ấ t v à o các h ệ liên l ạ c bên tron g h ệ t hốn g v à các h ệ liên lạ c g i ữ a c ác h ệ t hống , truy ề n các tác độn g đ iề u kh iể n v à tín h i ệ u t ừ thi ế t b ị TĐ T v à TĐ P đ ế n các đố i t ư ợ n g đ iề u kh iể n cũng n h ư tru yề n các thông ti n c ầ n th i ế t đ ế n c ơ qua n q u ả n l ý c ấ p trên. Tự đ ộ ng ng ă n ng ừa m ấ t ổ n đ ị nh IV.3.72. Thiết b ị tự đ ộ ng n g ăn n g ừ a m ất ổ n đ ịnh c ủ a h ệ t h ốn g đ iện đư ợ ctrang bị t u ỳ th u ộ c theo t ừ ng đ iều kiện cụ t h ể, ở nh ữ ng n ơ i mà xột v ề kinh tế và k ỹ th u ật là h ợ p lý, đ ể g iữ đ ư ợ c đ ộ ổ n đ ịnh đ ộ ng t ố t n h ấ t và đ ảm b ả o d ự phòng ổ n đ ị n h t ĩnh ở c h ế đ ộ sau s ự c ố . Th iết b ị tự đ ộ ng n g ăn n g ừ a m ất ổ n đ ị nh có t hể đ ư ợ c áp d ụ ng trong n h ững tr ư ờ ng h ợ p sau: a. Cắt đường dây không có sự cố cũng n h ư đường dây bị sự c ố do ng ắ n m ạch m ộ t pha khi b ảo v ệ chính và T ĐL m ộ t pha làm v i ệc. Điều này có thể x ảy r a trong chế đ ộ đường dây m ang t ải l ớ n h o ặc trong khi s ử a ch ữ a l ư ớ i đ iện. C ho phép s ử dụ ng các thiết b ị tự độ ng trong các s ơ đ ồ l ư ớ i đ i ện sự c ố và trong các s ơ đ ồ và c h ế đ ộ làm v i ệc bình thườ n g c ủ a h ệ t h ố ng, n ếu v iệc m ất ổ n đ ịnh do thiế t b ị tự đ ộ ng t ừ c h ố i làm v i ệc không d ẫn đ ế n cắt p h ầ n l ớ n các p h ụ tải c ủ a h ệ t h ố ng (Ví dụ do tác đ ộ n g c ủ a T S T). b . Cắt các đườ ng dây do ng ắ n m ạch nh i ều pha khi b ả o v ệ chính làm v i ệc trong c h ế đ ộ làm v i ệc bình t h ư ờ ng và c h ế đ ộ sự cố c ủ a lư ớ i đ iện; cho phép không tính đ ến tr ư ờ ng h ợ p đường dây m ang tải l ớ n. c . Máy c ắ t t ừ ch ố i cắ t the o tác độn g c ủ a t h iế t b ị DT C kh i ngắ n mạc h tron g c h ế độ là m v i ệ c bình thườn g c ủ a h ệ th ốn g đ i ệ n v à tron g s ơ đ ồ bình t hườn g c ủ a l ư ớ i đi ệ n. d . Tách ra khái h ệ t h ố n g đ iện nh ữ ng đ ư ờ ng dây làm v i ệc không đồ ng b ộ trong c h ế đ ộ bình t h ường. e. Th i ế u công suất nghiờm tr ọ ng hoặc t hừ a công s u ất ở m ộ t trong các ph ầ n n ố i vào hệ t h ố ng h ợ p nh ấ t. f. Có các thiết b ị tự đ ộ ng đó ng l ại nh a nh ( T Đ LN) h o ặc T Đ L làm v i ệc trong s ơ đ ồ và c h ế đ ộ bình t h ư ờng. IV.3.73. Thiết b ị t ự đ ộ ng n g ăn n gừ a m ất đ ồ ng b ộ có t h ể đ ư ợ c s ử d ụ ng v à o n h ững m ụ c đích sau: a. Cắt m ộ t p h ần các máy phát đ iện c ủ a nhà máy th u ỷ đ iện - và đôi khi - cắt máy phát đ i ệ n h o ặc m ộ t s ố kh ố i ở nhà máy nh i ệt đ iện. b . G iả m h o ặ c tăn g ph ụ tả i c ủ a t u a b i n h ơ i m ộ t cách nhan h chún g tron g gi ớ i h ạ n có t h ể c ủ a thi ế t b ị nhiệ t (ti ế p t h e o đó không t ự độn g p hụ c h ồ i ph ụ t ả i nh ư c ũ ). c. Trong trườ n g h ợ p Cá biệt, có t h ể dùng đ ể cắt m ộ t p h ầ n p h ụ tải c ủ a các hộ tiêu t h ụ có t h ể c h ịu đ ư ợ c m ất đ iện n g ắn h ạ n (tự đ ộ ng cắt riêng p h ụ tải). d . Phân chia hệ t hố ng đ iện ( n ế u các b i ện pháp trên ch ư a đ ủ ). e. Giảm nhanh chúng và n g ắn h ạ n p h ụ tải trên tuabin h ơi (tiếp t h e o t ự đ ộng p h ụ c h ồ i p h ụ tải n h ư c ũ ). Th iết b ị tự đ ộ ng n g ăn n g ừ a m ất ổ n đ ịnh có t h ể làm thay đổ i c h ế đ ộ làm v i ệc c ủ a thiết b ị bù dọ c và bù ng a ng và các thiết b ị khác c ủ a đường dây t ải đ iện, Ví d ụ đ iện kháng bù ngang, bộ t ự đ ộn g đ iều c h ỉnh kích thích c ủ a máy phát v.v. G i ảm công s uất tác d ụ ng c ủ a nhà máy đ iện khi có s ự cố theo Điều I V .3 . 72 , m ụ c a và b, nên h ạ n c h ế lượng công s u ất d ẫ n đ ến tác độ ng TST trong h ệ t h ố ng hoặc d ẫn đ ế n n h ữ n g h ậu qu ả không m ong muố n khác. IV.3.74. C ườ n g đ ộ tín h i ệu đ iều kh i ể n c ủ a thiết b ị tự độ ng n g ăn n gừ a m ất ổ n đ ịnh (Ví d ụ công s u ất c ủ a máy phát đ iện b ị cắt h o ặc đ ộ sõu c ủ a giảm tải tuabin) phải đư ợ c xác đ ịnh b ở i c ư ờ ng đ ộ gây tác đ ộ ng (Ví d ụ lư ợ ng công s u ất tru y ề n tải giảm độ t n g ộ t khi n g ắn m ạch và th ờ i gi a n k éo dài ng ắ n m ạch) hoặc c ường đ ộ c ủ a quá trình quá đ ộ đư ợ c ghi n h ậ n tự độ ng, cũng n h ư bở i tình t r ạ n g n ặ ng n ề c ủ a chế độ ban đ ầu. T ình trạng n à y đư ợ c ghi n h ậ n trên máy đ o t ự đ ộ ng h o ặc đ ư ợ c ghi lại do nhân viên vận h à nh. Tự đ ộ ng c h ấ m d ứt c h ế đ ộ không đ ồ ng b ộ IV.3.75. Đ ể c h ấm dứ t c hế đ ộ không đ ồ ng b ộ ( K ĐB) n ếu nó x u ất hiện, p h ải dự a c h ủ y ế u vào các th i ết b ị tự độ ng. Các th i ết b ị n à y có nh iệm v ụ phân b i ệt c h ế đ ộ không đ ồ ng b ộ với dao đ ộ ng đ ồ ng bộ , n g ắn m ạch h o ặc các chế đ ộ làm v i ệc không bình t h ường khác. Trong p h ạ m v i có t hể, n h ững th i ết b ị nói trên p h ải t h ực hiện tr ư ớc tiên các b i ệ n ph áp th e o hướng làm nhẹ đ iều k iện tái đ ồ n g bộ , Ví dụ nh ư : • Nhanh chúng tăng p h ụ tải c ủ a tuabin h o ặc cắt m ộ t p h ần p h ụ tải các hộ tiêu t h ụ (ở ph ầ n h ệ t h ố ng đ ang th iế u h ụ t công s u ấ t). • Giảm công s u ất phát b ằng cách tác đ ộ ng lên bộ đ i ề u t ố c tuabin hoặc cắt m ộ t ph ầ n các máy phát đ iện (ở phần hệ t hố ng đ ang t h ừ a công s u ất). Việc tự đ ộ ng tách h ệ t h ố ng tại n h ữ n g đ iểm đ ịnh tr ư ớ c c h ỉ đượ c t h ự c h iện sau khi xu ất hi ệ n không đ ồ ng bộ , n ếu các b i ện pháp trên không kéo vào đồ n g b ộ đ ư ợ c sau khi đã qua m ộ t s ố chu k ỳ d a o đ ộ ng đ ịnh tr ư ớ c, hoặc khi c h ế đ ộ không đ ồ ng b ộ kéo dài quá g i ớ i h ạ n đã cho. Trong trườ n g h ợ p không đ ư ợ c phép làm v i ệc ở c h ế đ ộ không đồ n g bộ , tái đ ồ ng b ộ nguy h i ểm ho ặc kém hiệu q u ả , thì đ ể c h ấm dứ t KĐ B p h ải dùng thiết b ị phân chia có t h ờ i gian n h ỏ nh ất mà v ẫ n đ ảm b ảo ổ n đ ị nh theo các liên h ệ khác và tác đ ộ ng ch ọ n l ọ c c ủ a các thiết b ị tự đ ộ ng. IV.3.76. T ự đ ộ ng h ạn c h ế tần số g iảm ph ải đ ư ợ c t hự c hiện th e o tính toán sao cho khi có b ất k ỳ sự t h iếu h ụ t công suất nào trong h ệ t h ố ng đ iện h ợ p n h ất, trong hệ t hố ng đ iện h o ặc trong nút h ệ t hố ng đ iện thì k h ả n ă n g tần số g iảm x u ố ng d ư ớ i 45Hz đ ư ợ c hoàn toàn l o ại trừ. T hờ i gian tần số dư ớ i 47Hz không quá 20 giây, còn t ầ n số d ư ớ i 48,5Hz - không quá 60 giây. IV.3.77. H ệ t hố ng tự đ ộ ng h ạ n c h ế tần số g i ảm t hự c hiện: • Tự đ ộ ng đó ng ng uồ n d ự phòng