1205/QĐ-BNN-TCLN

Quyết định 1205/QĐ-BNN-TCLN năm 2016 hướng dẫn kỹ thuật trồng rừng các loài cây: Trang, Sú, Mắm đen, Vẹt dù, Bần chua do Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN ------- CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc --------------- Số: 1205/QĐ-BNN-TCLN Hà Nội, ngày 08 tháng 4 năm 2016 QUYẾT ĐỊNH BAN HÀNH HƯỚNG DẪN KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG CÁC LOÀI CÂY: TRANG, SÚ, MẮM ĐEN, VẸT DÙ VÀ BẦN CHUA BỘ TRƯỞNG BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN Căn cứ Nghị định số 199/2013/NĐ-CP ngày 26/11/2013 của Chính ph ủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quy ề n hạn và cơ c ấ u t ổ chức của B ộ N ô ng nghiệp và Phát tri ể n nông thôn; Xét đề nghị của Tổng cục trưởng Tổng cục Lâm nghiệp, Vụ trưởng Vụ Khoa học Công nghệ và Môi trường, QUYẾT ĐỊNH: Điều 1. Ban hành kèm theo Quyết định này Hướng dẫn kỹ thuật trồng rừng các loài cây: Trang, Sú, Mắm đen, Vẹt dù, Bần chua. Điều 2. Quyết định này có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký. Điều 3. Chánh Văn phòng Bộ, Tổng cục trưởng Tổng cục Lâm nghiệp, Vụ trưởng Vụ Khoa học, Công nghệ và Môi trường, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, Thủ trưởng các cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan chịu trách nhiệm thi hành Quyết định này./. Nơi nhận: - Như Điều 3; - UBND các tỉnh, Tp trực thuộc TW; - Sở NN & PTNT các t ỉ nh, Tp trực thuộc TW; - Lưu: VP Bộ, TCLN. KT. BỘ TRƯỞNG THỨ TRƯỞNG Hà Công Tuấn HƯỚNG DẪN KỸ THUẬT TRỒNG RỪNG CÁC LOÀI CÂY: TRANG, SÚ, MẮM ĐEN, VẸT DÙ, BẦN CHUA (Ban hành kèm theo Quyết định số 1205/QĐ-BNN-TCLN ngày 08 tháng 4 năm 2016 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) A. CÂY TRANG (Kandelia obovata và Kandelia candel) I. QUY ĐỊNH CHUNG 1. Mục tiêu Hướng dẫn kỹ thuật nhằm phục vụ trồng rừng phòng hộ ch ắ n sóng, gi ó , bảo vệ môi trường sinh thái, c ố định các bãi b ồ i, l ấ n biển. C ó th ể á p dụng cho trồng rừng sản xuất và rừng đặc dụng. 2. Nội dung Hướng dẫn kỹ thuật này qu y định nội dung, nguyên tắc và yêu cầu kỹ thuật từ việc chọn điều kiện gây trồng, nguồn gi ố ng, các biện pháp kỹ thuật thu hái trụ mầm, tạo cây con, trồng rừng, chăm sóc và bảo vệ rừng tr ồ ng. 3. Đối tượng áp dụng - Hướng dẫn kỹ thuật này áp dụng cho trồng rừng sử dụng ngu ồ n v ố n ngân sách Nhà nước và khuyến khích các chủ thể trồng rừng từ các ngu ồ n v ố n khác áp dụng để trồng rừng phòng hộ, rừng sản xu ấ t và rừng đặc dụng. - Hướng dẫn kỹ thuật này là cơ sở để xây dựng "Định mức kinh t ế kỹ thuật" áp dụng cho trồng rừng Trang. 4. Giải thích từ ngữ - Điều kiện gây trồng: Điều kiện gâ y tr ồ ng trong hướng d ẫ n n à y m ô t ả một số đặc điểm về thể nền, chế độ thủy tri ề u/thời gian phơi bãi và độ mặn c ủ a nước biển. - Thời gian phơi bãi: Là số giờ bãi triều không ngập nước thủy triều trong ngày (tính trung b ì nh củ a các ngày trong năm) . - Ngập triều sâu: Thời gian phơi bãi của đất trồng rừng từ 6-8 giờ/ngày khi thủy triều xuống thấp nhất. - Ngập triều trung bình: Thời gian phơi bãi của đ ấ t tr ồ ng rừng t ừ 8-10 giờ/ngày khi độ lớn của thủy triều ngang bằng với mực nước biển trung bình. - Ngập triều nông: Thời gian phơi bãi của đ ấ t tr ồ ng rừ ng t ừ 10-16 giờ/ngày khi thủy triều lên cao nhất. - Thành phần cơ giới đất: Chia làm 3 loại gồm: Bùn (bùn loãng, bùn chặt); sét (sét mềm, sét cứng); cát (cát l ẫ n bùn, cát). II. ĐIỀU KIỆN GÂY TRỒNG Trang được trồng ở các bãi triều ở vùng cửa sông và ven biển, nơi có bãi bồi ổn định, vùng nước có độ mặn từ 10 đến 30‰ (độ mặn thích hợp nh ấ t từ 15-20‰.). Điều kiện gây trồng Trang được chia là 3 nhóm: Điều kiện thuận lợi (Nhóm I), Điều kiện trung bình (Nhóm II), Điều kiện khó khăn (nhóm III). Chi tiết của các điều kiện gây trồng được thể hiện ở bảng sau: Điều kiện thuận lợi (nhóm I) Điều kiện trung bình (nhóm II) Điều kiện khó khăn (nhóm III) Thể nền: Đất bùn mềm, đi lún sâu từ 15cm đến 40 cm. Thể nền: Đất bùn cứng hoặc sét, đi lún từ 5-15cm; có tỷ lệ cát lẫn 50-70%. Thể nền: Đất sét chặt hoặc sét rắn đi lún < 5cm; có cát lẫn bùn (tỷ lệ cát > 70%). Chế độ thủy triều: Ngập triều nông. Chế độ thủy triều: Ngập triều trung bình. Chế độ thủy triều: Ngập triều sâu. III. THU HÁI VÀ QUẢN TRỤ MẦM 1. Nguồn giống Trụ mầm được hái từ nguồn giống đã được công nhận. Nếu chưa có nguồn, giống được công nhận thì chọn lâm ph ầ n có cây mẹ tr ê n 5 n ă m tu ổ i, sinh trưởng tốt, tán dày, cân đối, không bị sâu bệnh. 2. Thu hái và bảo quản - Thời vụ thu hái: Trụ mầm Trang chín từ tháng 4-6. Khi chín, trụ mầm có màu hơi vàng, giữa trụ m ầ m xu ấ t hiện vòng nh ẫ n dài từ 1 - 1 ,5cm, phình to, màu nâu xám , khi đ ó trụ mầm dễ dàng tách ra khỏi quả. Trụ mầm hình chùy, dài từ 25-40cm , Trọng lượng từ 40-60 trụ mầm (quả)/kg, tỷ lệ nẩy mầm đạt trên 80%. - Cách thu hái: Trụ mầm được thu hái trực tiếp trên cây mẹ hoặc rung cho trụ mầm rụng xuống. - Phân loại, bảo quản: Trụ mầm Trang sau khi hái về phân loại, loại bỏ những trụ mầm còn non, bị sâu bệnh hoặc bị gãy. Trụ m ầ m gi ả m t ỷ l ệ n ả y m ầ m nhanh ở điều kiện bình thường, do đó sau khi thu hái về, cần c ấ y ngay vào b ầ u, trụ mầm chưa c ấ y h ế t, đ ể nơi ẩ m, thoáng m á t, tư ớ i nư ớ c h à ng ng à y; th ờ i gian bảo quản dưới 10 ngày. IV. TẠO CÂY CON 1. Vườn ươm Vườn ươm cần đảm bảo những yêu cầu sau đây: - Gần nơi trồng rừng và thuận lợi cho việc vận chuyển cây con. - Có chế độ ngập triều, thời gian phơi bãi từ 8-10 giờ/ngày, độ mặn nước biển trung bình từ 5-20‰. - Bảo vệ cây khỏi động vật thủy sinh, côn trùng, gia súc ăn, phá. - Không làm vườn ươm gần cửa sông, nơi thủy tri ề u rút nhanh hoặc bị phù sa bồi lắng nhiều. - Nếu bố trí vườn ươm tạm thời, chọn nơi sóng biển y ế u, không làm trôi trụ mầm, cây con. Nếu làm vườn ươm quy mô lớn, lâu dài, đắp bờ xung quanh để điều chỉnh chế độ nước và thuận lợi việc bảo vệ cây con. 2. Tạo bầu - Loại v ỏ bầu: Dùng vỏ b ầ u bằng polyetilen (PE) có đáy, đục l ỗ xung quanh và đáy bầu. Nếu xu ấ t vườn khi c â y từ 8-12 tháng tuổi, dùng bầu 13x18 cm (chu vi 26cm, cao 18cm). Xuất vườn khi cây từ 12-24 tháng tu ổ i, dùng bầu 1 8x22cm (chu vi 36cm, cao 22cm). Trong trường hợp c ầ n cây trên 24 tháng tuổi , chiều cao khi trồng tr ên 0,8m thì dùng bầu 22x25cm (chu vi 44cm, cao 25cm). Nếu không có túi bầu như kích thước nêu trên thì dùng các loại bầu có thể tích tương đương. - Hỗn hợp ru ột bầu gồm: Bùn đặc, từ 10-40g phân chuồng hoai và từ 5-20g super lân tùy theo kích thước bầu. Bùn được lấy ở lớp mặt trên có nhi ề u mùn , phù sa. Phân hữu cơ được làm tơi, đập nhỏ sau đó trộn đều với bùn trước khi đóng bầu. - Đóng bầu: Trộn đều hỗn hợp ruột bầu, cho bùn tới 1/3 chiều cao túi bầu, lèn chặt để định hình bầu, sau đó cho tiếp bùn đầy tới miệng b ầ u. - Xếp bầu: Tạo mặt luống cho phẳng và xếp bầu thành lu ố ng có kí ch thước rộng 1 , 2m; chiều dài tùy theo nhu cầu và đi ề u kiện vườn ươm. Các luống cách nhau 0,6m. Sau khi xếp bầu thành, hàng, dùng bùn lấp xung quanh lu ố ng đ ể giữ b ầ u. 3. Cấy trụ mầm vào bầu Sau khi phân loại, cấy trụ mầm vào bầu, cắm đuôi trụ mầm xu ố ng đ ấ t, ngập sâu từ 1/3 chiều dài trụ mầm, mỗi bầu ch ỉ c ấ y 1 trụ m ầ m. Chọn ngày râm mát đ ể cấy trụ mầm. 4. Chăm sóc cây con a. Làm dàn che, điều tiết nước - Làm dàn che 50% ánh sáng trong thời gian mới cấy t rụ mầm, sau 15 đến 20 ngày thì dỡ bỏ dàn che. - Sau khi cấy trụ mầm, trong thời gian đ ầ u chỉ đi ề u ti ế t sao cho nước ngập lấp xấp mặt luống. Khi cây đã nảy mầm, hệ rễ phát triển thì để chế độ nước theo thủy triều để rèn luyện cây cứng cáp, thích ứng với ch ế độ thủy