TCVN10759-7:2016

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10759-7:2016 (ISO 11665-7:2012) về Đo hoạt độ phóng xạ trong môi trường - không khí: radon-222 - Phần 7: Phương pháp tích lũy để ước lượng tốc độ xả bề mặt TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 10759-7:2016 ISO 11665-7:2012 ĐO HOẠT ĐỘ PHÓNG XẠ TRONG MÔI TRƯỜNG - KHÔNG KHÍ: RADON-222 - PHẦN 7: PHƯƠNG PHÁP TÍCH LŨY ĐỂ ƯỚC LƯỢNG TỐC ĐỘ XẢ BỀ MẶT Measurement of radioactivity in the environment - Air: radon-222 - Part 7: Accumulation method for estimating sur f ace exhalation rate Lời nói đầu TCVN 10759-7:2016 hoàn toàn tương đương với ISO 11665-7:2012 TCVN 10759-7:2016 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC 85/SC 2 Bảo vệ bức xạ biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Bộ tiêu chuẩn TCVN 10759 (ISO 11665), Đo hoạt độ phóng xạ trong môi trường - Không khí: radon-222 gồm các tiêu chuẩn sau: - TCVN 10759-1:2016 (ISO 11665-1:2012), Phần 1: Nguồn gốc, các sản phẩm phân rã sống ng ắ n và các phương pháp đo. - TCVN 10759-2:2016 (ISO 11665-2:2012), Phần 2: Phương pháp đo tích hợp để xác định nồng độ năng lượng alpha tiềm tàng trung b ì nh của sản phẩm phân rã sống ngắn. - TCVN 10759-3:2016 (ISO 11665-3:2012), Phần 3: Phương pháp đo điểm để xác định nồng độ năng lượng alpha tiềm t à ng của sản phẩm phân rã sống ngắn. - TCVN 10759-4:2016 (ISO 11665-4:2012), Phần 4: Phương pháp đo tích hợp để xác định nồng độ hoạt độ trung bình với việc lấy mẫu thụ động và phân tích trễ. - TCVN 10759-5:2016 (ISO 11665-5:2012), Phần 5: Phương pháp đo liên tục để xác đ ị nh nồng độ hoạt độ. - TCVN 10759-6:2016 (ISO 11665-6:2012), Phần 6: Phương pháp đo điểm để xác định nồng độ hoạt độ. - TCVN 10759-7:2016 (ISO 11665-7:2012), Phần 7: Phương pháp tích lũy để ước lượng tốc độ xả bề mặt. - TCVN 10759-8:2016 (ISO 11665-8:2012), Phần 8: Phương pháp luận về khảo sát sơ bộ và khảo sát bổ sung trong các tòa nhà. Bộ tiêu chuẩn ISO 11665 còn c ó các tiêu chuẩn sau: - ISO 11665-9, Part 9: Method for determining exhalation rate of dense building materials. Lời giới thiệu Đồng vị radon 222, 220 và 219 là các khí phóng xạ được tạo ra do sự phân rã đồng vị radi 226, 224 và 223, là các sản phẩm phân rã của urani-238, thori-232 và urani-235, và đều được t ì m thấy trong lớp vỏ trái đất (xem Phụ lục A). Các nguyên tố thể rắn, cũng có tính phóng xạ, và được tiếp theo bởi nguyên tố chì bền là được tạo ra b ở i sự phân rã radon [ 1 ] . Radon ngày nay được xem là nguồn phơi nhiễm chính của con người với bức xạ tự nhiên. Báo cáo của UNSCEAR (2006) [6] cho r ằ ng, tại mức độ trên toàn thế giới, radon đại diện cho 52% mức phơi nhiễm trung b ì nh với bức xạ tự nhiên. Tác động bức xạ của đồng vị 222 (48%) là đáng kể hơn so với đồng vị 220 (4 %), trong khi đồng vị 219 được xem là không đáng kể. Tham khảo TCVN 10759-1 (ISO 11665-1) về radon-222. Chu kỳ bán rã của radon-222 (3,8 ngày) là đủ dài đ ể chúng di chuyển từ đá tạo ra chúng, qua đất vào không khí [ 3 ] . Nguyên tử radon trong đất được tạo ra b ở i sự phân rã của radi-226 được chứa trong các hạt khoáng trong môi trường. Một số nguyên tử này chạm tới k ẽ giữa các hạt: Đây là hiện tượng xạ khí. Một s ố nguyên tử tạo ra do xạ khí bề mặt của bề mặt d o khuếch tán và đối lưu: đây là hiện tượng xả [3],[4],[5] . Các cơ chế này cũng xảy ra trong vật liệu (vật liệu xây dựng, tường,...). Lượng radon-222 trong không khí mở trên đơn v ị thời gian và trên đơn vị bề mặt được gọi là tốc độ x ả bề mặt của radon-222 và phụ thuộc vào đặc tính lý hoạc của đất và điều kiện thời tiết. Khi bề mặt được bao phủ tuyết hoặc một lớp nước, hoặc b ị đóng b ă ng, tốc độ xả bề mặt có thể tr ở nên rất nhỏ. Giá tr ị tốc độ xả bề mặt của radon-222 quan sát được ở Pháp, ví dụ, thay đổi từ 1 mBq/m 2 /s đến khoảng 100 mBq/m 2 /s [ 6 ], [7 ] . Trong nền có urani, tốc độ xả bề mặt của radon-222 có thể quan sát được đến 50000 mBq/m 2 /s. B ằ ng cách so sánh, Ủ y ban khoa học liên hiệp quốc ước t í nh tốc độ xả bề mặt trung bình trên bề mặt của toàn cầu khoảng 20 mBq/m 2 /s [8 ] . CHÚ THÍCH: Nguồn gốc radon-222 và các s ả n phẩm phân rã sống ngắn của nó trong môi trường không khí và các phương pháp đo khác được mô tả khái quát tại TCVN 10759-1 (ISO 11665-1). ĐO HOẠT Đ Ộ PHÓNG XẠ TRONG MÔI TRƯỜNG - KHÔNG KHÍ: RADON-222 - PHẦN 7: PHƯƠNG PHÁP TÍCH LŨY Đ Ể ƯỚC LƯỢNG TỐC Đ Ộ XẢ B Ề MẶT Measurement of radioactivity in the environment - Air: radon-222 - Part 7: Accumulation method for estimating sur f ace exhalation rate 1 Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này đưa ra hướng dẫn ước lượng tốc độ xả radon khỏi bề mặt trong một khoảng thời gian ngắn (vài giờ), tại một nơi nhất định, tại bề mặt tiếp giáp của vật liệu (đất, đá, vật liệu xây dựng dùng để phủ, tường, v.v...) và không khí. Ước lượng này dựa trên việc đo nồng độ hoạt độ radon phát ra từ bề mặt được khảo sát và được tích lũy vào trong một hộp với thể tích đã biết và trong khoảng thời gian đã biết. Phương pháp này ch ỉ là ước lượng vì khó định lượng sự ảnh hưởng của rất nhiều thông s ố trong điều kiện môi t rư ờng. Tuy nhiên, tiêu chuẩn này đặc biệt áp dụng tr ong trường hợp khảo sát, tìm kiếm các nguồn hoặc nghiên cứu so sánh các tốc độ xả tại cùng địa điểm. Tiêu chuẩn n à y không bao hàm điều kiện hiệu chuẩn thiết bị ước lượng t ố c độ. Phương pháp đo được mô t ả áp dụng cho tốc độ xả radon lớn hơn 5 mBq/m 2 /s. CH Ú TH Í CH: Độ không đảm bảo của sự ước lượng kết qu ả thu được qua việc áp dụng tiêu chuẩn này không thể đảm bảo r ằ ng giá trị th ô ng lượng thực đã được tính đến trong phần không đảm bảo. 2 Tài liệu viện dẫn Các tài liệu viện dẫn sau là cần thiết cho việc áp dụng tiêu chuẩn này. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố thì áp dụng b ả n được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi (nếu có). TCVN 10759-1 (ISO 11665-1), Đo hoạt độ phóng xạ trong môi trường - Không kh í : radon-222 - Ph ầ n 1: Nguồn gốc, các sản phẩm phân rã c ó đời sống ngắn và các phương pháp đo TCVN 10759-5 (ISO 11665-5), Đo hoạt độ phóng xạ trong môi trường - Không khí: radon-222 - Phần 5: Phương pháp đo liên tục để xác định nồng độ hoạt độ TCVN 10759-6 (ISO 11665-6), Đo hoạt độ phóng xạ trong môi trường - Không khí: radon-222 - Phần 6: Phương pháp đo điểm để xác định nồng độ hoạt độ TCVN ISO/IEC 17025 (ISO/IEC 17025), Yêu cầu chung về năng lực phòng thử nghiệm và hiệu chuẩn IEC 61577-1, Radiation protection instrumentation - Radon and radon decay product measuring instr u ments - Part 1: General pr i nciples (Dụng cụ bảo vệ bức xạ - Thiết bị đo radon và các sản phẩm phân rã của radon - Phần 1: Nguyên tắc ch u ng). 3 Thuật ngữ, định nghĩa và ký hiệu 3.1 Thuật ngữ và định nghĩa Trong tiêu chuẩn này, áp dụng các định nghĩa và thuật ngữ nêu tại TCVN 10759-1 (ISO 11665-1) và các thuật ngữ, định nghĩa sau. 3.1.1 Hộp tích lũy (accumulation c ontainer) Vật nhận với đặc điểm hình học đã được bi ế t được sử dụng để tích lũy radon, với một mặt mở tiếp xúc với bề mặt đang được khảo sát 3.1.2 Thời gian tích lũy (accumulation duration) Thời gian kể từ khi lắp đặt hộp sau khi đạt được sự kín khí cho đến khi kết thúc lấy mẫu 3.1.3 Khuếch tán ng ược (back diffusion) Cơ chế hiện tượng vận chuy ể n radon từ không khí trong hộp tích lũy vào vật liệu đang được khảo sát 3.1.4 Bề mặt hiệu dụng (effective sur f ace) Bề mặt trong của mặt m ở của hộp và được tiếp xúc với bề mặt đang được khảo sát 3.1.5 Thể tích hiệu dụng (effective volume) Thể tích khả dụng bên trong hộp để tích lũy radon sau khi hộp được lắp đặt 3.2 Ký hiệu Tiêu chuẩn này sử dụng các k ý hiệu nêu tại TCVN 10759-1 (ISO 11665-1) và các ký hiệu sau. C S t U u( ) u rel ( ) V λ B λ i λ V f f * nồng độ hoạt độ trong hộp tích lũy tại thời điểm t, tính bằng becquerel trên mét khối bề mặt hiệu dụng, t í nh bằng mét vuông thời gian tính từ khi b ắ t đầu quá trình tích lũy, tính b ằ ng giây độ không đảm bảo mở rộng được tính bằng U = k . u ( )với k = 2 độ không đảm bảo tiêu chuẩn của kết quả đo độ không đảm bảo tiêu chuẩn tương đối thể tích hiệu dụng, tính bằng mét khối hằng số thời gian của khuếch tán ngược, tính bằng giây hằng số phân rã của hạt nhân i , tính bằng giây hằng số thời gian của rò r ỉ , tính bằng giây tốc độ xả bề mặt, tính bằng becquerel trên mét vuông trên giây ngưỡng quyết định của tốc độ xả bề mặt, tính bằng becquerel trên mét vuông trên giâ y f # giới hạn phát hiện của tốc độ xả bề mặt, t í nh bằng becquerel trên mét vuông tr ê n giây giới hạn dưới của khoảng tin cậy của tốc độ xả bề mặt, tính bằng becquerel trên mét vuông trên giây giới hạn tr ê n của khoảng tin cậy của t ố c độ xả bề mặt, tính bằng becquerel trên mét vuông tr ê n giây 4 Nguyên lý của việc đo đánh giá tốc độ xả bề mặt Phương pháp đo để ước lượng tốc độ xả bề mặt radon dựa trên các yếu t ố sau : a) Tích lũy radon trong một hộp tích lũy không có radon trước đó trong một khoảng thời gian xác định được áp dụng cho bề mặt đang được khảo sát b) Lấy mẫu một thể tích khí đại diện cho khí được chứa trong hộp tích lũy; c) Đo nồng độ hoạt độ radon trong mẫu kh í ; d) Tính tốc độ xả bề mặt. Ước lượng tốc độ xả bề mặt được tính từ các yếu tố sau: - Sự biến đổi nồng độ hoạt độ radon trong hộp tích lũy giữa hai thời điểm xác định; - Bề mặt hiệu dụng của hộp tích lũy tiếp xúc với bề mặt đang được khảo sát; - Thể tích hiệu dụng của hộp tích lũy. Nồng độ hoạt độ radon trong hộp tích lũy tăng lên theo thời gian phụ thuộc vào tốc độ x ả bề mặt, thể tích của hộp tích lũy và các yếu tố ảnh hưởng như không đủ độ kín khí (rò rỉ) và khuếch tán ngược. Sự tăng lên của nồng độ hoạt độ radon có thể tính theo hàm số mũ: (1) Trong đó: λ = λ Rn222 + λ B + λ V (2) Do nồng độ hoạt độ radon nền trong hộp gần bằng không tại thời điểm bắt đầu quá trình tích lũy nên độ dốc ban đầu của đường cong không phụ thuộc vào sự khuếch tán ngược [ 9 ],[10] . Giả định rằng sự thất thoát radon do rò rỉ là không đáng