TCVN11188-1:2015

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11188-1:2015 (ISO 11090-1:2014) về Điều kiện kiểm máy gia công tia lửa điện định hình (EDM định hình) - Kiểm độ chính xác - Phần 1: Máy một trụ (kiểu bàn máy di trượt ngang và bàn máy cố định) TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 11188-1:2015 ISO 11090 1:2014 ĐIỀU KIỆN KIỂM MÁY GIA CÔNG TIA LỬA ĐIỆN ĐỊNH HÌNH (EDM ĐỊNH HÌNH) - KIỂM ĐỘ CHÍNH XÁC - PHẦN 1: MÁY MỘT TRỤ (KIỂU BÀN MÁY DI TRƯỢT NGANG VÀ BÀN MÁY CỐ ĐỊNH) Test conditions for die sinking electro-discharge machines (die sinking EDM) -- Testing of the accuracy - - Part 1: Single-column machines (cross-slide table type and fixed-table type) Lời nói đ ầ u TCVN 11188-1:2015 hoàn toàn tương đương với ISO 11090-1:2014. TCVN 11188-1:2015 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn qu ố c gia TCVN/TC 39 Máy công cụ biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Bộ TCVN 11188 (ISO 11090) Điều kiện kiểm máy gia công tia lửa điện định hình - Kiểm độ ch í nh xác bao gồm các phần sau: - TCVN 11188-1:2015 (ISO 11090-1:2014) Ph ầ n 1: M á y một trụ (kiểu bàn máy di trượt ngang và bàn m á y c ố định); - TCVN 11188-2:2015 (ISO 11090-2:2014) Phần 2: Máy hai trụ (kiểu ụ d i trượt). ĐIỀU KIỆN KIỂM MÁY GIA CÔNG TIA LỬA ĐIỆN ĐỊNH HÌNH (EDM ĐỊNH HÌNH) - KIỂM ĐỘ CHÍNH XÁC - PHẦN 1: MÁY MỘT TRỤ (KIỂU BÀN MÁY DI TRƯỢT NGANG VÀ BÀN MÁY CỐ ĐỊNH) Test conditions for die sinking electro-discharge machines (die sinking EDM) -- Testing of the accuracy - - Part 1: Single-column machines (cross-slide table type and fixed-table type) 1. Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này qui định các phép kiểm hình học, kiểm gia công và kiểm độ chính xác và khả năng lặp lại định vị của các trục điều khiển số cho các máy gia công tia l ửa điện định hình (lòng khuôn) độ chính xác thường và công dụng chung ( EDM định hình), có tham chiếu các tiêu chuẩn ISO 230-1 v à ISO 230-2. Tiêu chuẩn này cũng qui định các dung sai thích hợp tương ứng cho các phép kiểm đó. Tiêu chuẩn này được áp dụng cho các máy một trụ kiểu bàn máy di trượt ngang và kiểu bàn máy cố định. Tiêu chuẩn này chỉ áp dụng để kiểm tra xác nhận độ chính xác của máy, không áp dụng đ ể kiểm vận hành máy (độ rung, độ ồn bất thường, chuyển động giật cục (chuy ể n động tích thoát) của các bộ phận,...) và cũng không áp dụng đ ể kiểm đặc tính của máy (như tốc độ quay trục chính, lượng chạy dao,...), các phép kiểm này thường được thực hiện trước khi kiểm độ chính xác. Tiêu chuẩn này đưa ra các thuật ngữ sử dụng cho các bộ phận chính của máy và ký hiệu các trục phù hợp với ISO 841. CH Ú TH Í CH: Phụ lục A đưa ra các thuật ngữ tương đương bằng tiếng Hà Lan, Đức, Ý, Thụy Điển, Iran và Nhật Bản. 2. Tài liệu viện dẫn Các tài liệu viện dẫn sau là cần thiết cho việc áp dụng tiêu chuẩn này. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố th ì áp dụng phiên bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi (nếu có). ISO 230-1:2012 1) Test code for machine too l s - Part 1: Geometric accuracy of machines operating under no-load or quasi-static conditions (Qui tắc kiểm máy công cụ - Phần 1: Độ chính xác hình học của máy khi vận hành trong điều kiện không tải hoặc gia công gần như tĩnh); ISO 230-2:2014 2) Test code for machine tools - Part 2: Determination of accuracy and repeatability of positioning of numerically controlled axes (Qui tắc kiểm máy công cụ - Phần 2: Xác định độ chính xác và khả năng lặp lại định vị của trục điều khiển số). 