TCVN251:2018

TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 251:2018 ISO 1953:2015 THAN ĐÁ - PHÂN TÍCH CỠ HẠT BẰNG SÀNG Hard coal - Size analysis by sieving Lời nói đầu TCVN 251:2018 thay thế TCVN 251:2007. TCVN 251:2018 hoàn toàn tương đương với ISO 1953 :2015. TCVN 251:2018 do Ban Kỹ thuật Tiêu chuẩn TCVN/TC27 Nhiên liệu khoáng rắn biên soạn, Tổng cục Tiêu chu ẩ n Đo lường Chất lượng đề nghị, Bộ Khoa học v à Công nghệ công bố. Lời giới thiệu Phân tích cỡ hạt l à phương pháp tách mẫu than thành các c ấ p hạt có giới hạn xác định. Kết quả của phương pháp nêu trong tiêu chuẩn này biểu thị bằng ph ầ n trăm khối lượng của than còn lại trên các sàng c ó kích cỡ lỗ lưới khác nhau. Những thông tin này có thể sử dụng trong một số ứng dụng, bao gồm: Đánh giá thành phần cấp hạt của s ả n ph ẩ m từ khi than nguyên khai; cung cấp các dữ liệu thiết kế đối với các nhà máy tuyển than; kiểm tra các sản phẩm từ nhà máy sàng tuyển trong các giới hạn yêu cầu. Đánh gi á hiệu suất của nh à máy nghiền than; và chọn than đối với quy tr ì nh và thiết b ị cụ thể. THAN ĐÁ - PHÂN TÍCH CỠ HẠT BẰNG SÀNG Hard coal - Size analysis by sieving 1 Phạm vi áp dụng Tiêu chu ẩ n này quy định phương pháp chuẩn để phân t í ch cỡ hạt của than bằng sàng thủ công (ướt hoặc khô) sử dụng sàng thử nghiệm có kích cỡ lỗ nằm trong khoảng từ 45 µm đến 125 mm. Hướng dẫn lấy mẫu than được nêu trong Phụ lục A. Tiêu chuẩn này áp dụng cho các loại than đá, không áp dụng cho cốc hoặc các loại nhiên liệu khác đã qua chế biến. Trường hợp than đã nghiền để phần lớn lọt qua sàng có kích cỡ lỗ nhỏ nhất thì phương pháp nêu trong tiêu chuẩn n à y chỉ để xác định phần trăm trên cỡ. 2 Tài liệu viện dẫn Các tài liệu viện dẫn sau l à cần thiết khi áp dụng tiêu chuẩn này. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm ban hành th ì áp dụng bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm ban hành thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao g ồ m cả các bản sửa đ ổi (nếu có). TCVN 1693 (ISO 18283), Than đá và cốc - Lấy mẫu thủ công TCVN 4826-1 (ISO 1213-1), Nhiên liệu khoáng rắn - Từ vựng - Ph ầ n 1: Thuật ngữ liên quan tới tuyển than. ISO 1213-2, Solid mineral fuels - Vocabulary - Part 2: Terms relating to sampling, testing and analysis (Nhiên liệu khoáng rắn - Từ vựng - Ph ầ n 2: Thuật ngữ liên quan đến lấy mẫu, thử nghiệm và phân tích). ISO 3310-1, Test sieves - Technical requirement and testing - Part 1: Test sieves of metal wire cloth (Sàng thử nghiệm - Thử nghiệm và yêu cầu kỹ thuật - Phần 1: Sàng thử nghiệm lưới đan bằng dây kim loại). ISO 3310-2, Test sieves - Technical requirement and testing - Part 2: Test sieves of perforated metal plate (Sàng thử nghiệm - Thử nghiệm và yêu cầu kỹ thuật - Phần 2: Sàng thử nghiệm l ưới tấm kim loại dập lỗ). ISO 13909 (tất cả các phần), Hard coal and coke - Mechanical sampling (Than đá và cốc - Lấy mẫu cơ học) 3 Định nghĩa Tiêu chuẩn n à y sử dụng các định nghĩa nêu trong TCVN 4826-1 (ISO 1213-1) v à ISO 1213-2. 