TCVN11072:2015

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11072:2015 (ISO 13913:2014) về Chất lượng đất - Xác định các phtalat được chọn lọc bằng sắc ký khí mao quản detector khối phổ (GC/MS) TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 11072:2015 ISO 13913:2014 CHẤT LƯỢNG ĐẤT - XÁC ĐỊNH CÁC PHTALAT ĐƯỢC CHỌN LỌC BẰNG SẮC KÝ KHÍ MAO QUẢN DETECTOR KHỐI PHỔ (GC/MS) Soil quality - Determination of selected phthalates using capillary gas chromatography with mass spectrometric detection (GC/MS) Lời nói đầu TCVN 11072:2015 hoàn toàn tương đương với ISO 13913:2014. TCVN 11072:2015 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC 190 Chất lượng đất biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Lời giới thiệu Tiêu chu ẩ n này áp dụng và được xác nhận cho một số loại nền mẫu như được tr ì nh bày tại Bảng 1 (Xem Phụ lục A về kết quả xác nhận). Bảng 1 - Các nền mẫu có thể áp dụng và đ ã được tiêu chuẩn này xác nhận Nền mẫu Vật liệu đ ư ợc dùng để xác nhận Bùn Bùn đô thị Chất thải sinh học Compost mới Đất Đất thêm bùn CH Ấ T LƯỢNG Đ Ấ T - XÁC ĐỊNH CÁC PHTALAT Đ ƯỢC CHỌN LỌC BẰNG SẮC KÝ KHÍ MAO QUẢN DETECTOR KHỐI PH Ổ (GC/MS) Soil quality - Determination of selected phthalates using capillary gas chromatography with mass spectrometric detection (GC/MS) CẢNH BÁO - Người s ử dụng tiêu chuẩn này cần phải thành thạo với các thực hành phòng thí nghiệm thông th ư ờng. Tiêu chuẩn này không đề cập tớ i mọi vấn đề an toàn liên quan đến người sử dụng. Trách nhiệm c ủ a ngư ờ i sử dụng là phải đảm bảo an toàn và có sức khỏe ph ù hợp theo quy định. QUAN TRỌNG - Chỉ những nhân viên đã qua đào tạo thích hợp mới đư ợ c phép tiến hành phép thử theo tiêu chuẩn này. 1 Phạm vi áp dụng Tiêu chu ẩ n này quy đ ị nh phương pháp xác định các phtalat được chọn lọc trong bùn, ch ấ t thải sinh học đã x ử lý, và đất sau khi chiết và phân tích sắc ký khí kết hợp detector khối phổ. Phương pháp có thể áp dụng đối với xác đ ị nh các phtalat (xem B ả ng 2) với hàm lượng khối lượng thấp nhất từ 0,1 mg/kg đến 0,5 mg/kg (tính theo ch ấ t khô), phụ thuộc vào từng chất. Có thể áp d ụng phương pháp n à y cho các phtalat khác không được quy đ ịnh tại B ả ng 2, trừ các hỗn hợp đồng phân, ví dụ DiNP (Di-isononylphtalat) nhưng phải được kiểm tra xác nhận trong từng trường hợp. Bảng 2 - Phtalat có thể được xác định theo tiêu chuẩn này TT Tên Công thức Viết tắt Khối lượng phân tử g/mol Số CAS-RN a 1 Dimetylphthalat C 10 H 10 O 4 DMP 194,2 00131-11-3 2 Dietylphthalat C 12 H 14 O 4 DEP 222 , 2 00084-66-2 3 Dipropylphtalat C 14 H 18 O 4 DPP 250,3 00131-16-8 4 Di-(2-methyl-propyl)phtalat C 16 H 22 O 4 DiBP 278 , 4 00084-69-5 5 Dibutylphtalat C 16 H 22 O 4 DBP 278,4 00084-74-2 6 Buty l benzylphtalat C 19 H 20 O 4 BBzP 312,4 00085-68-7 7 Dicy cl ohexylphtalat C 20 H 2 6 O 4 DCHP 330,4 00084-61-7 8 Di-(2-ethylhexyl)phtalat C 2 4 H 3 8 O 4 DEHP 390,6 00117-81-7 9 Dioctylphtalat C 24 H 38 O 4 D OP 390,6 00117-84-0 10 Didecylphtalat C 28 H 46 O 4 DDcP 446,7 00084-77-5 11 Diundecylphtalat C 30 H 50 O 4 DUP 474,4 03648-20-2 a Số đăng ký hóa chất 2 Tài liệu viện dẫn Các tài liệu viện dẫn sau rất cần thiết cho việc áp dụng tiêu chu ẩ n này. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công b ố th ì áp dụng phiên bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phi ê n bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi , bổ sung (nếu c ó ). TCVN 6663-13 (ISO 5667-13), Chất lượng nước - Lấy mẫu - Ph ầ n 13: Hướng dẫn lấy mẫu bùn ; TCVN 6663-15 (ISO 5667-15), Chất l ượng nước - Lấy mẫu - Phần 15: Hướng dẫn bảo quản và xử l ý mẫu bùn và trầm tích ; TCVN 6648 (ISO 11465), Chất lượng đất - X á c định hàm lượng ch ấ t khô v à hàm lượng nước theo khối lượng - Phương pháp khối lư ợ ng. TCVN 7538-2 ( ISO 10381-2), Ch ấ t lượng đất - Lấy mẫu - Phần 2: Hướng dẫn kỹ thuật lấy mẫu. TCVN 8884 (ISO 14507), Chất lượng đất - Xử lý sơ bộ mẫu đ ể x á c định các hợp chất nhiễm bẩn hữu c ơ , ISO 22892, Soil quality - Guidelines for the identi fi cation of target compounds by gas chromatography and mass spectrometry (Chất lượng đ ấ t - Hướng dẫn nhận dạng hợp chất mục tiêu bằng sắc ký khí và khối ph ổ ) 3 Nguyên tắc M ẫ u đất khô, làm khô bằng đông khô hoặc bằng natri sunphat, được chiết bằng etyl axetat trên thi ế t bị lắc. Một phần dịch chiết được làm sạch bằng oxit nhôm (nếu cần), tiếp theo tách bằng sắc ký khí sử dụng cột mao quản, nhận dạng và định lượng các phtalat bằng khối phổ. 4 Cản trở 4.1 Khái quát Do việc sử dụng phtalat làm tác nhân làm dẻo, n ê n phtalat rất phổ biến. Nguồn phtalat đa dạng, phải được kiểm tra và tinh giảm bởi tự ch í nh từng phòng th ử nghiệm. Do vậy, hết sức chú ý để tránh bị nhiễm phtalat từ môi trường hoặc dụng cụ th ử nghiệm trong phòng thử nghiệm. 4.2 Cản tr ở trong quá trình lấy mẫu Để tránh các ch ấ t cản trở và nhiễm b ẩ n chéo, không s ử dụng vật liệu plastic (ví dụ ống nhựa,...). 4.3 Nhiễm b ẩ n chéo Hóa chất và thiết bị phân tích có thể có chất lượng khác nhau. Sự nhiễm b ẩ n chéo dường như xảy ra với không khí trong phòng thử nghiệm. Do vậy, chuyển vật liệu plastic ra khỏi phòng thử nghiệm, càng xa càng tốt. Tác nhân làm sạch thường chứa các phtalat và có th ể gây nhiễm b ẩ n nghiêm trọng không kh í phòng th ử nghiệm nếu sử dụng thường xuyên. Do vậy, hạn chế sử dụng các tác nhân trong khi áp dụng quy tr ì nh này. Sử dụng găng tay bằng plastic tr ong xử lý sơ bộ có thể làm tăng sự nhiễm b ẩ n. 4.4 Cản trở trong s ắ c k ý khí Các phtalat có thể chảy từ màng ngăn của bộ bơm mẫu đi vào sắc ký khí; do vậy , sử dụng màng ngăn không làm nhiễm b ẩ n đến hệ thống. Khớp nối, ví dụ của xy r anh, hoặc thiết bị và màng ngăn của chai lấy mẫu (6.5) cũng có thể chứa các phtalat . 5 Thuốc thử 5.1 Khái quát Tất cả các thuốc thử phải đạt c ấ p độ phân tích được công nhận. Ch ỉ sử dụng thuốc thử có nồng độ các phtalat ở mức thấp có thể bỏ qua v à ki ể m định bằng phép xác định mẫu trắng, nếu cần, áp dụng các bước làm sạch bổ sung. 5.2 N i tơ , N 2 , độ tinh khiết cao, í t nhất 99,9 % t h eo thể tích cho quá trình làm khô , v à nếu cần, để làm giàu bằng bay hơi. 5.3 Heli , He, độ tinh khiết cao, í t nhất 99,999 % theo th ể tích. 5.4 Etyl axetat , C 4 H 8 O 2 , không chứa phtalat, độ tinh khiết cao. 5.5 Metanol , CH 3 OH. 5.6 Isooctan , C 8 H 18 (2 , 2,4-trimetylpentan). 5.7 Bông thạch anh , nung ở 400 ° C trong í t nhất 4 h. 5.8 Oxit nhôm , Al 2 O 3 , trung tính, cỡ hạt từ 50 μm đến 200 μm, nung ở 400 ° C trong ít nhất 4 h. Bảo quản oxit nh ô m đã xử l ý nhiệt trong bình có nút hoặc bình hút ẩm. Sử dụng trong vòng 5 ngày sau khi xử lý nhiệt. CHÚ TH Í CH Có thể dùng vật liệu khác, như Florisil® 1) hoặc silica, nếu đ ặ c t í nh c ủ a chúng và khả năng tách tương tự như oxit nhôm và các đặc t í nh của chúng được ki ể m tra theo 8.6. 5.9 Chuẩn nội V í dụ: - di-n-butylphta l at đã đetơri hóa, " DBP-v ò ng-D4"; - D4-C 1 6 H 22 O 4 đetơri hóa; - Di- ( 2-etylhexyl)phta l at đetơri hóa " D4-vòng-DEHP"; - D4-C 24 H 38 O 4 đetơri hóa, di-n-octylphtalat " D4-vòng-DOP " ; - D4-C 2 4 H 38 O 4 ; - Có thể dùng chuẩn đánh dấu 13 C , nếu có. 5.10 Chất tham chiếu Bảng 2 đưa ra danh mục các phtalat với nồng độ khối lượng đã xác định đ ể chu ẩ n bị dung dịch tham chiếu cho quy trình sắc ký khí. 5.11 Dung dịch c ủ a chất riêng lẻ Trong một b ì nh định mức 10 mL (6.13), chuyển ví dụ 10 mg từng chất tham chiếu (5.10) vào etyl axetat (5.4) và cho etyl axetat (5.4) (nồng độ 1 g/L) đến vạch mức. Bảo quản dung dịch trong chai thủy tinh ở -18 ° C , tránh ánh sáng và kiểm tra nồng độ ít nhất ba tháng một lần. 5.12 Dung dịch gốc Trong một bình định mức 10 mL (6.13), pha loãng từ 100 μL đến 500 μL dung dịch từng chất chu ẩ n riêng l ẻ (5.11) và cho etyl axetat (5.4) (nồng độ 10 mg/L đến 50 mg/L) đến vạch mức. Bảo quản dung dịch này trong chai thủy tinh ở -18 ° C , tránh ánh sáng v à kiểm tra nồng độ í t nhất ba tháng một lần. 5.13 Dung d ị ch chu ẩ n để hiệu chuẩn nhiều điểm (xem Phụ lục B) Chu ẩ n bị dung dịch bằng c á ch pha lo ã ng đủ dung dịch gốc (5.12) và chu ẩ n nội (5.9) với etyl axetat (5.4). Bảo quản dung dịch này trong chai thủy tinh ở -18 ° C , tránh ánh sáng v à kiểm tra n ồ ng độ ít nhất ba tháng một lần. 5.14 Dung d ị ch chuẩn nộ i (xem Phụ lục B). 