TCVN11019:2015

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11019:2015 (ISO 18899:2013) về Cao su - Hướng dẫn hiệu chuẩn thiết bị thử nghiệm TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 11019:2015 ISO 18899:2013 CAO SU - HƯỚNG DẪN HIỆU CHUẨN THIẾT BỊ THỬ NGHIỆM Rubber - Guide to the calibrat i on of test equipment Lời nói đầu TCVN 11019:2015 hoàn toàn tương đương với ISO 18899:2013. TCVN 11019:2015 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC45 Cao su thi ê n nhiên biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất l ượ ng đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ c ô ng bố. CAO SU - HƯỚNG DẪN HIỆU CHUẨN THIẾT BỊ THỬ NGHIỆM Rubber - Guide to the calibrat i on of test equipment 1 Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này quy định các nguyên tắc hiệu chuẩn thiết bị thử nghiệm cao su và đưa ra hướng d ẫ n về các yêu cầu chung để đảm bảo khả năng truy nguyên của phép đo, thiết lập cơ s ở để quyết định các chu kỳ hiệu chuẩn và đánh giá độ không đảm bảo đo. Các phương pháp hiệu chuẩn cho dải các thông số có thể áp dụng cho thiết bị thử nghiệm cao su được mô tả tóm tắt v à tham khảo các tiêu chuẩn liên quan khi cần. 2 Tài liệu viện dẫn Các t à i liệu viện dẫn sau đây là cần thiết để áp dụng tiêu chuẩn này. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố th ì áp dụng b ả n được nêu. Đối với các tài liệu viện d ẫ n không ghi năm công bố th ì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi, bổ sung (nếu có). TCVN ISO 9000, Hệ thống quản lý chất lượng - Cơ sở và từ vựng TCVN IS O 10012, Hệ thống quản lý đo lường - Yêu cầu đối với quá trình đo và thiết bị đo TCVN ISO/IEC 17025, Yêu cầu chung chung v ề năng lực của phòng thử nghiệm và hiệu chuẩn 3 Thuật ngữ và định nghĩa Tiêu chuẩn này áp dụng các thuật ngữ và định nghĩa (về đo lường) được nêu trong TCVN ISO 9000 và TCVN ISO 10012 và các thuật ngữ, định nghĩa sau. CHÚ TH Í CH: Thuật ng ữ được sử dụng trong t iê u chuẩn này cũng ph ù hợp với các thuật ng ữ v à định nghĩa được nêu trong TCVN 8890 (ISO Guide 30). 3.1 Hiệu chuẩn (calibration) Quá tr ì nh thi ế t lập mối tương quan giữa các giá trị về lượng được chỉ th ị bởi d ụng cụ đo và các giá trị tương ứng được chỉ thị b ở i dụng c ụ chuẩn 3.2 Kiểm định (verification) Hoạt động mà nhờ đ ó thiết bị đo hoặc thiết bị thử nghiệm được kiểm tra hoặc hiệu chuẩn theo q u y định và cho thấy có thể hoạt động trong phạm vi các dung sai quy định 3.3 Xác nhận v ề đo lường (metrological con f irmation) Tập hợp các thao tác c ầ n thi ế t để đảm bảo rằng linh kiện của thiết bị đo ở trong trại thái phù hợp với các yêu cầu đối với mục đích sử dụng n ó. 3.4 Hệ thống hiệu chuẩn (calibration system) Một phần của hệ thống chất lượng, bao gồm việc hiệu chuẩn và xác nhận về đo lường cho thiết bị thử nghiệm và b ấ t kỳ chuẩn đối chứng nào có ảnh hưởng 4 Nguyên tắc hiệu chuẩn X á