TCVN11071:2015

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11071:2015 (ISO 13876:2013) về Chất lượng đất - Xác định biphenyl polyclo hóa (PCB) bằng sắc ký khí detector chọn lọc khối lượng (GC-MS) và sắc ký khí detector bẫy electron (GC-ECD) TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 11071:2015 ISO 13876:2013 CHẤT LƯỢNG ĐẤT - XÁC ĐỊNH BIPHENYL POLYCLO HÓA (PCB) BẰNG SẮC KÝ KHÍ DETECTOR CHỌN LỌC KHỐI LƯỢNG (GC-MS) VÀ SẮC KÝ KHÍ DETECTOR BẪY ELECTRON (GC-ECD) Soil quality - Determination of polychlorinated biphenyls (PCB) by gas chromatography with mass selective detection (GC-MS) and gas chromatography with electron-capture detection (GC-ECD) Lời nói đầu TCVN 11071:2015 hoàn toàn T ương đương với ISO 13876:2013. TCVN 11071:2015 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC 190 Chất lượng đất biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Ch ấ t lượng đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Lời giới thiệu Biphenyl polyclo hóa (PCB) đã được sử dụng rộng r ã i như là chất phụ trợ trong các ứng dụng công nghiệp nơi yêu cầu có tính bền hóa học. Mặt khác tính bền này lại tạo ra những vấn để cho môi trường khi cuối cùng PCB bị th ả i vào môi trường. V ì một số hợp chất PCB có độc tính cao, sự có mặt của chúng t rong môi trường không kh í , nước, đất, trầm tích, và chất th ả i) được quan trắc và kiểm soát. Hiện tại, xác định PCB trong những mẫu này ch ủ yếu được thực hiện trong phòng thí nghiệm thông thường theo các bước: lấy mẫu, xử lý trước, chiết và làm sạch, đo các loại PCB bằng phương pháp s ắ c k ý khí với detector khối phổ (GC-MS) hoặc sắc ký k h í với detector bẫy electron (GC-ECD). Tiêu chuẩn này dựa trên tiêu chuẩn của châu Âu EN 16167:2012, đã được phát triển trong dự án "HORIZONTAL" của Châu Âu. Tiêu chuẩn này là kết quả của một nghiên cứu kiểm chứng " 3-12 PCB" và nhằm mục đích đánh giá những tiến bộ mới nh ấ t về đánh giá PCB trong bùn, đất, chất thải sinh học đã xử lý và các đối tượng tương tự. Có tính đến các nền mẫu khác nhau và các hợp chất có thể gây cản tr ở , tiêu chuẩn châu Âu này không hàm chứa một c á ch làm việc có th ể . Có nhiều phương pháp có thể thực hiện, đặc biệt, liên quan đến việc làm sạch. Có th ể phát hiện bằng detector MS và detector ECD. Hai quy trình chiết khác nhau và 11 quy trình làm sạch được mô tả. S ử dụng chuẩn nội và chuẩn bơm được mô t ả với mục đích kiểm tra nội bộ về lựa chọn quy trình chiết và làm sạch. Phương pháp này, càng phù hợp càng tốt, với phương pháp mô tả cho các PAH ( xem ISO 13859). Phương pháp này đã được thử nghiệm về tính chắc chắn. Tiêu chuẩn này có th ể áp dụng và đã được xác nhận đối với một vài loại mẫu như được nêu tại Bảng 1 (xem Phụ lục A về kết quả xác nhận). Bảng 1 - Nền mẫu mà tiêu chuẩn này có thể áp dụng và đ ược xác nhận Nền mẫu Nền mẫu được sử dụng để xác nhận Bùn Bùn thải đô thị Chất thải sinh học Compost CH Ấ T LƯỢNG ĐẤT - XÁC ĐỊNH BIPHENYL POLYCLO HÓA (PCB) B Ằ NG SẮC KÝ KHÍ DET E CT O R CHỌN LỌC KHỐI LƯỢNG (GC-MS) VÀ SẮC KÝ KHÍ DETECTOR BẪY ELECTRON (GC-ECD) Soil quality - Determination of polychlorinated biphenyls (PCB) by gas chromatography with mass selective detection (GC-MS) and gas chromatography with electron-capture detection (GC-ECD) CẢNH BÁO - Người sử dụng tiêu chuẩn này cần phải thành thạo với các thực hành phòng thí nghiệm thông thường. Tiêu chuẩn này không đề cập tới mọi vấn đ ề an toàn liên quan đến người sử dụng. Trách nhiệm của người sử dụng là phải đảm bảo an toàn và có sức khỏe phù hợp theo qui đ ị nh. QUAN TRỌNG - Ch ỉ những nhân viên đã qua đ à o tạo thích hợp mới đư ợ c phép tiến hành phép thử theo tiêu chu ẩ n này. 1 Phạm vi áp dụng Tiêu chu ẩ n này quy định phương pháp xác đ ị nh định lượng bảy biphenyl clo hóa chọn lọc (PCB28, PCB52, PCB101, PCB118, PCB138, PCB153 và PCB180) trong bùn, ch ấ t th ả i sinh học đã xử lý, và đất, sử dụng GC-MS và GC-ECD (xem Bảng 2). Bảng 2 - Chất cần ph â n tích c ủ a tiêu chuẩn này Chất cần ph â n tích CAS-RN a PCB28 2,4,4 ' ,-trichlorobiphenyl 7012-37-5 PCB52 2,2 ', 5,5'-tetraclorobiphenyl 35693-99-3 PCB101 2,2',4,5,5 ' -pentaclorobiphenyl 37680-37-2 PCB118 2,3',4,4',5-pentaclorobiphenyl 31508-00-6 PCB138 2,2',3,4,4’,5’ - hexaclorobiphenyl 35056-28-2 PCB153 2 , 2',4,4 ', 5,5'-hexaclorobiphenyl 35065-27-1 PCB180 2,2',3,4 , 4 ' ,5,5'-heptaclorobiphenyl 35065-29-3 a Số đ ă ng ký hóa ch ấ t Giới hạn phát hiện phụ thuộc vào ch ấ t xác đ ị nh, thiết bị được dùng, chất lượng của hóa chất sử d ụng đối với quy trình chiết mẫu, làm sạch dịch chiết mẫu. Trong điều kiện được quy định trong t iêu chuẩn này, có thể đạt được giới hạn áp dụng c ủ a 1 μg/kg trên từng chất phân tích ( t í nh theo chất khô). Bùn v à chất thải sinh học có thể khác nhau về đặc tính, cũng như khác nhau về mức nhiễm b ẩ n PCB dự kiến và sự xuất hiện các chất cản trở. Tiêu chuẩn này đưa ra các bảng quyết định dựa trên đặc tính c ủ a mẫu và quy trình chiết và làm sạch được sử dụng. 2 Tài liệu viện dẫn C á c tài liệu viện dẫn sau rất cần thiết cho việc áp dụng t iê u chu ẩ n này. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố thì áp dụng phiên b ả n được nêu. Đối với các t à i liệu viện dẫn không ghi năm công bố th ì áp dụng phiên b ả n mới nhất, bao gồm c ả các sửa đổi, bổ sung (nếu có). TCVN 6648 (ISO 11465), Chất lượng đất - Xác định hàm lượng chất khô và hàm lượng nước theo khối lượng - Phương pháp khối lượng. TCVN 6661-1 (ISO 8466-1), Ch ấ t lượng nước - Hiệu chuẩn và đánh giá phương pháp phân tích và ước lượng đặc tính tính năng - Phần 1: Đánh giá thống kê các hàm chuẩn tuyến t í nh ; TCVN 6663-15 (ISO 5667-15), Chất lượng nước - lấy mẫu - Phần 15: Hướng d ẫn bảo quản và x ử lý mẫu bùn và trầm tích ; TCVN 8884 (ISO 14507), Chất lượn g đất - x ử lý sơ bộ mẫu đ ể xác định các hợp chất nhiễm bẩn hữu cơ ISO 16720, Soil quality- Pretreatment of samples by freeze-drying for subsequent analysis (Chất lượng đất - Xử lý mẫu trước bằng đông khô để phân tích tiếp theo) ISO 18512, Soil quality - Guidance on long and short term storage of soil samples (Chất lượng đất - Hướng dẫn bảo quản mẫu đất ngắn hạn và dài hạn) ISO 22892, Soil quality - Guidelines for the identi f ication of target compounds by gas chromatography and mass spectrometry (Chất lượng đ ấ t - Hướng dẫn nhận dạng hợp chất mục tiêu bằng sắc ký khí và khối phổ) 3 Thuật ngữ và định nghĩa Trong tiêu chu ẩ n này, áp d ụng các thuật ngữ và định nghĩa sau: 3.1 Biphenyl polyclo hóa PCB Biphenyl thế chỗ b ở i một đến mười nguyên tử clo. [Nguồn: EN 15308:2008, 3.1] 3.2 Đồng loại (congener) Số loại, lớp hoặc nhóm hóa chất giống nhau, ví dụ bất kỳ một loại của 209 PCB. [Nguồn: EN 15308:2008, 3.2] CHÚ THÍCH 1: S ố đồng loại IUPAC là đ ể nhận dạng dễ dàng; số này không đại diện cho thứ tự rửa giải sắc ký. 3.3 Cặp tớ i hạn (critical pair) Cặp đồng loại đ ư ợc tách ra đến một mức độ định trước (ví dụ R = 0,5) để đảm bảo sự phân tách sắc ký đáp ứng tiêu ch í ch ấ t lượng tối thiểu. [Nguồn: EN 15308:2008, 3.6] 4 Nguyên tắc Do t í nh phổ quát của tiêu chu ẩ n này, cho phép áp d ụng các quy trình khác nhau đối với các bước khác nhau (modul). Kiểu modul được dùng phụ thuộc vào mẫu. Các khuyến nghị được nêu trong tiêu chu ẩ n này. Tiêu ch í tính năng được mô tả và là trách nhiệm của phòng thử nghiệm áp dụng tiêu chuẩn này để chứng minh rằng các tiêu chí này được đáp ứng. Sử dụng chu ẩ n thêm (chuẩn nội) cho phép kiểm tra tổng thể về hiệu su ấ t kết hợp cụ thể các modul cho một mẫu cụ thể. Tuy nhiên, không nhất thiết c ầ n đưa ra thông tin về hiệu su ấ t chiết mở rộng c ủ a PCB tự nhiên gắn với nền mẫu. Sau khi xử lý sơ bộ, theo phương pháp được nêu tại 9.2, mẫu th ử được chiết bằng dung môi phù hợp. Dịch chiết được làm giàu bằng bay hơi, nếu cần, loại bỏ hợp chất cản tr ở bằng phương pháp làm sạch phù hợp với nền mẫu cụ thể. Dung dịch rửa giải được làm giàu bằng bay hơi. Dịch chiết được phân tích bằng sắc ký khí. Các hợp chất khác nhau được tách bằng cột mao quản v ớ i pha tĩnh có tính phân cực thấp. Phát hiện bằng detector khối ph ổ (MS) hoặc d etector bẫy elec t ron (ECD) (8.2.1). PCB được nhận dạng và định lượng bằng cách so sánh thời gian lưu tương đối và chiều cao pic tương đối (hoặc diện tích pic) tương ứ ng với chu