TCVN11148:2015

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11148:2015 (ISO 7953:1985) về Quặng và tinh quặng mangan - Xác định hàm lượng canxi và magie - Phương pháp đo phổ hấp thụ nguyên tử ngọn lửa TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 11148:2015 ISO 7953:1985 QUẶNG VÀ TINH QUẶNG MANGAN - XÁC ĐỊNH HÀM LƯỢNG CANXI VÀ MAGIE - PHƯƠNG PHÁP ĐO PHỔ HẤP THỤ NGUYÊN TỬ NGỌN LỬA Manganese ores and concentrates - Determination of calcium and magnesium contents - Flame atomic absorption spectrometric method Lời nói đầu TCVN 11148:2015 hoàn toàn tương đương với ISO 7953:1985. TCVN 11148:2015 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC102 Quặng sắt biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. QUẶNG VÀ TINH QUẶNG MANGAN - XÁC ĐỊNH HÀM LƯỢNG CANXI V À MAGIE - PHƯƠNG PHÁP ĐO PHỔ H Ấ P THỤ NGUYÊN TỬ NGỌN LỬA Manganese ores and concentrates - Determination of calcium and magnesium contents - Flame atomic absorption spectrometric method 1. Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này quy định phương pháp đo phổ hấp thụ nguyên tử ngọn lửa đ ể xác định các hàm lượng canxi và/hoặc magie có trong quặng và tinh quặng mangan. Phương pháp này áp dụng cho các loại quặng c ó hàm lượng canxi từ 0,01 % (khối lượng) đến 15,0 % (khối lượng) và hàm lượng magie từ 0,01 % (khối lượng) đến 4 % (khối lượng). Tiêu chuẩn này được sử dụng cùng với 11142 (ISO 4297). 2. Tài liệu viện dẫn C á c tài liệu viện dẫn sau là c ầ n thiết cho việc á p dụng ti ê u chuẩn này. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố th ì áp dụng b ả n được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi n ă m công bố th ì áp dụng bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi (nếu có). TCVN 10548-1 (ISO 4296-1) , Quặng mangan - Lấy mẫu - Phần 1: Lấy mẫu đơn. TCVN 10548-2 (ISO 4296-2), Quặng mangan - L ấ y m ẫ u - Phần 2: Chuẩn b ị m ẫ u. TCVN 11148 (ISO 4297), Quặng và tinh quặng mangan - Phương ph á p phân t í ch hóa học - Hướng dẫn chung. 3. Nguyên tắc Ph â n hủy phần mẫu thử bằng cách xử lý với axit clohydric và axit nitric. Sau khi làm bay hơi và loại nước, lọc các cặn không tan, giữ lại dịch lọc làm dung dịch chính. Đốt giấy lọc c ó chứa cặn. Xử lý với axit f lohydric và axit sul f uric. Nung ch ả y cùng hỗn hợp nung chảy. Hòa tan khối chảy trong axit clohydric và gộp dung d ịch thu được với dung dịch chính. Hút dung dịch này vào ngọn lửa của máy đo ph ổ hấp thụ nguyên tử khi c ó m ặ t của lantan, sử dụng đèn đốt dinitơ oxit/axetylen đối với canxi và đèn đốt không khí/axetylen đối với magie. So sánh các độ hấp thụ thu được của canxi và/hoặc magie với các độ hấp thụ thu được từ các dung dịch đường chuẩn. CHÚ T HÍ CH : Nếu sử dụng ngọn lửa dinitơ oxit đ ể xác định magie, thì độ nhạy sẽ giảm theo hệ số khoảng b ằ ng 3. 