TCVN11567-2:2016

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11567-2:2016 về Rừng trồng - Rừng gỗ lớn chuyển hóa từ rừng trồng gỗ nhỏ - Phần 2: Keo tai tượng TIÊU CHUẨN VIỆT NAM TCVN 11567-2:2016 RỪNG TRỒNG - RỪNG GỖ LỚN CHUYỂN HÓA TỪ RỪNG TRỒNG GỖ NHỎ - PHẦN 2: KEO TAI TƯỢNG Pl antation - Large timber plantation transformated from small wood - Part 2: Acacia mangium willd Lời nói đầu TCVN 11567-2-2016 do Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam biên soạn, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đề nghị Tổng Cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng thẩm định, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Bộ TCVN 11567 Rừng trồng - Rừng gỗ lớn chuyển hóa từ rừng trồng gỗ nhỏ gồm các phần sau: TCVN 11567-1-2016 Phần 1: Keo lai TCVN 11567-2-2016 Phần 2: Keo tai tượng RỪNG TRỒNG - RỪNG GỖ LỚN CHUYỂN HÓA TỪ RỪNG TRỒNG GỖ NHỎ PHẦN 2: KEO TAI TƯỢNG Pl antation - Large timber plantation transformated from small wood Part 2: Acacia mangium willd 1 Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này qu i định yêu cầu kỹ thuật cho rừng Keo tai tượng gỗ lớn chuyển hóa rừng trồng rừng gỗ nhỏ. 2 Thuật ngữ và định nghĩa Trong phần này sử dụng các thuật ngữ và định nghĩa đã nêu ở TCVN 11567-1-2016 Phần 1-Keo lai. 3 Yêu cầu rừng đưa vào chuyển hóa Bảng 1 - Điều kiện rừng đưa vào chuyển h ó a TT Tiêu ch í Cấp đất l Cấp đất II 1 Giống Rừng được trồng bằng các giống đã được công nhận 2 Cấp năng suất Chỉ chuy ể n hóa rừng thuộc cấp năng suất I và II 3 Chất lượng rừng Tỷ lệ cây bị sâu bệnh dưới 15%; nguy cơ bị h ạ i do gió bão ít; số cây mục đích chiếm hơn 50% mật độ rừng. 4 Tuổi rừng bắt đầu chuyển hóa (năm) 4-6 5-7 5 Mật độ hiện tại (cây/ha) ≥1 . 000 ≥1.100 6 Tăng trư ở ng đường kính b ì nh quân (cm/năm) ≥2,5 ≥2 7 Chi ề u ca o bình quân (m) ≥12 ≥12 4 Yêu cầu rừng sau chuyển hóa Rừng sau khi chuyển hóa đạt đến tuổi khai thác (từ 10-12 tuổi) cần đạt các tiêu chí tại Bảng 3. Bảng 3 - Tiêu chí rừng sau khi chuyển hóa Tiêu chí Cấp đất I Sai lệch Cấp đất II Sai lệch Mật độ (cây/ha) 500 ±25 550 ±25 Đường kính bình quân (cm) 25,1 23,1 Tỷ lệ cây gỗ l ớ n (%) 70 70 5 Phương pháp xác định các yêu cầu 5.1 Xác định ng uồ n g ố c giống của rừng tr ồ ng Căn cứ theo hồ sơ rừng trồng của ch ủ rừng và danh mục các giống Keo lai đã được công nhận. 5.2 Xác đ ị nh cấp đấ t/ cấp nă ng su ấ t Cấp năng suất của lô rừng đ ược xác định dựa vào chiều cao trung bình của tầng trội tại một tuổi xác đ ị nh (xem chi tiết ở phụ lục B). 5.3 Xác định tuổi rừng Căn cứ vào hồ sơ rừng trồng được lưu ở chủ rừng. 5.4 Xác định các ch ỉ tiêu khác ở bảng 1 và bảng 2 Các tiêu chí: mật độ, tăng trưởng đường kính 1,3 bình quân, đường kính bình quân, chiều cao b ì nh quân, chất lượng rừng, tỷ lệ cây gỗ lớn được xác định bằng phương pháp điều tra rừng được cung cấp ở phụ lục B. 5.5 Xác định các ch ỉ tiêu cây bài chặt và cây mục đích Cây bài chặt, cây mục đích và cây trung gian được xác định theo hướng dẫn ở Bảng sau: Tiêu chí Cây bài chặt (đánh dấu sơn khác màu với cây mục đ ích) Cây mục đích (đánh dấ u sơn) Cây trung gian (Không đánh d ấ u) Vị thế, hình thái tán (Phân cấp Kraft) Cây cấp 4, cấp 5 Cây cấp 1, cấp 2 Cây cấp 3 Hình thái của thân Cây cong queo, vặn vẹo và bị chia nhánh, đa thân, thân bị nhiều khuyết tật Cây thẳng đẹp, một thân, thân không có khuyết tật Cây th ẳ ng, ít khuyết tật. Thể trạng Cây bệnh hoặc bị tổn thương, bị rỗng ruột, cây đỗ, gãy Cây khỏe mạnh, có sức sống cao Cây có dấu hiệu b ị bệnh hoặc đã tổn thương nh ẹ Cự ly Cây quá gần cây mục đích Có khoảng cách tương đ ố i đồng đều nhau Cây không cạnh tranh với cây mục đích Phụ lục A (Quy định) Phân cấp Kraft Theo bảng phân cấp Kraft thì cây rừng được chia theo 5 cấp tùy thuộc vào v ị thế xã hội của chúng liên quan đến khả năng cạnh tranh ánh sáng, cụ thể như sau: Cấp 1: những cây nằm ở tầng dưới cùng, bị che sáng hoàn toàn không có khả năng sinh trưởng. Cấp 2: những cây nằm tầng thứ 2, bị che sáng phần lớn khả năng sinh trư ở ng kém. Cấp 3: những cây nằm ở tầng thứ 3, bị che sáng ít hơn cây cấp 2 khả năng sinh trưởng trung bình. Cấp 4: những cây nằm ở tầng cận ưu th ế , chỉ bị che sáng một phần b ở i các cây tầng trên cùng, khả năng sinh trưởng khá. Cấp 5: những cây ở tầng trên cùng, không bị che sáng và khả năng sinh trưởng tốt. Phụ lục B (Quy định) Điều tra rừng B1 Mục đích và nội dung điều tra Để xác định yêu cầu được quy định ở bảng 1 và bảng 2 của tiêu chuẩn. B2 Phương pháp lập ô tiêu chuẩn B2.1 Phương pháp lập ô tiêu chuẩn là phương pháp rút mẫu ngẫu nhiên B2.2 Tỷ lệ rút mẫu là 3% diện tích lô rừng, đối với những lô rừng có diện tích nhỏ hơn hoặc bằng 1 ha thì lập tối thiểu 3 ô tiêu chuẩn B2.3 Kích thước ô tiêu chuẩn tùy thuộc vào mật độ r ừ ng: mật độ trên 1000 cây/ha lập ô 300 m 2 ; mật độ dưới 1000 cây/ha lập ô 400 m 2 . Hình dạng ô tiêu chuẩn có thể l à hình tròn, hay hình chữ nhật. B3 Đo đếm tr ong ô tiêu chuẩn B3.1 Đo đường kính: đo đường kính của tất cả các cây trong ô tiêu chuẩn tại vị trí 1,3 m từ mặt đất bằng thước kẹp kính hoặc thước đo v a nh, sai số đến 1 cm. B3.2 Đo chiều cao: trong ô tiêu chu ẩ n chỉ đo chiều cao một số cây phân bố đều theo các cỡ kính, sao cho trong toàn lô rừng thiết kế tỉa thưa có được ít nhất 30 cây đo cao là được (ví dụ cứ 5 cây đo đường kính thì đo cao 1 cây). Dùng sào, hoặc thước đo cao chuyên dụng để đo chiều cao chính xác đến 0,5m. B3.3 Phân loại cây thành 3 nhóm theo tiêu chí ở phụ lục C. B3.4 Xác định số cây bị bệnh B4 Tính toán nội nghiệp B4.1 Xác đ ị nh cấp đất/cấp năng su ấ t của lô rừng: đo và tính chiều cao bình quân của 30 cây tầng trội, xác định tuổi rừng và đối chiếu chiều cao tại tuổi của lô rừng với biểu cấp đất đã lập cho Keo lai (được trích dẫn ở phụ lục D) để biết cấ p đất/cấp năng suất của l ô rừng. B4.2 Tính mật độ rừng: trong đó n là số cây bình quân trong các ô tiêu chuẩn; s là diện tích ô tiêu chuẩn. B4.3 Tính đường kính bình quân Trong đó là đường kính trung bình (cm); d i là đường kính cây i (cm); n là số cây đo đường kính (cây). B4.4 Tính chiều cao bình quân Trong đó là chiều cao tr ung bình; h i là chiều cao cây i; n là s ố cây đo