649/QĐ-UBND

Quyết định 649/QĐ-UBND năm 2017 về Quy trình tạm thời kỹ thuật trồng và chăm sóc cây Sâm Ngọc Linh /Panax vietnamensis Ha et Grushv) trên địa bàn tỉnh Kon Tum ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH KONTUM ------- CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc --------------- Số: 649/QĐ-UBND Kon Tum , ngày 10 tháng 7 năm 20 17 QUYẾT ĐỊNH BAN HÀNH QUY TRÌNH TẠM THỜI KỸ THUẬT TRỒNG VÀ CHĂM SÓC CÂY SÂM NGỌC LINH (PANAX VIETNANMENSIS HA ET GRUSHV) TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH KON TUM Căn cứ Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015; Quyết định số 269/QĐ-UBND ngày 17/4/2013 của UBND tỉnh Kon Tu m về quy hoạch vùng phát triển Sâm Ngọc l inh t ỉ nh Kon Tum giai đoạn 2012-2020 v à t ầ m nhìn đến 2025; Xét đ ề nghị của Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát tri ể n nông thôn tại Tờ trình số 85/TTr-SNN-K H ngày 23/5/2017 (Kèm theo hồ sơ ), QUYẾT ĐỊNH Điều 1 . Ban hành kèm theo Quyết định này Quy tr ì nh tạm thời kỹ thuật trồng và chăm sóc cây Sâm Ngọc Linh /Panax vietnamensis Ha et Grushv ) trên địa bàn tỉnh Kon Tum. Quy trình này áp dụng cho các vùng trồng Sâm Ngọc L i nh theo quy hoạch trên địa bàn t ỉ nh Kon Tum. Điều 2. Giao Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan hướng dẫn các tổ chức, cá nhân liên quan việc phát triển Sâm Ngọc Linh trên địa bàn tỉnh thực hiện Quy tr ì nh này đảm b ả o theo quy định. Điều 3. Quyết định này có hiệu lực kể từ ngày ký ban hành. Điều 4. Chánh Văn phòng UBND tỉnh; Giám đốc: Sở N ô ng nghiệp và Phát triển nông thôn, S ở Khoa học và Công nghệ, Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Đăk Tô, Công ty cổ phần Sâm Ngọc Linh Kon Tum, Chủ tịch UBND huyện: Đăk Glei, Tu Mơ Rông và Thủ trưởng các đơn vị, tổ chức, cá nhân có liên quan có trách nhiệm thực hiện Quyết định này./. Nơi nhận: - Như Điều 4; - TT Tỉnh ủy (b/c); - TT HĐND tỉnh (b/c); - Ch ủ tịch; c á c PCT UBND tỉnh; - Chi cục Kiểm lâm; - V ă n phò ng UBND tỉnh; - Lưu: VT, NNTN3. TM. ỦY BAN NHÂN DÂN KT. CHỦ TỊCH PHÓ CHỦ TỊCH Nguyễn Đức Tuy QUY TRÌNH TẠM THỜI KỸ THUẬT TRỒNG VÀ CHĂM SÓC CÂY SÂM NGỌC LINH TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH KON TUM (Kèm theo Quyết định số 649 /QĐ-UBND ngày 10/ 7/2017 của UBND tỉnh Kon Tum) I. GIỚI THIỆU CHUNG Sâm Ngọc Linh (Panax v i etnamensis H a et Crushv) là loại sâm quý thuộc họ Nhân sâm (Araliaceae), còn gọi là S â m Việt Nam, Sâm Khu 5 (K5), c ủ Ng ả i rọm con, hay cây Thuốc giấu... được tìm thấy tại vùng núi Ngọc Linh thuộc huyện Đăk Glei và Tu Mơ Rông, tỉnh Kon Tum. Phần thân rễ của cây Sâm Ngọc Linh chứa 52 hợp chất saponin, trong đ ó có 26 hợp chất saponin không có trong các loại sâm khác. Việc phát triển Sâm Ngọc Linh ph ả i theo quy hoạch đã được ban hành