tri ề u. b. Bảo vệ Đặt lưới ở cửa cống và rào chắn xung quanh vườn ươm để ngăn hạn ch ế các loài thủy sản ăn, cắ n trụ mầm. Thường xuyên gỡ bỏ rong, rêu, vật cản bám vào trụ mầm. c. Nhổ cỏ, bón phân, đảo bầu - Thư ờn g xuyên nhổ cỏ khi thấy cỏ xuất hiện. - Khi cây có biểu hiện thiếu dinh dưỡng, bón thúc cho cây bằng phân NPK 5:10:3 n ồ ng độ 2% hoặc phân khác pha với nồng độ tương đương. Trước khi tưới , đập nhỏ phân, cho vào nước, kho ắ ng mạnh đ ể dinh dư ỡ ng tan. D ù ng ô doa tưới đều trên mặt luống từ 3-4 lít/m2, sau đó tưới rửa mặt l á . Trư ớ c khi tư ớ i phân , đợi thủy triều xuống và đóng cửa cống để nước không vào, giữ từ 3-4 ngày sau khi tưới mới mở cống trở lại. Trong trường hợp vườn ươm không c ó bờ , đợi thủy triều rút xuống khỏi mặt luống mới tưới phân. - Đảo bầu: Định kỳ 2-3 tháng/lần hoặc khi thấy rễ bắt đầu đâm ra khỏi bầu bằng cách dịch chuyển bầu ra khỏi lu ố ng b ầ u, tránh cho r ễ ăn sâu v à o đ ấ t. Khi đảo bầu, phân loại cây (t ố t, x ấ u) đ ể có ch ế độ ch ă m s ó c thích hợp . d. Cấy dặm Các trụ mầm chết cần được cấy dặm cho đến khi không còn trụ m ầ m dự trữ hoặc trụ mầm có rễ quá dài không c ấ y được nữa. đ. Tiêu chuẩn cây con đem trồng Tiêu chuẩn cây con xuất vườn trong bảng sau: Điều kiện gây trồng Tuổi (tháng) Đường kính cổ rễ (cm) Chiều cao (m) Chất lượng Nhóm I 8 - 12 ≥ 0,6 ≥ 0,5 Cây con phát triển cân đối, không bị nhiễm bệnh, không bị dập hoặc gẫy ngọn. Nhóm II 12 - 24 ≥ 1,0 ≥ 0,8 Nhóm III > 24 ≥ 1,2 ≥ 1,0 V. TRỒNG RỪNG 1. Thời vụ trồng Chọn thời điểm ít sóng biển nhất trong năm và đ ộ mặn phù hợp để trồng . Tránh m ù a gió bão, đối với miền Bắc trồng từ tháng 5 đến tháng 8, mi ề n Nam từ tháng 4 đến tháng 11, trước mùa gió chướng. 2. Phương thức trồng Trang có thể trồng thuần loài hoặc hỗn giao với các loài Đ ước vòi ( Rhizophora stylosa ), Bần chua ( Sonnerat i a caseo l ar i s ), Sú ( Aegiceras cornicu l atum (L.) Blanco) vv ... tùy từng địa phương . 3. Mật độ trồng Trang được trồng bằng trụ mầ m và cây con có bầu. Mật độ tr ồ ng, phương thức trồng đư ợ c chia thành 3 nhóm đi ề u kiện gây tr ồ ng sau: Phương thức trồng Nhóm I Nhóm II Nhóm III Trồng bằng trụ mầm Từ 5.000 cây/ha - 20.000 cây/ha. Trồng thuần loài bằng cây con có bầu 2.500 cây/ha; 3.300 cây/ha 3.300 cây/ha; 4.400 cây/ha. 4.400 cây/ha; 5.000 cây/ha Trồng hỗn loài theo hàng bằng cây con có bầu - Trồng Trang với Bần chua hoặc Đước vòi, tỷ lệ diện tích 2/3 Trang và 1/3 Bần chua hoặc Đước vòi. T ổ ng mật độ từ 2.500 - 3.300 cây/ha. - Trồng với Sú theo tỷ lệ 2/3 diện tích Trang: 1/3 diện tích Sú. Tổng mật độ 3.600-5.000 cây/ha. 4. Làm đất - Điều kiện trồng Nhóm I: Thực hiện trồng rừng theo 2 phương pháp trồng bằng trụ mầm hoặc trồng bằng cây con có bầu. - Trồng cây bằng trụ mầm: Không cần đào hố - Trồng bằng cây con có bầu: Đào h ố có kích thước lớn hơn túi b ầ u đ ể có thể đặt cây dễ dàng và trồng ngay sau khi đào hố, kích thước hố 20x20x20cm. - Nhóm II: Đào hố kích thước 30x30x30cm hoặc 40x40x40cm. - Nhóm III: Đào hố cải tạo có kích thước 50x50x50crn hoặc 60x60x60cm, sau khi đào, đổ bùn đến 2/3 chiều sâu hố, sau đó l ấ p cát đ ầ y đ ế n miệng hố và cắm tiêu. 5. Kỹ thuật trồng a. Trồng bằng trụ mầm Khi trồng cắm ngập 1/3 chiều dài trụ mầm, đầu trụ mầm hướng lên trên, mỗi vị trí chỉ cấy 1 trụ mầm. b. Trồng bằng cây con có bầu - Chọn cây đủ tiêu chuẩn đem trồng, trước khi trồng từ 7-10 ngày, đưa cây cả bầu lên bờ đất trong bầu ráo nước, giúp bầu chắc, ổn định. - Ở những nơi có sóng biển to, bầu có thể bị vỡ hoặc trôi cây, trước khi trồng cho bầu v à o rọ làm bằng tre, nứa hoặc các vật liệu thích hợp có thể phân hủy trong thời gian dưới 1 năm. Trước khi đặt bầu vào rọ thì xé vỏ b ầ u và tránh làm vỡ bầu. Thời gian nuôi cây trong rọ tre t ố i thi ể u là 1 tháng, đ ể cây b ầ u ổ n định m ớ i đem đi trồng. - Dùng sọt, ván, thuyền để vận chuyển cây, tránh vỡ bầu, đứt rễ. - Bóc vỏ bầu (đối với cây không cho vào sọt), đặt cây theo chiều thẳng đứng, mặt bầu cây thấp hơn mặt hố từ 3-5 c m, lấp đất và nhấn mạnh quanh bầu. Vỏ b ầ u sau khi b ó c cần thu gom về nơi tập trung rác thải (bầu tự hủy không cần bóc bầu). - Cắm cọc giữ cây: Nếu trồng rừng nơi sóng biển lớn. Dùng cọc Tre; Tràm hoặc vật liệu sẵn có ở địa phương. Chi ề u dài cọc từ 70-100cm, đư ờ ng k í nh từ 1 , 5-3cm. Buộc 1 đầu dây vào cọc, đầu kia buộc vào thân cây, (không buộc cọc áp vào thân cây, tránh cọ xát), độ dài đoạn dây giữa cọc và cây 5-7cm, d â y buộc cách gốc 20cm. - Có thể cắm 1 cọc hoặc 3 cọc/cây tùy theo mức độ sóng biển. Nếu cắm 1 cọc nghiêng 45°, đ ầ u cọc hư ớ ng ra biển. N ế u c ắ m 3 cọc, nghi ê ng 45°, tạo th ế chân ki ềng. Nếu bầu rọ thì cắm xuyên qua rọ tre. 6. Trồng dặm Sau khi trồng 1-2 tháng tiến hành kiểm tra, nếu: - Cây chết ít (≤10%) và rải rác (dưới 3 cây liền kề nhau) th ì không trồng dặm. - Cây chết > 10% hoặc chết trên 3 cây liền nhau, cần trồng dặm. Việc trồng dặm được tiến hành, trong 3 năm đ ầ u (năm tr ồ ng rừng và 2 năm ti ế p theo). Tỷ lệ trồng dặm như sau: Điều ki ệ n gây trồng Tỷ lệ trồng dặm so với trồng chính Năm thứ 1 Năm thứ 2 Năm th ứ 3 Nhóm I 15% 10% 5% Nhóm II 20% 15% 10% Nhóm III 25% 20% 15% Nếu trồng rừng bằng trụ mầm, năm thứ 2 và thứ 3 trồng dặm b ằ ng cây con có bầu, có đ ộ tuổi, kích thước bằng với cây đang trồng. Tỷ lệ % so v ớ i mật độ cây trồng chính (cây có bầu). VI. CHĂM SÓC VÀ BẢO VỆ RỪNG 1. Chăm sóc rừng Chăm sóc rừng cần thực hiện trong 4 năm đầu. Thời gian 3 tháng đ ầ u sau khi trồng, định kỳ từ 20-30 ngày/ lần, kiểm tra, vớt rác. Sau đó, định kỳ từ 2-4 tháng /lần, cần chăm sóc bằng cách nhổ cỏ, vớt rác, dựng cây. Nơi có Hà ( Barnac l es ) bám lâu có nguy cơ dẫn đến cây chết, cần gỡ bỏ, b ắ t ấ u t r ùng khi mới bám vào cây. 2. Bảo vệ - Làm các biển báo nghiêm cấm các hoạt động khai thác, đánh bắt các loài thủy sản trong k hu vực tr ồ ng rừng trong thời gian 2 năm đ ầ u. - Ngăn chặn các hành vi chặt, phá rừng, xâm hại rừng và phòng trừ các loài sinh, vật, sâu bệnh hại. - Không được đắp đất, quây lưới ngăn dòng chảy trong rừng trồng để nuôi trồng thủy sản hoặc sản xuấ t kết h ợ p trong 5 năm đ ầ u. Các năm tiếp theo, nếu có các hoạt động nuôi tr ồ ng thủy sản, c ầ n có phương án tránh tổn hại đến rừng trồng. 3. Nghiệm thu - Việc nghiệm thu thực hiện theo quy định hiện hành. - Tỷ lệ sống được quy định như sau: Sau 1 năm, tỷ lệ cây s ố ng đạt ít nhất 70%; sau 2 năm, tỷ lệ cây sống đạt ít nhất 60% và sau 3 năm, tỷ lệ cây s ố ng đạt ít nh ấ t 50%. Cây phân bố đều trên khắp diện tích trồng rừng là đạt yêu cầu. B. CÂY SÚ (Aegiceras corniculatum (L.) Blanco) I. QUY ĐỊNH CHUNG 1. Mục tiêu Hướng dẫn kỹ thuật nhằm phục vụ tr ồ ng rừng phòng hộ chắn sóng, gió, bảo vệ môi trường sinh thái, cố định các bãi bồi, lấn biển. Có th ể áp dụng cho trồng rừng sản xuất và rừng đặc dụng. 2. Nội dung Hư ớ ng dẫn kỹ thuật này quy định nội dung, nguyên tắc và yêu c ầ u kỹ thuật từ việc chọn điều kiện gây tr ồ ng, ngu ồ n gi ố ng, các biện ph á p k ỹ thu ậ t thu hái quả giống, tạo cây con, trồng rừng, chăm sóc và bảo vệ rừng tr ồ ng. 3. Đối tượng áp dụng - Hướng dẫn kỹ thuật này áp dụng cho tr ồ ng rừng sử dụng nguồn vốn ngân sách Nhà nước và khuyến khích các chủ thể trồng rừng từ các ngu ồ n v ố n khác áp dụng để trồng rừng phòng hộ, rừng sản xuất và rừng đặc dụng. - Hướng dẫn kỹ thuật này là cơ sở để xây dựng "Định mức kinh t ế kỹ thuật" áp dụng cho trồng rừng Sú. 4. Giải thích từ ngữ - Điều kiện gây trồng: Điều kiện gâ y tr ồ ng trong hướng d ẫ n này mô tả một số đặc điểm về thể nền, chế độ thủy triều/thời gian phơi bãi và độ mặn của nước biển. - Thời gian phơi bãi: Là s ố giờ bãi tri ề u không ngập nước th ủ y tri ề u t r ong ngày (tính trung bình của các ngày trong năm). - Ngập tri ề u sâu : Thời gi an phơi bãi c ủ a đ ấ t tr ồ ng r ừ ng t ừ 6-8 gi ờ /ng à y khi t h ủy triều xu ố ng th ấ p nh ấ t. - Ngập triều trung bình: Thời gian phơi bãi của đ ấ t tr ồ ng rừng từ 8-10 giờ/ngày khi độ lớn của thủy triều ngang bằng với mực nước biển trung bình. - Ngập triều nông: Thời gian phơi bãi của đ ấ t tr ồ ng r ừ ng t ừ 10-16 giờ/ngày khi thủy triều lên cao nhất. - Thành phần cơ giới đất: Chia làm 3 loại gồm: Bùn (bùn loãng, bùn chặt); sét (sét mềm, sét cứng); cát (cát lẫn bùn, cát). II. ĐIỀU KIỆN GÂY TRỒNG Sú là loài cây tiên phong, mọc ở bờ sông hoặc bãi bùn gần cửa sông, độ mặn thích hợp từ 10-25‰. Sú được tr ồ ng ở 2 nhóm đi ề u kiện gây tr ồ ng sau: Điều kiện thuận lợi (nhóm I) Điều kiện trung bình (nhóm II) Thể nền: Đất bùn mềm hoặc bùn chặt đi lún từ 15-40cm. Thể nền: Đất sét mềm hoặc sét chặt đi lún từ 5-15cm. Chế độ thủy triều: Ngập triều nông Chế độ thủy triều: Ngập triều trung bình III. THU HÁI VÀ BẢO QUẢN TRỤ MẦM 1. Nguồn giống Quả/trụ m ầ m Sú được th u hái từ lâm ph ầ n c ó c â y mẹ t rê n 5 n ă m tu ổ i, sinh trưởng tốt, không bị sâu bệnh hại. 2. Thu hái và bảo quản trụ mầm - Thời vụ thu hái: Quả Sú chín t ừ tháng 7 đến tháng 10. Quả chín có màu đỏ hồng , chiều dài từ 4-8cm, cong h ì nh sừng trâu, đường kính từ 0,4-0,6cm. M ỗ i quả mang 1 trụ mầm. Một kg có từ 1.200-1.500 trụ mầm, tỷ lệ nảy mầm trên 80%. - Cách thu hái: Trụ mầm được hái trực tiếp từ cây mẹ. - Phân loại và bảo quản trụ mầm: Trụ mầm sau khi hái về, lựa chọn, loại bỏ những trụ mầm còn non, bị sâu bệnh, hoặc bị gãy. Trụ m ầ m S ú n ảy m ầ m r ấ t nhanh ở điều kiện bình thường, sau khi phân loại trụ mầm, cấy trực tiếp vào b ầ u, nếu chưa cấy kịp, bảo quản quả nơi ẩ m. N ế u trời khô, phủ qu ả b ằ ng bao t ả i v à tưới nước hàng ngày, đ ể nơi thoáng mát trong thời gian dư ớ i 10 ng à y. IV. TẠO CÂY CON 1. Vườn ươm Vườn ươm cần đảm bảo những yêu c ầ u sau đây: - Gần nơi trồng rừng và thuận lợi cho việc vận chuyển cây con. - Có chế độ ngập triều, thời gian phơi bãi 8 - 10 giờ/ngày, độ mặn nước biển trung bình < 20‰. - Bảo vệ cây khỏi động vật thủy sinh, côn trùng, gia súc phá. - Không làm vườn ươm gần cửa sông, nơi thủy triều rút nhanh hoặc bị phù sa bồi lắng nhiều. - Nếu bố trí vườn ươm tạm thời chọn nơi sóng biển yếu, không làm trôi cây con. Nếu làm vườn ươm quy mô lớn, lâu dài, đ ắ p bờ xung quanh đ ể đi ề u chỉnh chế độ nước và thuận lợi việc bảo vệ cây con. 2. Tạo bầu - Loại vỏ bầu và kích thước: Túi bằng polyetilen có đáy, đục l ỗ xung quanh và đáy b ầ u. B ầ u có kích thước 13x18 cm (chu vi 26, chiều cao 18cm). - Hỗn hợp ruột bầu gồm: Bùn đặc, 10 g phân chuồng hoai và 5g super lân tùy theo kích thước bầu. Bùn được lấy ở l ớ p mặt trên có nhiều mùn, phù sa. Phân hữu cơ được làm tơi, đập nhỏ sau đó trộn đều với bùn trước khi đóng b ầ u. - Đóng bầu: Trộn đều hỗn h ợ p ruột bầu, cho bùn tới 1/3 chi ề u cao túi b ầ u, lèn chặt để đ ị nh hình bầu, sau đó cho tiếp bùn đầy tới miệng b ầ u. - Xếp bầu: Tạo mặt luống cho phẳng và xếp bầu thành luống có kí ch thước rộng 1 ,2m; chi ề u dài tùy theo nhu c ầ u và đi ề u kiện vư ờ n ươm. C á c lu ố ng c á ch nhau 0,6m. Sau khi xếp bầu thành hàng, dùng bùn lấp xung quanh lu ố ng đ ể giữ bầu. 3. Cấy trụ mầm vào bầu Sau khi phân loại, cấy trụ mầm vào bầu, cắm đuôi trụ m ầ m xu ố ng đ ấ t, ngập sâu từ 1/2 chiều dài trụ mầm, mỗi bầu chỉ cấy 1 trụ m ầ m. Chọn ngày râm mát đ ể cấy trụ mầm. 4. Chăm sóc cây con a. Làm dàn che, điều tiết nước - Làm dàn che 50% ánh sáng, trong thời gian mới c ấ y trụ m ầ m, sau 15 đến 20 ngày khi cây nảy mầm ổn định thì dỡ bỏ dàn che. - Sau khi cấy trụ mầm, trong thời gian đ ầ u chỉ đi ề u ti ế t sao cho nước ngập lấp xấp mặt luống. Khi cây đã nảy mầm, hệ rễ phát triển thì để chế độ nước theo thủy triều để rèn luyện cây cứng cáp, thích ứng với ch ế độ thủy triều . b. Bảo vệ cây Đặt lưới ở cửa cống và rào ch ắ n xung quanh vườn ươm đ ể ngăn, hạn ch ế các loài thủy sản ăn, cắn trụ mầm. Thường xuyên gỡ bỏ rong, r ê u, rác bám vào trụ mầm. c. Nhổ cỏ, bón phân, đảo bầu - Nhổ cỏ khi thấy cỏ xuất hiện. - Khi cây có biểu hiện thiếu dinh dưỡng, bón thúc cho cây bằng phân NP K tỷ lệ 5:10:3 nồng độ 2% hoặc phân khác pha với n ồ ng độ tương đương. Trước khi tưới, đập nhỏ phân, cho vào nước, kh oắ ng mạnh đ ể dinh dưỡng tan. Dùng ô doa tư ớ i đều trên mặt luống từ 3-4 lít/m 2 , sau đó tưới rửa mặt lá. Trước khi tưới phân, đợi thủy triều xuống và đóng cửa cống để nước không vào, giữ từ 3-4 ngày sau khi tưới mới mở cống trở lại. Trong trường hợp vườn ươm không có bờ , đợi thủy triều rút xuống khỏi mặt luống mới tưới phân. - Đảo bầu: Định kỳ từ 2-3 tháng/lần hoặc khi thấy rễ bắt đầu đâm ra khỏi bầu bằng c á ch dịch chuyển bầu ra kh ỏ i luống bầu, tránh cho rễ ăn sâu vào đất. Khi đảo bầu, phân loại cây (tốt, xấu) để có chế độ chăm sóc thích hợp. d. Cấy dặm Các trụ mầm chết cần được cấy dặm cho đến khi không còn trụ m ầ m dự trữ hoặc trụ mầm có rễ quá dài không c ấ y được nữa. đ. Tiêu chuẩn cây con đem tr ồ ng - Tuổi cây con: 12-18 tháng tu ổ i. - Đường kính cổ rễ ≥ 0,6 cm. - Chiều cao cây: cao hơn ≥ 0,4m. - Cây con phát triển bình thường, không bị nhi ễ m bệnh, cụt, g ã y. V. TRỒNG RỪNG 1. Thời vụ trồng Miền Bắc trồng từ tháng 4 đến tháng 9. 2. Phương thức trồng Chỉ trồng hỗn loài. Trồng hỗn giao theo băng với các loài khác như: Trang (Kande li a obovata) , Bần chua ( Sonneratia caseo l aris ) vv ... tùy từng địa phương. 3. Mật độ trồng Trồng hỗn giao với Bần chua hoặc Trang với tỷ lệ 2/3 diện tích Sú, 1/3 diện tích Bần chua hoặc Trang. Trồng theo băng, tổng số cây từ 3.600-5.000 cây/ha, trong đó, Sú từ 3.000-4 . 200 cây/ha; Bần chua từ 600-800 cây/ha hoặc Sú t ừ 2000-300 cây/ha, Trang từ 1.600-2.000 cây/ha. 4. Làm đất - Nhóm 1: Đào hố có kí ch thước 20x20x20cm. - Nhóm 2: Đào hố có kích thước 30x30x30cm, trồng ngay sau khi đào hố. 5. Kỹ thuật trồng - Chọn cây đủ tiêu chuẩn đem trồng, trước khi trồng từ 7-10 ngày, đưa cây cả bầu lên bờ để đất trong bầu ráo nước, giúp b ầ u ch ắ c, ổ n định. - Dùng sọt, ván, thuyền để vận chuyển cây, tránh vỡ b ầ u, đứt r ễ . - Bóc vỏ bầu, đặt cây theo c hiều thẳng đứng, mặt bầu cây thấp hơn mặt hố từ 3-5cm, sau khi l ấp đất dùng tay, chân nhấn chặt để bùn, đất nén chặt quanh bầu. V ỏ bầu sau khi bóc cần thu gom về nơi tập trung rác thải (b ầ u tự hủy không cần bóc vỏ bầu). 6. Trồng dặm Sau khi trồng 1-2 tháng tiến hành kiểm tra: - Nếu cây chết ít (≤10%) và rải rác (dưới 3 cây liền kề nhau) thì không trồng dặm. - Nếu cây chết > 10% hoặc chết trên 3 cây liền nhau, cần trồng dặm. Việc trồng dặm được ti ế n hành trong 3 năm đầu (năm trồng rừng và 2 năm ti ế p theo). Tỷ lệ tr ồ ng dặm như sau: Điều kiện gây trồng Tỷ lệ tr ồ ng dặm so với tr ồ ng chính Năm thứ 1 Năm thứ 2 Năm thứ 3 Nhóm I 15% 10% 5% Nhóm II 20% 15% 10% VI. CHĂM SÓC VÀ BẢO VỆ RỪNG 1. Chăm sóc rừng trồng Chăm sóc rừng cần thực hiện trong 4 năm đầu. Thời gian 3 tháng đ ầ u sau khi trồng, định kỳ từ 20-30 ngày/ l ầ n, ki ể m tra, vớt rác. Sau đó, định kỳ 2-4 tháng/lần, cần chăm sóc bằng cách nhổ cỏ, vớt rác, dựng câ y . Nơi có Hà ( Barnac l es ) bám lâu có nguy cơ dẫn đến cây chết, cần gỡ bỏ, b ắ t ấ u trùng khi mới bám vào cây. 2. Bảo vệ - Làm các biển báo nghiêm cấm các hoạt động khai thác, đánh b ắ t các loài thủy sản trong khu vực tr ồ ng rừng trong thời gian 2 năm đ ầ u. - Ngăn chặn các hành vi chặt, phá rừng, xâm hại rừng và phòng trừ các loài sinh vật, sâu bệnh hại. - Không được đắp đất, quây lưới ngăn dòng chảy trong rừng trồng để nuôi trồng thủy sản hoặc sản xuất kết hợp trong 5 năm đ ầ u. Các năm tiếp theo, nếu có các hoạt động nuôi t rồ ng thủy sản, c ầ n có phương án tránh tổn hại đến rừng trồng. 