4 Thiết bị dụng cụ 4.1 Đối với tất cả các phương pháp 4.1.1 Sàng thử nghiệm, loại lỗ tròn hoặc loại lỗ vuông, phù hợp với ISO 3310-1: hoặc ISO 3310-2. Bộ sàng th ử nghiệm khuyến nghị cho mục đích chung là 125 mm, 90 mm, 63 mm, 45 mm, 31,5 mm, 22,4 mm, 16 mm, 11,2 mm, 8 mm, 5,6 mm và 4 mm kích c ỡ lỗ danh nghĩa của sàng, lỗ vuông hoặc lỗ tròn cùng cỡ. Nếu dãy sàng này không thích hợp với cỡ than được phân loại, th ì có thể bổ sung các sàng phụ 100 mm, 80 mm, 50 mm, 40 mm, 25 mm, 20 mm, 12,5 mm, 10 mm và 6,3 mm. Đối với mẫu chứa cục lớn hơn 125 mm, có thể sử dụng sàng lưới đột một lỗ cỡ thước yêu c ầ u của cục lớn. Sàng thử nghiệm có kích cỡ lỗ danh nghĩa 4 mm và nhỏ hơn phải là loại lưới đan bằng dây kim loại; Dãy kích cỡ lỗ danh nghĩa khuyến nghị là 4 mm, 2,8 mm, 2 mm, 1,4 mm, 1 mm, 710 µm, 500 µm, 355 µm, 250 µm, 180 µm, 125 µm, 90 µm, 63 µm v à 45 µm. Khi yêu cầu phân t í ch đầy đủ c ỡ hạt, t ù y thuộc vào dãy kích cỡ lỗ có sẵn, đ ể khối lượng than của cấp hạt nào đó kh ô ng vượt quá 30 % tổng khối lượng của mẫu đưa sàng. Lưới sàng thử nghiệm c ó lỗ lưới lớn nhất không được để lớn hơn 5 % khối lượng mẫu lưu lại trên đó, và lưới sàng th ử nghiệm kích cỡ lỗ nhỏ nh ấ t không được để lớn hơn 5 % phần mẫu lọt qua. Điều quan trọng là phải định kỳ kiểm tra lưới sàng theo các phương pháp nêu trong ISO 3310-1 và ISO 3310-2, để đảm bảo r ằ ng kích cỡ lỗ trong phạm vi dung sai quy định. Lưới s à ng mòn hoặc hư hỏng có thể gây ra tăng sai số một cách nghiêm trọng trong phân tích c ỡ hạt v à phải loại bỏ. 4.1.2 Hộp chứa, để thu gom vật liệu lọt qua sàng. 4.1.3 Cân, có khả năng cân khối lượng mẫu đã sàng ch í nh xác đến 0,1 %. 4.1.4 Khay, khay nhẵn, bằng vật liệu không bị ăn mòn, k í ch thước nhỏ nhất 400 mm x 400 mm, tùy thuộc v à o yêu cầu khối lượng mẫu và số lượng phép phân tích 4.1.5 Mặt kính đ ồ ng h ồ 4.2 Đối với sàng khô 4.2.1 Nắp, vừa khít với s à ng thử nghiệm 4.2.2 Bàn chải phẳng, dùng để l à m sạch s à ng và để chải bụi khỏi khay 4.2.3 Thanh gỗ cứng, dài khoảng 150 mm, có tiết diện 10 mm x 10 mm, đ ể gõ nhẹ vào lưới sàng. 4.2.4 Xẻng hoặc muôi 4.2.5 Bộ rung sàng cơ gi ớ i 4.3 Đ ố i với sàng ướt 4.3.1 Bộ lọc có á p 4.3.2 B ì nh và phễu Buchner 4.3.3 Giấy lọc 4.3.4 T ủ sấy, có khả năng kiểm soát đến ± 5 ° C trong dải từ 30° C đến 110 ° C . 5 Chuẩn bị mẫu thử M ẫ u được lấy phù hợp với ISO 13909 hoặc TCVN 1963 (ISO 18283), chủ yếu theo các điều khoản sau: a) Số lượng mẫu đơn và khối lượng mẫu đơn, đối với cả lấy mẫu thủ công và lấy mẫu cơ giới, phải ph ù hợp với các yêu cầu của ISO 13909 hoặc TCVN 1963 (ISO 18283). hoặc b) Khối lượng tối thi ể u của mẫu tổng phải phù hợp với Bảng 1. Bảng 1 - Khối lượ n g t ố i thiểu của mẫu để ph â n tích Kích thước danh nghĩa lớn nhất của than mm Khối lượng tối thiểu đ ối với độ chụm 1 % kg Khối lượng tối thiểu đ ối với độ chụm 2 % kg 300 54 000 13 500 200 16 000 4 000 150 6 750 1 700 125 4 000 1 000 90 1 500 400 75 950 250 