TCVN5855:1994

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 5855:1994 về Đá quý – Thuật ngữ và phân loại TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 5855 : 1994 ĐÁ QUÝ - THUẬT NGỮ VÀ PHÂN LOẠI Precious stones - Terminology and classification Lời nói đầu TCVN 5855 :1994 do Hội khoáng học Việt Nam biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường chất lượng trình duyệt, Bộ khoa học Công nghệ và Môi trường (nay là Bộ khoa học và Công nghệ) ban hành; Tiêu chuẩn này được chuyển đổi năm 2008 từ Tiêu chuẩn Việt Nam cùng số hiệu thành Tiêu chuẩn Quốc gia theo quy định tại Khoản 1 Điều 69 của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật và điểm a Khoản 1 Điều 6 Nghị định số 127/2007/NĐ-CP ngày 1/8/2007 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật. ĐÁ QUÝ - THUẬT NGỮ VÀ PHÂN LOẠI Precious stones - Terminology and classification Tiêu chuẩn này quy định thuật ngữ và phân loại các loại đá quý, đá mỹ nghệ có nguồn gốc vô cơ và hữu cơ được sử dụng làm các vật trang sức (được gọi chung là đá quý). 1. Thuật ngữ 1.1. Thuật ngữ thông dụng của đá quý quy định trong Bảng 1; 1.2. Thứ tự các thuật ngữ trong Bảng 1 được trình bày theo vần chữ cái (alphabet); 1.3. Các thuật ngữ ở cột 3 được sử dụng không chính thức tuỳ theo các trường hợp và địa dư khác nhau. Bảng 1 Tên đá quý Tên tiếng Anh Tên gọi khác 1 2 3 Acroit Achroite Actinolit Actinolite Aganmalolit Agalmatolite Agat Agate Mã não Agat dạng rêu Moss agate Agat đốm lửa Blood agate Alebast Alabaster Alexandril Alexandrite Amazonit Amazonite Ambligonit Amblygonite Ametit Amethyst Thạch anh tím Andaluzit Andalusite Anbit Anbite Andradit Andradite Anmandin Anmandite Apatit Apatite Aquamarin Aquamarine Avanturin Aventurine Axinit Axinite Benitoit Benitoite Berilonit Beryllonite Berin Beryl Biruza Turquoise Ngọc lam Brazilianit Brazilianite Cacnelian Carnelian Canxit Caclite Caxiterit Cassiterite Chanxedon Chalcedony Charoit Charoite Clinozoizit Clinozoizite Cocnerupin Kornerupine Cocdierit Cordierite Copan Copal Corindon Corundum Crizoberin Chrysoberyl Crizocola Chrysocolla Crizolit (Qlivin) Chrysolite (Olivine) Crizopra Chrysoprase Đanburit Danburite Đatolit Datolite Đá mặt trăng Moonstone Belomorit Đá mặt trời (Oligocla) Sunsione (Oligoclase) Đá máu Bloodstone Đemaboit Demantoid Điopta Dioptase Điopxit Diopside Đravit Dravite Đumocterit Dumortierite Emorot Emerald Lục bảo ngọc Enstalit Enstatite Epidot Epidote Eucla Euclase Fabulit (Titanal Stronxi) Fabulite (Strontium Titanate) Fenpat Feldspar Fenpat dạng avanturin Aventurine feldspar Fluorit (Fluorin) Fluorite (Fluorine) Gagat Gagate GGG (Granat gadolini gali) GGQ (Gadolinium gallium garnet) Gosenit (Rosterit) Goshenite (Rosterite) Gỗ hóa đá Petrified wood Than lâu hóa thạch Granat Garnet Groxula Grassularite, Grossular Heliodo Heliodor Heliotrop Heliotrope Hematit Hematite Hexonit Hessonite Hidenit Hiddenite Hidrogroxula Hydrogrossular Hổ phách Amber idocra idocrase iolit iolite Jadeit Jadeite Jatpe Jasper Ngọc bích Kianit Kyanite Kim cương Diamond Hạt xoàn Kunzit Kunzite Labrado Labradorite Lazulit Lazulite Lazurit (Lapi lazuli) Lazurite (Lapis lazuli) Locosaphia Leucosapphire Lưu huỳnh Sulphur Malachit Malachite Malanit Melanite Microclin Microcline Mocganit Mocganite Mondavit Moldavite Morion Morion Mo-xit-xit Maw-sit-sit Naphrit Nephrite Ngọc Jat Jade Cẩm thạch Ngọc trai Pearl Trân châu Octocla Orthoclase Olivin Olivina Onic Onyx Opan Opal Opan den Black opal Opan Iửa Fire opal Opan quý Precious opal 1 Opan trắng White opal Opxidan Obxidian Peridot (Crizolit) Peridot (chrysolite) Pha Lê Rock crystal Phenakit Phenakite Pirit Pyrite Pirophilit Pyrophillite Pirop Pyrope Prazeolit Prassolite Prenit Prehnite Rodocrozit Rhodochrosite Rodolit Rhodolite Rodonit Rhodonite Rubelit Rubellite Ruby Ruby Hồng ngọc Ruby sao Star ruby Rubixen Rubicelle Spinen đỏ Putin Rutile Sacdonic Sardonyx Saphia Sapphire Bích ngọc Saphia sao Star sapphire Saphirin Sapphirine San hô Coral Scapolit Scapolite Secpentin Serpentine Sinhalit Sinhalite Silimanit Sillimanite Sphalerit Sphalerite Spinen Sphene Epinen Spinel Xetilen Spinen qui Precious spinel Spodumen Spodumene Storolit Staurolite Tanzanit Tanzanite Thạch anh Quartz Thạch anh mắt hổ Tiger's eye quartz Thạch anh mắt mèo Cat's eye quartz Thủy tinh Glass, paste Tomxonit Thomsonite Topaz Topaz Hoàng ngọc Topazolit Topozolite Tremolit Tremolite Tsavorit Tsavorite Tuamalin Tourmaline Uvarovit Uvarovite Vezuvian Vezuvianite, vezuvian Xeilonit Ceylonite Ximofan Cymophane Xitrin Citrine Xpexactin Spessartine Xương động vật Ammal bones, ivory YAQ (Granat Ytriatumini) YAG (Ytrrium aluminium garnet) Zircon Zicon Zirconia lập phương Cubic zirconia (CZ) Kim Mỹ Zoizit Zoizite 2. Phân loại T ùy theo thành phần h óa học và giá trị sử dụng, đá quý được phân loại theo Bảng 2 Ngu ồ n g ố c Nhóm hợp chất h óa học Thuậ t ng ữ Côn g t hức (thành ph ầ n) h óa học Đá quý (trang sức) Đ á bán quý ( t rang sức - t rang tr í ) Đá mỹ ngh ệ (t r ang tr í ) Loại I Lo ạ i II Loại III L oại IV Loại I Lo ạ i II 1 2 3 4 5 6 7 a 9 10 11 V ô cơ Nguy ê n tố tự nhiên Kim cương Lưu huỳnh C S + + + + Sun f ua Sphaterit Pirit Z nS FeS 2 + + Ha l ogenua Fluo rit CaF 2 + + Oxit và hidro xit Corind o n Ruby Sophia Hemat it S pinen qu ý C ri zobe ri n A l e x and ri t Xi no p h an (m ắt m è o ) Thạ ch an h k ế t tinh Pha Lê Ame tit A l 2 O 3 Fe 2 O 3 MgA l 2 O 4 BeAl 2 O 4 S i O 2 + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + Thạch anh ám kh ó i + + Thạch anh h ó ng + + Morion + + Xilrin + + Prazeolit . + + Avanturin + + Thạch anh m ắ t m è o + + Thạch anh mắt hổ + + Thạch anh ẩn tinh (Chanxedon) SiO 2 Crizopra + + Cacnelian + Heliotrop + Saphirin + Agat + + + + + Onic + + Opan SiO 2 .nH 2 O Opan đen + + Opan lửa + + Opan trắng + + Opan thường + + Gỗ hóa thạch + + Silicat và Alumo - cilicat Phenakrt Be 2 [SiO 4 ] + Crizolil (Peridot) (Mg.Fe) 2 [Si O 4 ] + + + Zircon Zr [ Si S O 4 ] + + + Granat