TCVN8196:2009

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8196:2009 về Phương tiện bảo vệ cá nhân - Giày ủng bằng chất dẻo đúc - Yêu cầu kỹ thuật cho ủng polyuretan có lót hoặc không có lót dùng trong công nghiệp TCVN 8196 : 2009 ISO 5423 : 1992 PHƯƠNG TIỆN BẢO VỆ CÁ NHÂN - GIÀY ỦNG BẰNG CHẤT DẺO ĐÚC - YÊU CẦU KỸ THUẬT CHO ỦNG POLYURETAN CÓ LÓT HOẶC KHÔNG CÓ LÓT DÙNG TRONG CÔNG NGHIỆP Moulded plastics footwear - Lined or unlined polyurethane boots for general industrial use - Speci f ication Lời nó i đầu TCVN 8196 : 2009 hoàn toàn tương đương với ISO 5423 : 1992. TCVN 8196 : 2009 do Ban kỹ thuật Tiêu chu ẩ n quốc gia TCVN/TC 94 Phương tiện b ả o hộ c á nhân biên soạn, Tổng cục Ti ê u chuẩn Đo lường Ch ấ t lượng đ ề nghị, Bộ Khoa học và công nghệ công bố. TCVN 8196 : 2009 ISO 5423 : 1992 PHƯƠNG TIỆN BẢO V Ệ CÁ NHÂN - GIÀY ỦNG B Ằ NG CH Ấ T DẺO Đ ÚC - YÊU C Ầ U KỸ THUẬT CHO ỦNG POLYURETAN CÓ LÓT HOẶC KHÔNG CÓ LÓT DÙNG TRONG CÔNG NGHIỆP Moulded plastics footwear - Lined or unlined polyurethane boots for general industrial use - Speci f ication 1. Phạm vi áp dụng Tiêu chu ẩ n này qu y định các yêu cầu đối với ủng đúc từ hợp chất polyuretan, dùng trong công nghiệp nói chung . Ủ ng có thể có lót b ằ ng vải hoặc không c ó lót và gồm các loại ủng cao đến mắt cá ch â n, ủ ng cao đến bắp đùi. 2. Tài liệu viện dẫn Các tài liệu viện dẫn sau rất cần thiết cho việc áp dụng tiêu chuẩn này. Đối với các tài liệu viện d ẫn ghi năm công bố th ì áp dụng phiên bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố th ì áp dụng phiên bản mới nh ấ t bao gồm c ả các sửa đổi, b ổ sung (n ế u có). TCVN 4509:2006 (ISO 37) Cao su, lưu hóa hoặc nhiệt d ẻ o - X á c đ ị nh các t í nh chất ứng suất-giãn dài khi kéo. ISO 48: 1979 [1] , Vulcanized rubbers - Dete r mination of hardness (Hardness between 30 and 85 IRHD) [Cao su lưu hóa - Xác định độ cứng (độ cứng giữa 30 và 85 IRHD)]. ISO 458-1: 1985, Plastic - Determination of stiffness in torsion of f lexible materials - Part 1: General method (Ch ấ t dẻo - Xác định độ b ề n xoắn của vật liệu dễ uốn - Phần 1: Phương pháp chung). ISO/R 463: 1965 [2] , Dial gauges reading in 0.01 mm, 0.001 in and 0.000 1 in (Dụng cụ đo có vạch chia, có độ chính xác đ ế n 0,01 in, 0,001 in v à 0,000 1 in). ISO 471 : 1983 [3] , Rubber - Standard temperatures, humidities and time for the conditioning and testing of test pieces (Cao su - Nhiệt độ, độ ẩ m và thời gian chuẩn để điều hòa và thử). ISO 10335: 1990 4 , Rubber and plastics footwear- Nomenclature (Gi à y ủng bằng cao su và chất dẻo - Thuật ngữ). 3. Thuật ngữ và định nghĩa Trong tiêu chuẩn này áp dụng các thuật ngữ, định nghĩa trong ISO 10335. 4. Yêu cầu thiết kế CH Ú TH Í CH 1 Khoảng chi ề u cao gợi ý của ủng được nêu trong Phụ lục F. 4.1. V â n đ ế Đ ế ủng phải có các góc được v ê tròn ở ch â n của vân đ ế và bán kính của các góc này không được nh ỏ hơn 1,5 mm. CHÚ THÍCH 2 Vân đ ế c ó th ể c ó ảnh h ưở ng đáng k ể đ ế n việc h ì nh thành các v ế t nứt sớm. 4.2. Độ dày tối thiểu Độ dày tối thiểu của ủng phải tuân theo Bảng 1 đối với từng giá trị riêng biệt thu được khi đo như mô tả trong Phụ lục A. 4.3. Vật liệu và các chi ti ế t Mũ ủng, đế và gót phải được đúc từ hợp chất polyuretan đồng nh ấ t. Nó có thể là loại xốp hoặc l à loại kết hợp xốp v à không xốp. Bảng 1 - Độ dày t ố i thiểu K í ch thước t í nh bằng milimét Ch i ti ế t của ủ ng Độ dày tố i thiểu M ũ ủng 1,5 trong đ ó không í t hơn 1,0 là hợp ch ấ t polyuretan Phần phủ a) ở g ó t 4 , 0 b) ở các ch ỗ khác 3,0 Tại các vân đ ế Giữa các vân đế Ủ ng nam Ủng n ữ Ủ ng nam Ủ ng nữ Đ ế ủng a) độ d à y tổng cộng 13,0 11,0 7,0 5 , 0 b) riêng đ ế ngo à i 9,0 7,0 3 , 0 2,5 Gót a) độ dày tổng cộng 25,0 20,0 19,0 14,0 b) từ b ề mặt mài mòn đ ế n t ấ m độn 9,0 4,0 3,0 2,5 5. Tính chất lý học 5.1. Qu y định chung Vật liệu của mũ ủ ng và vật liệu của đế ủng phải được thử như hai hợp chất riêng biệt, ngay cả khi ủng được sản xuất từ chỉ một quá trình phun. Các mẫu thử từ vật liệu của ủ ng phải được chu ẩ n b ị theo qu y tr ì nh được đưa ra trong TCVN 4509 (ISO 37). 