63 500 125 50 280 70 45 200 50 31,5 65 15 22,4 25 6 16,0 8 2 11,2 3 0,70 10,0 2 0,50 8 , 0 1 0,25 5,6 0,50 0,25 4 0,25 0,25 2 , 8 0,25 0,25 2,0 0,25 0,25 1 , 0 0,25 0,25 < 0,5 0,25 0,25 Chu ẩ n bị mẫu th ử 5.1 Yêu cầu chung Khi sàng khô, nếu than ướt th ì phải sấy. Có thể phân chia mẫu tổng nếu khối l ượng của mẫu vượt quá giá trị nêu trong Bảng 1. Nếu mẫu tổng được sấy và phân chia thì phải tiến hành phân chia trước. Nếu không cần chu ẩ n bị thì mẫu thử chính là mẫu tổng. 5.2 Sấy Sấy khô không kh í mẫu ở nhiệt độ môi trường hoặc nâng nhiệt độ lên nhưng không vượt quá 40 ° C . Làm nguội, nếu cần, và để hàm lượng ẩ m cân bằng với môi trư ờ ng phòng thử nghiệm. Nếu sau đó phải tiến hành các phép th ử đóng bánh hoặc trương n ở thì nhiệt độ sấy khô mẫu không được vượt quá 40 ° C . 5.3 Phân chia (trừ than ướ t có cỡ hạt danh nghĩa nhỏ hơn 4 mm) Chia mẫu bằng bộ chia mẫu cơ giới hoặc máng phù hợp tránh giảm cỡ hạt và mất bụi. Đối với mẫu chứa các hạt có kích c ỡ lớn hơn 50 mm, nếu không có sẵn bộ chia mẫu hoặc rãnh phù hợp thì sử dụng phương pháp đổ đống dàn ph ẳ ng, trộn th à nh dải v à phân chia được nêu trong ISO 13909-4 và TCVN 1693 (ISO 18283). Cân toàn bộ than không bao gồm phần mẫu thử và giữ lại chúng đến khi hoàn thành tất cả các phân tích và tính toán. 5.4 Phân chia than ướt có cỡ hạt danh nghĩa lớn nh ấ t, nhỏ hơn 4 mm Trải mẫu tổng lên bề mặt phẳng sạch, tạo mẫu thành lớp mẫu dày từ 15 mm đến 25 mm và dùng muôi v à t ấ m nhám lấy mẫu thích hợp lấy ra 2 kg mẫu, lấy không í t hơn 50 mẫu đơn và trải đều trên. Nếu c ầ n phân chia tiếp, trước hết làm khô trong không kh í như 6.2 rồi tiếp tục theo 6.3. 6 Cách tiến hành 6.1 Khái quát Việc phân tích được ti ế n hành bằng cách s à ng khô (7.2) hoặc sàng ướt (7.3). Thông thường, sàng khô là phù hợp với hầu hết các loại than nhưng nếu các hạt có xu hướng bết th ì phải sử dụng s à ng ướt. CHÚ THÍCH 1 Việc kết hợp sàng ướt ( đ ể lấy ra vật liệu mịn) v à s à ng khô có thể là thích hợp và Phụ lục B đưa ra một ví dụ. CH Ú TH Í CH 2 Khi sàng than, sàng ướt có thể tạo ra các kết quả khác so với sàng khô vì than có th ể ch ứ a phần tr ă m đất sét và/hoặc đá phiến sét ch ú ng có th ể hòa tan trong nước. Dãy sàng sử dụng phụ thuộc vào loại than và mục đích của phép thử. Ví dụ, có thể yêu cầu phân tích toàn diện đối với than nguyên khai, trong trường hợp đơn gi ả n nhất, cần phân tích lượng dưới cỡ trong sản phẩm đã phân cấp hạt. Nếu các kết quả được biểu th ị bằng đồ thị thì dãy sàng phải gồm í t nhất là năm kích cỡ lỗ khác nhau. Để thuận tiện trong quá trình sàng có thể cân riêng từng hộp chứa với từng cỡ hạt rồi trừ khối lượng thùng rỗng hoặc cân hộp ch ứ a cỡ hạt lớn nhất rồi cộng thêm tất cả các cỡ hạt khác, chú ý đến khối lượng lũy tích sau mỗi lần thêm. Cách thứ nh ấ t thích hợp đối v ớ i mẫu có cỡ hạt lớn nhất l à 4 mm như vậy có thể kiểm tra được điểm cuối của việc sàng. Cách thứ hai, thùng được sử dụng cho mẫu chứa cục có kích cỡ lớn hơn 4 mm. Tuy