TCVN11188-2:2015

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11188-2:2015 (ISO 11090-2:2014) về Điều kiện kiểm máy gia công tia lửa điện định hình (EDM định hình) - Kiểm độ chính xác - Phần 2: Máy hai trụ (kiểu ụ di trượt) TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 11188-2:2015 ISO 11090-2:2014 ĐIỀU KIỆN KIỂM MÁY GIA CÔNG TIA LỬA ĐIỆN ĐỊNH HÌNH (EDM ĐỊNH HÌNH) - KIỂM ĐỘ CHÍNH XÁC - PHẦN 2: MÁY HAI TRỤ (KIỂU Ụ DI TRƯỢT) Test conditions for die sinking electro-discharge machines (die sinking EDM) - Testing of the accuracy - Part 2: Double-column machines (slide-head type) Lời nói đ ầ u TCVN 11188-2:2015 hoàn toàn tương đương với ISO 11090-2:2014. TCVN 11188-2:2015 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC 39 Máy công cụ biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Bộ TCVN 11188 (ISO 11090) Đi ề u kiện kiểm máy gia công tia lửa điện định hình - Kiểm độ chính x á c bao gồm các phần sau: - TCVN 11188-1:2015 (ISO 11090-1:2014) Phần 1: Máy một trụ (kiểu bàn m á y di trượt ngang và bàn máy cố định); - TCVN 11188-2:2015 (ISO 11090-2:2014) Phần 2: M á y hai trụ (kiểu ụ di trượt). ĐIỀU KIỆN KIỂM MÁY GIA CÔNG TIA LỬA ĐIỆN ĐỊNH HÌNH (EDM ĐỊNH HÌNH) - KIỂM ĐỘ CHÍNH XÁC - PHẦN 2: MÁY HAI TRỤ (KIỀU Ụ DI TRƯỢT) Test conditions for die sinking electro-discharge machines (die sinking EDM) - Testing of the accuracy - Part 2: Double-column machines (slide-head type) 1 Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này quy định các phép kiểm hình học, kiểm gia công và các phép kiểm độ chính xác và kh ả năng lặp lại định vị của các trục điều khiển s ố cho các máy gia công tia lửa điện định hình độ chính xác thường và công dụng chung (EDM định hình), có tham chiếu các tiêu chuẩn ISO 230-1 và ISO 230-2. Tiêu chuẩn này cũng quy định các dung sai thích hợp tương ứng cho các phép kiểm đó. Tiêu chuẩn này được áp dụng cho các máy hai trụ kiểu ụ di trượt. Tiêu chuẩn này chỉ áp dụng để kiểm tra xác nhận độ chính xác của máy, không áp dụng để kiểm vận hành máy (độ rung, độ ồn bất thường, chuyển động giật cục của các bộ phận,...) và cũng không áp dụng để kiểm đặc tính của máy (như tốc độ quay trục chính, lượng chạy dao,...), các phép kiểm này thường được thực hiện trước khi kiểm độ chính xác. Tiêu chuẩn này đưa ra các thuật ngữ sử dụng cho các bộ phận chính của máy vá ký hiệu các trục phù hợp với ISO 841. CHÚ THÍCH: Phụ lục A đưa ra các thuật ngữ tương đương bằng tiếng Hà Lan, Đ ứ c, Ý, Thụy Điển, Iran và Nhật B ả n. 2 Tài liệu viện dẫn Các tài liệu viện dẫn sau là cần thiết cho việc áp dụng tiêu chuẩn này. Đối với các tài liệu viện dẫn gh i n ă m c ô ng bố th ì áp dụng phiên b ả n được nêu. Đối với c á c tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố th ì áp dụng phiên b ả n mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi (nếu có). ISO 230-1:2012 1) Test code for machine tools - Par t 1: Geometric accuracy of machines operating under no-load or quasi-static conditions (Quy tắc kiểm m á y công cụ - Ph ầ n 1: Độ chính xác hình học của máy khi vận hành trong điều kiện không tải hoặc gia công gần như tĩnh); ISO 230-2:2014 2) Test code for machine tools - Part 2: Dete rm ination of accuracy and repeatability of positioning of numerically controlled axes (Quy tắc kiểm máy công cụ - Phần 2: X á c định độ chính xác và khả năng lặp lại định vị của trục điều khiển số). 