4. Thuốc thử Các dung dịch chuẩn phải được bảo quản trong các chai polyten. Trước khi sấy khô và cân, b ấ t kỳ sự oxy h ó a nh ẹ nào trên bề mặt của mangan và magie đều ph ải t ẩ y bỏ bằng cách r ử a trong axit clohydric loãng, nước cất và axeton. 4.1 . Axit clohydric , ρ 1,19 g/ml. 4.2 . Axit clohydric , pha loãng 1 + 1. 4.3 . Axit clohydr i c , pha lo ã ng 1 + 50. 4.4 . Axit nitric , ρ 1,40 g/ml. 4.5 . Axit su l fur i c , ρ 1,84 g/ml. 4.6 . Axit f lohy d ric , ρ 1,14 g/ml. 4.7 . Hỗn hợp nung ch ả y : gồm ba phần khối lượng kali carbonat và một phần khối lượng axit boric. 4.8 . Dung dịch nền Hòa tan 12,50 g mangan [ đ ộ tinh khiết 99,95 % (khối lượng)] và 1,25 g sắt [độ tinh khiết > 99,9 % (khối lượng)], 18,75 g kali carbonat và 6,25 g axit boric bằng cách cho 625 ml axit clohydric (4.2) v à 25 ml axit nitric (4.4) khi đang gia nhiệt. Đ ể nguội, chuy ể n vào b ì nh đ ị nh mức dung tích 1000 ml, pha loãng bằng nư ớ c đến vạch mức và lắc đều. 4.9 . Dung dịch lantan clorua , chứa 100 g La/ l . H ò a tan 26,6 g lantan clorua heptanhydrat (LaCI 3 .7H 2 O ) trong nước, pha loãng đến 1 0 0 ml và lắc đều. 1 ml dung dịch này chứa 0,1 g La. 4.10 . Canxi , dung dịch chuẩn tương ứng 50 mg Ca/I. Hòa tan 2,497 5 g canxi carbonat (đ ã s ấ y tại 200 ° C) trong 50 ml axit clohydric, pha loãng 1 + 4, khi gia nhiệt. Khi đã hòa tan hoàn toàn, để nguội, pha loãng bằng nước đến 1000 ml trong bình định mức và lắc đều. Chuyển 25 ml dung dịch này vào bình định mức d ung tí c h 500 ml, pha lo ã ng bằng nước đến vạch mức và lắc đều. 1 ml dung dịch chuẩn này chứa 50 μ g Ca. 4.11 . Magie , dung dịch chuẩn tương ứng 25 mg Mg/I. Hòa tan 0,1000 g magie (tinh khiết 99,95 %) trong 20 ml axit clohydric (4.2) khi gia nhiệt. Khi đã hòa tan hoàn toàn, để nguội, pha loãng bằng nước đến 1000 ml trong b ì nh định mức và lắc đều. Chuyển 5 ml dung dịch này vào b ì nh định mức dung tích 200 ml, pha loãng bằng nước đến vạch mức và lắc đều. 1 ml dung dịch chuẩn này chứa 25 μ g Mg. 5. Thiết bị, dụng cụ Các thiết bị, d ụ ng cụ thông thường trong phòng thử nghiệm và 5.1 . Chén platin 5.2 . Máy đo phổ h ấ p thụ nguyên tử ngọn l ử a , được trang bị đèn đốt không khí/axetylen và đèn đốt dinitơ oxi t/ axetylen. Máy đo phổ hấp thụ nguyên tử ngọn lửa sử dụng trong phương pháp này là đạt yêu cầu nếu phù hợp các tiê u chí sau: a) Độ nhạy tối thiểu - độ hấp thụ của dung dịch đường chu ẩ n có nồng nộ cao nh ấ t (xem 7.4) tối thiểu l à 0,3; b) Độ tuyến t í nh - độ dốc của đường hiệu chuẩn bao trùm 20 % dải nồng độ ph í a trên (biểu thị b ằ ng sự thay đ ổ i của độ hấp thụ) không nhỏ hơn 0,7 của giá trị độ d ố c ở 20 % dải nồng độ phía dưới khi được xác định theo cùng phương pháp; c) Độ ổ n định tối thiểu - độ lệch chuẩn độ hấp thụ của dung dịch đường chuẩn c ó nồng độ cao nhất và độ lệch chuẩn độ hấp thụ của các dung dịch đường chuẩn zero, mỗi độ lệch được tính từ một số lượng đ ủ lớn các phép đo lặp lại, phải nhỏ hơn tương ứng 1,5 % và 0,5 % giá trị trung bình độ hấp thụ của dung dịch có nồng độ cao nhất. Máy đo phổ hấp thụ nguyên tử nên được nối với máy ghi biểu đồ và/hoặc máy đọc hiện số và có khả năng đo độ hấp thụ tại các bước sóng sau: Canxi 422,7 nm Magie 285,2 nm 6. Lấy mẫu và các mẫu thử Lấy mẫu quặng mangan theo TCVN 10548-1 (ISO 4296-1) và chuẩn b ị mẫu theo TCVN 10548-2 (ISO 4296-2). 