ẩ n nội thêm vào. Hiệu su ấ t c ủ a quy trình phụ thuộc vào thành phần c ủ a nền mẫu được kh ả o sát. 5 Cản trở 5.1 Cản tr ở với quá trình lấy mẫu và chiết Sử d ụng b ì nh chứa lấy mẫu có vật liệu (nên bằng thép, nhôm, hoặc thủy tinh) không làm thay đổi mẫu trong khoảng thời gian tiếp xúc. Tránh sử d ụng vật liệu nhựa và vật liệu hữu cơ khác trong quá trình lấy mẫu, bảo qu ả n mẫu hoặc chiết. Giữ mẫu khỏi ánh sáng mặt trời v à tiếp xúc kéo dài với ánh sáng. Trong quá trình bảo quản mẫu, việc mất PCB c ó thể xảy ra do hấp phụ lên thành bình chứa. Mức độ mất PCB tùy thuộc vào thời gian bảo quản. 5.2 C ả n tr ở với GC Các chất cùng r ử a giải với PCB cần phân tích có thể gây c ả n trở đ ế n phép xác định. Các cản tr ở này có thể dẫn đến t í n hiệu phân giải kh ô ng hoàn toàn và tùy thuộc vào độ lớn của chúng, có thể tác động đến độ chính xác và độ chụm của kết qu ả phân tích. Việc trùng pic không được cho phép trong diễn giải kết quả. Các pic không đối xứng và pic tr ải rộng hơn pic tương ứng c ủ a các chất chuẩn gợi ý có c ả n trở. Phân tách sắc ký giữa các cặp sau đây có thể rất khó kh ă n. Các cặp tới hạn PCB28 và PCB31 được dùng để lựa chọn cột mao quản (8.2.1). Nếu có sự khác nhau về khối lượng phân tử, có thể thực hiện việc định lư ợ ng bằng detector chọn lọc khối lượng. Nếu không hoặc sử dụng ECD, PCB cụ thể được báo cáo như tà tổng c ủ a tất c ả PCB hiện có trong pic. Nồng độ của các đồng loại cùng rửa giải so với nồng độ c ủ a các đồng loại cần phân t í ch là th ấ p. Khi gặp độ phân giải không hoàn toàn, cần phải kiểm tra sự tích hợp, hiệu chính, nếu cần. - PCB28-PCB31 - PCB52-PCB73 - PCB101-PCB89/PCB90 - PCB118-PCB106 - PCB138-PCB164/PCB163 Sự có mặt của lượng đáng kể dầu khoáng trong mẫu có thể gây cản trở với việc định lượng PCB trong GC-MS. Khi có dầu khoáng, GC-ECD có thể thích hợp hơn hoặc có th ể loại bỏ dầu khoáng sử dụng quy trình làm sạch G (xem 10.4.8) sử dụng DMF/n-hexan. Sự có mặt của hỗn hợp tetraclorobenzyltoluen (TCBT) có thể gây cản tr ở trong việc xác định PCB bằng GC-ECD. 6 Chú ý an toàn PCB có tính độc cao và phải được x ử lý hết sức c ẩ n thận. Tránh tiếp xúc với vật liệu rắn, dịch chiết dung môi và dung dịch chuẩn PCB. Phải chuẩn bị dung dịch chu ẩ n tập trung trong phòng thử nghiệm được trang bị phù hợp hoặc được mua sẵn từ các nhà cung c ấ p chuyên nghiệp. Phải th ả i bỏ dung môi có chứa PCB theo cách thức đã được phê duyệt về thải bỏ chất thải độc hại. Kh i l à m việc với hexan, cần cẩn trọng b ở i vì đặc tính gây độc thần kinh của hexan. Phải tuân th ủ các quy định quốc gia về t ấ t cả mối nguy hại kèm theo phương pháp này. 7 Thuốc thử 7.1 Yêu cầu chung Tất cả thuốc thử phải là cấp độ phân tích được công nhận. Độ tinh khiết của thuốc th ử được dùng phải được kiểm tra b ằ ng phân tích mẫu trắng như được n ê u tại 10.1. Giá trị mẫu trắng phải nh ỏ hơn 50 % giới hạn báo cáo thấp nhất. 7.2 Thuốc thử cho quá trình chiết 7.2.1 Axeton (2-propanon) , (CH 3 ) 2 CO 7.2.2 n -heptan , C 7 H 16 . 7.2.3 Ete dầu mỏ , khoảng nhiệt độ sôi từ 40 ° C đến 60 ° C . Có thể sử dụng các dung môi giống hexan với khoảng nhiệt độ sôi từ 30 ° C đến 69 ° C . 7.2.4 Natri sunphat khan , Na 2 S O 4 Natri sunphat khan phải được giữ k í n c ẩ n thận. 7.2.5 N ước cất , hoặc nước có chất lượng tương đương, H 2 O . 7.2.6 Natri clorua , NaCI, khan. 7.2.7 Chất giữ , hợp chất có nhiệt độ sôi cao, nghĩa là octan, nonan 7.3 Thuốc thử cho quá trình làm sạch 7.3.1 Làm sạch A dùng nhôm hoạt tính 7.3.1.1 Oxit nhôm , AI 2 O 3 , kiềm hoặc trung tính, diện tích bề mặt riêng 200 m 2 /g, hoạt tính Super I theo Brockman. 7.3.1.2 Oxit nhôm khử hoạt tính Giảm hoạt tính với khoảng 10 % nước. Thêm khoảng 10 g nước (7.2.5) vào 90 g oxit nhôm (7.3.1.1). Lắc cho đến khi tất c ả các cục biến mất. Để oxit nhôm ổ n định trước khi dùng trong khoảng 16 h, đậy kín để tránh không khí; sử dụng trong vòng tối đa hai tuần. CHÚ THÍCH: Hoạt tính phụ th u ộc vào h à m lượng nước. Có thể cần điều ch ỉ nh hàm lượng nước. 7.3.2 Làm sạch B sử dụng silica gel 60 đố i với sắc ký cột 7.3.2.1 Silica gel 60 , cỡ hạt 63 μm đến 200 μm. 7.3.2.2 Silica gel 60 , hàm lượng nước: tỉ lệ khối lượng w ( H 2 O ) = 10 %. Silica gel (7.3.2.1) được nung nóng trong ít nhất 3 h ở 450 ° C , làm nguội trong bình hút ẩm và bảo qu ả n ở nơi có chứa magie perclorat hoặc tác nhân l à m khô phù hợp. Trước khi sử dụng, sấy ít nhất 5 h ở 130 ° C trong lò s ấ y. Sau đ ó , để nguội trong bình h ú t ẩ m và thêm 10 % nước (phần khối lượng) vào b ì nh. Lắc mạnh trong 5 min bằng tay cho đến khi tất cả các cục biến mất và sau đó lắc trong 2 h bằng máy lắc. Bảo quản b ằ ng silica gel đã giảm hoạt tính trong điều kiện không có không kh í , sử dụng trong tối đa 2 tuần. 7.3.3 Làm sạch C s ử dụng sắc k ý thẩm thấu gel (GPC) 7.3.3.1 Bio-Bead ® 1) S-X3. 7.3.3.2 Etyl axetat , C 4 H 8 O 2 7.3.3.3 Hexan vòng , C 6 H 12 . Chu ẩ n b ị GPC, ví dụ: Cho 50 g hạt sinh học Bio-Bead® S-X3 (7.3.3.1) vào bình Erlenmeyer dung tích 500 mL và thêm 300 mL hỗn hợp r ử a giải làm từ hexan vòng/xyclohexan (7.3.3.3) và etyl axetat (7.3.3.2) theo t ỉ lệ 1:1 (thể tích) để cho hạt sinh học n ở ra; sau khi lắc tr o ng một thời gian ngắn cho đến khi không còn cục, đ ể b ì nh đậy kín trong 24 h. Đ ổ chất nhão trong bình vào ống sắc ký GPC. Sau khoảng ba ngày, ấn pittông của cột sao cho nạp được khoảng 35 cm. Để nén thêm gel, bơm khoảng 2 L hỗn hợp rửa giải qua cột v ớ i lưu lượng dòng 5 mL. min -1 và ấn pittông để thu được một mức khoảng 33 cm. 7.3.4 Làm sạch D s ử dụng F lorisil® 2) 7.3.4.1 Florisil ®, nung trong 2 h ở 600 ° C , cỡ hạt từ 150 μm đến 750 μm. 7.3.4.2 Iso-octan , C 8 H 18 . 7.3.4.3 Toluen , C 7 H 8 . 7.3.4.4 Iso-octan/totuen 95/5. 7.3.5 Làm sạch E sử dụng s i lica H 2 S O 4 silica NaOH 7.3.5.1 Silica , Si O 2 , cỡ hạt từ 70 μm đến 230 μm, nung ở 180 ° C trong tối thiểu 1 h, v à bảo qu ả n trong chai thủy tinh đ ã làm sạch trước c ó nắp vặn để ngăn ngừa hơi ẩ m đi vào. 7.3.5.2 Silica , xử lý bằng axit sunphuric. Trộn 56 g silica (7.3.5.1) và 44 g axit sunphuric (7.3.8.1). 7.3.5.3 Dung dịch natri hydroxyt , c (NaOH) = 1 mol/L. 7.3.5.4 Silica , đã xử lý với natri hydroxyt. Trộn 33 g silica (7.3.5.1) và 17 g natri hydroxyt (7.3.5.3). 7.3.5.5 n -hexan , C 6 H 14 . 7.3.6 Làm sạch F sử dụng ax i t benzensulfonic/a xit sunphuric 7.3.6.1 Cột silica gel 3 mL , khối lượng chất hấp phụ 500 mg, c ỡ hạt 40 μm. 7.3.6.2 Cột ax i t benzensulfonic 3 mL , khối lượng chất hấp phụ 500 mg, cỡ hạt 40 μm. 7.3.7 Làm sạch G s ử dụng DMF/hexan tách phần 7.3.7.1 Dimetylformamid(DMF) , C 3 H 7 NO. 7.3.8 L à m sạch H sử dụng ax i t sunphur i c đậm đặc 7.3.8.1 Ax i t sun fu ric , H 2 SO 4 độ tinh khiết 96 % đến 98 % (theo khối lượng). 7.3.9 Làm sạch I sử dụng thuốc thử TBA sunphit 7.3.9.1 Thuốc thử Tetrabutylamonium (thuốc th ử TBA sunphit) Bão hòa dung dịch tetrabutylamoni hydro sunphat t rong hỗn hợp với thể tích nước b ằ ng nhau và 2-propanol, c [ (C 4 H 9 ) 4 NHS O 4 ] = 0,1 mol/L, với natri sunphit. CHÚ THÍCH: 25 g natri sunphit phải đủ cho 100 mL dung dịch. 7.3.9.2 2-propanol , C 3 H 8 O 7.3.9.3 Natri sunphit , Na 2 S O 3 7.3.1 0 Làm sạch J s ử dụng đồng pyrogenic CẢNH BÁO Đồng pyrogenic dễ bắt lửa. Thực hiện các biện pháp phòng ngừa ph ù hợp. 7.3.10.1 Đồng (II) sunphat ngậm năm phân t ử nước , CuS O 4 .5H 2 O 7.3.10.2 Axit clohydric , c(HCI) = 2 mol/L. 7.3.10.3 Kẽm hạt , Zn, cỡ hạt từ 0,3 mm đến 1,4 mm. 7.3.10.4 Dung dịch tẩy an i on , {ví dụ 35 g/100 mL, muối natri của axit n-dodecan-1-sunfonic axit [CH 3 (CH 2 ) 1 1 S O 3 Na]}. CHÚ THÍCH: Thuốc tẩy rửa có bán sẵn trên thị trư ờ ng cũng có thể ph ù hợp. 7.3.10.5 Nước đã loại oxy 7.3.10.6 Đồng pyrogen Hòa tan 45 g đồng ( ll)-sunphat ngậm năm phân tử nước (7.3.10.1) vào 480 mL nước có chứa 20 mL axit cloh y dric (7.3.10.2) trong bình 1000 mL. Lấy 15 g kẽm hạt (7.3.10.3), thêm 25 mL nư ớ c và một giọt dung dịch t ẩ y rửa anion (7.3.10.4) v à o một cốc 1000 ml khác. Khuấy bằng máy khuấy từ ở tốc độ cao đến khi tạo thể nhão. Trong khi khu ấ y ở tốc độ cao, c ẩ n thận thêm từng giọt dung dịch đồng (ll)-sunphat d ùng thanh thủy tinh. Hydro được giải phóng và đồng pyrogen nguyên tố bị kết tủa ( kết tủa màu đỏ). Khu ấ y liên tục cho đến khi h ầ u như ngừng giải phóng hydro. Sau đó, đồng đ ã kết tủa được để lắng. Loại b ỏ c ẩ n thận phần nước nổi phía trên và sản phẩm được rửa bằng nước đã loại oxy (7.3.10 . 