322/QĐ-BYT

Quyết định 322/QĐ-BYT năm 2020 hướng dẫn chẩn đoán, điều trị viêm đường hô hấp cấp tính do chủng vi rút Corona mới (2019-nCoV) do Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành BỘ Y TẾ ------- CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc --------------- Số: 322 / QĐ- BYT Hà Nội, ngày 06 tháng 0 2 năm 20 20 QUYẾT ĐỊNH VỀ VIỆC BAN HÀNH HƯỚNG DẪN CHẨN ĐOÁN, ĐIỀU TRỊ VIÊM ĐƯỜNG HÔ HẤP CẤP TÍNH DO CHỦNG VI RÚT CORONA MỚI (2019-nCOV) BỘ TRƯỞNG BỘ Y TẾ Căn cứ Nghị định số 75/2017/NĐ-CP ngày 20 tháng 6 năm 2017 của Ch í nh phủ quy định chức n ă ng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu t ổ chức của Bộ Y t ế ; Xét biên bản họp ngày 31/01/2020 của Hội đồng chuyên môn cập nhật, sửa đổi bổ sung Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị viêm đường hô hấp cấp tính do chủng vi rút Corona mới (2019-nCoV); Xét đề nghị của Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh - Bộ Y tế, QUYẾT ĐỊNH: Điều 1. Ban hành kèm theo Quyết định này Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị viêm đường hô hấp cấp tính do chủng vi rút 2019-nCoV, thay thế hướng dẫn chẩn đoán, điều trị bệnh viêm phổi cấp do chủng vi rút Corona mới (nCoV) ban hành kèm theo Quyết định số 125/QĐ-BYT ngày 16/01/2019 của Bộ trưởng Bộ Y tế. Điều 2. Quyết định này có hiệu lực kể từ ngày ký, ban hành. Điều 3. Các ông, bà: Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Chánh Văn phòng Bộ; Chánh Thanh tra Bộ; các Vụ trưởng, Cục trưởng của Bộ Y tế; Giám đốc các bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế; Giám đốc Sở Y tế các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; Thủ trưởng y tế các Bộ, ngành; Thủ trưởng các đơn vị có liên quan chịu trách nhiệm thi hành Quyết định này./. Nơi nhận: - Nh ư Điều 3; - PTT Vũ Đức Đam (để báo cáo); - VPCP, Ban Tuyên giáo; - Phó trư ở ng Ban chỉ đạo Quốc gia PCD; - T/viên Ban chỉ đạo Quốc gia PCD; - Các Th ứ trư ở ng (để biết); - Cổng TTĐT B ộ Y T ế , Trang TTĐT Cục QLKCB; - Lưu: VT, KCB . KT. BỘ TRƯỞNG THỨ TRƯỞNG N guyễn Trường Sơn HƯỚNG DẪN CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ VIÊM ĐƯỜNG HÔ HẤP CẤP TÍNH DO CHỦNG VI RÚT CORONA MỚI (2019-nCOV) (Ban hành kèm theo Quyết định s ố 322/QĐ-BYT ngày 06 tháng 2 năm 2020 của Bộ trưởng Bộ Y t ế ) I. ĐẠI CƯƠNG Vi rút Corona (CoV) là một họ virút có khả năng lây truyền từ động vật sang người và gây bệnh cho người từ cảm lạnh thông thường đến các t ì nh tr ạng bệnh nặng, đe dọa tính mạng của người bệnh như Hội chứng hô hấp cấp tính nặng (SARS-CoV) năm 2002 và Hộ i chứng hô hấp Trung Đông (MERS-CoV) năm 2012. Từ tháng 12 năm 2019, một chủng vi rút corona mới (2019-nCoV) đã được xác định là c ă n nguyên gây d ịch nhiễm trùng hô hấp cấp tính tại thành phố Vũ Hán (tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc), sau đó lan rộng ra toàn Trung Quốc và nhiều quốc gia trên th ế giới. Chủng 2019-nCoV ngoài khả năng lây truyền từ động vật sang người, còn có khả n ă ng lây trực tiếp từ người sang người qua giọt bắn đường hô h ấ p khi tiếp xúc gần. Người nhiễm 2019-nCoV có biểu hiện lâm sàng đa dạng: từ nhiễm không có triệu chứng, gi ố ng như cảm cúm thông thường, tới nh ữ ng biểu hiện bệnh lý nặng như viêm phổi nặng, suy hô hấp, sốc nhiễm trùng, suy chức năng đa cơ quan và tử vong, đặc biệt ở những người cao tuổi, người có bệnh mạn tính hay suy giảm miễn dịch. Hiện nay chưa có thuốc đặc hiệu và chưa có vắc xin phòng bệnh 2019- nCoV nên chủ yếu là điều trị h ỗ trợ và điều trị triệu chứng. Các biện pháp phòng bệnh chính là phát hiện sớm và cách ly ca bệnh. II. CHẨN ĐOÁN 1. Định nghĩa ca bệnh 1.1 . Trường hợp bệnh nghi ngờ Bao gồm các trường hợp: A. Người bệnh có s ố t và viêm đường hô hấp cấp tính VÀ không lý gi ả i được bằng các căn nguyên khác VÀ có tiền sử đến/ở/đi về từ vùng