TCVN11187-1:2015

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11187-1:2015 (ISO 8636-1:2000) về Điều kiện kiểm máy phay kiểu cầu - Kiểm độ chính xác - Phần 1: Máy kiểu cầu cố định (kiểu cổng) TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 11187-1:2015 ISO 8636-1:2000 ĐIỀU KIỆN KIỂM MÁY PHAY KIỂU CẦU - KIỂM ĐỘ CHÍNH XÁC - PHẦN 1: MÁY KIỂU CẦU CỐ ĐỊNH (KIỂU CỔNG) Mach i ne tools - Test conditions for bridge-type milling mach i nes - Test i ng of the accuracy - Part 1: Fixed bridge (portal-type) machines Lời nói đầu TCVN 11187-1:2015 hoàn toàn tương đương với ISO 8636-1:2000. TCVN 11187-1:2015 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC 39 Máy công cụ biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Bộ TCVN 11187 (ISO 8636) Điều kiện kiểm máy phay kiểu cầu - Kiểm độ chính xác bao gồm các ph ầ n sau: - TCVN 11187-1:2015 (ISO 8636-1:2000) Phần 1: Máy kiểu cầu cố định (kiểu cổng); - TCVN 11187-2:2015 (ISO 8636-2:2007) Phần 2: Máy kiểu c ổ ng di động được (ki ể u khung cổng) . ĐIỀU KIỆN KIỂM MÁY PHAY KIỂU CẦU - KIỂM ĐỘ CHÍNH XÁC - PHẦN 1: MÁY KIỂU CẦU CỐ ĐỊNH (KIỂU CỔNG) Machine tools - Test conditions for bridge-type milling machines - Testing o f the accuracy - Part 1: Fixe d bridge (portal-type) machines 1. Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này qui đ ị nh các phép kiểm hình học, các phép kiểm gia công và các phép kiểm để kiểm tra độ chính xác và khả năng lặp lại định vị của các trục điều khiển số đối với các máy phay kiểu cầu thông dụng, độ chính xác thường c ó một cầu cố định (kiểu cổng), có tham chiếu tiêu chuẩn TCVN 7011-1 (ISO 230-1) và TCVN 7011-2 (ISO 230-2). Tiêu chuẩn này cũng qui định d ung sai thích hợp tương ứng cho các phép kiểm đó. Tiêu chuẩn này áp dụng được cho các máy có các bàn máy di động được và các trụ máy kép cố định. Tiêu chuẩn này không áp dụng cho các máy trụ máy đơn (mặt bên h ở ) và có các bàn máy cố định và các trụ di động được. Tiêu chuẩn n à y chỉ áp dụng đ ể kiểm tra xác nhận độ chính xác của máy, không áp dụng để kiểm vận hành máy (độ rung, độ ổ n bất thường, chuyển động giật cục của các bộ phận, ...) và cũng không áp dụng để kiểm đặc tính của máy (như tốc độ quay, lượng chạy dao, ...), các phép kiểm này thường được thực hiện trước khi kiểm độ chính xác. Tiêu chuẩn này đưa ra các thuật ngữ sử dụng cho các bộ phận ch í nh của máy và ký hiệu các trục phù hợp với ISO 841 [1] . CHÚ THÍCH: Phụ lục A đưa ra các thuật ngữ tương đương b ằ ng tiếng Đức và tiếng Ý. 2. Tài liệu viện dẫn Các tài liệu viện dẫn sau là cần thiết cho việc áp dụng tiêu chuẩn n à y. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố th ì áp dụng b ả n được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm c ô ng bố th ì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi (nếu có). TCVN 7011-1:2007 (ISO 230-1:1996) Qui tắc kiểm m á y công cụ - Phần 1: Độ chính xác hình học của m á y khi vận hành trong điều kiện không tải hoặc gia công tinh; TCVN 7011-2:2007 (ISO 230-2:1997) Qui tắc kiểm máy công cụ - Phần 2: Xác định độ chính x á c v à kh ả năng lặp lại định vị của các trục điều khiển số. 3. Định nghĩa và mô tả Tiêu chuẩn này áp dụng các định nghĩa sau. 3.1 . Định nghĩa các quy trình gia công mà máy có thể thực hiện 3.1.1 . Nguyên công phay (milling operation) Nguyên công gia công bao gồm việc loại bỏ vật liệu bằng một dụng cụ cắt quay tròn được gọi là “dao phay” với nhiều kiểu khác nhau. CHÚ THÍCH: Nguyên công phay điển hình ch ủ yếu gồm phay mặt hoặc phay mặt đầu. Các dụng cụ cắt được g á l ắ p trong mặt c ô n trục ch í nh hoặc trên mặt trước trục chính. 3.1.2 . Nguyên công doa (boring operation) Nguyên công bao gồm việc gia công các đường kính của các lỗ dạng trụ, côn, không thông hoặc thông tới c ỡ kích thước yêu cầu. 3.1.3 . Nguyên công khoan và ta rô (drilling and tapping operations) Nguyên công bao gồm việc khoan và/hoặc ta rô các lỗ không thông hoặc thông. 3.2 . Định nghĩa và phân loại các máy phay k i ểu cầu cố định 3.2.1 . Định nghĩa 3.2.1.1 . Định nghĩa Máy phay kiểu c ầ u cố định (kiểu cổng) ( fixed bridge-type (portal-type) milling machine) Máy c ó trụ kép với một hoặc nhiều ụ trục chính thẳng đứng được lắ p trên xà ngang (cross-rail), nằm phía trên một bàn máy chỉ có một hành trình dọc (trục X). CHÚ THÍCH: Các ụ trục chính n ằ m ngang bổ sung có thể được lắp trên các trụ m á y. Các đường tâm trục chính n ằ m ngang có thể có khả năng xoay nghiêng. 3.2.2 . Phân loại Các máy này được phân loại thành hai kiểu phụ thuộc vào kết cấu của ch ú ng: - Các máy phay kiểu cầu có một xà ngang thay đổi được độ cao và một cầu hoặc thanh giằng giữa các trụ máy; - Các máy phay kiểu cầu có một xà ngang với độ cao cố định có thể thay thế cầu hoặc thanh giằng. 3.3 . Mô t ả các bộ phận chính Các bộ phận chính của m á y được mô tả dưới đây. Chữ số chỉ thị trong ngoặc đơn được thể hiện và gi ả i thích ở 4.1. 3.3.1 . Băng máy và bàn máy Băng m á y (1) l à khối đ ế cố định của máy, nó có thể là kết cấu của nhiều chi tiết. Băng m á y đỡ bàn máy (3) chuyển động song song với đường t â m chính của băng máy. 3.3.2 . Trụ máy, xà ngang và cầu hoặc thanh giằng Các trụ máy (4) và (5) tạo thành khung th ẳ ng đứng của máy và được cố định trên thành của băng máy. Các trụ máy có thể được lắp ghép với các đường hướng thẳng đứng đế phù hợp vớt ụ phay bên (9) với đường tâm trục chính nằm ngang hoặc nghiêng. Thanh giằng (10) là một thanh cố định kết nối hai trụ máy tại đ ỉ nh hoặc gần đỉnh. Xà ngang (7) c ó đường tâm chính song song v ớ i mặt phẳng b à n máy v à được lắp ghép với các đường hướng tr ê n nó có một hoặc nhiều ụ phay (8), với trục chính thẳng đứng hoặc xoay nghiêng được, có th ể chuy ể n động. Xà ngang c ó độ cao thay đổi được, có thể chuy ể n động lên và xuống theo đường hướng thẳng đứng (6) trên các trụ máy. Trong trường hợp các máy có một xà ngang với độ cao cố định, xà ngang thứ hai cũng có thể được lắp chặt vào các trụ máy và có thể thay thế thanh giằng. 