3. Thuật ngữ và khái niệm Tiêu chuẩn này áp dụng các thuật ngữ v à định nghĩa sau. 3.1 . Máy gia công tia l ử a điện (electro-discharge machines) Máy công cụ dùng để loại bỏ vật liệu trong chất l ỏ ng điện môi bằng phóng tia lửa điện riêng biệt theo thời gian và được phân bố một cách ngẫu nhiên trong không gian giữa hai điện cực d ẫn điện (điện cực dụng cụ và điện cực ch i tiết gia công) và năng lượng phóng tia lửa điện có thể ki ể m soát được. 3.2. Máy gia công t i a lửa điện định hìn h (die sinking electro-discharge machines) Máy công cụ dùng để loại b ỏ vật liệu bằng gia công bằng tia lửa điện nhờ ứng dụng một điện cực dụng cụ có dạng hình học khớp với (xác định theo) h ì nh d ạ ng mong muốn của ch i tiết gia công. 3.3. Máy cắt dây (wire electro-discharge machines) Máy công cụ dùng để loại bỏ vật liệu bằng gia công bằng tia lửa điện nhờ ứng dụng một điện cực dạng dây đ ể tạo ra các hình dạng lăng trụ và các hình dạng phức tạp hơn trong một chi tiết gia công. 4. Thuật ngữ và ký hiệu các trục 4.1 . Kiểu bàn máy di trượt ngang Xem H ì nh 1 và Bảng 1. CHÚ THÍCH: Xem các số tham chiếu trong B ả ng 1. Hình 1 - Máy một trụ với bàn máy di trượt ngang Bảng 1 - S ố tham chi ế u cho H ì nh 1 Số tham chiếu Tiếng Việt Tiếng Anh Tiếng Pháp 1 Băng máy Bed banc 2 Trụ máy Column montant 3 Bàn máy (trục X) Table (X-axis) table (axe X) 4 Bàn trượt (trục Y) Saddle (Y-ax i s) Chariot transversal (axe Y) 5 Bể gia công Work tank Réservoir de travail 6 Ụ trục ch í nh (trục W) Head (W-axis) Tête de travail (axe W) 7 Ố ng mang và dẫn hướng trục chính (trục Z) Quil l (Z-axis) Coulisse (axe Z) 8 Tấm n ố i điện cực Electrode platen Porte-électrode 9 Trục chính (trục C) Spind l e (C-axis) Broche (axe C) 10 Điện cực Electrode Electrode 4.2 . Kiểu bàn máy cố định Xem Hình 2 và Bảng 2. CH Ú TH Í CH: Xem các số tham chiếu trong B ả ng 2. Hì nh 2 - Máy một t rụ với bàn máy cố định Bảng 2 - Số tham chiếu cho Hình 2 S ố tham chiếu Ti ế ng Việt Tiếng Anh Tiếng Pháp 1 Băng máy Bed banc 2 Trụ máy Column montant 3 B à n trượt (trục X) Saddle (X-axis) Chariot transversal (axe X) 4 Bàn trượt (trục Y) Ram (Y-axis) Coulant (axe Y) 5 B à n máy Table Table 6 Bể gia công Work tank Réservoir de travail 7 Ụ trục chính (trục W) Head ( W -axis) Tête de travail (axe W) 8 Ố ng mang v à dẫn hướng tr ụ c chính (trục Z) Quill (Z-axis) Coulisse (axe Z) 9 Tấm nối điện cực Electrode platen Porte-élec t rode 10 Trục chính (trục C) Spindle (C-axis) Broche (axe C) 11 Điện cực Electrode Electrode 5. Lưu ý ban đầu 5.1 . Đơn vị đo Trong tiêu chuẩn này, tất c ả các kích thước, các sai lệch thẳng và các dung sai tương ứng được tính bằng milimét; các kích thước góc được tính bằng độ, các sai lệch góc và các dung sai tương ứng chủ yếu được bi ể u th ị bằng các tỉ số, nhưng trong một số trường hợp, để cho r õ ràng dễ hiểu có thể sử dụng đơn vị micrôradian hoặc giây (cung) . C ần lưu ý sự tương đương của các biểu thức sau: 0 , 010/1000 = 10 x 10 -6 = 10 μrad » 2 ” 5.2 . Tham chi ế u ISO 230-1 Đ ể áp dụng tiêu chuẩn này, cần tham chiếu ISO 230-1 đặc biệt đối với việc lắp đặt máy trước khi ki ể m, làm nóng trục chính và các bộ phận chuyển động khác, mô tả các phương pháp đo và độ chính xác khuyến nghị của thiết bị kiểm. Trong ô “Quan sát và tham chiếu” của các phép kiểm được mô tả trong các Điều 6, 7 và 8 dưới đây, các hướng dẫn được kèm theo bằng việc tham chiếu nội dung tương ứng của ISO 230-1 trong các trường hợp phép ki ể m được đề cập tuân theo các điều kiện kỹ thuật. Dung sai áp dụng cho mỗi phép kiểm hình học (xem G1 đến G12). 5.3 . Cân bằng máy Trước khi tiến hành các phép kiểm, nên cân bằng máy theo khuyến nghị của nhà sản xuất/nhà cung cấp (xem 6.1.2, ISO 230-1:2012). 