tại Quyết định số 269/ Q Đ-UBND ngày 17/4/2013 của UBND tỉnh Kon Tum về quy hoạch vùng phát triển Sâm Ngọc linh tỉnh Kon Tum giai đoạn 2012-2020 và t ầ m nhìn đến 2025. II. ĐIỀU KIỆN SINH THÁI TR Ồ NG SÂM NGỌC LINH - Độ cao thích nghi tốt nhất của cây S â m Ngọc Linh từ 1.500 - 2.000 m. - Tổng nhiệt độ năm từ 6.500 - 7.000 0 C. - Nhiệt độ bình quân năm trong khu vực 13°C, nhiệt độ cao nhất 20°C, nhiệt độ thấp nhất 5°C. - Lượng mưa năm từ 2.500 - 3.000 min. - Độ ẩm trung bình năm từ 85% - 90% , dư ẩm về mùa mưa, đủ ẩm về mùa khô. - T ổ ng số giờ nắng từ 1200 - 1400 giờ trong 01 năm. - Chọn đất dưới tán rừng, độ dốc thấp (≤ 15 - 20°) có khả năng thoát nước tốt, lớp mùn hữu cơ dày từ 20 - 30 cm, độ tàn che của rừng từ 70 - 90%. III. Ti ê u chuẩn cây giống Sâm Ngọc Linh xuất vườn - Nguồn gốc hạt giống: Hạt giống trên vườn cây mẹ tại Trung tâm Sâm Ngọc Linh thuộc Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Đăk Tô và Công ty C ổ ph ầ n sâm N g ọc Linh Kon Tum và đã được công nhận nguồn giống theo quy định. - Tuổi cây: Đạt 12 tháng tuổi; - Hình thái cây: c ó 01 lá kép, lá c ó màu xanh đến xanh đậm; - Chiều cao thân khí sinh trung bình: Từ 10 cm tr ở l ê n. - Đường kính củ từ 5 mm trở lên; có từ 2- 3 r ễ chính trở lên. - Không có dấu hiệu sâu bệnh trên lá , thân, rễ, c ủ . Lưu ý: Trong quá trình vận chuyển cây giống đ ế n địa điểm trồng không để cây bị xây sát hoặc bị dập g ã y và dùn g các vật liệu đ ể giữ ẩm cho cây giống. IV. KỸ THUẬT ƯƠM GI Ố NG 1. Thu hái hạt giống - Tu ổ i vườn cây thu hái hạt giống: Vườn giống có độ tu ổ i từ 04 năm trở lên. - Thời điểm thu hái hạt giống: Thu hái vào tháng 7 đến tháng 9 hằng năm, trên vườn cây đã đ ược chứng nhận nguồn giống theo quy định, có tu ổ i cây đạt từ 4 năm tu ổ i trở lên, hái đối với những quả đ ã chín c ó màu đỏ tươi, có chấm đen trên đầu, vỏ quả sáng bóng, hạt mẩy. 2. Xử lý hạt giống - Hạt giống thu hái về được r ả i mỏng trên nia có lót lớp giấy mỏng, treo ở nơi thoáng mát trong thời gian từ 3 đến 4 ngày đ ể hạt khô ráo. - Khi phần thịt quả đã chuy ể n san g mọng nước, dùng tay chà sát hạt trên r ổ nhựa hoặc tre nứa để loại b ỏ ph ầ n thịt quả và thu phần nhân hạt. Phần nhân hạt thu được rải mỏng trên nia có lót lớp gi ấ y m ỏ ng nia khoảng 2 đến 3 ngày là gieo ươm. - Theo kinh nghiệm, hạt sau khi được loại bỏ phần thịt có thể ngâm trong dung dịch nước tỏi 10-15% (1,0 - 1, 5kg tỏ i giã nhỏ ngâm với 10 lít nước, lọc l ấ y nước) trong khoảng 30 - 45 phút để ngừa một số n ấ m bệnh và tăng sức đ ề kháng cho cây con, sau đó đem gieo. 3. Chu ẩ n bị đất gieo hạt Luống g ieo giống bằng phẳng, đ ược phủ lên mặt lu ố ng một lớp mùn hữu cơ được phân hủy từ tàn dư thực vật trên núi dày 7-10 cm, được xử lý nguồn bệnh, kiến mối; luống gieo giống thoát nước tốt , bố trí dưới tán rừng có độ tàn che của rừng từ 80% trở lên. Mặt luống cong hình mu rùa, rộng 0,8 - 1,0 m, cao 20 - 30 cm, chiều dài luống tùy theo địa hình núi , n h ưng không quá 10 m , thiết k ế theo đ ường đồng mức đ ể hạn chế xói mòn , c ó thể làm vòm che luống màng phủ ni lông trắng hay lưới trắng để hạn chế mưa, nhiệt độ thấp và được kè b ố n mặt luồng. 