theo tần s ố . • Tự đ ộ ng sa t h ải p h ụ tải theo tần số (TST). • Sa t h ải thêm phụ tải. • Đóng lại các p h ụ tải b ị cắt khi tần số đ ư ợ c khôi p hụ c (T ĐL TS). • Tách các nhà máy đ i ệ n ho ặc máy phát đ iện đ ể cân b ằ ng p h ụ tải, tách các máy phát đ i ệ n cung cấp riêng c ho t ự dùng nhà máy đ iện. IV.3.78. K h i tần s ố g iả m , v iệc đ ầu tiên là p h ải t ự đ ộ ng đó ng ng u ồ n d ự phòng đ ể g i ả m k h ố i lượ n g cắt p h ụ tải h o ặc t hờ i gian ng ừ ng cung cấp đ iện cho các hộ tiêu t h ụ, gồ m các b i ện pháp sau: • Huy độ n g d ự phòng nóng ở các nhà máy nh i ệt đ iện. • Tự đ ộ ng kh ở i đ ộ ng các máy phát tuab i n nư ớ c đ ang ở c h ế đ ộ d ự phòng. • T ự độn g chuy ể n các máy phát tuabi n n ướ c đan g là m v iệ c ở c h ế đ ộ bù sang c h ế đ ộ phát. • Tự đ ộ ng kh ở i đ ộ ng các tuabin khí. IV.3.79. V i ệc tự độ ng sa t h ải p h ụ tải theo t ầ n số đư ợ c t hự c hi ệ n b ằng cách c ắt s ố lư ợng n h ỏ các p h ụ tải theo m ứ c đ ộ g i ả m tần số (T S T 1) ho ặ c theo m ứ c đ ộ k éo dài c ủ a t hờ i gi a n g i ảm tần số (TST2). Th iết b ị TST phải đ ặt tại các t r ạm c ủ a h ệ t h ố ng. Cho phép đ ặt chúng tr ự c tiếp t ạ i h ộ tiêu t h ụ n h ư n g ph ải do ng à nh đ iện qu ả n lý. K h ố i lượng cắt p h ụ tải đượ c xác đ ịnh căn cứ vào v i ệc đ ảm b ảo tính h i ệu q u ả khi có b ấ t k ỳ s ự th i ế u h ụ t công s u ấ t nào ; th ứ t ự c ắ t đượ c c họ n sa o ch o gây th i ệ t h ạ i ít nhất d o ngừn g cun g c ấ p đ i ệ n . Đô i kh i p h ả i dùng nhi ề u t h i ế t b ị TS T v à nh iề u c ấ p tác độn g c ủ a TST . Các p h ụ t ả i qua n t r ọn g thườn g p h ả i cắ t sa u cùng. Tác đ ộ ng c ủ a TST phải p h ố i hợ p với tác đ ộ ng c ủ a các thiết b ị T ĐL và T Đ D. Không cho phép giảm khối lượng TST do tác động của TĐD hoặc do nhân viên vận hành. IV.3.80. V iệc sa thải thêm p h ụ t ải p h ải đ ư ợ c áp d ụn g ở các hệ t h ố ng đ i ệ n ho ặc ở m ộ t ph ầ n h ệ t h ố ng đ i ệ n m à ở đó có k h ả n ăng thiếu h ụ t công s u ất lớn và T S T tác đ ộ ng ít hiệu q u ả, xột về m ứ c đ ộ cũng như t ố c đ ộ sa thải. Cấp q u ản l ý h ệ t h ố n g đ iện xác đ ịnh sự c ầ n th i ết p h ả i th ự c hiện sa t h ải thêm, k h ố i l ượng sa t h ải và các y ếu tố cần tác độ ng (cắt các ph ầ n t ử cu n g cấp, g i ảm nh a nh công s u ất tác d ụ ng v.v.). IV.3.81. Thiết b ị TĐ L TS dùng đ ể g iảm t hờ i gian ng ừ ng cung c ấp đ iện c h o các hộ tiêu t h ụ khi tần số p h ụ c h ồ i d o đó ng các ng uồ n công s u ất, tái đ ồ n g b ộ h o ặc đ ồ ng b ộ theo các đ ư ờ ng tru y ền tải đã cắt. Khi b ố trí thiết b ị và phân b ổ ph ụ tải theo thứ t ự , T Đ L TS nên tính đ ế n m ứ c độ qu a n tr ọ ng c ủ a p h ụ tải, khả n ăng cắt chúng b ằng T S T, sự p h ứ c tạp và th ờ i gian trễ c ủ a việc p h ụ c hồ i các đư ờng dây không trang b ị tự đ ộ ng hóa (c ă n cứ vào các qui trình v ận hành củ a đố i tượng). Thông t h ư ờ ng thứ tự đó ng các p h ụ tải b ằng T Đ L TS n g ư ợ c với thứ tự sa thải theo T S T. IV.3.82. V i ệc tách các nhà máy đ iện, máy phát đ iện đ ể cân b ằ ng p h ụ tải h o ặ c tách riêng máy phát cung cấp c h o tự dùng c ủ a nhà máy đ iện đư ợ c t hự c hi ệ n n h ằm các m ụ c đích sau: • Để duy trì cung cấp tự dùng cho nhà máy đ iện. • Để n g ăn n g ừ a m ất đ i ệ n toàn b ộ nhà máy đ iện khi th i ết b ị h ạn c h ế g iảm tần số từ c hố i làm v i ệc h o ặc làm v i ệc không hiệu q u ả theo Điều IV.3.79 và IV.3.81. • Để b ảo đ ả m cung c ấp đ iện cho những hộ tiêu t h ụ đ ặc b i ệt quan tr ọ ng. • Để thay c h o v i ệc sa thải thêm p h ụ tải, khi mà các tính toán kinh t ế k ỹ th u ậ t c h ứ n g t ỏ là h ợ p lý. IV.3.83. S ự cần t h iết p h ải dùng b i ện pháp sa t h ải thêm p h ụ tải, k h ố i l ư ợng cắt tải (khi T S T ) v à đó n g t ả i (kh i TĐ L TS) , m ứ c c h ỉn h đ ịn h t hờ i gian , tầ n s ố , v à c ác thông số kiểm tra khác đối với thiết bị hạn chế giảm tần số được xác định trong điều kiện hệ thống điện vận hành theo qui phạm hiện hành và các qui định liên quan khác. Tự đ ộ ng h ạ n c h ế t ầ n s ố tă ng IV.3.84. Với m ụ c đích ngăn n g ừa tần số tăng c a o quá m ứ c cho phép c ủ a các nhà máy nh iệt đ iện có k h ả n ă ng v ận hành song song với các nhà máy thuỷ đ iện công s u ất rất l ớ n trong t r ườ n g h ợ p m ất tải độ t n g ộ t, p h ải s ử d ụ ng thiết b ị tự đ ộ ng tác đ ộ ng kh i tần s ố v ư ợ t quá 52 ữ 53Hz. Các th i ết b ị này tr ư ớ c h ết p h ải tác đ ộ ng đ i c ắt m ộ t s ố máy phát đ iện c ủ a nhà máy th u ỷ đ iện. Cũng có t h ể sử d ụ ng thiết b ị tác đ ộ ng đ i tách nhà máy nh i ệt đ i ệ n ra khái nhà máy th u ỷ đ iện n h ư n g v ẫn g iữ l ạ i cho nhà máy nh i ệt đ iện m ộ t p h ụ tải càng g ầ n với công suất c ủ a nó c àng t ố t. Ngoài ra đối với p h ầ n h ệ t h ố ng đ iện c h ỉ gồ m toàn các nhà máy thuỷ đ iện p hải b ố trí thiết b ị n h ằm h ạn c h ế h iện t ư ợ ng t ầ n số tăng đ ến 60Hz do s ự c ố , b ằ ng cách cắt m ộ t s ố máy phát đ iện đ ể b ảo đ ảm các p h ụ tải đ ộ ng cơ đ iện làm v i ệ c đ ư ợ c bình t h ư ờ ng. Còn đối với p h ần h ệ t h ố n g c h ỉ gồ m t o àn n h à máy n h iệ t đ i ệ n thì p h ả i b ố trí thi ế t b ị hạ n c h ế t h ờ i gia n t ầ n s ố tă n g k éo d à i t ớ i tr ị s ố m à ph ụ tả i c ủ a kh ố i không v ư ợ t r a khá i g i ớ i h ạ n phạ m v i đi ề u ch ỉ n h c ủ a chúng. Tự đ ộ ng h ạ n c h ế đ i ệ n áp gi ả m IV.3.85. Thiết b ị tự đ ộ ng h ạ n c h ế đ iện áp giảm đượ c lắp đ ặt n h ằ m m ụ c đích loại trừ phá vì ổ n đ ị nh c ủ a p h ụ tải và p h ản ứng g i ảm đ iện áp dây chu yề n ở c h ế đ ộ sau s ự c ố c ủ a h ệ t h ố ng đ iện. Các thiết b ị này không c h ỉ theo dừi riêng t r ị số đ iện áp m à còn có t h ể k iểm tra các thông s ố khác, k ể cả t ố c đ ộ b i ến thiên c ủ a đ iện áp. Ngoài ra nó còn có nh i ệ m v ụ tăng c ư ờ ng kích thích c ưỡ n g b ứ c các máy đ iện đồ ng bộ , thi ế t b ị bù c ưỡ ng bứ c, cắt các c uộ n kháng và - trong t rư ờ ng h ợ p b ắt b u ộ c khi các tính toán k ỹ th u ật cho t h ấy lư ớ i đ i ệ n không đ ủ k h ả n ăng k h ắc p hụ c - thì đ i cắt p h ụ tải. Tự đ ộ ng h ạ n c h ế đ i ệ n áp t ă ng IV.3.86. Với m ụ c đích hạn c h ế t hờ i gian tăng đ i ệ n áp trên các th i ết b ị cao áp c ủ a đườ ng dây tru y ền tải đ iện, nhà máy đ i ệ n và trạm đ i ện do v i ệc cắt các pha c ủ a đ ư ờ ng dây t ừ m ộ t phía, p