TCVN1482:1985

Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 1482:1985 (ST SEV 773-77) về Ổ lăn - Lắp ghép do Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước ban hành TIÊU CHUẨN VIỆT NAM TCVN 1482 - 85 Ổ LĂN - LẮP GHÉP Rolling bearings sits Tiêu chuẩn này thay thế cho TCVN 1482-74 Tiêu chuẩn này phù hợp với ST SEV 773-77. Tiêu chuẩn này quy định miền dung sai của các bề mặt lắp ghép của trục và lỗ trên thân của các bộ phận, cơ cấu , máy và khí cụ lắp với ổ lăn. Các chi tiết và bộ phận lắp ổ lăn phải đáp ứng các điều kiện sau: 1. Trục được chế tạo đặc hoặc rỗng có thành dày * ; 2. Vật liệu của trục - thép; 3. Vật liệu của thân - thép hoặc ngang; 4. Khi làm việc ổ không bị đốt nóng tới nhiệt độ lớn hơn 100°C. Tiêu chuẩn này không áp dụng cho các bề mặt lắp ghép với ổ lăn không đủ bộ. 1. Miền dung sai của các bề mặt lắp ghép của trục và lỗ trên thân lắp với ổ lăn thông dụng được quy định trong bảng 1. Ký hiệu và trị số của các miền dung sai phải phù hợp với TCVN 2244-77 và TCVN 2245-77. 2. Vị trí miền dung sai của trục và lỗ trên thân so với miền dung sai của các vòng ổ lăn được cho trên hình 1. Hình 1: Sơ đồ bố trí các miền dung sai lắp ghép ổ lăn với trục và lỗ của thân KB - miền dung sai đường kính lỗ vòng trong của ổ: hB - miền dung sai đường kính ngoài của vòng ngoài của ổ. 3. Miền dung sai bảo đảm cho các đường kính vòng trong và vòng ngoài của ổ lăn lắp ghép có khe hở, lắp ghép trung gian và lắp ghép có độ dôi. Công dụng cuả các loại lắp ghép này phụ thuộc vào kiểu, kích thước và cấp chính xác của ổ, trị số và hướng, đặc tính của tải trọng tác dụng lên ổ, chế độ làm việc của bộ phận lắp ổ và các điều kiện vận hành khác. Chọc lắp ghép theo huớng dẫn trong bảng 3 và 4. 4. Dạng chịu tải của vòng ổ lăn: cục bộ, chu kỳ và dao động (xem Phụ lục 2), phụ thuộc vào điều kiện làm việc của bộ phận lắp ổ, được cho trong bảng 2. Bảng 1 Miền dung sai của các bề mặt lắp ghép của trục và lỗ của thân lắp với ổ Cấp chính xác Trục Lỗ Sai lệch cơ bản F g h j s (j) k m n p r F G H J s (J) K M N P Miền dung sai 3 - - h 3 j s 3 - - - - - - - - - - - - - - - 4 - g 4 h 4 j s 4 - k 4 m 4 n 4 - - - - H 4 j s 4 - - - - - 5 - g 5 h 5 j s 5 (j 5 ) k 5 m 5 n 5 - - - - H 5 j s 5 - K 5 M 5 - - 6 f 6 g 6 h 6 j s 6 (j 6 ) k 6 m 6 n 6 p 6 r 6 - G 6 H 6 j s 6 (J 6 ) K 6 M 6 N 6 P 6 7 - - - - - - - - - r 7 - H 7 H 7 j s 7 (J 7 ) K 7 M 6 N 7 P 7 8 - - h 8 - - - - - - - E 8 - H 8 - - - - - - 9 - - h 9 - - - - - - - - H 8 - - - - - - 10 - - h 10 - - - - - - - - - - - - - - - 11 - - h 11 - - - - - - - - - - - - - - - - Chú thích: Hạn chế sử dụng các miền dung sai ghi trong ngoặc đơn Bảng 2 Điều kiện làm việc Dạng chịu tải của vòng Tải trọng hướng tâm tác dụng lên ổ lăn Vòng ổ lăn quay Vòng trong Vòng ngoài có hướng không đổi vòng trong chu kỳ cục bộ vòng ngoài cục bộ chu kỳ Có hướng không đổi và quay một lượng nhỏ vòng trong chu kỳ dao động vòng ngoài dao động chu kỳ Có hướng không đổi và quay một lượng lớn vòng trong cục bộ chu kỳ vòng ngoài chu kỳ cục bộ Có hướng không đổi vòng trong và vòng