TCVN11202:2016

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11202:2016 về Thức ăn chăn nuôi - Xác định hàm lượng decoquinat bằng phương pháp sắc kí lỏng TIÊU CHUẨN VIỆT NAM TCVN 11202:2016 THỨC ĂN CHĂN NUÔI - XÁC ĐỊNH HÀM LƯỢNG DECOQUINAT BẰNG PHƯƠNG PHÁP SẮC KÍ LỎNG Animal feeding stuffs - Determination of decoquinate content by liquid chromatographic method Lời nói đầu TCVN 11202:2016 được xây dựng dựa theo AOAC 2008.08 Decoquinate in Animal Feeds. Liquid Chromatography ; TCVN 11202:2016 do Viện Chăn nuôi biên soạn, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đề nghị, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng thẩm định, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. THỨC ĂN CHĂN NUÔI - XÁC ĐỊNH HÀM LƯỢNG DECOQUINAT BẰNG PHƯƠNG PHÁP SẮC KÍ LỎNG Animal feeding stuffs - Determination of decoquinate content by liquid chromatographic method C Ả NH BÁO - Khi áp dụng tiêu chu ẩ n này có thể liên quan đến các vật liệu, thiết bị và các thao tác gây nguy hiểm. Tiêu chu ẩ n này không đưa ra được hết tất cả các vấn đề an toàn liên quan đến việc sử dụng chúng. Người sử dụng tiêu chuẩn này cần thiết lập các thao tác an toàn thích hợp và xác định khả năng áp dụng các giới hạn quy định trước khi sử dụng tiêu chuẩn. 1 Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này quy định phương pháp sắc ký lỏng để xác định hàm lượng decoquinat (DEC) trong thức ăn chăn nuôi cho gia súc, gia c ầ m, thức ăn bổ sung và premix có chứa thuốc thú y. Giới hạn định lượng của phương pháp là 0,5 mg/kg. Các kết quả của phép thử liên phòng thử nghiệm được nêu trong Phụ lục A. 2 Tài liệu viện dẫn Các tài liệu viện dẫn sau là rất cần thiết cho việc áp dụng tiêu chuẩn. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản được nêu. Đ ố i với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao g ồ m cả các sửa đổi (nếu có). TCVN 6952 (ISO 9498) Thức ăn chăn nuôi - Chuẩn bị mẫu thử. 3 Nguyên tắc Decoquinat được chiết từ mẫu nghiền vào dung dịch canxi clorua 1 % trong metanol bằng cách dùng máy lắc cơ trong 90 min. Sau khi ly tâm và pha lo ã ng, một phần dung dịch được pha loãng bằng nước, lọc và được phân tích bằng sắc ký lỏng pha đảo với detector huỳnh quang. Các mẫu phát hiện có dương tính dạng vết được khẳng định bằng phân tích sắc ký lỏng dùng bước sóng kích thích thay thế. 4 Thuốc thử 4.1 Nước , loại dùng cho sắc ký lỏng hoặc loại tương đương. 4.2 Metanol , loại dùng cho sắc ký lỏng hoặc loại tương đương. 4.3 Canxi clorua (CaC l 2 ), ngậm hai phân tử nước, có độ tinh khiết tối thiểu 99 % hoặc loại tương đương. 4.4 Dung môi chiết , canxi clorua 1 % (khối lượng/thể tích) trong metanol Hòa tan 14,7 g canxi clorua (4.3) trong 1 lít metanol (4.2) và trộn. 4.5 Pha động Hòa tan 5,0 g canxi clorua (4.3) trong 1 lít hỗn hợp metanol và nước (4.6). Trộn kỹ và lọc chân không, dùng hệ thống lọc dung môi (5.7). 