5) ba lần đến khi loại b ỏ được muối còn lại. Sau đó, thay thế cẩn thận nước bằng 250 ml axeton (7.2.1) (trong khi vẫn tiếp tục khu ấ y hỗn hợp). Thao tác này được lặp lại thêm hai lần đề đ ả m bảo loại bỏ hết nước. Tiếp sau, quy tr ì nh ở trên được lặp lại ba lần bằng 250 mL hexan (7.3.5.5) để đảm bảo loại bỏ axeton. Cẩ n thận chuy ển đ ồ ng với hexan vào bình Erlenme y er và bảo quản trong hexan, B ì nh phải được đậy kín để ngăn ngừa không khí đi vào và bảo quản trong tủ lạnh ch ố ng nổ ở 2 ° C đến 8 ° C . Thời gian lưu giữ c ủ a đồng pyrogenic ít nhất hai tháng. Hiệu su ấ t làm sạch giảm d ầ n. Đồng sẽ thay đổi màu do hiệu suất làm sạch giảm. 7.3.11 Làm sạch K sử dụng oxit silic (silica)/bạc nitrat 7.3.11.1 Bạc n i trat, AgNO 3 7.3.11.2 Chất hấp phụ bạc nitrat/silica Hòa tan 10 g AgN O 3 (7.3.11.1) vào 400 mL nước và thêm hỗn hợp này từng phần vào 90 g silica (7.3.5.1). Lắc hỗn hợp cho đến khi đồng nhất và đ ể yên trong 30 min. Cho hỗn h ợ p vào t ủ sấy tại (70 ± 5) ° C . Trong khoảng thời gian 5 h, tăng đều đặn nhiệt độ từ 70 ° C đến 125 ° C . Hoạt hóa hỗn hợp trong 15 h ở 125 ° C . Bảo quản hỗn hợp trong chai thủy tinh màu nâu. 7.4 Phân tích sắc k ý khí Các khí d ùng cho sắc ký khí/ECD hoặc MS có độ tinh khiết cao và theo yêu cầu kỹ thuật của nhà sản xuất. 7.5 Chất chuẩn 7.5.1 Yêu cầu chung Lựa chọn các chất chu ẩ n nội có đặc tính lý học và hóa học (như cách chiết, thời gian lưu) tương tự với các đặc tính c ủ a hợp chất được phân tích, cần phải dùng 13 C 1 2 -PCB làm chu ẩ n nội đối với phương pháp GC-MS để đánh giá kết qu ả . Kiểm đ ị nh độ bền c ủ a chuẩn nội đều đặn. CHÚ THÍCH: Các dung dịch PCB đ ã được chứng nhận và các ch ấ t PCB rắn đơn lẻ với độ tinh khiết đ ã được chứng nhận có sẵn từ một số ít nhà cung cấp, ví d ụ Viện Vật liệu chuẩn và đo đạc (IRMM) B-2440 Gee l , Bỉ; Viện quốc gia về khoa học và công nghệ v ă n phòng số liệu tham chiếu, W ashington DC 20 234 USA; hoặc từ một số nh à cung cấp thương mại khác. 7.5.2 Chuẩn hiệu chuẩn Chu ẩ n hiệu chu ẩ n cần chứa các hợp ch ấ t sau: PCB28 2,4,4 ' -trichlorobiphenyl (CAS-RN 7012-37-5 ) PCB52 2,2 ', 5,5'-tetraclorobiphenyl (CAS-RN 35693-99-3 ) PCB101 2,2',4,5,5 ' -pentaclorobiphenyl (CAS-RN 37680-37-2 ) PCB118 2,3',4,4',5-pentaclorobiphenyl (CAS-RN 31508-00-6 ) PCB138 2,2',3,4,4’,5’ - hexaclorobiphenyl (CAS-RN 35056-28-2 ) PCB153 2 , 2',4,4 ', 5,5'-hexaclorobiphenyl (CAS-RN 35065-27-1 ) PCB180 2,2',3,4 , 4 ' ,5,5'-heptaclorobiphenyl (CAS-RN 35065-29-3 ) CH Ú THÍCH: Số 28, 52, ... tương ứ ng với số nối tiếp của cl orobiphenyl theo nguyên tắc IUPAC đối v ớ i d anh pháp c ủ a hợp chất hữu cơ. 7.5.3 Chuẩn nội và chuẩn bơm 7.5.3.1 Yêu cầu chung Đồng loại PCB được xem là c hu ẩ n nội và chuẩn bơm được liệt kê dưới đây. Chu ẩ n nội phải được thêm vào mẫu. Đối với phát hiện MS, nên sử dụng đồng loại PCB đã đánh dấu. Khi phân tích mẫu bị nhiễm b ẩ n nặng, một phần dịch chiết thường được sử d ụng cho bước làm sạch thêm. Việc này làm tăng chi phí của phân t í ch bởi vì sử d ụng chuẩn đánh dấ u có chi phí rất cao. Trong trường hợp này, cho phép thêm chuẩn nội vào hai bước. Bước 1, thêm chuẩn nội kh ô ng đánh dấu vào mẫu. Bước 2, thêm đồng loạ i đánh dấu vào phần d ịch chiết được dùng để làm sạch. Í t nhất phải sử d ụng ba đồng loại, bao phủ sắc ký đồ làm chu ẩ n nội. Các PCB không có trong mẫu, hoặc PCB đánh dấu 13 C 1 2 không được dùng làm chuẩn nội, có thể được dùng làm chu ẩ n bơm. CH Ú THÍCH 1: Một số hỗn hợp PCB chứa đến 2,5 % PCB155. CHÚ THÍCH 2: Nên sử dụng PCB30, PCB143, và PCB 207 làm chu ẩ n nội. CHÚ THÍCH 3: Nên sử dụng PCB198 hoặc PCB209 làm chu ẩ n bơm đối với detector ECD b ở i vì cản trở ít hơn. 7.5.3.2 Đồng loại PCB đánh dấu PCB28 13 C 12 - 2,4,4 ' -tr i clorob i phenyl PCB52 13 C 12 - 2,2 ' ,5 , 5'-tetrac l orobiphenyl PCB101 13 C 12 -2,2’,4,5,5 ' -pentaclorobiphenyl (CAS-RN 37680-73-2) PCB118 13 C 12 -2,3 ', 4,4 ' ,5 ' -pentaclorobiphenyl PCB138 13 C 12 -2,2',3,4,4 ' ,5'-hexaclorob i phenyl (CAS-RN 35065-28-2) PCB153 13 C 12 -2,2 ', 4,4',5,5 ' -hexacIorobipheny l PCB180 13 C 12 -2,2 ', 3,4,4',5,5'-heptaclorobiphenyl 7.5.3.3 Đồng loại PCB không đánh dấu PCB29 2,4,5-triclorobiphenyl (CAS-RN 15862-07-4) PCB30 2,4,6-tricIorobiphenyI (CAS-RN 35693-92-6) PCB143 2,2 ' ,3,4,5,6 ' -hexaclorobiphenyI (CAS-RN 68194-15-0) PCB155 2,2 ' ,4,4',6,6 ' -hexaclorobiphenyl (CAS-RN 33979-03-2) PCB198 2,2 ' ,3,3 ' ,4,5,5 ' ,6-octaclorobiphenyl (CAS-RN 68194-17-2) PCB207 2,2',3 , 3 ' ,4,4 ' ,5,6,6 ' -nonaclorobiphenyl ( CAS-RN 52663-79-3) PCB209 2,2 ' ,3,3 ' ,4,4',5,5 ' ,6 , 6 ' -decaclorobiphenyl (CAS-RN 2051-24-3) 7.5.3.4 Đồng loại PCB để kiểm tra độ phân giải PCB 28 2,4 , 4'-triclorobiphenyl (CAS-RN 7012-37-5) PCB31 2,4 ' ,5-triclorobiphenyl (CAS-RN 16606-02-3) 7.6 Chuẩn bị dung dịch chuẩn 7.6.1 Chuẩn bị các dung d ị ch chuẩn h i ệu chuẩn PCB Chuẩn bị từng dung dịch chuẩn đ ầu đậm đặc khoảng 0,4 mg/mL trong n -heptan (7.2.2) bằng cách cân khoảng 10 mg từng chu ẩ n hiệu chuẩn (7.5.2) chính xác đến 0,1 mg và hòa tan chúng trong 25 mL n -heptan. Kết hợp các lượng nhỏ (từ 2 mL đến 10 mL) từng dung dịch chu ẩ n đầu này vào một d ung dịch chu ẩ n PCB hỗn hợp. CHÚ THÍCH: Vì đặc tính nguy hi ể m của các chất đư ợ c dùng, nên sử dụng các dung dịch chu ẩ n hoặc dung d ịch chu ẩ n hỗn hợp bán sẵn đã được chứng nhận. Tránh tiếp xúc với da. Dung dịch chuẩn làm việc phải cùng dung môi như dịch chiết. Bảo quản dung dịch chuẩn đầu và dung dịch chu ẩ n pha lo ã ng ở nơi t ối , tại nhiệt độ (5 ± 3) ° C . Dung dịch bền ít nhất trong một năm, nếu quá trình bay hơi dung môi là không đáng k ể . Phải tách được hoàn toàn các thành phần hiện có trong dung dịch chu ẩ n hỗn hợp bằng cột sắc ký sử dụng. 7.6.2 Chuẩn b ị dung dịch chuẩn nội Chuẩn bị dung dịch chuẩn nội đầu đậm đặc, có chứa ít nhất ba thành phần khác nhau (7.5.3), khoảng 0,4 m g/mL trong n -heptan (7.2.2) bằng cách cân khoảng 10 mg t ừ ng chu ẩ n nội đã chọn chính xác đến 0,1 mg và hòa tan chúng trong 25 mL n -heptan. Chu ẩ n bị từ dung dịch chuẩn nội thứ cấp này với nồng độ sao cho lượng thêm v à o cho pic với diện tích pic có thể đo được hoặc chiều cao pic trong sắc k ý đồ (ít nhất bằng 10 lần giới hạn phát hiện). Nếu quy trình hai bước đối với GC-MS được dùng, tạo hai d ung dịch chu ẩ n nội khác nhau, một d ung dịch có ch ứ a hợp chất không đánh dấ u. Í t nhất phải sử dụng hai đồng loại không đánh dấu trong dung dịch chuẩn nội thứ nhất và í t nhất ba đồng loại đánh dấu trong dung dịch th ứ hai. 7.6.3 Chuẩn bị dung dịch chu ẩ n b ơm Chuẩn bị một dung d ịch chu ẩ n bơm thứ hai đậm đặc, chứa ít nhất hai thành ph ầ n khác nhau (7.5.3), khoảng 0,4 mg/mL tr ong n -heptan (7.2.2) bằng cách cân khoảng 10 mg t ừ ng chuẩn bơm đã chọn chính xác đến 0,1 mg và hòa tan chúng trong 25 mL n -heptan. Chuẩn bị từ d ung dịch chuẩn nội thứ hai này với nồng độ sao cho lượng thêm vào cho pic có diện tích pic hoặc bề mặt pic có thể đo được trong sắc ký đồ (ít nhất bằng 10 lần giới hạn phát hiện). 8 Thiết bị, dụng cụ 8.1 Quy tr ì nh chiết và làm sạch , bình th ủ y tinh phòng th í nghiệm thông thường. Tất cả b ì nh thủy tinh và vật liệu tiếp xúc với mẫu hoặc d ịch chiết phải được làm sạch kỹ. 8.1.1 Chai mẫu , làm bằng thủy tinh, thép không gỉ hoặc nhôm có nút thủy tinh hoặc nút vặn và được gắn kín polytetra f luoetylen (PTFE) với th ể t í ch phù hợp. Chai thủy tinh không phù hợp với mẫu bùn. CẢNH BÁO V ề các lý do an toàn, mẫu b ù n hoạt tính sinh học không được bảo quản trong b ì nh chứa đậy kín. 8.1.2 Máy lắc , với chuyển động ngang (200 đến 300 chuyển động trên một phút). 8.1.3 Bếp cách thủy , điều ch ỉ nh đến 100 ° C . 8.1.4 Phễu tách , với thể tích phù h ợ p. 8.1.5 Bình nón , thể tích phù hợp. 8.1.6 Thiết b ị chiết Soxhlet , gồm bình đ áy tròn, ví dụ 100 mL, b ì nh chiết Soxhlet và ống Soxhlet, ví dụ 27 mm x 100 mm, bình ngưng thẳng, v í dụ 300 mm, thiết bị gia nhiệt. 