chiều cao. B4.5 Tính tăng trư ở ng b ì nh quân đường kính 1,3 (cm/năm) ∆ Trong đ ó ∆ là tăng trưởng đường kính, là đường kính b ì nh quân, A là tuổi rừng B4.6 Xác định tỷ lệ cây bị sâu bệnh Trong đ ó B(%) là tỷ lệ cây bị bệnh, n là số cây b ị bệnh xác định được ở mục B3.4, N là tổng số cây trong ô tiêu chuẩn. B4.7 Xác định tỷ lệ số cây mục đích Trong đó Cmd(%) là tỷ lệ cây mục đích, Nmd là số cây mục đích xác định được ở mục B3.3, N là tổng số cây trong ô tiêu chuẩn. B4.8 Tính thể tích gỗ: có thể tra biểu thể tích cây đã lập cho loài Keo lai, nếu không có bảng th ì t í nh theo công thức: M=GHF, trong đó G là tổng tiết diện ngang lô rừng, H là chiều cao trung bình lô rừng, F là hình s ố của Keo tai tượng (ước lượng=0,48). Công thức tính tiết diện ngang của lô rừng: Phụ lục C (Tham khảo) Hướng dẫn nguyên tắc và kỹ thuật chuyển hóa C1 Nguyên lý chuyển hóa - C1.1 Chuyển h ó a rừng gỗ nhỏ thành rừng gỗ lớn dựa trên nguyên lý tạo điều kiện và môi trường để cây cá th ể và toàn lâm phần sinh trư ở ng nhanh hơn, đặc biệt là sinh trư ở ng đường kính để nhanh chóng đạt tiêu chu ẩ n gỗ lớn. - C1.2 Về nguyên l ý , có ba cách để gia tăng sinh trưởng đường kính cây: ( i ) Kéo dài thời gian sinh trư ở ng; (ii) Điều chỉnh không gian sinh trư ở ng hợp lý để cây phát triển về đường kính; và (iii) Cải thiện điều kiện dinh dưỡng cho cây thông qua bón phân. - C1.3 Về kéo dài thời gian sinh trư ở ng: chu kỳ kinh doanh ba loài cây keo sẽ được kéo dài đến >10 tuổi để sản xuất gỗ lớn thay v ì 6-8 năm trong kế hoạch sản xuất gỗ nhỏ. Như vậy biện pháp kỹ thuật chuyển h ó a chỉ tập trung ở việc tỉa thưa đ i ều chỉnh không gian s i nh trư ở ng và bón phân. C2 Chuyển hóa bằng kỹ thuật tỉa thưa C2.1 Mục đích tỉa thưa: (i) Gia tăng sinh trư ở ng đường kính của các cây mục đích để lại nuôi dưỡng; (ii) Nâng cao chất lượng lâm phần; (iii) Tăng giá bán gỗ; ( i v) Tăng sức khỏe lâm phần bằng cách loại bỏ các cây sâu bệnh, khuyết tật, kém chất lượng; (v) Tạo thu nhập trung gian. C2.2 Thiết kế tỉa thưa - C2.2.1 Tiến hành điều tra lô rừng t ỉ a thưa theo phụ lục B. So sánh kết quả điều tra với tiêu chuẩn rừng đưa vào chuyển h ó a ở mục 3 để quyết định xem lô rừng có đủ điều kiện chuyển hóa hay không. - C.2.2.2 Nếu đủ điều kiện chuyển hóa, tiến hành thiết kế bằng cách chọn và đánh dấu t ấ t cả các cây mục đích và cây bài chặt theo hướng dẫn ở mục 5.5. - C.2.2.3 Không bài chặt 3 cây liền nhau tránh tạo ra kho ả ng trống lớn trong rừng. C.2.3 Mùa tỉa thưa Vào mùa khô nhưng tránh những ngày thời tiết khô hanh và gió lào khắc nghiệt, tốt nhất là vào cuối mùa khô. C .2.4 S ố lần tỉa thưa Tùy theo mật độ rừng hiện tại, tuổi rừng và điều kiện của chủ rừng, c ó thể tiến hành t ỉ a thưa chuyển hóa từ 1 đến 2 lần. C5 Các chỉ tiêu cụ thể Bản C.1. Các ch ỉ tiêu tỉa thưa Tiêu chí Tỉa thưa 1 lần T ỉ a thưa lần 2 Cấp đất I Cấp đất II Cấp đất I Cấp đất II Danh nghĩa Sai lệch Danh nghĩa Sai lệch Danh nghĩa Sai lệch Danh nghĩa Sai lệch Mật độ còn lại (cây/ha) 1.100 ±100 1.200 ±100 1.300 ±100 1.400 ±100 Tuổi tỉa thưa lần 1 (năm) 3 ±1 4 ±1 3 ±1 4 ±1 