5.2. Độ b ề n uốn của mũ ủng Khi thử theo phương pháp mô tả trong Phụ lục B với một mẫu th ử theo mỗi hướng uốn, sau 150 000 chu kỳ uốn phải không được xu ấ t hiện v ế t nứt nào thuộc loại được qu y định trong Phụ l ục B. 5.3. Đặc tính k é o Modul gi ã n dài 100 % và độ giãn d à i khi đứt của mũ ủng và đế ủ ng phải được xác định theo phương pháp mô tả trong TCVN 4509 (ISO 37) ở 23 ° C ± 2 ° C , sử dụng mẫu thử h ì nh quả tạ loại 1 lấy từ sản phẩm. Hướng thử ph ả i là hướng d ọc đế và dọc ống ủ ng. Nếu không đ ủ vật liệu, sử dụng mẫu thử h ì nh quả tạ nhỏ hơn, loại 2, kích c ỡ của mẫu thử phải được ghi lại khi biểu thị kết quả. Ở những chỗ c ó th ể thực hiện được, mẫu thử phải dày 2,0 mm ± 0,2 mm; nếu cần, để đảm bảo không có vải trong mẫu th ử , có th ể sử dụng mẫu thử mỏng hơn và độ dày mẫu thử phải được ghi lại khi biểu thị kết quả. Trong trường hợp ủng có lót, lót ủ ng ph ả i được l ấ y ra c ẩ n thận bằng cách sử dụng một lượng tối thiểu dung môi thích hợp như là metyl etyl keton hoặc bằng một máy lạng da. Mẫu thử đã qua một trong hai c á ch xử lý như trên phải được điều hòa trong 24 h ở 23 ° C ± 2 ° C và thử ở nhiệt độ này. Sử dụng năm mẫu thử cho mỗi phép thử và giá trị trung bình của từng nhóm năm k ế t qu ả thử phải tuân theo các giá trị cho trong B ả ng 2. N ế u không th ì phải áp dụng a) và b) như sau: a) Trong phép thử độ giãn d à i khi đứt, n ế u giá trị trung bình nhỏ hơn và giá trị lớn nhất lớn hơn giá tr ị tương ứng cho trong Bảng 2, thử thêm năm mẫu thử nữa. Vật liệu được coi là tuân theo y ê u cầu của ti êu chu ẩ n n à y ch ỉ khi trung bình của hai giá trị trung bình của mười k ế t quả thử cao hơn giá trị tương ứng. b) Trong phép thử modul gi ã n dài 100%, n ế u giá trung bình nằm ngoài khoảng giá trị tương ứng cho trong Bảng 2 nhưng một số kết quả lại nằm trong khoảng này thì thử thêm năm mẫu thử nữa. V ậ t liệu được coi là tuân theo yêu cầu của tiêu chuẩn này chỉ khi trung bình của hai giá trị trung bình của mười k ế t quả thử nằm trong khoảng giá trị tương ứng. Bảng 2 - Giới hạn của đ ặc tính kéo Chi tiết ủng Modul giãn d ài 100% Độ giãn dài tối thiểu khi đứt MPa % Mũ 1,3 đến 4,6 250 Đế 2 , 1 đến 5 , 0 300 5.4. Độ cứng Độ cứng của vật liệu được đo không sớm hơn 96 h sau khi đúc và được xác định theo phương pháp tương ứng trong ISO 48 ở 23 ° C ± 2 ° C sau khi điều hòa ở nhiệt độ đ ó không í t hơn 3 h phải đạt các giá trị quy định trong Bảng 3. Đối với đế, tất cả các phép đo phải được thực hiện trên bề mặt đ ã được xử lý của mẫu th ử. Mẫ u này phải sát với bề mặt tr ê n của đế và không được có l ớp độn hoặc vật liệu mũ ủng. Đối với mũ ủng, tất cả các phép đo phải được thực hiện trên b ề mặt ngoài cùng của ống ủ ng. Đối với phép thử độ cứng, độ dày tối thiểu của mẫu thử l à 6 mm. CH Ú TH Í CH 3 Đối với phép thử độ c ứ ng mũ ủng, c á c đoạn của vật liệu ống ủng c ó th ể đ ược x ế p chồng l ê n nhau đ ể đạt đến độ dày tối thiểu này. Bảng 3 - Giới hạn độ cứng của h ợ p ch ấ t polyuretan Giá trị t í nh b ằ ng IRHD Chi ti ế t ủng Độ cứng ở 23 ° C ± 2 ° C min. max. Mũ 42 59 Đ ế và gó t 50 67 5.5. Nhiệt độ uốn lạnh của mũ ủng Khi các phần của mũ ủng được thử theo ISO 458-1, thực hiện như ch ỉ d ẫn dưới đây, nhiệt độ uốn lạnh phải không đ ược lớn hơn - 35 ° C . Phải dùng hai mẫu thử, mẫu thứ nh ấ t được cắt dọc theo ố ng ủng và mẫu th ứ hai được cắt theo hướng vu ô ng góc với mẫu thứ nh ấ t. Vẽ đồ thị liên quan giữa độ uốn v à nhiệt độ, từ đó xác định được nhiệt độ ở góc uốn 200° của mỗi mẫu thử. Giảm 0,5 ° C cho mỗi 0,03 mm độ dày của mẫu th ử c ó độ dày lớn hơn 1,30 mm và thêm 0,5 ° C cho m ỗ i 0,03 mm độ dày của mẫu thử có độ dày nhỏ hơn 1,27 mm. Giá trị trung bình cộng của hai kết quả thử là nhiệt độ uốn lạnh của ph ầ n thử. 5.6. Khả năng ch ố ng lại sự phát triển v ế t cắt của đế ủng (phép thử uốn) Khi các phần của đế ủng được thử theo Phụ lục C ở nhiệt độ -5 ° C ± 2 ° C , sử dụng ba mẫu thử được cắt song song với đường tâm của đế (xem Hình 1), độ dày của đế không được nhỏ hơn 50 % độ dày của m ẫ u th ử và số chu kỳ uốn khi vết cắt đến 6 mm phải không được nhỏ hơn 150 000 đối với từng mẫu thử khi các phép đo sự phát triển của vết cắt được giới hạn ở bề mặt ngoài của mẫu thử. Hình 1 - Đường t â m của ủng 5.7. Độ b ề n xé Khi các phần của đế xốp được thử theo phương pháp nêu trong Phụ lục D, độ bền tối thiểu theo cả hai hướng phải là 3,5 N/mm theo chiều rộng. 5.8. Độ b ề n thủy phân 5.8.1. Khi các phần của mũ và đế ủng được thử như quy định trong 5.3, sau khi chuẩn bị v à điều hòa theo Phụ lục E, sự thay đ ổ i v ề độ gi ã n dài khi đứt không được vượt quá 20 %. 5.8.2. Khi các phần của đ ế ủng được thử theo phương pháp mô tả trong Phụ lục C , sau khi chu ẩ n b ị và điều hòa theo Phụ lục E, phép thử được ti ế n hành ở - 5 ° C ± 2 ° C , vết cắt ban đầu dài 2 mm không được tăng lên nhiều hơn 6 mm sau 150 000 chu kỳ. 5.8.3. Khi các phần của mũ ủng được thử theo phương pháp m ô t ả trong Phụ lục B ở - 5 ° C ± 2 ° C , sau khi chu ẩ n bị v à đi ề u hòa theo Phụ lục E, không được xuất hiện một vết nứt nào cho đến khi đạt được 150 000 chu kỳ uốn. 6. Ghi nhãn Mỗi sản ph ẩ m giày ủng phải được ghi nh ã n r õ ráng và không t ẩ y x óa được với thông tin sau: a) cỡ, đóng trên mặt trong hoặc đúc trên chỗ thắt của đế ngoài; b) thông tin của nhà sản xuất hoặc nhà cung cấp gồm tên, thương hiệu hoặc các thông tin khác của nhà sản xuất, nhà phân phối hoặc nhà bán lẻ; c) viện dẫn tiêu chuẩn này. Phụ lục A (qu y định) Phương pháp đo độ dày A.1 . Thiế t bị, dụng cụ Dụng cụ đo thích hợp để đo các chi tiết của ủng được phân loại và liệt kê trong Bảng A.1. Các dụng cụ được phân loại là "chính xác" luôn được sử dụng khi có yêu cầu. Các dụng cụ được phân loại l à "thông thường" có thể được sử dụng nếu kết quả đọc được không n ằ m trong khoảng 10 % giá trị tối thiểu quy định của các chi tiết được đo. Trong trường hợp đó, chi tiết của ủng phải được đo b ằ ng thiết bị "ch í nh xác" thích hợp. A.2 . Chuẩn bị ủ ng đ ể đo độ dày A.2.1 . Chu ẩ n b ị cho phép đo đ ế trong và phần đế ủng Cắ t theo chi ề u dọc ủng và vuông góc với bề mặt, qua tâm đế, trên một đường thẳng kéo dài từ tâm của pho mũi đến t â m của gót. Xác định vị trí của đường tâm, như minh họa trong Hình 1. bằng cách đặt ủ ng lên một bề mặt nằm ngang và t ì v à o một mặt phẳng th ẳ ng đ ứ ng sao cho nó tiếp xúc với mép của đế tại các điểm A và B trên má trong của ủ ng. Dựng thêm hai mặt phẳng thẳng đứng vuông góc với mặt phẳng thẳng đứng ban đầu sao cho chúng ti ế p xúc đế tại các điểm X và Y. Kẻ một đường th ẳ ng qua X và Y. Đường th ẳ ng n à y là đường tâm của phần trước ủng. A.2.2 . Chuẩn bị cho phép đo ph ầ n phủ Cắt ngang qua phần phủ, xung quanh mũ ủng ở khoảng cách 13 mm cao hơn mặt trên của đế trong tiếp giáp với