3.3.3 . Ụ phay Các ụ phay này bao gồm trục chính v à cơ cấu dẫn động v à phương tiện đ ể gá lắp ch ú ng trên xà ngang hoặc trụ máy. Trong một số trường hợp, trục chính có thể được gá lắp trong một đầu trượt hoặc ống mang và dẫ n hướng (12) với chuyển động chạy dao cho các nguyên công khoan hoặc doa. 3.3.4 . Chuyển động cắt Chuyển động cắt được thực hiện bởi các trục chính và cơ cấu dẫn động của các ụ phay. 3.3.5 . Chuyển động chạy dao Các chuyển động chạy dao sau đây có thể được đưa ra với một tốc độ chạy dao không đổi hoặc thay đổi: - Chuyển động ngang của bàn máy; - Chuy ể n động ngang của các ụ phay trên xà ngang hoặc chuyển động thẳng đứng của các ụ b ê n; - Chuyển động thẳng đứng của các đầu trượt trục chính hoặc các ống mang và dẫn hướng trục chính (nếu có). CHÚ THÍCH 1: N ó i chung, hành trình nhanh l à sẵn có để bổ sung chuyển động chạy d ao. CHÚ THÍCH 2: Chuyển động thẳng đứng của xà ngang (nếu có) thường l à chuyển động định vị. 4. Thuật ngữ và ký hiệu các trục 4.1 . Thuật ngữ Xem Hình 1 và Bảng 1. Hình 1 - Máy phay kiểu cầu cố định (kiểu cổng) với xà ngang có độ cao thay đ ổi B ả ng 1 - Thuật ng ữ Số tham chiếu Tiếng Việt Tiếng Anh Tiếng Pháp 1 Băng máy Bed Banc 2 Đường hướng, băng máy Slideways, bed Glissière d u banc 3 Bàn máy (bề mặt kẹp) Table (clamping sur f ace) Table (sur f ace de bridage) 4 Trụ máy phía trái Left-hand co l umn Montant gauche 5 Trụ máy ph í a phải Right-hand column Montant droit 6 Đường hướng, trụ máy ph í a phải v à trụ máy phía tr ái Slideway, right-hand and l e ft-hand co l umn Glissière des montants droit et gauche 7 Xà ngang ( d i động được, cố định) Cross-rail (movable, fixed) Traverse (mobile, fixe) 8 Ụ phay thẳng đứng Vertical milling hea d T ê te de f raisage verticale 9 Ụ phay nằm ngang Horizontal mill i ng head T ê te de f raisage horizontale 10 Thanh giằng Tie-piece Entretoise 11 Đường trượt đáy (bàn trượt) Bottom slide (saddle) Cuirasse 12 Đầu trượt Quil l (ram) Coulisseau (fourreau) 13 Dụng cụ cắt ( dao phay) Tool (milling cutter) Outil ( f raise) 14 R ã nh chữ T chuẩn Re f erence T-slot Rainure de r éfé rence 4.2 . Ký hiệu các trục Xem các Hình 2 đ ế n 5. a) Một ụ trục chính phay nghiêng xoay theo trục A, được đặt trên xà ngang v à một ụ trục chính phay nghiêng theo trục D, được đặt trên trụ máy phải hoặc trái b) Hai ụ phay trên xà ngang Hình 2 - Kiểu 1: Máy có hai ụ phay Hình 3 - Kiểu 2: Máy có ba ụ phay H ì nh 4 - Kiểu 3: Máy có một ụ phay trên xà ngang Hình 5 - Kiểu 4: Máy có một ụ phay trên xà ngang xoay trên các trục C và A 5. Lưu ý ban đầu 5.1 . Đơn vị đo Trong tiêu chuẩn này, tất cả các kích thước thẳng, các sai lệch và các dung sai lương ứng được tính bằng milimét; các kích thước góc được tính bằng độ, các sai lệch góc v à các dung sai tương ứng chủ yếu được biểu thị bằng các tỉ số, nhưng trong một số trư ờ ng hợp, để cho rõ ràng dễ hiểu có thể sử dụng đơn vị micrôradian hoặc giây (cung) . Cần l ưu ý sự tương đương của các biểu thức sau: 0,010/1000 = 10 m rad » 2 ” 5.2 . Tham chiếu TCVN 7011-1 (ISO 230-1) Đ ể áp dụng tiêu chuẩn này, cần tham chiếu TCVN 7011-1 (ISO 230-1), đặc biệt đối với việc lắp đặt máy trước khi kiểm, làm nóng trục chính và các bộ phận chuyển động khác, mô tả các phương pháp đo và độ chính xác khuyến nghị của thiết bị kiểm. Trong ô “Quan sát và tham chiếu” của các phép kiểm được mô tả trong các điều dưới đây, các hướng dẫn được kèm theo bằng việc tham chiếu nội dung tương ứng của TCVN 7011-1 (ISO 230-1) trong các trường hợp phép kiểm được đề cập tuân theo các điều kiện kỹ thuật của TCVN 7011-1 (ISO 230-1). 5.3 . Đi ề u kiện nhiệt độ Điều kiện nhiệt độ trong suốt các phép kiểm phải được quy định theo thỏa thuận giữa nhà c u ng cấp/nhà sản suất và người sử dụng. 5.4 . Trình tự kiểm Trình tự các phép kiểm được trình bày trong tiêu chuẩn này không qui định thứ tự kiểm thực tế. Để thực hiện việc lắp đặt các dụng cụ đo hoặc đồng hồ đo dễ dàng, có thể thực hiện các phép kiểm theo thứ tự bất kỳ. 5.5 . Thực hiện các phép kiểm Khi kiểm máy, không phải lúc nào cũng cần thiết hoặc có thể thực hiện tất cả các phép kiểm được mô tả trong tiêu chuẩn này. Kh i kiểm nghiệm thu, người sử dụng lựa chọn các phép kiểm có liên quan đến các bộ phận và/hoặc các đặc tính của máy mà họ quan tâm theo thỏa thuận với nhà sản xuấ t/ nhà cung cấp. Các phép kiểm này phải được qui định r õ ràng khi đặt hàng mua máy. Viện dẫn tiêu chuẩn này cho kiểm nghiệm thu mà không qui định các phép kiểm được tiến hành và không có sự thỏa thuận về chi phí liên quan, không thể được xem là ràng buộc đối với bất kỳ bên nào tham gia hợp đồng. 5.6 . Dụng cụ đo Các dụng cụ đo được ch ỉ dẫn trong các phép kiểm được mô tả trong các điều dưới đây chỉ l à các ví dụ. Có thể sử dụng các dụng cụ đo khác có cùng đại lượng đo và tối thiểu phải có cùng độ chính xác. 5.7 . Dung sai nhỏ nhất Khi thiết lập dung sai cho một chiều d à i đo khác so với giá trị cho trong tiêu chuẩn này (xem 2.3.1.1 của TCVN 7011-1:2007 (ISO 230-1:1996)), thì phải lưu ý r ằ ng giá tr ị nh ỏ nhất của dung sai là 0,005 mm. 5.8 . Kiểm gia công Kiểm gia công ch ỉ được thực hiện với gia công tinh. Tránh kiểm với gia công thô vì chúng có thể sinh ra l ực cắt đáng kể. 5.9 . Kiểm sự định vị Các phép kiểm sự định vị đối với các máy điều khiển số phải tham chiếu theo TCVN 7011-2 (ISO 230-2). Các dung sai trong tiêu chuẩn này ch ỉ cho đối với một số thông số. Việc trình bày các kết quả kiểm phải tuân theo TCVN 7011-2 ( ISO 230-2). 6. Kiểm hình học Các giá trị dung sai được giới hạn cho các máy có cỡ kích thước bàn máy lên đến 3000 mm x 10 000 mm. Nếu máy vượt quá cỡ kích thước này về chiều d ài hoặc chiều rộng, dung sai phải theo thỏa thuận giữa nhà cung cấp/nhà sản xuất và người sử dụng. 6.1. Các trục tọa độ của chuyển động Đối tượng G1 Ki ể m độ th ẳ ng của chuyển động bàn m á y (trục X) trong m ặ t ph ẳ ng nằm ngang XY (EYX). Sơ đồ Dung sai 0,02 đối với chiều dài đo đến 2000 Đối với mỗi lượng t ă ng thêm 1000 với chiều dài vượt quá 2000, cộng thêm 0,01 vào dung sai tương ứng trước Dung sai lớn nhất: 0,10 Dung sai cục bộ: 0,01 đối với chiều dài đo 1000 Sai l ệch đo được Dụng cụ đo K í nh hiển vi và dây căng hoặc các phương pháp quang h ọ c khác Quan sát và tham chiếu TCVN 7011-1:2007 (ISO 230-1:1996) 5.2.3.2.1 2, 5.2.3.2.1 . 