c nhận về đo lường bao gồm hiệu chuẩn và cả những điều chỉnh bất kỳ cần thiết, sửa chữa, hiệu chuẩn lại, ni ê m phong hoặc dán nh ã n. Xác nhận cũng có thể bao gồm việc kiểm đ ị nh giá trị của một số t í nh năng của thiết bị thử nghiệm, v í dụ độ d à i. Theo thuật ngữ chung, toàn bộ quá trình xác nhận được coi là công việc được thực hiện bởi phòng thí nghiệm hiệu chuẩn và thông thư ờ ng, hoạt động "hiệu chuẩn" thiết bị thử nghiệm l à l à m cho việc xác nhận chính xác hơn về đo lường để thiết bị đáp ứng các yêu cầu quy định. Việc hiệu chuẩn dựa trên cơ sở nguyên tắc so sánh các giá trị đã được xác lập của phép đo, đặc trưng bởi các chuẩn đ ố i chứng (đôi khi được gọi là các chuẩn liên k ế t), với các giá trị của các phép đo. Giá trị hiệu chuẩn được chuyển đổi từ chuẩn được công nhận quốc tế sang chuẩn được công nhận quốc gia (thư ờ ng được gọi là chuẩn sơ cấp), sang hàng loạt các chuẩn thứ c ấ p hoặc chuẩn liên kết và sau đó sang phép đo hoặc thiết bị thử nghiệm. Khả năng truy nguyên của phép đo là có thể li ê n k ế t với phép đo thông qua một chuỗi các so sánh liên tục với chuẩn sơ cấp. Mỗi giai đoạn truyền chuẩn bằng phương pháp so sánh với chuỗi các kết quả, độ không đảm bảo đo tăng lên và do đ ó làm giảm đi độ ch í nh xác được bảo đảm. V ì vậy cần ch ứ ng minh rằng chuẩn của phép đo được sử dụng phải có độ không đảm bảo đo đủ nhỏ đ ố i với mục đích đo. 5 Hệ thống hiệu chuẩn Các yêu cầu đối với các quá trình đo và thiết bị đo được n ê u trong TCVN ISO 10012 và các tiêu chí chung đối với hoạt động của phòng thí nghiệm thử nghiệm được nêu trong TCVN ISO/IEC 17025. Khi phòng thí nghiệm thử nghiệm tiến hành các hiệu chuẩn của chính m ì nh, họ phải sử dụng hệ thống quản l ý phù hợp với TCVN ISO 10012. Nếu sử dụng phòng thí nghiệm hiệu chuẩn b ê n ngoài thì phòng thí nghiệm đó, b ấ t cứ nơi nào có thể, phải được công nhận bởi cơ quan công nhận quốc gia có liên quan. CHÚ THÍCH: Thông tin về công nh ậ n thử nghiệm và hiệu chuẩn c ó th ể nhận được từ các cơ quan c ô ng nhận quốc gia. 6 Khả năng truy nguyên Các kết quả hiệu chuẩn đối với các dụng cụ đo phải có khả năng truy nguy ê n với các chuẩn quốc gia, b ấ t cứ nơi nào có thể. 7 Chu kỳ hiệu chuẩn Thiết bị thử nghiệm và các chuẩn đo phải được hiệu chuẩn theo các chu kỳ thích hợp được thiết lập trên cơ sở độ ổn định, mục đích và tần suất sử dụng các thiết bị/các chuẩn. Chu kỳ giữa những lần hiệu chuẩn phải đảm bảo sao cho độ tin cậy các phép đo được đảm bảo. Do những khác biệt về tính năng của dụng cụ, tần suất sử dụng, v.v..., không thể đưa ra các chu kỳ cụ thể trong t ấ t cả các trư ờ ng hợp. Tuy nhi ê n, đối với mục đ í ch của tiêu chuẩn này, bốn loại chu kỳ hiệu chuẩn được ghi nhận đối với thiết bị thử nghiệm (mã chữ cái tương ứng với mỗi loại): a) C: yêu cầu được xác nhận nhưng không đo; b) N: chỉ kiểm định ban đầu; c) S: chu kỳ “tiêu chuẩn " như được nêu trong tiêu