dịch tễ có bệnh do 2019-nCoV trong khoảng 14 ngày trước khi khởi phát các triệu chứng. HO Ặ C B. Người bệnh có bất kỳ triệu ch ứ ng hô hấp nào VÀ có ít nhất một trong hai yếu tố dịch tễ sau, xuất hiện trong khoảng 14 ngày trước khi khởi phát các triệu chứng: a. Tiếp x ú c gần (*) với trường hợp bệnh có thể hoặc xác định nhiễm 2019-nCoV. b. Làm việc hoặc có mặt tại các cơ sở y t ế đang điều trị các ca bệnh viêm đường hô h ấ p c ấ p tính đã xác định hoặc có thể nhiễm 2019-nCoV VÀ tiếp xúc trực ti ế p với những người bệnh này. * Tiếp xúc gần bao gồm: - Tiếp xúc tại các cơ sở y tế, b ao gồm: trực tiếp chăm sóc người bệnh nhi ễ m 20 1 9-nCoV; làm việc cùng với nhân v i ên y tế nhiễm 20 1 9-nCoV; t ớ i thăm ng ư ời bệnh hoặc ở cùng phòng bệnh có người bệnh nhiễm 2019-nCoV. - Tiếp x ú c trực tiếp trong khoảng cách ≤ 1- 2 mét với trư ờ ng hợp bệnh nghi ngờ hoặc xác định nhiễm 2019-nCoV. - S ố ng cùng nhà với trường hợp bệnh nghi ngờ hoặc xác định nhiễm 2019-nCoV. - Làm việc cùng phòng, học cùng l ớp, sinh hoạt chung... với trường hợp bệnh nghi ngờ hoặc xác định nhiễm 2019-nCoV. - Di chuyển trên cùng phương tiện với trư ờ ng hợp bệnh nghi ngờ hoặc xác định nhiễm 2019-nCoV. 1.2. Trường hợp bệnh có thể Là các trường hợp bệnh nghi ngờ nhưng không thể lấy bệnh phẩm xét nghiệm hoặc chưa có k ế t quả xét nghiệm khẳng định. 1.3. Trường hợp bệnh xác định Là trường hợp bệnh nghi ngờ hoặc có thể đã được khẳng định bằng xét nghiệm real-time RT-PCR dương tính với 2019-nCoV hoặc bằng kỹ thuật giải trình tự gene. III. TRIỆU CHỨNG 1. Lâm sàng - Thời gian ủ bệnh: từ khi c ó phơi nhiễm với c ă n nguyên cho đến khi có triệu chứng đầu tiên từ 2-14 ngày, trung bình từ 5-7 ngày. - Triệu ch ứ ng lâm sàng ban đầu hay gặp là sốt, ho khan, mệt mỏi và đau cơ. Một số trường hợp đau họng, nghẹt mũi, chảy nước mũi, đau đầu, ho có đờm, nôn v à tiêu chảy. - Diễn biến: + Hầu hết người bệnh chỉ sốt nhẹ, ho, mệt mỏi, không bị viêm phổi và thường tự hồi phục sau khoảng 1 tuần. + Một số trường hợp có thể viêm phổi, viêm phổi nặng, diễn tiến tới suy hô hấp cấp (thở nhanh, khó thở, t í m tái, ...), hội chứng suy hô h ấ p c ấ p tiến triển (ARDS), sốc nhiễm trùng, rối loạn thăng bằng kiềm-toan, suy chức năng các cơ quan dẫn đến tử vong. Thời gian trung bình từ khi c ó triệu chứng ban đầu tới khi diễn biến nặng thường khoảng 7-8 ngày. + Tử vong xảy ra nhiều hơn ở người cao tuổi, người suy giảm miễn d ị ch v à m ắ c các bệnh mạn tính kèm theo . 2. Xét nghiệm cận lâm sàng Các xét nghiệm huyết học, sinh hóa máu thay đổi không đặc hiệu: - Số lượng bạch cầu trong máu có thể b ì nh thường hoặc giảm; s ố lượng bạch cầu lympho thường giảm, đặc biệt nhóm diễn biến nặng. - Protein C phản ứng (CRP) bình thường hoặc tăng, procalcitonin (PCT) thường b ì nh thường. Một số trường hợp có thể tăng nhẹ ALT, AST, CK, LDH. - Trong các trường hợp diễn biến nặng có các biểu hiện suy chức năng các cơ quan, r ố i loạn đông máu, r ố i loạn điện giải và toan kiềm. 3. X-quang và chụp cắt lớp (CT) phổi - Ở giai đoạn sớm hoặc chỉ viêm đường hô hấp trên, hình ảnh x-quang thường bình thường. - Kh i có viêm phổi, tổn thương thường ở hai bên với dấu hiệu đám mờ (hoặc kính mờ) lan tỏa, ở ngoại vi hay thùy dưới. Tổn thương có thể tiến triển nhanh trong ARDS. Ít khi gặp dấu hiệu tạo hang hay tràn dịch, tràn khí màng phổi. 4. Xét nghiệm khẳng định căn nguyên - Phát hiện 2019-nCoV b ằ ng kỹ thuật real-time RT-PCR hoặc giải tr ì nh tự gene từ các mẫu bệnh phẩm. IV. PHÂN LOẠI CÁC THỂ LÂM SÀNG Viêm đường hô hấp cấp tính do 2019-nCoV có thể biểu hiện các thể bệnh trên lâm sàng như sau: 1. Viêm đư ờ ng hô hấp trên Người bệnh có các triệu chứng không đặc hiệu như sốt, ho khan, đau họng, nghẹt mũi, mệt mỏi, đau đầu, đau mỏi cơ. Người cao tuổi hoặc người suy giảm miễn dịch có thể có các triệu chứng