5.4 . Trình tự kiểm Tr ì nh tự các phép ki ể m được thể hiện trong tiêu chuẩn này không qui định cho kiểm thực tế. Để thực hiện việc l ắp đặt các dụng cụ hoặc đồng hồ đo dễ dàng, có th ể thực hiện các phép kiểm theo th ứ tự bất kỳ. 5.5 . Thực hiện các phép kiểm Khi kiểm máy, không phải lúc nào cũng cần thiết hoặc có thể thực hiện tất cả các phép kiểm được mô t ả trong tiêu chuẩn này. Khi kiểm nghiệm thu, người sử dụng lựa chọn các phép kiểm có liên quan đến các bộ phận và/hoặc các đặc t í nh của má y mà họ quan tâm theo th ỏ a thuận v ớ i nhà chế tạo/nhà cung cấp. Các phép kiểm này phải được qui định rõ ràng trong hợp đồng mua máy. Viện dẫn ti ê u chuẩn n à y cho kiểm nghiệm thu mà không qui định các phép kiểm được tiến hành hoặc không có sự thỏa thuận về chi phí liên quan, không thể được xem là ràng buộc đối với bất kỳ bên nào tham gia hợp đồng. 5.6 . D ụ ng cụ đo Dụng cụ đo được ch ỉ dẫn trong các phép k iểm được mô tả trong các Điều 6 đến Điều 8 dưới đây chỉ l à các v í dụ. Có thể sử dụng các d ụ ng cụ đo khác có cùng đại lượng đo và có cùng độ không đảm b ả o đo hoặc nhỏ hơn. 5.7 . Bù bằng sử dụng phần mềm Khi các tiện ích phần mềm được tích hợp sẵn để dùng cho việc bù h ì nh học, định vị, tạo công tua và/hoặc biến dạng do nhiệt, việc sử dụng chúng trong các phép kiểm này phải trên cơ s ở thỏa thuận giữa người sử d ụng và nhà sản xuất/nhà cung cấp với sự xem xét theo hướng sử dụng máy công cụ. Khi sử dụng bù bằng phần mềm th ì việc này phải được ghi trong báo cáo ki ể m. Phải lưu ý r ằ ng khi sử dụng bù bằng phần mềm, không được khóa các trục đối với các mục đích kiểm. 5.8 . Dung sai nhỏ nhất cho các phép kiểm hình học Khi thiết lập dung sai cho phép kiểm hình học đối với một chiều d à i đo khác so với giá trị cho trong tiêu chuẩn này, giá trị dung sai có thể được xác định theo định luật tỉ lệ (xem 4.1.2 của ISO 230-1:2012). Ph ả i lưu ý rằng giá trị nhỏ nh ấ t của dung sai là 0,005 mm. 5.9 . Kiểm gia công Kiểm gia công ph ả i được thực hiện trong điều kiện gia công tinh. 5.10 . Kiểm định vị và tham chiếu ISO 230-2 Các phép kiểm P1 đến P4 chỉ áp dụng cho các máy gia công tia lửa điện được điều khi ể n số. Để áp dụng các phép kiểm này, ph ả i tham chiếu ISO 230-2, đặc biệt là đối với các điều kiện của môi trường, làm nóng máy, các phương pháp đo, đánh giá và tr ì nh bày các kết quả đo. Không bao gồm phép ki ể m trục W vì chuyển động của trục W được sử d ụng để điều chỉnh vị trí ụ. Nếu có yêu cầu thì phải được tiến hành tương tự như kiểm trục Z . 6. Kiểm hình học 6.1. Trục chuyển động tịnh tiến Đ ối tượng G1 K iểm độ thẳng chuyển động của trục X: a) Trong mặt phẳng nằm ngang XY (E YX ); b ) Trong mặt phẳng thẳng đ ứ ng ZX (E ZX ) . Sơ đồ Dung sai Áp dụng cho a) và b) 0,010 đối với chiều dài đo 500 Sai lệch đo được a) b) Dụng cụ đo V ật mẫu chuẩn độ thẳng và cảm bi ế n dịch chuyển thẳng hoặc các các dụng cụ đo quang học Q uan sát và tham chiếu ISO 230-1:2012 3.4.8, 8.2.2.1 và 8.2.3 a) Lắp cảm biến dịch chuyển thẳng lên ống mang và dẫn hướng trục ch í nh (ụ). b ) Ch ỉ nh đặt vật mẫu chuẩn độ thẳng song song với trục X trong mặt phẳng XY và chỉnh đặt cảm biến t iếp xúc với nó. Thực hiện chuyển động chạy dao trục X đi qua chiều d à i đo v à ghi lại các giá trị đọc. c ) Lặp lại phép kiểm theo cách tương tự trong mặt phẳng ZX. Đ ối tượng G2 K iểm độ thẳng chuyển động của trục Y : a) Trong mặt phẳng nằm ngang XY (E XY ); b ) Trong mặt phẳng thẳng đ ứ ng Y Z (E ZX ) . Sơ đồ Dung sai Áp dụng cho a) và b) 0,010 đối với chiều