TCVN6203:2012

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 6203 :2012 (ISO 3898:1997) về Cơ sở để thiết kế kết cấu - Các ký hiệu - Ký hiệu quy ước chung TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 6203:2012 ISO 3898:1997 CƠ SỞ ĐỂ THIẾT KẾ KẾT CẤU - CÁC KÝ HIỆU - KÝ HIỆU QUY ƯỚC CHUNG Basic for structural design - Notations - General Symbols Lời nói đầu TCVN 6203:2012 thay thế TCVN 6203:1995 (ISO 3898:1987) TCVN 6203:2012 hoàn toàn tương đương với ISO 3898:1997. TCVN 6203:2012 được chuyển đổi từ TCVN 6203:1995 theo quy định tại khoản 1 Điều 69 của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật và điểm b) kho ả n 1 Điều 6 Ngh ị định 127/2007/NĐ-CP ngày 01/8/2007 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chu ẩ n kỹ thuật. TCVN 6203:2012 do Viện Kiến trúc, Quy hoạch Đô thị và Nông thôn - Bộ Xây dựng biên soạn, Bộ Xây dựng đề nghị, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng th ẩ m định, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. CƠ SỞ ĐỂ THIẾT KẾ KẾT CẤU - CÁC KÝ HIỆU - KÝ HIỆU QUY ƯỚC CHUNG Basic for design of structures - Notations - General Symbols 1. Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này quy định ký hiệu tiêu chuẩn dùng cho thiết kế kết cấu. Tiêu chuẩn bao gồm các thuật ngữ chung cần thiết được áp dụng trong lĩnh vực này, trừ các thuật ngữ có liên quan đến vật liệu hoặc lĩnh vực kỹ thuật đặc biệt. Tiêu chuẩn này chỉ biểu thị những ký hiệu được sử dụng mà không làm ảnh hưởng tới các định nghĩa đòi h ỏ i chính xác của mỗi thuật ngữ thuộc phạm vi các tiêu chuẩn khác. Bảng 1 quy định các ch ỉ dẫn chung về sử dụng các kiểu chữ cái khác nhau. Bảng 2, B ả ng 3 và B ả ng 4 quy định những chữ cái, được dùng như một ký hiệu chính và ý nghĩa của các chữ c á i đ ó . Bảng 5 quy định danh mục các ký hiệu đặc biệt và ký hiệu toán học. Bảng 6 quy định các chữ cái hoặc nh ó m các chữ cái khi dùng làm ký hiệu phụ và ý nghĩa của chúng. 2. Tài liệu viện dẫn Các tài I i ệu viện d ẫn sau rất cần thiết khi áp dụng tiêu chuẩn này. Đối v ớ i các tài liệu viện dẫn có ghi năm công bố th ì áp dụng phiên bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm c ả các sửa đổi, bổ sung (nếu có). TCVN 6398- 0:1998, Đại lượng và đơn vị. Phần 0. Nguyên tắc chung 3. Xây dựng ký hiệu Việc xây dựng một ký hiệu để thể hiện một đại lượng hoặc một thuật ngữ cho trước phải tiến hành những b ướ c sau: 3.1. Chữ chính của ký hiệu phải được chọn từ các Bảng 2, Bảng 3, Bảng 4 hoặc Bảng 5 trên cơ sở xem xét cách sử dụng ch í nh như đã nêu trong Bảng 1. 3.2. Các ký hiệu chữ để mô tả có thể được lựa chọn theo B ả ng 6. Khi dùng các ký hiệu chữ khác th ì phải c ó định nghĩa rõ ràng. 3.3. Chữ số có thể dùng làm ký hiệu phụ. 3.4. Khi có nhiều ký hiệu phụ dùng với ký hiệu chính, chúng phải được tách riêng b ở i dấu ph ẩ y hay dấu chấm phẩy để tránh nhầm lẫn. 3.5. Khi xây dựng ký hiệu để biểu thị hiệu qu ả của một công việc, các ký hiệu phụ đầu tiên phải biểu thị hiệu quả của công việc đ ó và các ký hiệu tiếp theo biểu thị tác động. 3.6. Khi không thể xảy ra nhầm lẫn th ì có thể b ỏ một số hay bỏ cả các ký hiệu phụ. 3.7. Khi không c ó quy định đặc biệt, dùng dấu dương (+) để chỉ ứng suất kéo, dấu âm (-) để chỉ ứng suất nén. 3.8. Về nguyên tắc sử dụng chữ in nghiêng, chữ đứng hay h ìn h vẽ được áp dụng theo TCVN 6398-0: 1998. CHÚ THÍCH : Có thể sử dụng ký hiệu phụ như c, t (mười) đ ể tránh phải dùng dấu ‘ ( dấu phẩy). 