không điển hình. 2. Viêm phổi nhẹ - Người lớn và trẻ lớn: bị viêm phổi và không có dấu h i ệu viêm phổi nặng. - Trẻ nhỏ: trẻ có ho hoặc khó thở và thở nhanh. Thở nhanh được xác định khi nhịp thở ≥ 60 lần/phút ở trẻ dưới 2 tháng; ≥ 50 lần/phút ở trẻ từ 2 - 11 th á ng; ≥ 40 lần/phút ở trẻ từ 1 - 5 tuổi) và không có các dấu hiệu của viêm phổi nặng. 3. Viêm ph ổi nặng - Người lớn và trẻ lớn: bị viêm phổi kèm theo nhịp thở > 30 lần/phút, kh ó thở nặng hoặc Sp O 2 < 90% khi thở khí phòng. - Trẻ nhỏ: ho hoặc khó thở, và có ít nhất một trong các dấu hiệu sau đây: tím tái hoặc Sp O 2 < 90%; suy hô hấp nặng (thở rên, rút lõm lồng ngực); + Hoặc trẻ được chẩn đoán viêm phổi và có bất kỳ dấu hiệu nặng sau: không th ể u ố ng/bú được; rối loạn ý thức (li b ì hoặc hôn mê); co giật . Có thể có các d ấ u hiệu khác của viêm ph ổ i như rút lõm l ồ ng ngực, thở nhanh (tần số thở/phút như trên). Chẩn đoán dựa vào lâm sàng, chụp X-quang phổi để xác định các bi ế n chứng. 4. Hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển (ARDS) - Khởi phát: các triệu chứng hô hấp mới hoặc xấu đi trong vòng một tuần kể từ khi có các triệu chứng lâm sàng. - X-quang, CT scan hoặc siêu âm phổi: hình ảnh mờ hai phế trường mà không phải do tràn dịch màng phổi, xẹp thùy phổi hoặc các n ố t ở phổi. - Nguồn gốc của phù ph ổi: không phải do suy t i m hoặc quá tải dịch, cần đánh giá khách quan (siêu â m tim) để loại tr ừ phù phổi do áp lực thủy tĩnh nếu không thấy các yếu tố nguy cơ. - Thi ế u ô xy máu: ở người lớn, phân loại dựa vào chỉ số Pa O 2 /Fi O 2 (P/F) và Sp O 2 /Fi O 2 (S/F) khi không có kết quả Pa O 2 : + ARDS nhẹ: 200 mmHg < P/F ≤ 300 mmHg với PEEP hoặc CPAP ≥ 5 cm H 2 O. + ARDS vừa: 100 mmHg <P/F ≤ 200 mmHg với PEEP ≥ 5 cmH 2 O ). + ARDS nặng: P/F ≤ 100 mmHg với PEEP ≥ 5 cmH 2 O + Kh i không có Pa O 2 : S/F ≤ 315 gợi ý ARDS (kể cả những người bệnh không thở máy) - Thiếu ô xy máu: ở trẻ em; dựa vào các chỉ số OI (ch ỉ số Oxygen hóa: O I= MA P* x Fi O 2 x 1 00/Pa O2 ) (MAP*: áp lực đường th ở trung bình) hoặc OSI (ch ỉ số Oxygen hóa sử dụng Sp O 2 : OS I = MAP x Fi O 2 x 1 00/Sp O 2) cho người bệnh thở máy xâm nhập, và Pa O 2/Fi O 2 hay Sp O 2/Fi O 2 cho thở CPAP hay thở máy không xâm nhập (NIV): + NIV BiLevel hoặc CPAP ≥ 5 cmH 2 O qua mặt nạ: Pa O 2 /F iO 2 ≤ 300 mmHg hoặc Sp O 2 / F i O 2 ≤ 264 + ARDS nhẹ (thở máy xâm nhập): 4 ≤OI<8 hoặc 5≤OSI<7,5 + ARDS vừa (thở máy x â m nhập): 8 ≤OI<16 hoặc 7,5≤OSI<12,3 + ARDS nặng (thở máy xâm nhập): OI ≥16 hoặc OSI ≥12,3 5. Nhiễm trùng huyết (Sepsis) - Người lớn: có dấu hiệu rối loạn chức n ă ng các cơ quan: + Thay đổi ý thức: ngủ gà, lơ mơ, hôn mê + Khó thở hoặc thở nhanh, độ bão hòa ô xy thấp + Nhịp tim nhanh, mạch bắt yếu, chi lạnh, hoặc hạ huyết áp, da nổi vân tím + Thiểu niệu hoặc vô niệu + Xét nghiệm có rối loạn đông máu, giảm tiểu c ầ u, nhiễm toan, tăng lactate, tăng bilirubine... - Trẻ em: khi nghi ngờ hoặc khẳng định do nhiễm trùng và có ít nhất 2 tiêu chu ẩ n của hội chứng đáp ứng viêm hệ thống (SIRS) và một tr ong s ố đó phải là thay đ ổ i thân nhiệt hoặc số lượng bạch c ầ u bất thường. 6. Sốc nhiễm trùng (Septic shock) - Người l ớ n : hạ huyết áp kéo dài mặc dù đã hồi sức dịch, phải sử dụng thuốc vận mạch để duy trì huyết áp động mạch trung bình (MAP) ≥65 mmHg và n ồ ng độ lactate huy ế t thanh >2 mmol/L. - Trẻ em : sốc nhiễm trùng xác định khi có: + Bất kỳ t ì nh trạng hạ huyết áp nào: khi huyết áp tâm thu < 5 bách phân vị hoặc > 2SD dưới ngưỡng b ì nh thường theo l ứ a tuổi, hoặc (trẻ <1 tuổi: <70 mmHg; trẻ từ 1-10 tuổi: < 70 + 2 x tu ổ i; trẻ > 10 tuổi: <90 mmHg). + Hoặc có bất kỳ 2-3 dấu hiệu sau: thay đổi ý thức, nhịp tim nhanh hoặc chậm (< 90 nhịp/ph ú t hoặc >160 nhịp/phút ở trẻ nhũ nhi, và <70 nhịp/phút hoặc >150 nhịp/phút ở trẻ nhỏ); thời gian làm đầy mao mạch kéo dài (>2 giây); hoặc giãn mạch ấm/mạch nẩy; thở nhanh; da nổi vân tím hoặc có chấm xuất huyết hoặc ban xuất huyết; tăng nồng độ lactate; thiểu niệu; tăng hoặc hạ thân nhiệt. V. CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT - Cần chẩn đoán phân biệt viêm đường hô hấp cấp do 2019-nCoV với viêm đường hô hấp cấp do các tác nhân hay gặp khác, bao gồm cả các tác nhân gây dịch bệnh nặng đã biết: + Vi rút cúm mùa (A/H3N2, A/H1N1, B), vi rút á cúm, vi rút hợp bào hô h ấ p (RSV), rhinov i rus, myxov i rrus, adenovirus. + Hội chứng cúm do các chủng coronavirus thông thường. + Các căn nguyên khuẩn vi khuẩn hay gặp, bao gồm các các vi khuẩn không điển hình như Mycoplasma pneumonia etc. + Các căn nguyên khác có thể gây viêm đường hô hấp cấp tính nặng như cúm gia cầm A/H5N1, A/H7N9, SARS-CoV, và MERS-CoV. - C ầ n chẩn đoán phân biệt các tình trạng nặng của người bệnh (suy hô hấp, suy chức năng các cơ quan...) do các căn nguyên khác hoặc do tình hạng nặng của các bệnh lý mãn tính kèm theo. VI. ĐIỀU TRA, GIÁM SÁT VÀ BÁO CÁO CA BỆNH - Nhân viên y tế ở tất cả các cấp và loại cơ sở y tế cần tiến hành cách ly và điều trị ngay lập tức khi phát hiện các trường hợp bệnh nghi ngờ, có thể, hoặc xác định nhiễm 2019-nCoV. - Các trường hợp bệnh nghi ngờ, cần làm xét nghiệm khẳng định c ă n nguyên. - Tham khảo ý kiến của các chuyên gia trong bệnh viện hoặc các bác sĩ có kinh nghi ệ m đ ố i với các trường hợp bệnh nghi ngờ, có thể, hoặc xác định nhiễm 2019-nCoV khi cần thiết. - Nhanh chóng lấ y bệnh phẩm và gửi làm xét nghiệm xác định 2019- nCoV càng sớm càng tốt từ các ca bệnh trên, lấy cả dịch đường hô hấp trên (dịch hầu họng & mũi họng) và dịch đường hô hấp dưới (đ ờ m, dịch hút phế quản, dịch rửa phế nang). N ế u người bệnh thở máy có thể chỉ cần lấy dịch đường hô hấp dưới. Trong trường hợp cần thiết v à nghi ngờ, có thể lẫy máu và mẫu phân. - Trường hợp xác định nhiễm 2019-nCoV, cần lấy mẫu bệnh phẩm dịch hô hấp và xét nghiệm nhắc lại với khoảng cách mỗi 2-4 ngày hoặc ngắn hơn nếu c ầ n thi ế t cho tới khi k ế t quả âm tính. - Những trường hợp bệnh nghi ngờ, kể cả ở những trường hợp đã xác định được tác nhân thông thường khác, cần làm xét nghiệm khẳng định để tìm 2019- nCoV ít nhất một lần. - Những trường hợp dương tính với 2019-nCoV cần báo cáo Bộ Y tế hoặc CDC địa phương. - Xác định về mặt dịch tễ học liên quan đến các trường hợp dương tính với 2019-nCoV như: nơi sinh sống, nơi làm việc, đi lại, lập danh sách những người đã tiếp xúc trực tiếp,... VII. CÁC BIỆN PHÁP DỰ PHÒNG LÂY NHIỄM TỨC THÌ Dự phòng lây nhiễm là một bước quan trọng trong ch ẩ n đoán và điều trị người bệnh viêm đường hô hấp cấp do 2019-nCoV, do vậy cần được thực hiện ngay khi người bệnh tới nơi tiếp đón ở các cơ sở y t ế . Các biện pháp dự phòng chuẩn phải được áp dụng ở tất cả các khu vực trong cơ sở y t ế . 1. Tại khu vực sàng lọc & phân loại bệnh nhân. - Cho người bệnh nghi ngờ đeo khẩu trang và hướng dẫn tới khu vực cách ly . - Gi ữ khoảng cách tối thiểu là 1 m giữa các người bệnh. - Hướng d ẫ n người bệnh che mũi miệng khi ho, hắt hơi và rửa tay ngay sau khi tiếp xúc dịch hô hấp . 2. Áp dụng các biện pháp dự phòng giọt bắn. - Cần đeo khẩu trang y t ế (*) nếu làm việc trong khoảng cách 1 -2m với người bệnh. - Ưu tiên cách ly người bệnh ở phòng riêng, hoặc sắp xếp nhóm người bệnh cùng căn nguyên trong một phòng. N ế u không xác định được căn nguyên, xếp người bệnh có chung các triệu ch ứ ng lâm sàng và yếu tố dịch tễ. - Khi ch ă m sóc gần người bệnh có triệu chứng hô hấp (ho, hắt hơi) cần sử dụng dụng cụ bảo vệ mắt. - Hạn chế người bệnh di chuyển trong cơ sở y tế, và người bệnh phải đeo kh ẩ u trang khi ra khỏi phòng. 