3 và 5.2.3.2.1.4 Nếu sử dụng kính hiển vi và dây căng, kính hiển vi phải được lắp trên ụ trục chính, dây căng phải được cố định vào từng đầu của bàn máy song song 1) với chuyển động theo trục X của bàn máy. Dịch chuyển bàn máy theo phương trục X và ghi lại các giá trị đọc. Nếu sử dụng các phương pháp quang học, tấm bia phải được đặt trên đầu mút trục chính hoặc trên ụ gần với trục chính. Đường chữ thập được chỉnh đặt trên bàn máy song song với chuyển động theo phương trục X của bàn máy và được ch ỉ nh thẳng hàng theo phương ngang với tấm bia. Dịch chuyển b à n máy theo phương trục X và ghi lại các giá trị đọc. 1) Song song nghĩa là: Các giá trị đọc của kính hiển vi hoặc đường chữ thập tại c ả hai đầu mút của chuy ể n động là giống nhau. Trong trư ờ ng hợp này, ch ê nh lệch l ớ n nh ấ t của các giá trị đọc cho sai lệch độ th ẳ ng. Đối tượng G2 Kiểm các sai lệch góc chuy ể n động của bàn máy (trục X) : a) Trong mặt phẳng thẳng đứng ZX (EBX: lắc dọc); b) Trong mặt phẳng thẳng đứng YZ (EAX: lắc xoay); c) Trong mặt phẳng nằm ngang XY (ECX: lắ c ngang). Sơ đ ồ Dung sai a) và c) b) X £ 4000 0,04/1000 0,02/1000 X > 4000 0 , 06/1000 0,02/1000 Dung sai cục bộ: 0,02/1000 cho chiều dài đo 1000 Sai lệch đo được X = … a) b) c) Dụng cụ đo a) Ni vô chính xác hoặc các dụng cụ đo sai lệch góc kiểu quang học b) Ni vô chính xác c) Các dụng cụ đo sai lệch góc kiểu quang học Quan sát và tham chiếu TCVN 7011-1:2007 (ISO 230-1:1996) 5 . 2 . 3 . 1 . 3 và 5 . 2 . 3 . 2 . 2 Ni vô hoặc dụng cụ đo phải được đặt trên bộ phận di động được: a) (EBX: lắc dọc) trong phương trục X, chỉnh đặt một cách thẳng đứng; b) (EAX: lắc xoay) trong phương trục Y, chỉnh đặt một cách thẳng đứng; c) (ECX: lắc ngang) trong phương trục X, chỉnh đặt ống tự chuẩn trực nằm ngang. Nếu chuyển động trục X gây ra sai lệch góc của cả ụ trục chính và bàn kẹp gia công, phải thực hiện các phép đo độ chênh lệch của hai dịch chuyển góc này. Nếu đo chênh lệch được áp dụng, ni vô chuẩn nên được đặt trên ụ trục chính, và ụ trục chính ph ải ở vị trí giữa của kho ả ng hành trình của nó. Các phép đo phải được thực hiện tại ít nhất 5 vị trí cách đều nhau dọc theo hành trình, theo cả hai chiều chuyển động. Độ chênh lệch giữa giá trị đọc lớn nhất và nhỏ nhất không được vượt quá giá trị dung sai. Đối với các phép kiểm a) và b), dụng cụ đo phải được đặt tại hai đầu bàn máy và nếu có thể tại giữa bàn máy. Dụng cụ đo được đặt tại một đầu bàn máy d ò ra các đặc tính của một nửa băng máy. Dụng cụ đo được đặt tại vị trí giữa bàn máy phát hiện ra các sai lệch khác nhau từ các dụng cụ đo được đặt tại cả hai đầu bàn máy. Đối tượng G3 Kiểm độ thẳng chuyển động ngang của ụ phay (trục Y): a) Trong mặt phẳng nằm ngang XY (EXY); b) Trong mặt phẳng thẳng đứng YZ (EYZ). Sơ đồ Dung sai Đối với a) và b) 0,02 đối với chiều dài đo đến 1000 Đối với mỗi lượng tăng thêm 1000 với chiều dài vượt quá 1000, cộng thêm 0,01 vào dung sai tương ứng trước Dung sai lớn nhất: 0,04 Dung sai cục bộ: 0,01 đối với chiều dài đo 500 Sai lệch đo được a) b) Dụng cụ đo Th ư ớc ki ể m thẳng, đồng hồ so có mặt số/giá đỡ và các căn mẫu hoặc các phương pháp quang học h oặ c kính hiển vi và dây căng (ch ỉ đ ố i v ớ i phép đo trong mặt phẳn g nằm ngang) Quan sát và tham chiếu TCVN 7011-1:2007 ( ISO 230-1:1996) 5.2.3.2.11, 5.2.3.2.1.2 và 5.2.3.2.1.3 Cố định xà ngang ở vị trí giữa độ cao và di chuyển bàn máy đến vị trí giữa hành trình. Đặt một thước kiểm thẳng trên bàn máy, song song 1) với chuyển động theo trục Y của ụ phay; nằm ngang đối với a) và thẳng đứng đối với b). Gắn một đồng hồ so có mặt số vào ụ phay. Đầu dò đồng hồ so có mặt số phải vuông góc mặt chuẩn c ủ a thước kiểm thẳng. Di chuyển ụ phay theo phương trục Y đi qua chiều dài đo 2 ) và ghi lại các giá trị đọc. 1 ) Song song nghĩa là: Các giá trị đọc của đ ồ ng hồ so có mặt số t iếp xúc với thước kiểm thẳng tại cả hai đầu của dịch chuy ể n là có cùng giá tr ị, trong trư ờ ng hợp này, độ chênh lệch của các giá trị đọc cho sai lệch độ th ẳ ng. 2 ) Chi ề u d à i đo thường là chiều d ài giữa hai tr ụ máy (không phải chi ề u dài to à n bộ của xà ngang). Trong các tr ư ờng hợp khác, chiều dài đo phải được thỏa thuận giữa nhà cung c ấ p/nhà sản xu ấ t và người sử dụng. Đối tượng G4 Kiểm các sai lệch góc chuyển động ngang của ụ phay (trục Y): a) Trong mặt phẳng thẳng đứng YZ (EAY: lắc dọc); b) Trong mặt phẳng thẳng đứng ZX (EBY: lắc xoay); c) Trong mặt phẳng nằm ngang XY (ECY: lắc ngang). Sơ đồ Dung sai Đối với a), b) và c): 0,04/1000 Dung sai cục bộ: 0,02/1000 cho chiều dài đo 300 Sai lệch đo được a) b) c) Dụng cụ đo a) Ni vô chính xác hoặc các dụng cụ đo sai lệch góc kiểu quang học b) Ni vô chính xác c) Các dụng c ụ đo sai lệch g ó c kiểu quang học Quan sát và tham chiếu TCVN 7011-1:2007 (ISO 230-1:1996) 5.2.3.1.3 và 5.2.3.2 . 2 Ni vô hoặc dụng cụ đo phải được đặt trên bộ phận di động được: a) (EAY: lắc dọc) trong phương trục Y, chỉnh đặt một cách thẳng đứng; b) (EBY: lắc xoay) trong phương trục X, chỉnh đặt một cách thẳng đứng; c) (ECY: lắc ngang) trong phương trục Y, chỉnh đặt ống tự chuẩn trực nằm ngang. Nếu chuyển động trục Y gây ra sai lệch góc của cả ụ trục chính và bàn kẹp gia công, phải thực hiện các phép đo độ chênh lệch của hai dịch chuyển góc này. Nếu đo độ chênh lệch được áp dụng, ni vô chuẩn nên được đặt trên b à n kẹp gia công, và bàn máy phải ở vị trí giữa của khoảng hành trình của nó. Các phép đo phải được thực hiện tại í t nhất 5 v ị trí cách đều nhau dọc theo hành trình, theo cả hai chiều chuyển động. Độ chênh lệch giữa giá trị đọc l ớ n nhất và nhỏ nhất không được vượt quá giá trị dung sai. Đối tượng G5 Kiểm độ vuông góc giữa chuyển động bàn máy (trục X) và chuyển động ngang của ụ phay (trục Y). Sơ đ ồ Dung sai 0,03 đối với chiều dài đo 1000 với chiều rộng bàn máy đến 3000 CHÚ THÍCH: Trong trường hợp chi ề u rộng bàn máy lớn hơn 3000, giá trị dung sai theo thỏa thuận giữa nhà cung cấp/nhà sản xuất v à người s ử dụng. Sai lệch đo được Dụng cụ đo Thước kiểm thẳng, ke vuông và đồng hồ so có mặt s ố Quan sát và tham chi ế u TCVN 7011-1:2007 (ISO 230-1:1996) 5.5.2.2 . 