3 Thuật ngữ và định nghĩa Tiêu chuẩn này áp dụng các thuật ngữ và định nghĩa sau. 3.1 Máy gia công tia lửa điện (electro-discharge machines) Máy công cụ dùng để loại bỏ vật liệu trong chất l ỏ ng điện môi b ằ ng phóng tia lửa điện riêng biệt theo thời gian và được phân bố một cách ngẫu nhiên trong không gian giữa hai điện cực dẫn điện (đi ệ n cực dụng cụ và điện cực chi tiết gia công) và năng lượng phóng tia lửa điện có thể kiểm soát được. 3.2 Máy gia công tia lửa điện định hình (die sinking electro-discharge machines) Máy công cụ dùng để loại b ỏ vật liệu bằng gia công bằng tia lửa điện nhờ ứng dụng một điện cực dụng cụ có dạng hình học phù hợp/khớp với (xác định theo) hình dạng mong muốn của chi tiết gia công. 3.3 Máy cắt dây (wire electro-discharge machines) Máy công cụ dùng để loại b ỏ vật liệu bằng gia công bằng tia lửa điện nhờ ứng dụng một điện cực dạng dây để tạo ra các hình dạng lăng trụ và các hình dạng phức tạp hơn trong một chi tiết gia công. 4 Thuật ngữ và ký hiệu các trục 4.1 Ki ể u ụ di trượt Xem Hình 1 và Bảng 1. CHÚ TH Í CH: Các ký hiệu trục máy trong Hình 1 tuân theo ISO 841:2001. Tuy nhiên các ký hiệu trục X và trục Y c ó thể thay đ ổ i cho nhau để phù hợp v ớ i chi ề u dài trục và/hoặc vị tr í ngư ờ i vận hành. CHÚ THÍCH: Xem các số tham chiếu trong Bảng 1. Hình 1 - Máy hai trụ v ớ i ụ di trượt B ả ng 1 - Số tham chi ế u cho Hình 1 S ố tham chiếu Tiếng Việt Tiếng Anh Tiếng Pháp 1 Băng máy Bed ba n c 2 Trụ máy Bridge co l umn montant 3 Bàn máy (trục X) Table (X-axis) table (axe X) 4 Bàn trượt (trục Y) Saddle (Y-axis) Chariot transversal (axe Y) 5 Bể gia công Work tank R é servo i r de travail 6 Ụ trục ch í nh (trục W) Head (W-axis) Tête de travail (axe W) 7 Ố ng mang và dẫn hướng trục chính (trục Z) Qui ll (Z-axis) Coulisse (axe Z) 8 Tấm nối điện cực Electrode platen Porte-électrode 9 Trục chính (trục C) Spindle (C-axis) Broche (axe C) 10 Điện cực Electrode Electrode 11 Cầu máy Bridge Traverse 5 Lưu ý ban đầu 5.1 Đơn vị đo Trong tiêu chuẩn này, tất cả các kích thước thẳng, các sai lệch thẳng và các dung sai tương ứng được tính bằng milimét; các kích thước góc được tính bằng độ, các sai lệch góc và các dung sai tương ứng ch ủ yếu được biểu thị bằng các tỷ số, nhưng trong một số trường hợp, để cho rõ ràng dễ hiểu có thể sử dụng đơn vị micrôradian hoặc giây (cung), cần lưu ý sự tương đương của cá c biểu thức sau: 0,010/1000 = 10 x 10 -6 = 10 μ rad≈2" 5.2 Tham chiếu tiêu chuẩn ISO 230-1 Đ ể áp dụng tiêu chuẩn này, cần tham chiếu ISO 230-1 đặc biệt đối với việc lắp đặt máy trước khi kiểm, làm nóng trục chính và các bộ phận chuyển động khác, mô t ả các phương pháp đo và độ ch í nh xác khuyến nghị của thiết bị kiểm. Trong ô “Quan sát và tham chiếu" của các phép kiểm được mô tả trong các Điều 6, 7 và 8 dưới đây, các hư ớ ng dẫn được kèm theo bằng việc tham chiếu nội dung tương ứng của ISO 230-1 trong các trường hợp phép kiểm được đề cập tuân theo các điều kiện kỹ thuật. Các giá trị dung sai được đưa ra đối với mỗi phép ki ể m hình học (xem G1 đến G12). 5.3 Cân bằng máy Trước khi tiến hành các phép kiểm, nên cân bằng máy theo khuyến nghị của nhà sản xuất/nhà cung cấp (xem 6.1.2, ISO 230-1:2012). 5.4 Trình tự kiểm Tr ì nh tự các phép kiểm được thể hiện trong tiêu chuẩn này không quy định cho kiểm thực tế. Để thực hiện việc lắp đặt các dụng cụ hoặc đ ồ ng hồ đo dễ dàng, có thể thực hiện các phép kiểm theo thứ tự bất kỳ. 5.5 Thực hiện các phép kiểm Khi kiểm máy, không phải lúc n à o cũng cần thiết hoặc có thể thực hiện tất cả các phép kiểm được mô tả trong tiêu chuẩn này. Khi kiểm nghiệm thu. người sử dụng lựa chọn các phép kiểm có liên quan đến các bộ phận và/hoặc các đặc t í nh của máy mà họ quan tâm theo thỏa thuận với nhà chế tạo/nh à cung cấp. Các phép kiểm