TCVN9704:2013

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 9704:2013 (ISO 2433:1999) về Máy công cụ - Điều kiện kiểm đối với máy mài trụ ngoài và máy mài vạn năng có bàn máy di động – Kiểm tra độ chính xác TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 9704:2013 ISO 2433:1999 MÁY CÔNG CỤ - ĐIỀU KIỆN KIỂM ĐỐI VỚI MÁY MÀI TRỤ NGOÀI VÀ MÁY MÀI VẠN NĂNG CÓ BÀN MÁY DI ĐỘNG - KIỂM ĐỘ CHÍNH XÁC Machine tools - Test conditions for external cylindrical and universal grinding machines with a movable table - Testing of the accuracy Lời nói đầu TCVN 9704:2013 hoàn toàn tương đương với ISO 2433:1999. TCVN 9704:2013 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC 39 Máy công cụ biên soạn, Tổng cục Tiêu chu ẩ n Đo lường Chất lượng đề nghị, Bộ Khoa học v à Công nghệ công bố. MÁY CÔNG CỤ - ĐIỀU KIỆN KIỂM ĐỐI VỚI MÁY MÀI TRỤ NGOÀI VÀ MÁY MÀI VẠN NĂNG CÓ BÀN MÁY DI ĐỘNG - KIỂM ĐỘ CHÍNH XÁC Machine tools - Test conditions for external cylindrical and universal grinding machines with a movable table - Testing of the accuracy 1. Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này quy định các phép kiểm hình học, kiểm gia công, kiểm độ chính xác và khả năng lặp lại định vị trục của máy mài thông dụng và máy m à i trụ ngoài độ ch í nh xác thường và máy mài vạn năng có bàn máy di động, có viện dẫn các tiêu chuẩn TCVN 7011-1 (ISO 230-1) và TCVN 7011-2 (ISO 230-2). Tiêu chu ẩ n này cũng quy định dung sai thích hợp tương ứng cho các phép kiểm đó. Tiêu chuẩn n à y áp dụng cho các máy với đường kính quay của chi tiết gia công đến 800 mm và khoảng cách giữa các tâm đến 4000 mm. Tiêu chuẩn này chỉ áp dụng để kiểm tra xác nhận độ ch í nh xác của máy, không áp dụng để kiểm vận hành máy (độ rung, độ ồ n bất thường, chuyển động giật cục của các bộ phận, ...) và cũng không áp dụng để kiểm đặc t í nh của máy (như tốc độ quay trục chính, lượng chạy dao), v ì các phép kiểm này thường được thực hiện trước khi ki ể m độ chính xác. Tiêu chuẩn này đưa ra c á c thuật ngữ được sử dụng cho các bộ phận chính của máy và ký hiệu các trục lấy theo ISO 841. CHÚ THÍCH: Phụ lục A (tham khảo) đ ưa ra các thuật ngữ tương đương bảng tiếng Đức v à tiếng Ý. 2. Tài liệu viện dẫn Các tài liệu viện dẫn sau là cần thiết cho việc áp dụng tiêu chuẩn n à y. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công b ố thì áp dụng bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn kh ô ng ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm c ả các sửa đổi (nếu có). TCVN 7011-1:2007 (ISO 230-1:1996) Qui tắc kiểm máy công cụ - Phần 1: Độ ch í nh xác hình học của máy khi vận hành trong điều kiện không tải hoặc gia công tinh ; TCVN 7011-2:2007 (ISO 230-2:1997) Qui tắc kiểm máy công cụ - Phần 2: Xác định độ ch í nh xác và khả năng lặp lại định vị của trục điều khiển số . 3. Mô tả, thuật ngữ và ký hiệu các trục 3.1. Mô tả máy 3.1.1. Tổng quan Tiêu chuẩn này đề cập đến c ả máy mài trụ ngoài v à máy mài vạn năng có bàn máy di động. Mặc dù kết cấu của hai loại máy n à y tương tự nhau, nhưng chức năng gia công lại khác nhau. Máy mài vạn năng có thể mài các bề mặt côn, bề mặt trụ trong và ngoài. Trong khi đó máy mài trụ ngoài chỉ có thể mài các bề mặt trụ ngoài và, trong một số trường hợp là các bề mặt côn ngoài. Cả hai loại máy này đều có hai chuyển động tịnh tiến chính của bàn máy (trục Z) và ụ bánh mài (trục X) trên băng máy. Các chuyển động này thường vuông góc với nhau. Trong một số máy, hai chuyển động này tạo với nhau một góc nghiêng v à được gọi là máy mài trụ di trượt-góc. Các bộ phận chính của máy mài trụ ngoài và máy mài vạn năng được mô tả như sau: 3.1.2. Băng máy Băng máy có các đường hướng riêng rẽ cho bàn máy v à ụ bánh mài, các đường hướng n à y thường vuông góc với nhau. 3.1.3. Bàn trượt bàn máy Bàn trượt b à n máy đỡ bàn máy và di chuyển trên đường hướng của băng máy (trục Z). 