3. Áp dụng các biện pháp dự phòng tiếp xúc. - Nhân viên y tế phải sử dụng các trang thiết bị bảo vệ cá nhân (khẩu trang y t ế (*), kính bảo vệ mắt, găng ta y , áo choàng) khi vào phòng bệnh và cởi bỏ khi ra khỏi phòng, và tránh đưa tay b ẩ n lên mắt, mũi, miệng. - Vệ sinh và sát trùng các dụng cụ (ống nghe, nhiệt kế) trước khi sử dụng cho m ỗ i người bệnh. - Tránh làm nhiễm bẩn các b ề mặt môi trường xung quanh như cửa phòng, công tắc đèn, quạt... - Đảm bảo ph ò ng bệnh thoáng khí, mở các cửa sổ phòng bệnh (nếu có). - Hạn chế di chuyển người bệnh - Vệ sinh tay 4. Áp dụng các biện pháp dự phòng lây truyền qua đường không khí khi thực hiện các thủ thuật liên quan. - Các nhân viên y t ế khi thực hiện các thủ thuật như đặt ống nội khí quản, hút đường hô hấp, soi phế quản, cấp cứu tim phổi... phải sử dụng các thiết bị bảo vệ cá nhân bao g ồ m đeo găng tay, áo choàng, bảo vệ m ắ t, khau trang N95 hoặc tương đương. - Nếu có thể, thực hiện thủ thuật ở phòng riêng, hoặc phòng áp lực âm. - Hạn chế người không li ê n quan ở trong phòng khi làm thủ thuật * Khẩu trang y tế: Theo hướng dẫn chi tiết về phòng ngừa kiểm soát lây nhiễm đối với bệnh nCoV VIII. ĐIỀU TRỊ 1. Nguyên tắc điều trị chung - Phân loại người bệnh và xác định nơi điều trị theo các mức độ nghiêm trọng của bệnh: + Các trường hợp bệnh nghi ngờ hoặc trường hợp bệnh có thể (có thể xem như tình trạng c ấ p cứu): cần được khám, theo dõi và cách ly ở khu riêng tại các cơ sở y tế, lấy bệnh phẩm đúng cách để làm xét nghiệm đặc hiệu chẩn đoán xác định. + Trường hợp bệnh xác định cần được theo dõi và điều trị cách ly hoàn toàn. + Ca bệnh nhẹ (viêm đường hô hấp trên, viêm phổi nhẹ) điều trị tại các khoa phòng thông thường. + Ca bệnh nặng (viêm phổi nặng, nhiễm trùng huyết) cần được điều trị tại các phòng c ấ p cứu của các khoa phòng hoặc hồi sức tích cực. + Ca bệnh nặng-n g uy kịch: (suy hô hấp nặng, ARDS, sốc nhiễm trùng, suy đa cơ quan) cần được điều trị hồi sức tích cực. - Do chưa có thuốc đặc hiệu, điều trị hỗ trợ và điều trị triệu chứng là chủ y ế u. - Cá thể hóa các biện pháp điều trị cho từng trường hợp, đặc biệt l à các ca bệnh nặng-nguy kịch. - Có thể áp dụng một số phác đồ điều trị nghiên cứu được Bộ Y tế cho phép. - Theo dõi, phát hiện và xử trí kịp thời các tình trạng nặng, biến chứng của bệnh. 2. Các biện pháp theo dõi và điều trị chung - Nghỉ ngơi tại giường, phòng bệnh cần được đảm b ả o thông thoáng, có th ể sử dụng hệ thống lọc không khí hoặc c á c biện pháp khử trùng phòng bệnh khác như đèn cực tím (n ế u có). - Vệ sinh mũi họng, có thể giữ ẩm mũi b ằ ng nhỏ dung dịch nước muối sinh lý, xúc miệng họng b ằ ng các dung dịch vệ sinh miệng họng thông thường. - Giữ ấm - Uống đủ nước, đảm bảo cân bằng dịch, điện giải. - Thận trọng khi truyền dịch cho người bệnh viêm phổi nhưng không có d ấ u hiệu của sốc. - Đảm bảo dinh dưỡng và nâng cao thể trạng. Với các người bệnh nặng - nguy kịch, áp dụng hướng dẫn dinh dưỡng của Hội Hồi sức cấp cứu và chống độc đã ban hành. - Hạ sốt n ế u sốt cao, có thể dùng paracetamol liều 10-15 mg/kg/lần, không quá 60 mg/kg/ngày cho trẻ em v à không quá 2 gam/ngày với người lớn. - Giảm ho b ằ ng các thuốc giảm ho thông thường nếu c ầ n thiết. - Đánh giá, điều trị, tiên lượng các t ì nh trạng bệnh lý mãn tính kèm theo (nếu có). - Tư vấn, hỗ trợ tâm lý, động viên người bệnh. - Theo d õ i chặt chẽ các dấu hiệu sinh tồn, phát hiện các dấu hiệu ti ế n triển nặng của bệnh như suy hô hấp, suy tuần hoàn để c ó các biện pháp can thiệp kịp thời . - Cần thực hiện đầy đủ các xét nghiệm cận lâm sàng và thăm dò thường quy tùy từng tình trạng người bệnh để chẩn đoán, tiên lượng, và theo dõi người bệnh. - Tại các cơ sở điều trị cần có các trang thiết bị, d ụng cụ cấp cứu tối thiểu: máy theo dõi độ bão hòa ô xy, hệ thống/bình cung cấp ô xy, thiết bị thở ô xy (gọng mũi, mask thông thường, mask có túi dự trữ), bóng, mặt nạ, và dụng cụ đặt ống nội khí quản phù hợp các lứa