3. Nghiệm thu - Việc nghiệm thu thực hiện theo quy định hiện hành. - Tỷ lệ sống được quy định như sau: Sau 1 năm, tỷ lệ cây s ố ng đạt ít nh ấ t 70%; sau 2 năm, tỷ lệ cây sống đạt ít nhất 60% và sau 3 năm, tỷ lệ cây sống đạt ít nhất 50%, cây phân bố đều trên khắp diện tích tr ồ ng rừng là đạt yêu c ầ u. C. CÂY MẮM ĐEN (Avicennia officinalis L.) I. QUY ĐỊNH CHUNG 1. Mục tiêu Hướng dẫn kỹ thuật nhằm phục vụ trồng rừng phòng hộ chắn sóng, gió, bảo vệ môi trường sinh thái, cố định các bãi bồi, l ấ n biển. Có th ể áp dụng cho trồng rừng sản xuất và rừng đặc dụng. 2. Nội dung Hướng dẫn kỹ thuật này quy định nội dung, nguyên tắc và yêu cầu kỹ thuật từ việc chọn điều kiện gây trồng, nguồn giống, các biện pháp kỹ thuật thu hái quả giống, tạo cây con, trồng rừng, chăm sóc và bảo vệ rừng tr ồ ng. 3. Đối tượng áp dụng - Hướng dẫn kỹ thuật này áp dụng cho trồng rừng sử dụng ngu ồ n v ố n ngân sách Nh à nước và khuyến khích các chủ thể tr ồng rừng từ các ngu ồ n v ố n kh á c á p dụng để trồng rừng phòng hộ, rừng sản xu ấ t và rừng đặc dụng. - Hướng dẫn kỹ thuật nà y là cơ sở để xây dựng "Định mức kinh t ế kỹ thuật” áp dụng cho trồng rừng Mắm đen. 4. Giải thích từ ngữ - Điều kiện gây trồng: Điều kiện gây trồng trong hướng dẫn này mô tả một số đặc điểm về thể nền, chế độ thủy triều/thời gian phơi bãi và độ mặn của nước biển. - Thời gian phơi bãi: Là số giờ bãi triều không ngập nước thủy triều trong ngày (tính trung bì nh của các ng à y trong n ă m). - Ngập triều sâu: Thời gian phơi bãi của đất tr ồ ng rừng từ 6-8 gi ờ /ng à y khi thủy tr iề u xuống thấp nhất. - Ngập triều trung bình: Thời gian phơi bãi của đ ấ t tr ồ ng rừng t ừ 8- 10 giờ/ngày khi độ lớn của thủy triều ngang bằng với mực nước biển trung bình. - N g ập triều nông: Thời gi an phơi bãi của đất trồng rừng từ 10-16 giờ/ngày khi thủy t riề u l ê n ca o nh ấ t. - Thành phần cơ giới đất: Chia làm 3 loại gồm: Bùn (bùn loãng, bùn chặt); sét (sét mềm, sét cứng); cát (cát l ẫ n bùn, c á t). II. ĐIỀU KIỆN GÂY TRỒNG Mắm đen được trồng ở các tỉnh phía Nam từ Khánh Hòa đến Kiên Giang, phía sau đai rừng ngập mặn tiên phong (Mắm trắng, Mắm biển, Bần chua, Đước…) hoặc bãi bồi cố định dọc theo cửa sông ven biển. Độ mặn thích hợp từ 15 - 25‰. Chỉ trồng Mắm đen ở 2 nhóm điều kiện gây trồng sau: Điều kiện thuận lợi (nhóm I) Điều kiện trung bình (nhóm II) Thể n ề n: Đ ấ t bùn chặt hoặc sét mềm đi l ú n từ 10-30cm. Thể nền: Đất sét chặt hoặc sét rắn có tỷ lệ cát lẫn <30%. Chế độ thủy triều: Ngập triều trung bình. Chế độ thủy triều: Ngập triều nông. III. THU HÁI VÀ BẢO QUẢN TRỤ MẦM 1. Nguồn giống Q uả giống Mắm đen được hái từ nguồn giống đã được công nhận. N ếu chưa có nguồn giống được công nhận, chọn lâm phần có cây mẹ trên 5 năm tu ổ i, sinh trưởng tốt, tán dày, cân đối, không bị sâu bệnh. 2. Thu hái và bảo quản - Thời vụ thu hái: Quả Mắm đen chín vào tháng 4-6. Quả có dạng hình trứng, gốc tròn, đầu có mũi nhọn, dài 1-3 cm, vỏ có lông vàng mịn, mỗi quả có 1 mầm. - Cách thu hái: Quả được thu hái trực tiếp từ cây mẹ hoặc nhặt n ơ i rừng gi ố ng. - Phân loại, bảo quản: Sau khi thu hái, chọn qu ả còn vỏ , vỏ căng, không nhăn nheo để sử dụng. Mỗi kg quả có từ 300-500 quả. Bảo quản quả trong bao tải, để nơi thoáng mát. Nếu chưa gieo ngay, rải quả thành lớp 10-15cm nơi mát, hàng ngày tưới nước đủ ẩm, có thể bảo quản dưới 10 ngày. IV. TẠO CÂY CON 1. Vườn ươm Vườn ươm cần đảm bảo những yêu c ầ u sau đây: - Gần nơi trồng rừng và thuận lợi cho việc vận chuyển cây con. - Có ch ế độ ngập triều, thời gian ph ơ i bãi từ 8-10 gi ờ /ngày, độ mặn nước biển trung bình từ 5 - 20 ‰. - Bảo vệ cây khỏi động vật thủy sinh, côn trùng, gia súc ăn, phá. - Không làm vườn ươm gần cửa sông, n ơ i thủy triều rút nhanh hoặc bị phù sa bồi l ắng nhiều. - Nếu b ố tr í vườn ươm tạm thời, chọn nơi sóng biển yếu , không làm tr ô i trụ mầm, cây con. Nếu làm vườn ươm quy mô lớn, lâu dài, đắp bờ xung quanh để điều chỉnh chế độ nước và thuận lợi việc bảo vệ cây con. 2. Xử lý quả Qu ả Mắm đen s a u khi ủ từ 3-5 ngày thì n ả y mầm, hàng ngày tưới nước đến khi quả nảy mầm rồi gieo vào b ầ u. 3. Tạo bầu - Loại vỏ bầu: Dùng vỏ bầu polyetilen (PE) có đáy, đục lỗ xung quanh và đáy bầu. Nếu xuất vườn khi cây 8-12 tháng tuổi, dùng bầu 13x18 cm (chu vi 26cm, cao 18cm). Xuất vườn khi cây từ 12-24 tháng tuổi, dùng bầu 18x22cm (chu vi 36cm, cao 22cm). Trong trường hợp cần cây trên 24 tháng tuổi, chiều cao khi trồng trên 0,8m thì dùng bầu 22x25cm (chu vi 44cm, cao 25cm). Nếu không có túi bầu như kích thước nêu trên thì dùng các loại bầu có thể tích tương đương. - Hỗn hợp ruột bầu gồm: Bùn đặc, từ 10-40g phân chuồng hoai và từ 5-20g super lân tùy theo kích thước bầu. Bùn được lấy ở lớp mặt trên có nhiều mùn, phù sa. Phân hữu cơ được làm tơi, đập nhỏ sau đó trộn đều với bùn trước khi đóng bầu. - Đóng bầu: Trộn đều hỗn hợp ruột bầu, cho bùn tới 1/3 chiều cao túi bầu, lèn chặt để định hình bầu, sau đó cho tiếp bùn đầy tới miệng bầu. - Xếp bầu: Tạo mặt luống cho phẳng và xếp bầu thành luống có kích thước rộng 1,2m; chiều dài tùy theo nhu cầu và điều kiện vườn ươm. Các luống cách nhau 0,6m. Sau khi xếp bầu thành hàng, dùng bùn lấp xung quanh luống để giữ bầu. 4. Gieo quả vào bầu Chọn những ngày râm mát hoặc lúc sáng sớm hay chiều mát để gieo. M ỗ i bầu gieo 1 quả, nhấn quả chìm dưới mặt bùn sâu từ 0,5-1 cm. 5. Chăm sóc cây con a. Làm dàn che, điều tiết nước - Làm dàn che 50% ánh sáng, dỡ bỏ dàn che khi cây nảy mầm ổn định cao từ 5-7cm. - Sau khi gieo , trong thời gian đầu đủ chỉ điều tiết sao cho nước ngập xấp mặt luống. Khi cây nảy mầm, rễ đã phát triển tốt thì để chế độ nước theo thủy tri ề u để rèn luyện cây cứng cáp, thích ứng với chế độ thủy triều. b. Bảo vệ cây Đặt lưới ở cửa cống và rào chắn xung quanh vườn ươm để ngăn hạn chế các loài thủy sản ăn, cắn mầm. Thường xuyên gỡ bỏ rong, rêu, rác bám vào cây con. c. Nhổ cỏ, bón phân, đảo bầu - Nhổ cỏ khi thấy cỏ xuất hiện. - Khi cây có biểu hiện thiếu dinh dưỡng, bón thúc cho cây b ằ ng phân NPK tỷ lệ 5:10:3 , nồng độ 2% hoặc phân khác pha với n ồ ng đ ộ tương đương. Trước khi tưới, đập nhỏ phân, cho vào nước, khoắng mạnh đ ể dinh dưỡng tan. D ù ng ô doa tư ớ i đều trên mặt luống từ 3-4 lít/m 2 , sau đó tưới rửa mặt lá. Trước khi tư ớ i phân, đợi thủy triều xuống và đóng cửa cống để nước không vào, giữ từ 3-4 ng à y sau khi tưới m ớ i mở cống trở lại. Trong trường hợp vườn ươm không có bờ , đợi thủy triều rút xuống khỏi mặt luống mới tưới phân. - Đảo bầu: Định kỳ 2-3 tháng/lần hoặc khi thấy rễ bắt đầu đâm ra khỏi b ầ u bằng cách dịch chuyển bầu ra khỏi luống bầu, tránh cho rễ ăn sâu vào đ ấ t. Khi đảo bầu, phân loại cây (t ố t, x ấ u) đ ể có ch ế độ chăm s ó c thích hợp. 6. Gieo quả bổ sung Sau khi gieo quả vào bầu, cần kiểm tra thường xuyên trong tháng đ ầ u đ ể gieo b ổ sung nếu không nảy mầm hoặc cây chết. Việc gieo quả b ổ sung được thực hiện cho đến khi h ế t quả dự trữ. 7. Tiêu chuẩn cây con xuất vườn Tiêu chuẩn c â y con xuất vườn trong bảng sau: Điều kiện gây trồng Tuổi (tháng) Đường kính cổ rễ (cm) Chiều cao (m) Chất lượng Nhóm I 8 - 12 ≥ 0,5 ≥ 0,5 Cây con phát triển cân đ ố i, không bị nhiễm bệnh, không bị dập hoặc g ẫ y ngọn. Nhóm II 13 - 18 ≥ 0,9 ≥ 0,8 V. TRỒNG RỪNG 1. Thời vụ trồng Chọn thời điểm ít sóng biển nhất trong năm và độ mặn phù hợp để tr ồ ng cây. Tránh mùa gió bão, đối với miền Bắc trồng từ tháng 6 đ ế n tháng 8, mi ề n Nam từ tháng 6 đến tháng 11. 