TCVN10662:2014

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10662:2014 về Muối (natri clorua) - Xác định hàm lượng Cadimi tổng số - Phương pháp đo phổ hấp thụ nguyên tử ngọn lửa TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 10662:2014 MUỐI (NATRI CLORUA) - XÁC ĐỊNH HÀM LƯỢNG CADIMI TỔNG SỐ - PHƯƠNG PHÁP ĐO PHỔ HẤP THỤ NGUYÊN TỬ NGỌN LỬA Sodium chloride - Determination of total cadmium content - Flame atomic absorption spectrometric method Lời nói đầu TCVN 10662:2014 được xây dựng dựa trên cơ s ở tài liệu của Hiệp hội muối Châu Âu EuSalt/AS 014-2005 Determination of total Cadmium Flame atomic absorption spectrometric method; TCVN 10662:2014 do C ục Chế biến Nông lâm thủy sản và nghề muối bi ê n soạn, Bộ Nông nghiệp v à Phát triển nông thôn đ ề nghị, T ổ ng c ụ c Tiêu chuẩn Đo lường Ch ấ t lượng th ẩ m định, Bộ Khoa h ọ c và C ô ng nghệ công bố. MUỐI (NATRI CLORUA) - XÁC ĐỊNH HÀM LƯỢNG CADIMI TỔNG SỐ - PHƯƠNG PHÁP ĐO PHỔ H Ấ P THỤ NGUYÊN T Ử NGỌN LỬA Sodium chloride - Determination of total cadmium content - Flame atomic absorption spectrometric method 1. Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này quy định phương pháp đo ph ổ h ấ p thụ nguyên tử ngọn lửa đ ể xác định hàm lượng cadimi t ổ ng số trong muối (natri cl orua). Phương pháp này có th ể áp dụng cho các sản ph ẩ m muối (natri clo ru a) ch ứ a hàm lượng cadimi bằng hoặc lớn hơn 0,05 mg/kg. CHÚ THÍCH: Giới hạn d ưới của phép xác đ ị nh ch ỉ có th ể đạt được n ế u th ự c hiện quy tr ì nh trong các điều kiện tối ưu sau đây. - người thực hi ệ n phải thành thạo với phương pháp này; - dụng c ụ thủy tinh được d ùng phải sạch; - c à i đ ặ t thi ế t bị tố i ưu: - thuốc th ử tinh khiết. 2. Nguyên tắc Hòa tan mẫu thử trong axit nitric để vô cơ hóa hoàn toàn cadimi. Tạo phức kim loại bằng amoni pyrolidindithiocarbamat. Chi ế t carbamat kim loại trong cloro f om và giải chiết b ằ ng axit nitric. Phun sương dung dịch axit nitric vào ngọn lửa không khí-axetylen và đo độ h ấ p thụ ở bước sóng 228,8 nm. Xác định hàm lượng cadimi bằng phương pháp th ê m chuẩn. 3. Thuốc thử Ch ỉ sử dụng các thuốc thử loại ti n h khi ế t phân tích và sử dụng nư ớ c cất hoặc nước c ó độ tinh khiết tương đương. 3.1. Axit nitric, c ≈ 1,40 g/ml, 65 % khối lượng. 3.2. Cloro f om, c ≈ 1,48 g/ml. Lưu ý: Việc s ử dụng cloro f om phải theo đúng quy định vì đây l à ch ấ t gây suy yếu tầng ozon. 3.3. APDC (amoni pycolidi n dithiocarbamat), dung dịch 20 g/l, thuốc thử đặc biệt dùng cho phép đo phổ hấp thụ nguyên tử (AAS). Chu ẩ n b ị dung dịch này ngay trước khi sử dụng. CHÚ TH Í CH : APDC dạng r ắ n có th ể phân hủy là m m ấ t nh ó m amoni. Sản ph ẩ m phân hủy nổi váng tr ê n b ề mặt dung dịch nước c ó th ể d ễ dàng t á ch được b ằ ng cách lọc. 3.4. Cadimi, 99,99 % kim loại. 3.5. Dung dịch amoniac, c ≈ 0,9 g/ml. 3.6. Dung dịch đ ệ m H ò a tan 113 g diamoni hydro xitrat (NH 4 ) 2 HC 6 H 5 O 7 trong khoảng 500 ml nước và chuyển dung dịch này sang phễu chiết dung t í ch 1 000 ml (4.8). Tinh sạch d ung dịch này như sau: L ắ c với 50 ml d ung dịch APDC (3.3) và chi ế t ba lần mỗi lần tương ứ ng với 50 ml, 25 ml và 25 ml cloro f om (3.2). Gộp ba dịch chi ế t hữu cơ và giải chi ế t hỗn hợp này bằng 5 ml axit nitric (3.1) sau khi th ê m 45 ml nước. Lặp l ạ i quy tr ì nh chiết này cho đ ế n k hi độ h ấ p thụ c ủ a dịch chi ế t trong ax i t nitric đo được ở bư ớ c sóng 228,8 nm th ấ p hơn 10 lần độ h ấ p thụ c ủ a dịch chi ế t được từ 20 ml cloro f om với 1 ml axit nitric và 9 ml nước. Chuy ể n dung d ịch đã tinh sạch vào b ì nh định mức một vạch dung tích 1 000 ml (4.7) v à thêm 100 ml dung dịch amoniac (3.5). Thêm nước đ ế n vạch v à trộn. 3.7. Dung dịch chu ẩ n gốc cadimi I, c (Cd) ≈ 1 000 mg/l S ử dụng dung dịch có bán sẵn trên thị trường hoặc chu ẩ n bị du ng dịch như sau: H ò a tan 1,000 g cadimi (3.4) trong 10 ml axit nitric (3.1). Chuyển định lượng sang bình định mức một v ạ ch dung tích 1 000 m l (4.7). Thêm nước đ ế n vạch và trộn. 3.8. Dung d ị ch chuẩn gốc cadimi II, c (C d ) = 5 mg/1 Chuy ể n 5,0 ml dung dịch chu ẩ n gốc cadimi I (3.7) v à 1 ml axit n i tric (3.1) vào b ìn h đị nh mức một vạch dung t í ch 1 000 ml (4.7.). Thêm nư ớ c đ ế n vạch và trộn. 4. Thiết bị, dụng cụ Sử dụng các thiết bị, dụng cụ thông thư ờ ng c ủ a phòng thử nghiệm. T ấ t cả dụng cụ b ằ ng th ủ y tinh được dùng để xác định cadimi cần được làm sạch v à tráng rửa b ằ ng nước sau mỗi lần thao tác như sau: - dùng b à n chải và ch ấ t t ẩ y rửa n ế u thành b ì nh có m ỡ bám. - dùng axit nitric loãng, c (HN O3) = 7 mol/ l . 4.1. M á y đo phổ hấp thụ nguy ê n tử, được trang b ị đầu đốt dùng hỗn hợp không kh í -axetylen. CHÚ THÍCH: Đ ể giảm các ch ấ t gây nhi ễ u không h ấ p thụ nguy ê n tử, n ê n sử dụng các thi ế t b ị có hiệu ch í nh đường n ề n 4.2 . Đèn catod rỗng cadimi 4.3 . Cốc có mỏ, dung t í ch 2 000 ml. 4.4 . Cân, có thể cân chính xác đến 0,01 g. 4.5 . Máy lắc cơ học. 4.6 . Bếp đi ệ n. 4.7 . B ì nh định mức một vạch, dung t í ch 50 ml và 1 000 ml. 4.8 . Ph ễ u chi ế t, dung tích 100 ml v à 500 ml, 1 000 ml. 4.9 . Ố ng nghi ệ m. 4.10 . Vi ê n bi thủy tinh. 4.11 . Pipet, có độ ch í nh xác 0,01 ml. 5. Lấy mẫu và chuẩn bị mẫu thử Tiêu chu ẩ n này không quy định việc lấ y mẫu. Đi ề u quan trọng l à mẫu gửi đến phòng thử nghiệm ph ả i đúng l à mẫu đại diện và không bị hư hỏng hoặc suy giảm ch ấ t lượng trong quá tr ì nh bảo qu ả n và vận chuy ể n. Lưu ý: Đảm bảo rằng không nhiễm vết cadimi trong quá trình lấy mẫu. L ấ y khoảng 500 g mẫu thử đ ể phân tích. 6. Cách tiến hành Lưu ý: Đ ả m bảo r ằ ng không nhi ễ m v ế t cadimi trong quá tr ì nh phân tích. 6.1. Phần m ẫ u thử Dùng cân (4.4) cân khoảng 250 g mẫu thử (5.2), ch í nh xác đ ế n 0,01 g. 6.2. Dung dịch mẫu thử Chuyển phần mẫu thử (6.1) vào cốc c ó mỏ dung tích 2 000 ml (4.3) có chứa 850 ml n ư ớc và 10,0 ml axit nitric (3.1). Khu ấ y đ ể hòa tan. Th ê m vài viên bi thủy tinh (4.10), đun trên b ế p điện (4.6) v à giữ sôi trong 30 min. Đảm bảo để tổng thể t í ch kh ô ng giảm xuống dưới 800 ml và thêm nước, n ế u cần. Để nguội rồi chuyển định