3.1.4. Bàn máy Ụ phôi (ụ trước), ụ sau (ụ động) và, nếu cần, giá đỡ di động được lắp trên bàn máy. Chi tiết gia công được đỡ giữa trục của ụ phôi và trục của ụ sau. Bàn máy có thể xoay trên b à n trượt bàn máy đối với máy mài vạn năng; nhưng đối với máy mài trụ ngoài, xoay không phải là một chức năng cần thiết. Nếu không cần thiết xoay, bàn máy và bàn tr ượ t bàn máy có thể có kết cấu như một khối liền. 3.1.5. Ụ phôi Ụ phôi quay chi tiết gia công được lắp trên mâm cặp hoặc được đỡ giữa hai mũi tâm. Đối với máy mài vạn năng, ụ phôi có thể xoay được. Đối với máy mài trụ ngo à i, ụ phôi c ó th ể là loại cố định. 3.1.6. Ụ sau Ụ sau có th ể di chuyển trên mặt của bàn máy để điều chỉnh khoảng cách giữa các mũi tâm. Sự di chuyển của mũi tâm ụ sau được sử dụng để điều chỉnh tinh (tải trọng làm việc). 3.1.7. Ụ bánh mài Ụ bánh mài được lắp trên bàn tr ượ t ụ bánh mài và có thể xoay được. Bánh mài được lắp trên trục chính ụ bánh m à i. Đối với máy mài vạn năng, trục ch í nh để mài trong là một phần hoặc có thể gắn liền với ụ bánh mài. Đường tâm trục chính bánh mài l à vị trí 0 của chuyển động xoay, song song với chuyển động của bàn máy. 3.2. Thuật ngữ và k ý hiệu các trục Để đơn giản, chỉ một ví dụ của máy mài vạn n ă ng được thể hiện trên Hình 1. CHÚ THÍCH: Để thuận tiện, sử dụng trục B1 Hình 1 - Máy mài vạn năng Bảng 1- Thuật ng ữ Số tham chiếu Tiếng Việt Tiếng Anh Tiếng Pháp 1 B ă ng máy Bed Banc 2 Bàn trượt bàn máy Table saddle Selle 3 B à n máy, xoay được Table, s w ivelling Table pivotante 4 Ụ phôi W orkhead Poup é e porte-pièce 5 Ụ sau Tailstock Contre-poupée 6 Mũi tâm ụ sau Tailstock quill Fourreau contre-poupée 7 Bánh m à i Grinding wheel Meule 8 Bộ phận bảo vệ bánh mài W heel guard Carter de protection 9 Ụ bánh m à i W heelhead Poupée porte-meule 10 Bàn trượt ụ bánh mài W heelhead saddle Selle de poup é e porte- meule 11 Bánh mài trong Internal grinding wheel Meule intérieure 12 Bộ phận bảo vệ bánh mài trong W heel guard for internal grinding wheel Dispositi f de protection pour meule intérieure 4. Các lưu ý ban đầu 4.1. Đơn vị đo Trong tiêu chu ẩ n này, tất cả các kích thước, các sai lệch thẳng và các dung sai tương ứng được tính b ằ ng milimét; các kích thước góc được tính bằng độ, các sai lệch góc và các dung sai tương ứng chủ yếu được thể hiện bằng các tỉ số, nhưng trong một số trường hợp, để cho rõ ràng dễ hiểu có thể sử dụng đơn vị micrôradian hoặc giây (cung). Sự tương đương của các biểu diễn sau cần luôn được lưu ý: 0,010/1000 = 10 m rad » 2” 4.2. Viện dẫn TCVN 7011 -1 (ISO 230-1) Để áp dụng tiêu chuẩn này, cần phải viện dẫn TCVN 7011-1 (ISO 230-1), đặc biệt l à việc lắp đặt máy trước khi kiểm, việc làm nóng trục chính và các bộ phận chuyển động khác, sự mô t ả các phương pháp đo và độ chính xác khuyến nghị của thiết bị ki ể m. Trong ô “Xem” của các phép kiểm được mô tả trong các Điều 5, 6 và 7, các hướng dẫn được kèm theo bằng việc viện dẫn tới nội dung tương ứng của TCVN 7011-1 (ISO 230-1) trong các trường hợp phép kiểm được đề cập tuân theo các quy định của tiêu chuẩn đó. 4.3. Trình tự kiểm Trình tự các phép kiểm trong tiêu chuẩn này không quy định cho ki ể m thực tế. Để lắp đặt các dụng cụ hoặc đồng hồ so dễ dàng, các phép kiểm có thể được thực hiện theo thứ t ự bất kỳ. 4.4. Thực hiện các phép kiểm Khi kiểm máy, không phải lúc nào cũng cần thiết hoặc có thể thực hiện tất c ả các phép kiểm được mô tả trong tiêu chuẩn này. Khi kiểm nghiệm thu , người sử dụng lựa chọn các phép kiểm có liên quan đến các bộ phận và/hoặc các tính chất của máy mà họ quan tâm theo thỏa thuận với nh à chế tạo/nhà cung cấp. Các phép kiểm này phải được quy định rõ ràng trong hợp đồng mua máy. Viện dẫn tiêu chu ẩ n này cho kiểm nghiệm thu mà không quy định các phép kiểm được tiến hành, và không có sự thỏa thuận về chi phí liên quan, không thể được xem là ràng buộc đối với bất kỳ bên nào tham gia hợp đồng. 4.5. Dụng cụ đo Dụng cụ đo được ch ỉ dẫn trong các phép kiểm được mô tả trong các Điều 5, 6 và 7 ch ỉ là các ví dụ. Có thể sử dụng dụng cụ đo khác có cùng đại lượng và cùng độ chính xác. Đồng hồ so phải có độ phân giải 0,001 mm hoặc chính xác hơn. 4.6. Kiểm gia công Kiểm gia công chỉ được thực hiện với gia công tinh. Không kiểm với gia công thô