2. Phương th ứ c trồng Mắm đen có thể trồng thuần loài hoặc hỗn giao theo hàng với các loài khác, tùy từng vùng như Bần trắng ( Sonneratia a l ba ); M ắ m tr ắ ng ( Avicennia alba ). 3. Mật độ trồng Mắm đen được trồng bằng cây con có bầu. Mật độ trồng, phương thức trồng được chia thành 2 nhóm điều kiện gây tr ồ ng sau: Phương thức trồng Nhóm I Nhóm II Trồng thuần loài bằng cây con có b ầ u 2.000 cây/ha; 2500 cây/ha 2.000 cây/ha; 2.500 cây/ha ; 3.300 cây/ha Trồng hỗn loài theo hàng bằng cây con có bầu - Trồng hỗn giao với các loại khác: B ầ n tr ắ ng ( Sonner a ti a alba ); Mắm trắng ( Avicennia alba ). - Tỷ lệ hỗn giao: 2/3 Mắm đen, 1/3 các loài khác sao cho tổng mật độ là 2500 cây/ha hoặc 3300 cây/ha. 4. Xử lý thực bì Nếu nơi trồng Mắm đen có thực bì, c ầ n xử lý thực bì trư ớ c khi t rồ ng r ừ ng. Xử lý thực bì cục bộ quanh hố trồng với đường kính 1 m. Không chặt bỏ những cây thân gỗ hoặc dừa nước. 5. Làm đất - Nhóm I: Đào hố có kích thước 20x20x20cm hoặc 30x30x30cm và trồng ngay sau khi đào hố. - Nhóm II: Đào hố kích thước 30x30x30cm, hoặc 40x40x40cm. 6. Kỹ thu ậ t trồng - Chọn cây đủ tiêu chuẩn đem trồng, trước khi trồng từ 7-10 ngày, đưa cây cả bầu lên bờ để đất trong bầu ráo nước, giúp bầu ch ắ c, ổ n định. - Dùng sọt, ván, thuyền để vận chuyển cây, tránh vỡ bầu, đứt rễ. - Bóc vỏ bầu, đặt cây theo chiều thẳng đứng, mặt bầu câ y thấp hơn mặt hố từ 3-5cm sau khi lấp đất dùng tay, chân nhấn chặt để bùn, đ ấ t nén chặt quanh bầu . Vỏ bầu sau khi bóc cần thu gom v ề nơi tập trung rác thải (b ầ u tự hoại không cần bóc vỏ bầu). - Cắm cọc giữ cây: Nếu trồng rừng ở nơi sóng biển l ớn , dùng cọc tre, tràm hoặc vật liệu sẵn có ở địa phương để c ắ m cọc giữ cây. Chiều dà i cọc từ 70- 100 cm, đư ờ ng kín h từ 1 ,5-3cm. Buộc 1 đầu dây vào cọc, đầu kia buộc vào thân cây, (không buộc cọc áp và o thân c â y, tránh cọ xát), độ dài đoạn dây giữa cọc và cây 5-7cm, dây buộc cách g ố c 20cm. Cắm 1 cọc nghiêng 45°, đầu cọc hướng ra biển. 7. Trồng dặm Sau khi trồng 1-2 tháng ti ế n hành ki ể m tra n ế u: - Nếu cây chết ít (≤10%) và rải rác (dưới 3 cây liền kề nhau) thì không trồng dặm. - Nếu cây chết > 10% hoặc chết trên 3 cây liền nhau, cần trồng dặm. Việc trồng dặm được tiến hành trong 3 năm đầu (năm trồng rừng và 2 năm tiếp theo). Tỷ lệ trồng dặm như sau: Điều kiện gây trồng Tỷ lệ trồng dặm so với trồng chính Năm thứ 1 Năm thứ 2 Năm thứ 3 Nhóm I và nhóm II 15% 10% 5% VI. CHĂM SÓC VÀ BẢO VỆ RỪNG 1. Chăm sóc rừng Chăm sóc rừng cần thực hiện trong 4 năm đầu. Thời gian 3 tháng đầu sau khi trồng, định kỳ từ 20-30 ngày/lần, kiểm tra, vớt rác. Sau đó, định kỳ 2-4 tháng/lần, cần chăm sóc bằng cách nhổ cỏ, vớt rác, dựng cây. Nơi có Hà ( Barnacles ) bám lâu có nguy cơ dẫn đến cây chết, cần gỡ bỏ, bắt ấu trùng khi mới bám vào cây. 2. Bảo vệ - Làm các biển báo nghiêm cấm các hoạt động thai khác, đánh bắt các loài thủy sản trong khu vực trồng rừng trong thời gian 2 năm đầu. - Ngăn chặn các hành vi chặt, phá rừng, xâm hại rừng và phòng trừ các loài sinh vật, sâu bệnh hại. - Không được đắp đất, quây lưới ngăn dòng chảy trong rừng tr ồ ng để nuôi trồng thủy s ả n hoặc sản xuất kết hợp trong 5 năm đ ầ u. Các nă m tiếp theo, nếu có các hoạt động nuôi trồng thủy sản, c ầ n có phương án tránh tổn hại đ ế n rừng tr ồ ng. 3. Nghiệm thu - Vi ệ c nghiệm thu thực hiện theo quy định hiện hành. - T ỷ l ệ sống đ ư ợc quy định như sau: Sau 1 năm, tỷ lệ cây sống đạt ít nh ấ t 80 %; sau 2 năm, tỷ lệ cây sống đạt ít nhất 70% và sau 3 năm, tỷ lệ cây sống đạt ít nhất 60%, cây phân bố đều trên khắp diện tích trồng rừng là đạt yêu cầu. D. CÂY VẸT DÙ (Bruguiere gymnorhiza (L.) Lam) I. QUY ĐỊNH CHUNG 1. Mục tiêu Hướng dẫn kỹ thuật nhằm phục vụ trồng rừng phòng hộ chắn sóng, gió, bảo vệ môi trường sinh thái, cố định các bãi bồi, l ấ n biển. Có th ể áp dụng cho trồng rừng sản xuất và rừng đặc dụng. 2. Nội dung Hướng dẫn kỹ thuật này quy định nội dung, nguyên tắc và yêu c ầ u kỹ thuật t ừ việc chọn điều kiện g â y tr ồ ng, nguồn giống, các biện pháp kỹ thuật thu hái trụ mầm, tạo cây con, trồng rừng, chăm sóc và bảo vệ rừng tr ồ ng. 3. Đối tượng áp dụng - Hướng dẫn kỹ thuật này áp dụng cho trồng rừng, sử dụng nguồn vốn ngân sách Nh à nước và khuyến khích các chủ thể tr ồng rừng t ừ các ngu ồ n v ố n khác á p dụng để trồng rừng phòng hộ, rừng sản xuất và rừng đặc dụng. - Hướng dẫn kỹ thuật này là cơ sở để xây dựng "Định mức kinh t ế kỹ thuật" áp dụng cho trồng rừng Vẹt dù. 4. Giải thích từ ngữ - Điều kiện gây trồng: Điều kiện gây trồng trong hướng dẫn này mô tả một số đặc điểm v ề thể nền, chế độ thủy triều/thời gian phơi bãi và độ mặn của nước biển. - Thời gian phơi bãi: Là số giờ bãi triều không ngập nước thủy tri ề u trong ngày (tính trung b ì nh của các ngày trong năm). - Ngập triều sâu: Thời gian phơi bãi của đất trồng rừng từ 6-8 gi ờ /ng à y khi thủy triều xuống thấp nhất. - Ngập triều trung bình: Thời gian phơi bãi của đất trồng rừng từ 8-10 giờ/ngày khi độ lớn của thủy triều ngang bằng với mực nước biển trung bình. - Ngập triều nông: Thời gian phơi bãi của đất tr ồ ng rừng từ 10-16 giờ/ngày khi thủy triều lên cao nhất. - Thành phần cơ giới đất: Chia làm 3 loại gồm: Bùn (bùn loãng, bùn chặt); sét (sét mềm, sét cứng); cát (cát l ẫ n bùn, cát). II. ĐIỀU KIỆN GÂY TRỒNG Vẹt dù được mọc ở phía sau đai rừng ngập mặn thường mọc cùng với các loài thu ộ c chi Đước, trên các bãi bồi cố định. Độ mặn thích hợp từ 15-25‰. Trồng Vẹt dù ở 3 nhóm điều kiện gây trồng sau: Điều kiện thuận lợi (Nhóm I) Điều kiện trung bình (Nhóm II) Điều kiện khó khăn (Nhóm III) Thể nền: Đ ấ t bùn chặt hoặc sét mềm đi lún từ 10 - 30cm. Thể nền: Đất sét chặt hoặc sét rắn có tỷ lệ cát lẫn < 30%. Thể nền: Đất sét rắn có lẫn cát hoặc đá l ẫ n từ 50-70% Chế độ thủy triều: Ngập triều nông (thời gian phơi bãi 10-12 giờ/ngày). Chế độ thủy triều: ngập triều nông (thời gian bãi 12-16 giờ/ngày). Chế độ thủy triều: ngập triều nông (thời gian phơi bãi trên 16 giờ/ngày). III. THU HÁI VÀ BẢO QUẢN TRỤ MẦM 1. Nguồn giống Q uả/Trụ mầm được hái từ nguồn giống đã được công nhận hoặc ở những lâm ph ầ n có cây mẹ trên 5 năm tuổi, sinh trưởng tốt, tán dày, cân đ ố i, hệ r ễ phát triển dày và rộng, không bị sâu bệnh. 2. Thu hái và bảo quản - Thời vụ thu hái: Quả Vẹt dù chín từ tháng 7-12 tùy từng vùng . Khi chín, trụ mầm c ó màu xanh sẫm, chiều dài trụ mầm từ 15-25 cm, đầu nhọn hơi có góc, trọng lượng đạt 45-60 qu ả /kg, tỷ lệ n ẩ y m ầ m 80 %. - Cách thu hái: Hái trên cây hoặc nhặt quả rụng dưới gốc. Chọn trụ mầm to, già, có màu xanh s ẫ m, dù của quả đã héo và sắp rụng hoặc chọn quả mới rụng. - Phân loại: Trụ mầm sau khi thu hái về, loại bỏ những trụ mầm còn non, bị sâu bệnh hoặc bị gãy. Không chọn những trụ mầm có những ch ấ m màu n â u s ẫ m , biểu hiện phần mô phía trong đã bị chết. - Bảo quản: Trụ mầm Vẹt dù nảy mầm rất nhanh ở điều kiện thường, do đó sau khi thu hái v ề n ế u thấy trụ m ầ m đã nẩy mầm thì cấy ngay vào bầu ho ặc đem tr ồ ng. N ế u chưa c ấ y, b ả o qu ả n qu ả nơi ẩ m, có thể phủ bằng bao tải và tưới nư ớ c hàng ngày, để nơi thoáng mát trong thời gian dưới 10 ngày. IV. TẠO CÂY CON 1 . Vườn ươm Vườn ươm cần đảm bảo những yêu c ầ u sau đ â y: - Gần nơi trồng rừng và thuận lợi cho việc vận chuyển cây con. - Có chế độ ngập triều, thời gian phơi bãi từ 8 - 10 giờ/ngày, độ mặn nước biển trung bình từ 5-20‰. - Bảo vệ cây khỏi động vật thủy sinh, côn trùng, gia súc ăn, phá. - Không làm vườn ươm gần cửa sông, nơi thủy triều rút nhanh hoặc bị phù sa bồi lắng nhiều. - Nếu b ố trí vườn ươm