TCVN3568:1981

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 3568:1981 về Hàng hoá rời chở bằng tàu biển - Phương pháp xác định khối lượng theo mức nước TIÊU CHUẨN NHÀ NƯỚC TCVN 3568 - 81 HÀNG HÓA RỜI CHỞ BẰNG TẦU BIỂN PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐỊNH KHỐI LƯỢNG THEO MỨC NƯỚC Cargo in bulk transported by ship - Methods for calculation of weight by drage Ti êu chuẩn này quy định phương pháp xác định khối lượng theo mớn nước đối vớ i hàng hóa khô rời đồng nhất có khối lượng lớn như: Than, quặng, phân đạm, lúa mì, ngô v.v... chuyên chở b ằ ng t ầ u bi ể n c ó tải trọng không nhỏ hơn 4000 t ấ n việc á p dụng phương pháp phải được quy định trong các văn bản kh á c c ó liên quan ( t iêu chu ẩ n, hợp đồng v.v...) 1. KHÁI NIỆM 1.1. M ớ n nước là chi ề u sâu khoảng nướ c t ầ u chìm đọc thước mớn nước ghi tr ê n ha i bên mạng t ầ u. 1.2. Mớn nước giữa là chi ề u sâu khoảng nước t ầ u ch ì m ở vị tr í giữa t ầ u. 1. 3 . Lượng choán nước là lượng nước mà t ầ u choán chỗ: 1.4. Lượng c ố định (constant stones) bao g ồ m: Thủy thủ, đồ dùng và các trang thiết bị thêm cho t ầ u sau khi tầu xu ấ t xưởng. 1.5. Hàng hóa khác là hàng hóa xếp trên t ầ u kh ô ng thuộc đối t ượng hàng hóa xác định. 2. PHƯƠNG TIỆN VÀ DỤNG CỤ 2.1. Giấy in sẵn mẫu đ ể ghi số liệ u đo và kết quả tính toán các bảng đi ề u chỉnh tỷ trọng, tâm n ổ i, mô men...; Bảng chuy ể n đ ổ i đơn vị đo độ dài, khối lượng từ hệ đơn vị Anh sang đ ơn v ị mét và ngược l ạ i; Tỷ tr ọ ng kế có khoảng xác định từ 1,000 đến 1,025 và gi á trị độ chia 0,001 ; Dụng c ụ l ấ y mẫu nước, ống đựng mẫu nước; Thướ c t hép d ài t rên 15 m đầu có quả nặng; Đèn pin, găng tay bảo hộ lao động, giẻ lau ; Phấn vi ết hoặ c thuốc thử nước; Máy tính loại b ỏ túi. 3. TIẾN HÀNH ĐO LẦN ĐẦU 3.1. D o trong điều kiện tầu ở tư th ế n ổ i tự do, bi ể n lặng các hoạt động lớn trên t ầ u phải tạm dừng như: c ẩ u hàng, b ơ m nước... N ế u có sóng phải có dụng cụ chắn sóng. 3.2. Ki ể m tra bên ngoài t ầ u theo nội dung sau: Tên t ầu, ký hiệu vẽ trên thâ n t ầ u, vị trí các thước m ớ n nước và đơn vị đo. 3.3. Ki ể m tra bên trong tầ u the o nội dung sau: 3.3.1. Ki ể m tra tài liệu k ỹ thuật của tầu Bản vẽ t hiết kế t ầ u và vị trí các h ầ m; B ả ng định lượng và điều chỉnh các h ầ m d ầ u nước; Bảng lượng choán nước hoặc b ả ng lượng trọng tải; Bảng đi ề u ch ỉ nh tâm n ổ i hoặc b ả ng đường cong thủy lực; Bảng đường cong mô men; Bả n g đi ề u chỉnh mớn nước khi t ầ u chênh lệch mũi lái. 3.3.2. Kiểm tra xem các số liệu của tầu về: Dầu c á c loại, than, n ướ c ngọt, nư ớc dằn t àu (ballast water) lượng cố định (constant s t otres): hàng h ó a khác, vật liệu chèn lót (nếu vật liệu chèn lót c ó kh ố i lượng không thay đổi trong quá trình b ố c dỡ được t í nh v ào lượng cố định). 