v ì ch ú ng có thể sinh ra lực c ắ t đáng kể. 4.7. Dung sai nhỏ nhất cho các phép kiểm hình học Khi thiết lập dung sai cho một chiều dài đo khác so với giá trị cho trong tiêu chuẩn này (xem 2.3.1.1 của TCVN 7011-1:2007 (ISO 230-1:1996)), thì phải xem xét rằng giá trị nh ỏ nhất của dung sai là 0,005 mm. 5. Kiểm hình học 5.1. Các trục chuyển động tịnh tiến Đối tượng G1 a) Kiểm độ thẳng chuyển động của b à n trượt bàn máy (trục Z) trong mặt phẳng n ằ m ngang ZX . b) Kiểm độ song song giữa đường nối các tâm của trục chính ụ phôi với mũi tâm ụ sau và chuyển động bàn trượt bàn máy (trục Z) trong mặt phẳng thẳng đứng YZ. Sơ đồ Dung sai a) 0,01 đối với chiều dài đo đến 1000 Cộng thêm 0,005 cho mỗi chiều dài đo tăng thêm 1000 hoặc một phần của nó b) 0,02 đối với chiều dài đo đến 1000 Cộng thêm 0,005 cho mỗi chiều dài đo tăng thêm 1000 hoặc một phần của nó Sai lệch đo được a) b) Dụng cụ đo a) Đồng hồ so và trục kiểm giữa hai mũi tâm hoặc thước thẳng, hoặc phương pháp quang học, hoặc dây c ă ng và kính hiển vi hoặc phương pháp laze. b) Đồng hồ so và trục kiểm giữa hai mũi tâm. Xem và viện dẫn TCVN 7011-1 (ISO 230-1) 5.2.1.2 (H ì nh 11), 5.2.3.2.1.1, 5.2.3.2.1.2, 5.2.3.2.1.3, 5.2.3.2.1.4 và 5 .4.2.2.3 Trục kiểm đủ dài phải được sử dụng làm chuẩn . Ụ phôi và bàn máy, với loại xoay được, phải được đặt ở vị tr í gốc 0 của chuyển động xoay. Mũi tâm ụ sau được kéo thụt vào. Di chuyển bàn máy và thực hiện các phép đo tại một số vị tr í cách đều nhau. Việc xác định sai lệch độ th ẳ ng phải theo 5.2.1.2.1 của TCVN 7011-1:2007 (ISO 230-1:1996) nhưng hiệu lớn nhất của các số chỉ có thể được thay th ế là sai lệch độ thẳng. Đối tượng G2 Kiểm độ thẳng chuyển động của bàn trượt ụ b á nh mài (trục X) trong mặt phẳng nằm ngang ZX . Sơ đồ Dung sai 0,02 cho toàn bộ hành trình Sai lệch đo được Dụng cụ đo Thước thẳng và đồng hồ so hoặc các phương pháp quang học Xem và viện dẫn TCVN 7011-1 (ISO 230-1) 5.2.3.2.1.1, 5.2.3.2.1.3 và 5.2.3.2.1.4 Đặt thước thẳng trên phần cố định của máy bằng cách sử dụng các căn mẫu gần đầu mút trục chính bánh mài sao cho mặt chu ẩ n của thước thẳng song song a với chuyển động theo trục X trong mặt phẳng ngang ZX . Đặt đồng hồ so trên ụ bánh mài gần trục chính. Đầu đo phải tiếp xúc với mặt chuẩn của thước thẳng. Di chuyển ụ bánh mài và thực hiện các phép đo tại một số vị trí cách đều nhau. Hiệu lớn nhất của các số chỉ là sai lệch độ thẳng. a Song song nghĩa là các số ch ỉ của đồng hồ so tại các đầu là giống nhau. Trong trường hợp này, hiệu lớn nhất của các số ch ỉ cho sai lệch độ thẳng. Đối tượng G3 Kiểm độ vuông góc giữa chuyển động của bản trượt ụ bánh mài (trục X) với chuyển động của bàn trượt bàn máy (trục Z ), nếu có. Sơ đồ Dung sai 0,02 cho chiều dài đo 300 Sai lệch đo được Dụng cụ đo Ke vuông và đồng hồ so Xem và viện dẫn TCVN 7011-1 (ISO 230-1) 5.5.2.2.4 Điều chỉnh một nhánh của ke vuông song song với chuyển động của bàn máy (trục Z). Đặt đồng hồ so tr ê n ụ bánh mài và tiếp xúc với nhánh kia của ke vuông trong quá trình di chuyển ngang (trục X). 5.2. Ụ phôi Đối tượng G4 Kiểm trục chính quay của ụ phôi: a) Độ đảo đường kính bộ ghi ngoài; b) Độ tr ượ t dọc trục có chu kỳ; c) Độ đảo mặt đầu bộ ghi (gồm cả độ trượt dọc trục c ó ch u kỳ). Sơ đồ Dung sai a) 0,005 b) 0,005 c) 0,01 Sai lệch đo được a) b) c) Dụng cụ đo Đ ồng hồ so Xem và viện dẫn TCVN 7011-1 (ISO 230-1) a) 5.6.1.2.2 Trường hợp đầu mút trục chính dạng côn, đầu đo của đồng hồ so phải được đặt vuông góc với bề mặt được kiểm. b) và c) 5.6.2.1.2, 5.6.2.2.1, 5 .6.2.2.2 và 5.6.3.2 Giá trị và phương đặt lực dọc trục F phải được quy định b ở i nhà chế tạo/nhà cung cấp. Nếu sử dụng ổ trục chịu tải trọng đặt trước, thì không cần tác dụng lực F. Đối tượng G5 Kiểm độ đảo mặt côn trong của trục ch í nh ụ phôi: a) Gần đầu mút trục chính; b) Cách đầu mút trục chính 150 mm hoặc 300 mm. Sơ đồ Dung sai a) 0,005 b) 0,015 cho khoảng cách 300 0,010 cho khoảng cách 150 Sai lệch đo được a) b) Dụng cụ đo Trục kiểm và đồng hồ so Xem và viện dẫn TCVN 7011-1 (ISO 230-1) 5.6.1.2.3 Đối tượng G6 Kiểm độ song