8.1.7 Bình làm giàu , loại Kuderna Danish. Bình làm bay hơi khác, ví dụ máy làm bay hơi quay, có thể được dùng nếu phù hợp. 8.1.8 Hạt sôi , thủy tinh hoặc hạt sứ. 8.1.9 Bông thạch anh , hoặc bông thủy tinh silan hóa. CẢNH BÁO Làm việc v ớ i bông thạch anh chịu nguy cơ về sức khỏe do hạt thạch anh mịn thoát ra. S ử dụng tủ hút khói và đeo mặt nạ phòng bụi để phòng ngừa hít phải những hạt này. 8.1.10 Ố ng thử nghiệm hiệu chuẩn , với d ung tích danh định từ 10 mL đến 15 mL và nút thủy tinh nhám. 8.1.11 Ố ng sắc ký , cột sắc k ý thủy tinh, đường kính trong 5 mm đến 10 mmm, chiều dài v í dụ 600 mm. 8.2 Sắc k ý khí 8.2.1 Yêu cầu chung Trang b ị với cột mao quản, detector khối phổ (MS) hoặc detector bẫy electron (ECD) dựa trên 63 Ni. CH Ú THÍCH: Làm việc với nguồn phóng xạ k í n như có trong ECD yêu cầu giấy phép theo các quy định phù hợp của quốc gia. Sử dụng ECD, sắc ký khí được trang bị hai detector với phương tiện nối hai cột mao quản đến cùng hệ thống bơm là rất phù hợp đối với phân tích này; với những thiết bị như vậy, có thể thực hiện đồng thời phân tích xác nhận. 8.2.2 Cột mao quản , mỗi cột gồm một pha tĩnh có s ilicon phenyl-metyl 5 % được bọc ngoài bởi cột mao quản silica nóng chảy hoặc cột có pha liên kết hóa học tương đương . Pic sắc ký PCB28 và PCB31 phải có độ phân giải đủ lớn (độ phân giải ít nhất 0,5) để tích hợp pic PCB28. Nói chung, chiều d ài cột phải từ 25 m đển 60 m, đường kính trong từ 0,18 mm đến 0,32 mm, và độ dày màng từ 0,1 μm đến 0,5 μm. Khi sử dụng detector ECD, cần phải dùng một cột thứ hai, bọc bằng pha phân cực tru ng tí nh (v í dụ CP-Sil 19, OV 1701 3) ,…) để xác nhận kết quả thu được. CHÚ THÍCH: Thời gian lưu đối với PCB trên cột mao quản khác nhau được đưa ra tại Phụ lục B. 9 Lưu giữ và bảo quản mẫu 9.1 L ư u g i ữ mẫu Cần phải phân tích mẫu càng sớm c à ng tốt sau khi lấy mẫu. Điều này đặc biệt áp dụng cho kiểm tra chất rắn hoạt h ó a vi sinh vật. Nếu cần, phải bảo qu ả n mẫu bùn theo TCVN 6663-15 (ISO 5667-15). M ẫ u khô c ó thể được bảo qu ả n tại nhiệt độ phòng ở nơi tối đến một tháng. Mẫu đất c ầ n phải được b ả o quản theo ISO 18512. 9.2 Xử lý s ơ bộ mẫu Xử lý sơ bộ mẫu theo TCVN 8884 (ISO 14507), nếu không có quy định khác, xem xét các quy trình làm kh ô cụ thể như được quy định tại Bảng 3 đ ể thu được mẫu th ử . Xử lý sơ bộ là cần thiết để giảm h à m lượng ẩ m để có thể chiết PCB và làm tăng tính đồng nhất. Nếu Soxhlet được dùng, cần sấy kh ô hoàn toàn mẫu đ ể chiết hoặc để làm tăng t í nh đồng nhất. Nên s ấ y khô hoàn toàn nếu mẫu phải lưu giữ trong khoảng thời gian dài. Bảng 3 - Kỹ thuật sấy mẫu của nền mẫu khác nhau đ ể phân tích PCB N ề n mẫu Làm khô trong không khí Kỹ thuật làm khô Đông khô (ISO 16720) Na 2 S O 4 Không làm khô B ù n X X X a Chất thải sinh học ( compost, chất thải hỗn hợp) X X X Đất (v í dụ c á t, sét) X X X X a Có thể dùng Na 2 SO 4 để bảo quản bùn đã làm khô 10 Cách tiến hành 10.1 Th ử nghiệm mẫu tr ắng Tiến hành thử mẫu trắng như sau áp dụng quy trình (quy trình chiết chọn lọc và quy trình làm sạch) s ử dụng lượng thuốc th ử như nhau được dùng cho xử lý sơ bộ, chiết, làm sạch, và phân tích mẫu. Phân tích mẫu trắng ngay trước khi ph â n tích mẫu đ ể chứng tỏ rằng không bị nhiễm b ẩ n. Giá t rị mẫu trắng phải nhỏ hơn 50 % giới hạn báo cáo thấp nhất. 10.2 Chiết 10.2.1 Yêu cầu chung Tùy thuộc vào mẫu thử (nền mẫu và h à m lượng ẩ m), chọn phương pháp chiết phù hợp (xem B ả ng 4). Nên áp dụng phương pháp chiết 1 (xem 10.2.2) hoặc 3 (xem 10.2.4) nếu điều quan trọng là phá vỡ các hạt kết trong mẫu để tiếp xúc với PCB. Với mẫu ướt, phải áp dụng phương pháp này để loại b ỏ nước. Nếu hòa tan PCB là bước q u an trọng nhất (ch ấ t th ả i và vật liệu giàu chất hữu cơ) và mẫu được làm khô, nên áp dụng phương pháp chiết 2 (xem 10.2.3) sử dụng Soxhlet. Đối với bùn, c ó th ể áp dụng quy tr ì nh Soxhlet. Trong trường hợp có plastic, cần tránh sử dụng axeton b ở i v ì việc sử dụng axeton làm cho một lượng lớn các chất cùng bị chiết . Tuy nhiên, không thể đưa ra nguyên tắc chung, b ở i vì mẫu c ó th ể chứa tất cả các hạt kết của m ẫ u, chất hữu cơ và chất thải (plastic). Quy trình chiết khác, ví dụ chiết bằng siêu âm, vi sóng hoặc chiết l ỏ ng áp su ấ t cao có thể được sử dụng nếu - Phòng thử nghiệm có thể cho hiệu suất chiết tương ứng với một quy trình chiết 1, 2 hoặc 3 như được mô tả trong tiêu chu ẩ n này, hoặc - M ẫ u yêu cầu cách tiếp cận khác như ch ỉ ra b ở i phòng thử nghiệm và kết quả c ủ a quy trình đáp ứng theo tiêu ch í tính năng như được mô tả tại 10.7.4 và 10.8.6. CH Ú TH Í CH: Việc áp dụng tiêu chuẩn này đối với một số loại chất thải, thêm axeton với chiết Soxhlet đã cho th ấ y đạt hiệu quả. Quy trình chiết được mô tả trong tiêu chuẩn này phù hợp với chiết đến 20 g mẫu khô. Nếu mẫu thử có tỉ trọng thấp (nghĩa là một số chất thải) hoặc mẫu đồng nhất, tùy thuộc vào hàm lượng PCB dự kiến và tính đồng nhất của mẫu, c ó th ể sử dụng lượng mẫu ít hơn. Nói chung, lượng mẫu khô sau có thể được dùng: từ 2 g đến 10 g bùn, 5 g đến 20 g compost, hoặc 2 g đến 20g chất thải sinh học. Lượng mẫu phải được cân chính xác ít nhất đến 1 %. Bảng 4 - Quy trình chiết được dùng cho nền mẫu khác nhau Tình trạng ẩ m của m ẫ u thử Nền mẫu Dung môi chi ế t Kỹ thuật chiết Quy trình chiết Gh i chú Khô Vật liệu giống đ ấ t, bùn , chất thải sinh học, compost Axeton/ete dầu mỏ Khuấy Quy trình chiết 1 (xem 10.2.2) Bùn, chất thải sinh học, compost Ête d ầu mỏ Soxhlet, chiết l ỏ ng áp suất Quy trì nh chiết 2 (xem 10.2.3) Ướt Vật liệu giống đất, chất thải sinh học, compost Axeton/ete dầu m ỏ Khu ấ y Quy trình chiết 1 (xem 10.2.2) Cũng áp dụng cho mẫu ẩ m hiện trường với hàm lượng ch ấ t khô >75 % Vật liệu giống đất, ch ấ t thải sinh học, compost Axet on/ ete dầu m ỏ /NaCI Khuấy Quy tr ì nh chiết 3 (xem 10.2.4) 10.2.2 Quy trình chi ế t 1: Mẫu sử dụng axeton/ e te dầu mỏ và có khuấy trộn L ấ y mẫu th ử v à o chai (8.1.1). Thêm thể tích xác định d ung dịch chu ẩ n nội thứ hai (7.5.2). Thêm 50 mL axeton (7.2.1) vào mẫu thử và dịch chiết bằng cách lắc kỹ để khuấy trong 30 min. Sau đó thêm 50 mL ete d ầ u m ỏ (7.2.3) và lắc kỹ lần nữa trong ít nhất 12 h. Sử dụng máy lắc ngang (8.1.2) và có chuyển động dung môi trong chai mẫu càng dài càng tốt (vị trí ngang). Sau khi chất rắn đã lắng, gạn phần n ổ i phía tr ê n. Rửa pha rắn b ằ ng 50 mL ete dầu m ỏ (7.2.3) và gạn lần nữa. Thu l ấ y dịch chiết trong phễu tách (8.1.4) v à loại bỏ axeton bằng cách lắc hai lần với 400 mL nước (7.2.5). Làm khô dịch chiết qua natri sunphat khan (7.2.4). Tráng natri sunphat bằng ete dầu mỏ (7.2.3) và cho nước tráng vào dịch chiết. CH Ú THÍCH 1: Có th ể d ù ng nước vòi để loại bỏ axeton, bởi vì hợp ch ấ t mục tiêu không c ó trong đó. Nếu mẫu chứa lượng nước tới 25 %, có thể sử dụng quy tr ì nh tương tự. Nếu hàm lượng nước của mẫu lớn hơn 25 %, quy trình này kém hiệu quả và lượng axeton phải được tăng lên. T ỉ lệ axeton: nước phải ít nhất bằng 9:1. T ỉ lệ axeto n: ete d ầu mỏ phải được giữ không đ ổ i bằng 2:1. Lượng x á c định chu ẩ n nội được cho vào trong tất cả phương pháp chiết phải có lượng mà nồng độ của chúng trong dịch chiết cuối cùng nằm trong khoảng làm việc của phương pháp đo thông thường. Nồng độ của từng chu ẩ n nội trong dịch chiết cuối cùng là 0,1 μg/mL. Đ ể làm " ướt" mẫu hoàn toàn, nên dùng lượng chuẩn nội tối thiểu 100 μL. CHÚ THÍCH 2: Trong n ề n mẫu có hàm lượng chất hữu cơ lớn (ví dụ một số bùn), cần quy trình chiết dài hơn. Quy tr ì nh chiết 2 (Xem 10.2.3) có th ể phù hợp hơn đối với những mẫu này. 10.2.3 Quy trình chiết 2: mẫu sử dụng Soxhlet Đặt m ẫ u thử vào ống chiết (8.1.6). Th ê m lượng xác định dung dịch chu ẩ n nội thứ hai (7.5.3) và khoảng 70 mL dung môi chiết (7.2.2) vào b ì nh chiết. Chiết mẫu bằng thiết bị chiết Soxhlet (8.1.6). cần phải tính khoảng thời gian chiết với t ối thiểu 100 vòng chiết. CHÚ TH Í CH: Nếu mẫu dễ hút ẩm và không được làm khô trước khi phân t í ch, cho thêm Na 2 S O 4 vào mẫu thử đ ể có được vật liệu ở t ì nh trạng chảy tự do. Cũng có thể dùng quy tr ì nh chiết l ỏ ng áp suất. 10.2.4 Quy trình chiết 3: M ẫ u sử dụng axeton/ete dầu m ỏ /natr i clorua và khuấy Lấy một lượng mẫu và cho mẫu vào chai đựng mẫu 1 L (8.1.1). Thêm một lượng xác định dung dịch chu ẩ n nội thứ hai (7.5.3). Nếu mẫu được làm khô, thêm 50 mL nước. Đối với mẫu ướt, t í nh lượng nước được bổ sung v à o theo Công thức (1): (1 ) Trong đó m w là khối lượng nước được bổ sung, tính bằng gam (g); m e là khối lượng mẫu đã được rây, t í nh bằng gam (g); w H 2 O là hàm lượng nước của mẫu, xác định theo TCVN 6648 (ISO 11465), t í nh bằng phần trăm (%). Thêm 40 g natr i clorua (7.2.6), 100 mL axeton (7.2.1), và 50 mL ete dầu m ỏ (7.2.3) vào b ì nh chu ẩ n bị, đậy nắp b ì nh và lắc bằng máy lắc (8.1.2) trong ít nhất 12 h. Pha hữu cơ s ẽ được tách, nếu sử dụng máy ly tâm có các cốc ly tâm được đậy kín. Thu lấy dịch chiết cho vào phễu tách có d ung t í ch 1 L và loại bỏ axeton bằng cách lắc hai lần với 400 mL nước (7.2.5). Làm khô dịch chiết trên natri sunphal khan (7.2.4) v à chuy ể n dịch chiết đã làm khô vào bình làm giàu (8.1.7). Tráng natri sunphat bằng ete dầu mỏ (7.3.3) và thêm dung dịch rửa vào dịch chiết. 