4. Các biện pháp phòng ngừa Cần thực hiện các biện pháp phòng ngừa sau đây để tránh nh ầ m lẫn: a) Khi có khả năng nhầm lẫn giữa số 1 với chữ I trong một số văn b ả n đ á nh máy th ì phải dùng L thay thế chữ I. b) Không dùng chữ o (thường) và chữ O (hoa) của chữ cái La tinh làm chữ đứng đầu v ì có thể nh ầ m lẫn với số 0 (số không). Tuy nhiên có thể dùng chữ “o” làm ký hiệu cùng với nghĩa với số 0 (không) c) Không dùng chữ cái Hy Lạp thư ờ ng của các chữ iôta ( i ), ômicron ( o ) và upxilon ( u ) v ì chúng có thể lẫn với những chữ cái La tinh khác. Cũng như vậy, nếu c ó thể, nên tránh dùng chữ kappa ( k ) và chữ khi ( c ). Khi dùng chữ Hy Lạp thư ờ ng như eta ( h ), omega ( w ) và muy ( m ) cần thận trọng khi viết để tránh nhầm lẫn với các chữ La tinh thường như n, w và u. Bảng 1 - Hướng dẫn dùng chữ cái đ ể xây dựng ký hiệu Loại chữ Công dụng Chữ cái La tinh hoa - tác động, nội lực, mô men trong - diện tích, mô men thứ nhất và thứ hai của diện tích - mô đun đàn hồi - nhiệt độ Chữ cái La tinh thường - tác động, nội lực, mô men trong (trên đơn vị dài hoặc diện tích) - khoảng cách (dịch chuyển lệch tâm, chiều dài.v.v.) - cường độ - tốc độ, gia tốc, tần số - chữ cái m ô tả (ký hiệu bên dưới) - kh ố i lượng - t hời gian Chữ cái Hy Lạp hoa các đại lượng toán, vật lý, trừ các đại lượng h ì nh học và cơ học Chữ cái Hy Lạp thường - hệ s ố , tỷ số - sức căng - góc - mật độ (khối lượng riêng và trọng lượng riêng) - ứng suất CHÚ TH Í CH: Những khái niệm kh ô ng nằm trong Bảng 1 sẽ áp dụng theo loại đã nêu tương ứng gần nh ấ t. Bảng 2 - Chữ cái La tinh hoa Chữ cái Ý nghĩa A Diện tích A Tác động bất thường B (Không dùng) C Giá trị cố định hay danh nghĩa C Cưỡng bức D Độ cứng uốn (bản, v ỏ ) D Chỉ số tổn thất (m ỏ i) E Mô đun đàn hồi dọc E (hay Eq) Tác động của động đất E Hiệu quả của tác động F Tác động chung F Lực (nói chung) G Môđun trượt G Tác động thường xuyên 1) H Thành phần n ằ m ngang của một lực I Mô men thứ hai của một tiết diện phẳng J (Không dùng) K Độ cứng dẻo ( của khung) L Có thể dùng cho chiều dài (xem B ả ng 3) hoặc chiều cao của một bộ phận hoặc của một cấu kiện M Mô men nói chung M Mô men uốn N Lực pháp tuyến O (Tránh dùng nếu có thể) P Tác động ứng lực trư ớ c P (hay p) Xác suất Q Tác động thay đổi R Lực tổng hợp R Ph ả n lực R Sức bền S Mô men thứ nhất của một tiết diện phẳng (mô men tĩnh) S Nội lực, mô men trong S (hay S n ) Tác động của tuyết T Mô men xoắn T Nhiệt độ T Chu kỳ thời gian U (Không dùng) V Lực cắt V khối tích V Thành phần thẳng đứng của một lực V (hay v) Hệ số biến đổi W Mô đun tiết diện 2) W Tải trọng gió X Giá trị v ề tính chất (của vật liệu) X, Y, Z Lực nói chung (song song với trục, x, y hoặc z) CHÚ TH Í CH: 1) Có thể thêm 1 ký hiệu phụ nếu thấy cần thiết (v í dụ: G o -tải trọng bản thân) 2) Có th ể dùng với k ý hiệu phụ th í ch hợp (e, hay el , p l) vào các vị trí phù hợp. Wpl đôi khi được khi thay th ế bằng chữ Z Bảng 3 - Chữ cái La tinh thường Chữ cái Ý nghĩa a Khoảng cách a Gia tốc a