chuẩn này; d) U: đang sử dụng. Bất kể loại chu kỳ thời gian nào, các thiết bị đều phải được tái kiểm đ ị nh sau khi có sự thay đổi b ấ t kỳ nào có thể có về độ chính xác của thiết bị, ví dụ do nhiễu, chuyển chỗ hoặc sửa chữa do hư hỏng hoặc hao mòn gây ra. Hiệu chuẩn trong sử dụng là hiệu chuẩn tại thời điểm đang sử dụng thiết bị thử nghiệm, thường l à trước khi thực hiện các phép đo thử nghiệm. Chu kỳ “tiêu chuẩn " tốt nhất nên được chọn theo hướng dẫn nêu trong TCVN ISO 10012. Thông thường một số chu kỳ được ch ấ p nh ậ n được nêu trong Phụ lục A của tiêu chuẩn này. 8 Hồ sơ Hồ sơ phải được lưu giữ đối với t ấ t cả thiết bị đo và tất cả cáo hiệu chuẩn đ ã thực hiện, theo quy định trong TCVN ISO 10012. CHÚ THÍCH 1: Chứng nhận hiệu chuẩn cho một thông số của thiết bị, thậm ch í b ở i phòng th í nghiệm được công nhận, không phải l à xác nhận cho toàn bộ thiết bị thử nghiệm. CHÚ THÍCH 2: Hướng dẫn về chứng nhận đối vớ i các mẫu chuẩn được nêu trong TCVN 7692 (ISO Guide 31). 9 Hướng dẫn về thể hiện độ không đảm bảo đo Dù việc hiệu chuẩn được thực hiện một cách tốt nh ấ t, kết quả cũng luôn phải có độ không đảm bảo đo. Việc đánh giá độ không đảm bảo đo này là cần thiết cho mỗi hiệu chuẩn để phù hợp với các yêu cầu quy định có thể được xác nhận. Việc đánh giá độ không đảm bảo đo phải được thực hiện bằng các phương pháp phân tích được thừa nhận, kết hợp với các sai số ngẫu nhiên và các sai số hệ thống và phải bao gồm các sai số có thể quy cho tiêu chuẩn của phép đo và các sai s ố có thể quy cho yếu tố con người, các quy trình và môi trường. CHÚ THÍCH: Hướng dẫn về th ể hiện độ không đảm bảo đo được nêu trong ISO/IEC Hướng dẫn 98-1 và ISO/IEC Hướng dẫn 9 8 -3. Hướng dẫn hữu ích cho phòng thí nghiệm thử nghiệm là độ không đảm bảo đo của phép đo đối với các chuẩn liên kết phải nhỏ hơn ít nh ấ t năm lần so với yêu cầu về độ không đảm bảo đo của các thiết bị thử nghiệm được hiệu chuẩn. 10 Ổn định Các chuẩn đo và thiết bị đo phải được hiệu chuẩn và được sử dụng trong môi trường được kiểm soát ở mức cần thiết để đảm bảo các phép đo hợp lệ. Cầ n phải cân nhắc thận trọng về nhiệt độ, tốc độ thay đổi của nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng, độ rung, độ sạch (bao gồm cả kiểm soát bụi) và các yếu tố khác ảnh hưởng đến phép đo. Khi có thể, những yếu tố này phải được theo dõi và ghi lại, khi cần thiết phải thực hiện việc chỉnh sửa bù lại cho các dữ liệu đo lường. Nhiệt độ môi trường xung quanh đối với thử nghiệm polyme theo yêu cầu là (23 ± 2) °C và các hiệu chuẩn thư ờ ng phải được thực hiện ở nhiệt độ này. Tuy nhiên, thực tế thông dụng trong hiệu chuẩn là hiệu chuẩn ở nhiệt độ môi trường xung quanh (20 ± 2) °C. Hiệu chuẩn thiết bị thử nghiệm polyme ở nhiệt độ n à y l à thỏa đáng đối với thử nghiệm trong phạm vi thông thường. Thiết bị cần hiệu chuẩn và chuẩn của phép đo phải được ổn định ở nhiệt độ hiệu chuẩn trong thời