4. Gieo giống - Thời vụ gieo từ tháng 7 đến hết tháng 9 hàng năm, tiến hành cùng với thu hái hạt giống. - Rạch hàng sâu 2 - 3 cm, hàng cách hàng 5-7 cm, hạt cách hạt trên hàng 3 - 5 cm. Gieo xong dùng chổi xương quét một lượt đ ể cho mùn lấp hạt, sau đó phủ một lớp lá cây rừng hoặc cỏ tranh tr ê n mặt luống đ ể giữ ẩm, gi ữ ấ m cho hạt. - Rải xung quanh luống thuốc kiến đ ể phòng trừ kiến tha hạt đã gieo. 5. Chăm sóc - Làm giàn che bằng lưới đen toàn bộ diện tích vườn ươm đ ể tránh ánh nắng và hạn chế đ ược mưa đá và sương muối. - Xung quanh vườn ươm dùng ni lông trắng, khổ 1 ,2m rào kín đ ể tránh chim, chuột... (trong diện tích vườn ươm có thể chia thành từng ô nhỏ đ ể rào nh ó m thuận lợi cho việc bắt chuột ph á hoại cây gi ố ng). - Tưới nước: Mùa mưa tưới nhẹ một lần vào lúc 7 giờ s á ng để rửa sương; Mùa khô tưới 2 l ầ n, một l ầ n vào l ú c 7 giờ sáng và lúc 3 - 4 giờ chiều. Tưới đủ ẩm, không nên tưới đậm. Có thể l ắ p đặt hệ thống tưới nước b ằ ng phun sương cho toàn bộ diện tích vườn ươm. - Ki ể m tra thoát nước kịp thời khi mưa lớn gây ngập úng. - Làm c ỏ: Nh ổ b ằ ng th ủ công toàn bộ c ỏ dại và cây rừng trên toàn bộ mặt luống Sâm và lối đ i theo các đợt: Đợt 1 từ tháng 10 đ ế n tháng 11; đợt 2 từ tháng 01 đến tháng 02 năm sau; đợt 3 từ tháng 5 năm sau. - Thu gom dần một phần lớp ph ủ tr ê n mặt luống 5-10% hạt n ẩ y mầm. - Bảo vệ: Hạt và cây con mới mọc là nguồn thức ăn cho ki ế n, chim, chuột,... mặt khác điều kiện khí hậu ở vùng trồng Sâm Ngọc Linh thường xuyên có mưa đá, sương muối, nên trong suốt thời gian gieo ươm từ tháng 7 đến tháng 7 năm sau ph ả i tổ chức lực lượng bảo vệ tại vườn ươm 24/24 đ ể phát hiện x ử lý kịp thời. Có thể dùng màng ni lông căng cao 35 -40 cm quanh luống hoặc quanh vườn đ ể ngăn chuột, dúi,... cắn ph á cây con. V. KỸ THUẬT TRỒNG VÀ CH Ă M SÓC SÂM NGỌC L I NH 1. Thời vụ trồng: Thời vụ trồng Sâm Ngọc Linh từ tháng 6 đến tháng 9. 2. Đất trồng Công tác chuẩn bị đất trồng Sâm Ngọc Linh được tiến hành từ tháng 4 đến tháng 5 hàng năm, gồm các công việc chính như sau: - Phát dọn tối thi ể u dây leo, cây bụi gom lại đ ể ủ làm ph â n hữu cơ, tuyệt đ ố i không tác động đ ế n cây g ỗ và và cây t á i sinh. - Sau 2 tháng phát dọn cây bụi và dâ y leo, tiến hành cuốc lật đất. Cuốc lật lại lần 2 sau 1 - 2 tháng, sau đ ó đánh lu ố ng dọc theo đường đồ ng mức, chiều dài luống 8-10 m (tùy theo địa hình đất trồng) để lại dải phân cách gi ữ a 2 lu ố ng đ ể làm đường đi (khoảng 60 cm) , chi ề u rộng lu ố ng từ 01 - 1,2 m, chi ề u cao lu ố ng từ 15cm - 20 cm, các luống đ ược thiết kế theo kiểu “zich zắc” từ tr ê n xuống. - Xử lý đất, mùn núi b ằ ng các loại thuốc bảo vệ thực vật có ngu ồ n g ốc sinh vật đ ể diệt các loại vi khu ẩ n Erwinia. sp , Erwini.as, Xanthomonas sp và n ấ m Phytophthora sp có trong đất, mùn núi trước khi trồng. 