TCVN12028:2018

A Hoạt độ của chất đánh dấu 232 U được bổ sung, tại ngày đo c A Nồng độ hoạt độ của 238 U hoặc 235 U hoặc 234 U, tính b ằ ng becquerel trên lít Ngưỡng quyết định, tính bằng becquerel trên lít Giới hạn phát hiện, tính bằng becquerel trên lít Giới hạn trên và dưới của khoảng tin cậy, tính bằng becquerel trên lít R T ổ ng hiệu suất đo r 0 , r 0T Tốc độ đếm phông nền trên giây đối với phân tích urani và chất đánh dấu trong vùng quan tâm (ROI) của phổ mẫu trắng R C Hiệu suất hóa học r g , r gT Tốc độ đếm tổng trên giây đối với phân tích urani và chất đánh dấu trong vùng quan tâm (ROI) của phổ mẫu thử t 0 Thời gian đếm phông n ề n, tính bằng giây t g Thời gian đếm mẫu, tính bằng gi â y U Độ không đảm bảo mở rộng được tính bằng U = ku(c A ) với k = 1 , 2,... tính bằng becquerel trên lít u ( c A ) Độ không đảm bảo tiêu chuẩn kèm theo kết quả phép đo, tính bằng becquerel trên lít V Th ể tích phần mẫu thử, tính bằng lít ε Hiệu suất đếm 4 Nguyên tắc Mẫu thử được trộn với phần chất đánh dấu 232 U, sau đ ó để cân bằng mẫu trước khi phân tích. Sau một chu kỳ để điều chỉnh trạng thái oxy hóa, việc tách hóa học của urani đạt được bằng bước làm giàu (ví dụ kết tủa) tiếp theo bước tách đặc trưng (ví dụ sử dụng sắc ký trao đổi ion). Thori-230, 226 Ra và 238 Th có thể có trong nước và có thể gây nhiễu với việc đếm đồng vị urani nếu không tiến hành việc tách hóa học đ ể loại bỏ các nhân phóng xạ này ra khỏi phần thử Chuẩn bị nguồn mỏng để đo bằng cách lắng đọng điện hóa hoặc cùng kết tủa và được đo bằng phổ anpha sử dụng một buồng đo k ẻ ô hoặc thiết bị loại bán dẫn. Phép đo n ằ m trong sự tương tác của hạt anpha với môi trường phát hiện. Sự tương tác này tạo ra một dòng điện, được khuếch đại và tạo r a một xung điện thế tỷ lệ với năng lượng lắng đọng của hạt anpha đi vào. Xung điện tử từ detector được phân tích bằng hệ thống điện tử. Phần mềm phân tích số liệu cung cấp một phổ, trong đó số lượng xung (s ố đếm) được ghi trong từng khoảng năng lượng được hiển thị. Phân tích tốc độ đếm trong cửa s ổ năng lượng anpha đồng vị urani cho phép xác định nồng độ hoạt độ của mẫu thử đối với urani-238, urani-235 và urani-234, sau khi hiệu chính tốc độ đếm mẫu trắng, thể tích của mẫu thử và tổng hiệu suất đo (hiệu suất hóa học và hiệu suất phát hiện). Không nhất thiết xác định hiệu suất hóa học và hiệu suất phát hiện riêng biệt, nhưng được xác định cùng nhau bằng cách đo tổng hiệu suất đo từ tốc độ đếm thực của 232 U, được b ổ s ung vào như là chất đánh dấu để xác định hiệu suất hóa học. Để định lượng các chất gây nhiễu tiềm t à ng của thuốc thử, chuẩn bị mẫu trắng theo cách như đối với mẫu thử. M ẫ u trắng này được chuẩn bị bằng dùng nước chuẩn. Đối với kiểm soát chất lượng, để định lượng tạp chất tiềm tàng trong dung dịch đánh dấu, cần phải chuẩn bị một mẫu trắng khác có bổ sung chất đánh dấu. ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 Bảng 2 Đồng vị urani Chu kỳ bán rã năm Năng lượng phát ra chính k e V Cường độ % 232 ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 5263,48 30,6 5320,24 69,1 233 159,1 (± 2) x 1 0 3 4783,5 13,2 4824,2 ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 234 2,455 (± 0,006) x 10 5 4722,4 28,42 4774,6 71,37 235 704 (± 1) x 10 6 4366,1 ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 4397,8 57,19 4414,9 3,01 236 23,43(± 0,06) x 10 6 4445 26,1 4494 ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 238 4,468 (± 0,005) x 10 9 4151 22,33 4198 77,54 Với một phân giải phổ (Nửa chiều cao tối đa độ rộng đầy đủ FWHM) của khoảng 20 keV trong trường hợp tốt nhất, phổ anpha có thể không phân giải dễ dàng 233 U và 234 U, hoặc 235 U và 236 U, do năng lượng phát ra của chúng tương tự nhau; tuy nhiên, thường không gặp 233 U và 236 U trong các mẫu môi trường. 