kể, pha tích lũy có thể tính xấp xỉ bằng sự tăng lên tuyến tính của nồng độ hoạt độ radon trong hộp tích lũy (xem ví dụ trong H ì nh 1) như được mô tả bởi Công thức (3): (3) Hình 1 - Ví dụ về sự thay đ ổ i nồng độ hoạt độ radon trong hộp tích lũy Đối với phép đo ngoài trời, để phân tích kết quả đo cần phải biết rõ về điều kiện khí hậu. Ví dụ, phép đo tốc độ xả bề mặt của radon được thực hiện khi có tuyết hoặc mưa chỉ đại diện cho các điều kiện thời tiết này. Đối với việc khảo sát đất, th ì tất cả các điều kiện bề mặt, địa hình, địa lý, thổ nhưỡng, thực vật, v.v..., phải được tính tới. Độ ẩm trong đất vào thời điểm lấy mẫu phải được xác định (xem TCVN 6648 (ISO 11465)). Vài phương pháp đo đáp ứng yêu cầu của tiêu chuẩn này. Chúng có thể được phân biệt bằng cách không khí được lấy mẫu từ hộp tích lũy. 5 Thiết bị Bộ thiết bị bao gồm các bộ phận sau. a) Một hộp tích lũy với đặc điểm hình học đã biết (xem Hình 2): đặc điểm hộp tích lũy phải được chọn lựa sao cho bất kỳ sự không đồng đều nào của bề mặt đang được khảo sát không gây ra độ không đảm bảo lớn hơn 10% trong thể tích hiệu dụng của hộp tích lũy. Bề mặt hiệu dụng của hộp tích lũy phải được lựa chọn để bảo đảm số đo có tính đại diện nhất có thể cho bề mặt đang được khảo sát (tức là bề mặt hiệu dụng phải phù hợp với vùng bề mặt đang được khảo sát). Thể tích hiệu dụng của hộp tích lũy phải ít nhất lớn hơn 10 lần thể tích kh i được lấy mẫu từ hộp tích lũy bằng thiết bị đo radon. Vật liệu được sử dụng trong hộp tích lũy phải không cho phép radon khuếch tán ra ngoài thung trong suốt thời gian tích lũy. Vật liệu hộp tích lũy và màu sắc hộp tích lũy đều không được hỗ trợ cho sự tăng nhiệt độ trong thể tích hiệu dụng trong trường h ợ p hộp đặt dưới ánh sáng mặt trời. Hộp tích lũy phải có một hoặc hai lỗ với hệ thống đóng cho mục đích lấy mẫu. Khi hộp tích lũy được đặt trên bề mặt đang được khảo sát, các lỗ này phải mở ra để ngăn chặn sự quá áp trong hộp. b) Một hệ thống đồng nhất trong hộp tích lũy: Tùy thuộc vào kích thước của hộp tích lũy mà có thể có một hệ thống đ ể l à m đồng nhất toàn bộ thể tích của hộp. c) Một thiết bị lấy mẫu khí. d) Một thiết bị đo được hiệu chính cho phù hợp với đại lượng vật lý được đo. Thiết bị cần thiết cho các phương pháp đo cụ thể được nêu trong các Phụ lục B và Phụ lục C. CHÚ D Ẫ N: 1 thiết bị đo 2 hộp tích lũy 3 thể tích hiệu dụng 4 bề mặt tiếp xúc 5 bề mặt hiệu dụng Hình 2 - Ví dụ bố trí bộ thiết bị Phải sử dụng cùng một kiểu hộp tích lũy khi khảo sát một địa điểm để tìm ra các vùng có tốc độ xả cao nhất. 6 Tích lũy radon trong hộp 6.1 Đặc điểm tích lũy Mặt mở của hộp tích lũy phải được đặt trên bề mặt của vật liệu đang được khảo sát (đất, đá, vật liệu xây dựng, v.v...). Hình học của hộp tích l ũy phải phù h ợ p với bề mặt đang được khảo sát. Bề mặt tiếp xúc phải được bố t rí để b ả o đảm sự tiếp xúc đồng đều giữa đế của hộp tích lũy và bề mặt đang được khảo sát (c ỏ , đá, sỏi, rễ cây phải được dọn đi) (xem Hình 2). Mọi sự thay đổi của bề mặt đang được khảo sát phải được ghi lại trên bảng kết quả (xem Phụ lục A). Bất cứ khi nào có thể, bề mặt được khảo sát phải được lựa chọn để sự không đồng đều không tạo ra độ không đ ả m bảo lớn hơn 10% trong thể tích hiệu dụng của hộp tích lũy. Sau khi l ắ p đặt và trước khi làm cho hộp tích lũy kín khí trên bề mặt được khảo sát, hộp phải được làm sạch bằng khí không có radon để bảo đảm rằng nồng độ hoạt độ radon gần bằng không kh í bắt đầu quá trình tích lũy. 6.2 Thời gian tích lũy Kết quả thử nghiệm cho thấy quá trình tích lũy diễn ra từ 1 h đến 3 h tùy t huộc vào th ể tích hộp tích lũy. 7 Lấy mẫu 7.1 Mục tiêu l ấ y mẫu Mục tiêu lấy mẫu là đưa một mẫu kh í đại diện cho khí trong hộp tích lũy tiếp xúc với detector của thiết bị đo radon. 7.2 Đặc điểm lấy mẫu 7.2.1 Khái quát Việc lấy mẫu hoặc là chủ động thông qua bơm hoặc thụ động thông qua khuếch tán tự nhiên. Việc lấy mẫu không được l àm xáo trộn các hiện tượng tích lũy. Hoặc điểm lấy mẫu phụ thuộc thiết bị đo được sử dụng (xem TCVN 10759-5 (ISO 11665-5) và TCVN 10759-6 (ISO 11665-6), Phụ lục B và Phụ lục C). 7.2.2 Lấy mẫu nhanh Khi thực hiện lấy mẫu nhanh, việc lấy mẫu được thực hiện lúc bắt đầu và trước khi kết thúc giai đoạn lấy mẫu. Lấy mẫu được thực hiện như quy định trong TCVN 10759-6 (ISO 11665-6). 7.2.3 L ấ y mẫu l iên tục Lấy mẫu l iên tục có thể là a) Chủ động, trong đó bơm được tích hợp trong thiết bị đo nồng độ hoạt độ radon cho phép lưu thông khí liên tục giữa thiết bị đo và hộp tích lũy, hoặc b) Thụ động bằng khuếch t á n. Lấy mẫu được thực hiện như quy định trong TCVN 10759-5 (ISO 11665-5). 7.3 Thời gian lấy mẫu Thời gian lấy mẫu phụ thuộc vào phương pháp đo được sử dụng (xem TCVN 10759-5 (ISO 11665-5), TCVN 10759-6 (ISO 11665-6) và các Phụ lục B và Phụ lục C). 