5.14.1 Dung dịch chuẩn nộ i D4-phtalat Cân v í dụ 0,1 g phtalat chu ẩ n nội (D4) (5.9) cho vào một b ì nh định mức 10 mL (6.13) đã cho khoảng 5 mL etyl axetat (5.4) và cho thêm etyl axetat (5.4) đến vạch mức. Bảo quản dung dịch trong chai thủy tinh ở -18 ° C . 5.14.2 Dung dịch hỗn hợp chuẩn nội I Kết h ợ p dung dịch phtalat chuẩn nội riêng lẻ (5.9) ví dụ b ằ ng cách pha loãng theo tỉ l ệ 1:100 như sau: Chuyển bằng xyranh 0,1 mL từng dung dịch (6.15) vào bình định mức 10 mL (6.13) đ ã chứa khoảng 5 mL etyl axetat (5.4). Cho thêm etyl axetat đến vạch mức. Nồng độ cuối cùng c ủ a di-n-octylp h talat (D4), di-n-butylphtalat (D4), và di-(2-etylhexylphtalat) b ằ ng 100 mg/L trong etyl axetat (5.4). 5.14.3 Dung dịch hỗn hợp chuẩn nội II Lấy từ dung dịch pha loãng 1:100 (5.14.2), ví dụ 250 μL, chuyển vào b ì nh đ ị nh mức 250 mL (6.13), làm đầy đến 250 mL bằng etyl axetat (5.4). Nồng độ cuối cùng của di-n-octylphtalat (D4), di-n-butylphtalat ( D 4), và di-(2-etylhexylphtalat) bằng 0,1 mg/L trong etyl axetat (5.4). 5.14.4 Dung dịch h ỗ n h ợ p chuẩn nội III Pha loãng dung dịch chuẩn nội I (5.14.2) theo tỉ lệ 1:10. Dùng pipet lấy 1 mL dung dịch (5.14.2) cho vào b ì nh định mức 10 mL (6.13) đã có khoảng 5 mL etyl axetat (5.4). Cho thêm etyl axetat đến vạch mức. Nồng độ cuối cùng của di-n-octylphtalat (D4), di-n-butylphtalat (D4), và di-(2-etylhexylphtalat) bằng 10 mg/L trong etyl axetat. 5.15 Natri sunphat , Na 2 S O 4 , nung ở 400 ° C trong ít nhất 4 h. 6 Thiết bị, dụng cụ 6.1 Khái quát Thiết bị hoặc các phần của thiết bị tiếp xúc với mẫu hoặc dịch chiết mẫu phải không chứa phtalat. Điều này có thể đạt được b ằ ng cách làm sạch kỹ tất c ả các thiết bị, d ụng cụ thủy tinh và kiểm tra bằng phép xác định mẫu trắng. 6.2 Bình cổ rộng đáy phẳng có nút thủy tinh, nên dùng thủy tinh màu nâu, dung tích 500 mL và 1000 mL. 6.3 T ủ s ấ y , có kh ả năng duy trì tại nhiệt độ (105 ± 5) ° C . 6.4 Lò nung , có thể điều chỉnh, tới nhiệt độ (400 ± 10) ° C , với dung tích v í dụ tối thiểu là 60 L. 6.5 Lọ mẫu , th ủ y tinh, có nút trơ, v í dụ vách ngăn được ốp b ằ ng polytetrafluoetylen (PTFE) để bảo quản dịch chiết, và bình lấy mẫu, thủy tinh, có vách ngăn trơ, 2 mL đ ể chứa dịch chiết dùng cho vận hành bộ l ấy mẫu tự động. 6.6 Thiết b ị chân không đ ể làm sạch , hộp chân không, hộp chiết. 6.7 Khóa làm bằng th é p không g ỉ , khóa l à m bằng thép kh ô ng gỉ hoặc khóa polytetra f luoetylen (PTFE) có bộ nối Luer để tách biệt bộ nối chân không. 6.8 Cactrit thủy tinh , c ó h ì nh nón Luer. 6.9 Polytetra fl uoetylen n ấ u chảy (PTFE) , dùng cho cactrit, 6 mL. 6.10 Lá nhôm , được nung ở 400 ° C . 6.11 B ì nh chứa bằng thép không gỉ , để bảo qu ả n thiết bị thủy tinh nhỏ hơn. 6.12 Ống đong , dung tích 50 mL và 100 mL. 6.13 Bình định mức , dung tích 10 mL, 25 mL và 250 mL. 6.14 Pipet Pasteur , v í dụ 2 mL. 6.15 Syranh , 2 μL, 5 μL, 10 μL, 50 μL, 100 μL và 500 μL, sai số cho phép tối đa ± 2 %. 6.16 Sắc ký k hí , có cột mao quản, kiểm soát nhiệt độ, d etector khối phổ. 6.17 Khí vận hành , dùng cho sắc ký khí/khối phổ có độ tinh khiết cao và phù hợp với yêu cầu kỹ thuật của nhà sản xuất. 6.18 Cột silica nung ch ả y , với pha tĩnh không phân cực (xem ví dụ ở Phụ lục C). Kiểm tra chất lượng của cột, ví dụ bằng cách bơm dung dịch chuẩn (5.13), và đảm bảo rằng quá trình tách là phù hợp. 6.19 Ố ng thủy tinh , vạch mức 5 mL hoặc 10 mL. 6.20 Thi ế t b ị n i tơ , để làm khô cactrit th ủ y tinh (6.8). 6.21 Cốc mỏ , dung tích 50 mL và 100 mL. 6.22 Bình nón , dung tích 250 mL. 6.23 Thi ế t bị lắc , chuyển động theo chiều ngang. 6.24 Thiết b ị làm đông khô . 