4.6 Hỗn hợp metanol và nước Trộn 825 ml metanol (4.2) với 175 ml nước (4.1). Trộn kỹ và lọc chân không, dùng hệ thống lọc dung môi (5.7). 4.7 Chất chuẩn decoquinat Mỗi lô chất chuẩn cần ghi rõ thành phần và độ tinh khiết. Nồng độ của dung dịch chuẩn đối chứng phải được ghi chính xác đến ba chữ số sau dấu phẩy. 4.8 Dung dịch chuẩn gốc , khoảng 300 µg/ml Cân 30 mg chất chuẩn (4.7), chính xác đến 0,1 mg cho vào bình định mức 100 ml. Hòa tan vào dung dịch canxi clorua 1 % trong metanol (4.4). Sử dụng bể siêu âm để hòa tan, nếu cần và thêm dung dịch này đến vạch và trộn kỹ. Tính nồng độ của dung dịch chuẩn gốc, C s , biểu thị theo microgam trên mililit, dựa trên độ tinh khiết của chất chuẩn đối chứng: Trong đó: w s là khối lượng chất chuẩn, tính bằng gam; P là độ tinh khiết của chất chuẩn; 10 6 là hệ số chuyển từ gam sang microgam; V s là th ể tích của dung dịch chuẩn gốc, tính bằng mililit. Chuẩn bị dung dịch mới sau 1 tháng và bảo quản trong tủ lạnh. 4.9 Dung dịch thêm chuẩn ở mức vết , kho ả ng 30 µg/ml Dùng pipet chuyển 5,0 ml dung dịch chu ẩ n gốc (4.8) sang bình định m ứ c 50 ml. Thêm dung dịch canx i clorua 1 % trong metanol (4.4) đến vạch và trộn kỹ. Chuẩn bị dung dịch mới sau 1 tháng v à bảo qu ản trong tủ lạnh. 4.10 Dung dịch chuẩn trung gian , khoảng 30 µg/m l Dùng pipet chuyển 10,0 ml dung dịch chuẩn gốc (4.8) sang bình định mức 100 ml. Thêm hỗn hợp metanol v à nước (4.6) đến vạch và trộn kỹ. Chuẩn bị dung dịch m ớ i sau 1 tháng và bảo quản trong tủ lạnh. 4.11 Dung dịch chu ẩ n LC dùng cho phân t í ch decoquinat trong mẫu ở mức cao Dùng pipet chuyển một th ể tích dung dịch chuẩn trung gian (4.10) hoặc dung dịch chuẩn LC 3a (theo Bảng 1) vào các bình định mức, thêm hỗn hợp metanol và nước (4.6) đến vạch rồi trộn kỹ. Chuẩn bị dung dịch đ ể sử dụng trong vòng 1 tháng và b ả o quản trong tủ lạnh. Bảng 1 - Dung dịch chuẩn LC dùng cho phân t í ch decoquinat có trong m ẫ u ở m ứ c cao Chất chuẩn để pha loãng Chuẩn LC Dung dịch sử dụng Thể t í ch, ml Thể tích cu ố i cùng, ml Nồng độ xấp xỉ, µg/ml Ký hiệu dung dịch chuẩn 4.10 10 , 0 50 6,0 dung dịch chu ẩ n LC 1a 4.10 15,0 100 4,5 dung dịch chu ẩ n LC 2a 4.10 10,0 100 3,0 dung dịch chu ẩ n LC 3a 4.10 5,0 100 1,5 dung dịch chu ẩ n LC 4a dung dịch chuẩn LC 3a 25,0 100 0,75 dung dịch chu ẩ n LC 5a CHÚ THÍCH: Có th ể xuất hiện một pic biến dạng nhỏ trong sắc đồ tại phía trước pic decoquinat do đã qu á hạn sử dụng, trong các dung dịch mới được chu ẩ n bị sẽ không có pic n à y. 4.12 Dung dịch chuẩn LC dùng cho phân tích decoquinat có trong mẫu ở mức vết Dùng pipet chuyển một th ể tích dung dịch chuẩn trung gian (4.10) hoặc dung dịch chuẩn LC 3a (theo Bảng 2) vào các bình định mức, thêm hỗn