h ải s ử d ụ ng thi ế t b ị tự đ ộ ng tác độ ng khi đ iện áp t ăng quá 110 - 130% đ i ệ n áp danh đ ịnh, khi cần th i ết p h ải kiểm tra trị số v à hư ớ n g công s u ất ph ả n kháng trên các đườ ng dây truyền tải đ iện. Các thiết b ị này phải tác độ ng có t h ờ i gian duy trì, có tính đ ến t h ờ i gian quá đ i ệ n áp cho phép, và đ ư ợ c c h ỉnh đ ị nh theo t h ờ i gian quá đ i ệ n áp đó ng c ắt, quá đ i ệ n áp khí qu y ể n và dao đ ộ ng, v ịờc đ ầ u tiên là p h ải đ i đó ng các đ iện kháng bù ng a n g ( n ếu chúng đ ư ợ c lắp ở nhà máy đ iện và trạm đ iện nơ i ghi n h ậ n có t ă n g đ iện áp ). Nếu nhà máy đ i ệ n và t r ạm đ iện không có đ i ệ n kháng bù ng a ng có máy c ắt, h o ặc v iệc đó ng các cu ộ n kháng đó không g i ảm đ ư ợ c đ iện áp n h ư yêu cầ u thì th i ết b ị ph ải tác đ ộ n g đ i cắt đư ờng dây đã gây ra tăng đ iện áp . Tự đ ộ ng ng ă n ng ừa quá t ả i IV.3.87. Thiết b ị tự đ ộ ng n g ăn n gừ a quá tải đ ư ợ c dùng đ ể h ạn c h ế t hờ i gian kéo dài dòng đ iện quá t ải trên đường dây, trong MBA, t r ong tụ bù d ọ c, n ếu t hờ i gian n à y v ư ợ t quá m ứ c cho phép. Th iết b ị n à y p h ải tác đ ộ ng đ i gi ả m tải nh à máy đ iện, chúng có t h ể tác đ ộ ng cắt p h ụ tải và phân chia h ệ t hố ng và − ở cấp c u ố i cùng − c ắ t n h ững th i ết b ị c h ịu quá tải. Khi đó phải có biện pháp ngăn ngừa phá vì ổn định và các hậu quả không mong muốn khác. Đi ề u kh i ể n từ xa IV.3.88. Đ i ều kh i ển t ừ xa (g ồ m đ i ều kh i ển t ừ xa, tín h i ệu từ xa, thu t h ập s ố liệu từ xa, đ o lư ờ n g từ xa và đ iều c h ỉnh t ừ xa), trong đó có hệ t hố ng SCADA, đư ợ c dùng để đ iều hành n h ững công trình đ iện phân tán có liên h ệ với nhau trong c h ế đ ộ v ậ n hành chung, và k i ểm sóat chúng. Điều k i ệ n b ắt b uộ c khi dùng đ iều kh i ể n từ x a là tính h ợ p l ý về k i nh t ế k ỹ th u ật, nâng c a o h i ệu qu ả công tác đ iều đ ộ (làm cho c h ế đ ộ v ậ n h à nh và quá trình s ả n x u ất t ố t h ơ n, x ử lý s ự cố nhanh, n âng cao tính k i nh tế và đ ộ ti n c ậy làm v i ệc c ủ a các thiết b ị đ i ệ n, tă n g c h ấ t lư ợ ng đ iện n ă ng, g i ảm số lượng nhân viên v ậ n h à nh, không c ần n g ư ờ i tr ự c ca thường xuyên, g i ảm m ặt b ằng sản x u ất v.v.). Các p h ư ơ ng tiện đ iều khi ể n từ x a cũng có t hể dùng đ ể tr uy ề n đ i xa các tín h iệ u c ủ a h ệ t h ố n g tự đ ộ n g đ iều c h ỉ n h tần s ố , thiết b ị tự đ ộ n g c h ố ng sự cố và các h ệ t h ố n g t h iết b ị đ iều c h ỉnh và đ iều kh i ển khác. IV.3.89. K hố i l ượng đ iều kh i ển t ừ x a c ủ a trang bị đ iện ph ải đ ư ợ c xác đ ị nh t h eo tiêu ch u ẩ n ngành h o ặc các qui đ ị n h h ướ n g d ẫn khác phù h ợ p với k h ố i l ư ợ ng tự đ ộ ng hóa. Các p h ư ơ ng tiện đ iều kh i ể n từ xa t r ư ớ c h ết dùng đ ể thu thập các thông tin v ề c h ế đ ộ làm v iệ c, tình t rạ ng hoạt đ ộ ng c ủ a thiết b ị đó ng cắt chính, v ề n h ững th a y đ ổi khi xuất h i ện c h ế đ ộ h o ặc tình t r ạng sự c ố , và đ ể k iểm tr a v i ệc th ự c h iện các lệ nh đó ng cắt (theo kế h o ạch s ản x u ất, s ử a c h ữ a, v ận hành). Ngoài ra, thiết b ị đ iề u kh i ể n từ xa còn t ạo đ i ều k iện t h u ận l ợ i cho nhân viên vận hành áp dụ ng các chế đ ộ t h ích h ợ p v à o quy trình công ng h ệ. Kh i xác đ ị n h khố i l ượn g đ iề u kh iể n t ừ x a c ủ a các công trình đ iệ n không có ngườ i tr ự c c a t hườn g xuyên , đ ầ u tiên ph ả i xe m xộ t kh ả n ă n g dùng các thi ế t b ị báo tín h i ệ u đơ n g iả n nh ấ t (dùng tín h iệ u cả n h báo s ự c ố t ừ x a có ha i tín h iệ u tr ở lên ) . IV.3.90. H ệ th ố n g đ iều kh i ển từ xa phải có đ ủ t h iết b ị cần th i ết đ ể tập trung g i ải qu y ết v ấ n đ ề xác lập c h ế đ ộ làm v i ệc c ủ a các công trình đ i ệ n trong lư ớ i đ i ệ n p h ứ c t ạ p m ộ t cách tin c ậ y và kinh t ế, n ếu nh ững v ấ n đ ề đó không giải qu y ết đư ợ c b ằ n g các p h ương tiện tự độ ng. Đối với các công trình đ iện có đ ặt đ iều kh i ển từ xa, các thao tác đ iều kh i ển cũng n h ư tác đ ộ ng c ủ a thiết b ị b ảo v ệ và tự đ ộ ng không n h ất thiết có thêm n h ữ n g t h ao tác phụ tại c h ỗ ( do ngư ờ i tr ự c ca hoặc gọ i n g ư ờ i đ ế n). Nếu chi phớ và các chỉ tiêu kinh t ế k ỹ th u ật c ủ a đ iều kh i ển từ x a v à tự độ ng hóa n h ư nhau thì nên ưu tiên dùng t ự đ ộ ng hóa. IV.3.91. Tín hiệu t ừ xa đượ c dùng đ ể: • P h ả n ánh lên trun g tâm đ iề u đ ộ v ề tr ạ n g thỏ i v à tình t rạ n g c ủ a thi ế t b ị đón g cắt c ủ a công trình đ i ệ n t hu ộ c c ơ qua n q u ả n l ý t r ự c t iế p h o ặ c p h ả n ánh lên nhữn g trung tâm đ i ề u đ ộ cấ p trên có ý nghĩ a qu y ế t đ ị n h đ ế n c h ế đ ộ là m v i ệ c c ủ a h ệ t hốn g cung cấ p đ i ệ n. • Nạp các thông tin vào máy tính hoặc vào t h i ết b ị x ử lý thông tin. • Tru y ền các tín h i ệu sự cố và các tín hiệu c ả nh báo. Tín h iệ u từ xa từ các công trình đ iện d ư ớ i s ự đ iều h à n h c ủ a m ộ t s ố t rạm đ iều độ t h ường p h ả i truyền các tín h i ệu lên các đ iều đ ộ cấp trên bằng cách chu y ể n tiế p ho ặc chuy ể n các tín h i ệu có c h ọ n l ọ c từ các tr ạ m đ iều đ ộ cấp dư ớ i. Hệ t hố ng truy ề n thông tin t h ường p h ải th ự c h iện không nh i ều h ơ n m ộ t cấp chuy ể n tiếp. Để truy ề n tín h i ệ u từ xa v ề tình t r ạ n g ho ặc trạng thỏi c ủ a thiết b ị đ iện ở công trình điện thường phải dùng một tiếp điểm phụ của thiết bị hoặc tiếp điểm của rơle lặp lại. IV.3.92. Đ o l ư ờ ng từ xa p h ải b ả o đ ảm tru yền các thông s ố chính về đ iện h o ặc v ề công ng h ệ (Các thông số đ ặ c tr ư ng c h o c h ế đ ộ là m v iệc c ủ a t ừ ng công trình), các thông s ố n à y rất cần th i ết đ ể xác l ập và k i ểm tr a c h ế đ ộ làm v i ệc t ố i ư u c ủ a toàn b ộ h ệ t h ố ng cung cấp đ iện cũng n h ư đ ể n g ă n n gừ a h o ặ c giải trừ quá trình s ự cố có t h ể x ả y r a. Đo lường từ xa các thông số quan t rọ ng n h ất − cũng n h ư các thông số cần th i ết đ ể chu y ể n tiếp, đ ể l ư u trữ h o ặc ghi lại − p h ả i đượ c t h ự c h iện liên t ụ c. Hệ t hố ng truy ề n đ o l ư ờ ng t ừ xa lên các trung tâm đ i ề u đ ộ cấp trên t h ư ờng đư ợc t hự c hi ệ n không nh i ều h ơ n m ộ t cấp chuy ể n tiếp. Đối với các thông s ố không yêu c ầu k iểm tra t h ư ờ ng xuyên, v i ệc đ o l ư ờ ng t ừ xa ph ải đư ợ c t hự c hiện theo đ ịnh kỳ ho ặc theo yêu