gian đ ủ đ ể đạt được sự cân b ằ ng nhiệt độ. 11 Cách tiến hành Hiệu chuẩn được thực hiện theo quy trình được xác định sau đây. Mỗi thông số của một thiết bị đều có quy trình hiệu chuẩn riêng, nhưng các quy trình n à y có thể được k ế t hợp thành một quy trình duy nh ấ t cho toàn bộ thiết bị. Tiêu chuẩn này đưa ra phương pháp luận sử dụng cho mỗi thông số, sắp xếp theo t ừ ng nhóm tùy theo loại phép đo được bao hàm (v í dụ lực, điện). Thông tin này nhằm mục đích hướng dẫn cho phòng thí nghiệm thử nghiệm. Từng phòng thí nghiệm riêng r ẽ phải lập ra các quy trình làm việc cụ thể đối với việc hiệu chuẩn thiết bị và các chuẩn liên kết cụ thể được sử dụng, phương pháp cần tuân th ủ và h ồ sơ cần lưu giữ. Số lượng các phép đo lặp lại cần được thực hiện đối với mỗi hiệu chuẩn phụ thuộc vào những trường hợp cụ thể và phải được quy định trong các quy trình chi ti ế t. Thông thường, cần phải thực hiện lặp lại từ một đến năm lần. Việc đánh giá thành phần của độ không đảm bảo đo do quá trình đo đòi hỏi í t nhất ba và tốt nhất là năm lần lặp lại, nhưng k hi độ không đảm bảo đo này đã được đánh giá từ thử nghiệm ri ê ng biệt, một phép đo có thể được coi là đủ. Phải chú ý đến sự khác nhau giữa việc hiệu chuẩn một dụng cụ đo và việc kiểm định một đại lượng (ví dụ sự khác nhau giữa đồng hồ đo và chiều dài cụ thể của một cấu kiện trong thiết bị thử nghiệm). N ó i chung, các quy trình đưa ra để áp dụng cho các dụng cụ đo hoặc các thiết bị m à chúng là một phần của thiết bị, ví d ụ vôn kế hoặc đồng h ồ đo áp suất. Tuy nhiên, nếu phù hợp, quy trình cũng c ó thể áp dụng cho phép đo một đại lượng. Một đại lượng thường được kiểm định bằng dụng cụ đo. 12 Biểu thị kết quả Nếu cần, việc hiệu chính phải được áp dụng đối với các số đọc nhận được. Khi hai dụng cụ (dụng cụ cần được hiệu chuẩn và dụng cụ chuẩn) được so sánh, những chênh lệch giữa hai d ã y số đ ọ c phải được lập bảng tư ơ ng ứng với số đọc của dụng cụ chuẩn. Nếu cần, các giá trị chênh lệch phải được v ẽ đồ thị để thiết lập đường cong hiệu chuẩn. Khi một đại lượng đã được đo, các số đọc phải được ghi lại. Việc đánh giá độ không đảm bảo đo phải được tính toán. CHÚ THÍCH: Đôi khi có sự không r õ ràng giữa lỗi trong giá trị được ch ỉ thị và giá trị cần thực hiện hiệu chính. V í dụ: nếu sa i s ố l à - 3 đơn vị, khi đó hiệu ch í nh là + 3 đơn vị. 13 Hồ sơ hiệu chuẩn Thông tin đ ư ợc ghi lại phải bao gồm thông tin sau đây: a) viện dẫn tiêu chuẩn này (t ứ c là TCVN 11019 (ISO 18899)); b) mô tả v à nhận bi ế t duy nhất về thiết bị được hiệu chuẩn; c) các thông số đo được; d) các quy trình của phép đo được sử dụng; e) nhận bi ế t duy nh ấ t về các chuẩn hiệu chuẩn được sử d ụ ng và tham chiếu đến khả năng truy nguyên của chúng tới chuẩn được công nhận quốc t ế , v í dụ chứng nhận hiệu chuẩn; f) ngày mà mỗi phép đo được hoàn thành; g) các kết quả hiệu chuẩn thu được sau khi và trước khi điều