song giữa trục tâm quay của trục chính ụ phôi với chuyển động bàn máy (trục Z): a) Trong mặt phẳng ngang ZX; b) Trong m ặ t ph ẳ ng thẳng đứng YZ. Sơ đồ Dung sai Cho a) v à b) 0,012 đối với chiều dài đo 300 (đầu của trục kiểm hướng trực tiếp về bánh mài và hướng lên trên) 0,008 đối với chiều dài đo 150 (đầu của trục kiểm hướng trực tiếp về bánh mài và hướng lên trên) Sai lệch đo được a) b) Dụng cụ đo Trục kiểm và đồng hồ so Xem và viện d ẫ n TCVN 7011-1 (ISO 230-1) 5.4.1.2.1 và 5.4.2.2.3 Việc chỉnh đặt bàn máy đã đ ược thiết lập cho phép kiểm G1 không thay đổi. 5.3. Ụ sau Đối tượng G7 Kiểm độ song song giữa trục tâm lỗ côn của ụ sau với chuyển động bàn máy (trục Z). a) Trong mặt phẳng ngang ZX; b) Trong m ặ t ph ẳ ng thẳng đ ứ ng YZ. Sơ đồ Dung sai a) 0,015 đối với chiều dài đo 300 (đầu của trục kiểm hướng trực tiếp về bánh mài) 0,01 đối với chiều d à i đo 150 (đầu của trục kiểm hướng trực tiếp về bánh mài) b) 0,015 đối với chiều dài đo 300 (đầu của trục kiểm hướng trực tiếp lên tr ê n) 0,01 đối với chiều dài đo 150 (đầu của trục kiểm hướng trực tiếp lên trên) Sai lệch đo được a) b) Dụng cụ đo Trục kiểm và đồng hồ so Xem và viện dẫn TCVN 7011-1 (ISO 230-1) 5.4.1.2.1 và 5.4.2.2.3 Việc chỉnh đặt bàn máy đã được thiết lập cho phép kiểm G1 không thay đổi. Mũi tâm ụ sau được kéo thụt v à o Đối tượng G8 Kiểm độ song song giữa chuyển động ụ sau trên bàn máy (trục W) với chuyển động bàn máy (trục Z): a) Trong mặt phẳng nằm ngang ZX . b) Trong mặt phẳng thẳng đ ứ ng YZ. Sơ đồ Dung sai a) 0,01 đối với chiều dài đo đến 1000 Cộng thêm 0,005 cho mỗi chiều dài đo tăng thêm 1000 hoặc một phần của nó b) 0,015 đối với chiều dài đo đến 1000 Cộng thêm 0,005 cho mỗi chiều dài đo tăng thêm 1000 hoặc một phần của n ó Sai lệch đo được a) b) Dụng cụ đo Thước thẳng và đồng hồ so Xem và viện dẫn TCVN 7011-1 (ISO 230-1) 5 4.2.2.2 Việc ch ỉ nh đặt bàn m á y đã được thiết lập cho phép kiểm G1 không thay đổi. Đặt thước thẳng lên phần cố định của máy song song với chuyển động của bàn máy (theo trục Z) bằng cách sử dụng đồng hồ so được lắp trên bàn máy. Lắp đồng hồ so trên ụ sau và điều chỉnh đầu đo để nó tiếp xúc với thước thẳng. Di chuyển ụ sau và kẹp chặt nó nếu được, sau đó đọc số ch ỉ của đồng hồ so. Tính hiệu số lớn nhất của các số ch ỉ của đồng hồ so. Đối tượng G9 Kiểm độ song song giữa chuyển động mũi tâm ụ sau (trục R) với chuyển động bàn máy (trục Z ): a) Trong mặt phẳng n ằ m ngang ZX . b) Trong mặt ph ẳ ng th ẳ ng đ ứ ng YZ. Sơ đồ Dung sai Cho a) và b) 0,008 đối với chiều dài đo 100 Sai lệch đo được a) b) Dụng cụ đo Thước thẳng và đồng hồ so Xem và viện dẫn TCVN 7011 -1 (ISO 230-1) 5 .4 .2.2.2 Việc chỉnh đặt b à n máy đã được thiết lập cho phép kiểm G1 không thay đổi. Đặt thước thẳng lên phần cố định của máy song song với chuyển động của bàn máy (trục Z) giống như cho phép kiểm G8. Lắp đồng hồ so trên mũi tâm ụ sau v à điều chỉnh đầu đo để nó tiếp xúc với thước thẳng. Di chuyển mũi tâm và kẹp chặt nó nếu được, sau đó đọc số ch ỉ của đồng hồ so. T í nh hiệu số lớn nhất của các số chỉ của đồng hồ so. 5.4. Ụ bánh m à i Đối tượng G10 Kiểm trục ch í nh bánh mài: a) Độ đảo (đường k í nh lắp bánh mài) b) Độ trượt dọc trục c ó chu k ỳ . Sơ đồ Dung sai a) 0,005 đối với hai phần tiếp xúc đo b) 0,01 Sai lệch đo được a) b) Dụng cụ đo Đ ồng hồ so Xem và viện dẫn TCVN 7011-1 (ISO 230-1) a) 5.6.1.2.2 Trường hợp đầu mút của trục ch í nh dạng côn, đầu đo của đồng hồ so phải được đặt vuông góc với bề mặt được kiểm. Phép đo độ đảo phải được thực hiện ở hai đầu của phần côn. b) 5.6.2.2.1 và 5 .6.2.2.2 Giá trị và phương đặt lực dọc trục F phải được quy định b ở i nh à chế tạo/nhà cung cấp. Nếu sử dụng ổ trục chịu tải trọng đặt trước, thì không cần tác dụng lực F. Đối tượng G11 Kiểm độ song song giữa đường tâm trục ch í nh bánh mài với chuyển động bàn máy (trục Z ): a) Trong mặt phẳng n ằ m ngang ZX . b) Trong mặt phẳng thẳng đ ứ ng YZ. Sơ đồ Dung sai a) 0,03 đối với chiều dài đo 300 0,02 đối với chiều dài đo 150 b) 0,03 đối với chiều dài đo 300 0,02 đối v ớ i chiều dài đo 150 (đầu trục kiểm hướng lên trừ khi b á nh mài có th ể l ắ p được trên cả hai đầu của trục chính) Sai lệch đo được a) b) Dụng cụ đo Trục ki ể m chuyên dùng và đồng hồ so Xem và viện dẫn TCVN 7011-1 (ISO 230-1) 5.4.1 2.1 và 5.4.2.2.3 Lắp trục kiểm chuyên dùng lên trục chính bánh mài. Đặt đồng hồ so trên bàn máy hoặc trên ụ phôi. Phép đo phải được thực hiện cho a) và b) tại từng vị trí giữa của vòng xoay trục. Đối tượng G12 Kiểm khoảng cách như nhau ( ở cùng một độ cao) của trục chính ụ phôi v à trục chính bánh mài đến mặt phẳng chu ẩ n (mặt phẳng được xác định b ở i các dịch chuyển theo trục X và trục Z). Sơ đồ Dung sai 0,4 Sai lệch đo được Dụng cụ đo Các trục kiểm, đồng hồ so, các căn mẫu và thước thẳng Xem và viện dẫn TCVN 7011-1 (ISO 230-1) 5.4.3.2.1 Đưa các trục kiểm có cùng đường k í nh vào trục chính ụ phôi và đầu mút trục ch í nh bánh mài. Đặt thước thẳng trên phần cố định của máy bằng cách sử dụng các căn mẫu gần đầu mút trục chính b á nh mài sao cho mặt chuẩn của thước thẳng song song với các chuyển động theo trục X và theo trục Z . Đ ể bàn máy ở vị trí sao cho đầu mút trục ch í nh ụ phôi gần với thước thẳng. Đo lần lượt các khoảng cách từ các trục kiểm đến thước thẳng v à so sánh sai lệch với dung sai quy định ở trên. 5.5 Các chuy ể n động xoay (Các phép kiểm ch ỉ áp dụng cho bộ phận xoay được) Đối tượng G13 Kiểm độ song song của mặt phẳng lắp ráp v à mặt phẳng xoay của bàn máy so với mặt phẳng ZX . Sơ đồ Dung sai 0,05 đối với toàn bộ hành trình Sai lệch đo được Dụng cụ đo Các trục kiểm, đồng hồ so, giá đỡ cững vững Xem và viện dẫn TCVN 7011 -1 (ISO 230-1) 5.4.3.2.1 và 5.4.3.2.2 Lắp trục kiểm lên trục chính ụ phôi. Cố định đồng hồ so với giá đỡ cững vững trên ụ bánh mài. Đầu đo phải tiếp xúc với trục kiểm. Đầu tiên, kẹp chặt bàn máy ở vị trí giữa của nó và đọc số chỉ đồng hồ so. Sau đó xoay bàn máy tới các vị trí biên. Đồng hồ so phải được chuyển chỗ để tiếp xúc với trục kiểm tại cùng một vị trí ch ỉ bằng cách di chuyển đồng hồ so theo trục X và trục Z (giá đỡ đồng hồ so phải luôn luôn giữ nguyên cố định trên ụ bánh mài ở cùng vị trí). Đọc số ch ỉ của đồng hồ so sau khi kẹp chặt bàn máy. Tính hiệu số lớn nhất của các số chỉ của đồng hồ so. Đối tượng G14 Ki ể m độ song song của mặt phẳng lắp ráp và mặt phẳng xoay của ụ phôi so với mặt phẳng ZX . Sơ đồ Dung sai 0,02 đối với l = 200 Sai lệch đo được Dụng cụ đo Trục kiểm và đồng hồ so Xem và viện dẫn TCVN 7011-1 (ISO 230-1) 5.4.3.2.1 và 5 4.3.2.2 Lắp trục kiểm l ê n trục ch í nh ụ phôi. Đặt đồng hồ so trên giá đỡ cững vững được cố định tr ê n ụ bánh mài. Xoay ụ phôi một góc a (lớn nhất là 45°), chạm đồng hồ so vào trục kiểm tại vị trí A và đọc số chỉ đồng hồ so. Xoay tr ở lại phía đối diện góc a và lấy các số đo tại cùng vị trí A của trục kiểm bằng cách sử dụng dịch chuyển của ụ bánh mài (chuyển động theo trục X). Đồng hồ so phải được chuy ể n chỗ để tiếp xúc với trục kiểm tại cùng một vị trí chỉ bằng chuyển động theo trục X và trục Z (giá đỡ đồng hồ so phải luôn luôn giữ nguyên cố định trên ụ bánh mài ở cùng vị trí). Hiệu hai số chỉ theo khoảng cách giữa hai vị tr í được đo là sai lệch đo được. Đối tượng G15 Kiểm độ song song của mặt phẳng lắp ráp và mặt phẳng xoay của ụ bánh mài so với mặt phẳng ZX . Sơ đồ Dung sai 0,0 5 đối với l = 200 Sai lệch đo được Dụng cụ đo Trục kiểm và đồng hồ so Xem và viện dẫn TCVN 7011-1 (ISO 230-1) 5.4.3.2.1 và 5 4.3.2.2 Lắp trục kiểm lên trục chính ụ bánh mài. Đặt đồng hồ so với giá đỡ cững vững trên ụ phôi. Xoay ụ bánh mài về vị trí gốc 0 và điều ch ỉ nh đầu đo của đồng hồ so tiếp xúc với trục kiểm. Xoay ụ bánh mài tới vị trí góc a (lớn nhất là 45°) và kiểm tại cùng một vị trí của trục kiểm bằng cách sử dụng các dịch chuyển theo trục X và trục Z . Đồng hồ so phải được chuyển chỗ để tiếp xúc với trục kiểm tại cùng một vị trí chí b ằ ng cách di chuyển đồng hồ so theo trục X và trục Z (giá đỡ đồng hồ so phải luôn luôn giữ nguyên cố định trên ụ phôi ở cùng vị trí). Hiệu hai số ch ỉ theo khoảng cách giữa hai vị trí được đo là sai lệch đo được. 5.6. Trục ch í nh m