10.3 Làm g i àu Cho hạt sôi (8.1.8) vào dịch chiết và làm giàu dịch chiết đến kho ả ng 10 mL bằng cách làm bay hơi sử dụng máy cô (8.1.7). Chuyển dịch chiết đã làm giàu vào ống thử nghiệm hiệu chuẩn (8.1.10) và làm giàu đến 1 mL sử d ụng một dòng kh í nhẹ nitơ hoặc khí trơ khác ở nhiệt độ phòng. Nếu áp dụng phương pháp làm sạch H, việc làm giàu là cần thiết. Ghi lại thể tích cuối cùng của dịch chiết. Với mẫu bị nhiễm b ẩ n nặng, một phần được sử dụng để làm sạch thêm. Thiết lập phần, f , của dịch chiết được dùng cho việc làm sạch thêm. Nếu s ử dụng đồng loại không đánh dấu làm chu ẩ n nội được b ổ sung vào mẫu, cho một lượng xác định dung dịch chuẩn nội thứ hai có chứa đồng loại 1 3 C 1 2 . Để phòng ngừa các PCB dễ bay hơi nhất, không được làm bay hơi đến khô kiệt. Nên thêm lượng nh ỏ (một giọt) dung dịch giữ (7.2.7). 10.4 Làm sạch dịch chiết 10.4.1 Yêu cầu chung Cần phải áp dụng quy trình làm sạch nếu các hợp chất hiện có gây c ả n tr ở đồng loại PCB quan tâm trong sắc ký đồ khí hoặc nếu các hợp chất này có thể ảnh hưởng đến quy trình GC (nghĩa là nhiễm b ẩ n hệ thống sắc ký). Nếu không có các chất cản tr ở hoặc các chất c ả n tr ở không đáng kể, th ì không cần làm sạch. Tùy thuộc v à o chất được loại bỏ, nên sử dụng B ả ng 5. Nếu phải loại bỏ hợp chất phân cực, cần chú ý đặc biệt đến sự thu hồi c á c PCB clo hóa mức thấp. Bảng 5 - Phương pháp làm sạch Ph ươ ng pháp Làm sạch Để loại b ỏ Ph ù h ợ p cho Ghi chú Làm sạch A Oxit nhôm Hợp chất phân cực Khó để điều chỉ nh hàm lượng nước và giữ không đ ổ i Làm sạch B Silica Hợp chất phân cực Chú ý: một số chất liệu silica có thể chứa nồng độ PC B thấp L à m sạch C Thấm gel Hợp ch ấ t phân tử lớn, chất béo MS Làm sạch D F lor i sil Hợp ch ấ t ph â n cực Có thể phân tích hóa chất bảo vệ thực vật sau bước làm sạch này Làm sạch E H 2 SO 4 /silica NaOH Hợp chất phân cực, PAH, chất béo Đặc biệt phù hợp với mẫu c ó chứa chất béo Làm sạch F Axit benzensu l fonic/ axit sunphuric Hợp chất phân cực, chất thơm (đa), bazơ, dị hợp chất, d ầu L à m sạch G DMF/hexa n Hydrocacbon béo, chất béo, dầu MS Làm sạch H H 2 S O 4 ( đ ậ m đặc) Chất béo Làm sạch I TBA Lưu huỳnh ECD Làm sạch J Cu Lưu huỳnh EC D Làm sạch K AgN O 3 / Silica Lưu huỳnh + hợp chất phân cực EC D Cũng có th ể áp d ụng cho MS Trước khi áp dụng phương pháp làm sạch với mẫu thực, phòng thử nghiệm phải đảm bảo độ thu hồi sau khi sử dụng phương pháp làm sạch đối với một dung dịch chuẩn í t nhất b ằ ng 80 % cho tất cả đồng loại phù hợp (bao gồm cả chu ẩ n nội). Cũng có thể sử dụng quy trình làm sạch khác, nếu quy trình đó loại b ỏ được các pic cản trở trong sắc ký đồ và độ thu hồi sau khi sử dụng phương pháp làm sạch í t nhất b ằ ng 80 % cho tất c ả đồng loại phù hợp (bao gồm cả chu ẩ n nội). Dịch chiết thu được ở 10.3 hoặc bước làm sạch trước đó phải được chuyển định lượng vào hệ thống làm sạch; cách khác, có th ể sử dụng một phần dịch chiết này. 10.4.2 Làm sạch A - ox i t nhôm Chu ẩ n bị cột hấp phụ bằng cách đặt nút nhỏ bông thạch canh (8.1.9) vào ống sắc ký (8.1.11) và làm khô bằng 2,0 g ± 0,1 g oxit nhôm (7.3.1.1). Cho dịch chiết vào cột hấp phụ đ ã được làm khô. Tráng ống thử hai lần, mỗi lần b ằ ng 1 mL ete dầu mỏ (7.2.3) và chuyển dịch tráng vào cột sử dụng cùng pipet cho đến khi mức chất lỏng đạt đến mặt trên c ủ a phần nhồi cột. Rửa gi ả i với khoảng 20 mL ete dầu m ỏ . Thu lấy toàn bộ dịch rửa giải. Cho chất giữ (7.2.7) vào dịch r ử a giải, và sau đó dịch r ửa giải được giảm xuống thể t ích cần dùng (xem 10.3). Nếu s ử dụng một mẻ mới oxit nhôm, thể tích dung môi để rửa giải hoàn toàn các đồng loại PCB cụ thể ra khỏi cột phải được xác định bằng cách sử dụng một d ung dịch chu ẩ n PCB phù hợp. CHÚ TH Í CH: Cactric oxit nhôm dùng một lần có b á n sẵn trên thị tr ườ ng có thể được sử dụng l àm chất thay thế nếu phù hợp. Cột phù hợp nếu t í nh năng của phương pháp đáp ứng với 8.2.2. 10.4.3 Làm sạch B - silica gel Đặt nút bông thủy t inh (8.1.9) và 10 g silica gel (7.3.2.2) vào ống sắc ký (8.1.11). Sau đó cho lớp natri sunphat dày 1 cm (7.2.4) và điều kiện bằng 20 mL ete dầu m ỏ (7.2.3). Cho dịch chiết vào cột khi mức hỗn hợp dung môi bị xả còn lại khoảng 0,5 cm trên lớp nhồi cột. Tiến hành rửa giải sử d ụng 10 mL ete dầu m ỏ (7.2.3). Chất giữ (7.2.7) được cho v à o dịch r ử a giải, và thể tích dịch r ử a giải được giảm xuống thể tích cần (xem 10.3). 10.4.4 Làm sạch C - sắc ký thấm gel Cẩn thận giảm lượng dịch chiết trong điều kiện d òng nitơ nhẹ. Phần còn lại được hòa tan ngay tr ong 5 mL hỗn h ợ p dung môi [etyl axetat (7.3.3.2) và xyclohexan (7.3.3.3) (1+1)]. Phần còn lại hòa tan này được cho vào cột GPC. Sử dụng hỗn hợp dung môi cho GC để rửa giải. Cài đặt hệ thống GPC cần: - Tốc độ dòng 5 m L/ min - Thể tích của vòng mẫu 5 mL - Phân đoạn thứ nhất 1 20 mL ( 2 4 min) ; - Rửa gi ả i PCB 1 55 mL ( 31 min); - Phân đoạn cuối cùng 20 mL ( 4 min) Thể tích rửa giải của phần thứ nhất, dịch rửa giải và phần cuối cùng phải được xem xét về c á c giá trị khuyến ngh ị và phải được kiểm định thường xuyên bằng dung d ịch chuẩn PCB nhiều thành phần. Cho chất giữ (7.2.7) vào dịch rửa giải, sau đó thể tích c ủ a d ịch rửa giải được giảm xuống thể t í ch cần ( xem 10.3). CHÚ TH Í CH: Trong khi sử dụng cột th ấ m gel, c ó thể xảy ra sự thay đổi nh ỏ về th ể t í c h thu được. Sự thay đ ổ i này có thể nh ì n th ấ y về sự giảm của độ thu hồi chu ẩ n nội. Nếu xảy ra, có thể c ầ n điều ch ỉ nh lại thể tích mẫu. 10.4.5 Làm sạch D - Florisil Cho vào một ống sắc ký (8.1.11) 5 mm natri sunphat (7.2.4), 1,5 g F l or i sil (7.3.4.1) và lại cho thêm 5 mm natri sunphat. Để cố định hỗn hợp, đặt bông thủy t i nh (8.1.9) lên trên đỉnh. Tráng cột bằng 50 mL isooctan (7.3.4.2). Cho dịch chiết vào cột. Tráng ống/b ì nh chiết hai lần, mỗi l ầ n 1 mL isooctan/toluen (95/5) (7.3.4.3) và cho ch ú ng lên tr ên cột. Sau đó, rửa giải bằng 7 mL i soocta n/ toluen. Cho thêm một giọt chất giữ (7.2.7) vào dịch rửa giải và thể tích dịch rửa giải được giảm xuống thể tích cần dùng (xem 10.3). 10.4.6 Làm sạch E - s i lica H 2 SO 4 / s i lica NaOH Pha kết hợp sil i ca H 2 S O 4 /silica NaOH có hiệu quả trong loại bỏ hợp chất phân cực, hợp chất thơm đa vòng và triglyxerit. Chuẩn bị một cột hấp phụ b ằ ng cách rót lần lượt 1 g silica NaOH (7.3.5.4), 5 g silica H 2 SO 4 (7.3.5.2) và 2 g natri sunphat (7.2.4) vào một cột sắc ký sạch (8.1.11). Cho đủ lượng n-hexan (7.3.5.5) và rửa giải cho đến kh i viền trên c ủ a pha n-hexan đạt đến viền trên c ủ a l ớ p natri sunphat. Cho dịch chiết v à o phía trên c ủ a lớp natri sunphat và đ ể cho nó th ấ m vào l ớ p natri sunphat. Rửa giải với khoảng 60 mL n-hexan v à thu lấy toàn bộ phần n-hexan. Cho thêm một giọt chất giữ (7.2.7) vào dịch rửa giải và thể tích dịch rửa giải được giảm xuống th ể t í ch cần dùng (xem 10.3). 10.4.7 Làm sạch F - axit benzensulfonic/ax i t sunphuric Xử lý sơ bộ b ằ ng axit benzensulfonic/axit sunphuric c ó hiệu quả nếu mẫu có chứa lượng d ầ u lớn. Điều kiện hóa cactric silica b ằ ng cách rửa giải ba lần, mỗi lần 2 mL n-hexan. Đổ bỏ dịch rửa giải và làm kh ô cột b ằ ng chân không. Cho 500 μL dịch chiết vào cột và đ ể chảy chậm vào cột. Sau 30 s, cho 2 x 1 mL dung môi giống n-hexan (7.3.5.5) vào cột và đợi lần nữa trong 30 s. Rửa giải PCB ra kh ỏ i cột bằng 3 x 0,5 mL d ung môi giống n-hexan (7.3.5.5). Thu lấy toàn bộ dịch r ử a giải. Cho thêm một giọt ch ấ t giữ (7.2.7) vào dịch rửa giải và th ể t í ch dịch rửa giải được giảm xuống thể tích cần dùng (xem 10.3). 