mũ. A.3 . Cách tiến hành A.3.1 . Mũ ủng Ti ế n hành bốn phép đo độ dày tổng cộng của polyuretan và v ả i đối xứng xung quanh miệng ủ ng, dưới đường viền miệng ủng không nh ỏ hơn 3 mm và không lớn hơn 15 mm. Trong trường hợp ủng có phần nối thêm đến đ ỉ nh hông, tiến hành đo dưới dải nối không nhỏ hơn 3 mm và không lớn hơn 15 mm. Đo độ dày của phần ph ủ mũ ủng t ừ bề mặt phủ đến " đ ỉ nh " của kết c ấ u vải dệt gần với bề mặt này nh ấ t. Bảng A.1 - Dụng cụ đo độ dày cho c á c chi tiết khác nhau của ủng Chi tiết của ủ ng Loại t hiết bị đo Th ô ng thường Chính xác M ũ ủng (độ dày tổng cộng) Dụng cụ đo độ dày được chia độ đến 0,1 mm hoặc th ị kính có thang chia độ 0 , 1 mm Dụng cụ đo độ dày theo ISO/R 463, sử dụng với lực nén 2 kPa Mũ ủng (độ dày lớp ph ủ ) Th ị kính có thang chia độ 0,1 mm Kính hiển vi đọc được đến 0,02 mm Phần ph ủ Th ị kính c ó thang chia độ 0,1 mm Kính hiển vi đọc được đến 0,02 mm Phần đế ủng Thước đo được chia độ 1 mm Th ị kính có thang chia độ 0,1 mm A. 3.2 . Phủ mũi Đo độ dày tổng cộng của polyuretan và vải, không kể vân đ ế , trên đoạn cắt, trong khoảng 6 mm của đường tâm ủng tính từ mũi. Khi có pho mũi bảo vệ l ắ p trong ủ ng, đo độ dày tổng cộng của polyuretan và vải, không kể vân đ ế , từ bề mặt ngoài của pho mũi bảo vệ. A. 3 . 3 . Ph ủ gót Đo độ dày t ổ ng cộng của polyuretan và vải, không k ể vân đ ế , tr ê n đoạn cắt, trong khoảng 6 mm của đường tâm tính từ gót A. 3.4 . Phủ ở các chỗ khác Ti ế n hành b ố n phép đo độ dày tổng cộng của polyuretan và vải, không kể vân đ ế , trên đoạn c ắ t, tại các điểm đối xứng xung quanh ủng ở chỗ phủ nhưng không đo ở vùng gót hoặc vùng mũi. A. 3.5 . Độ dày tổng cộng của tổ hợp đ ế ủng Đo độ dày tổng cộng của t ổ hợp đ ế ủng trên đoạn cắt từ mặt trên của đ ế trong đến mặt ngoài của đế ngoài. Ti ế n h à nh đo c ả ở trên và giữa các vân đế, kể cả vân đế, tại ba điểm riêng biệt trong vùng đ ế . Loại bỏ các lót trong mà có thể được đưa vào ủng sau khi đ ã đúc. A. 3.6 . Đ ế ngoài Đo độ dày của đế ngoài tr ê n đoạn cắt, cả ở trên v à giữa các v â n đế, kể cả vân đ ế , từ mặt dưới của đ ế trong, lớp độn hoặc đ ế giữa b ằ ng thép (lấy theo chi tiết th ấ p nhất b ấ t kỳ) đến bề mặt ngoài của đế ngoài. Tiến hành ba phép đo tại các điểm khác nhau trong vùng đ ế . A. 3.7 . Gót Đo độ dày tổng cộng của gót DE, như minh họa trong Hình A.1 của đoạn cắt qua v â n đ ế hoặc mẫu trang trí b ấ t kỳ vuông góc với mặt trên CD của đế trong và lớp độn, trong đó đ ườ ng đ ế trong CD dài 10 mm tính từ điểm C , là đỉnh của cạnh sau của gót ở phía ngo à i. Ở chỗ có tấm độn, đo độ dày từ mặt bên d ướ i của t ấ m độn đ ế n bề mặt của gót. Ti ế n hành đo c ả ở tr ê n và giữa các vân đế tại ba v ị trí đối v ớ i từng trường hợp, hoặc nếu không thể tiến hành ba phép đo thì đo tại một số vị trí, t ùy theo thi ế t k ế của gót. A. 4 . Biểu thị kết quả Đối với t ừ ng chi tiết, ghi lại t ừ ng k ế t quả thử riêng biệt, tính bằng milimét chính xác đến 0,1 mm. Hình A.1 - Đo độ dày của gót Phụ lục B (qu y định) Xác định độ bền uốn của vật liệu mũ ủng B. 1 . Nguyên tắc Các nếp gấp kép tương tự như các n ế p gấp sinh ra trên mũ ủng khi sử d ụ ng được tạo thành lặp đi lặp lại trên mẫu thử vật liệu mũ ủng polyuretan bằng một thiết bị th ích hợp cho đến khi quan sát được vết nứt trên vật liệu mũ ủng polyuretan hoặc cho đến khi mẫu thử chịu được s ố chu kỳ uốn qu y định. B. 2 . Thi ế t bị, dụng cụ (xem Hình B.1) Thiết b ị bao g ồ m các cặp ngàm kẹp h ì nh chữ V được l ắ p sao cho các trục của mỗi cặp nằm trên cùng một đường thẳng. Góc của mỗi ng à m kẹp h ình chữ V l à 40° ± 1°. Hình B.1 - Thiết bị điển