P irop M g 3 A l 2 [SO 4 ] 3 + + + R odolit (Mg, Fe ) 3 Al 2 [S i O 4 ] 3 + + + Anmanđin F e 3 Al 2 [S i O 4 ] 3 + + + Xpexacti n Mn 3 AI 2 [S i O 4 ] 3 + + + Uvarovi t C a 3 Cr 2 [S i O 4 ] 3 + + + Groxula Ca 3 A l 2 [S i O 4 ] 3 + + + Anđra đ i t Ca 3 F e 2 [ S i O 4 ] 3 + + + Đeman toit + + + Topazolit + + Hidrogroxula Ca 3 Al 2 [SiO 4 ] 2 (OH) 4 + + Topa Al 2 [SiO 4 ] (F, OH) 2 + + + Andaluzit Al 2 O [SiO 4 ] + Eucla AlBe [SiO 4 ] (OH) + + Cocnerupin Mg 5 Al 9 Si 8 O 30 + Vezuvian (Idocra) Ca 19 FeAl 12 Si 18 O 7 (OH) 8 + + Zoizit (Epidot) Ca 2 Al 3 [SiO 4 ] (Si 2 O 7 ) O (OH) Tanzanit + Tulit + + Berin Be 3 Al 2 [Si 6 O 18 ] Emorot + + + Aquamarin + + + Heliodo + + Mocganit + + Gosenit + + Cocitient (Đic - roit) (Mg. Fe) 2 Al 3 [AlSi 5 O 18 ] + Granat Pirop Mg 3 Al 2 [ S iO 4 ] 3 + + + Rodolit (Mg, Fe) 3 Al 2 [S iO 4 ] 13 + + + Anman din F e 3 Al 2 [SiO 4 ] 3 + + + Xpexa ctin Mn 3 Al 2 [SiO 4 ] 3 + + + Uvarovit Ca 3 C r 2 [SiO 4 ] 3 + + + Groxula Ca 3 Al 2 [SiO 4 ] 3 + + + An đ rađit Ca 3 F e 2 [SiO 4 ] 3 + + + Đema nt oit + + + Topazol it + + Hidrogroxula Ca 3 Al 2 [SiO 4 ] 2 (OH) 4 + + Topa Al 2 [SiO 4 ] (F, OH) 2 + + + Andaluzit Al 2 O [SiO 4 ] + Eucla AlBe [SiO 4 ] (OH) + + Cocnerupin Mg 5 Al 9 Si 8 O 30 + Vezuvian (Idocra) Ca 19 FeAl 12 Si 18 O 70 (OH) 8 + + Zoizit (Epidot) Ca 2 Al 3 [SiO 4 ] (Si 2 O 7 ) O (OH) Tanzanit + Tulit + + Berin Be 3 Al 2 [Si 6 O 18 ] Emorot + + + Aquamarin + + + Heliodo + + Mocganit + + Gosenit + + Cocdietit (Đic-roit) (Mg, Fe) 2 Al 3 [AlSi 5 O 18 ] + Tuamalin (Na, Li, Ca) (Fe 2+ , Mg, Mn, Al) 3 Al 6 [Si 6 O 18 ] (OH, F) 4 [BO 3 ] 3 Rubelit + + + Đravit + + + Indigolit + + + Beniloit BaTi [Si 3 O 9 ] Điopta Cu 6 [Si 6 O 18 ] 6H 2 O + Điopxit CaMg [Si 2 O 6 ] + Spodumen LiAl [Si 2 O 8 [ + + Kunzit + + Hiđenit + + Jadeit (Ngọc Jat) NaAl [Si 2 O 6 ] + + + + + + Nephrit (Ngọc Jat) Ca 2 (Mg, Fe) 5 [Si 4 O 11 ] 2 (OH) 2 + + + Rodonit (Mn, Ca) 5 [Si 5 O 15 ] + + Secpentin Mg 6 [Si 4 O 10 ] (OH) 8 + + + Aganmatolit Al 2 [Si 4 O 10 ] (OH) 2 + + Crizocola Cu 3 [Si 4 O 10 ] (OH) 2H 2 O Charoit K 2 NaC 5 [Si 4 O 10 ] 3 F.3H 2 O Lazurit (Lapi - lazuli) Na 3 Ca[Al SiO 4 ] 3 Cl + + + + Fenpat Amazonit K [AlSi 3 O 8 ] + + Labrado (Ca, Na) [AlSi 3 O 8 ] + + Đá mặt trăng K [AlSi 3 O 8 ] + + Đá mặt trời + + Scapolit mNa 4 [AlSi 3 O 8 ] Cl - n Ca 4 [Al 2 Si 2 O 8 ] (CO) 4 + + Cacbonat Rodocro zit Malach it Azurit Mn [C O 3 ] Cu 2 [C O 3 ] ( O H) 2 Cu 3 [C O 3 ] 2 ( OH) 2 + + + + + + Photphal Apatit Brazilianit Biruza Ca 5 [PO 4 ] 3 F Na 3 Al 3 [PO 4 ] 2 (OH) 4 Cu 3 Al 6 [PO 3 ] ( OH ) 8 5H 2 O + + + + + Các tập h ợ p khoáng tự nhi ê n Ngọc Bích Onic cẩm thạch O pxi d ian + + + + + + Hữu Cơ Hổ phách - C 10 H 10 O + + + Ngọc trai 48 - 92% CaCO 3 (Aragonit) + + + + 4 - 13% vật chất hữu cơ 3 - 4% nước San hô CaCO3 (Canxit) + 1% vật chất hữu cơ) + + + Gagat 60 - 90% C + H 2 O + + Xương động vật, ngà voi Ca 10 [PO 4 ] 6 (OH) 2 + + + CHÚ THÍCH: +++ sử dụng phổ biến ++ thường được sử dụng + ít được sử dụng