Thông số h ì nh học b Chiều rộng c (Không dùng) d Độ l ệ ch hướng d Chiều sâu (ví dụ đối với móng) d Đường kính e Độ lệch tâm f Sức bền ( của vật liệu) f Tần số g Tải trọng phân bố thường xuyên 1) g Gia tốc trọng trường h Chiều cao h Chiều dày i Bán kính quán tính j S ố ngày k Hệ số I Khẩu độ; chiều dài cấu kiện 2) m Momen uốn trên một đơn v ị chiều dài hoặc chiều rộng m Khối lượng n Lực pháp tuyến trên một đơn vị chiều dài hoặc chiều rộng n Số của ... o (Không dùng) p Áp suất p Xác suất q Tải trọng phân bố thay đổi 1) r Bán kính s Sai lệch chuẩn của một mẫu s Khoảng cách s Tải trọng tuyết phân bố t Thời gian nói chung t Chiều dày của các cấu kiện mỏng t Mômen xoắn trên một đơn vị chiều dài hoặc chiều rộng u Chu vi u, v, w Các thành phần chuyển vị của một điểm v Tốc độ v Lực trượt trên một đơn v ị chiều dài hoặc chiều rộng w Tải trọng gió phân bố x , y, z Tọa độ z Cánh tay đòn CHÚ TH Í CH: 1) Trường hợp cần thi ế t có th ể thêm ký hiệu phụ (v í dụ: g o phân phối tải trọng bản th â n) 2) Có thể thay L hoặc l cho chiều dài, hoặc để tránh nhầm lẫn với số 1 B ả ng 4 - Chữ cái Hy Lạp thường Chữ Ký hiệu Ý nghĩa alpha a Góc; tỷ số beta b G ó c; tỷ số, hệ số beta b Chỉ số độ tin cậy gamma g Hệ số cục bộ ( độ tin cậy) gamma g Tỷ số (độ cứng tương đối) gamma g Biến dạng trượt 1) gamma g Trọng lượng trên đơn vị thể tích (trọng lượng riêng) delta d Hệ số biến đổi epsilon e Biến dạng 2) xi, eta, zeta x , h , z Tọa độ tương đối eta h Hệ số chuyển đ ổ i theta q Góc, góc quay iota i (Không dùng) kappa k (Tránh dùng nếu c ó thể) lamđa l T ỷ số (độ mảnh), hệ số mu m Hệ số, hệ số ma sát mu m Giá trị trung b ì nh của một tập hợp mu m Hệ s ố hiệu chỉnh nu n Hệ số Poisson omicron o (Tránh dùng nếu có thể) pi p (Chỉ dùng trong toán học) rho r Khối lượng trên một đơn vị thể tích (Khối lượng riêng) sigma s Ứng suất pháp tuyến sigma s Sai l ệ ch chuẩn của một tập hợp tau t Ứng suất trượt 3) upsilon u (Không dùng) phi j (Φ) Góc ma sát (ví dụ dùng cho đất) phi j (Φ) Góc, hệ số dão chi c (Tránh dùng nếu có thể) psi y Độ ẩm tương đối psi y Hệ số thu nh ỏ omega w Vận tốc góc omega w Hàm lượng ẩm CHÚ THÍCH: 1) Đối với ứng suất trượt có thể dùng e với ký hiệu phụ không đối xứng. Ví dụ: e 23 hoặc e yz . 2) Ví dụ: e e , max , e 0, 02, , e u . 3) Đối với biến dạng trượt cũng có thể dùng s với ký hiệu phụ không đối xứng. Ví dụ: s 23 hoặc s yz Bảng 5 - Ký hiệu toán và các ký hiệu đặc biệt Ký hiệu Ý nghĩa S Tổng số D Hiệu số, số gia tăng Φ Đường kính (ví dụ: cốt thép, đinh tán, v.v.) ‘ (dấu phẩy) Tăng cường (đặc biệt đối với hình học và định vị) 1) e Cơ số lôgarit Nepe: 2,71828.... p Tỷ số giữa chu vi và đường kính: 3.14159.... n Số của ... II hoặc // Song song ^ Vuông góc, pháp tuyến CHÚ TH Í CH: 1) Có thể dùng ký hiệu phụ như ac, t (mười) đ ể tránh ph ả i dùng dấu ‘ (dấu ph ẩ y) Bảng 6 - Các ký hiệu phụ - Chữ cá i La tinh thường 1 ) Chữ cái 2 ) Ý nghĩa Chung Vật liệu Tác động, nội lực và mômen , sức bền 6) a (ac) Tác động ngẫu nhiên a (sa) Thép kết cấu abs Tuyệt đối act, pas Có hiệu lực, bị động add Thêm adm Cho phép (được phép) al Nhôm b Khói xây ( ví dụ: gạch) c (con) B ê tông c Nén n ó i chung cal Đã tính toán 3) cr (crit) Tới hạn d (des) Thiết kế dir, ind Trực