3.4. Ti ế n hành đọc hoặc đo mớn nước. D ùng mắt thường hoặc kính phóng đại để đọc, khi dùng thước đo trực tiếp phải giữ thước theo phương t hẳng đứng. 3.4.1. Đọc hoặc đo mớn nước m ũ i, giữa, l ái hai bên mạn tàu. Mớ n nước mũi trung bình (F bq ) được tính theo công thức sau trong đó: F p - M ớ n nước mũi phải F t - Mớn nước mũi trái M ớ n nước lái, giữa bình quân (A° bq , M° bq ) cũng được tính tư ơ ng tự Chú thích: Nế u không có thước mớn nước giữa, phải d ùn g thước đo từ vạch trọng tải m ùa hạ hoặc vạch sàn tàu đến mặt nước. M ớ n nước giữa b ì nh quân (M° bq ) đ ược tính theo c ô ng thức sau: trong đ ó: R - Khoảng cách từ vạch đo đến đáy tà u r p , r t - Khoảng cách từ vạch đo đ ế n mặt n ước ở mạn phải và tr á i tầu. 3.4.2. Xác định tỷ trọng nước nơi tàu đậu. 3.4.2. 1. Dùng d ụ ng cụ lấy mẫu đ ể l ấ y nước theo 3 vị trí nhưng không được phép l ấ y ở những nơi thoát nước của tàu. Các vị trí lấy nước như sau: Lấy cách mặt nước k hoảng 50 cm; L ấ y bằng 1/2 độ sâu mớn nước giữa; L ấ y bằng độ sâu mớn nước giữa; Lấy mẫu nước từ trên xuống dưới theo tỷ lệ: 1:2:1; Mẫ u nước lấy được đổ vào ống đựng n ướ c mẫu; 3.4.2.2. Đo tỷ trọng Khuấy đ ề u nước đựng trong ống nước mẫu sau đó để nước yên l ặ ng và đo nhanh t ỷ trọng bằng tỷ tr ọ ng kế Kết quả đo lấy chính xác đến 1/2 giá trị độ chia (0,0005). N ế u dù ng tỷ tr ọ ng k ế , tỷ tr ọ ng sau đi ề u chỉnh (D c ) được tính theo công thức: D c = Dt. 0 , 99913 trong đ ó: D t - Tỷ trọng đọc trên tỷ tr ọ ng k ế 3.4.3. Ki ể m tra các h ầ m không, đo các h ầ m c ó ch ứa n ướ c và nhi ê n liệu. 3.4.3.1. Ki ể m t ra các h ầ m không Ki ể m t ra lại các hầm t ầ u b á o không chứa nước, nguyên nhiên liệu. 3.4.3.2. Đo chi ều s âu nước và nhiên liệu trong các h ầ m . Dùng thước thép dài, đ ầ u có quả nặng, giữ thước thẳng góc và thả từ từ trong ống đo của h ầ m cho chạm đáy, rút nhanh thước lên xem khoảng vạch ngấm. Lau khô khoảng vạch ng ấ m, xát phấn vi ế t hoặc thuốc thử nước vào rồi từ từ t hả thước trong ống đo cho chạm đáy hầm, rút nhanh thước lên, đọc k ế t quả đo tại vạch ngấm. M ỗ i hầm đo hai l ầ n, kết quả đ o là kết qu ả trung b ì nh. 3.4.3.3. Đo tỷ trọng nước dằn tàu. Lượng nước dằn t à u lớn hơn 100 T tr ở lên phải lấy mẫu nước đ ể đo tỷ trọng theo đi ề u 3.4.2.2. 5. TÍNH KẾT QUẢ ĐO LẦN ĐẦU 4.1. Trường hợp phải điều chỉnh chênh lệch mũi lái được tính theo phụ lục 1 của ti ê u chu ẩ n này. 4.2. Trư ờ ng hợp không phải đi ề u chỉnh ch ê nh lệch mũi lá i 4.2.1. Tính mớn nước trung b ì nh toàn tàu 4.2.1.1. M ớn nước m ũ i lái trung bình (FA bq ) được tính theo công thức s au: 4.2.1.2. Mớn nước t ổ ng trung bình (Mm) 4.2.1.3. Mớn nước tru n g bình toàn tàu (Mf) 4.2.2. Tính lượng choán nước (Mw). Lấy một đi ể m ở cột