c ầu. K h i t h ự c h i ệ n đ o l ườn g t ừ x a phả i tính đ ế n nh u cầ u đ ọ c s ố li ệ u ng a y tạ i c h ỗ ( n g a y tạ i b ả n g đi ề u kh i ể n) . The o nguyên t ắc , n h ữn g b ộ b i ế n đ ổ i (cả m b iế n đ o l ườn g t ừ x a ) dùng đ ể đ o ch ỉ s ố tạ i c h ỗ p h ả i đ ượ c đ ặ t nga y trên b ả n g đồn g h ồ đ o , nế u c ấ p chính xác đ o l ư ờn g đư ợ c g i ữ nguyên (xe m C hư ơn g I. 6 - Ph ầ n I). IV.3.93. K h ố i l ư ợ ng đ iều kh i ể n từ xa c ủ a trang bị đ iện, các yêu c ầu c ủ a thiết b ị đ iều kh i ể n từ xa và các kênh liên lạc trong h ệ t hố ng đ iều c h ỉnh từ xa đư ợ c xác đ ị n h bở i độ chính xác, đ ộ tin cậ y và t h ờ i gian trễ c ủ a thông tin khi th i ết k ế tự độ ng đ i ề u c h ỉnh tần s ố và dòng công s uất trong hệ t hố ng đ iện hợ p nh ất. Đ o lư ờ ng t ừ xa các thông số c ầ n th i ết đối với h ệ t hố ng tự độ ng đ iều c h ỉ nh tần số và dòng công su ất ph ải đư ợ c t hự c hiện liên t ụ c. Tu y ế n tru y ền xa ( kênh liên l ạc) p h ụ c v ụ c h o v iệc đ o dòng công s u ất và truy ề n các tín h i ệu đ iều c h ỉnh t ừ xa đ ến các nhà máy đ iện chính hoặc đ ế n nhóm các nhà máy đ iện đ iều c h ỉnh, t h ư ờ ng có tu y ế n kênh đ iều kh i ển từ xa kép g ồ m hai kênh độ c lập. Trong các th i ết b ị đ i ề u khiển từ x a p h ải có b ộ b ảo v ệ tác đ ộ n g đ ế n h ệ t h ố ng t ự đ ộ ng đ i ề u c h ỉnh khi có sự cố trong th i ết b ị hoặc trong các kênh đ i ề u kh i ển từ xa. IV.3.94. T r ong t ừng t r ườ n g h ợ p cụ t h ể p h ải xem xột m ộ t cách thích đáng các vấn đ ề v ề đ iều kh i ể n từ xa ( đ ặc biệt là khi t hự c hiện các kênh liên l ạc và các t r ạm điều đ ộ ), k iểm tr a v à đ iều khiển quá trình s ản x u ất trong h ệ t h ố ng đ iện, cấp khí đ ố t, c ấp nh iệt, thông gió và ch i ếu sáng công cộ ng. IV.3.95. Đối với các trạm đ iện lớ n và các nhà máy đ iện có nh iề u máy phát đ iện mà kh o ả ng cách t ừ gian máy , trạm b iến áp t ăng áp và các công trình khác đ ến t r ung tâm đ iều kh i ển quá l ớ n, khi h ợ p l ý v ề m ặt k ỹ thuật nên đ ặt các thiết b ị đ i ề u kh i ể n t ừ x a tron g n ộ i b ộ nh à máy . S ố l ượn g các thi ế t b ị đ iề u kh i ể n t ừ x a n à y p h ả i phù hợ p v ới các yêu c ầ u đ i ề u khiể n quá trình công ng h ệ c ủ a nh à máy , cũng nh ư phù hợ p với các c h ỉ tiêu kin h t ế k ỹ thuậ t c ủ a t ừn g công trình c ụ t h ể. I V . 3 .9 6 . Kh i s ử dụn g ph ố i hợ p các h ệ t hốn g đ i ề u khi ể n t ừ x a khác nha u tron g cùng m ộ t trạ m đ i ề u độ , the o nguyên t ắ c , các tha o tác c ủ a nhân v iên đ i ề u đ ộ p h ả i g i ốn g nhau. IV.3.97. K h i sử d ụ ng thiết b ị đ i ề u kh i ển từ xa p h ải có khả n ă n g c ắt tại c h ỗ t rong n h ững trư ờ ng h ợ p sau đ ây: • Cắt đ ồ n g t hờ i tất cả các m ạch đ iều kh i ển từ xa và tín hiệu từ xa b ằ n g t h iết b ị có t h ể trụng thấy rõ c h ỗ m ạch b ị cắt. • Cắt m ạch đ iều kh i ển t ừ xa và tín h i ệu từ xa c ủ a từ n g đ ố i tượ n g b ằng các h à ng k ẹp đ ặc biệt, h ộ p t h ử ngh i ệm và các thiết b ị khác có c ấ u tạo sao cho thể h iện rõ c h ỗ m ạch bị cắt. IV.3.98 . Các liên hệ bên ngoài th i ết b ị đ iều kh i ể n từ x a ph ải đư ợ c t hự c hi ệ n theo các yêu cầu c ủ a Ch ươ n g I V . 4 . IV.3.99. Thiết b ị đ o l ường - c ả m b iến (cảm b iến đ o lư ờ ng t ừ xa) là những dụ n g c ụ đo lư ờ ng đ iện cố đ ịnh p h ả i đượ c lắp đ ặt theo Chương I . 6 - P h ầ n I. IV.3.100. Để làm kênh đ iều kh i ển từ xa, có t h ể dùng các kênh cho các m ụ c đích khác ho ặc dùng chính các kênh dây d ẫ n (cáp ng ầ m ho ặc dây trên không, cáp quang v.v. ), kênh cao t ần theo các đư ờng dây t ải đ iện và l ưới phân p hố i, kênh phát thanh, kênh tiếp súng liên lạc. Việc c h ọ n kênh đ iều khiển t ừ xa, dùng các kênh có sẵn ho ặc lập kênh m ớ i, p h ải dự a trên tính h ợ p l ý v ề kinh tế - k ỹ thuật và yêu c ầu v ề đ ộ tin cậy. I V . 3 .10 1 . Đ ể sử dụ ng h ợ p lý th i ết b ị đ iều kh i ển từ xa và các kênh liên l ạc (khi đ ộ tin c ậ y và c h ất lượng t r u y ề n d ẫn c ủ a chúng đã b ả o đ ảm yêu c ầu k ỹ thuật), cho phép: 1 . Đo công s u ất từ x a m ộ t s ố đường dây s o ng s o ng cùng đ iện áp b ằ n g m ộ t thiế t b ị đ o t ổ ng công s u ất. 2 . Đo t ừ xa theo p h ư ơ ng th ứ c gọ i đ ến trạm k iểm tra thông qua mộ t thiết b ị chung đ ể đ o các đố i t ượ n g đ ồ ng nhất - còn ở các tr ạ m đ iều đ ộ thì dùng m ột đ ồ ng h ồ đ ể đ o các đ ại lượ n g t ừ các tr ạm k i ể m tra khác nh a u truy ề n t ớ i; khi đó ph ải loại trừ khả n ă ng truy ề n đ ồ ng t hờ i h o ặc n h ậ n đồ n g t hờ i các đ ại lư ợ ng đ o. 3 . Để giảm b ớ t k h ố i lượng đ o từ xa, cần tính đ ến k h ả n ă ng thay t h ế chúng bằ ng các tín h i ệu từ xa, phản ánh trị số g i ớ i h ạ n c ủ a các thông số cần k i ể m s óa t , ho ặc b ằng thiết bị báo tín hiệu và ghi lại độ sai lệch của các thông số đó với trị số tiêu chuẩn qui định. 4 . Để b ảo đ ảm tr uy ền đ ồ ng th ờ i các tín h i ệu liên t ụ c v ề đ o lườ n g t ừ xa và tín h iệu từ xa p h ải dùng thiết b ị đ iều khiển t ừ xa p h ứ c h ợ p. 5 . Dùng cùng m ộ t thiết b ị truy ề n d ẫ n đ iều kh i ển từ xa làm v i ệc cho nhiều tr ạ m đ iều đ ộ , cũng n h ư m ộ t thiết b ị đ i ề u kh i ển từ xa c ủ a m ộ t tr ạ m đ iều đ ộ làm v i ệ c cho m ộ t s ố đ iểm k iểm tra. IV.3.102. Ng u ồ n cung c ấp c ủ a thiết b ị đ iều khiển từ xa (ng uồ n chính cũng n h ư ng u ồ n d ự phòng) ở các tr ạm đ iều đ ộ v à đ i ể m k iểm tr a đư ợ c dùng chung cho các thiết b ị th u ộ c kênh liên l ạc và đ iều kh i ển t ừ xa. Tại đ iểm k iểm tra dùng dòng đ i ệ n th a o tác xo a y ch iề u và đã có s ẵn ngu ồ n d ự phòng thì vẫn p h ải có ng u ồ n d ự phòng dành riêng c ho t h i ết b ị đ iều khiển t ừ xa (Ví dụ n h ư n h ữ n g phân đ o ạn khác nh a u c ủ a thanh cái, các đ ầu v à o d ự phòng ho ặc giàn ắ cquy c ủ a các th i ết b ị kênh liên lạc, máy b iế n đ iện áp ở đ ầu v à o đ i ệ n áp trích t ừ tụ đ i ệ n thông tin liên l ạc v.v.). Về nguyên t ắc, n ếu h ệ t h ố ng đ i ệ n không có ng uồ n d ự phòng thì đ i ều kh i ển từ xa cũng không c ần đ ặt ng u ồ n d ự phòng. Tại đ iểm k iểm tra dùng đ i ện ắcquy, ngu ồ n d ự phòng cho đ i ều kh i ể n t ừ xa phải đư ợ c t h ự c hiện qua bộ đ ổ i đ iện. V i ệc cấp đ iện d ự phòng cho thiết b ị đ iều kh i ển từ xa tại trạ m đ i ề u đ ộ c ủ a h ệ t hốn g đ i