7. Cách tiến hành Cảnh báo - Tuân thủ các hướng dẫn của nhà sản xuất v ề quá trì nh đốt và tắt ngọn lửa đ init ơ oxit/axetylen để tr á nh các nguy cơ cháy nổ. C ần đeo kính màu an toàn khi ngọn lửa đang chảy. 7.1. Phần mẫu thử Cân khoảng 2 g mẫu thử. 7.2. Xử lý phần mẫu thử 7.2.1 . Phân hủy ph ầ n mẫu thử Cho phần mẫu thử (7.1) vào trong cốc dung tích 250 ml, làm ẩ m bằng vài giọt nước và hòa tan trong 40 ml axit clohydric (4.2) có gia nhiệt. Sau khi hòa tan phần mẫu thử, cho thêm 2 ml axit nitric (4.4), Đun sôi dung d ịch cho đến kh i các oxit của nitơ ngừng bay ra, sau đó làm bay hơi dung dịch đến khô. Cho thêm 10 ml axit clohydric (4.1) vào cặn khô và tại làm bay hơi đến khô. Đun các muối trên bếp điện tại 130 ° C trong khoảng từ 40 min đến 60 min. Sau khi nguội, cho thêm 20 ml axit clohydric (4.1), đun để hòa tan các muối, cho thêm 50 ml đến 60 ml nước nóng và lọc qua giấy lọc trung bình có chứa ít bột giấy lọc [trước đó đã rửa bằng axit clohydric nóng (4.3) và nước]. C ẩ n thận lấy tất cả các hạt bám dính bằng que thủy tinh có đ ầ u bịt cao su hoặc giấy lọc ẩm. Rửa giấy lọc và cặn ba hoặc bốn lần bằng axit clohydric (4.3), sau đó vài lần bằng nước và giữ lại d ịch lọc (dung dịch ch í nh). 7.2.2 . X ử lý cặn Cho giấy lọc và cặn vào chén platin (5.1) và đốt tại nhiệt độ từ 500 ° C đến 600 ° C. Để chén nguội, làm ẩm bằng vài giọt nước, cho thêm 1 ml axit sul f uric (4.5) và từ 5 ml đến 10 ml axit f lohydric (4.6), và làm bay hơi đến khi ngừng bốc khói axit sul fu ric. Đốt cặn tại nhiệt độ từ 400 ° C đến 500 ° C. Để chén nguội, cho thêm 2,0 g hỗn hợp nung ch ả y (4.7) vào cặn và nung trên đèn Mecker hoặc trong lò múp cho đến khi thu được khối chảy trong (khoảng 1000 ° C trong 5 min). Hòa tan khối chảy trong 10 ml axit clohydric (4.2) trong c ố c dung tích 200 m l c ó gia nhiệt, lấy chén ra và rửa (thể tích dung dịch không lớn hơn 50 ml). Gộp dung dịch thu được với dung dịch ch í nh (7.2.1). CHÚ T HÍ CH: Nếu tại bước n à y th ấ y dung dịch đục thì tiến hành lọc qua giấy lọc có chứa í t bột gi ấ y, gi ấ y lọc đ ã rửa bằng axit clohydric nóng (4.3) và nước. 7.2.3 . Chuẩn b ị dung dịch thử Chuyển dung dịch (7.2.2) vào b ì nh định mức dung t í ch 200 ml, pha lo ã ng bằng nước đến vạch mức và lắc đ ề u. Chuyển một lượng phù hợp của dung dịch này (xem Bảng 1) vào bình định mức dung tích 100 ml hoặc 200 ml, cho thêm các lượng của dung dịch lantan clorua (4.9) và dung dịch nền như thể hiện trên Bảng 1; pha