à i trong Đối tượng G16 Kiểm độ đảo mặt côn của trục chính mài trong: a) Tại gần đầu mút của mặt côn; b) Cách đầu mút mặt côn 150 mm. Sơ đồ Dung sai a) 0,005 b) 0,01 Sai lệch đo được a) b) Dụng cụ đo Trục kiểm phù hợp với kiểu đầu mút trục chính và đồng hồ so Xem và viện dẫn TCVN 7011-1 (ISO 230-1) 5.6.1.2.3 Trong trường hợp bộ ghi định tâm trụ trong, phép kiểm phải được thực hiện trên bộ ghi với sự tiếp xúc trực tiếp của đồng hồ so v à không sử dụng trục kiểm. Trong trường h ợ p này, giá trị a) sẽ được lấy làm dung sai. Đối tượng G17 Kiểm độ song song giữa đường tâm trục chính mài trong với chuyển động bàn máy (trục Z): a) Trong mặt phẳng nằm ngang; b) Trong mặt phẳng thẳng đứng. Sơ đồ Dung sai a) 0,03 đối với chiều dài đo 300 0,02 đối với chiều dài đo 150 b) 0,03 đối với chiều dài đo 300 (đầu trục kiểm trực tiếp hướng lên) 0,02 đối với chiều dài đo 150 Sai lệch đo được a) b) Dụng cụ đo Trục kiểm và đồng hồ so Xem và viện dẫn TCVN 7011-1 (ISO 230-1) 5.4.1.2.1 và 5.4.2.2.3 Phép kiểm phải được thực hiện tại từng vị trí giữa của vòng quay trục mài trong mặt phẳng nằm ngang và mặt phẳng thẳng đứng. Cách khác, đầu tiên kiểm tại một vị trí của trục xoay, sau đó xoay trục góc 180° v à kiểm lại. Tính giá trị trung bình tại mỗi điểm đo và đánh giá các sai lệch. Đối tượng G18 Kiểm khoảng cách như nhau ( ở cùng một độ cao) của trục chính mài trong và trục chính ụ phôi so với mặt phẳng chuẩn (mặt phẳng hợp b ở i các dịch chuyển theo trục X và trục Z). Sơ đồ Dung sai 0,02 Sai lệch đo được Dụng cụ đo Các trục kiểm, đồng hồ so, các căn mẫu và thước thẳng Xem và viện dẫn TCVN 7011-1 (ISO 230-1) 5 . 4.3.2.1 Lắp các trục kiểm có cùng đường kính lên trục chính ụ phôi và trục chính mài trong. Đặt thước thẳng trên phần cố định của máy bằng cách sử dụng các căn mẫu gần đầu mút trục chính mài trong sao cho mặt chuẩn của thước thẳng song song với các chuyển động theo trục X và theo trục Z . Để bàn máy ở vị trí sao cho đầu mút trục chính ụ phôi gần với thước thẳng. Đo lần lượt các khoảng cách từ các trục ki ể m đến thước thẳng và so sánh sai lệch của chúng với dung sai quy định ở trên. 6. Kiểm gia công Đối tượng M1 Kiểm: a) Độ tròn b) Độ đồng đều của đường kính, sự khác nhau của đường kính được đo ở c ả hai đầu và ở giữa của mẫu kiểm bằng cách mài mẫu kiểm hình trụ được lắp trên hai mũi tâm. Sơ đồ và kích thước của mẫu kiểm DC a l d min DC £ 315 160 16 315 < dc=""> £ 630 315 32 630 < dc=""> £ 1 500 630 63 1 500 < dc=""> £ 3 000 1 000 100 3 000 <> 1 500 150 a DC là khoảng cách giữa hai mũi tâm Điều kiện cắt Mài không có trục g á đỡ trên toàn bộ chiều dài của mẫu kiểm Dung sai a) 0,003 đối với l £ 630 b) đối với l = 160: 0,003 đối với l = 1000: 0,010 0,005 đối với l > 630 đối với l = 315: 0,005 đối với l = 1500: 0,015 đối với l = 630: 0,008 Dụng cụ đo a) máy đo độ tròn b) trắc vi kế hoặc máy đo tọa độ (CMM) Xem và viện d ẫ n TCVN 7011-1 (ISO 230-1) 4.1 và 4.2 Phép kiểm độ tròn phải được thực hiện tại một vài vị tr í của mẫu kiểm và giá trị lớn nhất của sai lệch cần được b á o cáo. Phép đo độ đồng đều của đường kính phải được thực hiện trong một mặt phẳng qua trục đơn. CHÚ THÍCH: Bất kỳ mặt côn nào cần phải sao cho đường kính lớn gần phía ụ phôi. Đối tượng M2 Kiểm độ tròn b ằ ng cách mài một mẫu kiểm hình trụ được lắp trên một mâm cặp. Sơ đồ và kích thước của mẫu kiểm DC a £ 1 500 DC > 1 500 l = 0,5 d l = 0,25 to 0,5 d d min = 40 d min = 100 d max = 100 d max = 400 a DC l à khoảng cách giữa hai mũi tâm Dung sai Đối với DC £ 1500: 0,003 Đổi với DC > 1500: 0,004 cho mẫu ki ể m có đường kính 100 mm Dụng cụ đo M áy đo độ tròn Xem và viện dẫn TCVN 7011-1 (ISO 230-1) 4.1 và 4.2 Phép ki ể m độ tròn phải được thực hiện tại một vài vị trí của m ẫ u ki ể m và giá trị lớn nhất của sai lệch cần được báo cáo. 7. Độ chính xác và khả năng lặp lại định vị 7.1. Sự định vị của các trục tịnh tiến vận hành bằng tay hoặc tự động (nhưng không điều khiển số) Đối tượng P1 Ki ể m khả năng lặp lại đạt đến vị trí cuối của ụ bánh mài. Sơ đồ Dung sai Đối với D £ 500: 0,003 Đối với D > 500: 0,005 