hợp metanol và nước (4.6) đến vạch rồi trộn kỹ. Chuẩn bị dung dịch đ ể sử dụng trong vòng 1 tháng và bảo quản trong tủ lạnh. Bảng 2 - Dung dịch chuẩn LC dùng cho phân tích decoquinat có trong mẫu ở mức vết Chất chuẩn để pha loãng Chuẩn LC Dung dịch sử dụng Thể tích, ml Thể tích cuối cùng, ml Nồng độ x ấ p x ỉ , µg/ml Ký hiệu dung dịch chu ẩ n 4.10 5,0 100 1,5 dung dịch chuẩn LC 4a a 4.10 4,0 100 1,2 dung dịch chuẩn LC 2b dung dịch chuẩn LC 3a 25,0 100 0,75 dung dịch chuẩn LC 5a a dung dịch chuẩn LC 3a 15,0 100 0,45 dung dịch chuẩn LC 4b dung dịch chuẩn LC 3a 3,0 100 0,09 dung dịch chuẩn LC 5b a S ử d ụ ng cùng dung dịch chuẩn như trong B ả ng 1. 5 Thiết bị, dụng cụ Sử dụng các thiết bị, dụng cụ thủy tinh của phòng thử nghiệm thông thường và cụ thể như sau: 5.1 Hệ thống sắc ký lỏng - Hệ thống sắc ký lỏng gồm có các bộ phận sau: bơm không xung, duy tr ì tốc độ dòng từ 0,5 ml/min đến 2,0 ml/min; - Hệ thống bơm mẫu: bằng tay hoặc tự động, thích hợp để bơm các thể tích 50 µl; - Detector huỳnh quang, làm việc ở bước sóng kích thích 266 nm và 318 nm, bước sóng phát xạ 394 nm; - Hệ thống tích phân hoặc hệ thống phân tích dữ liệu; - Cột ph â n tích, C18 kích thước 0,46 cm x 25 cm, c ỡ hạt 5 µm hoặc loại tương đương, có cột bảo vệ C18. 5.2 Máy lắc. 5.3 Cân phân tích , đối với lượng cân từ 10 g trở lên, có thể đọc được đến 0,1 mg và đối với lượng cân từ 100 g trở lên th ì có th ể đọc được đến 0,01 g. 5.4 Máy ly tâm , có th ể ly tâm các ống 50 ml ở gia tốc 20 0 g. 5.5 Ố ng ly tâm , bằng polypropylen hoặc vật liệu th í ch hợp khác, dung tích 50 ml. 5.6 Bình nón , dung tích 250 ml, có nắp đậy bằng thủy tinh. 5.7 Hệ thống lọc dung mô i , bằng thủy tinh thích hợp với các bộ lọc đường kính 47 mm và các bộ lọc bằng nylon đường kính 47 mm, c ỡ lỗ 0,45 µm. 5.8 Bộ lọc dung dịch thử , có màng lọc nylon cỡ lỗ 0,45 µm. 6 Lấy mẫu M ẫ u gửi đến phòng thử nghiệm phải là mẫu đại diện. Mẫu không bị hư hỏng hoặc thay đổi trong suốt quá trình vận chuyển hoặc bảo quản. Việc lấy mẫu không quy định trong tiêu chuẩn này, nên lấy mẫu theo TCVN 4325 (ISO 6497) Thức ăn chăn nuôi - Lấy mẫu. 7 Chuẩn bị mẫu thử Chuẩn bị mẫu thử theo TCVN 6952 (ISO 9498). Nghiền mẫu phòng thử nghiệm (trên 200 g) sao cho lọt hết qua sàng cỡ lỗ 1 mm, không làm nóng mẫu. Trộn kỹ. 8 Cách tiến hành 8.1 Chuẩn bị mẫu kiểm soát chất lượng Cần sử dụng mẫu kiểm soát chất lượng và phân tích mẫu kiểm soát này cùng v ớ i mỗ i mẻ m ẫ u thử. Đối với mẫu có thuốc th ì dùng mẫu kiểm soát thêm chuẩn ở mức khoảng 30 mg/kg (cho 1,0 m l dung dịch chuẩn gốc (4.8) vào 10 g mẫu trắng và trộn kỹ). Có thể mẫu kiểm soát dùng cho mẫu có thuốc là 10 g mẫu thức ăn có thuốc chứa hàm lư ợ ng decoquinat từ 25 mg/kg đến 50 mg/kg. Đối với mẫu ở mức vết th ì dùng mẫu kiểm soát thêm chuẩn ở mức khoảng 1,5 mg/kg (cho 1,0 ml dung dịch thêm chu ẩ n ở mức vết (4.9) vào 20 g mẫu trắng và trộn kỹ). Dùng ống đong chia độ bổ sung 100 ml dung môi chiết (4.4) vào mẫu kiểm soát chất lượng. Đậy nắp và lắc như trong 8.2. Độ thu hồi đối với mẫu kiểm soát có thuốc và mẫu kiểm soát ở mức vết dự ki ế n trong khoảng t ừ 95 % đến 105%. 