thước mớn nước trong bản lượng choán nước trùng với mớn nước trung bình toàn tàu, chi ế u đường nằm ngang qua cột khối lượng có tỷ trọng trùng, với tỷ trọng thực t ế đo hoặc tỷ trọng tiêu chu ẩ n, b ằ ng phương pháp nội suy xác định được Mw t ương ứng. Nếu bảng lượng choán nước (lượng trọng t ả i) có nhiều mức tỷ trọng khác nhau thì tra lượng choán nước (lượng trọng tải) ở cột tỷ trọng trùng với tỷ trọng thực t ế đo. Khi kh ô ng có cột t ỷ trọng tr ù ng với tỷ trọng thực t ế đo, lư ợng choán nước tra ở cột tỷ trọng tiêu chu ẩ n 1,025 và điều chỉnh theo điều 3 phụ lụ c 1 của tiêu chuẩn n ày. 4.2.3. Tính kh ố i lượng nước và nhi ê n liệu 4.2.3.1. L ấ y số liệu đo được ở điều 3.4 3.2 đem tra ở bảng định lượng tính sẵn các h ầ m s ẽ được th ể tích hoặc khối lượng của từng h ầ m. Kết quả tính ri ê ng cho từng loại nước, nguyên nhiên liệu. 4.2.3.2. Khối lượng nhiên liệu sau điều chỉnh tỷ trọng. Nếu tra b ả ng t í nh theo mét khối. Khối lượng nhiên liệu từng h ầ m sau điều chỉnh (m) được tính theo công thức sau: m = VD t : trong đó : D t - tỷ trọng thực t ế đo Nếu tra bảng tính theo khối lượng, m được t ính theo công th ứ c sau: trong đó: m 0 - Khối lượng tra được ở cột tỷ trọng tiêu chu ẩn D 0 4.3 . Căn cứ vào nh ữ ng số liệu tính được ở đi ề u 4.2 4.3.1. Tính lượng cố định (m ct ) đối với tàu lấy hàng được t í nh theo c ô ng thức sau: m c t = (m Wc — m ls ) — (m o + m F + m B + m G ) = m Wt - (m 0 + m F + m B + m G ) trong đó: m Wt - lượng trọng tải m Wc - lượng choán nước m o - khối lượng dầu m F - kh ối lượng n ư ớc ngọt m B - khối lượng nước d ằ n tà u m G - khối lượng hàng h ó a kh á c m la - khối l ượ ng t à u xu ấ t xưởng 4.3.2 . Khối lượng hàng hóa ước tính (m” h ) đối với tàu d ỡ hàng đư ợ c tính theo c ô ng thức m” h = m W t ( - m o + m F + m B + m G ) - m ” ct trong đó : m” c t - khối lư ợ ng cố định tàu b á o. 4.4. Khi tính toá n , đơn vị theo hệ mét phải l ấ y ch í nh xác đến mm đối với đơn vị đo độ dài, 0,1 m 3 đối với đơn vị đo th ể tích 0,1 t đối v ớ i đơn v ị đo khối l ượ ng. và đơn vị th eo hệ Anh phải lấy chính xác đến 1/32 insơ đối với đơn vị đo độ dài 4.5. Lập bản ghi số liệu đo lần đ ầ u theo ph ụ l ụ c 2 của tiêu chu ẩ n này. Nếu khối lượng hàng hóa tính được vượt quá ch ê nh lệch cho phép quy đ ị nh trong hợp đồng, phải ki ể m tra lại k ế t qu ả đo và các phép t ính . 