ngoài quay cùng chiều hoặc ngược chiều với vận tốc góc khác nhau chu kỳ chu kỳ quay cùng với vòng trong cục bộ chu kỳ Quay cùng với vòng ngoài chu kỳ cục bộ PHỤ LỤC 1 Trục và thân có thành mỏng tương ứng với: ³ 1,25 - đối với trục; ³ 1,25 - đối với thân Ở đây d - đường kính lỗ ổ lăn; d tr - đường kính lỗ của trục D t - đường kính ngoài của thân; D - đường kính ngoài của ổ lăn. PHỤ LỤC 2 ĐỊNH NGHĨA CÁC DẠNG CHỊU TẢI 1. Dạng chịu tải cục bộ của vòng ổ lăn là dạng chịu tải, trong đó lực hướng tâm tổng hợp có hướng không đổi tác dụng lên một đoạn của đường lăn của vòng và được truyền cho đoạn tương ứng của bề mặt lắp ghép trên trục hoặc thân. Dạng chịu tải của bộ xuất hiện khi vòng ổ lăn không quay so với lực tác dụng lên vòng hoặc vòng ổ lăn và lực quay vòng với nhau (H.2 và H.3). Các ký hiệu được dùng P c - lực có hướng không đổi; P v - lực quay; P r - hợp lực. Hình 2 Biểu đồ ứng suất khi chịu tải cục bộ Hình 3 Chịu tải cục bộ: a - trên vòng trong; b - trên vòng ngoài 2. Dạng chịu tải chu kỳ của vòng ổ lăn là dạng chịu tải trong đó lực hướng tâm tổng hợp tác dụng lên ổ được truyền cho đường lăn bởi các vật lăn trong quá trình quay rồi lần lượt truyền cho toàn bộ bề mặt lắp ghép của trục hoặc thân. Dạng chịu tải chu kỳ xuất hiện khi vòng ổ lăn quay so với lực hướng tâm có hướng không đổi, cũng như khi lực quay so với vòng ổ lăn cố định hoặc chuyển động (H.4 và H.5). Hình 4 Biểu đồ ứng suất khi chịu tải chu kỳ I, II, III - các vị trí liên tiếp của tải trọng Hình 3 Chịu tải cục bộ: a - trên vòng trong; b - trên vòng ngoài 3. Dạng chịu tải dao động của vòng ổ lăn là dạng chịu tải trong đó vòng cố định của ổ chịu tác dụng đồng thời của lực hướng tâm có hướng không đổi Pc và lực hướng tâm quay Pv có trị số nhỏ hơn hoặc bằng Pc. Hợp lực Pr của chúng tạo ra chuyển động dao động, đối xứng so với hướng của lực không đổi; hợp lực này được truyền có chu kỳ qua vật lăn cho một đoạn của vòng ổ chịu tải rồi cho đoạn tương ứng của bề mặt lắp ghép của trục hoặc thân (H.6). Các dạng tải liên hợp của vòng được cho trên hình 7a và 7b. Hình 6 Biểu đồ ứng suất khi chịu tải dao động Hình 7 Các dạng chịu tải liên hợp của vòng a - chịu tải dao động trên vòng ngoài và chu kỳ trên vòng trong b - chịu tải chu kỳ trên vòng ngoài và dao động trên vòng trong 4. Trong trường hợp nếu lực hướng tâm có hướng không đổi Pc nhỏ hơn lực quay Pv, các vòng ổ hoặc chịu tải trong cục bộ hoặc chịu tải trong chu kỳ tùy theo trị số và sơ đồ đặt lực. 4.1. Trường hợp thân quay (H.8) 4.2. Trường hợp trục quay (H.9) Hình 8 P c <> v Chịu tải chu kỳ trên vòng trong, chịu tải cục bộ trên vòng ngoài. Hình 9 P c <> v Chịu tải cục bộ trên vòng trong, chịu tải chu kỳ trên vòng ngoài. PHỤ LỤC 3 MIỀN DUNG SAI LẮP GHÉP Ở LẦN TRÊN TRỤC Bảng 3 Điều kiện để chọn miền dung sai Loại kết cấu của ổ lăn Ví dụ về máy và bộ phận lắp ổ lăn Miền dung sai phụ thuộc vào cấp chính xác của ổ Dạng chịu tải Chế độ làm việc đỡ đỡ - chặn Đũa trụ và đũa kim Đũa côn Đũa cầu P0 và P6 P5 và P4 P2 Đường kính lỗ ổ lăn, mm vòng trong chịu tải trọng cục bộ (thân quay) Nhẹ và bình thường cần có sự dịch chuyển của vòng trong trên trục P <> Mọi phạm vi đường kính Con lăn của băng tải đường dây treo, tang của máy tự ghi; ổ tựa của truyền động sóng g6 (h6) (g5) h5, g4 - Nặng và bình thường không yêu cầu có sự dịch chuyển của các vòng 0,07C < p=""> £ 0,15C Bánh trước và bánh sau của ô tô, máy kéo; toa xe; máy bay trục của máy cán nhỏ g6 f6 f s 6 (f6) h6 - - Pu li hoặc rồng dọc của máy trục; con lăn của băng lăn; trục của máy cán ống h6 - - Chu kỳ (trục quay) Nhẹ hoặc bình thường 0,07C < p=""> £ 0,15C đến 18 - - - - Động cơ thủy lực và khí cụ điện có kích thước nhỏ; trục chính của máy mài tròn trong và trục chính máy điện, máy nông nghiệp; máy ly tâm; động cơ tua bin khí; máy bơm ly tâm; hộp tốc độ máy công cụ; hộp giảm tốc; truyền động xích; máy lạnh kiểu tua bin. - h5 - trên 18 đến 100 đến 100 đến 40 đến 40 - k6, j s 6 k5, j s 5, (j5) j s 4, j s 3, h3, h4 Trên 100 đến 140 Trên 100 đến 140 Trên 40 đến 140 Trên 40 đến 140 - h6, k6 j s 6 (j6) k5 k4 trên 140 đến 250 m6 - - Chu kỳ hoặc dao động (trục quay hoặc trường hợp chịu tải liên hợp) Bình thường hoặc nặng 0,07 < p=""> £ 0,15C đến 18 - - - - Máy gia công gỗ; động cơ điện có công suất đến 100 kw; cơ cấu thanh tay quay, hộp truyền động của ô tô và máy kéo; trục chính của máy cắt kim loại; hộp giảm tốc lớn; động cơ điện kéo có công suất nhỏ; quạt gió, máy nén tua bin - j s 5 (j5) h3 trên 18 đến 100 đến 100 đến 40 đến 40 đến 40 k6 j s 6 k5 k4 trên 100 đến 140 trên 100 đến 140 trên 40 đến 100 trên 40 đến 100 trên 40 đến 100 m6 m5 m4 trên 140 đến 200 trên 140 đến 200 trên 100 đến 200 trên 100 đến 200 trên 100 đến 140 n6 n5 n4 Trên 200 đến 250 trên 140 đến 250 n6, p6 - - Chu kỳ hoặc dao động (trục quay) Nặng có tải trọng va đập P > 0,15 C - - trên 50 đến 140 - trên 50 đến 100 Hộp ổ trục của xe lửa và tàu điện; trục khuỷu của động cơ; động cơ điện có công suất lớn hơn 100kw; động cơ điện kéo loại lớn bánh xe cầu lăn; con lăn của băng lăn trong máy công cụ hạng nặng; máy nghiền hộp ổ trục của dầu máy đốt trong và đầu máy điện; máy làm đường máy xúc; tay máy của máy cán; máy nghiền bi; máy rung; máy sàng; băng tải quán tính n6 - - - - trên 140 đến 200 - trên 100 đến 140 P6 - - trên 140 đến 250 r6, r7 - - Chỉ có tải trọng dọc trục Mọi phạm vi đường kính (j6) - - Tất cả các bộ phận lắp ổ Ổ LẮP TRÊN CÁC ỐNG GĂNG Mọi dạng tải trọng Nặng có tải trọng va đập P > 0,15C Mọi phạm vi đường kính Hộp ổ trục của xe lửa và tàu điện; hộp ổ trục của các thiết bị vận tải nặng của ngành luyện kim h8, h7, h9 - - Bình thường 0,07C < p=""> £ 0,15C Trục truyền chung và các bộ phận không có yêu cầu độ chính xác quay, máy nông nghiệp h10, h11 - - Ổ CHẶN Chỉ có tải trọng dọc trục ổ lăn chặn đơn Mọi phạm vi đường kính Tất cả các bộ phận lắp ổ js6, (j6) - - ổ lăn chặn kép js6, (j6), (k6) - - Dao động Tải trọng dọc trục và hướng tâm tác dụng đồng thời ổ đũa cầu chặn Đến 200 k6 - - Dao động Trên 200 đến 250 m6 - - Chú thích: 1 - Ký hiệu của bảng; P- tải trọng tương đương; c - Khả năng tải động. 2 - Hạn chế sử dụng