8.2 Chiết mẫu Cân chính xác phần mẫu th ử của mỗi mẫu vào b ì nh nón 250 ml, đối với mẫu “thuốc" (≥ 10 mg/kg) th ì cân 10 g và đối với mẫu mức vết (< 10="" mg/kg)="" thì="" cân="" 20="" g,="" ghi="" lại="" khối="" lượng="" chính="" xác="" đến="" hai="" chữ=""> thập phân. Chuyển phần mẫu thử đã cân vào b ì nh nón (5.6). Dùng ống đong chia độ bổ sung 100 ml dung môi chiết (4.4). Đậy nắp b ì nh và lắc 90 min trên máy lắc (5.2). Việc lắc có thể thực hiện vào cuối ngày làm việc và để dịch chiết qua đêm sau đó lắc 5 min. Chuyển ít nhất 40 ml dịch chiết vào ống ly tâm 50 ml (5.5). Đóng chặt nắp ống và ly tâm 5 min ở gia tốc 200g. (khoảng 1 500 r/min). Dùng pipet và bình định mức để pha loãng dịch chiết thu được đến khoảng 3 µg/ml bằng dung môi chiết (4.4) theo Bảng 3. Sau đó, dùng pipet chuyển 8,0 ml dịch chiết đề cập ở trên sang bình định mức 10 ml, thêm nước đến vạch và trộn kỹ. Lọc qua bộ lọc cỡ lỗ 0,45 µm (5.8) (loại bỏ 0,5 ml dịch lọc đầu) cho v à o lọ lấy mẫu tự động đ ể chu ẩ n bị phân t í ch LC theo 8.3. Bảng 3 - Dung dịch chiết mẫu dùng đ ể phân tích mẫu có thuốc Dung d ị ch pha loãng trong 8.2 Mức đích mg/kg Lượng dịch chiết ml Bình định mức ml Hệ số pha loãng (DF) 50 Không không 1 50 đến 100 5,0 10 2 101 đến 250 5,0 25 5 250 đến 500 5,0 50 10 500 đến 1000 5,0 100 20 1000 đến 2000 5,0 200 40 8.3 Phân tích LC 8.3.1 Điều kiện LC 8.3.1.1 Bước ban đầu - Rửa xyranh bơm mẫu tự động bằng dung môi, metanol (4.2); - Cột và cột bảo vệ như trong 5.1; - Pha động như trong 4.5; - Tốc độ dòng: 1,1 ml/min; - Thể t í ch bơm: 10 µl; - Thông số detector: bước sóng kích thích 266 nm và bước sóng phát xạ 394 nm; - Thời gian chạy: 12 min. 8.3.1.2 Bư ớ c khẳng định - Rửa xyranh bơm mẫu tự động bằng dung m ô i, metanol (4.2); - Cột và cột bảo vệ như trong 5.1; - Pha động như trong 4.5; - Tốc độ dòng: 1,1 ml/min; - Thể tích bơm: 50 µ l; - Thông số detector: bước sóng kích thích 318 nm và bước sóng phát xạ 394 nm; - Thời gian chạy: 12 min 8.3.2 Độ ổn định của hệ thống Thời gian lưu cần trong khoảng từ 7 min đến 10 min; hệ s ố kéo đuôi, T f phải nhỏ hơn 1,5. 