tạm thời, chọn nơi s ó ng biển yếu, không làm trôi tr ụ mầm , c â y con. Nếu l à m vườn ươm quy mô l ớ n, lâu dài, đắp bờ xung quanh đ ể đi ề u chỉnh chế độ nước và thuận lợi việc bảo vệ cây con. 2. Tạo bầu - Loại vỏ bầu: Dùng vỏ bầu bằng polyetilen (PE) có đáy, đục lỗ xung quanh và đáy bầu. Nếu xuất vườn khi cây từ 8-12 tháng tu ổ i, dùng b ầ u 13x18 cm (chu vi 26cm, cao 18cm). Xuất vườn khi cây từ 12-24 tháng tu ổ i, dùng b ầ u 1 8x22cm (chu vi 36cm, cao 22cm). Trong trường hợp c ầ n cây trên 24 tháng tu ổ i , chiều cao khi trồng trên 0,8m thì dùng bầu 22x25c m (chu vi 44cm, cao 25cm). Nếu không có túi bầu như kích thước nêu trên thì dùng các loại b ầ u có thể tích tương đương. - Hỗn hợp ruột bầu gồm: Bùn và 10-40g phân chuồng hoai + 5-20 g super lân tùy theo kích thước bầu. Bùn được lấy ở lớp mặt trên có nhiều mùn , phù sa. Phân hữu cơ được làm tơi, đập nhỏ sau đó trộn đều với bùn trước khi đóng bầu. - Đóng bầu: Trộn đều hỗn hợp ruột bầu, cho bùn tới 1 /3 chiều cao túi bầu, lèn chặt để định h ì nh bầu, sau đó cho tiếp bùn đầy tới miệng b ầ u. - Xếp bầu: Trang mặt luống cho phẳng và xếp bầu thành luống có kích thước rộng 1 ,2m; chiều dài tùy theo nhu cầu và điều kiện vườn ươm. Các lu ố n g c á ch nhau 0,6m. Sau khi xếp bầu thành hàng, dùng bùn lấp xung qua nh để lu ố ng giữ bầu. 3. Cấy t rụ mầm vào bầu Sau khi phân loại, cấy trụ mầm vào bầu, cắm đuôi trụ m ầ m xu ố ng đ ấ t, ngập sâu từ 1/3 chiều dài trụ mầm, mỗi bầu chỉ cấy 1 trụ m ầ m. Chọn ngày r â m mát để cấy trụ mầm. 4. Chăm sóc cây con a. Làm dàn che, điều tiết nước - Làm dàn che 50% ánh sáng trong thời gian mới cấy trụ mầm, dỡ bỏ dàn che sau 15 đến 20 ngày. - Sau khi cấy trụ mầm, trong thời gian đầu chỉ điều tiết sao cho nước ngập lấp xấp mặt luống. Khi cây đã nảy mầm, hệ rễ phát triển thì đ ể ch ế độ nước theo th ủ y triều để rèn luyện cây cứng cáp, thích ứng với ch ế độ thủy tri ề u. b. Bảo vệ cây Đặt lưới ở cửa cống và rào chắn xung quanh vườn ươm để ngăn không cho các l oài thủy sản ă n, cắ n trụ mầm. Thường xuyên gỡ bỏ rong, rêu, rác bám vào trụ mầm. c. Nhổ cỏ, bón phân, đảo bầu - Nhổ cỏ khi thấy cỏ xuất hiện. - Khi cây có biểu hiện thiếu dinh dưỡng, bón thúc cho cây b ằ ng phân NPK tỷ lệ 5 : 10:3 nồng độ 2% hoặc phân khác pha với n ồ ng độ tương đương. Trước kh i tư ớ i, đập nhỏ phân, cho vào nước, khoắng mạnh để dinh dưỡng tan. D ù ng ô doa tư ớ i đều trên mặt luống từ 3-4 lít/m 2 , sau đó tưới rửa mặt lá. Trước k hi tưới phân , đợi thủy triều xuống và đóng cửa cống đ ể nước không vào, gi ữ từ 3-4 ngày sau khi tưới mới mở cống trở lại. Trong trường hợp vườn ươm kh ô ng có bờ, đợi thủy triều rút xuống khỏi mặt l u ố ng m ớ i tưới phân. - Đảo bầu: Định kỳ 2-3 tháng/lần hoặc khi thấy rễ bắt đầu đâm ra khỏi bầu bằng cách dịch chuy ể n b ầ u ra khỏi lu ố ng b ầ u, tránh cho r ễ ăn s â u v à o đ ấ t. Khi đảo bầu, phân loại cây (tốt, xấu) để có chế độ chăm sóc thích hợp. d. Cấy dặm Các trụ mầm chết cần được cấy dặm cho đến khi không còn trụ mầm dự trữ hoặc trụ mầm có rễ quá dài không c ấ y được nữa. 5. Tiêu chuẩn cây con xuất vườn Tiêu chuẩn cây con xuất vườn trong bảng sau: Điều kiện gây trồng Tuổi (tháng) Đường kính cổ rễ (cm) Chiều cao (m) Chất lượng Nhóm I < 12 ≥ 0,5 ≥ 0,4 Cây con phát triển cân đối, không bị nhiễm bệnh, không bị dập hoặc gẫy ngọn Nhóm ll 12 - 24 ≥ 0,8 ≥ 0,6 Nhóm III > 24 ≥ 1,3 - 1,5 ≥ 0,9 V. TRỒNG RỪNG 1. Thời vụ trồng - Trồng trụ mầm: từ tháng 7-11, tùy từng vùng khi c ó trụ m ầm chín. - Trồng cây có bầu: Miền Bắc trồng từ tháng 6 đến tháng 8; miền Nam từ tháng 6 đến tháng 11. 2. Phương thức trồng Vẹt dù có thể trồng thuần loài hoặc hỗn giao với các loài: Đước đôi ( Rh i zophora ap i culat a ) vv ... 3. Mật độ trồng Vẹt dù được trồng bằng trụ mầm và cây con có bầu. Mật độ trồng, phương thức trồng được chia thành 3 nhóm điều kiện gây trồng sau: Phương thức trồng Nhóm I Nhóm II Nhóm III Trồng bằng trụ mầm Từ 5.000 cây/ha - 10.000 cây/ha. Trồng thuần loài bằng cây con có bầu 2.500 cây/ha; 3.300 cây/ha Trồng hỗn loài theo hàng bằng cây con có b ầ u Trồng hỗn giao với Đước đôi theo tỷ lệ 2/3 Vẹt dù và 1/3 cây khác sao ch o tổng mật độ đạt 3300 cây/ha. 4. Xử lý thực bì Nếu nơi trồng Vẹt dù có thực bì, c ầ n xử lý thực bì trư ớ c k hi tr ồ ng r ừ ng. Xử lý thực bì cục b ộ quanh hố trồng v ớ i đường kính 1 m. Không chặt bỏ những cây thân gỗ hoặc dừa nước. 5. Làm đất - Nhóm I: Thực hiện trồng rừng theo 2 phương thức: Trồng bằng trụ mầm hoặc bằng cây con có bầu: + Trồng bằng trụ mầm: Cắm trực tiếp trụ mầm. + Trồng bằng cây con có bầu: Đào hố có kích thước lớn hơn túi b ầ u đ ể c ó thể đặt cây dễ dàng, và trồng ngay sau khi đào h ố . - Nhóm II : Trồng bằng cây con có b ầ u, đào h ố kích thước 30x 3 0x30cm hoặc 40x40x40cm. - Nhóm III: Trồng bằng cây con có bầu, đào hố cải tạo kích thước 50x50x50cm hoặc 60x60x60cm. Sau khi đào, đổ bùn đ ế n 2/3 chiều sâu hố, phủ cát lên trên mặt hố. 6. Kỹ thuật trồng a. Trồng bằng trụ mầm Khi trồng cắm ngập từ 1/3 chi ề u dài trụ m ầ m, đ ầ u trụ m ầ m hư ớ ng l ê n trên, mỗi vị trí chỉ cấy 1 trụ mầm. b. Trồng bằng cây con có bầu - Chọn cây đủ tiêu chuẩn đem trồng, trước khi trồng từ 7-10 ngày, đưa cây cả bầu lên bờ để đất trong bầu ráo nước, giúp b ầ u ch ắ c, ổ n định. - Ở những nơi có sóng biển to, bầu có thể bị vỡ hoặc trôi cây, trư ớ c khi trồng cho bầu vào rọ làm bằng tre, nứa hoặc các vật liệu thích hợp c ó th ể phân hủy trong thời gian dưới 1 năm. Trước khi đặt b ầ u vào rọ thì xé vỏ b ầ u v à tr á nh làm vỡ bầu. Thời gian nuôi c â y trong rọ tre tối thiểu là 1 tháng, đ ể cây b ầ u ổ n định mới đem đi trồng. - Dùng sọt, ván, thuyền để vận chuyển cây, tránh vỡ bầu, đứt rễ. - Bóc vỏ bầu ( đối với cây không cho vào sọt ) , đặt cây theo chiều thẳng đứng, mặt bầu cây thấp hơn mặt hố từ 3-5cm, l ấ p đ ấ t và nh ấ n mạnh quanh b ầ u. V ỏ b ầ u sau khi b ó c cần thu gom về nơi tập trung rác thải (bầu tự hủy không c ầ n bóc bầu). 7. Trồng dặm Sau khi trồng từ 1-2 tháng tiến hành kiểm tra nếu: - Nếu cây ch ế t ít (≤10%) và rải rác (dưới 3 cây li ề n k ề nhau) th ì không trồng dặm. - Nếu cây chết > 10% hoặc chết trên 3 cây liền nhau, cần trồng dặm. Việc trồng dặm được tiến hành trong 3 năm đầu (n ă m trồng rừng và 2 n ă m tiếp theo). Tỷ lệ trồng dặm như sau: Điều kiện gây trồng Tỷ lệ trồng dặm so với trồng chính Năm th ứ 1 Năm thứ 2 Năm thứ 3 Nhóm I, nhóm II và nhóm III 15% 10% 5% - Nếu trồng rừng bằng trụ mầm, năm thứ 2 và 3 trồng dặm b ằ ng cây con có bầu, có độ t uổi , kích thư ớ c bằng với cây đang trồng. Tỷ lệ % so với mật độ cây trồng chính (cây có b ầ u). VI. CHĂM SÓC VÀ BẢO VỆ RỪNG 1. Chăm sóc rừng Chăm sóc rừng cần thực hiện trong 4 năm đầu. Thời gian 3 tháng đầu sau khi trồng, định kỳ từ 20-30 ngày/lần, kiểm tra, vớt rác. Sau đó, định kỳ từ 2-4 tháng/lần, cần chăm sóc bằng cách nhổ cỏ, vớt rác, dựng cây. Nơi có Hà ( Barnacles ) bám lâu có nguy cơ dẫn đến cây chết, cần gỡ bỏ, bắt ấu trùng khi mới bám vào cây. 2. Bảo vệ - Làm các biển báo nghiêm cấm các hoạt động thai khác, đánh bắt các loài thủy sản trong khu vực trồng rừng trong thời gian 2 năm đầu. - Ngăn chặn các hành vi chặt, phá rừng, xâm hại rừng và phòng trừ các loài sinh vật, sâu bệnh hại. - Không được đắp đất, quây lưới ngăn dòng chảy trong rừng tr ồ ng để nuôi trồng thủy s ả n hoặc sản xuất kết hợp trong 5 năm đ ầ u. Các nă m tiếp theo, nếu có các hoạt động nuôi trồng thủy sản, c ầ n có phương án tránh tổn hại đ ế n rừng tr ồ ng. 3. Nghiệm thu - Vi ệ c nghiệm thu thực hiện theo quy định hiện hành. - T ỷ l ệ sống đ ư ợc quy định như sau: Sau 1 năm, tỷ lệ cây sống đạt ít nh ấ t 80 %; sau 2 năm, tỷ lệ cây sống đạt ít nhất 70% và sau 3 năm, tỷ lệ cây sống đạt ít nhất 60%, cây phân bố đều trên khắp diện tích trồng rừng là đạt yêu cầu . E. CÂY BẦN CHUA (Sonneratia caseolaris (L.) Engler) I. QUY ĐỊNH CHUNG 1. Mục tiêu Hướng dẫn kỹ thuật nhằm phục vụ trồng rừng phòng hộ chắn sóng, gió, bảo vệ môi trường sinh thái, cố định các bãi bồi, l ấ n biển. Có th ể áp dụng cho trồng rừng sản xuất và rừng đặc dụng. 2. Nội dung Hướng dẫn kỹ thuật này quy định nội dung, nguyên tắc và yêu c ầ u kỹ thuật t ừ việc chọn điều kiện g â y tr ồ ng, nguồn giống, các biện pháp kỹ thuật thu hái quả giống , tạo cây con, trồng rừng, chăm sóc và bảo vệ rừng trồng. 