Trong đó D là đường kính lớn nhất có thể mài Sai lệch đo được Dụng cụ đo Đồng hồ sơ Xem và viện d ẫ n TCVN 7011-1 (ISO 230-1) Tiến hành kiểm năm l ầ n liên tiếp đối với việc định vị ụ bánh mài, sự chuyển động đạt được b ằ ng tiếp cận nhanh và sau đó là tiếp cận chậm. Dãy gồm năm số đo phải được ghi lại và được so sánh với dung sai. 7.2 . Sự định vị của các trục tịnh tiến được điều khiển số Đối tượng P2 Kiểm độ chính xác và khả năng lặp lại định vị theo một chiều chuyển động theo trục X của ụ bánh mài bằng điều khiển số Sơ đồ Dung sai chiều dài đo Sai lệch đo được £ 500 £ 1000 Độ chính xác định vị theo một chiều A↑ và A↓ 0,016 0,020 Khả n ă ng lặp lại định vị theo một chiều R↑ và R↓ 0,006 0 , 008 Sai lệch hệ thống theo một chiều của vị tr í E↑ và E↓ 0,008 0,013 Giá trị đảo chiều B B 0,010 0,013 Dụng cụ đo Thang đo tuyến tính hoặc dụng cụ đo laze Xem và viện dẫn TCVN 7011-2 (ISO 230-2) Phép đo tương đối giữa vị trí dụng cụ và vị trí chi tiết gia công là mong muốn. Nếu sử dụng thang đo tuyến tính, nó phải được đặt lên bàn máy song song với trục X và bộ đọc thang chia (scale reader) cần được lắp trên vị tr í dụng cụ. Nếu sử dụng dụng cụ đo laze, gương ph ả n xạ phải được lắp trên vị tr í dụng cụ và giao thoa kế phải được lắp trên bàn máy hoặc ụ phôi. Các Điều 3, 4 và 7 của TCVN 7011-2:2007 (ISO 230-2:1997) phải được viện dẫn liên quan đến các điều kiện kiểm, chương trình kiểm và việc thể hiện các kết quả . Đối tượng P3 Ki ể m độ chính xác và khả n ă ng lặp lại định vị chuyển động theo trục X của bàn máy bằng điều khiển s ố . Sơ đồ Dung sai chiều dài đo Sai lệch đo được £ 500 £ 1000 £ 2000 Trục lên đến 2000 mm Độ chính xác định vị theo hai chi ề u A 0,025 0,032 0,040 Độ ch í nh xác định v ị theo một chiều A↑ và A↓ 0,015 0,019 0,024 Khả n ă ng lặp lại định vị theo hai chiều R - - - Kh ả năng lặp lại định vị theo một chiều R↑ và R↓ 0,008 0,010 0,013 Sai lệch định vị hệ thống theo hai chiều E 0,016 0,020 0,025 Sai lệch định vị hệ thống theo một chiều E↑ và E↓ 0,008 0,010 0,013 Phạm vi c ủ a sai lệch vị trí trung bình theo hai chiều M 0,008 0,010 0,013 Giá trị đảo chiều B B 0,010 0,013 0,016 Trục lớn hơn 2000 mm Sai lệch hệ thống theo hai chiều của vị trí E 0,032 + 0,008 cho mỗi lượng vượt quá 1000 mm Sai lệch hệ thống theo một chiều của vị trí E↑ và E↓ 0,025 + 0,005 cho mỗi lượng vượt quá 1000 mm Phạm vi của sai lệch vị trí trung b ì nh theo hai chiều M 0,025 + 0,005 cho mỗi lượng v ượt qu á 1000 mm Giá tr ị đảo chiều B 0 , 016 + 0,003 cho mỗi lượng vượt quá 1000 mm Dụng cụ đo Thang đo tuyến tính hoặc dụng cụ đo laze Xem và viện dẫn TCVN 7011-2 (ISO 230-2) Phép đo tương đối giữa vị trí dụng cụ và vị tr í chi tiết gia công là mong muốn. Nếu sử dụng thang đo tuyến tính, nó phải được đặt lên bàn máy song song với trục Z và bộ đọc thang chia cần được lắp tr ê n vị tr í dụng cụ. Nếu sử dụng dụng cụ đo laze, gương phản xạ phải được lắp trên ụ phôi v à giao thoa kế phải được lắp trên vị trí dụng cụ hoặc trên phần kéo d à i của nó. Các Điều 3, 4 v à 7 của TCVN 7011-2:2007 (ISO 230-2:1997) phải đ ược viện dẫn liên quan đến các điều kiện kiểm, chương trình kiểm và việc th ể hiện các kết quả. Đối tượng P4 Ki ể m độ chính xác và khả năng lặp lại định vị chuyển động xoay theo trục B3’ của bàn máy bằng điều khiển số. Sơ đồ Dung sai Hành trình đo £ + 10 o Sai lệch đo được Độ chính xác định vị theo hai chi ề u A 25” Độ ch í nh xác định v ị theo một chiều A↑ và A↓ 20” Khả n ă ng lặp lại định vị theo hai chiều R - Kh ả năng lặp lại định vị theo một chiều R↑ và R↓ 10” Sai lệch hệ thống theo hai chiều của vị trí E 20” Sai lệch hệ thống theo một chiều của vị trí E↑ và E↓ 10” Phạm vi c ủ a sai lệch vị trí trung bình theo hai chiều M 10” Giá trị đảo chiều B B 13” Dụng cụ đo Bàn phân độ chính có gương và ống tự chuẩn trực hoặc giao thoa kế đo góc và bàn phân độ chính Xem và viện dẫn TCVN 7011-2 (ISO 230-2) Nếu sử dụng một bàn phân độ chính: 1) đặt n ó l ê n bàn xoay sao cho trục xoay của nó song song và gần với trục xoay của bàn xoay và mặt gương đ ể trục quang học của