10.4.8 Làm sạch G - DMF/n-hexan tách phần để loại b ỏ hydrocacbon béo Cần làm sạch dịch chiết mẫu có chứa lượng hợp chất béo cao (ví dụ dầu) thêm bằng tách phần dimetyl f ormamid/hexan. Ch ỉ áp dụng bước làm sạch thêm này trong trường hợp GC-MS và không dùng cho GC-ECD. Trong trường hợp sau, dịch chiết được pha loãng hơn và các chất cản tr ở do hydrocacbon béo là không được mong đợi trong tín hiệu ECD. Chuyển dịch chiết vào một phễu tách 100 mL và chiết PCB b ằ ng 25 mL DMF (7.3.7.1). Lặp lại hai lần. Chuyển dịch chiết kết hợp DMF vào phễu tách 500 mL, cho 100 mL nước (7.2.5), và chiết PCB bằng 50 mL n - h exan (7.3.5.5). Lặp lại l ầ n nữa. Cho thêm một giọt chất giữ (7.2.7) vào dịch rửa giải và dịch r ử a gi ả i được giảm xuống th ể t í ch cần dùng (xem 10.3). 10.4.9 Làm sạch H - axit sunphuric đậm đặc Nên áp dụng xử lý này nếu xuất hiện các hợp chất có thể sul f oni hóa. Phải sử dụng tấm che mặt, găng tay và quần áo b ả o hộ. Chuyển dịch chiết vào lọ thủy tinh có nắp thuận tiện. Pha lo ã ng dịch chiết đến 20 mL b ằ ng ete dầu mỏ (7.2.3). Rót 5 mL axit sunphuric đậm đặc (7.3.8.1) và lắc kỹ sau mỗi 5 min. Để tách pha hoàn toàn (khoảng 15 min). Lấy pha phía trên, tráng axit sunphuric còn lại bằng ete dầu mỏ. Cho thêm một giọt ch ấ t giữ (7.2.7) vào dịch rửa giải và thể t í ch của dịch rửa giải được giảm xuống thể tích cần dùng (xem 10.3). 10.4.10 Làm sạch I - thuốc thử sunp it TBA Thêm 2 mL thuốc thử sunphit TBA (7.3.9.1) vào 1 mL dịch chiết đã làm giàu và lắc trong 1 min. Cho 10 mL nước (7.2.5) và lắc lần nữa trong 1 min. Tách pha hữu cơ ra kh ỏ i nước bằng pipet Pasteur và thêm một vài tinh thể natri sunphat khan (7.2.4) để loại bỏ hết nước còn lại. 10.4.11 Làm sạch J - làm sạch dùng đồng pyrogenic để loại b ỏ lưu huỳnh nguyên tố và một số hợp chất của lưu huỳnh hữu cơ khác Cho 1 mL dịch chiết (trong ete dầu mỏ) vào ống ly tâm. Cho 100 mg bột đồng pyrogenic ( được chuẩn bị theo quy trình nêu tại 7.3.10). Ly tâm ống trong thời gian lớn hơn 5 min với khoảng 3500 rpm (đảm bảo không nh ì n th ấ y đục). Loại bỏ dịch chiết và nếu cần, làm sạch thêm dùng sắc ký cột. 10.4.12 Làm sạch K - AgNO 3 /silica Cho vào ống sắc ký (8.1.11) natri sunphat (7.2.4), ví dụ cao 5 mm, 2 g hỗn hợp AgN O 3 / silica (7.3.11.2) và cho tiếp 5 mm natri sunphat (7.2.4). Tráng cột với khoảng 50 mL n-hexan (7.3.5.5). Cho dịch chiết vào cột đã đầy. Tráng bình chiết ba lần, mỗi lần 2 mL n-hexan (7.3.5.5) và cho vào trên cột khi mặt lõm của dịch chiết chạm đến bề mặt c ủ a natri sunphat (7.2.4). Theo cách như vậy, cho 40 mL hexan lên trên cột. Cho thêm một giọt chất giữ (7.2.7) vào d ịch rửa giải và thể tích của dịch rửa giải được giảm xuống thể tích cần dùng (xem 10.3). Nếu ch ấ t rửa giải vẫn còn màu sau khi làm sạch, cần phải lặp lại quy trình. 10.5 Thêm chuẩn b ơ m Cho một lượng phù hợp chuẩn bơm thứ hai (7.6.3) vào dịch chiết thu được sau khi làm sạch (lượng n à y phải nằm trong nồng độ c ủ a chu ẩ n hiệu chu ẩ n). Ghi lại thể tích cuối cùng V. 10.6 Phân tích sắc k ý khí (GC) 10.6.1 Yêu cầu chung Cả detector MS và ECD đều có thể sử dụng, nhưng trong những trường hợp đặc biệt, ch ỉ một loại detector cho kết quả phù hợp. Nói chung, nên sử dụng MS. Trong các trường hợp sau, cần lưu ý khi sử dụng d etector ECD. - Có mặt của dầu khoáng: Có thể khó để loại bỏ dầu khoáng, bởi v ì tính phân cực của các hợp chất này có thể tương thích với PCB. Detector ECD không đủ nhạy đối với dầu khoáng và không có bước làm sạch hoặc bước làm sạch kém hiệu quả. - Sử dụng detector ECD, kiểu PCB được nhận ra dễ d àng hơn. - C ó thể s ử dụng một detector ECD đối với phép s à ng lọc đầu tiên để lựa chọn mẫu có PCB nồng độ cao hơn giá trị báo cáo nhỏ nhất. Đối với mẫu có nồng độ PCB thấp hơn giá trị này, việc nhận dạng thêm là không cần thiết. 10.6.2 Thiết lập sắc k ý khí Đặt sắc ký khí (8.2) theo cách mà có thể tách hoàn toàn PCB ( xem 5.2). Tối ưu hóa sắc ký khí bắt đầu từ những điều kiện sau: - Cột tách Cột mao quản (8.2.2); - Chương trình nhiệt độ lò 60 ° C , 2 min 30 ° C /min đến 120 ° C /min 5 ° C /min đến 300 ° C /min 300 ° C , 15 min - Nhiệt độ buồng bơm 260 ° C - Bơm phân đoạn 1μL , giữ ngắt đoạn 1,8 min - Khí mang Heli 0,8 mL/ min đến 1 mL/min Phụ lục B đưa ra thứ tự rử a giải của PCB mục tiêu có th ể dự kiến trên hai cột khác nhau. 10.7 Khối phổ (MS) 10.7.1 Điều kiện phổ khối lư ợ ng Điều ch ỉ nh máy đo phổ khối lượng theo hướng dẫn của nhà sản xuất . S ắc ký được ghi lại ở chế độ quét đầy đủ hoặc chế độ giám sát/ghi ion lựa chọn (SIM/SIR). Các ion được chọn được nêu trong Bảng 6. Đối với từng đồng loại tự nhiên, chọn hai ion tạo các phần của bó đồng vị clo của ion phân tử và một ion phân mảnh đặc trưng. Bảng 6 - Ion chẩn đoán đối với PCB được dùng với detector MS Hợp chất Ion chẩn đoán 1 Ion chẩn đoán 2 Ion chẩn đoán 3 m/z m/z m/z PCB28 256 (100) 258 (74) 186 (82) 13 C 1 2 -PCB28 268 270 PCB52 292 (100) 294 (49) 220 (95) 13 C 1 2 -PCB52 304 306 PCB101 326 (100) 328 (65) 256 (62) 13 C 1 2 -PCB101 338 340 PCB118 326 (100) 328 (62) 254 (57) 13 C 1 2 -PCB118 338 340 PCB138 360 (100) 358 (42) 290 (106) 13 C 1 2 -PCB138 372 374 PCB153 360 (100) 362 (92) 290 (73) 13 C 1 2 -PCB153 372 374 PCB180 394 (100) 396 (96) 324 (84) 13 C 1 2 -PCB180 406 408 CHÚ THÍCH Giá trị trong ngoặc là giá tr ị dư, được chuẩn hóa theo ion ch ẩ n đoán 1. Giá trị đ ối với ion ch ẩ n đoán 2 và 3 có thể phụ thuộc vào hệ thống MS và điều kiện thực c ủ a nó. Giá tr ị được tr ì nh bày ph ả i l à các ch ỉ thị được xem xét. 10.7.2 Hiệu chuẩn phương pháp bằng sử dụng chuẩn nội 10.7.2.1 Yêu cầu chung Hiệu chuẩn là một phương pháp độc lập đối với việc xác định nồng độ khối lượng và không bị ảnh hư ở ng bởi sai số bơm mẫu, thể t í ch nước có trong mẫu hoặc hiệu ứng nền mẫu trong mẫu nếu độ thu hồi của hợp chất được phân tích bằng độ thu hồi của chuẩn nội. B ổ sung một khối lượng cụ thể chuẩn nội và chuẩn bơm (7.5.3) để pha loãng dung d ịch hiệu chuẩn hỗn hợp (7.5.2). Nồng độ khối lượng của cả hai chuẩn phải như nhau đối với t ấ t cả dung d ịch hiệu chuẩn và tương thích với nồng độ của cả hai chuẩn trong d ịch chiết cuối cùng. Tiến hành phân tích GC-MS với dung dịch hiệu chuẩn, đã được chuẩn bị như mô tả tại 7.5.2. Tính tỉ số đáp ứng tương đối đối với PCB tự nhiên và PCB- 13 C 1 2 sau khi thu được đường hiệu chu ẩ n bằng cách dựng các điểm tỉ số c ủ a nồng độ khối lượng với tỉ số c ủ a diện tích pic (hoặc chiều cao pic) sử dụng Công thức (2): (2) Trong đó A n là đáp ứng đo được của PCB tự nhiên, v í dụ diện tích pic; A C13 là đáp ứng đo được c ủ a chuẩn nội PCB đánh dấu 13 C 1 2 , ví dụ diện tích pic; s là độ dốc của hàm hiệu chu ẩ n; ρ n là nồng độ khối lượng c ủ a PCB tự nhiên trong dung dịch hiệu chuẩn, tính bằng microgam trên lít (μg/L); ρ C13 l à nồng độ khối lượng của chuẩn nội PCB đánh d ấ u 13 C 12 trong d ung dịch hiệu chu ẩ n, tính bằng microgam trên l í t (μg/L); b là giao cắt của đường hiệu chu ẩ n với trục tọa độ. Hai loại hiệu chuẩn được phân biệt: hiệu chuẩn đầu ( 10.7.2.2) và hiệu chuẩn hàng ngày (kiểm tra xác nhận hiệu chuẩn đầu); hiệu chuẩn cuối được gọi l à kiểm định hiệu chu ẩ n (10.7.2.3). C ó th ể áp dụng phương pháp hiệu chuẩn phi tuyến tính. 10.7.2.2 Hiệu chuẩn đầu Hiệu chuẩn đầu phục vụ cho việc thiết lập khoảng làm việc tuyến t í nh của đường hiệu chu ẩ n. Hiệu chu ẩ n này được tiến hành khi phương pháp được d ùng lần đầu tiên và sau khi b ả o dư ỡ ng và/hoặc sửa ch ữ a thiết bị. Lấy sắc ký đồ khí của một dãy ít nhất năm dung dịch chuẩn với nồng độ cách đều nhau, kể cả mẫu trắng dung môi. Nhận dạng pic, sử dụng MS hoặc sắc ký đồ ký của từng hợp chất. Chuẩn bị đồ thị hiệu chuẩn cho từng chất. Kiểm tra tính tuyến tính theo TCVN 6661-1 ( ISO 8466-1). Cho phép sử dụng hiệu chu ẩ n phi tuyến tính sử dụng tất cả năm dung dịch chuẩn. Trong trường hợp đó, phải sử dụng n ă m dung dịch chuẩn giống nhau để hiệu chu ẩ n lại và không lựa chọn hai phương pháp dưới đây (xem 10.7.2.3). 10.7.2.3 Kiểm định hiệu chuẩn Kiểm tra kiểm định hiệu chuẩn t í nh đúng c ủ a khoảng làm việc tuyến tính của đường hiệu chuẩn ban đầu và phải được tiến hành trước mỗi dãy mẫu. Đối với từng mẻ mẫu, bơm ít nhất hai dung dịch chuẩn hiệu chuẩn với nồng độ (20 ±10) % và (80 ±10) % c ủ a khoảng tuyến tính được thiết lập và tính đường thẳng từ các phép đo này. Nếu đường thẳng nằm trong khoảng ±10 % giá trị tham chiếu/chuẩn c ủ a đường hiệu chu ẩ n ban đầu, đường hiệu chuẩn ban đầu được coi là đúng. Nếu không, thiết lập đường hiệu chu ẩ n mới theo 10.7.2.2. 