5 Thuốc thử và thiết bị 5.1 Khái quát ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 Chỉ sử dụng thuốc thử cấp phân tích được công nhận. 5.2 Thuốc thử hóa học 5.2.1 Nước phòng thử nghiệm, sử dụng làm mẫu trắng, không có tạp chất phóng xạ hoặc hóa học (ví dụ đồng vị urani), phù hợp với (ISO 3696), loại 3. Nước mưa mới là một ví dụ về nước có nồng độ hoạt độ urani rất thấp. Nồng độ hoạt độ urani của nước n à y có thể được đánh giá tại cùng thời điểm như chất gây nhiễu từ thuốc thử hoặc sử dụng loại phép đo chính xác khác, ví dụ ion hóa nhiệt hoặc ph ổ khối lượng plasma cặp đôi cảm ứng. 5.2.2 Dung dịch đánh dấu Urani 232, được dùng để xác định tổng hiệu suất. Nó có thể được dùng để tính hiệu suất hóa học. Dung dịch được chuẩn bị bằng cách pha loãng một chuẩn phù hợp mà tạo ra được sự trung nguyên theo chuẩn quốc gia hoặc quốc tế. Dung dịch chất đánh dấu cần phải đồng nhất và bền . Cần phải tính nồng độ dung dịch chất đánh dấu để có thể thêm/bổ sung một lượng nhỏ dung dịch này để nồng độ trong khoảng hoạt độ chứa trong phần mẫu thử. Ví dụ nồng độ dung dịch đánh dấu nằm trong khoảng từ 0,05 Bq.g - 1 đến 1 Bq.g - 1 . Nên kiểm tra hoạt độ và độ tinh khiết của dung dịch pha loãng chất đánh dấu trước khi sử dụng và tại các khoảng thời gian như nhau sau khi chuẩn bị. Việc này có thể được thực hiện, ví dụ bằng cách đếm dung dịch nhấp nháy, nhưng đếm c ầ n được thực hiện với kết quả của nhân phóng xạ bên trong.Tiến hành phân tích mẫu trắng với chất đánh dấu là một cách có thể để nhận dạng sự có mặt của bất kỳ chất phân tích đồng vị urani trong chất đánh dấu. Thori-228 có thể xuất hiện trong dung dịch chất đánh dấu 232 U và có năng lượng rất gần với mẹ 232 U của chúng. Do vậy, việc tách Th với U là cần thiết (Tài liệu tham khảo [11 ],[12]) để giảm thiểu nhiễu của 228 Th sao cho hiệu suất đếm của 232 U không bị ước lượng quá (xem Điều 4). 5.3 Thiết bị ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 5.3.1 Máy đo phổ anpha, có buồng ô lưới (với hiệu suất phát hiện cao, nhưng độ phân giải thấp hơn) hoặc loại bán dẫn (với hiệu suất phát hiện thấp, nhưng độ phân giải cao hơn). Vận hành tại nhiệt độ không đổi. Tuân theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Đối với thiết bị loại bán dẫn, phép đo sử dụng đo phổ anpha phụ thuộc vào tương tác của hạt anpha với ion silicon được cấp phép. Sự tương tác này làm thay đổi một cách cố định độ dẫn điện của Silicon, tỷ lệ với năng lượng của các hạt anpha đi vào. Để đạt được phổ phân giải tốt, hệ thống phát hiện cần được duy trì tại áp suất <1 Pa. Độ phân giải có thể được cải thiện thêm thông qua việc tăng khoảng cách giữa nguồn và detector. 5.3.2 Pipet, phù hợp để chuyển chính xác dung dịch đánh dấu urani-232 (ví dụ 100 μ L ) với độ chính xác tổng trong khoảng ± 1%. 5.3.3 Cân, ví dụ có thể đạt được độ chính xác đến ± 0,1 mg. 6 Lấy mẫu và bảo quản mẫu 6.1 Lấy mẫu Điều kiện của lấy mẫu phải phù hợp với TCVN 6663-3 (ISO 5667-1). Lọc mẫu để loại b ỏ các hạt rắn và sau đó axit hóa đến < pH 2 bằng axit nitric hoặc axit clohyric càng sớm càng tốt ngay sau khi lấy mẫu trước khi phân tích, như được quy định tại TCVN 6663-3 (ISO 5667-3). Axit hóa trước khi lọc có thể dẫn đến việc chiết ra urani từ thành phần rắn của mẫu Điều quan trọng là phòng thử nghiệm nhận mẫu đại diện, không bị thay đổi trong quá trình vận chuyển hoặc bảo quản và trong thùng chứa không bị hư hỏng. ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 Nếu cần, mẫu cần phải được bảo quản theo TCVN 6663-3 (ISO 5667-3). 7 Tách và đo 7.1 Các bước hóa học Việc tách và kế hoạch chuẩn bị mẫu được đề xuất nêu trong Phụ lục A, Phụ lục B và Phụ lục C. 7.2 Đo 7.2.1 Kiểm soát chất lượng Cần phải đo các nguồn kiểm soát chất lượng thiết bị để xác nhận rằng thiết bị đo có tính năng làm việc này nằm trong giới hạn đã định. Có thể áp dụng một nguồn mỏng 239 / 240 Pu (nguồn phát anpha khác như 230 Th, 239 Pu, 244 Cm và 241 Am cũng có thể áp dụng) để kiểm tra hiệu chuẩn năng lượng và sự phân giải (phát anpha trong vùng năng lượng 5,10 MeV đến 5,20 MeV), và không có phân rã đáng kể trong khoảng thời gian làm việc của nguồn. 7.2.2 Hiệu suất hóa học ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 Hiệu suất hóa học R c của quá trình có thể được tính theo Công thức (1): (1) Tổng hiệu suất R là tích s ố của hiệu suất hóa học và hiệu suất đếm ε. Tổng hiệu suất, R, được tính từ phổ của mẫu theo Công thức (2): (2) 7.2.3 Phông nền T ố c độ đếm phông nền của từng detector được xác định với một hỗ trợ nguồn trống; Việc này kéo dài ít nhất bằng thời gia n đếm của một mẫu. ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 Giá trị phân tích mẫu trắng (nghĩa là phân tích tiến hành với nước phòng thử nghiệm không chứa đồng vị urani không thêm chất đánh dấu) cần phải được so sánh với tổng giá trị phông nền thu được từ cùng detetor. Giá trị này cần phải được so sánh với giá trị phông nền đo được từ hỗ trợ nguồn trống trong vùng năng lượng của đồng vị urani và của chất đánh dấu để đảm bảo rằng không có sự nhiễm bẩn thuốc thử hoặc thiết bị phòng thử nghiệm. r 0 là giá trị trắng hoặc có thể là giá trị phông nền của detector nếu tương tự nhau. 8 Biểu thị kết quả 8.1 Bi ể u diễn phổ Nồng độ hoạt độ của đồng vị urani khác nhau được tính bằng cách tính tổng số đếm trong vùng quan tâm tương ứng (ROI) đối với từng chất phân tích đồng vị urani và trong ROI tương ứng với pic chất đánh dấu. Kết quả của các tổng này được chia cho thời gian đếm và cho tốc độ đếm tổng. Tốc độ đếm tổng được hiệu chính về phông nền hoặc nếu c ầ n, sự đóng góp của mẫu trắng trong cùng ROI. Đối với urani-235, cần tính đến hệ số hiệu chính trong phần trăm phát ra trong ROI của nó: vì đồng vị này có 21 hạt anpha phát ra, rất khó để bắt được tất cả chúng trong ROI kinh điển. Thường đạt được khoảng 80%. ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 Ký hiệu được dùng được định nghĩa ở Điều 3. Nồng độ hoạt độ, c A , của nhân phóng xạ có trong mẫu, tính bằng becquerel trên lít, được tính theo Công thức (3): (3) 8.3 Độ không đảm bảo chuẩn Trong trường hợp đo nồng độ hoạt độ nhân phóng xạ bằng phương pháp phổ anpha, những độ không đảm bảo cơ bản của các thông số sau đây là được duy trì. a) Số đếm tổng từ đồng vị urani và chất đánh dấu đo được; ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 c) Hoạt độ của chất đánh dấu; d) Thể tích của mẫu thử. Độ không đ ả m bảo khác có thể được bỏ qua theo lấy xấp xỉ trước (thời gian đếm,...). Theo TCVN 9595-3 (ISO/IEC Guide 98-3) [1] , độ không đảm bảo kết hợp C A có thể được t í nh theo Công thức: (4) Trong đó độ không đảm bảo của thời gian đếm có thể bỏ qua và độ không đảm bảo chuẩn của w , được tính theo Công thức (5): (5) ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 (6) Trong đó bao gồm tất cả độ không đảm bảo đo có liên quan đến hoạt độ của chất đánh dấu: hoạt độ của dung dịch chuẩn, việc chuẩn bị dung dịch đánh dấu, và việc bổ sung dung dịch đánh dấu vào mẫu; hiệu chính về nhiễu, v . v ... Để tính giới hạn đặc tính, cần tính (xem ISO 11929) nghĩa là độ không đảm bảo kết hợp của c A là hàm số của giá trị thực của n ó , theo Công thức: (7) CHÚ THÍCH Nếu khối lượng của phần mẫu thử, m, được dùng, nó được biểu thị theo gam. Các phép tính trung gian được thực hiệ n với công thức tương tự. Nồng độ hoạt độ cũng có thể được chuyển thành hoạt độ riêng [ m thay cho V trong Công thức (3) và (5)]. Nếu hoạt độ trên thể tích được chuyển bằng cách chia cho mật độ p tính bằng gam trên lít, độ không đảm bảo gắn với mật độ được cộng thêm trong Công thức (5). 8.4 Ngưỡng quyết định Theo ISO 11929, ngưỡng quyết định, c * A tính bằng becquerel trên lít, thu được từ Công thức (7) với : ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 (8) Trong đó α = 0,05 với k 1- α = 1,65, giá trị thường được chọn mặc định. 8.5 Giới hạn phát hiện Giới hạn phát hiện t í nh bằng becquerel trên lít, được tính bằng cách giải Công thức (9): (9) Giới hạn phát hiện có thể được tính bằng cách gi ả i Công thức (9) với hoặc đơn giản hơn bằng cách lặp l ạ i phép tính xấp x ỉ với giá trị bắt đầu cho vế phải của Công thức (9) Với k 1-α = k 1-β = k ; ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 Giá trị α = β = 0,05 và do đó k 1-α = k 1-β = 1,65 thường được chọn mặc định. 9 Báo cáo thử nghiệm Báo cáo thử nghiệm cần phù hợp với các yêu cầu của TCVN ISO/IEC 17025. Báo cáo thử phải bao gồm các thông tin sau: a) Phương pháp thử đã áp dụng, viện dẫn tiêu chuẩn này; b) Tất cả các thông tin cần thiết để nhận biết đầy đủ mẫu; c) Các đơn vị để biểu thị kết quả; d) Kết quả thử, c A ± u(c A ) hoặc c A ±U , với giá trị k được kèm theo. Có thể đưa ra các thông tin bổ sung như: e) Xác suất, α ,β và ( 1 - γ ); ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 g) Tùy thuộc vào yêu cầu của khách hàng, có những cách khác nhau để thể hiện kết quả: 1) Nếu nồng độ hoạt độ, c A , được so sánh với ngưỡng quyết định (xem ISO 11929) th ì kết quả của phép đo cần phải thể hiện là nếu kết quả thấp hơn hoặc bằng ngưỡng quyết định; 2) Nếu nồng độ hoạt độ phóng xạ, c A , được so sánh với giới hạn phát hiện, kết quả của phép đo c ần phải thể hiện nếu kết quả thấp hơn hoặc bằng giới hạn phát hiện. Nếu giới hạn phát hiện vượt qu á giá trị khuyến cáo, cần phải lập thành tài liệu rằng phương pháp không phù hợp với mục đích của phép đo. h) Đề cập đến thông tin liên quan có thể ảnh hưởng hoặc gi ả i thích các kết quả. Phụ lục A (Tham khảo) Tách hóa học urani ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 Nếu cần thực hiện trên mẫu thô, việc loại bỏ chất rắn lơ lửng cần phải được thực hiện càng sớm càng tốt ngay sau khi lấy mẫu. Lấy một phần mẫu thử V lít (ví dụ 0,5 L) hoặc xác định khối lượng m theo kilogam đ ể phân tích. Axit hóa phần mẫu thử đến pH < 2. Có một số khả năng để tách hóa học urani. Các ví dụ được nêu trong A.2. A.2 Các ví dụ tách và tinh chế urani Quy tr ì nh này được dựa trên Tài liệu tham khảo [4], [11], [12], A.2.1 Thuốc thử Ngoại trừ có quy định khác, chỉ sử dụng thuốc thử cấp ph â n tích được công nhận và nước cất hoặc nước đã loại khoáng hoặc nước có độ tinh khiết tương đương. A.2.1.1 Axit nitric đậm đặc, w (HN O 3 ) = 65% (theo khối lượng). ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 A.2.1.3 Muối hoặc dung dịch mang. Canxi phosphat [Ca 3 (P O 4 ) 2 ] hoặc yttri clorua (YCI 3 ), hoặc ion(lll) clorua (FeCI 3 ). A.2.1.4 Nhựa trao đổi ion hoặc nhựa chiết sắc ký. A.2.1.5 Axit clohydric, c(HCI): 9 mol/L, 8 mol/L, 3 mol/L, 0,1 mol/L, 0,01 mol/L. A.2.1.6 Axit nitric, c(HN O 3 ): 7,2 mol/L, 7 mol/L, 6 mol/L, 3 mol/L. A.2.1.7 Dung dịch axit clohydric trong axit oxalic. Hòa tan 5 mol HCI trong 1 L C 2 H 2 O 4 0,05 mol/L. A.2.1.8 Dung dịch nhôm nitrat trong axit nitric. Hòa tan 1 mo l AI(N O 3 ) 3 trong 1 L HN O 3 3 mol/L. A.2.1.9 Nước phòng thử nghiệm, được dùng làm mẫu trắng, không có tạp chất phóng xạ hoặc tạp chất hóa học (ví dụ đồng vị urani), phù hợp với TCVN 4851 (ISO 3696), loại 3. A.2.2 Thiết bị Thiết bị phòng thử nghiệm thông thường và các thiết bị sau. ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 A.2.2.2 Bếp điện A.2.2.3 Máy ly tâm và các ống ly tâm A.2.3 Bổ sung chất đánh dấu Thêm một hoạt độ A của chất đánh dấu 232 U tương tự với hoạt độ của đồng vị urani được đo trong phần mẫu thử. Để chất đánh dấu cân bằng với mẫu bằng cách làm ấm. CHÚ THÍCH Thời gian bán rã của 232 U là 70,6 ± 1,1 năm, xem Tài liệu tham khảo (8). Nhân phóng xạ nguồn gốc con cháu ... ( 228 Th, 224 Ra,...) phát triển từ 232 U, và có thể gây nhiễu với các chất phân tích khác Thori-228 có thể nẩy bật trở lại vào detector từ phân rã 232 U, và phông nền đối với từng detetor cần phải được giám sát đối với nguồn gây nhiễu tiềm tàng này . A.2.4 Bước làm giàu ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 Có thể cùng kết tủa urani với sắt (III) hoặc yttri hydroxyt hoặc canxi phosphat. Thêm một lượng dư muối hoặc dung dịch mang tương ứng (A.2.1.3). Khuấy và điều chỉnh pH đến 9 để kết tủa hydroxyt hoặc pH bằng 12 để kết tủa phosphat bằng dung dịch amoni đậm đặc (A.2.1.2). Để cho kết tủa. Ly tâm (A.2.2.3) và gạn bỏ dịch n ổ i phía trên. Rửa với nước. Ly tâm và gạn bỏ dịch nổi phía trên. A.2.5 Tách và tinh chế A.2.5.1 Lựa chọn trao đổi anion ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 Chuẩn bị một cột chứa 5 g nhựa trao đổi ion 1) (A.2.1.4) với 8% liên kết ngang và cỡ hạt bằng 100 mesh đến 200 mesh (đường kính khoảng 1 cm và dài khoảng 7,5 cm), và ổn định hóa bằng 10 mL axit clohydric 8 mol/L. Đưa mẫu vào cột, và để mẫu đi qua cột. Rửa cột hai lần bằng 15 mL axit clohydric 8 mol/L; loại bỏ dung dịch rửa giải. Thori và radi được loại b ỏ bằng bước xử lý này. Rửa cột bằng 10 mL axit clohydric 3 mol/L (A.2.1.5), loại bỏ dung dịch rửa giải. Neptuni và plutoni được loại bỏ bằng bước xử lý này. Rửa cột bằng không nhiều hơn 15 mL axit nitric 7,2 mol/L (A.2.1.6). Sắt được loại bỏ bằng bước xử lý này. Chuyển urani từ cột bằng cách rửa với 10 mL axit clohydric 0,1 mol/L (A.2.1.5) và thu lấy dịch rửa giải trong bình thủy tinh sạch. Dung dịch này đ ã sẵn sàng đ ể sử dụng trong việc chuẩn bị nguồn đo phổ anpha. A.2.5.2 Lựa chọn chiết sắc k ý Chuyển kết tủa (A.2.4) vào bình sạch có ghi nhãn, và sau đó hòa tan kết tủa trong axit nitric 6 mol/L (A.2.1.6). ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 Nếu cần loại bỏ plutoni, neptuni và thori (Tài liệu tham khảo [ 11], trước tiên chuẩn bị một cột chiết sắc ký đã nhồi sẵn chứa 2 ml nhựa đặc trưng (A.2.1.4) và cỡ hạt từ 100 mesh đến 150 mesh, và ổn định hóa bằng 5 mL HNO 3 3 mol/L (A.2.1.6): - Đưa mẫu vào cột, và để mẫu đi qua cột; - Rửa cột bằng 5 mL HNO 3 3 mol/L; dịch rửa giải cột chửa urani - thori và radi được giữ lại bằng môi trường chiết sắc ký 2) (như là plutoni và neptuni). Chuẩn bị tiền cột môi trường sắc ký urani đặc trưng 3) có chứa 2 mL nhựa và cỡ hạt từ 100 mesh đến 150 mesh, và điều kiện bằng 5 mL HNO 3 3 mol/L (Tài liệu tham kh ả o [8]): - Đưa mẫu vào cột, và để mẫu đi qua cột; - Rửa cột bằng 6 mL HN O 3 3 mol/L; gạn bỏ dịch rửa giải cột; - Rửa cột bằng 5 mL axit clohydr i c 9 mol/L (A.2.1.5) - nhựa được chuy ể n thành dạng clorua; - Rửa cột bằng 20 mL dung dịch axit clohydric trong axit oxalic (a.2.1.7) để loại bỏ thori, plutoni và neptuni có thể có; - Chuyển urani tinh khiết ra khỏi cột bằng cách rửa chúng với 15 mL axit clohydric 0,01 mol/L (A.2.1.5) và thu lấy dịch rửa giải trong một bình thủy tinh sạch. ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 A.2.5.3 Thông tin về lựa chọn kỹ thuật chuẩn bị nguồn Cả hai phương pháp lắng đọng điện phân và vi kết tủa đã được sử dụng phổ biến để chuẩn bị nguồn lớp mỏng để đếm đồng vị urani bằng phổ anpha. Lựa chọn phương pháp chuẩn bị nguồn tùy th u ộc vào phòng thử nghiệm. Mỗi phương pháp có ưu điểm riêng của nó. Phương pháp lắng đọng điện phân thường thu được phân giải năng lượng tốt hơn, trong khi phương pháp vi kết tủa tiết kiệm thời gian để chuẩn bị nguồn và dễ thiết lập hơn cho các quá trình xử lý theo mẻ đối với năng suất phân tích mẫu cao. Cả hai phương pháp có thể bị ảnh hưởng bởi tự có mặt của tạp chất có trong nền mẫu. Ví dụ, dư lượng hữu cơ trong mẫu có thể cho hiệu suất đếm thấp hơn và dung dịch kém đối với nguồn anpha được chuẩn bị bằng lắng đọng điện phân; mặt khác, mức canxi miligam trong mẫu gây ra nguồn anpha dày hơn sử dụng phương pháp vi lắng đọng f lorua. Phụ lục B (Tham khảo) Chuẩn bị nguồn bằng lắng điện phân B.1 Nguyên lý Sử dụng nguồn điện một chiều DC để áp dụng điện thế khác nhau giữa hai điện cực, dẫn đến khử các cation kim loại hòa tan trong chất điện giải. Quá trình khử xảy ra tại điện cực dẫn đến tạo ra lắng đọng các h y droxyt actinit. B.2 Thuốc thử ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 B.2.1 Axit nitric, đậm đặc, w (HNO 3 ) = 65% theo khối lượng. B.2.2 Natri sunphat, c(Na 2 SO 4 ) = 0,3 mol/L. B.2.3 Axit sunphuric, đậm đặc, w (H 2 SO 4 ) = 95% đến 97% theo khối lượng . B.2.4 Thymol xanh, 0,4 g L - 1 . B.2.5 Amoni, đậm đặc, ρ (NH 4 OH) = 250 g L - 1 . B.2.6 Axit sunphuric, ρ (H 2 SO 4 ) = 10 g L - 1 . B.2.7 Amoni hydroxyt, ρ (NH 4 OH) = 1 g L - 1 . B.2.8 Nước phòng thử nghiệm, được dùng làm mẫu trắng, không có tạp chất hóa học hoặc tạp chất phóng xạ (ví dụ đồng vị urani), phù hợp với TCVN 4851 (ISO 3696) loại 3. B.3 Thiết bị, dụng cụ ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 B.3.1 Ngăn điện phân làm bằng thủy tinh hoặc polyetylen B.3.2 Dây platin (anot) B.3.3 Khay hoặc dĩa làm bằng thép không g ỉ (catot) có đường kính phù hợp với ngăn điện phân. B.3.4 Nguồn điện một chiều B.3.5 Bếp điện B.3.6 Đĩa Petri B.4 Quy trình B.4.1 Khái quát Quy trình này được dựa trên Tài liệu tham khảo [13] và ASTM C1284[2]. ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 Quy tr ì nh này đề cập đến thiết bị lắng điện phân được thiết kế cho lắng đọng lên đĩa thép không g ì có đường kính nhỏ (xem Hình B.1). Qu y trình lắng điện phân đối với các loại thiết bị này được tiến hành như sau: Đặt đ ĩ a thép không gỉ sạch và được khử dầu (B.3.3) vào tổ hợp nắp đậy. Bắt vít ngăn điện phân (E.3.1) với nắp đồng bộ. Nạp đầy ngăn điện phân bằng nước để kiểm tra rò rỉ. Đổ hết nước ở ngăn điện phân. Cố định dây platin (E.3.2) theo hướng vuông góc với giá đỡ. Kẹp đầu thấp của dây với