dài đo 500 Sai lệch đo được a) b) Dụng cụ đo Vật mẫu chuẩn độ thẳng, cảm bi ế n dịch chuyển thẳng và các căn mẫu hoặc các các dụng cụ đo quang h ọ c Quan sát và tham chiếu ISO 230-1:2012 3.4.8, 8.2.2.1 và 8.2.3 a) Lắp cảm biến dịch chuyển thẳng lên ống mang và dẫn hướng trục chính (ụ). b) Ch ỉ nh đặt vật mẫu chuẩn độ thẳng song song với trục Y trong mặt phẳng XY và chỉnh đặt cảm biến dịch chuyển tiếp xúc với nó. Thực hiện chuy ể n động chạy dao trục Y đi qua chiều dài đo và ghi lại các gi á tr ị đọc. c) Lặp lại phép kiểm theo cách tương tự trong mặt phẳng Y Z . Đ ối tượng G3 Kiểm độ thẳng của chuyển động ống mang và dẫn hướng trục chính (trục Z): a) Trong mặt phẳng Z X (E XZ ); b ) Trong mặt phẳng Y Z (E Y Z ) . Sơ đồ Dung sai Áp dụng cho a) và b) 0,010 đối với chiều dài đo 3 00 Sai lệch đo được a) b) Dụng cụ đo Vật mẫu chuẩn độ thẳng, tấm kiểm (bàn m á p), các căn mẫu điều chỉnh được v à c ả m biến dịch chuy ể n thẳng Quan sát và tham chiếu ISO 230-1:2012 3.4.8, 8.2.2.1 và 8.2.3 a) Lắp tấm kiểm lên trên bàn máy. b) Lắp cảm biến dịch chuyển thẳng l ên ống mang và dẫn hướng trục chính. c) Chỉnh đặt vật mẫu chuẩn độ thẳng s o ng song với trục Z trong mặt phẳng ZX và chỉnh đặt cảm bi ế n tiếp xúc với vật mẫu chuẩn độ thẳng theo phương trục X. Di chuyển ống mang và dẫn hướng trục ch í nh lên xuống theo phương trục Z đi qua chiều dài đo và ghi lại các giá trị đọc. d) Lặp lại phép kiểm theo cách tương tự trong mặt ph ẳ ng YZ. Đ ối tượng G4 Kiểm độ vuông góc của chuyển động trục X so với trục Y (E C(0X)Y ) Sơ đồ Dung sai 0,033/1000 (0,010/300) Sai lệch đo được Dụng cụ đo Vật mẫu chuẩn độ thẳng, vật m ẫ u chuẩn độ vuông góc và cảm biến dịch chuyển thẳng hoặc dụng cụ đo quan g học Quan sát và tham chiếu ISO 230-1:2012 3.6.7,10.3.2.2 và 10.3.2.5 a) Chỉnh thẳng vật mẫu chu ẩ n độ thẳng trên bàn máy song song với chuyển động trục X và ấn vật mẫu chuẩn độ vuông góc tựa vào vật mẫu chuẩn độ thẳng. b) Lắp cảm biến dịch chuyển thẳng lên ống mang và d ẫn hướng trục chính (ụ) và ch ỉ nh đặt nó ti ế p xúc với vật m ẫ u chuẩn độ vuông góc. D ẫ n tiến trục Y đi qua chiều dài đo và ghi lại các giá trị đọc tại một số vị tr í . Độ nghiêng của đường thẳng chuẩn của các giá trị đọc chính là sai s ố độ vuông góc và phải được báo cáo (xem ISO 230-1:2012, 3.6.7). c) Ch ỉ sử dụng vật mẫu chuẩn độ vuông góc trong trường hợp sau: 1) Chỉnh đặt vật mẫu chu ẩ n độ vuông góc sao cho cạnh dài song song với chuyển động trục X, và 2) Kiểm độ song song của chuyển động trục Y với cạnh ngắn. Đ ối tượng G5 Kiểm độ vuông góc giữa chuyển động thẳng đứng của ống mang và d ẫn hướng trục chính (trục Z) v ớ i: a) Chuyển động trục X (E B(0X) Z ); b) Chuyển động trục Y (E A(0Y)Z ) . Sơ đồ Dung sai Áp dụng cho a) và b) 0,05/1000 (0,015/300) Sai lệch đo được a) b) Dụng cụ đo Vật mẫu chuẩn độ vuông góc, tấm kiểm, c ă n mẫu điều chỉnh được và cảm biến dịch chuyển thẳng hoặc các dụng cụ đo quang học Quan sát và tham chiếu ISO 230-1:201 2 3.6.7,10.3.2.2 v à 10.3.2.5 a) Lắp tấm kiểm l ên trên bàn máy và điều chỉnh nó sao cho bề mặt song song v ớ i c ả hai trục X và Y. Đặt vật mẫu chuẩn độ vuông góc lên tấm kiểm. Lắp cảm biến d ịch chuyển thẳng trên ống mang và dẫn hướng trục chính. b) Chỉnh đặt cảm biến dịch chuyển thẳng tiếp xúc với vật mẫu chuẩn độ vuông góc theo phương trục X v à di chuyển ống mang và dẫn hướng trục chính theo phương trục Z qua hết chiều dài đ o và ghi lại các giá trị đọc tại một số vị trí. Độ nghiêng của đường th ẳ ng chuẩn của các giá trị đọc chính là sai số độ vuông góc và phải được báo cáo (xem ISO 230-1:2012, 3.6.7). c) Lặp