10.7.3 Đo Đo sắc ký đồ kh í của dịch chiết thu được theo 10.5. Với những hỗ trợ c ủ a thời gian lưu tuyệt đối, sử dụng nhận dạng pic để tính thời gian lưu tương đối. Sử d ụng chuẩn nội hoặc chuẩn bơm càng giống càng tốt với pic PCB được định lượng. Đối với các pic tương ứng khác trong sắc ký đồ khí, xác định thời gian lưu tương đối. Nếu nồng độ nằm trên mức đ ể nhận dạng hoặc định lượng phù hợp, cần phải bơm dịch chiết pha loãng để việc nhận dạng hoặc định lư ợ ng phù hợp các PCB tương ứng hoặc chiết lại mẫu sử dụng lượng mẫu nhỏ hơn. Nếu do kết quả của sự pha loãng, chuẩn nội nằm ngoài khoảng tuyến tính, Công thức (4) nêu tại 10.7.5 không cho kết quả định lượng phù hợp và những sai lệch so với khoảng tuyến tính cần phải được xem xét. 10.7.4 Nhận dạng Áp dụng ISO 22892 để nhận dạng PCB. Trong ISO 22892, ti ê u chí sắc ký và tiêu chí MS được mô tả, cần cho việc nhận dạng phù hợp. Sử dụng ion chẩn đoán được nêu tại Bảng 6. 10.7.5 Kiểm tra tính năng của phương pháp Vì tiêu chuẩn này cho phép sử dụng hai modul khác nhau, so sánh những đáp ứng đo được c ủ a chuẩn nội và chuẩn bơm trong cả hai dung dịch chuẩn bơm xác định tính năng và mẫu bơm là một kiểm tra tính năng c ủ a toàn bộ quy trình. Sử dụng cho phân tích này - Cùng một thể tích mẫu cuối cùng; - Cùng một thể tích xác định chuẩn nội, và - Cùng một thể tích xác định của chu ẩ n bơm, như đ ược dùng đối với mẫu. Đây là chuẩn tính năng. Chuẩn tính năng có thể là một của chuẩn hiệu chuẩn, nếu tỉ số thể tích (chuẩn nội/chuẩn bơm) được dùng là giống nhau. Tính tỉ số từng chuẩn nội giữa dung dịch mẫu và dung dịch chuẩn tính năng sử dụng chuẩn bơm g ầ n nhất bằng Công thức (3): (3) Trong đó U là t ỉ tệ thu hồi, t í nh bằng phần trăm (%); A 1 là đáp ứng đo được của chuẩn nội PCB đánh dấu 1 3 C 1 2 , ví dụ diện tích pic; A 2 là đáp ứng đo được của chuẩn bơm PCB đánh dấu 13 C 1 2 , v í dụ diện tích pic; ps là chuẩn tính năng; S là mẫu T ỉ số trung bình trong mẫu phải ít nh ấ t bằng 70 % và không vượt quá 110 % c ủ a tỉ số trong chuẩn. Tỉ số đối với từng PCB phải Ít nhất bằng 60 %. Nếu giá tr ị này không đạt được, cần phải lặp lại phân tích sử dụng modun phù hợp hơn đối với mẫu. Nếu làm sạch nhiều bước là cần thiết, thì có thể tìm thấy các t ỉ số thấp hơn, bởi vì mỗi bước làm sạch, sự thất thoát là có thể chấp nhận được theo tiêu chuẩn này. Chấp nhận tỉ số thấp hơn nếu chúng có thể được giải thích b ằ ng lượng thất thoát được chấp nhận trong mỗi bước làm sạch. Tỉ số nhỏ nhất phải bằng 50 %. Nếu áp dụng quy tr ì nh hai bước đối với việc cho thêm chuẩn nội, tính tỉ s ố chiết giữa PCB không đánh dấu được cho vào mẫu với PCB đánh dấu với dịch chiết sử dụng Công thức (4): (4) Trong đó E là t ỉ lệ thu hồi của quá tr ì nh chiết, tính bằng phần trăm (%); A 1,mean là đáp ứng đo được trung b ì nh c ủ a chu ẩ n nội PCB được đánh dấu 13 C 1 2 , v í dụ diện tích pic; A 3 là đáp ứng đo được của chuẩn nội PCB không đánh dấu, v í dụ diện tích pic; f là phần dịch chiết ban đầu được dùng để làm sạch; ps là chu ẩ n tính năng; S là mẫu Độ thu hồi quá tr ì nh chiết c ủ a chuẩn không đánh dấu phải ít nhất bằng 75 %. Giá trị được tính đối với nồng độ của đồng loại tự nhiên trong mẫu ch ỉ đ ược coi như được chấp nhận nếu độ thu hồi của chuẩn nội nằm trong giới hạn đã nêu ở trên. Trong trường hợp khác, cần phải báo cáo giá trị này như được nêu. 10.7.6 Tính kết qu ả Tính khối lượng c ủ a từng PCB từ hiệu c huẩ n nhiều điểm của phương pháp tổng theo Công thức (5). Nói chung, có th ể sử dụng ion ch ẩ n đoán 1 cho tính toán này. (5) Trong đó w n là hàm lượng của từng PCB tìm th ấ y trong mẫu, t í nh b ằ ng miligam trên kilogam (mg/kg) chất khô; A C13 là đáp ứng đo được của chuẩn nội PCB đánh dấu 13 C 1 2 trong d ị ch chiết mẫu; A n là đáp ứng đo được của PCB t ự nhiên trong dịch chiết mẫu; ρ C13 là khối lượng của chuẩn nội đánh dấu 13 C 1 2 được thêm vào mẫu, tính bằng microgam trên lít ( μg/L); m là khối lượng của mẫu thử được dùng để chiết, tính bằng gam (g); d s là phần chất khô trong mẫu ẩm hiện trường, được xác định theo TCVN 6648 ( ISO 11465), tính bằng phần trăm (%); f e là t ỉ số của tổng thể tích dung môi hữu cơ được dùng để chiết với phần đ ư ợc dùng để phân tích; f = 1 nếu toàn bộ dịch chiết được d ùng. f t là hệ số thêm; V là thể tích của dung dịch cuối cùng, tính bằng mililit (mL); s là độ d ố c của hàm hiệu chuẩn lại; b là giao cắt của đường hiệu chuẩn lại với trục tọa độ. Kết quả phải được tính bằng miligam trên kilogam (mg/kg) chất khô và được làm tròn đến hai chữ số c ó nghĩa. 10.8 Detector bẫy electron 10.8.1 Yêu c ầ u chung Sử dụng ECD, có thể tiến hành theo quy tr ì nh giống như đối với MS, ngoại trừ các đi ể m được nêu dưới đây đối với tất cả các bước cụ th ể trong phép đo. Đối với ECD, thứ tự tiến hành tương tự như như tại 10.7 (ph á t hiện bằng MS). Chỉ mô tả những điểm sai khác. 10.8.2 Điều kiện của ECD ECD phải được vận h à nh ở nhiệt độ từ 300 ° C đến 350 ° C . Á p dụng cài đặt khuyến ngh ị của nhà sản xuất để cho điều kiện tốt nhất đối với tính tuyến t í nh của đáp ứng detector. 10.8.3 H iệ u chuẩn phư ơn g pháp bằng sử dụng chuẩn nội Sử dụng ECD, chuẩn nội và chuẩn bơm không phải là PCB - 1 3 C 1 2 mà là chu ẩ n được mô tả tại 7.5.3.3. Thay PCB đánh dấu 1 3 C 12 bằng chuẩn nội đã dùng như trong Công t hức (2). Phải áp dụng Công thức (2) nhưng thay A C13 bằng A IS, i và ρ C13 bằng ρ IS, i , trong đó A IS, i là đáp ứng đo được c ủ a chuẩn nội i , v í dụ diện tích pic; ρ IS, i là nồng độ khối lượng của chuẩn nội i trong dung dịch hiệu chuẩn, t í nh bằng microgam trên lít (μg/L). 10.8.4 Đo Tham khảo 10.7.3. 10.8.5 Nhận dạng Kiểm tra sự xuất hiện của các hợp chất được ấn định bằng cách lặp lại phân tích sắc ký khí từ 10.8.1, sử d ụ ng GC-MS (xem ở trên) hoặc s ử dụng một cột với pha phân cực trung bình (8.2.2) kết hợp với EC D . Theo ISO 22892, cần phải có được ba điểm nhận dạng. Ch ỉ đo với ECD, ít nhất việc kiểm tra kết quả với cột khác và nhận dạng kiểu PCB là cần thiết. Kết quả sử dụng cột thứ hai cần phải nằm tr ong khoảng 10 %. Nếu c ả hai đều đúng, thu được ba điểm nhận dạng (xem ISO 22892). Nếu một sai, ch ỉ sử dụng một điểm nhận dạng được báo cáo. 10.8.6 Kiểm tra về tính năng c ủ a phương pháp ECD Sai lỗi là có th ể khi một pic của hợp chất cản trở xuất hiện tại cùng v ị trí trong sắc ký đồ như pic của chuẩn nội. Do vậy, quy trình sau được dùng để kiểm tra nếu hợp chất cản tr ở xuất hiện. Xác định các hợp chất c ả n tr ở có hoặc không có từ đáp ứng đo được của chuẩn bơm. Khi không có hợp chất cản trở trong dịch chiết, t ỉ số giữa đáp ứ ng chu ẩ n bơm trong dịch chiết bằng với t ỉ số trong dung dịch chu ẩ n. Thương số c ủ a các tỉ số này được gọi là t ỉ số đáp ứng tương đối, RRR. Khi không có hợp chất cản tr ở trong dịch chiết, giá trị RRR theo nguyên tắc bằng 1. Trong tiêu chuẩn này, coi như không có hợp chất c ả n tr ở trong dịch chiết khi RRR = 1,00 ± 0,05. Khi giá trị RRR sai khác 1,00 ± 0,05, giả thiết là đáp ứng của một chu ẩ n bơm b ị ảnh hư ở ng bởi hợp chất cản trở có trong dịch chiết. Trong trường hợp này, tính năng của phương pháp được t í nh toán bằng sử dụng chuẩn bơm không bị xáo trộn. Kiểm định độ đúng c ủ a đáp ứng chuẩn bơm như sau: T í nh t ỉ số đáp ứng tương đối RRR đối với chu ẩ n bơm PCB theo Công thức (6): (6) Trong đó RRR là t ỉ s ố đáp ứng tương đối; R e , 198 là đáp ứng của PCB198 trong dịch chiết; R e,2 l à đáp ứng của chuẩn nội thứ hai được chọn trong dịch chiết; R e , 209 là đáp ứng c ủ a PCB209 trong dung dịch chuẩn làm việc; R s,2 là đáp ứng c ủ a chuẩn thu hồi thứ hai được chọn trong dung dịch chu ẩ n l à m việc. CHÚ TH Í CH: PCB198 hoặc PCB209 nên được dùng làm chu ẩ n bơm đối với detector ECD bởi vì có rất ít c ả n trở; cũng có thể dùng chuẩn nội khác. Giá trị lý thuyết của t ỉ số đáp ứng tương đối RRR b ằ ng 1,00. Nếu RRR = 1,00 + 0,05, chuẩn nội được định lượng chính xác và đưa giá trị RRR bằng 1,00 vào Công thức (6). Nếu RRR 0,95 hoặc RRR > 1,05, phải kiểm tra sắc ký kh í về định lượng chính xác c ả hai chuẩn bơm. Đặc biệt chú ý hình dạng và độ rộng của pic. Nếu việc định lượng đã được tiến hành ch í nh xác, sử dụng cả hai chuẩn nếu RRR = 1,00 ± 0,05. Ch ỉ sử dụng chuẩn nội PCB198 nếu R 1,05 và chỉ sử dụng chuẩn nội PCB209 nếu R > 1,05. T í nh t ỉ số giữa mẫu và dung dịch chuẩn t í nh năng đối với từng chuẩn nộ i sử dụng chuẩn bơm gần nhất theo Công thức (3) (xem 10.7.5). T ỉ số thu hồi trung bình trong mẫu phải í t nhất bằng 70 % t ỉ số trong dung dịch chuẩn. T ỉ s ố đối với từng PCB phải ít nhất bằng 60 %. Nếu các giá t rị này không đạt được, ph ả i lặp lại phân tích s ử dụng modul phù hợp hơn đối với mẫu. Nếu một t ỉ số cao hơn và l ớ n hơn 100 %, có thể một chất c ả n tr ở xuất hiện trong mẫu, có cùng thời gian lưu. Không sử dụng chu ẩ n nội này để tính toán thêm. Nếu nhiều bước làm sạch là cần thiết , có thể t ì m thấy t ỉ số nhỏ hơn, b ở i vì với từng bước làm sạch, sự thất thoát là có thể được chấp nhận theo tiêu chuẩn này. Ch ấ p nhận t ỉ số nhỏ hơn nếu c ó thể giải thích bằng lượng thất thoát được ch ấ p nhận trong từng bước l à m sạch. T ỉ số nhỏ nhất phải b ằ ng 50 %. 