3. Đối tượng áp dụng - Hướng dẫn kỹ thuật này áp dụng cho trồng rừng sử dụng nguồn vốn ngân sách Nh à nước và khuyến khích các chủ thể tr ồng rừng t ừ các ngu ồ n v ố n khác á p dụng để trồng rừng phòng hộ, rừng sản xuất và rừng đặc dụng. - Hướng dẫn kỹ thuật này là cơ sở để xây dựng "Định mức kinh t ế kỹ thuật" áp dụng cho trồng rừng Bần chua . 4. Giải thích từ ngữ - Điều kiện gây trồng: Điều kiện gây trồng trong hướng dẫn này mô tả một số đặc điểm v ề thể nền, chế độ thủy triều/thời gian phơi bãi và độ mặn của nước biển. - Thời gian phơi bãi: Là số giờ bãi triều không ngập nước thủy tri ề u trong ngày (tính trung b ì nh của các ngày trong năm). - Ngập triều sâu: Thời gian phơi bãi của đất trồng rừng từ 6-8 gi ờ /ng à y khi thủy triều xuống thấp nhất. - Ngập triều trung bình: Thời gian phơi bãi của đất trồng rừng từ 8-10 giờ/ngày khi độ lớn của thủy triều ngang bằng với mực nước biển trung bình. - Ngập triều nông: Thời gian phơi bãi của đất tr ồ ng rừng từ 10-16 giờ/ngày khi thủy triều lên cao nhất. - Thành phần cơ giới đất: Chia làm 3 loại gồm: Bùn (bùn loãng, bùn chặt); sét (sét mềm, sét cứng); cát (cát l ẫ n bùn, cát). II. ĐIỀU KIỆN GÂY TRỒNG - Bần Chua được trồng ở vùng bãi bồi ven biển, g ầ n cửa sông, nơi có bãi bồi ổn định. Độ mặn thích hợp từ 5 - 20 ‰. Điều kiện gây tr ồ ng B ầ n chua được chia là 3 nhóm: Điều kiện thuận lợi (nhóm I), Điều kiện trung bình (nhóm II), Điều kiện khó khăn (nhóm III). Chi tiết của các điều kiện gây tr ồ ng được th ể hiện ở bảng sau: Điều kiện thuận lợi (nhóm I) Điều kiện trung bình (nhóm II) Điều kiện khó khăn (nhóm III) Thể nền: Đất bùn mềm hoặc bùn chặt đi lún từ 15 - 40cm. Thể nền: Đất bùn cứng hoặc sét mềm đi lún từ 5-15cm, lẫn cát (cát <50 %) Thể nền: Đất sét chặt hoặc sét rắn hoặc đất lẫn cát (tỷ lệ cát từ 50 - 70% đi lún dưới 5 cm . Chế độ thủy triều: Ngập triều trung bình. Chế độ thủy triều: Ngập triều trung bình Chế độ thủy triều: Ngập triều sâu III. THU HÁI VÀ BẢO QUẢN HẠT GIỐNG 1. Nguồn quả giống Quả giống được hái từ nguồn giống đã được công nhận , ở những lâm ph ầ n có cây mẹ trên 6 năm tuổi, sinh trưởng tốt, tán dày, cân đ ố i, không bị sâu bệnh. 2. Thu hái và bảo quản hạt - Th ờ i vụ thu hái: Bần chua chín từ tháng 5 đến tháng 11, tùy từng địa phương. Quả có dạng hình cầu, cao từ 1 ,5-2cm; đường kính từ 3-5cm , g ố c có thùy đ à i xòe ra; hạt nhiều và dẹt. Mỗi kg quả có từ 10-20 quả. Quả có r ấ t nhi ề u hạt (dao động trong khoảng từ 500-1.200 hạt/quả), hạt dài từ 1-2 mm. - Cách thu hái: Quả được thu hái trực tiếp từ cây mẹ hoặc rung cho quả rụng xuống. Có thể đặt ô hứng quả bằng lưới dưới gốc cây mẹ, hoặc chọn thời điểm thủy triều chưa lên để nhặt quả rụng dưới gốc cây mẹ đã chọn. Chỉ nhặt những quả đã chín, có màu xanh thẫm, phần quả phía cuống mềm. - Bảo quản hạt giống: Quả sau khi thu hái, nếu đã chín, mềm bóp nhuy ễ n thịt quả trong chậu nư ớ c đ ể hạt nổi lên rồi vớt bằng rổ có các lỗ kích thước nhỏ hơn h ạ t (rổ có l ỗ <0,7mm). Quả chưa mềm đều thì ủ trong túi 2-3 ngày, quả sẽ chín mềm, sau đó t á ch hạt bằng phương pháp nêu trên. Mỗi kg hạt có khoảng 180 . 000-220.000 hạt. Hạt sau khi tách từ quả, rải thành 1 lớp mỏng, d ầ y 2-3cm, đ ể nơi tho á ng, mát , tránh ánh nắng mặt trời trong thời gian 1 ngày cho hạt ráo nước trước khi gieo. Nếu gieo trong 1-2 ngày sau khi tách hạt, tỷ lệ nảy m ầ m đạt từ 70%-85%. Hạt sẽ bị mất sức nảy mầm trong vòng 1 tháng. Bảo quản hạt b ằ ng cách cho c ả quả đã chín vào bao tải hoặc túi vải, ngâm dưới nước biển nơi bãi triều, thời gian bảo quản được 2-4 tháng. IV. TẠO CÂY CON 1. Chọn lập vườn ươm. Vườn ươm cần đảm bảo những yêu c ầ u sau đ â y: - Gần nơi trồng rừng và thuận lợi cho việc vận chuyển cây con. - Có chế độ ngập triều, thời gian phơi bãi từ 8 - 10 giờ/ngày, độ mặn nước biển trung bình từ 5-20‰. - Bảo vệ cây khỏi động vật thủy sinh, côn trùng, gia súc ăn, phá. - Không làm vườn ươm gần cửa sông, nơi thủy triều rút nhanh hoặc bị phù sa bồi lắng nhiều. - Nếu b ố trí vườn ươm tạm thời, chọn nơi s ố ng biển yếu, không làm trôi tr ụ mầm , c â y con. Nếu l à m vườn ươm quy mô l ớ n, lâu dài, đắp bờ xung quanh đ ể đi ề u chỉnh chế độ nước và thuận lợi việc bảo vệ cây con. 2. Xử lý và gieo hạt Hạt Bần chua có thể thực hiện theo hai cách sau: - Gieo hạt trên luống: Đất trước khi gieo cần làm nhuyễn bùn tới độ sâu 20cm , sau đó l ê n luống có bề rộng từ 1-1,2 m; chiều dài tùy theo yêu c ầ u và đi ề u kiện vườn ươm. Giữa các luống, làm rãnh rộng 0,6m để thuận lợi chăm sóc và nước lên xu ố ng theo thủy tri ề u. Sau khi lên xuống , rắc vôi bột với l ư ợng 1 , 0kg/20m 2 để xử lý mầm bệnh và động vật ăn cây. Trước khi gieo, ngâm hạt trong nước ấm 40°C từ 6-8 giờ, sau đó v ớ t ra để hạt ráo, trộn thêm cát với tỷ lệ 1 hạt: 2 cát để gieo hạt cho đều. Khi gieo cần vãi mạnh để hạt bám chặt vào bùn. 1k g hạt gieo trên 20m 2 mặt lu ố ng. Chọn thời đi ểm s á ng s ớ m ho ặ c chi ều má t, tr ờ i lặng gió để gieo. - Gieo hạt trực trực tiếp vào bầu: Sau khi tách khỏi quả, hạt được cho vào túi vải , ủ 3-5 ngày cho hạt nảy mầm. Trong thời gian ủ, cần rửa chua hàng ngày bằng n ước ấm 40°C. Khi hạt nứt nanh, gieo mỗi bầu 2-3 hạt. Khi gieo, dùng tay nhấn cho hạt chìm dưới lớp bùn 2-3mm. 3. Chăm sóc sau khi gieo hạt - Luống gieo cần luôn luôn đủ ẩm. Khi thấy mặt luống hoặc bầu khô, mở cống cho nước vào, thời gian đầu chỉ cho nước vào ngập x ấ p mặt lu ố ng gieo. Khi cây đã mọc ổ n định, có r ễ bám ch ắ c vào đ ấ t và c ó kh ả n ă ng ch ị u được n g ậ p thì mở cống để nước vào ra theo thủy triều. - Sau khi gieo hạt, làm giàn che 50% ánh sáng bằng lưới. Khi cây mọc ổ n định, đạt chiều cao từ 5-7cm thì tháo dàn che để cây phát tri ể n. - Nếu gieo hạt trực tiếp vào bầu, cần kiểm tra đ ể tra hạt b ổ sung vào nh ữ ng bầu cây không mọc. Những bầu mọc nhiều cây, khi cây đã ổn định, đạt chi ề u cao từ 5-7cm, sinh trưởng tốt thì nhổ bớt, chỉ để lại 1 cây sinh trưởng t ố t nh ấ t. 4. Tạo bầu - Loại vỏ bầu: Dùng vỏ bầu bằng polyetilen (PE) có đáy, đục lỗ xung quanh và đáy bầu. Nếu xuất vườn khi cây từ 8-12 tháng tu ổ i, dùng b ầ u 13x18 cm (chu vi 26cm, cao 18cm). Xuất vườn khi cây từ 12-24 tháng tu ổ i, dùng b ầ u 1 8x22cm (chu vi 36cm, cao 22cm). Trong trường hợp c ầ n cây trên 24 tháng tu ổ i , chiều cao khi trồng trên 0,8m thì dùng bầu 22x25c m (chu vi 44cm, cao 25cm). Nếu không có túi bầu như kích thước nêu trên thì dùng các loại b ầ u có thể tích tương đương. - Hỗn hợp ruột bầu gồm: Bùn , 10-40g phân chuồng hoai và từ 5-20 g super lân tùy theo kích thước bầu. Bùn được lấy ở lớp mặt trên có nhiều mùn , phù sa. Phân hữu cơ được làm tơi, đập nhỏ sau đó trộn đều với bùn trước khi đóng bầu. - Xếp bầu: Tạo mặt luống cho phẳng và xếp bầu thành luống có kích thước rộng 1 ,2m; chiều dài tùy theo nhu cầu và điều kiện vườn ươm. Các lu ố n g c á ch nhau 0,6m. Sau khi xếp bầu thành hàng, dùng bùn lấp xung qua nh lu ố ng để giữ bầu. 5. Cấy cây vào