tuổi. 3. Điều trị suy hô hấp 3.1. Mức độ nhẹ-vừa - Nằm đầu cao, thông thoáng đường thở. - Nếu khó thở (thở nhanh, gắng sức, rút lõm lồng ngực) hoặc Sp O 2 ≤ 92% hoặc Pa O 2 ≤ 65 mmHg: cho thở ô xy ngay qua gọng mũi (1-4 l ít/ phút), hoặc mask thông thường, hoặc mask có túi dự trữ, v ớ i lưu lượng ban đầu là 5 lít/phút, điều chỉnh để đạt đích Sp O 2 ≥ 92 % cho người lớn, và Sp O 2 ≥ 92-95% cho phụ nữ mang thai. - Với trẻ em, cho thở ô xy để đạt đích Sp O 2 ≥ 92 %. Nếu trẻ có các dấu hiệu c ấ p cứu như khó th ở nặng, tím tái, s ố c, hôn mê, co giật.., c ầ n cung c ấ p ô xy trong qu á trình cấp cứu để đạt đích Sp O 2 ≥ 94%. - Theo dõi sát tình trạng người bệnh để phát hiện các dấu hiệu nặng, thất bại với liệu pháp thở ô xy đ ể c ó can thiệp kịp thời. 3.2. Mức độ nặng - Kh i tình trạng giảm ô xy máu không được cải thiện bằng các biện pháp thở ô xy, Sp O 2 < 92%, ho ặ c/và gắng sức hô hấp: chỉ định thở CPAP hoặc thở ô xy dòng cao qua gọng mũi (High Flow Nasal Oxygen), hoặc thở máy không xâm nhập BiPAP. - Không áp dụng biện pháp thở máy khôn g xâm nhập ở người bệnh có r ố i loạn huy ế t động, suy chức năng đa cơ quan, và r ố i loạn ý thức. - Cần theo dõi chặt chẽ người bệnh để phát hiện các dấu hiệu thất bại để có can thiệp kịp thời. N ế u sau một giờ, tình trạng thiếu ô xy không cải thiện với các biện pháp hỗ trợ hô hấp không xâm nhập, cần đặt ố ng nội khí quản và th ở máy xâm nhập. 3.3. Mức độ nguy kịch & ARDS - Cần đặt ống nội khí quản bởi người có kinh nghiệm, áp dụng các biện pháp dự phòng lây nhiễm qua không khí khi đặt ống nội khí quản. - Hỗ trợ hô hấp: áp dụng phác đồ h ỗ trợ hô hấp trong ARDS cho người lớn và trẻ em. Chú ý các điểm sau: + Thở máy: áp dụng chiến lược thở máy bảo vệ phổi, với thể tích khí lưu thông thấp (4-8 ml/kg trọng lượng lý tưởng) và áp lực th ì thở vào thấp (giữ áp lực cao nguyên hay Pplateau < 30 cm H 2 O, ở trẻ em, giữ Pplateau < 28 cm H 2 O). Thể tích kh í lưu thông ban đ ầ u 6 ml/kg, điều chỉnh theo sự đáp ứng của người bệnh và theo mục tiêu điều trị . + Chấp nhận tăng CO 2 , giữ đích pH ≥ 7.20. + Trường hợp ARDS nặng, cân nhắc áp dụng thở máy ở tư thế nằm sấp > 12 giờ/ngày (nếu có thể). + Áp dụng chiến lược PEEP cao cho ARDS vừa và nặng. + Tránh ngắt kết nối người bệnh khỏi máy thở dẫn tới mất PEEP và xẹp phổi. Sử dụng hệ thống hút nội khí quản kín. + Ở trẻ em và trẻ sơ sinh, có thể thở máy cao tần (HFOV-High Frequency Oscillatory Ventilation) sớm (nếu có), hoặc khi thất bại với thở máy thông thường. Không sử dụng HFOV cho người lớn. + C ầ n đảm bảo an thần, giảm đau thích hợp khi thở máy. Trong trường hợp ARDS vừa- nặng, có thể dùng thuốc giãn cơ, nhưng không nên dùng thường quy. - Kiểm soát cân bằng dịch chặt chẽ, tr ánh quá tải dịch, đặc biệt ngoài giai đoạn bù dịch hồi sức tuần hoàn. - Trường hợp thiếu ô xy nặng, dai dẳng, thất bại với các biện pháp điều trị thông thường, cân nh ắ c chỉ định và sử dụng các kỹ thuật trao đổi ô xy qua màng ngoài cơ th ể (ECMO) cho từng trường hợp cụ thể và thực hiện ở những nơi có đủ điều kiện triển khai kỹ thuật này. - Do ECMO chỉ có th ể thực hiện được ở một số cơ s ở y t ế lớn, nên trong trường hợp cân nhắc chỉ định ECMO, các cơ sở cần liên hệ, vận chuyển người bệnh sớm và tuân thủ quy trình vận chuyển người bệnh do Bộ Y t ế quy định. 4. Điều trị s ố c nhiễm trùng Áp dụng phác đồ điều trị sốc nhiễm trùng cho người lớn và trẻ em. Ch ú ý một số điểm sau: 4.1. Hồi sức dịch - Sử dụng dịch tinh thể đẳng trương như nước muối sinh lý hay Ringer lactat. Tránh dùng các dung dịch tinh thể nhược trương, dung dịch Haes-steril, Gelatin để hồi sức dịch. - Liều lượng: + Người lớn: truyền nhanh 250-1000 ml, ít nhất đạt 30 ml/kg trong 3 giờ đầu. + Trẻ em: 10-20 ml/kg, truyền tĩnh mạch nhanh trong 15-20 phút, nhắc lại nếu cần thiết, có thể cho tới 40- 6 