ống tự chuẩn trực được đặt trên phần cố định của m á y; 2) xoay bàn máy cùng với bàn phân độ chính một góc có thể phân độ được; 3) xoay bàn phân độ quay tr ở lại góc cũ sao cho gương quay tr ở lại và hướng về trục quang học. Sau đó kiểm tra sai lệch góc. Các Điều 3, 4 và 7 của TCVN 7011-2:2007 (ISO 230-2:1997) phải được tham chiếu liên quan đến các điều kiện ki ể m, chương trình ki ể m v à việc th ể hiện các kết quả. Đối tượng P5 Kiểm độ chính xác và khả năng lặp lại định vị chuyển động xoay theo trục B2’ của ụ phôi bằng điều khiển s ố . Sơ đồ Dung sai Hành trình đo £ + 45 o Sai lệch đo được Độ chính xác định vị theo hai chi ề u A 25” Độ ch í nh xác định v ị theo một chiều A↑ và A↓ 20” Khả n ă ng lặp lại định vị theo hai chiều R - Kh ả năng lặp lại định vị theo một chiều R↑ và R↓ 10” Sai lệch hệ thống theo hai chiều của vị trí E 20” Sai lệch hệ thống theo một chiều của vị trí E↑ và E↓ 10” Phạm vi c ủ a sai lệch vị trí trung bình theo hai chiều M 10” Giá trị đảo chiều B B 13” Dụng cụ đo Đa giác hoặc bàn phân độ ch í nh có gương và ống tự chuẩn trực hoặc giao thoa kế đo góc và bàn phân độ chính Xem và viện dẫn TCVN 7011-2 (ISO 230-2) Nếu sử dụng một bàn phân độ chính: 1) Đặt nó lên bàn xoay sao cho trục xoay của nó song song và gần với trục xoay của b à n xoay và mặt gương để trục quang học của ống tự chuẩn trực được đặt trên phần cố định của máy; 2) Xoay bàn máy cùng với bàn phân độ chính một góc có thể phân độ được; 3) Xoay bàn phân độ quay tr ở lại góc cũ sao cho gương quay trở lại và hướng về trục quang học. Sau đó kiểm tra sai lệch góc. Các Điều 3, 4 (đặc biệt là 4.3.4) và 7 của TCVN 7011-2:2007 (ISO 230-2:1997) phải được viện dẫn liên quan đến các điều kiện ki ể m, chương trình kiểm v à việc th ể hiện các kết qu ả . 7.3. Sự định vị của các trục xoay được điều khiển số Đối tượng P6 Ki ể m độ chính xác và khả năng lặp lại định vị chuyển động xoay theo trục B1 của ụ bánh mài b ằ ng điều khiến số. Sơ đồ Dung sai Hành trình đo £ ± 45 o Sai lệch đo được Độ chính xác định vị theo hai chi ề u A 25” Độ ch í nh xác định v ị theo một chiều A↑ và A↓ 20” Khả n ă ng lặp lại định vị theo hai chiều R - Kh ả năng lặp lại định vị theo một chiều R↑ và R↓ 10” Sai lệch hệ thống theo hai chiều của vị trí E 20” Sai lệch hệ thống theo một chiều của vị trí E↑ và E↓ 10” Phạm vi c ủ a sai lệch vị trí trung bình theo hai chiều M 10” Giá trị đảo chiều B B 13” Dụng cụ đo Đa giác hoặc bàn phân độ ch í nh có gương và ống tự chuẩn trực hoặc giao thoa kế đo góc và bàn phân độ chính Xem và viện dẫn TCVN 7011-2 (ISO 230-2) Nếu sử dụng một bàn phân độ ch í nh: 1) Đặt nó lên bàn xoay sao cho trục xoay của nó song song và g ầ n với trục xoay của bàn xoay và mặt gương để trục quang học của ống tự chuẩn trực được đặt trên phần cố định của máy; 2) Xoay bàn máy cùng với bàn phân độ chính một góc có th ể phân độ được; 3) Xoay bàn phân độ quay tr ở lại góc cũ sao cho gương quay tr ở lại và hướng về trục quang học. Sau đó kiểm tra sai lệch góc. Các Điều 3, 4 (đặc biệt là 4.3.4) và 7 của TCVN 7011-2:2007 (ISO 230-2:1997) phải được viện dẫn li ê n quan đến các điều kiện kiểm, chương trình ki ể m v à việc th ể hiện c á c kết quả. Phụ lục A (Tham khảo) Các thuật ngữ tương đương bằng tiếng Đức và tiếng Ý Số tham chiếu Tiếng Đức Tiếng Ý 1 Bett Banco 2 Tischschlitten Slitta della tavola 3 Tisch, sch w enkbar Tavola, orientabile 4 W erkstückspindelstock Testa porta-pezzo 5 Reitstock Contro-testa 6 Reitstockpinole Contro-punta 7 Schlei f scheibe Mola 8 Schutzhaube Riparo della mola 9 Schlei f spindelstock Testa porta-mola 10 Schlei f spindelstockschlitten Slitta della testa porta-mola 11 Innenschlei f scheibe Mola per interni 12 Schutzhaube für Innenschlei f sheibe Riparo della mola per interni THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] ISO 841:2001 Industrial automation systems and integration - Numerical control of machines - Coordinate system and motion nomenclature (Hệ thống tự động công nghiệp và t í ch hợp - Máy điều khiển số - Hệ thống tọa độ và danh mục các chuyển động)