chỉnh hoặc chỉnh sửa, nếu có liên quan; h) chu kỳ hiệu chuẩn được chỉ định; i) các gi ớ i hạn được xác định của sai số có thể chấp nhận; j) các điều kiện môi trường liên quan và công bố về b ấ t kỳ hiệu chính nào cần được thực hiện bởi các điều kiện này; k) độ không đảm bảo đo của kết quả các phép đo được đánh giá; I) các chi tiết về bất kỳ bảo dư ỡ ng, điều chỉnh, sửa chữa, hoặc sửa đổi nào được thực hiện; m) t ê n của (những) người thực hiện ph é p đo; n) t ê n của (những) người có trách nhiệm đảm bảo sự đúng đắn của thông tin đ ã ghi. 14 Phép đo điện 14.1 D ò ng điện Phép đo dòng điện phần lớn n ằ m trong khuôn khổ các thử nghiệm điện và hóa học. Có thể gặp hàng loạt các loại ampe kế, phạm vi thang đo cường độ dòng và độ chính xác yêu cầu là khá rộng. Đặc biệt, một số phương pháp đòi hỏi phép đo các dòng điện r ấ t nh ỏ , cần có các quy trình và các chuẩn hiệu chuẩn đặc biệt để đạt được mức th ấ p cần thiết về độ không đảm bảo đo. Ampe k ế được so sánh với dụng cụ chuẩn hoặc với nguồn điện chuẩn. Các tiêu chuẩn liên quan: IEC 60051-1 và IEC 60051-9. 14.2 Hiệu điện th ế Phép đo hiệu điện thế phần lớn nằm trong khuôn kh ổ các thử nghiệm điện và hóa học. Có thể gặp hàng loạt các loại vôn kế, phạm vi thang đo hiệu điện thế và độ chính xác yêu cầu là khá rộng. Đặc biệt, một số phương pháp đ ò i h ỏ i phép đo các hiệu điện th ế rất nhỏ, cần có các quy trình và các tiêu chuẩn hiệu chuẩn đặc biệt để đạt được mức thấp cần thiết về độ không đảm bảo đo. Vôn kế được so sánh với dụng cụ chuẩn hoặc với nguồn hiệu điện thế chuẩn. Các tiêu chuẩn li ê n quan: IEC 60051-1 và IEC 60051-9. 14.3 Tần s ố và băng t ầ n T ì nh huống thường liên quan đến tần số là khi máy phát tần số cần kiểm định, nhưng cũng có thể l à cần hiệu chuẩn máy đo tần số. Nguy ê n tắc trong cả hai trường hợp l à giống nhau. Thực hiện so sánh với máy đo tần số chuẩn. Các tiêu chuẩn liên quan: IEC 60051-1 và IEC 60051-9. 14.4 Điện tr ở Phép đo điện trở phần lớn nằm trong khu ô n khổ các thử nghiệm điện. T ì nh huống thường là điện trở hoặc mạng điện trở cần kiểm định, việc này được thực hiện bằng dụng cụ đo điện trở đã hiệu chuẩn. Thay cho việc sử dụng dụng cụ đo điện trở, điện trở cũng có thể đo được bằng cách dùng các điện trở chuẩn ghép thành mạch cầu. Thường sử dụng dụng cụ để đo các điện trở chuẩn. Các tiêu chuẩn liên quan: IEC 60051-1 v à IEC 60051-9. 14.5 C ô ng suất Việc đo mức tiêu thụ điện năng đôi khi là cần thiết trong thử nghiệm nhưng thường được sử dụng nhiều hơn để giám sát thiết bị vận hành. Thay cho việc sử dụng oát kế hoặc máy đo oát-gi ờ (công tơ điện), có thể đo hiệu điện thế v à dò ng điện. Oát kế được so sánh với dụng cụ chuẩn. Các tiêu chuẩn liên quan: IEC 60051-1 và IEC 60051-9. 