0 ml/kg trong giờ đầu. - Cần theo dõi sát các dấu hiệu của quá tải dịch trong khi hồi sức dịch như suy hô hấp nặng hơn, gan to, nhịp tim nhanh, tĩnh mạch c ổ n ổ i, ph ổ i có ran ẩ m, phù phổi...nếu xuất hiện, cần giảm hoặc dừng truyền địch. - Theo dõi các dấu hiệu cải thiện tưới máu: huyết áp trung bình > 65 mgHg cho người lớn và theo lứa tuổi ở trẻ em; lượng nước ti ể u (>0.5 ml/kg/giờ cho người lớn, và >1 ml/kg/giờ cho trẻ em), cải thiện thời gian làm đầy mao mạch, màu sắc da, tình trạng ý thức, và nồng độ lactat trong máu. 4.2. Thuốc vận mạch Nếu t ì nh trạng huyết động, tưới máu không cải thiện, cần cho thuốc vận mạch sớm. - Người l ớn : nor-adrenal i ne là lựa chọn ban đầu, điều ch ỉ nh liều để đạt đích huyết áp động mạch trung bình (MAP) ≥ 65 mmHg và cải thiện tưới máu. N ế u tình trạng huy ế t áp và tưới máu không cải thiện hoặc có rối loạn chức năng tim dù đã đạt được đích MAP vớ i dịch truyền và thuốc co mạch, có thể cho thêm dobutamine. - Trẻ em: adrenaline là lựa chọn ban đầu, có thể cho dopamin, hoặc dobutamine. Trong trường hợp sốc giãn mạch (áp lực mạch hay chênh lệch huy ế t áp tối đa v à tối thiểu >40 mmHg), cân nhắc cho thêm nor-adrenaline. Điều chỉnh li ề u thu ố c vận mạch đ ể đạt đích về áp lực tưới máu (Áp lực tưới máu = Áp lực động mạch trung bình-CVP hay áp lực ổ bụng) (đích cho trẻ < 1 tuổi là 55 mmHg; cho trẻ > 1 tuổi là 55 mmHg + 1,5 x số tuổi). - Sử dụng đường truyền tĩnh mạch trung tâm để truyền các thuốc vận mạch. N ế u không có đường truy ề n tĩnh mạch trung tâm, có thể dùng đường truy ề n tĩnh mạch ngoại biên hoặc truy ề n trong xương. Theo dõi các d ấ u hiệu vỡ mạch và hoại tử. - Có thể sử dụng các biện pháp thăm dò huyết động xâm nhập hoặc không xâm nhập tùy điều kiện tại mỗi cơ sở để đánh gi á và theo d õ i tình trạng huyết động để điều chỉnh dịch và các thuốc vận mạch theo tình trạng người bệnh. 4.3. Cấy máu và thuốc kháng sinh phổ rộng theo kinh nghiệm sớm trong vòng một giờ xác định s ố c nhiễm trùng. 4.4. Kiểm soát đường máu, (giữ nồng độ đường máu từ 8-10 mmol/L), can xi máu, albumin máu, (truyền albumin khi nồng độ albumin < 30 g/L, giữ albumin máu ≥ 35 g/L). 4.5. Trường hợp có các y ế u tố nguy cơ suy thượng thận cấp, hoặc sốc phụ thuộc catecholamine: có thể cho hydrocorticone liều thấp: Người lớn hydrocortisone 50 mg tiêm tĩnh mạch mỗi 6 giờ; trẻ em 2 mg/kg/liều đầu tiên, sau đó 0,5-1,0 mg/kg mỗi 6 giờ. 4.6. Truyền khối hồng cầu khi cần, giữ nồng độ huyết sắc tố ≥ 10 g/dl. 5. Điều trị h ỗ trợ chức năng các cơ quan Tùy từng tình trạng cụ thể của mỗi người bệnh để có các biện pháp hỗ trợ thích hợp. - Hỗ trợ chức năng thận: + Đảm bảo huyết động, cân bằng nước và điện giải, thuốc lợi tiểu khi cần thiết + Nếu tình trạng suy thận nặng, suy chức năng đa cơ quan và/hoặc có quá tải dịch, chỉ định áp dụng các biện pháp thận thay thế như lọc máu liên tục, lọc máu ngắt quãng, hoặc th ẩ m phân phúc mạc tùy điều kiện của cơ sở điều trị. - Hỗ trợ chức năng gan: nếu có suy gan - Điều chỉnh rối loạn đông máu: truyền tiểu cầu, plasma tươi, các yếu tố đông máu nếu cần thiết. 6. Các biện pháp điều trị khác 6.1. Thuốc kháng sinh - Không sử dụng thuốc kháng sinh thường quy cho các trường hợp viêm đường hô hấp trên đơn thuần. - Vớ i các trường hợp viêm phổi, cân nhắc sử dụng kháng sinh thích hợp theo kinh nghiệm có tác dụng với các tác nhân vi khuẩn có thể đồng nhiễm gây viêm ph ổ i, (tùy theo lứa tu ổ i, dịch tễ, đ ể gợi ý căn nguyên). - Nếu có t ì nh trạng nhiễm trùng huyết, cần cho kháng sinh phổ rộng theo kinh nghiệm sớm, trong vòng một giờ t ừ khi xác định nhiễm trùng huy ế t. - Các trường hợp nhiễm trùng thứ phát, tùy theo căn nguyên, đặc điểm dịch t ễ , kháng kháng sinh để lựa chọn kháng sinh thích hợp. 6.2. Thuốc kháng vi rút Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho 2019-nCoV và b ằ ng chứng v ề hiệu quả, tính an toàn của các thuốc kháng vi rút ức chế sao chép ngược (Antiretroviral hay ARV) và các thuốc kháng v i rút khác. (Bộ Y tế sẽ đưa ra khuyến cáo sau khi xem xét kết quả các thử nghiệm lâm sàng của th ế giới và Việt Nam). 