lo ã ng bằng nước đến vạch mức và lắc đều. 7.3. Chuẩn bị phép thử trắng Để chuẩn bị dung dịch trắng, hòa tan 1 g mangan [độ tinh khiết 99,95 % (khối lượng)] và 0,1 g sắt [độ tinh khiết lớn hơn 99,9 % (khối lượng)] trong 40 ml axit clohydric (4.2) trong cốc dung tích 200 ml. Thực hiện phép thử trắng qua tất cả các bước phân tích. Bảng 1 - H ướn g dẫn pha loãng dung dịch thử Nguyên tố Hàm lư ợn g dự kiến của nguyên t ố trong m ẫ u Phần mẫu 1 Pha lo ã ng ph ầ n mẫu 1 Ph ầ n m ẫ u 2 Pha lo ã ng ph ầ n mẫu 2 Dung dịch lantan clorua (4.9) phải cho vào Dung d ị ch n ề n (4.8) phải cho vào Hàm lượng nguyên t ố trong dung dịch đo % (khối lượng) ml ml ml ml ml ml μ g/ml Ca 0 , 01 đ ế n 0,1 50 100 - - 5 0 0 , 5 đến 5 , 0 0 , 1 đến 0,5 25 100 - - 5 10 2,5 đến 12 , 5 0 , 5 đến 2,5 10 200 - - 10 36 2,5 đến 12,5 2 , 5 đến 5,0 20 100 10 100 5 19 5,0 đến 10,0 5,0 đến 15,0 20 200 20 200 10 36 5,0 đến 15,0 Mg 0 , 01 đến 0 , 02 50 100 - - 5 0 0 , 5 đến 1,0 0,02 đ ế n 0,05 25 100 - - 5 10 0,5 đến 1,25 0,05 đến 0,2 10 100 - - 5 16 0,5 đ ến 2,0 0,2 đến 0,4 5 100 - - 5 18 1 , 0 đến 2 , 0 0,4 đến 1,0 20 100 10 100 5 19 0,8 đến 2 , 0 1 , 0 đến 2,0 20 200 20 200 10 38 1 , 0 đến 2 , 0 2,0 đến 4,0 20 200 10 200 10 39 1,0 đến 2,0 7.4. Chuẩn bị dãy dung dịch chuẩn 7.4.1 . Các dung dịch đường chuẩn canx i và mag i e Chuẩn bị các dung dịch đư ờ ng chuẩn t ừ dung dịch canxi chuẩn (4.10) và dung dịch magie chu ẩ n (4.11) như sau: Chuẩn bị mộ t loạt các b ì nh định mức dung tích 100 ml, cho vào từng bình các lượng dung dịch c h uẩn canxi (4.10) và dung dịch chuẩn magie (4.11) phù hợp theo B ả ng 2, cho 5ml dung dịch lantan cl orua (4.9) và 20 ml dung dịch nền (4.8), pha lo ã ng bằng nước đến vạch mức và lắc đều. Bảng 2 - Chuẩn b ị dung dịch đường chuẩn canxi và magie Ca Mg Phần trăm dự kiến có trong mẫu [% (khối lượng)] Ph ầ n trăm dự kiến có trong mẫu [ % (khối lượng)] 0,01 đến 0,1 0 , 1 đến 15 0,01 đến 4 Dung dịch chuẩn 50 mg/l (4.10) Hàm lượng trong dung dịch đường chuẩn Dung dịch chuẩn 50 mg/l (4.10) Hàm lượng trong dung dịch đường chuẩn Dung dịch chuẩn 25 mg/l (4.11) Hàm lượng trong dung dịch đường chuẩn ml μ g/ml ml μg /ml ml μg /ml 1 0,5 2 1,0 2 0,5 2 1 , 0 4 2,0 3 0,75 3 1,5 6 3 , 0 4 1,0 6 3,0 10 5,0 6 1,5 10 5,0 20 30 10,0 15 , 0 8 2,0 CHÚ THÍCH: Dải xác định của canxi và magie có thể khác nhau đối với từng thi ế t bị. Ch ú ý các tiêu chí tối thi ể u qui định tại 5.2. Đối với các thiết bị có độ nhạy cao, c ó th ể sử dụng các ph ầ n mẫu nhỏ hơn hoặc các dung dịch chuẩn được pha loãng hơn. 7.4.2 . Dung dịch đ ường chuẩn zero Chuyển 20 ml dung dịch nền (4.8) vào bình định mức dung tích 100 ml, cho thêm 5 ml dung dịch lantan clorua (4.9), pha lo ã ng bằng nước đến vạch mức và lắc đều. 7.5. Đường chuẩn và xác định 7.5.1 . Điều chỉnh máy đo phổ hấp thụ nguyên tử Tối ưu hóa t í n hiệu của thiết bị như mô tả tại 5.2. Đặt