8.3.3 Đường chu ẩ n Kiểm tra xác nhận độ tuyến t í nh của hệ thống LC bằng cách bơm 10 µl của 5 dung dịch chu ẩ n LC (xem Bảng 1 và B ả ng 2) khi bắt đầu và khi kết thức mỗi dãy mẫu, khi thích hợp. Sử dụng diện t í ch pic trung bình của từng chất chuẩn để dựng đường chu ẩ n. Dựng đường chuẩn của diện t í ch pic trung bình theo nồng độ chất chuẩn decoquinat, t í nh bằng microgam trên mililit (µg/ml). Đối với mẫu có thuốc ở mức cao, bơm từng dung dịch chu ẩ n như trong Bảng 1. Đối với các phép phân tích mẫu ở mức v ế t, bơm từng dung dịch chuẩn như trong Bảng 2. Hệ số tương quan của phương trình h ồ i quy phải ≥ 0,999 v à đường chu ẩ n phải đi qua đi ể m zero ở khoảng tin cậy 95 %. Kho ả ng tin cậy đối với giao điểm trục y (b) được tính như sau: Trong đó: t n-2 l à t student đối với bậc tự do n - 2; S b là sai số chuẩn của giao đi ể m trục y. Đối v ớ i khoảng tin cậy 95 % giao điểm trục y ước tính với 5 điểm hiệu chuẩn, sử dụng t n - 2 = 3,18. CHÚ TH Í CH: Nếu đường chu ẩ n của các dung dịch chuẩn trong B ả ng 1 và Bảng 2 không tuy ế n tính và bị cong ở hầu hết các nồng độ th ì có thể là bộ nhân quang (PMT) bị qu á tải, có th ể nên giảm đ iện áp. Nếu giảm điện áp của PMT kh ô ng cải thiện đ ược v ấ n đề thì pha loãng các dung dịch chu ẩ n và dịch chiết mẫu hai lần b ằ ng hỗn hợp metanol v à nước (4.6) trước khi phân tích. 8.4 Phép phân tích 8.4.1 M ẫ u có thuốc (≥ 10 mg/kg) Dùng quy tr ì nh 8.3.1.1, bơm ba lần lặp lại 10 µl dung dịch chuẩn LC 3a và kiểm tra để chắc chắn r ằ ng độ lặp lại của diện tích pic nhỏ hơn 2 %. Bơm 10 µl của từng dung dịch chuẩn LC trong Bảng 1. Bơm 10 µl từng dung dịch mẫu thử. Cứ sau 4 hoặc 5 lần bơm dung dịch mẫu thử lại bơm dung dịch chuẩn LC 3a đ ể kiểm tra độ đáp ứng không bị thay đổi đáng kể. Cuối mỗi dãy mẫu, bơm lại 10 µl của 5 dung dịch chu ẩ n LC nêu trong Bảng 1. Từ đường chuẩn, x á c định hàm lượng chất cần phân tích c ó trong dung dịch thử, sử dụng diện tích trung b ì nh của từng chất chuẩn để dựng đường chu ẩ n. 8.4.2 M ẫ u ở mức vết (< 10=""> Dùng quy tr ì nh 8.3.1.1, bơm ba lần lặp lại 10 µl dung dịch chuẩn LC 5a và kiểm tra để chắc chắn rằng độ lặp lại của diện tích pic nhỏ hơn 2 %. Bơm 10 µl của từng dung dịch chuẩn LC trong Bảng 2. Bơm 10 µl của từng dung dịch mẫu thử. Cứ sau 4 hoặc 5 lần bơm dung dịch mẫu thử lại bơm dung dịch chuẩn LC 5a để kiểm tra độ đáp ứng không bị thay đổi đáng kể. Cuối mỗi dãy mẫu, bơm lại 10 µl của 5 dung dịch chuẩn LC nêu trong Bảng 2. Từ đường chuẩn, xác định hàm lượng chất cần phân tích có trong dung dịch th ử , sử dụng diện tích trung bình của từng chất chuẩn để dựng đường chu ẩ n. 8.4.3 Khẳng định các mẫu dương tính dạng vết nghi ngờ (≥ 0,5 mg/kg) Dùng quy tr ì nh khẳng định 8.3.1.2, bơm ba lần lặp lại 50 µl dung dịch chuẩn LC 5a và ki ể m tra để chắc chắn rằng độ lặp lại của diện tích pic nhỏ hơn 2 %. Bơm 50 µl của từng dung dịch chuẩn LC trong Bảng 2. Bơm 50 µl của từng dung dịch mẫu thử dương tính. Cứ sau 4 hoặc 5 lần bơm dung dịch mẫu thử lại bơm dung dịch chu ẩ n LC 5a để kiểm tra độ lệch. Sự c ó mặt của decoquinat được khẳng định nếu t ỷ lệ diện tích pic phát xạ (266 nm/318 nm) của mẫu thử với diện tích pic phát xạ (266 nm/318 nm) của dung dịch chuẩn LC 5a nằm trong khoảng 5 %. 