này phải được quy định rõ ràng trong hợp đồng mua máy. Viện dẫn tiêu chuẩn này cho kiểm nghiệm thu m à không quy định các phép kiểm được tiến hành hoặc không có sự thỏa thuận về chi ph í liên quan, không thể được xem là ràng buộc đối với bất kỳ bên nào tham gia hợp đồng. 5.6 Dụng cụ đo Dụng cụ đo được ch ỉ dẫn trong các phép kiểm được mô t ả trong các Điều dưới đây ch ỉ l à các ví dụ. Có thể sử dụng các dụng cụ đo khác c ó cùng đại lượng đo và có cùng độ kh ô ng đảm bảo đo hoặc nhỏ hơn. 5.7 Bù bằng sử dụng ph ầ n m ề m Khi các tiện ích phần mềm được tích hợp sẵn để dùng cho việc bù h ì nh học, định vị , tạo công tua và/hoặc biến dạng do nhiệt, việc sử dụng chúng trong các ph é p kiểm này phải trên cơ sở th ỏ a thuận giữa người sử dụng và nhà sản xuấ t/ nh à cung cấp với sự xem xét theo hướng sử dụng máy công cụ. Khi s ử dụng bù bằng phần mềm th ì phải việc này được ghi trong báo cáo kiểm. Ph ả i lưu ý rằng khi sử dụng bù bằng phần mềm, không được khóa các trục đối với các mục đích ki ể m. 5.8 Dung sai nhỏ nh ấ t Khi thiết lập dung sai cho phép kiểm hình học đối với một chiều dài đo khác so với giá trị cho trong tiêu chuẩn này, giá trị dung sai có th ể được xác định theo định luật tỉ lệ (xem 4.1.2 của ISO 230-1:2012). Ph ả i xem xét rằng giá trị nhỏ nhất của dung sai là 0,005 mm. 5.9 Kiểm gia công Ki ể m gia công phải được thực hiện trong điều kiện gia công tinh. 5.10 Kiểm định vị và tham chi ế u tiêu chuẩn ISO 230-2 Các phép kiểm P1 đến P4 chỉ áp dụng cho các máy gia công tia lửa điện được điều khiển số. Để áp d ụ ng các phép kiểm này, phải tham chiếu tiêu chuẩn ISO 230-2, đặc biệt là đối với các điều kiện của môi trường, làm nóng máy , các phương pháp đo, đánh giá và tr ì nh b à y các kết quả đo. Không bao gồm phép kiểm trục W v ì chuyển động của trục W được sử dụng để điều chỉnh vị tr í ụ. Nếu có yêu cầu thì phải được tiến hành tương tự như kiểm trục Z . 6 Kiểm hình học 6.1 Trục chuyển động tịnh tiến Đối tượng G1 Kiểm độ thẳng chuyển động của trục X: a) Trong mặt phẳng n ằ m ngang XY (E YX ); b) Trong mặt ph ẳ ng thẳng đứng ZX (E ZX ) . Sơ đ ồ Dung sai Áp dụng cho a) và b) 0,010 đối với chiều d à i đo 500 Sai lệch đo được a) b) Dụng cụ đo Vật mẫu chu ẩ n độ thẳn g và cảm biến dịch chuyển thẳng hoặc các các dụng cụ đo quang học Quan sát và tham chiếu ISO 230-1:2012 3.4.8, 8.2.2.1 và 8.2.3 a) Lắp cảm biến dịch chuy ể n thẳng lên ống mang và dẫn hướng trục chính (ụ). b) Chỉnh đặt vật mẫu chuẩn độ thẳng song song với trục X trong mặt phẳng XY v à chỉnh đặt c ả m biến tiếp xúc với nó. Thực hiện chuyển động chạy dao trục X đi qua chiều dài đo và ghi lại các giá trị đọc. c) Lặp lại phép kiểm theo cách tương tự trong mặt phẳng ZX. Đối tượng G2 Kiểm độ thẳng của chuyển động trục Y : a) Trong mặt phẳng n ằ m ngang XY (E X Y ); b) Trong mặt ph ẳ ng thẳng đứng Y Z (E Z Y ) . Sơ đ ồ Dung sai Áp dụng cho a) và b) 0,010 đối với chiều d à i đo 500 Sai lệch đo được a) b) Dụng cụ đo Vật mẫu chu ẩ n độ thẳn g và cảm biến dịch chuyển thẳng hoặc các các dụng cụ đo quang học Quan sát và tham chiếu ISO 230-1:2012 3.4.8, 8.2.2.1 và 8.2.3 a) Lắp cảm biến dịch chuy ể n thẳng lên ống mang và dẫn hướng trục chính (ụ). b) Chỉnh đặt vật mẫu chuẩn độ thẳng song song với trục Y trong mặt phẳng XY v à chỉnh đặt c ả m biến dịch chuyển thẳng tiếp xúc với nó. Thực hiện chuyển động chạy dao trục Y đi qua chiều dài đo và ghi lại các giá trị đọc. c) Lặp lại phép kiểm theo cách tương tự trong mặt phẳng Y Z. Đối tượng G3 Kiểm độ thẳng của chuyển động ống mang và dẫn hướng trục chính ( trục Z): a) Trong mặt phẳng ZX (E