7.4 Thể tích khí đư ợ c lấy mẫu Thể tích khí được lấy mẫu phụ thuộc vào phương pháp đo được sử dụng (xem TCVN 10759-5 (ISO 11665-5), TCVN 10759-6 (ISO 11665-6) và các Phụ lục B và Phụ lục C). Nó phải được xác định chính xác. Để tránh làm biến đổi quá trình xả trong trường hợp lấy mẫu nhanh, tổng thể tích khi được lấy mẫu không được vượt quá 10% thể tích hiệu dụng của hộp. 8 Phương pháp phát hiện Các phương pháp phát hiện khác nhau có thể được sử d ụng để đo nồng độ hoạt độ ra d on của mẫu khí từ hộp tích lũy. Đối với việc lấy mẫu nhanh, các phương pháp phát hiện ph ả i phù h ợ p với TCVN 10759-6 (ISO 11665-6). Đối với việc lấy m ẫ u li ên tục , các phương pháp phát hiện phải phù hợp với TCVN 10759-5 (IS O 11665-5). 9 Đo 9.1 Quy trình Phép đo được thực hiện như sau: a) Lựa chọn và ấn định nơi đo. b) Ghi lại vị trí của nơi đo. c) Chuẩn b ị bề mặt được khảo sát bằng cách dọn đá, rễ cây, v.v..., n ếu cần thiết. d) Lắp đặt hộp tích lũy trên bề mặt vật liệu đang được khảo sát. e) Làm sạch hộp tích lũy bằng khí không có radon. f) Bảo đảm tiếp xúc giữa hộp tích lũy và bề mặt đang được khảo sát phải kín khí. g) Ghi lại thời điểm bắt đầu (ngày và giờ) của quá tr ì nh tích lũy. h) Đợi tích lũy radon trong hộp. i) Lấy mẫu khi đại diện cho khí trong hộp. j) Ghi lại th ờ i điểm (ngày và giờ) lấy mẫu. k) Đo nồng độ hoạt độ radon của khí được lấy mẫu. Trường hợp lấy mẫu li ê n tục thì phải tiến hành đo nồng độ hoạt độ radon trong khi tích lũy. I) Xác định tốc độ xả bề mặt bằng tính toán. Để diễn giải kết quả thì cần phải biết về việc lấy mẫu và các điều kiện môi trường. Quy trình đo của mỗi phương pháp đo, được phân biệt với nhau bởi loại lấy mẫu, được nêu cụ thể trong các Phụ lục B và Phụ lục C . 9.2 Các đại lượng ảnh hưởng 9.2.1 Khái quát Các đại lượng khác nhau có thể dẫn tới phép đo bị sai lệch v à cho ra kết quả không mang tính đại diện. Tùy thuộc vào phương pháp đo và việc ki ể m soát c á c đại lượng ảnh hưởng thông thường như được nêu trong IEC 61577-1, TCVN 10759-1 (ISO 11665-1), các đại lượng ảnh hưởng được nêu trong 9.2.2 và 9.2.3 phải đ ược xem xét cụ thể. 9.2.2 Các đại l ượn g ảnh hưởng trong khi tích lũy Việc đặt hộp tích lũy trên bề mặt được khảo sát gây ra một cách hệ thống sự nhiễu loạn tốc độ xả bề mặt tự do. Các đại lượng sau c ó ảnh hưởng đáng kể đối với ước lượng cuối cùng và phải được hạn chế. a) Sự thay đổi điều kiện (áp suất, nhiệt độ, độ ẩ m) bên trong và ngoài hộp tích lũy: để giảm thiểu ảnh hưởng của chúng, quá trình tích lũy phải được thực hiện trong thời gian có ít sự biến đổi các điều kiện bên trong và bên ngoài hộp (tránh khi m ư a nặng hạt và mưa rào). Tuy nhiên, hộp tích lũy có thể được cách nhiệt. b) Không đủ kín khí (rò khí) và khuếch tán ngược làm mất ra d on. Để giảm thiểu ảnh hưởng do rò khí thì cần tăng độ kín khí. Để giảm thiểu ảnh hưởng của khuếch tán ngược th ì hộp phải được làm sạch bằng khí không có radon trước khi bắt đầu qu á tr ì nh tích lũy và phép tính tốc độ xả phải dựa trên độ dốc ban đầu của đường cong tích lũy. 9.2.3 Các đại l ượ ng ảnh hưởng trong khi đo n ồ ng độ hoạt độ radon Các đại lượng ảnh hưởng được nêu trong TCVN 10759-5 (ISO 11665-5), cho phép đo liên tục và trong TCVN 10759-6 (ISO 11665-6), cho phép đo điểm phải được tính đến một cách thích hợp. CHÚ THÍCH: Khi nồng độ hoạt độ khối của radi-226 và radi-228 trong đất như nhau, tốc độ xả của radon-220 lớn hơn hai bậc so với tốc độ xả của radon-222. Việc sử dụng các thiết bị đo không phân biệt hai nhân phóng xạ này sẽ cho ra kết quả sai. 10 Biểu thị kết quả 10.1 Tốc độ xả radon khỏi bề mặt Phù hợp với quy trình đo được mô tả trong 9.1, tốc độ xả radon khỏi bề mặt, được ước lượng từ sự thay đổi ban đầu của nồng độ hoạt độ ra d on trong hộp tích lũy theo thời gian, được tính theo Công thức (4): (4) 10.2 Độ không đảm bảo tiêu chuẩn Độ không đảm bảo tiêu chuẩn của f được t í nh theo TCVN 9595-3 (ISO/IEC Guide 98-3). Các ví dụ về phép tính độ không đảm bảo được nêu cụ thể trong các phần khác nhau của bộ TCVN 10759 (ISO 11665) cho mỗi phương pháp đo được mô t ả (xem TCVN 10759-5 (ISO 11665-5), TCVN 10759-6 (ISO 11665-6) và các Phụ lục B và Phụ lục C). 10.3 Ngưỡng quyết định và giới hạn phát hiện Các giới hạn đặc tr ư ng của đối tượng đo được tính theo ISO 11929. Ví dụ các phép tính cho giới hạn đặc trưng được nêu cụ thể trong các phần khác nhau của bộ TCVN 10759 (ISO 11665) cho mỗi phương pháp đo được mô tả (xem TCVN 10759-5 (ISO 11665-5), TCVN 10759-6 (ISO 11665-6) và các Phụ lục B và Phụ lục C). 