TCVN11291:2016

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11291:2016 về Thức ăn chăn nuôi - Xác định hàm lượng asen tổng số - Phương pháp đo màu TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 11291:2016 THỨC ĂN CHĂN NUÔI - X Á C Đ Ị NH HÀM LƯỢNG ASEN T Ổ NG SỐ - PHƯƠNG PHÁP ĐO MÀU Animal teeding stuffs - Determination of total arsenic content - Colorimetric method L ời nó i đầu TCVN 11291:2016 được xây dựng tr ê n cơ sở tham khảo AOAC 957.22 A rsenic (total) in fe eds. Colorimetric Method ; TCVN 11291:2016 d o Viện Chăn nuôi biên soạn, Bộ Nông nghiệp v à Phát triển n ô ng thôn đề ngh ị . T ổ ng cục Tiêu chu ẩ n Đo lường Chất lượng th ẩ m định, Bộ Khoa học và Cô ng nghệ công bố. THỨC ĂN CHĂN NUÔI - X Á C Đ Ị NH HÀM LƯỢNG ASEN T Ổ NG SỐ - PHƯƠNG PHÁP ĐO MÀU Animal teeding stuffs - Determination of total arsenic content - Colorimetric method 1 Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này quy định phương pháp đo màu để xác định hàm lượng asen t ổ ng số trong thức ăn chăn nuôi. 2 Tài liệu viện dẫn Các tài liệu viện dẫn sau r ấ t cần thiết cho việc áp dụng tiêu chuẩn này. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm c ô ng bố th ì áp dụng phiên b ả n được nêu. Đối với c á c tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm c ả các sửa đổi, bổ sung (nếu có). TCVN 6952 (ISO 9498), Thức ăn chăn nuôi- Chu ẩ n bị mẫu thử. 3 Ngu y ên tắc Nung mẫu ở nhiệt độ từ 550° C đến 600° C , hòa tan tro bằng dung dịch axit clohydric (4.4), khử hợp chất asen thành asin, hấp thu asin b ằ ng muối thủy ngân đ ể tạo hợp ch ấ t th ủ y ngân asenua. Cho thủy ngân asenua hiện màu với thuốc th ử amon i molypdat và hydrazin sulfat. Đo màu ở bước sóng th í ch hợp tr o ng dải t ừ 750 n m đến 840 nm. 4 Thuốc thử và vật liệu thử Ch ỉ sử dụng các thuốc thử tinh khiết phân tích và nước cất hoặc nước đã loại ion, trừ khi có quy định khác. 4.1 Dung dịch ch ì axetat [Pb(CH 3 COO) 2 ] b ã o hòa. 4.2 H ồ nh ã o của magie oxit-magie n i trat Cân 75 g magie oxit (MgO) và 105 g magie nitrat ngậm 6 phân tử nước [ Mg ( N O 3 ) 2 . 6H 2 O ], ch í nh xác đến 1 mg, cho vào b ì nh đ ị nh mức 1 l ít , th ê m nước đến vạch và trộn. Khuấy mạnh trước khi cho vào ph ầ n mẫu thử. 4.3 Axit clohydr i c (HCI) đặc, nồng độ từ 36,5 % đến 38,0 % (khối lượng/thể tích). 4.4 Dung d ị ch axit clohydric loãng Pha loãng axit clohydric đặc (4.3) trong nước với tỷ lệ th ể tích 1 : 1. 4.5 Asen trioxit (As 2 O 3 ). 4.6 Dung d ị ch natri hydroxit (NaOH), 10 % (khối lượng/thể tích). 