hình để xác định độ bền uốn Các đ ỉ nh của mỗi ng à m kẹp hình chữ V được v ê tr ò n với bán kính là 6,4 mm ± 0,5 mm. Một ng à m kẹp của mỗi cặp có khả năng chuy ể n động tịnh ti ế n qua l ạ i với t ầ n s ố 5 Hz ± 0,5 Hz ở điều k iện b ì nh th ườ ng v à với t ầ n số 1,5 Hz ± 0,2 Hz khi thử ở nhiệt độ th ấ p - 5 ° C . Các ngàm kẹp cách nhau 28,5 mm ± 2,5 mm ở v ị trí m ở và 9,5 mm ± 1,0 mm ở vị trí đóng. Hành trình chuyển động của ngàm kẹp di động l à 19 mm ±1,5 mm. Thi ế t b ị trên ph ả i được thay đổi kích thước đ ể phù hợp với mẫu thử lớn hơn có chi ề u dài là 70 mm ± 1 mm, k hi đó các k í ch th ướ c lựa chọn có th ể như sau: khoảng cách giữa các ng à m k ẹ p ở vị tr í đ ó ng : 13 mm ± 0,5 mm; khoảng cách giữa các ngàm kẹp ở vị trí m ở : 40 mm ± 1 mm; hành tr ì nh chuyển động : 27 mm ± 0,5 mm. B. 3 . Chuẩn b ị mẫu thử Cắt từ phần mỏng nh ấ t của mũ ủng hai miếng h ì nh vu ô ng có cạnh là 64 mm ± 1 mm. Đánh d ấ u hướng thẳng đứng b ằ ng một mũi tên lên mỗi mẫu. B. 4 . Điều hòa và nhi ệ t độ thử Đi ề u hòa mẫu thử trong 24 h ở 23 ° C ± 2 ° C và thử trong không kh í ở - 5 ° C ± 2 ° C sao cho phép thử được tiến hành không sớm hơn 7 ngày sau khi đúc. B. 5 . Cách tiến hành Đặt tất cả mẫu thử trong một buồng lạnh ở - 5 ° C ± 2 ° C và đặt t ả i vào ngay lập tức. Lắp các mẫu thử vào thiết b ị khi một cặp ngàm kẹp ở vị trí "mở " . Đặt mẫu thử v à o v ị trí, với lớp phủ hướng ra ngo à i, đối xứng trong ngàm kẹp sao cho các cạnh của nó song song v ớ i trục của các ngàm kẹp. Kiểm tra xem các cạnh trong của hai nửa của mỗi ngàm kẹp đ ã thẳng hàng chưa. Lắp các mẫu th ử khác theo cách tương tự. Kẹp một mẫu th ử của mỗi cặp mẫu thử có mũi tên đánh dấu song song với hướng uốn và một mẫu vuông g ó c v ớ i nó. Dùng tay đ ẩ y ngàm kẹp chuyển động và kiểm tra từng mẫu thử xem đ ã có một n ế p gấp vào bên trong đối xứng dọc qua nó và bao quanh b ở i một hình thoi có bốn n ế p g ấ p ra ngoài hay không. Nếu c ầ n thiết, có thể dùng tay để hỗ trợ cho việc tạo n ê n nếp g ấ p này. Mười phút sau khi đặt t ả i, cho thiết bị chạy và d ừ ng phép thử n ế u có vết nứt không chấp nhận được theo mô tả ở B.6, hoặc khi đạt được số chu kỳ qu y định mà không có vết nứt xu ấ t hiện. Ghi lại nhiệt độ thử cho dù ở từng mẫu thử có xuất hiện vết nứt hay không. B. 6 . Những loại vết nứt hợp l ệ Phải tính đến v ế t nứt polyuretan bắt nguồn từ vải lót nhưng phát triển về ph í a mặt ngoài của polyuretan và tất cả các v ế t n ứ t bắt nguồn tại mặt ngoài của polyuretan. B ấ t k ỳ khuyết tật nào của vật liệu polyuretan có thể có giữa lớp v ả i và bề mặt trong của mẫu thử đều kh ô ng được ch ấ p nhận. B. 7 . Biểu thị kết quả Nếu t ấ t cả các mẫu thử đạt đến số chu kỳ qu y định mà không x ả y ra n ứ t th ì trong báo cáo kết quả phải ghi là mẫu thử đã đạt yêu cầu. Nếu v ế t nứt xuất hiện trước khi đạt được số chu kỳ qu y định th ì trong báo cáo k ế t quả phải ghi l à mẫu thử không đạt. Phụ lục C (qu y định) Khả năng chống lại s ự phát triển của v ế t cắt (phép thử uốn) C. 1 Nguyên tắc Phép thử này xác định khả năng chống lại sự hình thành vết nứt do uốn trong quá trình sử dụng của vật liệu đế ủng. Vật liệu được uốn lặp đi lặp lại ở 90 °± 2 ° trên một trục sau khi một vết cắt nhỏ ngang qua nó được tạo ra b ằ ng một cái đục. T ố c độ phát triển của vết c ắt l à tiêu chuẩn đ ể đánh giá xu hướng n ứ t của vật l i ệu. C. 2 . Thiết b ị , dụng cụ C .2.1 . Máy thử uốn (loại Satra Ross), có một cơ c ấ u uốn như chỉ ra trong Hình C .1. M ẫ u thử A được đưa v à o đầu chặn của cánh tay uốn B và được giữ b ằ ng kẹp C trong đó chiều dài JK là 50 mm ± 5 mm. Đầu kia của mẫu