ệ n hợ p n h ấ t v à các Đ i ệ n l ự c phải đư ợ c t h ự c h i ệ n b ằ n g nguồ n đi ệ n riêng ( ắcqu y v à b ộ n ắ n đ i ệ n , máy phát đ i ệ n di độn g v.v.) , s ử dụn g chun g ch o c ả th i ế t b ị kênh liên lạ c v à đ i ề u kh iể n t ừ xa. Kh i nguồ n cấ p đ i ệ n chính b ị s ự c ố , việ c chu y ể n san g ng u ồ n d ự phòng p h ả i t h ự c h i ệ n t ự động . Nh u cầ u th i ế t l ậ p nguồ n d ự phòng ở các t rạ m đ i ề u đ ộ xí nghi ệ p công nghi ệ p đượ c xác đ ị n h p h ụ th u ộ c v à o yêu c ầ u bả o đả m cun g cấ p đ i ệ n t i n cậ y. IV.3.103. Tất cả các th i ết b ị và tủ đ iều kh i ể n từ xa p h ả i đượ c đ ánh d ấ u và đ ặ t ở c h ỗ th u ậ n tiện cho vận h à nh. C h ư ơng IV.4 MẠCH ĐIỆN N HỊ TH Ứ P h ạ m vi áp d ụ ng IV.4.1. Ch ương này áp d ụ ng cho các m ạch nhị t h ứ ( m ạch đ iều kh i ển, đ o l ư ờng, tín h i ệ u, k iểm tra, tự đ ộ ng và b ả o v ệ) c ủ a các trang bị đ iệ n. Yêu cầ u c ủ a m ạ ch n h ị t h ứ IV.4.2. Điện áp làm v i ệc c ủ a m ạ c h n h ị t h ứ không đư ợ c l ớ n h ơ n 500V. T rư ờ ng h ợ p m ạ ch nh ị t h ứ không liên l ạc với m ạch n h ị t h ứ khác v à t h i ết b ị c ủ a m ạch đó b ố trí riêng b iệt thì đ iện áp làm v i ệc đượ c phép đ ế n 1k V . Việc đ ấu n ố i m ạch n h ị t h ứ p h ải phù h ợ p với môi trư ờ ng xung qu a nh và các yêu cầu v ề an toàn. IV.4.3. Ở nhà máy đ i ện, trạm đ iện và xí ngh i ệp công ngh i ệp p h ả i dùng cáp nhị t h ứ r uộ t b ằng đồ ng. IV.4.4. Th e o đ iều k iện đ ộ b ền cơ h ọ c: 1 . R u ộ t cáp n h ị t h ứ n ố i v à o h à n g k ẹ p c ủ a tủ đ iện, thiết b ị và/h o ặc b ằng v ặ n vít ph ải có t i ết di ệ n không n h ỏ h ơ n 1 , 5 mm 2 (tron g m ạc h dòng đ i ệ n 5 A - 2 , 5 mm 2 ; với m ạc h n h ị t h ứ không qua n t r ọng , dây d ẫ n m ạ c h k iể m tr a v à mạ c h tín h i ệ u c h o phép tiế t d i ệ n b ằ n g 1mm 2 ). 2 . Ở m ạch n h ị t h ứ có đ iện áp làm v i ệc 100V trở lên, tiết d iện c ủ a r uộ t cáp n ố i b ằng cách hàn th i ếc p h ải không n h ỏ h ơ n 0 , 5 mm 2 . 3 . Ở m ạch có đ iện áp làm v i ệc đ ến 60V, cáp nố i b ằng cách h à n th i ếc có đ ư ờ ng kính không đư ợ c n h ỏ h ơ n 0,5 m m (t i ết diện 0,197 m m 2 ). Các thiết b ị thông tin liên lạc, đ iều kh i ển từ xa và các mạch tươ n g t ự nên đ ấ u n ố i b ằng cách v ặ n vít. Việc đ ấu n ố i r uộ t cáp m ộ t s ợ i ( v ặn vít h o ặc hàn th i ế c ) c hỉ đ ư ợ c dùng trong các ph ầ n tử t ĩ nh c ủ a thiết b ị. Đ ấ u n ố i r u ộ t cáp vào các phần t ử c ủ a thiết b ị di đ ộ ng ho ặc b ằ ng cách c ắm (phích c ắm, các h ộ p n ố i v.v.) cũng n h ư đ ấ u nố i vào các t ủ và thiết b ị đ ặt ở nơ i có rung đ ộ ng phải dùng cáp r uộ t m ềm nh i ề u s ợ i. IV.4.5. T iết diện r u ộ t cáp và dây dẫn ph ải đ áp ứng đư ợ c các yêu cầu b ả o v ệ c h ố ng n g ắ n m ạch không th ờ i gian, đ áp ứng dòng đ i ệ n p h ụ tải lâu dài cho phép theo C h ư ơ ng I.3 - P h ần I , c hịu đư ợ c tác đ ộ ng nhiệt ( đối với m ạch đ i từ máy b i ến dòng), cũng n h ư đ ảm b ảo th i ết b ị làm v i ệc với cấp chính xác đã cho. Khi đó p h ải đ ảm b ảo các yêu c ầu sau: 1. Máy b i ến dòng đ iện cùng với m ạch đ iện làm v i ệc p h ải ở đ ộ chính xác: • Th e o C h ư ơng I . 5 P h ần I - đối với công tơ th a nh toán . • Đối với th i ết b ị b iến đổ i đ o l ường công suất đ ể n ạp thông tin vào máy tính - theo Chương I.5, n h ư công t ơ k ỹ t h uật. • Cấp chính xác không n h ỏ h ơ n 3 , 0 - đối với đ ồ ng h ồ đ o ở b ảng đ i ệ n và th i ết b ị b iến đ ổ i đ o lư ờ ng dòng đ iện và công s u ất dùng c ho các m ạch đ o l ư ờ ng. • Thông thường, trong giới hạn sai số 10% - đối với mạch bảo vệ (xem Chương IV.2). 2. Đối với m ạch đ iện áp, t ổ n t h ất đ iện áp t ừ máy b iến đ iện áp (khi t ất cả các bảo v ệ và d ụ n g cụ đ o đ ếm là m v iệc, phụ tải máy biến đ iện áp l ớ n n h ất) đ ến: • Công tơ th a nh toán và th i ết b ị b iến đổ i đ o l ư ờng công s u ất đ ể n ạp thông tin vào máy tính - không lớ n h ơ n 0 , 5%. • Công tơ thanh toán trên đường dây nối giữa các hệ thống điện - không lớn hơn 0,25%. • Công tơ k ỹ th u ật - không l ớ n h ơ n 1,5%. • Đ ồ ng h ồ ở b ảng đ iện và b ộ c ả m b iến công s u ất dùng cho m ạch đ o lườ n g - không lớ n h ơ n 1 , 5%. • Tủ b ảo v ệ và tự độ ng - không lớ n h ơ n 3% (xem Chương IV.2). Khi p hố i h ợ p c ấ p đ iện cho các ph ầ n tử k ể trên b ằ n g r uộ t c áp chung thì t i ết di ện c ủ a chúng p h ải c họ n theo trị số t ổ n t h ất đ iện áp n h ỏ nh ấ t. 3. Đối với m ạch dòng đ iện đó ng cắt, t ổ n t h ất đ iện áp t ừ ngu ồ n c ấ p: • Đến t ủ thi ế t b ị h o ặc c u ộ n đ i ề u kh i ển đ i ệ n từ không có c ường h à nh - không l ớ n hơ n 10% khi dòng đ iện p h ụ tải l ớ n n h ất. • Đến c uộ n đ iều kh i ể n đ iện từ có cường hành - không l ớ n h ơ n 20% dòng đ iện c ư ờ ng hành. 4. Đối với m ạch đ iện áp c ủ a thiết b ị tự đ ộ ng đ iều c h ỉ nh kích thích, t ổ n t h ất đ i ệ n áp từ máy biến đ iện áp đ ến p h ần tử đ o l ường không l ớ n h ơ n 1%. IV.4.6. Ch o phép dùng chung cáp n h ị t h ứ nhiều r uộ t ch o các mạch đ iều kh i ển, đ o l ườ ng, b ảo v ệ và tín h i ệu dòng đ iện m ộ t chiều và xoay ch i ều cũng n h ư m ạch l ự c cấp đ iệ n cho n h ữ n g p h ụ tải công s u ất n h ỏ ( Ví d ụ như đ ộ ng cơ c ủ a các van). Để tránh tă n g đ iện kháng c ủ a r u ộ t cáp, phải phân chia m ạch n h ị t h ứ c ủ a máy b i ế n dòng và máy b iế n đ i ệ n áp sao cho trong bất c ứ c h ế đ ộ n à o t ổ ng dòng đ i ệ n c ủ a các m ạch này trong m ỗ i cáp b ằ ng không. Cho phép dùng chung cáp cho các m ạch khác nh a u trừ các m ạch d ự phòng. IV.4.7. Thông t h ường cáp n h ị t h ứ đ ấu v à o hàng k ẹ p t ậ p trung, không nên đ ấ u hai đ ầu dây d ẫn nh ị t h ứ vào m ộ t vít. Cho phép đ ấu t r ự c tiếp cáp vào đ ầu ra c ủ a máy b iến áp đ o l ường. Cáp đ ấu vào k ẹp ph ải t h ự c hiện t ư ơ n g ứ ng với tiết diện c ủ a r uộ t cáp. IV.4.8. C h ỉ cho phép n ố i dài cáp n h ị t h ứ n ế u tuy ế n cáp có chiều dài lớn h ơ n ch i ều dài rulụ cáp c ủ a nhà s ản x u ất. N ố i c áp n h ị t h ứ có v ỏ b ọ c ki m l o ại b ằ ng h ộ p n ố i kín hoặ c hàng k ẹ p chuyên dùng. Cáp có vỏ bọ c phi k i m thì phải nố i b ằng hàng kẹp trung gian h o ặc b ằ n g h ộ p n ố i chuyên dùng. Cấm nố i dây m ạch n h ị t h ứ b ằng cách v ặ n x o ắ n m à không hàn. IV.4.9 . Các r uộ t cáp và dây dẫn c ủ a m ạch