10.4 Giới hạn của khoảng tin cậy Giới hạn dư ớ i, , vá giới hạn trên, , của khoảng tin cậy được tính theo các Công thức (5) và (6) (xem ISO 11929): ; (5) ; (6) Trong đó: ω = Φ [ y/u(y) ], Φ là hàm phân bố của phân bố thông thường được tiêu chuẩn h ó a; ω = 1 có thể được xác lập nếu f ≥ 4 .u( f ) , trong trường hợp này: với thư ờ ng được chọn theo mặc định. 11 Báo cáo thử nghiệm 11.1 Báo cáo thử nghiệm phải tuân theo các quy định c ủa TCVN ISO/ I EC 17025 và phải bao gồm các thông tin sau: a) Viện dẫn tiêu chuẩn này; b) Phương pháp đo (liên tục, điểm); c) Đặc điểm hộp tích lũy (hình học, chiều cao, đường k í nh, bề mặt hiệu dụng, thể tích hiệu dụng); d) V ị tr í hộp tích lũy e) Đặc điểm vị trí hộp tích lũy (đặc điểm của bề mặt được khảo sát, v.v...); f) Thời điểm lắp đặt hộp tích lũy (ngày và giờ); g) Thời gian tích lũy; h) Nhận dạng mẫu; i) Đặc điểm l ấ y mẫu (ch ủ động hay thụ động); j) Thời điểm lấy mẫu (ngày và giờ); k) Khoảng thời gian lấy mẫu; I) Thời điểm đo (ngày và giờ); m) Các đơn vị trong kết quả thể hiện; n) Kết quả thử nghiệm, f ± u ( f ) hoặc f ± U , với giá trị k liên đới. 11.2 Có thể đưa các thông tin bổ sung n hư: a) Mục đích đo; b) Xác suất α , β và (1 - γ ) ; c) Ngưỡng quyết định và giới hạn phát hiện; tùy thuộc vào yêu cầu của khách hàng mà có các cách thể hiện kết quả: 1) Nếu tốc độ xả radon-222 kh ỏ i bề mặt được so sánh với ngư ỡ ng quyết định (xem ISO 11929) thì kết quả của phép đo cần phải thể hiện là ≤ f * nếu kết quả thấp hơn ngưỡng quyết định; 2) Nếu tốc độ xả radon-222 khỏi bề mặt được so sánh với giới hạn phát hiện thì kết quả đo sẽ được th ể hiện là ≤ f # nếu kết quả thấp hơn giới hạn phát hiện. Nếu giới hạn phát hiện vượt quá giá trị hướng dẫn th ì phải lập thành tài liệu về ph ư ơng pháp đo không phù hợp cho mục đích của phép đo; d) Tất c ả các thông tin liên quan có thể ảnh hưởng đến kết qu ả : 1) Điều kiện thời tiết khi tích lũy (mưa, tuyết, bão, độ ẩm, áp suất không kh í , nhiệt độ khí xung quanh, v.v...); 2) Điều kiện thông gió đối với việc đo trong nhà (hệ thống thông gió cơ khí, cửa ra vào và cửa sổ được m ở hay đóng, v.v...) trước khi lấy mẫu (trong giai đoạn vài giờ) và khi lấy mẫu. 11.3 Kết qu ả có thể được th ể hiện theo mẫu tương tự như được chỉ ra trong Phụ lục A. Phụ lục A (Tham khảo) Ví dụ bảng kết quả mẫu Ư ớc lư ợ ng tốc độ xả 222 Rn khỏi bề mặt tại n ơ i tiếp xúc với không khí (TCVN 10759-7 (ISO 11665-7)) Nhận dạng Viện dẫn tiêu chuẩn liên quan của bộ TCVN 10759 (IS O 11665) Mục đích của phép đo Phư ơn g pháp đo Hộp tích lũy Đặc điểm Số seri Điều kiện hình học Chiều cao và đường kính Bề mặt hiệu dụng Thể tích hiệu dụng Điều kiện lắp đặt Ngày và giờ Bắt đầu tích lũy Ngày (ngày/tháng/năm) Thời gian (giờ: phút) Kết thúc tích lũy Ngày (ngày/tháng/năm) Thời gian (giờ: phút) Địa điểm Huyện Xã/ tên khu vực Mã bưu điện Bề mặt tiếp xúc được hình thành bởi n ề n đất Đặc điểm nền đất - loại nền đất - các cây c ỏ trên đất - khác (nêu rõ) cát - bùn - đất sét - v.v... Địa hình: - dốc - hướng Mọi sự thay đ ổ i đối với bề mặt đư ợ c khảo sát Các bề mặt tiếp xúc khác Tự nhiên sàn bên trong - tường - đá - bê tông - ván lót sàn - khối brizơ - đá vụn - v.v Trạng thái bề mặt bị nứt - bị rỗ - v.v... Khác (nêu rõ) Lớp phủ ngoài (sơn - giấy dán tường - v.v...) Lấy mẫu Đặc điểm Nhận dạng mẫu Đặc điểm lấy mẫu thụ động - chủ động Ngày và giờ Bắt đầu Ngày (ngày/th á ng/năm) Thời gian (giờ:phút) Kết thúc Ngày (ngày/tháng/năm) T hời gian (giờ:phút) Khoảng thời gian l ấ y mẫu Thông tin bổ sung Độ ẩ m nền đất Nhiệt độ nền đất Xác định sẽ tiến hành quan sát hay đo Điều kiện thời tiết Quan sát tại chỗ Mưa - bão - t u yết - sương giá - sương mù - mặt trời - khô hạn - v.v... Dữ liệu quốc gia hoặc của địa phương Nhiệt độ Ấp suất KẾT QUÁ ĐO NỒNG ĐỘ HOẠT ĐỘ RADON Ngày và giờ đo lần đầu tiên Nồng độ hoạt độ C 1 = Bq/m 3 Độ không đảm bảo ( k = ): Bq/m 3 Ngày và giờ đo lần thứ hai Nồng độ hoạt độ C 2 = Bq/m 3 Độ Không đảm bảo ( k = ): Bq/m 3 ƯỚC T Í NH TỐC Đ Ộ X Ả B Ề MẶT Tốc độ x ả khỏi bề mặt f = Bq/m 2 /s Độ không đảm bảo tiêu chuẩn: Bq/m 2 /s B ì nh luận Phụ lục B ( Tham khảo) Ước lượng tốc độ xả radon khỏi bề mặt bằng cách sử dụng phương pháp đo liên tục B.1 Khái quát Phụ lục này nêu cách ước lượng tốc độ xả radon khỏi bề mặt bằng cách sử dụng phương pháp đo liên tục thông qua lưu thông hoặc khuếch tán. Ước lượng tốc độ xả radon khỏi bề mặt tại một nơi nhất định có sử dụng phương pháp đo li ên tục liên quan đến việc cần đo sự biến đổi nồng độ hoạt độ radon như là một hàm thời gian, trong hộp tích lũy với đặc điểm hình học đã biết và một mặt mở áp với bề mặt được khảo sát (đất, đá, vật liệu xây dựng, tường, v.v...). Khoảng thời gian tích lũy phải đủ ngắn để sự khuếch tán ngược được coi như không đáng kể. Sự kín khí của hộp tích lũy được giả định là đã được tăng cường để sự thông gió do rò rỉ có thể coi như không đáng k ể . Phụ lục này sử dụng các ký hiệu trong Điều 3 và các ký hiệu sau: C i nồng độ hoạt độ radon tại thời điểm t i , tính bằng becquerel trên mét khối giá trị trung bình của nồng độ hoạt độ C i , tính bằng becquerel trên mét khối C 0 t i nồng độ hoạt độ radon phông nền của thiết bị đo, tính bằng becquerel trên mét khối thời gian của lần đo thứ i , tính bằng giây giá trị trung bình của các thời gian đo t i , tính bằng giây Δt khoảng thời gian được sử dụng để ước lượng tốc độ xả khỏi bề mặt của radon, tính bằng giây B.2 Nguyên lý của phương pháp đo B.2.1 Phương pháp đo lưu th ô ng Bộ thiết b ị (xem H ì nh B.1) bao gồm một hộp tích lũy và một thiết bị đo radon liên tục thông qua lưu thông. Hộp tích lũy l à một