bầu Áp dụng trường hợp gieo hạt trên luống theo 2 cách sau: - Cấy chuyển cây mạ vào bầu: Sau khi gieo từ 20-25 ngày, cây mạ cao 2-3 cm thì cấy cây vào bầu. Dùng tay giữ nhẹ cổ rễ để nhổ cây lên đặt vào khay đã có nước sạch đủ để ngập rễ. Dùng que tạo lỗ vừa chiều dài rễ, ấn bùn xung quanh để giữ cây thẳng đứng. Nên chọn những ngày tiết trời râm mát hoặc lúc sáng sớm hay chiều tối đ ể cấy cây. - Cây chuyển ra luống: Khi cây cao từ 5-7 cm thì cấy chuyển sang luống khác với cự ly 20x20cm. Tiếp tục chăm sóc đến trước khi tr ồ ng khoảng 3 tháng, khi cây đạt chiều cao từ 70-80cm (5-7 tháng tuổi), bứng cây có cả đ ấ t ở r ễ đưa vào bầu. Chăm sóc thêm 3 tháng, khi cây sinh trưởng ổ n định thì xu ấ t vườn. Ở miền Bắc, khi cấy cây, tránh làm v ớ i thời điểm nhiệt độ dưới 20°C, cây dễ bị chết. 6. Chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh cho cây con a. Làm dàn che, điều tiết nước Bần chua là cây ưa sáng, chỉ làm giàn che sau khi gieo hạt đến lúc cây con đạt chiều cao 5-7cm. Trong thời gian đầu, chỉ điều tiết nước ngập x ấ p mặt luống. Khi cây ổn định, sinh trưởng tốt, điều chỉnh chế độ nước theo thủy tri ề u để rèn luyện cây. b. Bảo vệ cây - Đặt lưới ở cửa cống và rào chắn xung quanh vườn ươm để hạn chế các loài thủy sản ăn, cắ n mầm. Thường xuyên gỡ bỏ rong, rêu, rác bám vào cây non. - Cây mạ Bần chua có thể bị một số loại bệnh thối cổ rễ. Khi bệnh mới phát sinh sử dụng F u ji-One 40ND, pha 10 ml h ỗ n hợp thu ố c/4 l ít nước, phun cho 10 0 m 2 , hoặc Tobsim và Tilt 250ND trộn lẫn tỷ lệ 1:1, pha 12ml hỗn hợp thuốc/4 lít nước , phun cho 100 m 2 hoặc những thuốc trừ bệnh khác có tác dụng tương tự. c. Nhổ cỏ, bón phân và đảo bầu - Nhổ cỏ khi thấy cỏ xuất hiện. - Khi cây có biểu hiện thiếu dinh dưỡng, bón thúc cho cây b ằ ng phân NPK tỷ lệ 5 : 10:3 , nồng độ 2% hoặc phân khác pha với n ồ ng độ tương đương. Trước kh i tư ớ i, đập nhỏ phân, cho vào nước, khoắng mạnh để dinh dưỡng tan. D ù ng ô doa tư ớ i đều trên mặt luống từ 3-4 lít/m 2 , sau đó tưới rửa mặt lá. Trước k hi tưới phân , đợi thủy triều xuống và đóng cửa cống đ ể nước không vào, gi ữ từ 3-4 ngày sau khi tưới mới mở cống trở lại. Trong trường hợp vườn ươm kh ô ng có bờ, đợi thủy triều rút xuống khỏi mặt l u ố ng m ớ i tưới phân. - Đảo bầu: Định kỳ từ 2-3 tháng/lần hoặc khi thấy rễ bắt đầu đâm ra khỏi bầu bằng cách dịch chuy ể n b ầ u ra khỏi lu ố ng b ầ u, tránh cho r ễ ăn s â u v à o đ ấ t. Khi đảo bầu, phân loại cây (tốt, xấu) để có chế độ chăm sóc thích hợp. d. Cấy dặm Sau khi cấy vào bầu, cần kiểm tra thường xuyên trong tháng đầu để cấy dặm những cây đã chết. 7. Tiêu chuẩn cây con xuất vư ờ n Tiêu chuẩn cây con xuất vườn trong bảng sau: Điều kiện gây trồng Tuổi (tháng) Đường kính cổ rễ (cm) Chiều cao (m) Chất lượng Nhóm I 8 - 10 ≥ 1,0 ≥ 0,6 Cây phát triển cân đối, không bị nhi ễ m bệnh, không b ị d ậ p hoặc gẫy ngọn. Nhóm II 11 - 18 ≥ 1,5 ≥ 1,0 Nhóm III > 18 ≥ 2 ≥ 1,2 V. TRỒNG RỪNG 1. Thời vụ trồng Chọn thời điểm ít sóng biển nhất trong năm để tr ồng Bần chua, tránh mùa gió bão. Miền Bắc trồng từ tháng 6 đến tháng 8, miền Nam từ tháng 5 đ ế n tháng 11, hoặc trước mùa gió chướng. 2. Phương thức trồng Bần chua có thể trồng thuần loài hoặc hỗn giao theo hàng với các loài khác, tùy từng vùng như Sú ( A egiceras corni cu latum ), Trang ( Kande l ia candel ) vv ... 3. Mật độ trồng Mật độ gây trồng được chia làm 3 nhóm trong bảng sau: Phương thức trồng Nhóm I Nhóm II Nhóm III Trồng thuần loài bằng cây con có bầu 1.330 cây/ha; 1.600 cây/ha 1.600 cây/ha; 2.000 cây/ha. 2.000 cây/ha; 2.500 cây/ha Trồng hỗn loài theo hàng bằng cây con có bầu - Trồng Bần chua v ớ i Trang, tỷ lệ diện tích 1/3 Bần chua: 2/3 Trang. Tổng mật độ từ 2.500 - 3.300 cây/ha, trong đó Bần chua từ 800-1.100 cây/ha và Trang từ 1.700-2.200 cây/ha. - Trồng hỗn giao với Sú với tỷ lệ 2/3 diện tích Sú, 1/3 diện tích Bần chua. Trồng theo băng, tổng số cây từ 3.600-5 . 000 cây/ha, trong đó, Sú từ 3.000-4.200 cây/ha; Bần chua từ 600-800 cây/ha. 4. Làm đất - Nhóm I: Đào hố có kích thước lớn hơn túi bầu để có thể đặt cây dễ dàng, và trồng ngay sau khi đào h ố . - Nhóm II: Đào hố kích thước 30x30x30cm hoặc 40x40x40cm. - Nhóm III: Đào hố kíc h thư ớ c 40x40x40cm. Đào hố cải tạo có kích thước 50x50x50cm hoặc 60x60x60cm, sau khi đào, đổ bùn đến 2/3 chiều sâu hố, phủ cát lên trên mặt hố. 5. Kỹ thuật trồng - Chọn cây đủ tiêu chuẩn đem trồng, trước khi trồng từ 7-10 ngày, đưa cây cả b ầ u lên bờ đ ể đất trong b ầ u ráo nước, giúp bầu chắc, ổn định. - Dùng sọt, ván, thuyền để vận chuyển cây, tránh vỡ bầu, đứt rễ. - Kỹ thuật trồng: Có thể cắt bỏ 1/3 ngọn cây trước khi trồng nhằm giảm sóng biển đánh, lay bật g ố c sau k hi tr ồ ng. Xé b ỏ b ầ u trư ớ c khi tr ồ ng. K h ô ng được làm vỡ bầu hay biến dạng bầu. Đặt cây theo chi ề u th ẳ ng đứng, mặt b ầ u cây thấp hơn mặt hố từ 3-5cm, sau khi lấp đất dùng tay, chân nhấn chặt để bùn, đ ấ t nén chặt quanh b ầ u. Vỏ b ầ u sau k hi bóc c ầ n thu gom v ề nơi t ậ p trung rá c th ả i (bầu tự hoại không cần xé vỏ b ầ u). - Ở những nơi có sóng biển to, bầu có thể bị vỡ hoặc trôi cây, trước khi trồng cho bầu v à o rọ làm bằng tre, nứa hoặc các vật liệu thích hợp có thể phân hủy trong thời gian dưới 1 năm. Trước khi đặt bầu vào rọ thì xé vỏ b ầ u và tránh làm vỡ bầu. Thời gian nuôi cây trong rọ tre t ố i thi ể u là 1 tháng, đ ể cây b ầ u ổ n định m ớ i đem đi trồng. - Cắm cọc giữ cây nếu trồng rừng nơi sóng biển to. Dùng cọc tre, tràm hoặc vật liệu s ẵ n có ở địa phương. Chiều dài cọc từ 70-100cm, đường kính từ 1 , 5-3 cm . Buộc 1 đầu dây vào cọc, đầu kia buộc vào thân cây, (không buộc cọc á p vào thân cây, tránh cọ xát), độ dài đoạn dây giữa cọc và cây từ 5-7cm, dây buộc cách gốc 20cm. Có thể cắm 1 cọc hoặc 3 cọc tùy theo mức độ sóng biển : C ắ m 1 cọc nghiêng 45°, đầu cọc hướng ra biển; Cắm 3 cọc nghiêng 45°, tạo th ế chân ki ề ng. Nếu có rọ thì cắm xuyên qua rọ. 6. Trồng dặm Sau khi trồng từ 1-2 tháng tiến hành kiểm tra nếu: - Nếu cây ch ế t ít (≤10%) và rải rác (dưới 3 cây li ề n k ề nhau) th ì không trồng dặm. - Nếu cây chết > 10% hoặc chết trên 3 cây liền nhau, cần trồng dặm. Việc trồng dặm được tiến hành trong 3 năm đầu (n ă m trồng rừng và 2 n ă m tiếp theo). Tỷ lệ trồng dặm như sau: Điều kiện gây trồng Tỷ lệ trồng dặm so với trồng chính Năm th ứ 1 Năm th ứ 2 Năm th ứ 3 Nhóm I 10% 5% 5% Nhóm II 15% 10% 5% Nhóm III 20% 15% 10% VI. CHĂM SÓC VÀ BẢO VỆ RỪNG 1. Chăm sóc rừng Chăm sóc rừng cần thực hiện trong 4 năm đầu. Thời gian 3 tháng đầu sau khi trồng, định kỳ từ 20-30 ngày/lần, kiểm tra, vớt rác, đóng lại cọc, buộc lại dây nếu bị tụt. Sau đó, định kỳ 2-4 tháng/lần cần chăm sóc bằng cách nhổ cỏ, vớt rác, dựng cây. Nơi có Hà ( Barnacles ) bám lâu có nguy cơ dẫn đến cây chết, cần gỡ bỏ, bắt ấu trùng khi mới bám vào cây. 2. Bảo vệ - Làm các biển báo nghiêm cấm các hoạt động thai khác, đánh bắt các loài thủy sản trong khu vực trồng rừng trong thời gian 2 năm đầu. - Ngăn chặn các hành vi chặt, phá rừng, xâm hại rừng và phòng trừ các loài sinh vật, sâu bệnh hại. - Không được đắp đất, quây lưới ngăn dòng chảy trong rừng tr ồ ng để nuôi trồng thủy s ả n hoặc sản xuất kết hợp trong 5 năm đ ầ u. Các nă m tiếp theo, nếu có các hoạt động nuôi trồng thủy sản, c ầ n có phương án tránh tổn hại đ ế n rừng tr ồ ng. 3. Nghiệm thu - Vi ệ c nghiệm thu thực hiện theo quy định hiện hành. - T ỷ l ệ sống đ ư ợc quy định như sau: Sau 1 năm, tỷ lệ cây sống đạt ít nhất 70% và sau 2 năm, tỷ lệ cây sống đạt ít nhất 60% và sau 3 năm, tỷ lệ cây sống đạt ít nhất 50%, cây phân bố đều trên khắp diện tích trồng rừng là đạt yêu cầu .