4.7 Dung dịch kali iodua (KI), 15 %. B ả o quản d ung d ị ch trong t ối , thải b ỏ nếu dung dịch chuy ể n sang m à u vàng. 4.8 Dung dịch thiếc (II) clorua (SnCl 2 ) Cân 40g thiếc (II) clorua ngậm hai phân tử nước không chứa asen, ch í nh xác đến 1mg, cho vào bình định mức 100 ml. Hòa tan trong axit clohy d ric đặc (4.3) và th ê m dung dịch này đến vạch. Không s ử d ụng nếu dung dịch đã pha chuyển màu vàng trong dịch chiết mẫu. 4.9 Dung dịch h ấ p thụ Dùng ống đong chia vạch chuy ể n 25 ml d ung dịch thủy ngân clorua (HgCl 2 ) 1,5 % và dùng pipet chuy ể n 3.75 ml dung dịch axit su lf uric 3 M, 3,75 ml dung d ị ch kali permanganat (KMn O 4 ) 0,006 M vào b ì nh định mức 250 ml. Th ê m nước đến vạch 250 ml và trộn. Chu ẩ n bị d ung dịch n à y trong ngày sử dụng. 4.10 Thuốc thử amoni molybdat Cân 1 g amoni molybdat [ (NH 4 ) 2 M oO 4 )], ch í nh xác đến 0,1 mg, cho vào bình định mức 100 ml. Hòa tan b ằ ng dung dịch axit s u l fu ric (H 2 SO 4 ) 2,7 M và th ê m d ung dịch đến vạch. Dung dịch đ ã chu ẩ n bị có th ể bền được vài tuần. Chu ẩ n bị dung dịch axit sulfuric 2,7 M bằng cách pha lo ã ng dung dịch ax i t sul f uric 3 M trong nước theo t ỉ lệ th ể tích 9 : 1. 4.11 Thuốc thử hydrazin sulfat , 0,15 % Cân 0,15 g hydrazin sulfat (N 2 H 4 . H 2 S O 4 ), chính xác đến 0,1 mg, cho vào bình định mức 100 ml. Hòa tan b ằ ng nước và th ê m nước đến vạch. Dung dịch này có th ể bền được vài tuần. 5 Thiết bị, dụng cụ CHÚ Ý: Kh ô ng rửa các thiết bị, dụng cụ thủy tinh bằng ch ấ t t ẩ y rửa, v ì ch ú ng có thể g â y nhiễu cho việc hiện màu. Sử dụng các thiết bị, dụng cụ thông thường của phòng th í nghiệm v à cụ th ể nh ư sau: 5.1 Cân phân tích, có th ể cân ch í nh xác đến 0,1 mg. 5.2 Cân phân tích , có thể cân ch í nh xác đ ế n 1 mg. 5.3 B ì nh đ ịnh mức , dung tích 50 ml, 100 ml, 250 ml, 1000 ml. 5.4 Ố ng ly tâm , được đánh d ấu ở 50 ml. 5.5 Bình nón , dung tích 125 ml và 150 ml. 5.6 P i pet . 5.7 Chén nung , dung tích 70 ml. 5.8 Lò nung , có th ể duy tr ì ở 550 ° C đến 600 ° C 5.9 Que khu ấ y thủy tinh. 5.10 Giấy l ọc W hatman , số 30. 5.11 Nồi cách thủy đun sôi . 5.12 Thiết bị giải phóng asin Tại một đầu ống nghiệm th ủ y tinh đường kính trong 6 mm, uốn một đoạn 10 cm với góc 120° và tại đầu còn tại uốn một đoạn 15 cm với g ó c 60°. Ch è n bông thủy tinh đ ã tẩm ch ì axetat b ã o hòa (4.1) v à o đầu ống ngắn và cắm vào nút cao su đặt ở miệng b ì nh nón 125 ml sao cho đoạn cuối của ống thò ra khỏi nút. Ch è n đầu ống còn lại bằng b ô ng thủy tinh không tẩm ch ì axetat và dù ng ống cao su n ố i với thủy tinh