các miền dung sai ghi trong ngoặc đơn. Miền dung sai lắp ghép ổ lăn với lỗ của thân Bảng 4 Kiểu thân điều kiện để chọn miền dung sai Ví dụ về máy và bộ phận lắp ổ lăn Miền dung sai phụ thuộc vào, cấp chính xác của ô Dạng chịu tải Chế độ làm việc P5 và P6 P5 và P4 P2 Thân liền Vòng ngoài chịu tải chu kỳ (thân quay) Vòng ngoài không dịch chuyển dọc trục Nặng, có kết cấu thành mỏng P > 0,15C Bánh xe máy bay; bánh trước và bánh sau của ô tô lắp ổ côn; tang dẫn của máy xích; bánh xe cần cẩu tháp P7 P6 - Bình thường hoặc nặng 0,07C < p=""> £ 0,15C Bánh trước của ô tô và máy kéo lắp ổ bi; trục khuỷu; puli kéo cáp và pu li căng N7 N6 - Dao động (thân quay hoặc có sự quay liên hợp) Bình thường tải trọng thay đổi P £ 0,15C Con lăn của băng tải; bánh xe của cầu lăn m7 - - Nặng tải trọng động P > 0,15C Động cơ điện; động cơ điện kéo M7 - - Bình thường hoặc nặng 0,07C < p=""> £ 0,15C Động cơ điện; bơm; hộp truyền động; vầu sau ô tô máy kéo K7 - - Bình thường hoặc nặng (đối với bộ phận chính xác) 0,07C < p=""> £ 0,15C Trục chính của máy công cụ hạng nặng M6, J s 6 (J6) M6 M6, J s 6 (J6) M5 M5 Thân liền hoặc ghép Vòng ngoài chịu tải cục bộ (trục quay) Vòng ngoài có khả năng dịch chuyển dọc trục Nặng hoặc bình thường 0,07C < p=""> £ 0,15C Động cơ điện; máy bơm; trục chính của máy cắt kim loại J s 7, (J7) J s 6, (J6) - tải trọng động có trị số khác nhau P > 0,15C Cặp bánh xe lửa và xe điện; đa số các bộ phận lắp ổ của ngành chế tạo máy thông dụng J s 7, (J7), H7 - - Bình thường hoặc nhẹ, thoát nhiệt qua trục 0,07C < p=""> £ 0,15C Xy lanh sấy của máy xeo giấy G7 - - Trục truyền chung máy nông nghiệp H8 - - Thân liền Chịu tải dao động (trục quay) hoặc có sự quay liên hợp Vòng ngoài không dịch chuyển dọc trục Tải trọng thay đổi có hướng thay đổi, độ chính xác của hành trình cao ổ đũa trụ cho trục chính của máy cắt kim loại K6 K5, M5 K5 ổ bi cho trục chính của máy mài và môtô điện nhỏ H6 J s 6, J s 5 J s 4 Thân liền Dao động (trục quay hoặc có sự quay liên hợp) Vòng ngoài dịch chuyển nhẹ dọc trục Nhẹ, tải trọng có hướng thay đổi, độ chính xác của hành trình P £ 0,07C Động cơ điện có vận tốc cao dùng cho các thiết bị và khí cụ có độ chính xác cao H7, H6 H5, H6 H4, H5 ổ chặn Thân liền Chỉ có tải trọng dọc trục Vòng ngoài có khả năng dịch chuyển trong thân Bình thường 0,07C < p=""> £ 0,15C Mọi kiểu ổ chăn H8 - - Nặng P > 0,15C ổ bi H8, H9 H6 - ổ đũa cồn G7 G6 - Thân liền Cục bộ (trục quay) Vòng ngoài có khả năng dịch chuyển trong thân Nặng và bình thường tải trọng dọc trục và hướng tâm 0,07C < p=""> £ 0,15C ổ đũa cầu chặn Máy và bộ phận thông dụng Js7 (J7) - - Thân liền Chu kỳ (thân quay) Vòng ngoài không có khả năng dịch chuyển trong thân Nặng; tải trọng dọc trục và hướng tâm P > 0,15C Máy cắt kim loại hạng nặng (máy tiện đứng) H7 - - Nặng; tải trọng hướng P > 0,15C Trục thẳng đứng của tua bin M7 - - Chú thích: 1. Ký hiệu của bảng: P - tải trọng tương đương; C- khả năng tải động 2. Hạn chế sử dụng các miền dung sai ghi trong ngoặc đơn. * Định nghĩa thành dầy của trục và thân xem trong phụ lục 1