lượng sang b ì nh định mức một vạch dung tích 1 000 ml (4.7). Thêm nước đ ế n vạch v à trộn. CHÚ TH Í CH: Trong trường h ợ p muối có chứa ch ấ t không tan trong axit, c ầ n ghi l ạ i mọi chi ti ế t thao t á c không quy định trong ti ê u chu ẩ n n à y , c ù ng v ớ i các chi ti ế t bất thư ờ ng nào khác c ó th ể ảnh hư ở ng tới k ế t quả thử. 6.3. Dung dịch mẫu trắng Dung dịch mẫu trắng này chứa 10,0 ml axit nitric (3.1) trong một lít. 6.4. Dung dịch hi ệ u chuẩn (dùng cho dung dịch mẫu trắng) Dùng pipet (4.11) chuyển vào dãy bốn b ì nh định mức dung t í ch 50 ml (4.5), mỗi bình: 0,5 ml axit nit ric (3.1) và các thể tích dung dịch chu ẩ n gốc cadimi II (3.8) như trong Bảng 1. Th ê m nước đ ế n vạch và trộn. Bảng 1 - Chuẩn b ị các dung dịch hiệu chuẩn Dung dịch h iệ u chu ẩ n Số Dung d ị ch chu ẩ n gốc cadiml II (3.8), ml Hàm lượng cad im i tương ứng, μg 1 (*) 0 0 2 0,5 2 , 5 3 1 , 0 5 , 0 4 2,0 10,0 (*) Dung dịch hiệu chu ẩ n zero 6.5. Dung dịch hiệ u chuẩn (dùng cho m ẫ u thử) Dùng pipet (4.11) chuy ể n vào d ã y bốn phễu chiết dung tích 500 ml (4.8) , mỗi phễu chiết: 200 ml dung dịch màu thử (6.2) và các thể t ích dung dịch chu ẩ n II (3.8) như trong Bảng 1 (6.4). Thêm nước đến vạch và trộn Dung dịch số 1 là dung dịch mẫu thử không thêm chu ẩ n. CH Ú TH Í CH: c ó th ể x á c định đồng thời cadimi v à ch ì trong cùng một mẫu th ử . Trong tr ường hợp n à y, chuẩn b ị dung d ịc h h iệu chu ẩ n cadimi theo B ả ng 1 v à chu ẩ n bị dung dịch hiệu c h u ẩ n ch ì theo TCVN 10661:2014 Muối (natri clorua) - Xác đ ị nh hàm tượng ch ì t ổ ng s ố - Phương ph á p đo ph ổ hấp thụ nguy ê n t ử ngọn l ử a. 6.6. Xác đ ị nh 6.6.1. Tạo phức v à chi ế t Chuy ể n 200 ml dung d ị ch mẫu trắng (6.3) vào ph ễ u chi ế t dung t í ch 500 ml (4.8). Tiến hành như sau với phễu chi ế t này và bốn dung dịch đ ã chu ẩ n bị trong 6.5. Tạo phức: Thêm 20,0 ml dung dịch (3.6), 5,0 ml dung dịch APDC (3.3) v à lắc b ằ ng máy lắc cơ học (4.5) trong 30 s. Chiết: Thêm 10,0 ml cloro f om (3.2) và lắc mạnh bằng máy lắc cơ học (4.5) trong 1 min. C huyển pha hữu cơ v à o phễu chiết dung tích 100 ml (4.8) đ ã được làm khô trước đó, có chứa 1,0 ml axit nitric (3.1) Lặp lại việc chi ế t này hai l ầ n, m ỗ i l ầ n d ùng 5 ml cloro f om (3.2). Gộp ba dịch chiết hữu cơ vào phễu chi ế t dung tích 100 ml (4.8). Gi ả i chiết Dùng máy lắc cơ học (4.5) lắc mạnh phễu chiết dung tíc h 100 ml nêu tr ê n trong 30 s. Thêm 9.0 ml nước và lắc mạnh lại trong 1 min. Lo ạ i b ỏ lớp hữu cơ ph í a dư ớ i khi đã tách lớp và thu l ấ y lớp chất lỏng phía trên vào ố ng nghiệm khô (4.9). 6.6.2. Cài đặt thông s ố thi ế t bị Lắp đèn catod rỗng cadimi (4.2) v à o máy đo phổ (4.1). C à i đ ặ t dòng điện của đèn, khe đo và áp suất c ủ a không kh í , axetylen theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Ch ỉ nh bước sóng phát xạ cực đại ở khoảng 228,8 nm. 6.6.3. Đo phổ Hút nước sau mỗi lần đo. Hút các dung dịch v à o ngọn lửa không kh í -axetylen và xác định độ h ấ p thụ của từng dung dịch theo th ứ tự sau - bốn dung dịch đã chu ẩ n bị trong 6.4; - d ịc h chiết trong nitric thu được trong 6.6.1 đối với dung dịch mẫu trắng (6.3); - các dịch chiết trong nitric thu được trong 6.6.1 đối với cốc dung dịch được chuẩn b ị trong 6.5. 