khác có phần cuối được thu h ẹ p, sao cho chạm tới đáy của b ì nh đ ị nh m ứ c cổ rộng dung tích 50 m l , tốt nh ấ t là ố ng ly tâm 50 ml, đánh dấu chính xác 50 ml và ở xấp x ỉ 20 ml. 5.13 M á y đo màu , đo ở bước sóng từ 750 nm đến 840 nm. 6 L ấ y mẫu M ẫ u g ử i đến ph ò ng thử nghiệm phải đúng là mẫu đại diện. Mẫu không b ị hư hỏng hoặc thay đ ổi trong suốt quá trình vận chuyển hoặc bảo qu ả n. Việc lấy mẫu không quy định trong tiêu chu ẩ n này, nên l ấ y mẫu theo TCVN 4325 (ISO 6497) Thức ăn chăn nu ôi - Lấy m ẫ u. 7 Chu ẩ n bị mẫu th ử Chuẩn bị mẫu th ử theo TCVN 6952 (ISO 9498). 8 Cách tiến hành 8.1 Chuẩn bị dung dịch thử Cân phần mẫu th ử đã nghiền có chứa lượng asen không lớn h ơ n 50 m g (trừ khi l ấ y mẫu từ dung dịch đã ph â n h ủ y), chính xác đến 1 mg, cho vào chén nung 70 ml (5.7). Th ê m khoảng 10 ml hồ nhão đã trộn đều (4.2) và một lượng nước vừa đủ để trộn đ ư ợc kỹ b ằ ng que khuấy (5.9). Nếu sử dụng phần mẫu thử lớn hơn 2,5 g th ì t ă ng lượng hồ nhão của magie ox i t-magie nitrat (4.2 ) và sử dụng chén n ung c ó kích thước lớn hơn. Tráng rửa que khuấy, s ấ y khô mẫu ở 100 °C. Nung từ 2 h đến 4 h ở nhiệt độ từ 550 ° C đến 600 ° C trong lò nung (5.8). Chú ý không để thất tho á t tro. Để nguội rồi làm ẩ m tro b ằ ng nước. Th ê m kho ả ng 15 ml d ung d ị ch axit clohydr i c (4.4) và đậy chén nung b ằ ng mặt k í nh đồng hồ. Để y ê n qua đ ê m hoặc để trong n ồi cách thủy (5.11), thỉnh thoảng l ắ c đến khi tro hòa tan hoàn toàn. Lọc qua giấy lọc W hatman số 30 (5.10) cho vào bình nón 125 m l (5.5). Tráng rữa giấy lọc nhiều l ầ n b ằ ng một lượng nước nóng vừa đ ủ để thu được phần d ị ch lọc khoảng 60 ml. 8.2 Dựng đường chu ẩ n C â n 0,660 g asen t rioxit (4.5), chính xác đến 0,1 mg, cho vào b ì nh định mức 1 lít. Hòa tan trong 25 ml dung dịch natri hydrox i t 10 % (4.6), th ê m nước đến vạch. Pha lo ã ng 10 m l dung dịch trên b ằ ng nước đến 1 lít (1 ml dung d ị ch này chứa 5 m g As). Chuyển các lượng 0 ml, 2 ml, 4 m l , 6 ml, 8 ml, 10 ml, 12 ml v à 14 ml dung d ị ch đã pha lo ã ng vào các b ì nh n ó n 125 m l (5.5). Thêm vào mỗi b ì nh khoảng 60 ml nước và tiến hành theo 8.3. Dựng đường chuẩn của độ hấp thụ theo số microgam asen. 8.3 Giải phóng asin Bổ sung khoảng 10 ml axit clohydric (4.3), 2 m l dung dịch kali iodua (4.7) và 0,5 m l dung dịch thiếc (II) clorua (4.8) v à o dung dịch thử đựng trong b ì nh nón (xem 8.2). Xoay bình, gia nhiệt trong nồi cách thủy (5 . 