X Z ); b) Trong mặt ph ẳ ng Y Z (E YZ ) . Sơ đ ồ Dung sai Áp dụng cho a) và b) 0,010 đối với chiều d à i đo 3 00 Sai lệch đo được a) b) Dụng cụ đo Vật mẫu ch uẩ n độ thẳng, tấm kiểm ( bàn máp), các căn mẫu điều chỉnh được và cảm biến dịch chuy ể n thẳng Quan sát và tham chiếu ISO 230-1:2012 3.4.8, 8.2.2.1 và 8.2.3 a) L ắ p tấm kiểm lên trên bàn máy. b) Lắp cảm biến dịch chuyển thẳng lên ống mang và d ẫ n hướng trục chính. c) Chỉnh đặt vật mẫu chuẩn độ thẳng song song với trục Z trong mặt phẳng ZX v à chỉnh đặt cảm biến tiếp xúc với vật mẫu chuẩn độ thẳng theo phương trục X. Di chuyển ống mang và d ẫ n hướng trục ch í nh theo phương trục Z đi qua chiều dài đo và ghi lại các giá trị đọc. d) Lặp lại phép kiểm theo cách tương tự trong mặt phẳng YZ. Đối tượng G4 Kiểm độ vuông góc của chuyển động trục X so với t rụ c Y (E C(0X)Y ) Sơ đ ồ Dung sai 0,0 4 0 /1000 (0,020/500) Sai lệch đo được Dụng cụ đo Vật mẫu chuẩn độ thẳng, vật mẫu chuẩn độ vuông góc và cảm biến dịch chuyển thẳng hoặc dụng cụ đo quang học Quan sát và tham chiếu ISO 230-1:2012 3. 6.7 , 10 . 3 .2. 2 và 10 .3 .2.5 a) Chỉnh thẳng vật mẫu chuẩn độ thẳng trên bàn máy sao cho song song với chuyển động trục Y v à ấn vật mẫu chuẩn độ vuông góc tựa vào vật mẫu chuẩn độ thẳng. b) Lắp cảm biến dịch chuyển thẳng l ê n ống mang và dẫn hướng trục ch í nh (ụ) và ch ỉ nh đặt nó tiếp xúc với vật mẫu chu ẩ n độ vuông góc. D ẫ n tiến trục X đi qua chiều dài đo và ghi lại các giá trị đọc tại một số vị trí. Độ nghiêng của đường thẳng chuẩn của các giá tr ị đọc chính là sai số độ vuông góc và phả i được báo cáo (xem ISO 230-1:2012, 3.6.7). Cũng có thể ch ỉ sử dụng vật mẫu chuẩn độ vu ô ng góc. Trong trường hợp này: 1) Ch ỉ nh đặt vật mẫu chuẩn độ vuông góc sao cho cạnh dài song song với chuyển động trục Y, và 2) Kiểm độ song song của chuyển động trục X với cạnh ngắn. Đối tượng G5 Kiểm độ vuông góc giữa chuyển động thẳng đứng của ống mang và dẫn hướng trục ch í nh (trục Z) với: a) Chuyển động trục X (E B(0X)Z ); b) Chuy ể n động trục Y (E A (0 Y )Z ). Sơ đ ồ Dung sai Áp dụng cho a) và b) 0,05/1000 (0,015/300) Sai lệch đo được a) b) Dụng cụ đo Vật mẫu chuẩn độ vuông góc, tấm kiểm, căn mẫu điều chỉnh được và cảm biến dịch chuyển th ẳ ng ho ặ c các d ụng cụ đo quang học Quan sát và tham chiếu ISO 230-1:2012 3. 6.7 , 10 . 3 .2. 2 và 10 .3 .2.5 a) Lắp tấm kiểm lên trên bàn máy và điều chỉnh nó sao cho bề mặt song song với cả hai trục X và Y. Đặt vật mẫu chuẩn độ vuông góc lên tấm kiểm. Lắp cảm biến dịch chuyển th ẳ ng trên ống mang và dẫn hướng trục chính. b) Chỉnh đặt cảm biến dịch chuyển thẳng tiếp xúc với vật mẫu chuẩn độ vuông góc theo phương trục X và di chuyển ống mang và dẫn hướng trục chính theo phương trục Z qua hết chiều dài đo và ghi lại các giá tr ị đọc tại một số vị tr í . Độ nghiêng c ủ a đường thẳng chuẩn của các giá trị đọc chính là sai số độ vuông g ó c và phải được báo c á o (xem ISO 230-1:2012, 3.6.7). c) Lặp lại phép kiểm theo cách tương tự theo phương tr ụ c Y. Đối tượng G6 Kiểm độ vuông góc giữa chuyển động thẳng đứng của ụ trục chính (trục W) với: a) Chuyển động trục X (E B(0X) W ); b) Chuy ể n động trục Y (E A (0 Y ) W ). Sơ đ ồ Dung sai Áp dụng cho a) và b) 0,0 40 /1000 (0,0 20 / 5 00) Sai lệch đo được a) b) Dụng cụ đo Vật mẫu chuẩn độ vuông góc, tấm kiểm, căn mẫu điều chỉnh được , cảm biến dịch chuyển th ẳ ng ho ặ c các phương pháp quang học Quan sát và tham chiếu ISO 230-1:2012 3. 6.7 , 10 . 3 .2. 2 và 10 .3 .2.5 a) Lắp tấm kiểm lên trên bàn máy và điều chỉnh nó sao cho bề mặt song song với cả hai trục X v à Y. Đặt vật mẫu chuẩn độ vuông góc lên tấm kiểm. Lắp cảm biến dịch chuyển thẳng lên ụ trục chính. b) Ch ỉ nh đặt cảm biến dịch chuyển thẳng tiếp xúc với vật mẫu chuẩn độ vuông góc theo phương trục X. Di chuyển ụ trục chính theo phương trục W qua hết chiều dài đo và ghi lại các giá trị đọc tại một số vị trí. Độ nghiêng của đường thẳng chuẩn của các giá tr ị đọc chính là sai số độ vuông góc và phải được báo cáo (xem ISO 230-1:2012, 3.6.7). c) Lặp lại phép kiểm theo cách tương tự theo phương trục Y. Đối tượng G7 Kiểm sai lệch góc của chuyển động trục Z (ống mang và d ẫ n hướng trục chính) [chuyển động trục W (ụ trục chính) ] trong mặt phẳng XY (lắc xoay, E CZ , hoặc E CW ). Sơ đ ồ Dung sai 0,0 60 /1000 (0,0 12 / 2 00) Sai lệch đo được Dụng cụ đo Vật mẫu chuẩn độ thẳng, tấm kiểm, căn mẫu điều chỉnh được và cảm biến dịch chuyển th ẳ ng Quan sát và tham chiếu ( ISO 230-1:2012 ) 3. 4.16 , 8.4.2.1, 8 . 4 .2. 2 và 8 . 4.3 a) Lắp tấm kiểm lên trên bàn máy. Đặt vật mẫu chuẩn độ thẳng trên tấm kiểm song song với trục Z, Chỉnh đặt đầu dò của một cảm biến dịch chuyển thẳng để c ả m biến theo phương trục Y được l ắ p trên một cần chuyên dùng tiếp xúc với vật mẫu chuẩn độ thẳng. Ghi lại các giá trị đọc và đánh dấu các độ cao tương ứng trên vật mẫu chu ẩ n độ thẳng. b) Di chuyển ống mang và dẫn hướng trục chính (ụ) dọc theo phương trục X và di chuyển c ả m biến sang phía bên kia của ống mang và dẫn hướng trục chính (ụ) sao cho đầu d ò có thể tiếp xúc lại với vật mẫu chuẩn độ thẳng trên cùng một đường thẳng. Cảm biến dịch chuyển thẳng phải được c h ỉ nh lại về 0 và các phép đo mới phải được thực hiện tại cùng các độ cao giống các phép đo trước v à ghi lại các giá trị đọc. c) Đối v ớ i mỗi độ cao đo, tính chênh lệch của hai giá trị đọc. Chọn giá trị lớn nhất và nh ỏ nhất của các chênh lệch này và giá tr ị cho bởi công thức: (chênh lệch l ớ n nhất - chênh lệch nh ỏ nhất)/d trong đó “d” là khoảng cách giữa hai vị trí của cảm biến dịch chuyển thẳng, l à giá trị sai lệch góc v à phải được ghi lại. d) Sai lệch lắc xoay có thể có của chuyển động trục X phải được đo và đưa v à o tính toán. 6.2 Bàn máy Đối tượng G8 Kiểm độ phẳng của bề mặt bàn máy Sơ đ ồ Dung sai 0,03 đối với chiều dài đo đến 1000 Cộng thêm 0,01 cho bất kỳ lượng chiều dài tăng thêm 1000 CH Ú TH Í CH: Chiều dài đo nghĩa là chiều d à i lớn h ơ n giữa O-X và O-Y Sai lệch đo được Dụng cụ đo Niv ô chính xác hoặc v ậ t mẫu chuẩn độ th ẳ ng và cảm biến dịch chuyển thẳng hoặc dụng cụ đo quang học hoặc dụng c ụ đo khác Quan sát và tham chiếu ISO 230-1:2012 12 . 2.4.2 và 12 . 2.5 a) Ch ỉ nh đặt bàn máy ở tâm theo phương chuyển động trục X và Y. Đặt nivô chính xác trên bề mặt bàn máy và di chuyển nivô theo các phương trục X và trục Y từng bước tương ứng với chiều d à i của nó và ghi lại các giá trị đọc. Phương pháp đo các góc dọc theo từng phương này dựa trên tiêu chuẩn ISO 230-1:2012, 12.1.3. b) Phép đo ph ả i được bắt đầu từ điểm O, O’... và C và được thực hiện trên đường OA, O 'A',... và đường CB theo phương Y, sau đ ó bắt đầu từ điểm O và được thực hiện trên đường OC theo phương X. c) Sai s ố độ phẳng ph ả i được t í nh toán theo ISO 230-1:2012, 12.2.4.2 và được ghi trong báo cáo. Đối tượng G9 Kiểm độ song song giữa bề mặt bàn máy ( bàn máy) và: a) Chuyển động trục X (E B ( OX )b à n máy ); b ) Chuyển động trục Y (E A (OY) bàn máy ). Sơ đ ồ Dung sai Áp dụng cho a) và b) 0,02 cho chiều dài đo 500 Dung sai lớn nhất: 0,05 Sai lệch đo được Dụng cụ đo C ảm biến dịch chuyển thẳng Quan sát và tham chiếu ISO 230-1:2012 3 . 6.5 và 12 . 