thử không phải kẹp nhưng di chuyển vào và ra giữa các con lăn D, E và F khi mẫu thử b ị u ố n. Việc uốn xảy ra xung quanh trục uốn H có bán kính cong là 5,0 mm ± 0,3 mm. Khoảng cách trên hình chiếu b ằ ng giữa tiếp tuyến thẳng đứng với trục uốn này qua điểm G và cạnh tiếp giáp J của kẹp C là 11,0 mm ± 1,5 mm. V ết cắt được tạo ra trước đó trên mẫu thử phải n ằ m ở bên trên, trùng với tiếp tuy ế n thẳng đứng của trục gá khi mẫu thử ở vị trí không b ị uốn, nghĩa l à tại điểm G trong Hình C.1. Dung sai tại chỗ trùng giữa v ế t cắt và ti ế p tuyến thẳng đứng cạnh trục gá là ± 0,5 mm. Đỉnh của con lăn E và F v à trục H ở trên cùng một mặt ph ẳ ng ngang và con lăn D thẳng đứng ở phía trên con lăn E. Ngoài ra, các k í ch th ướ c và v ị trí của các con lăn D, E và F là không qu y đ ị nh. Đường kính thích hợp cho các con lăn D và E là 25 mm và cho con lăn F là 10 mm hoặc 15 mm. Khoảng cách thích hợp trên hình chiếu bằng giữa tâm của con lăn D v à E và tâm đường cong của trục uốn H là 30 mm, và khoảng cách giữa các t â m của con lăn D và E và t â m của con lăn F l à 25 mm hoặc 30 mm. V ị trí thẳng đứng của con lăn D có th ể điều chỉnh sao cho khe hở giữa con lăn này và con lăn E có thể thích ứng v ớ i các mẫu thử có độ dày khác nhau . C ần có cơ c ấ u kh óa để đảm bảo rằng khe hở này không thay đổi trong quá trình thử. Con lăn F có hai vòng đ ị nh v ị L. Ch ú ng có mục đích giúp cho việc định vị của đầu không kẹp của mẫu thử khi đưa mẫu vào thiết bị, sao cho mẫu thử vuông góc v ớ i trục uốn trong h ình chiếu bằng, và định hướng mẫu thử đúng vào v ị tr í khi uốn. Sự chênh lệch giữa đường kính trong và ngoài của mỗi vòng là khoảng 10 mm. Với mẫu thử chu ẩ n, khoảng cách giữa các vòng này l à từ 25,5 mm đến 26,0 mm. Tần số uốn phải l à 1,0 Hz ± 0,1 Hz. C .2.2 . Buồng lạnh , có khả n ă ng duy tr ì ở nhiệt độ - 5 ° C ± 2 ° C . Mô tơ kéo của máy thử uốn (C.2.1) phải đặt ở ngoài bu ồ ng lạnh. C .2.3 . Đục nhọn , để tạo nên v ế t cắt ban đ ầ u trên mẫu thử, như minh họa trong H ì nh C.2. Cạnh cắt dài 2 mm nhưng thông thường th ì chiều dài của vết cắt tạo thành trên vật liệu khác chiều dài n à y một ít. Việc cắt đúng vị tr í có thể thực hiện dễ dàng bằng cách giữ đục trong một gá cắt. C. 3 Chuẩn b ị mẫu thử M ẫ u thử chuẩn có chi ề u rộng 25 mm, d à i 150 mm và dày 5,0 mm ± 0,2 mm. Lấy ba mẫu thử từ vật liệu đế. Loại b ỏ các vân đ ế để giảm độ dày của mẫu thử đến độ dày chu ẩ n bằng cách cắt và mài bóng nhẹ cả hai mặt mẫu thử. Tạo v ế t c ắt trên mặt (ngoài) của mỗi mẫu thử cách một đ ầ u khoảng 60 mm sao cho chiều dài v ế t cắt đối xứng dọc qua đường tâm của mẫu thử. Đục (C.2.3) phải xuyên qua mẫu thử v à nhô sang mặt bên kia 15 mm. Có th ể lắp một v ò ng điều chỉnh vào cán đục để điều ch ỉ nh độ s â u xuyên qua của đục. a) Hình chiếu đứng của mẫu thử, cánh tay uốn và các con lăn dẫn A Mẫu thử B Cánh tay uốn C Kẹp mẫu thử D Con l ă n dẫn ph í a trên có th ể điều ch ỉ nh được E Con l ă n d ẫ n ph í a dưới F Con l ă n dẫn ph ía sau G Đục c ắ t chèn trên mẫu thử H Trục tròn để uốn mẫu thử J Cạnh kẹp C liền k ề với đục cắt G và trục H (J-G = 11 mm ± 1,5 mm) K V ị t r í của đầu m ẫ u thử (J-K = 50 mm ± 5 mm) L Vòng định vị mẫu thử trên con l ă n F b) Hình chiếu bằng của mẫu thử, cánh tay uốn và các con lăn dẫn A M ẫ u thử B Cánh tay uốn C Kẹp mẫu thử D Con l ă n dẫn ph í a trên có th ể đi ề u ch ỉ nh được E Con lăn dẫn ph í a dưới F Con lăn dẫn ph í a sau G Đục cắt chèn trên mẫu thử H Trục tròn đ ể uốn mẫu thử J Cạnh kẹp C liền k ề với đục cắt G và trục H (J-G = 11 mm ±1,5 mm) K Vị tr í của đầu mẫu thử (J-K = 50 mm ± 5 mm) L Vòng định