14.6 Thiết bị ghi biểu đồ Thiết bị vẽ biểu đ ồ được sử dụng trong nhi ề u ứng dụng, có thể thấy nhiều chủng loại với các độ nhạy khác nhau. Trong một số trường hợp, phạm vi của thiết bị ghi phải được hiệu chuẩn toàn bộ bởi, v í dụ, bộ cảm bi ế n lực gắn liền với nó. Thiết bị ghi được so sánh với t í n hiệu chuẩn hoặc với dụng cụ chuẩn. Các tiêu chuẩn liên quan: IEC 61143-1 và IEC 61143-2 đối với các thiết bị ghi X-t và IEC 61028 đối với các thiết bị ghi X-Y. 15 Phép đo kích thước 15.1 Dụng cụ đo độ dài Loại dụng cụ được sử dụng trong thử nghiệm polyme có phạm vi t ừ kính hiển vi có ô vạch đến thước dây và do vậy các phạm vi của độ dài và độ chính xác cũng lớn. Các tiêu chuẩn sử dụng đ ể chuyển giao hiệu chuẩn có thể truy nguyên được lựa chọn phù hợp. Dụng cụ đo được so sánh với dụng cụ chuẩn, các khối định c ỡ chuẩn hoặc tương đương. Các tiêu chuẩn liên quan: - máy đo tọa độ ISO - đồng hồ hiện số - dụng cụ đo chiều cao - micrometer (dùng đo ngoài) - dụng cụ đo độ tròn (loại mũi nhọn) - thước cặp 10360-2 ISO 463 ISO 7863 ISO 3611 ISO 4291 ISO 13385-1 15.2 Kích thước tuyến tính Tùy vào từng trường hợp, độ lớn của k í ch thước và độ ch í nh xác cần có, thước cặp, máy đo tọa độ, dụng cụ đo chiều cao, kính hi ể n vi di động, đ ồ ng hồ hiện số và bệ, thước đo, v.v..., có thể được sử dụng để kiểm tra kích thước. Mặc dù, trong phần lớn các trư ờ ng hợp, điều đó l à đơn giản, tuy nhiên trong một số trường hợp có thể khó tiếp cận được vị trí đo với dụng cụ có độ chính xác phù hợp. 15.3 Bi ê n dạng Có nhiều loại biên dạng cần kiểm định và trong mỗi trường hợp phải quyết định sử dụng dụng cụ và kỹ thuật thích hợp. Trong nhiều trường hợp, hệ thống chi ế u với mẫu tiêu chuẩn l à phù hợp. 15.4 Độ giãn, độ nén và độ u ố n Nhiều loại máy đo độ giãn được sử dụng phổ biến, bao trùm phạm vi giãn đáng k ể . Ngoài ra, các đ ồ ng hồ hiện số hoặc các bộ cảm biến khác, hoặc sự chuyển dịch của đầu trượt máy thử nghiệm, có thể được sử dụng để giám sát độ gi ã n, nén hoặc độ uốn. Thiết bị đ o được so sánh với dụng cụ chuẩn hoặc độ dài chuẩn. Tiêu chuẩn liên quan: ISO 5893. 15.5 Hoàn thi ệ n bề mặt, độ nhám và độ phẳng Khi hoàn thiện bề mặt được quy định, b ề mặt được kiểm định với máy đo độ nhám bề mặt, nhưng đo độ phẳng trên quy mô lớn hơn, máy đo tọa độ, cạnh thẳng và các khối định c ỡ hoặc bộ căn lá hoặc đồng hồ hiện số có thể được sử dụng để phác họa biên dạng bề mặt. Các máy đo độ nhám bề mặt thư ờ ng được hiệu chuẩn và được điều ch ỉ nh trong khi sử dụng bằng cách dùng các khối đối chứng tiêu chuẩn. Các tiêu chuẩn liên quan: tấm phẳng bề mặt ISO 8512, cấu trúc bề mặt ISO 4287. 15.6 Rây, cỡ mesh và cỡ lỗ Các loại rây có dải rộng đáng kể từ rây tương đ ố i thô đến rây có mắt r ấ t nh ỏ , nên có thể cần phải có nhiều hơn một phương pháp ti ế p cận để hiệu chuẩn. Các k í ch thước liên quan được đo b ằ ng dụng cụ đã được hiệu chuẩn ph ù hợp. Các tiêu chuẩn liên quan: Rây ISO 3310-2, Kính hiển vi có 6 vạch ISO 9344. 