3.2.5 a) Lắp cảm biến lên ống mang và dẫn hướng trục chính (ụ). b) Đầu dò của c ả m biến phải tiếp xúc với bề mặt bàn máy. D ẫ n tiến trục X đi qua chiều dài đo và ghi lại các giá trị đọc. c) Lặp lại phép kiểm theo cách tương tự theo phương trục Y. d) Phép đo phải được thực hiện xấp xỉ dọc các đường tâm của bàn máy theo các phương X v à Y nếu có thể được. e) Nếu phép đo trực tiếp bàn máy là khó khăn, ví dụ do các r ã nh chữ T, thì có thể sử dụng một vật mẫ u chu ẩ n độ thẳng đặt tr ê n bàn máy (xem 12.3.2.5.2, ISO 230-1:2012). 6.3 Ụ trục chính, ống mang và dẫn hướng trục chính và trục chính Đối tượng G10 Kiểm độ song song giữa tấm nối điện cực (tấm) và: a) Chuyển động trục X (E B ( OX ) tấm ); b ) Chuyển động trục Y (E A (OY) tấm ). Sơ đ ồ Dung sai Áp dụng cho a) và b) 0,03 cho chiều dài đo 500 Sai lệch đo được a) b) Dụng cụ đo C ảm biến dịch chuyển thẳng Quan sát và tham chiếu ISO 230-1:2012 3 . 6.5 và 12 . 3.2.5.2 a) Đặt cảm biến lên bàn máy. b) Ch ỉ nh đặt đầu dò cảm biến tiếp xúc với bề mặt t ấ m nối điện cực. c) Dẫn tiến trục X đi qua chiều dài đo và ghi lại các giá trị đọc tại một số v ị trí. Chênh lệch lớn nhất của các giá trị đọc là sai số độ song song và phải được báo cáo. d) Lặp lại phép kiểm theo cách tương tự theo phư ơ ng trục Y. Đối tượng G11 Kiểm độ đảo của lỗ trục chính: a) Gần đầu mút trục chính; b ) Tại điểm cách 100 mm . Sơ đ ồ Dung sai a) 0,005 b) 0,01 Sai lệch đo được a) b) Dụng cụ đo Trục kiểm và c ảm biến dịch chuyển thẳng Quan sát và tham chiếu ISO 230-1:2012 3 . 9.7 và 12 . 5.3 a) Lắp trục kiểm vào trục chính. b) Lắp c ả m biến lên bộ phận cố định của máy. c) Ch ỉ nh đặt c ả m biến tiếp xúc với trục kiểm tại v ị trí gần với đầu mút trục chính, quay trục chính và ghi lại các giá trị đọc. d) Lặp lại phép kiểm theo cách tương tự tại vị trí cách v ị trí trước 100 mm. Đối tượng G12 Kiểm độ song song giữa đường tâm trục chính và chuyển động Z: a) Trong mặt phẳng ZX (E B ( 0Z ) C ) b ) Trong mặt phẳng YZ (E A ( OZ ) C ) ; Sơ đ ồ Dung sai Áp dụng cho a) và b) 0,1/1000 (0,01/100) Sai lệch đo được a) b) Dụng cụ đo Trục kiểm và c ảm biến dịch chuyển thẳng Quan sát và tham chiếu ISO 230-1:2012 3 . 6.4 và 10.1.4.3 a) Lắp c ả m biến l ê n bàn máy. b) Chỉnh đặt c ả m biến tiếp xúc với trục kiểm trong mặt phẳng ZX v à tìm vị tr í trung bình của trục chính bằng cách quay trục chính. Di chuyển ống mang và dẫn hướng trục chính theo phương Z và ghi lại các giá trị đọc tại một số vị trí. Độ nghiêng của đường thẳng chuẩn của các giá trị đọc chính là sai số độ song song và phải được báo cáo. c) Lặp lại phép kiểm theo cách tương tự trong mặt phẳng YZ. 7 Kiểm định vị cho các trục điều khiển số Để áp dụng các phép kiểm này phải tham chiếu ISO 230-2, đặc biệt là đối với điều kiện môi trường, làm nóng máy, mô t ả phương pháp đo, đánh giá và trình bày kết quả đo. Không bao gồm phép kiểm trục W vì chuyển động của trục W được sử dụng để điều ch ỉ nh vị tr í ụ. N ế u có yêu c ầ u th ì phép kiểm trục W ph ả i được tiến hành tương tự như kiểm trục Z. Đối tượng P1 Ki ể m độ chính xác, kh ả năng l ặp lạ i và giá trị đảo chi ề u định vị của chuyển động tr ụ c X (E XX ). Sơ đ ồ CHÚ DẪN: 1 Đầu laze 2 Giao thoa kế 3 Gương phản xạ Dung sai Chiều dài đo Sai lệch đo được ≤ 500 ≤ 1000 ≤ 2000 Độ chính xác định vị theo hai chiều E XX,A 0,012 0,016 0,020 Khả năng lặp lại định vị theo một chiều E XX,R↑ và E XX,R↓ 0,005 0,008 0,010 Khả năng lặp lại theo hai chiều E XX,R 0,010 0,012 0,016 Giá trị đảo chiều của trục E XX,B 0,008 0,010 0,013 Giá trị đảo chiều của trung bình 0,004 0,005 0,006 Sai lệch đị nh vị hệ thống theo hai chiều E XX,E 0,010 