nhiên, nếu có yêu cầu phân tích chi tiết từng cấp hạt riêng thì chủ yếu sử dụng cách thứ nhất. Việc sàng sơ bộ trên sàng kích cỡ lỗ nhỏ nhất được áp dụng khi mẫu chứa tỷ lệ lớn các hạt rất mịn. 6.2 Sàng khô 6.2.1 Mẫu có cỡ hạt lớn nhất lớn hơn 22,4 mm Áp dụng quy tr ì nh sau: a) Cân mẫu để xác định cỡ hạt chính xác đến 0,1 % khối lượng của mẫu. b) Đặt sàng (4.1.1) kích cỡ lỗ 22,4 mm không cao quá 150 mm trên hộp chứa rỗng (4.1.2) sao cho than tự do lọt qua sàng v à o hộp chứa. c) Đổ than lên sàng v à đảo than b ằ ng tay đến khi không còn than lọt qua sàng kích cỡ lỗ 22,4 mm. Nhặt tay các hạt còn lưu lại trên sàng. Cách khác có thể sử dụng bộ lắc sàng cơ giới để hỗ trợ qu y trình này. d) Sàng lại lượng trên cỡ của s à ng kích cỡ lỗ 22,4 mm theo cùng cách, trên sàng kích cỡ lỗ lớn hơn trong bộ sàng (4.1.1), bắt đầu với lưới sàng kích cỡ lỗ lớn nhất và giảm đến nhỏ nhất. Gom từng phần cỡ hạt vào thùng rỗng đã biết trước khối lượng, sau đó cân lại để xác định khối lượng của từng cỡ hạt. e) Sàng lượng dưới cỡ của sàng kích cỡ lỗ 22,4 mm nêu tại 7.2.2. hoặc 7.2.3. CHÚ THÍCH “ Nhặt tay ” ch ỉ thao tác đã định nghĩa trong ISO 1213-2. 6.2.2 M ẫ u có cỡ hạt lớn nhất từ 4 mm đến 22,4 mm - phương pháp thủ công Áp dụng quy tr ì nh sau: a) Cân mẫu ch í nh xác đến 0,1 % khối lượng của m ẫ u. b) Đặt sàng kích cỡ lỗ lớn nhất trong bộ sàng (4.1.1) lên trên hộp chứa (4.1 . 2) rỗng. Di chuyển sàng sang phải sang trái theo chiều ngang với khoảng dịch chuyển về mỗi phía không vượt quá 100 mm sao cho các hạt than không bị xáo trộn hoặc lăn trên sàng. c) Sau khi hạt dưới cỡ cuối cùng lọt qua sàng, tiếp tục sàng thêm tám chuyển động nữa theo mỗi chiều (tổng số là mười sáu chuyển động). Tránh mọi va chạm khi ngừng sàng. d) Đổ than lưu lại trên sàng v à o hộp chứa đã biết trước khối lượng, sau đ ó cân lại để xác định khối lượng của c ấ p hạt. e) Sàng lại lượng than dưới cỡ bằng cách lặp lại quá trình nêu trên đối với từng sàng cho đến kích cỡ lỗ 4 mm, Nếu yêu cầu phân tích lượng than dưới cỡ từ sàng kích cỡ lỗ 4 mm t hì thao tác tiếp nêu tại 7.2.3. CH Ú THÍCH Khi sử dụng sàng lỗ vuông, cạnh lỗ vuông phải song song với chiều chuyển động của sàng. 6.2.3 Mẫu cỡ hạt lớn nhất nhỏ hơn 4 mm - phương pháp thủ công Áp dụng quy trình sau: a) Cân mẫu chính xác đến 0,1 % khối lượng của mẫu. b) Đặt sàng kích cỡ lỗ nhỏ nh ấ t trong bộ sàng (4.1.1) lên hộp chứa (4.1.2), chải mẫu lên trên sàng, đậy nắp (4.2.1) rồi sàng liên tục trong 5 min, nêu tại khoản c) dưới đây, để loại than dưới c ỡ . Nếu mẫu lớn, sàng từng phần nhỏ sao cho mỗi lần sàng xong, không quá 75 % diện tích lưới sàng bị bao phủ. c) Giữ hộp chứa đã lắp với sàng và nắp đậy, bằng tay trái sao cho mặt sàng nghiêng xuống về bên trái một góc 30° so với phương ngang. Gõ vào cạnh trên của khung sàng sáu đến tám lần bằng thanh gỗ cứng (4.2.3). Trong khi vẫn giữ nghiêng s à ng, lắc cụm sàng một số lần v à xoay mặt sàng nghiêng một góc khoảng 60°. d) Tiếp tục thao tác gõ và