6.3. Corticosteroids toàn thân - Không sử dụng các thuốc corticosteroids toàn thân thường quy cho viêm đường hô h ấ p trên hoặc viêm ph ổ i do vi rút trừ khi có những chỉ định khác. - Các trường hợp sốc nhiễm trùng, sử dụng hydrocortisone liều thấp nếu có chỉ định (xem phần điều trị sốc nhiễm trùng). - Tùy theo tiến triển lâm s à ng và hình ảnh x-quang phổi của từng trường hợp viêm phổi nặng, có thể cân nhắc sử dụng Methylprednisolone liều 1-2 mg/kg/ngày, trong thời gian ngắn 3-5 ngày. 6.4. Lọc máu ngoài cơ thể Các trường hợp ARDS nặng và/hoặc sốc nhiễm trùng nặng không đáp ứ ng hoặc đáp ứng kém với các biện pháp điều trị thường quy (có thể do các cơn bão cytokine gây ra). Cân nhắc sử dụng các biện pháp l ọc máu liên tục ngoài cơ thể b ằ ng các loại quả lọc có khả năng hấp phụ cytokines. 6.5. Immunoglobuline truyền tĩnh mạch (IVIG) Có thể cân nhắc sử dụng IVIG cho từng trường hợp cụ thể. 6.6. Interferon Có thể cân nhắc sử dụng interferon cho từng trường hợp cụ thể (nếu có). 6.7. Phục hồi chức năng hô hấp Cân nhắc điều trị phục hồi chức năng hô hấp sớm cho các người bệnh có suy hô hấp. 7. Dự phòng biến chứng Với các trường hợp nặng điều trị tại các đơn vị hồi sức tích cực, cần dự phòng các biến chứng hay gặp sau: 7.1. Viêm phổi liên quan tới thở máy Áp dụng và tuân thủ gói dự phòng viêm phổi liên quan tới thở máy: - Nên đặt ố ng NKQ đường miệng. - Đặt người bệnh nằm tư thế đầu cao 30-45 độ. - Vệ sinh r ă ng miệng. - Sử dụng hệ thống hút kín, định kỳ l à m thoát nước đọng trong dây máy thở. - Sử dụng bộ dây máy thở mới cho mỗi bệnh nhân; chỉ thay dây máy thở khi b ẩ n hoặc hư hỏng trong khi người bệnh đang thở máy. - Thay bình làm ấm/ẩm khi bị hỏng, b ẩ n, hoặc sau mỗi 5-7 ngày. 7.2. Dự phòng huyết khối tĩnh mạch - Người lớn hoặc trẻ lớn; nếu không có chống chỉ định, dùng Heparine trọng lượng phân tử thấp nếu có, hoặc Heparine thường 5000 UI, tiêm dưới da, 2 lần/ngày. - Nếu có chống chỉ định; sử dụng các biện pháp cơ học. 7.3. Nhiễm trùng máu liên quan tới đường truyền trung tâm S ử dụng bảng kiểm để theo dõi áp dụng các gói dự phòng khi đặt đường truy ề n và chăm sóc đường truy ề n trung tâm. Rút đường truy ề n trung tâm khi không c ầ n thi ế t. 7.4. Loét do tỳ đè Xoay trở người bệnh thường xuyên 7.5. Viêm loét dạ dày do stress và xuất huyết tiêu hóa - Cho ăn qua đường tiêu hóa sớm (trong vòng 24-48 giờ sau nhập viện) - Dùng thuốc kháng H2 hoặc ức chế bơm proton cho những người bệnh có nguy cơ xuất huyết tiêu hóa như thở máy ≥ 48 giờ, rối loạn đông máu, điều trị thay thế thận, có bệnh gan, nhiều bệnh nền kèm theo, và suy chức năng đa cơ quan. 7.6. Yếu cơ liên quan tới điều trị hồi sức Khi có thể, tích cực cho vận động sớm trong quá trình điều trị. 8. Một số quần thể đặc biệt Phụ nữ mang thai: khi nghi ngờ hoặc khẳng định nhiễm 2019-nCoV cần được điều trị theo các biện pháp như trên, tuy nhiên cần chú ý tới những thay đổi sinh lý khi mang thai. IX. TIÊU CHUẨN XUẤT VIỆN 1. Ng ườ i bệnh được xuất viện kh i có đủ các tiêu chuẩn sau: - Hết sốt ít nhất 3 ngày. - Các triệu chứng lâm sàng cải thiện, toàn trạng tốt, các dấu hiệu sinh tồn ổ n định, chức năng các cơ quan bình thường, xét nghiệm máu trở v ề bình thường, X-quang ph ổ i cải thiện. - Hai mẫu bệnh phẩm (lấy cách nhau ít nhất 1 ngày) xét nghi ệ m âm tính với 2019-nCoV. 2. Theo dõi sau xuất v iệ n Người bệnh cần theo dõi thân nhiệt tại nhà 2 lần/ngày, nếu thân nhiệt cao hơn 3 8 °C ở hai l ầ n đo liên ti ế p hoặc có các dấu hiệu bất thường khác, phải đến khám lại ngay tại các cơ sở y tế.