6.25 Thìa k i m loại 6.26 Cối bằng đá mã não 6.27 Kẹp bằng kim loại, để ngắt. 6.28 Cân , v í dụ phạm vi cân từ 0,001 g đến 100 g. 6.29 P i pet , dung t í ch 20 mL, 25 mL v à 50 mL. 7 Lấy mẫu và bảo quản mẫu Thu thập, lưu giữ và xử lý mẫu theo TCVN 6663-13 (ISO 5667-13) , TCVN 6663-15 (ISO 5667-15) và TCVN 7538-2 (ISO 10381-2). Sử dụng chai lấy mẫu đã được xử lý trước (6.2) đ ể lấy mẫu và đảm bảo rằng nút cũng được xử lý trước. Nói chung, tiến hành lấy mẫu sử dụng b ì nh chứa bằng thép không g ỉ hoặc bình thủy tinh. Để tránh nhiễm bẩn, hạn chế s ử dụng các vật liệu plastic (ống và những dụng cụ khác). Sấy khô mẫu sau khi thu thập càng sớm càng tốt. Nếu vẫn phải bảo quản, bảo qu ả n mẫu ở nơi tối, 4 ° C . M ẫ u đã sấy khô có thể bền trong khoảng thời gian dài hơn. Xác định hàm lượng chất khô theo TCVN 6648 (ISO 11465). 8 Quy trình 8.1 Chuẩn bị thiết bị thủy tinh Làm sạch tất cả thiết bị, dụng cụ thủy tinh, ngoại trừ xyranh, được sử dụng trong phân tích trong máy rửa bằng nước và sau đó sấy khô trong t ủ (6.3) ở 105 ° C . Nung nóng thiết b ị thủy tinh đã được rửa trước trong lò nung (6.4) trong ít nhất 4 h ở 400 ° C . Tiếp theo để thiết b ị nguội đến nhiệt độ phòng trong khoảng 12 h. CHÚ THÍCH B ì nh thủy tinh dùng cho mục đích định mức có th ể bị thay đổi đặc tính c ủ a chúng do quá tr ì nh nung. Đậy nắp thiết bị thủy tinh đã nguội (b ì nh lớn nhất) bằng nắp phù hợp hoặc b ằ ng tấm nh ô m (6.10). Bảo quản b ì nh th ủ y tinh nh ỏ hơn trong bình chứa làm b ằ ng thép không gỉ ( 6.11) đã được loại nhiễm b ẩ n (nung nóng) và đậy kín phù hợp. Để tránh bị mất mẫu do hấp phụ lên thành b ì nh, tr áng thành bình bằng isooctan (5.6) bằng cách dùng pipet Pasteur (6.14). Đổ bỏ d ung môi. Để dung môi còn lại bay hơi trong t ủ hút . Tiến hành kh ử hoạt tính này của bề mặt sau khi sấy và l à m nguội hoặc ngay trước khi s ử dụng. 8.2 Làm khô mẫu 8.2.1 Khái quát Xử lý sơ bộ mẫu theo TCVN 8884 (ISO 14507), nếu không có quy định khác. Tùy thuộc vào hàm lượng nước và nền mẫu, làm khô mẫ u bằng natri sunphat (5.15) hoặc bằng đông khô (xem Phụ lục D). Có thể làm khô các mẫu (đất, ch ấ t thải) có hàm lượng chất khô > 80 % bằng natri sunphat (xem 8.2.3). Bùn có hàm lượng nước lớn phải được làm khô b ằ ng đông khô (xem 8.2.2). 8.2.2 Đông khô Làm đông lạnh một phần mẫu đã đồng nh ấ t hoặc phần mẫu đại diện ở - 18 ° C . Sau đó, làm đông khô ở khoảng 5 kPa cho đến khi kh ố i lượng không đổi. Làm đồng nhất mẫu đã đông khô b ằ ng chày và cối mã não (6.26). 8.2.3 Làm khô bằng natri sunphat (Na 2 S O 4 ) Tùy thuộc vào hàm lượng phtalat dự kiến trong mẫu, cân khoảng 1 g đến 10 g mẫu ướt cho vào cốc (6.21) và cho natri sunphat (5.15) vào mẫu ướt cho đến khi hỗn hợp ch ả y nước. Nghiền hỗn hợp bằng chày và cối mã não (6.26). Khi đạt được hỗn hợp chảy tự do, độ ẩ m được giới hạn. Đồng thời, xác định hàm lượng chất khô c ủ a mẫu (xem Điều 7). 8.3 Chiết Chuyển khoảng từ 1 g đến 10 g, chú ý đến hàm lượng chất khô và nồng độ phtalat dự kiến, hỗn hợp mẫu và natri sunphat ( đã được chuẩn bị theo 8.2.3) hoặc mẫu đã đông khô (được chu ẩ n bị theo 8.2.2) cho vào b ì nh nón (6.22) và cho v í dụ 20 mL etyl axetat (5.4) với chuẩn nội (5.9) vào mẫu. Nếu dự đoán lượng các phtalat cao, d ung môi chiết có thể gấp đôi hoặc g ấ p nhiều lần (xem Bảng 3). Vì nồng độ phtalat trong mẫu tr ắ ng là chưa biết, cần tránh pha loãng dịch chiết mẫu. Đậy nắp bình nón (6.22) bằng nắp và cố định nắp bằng kẹp kim loại (6.27). Chiết m ẫ u trong ít nhất 30 min đặt trên thiết bị lắc (6.23). Đ ả m bảo rằng mẫu và dung môi được trộn đều. Sau khi chiết, dùng pipet (6.14) lấy khoảng 1 mL và chuyển dịch chiết v à o lọ GC (6.5), hoặc phải lấy khoảng 3 mL nếu cần làm sạch (xem 8.4). Đặt lá nhôm đã s ấ y (6.10) v à o giữa lọ và nắp để tránh nhiễm b ẩ n các phtalat từ màng ngăn. Dịch chiết có thể được phân tích trực tiếp bằng GC-MS. N ế u cần làm sạch, ví dụ do c ả n trở của các chất cần phân tích trong s ắ c ký GS-MS, xem 8.4. Bảng 3 - Ví dụ mẫu lấy và tỉ l ệ chất khô/thể tích dung môi N ề n m ẫ u M ẫ u lấy T ỉ lệ chất khô:dung môi Ghi chú g Bùn (cống) Từ 1 đến 10 <> 8 0 Lượng DEHP cao được dự đoán Trầm tích/chất rắn lơ lửng Từ 2 đến 10 <> DEHP được dự đoán Compost Từ 2 đến 10 <> Nồng độ DEHP từ thấp đ ế n cao Đất Từ 2 đến 10 <> Nồng độ DEHP từ thấp đến cao Cần chú ý để lượng dung môi đủ cho việc thu thập dịch chiết (ít nhất 3 mL). Nên dùng phương pháp chiết (bằng máy lắc) đ ã mô tả do ít có khả năng b ị nhiễm bẩn. Sử dụng quá trình chiết Soxhlet hoặc chiết dung môi tăng tốc (ASE), có thể thu được lượng các phtalat đáng kể, nh ư ng r ủ i ro nhiễm bẩn cao hơn. Hơn nữa, tương quan quá tr ì nh chiết (dung mô i và mẫu lấy) cần phải được điều chỉnh phù hợp với phương pháp chiết . V ề tiêu chí th ử mẫu trắng, xem 8.6. 