TCVN10917:2015

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10917:2015 về Thực phẩm - Xác định hàm lượng selen - Phương pháp huỳnh quang TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 10917 : 2015 THỰC PH Ẩ M - XÁC ĐỊNH HÀM LƯỢNG SELEN - PHƯƠNG PHÁP HUỲNH QUANG Foodstuffs - Determination of selenium content- Fluorometric method Lời nói đầu TCVN 10917:2015 được xây dựng trên cơ sở tham kh ả o AOAC 974.15 Se l enium in Human and Pet Food. Fluorometric Method ; T CVN 10 9 17:2015 do Ban kỹ thuật tiêu chu ẩ n quốc g i a TCVN/TC/F13 Phương ph á p phân tích và lấy mẫu biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng thẩm định , Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. THỰC PH Ẩ M - XÁC ĐỊNH HÀM LƯỢNG SELEN - PHƯƠNG PHÁP HUỲNH QUANG Foodstuffs - Determination of selenium content- Fluorometric method 1 . Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này quy định phương pháp huỳnh quang để xác định hàm lượng selen trong thực ph ẩ m. 2 . Tài liệu viện dẫn Các tài liệu viện dẫn sau là r ấ t cần thiết cho việc áp dụng ti ê u chuẩn. Đối với các tài l i ệ u viện dẫn ghi năm công bố th ì áp dụng phiên bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố th ì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đ ổ i (nếu có). TCVN 4851 (ISO 3696), Nước dùng để ph â n tích trong phòng thí nghiệm - Yêu cầu kỹ thuật và phương pháp thử. 3 . Nguyên tắc Mẫu được phân hủy bằng axit n i tric, axit percloric, axit sul f uric và hydroperoxit, sau đó chiết selen bằng xyclohexan và được xác đ ị nh bằng đo huỳnh quang ở bước sóng 525 nm. 4 . Thuốc thử Chỉ sử dụng thuốc thử loại tinh khiết phân tích và sử dụng nước được cất bằng dụng cụ thủy tinh, trừ khi có quy định khác. 4.1 . Axit nitric (HN O 3 ), được chưng cất bằng dụng cụ thủy tinh, loại bỏ 10 % gồm dịch c ấ t đầu tiên và dịch cất cuối cùng. 4.2 . Axit sul fu ric (H 2 SO 4 ) lo ã ng , dung d ị ch 2,5 M Pha loãng 140 ml axit sul f uric (95,0 % đến 98,0 %) bằng n ước đến 1 lít. 4.3 . Dung dịch amoni hydroxit (NH 3 ), dung dịch khoảng 6 M Pha loãng 400 ml amoni hydroxit [nồng độ amoniac (NH 3 ) từ 28 % đ ế n 30 %] bằng nước đến 1 l í t. 4.4 . Dung dịch d i natri EDTA, 0,02 M Hòa tan 7,445 g dinatri EDTA ngậm hai phân tử nước (Na 2 H 2 EDTA·2H 2 O ) trong n ư ớc và th ê m nước đến 1 l í t 4.5 . Xyclohexan. 4.6 . Dung dịch 2,3-D i am i nonaphthalene (DAN), 1 mg/ml Nghiền nhỏ DAN tinh khiết có bán sẵn trong cối sạch để thu được bột mịn. Chèn bông th ủy tinh vào cuống của bộ chiết 250 ml và thêm 150 ml axit sul f uric (4.2). Chuyển 0,150 g DAN vào bộ chiết và đặt trên máy lắc 15 min cho hòa tan. Thêm 50 ml xyclohexan (4.5) và lắc trong 5 min. Để yên cho tách pha trong 5 min, tháo pha phía dư ớ i sang bộ chiết khác và loại b ỏ xyclohexan (lớp phía tr ê n). Chi ế t lặp lại thêm hai lần bằng xyclohexan. Sau l ầ n chiết thứ ba, tháo pha lỏng phía dưới vào b ì nh cầu thủy tinh sẫm m à u có nắp đậy, thêm 1 cm lớp hexan và bảo quản lạnh. Dung d ị ch này có thể b ề n được vài tuần. 4.7 . Axit percloric (H Cl O 4 ), 70 %. 