4 Khóa xà ngang ở vị trí giữa hành trình. Gắn một đồng hồ so vào ụ phay. Chỉnh thẳng một thước kiểm thẳng song song 1) với chuyển động bàn máy (trục X) trong mặt phẳng n ằm ngang. Ấ n một cạnh của ke vuông tựa vào thước kiểm thẳng và chỉnh đặt đồng hồ so có mặt số tựa vào cạnh còn lại của ke vuông. Di chuy ể n ụ phay đi qua chiều dài đo 2) và đọc các số ch ỉ tại ít nhất 5 vị trí cách đều nhau. Ghi lại chênh lệch lớn nhất của các giá trị đọc. Đối với phép đo chính xác hơn, xoay ke vuông góc 180 o và lặp lại phép kiểm theo trình tự tương tự. Tính giá trị trung bình tại từng vị trí đo, và ghi lại chênh lệch lớn nhất. Nếu chiều rộng bàn máy vượt quá 2000 mm, các phép kiểm phải được lặp lại tại các vị trí khác nhau ngang qua chiều rộng bàn máy. 1) Song song nghĩa là: Các giá trị đọc của đồng hồ so c ó mặt số tiếp xúc với thước kiểm thẳng tại cả hai đầu của dịch chuyển l à có cùng giá trị, trong trường hợp n à y, độ ch ê nh lệch lớn nhất của các giá trị đọc cho sai lệch độ th ẳ ng. 2) Chiều dài đo t h ườ ng là chiều dài giữa hai trụ máy (không phải chiều dài to à n bộ của xà ngang). Trong các trường hợp khác, chiều dài đo phải được thỏa thu ậ n giữa nhà cung cấp/nhà sản xuất v à người sử dụng. Đối tượng G6 Kiểm độ vuông góc giữa chuyển động thẳng đứng của ụ phay (trục Z) và a) Chuyển động của bàn máy (trục X); b) Chuyển động ngang của ụ phay (trục Y). CHÚ THÍCH: Phép kiểm này cũng áp dụng thích hợp cho các ụ phay th ẳ ng đứng phụ trên xà ngang. Sơ đ ồ Dung sai Đối với a) và b) 0,02 cho chiều dài đo 300 Sai lệch đo được a) b) Dụng cụ đo Ke vuông dạng trụ, tấm kiểm, các căn mẫu điều chỉnh được và đồng hồ so có mặt số Quan sát và tham chiếu TCVN 7011-1:2007 (ISO 230-1:1996) 5.5.2.2 . 4 Đặt một tấm kiểm trên bàn máy và điều chỉnh bề mặt trên của nó song song với cả hai chuyển động các trục X và Y. Định vị trí ke vuông dạng trụ trên tấm kiểm. Gắn một đồng hồ so có mặt số vào trục chính phay nếu trục chính có th ể kh ó a được, n ế u không thì gắn vào ụ phay gần với trục chính và khóa bàn trượt ụ phay (trục Y ) vào xà ngang. Áp đầu dò của đồng hồ so có mặt số vào ke vuông dạng trụ theo phương trục X và di chuyển ụ đi qua chiều dài đo a 1 a 2 và ghi lại chênh lệch lớn nhất của các giá trị đọc của đồng hồ so có mặt số. Để phép đo chính xác hơn, xoay ke vuông dạng trụ góc 180 o và lặp lại phép kiểm theo trình tự tương tự. Tính giá trị trung bình tại từng vị trí đo, và ghi lại chênh lệch lớn nhất. Tiếp đó kiểm theo phương trục Y trên chiều dài đo b 1 b 2 . Đối với một máy lớn, có thể thực hiện phép kiểm tại vị trí giữa và tại hai vị trí biên của xà ngang. Đối tượng G7 Kiểm độ vuông g ó c giữa chuyển động thẳng đứng của xà ngang (trục W hoặc R) v à a) Chuyển động của bàn máy (trục X); b) Chuyển động ngang của ụ phay (trục Y). Sơ đồ Dung sai Đối với a) và b) 0,02 cho chiều dài đo 500 Sai lệch đo được a) b) Dụng cụ đo Đồng hồ so có mặt số, ke vuông dạng trụ, tấm kiểm và các căn mẫu điều chỉnh được Quan sát và tham chiếu TCVN 7011-1:2007 (ISO 230-1:1996) 5.5.2.2 . 4 Đặt một tấm kiểm trên bàn máy và điều chỉnh bề mặt trên của nó song song với cả hai chuyển động các trục X và Y. Định v ị trí ke vuông dạng trụ trên tấm kiểm. Gắn một đồng hồ so có mặt số vào trục chính phay nếu trục chính có thể khóa được, nếu không thì gắn vào ụ phay gần với trục chính và khóa ụ phay (trục Y) vào xà ngang. Áp đầu d ò của đồng hồ so có mặt số vào ke vuông dạng trụ theo phương trục X và di chuyển xà ngang đi qua chiều dài đo a 1 a 2 và ghi lại chênh lệch lớn nhất của các giá trị đọc của đồng hồ so có mặt số. Để phép đo chính xác hơn, xoay ke vuông dạng trụ góc 180 o và lặp lại phép kiểm theo trình tự tương tự. Tính giá trị trung bình tại từng v ị trí đo, và ghi lại chênh lệch l ớn nhất. Tiếp đó kiểm theo phương trục Y trên chiều dài đo b 1 b 2 . Đối với một máy lớn, có thể thực hiện phép kiểm tại vị trí giữa và tại hai vị trí biên của xà ngang. Đối tượng G8 Kiểm độ biến đổi nghiêng của xà ngang theo chuyển động trục W hoặc trục R của nó trong mặt phẳng thẳng đứng YZ: a) Tại vị trí thấp nhất; b) Tại vị trí giữa; c) Tại vị trí cao nhất. Sơ đ ồ Dung sai 0,02/1000 Sai lệch đo được Dụng cụ đo Ni vô chính xác Quan sát và tham chiếu TCVN 7011-1:2007 (ISO 230-1:1996) 5.2.3.2.2.1 Đặt ni vô tại vị trí giữa của xà ngang trên một tấm bề mặt thích hợp và đọc chỉ thị tại các vị trí đ ã đ ịnh. Nếu chuyển động trục W hoặc trục R gây ra sai lệch góc của cả x à ngang và bàn kẹp gia công, phải thực hiện các phép đo chênh lệch của hai chuyển động góc này. Nếu phép đo chênh lệch được áp dụng, ni vô chu ẩn phải được đặt trên bàn kẹp gia công, và bàn máy phải ở vị trí giữa của khoảng hành trình. Đặt ụ phay một cách đối xứng so với máy. Đ ố i với các máy chỉ có duy nh ấ t một ụ phay đơn, ụ phay phải được đặt ở một vị trí trung t â m. Tại mỗi vị trí phải khóa x à ngang lại. 6.2. Bàn máy Đối tượng G9 Kiểm độ phẳng của bề m ặ t bàn máy. Sơ đồ Dung sai Đối với Y £ 3000 và X £ 1000 0,02 đối với chiều dài đo đến 1000 Đối với mỗi chiều d ài tăng thêm 1000, cộng thêm 0,01 vào dung sai tương ứng trước Dung sai lớn nhất: 0,1 Sai lệch đo được Dụng cụ đo Nivô chính xác và gi á đỡ với các điểm tiếp xúc cách nhau 500 mm hoặc dụng cụ quang học hoặc dụng cụ khác Quan sát và tham chiếu TCVN 7011-1:2007 (ISO 230-1:1996) 5.3 . 2.2, 5.3.2 . 3, 5.3.2 . 