8.4 Làm sạch Quá trình làm sạch ch ỉ cần thiết nếu dự đoán có cản tr ở trong sắc ký GC-MS, bắt nguồn từ các nền mẫu; nếu không, cần tránh những rủi ro b ị nhiễm bẩn thêm. Sau khi chiết, lấy khoảng 3 mL dịch chiết b ằ ng pipet (6.14) và làm sạch dịch chiết bằng nhôm oxit (5.8). Làm sạch dịch chiết như sau: - Đặt 1 g nh ô m oxit hoạt hóa (5.8) vào cactrit (6.8) vào giữa hai PTFE nung chảy (6.9). - Làm sạch nhôm oxit (5.8) bằng etyl axetat (5.4) với thể tích bằng th ể tích một cactrit. - Làm khô bằng nitơ (5.2) trong 1 min. - Cố định cac t rit đã làm sạch bằng khóa thép không g ỉ (6.7) và đặt nó vào thiết bị chân không (6.6). - Để dịch chiết đi qua cactrit v à thu lấy dịch này vào ố ng thủy tinh (6.19). - Chuyển dịch chiết vào lọ GC (6.5). Gắn lá nhôm đã nung (6.10) vào giữa lọ và n ắ p để tránh b ị nhiễm b ẩ n bởi các phtalat từ màng ngăn. 8.5 Sắc k ý khí Tối ưu hóa thiết bị GC (6.16) theo sổ tay hướng dẫn c ủ a nhà sản xuất. Sử dụng cột mao quản (xem Phụ lục C và 6.18) để tách. Để làm sạch hệ thống đi vào không có các phtalat, bơm etyl axetat (5.4) í t nhất năm lần từ các lọ GC khác nhau (xem Điều 4) trước khi đo dịch chiết mẫu hoặc dung dịch hiệu chuẩ n. 8.6 Giám sát mẫu trắng Kiểm tra điều kiện phù hợp c ủ a thiết bị và thuốc thử bằng phép đo mẫu trắng tại những khoảng thời gian đều đặn. Đối với phép đo mẫu trắng, xử lý natri sunphat (5.15) theo đúng cách như đối với mẫu (xem 8.2 và 8.3). Cân lượng natri sunphat gần bằng lượng c ầ n để l à m khô mẫu. DEP, DiBP, DBP, và DEHP l à những phtalat ph ổ biến nhất. Giới hạn mẫu trắng của từng phtalat phải không thấp hơn 50 % của giới hạn th ấ p nhất được báo cáo. Với từng loạt mẫu, xác định hai mẫu trắng. Sự sai khác của hai mẫu trắng phải không lớn hơn 30 %; nếu không đạt được, cần phải lặp lại phép xác định. Kết quả của giám sát mẫu trắng được dùng để hiệu chính mẫu trắng, như được mô tả tại Điều 10. 8.7 Nhận dạng từng hợp ch ấ t Mỗi hợp chất được nhận dạng bằng cách so sánh thời gian lưu của pic tương ứng trong sắc ký đồ mẫu với p i c của chất c ủ a dung dịch chuẩn tham chiếu đo được trong cùng điều kiện. Tham khảo ISO 22892 về nhận dạng ch ấ t phân tích. Bảng 4 - Ví dụ về các phần khối l ư ợng điển hình của chất phân tích chuẩn Chất phân tích Chữ viết tắt Các ion giám sát cụ thể lon mục tiêu M1 % lon định tính M2 % lon định tính M3 % 1 Dimethylphtalat DMP 163 (100) 194 (7,8) 135 (4 , 5) 2 Diethylphtalat DEP 149 (100) 177 (23) 222 (1,6) 3 Dipropylphtalat DPP 149 (100) 209 (5,9) 191 (6,9) 4 Di (2-methyl-propyl)phtalat DiBP 149 (100) 223 (7,4) 205 (1 , 9) 5 Dibutylphtalat DBP 149 (100) 223 (5,6) 278 (1,0) 6 Butylbenzylphtalat BBzP 149 (100) 206 (22) 312 (1,0) 7 Dicyclohexylphtalat DCHP 149 (100) 167 (32) 249 (5,5) 8 Di (2-ethylhexyl)phtalat DEHP 149 (100) 167 (34) 279 (8,8) 9 Dioctylphtalat DOP 149 (100) 279 (6,6) 207 (4,4) 10 Didexylphtalat DDcP 149 (100) 307 (6,4) — 11 Diundexylphtalat DUP 149 (100) 321 (5,4) — 12 Dibutylphtalat- vòng-D4 D4-DBP 153 (100) 227 (5,7) — 13 Di(2-ethylhexyl)phtalat-vòng-D4 D4-DEHP 153 (100) 171 (31) 283 (14) 14 Dioctylphtalat-vòng-D4 D4-DOP 153 (100) 283 (17) — CH Ú THÍCH 1: Tỉ lệ khối lượng có th ể khác nhau, tùy theo điều chỉnh thiết bị được dùng CHÚ THÍCH 2: Tùy theo nồng độ của phtalat, ion đ ị nh t í nh không luôn luôn được nhìn thấy (l ượng nhỏ). CHÚ TH Í CH 3: M 1 được dùng để định lượng; M 2 and M 3 được dùng để nhận dạng. 9 Hiệu chuẩn 9.1 Khái quát