15.7 Diện tích Các diện tích thường được kiểm định bằng cách tính toán từ các phép đo các k í ch thước liên quan, nhưng trong một số trường hợp, so sánh bi ê n dạng với mẫu chuẩn có thể là thích hợp. 15.8 Th ể tích Thể tích của các vật chứa khác ngoài đồ thủy tinh và các vật chứa tương tự thường được kiểm định bằng cách tính toán từ các phép đo các k í ch thước liên quan hoặc bằng cách c â n lượng ch ấ t lỏng (ví dụ nước) chứa trong vật chứa. Xem thêm 19.1 Đ ồ thủy tinh. 15.9 Góc Nhi ề u g ó c ở trong thiết bị thử nghiệm là cố định và tạo n ê n một phần của bi ê n dạng hoặc có thể được kiểm định bằng cách t í nh toán từ các ph é p đo các kích thước liên quan. Khi liên quan đến các góc biến thiên, có thể cần phải hiệu chuẩn phạm vi bi ế n thiên. Các góc chỉ định đo được bằng thước đo góc chuẩn hoặc tương đương. 15.10 Thăng bằng Tình huống thường gặp là thiết bị c ầ n được đặt thăng bằng. Mức thăng bằng v à /hoặc dấu hiệu thăng bằng được kiểm định bằng nivô tiêu chuẩn. 15.11 Tâm va đập Đặc điểm của tâm va đập hầu như được gi ớ i hạn trong các thử nghiệm va đập và được định vị bằng cách tính toán từ các thông số thích hợp của con lắc, sử dụng công thức t iê u chuẩn. Hướng dẫn được nêu trong một số tiêu chuẩn của phương pháp thử. 16 Chất lỏng: các phép đo lưu lượng, áp suất, độ nhớt và khối lượng riêng 16.1 Thiết bị đo lưu lượng Các thiết bị đo lưu lượng có thể dùng cho không khí, các khí khác hoặc các chất l ỏ ng và việc hiệu chuẩn phù hợp với chất lỏng mà tốc độ dòng của nó cần được đo. Thiết bị đo lưu lượng được so sánh với dụng cụ chuẩn. Tiêu chuẩn liên quan: ISO 7066-2. 16.2 Thiết bị tạo ra tốc độ dòng xác định Thiết bị được kiểm định bằng thiết bị đo lưu lượng chuẩn hoặc, nếu thích hợp, bằng phép đo lượng chất l ỏ ng chảy qua trong thời gian xác định. 16.3 Tốc độ trao đổi không khí Tốc độ trao đổi không khí được quy định cho các buồng môi trường như tủ sấy già hóa. Phương pháp kiểm định ưa dùng là đo tốc độ dòng vào tủ sấy bằng thiết bị đo lưu lượng. Tuy nhiên, đi ề u đ ó không thể thực hiện đối với một số ki ể u tủ sấy vì chúng có nhiều cửa kh ô ng khí vào hoặc các cửa không tiếp cận được. Các quy trình thay thế có thể đánh giá ch í nh xác là đo mức tiêu thụ điện năng của tủ sấy với lưu lượng không khí chuẩn và có các đường không kh í vào bị khóa hoặc đo th ờ i gian làm đầy một t ú i m ề m gắn vào cửa không khí ra. 16.4 Bộ cảm biến áp suất Các dụng cụ đo áp suất thường được thấy ở thiết bị vận hành nhiều hơn là ở thiết bị thử nghiệm, nhưng khi cần thiết, có thể là cho các chất khí hoặc các chất lỏng. Các bộ cảm biến có phạm vi đo rộng. Bộ cám bi ế n áp suất được so sánh với dụng cụ chuẩn. 16.5 Á p k ế Khi các áp kế được sử dụng chứ không phải l à bộ cảm biến áp suất, chúng thư ờ ng được hiệu chuẩn bằng phép đo các kích thước liên quan, nhưng cũng có thể được so sánh với áp kế chuẩn. 