ống hình trụ polypropylen với mặt ngoài được phủ bằng một lớp nhôm để phản chiếu ánh sáng tối đa và do đó ngăn ngừa hiện tượng quá nóng. Có hai miệng lỗ để liên tục lấy mẫu khí để đo nồng độ hoạt độ radon. Bơm được tích hợp với thiết bị đo đ ể giữ cho sự lưu thông khí với tốc độ dòng lấy mẫu ở cường độ thấp (bằng 0,5 L/ min) để tránh hút radon t ừ khí trong đất. Kích thước hộp tích lũy có thể như sau: a) Chiều cao: 14 cm; b) Đường kính: 16 cm; hoặc các kích thước tương đương dựa trên các nguyên lý khoa học. CH Ú D Ẫ N: 1 hộp tích lũy 2 ố ng polyetylen mật độ cao 3 điểm lấy mẫu 4 thiết bị đo radon liên tục với bơm Hình B.1 - Sơ đồ thiết bị dùng để ước l ượ ng tốc độ xả radon khỏi bề mặt có s ử dụng phương pháp đo lưu thông liên tục B.2.2 Phương pháp đo khuếch tán Bộ thiết bị (xem Hình B.2) bao gồm các bộ phận sau: a) Một hộp tích lũy; b) Một thiết bị, được đặt trong buồng phát hiện, dùng để lấy mẫu, một cách liên tục và trong điều kiện khuếch tán, một thể tích khí trong khoang tích lũy và đo bức xạ phát ra bởi radon và các sản phẩm phân rã radon. Hộp tích lũy là ống hình trụ làm bằng thép không r ỉ với một thiết bị ở mặt trên tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động của thiết bị đo radon. Kích thước hộp tích lũy có thể như sau: - Chiều cao: 4,5 cm - Đường kính: 60 cm hoặc các kích thước tương đương dựa trên các nguyên lý khoa học. CHÚ D Ẫ N: 1 thiết bị đo radon liên tục 2 hệ điện tử của detector 3 detector 4 hộp tích lũy Hình B.2 - Sơ họa thiết b ị ước lượng tốc độ xả radon kh ỏ i bề mặt có sử dụng phương pháp đo khuếch tán liên tục B.3 Quy trình đo Phép đo được thực hiện như sau: a) Lựa chọn và ấn định nơi đo. b) Ghi lại vị trí nơi đo. c) Chuẩn bị bề mặt được khảo sát bằng cách dọn dẹp đá, rễ cây, v.v..., nếu cần thiết. d) Lắp đặt hộp tích lũy. e) Đặt thiết bị đo radon vào vị trí. f) Làm sạch hộp tích lũy bằng khí không có radon. g) Bảo đảm sự kín khí giữa hộp tích lũy và bề mặt được khảo sát. h) Cho phép radon được tích lũy trong hộp và theo dõi sự biến đổi nồng độ hoạt độ radon được đo bởi thiết bị đo radon liên tục trong khoảng thời gian từ 1 h đến 3 h. i) Ghi lại thời gian (ngày và giờ) của quá trình tích lũy. j) Đọc dữ liệu (nồng độ hoạt độ radon) ghi được trong quá trình tích lũy và tính toán tốc độ xả khỏi bề mặt. B.4 Biểu thị kết quả B.4.1 Tốc độ x ả khỏi bề mặt Tốc độ xả radon khỏi bề mặt được ước lượng bằng cách sử dụng Công thức (4) và được biểu thị bằng mối quan hệ đưa ra trong Công thức (B.1): với (B.1) Trong đó: p là độ dốc của đường thẳng giảm tuyến tính được tính từ C i v à t i trong khoảng thời gian Δt và được xác định bởi mối quan hệ: (B.2) Sự suy giảm nồng độ hoạt độ radon trong hộp do sự phân rã phóng xạ của nó, sự khuếch tán nước và sự thông gió được coi như không đáng k ể . B.4.2 Độ không đảm bảo tiêu chuẩn Các biến số p, V và S được coi là độc lập. Theo TCVN 9595-3 (ISO/IEC Guide 98-3), độ không đảm bảo tiêu chuẩn của f phải được tính như trong Công thức (B.3): (B.3) với (B.4) (B.5) Để tính các giới hạn đặc trưng (xem ISO 11929) thì cần phải tính , tức là độ không đảm bảo tiêu chuẩn của f như một hàm c ủ a giá trị thực của nó, được tính theo Công thức (B.6): (B.6) B.4.3 Ng ưỡ ng quyết đ ị nh Ngưỡng quyết định, f * , thu được từ Công thức (B.6) cho (xem ISO 11929), tức là cho tất cả các giá trị của i. Từ đây suy ra Công thức (B.7): (B.7) α = 0,05 với k 1-α = 1,65 thường được chọn theo mặc định. B.4.4 Giới hạn phát hiện Giới hạn phát hiện, f # , được tính theo Công thức (B.8) (xem ISO 11929): (B.8) với (B.9) Nếu α = b thì kéo theo f # = 2 . a α = 0,05 với k 1 -α = k 1 -β = 1,65 thường được chọn theo mặc định. B.5 Ví dụ Ví dụ sau dựa trên ước lượng tốc độ xả radon khỏi bề mặt của đất ở vùng Haute-Vienne ( Pháp). Những sự thay đổi trong nồng độ hoạt độ radon trong hộp tích lũy được trình bày trong Hình B.3. Hình B.3 - Những thay đổi trong nồng độ hoạt độ radon trong hộp tích lũy Dữ liệu được sử dụng để tính độ dốc ban đầu của đường cong tích lũy l à dữ liệu được gộp trong khoảng thời gian Δt và được đưa vào trong Bảng B.1. B ả ng B.1 - Dữ liệu được sử dụng đ ể tính độ dốc của đ ường cong tích lũy Ngày và giờ Nồng độ hoạt độ ra d on Bq/m 3 Độ không đảm bảo tiêu chu ẩ n 07/11/00 10:30 220 30 07/11/00 11:00 440 45 07/11/00 11:30 620 50 07/11/00 12:00 740 55 Nồng độ hoạt độ radon nền của thiết bị đo radon, với độ không đảm bảo tiêu chuẩn của n ó , là: C 0 =20 ± 10 Bq/m 3 Độ dốc được tính theo Công thức (B.2) và độ không đảm bảo tiêu chuẩn theo Công thức (B.5). Giá trị thu được cho độ dốc, với độ không đảm bảo tiêu chuẩn của nó, là: p = 0,0967 ± 0,013 Bq/m 3 /s Các đặc điểm hình học sau cho hộp tích lũy liên quan đến phép t í nh tốc độ xả: a) thể tích hiệu dụng: V = 12,7 ± 1, 25 x 10 - 3 m 3 ; b) bề mặt hiệu dụng: S = 28,3 ± 1,4 x 10 -2 m 2 . Độ không đảm bảo của thể tích hiệu dụng được coi như bằng 10%. Giá trị này c ó tính đến sự không đồng đều của bề mặt được khảo s á t và việc đặt hộp