mặt tiếp xúc của đĩa hỗ trợ; khoảng cách giữa dây và đĩa khoảng 3 mm. B.4.3 Lắng đọng điện phân Sử dụng dung dịch chuẩn bị thu được ở bước tách hóa học (Phụ lục A), ví dụ, tiến hành các thao tác sau: ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 Thêm 1 mL HNO 3 đậm đặc (B.2.1) và làm bay hơi đến gần khô kiệt. Lặp lại bước này ba lần. Thêm 1 mL dung dịch Na 2 SO 4 (B.2.2) và làm bay hơi đến khô kiệt. Thêm 500 µl H 2 SO 4 đậm đặc (B.2.3). Thêm 10 mL nước và 3 giọt thymol xanh (B.2.4) và khuấy. Điều chỉnh pH đến khoảng từ 2,1 đến 2,3 bằng cách thêm dung dịch amoni đậm đặc (B.2.5) (thay đổi từ m à u đỏ sang da cam). Chuyển dung dịch này (thể tích cuối cùng từ 10 mL đến 15 mL) vào ngăn điện phân. Tráng cốc bằng H 2 SO 4 loãng (B.2.6) để pH được điều chỉnh trước đó đến 2,3 và thêm dung dịch tráng này vào ngăn điện phân. Lắp đặt anot và tiến hành lắng điện phân (B.3.4) tại dòng điện không đổi (khoảng 0,1 A.cm 2 ) trong khoảng 2 h. Đ ể nguội ngăn, nếu cần. ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 Đợi 1 min, tháo bỏ anot trước khi bộ phát tắt và nhanh chóng đ ổ hết dung dịch trong ngăn điện phân. Tháo dỡ thiết bị, tráng đĩa bằng nước, sau đ ó bằng NH 4 OH (B.2.7), và sấy khô (nếu cần) trên bếp điện (B.3.5) Nhận dạng đĩa và đặt đĩa vào trong đĩa Petri làm bằng nhựa (B.3.6) Nguồn đã sẵn sàng để đo phổ anpha. CHÚ D Ẫ N: 1 Anot 2 Lọ chất nhấp nháy 3 Khay ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 5 Giá đỡ H ì nh B.1 - Sơ đ ồ ngăn lắng điện ph â n Phụ lục C (Tham khảo) Chuẩn bị nguồn bằng cách cùng lắng đọng C.1 Nguyên lý Đồng vị urani được thu hồi bằng cách lắng đọng sử dụng ceri f lorua. C.2 Thuốc thử ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 C.2.1 Axit clohydric, c (HCI) = 0,2 mol/L. C.2.2 Amoni , đậm đặc, ρ (NH 4 OH) = 25 g.L - 1 C.2.3 Dung dịch mang ceri, 155 mg ceri (III) nitrat ngậm sáu phân tử nước hòa tan trong 100 m L nước. C.2.4 Axit f lohydric, ρ (HF) = 400 g L - 1 hoặc dung dịch amoni florua, ρ (NH 4 F) = 100 g.L - 1 . C.2.5 Dung dịch t i tan triclorua, ρ (TiCI 3 ) = 15 g.L -1 . C.2.6 Nước phòng thử nghiệm, được dùng làm mẫu trắng, không có tạp chất hóa học hoặc tạp chất phóng xạ (ví dụ đồng vị urani), phù hợp với TCVN 4851 (ISO 3696), loại 3. C.3 Thiết bị, dụng cụ Thiết bị phòng thử nghiệm thông thường và các thiết bị, dụng cụ sau: C.3.1 Màng lọc xelu l o este, đường kính lỗ 0,1 μm. ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 C.3.3 Hệ thống lọc C.4 Quy trình Quy trình này được dựa trên ASTM C1163[3 ] . Sử dụng dung dịch đã chuẩn bị quy trình tách hóa học urani (Phụ lục A), tiến hành ví dụ theo các thao tác sau trong dung dịch HCI (C.2.1). Thêm 0,2 mL dung dịch mang ceri (C.2.3). Thêm 0,5 mL dung dịch titani triclorua (C.2.5). Thêm 1 mL dung dịch HF hoặc 1 mL dung dịch NH 4 F (C.2.4) Điều chỉnh pH đến 1,9 bằng cách thêm NH 4 OH (C.2.2). Khuấy, sau đó để lắng trong 15 min. ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 Để kết tủa khô ngoài không khí, sau đó gắn màng với đĩa thử hoặc đĩa thép không gỉ (C.3.2). Nguồn đ ã sẵn sàng đ ể đo phổ anpha. Phụ lục D (Tham khảo) Sự xuất hiện của đồng vị urani Urani phân bố rộng khắp trong tự nhiên, xuất hiện trong đá granit và các loại trầm tích khoáng khác. Urani được dùng chủ yếu làm nhiên liệu trong nhà máy điện hạt nhân. Urani có trong môi trường nước là do kết quả của sự ngấm từ trầm tích tự nhiên, giải phóng vào quặng đuôi của nhà máy nghiền, phát thải từ công nghiệp hạt nhân, đốt cháy than và các nhiên liệu khác và do sử dụng phân lân. Nồng độ trong lớp vỏ trái đất thay đổi từ 0,3 μg.g - 1 đến 12 μg.g - 1 (Tài liệu tham khảo [5]). Trong nước mặt, nước ngầm và nước đại dương, mức thay đổi từ nhỏ hơn 1 μg.g - 1 đến hơn 10 μg.g - 1 (Tài liệu tham khảo [6]). Urani là độc hại hóa học (Tài liệu tham khảo [6]). Tất cả đồng vị urani là phóng xạ. Có ba đồng vị xuất hiện trong tự nhiên (Tài liệu tham khảo [7] [8]). Xem Bảng D.1 và D.2. ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 Đ ồ ng vị urani Đa dạng khối lượng 234 U 0,00005363 ± 0,00000016 235 U 0,007204 ± 0,000006 238 U 0,992742 ±0,000010 Bảng D.2 ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 238 U/ 2 34 U 1 238 U/ 235 U 21 Các tỷ lệ đồng vị khác nhau từ các tỷ lệ trong Bảng D.2 là thường quan sát được trong nước (xem Tài liệu tham khảo [9] [10]). Đồng vị urani khác như urani-232, urani-233 và urani-236 cũng tồn tại. Urani-232 thường được dùng làm chất đánh dấu cho phép đo phổ anpha. Urani-233 và urani-236 thường ít gặp trong mẫu môi trường. Số liệu hạt nhân có thể được dùng để chuyển nồng độ đồng vị urani, ví dụ tính theo gam trên lít, thành nồng độ hoạt độ đồng vị urani, tính theo becqueral trên lít, và ngược lại (xem Tài liệu tham khảo [7]), Xem Bảng D.3. B ả ng D.3 Đồng vị uran i ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 năm Hoạt độ riêng Bq.g -1 2 4 U 2,455 (± 0,006) x 10 5 2,312 x 10 8 235 U 704 (±1) x 10 6 7,997 x 10 4 ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 4,468 (± 0,005) x 10 9 1,244 x 10 4 Thư mục tài liệu tham khảo [1] ISO/IEC Guide 98-3, Uncertainty of measurement - Part 3: Guide to the expression of uncertainty in measurement (GUM: 1995) [2] ASTM C1284, Standard practice for electrodeposition of the actinides for alpha spectrometry [3] ASTM C1163, Standard practice for mounting actinides for alpha spectrometry using neodymium fluoride [4] ASTM D3972, Standard test method for isotopic uranium in water by radiochemistry [5] UNSCEAR Sources and effects of ionizing radiation. United Nations Scientific Committee to the Effects of Atomic Radiation, Vienna, 2008 ... ... ... Bạn phải đăng nhập hoặc đăng ký Thành Viên TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN. Mọi chi tiết xin liên hệ: ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66 [7] BIPM Monographie BIPM-5. Sevres: Bureau International des Poids et Mesures. Available (viewed 2013-01-09) at: http://www.bipm.orq/fr/publications/monoaraphie-ri-5.html [8] Laboratoire National Henri Becquerel Nuclear data base: Decay data evaluation project. Available (viewed 2013-01-08) at http://www.nucleide.org/DDEP WG/DDEPdata.htm [9] L. Pourcelot, B. Boulet, C. Le Corre, J. Loyen, C. Fayolle, D. Tournieux Isotopic evidence of natural uranium and spent fuel uranium releases into the environment. J. Environ. Monit. 2011, 13 pp. 355-361 [10] M. Ivanovich, R.S. Harmon eds. Uranium series disequilibrium: Applications to earth, marine and environmental sciences. Clarendon Press, Oxford, Second Edition, 1992 [11] E. Technologies ACW01 - Uranium and thorium in water analytical procedure. Available (viewed 2013-05-28) at: http://www.eichrom.com and http://www.triskem-international.com (2001) [12] E. Technologies ACW02 - Uranium in water analytical procedure. Available (viewed 2013-05-28) at http://www.eichrom.com and http://www.triskem-international.com [13] N.A. Talvitie Electrodeposition of actinides for alpha spectrometric determination. Anal. Chem. 1972, 44 pp. 280-283