3. Mật độ và khoảng cách trồng - Mặt đ ộ trồng: Mật độ trồng thích hợp cho 01 ha dưới tán rừng tự nhiên từ 30.000 - 40.000 cây. - Khoảng cách trồng: Cây cách cây 30 cm, hàng cách hàng 40 cm, khoảng các giữa các luống 60 cm. 4. Kỹ thuật trồng - Trồng xen dưới tán rừng tự nhiên có độ che ph ủ rừng từ 70% trở lên. - Trồng trên nền đất đ ã tạo luống, cuốc hố kích thước dài 15 cm, rộng 15cm, sâu 15 cm. Hố trồng được bón mùn núi, sau đó đặt cây gi ố ng sâu không quá 4 cm và lấp đất, ấn nhẹ chặt gốc . Sau khi trồng dùng lá rừng ph ủ quanh gốc và mặt luống đ ể giữ ẩ m. - Đ ế n tháng 4 và tháng 5 kiểm tra t ỷ lệ sống đ ể tiến hành trồng dặm. 5. Chăm sóc 5.1. Các đợt chăm sóc - Năm thứ nhất: 2 đợt/năm; - Năm thứ 2 đến năm thứ 5: 4 đợt/năm; - Năm thứ 6 tr ở đi: 02 đợt/năm; Các đợt chăm sóc kết hợp làm cỏ , bón phân như sau: a) Làm cỏ Làm cỏ trên vườn sâm trồng tương tự như làm cỏ tr ê n vườn ươm theo các đợt. Thao tác nh ổ c ỏ nhẹ nhàng từ trong gốc ra, sau đó tém lá cây ph ủ lên mặt lu ố ng đ ể hạn ch ế mưa xói mòn. b) Bón ph â n - Bón thúc: Phân bón cho sâm Ngọc Linh ch ủ yếu là m ù n núi được phân hủy và hoai mục từ thân, lá cây rừng thu gom trong rừng tự nhiên. - Bón qua mùa lạnh: Tháng 10-11 c â y đ ã bắt đầu có lá vàng, khi đ ã hết mùa thu hạt tiến hành vệ sinh, bón cho cây b ằ ng mùn núi b ằ ng cách phủ l ê n mặt đấ t g ầ n gốc cây một lớp mùn dày khoảng 2 cm, s a u đó dùng cỏ tranh ph ủ một lớp mỏng lên b ề mặt lu ố ng cho cây qua mùa lạnh và giảm mưa xói mặt luống sâm. 5.2. Tưới tiêu - Mùa mưa tưới nhẹ một l ầ n vào lúc 7h sáng để rửa sương; Mùa khô tưới 2 lần, một lần vào lúc 7 giờ sáng và lúc 3-4 giờ chiều. Tưới đảm bảo độ ẩ m không dưới 60%. Có thể l ắ p đặt hệ thống tưới nước bằng phun sương cho toàn bộ diện tích vườn trồng. - Đ ầu mùa mưa kho ả ng tháng 5 đến tháng 6 ki ể m tra, vét rãnh thoát nước quanh vườn sâm kịp thời khi mưa lớn để tránh ngập ú ng cục bộ trong vườn cây. 5.3. Phòng trừ sâu bệnh hại và b ả o vệ Thường xuyên theo dõi diễn biến sâu bệnh hại và kết quả phòng trừ, đồng thời phối hợp chặt chẽ với Trạm Trồng trọt và bảo vệ thực vật các huyện để phát hiện xử lý kịp thời. a) Sâu: Thực tế ít gặp sâu phá hoại vườn Sâm Ngọc Linh, ở giai đoạn vườn ươm có th ể gặp sâu tơ, sâu ă n lá (sâu róm) với mật độ ít nên theo d õ i để bắt kịp thời. b) Bệnh - Bệnh vàng lá, đốm lá: + Triệu chứng: Lá bị v à ng