nhị t h ứ đ ấu vào h à ng k ẹ p h o ặc đ ấ u vào t h i ết b ị ph ải có s ố hiệu đ ầ u dây. IV.4.10. V i ệc c h ọ n l o ạ i dây dẫn và cáp dùng cho các m ạch n h ị t h ứ , p h ương pháp l ắp đ ặt và b ảo v ệ ph ải xột đ ế n các yêu c ầu liên quan ở C h ương II.1, II.3 - P h ầ n II và C h ương IV.1. Khi đ ặt dây d ẫ n và cáp đ i qua những n ơ i nóng, có d ầ u h o ặc các ch ấ t có h ại khác nên s ử d ụ ng các dây d ẫn và cáp đ ặc biệt (xem Chương II.1 - P h ần II). Nếu dây d ẫ n và r u ộ t cáp có vỏ b ọ c cách đ i ệ n không chịu đư ợ c tác đ ộ ng c ủ a ánh n ắng p h ải đư ợ c b ả o v ệ thích h ợ p. IV.4.11. Cáp c ủ a m ạ c h nh ị t h ứ c ủ a máy biến đ iện áp 110kV t r ở lên n ố i t ừ máy b iến đ iệ n áp đ ế n các bảng đ iện ph ải có vỏ bọ c kim loại và n ố i đ ất ở hai đ ầu. C áp trong m ạch c u ộ n dây chính và c u ộ n dây p h ụ c ủ a cùng m ộ t máy b i ến đ iện áp 110kV trở lên phải đ ặt cạnh nhau trên toàn tuyến. Đối với m ạch c ủ a đ ồ ng h ồ và th i ết b ị nh ạ y cảm với đ iện từ trườ n g c ủ a các thiết b ị khác h o ặc từ m ạch đ iện đ i g ần gây ra thì phải dùng dây d ẫn h o ặc cáp có màn c h ắn chung hoặc r uộ t có màn chắn. IV.4.12. Theo đ iều k i ện đ ộ b ền c ơ họ c, v i ệc lắp đ ặt m ạ c h dòng đ i ệ n trong n ộ i b ộ t ủ , b ảng đ iện, bàn đ i ều kh i ể n , h ộ p v . v. cũng n h ư tron g n ộ i b ộ t ủ truy ề n đ ộ ng c ủ a máy cắ t, dao cách ly và các thiết bị khác phải dùng dây dẫn hoặc cáp có tiết diện không nhỏ hơn: • 1,5 mm 2 đối với r u ộ t m ộ t s ợ i n ếu n ố i b ằng vít. • 0,5 mm 2 đối với r u ộ t m ộ t s ợ i n ếu n ố i b ằng cách h à n. • 0,35 mm 2 đối với r u ộ t nhi ề u s ợ i nố i b ằng cách hàn hoặc nố i b ằ ng vít n ếu r uộ t có đ ầu c ố t ; nếu có c ơ sở c hứ ng m inh an toàn trong vậ n hành thì đ ư ợ c nố i b ằ ng cách hàn ru ộ t cáp nhi ề u s ợ i có tiết diện n h ỏ h ơ n 0 , 35 m m 2 nh ưng không nhỏ h ơn 0,2 mm 2 . • 0,197mm 2 đối với r u ộ t cáp n ố i b ằng cách hàn trong m ạch đ iện áp không lớn h ơ n 60V ( b ả n g đ iện, bàn đ iều kh i ển đ iều đ ộ , các thiết b ị đ iều kh i ển t ừ xa v.v.). Việc n ố i cáp m ộ t ru ộ t vào các p h ầ n tử cố đ ị nh c ủ a thiết b ị p h ải b ằng cách vặ n Vít ho ặc hàn. Việc n ố i r u ộ t cáp v à o các p hầ n t ử di độ ng hoặc các p h ần t ử tháo lắ p đ ư ợ c c ủ a thiết b ị (ph ích c ắm ho ặc hộ p nố i v.v.) nên t hự c hi ệ n b ằng cáp ru ộ t m ềm nh iều s ợ i. Khi nố i cáp bằng cách hàn phải đ ảm b ảo không có l ự c cơ họ c ở c hỗ n ố i. Đối với tr ư ờ ng h ợ p p h ải đ i q u a c ử a thì p h ả i dùng dây m ềm nh i ề u s ợ i t iết diệ n không n h ỏ h ơ n 0,5 mm 2 ; đ ư ợ c phép dùng các dây m ộ t s ợ i tiết diện không n h ỏ h ơ n 1 , 5 mm 2 với đ i ề u kiện ở c h ỗ chu y ể n dây ph ải x o ắ n. T iết diện dây d ẫ n trên bảng thiết b ị và các chi t i ết c h ế tạo sẵn được xác đ ịnh theo yêu cầ u b ả o v ệ c h ố ng ng ắ n m ạch không t hờ i gian, đ ả m b ảo yêu cầu dòng đ iệ n lâu dài c h o phép t h eo C h ương I.3 - P h ần I, ngoài ra đối với m ạch đ i từ máy b iế n dòng đ i ệ n còn đ ảm b ả o yêu cầu c h ịu nh iệt. Dây dẫn và cáp s ử dụ ng cần có cách đ iện không chảy đ ư ợ c. IV.4.13. V i ệc đ ấu n ố i gi ữ a các thiết b ị trong cùng m ộ t t ủ , b ảng đ iện có thể t h ự c hiện trự c tiếp g i ữ a các đ ầu c ự c h o ặc qua đ ầ u k ẹ p trung gian. N h ữ ng m ạch m à khi c ần có thể nố i thiết b ị ho ặc dụ ng cụ k iểm tra, t h ử ngh i ệ m vào thì phải đư a đ ầ u dây ra hàng k ẹp h o ặc hộ p t h ử nghi ệm. IV.4.14. Ph ải đ ặt các kẹp trung gian khi: • N ố i dây dẫn với cáp. • Tập h ợ p m ạch cùng tên ( t ập t r ung các đ ầ u dây c ủ a m ạ c h đ i cắt, các đ ầu dây c ủ a m ạch đ iện áp v.v.). • Cần n ố i t ớ i các thiết b ị t h ử nghiệ m , đ o l ư ờ ng di độ ng hoặc xách tay m à không có h ộ p t h ử ngh i ệm ho ặc các thiết b ị tư ơ ng t ự . I V . 4 .1 5 . Các kẹ p đ ấ u dây c ủ a m ạ c h k ế t h ợ p h o ặ c t h iế t b ị khác nha u p h ả i đ ư ợ c tác h r a h à ng k ẹ p riêng. Trên dãy hàng kẹp không đ ư ợ c đ ặt các đ ầu dây sát nh a u vì nếu chúng c h ạm nh a u s ẽ gây sự cố hoặc thao tác sai. Khi bố trí các thiết b ị b ảo v ệ khác nh a u h o ặc các thiết b ị khác c ủ a cùng m ộ t m ạch trong tủ đ iện, v i ệc cấp ng u ồ n đ iện t ừ c ự c c ủ a m ạch đó ng c ắt qua hàng k ẹ p tập trung cũng n h ư phân chia các m ạch đ i các t ủ đ iện khác phải t h ự c hiện đ ộ c lập với từng l o ại b ảo v ệ h o ặc thiết b ị. Nếu trong m ạch cắt c ủ a b ộ b ảo v ệ riêng không đ ặt con n ố i thì việc nố i các m ạch này đ ế n r ơ le đ ầu ra c ủ a b ảo v ệ h o ặ c m ạch cắt củ a máy c ắt p h ải đ ư ợ c t hự c hi ệ n qua các k ẹ p đ ầ u dây riêng; khi đó v iệc n ố i trong tủ c ủ a các m ạch nêu trên cầ n t hự c hiện không p h ụ t h u ộ c vào l o ại b ảo v ệ. IV.4.16. Đ ể k iểm tra và thử ngh i ệm trong v ận h à n h mạ ch b ả o v ệ và tự đ ộ ng p h ải đ ặt các h ộ p t h ử nghiệm ho ặc n h ữ n g k ẹp đ ầu dây đ o lường (trừ trườ n g h ợ p ghi trong Điều IV.4.7), bảo đ ả m không p h ải tách dây dẫn ho ặc cáp khái ngu ồ n dòng đ iệ n đó ng cắt, máy biến điện áp và máy biến dòng điện với khả năng nối tắt mạch dòng điện trước. V iệ c ngừn g là m v i ệ c đ ị n h k ỳ c ủ a thi ế t b ị b ả o v ệ r ơ l e v à t ự độn g the o yêu cầ u c h ế đ ộ là m vi ệ c c ủ a l ướ i đi ệ n , the o đ i ề u k iệ n v ề tính chọ n l ọ c ho ặ c các n guyên nhân khác phải có phương tiện chuyên dùng để nhân viên vận hành đưa chúng ra khái chế độ làm việc. IV.4.17 . Các hàng k ẹ p đ ấ u dây, các tiếp đ iểm p h ụ c ủ a máy c ắt, dao cách ly và các th i ết b ị khác, cũng n h ư dây tiếp đ ất p h ải b ố trí đ ảm b ảo an to à n khi nhân viên vận h à nh làm v i ệc với chúng m à không c ắt đ iện m ạch s ơ cấp có đ i ện áp l ớ n h ơ n 1kV . IV.4.18 . Cách đ iện c ủ a thiết b ị trong m ạch n h ị t h ứ p h ải phù h ợ p với tiêu chu ẩ n, đ ư ợ c xác đ ịnh theo đ iện áp làm v i ệc c ủ a ngu ồ n ( h o ặc máy biến áp cách ly) cung c ấ p c ho m ạch này. Việc kiểm tra cách đ iện c ủ a các m ạch thao tác đ iện m ộ t chiều và xoay ch iề u cầ n t hự c hi ệ n cho t ừ ng ng u ồ n độ c lập ( k ể cả máy biến áp cách ly) không có n ố i đ ất. Th iế t b ị ki ể m tr a cách đ iệ n ph ả i b ả o đ ả m báo tín hi ệ u kh i cách đi ệ n th ấ p hơ n t r ị s ố đã đ ị nh ; đối với m ạ c h đ iệ n m ộ t chiề u còn đ o t r ị s ố đi ệ n tr ở cách đ iệ n c ủ a các c ự c. Không cầ n k i ể m tr a cách đ iệ n đối với m ạc h đi ệ n tha o tác không có nhánh r ẽ. IV.4.19. N g uồ n dòng đ iện đó ng cắt cho m ạch n h ị t h ứ c ủ a t ừ ng m ạch p h ải qua cầu c h ả y ho ặc áptômát riêng ( ư u tiên dùng áptômát ). Ng u ồ n dòng đ i ệ n đó ng cắt cho m ạch b ảo v ệ r ơ le và m ạch đ iều kh i ể n máy cắ t c ủ a t ừ ng m ạch phải t h ự c hiện qua áptômát h o ặc cầu c h ảy riêng, không liên h ệ với các m ạ ch khác (mạch tín h i ệu, m ạch khóa liên đ ộ ng đ iện từ v.v.). Cho phép dùng chung m ạch c ấp dòng đ iện đ iều kh i ển máy cắt và các đ ốn tín h i ệu báo v ị trí máy cắt. Đối với mạ ch 220kV t r ở lên, máy phát đ iện ( ho ặc k hố i máy phát đ iện) công s u ấ t từ 60MW trở lên p h ải đư ợ c c ấ p dòng đ iện đó ng cắt riêng (qua c ầu c h ả y h o ặ c áptômát riêng) c ho các m ạch b ảo v ệ chính và b ảo v ệ d ự phòng. Khi đ ấ u nố i t i ếp áptômát và c ầu c h ảy thì cầ u c h ảy p h ải đ ấu trư ớ c áptômát tính t ừ phía ngu ồ n cung cấp. IV.4.20. Thiết b ị b ả o v ệ r ơ le, tự đ ộ ng và đ iều kh i ển các ph ầ n tử qu a n tr ọ ng p h ải đượ c k iểm tr a liên t ụ c tình t r ạ n g m ạch ng u ồ n dòng đ iện đó ng c ắt. Để k iểm tra có t h ể t hự c hi ệ n b ằ n g r ơ le riêng, đ ốn h o ặc dùng th i ết b ị đ ể k iểm tr a đứ t m ạch sau m ỗ i lần ho ạt đ ộ n g c ủ a thiết b ị đó ng cắt do đ iều kh i ển từ xa. Đối với p h ần tử í t qu a n tr ọ ng, v iệ c kiểm tr a m ạch ng u ồ n dòng đ iện đó ng c ắt c ủ a thiết b ị b ả o v ệ cho p h ần tử đó có thể t h ự c hiện b ằ ng cách tru y ền tín hi ệ u v ị trí cắt c ủ a áptômát trong m ạch dòng đ iện đó ng cắt đã cắt. Kiểm tr a đ ứ t m ạch sau m ỗ i lần h o ạt độ ng củ a thiết b ị đó ng c ắt p h ả i th ự c h i ệ n khi trong m ạch đó có các t i ếp đ iểm p h ụ . Khi đó k iểm tr a đứ t m ạch c ủ a m ạch c ắt ph ải th ự c hiện đối với tất cả các trư ờ ng h ợ p; còn k i ểm tr a đ ứ t m ạch c ủ a m ạch đó ng c h ỉ t h ự c hi ệ n ở máy cắt cho ph ầ n tử quan t r ọ ng, ở d a o tạo n g ắn m ạch và ở các thiết b ị b ị đó ng do tác độ ng c ủ a tự đ ộ ng đó ng ng u ồ n d ự phòng hoặc đó ng b ằng đ i ề u kh i ển từ xa. IV.4.21. Trong các trang bị đ i ệ n, thông thường p h ải có hệ t hố ng tự đ ộ ng b áo tín h i ệu khi h ệ t h ố ng hoạt độ ng không bình t hư ờ ng và/h o ặ c x u ất hiện h ư h ỏ ng. P h ải kiểm tr a đ ị n h k ỳ ho ạt độ ng đúng c ủ a các tín hiệu n à y b ằ ng cách t h ử . Ở trang bị đ iện không có n g ư ờ i t r ự c t h ường xuyên thì các tín h i ệu này đư ợ c đ ưa v ề đ ịa đ iểm có n g ư ờ i tr ự c. IV.4.22. P h ải có b ả o v ệ m ạch dòng đ iện đó ng c ắt, phòng n g ừ a k h ả n ăng chúng gây ra làm v iệc sai c h o các th i ết b ị khác do quá đ iện áp khi đó ng các cu ộ n đ iện từ h o ặc đó ng đ i ệ n các khí cụ khác h o ặc x ả y ra ng ắ n m ạch c h ạm đ ất. IV.4.23. N ố i đ ất trong m ạch n h ị t h ứ c ủ a máy biến dòng nên t hực hiện tại m ộ t đ iểm g ầ n máy b iến dòng trên dãy h à ng kẹp ho ặc trên các c ự c c ủ a máy b i ến dòng. Đối với h ệ t h ố n g b ả o v ệ khi m ộ t s ố máy b iến dòng kết nố i với nhau thì c h ỉ n ố i đ ất ở m ộ t đ iểm; t r ư ờn g hợ p n à y cho phép n ố i đ ất qua b ảo v ệ k iểu đ ánh th ủ ng có đ iện áp phóng đ i ệ n không quá 1kV với đ i ệ n trở 10 0 Ω m ắc phân m ạch đ ể g iả i phóng đ iện tích t ĩ n h đ i ện. C uộ n t h ứ c ấp c ủ a máy b i ến dòng trung gian cách ly cho phép không n ố i đ ất. IV.4.24. C u ộ n t h ứ c ấ p c ủ a máy biến đ iện áp p h ải nố i đ ất ở đ iểm trung tính h o ặc ở m ộ t trong các đ ầu ra c ủ a cu ộ n dây có yêu c ầu n ố i đ ất. P h ải t h ự c hiện n ố i đ ất c u ộ n dây t hứ c ấ p c ủ a máy b i ến đ iện áp ở đ iểm g ần máy b iến đ i ệ n áp, trên hàng k ẹ p h o ặc trên c ự c c ủ a máy biến đ iện áp. Cho phép n ố i chung m ạch nhị t h ứ đư ợ c n ố i đ ất c ủ a m ộ t vài máy b i ến đ i ệ n áp trong cùng m ộ t trang bị phân ph ố i v à o m ộ t thanh n ố i đ ất chung. N ếu th a n h n ố i đ ất n à y có liên h ệ với các trang b ị phân p h ố i khác v à n ằ m ở gian khác nhau (Ví d ụ các tủ b ảng r ơ le c ủ a các trang bị phân p h ố i có cấ p đ iện áp khác nhau) thì thông t h ư ờng các thanh đó không c ần nố i với nhau . Đối với máy b iế n đ i ệ n áp là m nguồ n cấ p điệ n tha o tác xoa y ch iề u , n ế u không yêu cầ u có nố i đ ấ t là m v i ệ c ở m ộ t tron g các c ự c c ủ a m ạ c h đi ệ n tha o tác thì v iệ c nố i đ ấ t b ả o v ệ c uộ n dây t h ứ cấ p máy b iế n đ iệ n áp ph ả i nố i qu a b ả o v ệ k iể u đán h thủng. I V . 4 .2 5 . Máy bi ế n đ i ệ n áp p h ả i đư ợ c b ả o v ệ chốn g ng ắ n m ạc h ở mạ c h nh ị t h ứ bằn g áptômát. Áptômát đư ợ c đ ặ t ở t ấ t c ả các dây d ẫ n không n ố i đ ấ t v à đ ặ t ở sa u hàn g k ẹ p , trừ m ạc h t h ứ t ự không (ta m giá c h ở ) c ủ a máy b iế n đi ệ n áp tron g l ư ớ i có dòng đ i ệ n c h ạ m đ ấ t l ớ n. Đối với các m ạch đ iện áp không rẽ nhánh c ho phép không đ ặt áptômát. Trong m ạch nhị t h ứ c ủ a máy biến đ iện áp p h ải có k h ả n ăng trụng t h ấy đ ư ợ c c h ỗ cắt (cầu dao, chỗ n ố i kiểu cắm v.v.). Không c h o phép đ ặt thiết b ị có k h ả n ă ng l à m đứ t m ạch dây dẫn g i ữ a máy b i ế n đ iện áp và chỗ nố i đ ất c ủ a m ạch n h ị t hứ . IV.4.26. Trên máy b iế n đ i ệ n áp đ ặt ở lư ớ i đ iện có dòng đ iện c h ạm đ ất n hỏ , không có bù dòng đ iện đ iện dung ( Ví dụ l ư ớ i đ iện từ khố i máy phát - máy biến áp, l ư ớ i đ i ệ n tự dùng c ủ a nhà máy đ iện và tr ạ m đ iện) khi c ần th i ết p h ải đ ặt b ảo v ệ c h ố ng quá đ iện áp khi đ iểm trung tính t ự di c h u y ể n. Có t hể t hự c hi ệ n b ả o v ệ b ằ ng cách m ắc m ộ t đ iện trở th u ầ n v à o m ạch tam giác h ở. IV.4.27. M ạch n h ị t h ứ c ủ a máy b i ến đ iện áp đường dây t ừ 220kV t r ở lên phải có d ự phòng t ừ máy biến đ iện áp khác. Cho phép t h ự c hiện d ự phòng lẫn nh a u g iữa các máy b i ến đ iện áp đ ư ờ ng dây n ếu công s u ất c ủ a chúng đ ủ cho phụ tải c ủ a m ạch n h ị t h ứ . IV.4.28. Máy biến đ iện áp phải có k i ểm tr a đứ t m ạch đ iện áp. Máy b i ến đ iện áp cấ p đ iện c h o b ả o v ệ r ơ le p h ải đư ợ c trang bị n h ững thiết b ị nêu trong Điều IV.2.8. Không kể có hay không có các th i ết b ị nêu trên, m ạch đ iện áp p h ải có n h ững tín h iệu sau: • Khi cắt áptômát - căn cứ vào tiếp đ iểm p h ụ c ủ a chúng. • Khi r ơ le lặp lại c ủ a dao cách ly thanh cái không làm v i ệc - căn cứ vào th i ết b ị k iểm tr a đứ t m ạch đ iều kh iển và m ạch r ơ le l ặp lại. • Khi h ư hỏ ng cầu c h ảy đ ặt ở m ạch cu ộ n c a o áp c ủ a máy b i ến đ iện áp - căn cứ vào các th i ết b ị trung tâm . IV.4.29. Ở n h ữ ng n ơ i c h ịu tác độ ng va đ ập và rung đ ộ ng p h ải có b i ện ph áp c h ố ng h ư h ỏ ng chỗ n ố i tiếp xúc c ủ a dây d ẫ n, ch ố ng r ơ le tác độ ng sai, cũng n h ư c h ố ng mài mòn theo thời gian c ủ a thiết b ị và đ ồ ng hồ đ o. IV.4.30. Trên t ủ b ảng đ iện, ở phía m ặt v ận hành phải ghi rõ chúng t h u ộ c v ề m ạch nào, nh iệm v ụ c ủ a chúng, s ố t h ứ tự tủ b ảng đ iện; còn trên các khí c ụ đ ặt trong tủ b ả ng đ iện p h ải có nhãn mác phù h ợ p với s ơ đồ . Phụ l ục Ký hi ệ u các c h ức n ă ng b ả o v ệ và t ự đ ộ ng ( C h i ti ết t h am k h ả o tiêu ch uẩ n IEC 617; I E EE C 37 . 2-1991; I E EE C 37 . 2-1979) Theo tiêu chu ẩ n q u ố c tế hiện h à nh, các ch ứ c n ăng b ả o v ệ và tự đ ộ ng đư ợ c ký hiệu b ằ ng các mã số và c h ữ theo danh m ụ c d ư ớ i đ ây: 1: P h ầ n tử c h ỉ huy k h ở i đ ộ ng 2: Rơ le trung gian (c h ỉ huy đó ng hoặc k h ở i đ ộ ng) có trễ t hờ i gian 3: Rơ le liên đ ộ ng h o ặc kiểm tra 4: Côngtắctơ chính 5: Thiết b ị làm ngư n g ho ạt độ ng 6: Máy cắt k h ở i đ ộ ng 7: Rơ le t ăng tỷ lệ 8: Thiết b ị cách ly ngu ồ n đ iều kh i ể n 9: Thiết b ị ph ụ c h ồ i 10: Đóng cắt p hố i h ợ p thiết b ị 11: Thiết b ị đ a c hứ c n ă ng 12: Thiết b ị c h ố n g v ư ợt t ố c 13: Thiết b ị tác độ ng theo t ố c đ ộ đ ồ ng b ộ 14: C h ứ c n ă n g g iảm t ố c độ 15: Thiết b ị bỏm t ố c đ ộ h o ặc tần s ố phù h ợ p với thiết b ị song h à nh 16: Dự phòng c ho t ương lai h i ện c hư a s ử d ụ ng 17: Khóa đó ng c ắt m ạ ch shunt hoặc phóng đ i ệ n 18: Thiết b ị gia t ố c h o ặ c giảm t ố c đ ộ đó ng 19: Côngtắctơ khởi động thiết bị có quá độ (thiết bị khởi động qua nhiều mức tăng dần) 20: Van vận h à n h b ằng đ iệ n 21. R ơ le khoảng cách 22: M ắ y cắt tác độ ng đ iều kh i ể n cân b ằ ng 23: Thiết b ị đ iều kh i ển nh iệt độ 24: R ơ le t ỷ số V/Hz ( đ i ện áp/ t ần s ố ), c hứ c n ăng quá kích thích 25: C h ứ c n ă n g k iểm t r a đ ồ n g b ộ 26: C h ứ c n ă n g b ảo v ệ 27: C h ứ c n ă n g b ảo v ệ kém áp 28: Bộ giám sát ng ọ n l ử a ( Với tuabin khí h o ặ c nồ i h ơ i) 29: Công t ắ ctơ tạo cách ly 30: R ơ le tín h i ệu ( không t ự giải trừ đư ợ c) 31: Bộ kích m ở cách ly (kích m ở thyristor) 32: C h ứ c n ă n g đ ịnh hướng công s u ất 33: Khóa v ị trí 34: Thiết b ị đ ặt lịch trình làm v i ệc 35: Cổ góp ch ổ i than h o ặc vành xu y ế n trư ợ t có ch ổ i than 36: R ơ le phân c ự c 37: C h ứ c n ă n g b ảo v ệ kém áp h o ặc kém công s u ất 38: C h ứ c n ă n g đ o nh i ệt đ ộ vòng bi hoặc g ố i tr ụ c 39: C h ứ c n ă n g đ o đ ộ rung 40: C h ứ c n ă n g b ảo v ệ c h ố ng m ất kích từ 41: Máy cắt d ập từ 42: Máy cắt k hở i đ ộ ng máy hoặc thiết b ị 43: Thiết b ị chu y ển đổ i ho ặc c họ n m ạch đ iều kh i ể n b ằ ng tay 44: R ơ le k h ở i đ ộ ng kh ố i c hứ c n ăng k ế tiếp v à o thay t hế 45: R ơ le giám sát tình t r ạng không khí (khúi, lử a, c h ất n ổ v.v.) 46: R ơ le dòng đ iện t h ứ tự ng h ịch h o ặc b ộ l ọ c dòng đ iện t h ứ tự t h u ậ n 47: R ơ le đ i ện áp thứ tự ng h ị c h h oặc b ộ l ọ c đ iện áp t h ứ tự th u ậ n 48: R ơ le b ả o v ệ duy trì trình tự 49: R ơ le nh i ệt ( b ảo v ệ quá nhiệt) 50: B ả o v ệ quá dòng cắt nhanh 50N: B ả o v ệ quá dòng cắt nhanh c h ạm đ ất 51: B ả o v ệ quá dòng (xo a y ch iề u) có t hờ i gian 51N: B ả o v ệ quá dòng c h ạm đ ất có t hờ i gian duy trì 52: Máy cắt dòng đ iện xo a y chiề u 53: R ơ le cư ỡ ng b ứ c kích thích đ iện trường cho máy đ iện m ộ t chiề u 54: Thiết b ị chu y ển số cơ khí đ ư ợc đ iều kh i ển b ằ n g đ iệ n 55: R ơ le hệ số công suất 56: R ơ le đ i ều kh i ển áp d ụ ng đ iện trư ờ ng kích thích cho đ ộ ng cơ xo a y ch i ề u 57: Thiết b ị nố i đ ất h o ặ c làm ngắn m ạch 58: R ơ le n g ăn c h ặn h ư h ỏ ng c h ỉ n h l ưu 59: R ơ le quá đ iện áp 60: R ơ le cân b ằ n g đ iện áp h o ặc dòng đ iệ n 61: C ảm b i ến h o ặc khóa đó ng c ắt theo m ật đ ộ khí 62: R ơ le duy trì t hờ i gian đó ng h o ặc m ở tiếp đ iể m 63: R ơ le áp l ự c (Buchholz) 64: R ơ le phát h i ện c h ạm đ ất 64R: B ảo v ệ c h ố n g c h ạm đ ất cho c u ộ n rôto 64G: B ả o v ệ c h ố n g c h ạm đ ất cho c u ộ n stato 65: Bộ đ iều t ố c 66: C h ứ c n ă n g đ ếm s ố lần k h ở i đ ộ ng trong m ộ t giờ 67: R ơ le b ả o v ệ quá dòng có hướng 67N: Rơ l e b ảo v ệ quá dòng c h ạm đ ất có hướ ng 68: R ơ le khóa 69: Thiết b ị cho phép đ iều kh i ể n 70: Bi ế n trở 71: R ơ le m ứ c d ầ u 72: Máy cắt đ iện m ộ t chiề u 73: T i ếp đ i ểm có tr ở c h ịu dòng tải 74: R ơ le c ảnh báo (r ơ le tín h i ệu) 75: Cơ cấu thay đ ổ i v ị trí 76: R ơ le b ả o v ệ quá dòng m ộ t chi ề u 77: Thiết b ị đ o xa 78: R ơ le b ả o v ệ góc l ệ ch pha 79: R ơ le t ự đó ng lại ( đ iện xo a y ch i ều) 80: Thiết b ị chu y ển đổ i theo trào lư u c h ạy qua 81: R ơ le t ần số 82: R ơ le đó ng l ặp lại theo m ứ c m ang tải m ạ c h đ iện m ộ t chiề u 83: R ơ le chuy ể n đ ổ i h o ặc c họ n đ i ề u kh i ển tự đ ộ ng 84: Bộ đ iều áp máy biến áp (OLTC) 85: R ơ le n h ận thông tin ph ố i h ợ p tác độ ng từ b ảo v ệ đ ầu đố i di ệ n 86: R ơ le khóa đ ầ u ra 87: B ả o v ệ so l ệch 87B: Rơ l e b ảo v ệ so lệch thanh cái 87G: Rơ l e b ảo v ệ so lệch máy phát 87L: R ơ le bảo v ệ so lệch đ ư ờng dây 87M: Rơ l e b ảo v ệ so lệch đ ộ ng c ơ 87T: R ơ le bảo v ệ so lệch máy biến áp 87TG: R ơ le b ảo v ệ s o lệch h ạ n c h ế máy b iến áp chạm đ ất (chỉ g i ớ i h ạn ch o c u ộ n dây đ ấ u sao có n ố i đ ất) 88: Đ ộ ng cơ phụ ho ặc máy phát đ ộ ng cơ 89: Khóa đó ng c ắt m ạ ch 90: R ơ le đ i ều c h ỉnh ( đ iện áp, dòng đ iện, công s u ất, t ố c độ , tần s ố , nhiệt đ ộ ) 91: R ơ le đ i ện áp có h ư ớ ng 92: R ơ le đ i ện áp và công s u ất có h ư ớ ng 93: Các ch ứ c n ăng tiếp đ iểm t h a y đổ i kích thích 94: R ơ le c ắt đ ầu ra 95: C hứ c n ă n g đồ n g b ộ (cho đ ộ ng cơ đ ồ ng b ộ có tải n h ỏ và quán tính n h ỏ ) b ằ n g h i ệ u ứ ng mômen từ trở 96: C h ứ c n ă n g tự đ ộ ng đ ổ i tải cơ họ c Ví dụ : F21 Bảo v ệ kh o ảng cách C hứ c n ă ng (Function)./.