lại phép kiểm theo cách tương tự theo phương trục Y. Đ ối tượng G6 Kiểm độ vuông góc giữa chuyển động thẳng đứng của ụ trục chính (trục W) với: a) Chuyển động trục X (E B(0X) W ); b) Chuyển động trục Y (E A (0Y) W ) . Sơ đồ Dung sai Áp dụng cho a) và b) 0,05/1000 (0 , 015/300) Sai lệch đo được a) b) Dụng cụ đo Vật mẫu chuẩn độ vuông góc, tấm kiểm, căn mẫu điều chỉnh được, cảm bi ế n dịch chuyển th ẳ ng hoặc các dụng cụ đo quang học Quan sát và tham chiếu ISO 230-1:2012 3.6.7, 10.3.2.2, và 10.3.2.5 a) Lắp tấm kiểm lên trên bàn m á y và điều chỉnh nó sao cho bề mặt song song với c ả hai trục X và Y. Đặt vật mẫu chuẩn độ vuông góc lên tấm kiểm. Lắp cảm biến dịch chuyển thẳng lên ụ trục chính. b) Chỉnh đặt c ả m biến dịch chuyển thẳng tiếp xúc với vật mẫu chu ẩ n độ vuông g ó c theo phương trục X. Di chuyển ụ trục chính theo phương trục W qua hết chiều dài đo và ghi lại các giá trị đọc tại một số vị trí. Độ nghiêng của đường thẳng chuẩn của các giá trị đọc ch í nh là sai số độ vuông góc và phải được báo cáo (xem ISO 230-1:2012, 3.6.7). c) Lặp lại phép kiểm theo cách tương tự theo phư ơ ng trục Y. Đ ối tượng G7 Kiểm sai lệch góc của chuyển động trục Z (ống mang và dẫn hướng trục ch í nh) [chuyển động trục W (ụ tr ụ c ch í nh) ] trong mặt ph ẳ ng XY (l ắ c xoay, E CZ , hoặc E CW ). Sơ đồ Dung sai 0,0 6 /1000 (0 , 01 2 / 2 00) Sai lệch đo được Dụng cụ đo Vật mẫu chuẩn độ thẳng, t ấ m kiểm, căn mẫu điều chỉnh được và cảm biến dịch chuyển thẳng Quan sát và tham chiếu (ISO 230-1:2012) 3.4.16, 8.4.2.1, 8.4.2.2, và 8.4.3 a) Lắp tấm kiểm lên trên bàn máy. Đặt vật mẫu chuẩn độ thẳng trên tấm kiểm song song với trục Z , Chỉnh đặt đầu dò của cảm biến dịch chuyển thẳng đ ể cảm biến theo phương trục Y được lắp trên một cần chuyên dùng tiếp xúc với vật mẫu chuẩn độ thẳng. Ghi lại các giá trị đọc và đánh d ấu các độ cao tương ứng trên vật mẫu chuẩn độ thẳng. b) Di chuyển bàn máy dọc theo phương trục X và d i chuyển c ả m biến sang phía b ê n kia của ống mang và dẫn hướng trục chính (ụ) sao cho đầu d ò có thể tiếp xúc lại với vật mẫu chuẩn độ thẳng trên cùng một đường thẳng. Cảm biến d ịch chuyển th ẳ ng phải được chỉnh lại về 0 và các phép đo mới phải được thực hiện tại cùng c á c độ cao giống các phép đo trước và ghi lại các giá trị đọc. c) Đối với mỗi độ cao đo, tính chênh lệch của hai giá trị đọc. Chọn giá trị lớn nhất và nhỏ nhất của các chênh l ệch này và giá trị cho b ở i công thức: (chênh lệch lớn nhất - chênh lệch nhỏ nhất)/d trong đó “d” là khoảng cách giữa hai vị trí của cảm biến dịch chuyển thẳng, là giá trị sai lệch góc và phải được ghi lại. d) Sai lệch lắc xoay có th ể c ó c ủ a chuy ể n động trục X phải được đo v à đưa vào t í nh toán. 6.2. Bàn máy Đ ối tượng G8 Kiểm độ phẳn g của bề mặt b à n máy Sơ đồ Dung sai 0,03 đ ố i v ớ i chiều dài đo đến 1000 Cộng thêm 0,01 cho bất kỳ lượng chiều dài tăng thêm 1000 CH Ú TH Í CH: Chiều d à i đo nghĩa l à chiều d à i l ớ n hơn giữa O-X v à O-Y Sai lệch đo được Dụng cụ đo Nivô chính xác hoặc vật mẫu chuẩn độ thẳng và c ả m biến dịch chuyển thẳng hoặc dụng cụ đo quang học hoặc dụng cụ đo khác Quan sát và tham chi ế u ISO 230-1:2012 12.2.4.2 và 12.2.5 a) Ch ỉ nh đặt bàn máy ở t â m theo phương chuyển động trục X và Y. Đặt nivô chính xác trên bề mặt b à n máy và di chuyển nivô theo phương trục X và trục Y từng bước tương ứng với chiều dài của nó và ghi lại các giá trị đọc. Phương pháp đo sa i lệch góc dọc theo từng phương này dựa trên tiêu chuẩn ISO 230-1:2012, 12.1.3. b) Phép đo phải được bắt đầu từ đi ể m O , O ’ ... và C và được thực hiện trên