8.4.4 Tắt hệ thống LC Khi kết thúc trình tự bơm, rửa hệ thống bằng hỗn hợp metanol và nước (4.6) với tốc độ 1,0 ml/min trong í t nhất 30 min. Đối với các loại bơm được trang bị khóa thổi ngược, tráng pittong bằng nước đ ể loại hết muối còn sót lại. 9 Tính và biểu thị kết quả 9.1 Tính kết qu ả Hàm lượng decoquinat có trong mẫu, X , tính bằng miligam trên kilogam (mg/kg) theo công thức sau: Trong đó: A là diện tích pic decoquinat trong dung dịch thử; b là giao điểm của đường chuẩn với trục y; m là độ dốc của đường chuẩn; V là thể tích của dung dịch chiết (trong trường hợp này là 100 ml + thể tích dung dịch chuẩn bổ sung, nếu có); w là khối lượng phần mẫu th ử , tính bằng gam (g); DF là hệ số pha loãng. V Í DỤ 1: Mẫu có thuốc có A = 2 210 565; b = 2039; m = 568 190; V = 100 ml; w = 10,04 g; DF = 1. Khi đó, hàm lượng decoquinat có trong mẫu, X , tính bằng miligam trên kilogam (mg/kg); VÍ D Ụ 2: M ẫ u ở mức vết: A = 140 680; b = 3 407; m = 570 692; V = 100 ml; w = 20,01 g; DF = 1. Khi đó, hàm lượng decoquinat có trong m ẫ u, X , tính bằng miligam trên kilogam (mg/kg): 9.2 Biểu thị kết quả Biểu thị kết quả đến ba chữ số sau dấu phẩy đối với mẫu chứa hàm lượng decoquinat bằng hoặc lớn hơn 10 mg/kg và đến hai chữ số có nghĩa đối với mẫu chứa hàm lượng decoquinat nhỏ hơn 10 mg/kg. Đối với các mẫu dương tính mức vết đã được khẳng định theo 8.4.3, báo cáo kết quả là nhỏ hơn 0,5 mg/kg. 10 Báo cáo thử nghiệm Báo cáo thử nghiệm phải ghi rõ: a) mọi thông tin cần thiết để nhận biết đầy đủ về mẫu thử; b) phương pháp lấy mẫu đã sử dụng, nếu biết; c) phương pháp thử đã dùng, viện dẫn tiêu ch u ẩn này; d) tất cả các chi tiết thao tác không quy định trong tiêu chuẩn này, hoặc tùy chọn cùng với các chi tiết bất thường nào khác có thể ảnh hưởng đến kết quả; e) kết quả th ử nghiệm thu được. Phụ lục A (Tham khảo) Kết quả của phép thử liên phòng thử nghiệm Bảng A.1 - Kết quả thử nghiệm liên phòng về xác định decoquinat trong thức ăn chăn nuôi Thức ăn cho bê, C Thức ăn c ho bê, D Thức ă n cho cừu, E Thức ăn có thuốc, F Thức ăn cho gà, G Premix c ó thuốc, H Thức ăn cho bê, I Thức ăn cho lợn, J Mức đích, mg/kg 49,2 27,4 15,9 97,6 41,0 1260 4,6 2,1 Mức trung b ì nh, mg/kg 49,8 27,4 15,0 99,3 41,4 1310 4,8 2,0 Số lượng ph ò ng thử nghiệm tham gia 11 11 10 10 11 11 13 12 Số lượng phòng thử nghiệm ngoại lệ 1 1 2 2 1 1 0 1 Đ ộ lệch chuẩn lặp lại, S r , mg/kg 0,89 0,35 0,35 1,37 0,69 24,77 0,11 0,11 Độ lệch chuẩn tái lập, S R , mg/kg 1,72 0,91 0,92 2,91 1,47 52,62 0,13 0,11 Độ lệch chu ẩ n tương đối lặp lại, RSD r , % 1,78 1,29 2,24 1,38 1,67 1,89 2,23 5,55 Độ lệch chu ẩ n tương đối t á i lập, RSD R , % 3,46 3,34 6,14 2,93 3,54 4,01 2,82 5,55 Chỉ s ố HorRat 0,39 0,34 0,58 0,37 0,39 0,74 0,22 0,38