tích lũy trên đất (hộp tích lũy ngập trong nền đ ấ t nhiều hay ít). Độ không đảm bảo của bề mặt hiệu dụng được coi như bằng 5%. Giá trị này bao gồm cả sự không đồng đều của bề mặt được khảo sát. Tốc độ xả radon khỏi bề mặt được tính theo Công thức (B.1): f = 4,34 x 10 -3 Bq/m 2 /s Độ không đảm bảo tiêu chuẩn của f được tính theo Công thức (B.3): u( f ) = 0,75 x 10 -3 Bq/m 2 /s Do đó, kết quả được biểu thị là: f = 4,34 ± 0,75 Bq/m 2 /s Ngưỡng quyết định, f * , thu được từ Công thức (B.7): f * = 0,37 x 10 -3 Bq/m 2 /s Giới hạn phát hiện, f # , được tính theo Công thức (B.8) với α = β = 0,05 và k 1 -α = k 1 -β = 1,65: f # = 1,06 x 10 - 3 Bq/m 2 /s Phụ lục C (Tham khảo) Ước lượng tốc độ xả radon khỏi bề mặt có sử dụng phương pháp đo điểm C.1 Khái quát Phụ lục này nêu cách ước lượng tốc độ xả radon khỏi bề mặt có sử dụng phương pháp đo điểm. Để ước lượng tốc độ xả radon khỏi bề mặt tại một nơi cụ thể cần phải đo sự thay đổi nồng độ hoạt độ radon trong một khoảng thời gian nhất định, trong một hộp tích lũy với đặc điểm hình học đã biết và với một mặt mở áp vào bề mặt được khảo sát (đất, đá, vật liệu xây dựng, tường, v.v...). Hộp tích lũy được làm sạch bằng khí không có radon trước khi quá tr ì nh t í ch lũy bắt đầu và khoảng thời gian tích lũy phải đủ ngắn để sự khuếch tán ngược được coi như không đáng k ể . Độ kín khí của hộp tích lũy đư ợ c giả định là đã được tăng cường để sự thông khí do rò r ỉ có thể được coi như không đáng kể. Phương pháp đo điểm radon được thực hiện với ống đếm nhấp nháy (xem TCVN 10759-6:2015 (ISO 11665-6:2012), Phụ lục A). Phụ lục này sử dụng các ký hiệu trong Điều 3 và các ký hiệu sau. C 0 nồng độ hoạt độ nền trong hộp tích lũy, tính bằng becquerel trên mét khối số trung b ì nh của số đếm tổng của ống đếm được sử dụng để đo C số đếm nền của ống đếm được sử dụng đ ể đo C số trung bình của số đếm tổng của ống đếm được sử dụng đ ể đo C 0 số đếm nền của ống đếm được sử dụng đ ể đo C 0 n số lần đếm của m ỗ i mẫu C.2 Thiết bị Bộ thiết bị (xem Hình C.1) bao gồm các bộ phận sau: a) một hộp t í ch lũy; b) một thiết bị đo radon điểm (thiết bị lấy mẫu và ống đếm nhấp nháy). CHÚ D Ẫ N: 1 ống đếm nhấp nháy 2 phin lọc 3 thiết bị lấy mẫu 4 nút 5 hộp tích lũy Hình C.1 - S ơ họa một thiết bị ước lượng t ố c độ xả radon khỏi bề mặt có sử dụng phương pháp đo đ i ểm Hộp tích lũy làm b ằ ng thép không rỉ và hình trụ, có một lỗ miệng được đóng bằng nút cao su trên mặt đóng của hộp. Kích thước hộp tích lũy có thể như sau: - chiều cao: 11 cm; - đường k í nh: 30 cm; hoặc kích thước tương đương dựa trên các nguyên lý khoa học. Với điều kiện lắp đặt đã cho, th ể tích hiệu dụng được ước lượng là 7,06 x 10 - 3 m 3 và bề mặt hiệu d ụng là 7,06 x 10 - 2 m 2 . C.3 Quy trình đo Phép đo được thực hiện như sau. a) Lựa chọn và ấn định nơi đo. b) Ghi lại vị trí nơi đo. c) Chuẩn bị bề mặt được khảo sát bằng cách dọn dẹp đá, rễ cây, v.v..., nếu cần thiết, đ) Lắp đặt hộp tích lũy. e) L à m sạch hộp tích lũy bằng khí không có radon. f) Bảo đảm sự k ín khí giữa hộp tích lũy và bề mặt được khảo sát. g) Lấy mẫu một thể tích khí đại diện cho khí được chứa trong hộp tại thời điểm bắt đầu tích lũy có sử dụng một hoặc hai ống đếm nhấp nháy đã được đặt trong chân không từ trước (xem TCVN 10759-6 (ISO 11665-6)). h) Ghi lại thời gian (ngày, giờ và phút) của quá trình lấy mẫu lần th ứ nhất i) Đợi tích lũy radon trong hộp. j) Lấy mẫu một thể tích khí đại diện cho khí ch ứ a trong hộp tích lũy tại thời điểm kết thúc quá tr ì nh tích lũy (khoảng thời gian từ 1 h đến 3 h) có sử d ụng một hoặc hai ống đếm nhấp nháy đã được đặt trong chân không từ trước (xem TCVN 10759-6 (ISO 11665-6)). k) Ghi lại thời gian (ngày, giờ và phút) của quá trình lấy mẫu lần thứ hai. I) Chờ cho đến khi cân bằng phóng xạ giữa 222 Rn và các sản phẩm phân rã của radon ( 214 Po, 218 Po) đạt được trong mỗi ống đếm. Để tối ưu hóa việc đếm, cần chờ 3 h sau khi lấy mẫu để đạt đ ược cân bằng phóng xạ (xem TCVN 10759-6 (ISO 11665-6)). m) Đếm số photon phát ra bởi vật liệu nhấp nháy khi được kích thích bởi các hạt alpha sinh ra bởi sự phân rã radon và các sản phẩm phân rã radon có trong các ống đếm. Một bộ nhân quang đã được hiệu chuẩn đặt trong v ỏ bọc cản sáng được sử dụng cho việc đếm (xem TCVN 10759-6 (ISO 11665-6)). n) Tính tốc độ xả radon khỏi bề mặt. CH Ú THÍCH: Cần chú ý để tổng th ể tích các mẫu ph ả i duy t rì dưới 10% thể tích hiệu dụng của hộp tích lũy. C.4 Biểu thị kết quả C.4.1 Tốc độ xả bề mặt Tốc độ x ả radon khỏi bề mặt được ước lượng theo Công thức (4). Nếu sự suy giảm nồng độ hoạt độ radon tr o ng hộp được coi như không đáng kể do sự phân rã của nó thì tốc độ xả radon kh ỏ i bề mặt có thể được đơn giản hóa thông qua triển khai chuỗi theo hàm số mũ và do đó trở thành: với (C.1) Phù hợp với TCVN 10759-6 (ISO 11665-6), nồng độ hoạt độ radon C và C 0 được t í nh theo các Công thức (C.2) và (C.3): (C.2) (C.3) trong đó ω phụ thuộc vào thể tích ống đếm, các hệ số hiệu chuẩn và hiệu chính, khoảng thời gian đếm và số nguồn phát alpha có trong ống tại thời điểm đếm (xem TCVN 10759-6:2016 ( ISO 11665-6:2012), Phụ lục A). Do đó, công thức (C.1) có thể được biểu thị như sau: với W = ω.