4 Bàn máy ở vị trí giữa hành trình (vị trí giữa). Đặt ni vô chính xác cùng v ớ i giá đ ỡ trên bề mặt bàn máy và d i chuyển ni vô theo các phương O-X và O-Y đều bước tương ứng với chiều dài của giá đỡ (500 mm) theo phương liên quan, và ghi lại các giá trị đọc. Phương pháp kiểm G10 cũng có thể d ùng được cho kiểm độ phẳng. Đối tượng G10 Kiểm độ song song của bề mặt bàn máy với a) Chuyển động của bàn máy (trục X); b) Chuyển động của ụ phay (trục Y). Sơ đồ Dung sai Đ ố i với a) và b) 0,020 đối với chiều dài đo đến 2000 Đối với mỗi chiều dài tăng thêm 1000, cộng thêm 0,005 vào dung sai tương ứng trước Dung sai lớn nh ấ t: 0,05 Sai lệch đo được a) b) Dụng cụ đo Đ ồ ng h ồ so có mặt s ố , thước kiểm thẳng và các c ă n mẫu Quan sát và tham chiếu TCVN 7011-1:2007 (ISO 230-1:1996) 5.4.2.2.2.1 và 5 .4 .2.2.2.2 Lắp đồng hồ so có mặt số vào trục chính phay hoặc ụ trục chính gần trục chính. Đầu dò của đồng hồ so có mặt số phải hướng vuông góc với bề mặt bàn máy và tiếp xúc trực tiếp với bề mặt bàn máy hoặc tiếp xúc với một căn mẫu được đặt trên bề mặt bàn máy. a) X à ngang được khóa ở vị trí giữa độ cao. Ụ phay ở vị trí giữa hành trình. Di chuyển ngang bàn máy theo phương trục X và ghi lại chênh lệch lớn nhất của các giá trị đọc. Lặp lại phép kiểm ở hai vị trí khác của ụ phay, đối xứng với vị trí trước đó và ghi lại chênh lệch lớn nhất của các giá trị đọc theo cách tương tự. Giá trị lớn nhất của các chênh lệch lớn nhất này cho sai lệch độ song song. b) Xà ngang được khóa lại. Bàn máy ở vị trí giữa hành trình. Di chuy ể n ụ phay theo phương trục Y và ghi lại chênh lệch lớn nhất của các giá trị đọc. Lặp lại phép kiểm ở hai vị trí khác đối xứng với vị trí trước đó và ghi lại chênh lệch lớn nhất của các giá trị đọc theo cách tương tự. Giá trị lớn nhất của các chênh lệch lớn nhất này cho sai lệch độ song song. CH Ú TH Í CH: Các giá trị dung sai ở trên được quy định theo giả thiết l à gia công tinh được thực hiện sau khi lắp ghép. N ế u kh ô ng phải trường hợp đó, các giá trị dung sai phải theo thỏa thuận giữa nhà cung cấp/nhà sản xu ấ t và người sử dụng. Đối tượng G11 Kiểm độ song song của rãnh chữ T ở giữa hoặc rãnh chữ T chuẩn với chuyển động của bàn máy (trục X). Sơ đồ Dung sai 0,03 đối với chiều dài đo đến 2000 Đối với mỗi chiều dài tăng thêm 1000, cộng thêm 0,01 vào dung sai tương ứng trước Dung sai lớn nhất: 0,1 Dung sai cục bộ: 0,02 cho chiều dài đo 1000 mm Sai lệch đo được Dụng cụ đo Đồng hồ so có mặt số, ke chữ thập Quan sát và tham chiếu TCVN 7011-1:2007 ( ISO 230-1:1996) 5.4.2.2 . 2.1 Lắp đồng hồ so có mặt số vào một bộ phận cố định của máy. Đ ặ t đầu dò của đồng hồ so tiếp xúc với mặt cần đo của rãnh chữ T chuẩn hoặc sử d ụng một vật mẫu có hình dạng thích hợp. Di chuyển bàn máy và ghi l ại thay đổi chỉ thị của đồng hồ so có mặt số. 6.3. Trục chính phay Đối tượng G12 Kiểm độ đảo mặt côn trong của trục chính phay: a) Tại đầu mút trục chính; b) Tại vị trí cách đầu mút trục chính 300 mm. CHÚ THÍCH: Thực hiện các phép kiểm này cho từng trục chính phay của máy ở vị trí thẳng đứng hoặc nằm ngang. Sơ đồ Dung sai D £ 200 a) 0,010 b) 0,020 D > 200 a) 0,015 b) 0,030 Trong đó D là đường kính ngoài của mặt mút trục chính. Sai lệch đo được D = ... a) b) Dụng cụ đo Đồng hồ so có mặt số và trục kiểm Quan sát và tham chiếu TCVN 7011-1:2007 (ISO 230-1:1996) 5.6.1.2.3 Lắp đồng hồ so có mặt số vào ụ phay và đưa trục kiểm vào trục chính. Đặt đầu dò đồng hồ so có mặt số gần nh ấ t có thể tới vị trí a), quay trục chính và ghi lại số chỉ. Lặp lại thao tác tương tự tại vị trí b) tại khoảng cách 300 mm so với vị trí a). Đối tượng G13 Kiểm trục chính phay: a) Độ đ ả o bề mặt ngoài; b) Độ đảo mặt mút trục chính (bao gồm cả độ trượt chiều trục có tính chu kỳ); c) Độ trượt chiều trục có tính chu kỳ. CH Ú THÍCH: Thực hiện các phép kiểm này cho t ừ ng trục chính phay của máy ở vị trí thẳng đứng hoặc n ằ m ngang. Sơ đồ Dung sai D £ 200 D > 200 a) 0,01 0 0,0 15 b) 0,015 0,020 c) 0,010 0,015 Trong đ ó D là đường kính ngo à i của mặt m ú t trục chính. Sai lệch đo được D = … a) b) c) Dụng cụ đo Đồng h ồ so có mặt s ố Quan sát và tham chiếu TCVN 7011-1:2007 (ISO 230-1:1996) Lắp giá đ ỡ đồng hồ so có mặt số và đồng hồ so có mặt số vào ụ phay hoặc vào bộ phận c ố định của máy. a) 5.6.1.2.2 Đặt đầu dò đồng hồ so có mặt số vuông góc với đường sinh, quay trục chính phay và ghi lại số chỉ. b) 5.6.3.2 Đặt đầu dò đồng hồ so có mặt số gần nhất có thể với cạnh ngoài của bề mặt phẳng tại vị trí M, quay trục chính phay và ghi lại số chỉ. Lặp lại thao tác tương tự tại vị trí N sau khi di chuyển đồng hồ so. Xác định giá trị trung bình. c) 5.6.2 2.1 và 5 6.2.2.2 Chèn một bi thép vào tâm trục chính (bằng các dụng cụ phụ trợ nếu cần thiết). Định vị đầu dò đồng hồ so có mặt số để tiếp xúc với bi thép, quay trục chính và ghi lại s ố ch ỉ . Giá trị và chiều của lực tác dụng vào phải do nhà sản xu ấ t/nhà cung c ấ p quy đị nh. Nếu sử dụng các ổ trục được đặt t ả i hướng trục trước th ì không c ầ n tác dụng lực F. Đối tượng G14 Ki ể m độ vuông góc giữa đường tâm quay của trục chính phay thẳng đứng và: a) Chuyển động theo trục X của bàn máy; b) Chuyển động theo trục Y của ụ trục chính. CHÚ THÍCH: Phép kiểm này cũng áp dụng được cho các ụ phay thẳng đ ứng phụ trên xà ngang. Sơ đồ Dung sai 0,04/100 1) 1 ) Khoảng cách giữa hai điểm tiếp xúc đo Sai lệch đo đư ợ c Dụng cụ đo Đ ồ ng hồ so có mặt s ố /cần giá đỡ và thước kiểm thẳng hoặc tấm kiểm Quan sát và tham chiếu TCVN 7011-1:2007 (ISO 230-1:1996) 5.5.1.2.3.2 a) Đặt một thước kiểm thẳng tại vị trí tâm bàn máy song song với chuyển động theo trục X của bàn máy trong mặt phẳng thẳng đứng. Bàn máy được kh ó a tại vị trí giữa hành trình. Xà ngang ở vị trí giữa độ cao và khóa lại, ụ phay ở vị trí giữa hành trình và khóa lại. Ố ng mang và dẫn hướng trục chính hoặc đầu trượt ở vị trí 1/3 hành trình t í nh từ ụ trục chính. Lắp cần giá đỡ cùng với đồng hồ so có mặt số vào trục chính phay và điều chỉnh đầu dò của đồng hồ so có mặt số chạm vào thước kiểm thẳng và ghi lại chỉ thị. Sau đó quay trục chính góc 180 o và ghi lại chỉ thị mới. Tính độ chênh lệch giữa hai giá trị đọc rồi chia cho khoảng cách giữa hai điểm đo. b) Lặp lại phép đo trên với thước kiểm thẳng được chỉnh đặt song song với chuyển động theo trục Y. 6.4. Ụ phay xoay Đối tượng G15 Kiểm độ song song của đường tâm xoay của ụ phay với chuyển động bàn máy (trục X) khi ụ phay xoay. CHÚ THÍCH: Phép kiểm này cũng áp dụng được cho ụ phay xoay nằm ngang. Sơ đồ Dung sai Với đồng hồ so có mặt số được đặt cách đường tâm xoay nghiêng ụ phay 500 mm 0,02 với a £ 10 o 0,03 với 10 o <> a £ 20 o 0,04 với a > 20 o Sai lệch đo được a = … Dụng cụ đo Ke vuông, tấm kiểm, các căn mẫu điều chỉnh được và đồng hồ so c ó mặt số Quan sát và tham chiếu T C VN 7011-1:2007 (ISO 230-1:1996) 5.4.2.2.2 . 