tiếp, gián tiếp dyn Động (học) e (el) Đàn hồi Giới hạn đàn h ồi 4) eff Hiệu quả eq Tác động động đất eqv Tương đương Bảng 6 (Tiếp theo) Chữ cái Ý nghĩa Chung Vật liệu Tác động, nội lực và mômen , sức bền 5 ) est Được đánh giá exe Thực hiện exp Thực nghiệm 5) ext Ngoài (bên ngoài) f Tác động, lực (nói chung) f (fl) Cạnh dầm f (fr) Ma sát fat Mỏi g Tác động thường xuyên g (ga) Được đảm bảo h (hg) 8 ) Cao, cao hơn h (hor) Nằm ngang inf Ở bên dưới i (ini) Từ đầu/ban đầu (thời gian) i (int) Số nguyên i Số của ... j Số ngày k Đặc tính Bảng 6 (Tiếp theo) Chữ cái Ý nghĩa Chung Vật liệu Tác động, nội lực và m o men , sức bền 5 ) I (lon) Dọc 7) I (lw) 8) Thấp, thấp hơn 7 ) lat Ở bên ( ở một bên) Igt, sht D à i hạn, ngắn hạn lim Giới hạn m Uốn nói chung m (mv) Giá trị trung b ì nh ma Xây max, min Cực đại, cực tiểu mor Vữa n Lực pháp tuyến n (net) Thực, tịnh n (nom) Danh nghĩa nor Tiêu chuẩn/pháp tuyến o Số không o Tại gốc obs Đã quan sát p Tác động ứng lực trước p (hoặc sp) Thép ứ ng lực trước Bảng 6 (Tiếp theo) Chữ cái Ý nghĩa Chung Vật liệu Tác động, nội lực và m o men , sức bền 5 ) par Song song per Thẳng góc pl Chất d ẻ o pro Tạm thời q Tác động thay đổi r Sức bền red Giảm ref Tham khảo/tham chiếu rep Đại diện req Theo yêu cầu res Còn dư/thừa s Nội lực, momen trong s Thép cvốt s (sn) Tác động của tuyết s (sol) Tác động của đất ser Khả n ă ng làm việc shr Co ngót s i t Đặt (tải trọng) st (stat) Tĩnh Bảng 6 (Tiếp theo) Chữ cái Ý nghĩa Chung Vật liệu Tác động, nội lực và m o men , sức bền 5 ) stab, dest Ổ n định, không ổn định sup Trên t (tem) Nhiệt độ Nhiệt độ t (ten) Sức căng nói chung th (theo) Lý thuyết t (tor) Xoắn nói chung t (tra) Theo hướng ngang tim Gỗ tot Tổng cộng u (ult) Tốt nhất (ch ỉ d ùng cho vật liệu) v Theo chiều đứng v Lực trượt var Biến đổi w (wat) Tác động của nước w (wi) Tác động của gió w Vải dệt/ giấy cuộn x , y, z Tọa độ y (yi) S ả n lượng Bảng 6 (Kết thúc) Chữ cái Ý nghĩa Chung Vật liệu Tác động, nội lực và m o men , sức bền 5 ) 0, 1, 2, v.v. Giá trị đặc biệt ¥ Giá trị tiệm cận CHÚ TH Í CH: 1) Những chữ viết tắt không c ó trong Bảng n à y có th ể được l ấ y từ các từ thông dụng của tiếng Anh có nguồn gốc La tinh. Trong trường h ợ p không th ể nhầm lẫn thì có th ể giảm một hoặc hai k ý hiệu phụ. 2) Những chữ trong ngoặc: đ ư ợc dùng khi một chữ cái có thể gây nh ầ m lẫn. Nếu vẫn có thể nh ầ m lẫn thì dùng nguyên cả t ừ đó (bằng tiếng Anh hay tiếng Pháp). 3) Sử dụng khi trái với “quan sát ” 4) Trường hợp cần thiết có thể dùng thêm một ký hiệu phụ phù hợp v ới ký hiệu phụ đ ã cho khi xác định giới hạn đàn hồi ch í nh xác hơn. V í dụ: 0,2. 5) Sử dụng khi trái với “ lý thuyết ” 6) Khi cần làm rõ, các chữ La tinh hoa có th ể dùng để biểu th ị các tác động, nội lực, momen trong và sức bền. V í dụ: g F, g Sd, g Rd, s TF . 7) Cũng có thể thay L hoặc I để tránh nhầm với số 1 8) Trường hợp không thể dùng “ sup ” hoặc “ inf ” MỤC LỤC 1. Phạm vi áp dụng 2. Loại ký hiệu 3. Xây dựng ký hiệu 4. Các biện pháp phòng ngừa B ả ng 1 - Hướng dẫn dùng chữ để xây dựng ký hiệu B ả ng 3 - Chữ cái La tinh thường Bảng 4 - Chữ cái Hy Lạp thường B ả ng 5 - Ký hiệu toán và ký hiệu đặc biệt B ả ng 6 - Các ký hiệu chữ chung - Chữ cái La tinh thường 1)