lắc xen k ẽ trong 5 min. e) Khi kết thúc giai đoạn 5 min sàng, để bụi lơ lửng lắng xuống trong 2 min, cẩn thận tháo nắp ra rồi nhấc sàng khỏi hộp chứa. Lộn ngược sàng trên khay (4.1.4), gõ vào cạnh khung b ằ ng thanh gỗ cứng và chải c ẩ n thận mặt sàng đã lộn ngược bằng bàn chải ph ẳ ng (4.2.2). Lật mặt phải của sàng lên rồi gộp các hạt được chải bật ra v à o phần trên cỡ trên khay. f) Úp hộp chứa lên khay thứ hai (4.1.4), gõ vào khay bằng thanh gỗ cứng v à chải hết bụi. g) Nếu còn nhìn thấy bụi mịn trong than quá c ỡ thì đặt lại sàng lên hộp chứa, chuyển than quá cỡ từ khay thứ nhất vào s à ng, đặt nắp lại rồi sàng lại thêm 5 min. Tách sàng v à hộp chứa rồi làm sạch lại sàng. Đổ bụi vào phần than đã lọt qua sàng trong chu kỳ 5 min đầu. h) Lắp đúng các sàng (4.1.1) th à nh bộ theo thứ tự kích c ỡ lỗ giảm dần rồi đ ặt l ê n hộp chứa (4.1.2). Đổ mẫu lên sàng trên cùng. Lắc bộ sàng trong khoảng 5 min. i) Mỗi khi kết thúc 5 min sàng, lần lượt làm sạch từng sàng, bắt đầu từ sàng kích cỡ lỗ nh ỏ nhất, b ằ ng cách lộn ngược mặt sàng lên một khay hứng (4.1.4), gõ l ê n cạnh khung sàng bằng thanh gỗ cứng (4.2.3) rồi c ẩ n thận ch ả i mặt sàng trên cùng đã lộn ngược bằng bàn ch ả i phẳng (4.2.2). Lật mặt phải của sàng lên rồi đ ổ hết các hạt được chải bật ra vào khay chứa phần trên cỡ. Lắp sàng tr ở lại, đổ vật liệu trên khay v à o sàng. j) Lặp lại quá trình nêu tại khoản h) và i) hai lần, sau khi làm sạch sàng l ầ n cuối thì chuyển vật liệu vào mặt kính đ ồ ng hồ (4.1.5) rồi xác định khối lượng của từng cỡ hạt. Đổ lượng dưới cỡ thu đ ược từ lần sàng ban đầu vào lượng dưới cỡ thu được từ lần sàng cuối trước khi cân. k) Sau khi cân, chuyển từng phần cỡ hạt riêng vào sàng tương ứng, lặp lại chu trình sàng như nêu tại khoản h) và khoản i) rồi cân lạ i từng c ấ p hạt. Tiếp tục quá trình n à y cho đến khi chênh lệch giữa hai l ầ n c â n của tất c ả các cỡ hạt sau các chu kỳ sàng liên tiếp, không vượt quá 0,2 % khối lượng tổng cộng của than đưa sàng. 6.2.4 M ẫu cỡ hạt lớn nhất từ 4 mm đến 22,4 mm - phương pháp cơ giới Áp dụng quy tr ì nh sau: a) Cân mẫu chính xác đến 0,1 % khối lượng của mẫu. b) Lắp đúng các sàng (4.1.1) thành bộ theo thứ tự kích cỡ lỗ giảm dần rồi đặt lên hộp chứa (4.1.2). Đổ mẫu lên sàng trên cùng và đậy nắp sàng. Lắc bộ sàng cơ giới trong khoảng 5 min. c) Mỗi khi kết thúc 5 min sàng, l ầ n lượt làm sạch mặt dưới mỗi sàng bằng bàn chải ph ẳ ng và c ẩ n thận đổ hết các hạt được chải bật ra trong quá tr ì nh chải vào lưới sàng ngay bên dưới của bộ sàng. Lắp tất cả sàng trở lại. d) Lặp lại quá trình nêu tại khoản b) và c) hai lần, sau khi làm sạch sàng lần cuối thì chuyển vật liệu đ ể xác định khối lượng của từng cỡ hạt. Sau khi cân, đưa từng cấp hạt riêng lẻ vào sàng tương ứng. e) Lặp lại chu trình sàng nêu tại khoản b) và c) hai l ầ n, rồi cân lại từng cấp hạt như nêu tại khoản d). Tiếp tục quá trình này cho đến khi chênh lệch giữa hai lần cân của tất cả các cấp hạt sau các chu kỳ sàng cơ giới liên tiếp, không vượt quá 0,2 % khối lượng tổng cộng của than đưa sàng. 6.3 Sàng ướt Áp dụng quy tr ì nh sau: a) Đặt sàng c ó kích cỡ lỗ l ớ n nh ấ t của bộ sàng (4.1.1) lên phía trên hộp chứa (4.1.2), chuyển vào sàng khoảng 30 g mẫu rồi rửa kỹ bằng tia nước. Kiểm tra phần mẫu xem có các hạt kết d í nh, nếu phát hiện được thì phải phun mạnh để phá vỡ chúng nhưng c ẩ n thận không được quá mạnh có thể làm cho phiến sét tan ra. Đổ phần c ò n lại của mẫu khoảng 30 g lên sàng v à rửa các hạt dưới cỡ trong mỗi phần lọt vào hộp chứa. Kiểm tra xem tất cả hạt mịn đã r ử a lọt qua sàng bằng cách gom một ít mẫu đ ã rửa vào hộp chứa thứ hai rồi kiểm tra cẩn thận. N ế u còn hạt rắn thì đổ chúng v à o hộp chứa th ứ nhất r ồ i tiếp t ục rửa cho tới khi tất cả các hạt m ị n l ọ t qua. b) Đặt sàng và than lưu lại trên sàng lên khay (4.1.4) và sấy khô như nêu tại 6.2. Khi sấy, gõ vào sàng hai hoặc ba lần rồi chuyển tất cả vật liệu đã thu gom được trên khay tới sàng liền kề (có lỗ sàng nhỏ hơn) trong bộ sàng. Chải cả hai mặt trên và dưới của sàng thứ nhất, gom phần trên cỡ lên k í nh đ ồ ng hồ (4.1.5) đã biết trước khối lượng. Cân lại kính đ ồ ng hồ để xác định khối lượng của cấp hạt. c) Đặt sàng liền kề trong bộ sàng lên hộp chứa khác và đổ vật liệu của b ì nh thứ nhất v à o sàng. Rửa hết hạt rắn còn trong bình thứ nhất v à o sàng bằng cách sử dụng tia nước. Tiếp tục r ử a vật liệu trên rây cho đến khi tất cả các hạt mịn được rửa. Kiểm tra xem khoản a), sau đ ó tiến hành như nêu tại khoản b). d) Lặp lại quá trình này lần lượt với từng sàng còn lại. e) Nếu lượng nước r ử a quá nhiều, cho phép đ ể lắng phần rắn và gạn bỏ một phần nước. Kiểm tra nước gạn để đảm bảo nước không có hạt rắn trước khi loại bỏ. f) Thêm ch ấ t keo tụ vào lần rửa cuối để hạt rắn lắng xuống. Gạn và loại bỏ càng nhiều nước càng tốt và lọc qua giấy lọc đã biết trước khối lượng (4.3.3) sử dụng phễu Bunchner (4.3.2) cho vào b ì nh Bunchner (4.3.2). S ấy khô giấy lọc và vật liệu trên giấy lọc đến khối lượng không đổi trong tủ sấy (4.3.4) kiểm soát tại nhiệt độ từ 105 ° C đến 110 ° C . Trừ đi khối lượng ban đ ầ u của giấy lọc để xác định khối lượng của vật liệu mịn. CH Ú THÍCH 1 Khi đã biết khối lượng chung của mẫu, việc xác định các phần dưới cỡ rất có lợi đ ể kiểm tra hiệu suất của quá trình sàng và do đ ó cần phải tiến hành phép thử n à y b ấ t cứ lúc nào có thể (xem thêm 7.1). CHÚ THÍCH 2 Không nên sử dụng ch ấ t kết tụ nếu tiến hành tuy ể n nổi sau khi định c ỡ . 7 Biểu thị kết quả 7.1 Tính kết quả T í nh kết quả được thực hiện như sau: a) Khối lượng thành phần cấp hạt lưu lại trên từng sàng kh á c nhau theo phần trăm của tổng khối lượng mẫu thử. b) Ghi phần tr ă m từng cấp hạt và lũy tích, chính xác đến 0,1 %. Trong hầu hết các trường hợp thuận tiện nhất là bắt đầu từ cỡ hạt lớn nhất nhưng đối với mẫu có sự quan tâm đặc biệt đến số lượng lọt qua sàng th ì có thể bắt đầu từ c ấ p hạt nhỏ nhất. Nếu việc phân tích thực hiện trên một số