bước sóng đối với canxi (422,7 nm), hoặc magie (285,2 nm) để thu được độ hấp thụ nhỏ nhất. Sau 10 min gia nhiệt, điều chỉnh nhiên liệu và đèn đốt để thu được độ h ấ p thụ lớn nhất trong khi vẫn phun dung dịch đường chuẩn có nồng độ cao nhất (xem 7.4.1). Phun nước và dung dịch đường chuẩn để chắc chắn là số đọc không b ị trôi và sau đó điều ch ỉ nh s ố đọc ban đầu cho nước v ề độ hấp thụ zero. 7.5.2 . Các phép đo phổ Phun nước cho đến khi lại thu được s ố đọc ban đ ầ u. Phun dung dịch đường chuẩn và dung dịch thử cuối cùng theo thứ tự độ hấp thụ tăng dần, bắt đầu tiến hành với dung dịch thử trắng, dung dịch hiệu chuẩn zero (7.4.2) và dung dịch thử cuối cùng được phun tại các điểm thích hợp trong các dãy. Khi đã thu được t í n hiệu ổn định đối với từng dung dịch, ghi lại các số đ ọ c. Phun nước giữa các lần phun dung dịch đường chuẩn v à dung dịch thử. Lặp lại các phép đo ít nhất hai lần nữa. Nếu cần thì chuyển đổi các giá trị trung bình của các số đọc đối với t ừ ng dung dịch đường chuẩn về độ h ấ p thụ. Thu được độ hấp thụ thực của từng dung dịch đư ờ ng chuẩn bằng cách tr ừ đi độ hấp thụ trung bình của dung dịch đường chuẩn zero. Theo cách tương tự, thu được độ hấp thụ thực của dung dịch thử bằng cách trừ đi độ hấp thụ của dung dịch thử trắng. Dựng đường chu ẩ n bằng cách vẽ các giá tr ị độ hấp thụ thực của các dung dịch đư ờ ng chuẩn theo khối lượng của canxi hoặc magie, t í nh bằng microgram trên mililit. Chuyển đ ổ i các số đọc độ hấp thụ thực của dung dịch thử về microgam của canxi hoặc magie trên mililit bằng phương pháp đường chuẩn. 8. Biểu thị kết quả 8.1. Tính kết quả Hàm lượng của canxi hoặc magie, biểu thị bằng phần trăm kh ố i lượng, tính theo công thức sau: trong đ ó ρ là nồng độ của của canxi hoặc magie trong dung dịch thử, t í nh bằng microgram trên mililit; V l à thể tích cuối cùng của dung dịch thử, tính bằng mililit; m là khối lượng của mẫu thử có trong thể tích của dung dịch thử, tính bằng gam; K là hệ số chuyển đổi để biểu th ị hàm lượng canxi hoặc magie ở trạng thái khô. 8.2. Sai số cho phép của kết quả giữa các phép xác định hai lần Bảng 3 - Sai s ố cho phép đ ố i với hàm lượng canx i Hàm lư ợ ng canxi Sai số cho phép Ba phép xác đị nh hai l ầ n Hai phép x á c đị nh hai lần % (khối lượng) % (khối lượng) % (khối lượng) Từ 0,01 đến 0,10 0,007 0,006 Từ 0,10 đến 0,25 0 , 03 0,025 Từ 0,25 đến 0,50 0,08 0,07 Từ 0,50 đến 1,0 0,12 0,10 Từ 1,0 đến 2,0 0,17 0,15 Từ 2,0 đến 5,0 0,25 0,20 Từ 5,0 đến 8,0 0,35 0,30 Từ 8,0 đến 15,0 0,45 0 , 40 B ả ng 4 - Sai số cho phép đối với hàm lượng magie Hàm l ượ ng magie Sai s ố cho phép Ba ph é p xác định ha i lần Hai phép xác định hai l ầ n % (khối lượng) % (khối lượng) % (khối lượng) Từ 0,01 đến 0,05 0,006 0,005 Từ 0,05 đ ế n 0,25 0,012 0,01 Từ 0,025 đến 0,5 0,06 0,05 Từ 0,5 đến 1,0 0,09 0 , 07 Từ 1,0 đến 2,0 0,12 0,10 Từ 2,0 đến 4,0 0,15 0,12