4.8 . Hydro peroxit (H 2 O 2 ), 30 %. 4.9 . Dung d ị ch chuẩn selen 4.9.1 . Dung dịch chuẩn g ố c selen , 100 μg/ml Hòa tan 0,1000 g selen đen (có độ tinh khi ế t 99,9 %) trong khoảng 5 ml axit nitric (4.1), làm ấ m để hòa tan. Pha loãng bằng nước r ồ i thêm 20 ml axit sul f uric (4.2) đến 1 lít. 4.9.2 . Dung dịch chuẩn làm việc selen Hòa tan dung dịch chuẩn gốc selen (4.9.1) trong nước và dung dịch axit su lf uric (4.2) để có các nồng độ selen trong axit sul f uric 0,05 M ở mức dự kiến c ó trong mẫu. Bảo quản t ấ t cả các dung dịch trong bình thủy tinh. 4.10 . Ax e ton. 5 . Thiết bị, dụng cụ 5.1 . Yêu cầu chung Để đ ả m bảo độ chính xác cho phép đo huỳnh quang, các dụng cụ thủy tinh phải được rửa trong axit, trừ cuvet. Cụ thể, làm sạch b ì nh Kjeldahl, b ì nh n ó n, bộ chiết, ống ly tâm và các viên bi thủy tinh trước mỗi lần xác định. Tráng dụng cụ thủy tinh bằng nước nóng, làm khô trong t ủ sấy và rửa bằng hỗn hợp axit nitric-axit sul f uric (1 :1), rửa dưới vòi nước nóng sau đó tráng bằng nước c ấ t, làm khô trong tủ sấy hoặc để khô trong không khí. Đối với cuvet, tráng rửa bằng cồn sau đ ó bằng axeton (4.10). Không dùng dụng cụ bằng chất dẻo. Sử dụng các thiết b ị , dụng cụ của phòng thử nghiệm th ô ng thường và các thiết bị, dụng cụ sau: 5.2 . Cân phân tích. 5.3 . Cuv e t hoặc ố ng nghiệm , thích hợp với máy huỳnh quang. 5.4 . Máy l ắc, được cài đặt ở tốc độ tối đa. 5.5 . Bộ chiết , được làm bằng thủy tinh, dung tích 125 ml và 250 ml, có nút bằng Te fl on. 5.6 . Máy ly tâm. 5.7 . Pipet , có thể phân phối các lượng thích hợp. 5.8 . Bếp điện. 5.9 . Bình Kjeldahl và bình nón , dung t í ch 100 ml, 250 ml và 1 lít. 5.10 . Bi thủy tinh. 5.11 . Máy đo huỳnh quang hoặc máy đo quang phổ huỳnh quang , bước sóng k í ch thích 366 nm và bước sóng phát xạ 525 nm. 6 . Cách tiến hành 6.1 . Chuẩn b ị mẫu tr ắng huỳnh quang và đo cường độ huỳnh quang mẫu trắng Các bước thực hiện (lượng các hóa chất, thứ tự các thao tác) giống như các Điều từ 6.3 đến 6.5 chỉ khác là thay cho mẫu thử là nước cất v à kh ô ng đun. 6.2 . Chuẩn b ị mẫu chuẩn làm việc và đo c ư ờng độ huỳnh quang mẫu chuẩn Các bước thực hiện (lượng các hóa chất, thứ tự các thao tác) giống như các Đi ề u từ 6.3 đến 6.5 chỉ khác là thay cho mẫu thử là thêm vào một lượng mẫu chu ẩ n g ầ n giống với lượng có trong mẫu thử và không đun. 6.3 . Phân hủy mẫu Cho ch í nh xác một lượng mẫu đ ã cân chứa £ 1,0 g ch ấ t khô và £ 0,8 μg selen cùng với 3 viên bi thủy tinh (5.10) cho vào b ì nh Kjeldahl 100 ml (5.9) có chứa 10 ml nước và xoay bình để làm ướt mẫu. Bổ sung 10 ml axit nitric (4.1) (hoặc b ỏ qua 10 ml nước, bổ sung 10 ml axit nitric (4.1) hoặc nhiều hơn nếu mẫu hấp thụ hết axit nitric và để phân hủy qua đêm ở nhiệt độ phòng). Làm nóng c ẩ n thận để giảm đến 5 ml, chú ý tránh tạo bọt hoặc sôi mạnh và để nguội. Thêm 6,0 ml axit percloric (4.7) và 5,0 ml axit sul f uric (4.2), đặt l ê n bếp điện (5.8) và gia nhiệt cho đ ế n khi d ung dịch bắt đầu chuyển màu vàng rồi mất màu. Trong quá trình