mẫu kép th ì tính phần trăm trung b ì nh của mỗi cỡ hạt. c) Điều ch ỉ nh khối lượng của cỡ nh ỏ nhất dựa v à o t í nh toán các hao hụt hoặc tăng thêm trong tổng khối lượng của mẫu th ử sau khi sàng. Tuy vậy, trong mọi phép th ử nếu lượng hao hụt hoặc tăng thêm vượt quá 1 % tổng khối lượng mẫu thử thì kết quả th ử bị loại bỏ. d) Nếu trong quá trình phân tích cỡ hạt khối lượng của cấp dưới cỡ bị giảm đ i do chia mẫu thì t í nh khối lượng của mỗi cấp liên tiếp theo phần tr ă m của tổng khối lượng cấp dưới cỡ tại thời điểm chia mẫu. V í dụ tính phân tích cỡ hạt của mẫu phân chia nêu ở Bảng 2 và quy trình sàng theo ở sơ đồ Hình 1. e) Nếu tiến hành lấy mẫu từ các lô biệt lập, t í nh độ chụm đạt được theo I SO 13909-7. 7.2 Biểu th ị bằng đ ồ thị Việc biểu thị phân tích cấp hạt bằng đồ thị là khó thể hiện, trong đó khoảng kích cỡ của mỗi cấp hạt hiếm khi đ ồ ng đều. Nếu cần biểu thị bằng đồ thị tọa độ thì khuyến nghị trục tung biểu thị phần trăm lũy tích vật liệu lưu lại trên sàng, trục ho à nh bi ể u thị kích cỡ lỗ lưới sàng. Đồ thị kiểu Rosin-Rammler được sử dụng khi có thể. Trục tung của đồ th ị Rosin-Rammler là l g ( lg 100 - lg R ), trong đó R là tỷ lệ phần tr ă m lũy tích của vật liệu lưu lại trên mỗi lưới sàng, còn trục hoành l à logarit cơ số 10 của kích cỡ lỗ lưới sàng. V í dụ đồ thị Rosin-Rammler sử dụng số liệu trong Bảng 2 nêu ở Hình 2. 8 Báo cáo thử nghiệm Báo cáo thử nghiệm gồm các nội dung sau: a) nhận dạng và khối lượng mẫu th ử ; b) viện dẫn tiêu chuẩn này; c) chi tiết về cách tiến hành chuẩn bị mẫu; d) chi tiết về sàng thử nghiệm được sử dụng; e) tiến hành sàng khô hoặc sàng ướt; f) phần trăm khối lượng, hoặc trung bình phần trăm khối lượng của từng cấp hạt; g) nếu tiến hành lấy mẫu từ các lô biệt lập, độ chụm đạt được; h) các thao tác không quy định trong tiêu chuẩn n à y hoặc coi là tùy chọn; i) ngày, tháng tiến hành phép thử. Bảng 2 - Ví dụ tính toán phân tích cỡ hạt của mẫu phân chia Kích thước l ỗ sàng M ẫ u ban đ ầu Chia mẫu lần thứ nhất Chia mẫu lần th ứ hai Chia mẫu l ầ n thứ ba Phân tích c ỡ hạt Khối lượng % c ủa mẫu thử Khối lượng % của mẫu nhỏ % của mẫu thử Khối lượng % của mẫu nhỏ % của mẫu thử Khối lượng % của mẫu nhỏ % của m ẫ u th ử Từng phần Tích lũy trên cỡ mm kg kg (1) (2) g (3) (4) g (5) (6) % % 63 19,5 3,1 8,0 8,3 7,6 561,7 21,8 10,5 88,7 32,5 6,6 3,1 3,1 45 32,1 5,1 13,1 13,6 12,5 545,6 21,2 10,2 56,4 20,7 4,2 5,1 8,2 31,5 10,8 11,2 10,3 379,8 14,8 7,1 41,7 15,3 3,1 7,6 15,8 22,4 14,0 14,5 13,3 34,9 12,8 2,6 12,5 28,3 16 10,3 38,6 11,2 13,3 51,9 8 10,5 62,4 5,6 10,2 72,6 4 7,1 79,7 2,8 6,6 86,3 2 4,2 90,5 1,4 3,1 93,6 1 2,6 96,2 < 1 3,8 100,0 Tổng cộng lưu lại trên sàng ( A ) 51,6 8,2 45,9 47,7 43,8 1487,1 57,8 27,8 221,7 81,3 16,5 Lọt sàng nhỏ nhất ( B ) 576,4 91,5 50,2 52,1 47,8 1079,7 42,0 20,2 50,0 18,3 3,7 M ẫ u đã sử dụng ( C ) 629,7 100,0 96,3 100,0 91,8 2573,0 100,0 48,1 272,8 100,0 20,3 Hao hụt ( D ) 1,7 0,3 0,2 0,2 0,2 6,2 0,2 0,1 1,1 0,4 0,1 L ọ t