Thiết lập hàm hiệu chuẩn và đồ th ị hiệu chuẩn cho từng hợp chất sử dụng, tùy theo điều kiện thực tiễn, dùng dung dịch chuẩn một thành phần hoặc nhiều thành phần và phải đảm bảo thu được tương quan tuyến tính c ủ a tín hiệu đo với nồng độ. Kho ả ng làm việc tuyến t í nh phải được xác định bằng ít nhất năm điểm từ năm nồng độ khác nhau. Hàm hiệu chu ẩ n được xác định đối với một thành phần đơn l ẻ ch ỉ đúng đối với khoảng nồng độ tương ứng và phụ thuộc vào điều kiện vận hành của sắc ký khí. C ần kiểm tra thường xuyên hàm hiệu chu ẩ n. Đối với mục đích thông thường, hiệu chuẩn hai điểm l à đủ (xem 9.3). Quy trình được đưa ra để thiết lập h à m hiệu chu ẩ n, và khoảng làm việc phải được điều ch ỉ nh về đi ề u kiện l à m việc (chuẩn bị dung dịch chu ẩ n theo 5.13). 9.2 Hiệu chuẩn v ớ i chuẩn nội Sử dụng hiệu chuẩn chu ẩ n nội, phép xác đị nh độc lập với sai số có thể sinh ra trong quá tr ì nh bơm mẫ u . Ngo à i sai số này, có thể tránh được sai số do sự mất mẫu trong các bước khác nhau c ủ a x ử lý sơ bộ mẫu. Ngoài ra, phép xác định nồng độ không phụ thuộc vào hiệu ứng nền trong mẫu, nếu độ thu hồi các chất đã phân tích v à chu ẩ n nội là bằng nhau. Nồng độ khối lượng của chu ẩ n nội, ρ i,is phải như nhau với phép đo hiệu chu ẩ n và phép đo mẫu. Dựng giá tr ị t ỉ lệ y i,std / y i,is (diện t í ch pic, chiều cao pic, hoặc đơn vị t í ch hợp) đối với từng chất i trên trục tung và nồng độ khối lượng hợp lý có liên quan ρ i,std / ρ i,is trên trục hoành. Thiết lập hàm hồi quy tuyến tính sử dụng cặp giá trị y i,std / y i,is và ρ i,std / ρ i,is của loạt phép đo theo Công thức (1): (1) Trong đó y i,std là giá t rị đo được, ví dụ, biểu thị theo giá tr ị diện tích, đối với ch ấ t i trong hiệu chu ẩ n phụ thuộc vào ρ i,std , đơn v ị c ủ a nó phụ thuộc vào loại đánh giá được thực hiện. y i,is là giá t rị đo được c ủ a chuẩn nội i trong hiệu chu ẩ n, tùy theo ρ i,std, đơn vị phụ thuộc vào đánh giá, ví dụ, giá trị d iện tích, đối với toàn bộ quy trình; ρ i,std là nồng độ khối lượng của chất i trong dung dịch hiệu chu ẩ n đối với toàn bộ quy tr ì nh, tính bằng nanogam trên mililit (ng/mL); ρ i,is là nồng độ khối lư ợng của chu ẩ n nội, tính bằng nanogam tr ê n mililit (ng/mL); a i là độ dốc của đường hiệu chu ẩ n so với y i,std / y i,is như hàm của tỉ số nồng độ khối lượng ρ i,std / ρ i,is ; b i là giao cắt của các trục với đường hiệu chuẩn trên trục tọa độ. 9.3 Kiểm đ ị nh hiệu chu ẩ n Bơm ít nh ấ t hai dung dịch chuẩn hiệu chu ẩ n có nồng độ (20 ± 10) % và (80 ± 10) % khoảng tuyến tính đã thiết lập và tính đường thẳng từ các phép đo này. Nếu đường thẳng nằm trong khoảng giới hạn tin cậy 95 % c ủ a đường hiệu chuẩn ban đầu, đường hiệu ch uẩ n ban đầu được giả thiết là đúng. Nếu không nằm trong khoảng này, thiết lập đư ờ ng hiệu chuẩn mới theo 9.2. 10 Tính toán Tính nồng độ khối lượng ρ i , tm c ủ a chất sử dụng Công thức (2): (2) Tính ρ i,st,bl sử dụng Công thức (3): (3) Xây dựng giá trị trung b ì nh c ủ a mẫu trắng sử dụng Công thức (4): (4) Đơn giản hóa công thức (2) và (3) được cho trong Công thức (5) : (5) Trong đó y i,std xem Công thức (1); y i,st,bl1 là giá tr ị đo được c ủ a mẫu trắng thứ nhất, ví dụ biểu thị theo giá trị diện tích, đối với chất i trong hiệu chu ẩ n phụ thuộc vào ρ i,std , đơn vị của nó tùy theo loại đánh giá được thực hiện ( xem 8.6); y i,st,bl2 là giá tr ị đo được c ủ a mẫu trắng thứ hai , ví dụ biểu thị theo giá trị diện tích, đối với chất i trong hiệu chu ẩ n phụ thuộc vào ρ i,std , đơn vị của nó tùy theo loại đánh giá được thực hiện ( xem 8.6); y i,is xem Công thức (1); n là số lượng phép đo đối với ph é p xác định mẫu trắng, xem 8.6; ρ i,is xem Công thức (1); a i xem Công thức (1); b i xem Công thức (1); y i,st,bl là giá trị đo được, ví dụ biểu thị theo giá trị diện tích, đ ối với chất i trong mẫu tr ắ ng theo 8.6 phụ thuộc vào ρ i,std ; ρ i,std,bl là nồng độ khối lượng c ủ a chất i , hiệu chính với lượng mẫu trắng đối với toàn bộ quy trình, tính bằng nanogam trên mililit (ng/mL); ρ i,tm