2 Đặt một tấm kiểm lên bàn máy và điều chỉnh bề mặt trên của nó song song với cả hai chuyển động trục X và Y. Định vị trí của ke vuông phẳng trên t ấ m kiểm sao cho bề mặt thẳng đứng của nó song song với chuyển động trục Y. X à ngang được cố định ở vị trí giữa độ cao, b à n trượt ụ phay được cố định ở vị trí giữa hành trình. Gắn đồng hồ so có mặt số vào ụ phay sao cho đầu dò của n ó cách đường tâm xoay ụ phay 500 mm. Áp đầu dò của đồng hồ so vào mặt ke vuông phẳng theo phương trục X, quay ụ phay và ghi lại các giá trị đọc. 6.5. Ụ phay nằm ngang (ụ phay bền) Đối tượng G16 Kiểm độ vuông góc giữa chuyển động thẳng đứng của ụ phay bên (trục W) trên một trụ máy và a) Chuyển động của ụ phay thẳng đứng (trục Y); b) Chuyển động của bàn máy (trục X). Sơ đồ Dung sai Đối với a) và b) 0,03 cho chiều dài đo 500 Sai lệch đo được a) b) Dụng cụ đo Ke vuông dạng trụ, tấm kiểm, các căn mẫu điều chỉnh được và đồng hồ so có mặt số Quan sát và tham chiếu TCVN 7011-1:2007 (ISO 230-1:1996) 5.5.2 . 2.4 Đặt một tấm kiểm lên bàn máy và điều chỉnh bề mặt trên của nó song song với c ả hai chuyển động trục X và Y. Định vị trí của ke vuông dạng trụ trên t ấ m kiểm. Gắn đồng hồ so có mặt số/giá đỡ vào ụ phay A. a) Áp đầu dò của đồng hồ so vào ke vuông dạng trụ theo phương trục Y, sau đó di chuyển ụ phay A đi qua chiều dài đo a 1 a 2 và ghi lại độ chênh lệch lớn nhất của các giá trị đọc của đồng hồ so. Đ ể cho các phép đo chính xác hơn, quay ke vuông đi góc 180 o và lặp lại kiểm tra theo cùng một thứ tự. Tính giá trị trung bình tại mỗi vị trí đo và ghi lại giá trị độ chênh lệch lớn nhất. b) Tiếp đó kiểm theo phương trục X đi qua chiều dài đo b 1 b 2 . Đ ố i tượng G17 Kiểm độ song song của đường tâm trục chính phay nằm ngang với chuyển động ngang của ụ phay thẳng đứng (trục Y) a) T rong mặt phẳng thẳng đứng YZ; b) Trong mặt phẳng nằm ngang XY. (Ch ỉ áp dụng thích hợp cho ụ phay có một đường tâm trục chính nằm ngang. Phép kiểm này không áp dụng cho các ụ phay có kết cấu dời chuyển được). Sơ đồ Dung sai Đối với a) và b) 0,03 cho chiều dài đo 300 Sai lệch đo được a) b) Dụng cụ đo Trục kiểm và đồng hồ so có mặt s ố Quan sát và tham chiếu TCVN 7011-1:2007 (ISO 230-1:1996) 5.4.2.2 . 3 Ụ phay nằm ngang được khóa ở vị trí thấp. X à ngang được kh ó a ở vị trí giữa. Gắn đồng hồ so có mặt số vào ụ phay thẳng đứng và đ i ều chỉnh đầu dò của đồng hồ so tiếp xúc với trục kiểm được l ắp trên trục chính phay nằm ngang, a) theo phương thẳng đứng, b) theo phương nằm ngang, tại vị trí gần nhất có thể với đầu mút trục chính. Di chuyển ụ phay thẳng đứng cho chiều dài đo và ghi lại các chỉ thị. Ghi lại độ chênh lệch lớn nhất các giá trị đọc của đồng hồ so. Phải thực hiện các phép kiểm tại vị trí trung bình của sự quay trục chính cho cả a) v à b). Đối tượng G18 Kiểm độ vuông góc giữa đường tâm quay của trục chính phay nằm ngang và chuyển động của bàn máy (trục X). (Chỉ áp dụng thích hợp cho ụ phay có một đường tâm trục chính nằm ngang. Phép kiểm này kh ô ng áp dụng cho các ụ phay có kết cấu dời chuyển được). Sơ đồ Dung sai 0,04/1000 1) 1 ) Khoảng cách giữa hai điểm tiếp xúc đo Sai lệch đo đư ợ c Dụng cụ đo Thước kiểm thẳng, đồng hồ so có mặt số và cần giá đỡ Quan sát và tham chiếu TCVN 7011-1:2007 (ISO 230-1:1996) 5.5.1.2.3.2 Đặt một thước kiểm thẳng nằm ngang tại vị trí tâm bàn máy song song với chuyển động theo trục X của bàn máy. Bàn máy được khóa tại vị trí giữa hành trình. Ụ phay nằm ngang được khóa ở vị trí thấp. Lắp cần giá đỡ cùng với đồng hồ so có mặt số vào trục chính phay nằm ngang và điều chỉnh đầu dò của đồng hồ so chạm vào thước kiểm thẳng và ghi lại chỉ thị. Sau đ ó quay trục chính góc 180 o . Ghi lại ch ỉ thị mới và tính độ chênh lệch giữa hai giá trị đọc. 7. Kiểm gia công 7.1. Độ phẳng của mẫu kiểm thực hiện bởi phay phẳng Nội dung kiểm M1 a) Phay phẳng mặt B thực hiện bởi ăn dao tự động của b à n máy dọc theo trục X. b) Phay bốn m ẫ u ki ể m đối với các bàn m á y có chiều dài đến 2000 mm. Đối với bàn m á y có chi ề u dài lớn hơn 2000 mm, có th ể thỏa thuận đ ể bố tr í sáu (hoặc tám) mẫu kiểm như thể hiện trên sơ đ ồ . (Phép kiểm được thực hiện trong trường hợp thiếu bất kỳ y ê u c ầ u đặc biệt n à o khác, v í dụ như chế tạo một bộ phận đặc biệt theo y ê u c ầ u của người sử dụng) Sơ đồ b 1 = h 1 = 150 mm b 2 = h 2 = 110 mm l 1 l à chiều d à i của bàn máy; l 2 l à khoảng cách giữa các mặt biên của các mẫu kiểm được đặt theo thứ tự liên tiếp ; l 1 - l 2 = 600 mm Phép kiểm Kiểm áp dụng Dung sai Dụng cụ đo Quan sát và tham chiếu TCVN 7011-1:2007 (ISO 230-1:1996) a) Độ phẳng của m ặ t B của từng mẫu ki ể m 0,02 Thước kiểm thẳng và các căn mẫu hoặc đ ồ ng hồ so c ó mặt số và t ấ m k iể m, panme 3.1 , 3.2.2 , 4.1, 4.2, 5.3.2.1 và 5 . 