ω c (C.4) C.4.2 Độ không đảm bảo tiêu chuẩn Các biến số và t được xem như độc lập. Phù hợp với TCVN 9595-3 (ISO/IEC Guide 98-3), độ không đảm bảo tiêu chuẩn của f được tính theo Công thức (C.5): (C.5) Trong đó: và Để tính các giới hạn đặc trưng (xem ISO 11929) thì cần phải tính , tức l à độ không đảm bảo tiêu chuẩn của f như một hàm của gi á trị thực của nó, được tính theo Công thức (C.6): (C.6) C.4.3 Ngưỡng quyết đị nh Ngưỡng quyết định, f * , thu được t ừ Công thức (C.6) cho = 0 (xem ISO 11929). Từ đây suy ra Công thức (C.7): (C.7) α = 0,05 với k 1 -α = 1,65 thường được chọn theo mặc định. C.4.4 Giới hạn phát hiện Giới hạn phát hiện, f # , được tính theo Công thức (C.8) (xem ISO 11929): (C.8) β = 0,05 với k 1 -β = 1,65 thường được chọn theo mặc định. Giới hạn phát hiện có thể được tính bằng cách giải Công thức (C.8) để tìm f # hoặc, đơn giản hơn, bằng cách lặp lại với việc lấy xấp xỉ ban đầu f # = 2 . f * cho vế phải của Công thức (C.8). Thu được f # với k 1 -α = k 1 -β = k : (C.9) Các giá trị α = β = 0,05 và do đó k 1 -α = k 1 -β = 1,65 thường được chọn theo mặc định. C.5 Ví dụ Ví dụ sau dựa trên phép ước lượng tốc độ xả radon khỏi bề mặt của đất ở vùng Pyrénées Atlantiques (Pháp). Hộp tích lũy có hình trụ. Đặc điểm hình học của nó như sau: a) th ể tích hiệu dụng: V = (7,06 ± 0,7) x 1 0 - 3 m 3 ; b) bề mặt hiệu dụng: S =(7,06 ± 0,35) x 10 - 2 m 2 . Khoảng thời gian tích lũy t đạt tới ( 7200 ± 60) s. Các giá trị ω và cũng là các giá trị được sử dụng trong TCVN 10759-6:2016 ( ISO 11665-6:2012), Phụ lục A. ω = 24,69 và =0,01 Đối với một mẫu được lấy tại t = 0 (lúc bắt đ ầ u quá trình tích lũy): xung (với n = 2 lần đếm) xung (với n = 2 lần đếm) Đối với mẫu được thực hiện tại t = 7200 s (lúc kết thúc quá tr ình tích lũy): xung (với n = 2 lần đếm) xung (với n = 2 lần đếm) Tốc độ xả radon khỏi bề mặt được t í nh theo c ô ng thức (C.4): f = 92,6 x 10 - 3 Bq/m 2 /s Độ không đảm bảo tiêu chuẩn của f được tính theo Công thức (C.5): u f = 14,42 x 10 -3 Bq/m 2 /s Do đó, kết quả được biểu th ị như sau: f =(92,6 ± 14,42) Bq/m 2 /s Ngư ỡ ng quyết định, f * , được tính theo Công thức (C.7): f * = 1,27 Bq/m 2 /s Giới hạn phát hiện, f # , được tính theo Công thức (C.9): f # =3,19 Bq/m 2 /s THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] Nuclear Data Base issued from the Decay Data Evaluation Project. Available at: http://www.n ucl eide.org/DDEP _ WG/DDEPdata.htm [2] UNSCEAR 2006 Report: Effects of ion i zing radiation (Vol. 1, report to the General Assembly and two scientific annexes). United Nations Publication, New York, 2008 [3] Tanner A.B. Radon migration in the ground: A review. In: Environment(adams, J.A.S., and Lowder, W.M., eds.) . Chicago University Press, 1964, pp. 161-190 [4] TannerA.B. Radon migration in the ground: A supplementary review. In: Natural Radiation Environment III (GeseLL, T.F., Lowder, W.M. , eds.). U.S. Department of Energy Report CONF-780422 , v . 1,1980, pp. 5-56 [5] Robé M.C., Labed V. Explaining the variation in soil radon concentra tion s: a study of the in f luence of some intrinsic properties of a rock matrix on the radon emission f actor. In: Gas geochemistry 1995 s cience review. (Dubois, C. ed.). North w ood, 1995 [6] Robé M.C., RannouA., Le BronecJ., ZeTTwooGP., FourcadeN. Le radon dans I ’environnement: aspects physiques et sanitaires. A review of French data. Géologie et Santé, Toulouse, 14-17 May 1991 [7] Robé M.C., RannouA., Le BronecJ. Radon measurements in the environment in France. Radiat. Prot. Dosimetry, 45 (1-4), 1992, pp. 455-457 [8] UNSCEAR 1988 Report: lonizing Radiation Sources and Biological Effects (Report to the General Assembly with annexes). United Nations Publication, New York, 1988 [9] Chao C.Y.H., TunGT.C.W ., ChanD. W .T., BumeTTJ. Determination of Radon Emanation and Back Diffusion Characteristics of Building Materials in Small Chamber Tests. Build. Environ., 2 (4), 1997, pp. 355-362 [10] Chao C.Y.H ., TunGT.C.W. Radon Emanation of Building Material - Impact of Back Diffusion and D i fference between One-Dimensional and Three-Dimensional Tests. Health Phys., 76 (6), 1999,pp. 675-681 [11] TCVN 9595-3 (ISO/IEC Guide 98-3), Độ không đảm bảo đo - Phần 3: Hướng dẫn trình bày độ không đảm bảo đo (GUM: 1995) [12] TCVN 6648 (ISO 11465), Chất lượng đất - Xác định chất khô và hàm lượng nước theo khối lượng - Phương pháp khối lượng [13] ISO 11929, Determination of the characteristic limits (decision threshold, detection limit and limits of the con f idence interval) for measurements of ionizing radiation - Fundamentals and appl i cation [14] TCVN 10758-2 (ISO 18589-2), Đo hoạt độ phóng xạ trong môi trường - Đất - Phần 2: Hướng dẫn chiến lược lấy mẫu, lấy mẫu và xử lý sơ bộ.