là nồng độ khối l ư ợng của chất i trong mẫu dựa trên ch ấ t khô, tính bằng microgam trên kilogam (μg/kg); V là thể tích dung môi chiết (phần lớn bằng 20 mL), tính bằng mililit (mL); d s l à hàm lượng chất khô của mẫu, t í nh bằng phần trăm (%); E là khối lượng c ủ a mẫu, tính bằng gam (g); F 1 là hệ số chuyển đổi cho phần trăm (phần l ớ n bằng 100) (%); F 2 là hệ số chuyển đổi cho đơn v ị ; F 2 = 1:μg/kg; F 2 = 1000:mg/kg. Sử dụng DBP-vòng-D4 làm chu ẩ n nội cho các phtalat DMP đến BBz P , sử dụng DEHP-vòng-D4 làm chuẩn nội cho các phtalat DEHP, DCHP, và DOP-vòng-D4 làm chu ẩ n nội cho các phtalat DOP đến DUP. 11 Biểu thị kết quả Biểu thị kết qu ả c ủ a phép xác đ ị nh tính bằng miligam tr ê n kilogam chất khô, với hai chữ số có nghĩa. V Í DỤ D i octyt-phtalat 0,65 mg/kg ch ấ t khô Diexyl-phtalat 1,5 mg/kg ch ấ t khô Dimetyl-phtalat 12 mg/kg chất khô 12 Độ chụm Số liệu về đặc t ín h tính năng của phương pháp đã được đánh giá (xem Phụ lục A). 13 Báo cáo thử nghiệm Báo cáo thử nghiệm ph ả i gồm các thông tin sau: a) Viện dẫn tiêu chu ẩ n này: b) Đặc điểm nhận dạng đầy đủ mẫu đ ấ t; c) Biểu thị kết quả theo Điều 11; d) Mọi ch i tiết không quy định trong tiêu chuẩn này hoặc được coi là tùy chọn, cũng như các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến kết quả. Phụ lục A ( Tham khảo) Số liệu độ lặp lại và độ tái lập A.1 Vật liệu được dùng trong nghiên cứu so sánh liên phòng th ử nghiệm So sánh liên phòng c ủ a các phtalat lựa chọn bằng sắc ký khí mao quản với detector khối phổ (GC-MS) trong bùn, chất thải sinh học đã xử lý, và đất đ ư ợc tiến hành b ở i chín phòng thử nghiệm ở c hâu Âu trên ba vật liệu. Bảng A.1 liệt kê vật liệu được th ử nghiệm. Bảng A.1 - Vật liệu thử trong phép so sánh liên phòng thử nghiệm đối với xác định các phtalat được chọn lọc bằng sắc ký kh í mao quản v ớ i detector khối phổ (GC-MS) trong bùn, ch ấ t thải sinh học và đất C ỡ hạt M ẫ u Vật l iệ u th ử nghiệm Bùn (<0,5> Bùn Hỗn hợp bùn nhà máy xử lý nước th ả i đô thị t ừ North Rhine W estphalia, Đức Hạt mịn (<2,0> Compost 1 Compost mới t ừ Vienna, a ustria. Đất 3 Bùn cải tạo từ đất ở Barcelona, Tây Ban nha A.2 Kết quả so sánh liên phòng Đánh giá thống k ê đ ã được tiến hành theo TCVN 6910-2 (ISO 5725-2). Giá trị trung b ì nh, độ lệch chu ẩ n lặp lại ( s r ), và độ lệch chuẩn tái lập ( s R ) thu được (Bảng A.2). Bảng A.2 - Kết quả của nghiên cứu so sánh liên phòng đ ố i với phép xác định các phtalat được chọn lọc bằng sắc k ý khí mao qu ả n với detector khối phổ (GC-MS) trong bùn, chất thải sinh học đã xử lý và đất Nền mẫu l n n o s R C V,R s r CV ,r BD mg/kg mg/kg % mg/kg % DBP Bùn 1 7 16 2 0,085 0,038 44 0,009 10,7 10 Compos t 1 6 16 1 0,046 0,034 73 0,004 8,5 9 Đất 3 5 11 1 0,016 0,015 95 0,003 20,8 14 DEHP Bùn 1 9 36 0 23,1 9,32 40 2,16 9,3 0 Compos t 1 7 22 0 0,56 0,23 42 0,08 14,4 0 Đất 3 8 28 1 0,53 0,21 39 0,05 9,4 0 l số phòng thử nghiệm n số kết quả phân tích n o số phòng thử nghiệm bị loại tổng trung bình của kết quả phân tích (không có giá trị bất thường) s R là độ lệch chu ẩ n tái lập C V,R hệ số biến thiên c ủ a độ tái lập s r độ lệch chuẩn lặp lại C V,r hệ số biến thiên của độ lặp lại BD số các phép đo thấp hơn giới hạn phát hiện CHÚ THÍCH: Kinh nghiệm của phòng thử nghiệm với một số phtalat bị hạn ch ế và do vậy ch ỉ cho kết quả đối với DEHP và DBP. Bảng A.3 - Kết quả độ lặp lại và độ tái lập thu đ ược từ nghiên cứu so sánh liên phòng đ ượ c tiến hành tại Đức trên DEHP Nền m ẫ u l n C V, r C V, R mg/kg % % Trầm tích 7 27 4,44 6,2 13,7 Bùn cống 8 30 39,23 6,2 34,5 Bùn cống (Không có phòng thử nghiệm 1 a ) 7 26 43,70 5,8 14,3 Compost 7 26 1,938 20 , 6 25,1 l số phòng thử nghiệm n số kết quả phân tích tổng trung bình của kết quả phân tích (không có giá trị bất thường) C V,R hệ số biến thiên c ủ a độ tái lập C V,r hệ số biến thiên của độ lặp lại a Phòng th ử nghiệm này đ ã tạo ra giá trị r ấ t th ấ p n ằ m dưới k ế t quả của các phòng thử nghiệm khác, nhưng không được chương tr ì nh thừa nhận do giá tr ị