4.1.2.2 Trước khi bắt đầu phép kiểm: - đảm bảo rằng m ặ t A là phẳng; - định hướng (các) khối song song với chuyển động của bàn máy (trục X); - với dao phay được lắp tr ê n trục chính phay, các dung sai được khuyến nghị như sau: 1) độ đảo £ 0 , 02 2) độ đảo m ặ t đầu £ 0,03 b) Chiều cao h 1 của các khối phải l à hằng s ố Cho một mẫu kiểm hoặc cho I 2 £ 2000 0,03 2000 <> I 2 £ 5000 0,05 5000 I 2 £ 10000 0,08 Điều kiện kiểm Việc gia c ô ng cắt gọt phải được thực hiện với một dao phay ngón hoặc dao có gắn mảnh c ắ t được l ắ p trên trục chính phay thẳng đ ứ ng. T ấ t cả các điều kiện kiểm khác (chất lượng v à kích thước của dụng cụ cắt, tốc độ cắt và lượng chạy dao của dụng cụ, vật liệu mẫu kiểm) phải do nhà sản xuất/nhà cung cấp quy định. T ấ t cả các mẫu kiểm phải c ó cùng độ c ứ ng. 7.2. Phay các mặt bên Đ ố i tượng M2 Phay một trong các mặt bên của hai hoặc ba mẫu kiểm đặt trên bán máy dọc theo trục X. Một mặt vuông góc với mặt B có th ể được gia công với dụng cụ cắt (ụ phay) được dẫn hướng theo trụ máy phải hoặc trái. ( Phép kiểm được thực hiện nếu máy được l ắ p các trục chính y ê u cầu) (Phép kiểm được thực hiện trong trường hợp thiếu bất kỳ yêu cầu đặc biệt nào khác, ví dụ như chế tạo một bộ phận đặc biệt theo y êu c ầ u của n gư ời sử dụng) Sơ đ ồ M ẫ u ki ể m tương tự như cho M1 Kiểm áp dụng Dung sai Dụng cụ đo Quan sát và tham chiếu TCVN 7011-1:2007 (ISO 230-1:1996) Độ vuông góc của mặt bên C và mặt B 0,02/300 Ni v ô chính xác 3.1, 3.2.2, 4.1, 4.2, 5.3.2.1 và 5.5.1.2.2 Định hướng (các) kh ối song song với chu yể n động theo tr ụ c X của b à n máy. Điều kiện kiểm Việc gia công cắt gọt phải được thực hiện với một dao phay ngón hoặc d ao c ó g ắ n mảnh cắt được lắp trên trục chính phay n ằ m ngang. T ấ t c ả các điều kiện kiểm khác (chất lượng và k í ch thước của dụng cụ cắt, tốc đ ộ cắt v à lượng chạy dao của dụng cụ, vật liệu mẫu kiểm) phải d o nhà sản xu ất/ nhà cung cấp quy định. T ấ t c ả các mẫu kiểm phải c ó cùng độ cứng. 8. Độ chính xác và khả năng lặp lại định vị của các trục điều khiển số 8.1. Các trục tịnh tiến Đối t ư ợng P1 Kiểm độ chính xác và khả năng lặp lại định vị của chuyển động của b à n máy (trục X) bằng điều khiển s ố . Sơ đồ Dung sai Sai lệch đo đư ợc Chiều dài đo £ 500 £ 1000 £ 2000 Các trục đ ế n 2000 mm Độ chính xác định vị theo hai chiều A 0,020 0,025 0,032 Khả năng lặp lại định vị theo một chiều R ­ hoặc R ¯ 0,008 0,010 0,013 Giá trị đảo chiều của trục B 0,010 0,013 0,016 Sai lệch định vị hệ thống theo hai chiều E 0,016 0,020 0,025 Phạm vi của sai lệch định vị trung bình theo hai chiều của trục M 0,010 0,013 0,016 Các trục lớn hơn 2000 mm Sai lệch định vị hệ thống theo hai chiều E 0,025 + 0,005 cho mỗi lượng chiều dài tăng th ê m 1000 Phạm vi của sai lệch định v ị trung bình theo hai chiều của trục M 0,016 + 0,003 cho mỗi lượng chiều dài tăng th ê m 1000 Giá trị đảo chiều của trục B 0,016 + 0,003 cho mỗi lượng chiều dài t ă ng th ê m 1000 Dụng cụ đo Thang đo chiều dài hoặc thiết bị đo laze Quan sát và tham chiếu TCVN 7011-2 (ISO 230-2) Phép đo tương đối giữa vị trí dụng cụ cắt và vị trí chi tiết gia công được mong đợi. Nếu sử dụng một thang đo chiều d ài, nó phải được ch ỉ nh đặt trên bàn máy song song với trục X, bộ đọc thang đo ở đ ú ng vị trí dụng cụ cắt. Nếu sử dụng thiết b ị laze, gương phản xạ phải được chỉnh đặt trên bàn máy và giao thoa kế ở đúng vị trí dụng cụ cắt. Li ê n quan đến các điều kiện kiểm, chương trình kiểm và trình bày kết quả, phải tham chiếu theo các Đi ề u 3 , 4 và 7 c ủ a TCVN 7011-2:2007 (ISO 230-2:1997). Đ ố i tượng P2 Ki ể m độ chính xác và khả n ă ng l ặ p lại định vị của chuyển động theo trục Y của bàn trượt ụ phay th ẳ n g đ ứ ng. Sơ đồ Dung sai Sai lệch đo đư ợc Chiều dài đo £ 500 £ 1000 £ 2000 Các trục đ ế n 2000 mm Độ chính xác định vị theo hai chiều A 0,020 0,025 0,032 Khả năng lặp lại định vị theo một chiều R ­ hoặc R ¯ 0,008 0,010 0,013 Giá trị đảo chiều của trục B 0,010 0,013 0,016 Sai lệch định vị hệ thống theo hai chiều E 0,016 0,020 0,025 Phạm vi của sai lệch định vị trung bình theo hai chiều của trục M 0,010 0,013 0,016 Các trục lớn hơn 2000 mm Sai lệch định vị hệ thống theo hai chiều E 0,025 + 0,005 cho mỗi lượng chiều dài tăng th ê m 1000 Phạm vi của sai lệch định v ị trung bình theo hai chiều của trục M 0,016 + 0,003 cho mỗi lượng chiều dài tăng th ê m 1000 Giá trị đảo chiều của trục B 0,016 + 0,003 cho mỗi lượng chiều dài t ă ng th ê m 1000 Dụng cụ đo Thang đo chiều dài hoặc thiết bị đo laze Quan sát và tham chiếu TCVN 7011-2 (ISO 230-2) Phép đo tương đối giữa vị trí dụng cụ c ắ t và vị trí chi tiết gia công được mong đợi . N ế u sử dụng một thang đo chiều dài, n ó phải được chỉnh đặt trên bàn máy song song với trục Y , bộ đọc thang đo ở đúng vị trí dụng cụ cắt. Nếu sử dụng thi ế t b ị laze , gương phản xạ phải được ch ỉ nh đ ặ t ở vị trí dụng cụ c ắ t và giao thoa kế ở trên bàn máy hoặc tr ê n ph ầ n kéo dài của bàn máy. Liên quan đến các điều kiện kiểm, chương trình ki ể m và trình bày kết quả, phải tham chiếu theo các Đi ề u 3 , 4 và 7 c ủ a TCVN 7011-2:2007 (ISO 230-2:1997). Đối tượng P3 Kiểm độ chính xác và khả năng lặp lại định vị của chuyển động theo trục Z của ụ phay thẳng đ ứ ng hoặc ống mang và dẫn hư ớ ng tr ụ c ch í nh. Sơ đồ Dung sai Sai lệch đo đư ợc Chiều dài đo £ 500 £ 1000 Các trục đ ế n 2000 mm Độ chính xác định vị theo hai chiều A 0,020 0,025 Khả năng lặp lại định vị theo một chiều R ­ hoặc R ¯ 0,008 0,010 Giá trị đảo chiều của trục B 0,010 0,013 Sai lệch định vị hệ thống theo hai chiều E 0,016 0,020 Phạm vi của sai lệch định vị trung bình theo hai chiều của trục M 0,010 0,013 Dụng cụ đo Thang đo chiều dài hoặc thiết bị đo laze Quan sát và tham chiếu TCVN 7011-2 (ISO 230-2) Phép đo tương đối giữa vị trí d ụng cụ cắt và vị trí chi tiết gia công được mong đợi. Nếu sử dụng một thang đo chiều dài, nó phải được chỉnh đặt tr ê n bàn máy song song với trục Z, bộ đọc thang đo ở đúng vị trí dụng cụ cắt. Nếu sử dụng thiết bị laze, gương phản xạ phải được chỉnh đặt ở vị trí dụng cụ cắt và giao thoa kế ở trên bàn máy. Liên quan đến các điều kiện kiểm, chương trình kiểm và trình bày kết quả, phải tham chiếu theo các Điều 3, 4 và 7 của TCVN 7011-2:2007 (ISO 230 - 2:1997). Đối tượng P4 Kiểm độ ch í nh x á c và khả n ă ng lặp lại định vị của chuyển động theo trục W của ụ phay nằm ngang. Sơ đ ồ Dung sai Sai lệch đo đư ợc Chiều dài đo £ 500 £ 1000 £ 2000 Các trục đ ế n 2000 mm Độ chính xác định vị theo hai chiều A 0,020 0,025 0,032 Khả năng lặp lại định