6.7. Đường chuẩn 6.7.1. Đ ối với dung dịch m ẫ u trắng L ấ y độ h ấ p thụ c ủ a từng dung dịch hiệu chuẩn (6.4) trừ đi độ h ấ p thụ c ủ a dung dịch hiệu chu ẩ n zero và dựng đường chu ẩ n th ể hiện lượng cadimi tính bằng microgam trên trục hoành v à độ hấp thụ đ ã hiệu chính tương ứng trên trục tung. 6.7.2. Đối với dung dịch m ẫ u thử Lấy đ ộ h ấ p thụ của từng dịch chi ế t thu được đối với các dung dịch s ố 2, 3 và 4 [các dung dịch mẫu thử đã th ê m chu ẩ n (6.5)] trừ đi độ h ấ p thụ của d ịch chi ế t nitric thu được đ ố i với dung dịch số 1 [các dung dịch mẫu thử không thêm chu ẩ n (6.5) ] và dựng đường chuẩn th ể hi ệ n lượng cadimi tính b ằ ng microgam được dùng để chu ẩ n b ị các dung dịch này trên trục hoành và độ h ấ p thụ đ ã hiệu ch í nh tương ứng tr ê n trục tung. 7. Tính và biểu thị kết quả H à m lư ợ ng cadimi tổng số tron g mẫu thử, ω (Cd) , t í nh bằng miligam tr ê n kilogam, theo công th ứ c sau: Trong đó: m l à khối lượng phần mẫu thử (6.1), t í nh b ằ ng gam (g); m 1 là khối lượng của cadimi, xác định được trong dịch chiết của dung dịch số 1 đ ã chu ẩ n b ị trong 6 5, t í nh bằng microgam (μg); m 0 l à khối lượng của cadimi , xác định được trong dịch chiết của dung dịch mẫu trắng (6.3), t í nh b ằ ng microgam (μg); 5 là t ỉ lệ giữa th ể t í ch dung dịch m ẫ u thử sử dụng để chu ẩ n bị dung dịch hiệu chu ẩ n (6.5) so với th ể t í ch dung dịch mẫu thử thu được từ 6.2. 8. Báo cáo thử nghiệm Báo cáo thử nghiệm phải nêu rõ: - mọi th ô ng tin cần thiết đ ể nhận bi ế t đầy đủ về mẫu thử; - phương pháp l ấ y mẫu đ ã sử dụng, n ế u biết; - phương pháp thử đ ã sử dụng và v iệ n dẫn ti ê u chu ẩ n này; - ngày thử nghiệm; - kết quả th ử nghiệm thu được; - mọi chi tiết thao tác không quy định trong tiêu chu ẩ n nà y c ù ng với các chi tiết bất thường khác có thể ả nh hưởng tới k ế t quả thử, v í dụ mẫu thử c ó ch ứ a ch ấ t không tan trong axit. PHỤ LỤC A (Tham khảo) Độ chụm của phương pháp Các ph é p phân t í ch do một số phòng thử nghiệm thực hiện trên ba mẫu, mỗi ph ò ng th ử nghiệm cho các k ế t quả thu được do cùng một người thực hiện hai phép phân tích trên một mẫu, cho các k ế t quả thống k ê nêu trong Bảng A.1 dưới đây: Bảng A.1 - Các kết quả v ề độ chụm c ủ a ph ươ ng pháp Muối mỏ Muối s ấ y b ằ ng chân kh ô ng Mu ố i bi ể n S ố lượng phòng thử nghiệm c ò n lại sau k hi trừ ngo ạ i l ệ 14 15 15 H à m lượng cadimi trung b ì nh, mg/kg *) 0,002 0,001 0,011 Đ ộ lệch chu ẩ n lập lại , s r , mg/kg 0,0026 0,0054 0 , 0022 Đ ộ l ệ ch chu ẩ n tái lập , s R , mg/kg 0,0119 0 , 0104 0 , 0102 *) C á c giá tr ị trung bì nh th ấ p h ơ n gi ới hạn đ ị nh lư ợng. THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] European Committee for the S tudy of Salt, ECSS/CN 287-1982, Statistica l study of Inter- Laboratory Analysis of Sodium Chloride (As , Cd, Hg, Pb).