vị mẫu thử trên con l ă n F CHÚ THÍCH: Để cho dễ nhìn, bỏ qua cơ cấu điều chỉnh và khóa con lăn (trên hình C.1a)] Hình C.2 - Đục nhọn C. 4 . Điều hòa và nhiệt độ thử Đi ề u hòa mẫu thử trong 24 h ở 23 ° C ± 2 ° C và thử ở nhiệt độ - 5 ° C ± 2 ° C . Thông thường phép th ử không được tiến hành sớm hơn 7 ng à y hoặc muộn hơn 3 tháng sau khi đúc. C. 5 . Cách tiến hành Tiến hành kiểm tra sơ bộ t ố c độ uốn của máy (C.2.1) để đảm bảo máy chạy đ ú ng tốc độ. Đo và ghi lại chiều dài ban đầu của v ế t cắt trên t ừ ng mẫu thử ch í nh xác đến 0,1 mm. Tốt nh ấ t nên sử dụng một thị kính và thang đo khuyếch đại với mẫu thử được uốn 45° xung quanh một trục uốn đường k í nh 15 mm. Quay bánh truyền động của máy thử uốn đến khi cánh tay uốn B nằm ngang. Nhấc con lăn D bằng cách nới l ỏ ng tay cầm có khía, tay cầm này được gắn chặt vào khung trên của máy. Nới lỏng bản k ẹ p C . Đưa từng mẫu thử vào từ phía sau của máy (cánh tay uốn B coi là ở phía trước), với mặt mài mòn của mẫu thử ở phía trên sao cho n ó đi qua giữa con lăn D và E và sau đó đi qua giữa kẹp C và cánh tay uốn B và tiếp giáp với đ ầ u chặn B. Con lăn F và cánh tay uốn B đ ề u được hạ xuống để giúp cho các d ả i mẫu thử vào đúng v ị trí. Kẹp C giữ hai mẫu thử, một mẫu ở một bên của đ i nh v í t trung tâm để cố định mẫu thử vào c á nh tay B. Kiểm tra xem vết cắt ở từng mẫu thử có thẳng đứng ở phía b ê n trên cạnh của trục gá G hay không, sau đó xiết chặt kẹp C , đảm bảo mẫu phải song song với cạnh của cánh tay uốn. Nếu ch ỉ có một mẫu thử được giữ ở một kẹp th ì đưa một mẫu nh ỏ cùng loại vật liệu v à o rãnh ở phía bên kia của kẹp sao cho mặt phẳng của kẹp được giữ song song với bề mặt của vùng uốn khi nó được xiết chặt. Bắt vít con lăn D sao cho nó vừa chạm vào mẫu thử mà không kẹp chặt mẫu. Kh óa con lăn này bằng cách xiết chặt đai ốc tai hồng trên cùng đường ren vít tỳ vào khung của máy. Bắt đầu uốn mẫu thử ngay sau khi mẫu thử được lắp vào, vì mẫu thử sẽ luôn ở nhiệt độ vận hành cao hơn nhiệt độ của buồng do việc nóng lên khi uốn, tốt nh ấ t n ê n để nguội mẫu thử đến nhiệt độ vận hành trong giai đoạn đầu của phép thử hơn l à để ban đầu lạnh rồi sau đ ó nóng lên. Sau khi b ắ t đầu uốn, kiểm tra mẫu thử đều đặn (ban đầu là từng giờ) để xem có hiện tượng tăng chiều dài của vết cắt ban đầu hoặc xu ấ t hiện vết nứt mới hay không. Để thực hiện việc này, lấy tất cả mẫu thử ra khỏi buồng, đo chiều dài các v ế t nứt sau khi uốn 45° xung quanh trục gá 15 mm, sau đó đặt lại t ấ t cả m ẫ u th ử như mô tả theo qu y trình đ ặ t tải ban đầu. Nếu vì lý do nào đó quá trình uốn bị gián đoạn th ì lấy mẫu thử ra khỏi máy. Quá trình uốn phải tiếp tục a) hoặc cho đến khi vết cắt ban đầu tăng thêm đến 6 mm hoặc hơn; b) hoặc cho đến khi mẫu thử đã uốn được số chu kỳ qu y định mà v ế t cắt ban đầu không tăng lên đến 6 mm. Trong trường hợp a), th ườ ng kh ô ng th ể quan sát được số chu kỳ uốn khi độ d à i vết cắt t ă ng th ê m đến đúng 6 mm nhưng có thể quan sát được nếu giá trị tăng nhỏ hơn hoặc lớn hơn một chút so v ớ i giá trị n à y. Sau đó có thể xác định được số chu kỳ g â y vết nứt tăng đến 6 mm bằng cách nội suy đ ồ th ị hoặc nội suy số học. Trong trường hợp b) đo chi ề u d ài của vết nứt sau khi đạt được số chu kỳ qu y định và tính toán phần t ă ng của vết nứt. Ghi lại nhiệt độ thử. C. 6 . Biểu thị kết quả N ế u chiều dài v ế t nứt tăng đến 6 mm trước khi đạt số chu kỳ uốn qu y định thì kết quả được biểu thị là số chu kỳ để vết nứt tăng đến 6 mm chiều dài. Nếu phép thử đạt đến số chu kỳ uốn qu y định (nghĩa là vết nứt không tăng đến 6 mm chi ề u dài sau số chu kỳ uốn này) thì kết