đường OA, O ’A’ , ...và đường CB theo phương X, sau đó bắt đầu từ điểm O và được thực hiện trên đường OC t heo phương Y. c) Sai s ố độ ph ẳ n g phải được t í nh toán theo ISO 230-1:2012, 12.2.4.2 v à được ghi trong báo c á o. Đ ối tượng G9 Kiểm độ song song giữa bề mặt bàn máy và: a) Chuyển động trục X (E B(OX )b à n m á y ); b) Chuy ể n động trục Y (E A (OY) bàn m áy ) . Sơ đồ Dung sai Áp dụng cho a) và b) 0,015 cho chiều dài đo 300 Dung sai lớn nhất: 0,04 Sai lệch đo được Dụng cụ đo Cảm biến dịch chuyển thẳng và v ậ t mẫu chuẩn độ thẳng Quan sát và tham chiếu ISO 230-1:2012 3.6.5 và 12.3.2.5 a) Lắp c ả m biến lên ống mang và dẫn hướng trục chính (ụ). b) Đầu dò của cảm biến phải ti ế p xúc với bề mặt bàn máy. D ẫ n tiến trục X đi qua chiều dài đo và ghi lại các giá trị đọc. c) Lặp lại phép kiểm theo cách tương tự theo phương trục Y. d) Phép đo phải được thực hiện xấp xỉ dọc các đường tâm của bàn máy theo các phương X và Y nếu có thể được. e) Nếu phép đo trực tiếp bàn máy là khó khăn, ví dụ do các rãnh chữ T, th ì có thể sử dụng một vật mẫu chuẩn độ thẳng đ ặ t trên b à n máy (xem 12.3.2.5.2, ISO 230-1:2012). 6.3. Ụ trục chính, ống mang và dẫn hướng trục chính và trục chính Đ ối tượng G10 Kiểm độ song song giữa tấm nối điện cực (tấm) và: a) Chuyển động trục X (EB(OX)Tấm); b) Chuyển động tr ụ c Y (EA(OY)T ấ m). Sơ đồ Dung sai Áp dụng cho a) và b) 0,01 cho chiều dài đo 200 Sai lệch đo được a) b) Dụng cụ đo C ả m biến dịch chuyển thẳng Quan sát và tham chiếu ISO 230-1:2012 3.6.5 và 12.3.2.5.2 a) Đặt c ả m biến lên bàn máy. b) Ch ỉ nh đặt đầu d ò cảm biến tiếp xúc với bề mặt tấm nối điện cực. c) Dẫn tiến trục X đi qua chiều dài đo v à ghi lại các giá trị đọc tại một số vị trí. Chênh lệch l ớn nhất của các giá trị đọc là sai s ố độ song song và phải được báo cáo. d) Lặp lại phép kiểm theo cách tương tự theo phương trục Y. Đ ối tượng G11 Kiểm độ đảo c ủ a lỗ trục chính: a) Gần đầu mút trục ch í nh; b) Tại điểm cách 100 mm. Sơ đồ Dung sai a) 0,005 b) 0,01 Sai lệch đo được a) b) Dụng cụ đo Trục kiểm và cảm biến dịch chuyển thẳng Quan sát và tham chiếu ISO 230-1:2012 3.9.7 và 12.5.3 a) Lắp trục kiểm vào trục chính. b) Lắp cảm biến l ên bàn máy. c) Ch ỉ nh đặt cảm biến tiếp xúc với trục kiểm tại vị trí gần với đầu mút trục chính, quay trục ch í nh và ghi lại các giá trị đọc. d) Lặp lại phép kiểm theo cách tương tự tại vị trí cách vị trí trước 100 mm. Đ ối tượng G12 Kiểm độ song song giữa đường tâm trục chính và chuyển động Z: a) Trong mặt phẳng ZX (E B( O Z) C ) b) Trong mặt ph ẳ ng YZ (E A( O Z )C ) Sơ đồ Dung sai Áp dụng cho a) và b) 0,1/1000 (0,01/100) Sai lệch đo được a) b) Dụng cụ đo Tr ụ c kiểm và cảm biến d ị ch chuyển thẳng Quan sát và tham chiếu ISO 230-1:2012 3.6.4, và 10.1.4.3 a) Lắp cảm biến lên b à n máy. b) Ch ỉ nh đặt cảm biến tiếp xúc với trục kiểm trong mặt phẳng ZX và t ì m vị trí trung b ì nh của trục chính bằng cách quay trục chính. Di chuyển ống mang và dẫn hướn g trục chính theo phương Z và ghi lại các giá trị đọc tại một số v ị trí. Độ nghiêng của đường th ẳ ng chu ẩ n của các giá trị đọc chính là sai số độ song song và phải được báo cáo. c) Lặp lại phép ki ể m theo cách tương tự trong mặt p hẳ ng YZ. 7. Kiểm định vị cho các trục điều khiển số Đ ể áp dụng các phép kiểm này phải tham chiếu ISO 230-2, đặc biệt là đối với điều kiện môi trường, l à m nóng máy, mô tả phương pháp đo, đánh giá và trình bày kết quả đo. Không bao gồm phép kiểm trục W vì chuyển động của trục W được sử dụng đ ể điều chỉnh vị tr í ụ. Nếu có yêu cầu th ì phép kiểm trục W phải được tiến hành tương tự