0,012 0,016 Sai lệch định vị hai chiều trung bình của trục E XX,M 0,006 0,008 0,010 Dụng cụ đo Thiết bị đo Iaze hoặc thang đo tuyến tính Quan sát và tham chiếu ISO 230-1:2012 , 8.3 và ISO 203-2:2014 Thang đo t uyến t í nh hoặc trục của chùm tia của thiết bị đo laze phải được chỉnh đặt song song với trục s ẽ kiểm. Về nguyên tắc, chạy dao nhanh được sử dụng cho định vị, nhưng có thể sử dụng lượng chạy dao t ù y chọn theo sự thỏa thuận giữa người sử dụng và nhà sản xuấ t/ n hà cung c ấ p. Đối tượng P2 Ki ể m độ chính xác, kh ả năng l ặp lạ i và giá trị đảo chi ề u định vị của chuyển động tr ụ c Y (E YY ). Sơ đ ồ CHÚ DẪN: 1 Đầu laze 2 Giao thoa kế 3 Gương phản xạ Dung sai Chiều dài đo Sai lệch đo được ≤ 500 ≤ 1000 ≤ 2000 Độ chính xác định vị theo hai chiều E YY,A 0,012 0,016 0,020 Khả năng lặp lại định vị theo một chiều E YY,R↑ và E YY,R↓ 0,005 0,008 0,010 Khả năng lặp lại theo hai chiều E YY,R 0,010 0,012 0,016 Giá trị đảo chiều của trục E YY,B 0,008 0,010 0,013 Giá trị đảo chiều của trung bình 0,004 0,005 0,006 Sai lệch đị nh vị hệ thống theo hai chiều E YY,E 0,010 0,012 0,016 Sai lệch định vị hai chiều trung bình của trục E YY,M 0,006 0,008 0,010 Dụng cụ đo Thiết bị đo Iaze hoặc thang đo tuyến tính Quan sát và tham chiếu ISO 230-1:2012 , 8.3 và ISO 203-2:2014 Thang đo t uyến t í nh hoặc trục của chùm tia của thiết bị đo laze phải được chỉnh đặt song song với trục s ẽ kiểm. Về nguyên tắc, chạy dao nhanh được sử dụng cho định vị, nhưng có thể sử dụng lượng chạy dao t ù y chọn theo sự thỏa thuận giữa người sử dụng và nhà sản xuấ t/ n hà cung c ấ p. Đối tượng P3 Ki ể m độ chính xác, kh ả năng l ặp lạ i và giá trị đảo chi ề u định vị của chuyển động tr ụ c Z (E ZZ ). Sơ đ ồ CHÚ DẪN: 1 Đầu laze 2 Giao thoa kế 3 Gương phản xạ Dung sai Chiều dài đo Sai lệch đo được ≤ 250 ≤ 500 ≤ 1000 Độ chính xác định vị theo hai chiều E ZZ,A 0,010 0,012 0,016 Khả năng lặp lại định vị theo một chiều E ZZ,R↑ và E ZZ,R↓ 0,004 0,005 0,008 Khả năng lặp lại theo hai chiều E ZZ,R 0,008 0,010 0,012 Giá trị đảo chiều của trục E ZZ,B 0,006 0,008 0,010 Giá trị đảo chiều của trung bình 0,003 0,004 0,005 Sai lệch đị nh vị hệ thống theo hai chiều E ZZ,E 0,008 0,010 0,012 Sai lệch định vị hai chiều trung bình của trục E ZZ,M 0,005 0,006 0,008 Dụng cụ đo Thiết bị đo Iaze hoặc thang đo tuyến tính Quan sát và tham chiếu ISO 230-1:2012 , 8.3 và ISO 203-2:2014 Thang đo t uyến t í nh hoặc trục của chùm tia của thiết bị đo laze phải được chỉnh đặt song song với trục s ẽ kiểm. Về nguyên tắc, chạy dao nhanh được sử dụng cho định vị, nhưng có thể sử dụng lượng chạy dao t ù y chọn theo sự thỏa thuận giữa người sử dụng và nhà sản xuấ t/ n hà cung c ấ p. Đối tượng P4 Ki ể m độ chính xác, kh ả năng l ặp lạ i và giá trị đảo chi ề u định vị của chuyển động tr ụ c C (E CC ). Sơ đ ồ CHÚ DẪN: 1 Ống tự chuẩn trực 2 Gương đa giác Dung sai (tính bằng dây cung) Sai lệch đo được Độ chính xác định vị theo hai chiều E CC,A 80 Khả năng lặp lại định vị theo một chiều E CC,R↑ và E CC,R↓ 40 Khả năng lặp lại theo hai chiều E CC,R 55 Giá trị đảo chiều của trục E CC,B 40 Giá trị đảo chiều của trung bình 20 Sai lệch đị nh vị hệ thống theo hai chiều E CC,E 65 Sai lệch định vị hai chiều trung bình của trục E CC,M 40 Dụng cụ đo - Ố ng tự chuẩn trực v à gương đa giác. - Bộ m ã h ó a quay, hoặc - Giao thoa kế laze đo g ó c có bàn phân độ. Quan sát và tham chiếu ISO 230-1:2012 , 9.2 và ISO 203-2:2014 Đo í t nh ấ t tại bốn v ị tr í là 0°, 90°, 180° và 270° Số lượng vị tr í đo phụ thuộc vào số mặt gương phản xạ nếu sử dụng ống tự chuẩn trực và gương đa giác cho