4991/QĐ-BYT

Quyết định 4991/QĐ-BYT năm 2012 hướng dẫn chẩn đoán điều trị bệnh viêm não, màng não do đơn bào Naegleria fowleri do Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành BỘ Y TẾ ------- CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc --------------- Số: 4991/QĐ-BYT Hà Nội, ngày 14 tháng 12 năm 2012 QUYẾT ĐỊNH VỀ VIỆC BAN HÀNH HƯỚNG DẪN CHẨN ĐOÁN ĐIỀU TRỊ BỆNH VIÊM NÃO, MÀNG NÃO DO ĐƠN BÀO NAEGLERIA FOWLERI BỘ TRƯỞNG BỘ Y TẾ Căn cứ Nghị định số 63/2012/NĐ-CP n g ày 31 tháng 8 năm 2012 của Chính ph ủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tố chức Bộ Y tế; Xét biên bản họp ngày 30/11/2012 của Hội đồng chuyên môn xây dựng Hướng dẫn ch ẩ n đoán, điều trị bệnh viêm não, màng não do đơn bào Naeg l eria fow l eri; Theo đề nghị của Cục trưởng Cục Quản lý khám, ch ữ a bệnh - Bộ Y tế, QUYẾT ĐỊNH: Điều 1. Ban hành kèm theo Quyết định này Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị bệnh v iêm não, màng não do đơn bào Naegleria fowleri. Điều 2. Quyết định này có hiệu lực kể từ ngày ký, ban hành. Điều 3. Các ông, bà: Chánh Văn phòng Bộ; Chánh Thanh tra Bộ; các Vụ trưởng, Cục trư ở ng của Bộ Y t ế ; Giám đốc các bệnh viện, viện có giường bệnh trực thuộc Bộ Y tế; Giám đốc Sở Y tế các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; Thủ trưởng y tế các Bộ, ngành; Thủ trưởng các đơn vị có liên quan chịu trách nhiệm thi hành Quyết định này./. Nơi nhận: - Như Điều 3; - Bộ trưởng (để báo cáo); - Các Thứ trưởng (để biết); - Website Bộ Y tế, w ebsite Cục Q LKCB ; - Lưu: VT, KCB. KT. BỘ TRƯỞNG THỨ TRƯỞNG Nguyễn Thị Xuyên HƯỚNG DẪN CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ BỆNH VIÊM NÃO, MÀNG NÃO DO ĐƠN BÀO NAEGLERIA FOWLERI (Ban hành kèm theo Quyết định s ố 499 1 /QĐ-BYT ngày 1 4 th á ng 12 năm 2012 của Bộ trưởng Bộ Y t ế ) I. ĐẠI CƯƠNG Bệnh viêm não màng não do đơn bào dạng amip Naegleria fowleri là bệnh nhiễm trùng cấp tính hệ thần kinh trung ương. Đơn bào sống trong môi trường nước ngọt, xâm nhập vào niêm mạc m ũ i, qua các đám rối th ầ n kinh dưới niêm mạc đ ể vào não, gây nên tình trạng viêm và t ổ n thương các tế bào n ã o. Bệnh phát triển nhanh chóng trong vòng vài ngày sau khi bị lây nhiễm và thường gây tử vong trong vòng 1 -2 tuần sau khi m ắ c bệnh. Tỷ lệ mắc bệnh rất thấp, ước tính là 1 trường hợp mắc bệnh trên 2,6 triệu nguy cơ tiếp xúc. Bệnh không lây trực tiếp từ người sang người, không lây qua không khí, nước uống và không lây thành dịch. K h ả năng bị lây bệnh còn tùy thuộc vào cơ địa và tiền sử bệnh lý mạn tính vùng m ũ i xoang. Tỷ lệ tử vong r ấ t cao. Phòng bệnh là biện pháp tốt nhất đ ể giảm tỉ lệ mắc và tử vong. II. TÁC NHÂN GÂY BỆNH: Đơn bào dạng amip N. fowleri sống trong môi trường nước ngọt nóng ẩ m tự nhiên như trong các ao hồ, sông ngòi... N. fow l eri b ề n với nhiệt và có th ể tồn tại ở nhiệt độ lên đến 46° C . Vòng đời của N. fow l eri có 3 giai đoạn: giai đoạn tự dư ỡ ng, giai đoạn tạo roi và gi ai đoạn bào nang, trong đó