5. TIẾN HÀNH ĐO LẦN CUỐI 5.1. Khi t à u bốc hoặc dỡ hàng hóa xong, t i ế n hà nh đo và tính k ế t quả theo điề u 3.4 đ ế n điều 4.2 của tiêu ch uẩ n này. Khối lượng hàng hóa xác định (m n ) được t í nh theo c ô ng thức sau: Đ ối với tàu lấy hà n g (bốc hàng) m h = II - I Đ ối v ới tà u dỡ hàng m h = I - II trong đó: I = m Wc - (m 0 + m F + m B + m G ) II = m W’o - (m’ 0 + m’ F + m’ B + m’ G ) m’ W ; m’ 0 ; m’ F ; m’ B ; m’ G là k ế t quả tính l ầ n cuối (xác định lần cu ố i) 6. ĐÁNH GIÁ VÀ XỬ LÝ KẾT QUẢ 6.1. L ậ p biê n bản xác định (survey record) theo phụ lục 2 của tiêu chu ẩ n này và bản chi tiết đo các h ầ m nước và nguyên l i ệu. Đối với tàu dỡ hàng, khối lư ợng hàng hóa xác định phù hợp với vận đơn hoặ c gi ấ y chứng nhận kh ố i lượng cho phép không phải kèm theo bản chi ti ế t đo các h ầ m nư ớc và nhiên l i ệu. Biê n bản xác định và bản đo chi tiết các hầm phải ghi đúng, r õ ràng và sạch sẽ không được t ẩ y xóa. PHỤ LỤC 1 CỦA TCVN 3568 - 81 Điều chỉnh khi tàu chênh lệch mũi lái. Mớn nước chênh lệch nhau hơn 50 cm hoặc 2 feet, phải điều chỉnh 1. Đ iề u chỉnh m ớ n nước mũi l ái, giữa : 1.1. Đi ề u chỉnh mớn nước mũi lái Nếu t àu không c ó b ả n đ iề u chỉnh t ính sẵn , m ớn nướ c mũi lái sau điều chỉnh (F bq , A bq ) được tính theo cô n g thức F bq = F 0 bq ± C 1 ; A bq = A 0 bq ± C 2 ; trong đó: C 1 ; C 2 - số thước điều chỉnh mũi lái D ấ u của C 2 và C 1 - Khi lái chìm hơn mũi C 1 lấy d ấ u ( - ) C 2 lấy dấu (+) - Khi m ũ i chìm hơn lái th ì ngược lại. Tính giá tr ị C 1 và C 2 theo c ô ng thức sau : trong đó: T t - chênh lệch mũi lái L pp - chi ề u dài tính toán của tàu d 1 - khoảng cách từ F 0 bq đến đường vuông góc mũi d 2 - khoảng cách từ A bq đến đường vuông góc lái H 0 - hệ s ố điều chỉnh chênh lệch mũi lái. (xem h ì nh 1) Chú thích : N ế u thước mớn nước lái k hô ng nằm trên trục bánh lái và b ản vẽ th iế t k ế thân tàu k h ông vẽ thư ớ c mớn nước l á i phải đ o d 2 ngay khi đo hoặc đ ọc mớn nước lái Trư ờ ng hợp tàu mũi thẳng, thư ớ c mớn nước lái ghi trên trục bánh lái tàu thì không phải điều chỉnh mớn nước mũi lái: 1 . 2. Mớn nước giữa phải điều chỉnh khi thước m ớn nước giữa ghi ngoài trục giữa. Hình 1 F 0 bq : Thước nước mũi bình quân d 1 : Khoảng cách từ F 0 bq đến đường vuông góc mũi F bq : Thước nước mũi bình quân sau điều chỉnh d 2 : Khoảng cách từ A 0 bq đến đường vuông góc lái A 0 bq : Thước nước lái bình quân L pp : Chiều dài tính toán A bq : Thước nước lái bình quân sau điều chỉnh C 1 : Số thước điều chỉnh thước nước mũi m bq : Thước nước giữa C 2 : Số thước điều chỉnh thước nước lái T t : Chênh lệch mũi lái Số thước điều chỉnh mớn nước giữa C3 được tính theo công thức: C 3 = d 3 .H o trong đó: d 3 - khoảng cách từ thước mớn nước giữa đến trục giữa Dấu của C 3 - cùng phía với chiều chúc lấy (-), ngược lại lấy (+) 2. Đ iề u chỉnh lượng choán nước khi tầu chênh lệch m ũi l á i N ế u tàu không có b ả ng tính sẵn, đi ề u chỉnh lượng choán nước khi t ầ u chênh lệch mũi lái theo c ô ng thức: m 2 = ± m Z1 ± m Z2 Tính giá trị của m Z1 v à m Z2 theo cô n g thức sau dùng cho hệ mét trong đó: m Z - số t ấ n điều ch ỉn h l ượ ng cho á n nước khi tà u ch ê nh lệch mũ i lái m Z1 - số tấn đi ề u chỉnh tâm nổi m Z 2 - số tấn điều chỉnh b ằ ng m o men a - khoảng cách từ t â m n ổ i đ ến đường trục giữa tại Mf T - chênh lệch mũi lái s a u điều thỉnh TPC , TPI - số tấn ứn g với 1 cm hoặc 1 ich tại Mf - Vi phân mô men chênh lệch mũi lái 3. Đ iề u ch ỉ nh tỷ trọng n ước Khi tỷ trọng thực t ế đo khác với tỷ trọng 1,025 phải đi ề u chỉnh theo c ông thức sau: trong đó: m D w - Số tấn đi ề u chỉnh, tỷ trọng nước m w - Lượng choán nước D t - T ỷ trọng thực tế đo Dấu m D w - N ế u D t > 1 , 025 l ấ y ( + ) D t < 1,025 l ấ y ( - ) 4 . Lượng choán nước sau điều chỉnh chênh lệch m ũi lái và tỷ t rọng nước m Wc đ ược tính theo công thức 5. Đi ều chỉnh chi ều sâu nước và nh iê n liệu khi t ầ u chênh lệch mũi lái a) N ế u kh ô ng có bảng đi ề u chỉnh tính sẵn, chiều sâu nước hoặc nhiên liệu sau đi ề u chỉnh (h) được tính theo công thức sau h = h t ± C h ; trong đó: h t - Chiề u sâu c ủa nước hoặc nhiên liệu thực tế đo C h - S ố thư ớ c điều chỉnh chiều sâu L - Chiều dài h ầ m r h - Khoảng c á ch t ừ vị trí ống đo đ ế n thành hầm g ần nhất theo chiều dọc Dấu của C h : ống đo cùng phía với chiều chúc lấy (-) ống đo ngược chiều với chiều chúc lấy (+) Chú thích: Trường hợp hầm quá đầy hoặc hầm quá vơi, được tính như sau: b) Hầm quá đ ầ y (h t > h h và h t - h h < 2 C h ) th ể tích (V) tính theo công thức V = V đ ầ y - VA‘ BB‘ trong đó: R h Chiều rộng hầm h h ­─ Chiều sâu hầm c) Hầm quá vơi (h t < 2C h ) thể tích (V) tính theo công thức PHỤ LỤC 2 CỦA TCVN 3568-81 Địa chỉ cơ quan Tên đơn vị xác định BIÊN BẢN XÁC ĐỊNH (Khối lượng hàng theo mớn nước) - Tên người yêu c ầ u - Tên tàu - Từ đâu đến - Tên hàng - Quốc t ịch - Nơi đến. Mớn nước của t àu Xác định lần đầu Xác định lần cuối - Ngày x á c định ……………… ……………… - Tỷ tr ọ ng nướ c nơi t àu đậu ……………… ……………… - Mớn nước mũi sau điều chỉnh ……………… ……………… - Mớn n ư ớc lái sau đi ề u chỉnh ……………… ……………… - Mớn nước giữa b ê n trái ……………… ……………… - M ớ n nước gi ữ a bên phải ……………… ……………… - Mớn nước t ổ ng trung bình ……………… ……………… - Mớn nước trung bình toàn tàu ……………… ……………… - Lượng choán nước / lượng trọng tải tương ứng ……………… ……………… - Điều chỉnh chênh lệch ……………… ……………… - Đi ề u chỉnh tỷ trọng ……………… ……………… Lượng choán nước / lượng trọng tải sau điều chỉnh (I) (II) Khối lượng nhiên vật liệu trên tàu - Nhiên liệu dầ u mỡ ……………… ……………… - Nước ngọt ……………… ……………… - Nước dằn tàu ………,……… ……………… - Các h à ng hóa khác ……………… ……………… - T ổ ng cộng khối lượng (1) (2) T ừ những số liệu trên và căn cứ vào bảng lượng choán nước / lượng trọng tải tàu c u ng cấp, chúng tôi tính toán và lập b iên bản khối lư ợ ng hàng b ố c/d ỡ ... [ (II - 2) - (I - 1) hoặc (I - 1) - (II - 2) là... ] Thuyền trưởng (Ký tên, đóng dấu) Người xác định (Ký tên, đóng dấu)