như ki ể m trục Z . Đ ối tượng P1 Ki ể m độ ch í nh xác, khả năng lặp lại và giá tr ị đảo chiều định vị của chuy ể n động tr ụ c X (E XX ). Sơ đồ CHÚ DẪN: 1 Đầu laze 2 Giao thoa k ế 3 Gương phản xạ Dung sai Chiều dài đo Sai lệch đo được ≤ 500 ≤ 1000 ≤ 2000 Độ chính xác định vị theo hai chiều E XX,A 0,012 0,016 0,020 Khả năng lặp lại định v ị theo một chiều E XX, R ­ và E XX , R ¯ 0,005 0 , 008 0,010 Kh ả năng lặp lại theo hai chi ề u E XX, R 0,010 0,012 0,016 Giá trị đảo chiều của trục E XX,B 0,008 0,010 0,013 Giá trị đảo chiều trung bình E XX, 0,004 0,005 0,006 Sai lệch định v ị hệ thống theo hai chiều E XX,E 0,010 0,012 0,016 Sai lệch định vị hai chiều trung b ì nh của trục E XX,M 0,006 0,008 0,010 Dụng cụ đo Thiết bị đo laze hoặc thang đo tuyến t í nh Quan sát và tham chi ế u ISO 230-1:2012, 8.3 và ISO 230-2:2014 Thang đo tuyến t í nh hoặc trục của ch ù m tia của thiết bị đ o laze phải được c h ỉ nh đặt song song với trục sẽ ki ể m. V ề nguy ê n tắc, chạy dao nhanh được sử dụng cho đ ị nh vị, nhưng c ó th ể sử d ụng lượng chạy dao t ù y ch ọ n theo sự th ỏ a thuận giữa người sử dụng và nhà s ả n xu ấ t/nhà cung cấp. Đ ối tượng P2 Ki ể m độ ch í nh xác, khả năng lặp lại và giá tr ị đảo chiều định vị của chuy ể n động tr ụ c Y (E YY ). Sơ đồ CHÚ DẪN: 1 Đầu laze 2 Giao thoa k ế 3 Gương phản xạ Dung sai Chiều dài đo Sai lệch đo được ≤ 500 ≤ 1000 ≤ 2000 Độ chính xác định vị theo hai chiều E YY ,A 0,012 0,016 0,020 Khả năng lặp lại định v ị theo một chiều E YY , R ­ và E YY, R ¯ 0,005 0 , 008 0,010 Kh ả năng lặp lại theo hai chi ề u E YY , R 0,010 0,012 0,016 Giá trị đảo chiều của trục E YY ,B 0,008 0,010 0,013 Giá trị đảo chiều trung bình E YY , 0,004 0,005 0,006 Sai lệch định v ị hệ thống theo hai chiều E YY ,E 0,010 0,012 0,016 Sai lệch định vị hai chiều trung b ì nh của trục E YY ,M 0,006 0,008 0,010 Dụng cụ đo Thiết bị đo laze hoặc thang đo tuyến t í nh Quan sát và tham chi ế u ISO 230-1:2012, 8.3 và ISO 230-2:2014 Thang đo tuyến t í nh hoặc trục của ch ù m tia của thiết bị đ o laze phải được c h ỉ nh đặt song song với trục sẽ ki ể m. V ề nguy ê n tắc, chạy dao nhanh được sử dụng cho đ ị nh vị, nhưng c ó th ể sử d ụng lượng chạy dao t ù y ch ọ n theo sự th ỏ a thuận giữa người sử dụng và nhà s ả n xu ấ t/nhà cung cấp. Đ ối tượng P3 Ki ể m độ ch í nh xác, khả năng lặp lại và giá tr ị đảo chiều định vị của chuy ể n động tr ụ c Z (E ZZ ). Sơ đồ CHÚ DẪN: 1 Đầu laze 2 Giao thoa k ế 3 Gương phản xạ Dung sai Chiều dài đo Sai lệch đo được ≤ 250 ≤ 5 00 ≤ 1 000 Độ chính xác định vị theo hai chiều E ZZ ,A 0,01 0 0,01 2 0,0 16 Khả năng lặp lại định v ị theo một chiều E ZZ , R ­ và E ZZ, R ¯ 0,00 4 0 , 00 5 0,0 08 Kh ả năng lặp lại theo hai chi ề u E ZZ , R 0,0 08 0,01 0 0,01 2 Giá trị đảo chiều của trục E ZZ ,B 0,00 6 0,0 08 0,01 0 Giá trị đảo chiều trung bình E ZZ , 0,00 3 0,00 4 0,00 5 Sai lệch định v ị hệ thống theo hai chiều E ZZ ,E 0,0 08 0,01 0 0,01 2 Sai lệch định vị hai chiều trung b ì nh của trục E ZZ ,M 0,00 5 0,00 6 0,0 08 Dụng cụ đo Thiết bị đo laze hoặc thang đo tuyến t í nh Quan sát và tham chi ế u ISO 230-1:2012, 8.3 và ISO 230-2:2014 Thang đo tuyến t í nh hoặc trục của ch ù m tia của thiết bị đ o laze phải được c h ỉ nh đặt song song với trục sẽ ki ể m. V ề nguy ê n tắc, chạy dao nhanh được sử dụng cho đ ị nh vị, nhưng c ó th ể sử d ụng lượng chạy dao t ù y ch ọ n theo sự th ỏ a thuận giữa người sử dụng và nhà s ả n xu ấ t/nhà cung cấp. Đ ối tượng P4 Ki ể m độ ch í nh xác, khả năng lặp lại và giá tr ị đảo chiều định vị của chuy ể n động tr ụ c C (E CC ). Sơ đồ CHÚ DẪN: 1 Ố ng t