sàng + hao h ụ t (B+D) 91,8 48,1 20,3 3,8 Hệ s ố gi ả n lược F = (B+D)/100 F 1 = 0,918 F 2 = 0,481 F 3 = 0,203 CHÚ THÍCH Dữ liệu cột (2), (4) và (6) nhận được bằng cách nhân dữ liệu tương ứng ở cột (1), (3) và (5), lần lượt, với các hệ số giản lược F 1 , F 2 và F 3 . Hình 1 - Sơ đồ quy trình sàng H ì nh 2 - Biểu thị kết quả phân tích cỡ hạt bằng đồ thị Phụ lục A (tham khảo) Hướng dẫn lấy mẫu A.1 Khái quát Đ ể mô phỏng quá trình sàng trong các nh à máy tuyển than, việc định cỡ các mẫu nhà máy hoặc mẫu than khai thác có thể yêu cầu sử dụng sàng có lỗ lưới tương tự như các loại được sử dụng trong tuyển than. V í dụ , sàng lưới đan h ì nh nêm b ằ ng thép không gỉ. Sàng phòng thí nghiệm có th ể được ch ế tạo bằng cách sử dụng cùng một loại vật liệu chế tạo s à ng nhà máy. Những s à ng sau đó có thể đ ược sử dụng kết hợp với sàng tiêu chuẩn. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các sàng được chế tạo n à y không phải là sàng tiêu chu ẩ n không phải là sàng chu ẩ n và thực tế này cần được gh i chép rõ ràng khi báo cáo dữ liệu. A.2 Xử lý và vận chuyển mẫu Vì sự phân bố cỡ hạt than thay đổi trong quá trình vận chuyển bằng băng tải, chất tải và sàng, do đ ó quan trọng là lấy mẫu ngay tại nơi yêu cầu phân tích cỡ hạt. Nếu kết quả phân tích mẫu l à đại diện cho sự phân bố cỡ hạt của lô thì phải giảm thiểu sự vỡ vụn trong quá trình xử lý và vận chuyển mẫu. Các mẫu đơn phải đặt nhẹ nhàng trong thùng cứng và xử lý các thùng này trong quá trình vận chuyển c à ng nhẹ càng tốt. Than cỡ lớn đặc biệt dễ bị vỡ và các phương pháp vận chuyển và sàng mẫu sẽ có ảnh hưởng rõ rệt đến phân tích cỡ hạt. Độ lệch do vỡ mẫu có thể giảm được bằng cách phân loại các hạt lớn, có cỡ hạt lớn hơn 45 mm, ngay tại hoặc g ầ n với điểm lấy mẫu theo phương pháp nêu tại 7.2.1. Phụ lục B (tham khảo) Ví dụ tách vật liệu mịn khỏi mẫu có cỡ hạt lớn nhất nhỏ hơn 4 mm bằng sàng ướt Rắc mẫu v à o khoảng 400 ml nước trong b ì nh chứa phù hợp (ví dụ, cốc) đảm bảo mẫu hoàn to à n đ ược th ấ m ướt. a) Đặt sàng kích cỡ lỗ nhỏ nhất trong bộ sàng (4.1.1) lên hộp chứa phù hợp (ví dụ, cốc cỡ lớn). b) Đổ mẫu đã chia vào sàng và rửa hết cặn trong b ì nh vào sàng bằng nước sạch. c) Rửa kỹ vật liệu trên s à ng bằng tia nước trong khi gõ nhẹ v à o khung sàng bằng thanh gỗ cứng. d) Kiểm tra toàn bộ hạt mịn đã rửa qua sàng bằng cách lấy một ít nước rửa trong b ì nh thứ hai và kiểm tra kỹ. e) Nếu có hạt rắn thì thêm chúng vào b ì nh thứ nhất rồi tiếp tục rửa cho đ ến khi toàn bộ hạt mịn được rửa hết. f) Đặt cẩn thận sàng và vật liệu trên sàng lên khay (4.1.4) và sấy trong lò sấy (4.3.4) c ó khống chế nhiệt độ l à 40 ° C . Khi sấy, úp sàng lên khay và làm sạch g) Thêm chất kết tụ (xem Chú thích 2) v à o nước ch ứ a vật liệu dưới c ỡ của sàng ướt để hạt rắn sa lắng. Lọc, s ấ y khô và cân vật liệu mịn. CH Ú THÍCH 1 Thường cần sử dụng một lượng nhỏ chất làm ư ớ t. CHÚ THÍCH 2 Không n ê n sử dụng chất kết tụ nếu tiến hành tuyển nổi sau khi định cỡ.