phép đo. N ế u các khoảng không đ ổ i giữa các vị trí được áp dụng cho kiểm trục quay mà n ó là đặc trưng cho gương đa giác thì việc này phải được đề cập trong báo c á o ki ể m. 8 Kiểm gia công Đối tượng M1 Kiểm độ chính xác về khoảng cách giữa các lỗ và độ chênh đường kính của các lỗ được gia công tinh. a) Độ chính xác về khoảng cách giữa các lỗ; b) Độ ch ê nh đư ờn g k í nh được đo theo các phương X và Y. Sơ đ ồ L ỗ gia công Đường kính lỗ: ø 10 ~ ø 12 Khoảng cách giữa các lỗ: 120 x 90 Chiều sâu lỗ: 5 Lượng dư gia công hướng kính: 0,5 (đường kính lỗ trước gia công n ê n bằng 9 đ ối với đường kính đã gia c ô ng tinh 10) Phôi Thép: 200 x 150 Chiều dày khuyến nghị của tấm, t = 25 mm, nhưng cũng có thể chấp nhận được tấm dày 5 mm. Khi chiều dày tấm t lớn hơn 5 m m thì c ầ n thiết phải kh ỏ a miệng lỗ ở mặt sau. Điện cực Thanh đồng dạng trụ Điều kiện g i a công Điều kiện gia công tinh như độ nhám bề mặt đã gia công tinh R a b ằ ng hoặc nh ỏ hơn 2 μm. Điện cực kh ô ng được quay tròn. Dung sai Sai lệch đo được a) b) a) Độ chính xác khoảng cách lỗ AC, BD CD, AB AD, BC 90 ± 0,02 120 ± 0 , 02 150 ± 0,03 b) Độ chênh đường kính theo các phương X và Y: 0,02 Dụng cụ đo Máy đo tọa độ hoặc máy đo quang học Dụng cụ đo đường kính trong, các chốt và panme Quan sát và tham chiếu ISO 230-1:2012 , Phụ lục B, ISO 1101 Quá trình gia các công lỗ trước gia công có thể thực hiện trước hoặc sau khi gá đặt phôi trên bàn máy nhưng cần đ ả m bảo lượng gia công hư ớ ng kính đồng đều. PHỤ LỤC A ( Tham khảo) Thuật ngữ tương đương bằng tiếng Hà Lan, Đức, Ý, Thụy Điển, Iran và Nhật Bản B ả ng A.1 - Kiểu ụ di trượt S ố Hà Lan Đức Ý Thụy Đi ể n Iran Nhật Bản 1 Bed Bett Banco Bä d d 2 Kolom Stän d er Montante Stativ 3 Werkstuk Opspanta f el (X-ric h ting) W erkstückspanntisch (X - Achse) Tavola (asse X) Bord (X-riktn i ng) 4 Dw arsslede (Y-ri cht ing) Querschlitten (Y-Achse) Slitta trasversale (asse Y) Tvärslid (Y-riktning) 5 W erkstuk tank Arbeitsbehälter Serbatoio Behållare 6 Be w erkingskop (W-richting) Arbeiskop f (W-Achs e ) Testa (asse W) Huvud (W-riktn i ng) 7 Pinole ( Z -richting) Pinole (Z-Ac h se) Ca nnotto (asse Z) Pinol (Z-riktning) 8 Gereedschapsdrager W erkzeugträger Porta-elettrodo Elektrodhållare 9 Sp i ndel (C-ric hti ng) Spindel (C-Achse) Mandrino (asse C) Spindel (C-riktning) 10 Elektrode Elektrode Elettrodo Elektrod 11 D w arsbalk Querbalken Traversa Tvärbalk THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] ISO 841:2001 Industr i al automatio n systems and integration - Numerical contro l of machines - Coordinate system and motion nomenclature (Các hệ thống tự động công nghiệp và tích hợp - Đi ề u khi ể n số của máy - Hệ thống tọa độ và danh mục chuy ể n động) [2] ISO 1101:2 0 12 Geometrical product speci fi cations (GPS) - Geometr i cal tolerancing - Tolerances of form, or i entation, location and run-out (Đặc tính hình học sản phẩm (GPS) - Dung sai hình học - Dung sai hình dạng, hướng, vị tr í và độ đảo) [3] ISO/TR 230-11 Test code for machine tools - Part 11: Measur i ng Instruments and their application to machine tool geometry tests (Quy tắc kiểm máy công cụ - Phần 11: Dụng cụ đo và ứng dụng của chúng cho các phép kiểm hình học máy công cụ) 1) Hiện đã có TCVN 7011-1:2007 (ISO 230-1:1996) Quy t ắ c kiểm máy công cụ - Phần 1: Xác định độ ch í nh xác và khả n ă ng lập lại định v ị của trục điều khi ể n số. 2) Hiện đã có TCVN 7011-2:2007 (ISO 230-2:1997) Quy tắc kiểm máy c ô ng cụ - Ph ầ n 2: Độ ch í nh xác h ì nh học của máy khi vận hành trong đi ề u kiện không tải ho ặ c gia công t i nh.