thể tự dư ỡ ng là th ể gây bệnh cho người. III. CHẨN ĐOÁN Chẩn đoán dựa trên các yếu tố dịch tễ, bệnh cảnh lâm sàng và xét nghiệm 1. Yếu tố dịch tễ: Có tiền sử phơi nhiễm với nguồn nước ngọt, nước ấm tự nhiên bị nhiễm đơn b à o N. f o w leri trong vòng 1 tu ầ n trư ớ c khi bệnh kh ở i ph á t. 2. Lâm sàng: Bệnh biểu hiện cấp tính giống như viêm n ã o, màng não với các triệu chứng: - Sốt cao liên tục - Đau đầu, bu ồ n nôn và nôn - Hội chứng màng não rõ - Có thể liệt các dây thần kinh sọ: thường gặp là liệt dây III, dây IV, dây VI. Các triệu chứng thường tiến triển nặng lên nhanh chóng, dẫn tới co giật, r ố i loạn ý thức và hôn mê. Phần lớn các trường hợp tử vong trong vòng 1 tu ầ n từ khi có triệu chứng. 3. Cận lâm sàng a) Số lượng bạch cầu máu ngoại vi thường tăng, chủ yếu là bạch cầu đa nhân trung tính. b) Dịch não tủy biến đổi giống như viêm màng não mủ - Tăng protein, glucose giảm, phản ứng Pandy dương tính. - Bạch cầu tăng cao, thường trên 500 tế bào/mm 3 , bạch cầu đa nhân trung tính chiếm ưu thế, có th ể th ấ y hồng c ầ u. c) Xét nghiệm vi sinh: - Soi tươi dịch não tủy (không ly tâm): hình ảnh đơn bào dạng amip, có chân giả và một nhân lớn nằm ở trung tâm. Có thể nhuộm Giemsa-Wright. - PCR: PCR hoặc realtime PCR đặc hiệu cho N. f o w leri được dùng đ ể xác định nhanh amíp này với độ nhạy và độ đặc hiệu cao. - Nuôi cấy dịch não tủy: tìm N.fowleri n ế u có đi ề u kiện. 4. Ch ẩ n đoán phân biệt C ầ n phân biệt với viêm màng nào do vi khu ẩ n. V. ĐIỀU TRỊ: 1. Nguyên tắc điều trị: - Điều trị ngay b ằ ng thuốc đặc hiệu và corticosteroids khi nghi ngờ có nhiễm đơn bào N. F o w leri trong dịch nào tủy. - Hỗ trợ hô hấp tuần hoàn. 2. Điều trị cụ th ể : 2.1. Thuốc điều trị N. f o w leri - Amphotericin B phối hợp với Rifampicin: + Amphotericin B: truyền tĩnh mạch, liều 1,5 mg/kg/ngày chia thành 2 li ề u trong 3 ngày đầu, sau đó 1 mg/kg/ngày trong 6 ngà y ti ế p theo. + Ri fa mpicin: 10mg /k g /n g ày uốn g mỗi 24 g iờ. - Dexamethasone 0,4mg/kg tiêm tĩnh mạch mỗi 6 giờ, trong 2 ngày. - Có th ể cân nh ắ c ph ố i hợp với nh ô m imi d azole, bao gồm miconazole và fluconazole. 2.2. Điều trị hỗ trợ: - Hỗ trợ hô hấp: Đảm bảo oxy hoá máu (Sp O 2 > 92%) bằng thở oxy hoặc thông khí nhân tạo. - Chống co giật. - Đảm bảo huyết động, đi ề u ch ỉ nh rối loạn điện giải và thăn g bằng kiềm toan. - Chăm sóc và dinh dưỡng VI. PHÒNG BỆNH: - N.fowleri rất nhạy cảm với clo, nên khử trùng các hồ bơi đầy đủ bằng clo. - Trong trường hợp có tham gia vào các hoạt động ở dưới nước, nên tránh để nước xâm nhập vào m ũ i. - Không t ắ m và lặn ngụp ở ao hồ nơi có nguồn nước không đảm bảo vệ sinh. - Nên cảnh báo tại địa điểm nào đó nếu đ ã xảy ra một trường hợp viêm não, màng não do đơn bào N. f o w leri . - Vệ sinh mũi sạch sẽ sau khi có những hoạt động, dưới nước. Không rửa mũi xoang bằng các dung dịch tự pha chế. - Khi có bi ể u hiện triệu chứng, đ ế n khám ngay tại bệnh viện để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.