10.8.7 Tính kết qu ả Chuẩn nội và chuẩn bơm không ph ả i là chuẩn PCB đánh dấu 13 C 1 2 nhưng là chuẩn được nêu tại 7.5.3. Thay chuẩn nội PCB đánh dấu 13 C 12 b ằ ng chuẩn nội đã áp dụng (7.5.3) vào Công thức (5). 11 Đặc tính tính năng Phương pháp là " dựa trên tí nh năng " . Cho phép cải biên phương pháp để khắc phục cản tr ở không được quy định trong tiêu chuẩn này, nếu các tiêu chí tính năng được đáp ứng. Phải sử dụng chuẩn nội để kiểm tra quá trình xử lý sơ bộ, chiết và quy trình làm sạch. Độ thu h ồ i của chuẩn này cần phải bằng từ 70 % đến 110%. Nếu độ thu hồi thấp hơn hoặc nằm ngoài giới hạn (nghĩa là từ 70 % đến 110 %), phải cải biên phương pháp s ử dụng modul khác như được mô t ả trong tiêu chu ẩ n này. Một số mẫu có thể yêu cầu nhiều bước làm sạch trong trường hợp độ thu h ồ i th ấ p hơn. 12 Độ chụm Đặc tính tính năng của số liệu phương pháp đã được đánh giá (xem Phụ lục A). 13 Báo cáo thử nghiệm Báo cáo th ử nghiệm bao gồm những thông tin sau: a) Viện dẫn tiêu chuẩn này; b) Đặc điểm nhận dạng đầy đủ mẫu đất; c) Modul chiết, modul làm sạch và modul phát hiện được dùng để phân tích; d) Kết quả của phép xác đị nh theo 10.7 (GC-MS) v à 10.8 (GC-ECD); e) Mọi chi tiết không quy định trong tiêu chuẩn này hoặc tự chọn, cũng như các yếu t ố có th ể ảnh hưởng đến kết quả. Phụ lục A (Tham khảo) Số liệu độ lặp lại và độ tái lập A.1 Vật liệu đ ược dùng trong nghiên cứu so sánh phòng thử nghiệm So sánh liên phòng đối với xác định polyclo hóa biphenyl (PCB) bằng GC-MS và GC-ECD trong bùn và chất thải sinh học đã xử lý được tiến hành bởi 10 đến 13 phòng thử nghiệm châu Âu trên ba vật liệu. Thông tin chi tiết có thể được tìm thấy trong báo cáo cuối cùng về nghiên cứu so sánh liên ph ò ng được đề cập ở Tài liệu tham khảo [7]. Bảng A.1 liệt k ê các loại vật liệu được thử nghiệm. Bảng A.1 - Vật liệu được th ử và các thông số đư ợc phân tích trong so sánh liên phòng đối với xác định PCB bằng GC-MS và GC-ECD trong bùn và chất thải sinh học đã xử lý Cỡ hạt M ẫ u Vật li ệ u thử Thông s ố Bùn ( <0,5> Bùn 1 Hỗn hợp c ủ a bùn c ủ a nhà máy xử lý nước th ả i đô thị ở north Rhine Westphalia, Đức PCB28, PCB52, PCB101, PCB153, PCB180 Hạt được làm mịn (<2,0> Compost 1 Compost mới từ Vienna, Áo PCB28, PCB52, PCB101, PCB118, PCB138, PCB153, PCB180 Việc xác nhận đã được tiến hành đối với đất nhưng không c ó kết quả được tr ì nh bày bởi vì nồng độ trong vật liệu thử thấp hơn giới hạn áp dụng. A.2 Kết quả so sánh liên phòng Tiến hành đánh giá thống kê theo TCVN 6910-2 (ISO 5725-2). Giá trị trung bình, độ lệch chuẩn lặp lại ( s r ) và độ lệch chuẩn tái lập ( s R ) đã thu được (Bảng A.2). Bảng A.2 - Kết qu ả nghiên cứu so sánh li ên phòng c ủ a xác định biphenyl polyclo hóa ( PCB) bằng GC-MS và GC-ECD Nền mẫu l n n o s R C V,R s r C V,r BD μg/kg μg/kg % μg/kg % PCB 28 Bùn 1 14 47 1 50,13 18,49 37 3,19 6,4 3 Compost 1 6 15 2 0,79 0,09 12 0,06 7,9 14 PCB 52 Bùn 1 13 42 2 53,72 21,02 39 3,74 7,0 4 Compost 1 5 18 0 0,78 0,26 33 0,05 6,2 17 PCB 101 Bùn 1 13 49 0 41,21 16,86 41 2,56 6,2 4 Compost 1 12 40 1 3,04 1 , 18 39 0,29 9,5 1 PCB 118 Bùn 1 13 47 0 27,02 10,36 38 1,84 6,8 5 Compost 1 8 26 1 2 , 22 1,08 49 0,15 6 , 9 6 PCB 138 Bùn 1 12 48 0 50,38 17,21 34 3,81 7,6 4 Compost 1 12 39 2 6,62 2,38 36 0,58 8,7 0 PCB 153 Bùn 1 13 47 1 49,64 18,48 37 3,64 7,3 2 Compost 1 12 39 2 6,97 2 , 54 36 0,58 8 , 3 0 PCB 180 Bùn 1 12 48 0 40,63 12,94 32 3,65 9,0 4 Compost 1 12 43 1 5,81 2,12 37 0,57 9,7 0 PCB sum Bùn 1 18 70 1 205 84 41 16 7,7 2 Compost 1 12 48 2 26,1 10,3 39 4 , 7 18,1 0 l Số phòng thử nghiệm n S ố kết qu ả phân tích n o S ố phòng thử nghiệm bị loại tổng trung b ì nh c ủ a kết quả phân tích (không c ó giá tr ị bất thường) s R độ lệch chu ẩ n tái lập C V,R hệ số biến thiên của độ tái lập s r độ lệch chuẩn lặp lại C V,r hệ số biến thiên của độ lặp lại BD Số lượng phép đo dưới giới h ạ n phát hiện Phụ lục B (Tham khảo) Ví dụ thời gian lưu của PCB Bảng B.1 trình bày v í dụ về thời gian lưu của PCB mục tiêu được xác định trên các cột khác nhau. Bảng B.1 - Ví dụ về thời gian lưu của PCB đ ố i v ới hai cột mao quản khác nhau Thành phần Th ờ i gian lưu min A a B b PCB28 33,32 32,98 PCB52 34,85 34,54 PCB101 38,71 38,27 PCB118 41,89 41,61 PCB138 45,00 44,54 PCB153 43,18 42,49 PCB180 50,41 49,47 CHÚ THÍCH: Phụ thuộc vào cột được dùng có thể xảy ra cùng rửa giải PCB bắt đầu với đồng loại khác. Thông tin cùng rửa giải, đề nghị tham khảo quy định kỹ thuật của cột hoặc quy trình về cột . a cột CP-Si l 8 d ài 50 m, đường kính trong 0,22 mm; lớp film 0,12 μm b cột CP-Sil 19 dài 50 m, đường kính trong 0,22 mm; lớp film 0,12 μm Cột CP-Sil 8 , CP-Sil 19 l à những v í dụ về sản phẩm phù h ợ p có bán sẵn. Thông tin này chỉ tạo thu ậ n l ợi cho ng ười s ử d ụng tiêu chuẩn này và không phải là xác nhận c ủ a tiêu chu ẩ n về sản ph ẩ m này. Các sản ph ẩ m tương đương có thể được dùng nếu chúng cho kết quả như nhau. THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] EN 12766-1, Petroleum p roducts and used oils - Determination of PCBs and related p roducts - Part 1: Separation and determination of selected PCB congeners by gas chromatography ( GC) using an electron capture detector (EC D ) [2] EN 16167:2012, Sludge, treated bio w aste and soil - Determination of polychlorinated biphenyls (PCB) by gas chromatography with mass se l ective detection (GC-MS) and gas chromatography with electron-capture detection (GC-ECD) [3] EN 15308:2008, Characterization of waste - Determination of selected polychlorinated biphenyls (PCB) in solid w aste by using capillary gas chromatography with electron capture or mass spectrometric detection [4] EN 61619, Insulating liquids - Contamination by polychlorinated biphenyls (PCBs) - Method of determination by capillary column gas chromatography (IEC 61619) [5] EN ISO 6468, W ater quality - Determination of certain organochlorine insecticides, polychlorinated biphenyls and chlorobenzenes - Gas chromatographic method after liquid-liquid extraction [6] TCVN 6910-2:2001 (ISO 5725-2:1994), Độ chính xác (độ đúng và độ chụm của phương pháp đo và kết quả đo. Ph ầ n 2 - Phương pháp cơ bản xác định độ lặp lại và độ tái lập của phương pháp đo tiêu chuẩn. [7] HOR IZ ONTAL Project Interlaboratory Comparison www.horizontal.ecn.nl 1) Bio-Beads® l à ví dụ về sản phẩm phù hợp có bán sẵn. Th ô ng tin này ch ỉ tạo thuận lợi cho người sử dụng tiêu chuẩn này và kh ô ng phải là xác nhận c ủ a tiêu chu ẩ n về sả n phẩm này. Các sản ph ẩ m tương đ ươ ng có th ể được dùng nếu chúng cho kết quả như nhau. 2) F l orisil® l à tên thương mại c ủ a chất diatoma đ ã được chu ẩ n bị, chủ yếu ch ứ a ma g ie s i licat khan. Th ô ng tin này ch ỉ tạo thu ậ n lợi cho người sử dụng tiêu chu ẩ n n à y và không phải là xác nhận c ủ a tiêu chu ẩ n v ề sản phẩm này. Các s ả n ph ẩ m tương đương có thể được dùng n ế u chúng cho kết quả như nhau. 3) CP-Sil 19, OV 1701 là v í d ụ về sản ph ẩ m phù hợp c ó bán s ẵ n. Thông tin này chỉ tạo thuận lợi cho ngư ờ i sử d ụng tiêu ch uẩ n này và không phải là xác nhận của tiêu chu ẩ n về sản ph ẩ m n à y. Các s ả n phẩm tương đương có th ể được d ùng nếu chúng ch o kết quả như nhau.