vị theo một chiều R ­ hoặc R ¯ 0,008 0,010 0,013 Giá trị đảo chiều của trục B 0,010 0,013 0,016 Sai lệch định vị hệ thống theo hai chiều E 0,016 0,020 0,025 Phạm vi của sai lệch định vị trung bình theo hai chiều của trục M 0,010 0,013 0,016 Các trục lớn hơn 2000 mm Sai lệch định vị hệ thống theo hai chiều E 0,025 + 0,005 cho mỗi lượng chiều dài tăng th ê m 1000 Phạm vi của sai lệch định v ị trung bình theo hai chiều của trục M 0,016 + 0,003 cho mỗi lượng chiều dài tăng th ê m 1000 Giá trị đảo chiều của trục B 0,016 + 0,003 cho mỗi lượng chiều dài t ă ng th ê m 1000 Dụng cụ đo Thang đo chiều dài hoặc thiết bị đo laze Quan sát và tham chiếu TCVN 7011-2 (ISO 230-2) Phép đo tương đối giữa v ị tr í dụng c ụ cắt và vị trí chi tiết gia công được mong đợi. Nếu sử dụng một thang đo chiều dài, n ó phải được chỉnh đặt tr ê n bàn máy song song với trục 2, bộ đọc thang đo ở đúng vị trí d ụ ng cụ cắt. Nếu sử dụng thiết bị laze, gương phản xạ phải được chỉnh đặt ở vị trí dụng cụ c ắ t và giao thoa k ế ở tr ê n bàn máy. Liên quan đến các điều kiện kiểm, chương trình kiểm và trình bày kết quả, phải tham chi ế u theo các Điều 3, 4 và 7 của TCVN 7011-2:2007 (ISO 230-2:1997). Đối tượng P 5 Kiểm độ chính xác và khả năng lặp lại định vị của chuyển động theo trục V của ụ phay nằm ngang hoặc ống mang và dẫn hư ớ ng tr ụ c ch í nh. Sơ đồ Dung sai Sai lệch đo đư ợc Chiều dài đo £ 500 £ 1000 Các trục đ ế n 2000 mm Độ chính xác định vị theo hai chiều A 0,020 0,025 Khả năng lặp lại định vị theo một chiều R ­ hoặc R ¯ 0,008 0,010 Giá trị đảo chiều của trục B 0,010 0,013 Sai lệch định vị hệ thống theo hai chiều E 0,016 0,020 Phạm vi của sai lệch định vị trung bình theo hai chiều của trục M 0,010 0,013 Dụng cụ đo Thang đo chiều dài hoặc thiết bị đo laze Quan sát và tham chiếu TCVN 7011-2 (ISO 230-2) Phép đo tương đối giữa vị trí d ụng cụ cắt và vị trí chi tiết gia công được mong đợi. Nếu sử dụng một thang đo chiều dài, nó phải được chỉnh đặt tr ê n bàn máy song song với trục Y , bộ đọc thang đo ở đúng vị trí dụng cụ cắt. Nếu sử dụng thiết bị laze, gương phản xạ phải được chỉnh đặt ở vị trí dụng cụ cắt và giao thoa kế ở trên bàn máy. Liên quan đến các điều kiện kiểm, chương trình kiểm và trình bày kết quả, phải tham chiếu theo các Điều 3, 4 và 7 của TCVN 7011-2:2007 (ISO 230 - 2:1997). Đối tượng P 6 Kiểm độ ch í nh x á c và khả n ă ng lặp lại định vị của chuyển động theo trục R của xà ngang khi được điều khiển số. . Sơ đ ồ Dung sai Sai lệch đo đư ợc Chiều dài đo £ 500 £ 1000 £ 2000 Các trục đ ế n 2000 mm Độ chính xác định vị theo hai chiều A 0,020 0,025 0,032 Khả năng lặp lại định vị theo một chiều R ­ hoặc R ¯ 0,008 0,010 0,013 Giá trị đảo chiều của trục B 0,010 0,013 0,016 Sai lệch định vị hệ thống theo hai chiều E 0,016 0,020 0,025 Phạm vi của sai lệch định vị trung bình theo hai chiều của trục M 0,010 0,013 0,016 Các trục lớn hơn 2000 mm Sai lệch định vị hệ thống theo hai chiều E 0,025 + 0,005 cho mỗi lượng chiều dài tăng th ê m 1000 Phạm vi của sai lệch định v ị trung bình theo hai chiều của trục M 0,016 + 0,003 cho mỗi lượng chiều dài tăng th ê m 1000 Giá trị đảo chiều của trục B 0,016 + 0,003 cho mỗi lượng chiều dài t ă ng th ê m 1000 Dụng cụ đo Thang đo chiều dài hoặc thiết bị đo laze Quan sát và tham chiếu TCVN 7011-2 (ISO 230-2) Phép đo tương đối giữa v ị tr í dụng c ụ cắt và vị trí chi tiết gia công được mong đợi. Nếu sử dụng một thang đo chiều dài, n ó phải được chỉnh đặt tr ê n bàn máy song song với trục Z , bộ đọc thang đo ở đúng vị trí d ụ ng cụ cắt. Nếu sử dụng thiết bị laze, gương phản xạ phải được chỉnh đặt ở vị trí dụng cụ c ắ t và giao thoa k ế ở tr ê n bàn máy. Liên quan đến các điều kiện kiểm, chương trình kiểm và trình bày kết quả, phải tham chi ế u theo các Điều 3, 4 và 7 của TCVN 7011-2:2007 (ISO 230-2:1997). 8.2. Các trục quay Đối tượng P 7 Kiểm độ chính xác và khả năng lặp lại định vị của trục A của ụ phay thẳng đứng . Sơ đồ Dung sai (tính bằng giấy cung) Sai lệch đo đư ợc Hành trình đo £ 90 o £ 180 o Độ chính xác theo hai chiều A 12 16 Khả năng lặp lại định vị theo một chiều R ­ hoặc R ¯ 5 6 Sai lệch định vị hệ thống theo hai chiều E 10 13 Giá trị đảo chiều của trục B 6 8 Dụng cụ đo Đ a giác với ống tự chuẩn trực hoặc bàn ph â n độ chính với gương và ống tự chuẩn trực hoặc bàn phân độ ch í nh với giao thoa kế góc Quan sát và tham chiếu TCVN 7011-2 (ISO 230-2) Nếu sử dụng một bàn phân độ ch í nh, ch ỉ nh đặt n ó trên ụ nghiêng sao cho trục quay của nó song song và gần với trục quay của ụ. Quay ụ theo một góc phân độ được và sau đó quay bàn phân độ ngược lại sao cho gương trở lại vị trí ban đầu và kiểm sai lệch góc. Liên quan đ ế n các điều kiện kiểm, chương trình kiểm và trình bày kết qu ả , phải tham chiếu theo các Đi ề u 3, 4 và 7 của TCVN 7011-2:2007 (ISO 230-2:1997) . Phụ lục A ( Tham khảo) Thuật ngữ tương đương bằng tiếng Đức và tiếng Ý (xem 4.1) Số tham chiếu Tiếng Đức Tiếng Ý 1 Bett Banco 2 Fuhrungsbahn, Bett Guida del banco 3 Tisch Tavola (super f icle di f issaggio) 4 Ständer, links Montante sinistro 5 Ständer, rechts Montante destro 6 Fuhrungsbahn, Ständer rechts und links Guida del montanti 7 Querbalken (be w eglich, fest) Traversa mobile ( o tissa) 8 Frässpindelstock, senkrecht Teste a f resare verticale 9 Frässpindelstock, waaqerecht Teste a f resare orizzontale 10 Traverse Traversa f issa 11 Unterschlitten Slitta orizzontale 12 Traghülse (Pinole) Cannotto 13 Werkzeuq (Fräser) Utensile (fresa) 14 Richtnut Scanalatura di ri f erimento THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] ISO 841:2001 Industrial automation systems and integration - Numerical control of machines - Coordinate system and motion nomenclature (Hệ thống tự động công nghiệp và tích hợp - Điều khi ể n số của máy - Hệ thống tọa độ và danh mục các chuyển động) [2] TCVN 11187-2:2015 (ISO 8636-2:2007) Điều kiện kiểm máy phay kiểu cầu - Kiểm độ chính xác - Phần 2: M á y kiểu cầu d i động được (kiểu khung cổng)