ự chuẩn trực 2 Gương đa giác Dung sa i (tính bằng giây cung) Sai lệch đo được Độ chính xác định vị theo hai chiều E CC ,A 80 Khả năng lặp lại định v ị theo một chiều E CC , R ­ và E CC, R ¯ 40 Kh ả năng lặp lại theo hai chi ề u E CC , R 55 Giá trị đảo chiều của trục E CC ,B 40 Giá trị đảo chiều trung bình E CC , 20 Sai lệch định v ị hệ thống theo hai chiều E CC ,E 65 Sai lệch định vị hai chiều trung b ì nh của trục E CC ,M 40 Dụng cụ đo - Ố ng tự chuẩn trực và gương đa giác, - Bộ mã hóa quay, hoặc - Giao thoa kế Ia z e đo g ó c có bàn phân độ. Quan sát và tham chiếu ISO 230-1:2012, 9.2 và ISO 230-2:2014 Đo í t nh ấ t tại bốn vị trí l à 0°, 90°, 180° và 270°. Số lượng vị trí đo phụ thuộc vào số mặt gương phản xạ nếu sử dụng ống tự chuẩn trực và gương đa giác cho phép đo. Nếu các khoảng không đ ổ i giữa các vị tr í được áp dụng cho kiểm trục quay mà nó là đặc tr ư ng cho gương đa gi á c th ì việc n à y phải được đề cập trong báo cáo kiểm. 8. Kiểm gia công Đ ối tượng M1 Kiểm độ chính xác về kho ả ng cách giữa các lỗ và độ chênh đường kính của các lỗ được gia công tinh. a) Độ chính xác về khoảng cách giữa các lỗ; b) Độ chênh đư ờn g kính được đo theo các phương X và Y. Sơ đồ Lỗ gia công Đường kính lỗ: ø1 0 ~ ø 1 2 Khoảng cách giữa các lỗ: 120 x 90 Chiều sâu lỗ: 5 Lượng dư gia công hướng kính: 0,5 (đường k í nh lỗ trước gia c ô ng nên bằng 9 đ ố i với đường kính đã gia công tinh 10) Phôi Thép: 200 x 150 Chiều dày khuyến nghị của tấm, t = 25 mm, nhưng cũng có thể chấp nhận được tấm dày 5 mm. Khi chiều dày tấm t lớn hơn 5 mm thì cần thiết phải kh ỏ a miệng lỗ ở mặt sau. Điện cực Thanh đồng dạng trụ Điều kiện gia công Điều kiện gia công tinh như độ nhám bề mặt đ ã gia công tinh R a bằng hoặc nhỏ hơn 2 μm. Điện cực không được quay tròn. Dung sai a) Độ chính xác khoảng cách lỗ AC, BD 90 ± 0,02 CD , AB 120 ± 0,02 AD , BC 150 ± 0,03 b) Độ chênh đường kính theo các phương X và Y: 0,02 Sai lệch đo đ ược a) b) Dụng cụ đo Máy đo tọa độ hoặc máy đo quang học Dụng cụ đ o đường kính trong, các chốt v à panme Quan sát và tham chiếu ISO 230-1:2012 , Phụ lục B, ISO 1101 Quá trình gia các công lỗ trước gia công có thể thực hiện trước hoặc sau khi gá đặt phôi trên bàn máy nhưng cần đảm bảo lượng gia công hướng kính đồng đều . PHỤ LỤC A THUẬT NGỮ TƯƠNG ĐƯƠNG BẰNG TIẾNG HÀ LAN, ĐỨC, Ý, THỤY ĐIỂN, IRAN VÀ NHẬT BẢN Bảng A.1 - Kiểu bàn máy di trư ợt ngang Bảng A.2 - Kiểu bàn máy cố định THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] ISO 841:2001 Industrial automation systems and integration - Numerical control of machines - Coordinate system and motion nomenclature (Các hệ thống tự động công nghiệp và tích hợp - Điều khiển số của máy - Hệ thống tọa độ và danh mục chuyển động) [2] ISO 1101:2012 Geometrical product speci f ications (GPS) - Geometrical tolerancing - Tolerances of form, orientation, location and run-out (Đặc t í nh hình học sản ph ẩ m (GPS) - Dung sai hình học - Dung sai hình dạng, hướng, vị tr í và độ đảo) [3] ISO/TR 230-11 Test code for machine tools - Part 11: Measuring instruments and their application to machine tool geometry tests (Qui tắc kiểm m á y c ô ng cụ - Phần 11: Dụng cụ đo và ứng dụng của chúng cho các phép kiểm hình học máy công cụ) 1) Hiện đã có TCVN 7011 -1:2007 (ISO 230-1:1996) Qui tắc ki ể m máy c ô ng cụ - Phần 1: Xác định độ chính xác và khả năng l ặ p lại đ ị nh vị của trục điều khiển số. 2) Hiện đã có TCVN 7011-2:2007 (ISO 230-2:1997) Qui tắc kiểm máy công cụ - Phần 2: Độ ch í nh x á c H ì nh học của máy khi v ậ n hành trong điều kiện không tải hoặc gia công t i nh.