b ấ t thường Phụ lục B (Tham khảo) Ví dụ dung dịch chuẩn đối với hiệu chuẩn nhiều điểm Chu ẩ n bị dung dịch bằng cách pha loãng đủ dung dịch gốc (5.12) v à dung dịch chuẩn nội III (5.14.4) v à o b ì nh định mức 10 mL và làm đầy đến vạch mức bằng etyl axeton (5.4). Hiệu chu ẩ n năm đ iểm là đủ (xem 9.1). Mức nồng độ phù hợp đối với hiệu chu ẩ n phụ thuộc vào nồng đ ộ các phtalat dự đoán trong mẫu. Mức được đề cập tại Bảng B.1 có thể là v í dụ. Bảng B.1 - Mức nồng độ khuyến ngh ị đối vớ i hi ệ u chuẩn Mức L ượ ng dung dịch gốc a μL Lượng dung dịch chuẩn nội III b μL L 1 2,5 100 L 2 5 100 L 3 10 100 L 4 20 100 L 5 40 100 L 6 50 100 L 7 100 100 L 8 150 100 L 9 300 100 L 10 450 100 a Xem 5.12. b Xem 5.14.4. Bảng B.2 - Nồng độ kết qu ả từ L 1 đến L 10 Tất cả nồng độ tính bằng picogam trên microlit (pg/μL) Phtalat L 1 L 2 L 3 L 4 L 5 L 6 L 7 L 8 L 9 L 10 DMP 2,5 5,0 10 20 40 50 100 150 300 450 DEP 2,5 5,0 10 20 40 50 100 150 300 450 DPP 2,5 5,0 10 20 40 50 100 150 300 450 DIBP 2,5 5,0 10 20 40 50 100 150 300 450 DBP 2,5 5,0 10 20 40 50 100 150 300 450 BBzP 5,0 10,0 20 40 80 100 200 300 600 900 DCHP 2,5 5,0 10 20 40 50 100 150 300 450 DEHP 2,5 5,0 10 20 40 50 100 150 300 450 DOP 5,0 10,0 20 40 80 100 200 300 600 900 DDcP 12,5 25,0 50 100 200 250 500 750 1 500 2 250 DUP 12,5 25,0 50 100 200 250 500 750 1 500 2 250 D4 DBP 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 D4-DEHP 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 D4-DOP 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 Phụ lục C (Tham khảo) Ví dụ về điều kiện sắc ký khí C.1 Ví dụ đối với cột mao quản V Í DỤ 1 - Pha: 5 % phenyl metyl siloxan - Chiều dài: 30 m, đường kính trong: 0,25 mm, độ dày màng: 0,25 μ m V Í DỤ 2 - Pha: 34 % /64 %/2 % phenyl/metyl/vinyl-silicon - Chiều dài: 30 m, đư ờ ng k í nh trong: 0,32 mm, độ dày màng: 0,25 μm. C.2 Ví dụ về điều kiện sắc ký khí GC: Sắc ký khí với bộ nạp mẫu tự động và detector khối phổ Cột: Xem ở trên Khí mang Heli 5.0; áp suất: 4,5 bar Bộ bơm: Nén không chia dòng; chia dòng: 20 m L/ min; thờ i gian không chia dòng: 1,5 min Màng ngăn: chất lượng không bị rò rỉ Nhiệt độ bơm 250 °C Nhiệt độ detector 290 °C Thể tích bơm: 1μL (tự động) Chương trình nhiệt độ 70 °C, 3 min đẳng nhiệt 13 °C/min đến 280 °C 20 min đẳng nhiệt Nhiệt độ nguồn: 230 °C Chế độ ion hóa: El Nồng độ dung dịch chuẩn: Từ 25 pg/μL đến 190 pg/μL CHÚ D Ẫ N X Thời gian t í nh bằng mi n Y Mật độ tương đối 1 dimetylphtalat 2 dietylphtalat 3 diallylphtalat 4 dipropylphtalat 5 di-(2-metylpropyl)phta l at 6 dibutylphtalat 7 butylbenzylphtalat 8 dixy cl ohexylphtalat 9 di-(2-ety l hexyl ) phtalat 10 dioctylphtalat 11 didexylphta l at 12 diundexylphtalat Hình C.1 - Ví dụ sắc đ ồ thu được với detector GC-MS Phụ lục D (Tham khảo) Sơ đồ của xác định phtalat Hình D.1 - Sơ đồ xác đ ị nh các phtalat trong bùn, chất thải sinh học v à đất THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] EN 15934, Sludge, treated bio w aste, soil and w aste - Calculation of dry matter f raction af t er determination of dry residue or water content [2] EN 16179, Sludge, treated biowaste and soil - Guidance for sample pretreatment [3] ISO 383 , Laboratory glassware - Interchangeable conical ground joints [4] TCVN 6910-2:2001 ( ISO 5725-2:1994), Độ chính xác (độ đúng và độ chụm c ủ a phương pháp đo và kết quả đo - Phần 2: Phương pháp cơ bản xác định độ lặp lại và độ tái lập của phương pháp đo tiêu chu ẩ n. [5] TCVN 6661-1 (ISO 8466-1), Chất lượng nước - Hiệu chuẩn và đánh giá các phương pháp phân tích và ước lượng các đặc trưng thống kê - Phần 1: Đánh giá thống k ê các hàm chu ẩ n tuyến tính. [6] K. Furtmann Phthalates in sur f ace water - A method for routine trace level analysis; Fresenius ' . J. Anal. Chem. 1994, 348 pp. 291-296. 1) Th ô ng tin này ch ỉ tạo thuận lợi cho ngư ờ i sử dụng tiêu chu ẩ n này và không phải là xác nhận của ti ê u chu ẩ n v ề sản ph ẩ m n à y. Các s ả n ph ẩ m tư ơn g đương có th ể được d ù ng nếu chúng cho các k ế t qu ả như nhau.