và xuất hiện các vết đốm. Nguyên nhân do môi trường trồng thừa ánh sáng, cây sâm tiếp xúc trực tiếp với ánh sáng tạo điều kiện thuận lợi cho n ấ m Cercospora phát triển, bệnh hại ch ủ yếu trên lá, lá có các đố m tròn màu nâu nhạt, sau đó chuy ể n sang màu nâu đỏ hoặc nâu sậm. Trên một lá có nhiều đốm bệnh làm lá mau biến vàng và rụng. + Biện pháp phòng trừ: Đả m bảo độ che ph ủ rừng từ 70% trở lên - Bệnh g ỉ s ắ t: + Triệu chứng: Bệnh xuất hiện rải rác trên lá Sâm Ngọc Linh, nhưng thường tỷ lệ nhiễm bệnh thấp, không ảnh hưởng đ áng k ể đến sinh trư ở ng, phát triển của cây Sâm Ngọc Linh. Nguyên nhân do nấm Hemileia vastatrix B & Br gây ra khi nhiệt độ nhiệt độ không khí đạt 22°C, mưa nhi ề u và cây được cung cấp đủ nước. + Biện pháp phòng trừ: Nh ổ bỏ và tiêu hủy ngay các cây bị bệnh g ỉ sắt nặng để tránh lây lan. - Bệnh thối c ủ : + Triệu chứng: Trên đầu củ sâm bị thối nhũn, nếu nặng có th ể th ố i cả củ. Nguyên nhân do vi khu ẩ n Envinia. sp và vi khu ẩ n Xanthomonas. sp xâm nhiễm qua vết thương cơ giới trên đ ầ u c ủ (Tác động của con người, chuột, dúi, mưa đá, cành cây rơi,...). + Phòng trừ bệnh: Dùng lưới che ch ắ n trên lu ố ng Sâm Ngọc Linh đ ể hạn chế v ế t thương cơ giới do mưa đá , cành c ây rơi,...; nh ổ b ỏ những cây bị th ố i hoàn toàn đem tiêu hủy sau đ ó x ử lý đất bằng v ô i bột hoặc các chế phẩm có chứa nấm Trichoderma; tập trung chăm sóc, bón mùn tự nhiên kết hợp trộn chung với ch ế phẩm có chứa nấm Tricho d erma cho những cây bị thối một phần ở đầu củ và đang mọc chồi mới. C ó thể xử lý các cây bị bệnh bằng một trong các chế ph ẩ m sinh học như Kaisin 50WP, 100WP; Goldnova 200WP; Actinovate 1SP. c) Bảo vệ - Rào lưới, ch ắ n màng nilon, đặt b ẫ y xung quanh vườn hoặc từng luống để đ ể bảo vệ kh ỏ i chuột, dúi ph á hại. Dùng rọ chụp đ ể b ả o vệ quả khỏi bị các loài chim ăn. - Định kỳ 10-15 ngày ki ể m tra để nhặt cành khô mục rơi xuống luống sâm. VI. THU HOẠCH 1. Kỹ thuật thu hoạch - Giai đoạn thu hoạch: Tu ổ i cây thu hoạch đạt từ 06 năm tu ổ i trở lên đ ể đảm b ả o hàm lượng Saponil. Thu hoạch vào tháng 10 đến tháng 11 khi cây chuyển sang giai đoạn ngủ đông. - Kỹ thuật thu hoạch: Cắt lá đ ể riêng, moi nhẹ đấ t xung quanh củ tránh g ã y củ và đ ứt rễ, sau đó đào c ủ , rũ nhẹ đấ t, xếp vào dụng cụ đựng tránh bị xây sát c ủ . 2. S ơ chế, bảo quản Rửa sạch, cắt hết r ễ phụ và đem phơi hoặc sấy khô. C ủ khô đ ược bảo qu ả n trong túi chống ẩm và đ ể nơi khô ráo. Trên đây là Quy trình tạm thời kỹ thuật trồng và chăm sóc cây Sâm Ngọc Linh (Tanax vietnamensis Ha et Grushv ) trên địa bàn tỉnh Kon Tum. Trong quá trình thực hiện nếu có vướng m ắ c, kh ó khăn, đề nghị các đơn vị phản á nh về UBND tỉnh ( qua Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) đ ể xem xét, điều chỉnh cho phù hợp./.