phân hủy tránh làm ch á y mẫu v ì có thể làm th ấ t thoát selen. Nếu bị cháy, lặp lại phép xác định trên phần mẫu thử mới, sử dụng tỷ lệ cao hơn của hỗn hợp axit nitric-axit per cl o ri c/mẫu thử. Nếu không, thêm các lượng nhỏ axit n i tric (4.1) ngay khi c ó v ế t đen đầu ti ê n. L ấ y bình ra khỏi nguồn nhiệt, xoay bình để ướt toàn bộ mẫu thử trong bầu và hạ th ấ p c ổ b ì nh, đặt lại bình lên bếp điện (5.8) và ti ế p tục gia nhiệt cho đ ế n khi dung dịch bi ế n màu đen và xuất hiện khói tr ắ ng. Lấy bình ra khỏi nguồn nhiệt, xoay b ì nh, thêm 1,0 ml hydro peroxit (4.8), tráng thành b ì nh và xoay b ì nh cho đến khi hết khói. Gia nhiệt lại cho đến khi lượng chứa trong bình sôi mạnh và khói trắng tỏa ra. Lặp lại việc thêm hydro peroxit và gia nhiệt hai lần n ữ a, tiếp tục g i a nhiệt lần cuối 5 min sau khi xuất hiện khói trắng. Đ ể nguội b ì nh, thêm 30 ml nước, tráng thành b ì nh và trộn kỹ. 6.4 . Chiết Chuyển định lượng sang bình nón 250 ml (5.9), sử dụng hai phần mỗi phần 10 ml và một phần 5 ml nước. Dùng pipet (5.7) thêm lần lượt 10,0 m l dung dịch EDTA (4.4), 25,0 ml dung d ị ch amoni hydroxit (4.3) và 5,0 ml dung dịch DAN (4.6). Cho sôi nhanh dung dịch đúng 2 min. Để yên hỗn hợp ở nhiệt độ phòng khoảng từ 1 h đến 2 h. Sử dụng đúng khoảng thời gian này đối với tất cả các mẫu thử, mẫu chuẩn và mẫu trắng. Thêm chính xác 6,0 ml xyclohexan (4.5), đậy bình và đặt trên máy lắc (5.4) 5 min. Chuyển hỗn h ợ p sang bộ chi ế t 125 ml (5.5) và để tách pha khoảng 5 min. Gạn pha nước phía d ướ i và tháo dung dịch xy cl ohexan vào ống ly tâm 15 ml. Dùng máy l y tâm (5.6) cho ly tâm 5 min đ ể tách nước và chuyển khoảng 5 ml dung dịch sang cuvet huỳnh quang (5.3). 6.5 . Xác định Chỉnh máy đo huỳnh quang (5.11) v ề zero dùng dung dịch mẫu trắng thuốc thử và đọc số đo huỳnh quang của dung dịch mẫu thử ở bước sóng 525 nm. Cách khác, lấy s ố đọc huỳnh quang của mẫu thử tr ừ đi số đọc huỳnh quang của mẫu trắng. Mặc dù số đọc huỳnh quang đối với dung dịch mẫu thử và dung dịch mẫu trắng tăng theo thời gian, thì các số đọc thực (số đọc của dung dịch mẫu thử trừ đi số đọc của dung dịch mẫu trắng) vẫn giữ nguyên không đổi trong khoảng thời gian từ 1 h đến 2 h. 7 . Tính kết quả Hàm lượng selen có trong mẫu thử, X , t í nh bằng miligam trên kilogam, sử dụng Công thức (1) (1) Trong đó: A 1 l à cường độ huỳnh quang đã hi ệ u chỉnh của dung dịch chuẩn làm việc đã sử dụng ; A 2 là cường độ huỳnh quang đã hiệu chỉnh của dung dịch mẫu thử; c là khối l ượ ng selen có trong dung dịch chu ẩ n làm việc đã dùng, t í nh bằng miligam, (mg); m là khối lượng mẫu thử đ ã sử dụng, t í nh bằng gam (g). 8 . Báo cáo thử nghiệm Báo c á o th ử nghiệm phải bao g ồ m: a) mọi thông tin cần thiết đ ể nhận biết đầy đủ về mẫu thử; b) phương pháp l ấ y mẫu đã sử dụng, nếu biết; c) phương pháp thử đã sử dụng, viện dẫn tiêu chuẩn này; d) kết quả thử và đơn vị bi ể u thị kết quả; e) mọi chi tiết thao tác không được quy đ ị nh trong tiêu chuẩn này hoặc những điều được coi là tùy chọn có thể ảnh hưởng đến kết quả.