Cường độ tối đa (% số cây) 50 50 40 40 Số cây đ ể lại (cây/ha) 550 ±50 600 ±50 750 ±25 800 ±25 Tuổi tỉa thưa lần 2 (năm) - - - - 8 ±1 9 ±1 Cường độ tối đa (% số cây) - - - - 35 35 Mật độ để lại (cây/ha) - - - - 500 ±25 550 ±25 C.2.6 Chặt hạ, vận xuất - C.2.6.1 Kỹ thuật chặt hạ áp dụng theo quy tr ì nh khai thác g ỗ và theo hư ớ ng dẫn khai thác tác động thấp. - C.2.6.2 Bảo đảm an toàn tuyệt đ ố i cho công nhân chặt hạ theo quy định vệ an toàn lao động. - C.2.6.3 Chiều cao gốc chặt nh ỏ hơn 50% đường kính gốc. - C.2.6.4 Sau khi chặt hạ, phân loại sản phẩm theo yêu cầu của thị trường để vận xuất ra kh ỏ i rừng. C.2.7 Vệ sinh rừng và kiểm tra hiện tr ường sau tỉa thưa - C.2.7.1 Cành nhánh không sử dụng được chặt nhỏ và dồn thành hàng trong rừng để tránh cháy, thực hiện các giải pháp thúc đẩy quá trình phân hủy vật liệu. - C.2.7.2 Kiểm tra số lượng và khối lượng cây đã tỉa thưa, kiểm tra số lượng các cây còn lại và lập hồ sơ để lưu. C.2.8 Tỉa cành - C.2.8.1 Đối tượng Chỉ tỉa c à nh cho các cây mục đích. - C.2.8.2 Thời điểm tỉa cành Trước khi tiến hành tỉa thưa lần đầu (vào mùa khô). - C.2.8.3 Chiều cao tỉa cành Không lớn hơn 50% chiều cao vút ngọn của cây. - C.2.8.4 Kỹ thuật tỉa cành Dùng kéo cắt cành chuyên d ụng hoặc cưa cắt cành sát thân cây, tránh gây xước thân cây. C3 Chăm sóc và quản lý rừng chuyển hóa C3.1 Bón phân sau tỉa thưa - C3.1.1 Đối tượng Chỉ bón cho những cây mục đích. - C3.1.2 Loại phân Phân vô cơ NPK (5:10:3); ở vùng Nam trung bộ, Tây Nguyên và Đông nam bộ sử dụng phân NPK (16:16:8). Sử dụng phân hữu cơ vi sinh có thành phần tối thi ể u như sau: P 2 O 5 tổng số 3%; P 2 O 5 dễ tiêu 1,5%, Chất h ữu cơ 12%, Axit humic 1,5%, t ổ ng v i lượng 5x10 6 đến 5 x 1 0 8 trên 1 gam phân bón. Hàm lượng độ ẩm không quá 30%. - C3.1.3 Thời đi ể m bón Sau khi tỉa thưa vào thời đi ể m đầu mùa sinh trư ở ng, mùa mưa. - C3.1.4 Liệu lượng bón Trên các loại đất có thành phần cơ giới nhẹ b ó n từ 200-300g NPK và 200-300g phân hữu cơ vi sinh cho mỗi gốc cây; trên đ ấ t có thành phần cơ giới trung bình đến nặng bón 100-200 g NPK/gốc cây. - C3.1.5 Phương pháp bón Nơi đất dốc dưới 15° dùng cuốc cuốc 2 hố kích thước 15x15x15 cm ở hai bên gốc cây, cách gốc 30-40 cm, trộn hai loại phân và chia đều làm hai để rải vào hố rồi lấp đất kín hố. Nơi đất dốc trên 15°: rạch một r ã nh dài 30-50 cm, sâu 15 cm cách gốc cây 30 cm theo hình vành khuyên ở ph í a t rên dốc cho phân vào và l ấ p đất lại. D ùng dụng cụ đong phù hợp để định lượng. C3.2 Lu ỗ ng phát dây leo, cây tạp Một năm một lần, vào cuối m ùa mưa, tiến hành cắt luỗng dây leo và phát quang cây bụi xung quanh gốc cây mục đích bán kính 1m để bảo vệ cây mục đích sinh trư ở ng tốt. C3.3 Bảo vệ rừng Bảo vệ rừng trước tác động của động vật, con người và phòng chống sâu, bệnh, l ử a rừng. Phụ lục D (Tham khảo) Biểu cấp đất lập cho rừng trồng Keo tai tượng (trích) Tuổi Chiều cao (m) Cấp đ ấ t I Cấp đất II 1 2,4 1 , 8 2 6,0 4,9 3 9,1 7,7 4 11,7 10,2 5 14,0 12,3 6 16,0 14,2 7 17,7 15,8 8 19,3 17,3 9 20,6 18,7 10 21,9 19,9 11 23,1 21,1 12 24,1 22 , 1 13 25,1 23,1