11) khoảng 5 min và l àm nguội. Chu ẩ n b ị thiết b ị giải ph ó ng asin (5.12), dùng khoảng 20 m l dung d ị ch h ấ p thụ (4.9) trong b ì nh định mức 50 ml (5.3) hoặc ống l y tâm đánh dấu vạch 50 ml. Th ê m khoảng 5 g đến 6 g kẽm cỡ hạt 30 mesh vào dung d ị ch đ ã phân hủy, đậy nhanh nút c ó ống thủy tinh vào b ì nh nón và đặt ống phân phối v à o đ á y b ì nh đ ị nh mức hoặc ống ly tâm sao cho có ít bọt khí nhất. Dùng v à i giọt nước để kiểm tra độ kín c ủ a nút và b ì nh nón. Ố ng nối th ủ y tinh phải đủ l ớ n sao cho b ọ t khí không mang sang các hợp ch ấ t chì từ n ú t bông thủy tinh đ ã t ẩ m vào bình hấp thụ. 8.4 Phát triển màu và đo màu Sau khoảng 30 min, tháo ống cao su, để ống phân phối trong b ì nh thu nhận sao cho tất c ả th ủ y ng â n asenua đều tiếp xúc được với thuốc thử hiện m à u. Thêm 1,0 ml thuốc thử amoni molybdat (4.10), trộn kỹ bằng không khí thổi qua ống phân phối. Thêm 1,0 ml thuốc th ử hydrazin sul f at (4.11) và trộn lại. Làm nóng dung dịch trên nồi cách thủy (5.11) khoảng 20 min. Tráng ố ng phân ph ố i b ằ ng n ư ớc và rú t ố ng ra. L à m nguội dung dị ch đến nhiệt độ phòng, pha lo ã ng đến 50 ml và trộn. Lọc dung d ị ch qua nút bông thủy tinh để tr ê n phễu hoặc cho ly tâm. CHÚ Ý: K hôn g dùng giấ y lọc v ì m à u sẽ b ị hấp thụ. Đọc giá trị độ hấp t hụ của dịch chiết mẫ u so với nư ớ c ở bước s ó ng th í ch hợp trong dải từ 750 nm đến 840 nm. 9 Tính k ế t quả Hàm lượng asen có tr o ng phần mẫu thử, X o , t í nh bằng miligam trên kilogam (mg/kg), theo công thức sau: X o = Trong đ ó: C là lượng asen có trong phần mẫu thử, tính bằng microgam ( m g), xác định được từ đường chu ẩ n (xem 8.2); w l à khối lượng phần mẫu thử, t í nh bằng gam (g). Hàm lượng chất hóa d ược có chứa asen có trong phần mẫu thử, X, t í nh b ằ ng miligam trên kilogam (mg/kg), theo công thức sau: X = X o x F Trong đó: F l à hệ số chuyển đổi từ asen v ề ch ấ t hóa dược chứa asen (bằng t ỉ lệ giữa khối lượng phân t ử chất hóa dược so với khối lượng nguyên tử asen): V ớ i axit arsanilic. F = 2, 9 0 Với arsenosobenzen, F = 2,24 Với axit 3-ni t ro-4-hydroxyphenylarsonic, F = 3,51 Với axit 4-nitrophenylarsonic, F = 3,30 Với axit p -ureidobenzenearsonic, F = 3,47. 10 Báo cáo thử nghiệm Báo cáo t hử nghiệm phải ghi rõ: a) mọi th ô ng tin cần thiế t để nhận biết đ ầ y đ ủ về mẫu thử; b) phương pháp l ấ y mẫu đã sử dụng, nếu biết; c) phương pháp thử đ ã dù ng, viện dẫn tiêu chu ẩ n n à y; d) t ấ t c ả các chi tiết thao tác kh ô ng quy định trong tiêu chu ẩ n này, hoặc t ù y chọn cùng với các ch i tiết b ấ t thường nào khác có thể ảnh hưởng đến k ế t quả; e) k ế t quả thử nghiệm thu được.