quả được biểu thị là độ tăng chiều dài của v ế t nứt sau khi đạt số chu kỳ uốn qu y định. Phụ lục D (q uy định) Phép thử độ bền xé D. 1 . Thiết bị, dụng cụ D. 1.1 . Máy thử k é o , theo TCVN 4509 (ISO 37), với tốc độ di chuyển của ngàm kẹp không đổi I à 100 mm/min ± 20 mm/min và với thang lực từ 0 N đến 200 N và các khoảng cao hơn. Máy thử loại quán tính th ấ p là tốt nh ấ t. D. 2 . Điều hòa mẫu thử Điều hòa vật liệu trước khi c ắ t trong 24 h ở 23 ° C ± 2 ° C . D. 3 Chu ẩ n bị mẫu thử Độ dày của mẫu thử để từ đó cắt ra các mi ế ng mẫu thử phải l à 5,0 mm ± 0,2 mm. C ắt ba mi ế ng mẫu thử có kích thước 75 mm x 25 mm theo hướng "d ọc" của đ ế và ba miếng theo hướng ngang của đế. Dùng dao tách đôi chính giữa một đầu mỗi mẫu thử một đoạn dài ( ) mm. Cách làm này tạo ra hai "lưỡi" và m ẫ u thử còn lại k í ch thước nguyên vẹn là 45 mm x 25 mm. Quay mỗi mẫu thử 180° và cắt đầu còn lại của mẫu theo cách tương tự sao cho hai đầu của mẫu thử b ị tách ra và phần giữa th ì c ò n nguyên. D. 4 . Cách tiến hành Kẹp hai "l ưỡ i" ở một đầ u của mẫu thử vào một bộ k ẹ p của máy, mỗi lưỡi vào một kẹp. Bật máy và ghi lại lực. Khi vật liệu b ị tách 12 mm, dừng thử, đảo đầu mẫu và lặp lại phép thử t ươ ng tự với đầu c ò n lại. Lặp lại phép thử với c á c mẫu thử khác. Ghi lại lực lớn nhất đo được đối với mỗi sáu giá trị cho từng hướng. D .5 . Biểu thị kết quả Loại b ỏ ba giá trị nhỏ nhất ở mỗi hướng. L ấ y trung b ì nh số học của ba giá trị lớn nh ấ t của mỗi hướng và chuyển thành đơn vị Niutơn tr ê n mitimét chi ề u rộng. Kết quả độ bền xé của mẫu thử được làm tròn đến hai chữ số có nghĩa. Phụ lục E (qu y định) Chuẩn bị và điều hòa mẫu thử thủy phân CHÚ THÍCH 4 Polyuretan d ễ b ị ảnh hưởng b ở i tác động th ủy ph â n của độ ẩ m, gây ra gẫy giòn và nứt tr ê n b ề m ặ t. Đi ề u n à y c ó th ể đ á nh giá được bằng cách cho một phần s ả n ph ẩ m qua xử l ý theo mô tả trong phụ lục n à y, sau đ ó thử như qu y đ ị nh trong y ê u cầu kỹ thuật. E. 1 . Chuẩn bị mẫu thử Lấy lót giày ủng ra theo phương pháp trong 5.3. Độ dày của đế ph ả i được giảm xuống còn 7 mm bằng cách đánh bóng hoặc bằng cách khác thích hợp nhưng tránh không được làm tăng nhiệt độ M ẫ u thử là các dải rộng 25 mm và dài xấp x ỉ 150 mm. C ắt ba mẫu thử theo hướng "dọc". Thông thường các mẫu thử này phải được chuẩn bị không sớm hơn 7 ngày hoặc muộn hơn 2 tháng sau khi đúc. E. 2 . Cách tiến hành điều hòa mẫu thử Đặt mẫu thử vào bình hút ẩ m, ở trên nước trong 7 ngày ở 70 ° C ± 1 ° C sao cho trong quá trình này mẫu thử ở tr ạng thái b ã o hòa hơi nước. Sau quá trình xử lý này, điều hòa mẫu thử trong 24 h ở nhiệt độ tiêu chuẩn (xem ISO 471). Trong b ì nh hút ẩ m không được có kim loại. Phụ lục F (tham kh ả o) Chiều cao của ủng Khoảng chi ề u cao khuyến nghị cho ủng thuộc phạm vi áp dụng của tiêu chuẩn này được nêu trong Bảng F.1. Chiều cao phải được đo ở mặt trong ph í a sau ủng từ đ ế trong đến mép trên, kể cả phần m ề m dẻo kéo d à i. B ả ng F.1 - Chi ề u cao của ủng Kích thước tính bằng mi l imét Ph é p đo Ch iề u cao Ủ ng nam Ủ ng nữ Mắt cá chân 115 đến 179 115 đến 152 Nửa ống chân 180 đến 239 153 đến 203 Dưới đầu gối 240 đến 329 204 đến 279 Đầu gối 330 đến 429 280 đến 380 Đến 3/4 đùi 640 đến 699 - Đến hết đùi tối thiểu 700 - CHÚ TH Í CH 5 Th ỏa thuận giữa các b ê n liên quan v ề chi ề u cao danh nghĩa của ủng và dung sai cho phép là hoạt động thương mại thông thường . [1] I SO 48:1979 hiện nay đ ã đ ượ c thay th ế b ằ ng ISO 48:2007; 2 ISO/R 463:1965 hiện nay đ ã được thay th ế b ằ ng ISO 463:2006; 3 ISO 471:1983 hiện nay đ ã b ị h ủy ; 4 ISO 10335:1990 hiện nay đã bị hủy.