16.6 Thi ế t bị tạo ra áp suất quy định Trong một số phương pháp thử, áp suất được quy định được tạo ra bởi thiết bị, ví dụ bằng cách sử dụng trọng lực. Các thiết bị như vậy đòi hỏi kiểm định bằng cách đo áp suất được sinh ra trực tiếp, bằng khuôn dẫn và bộ cảm biến áp suất chuẩn th í ch hợp với thiết bị cụ thể. Các thiết bị này có thể c ầ n ph ả i t á i kiểm định thường xuyên, ví dụ v ì các tác động ma sát. Trong một số trường hợp, có thể chấp nhận việc t í nh toán áp suất bằng cách đo các thông số liên quan của thiết bị. 16.7 Kh ối lượng riêng Phép đo khối lượng riêng thường bao gồm việc sử dụng một số dạng cân, hơn nữa trong một số trường hợp, việc sử dụng vật chứa có thể tích đã biết hoặc phép đo các k í ch thước. Do vậy, các dụng cụ cần hiệu chuẩn là cân, có thể còn là vật chứa và các dụng cụ đo kích thước. Các cân khối lượng riêng được thiết kế đặc biệt thường thấy đòi hỏi phải t í nh toán thêm đ ể kiểm tra các số đo hoặc quy trình liên quan đến việc so sánh các quả cân có khối lượng tương đối đã bi ế t. Các cột khối lượng riêng được hiệu chuẩn trong lúc sử dụng bằng các phao đo đối ch ứ ng tiêu chuẩn. 17 Phép đo quang 17.1 Bức xạ Phép đo bức xạ l à cần thiết cho các phương pháp thử nghiệm thời tiết được quy định cho phạm vi bư ớ c sóng mà tại đó bức xạ cần được đo. Bức xạ kế đã được hiệu chuẩn được sử dụng để đo bức xạ tại vị trí xác định tương quan với nguồn sáng. Các b ứ c xạ kế không chọn lọc quang phổ phải được hiệu chuẩn để c ó thể truy nguyên với chuẩn Bức xạ Thế giới và các bức xạ kế có bộ lọc bằng một trong các phương pháp được nêu trong CIE Publication No. 64. 17.2 Khúc xạ kế Khúc xạ kế Abbe hoặc phương pháp nhúng sử dụng k í nh hiển vi thường được dùng nhiều nhất, mặc dù các loại khúc xạ kế khác có thể được sử dụng. Khi sử dụng khúc xạ kế, thang đo của khúc xạ kế được hiệu chuẩn bằng cách sử dụng các chất lỏng đối chứng tiêu chuẩn có chỉ số khúc xạ đã biết và trong phương pháp k í nh hiển vi, các chất lỏng chuẩn được sử dụng trong suốt quá trình xác định theo tiêu chuẩn phương pháp th ử . 17.3 Dụng cụ đo màu Hiện tại kh ô ng có các tiêu chuẩn cho phép đo sự thay đ ổ i về màu của các sản phẩm cao su v à do vậy không có quy trình hiệu chuẩn được đưa ra. 18 Phép đo nhiệt độ Hầu như tất cả các phương pháp thử đều quy định nhiệt độ của môi trường mà trong đố thử nghiệm cần được thực hiện và các mẫu thử nghiệm cần được ổn định. Một loạt các dụng c ụ được sử dụng đo nhiệt độ. Chúng có th ể là lưu động hoặc được gắn vào thiết bị. Thuật ngữ nhiệt kế ở đây bao hàm tất cả các loại dụng cụ như vậy. Có hai tình huống tách biệt: A) nhiệt kế được hiệu chuẩn và B) môi trường được kiểm định. Quy trình A - Nhiệt kế được so sánh với dụng cụ chuẩn được kiểm soát chặt ch ẽ trong khoang kín. Quy trình B - Nhiệt kế được sử dụng để kiểm tra môi trường của phòng hoặc khoang k í n tại các điểm khác nhau bao trùm toàn bộ khối cần quan tâm. 19 Phân tích hóa chất và các mẫu chuẩn 19.1 Đ ồ thủy tinh Nhiều yêu cầu/đặc t í nh kỹ thuật chỉ yêu cầu đ ồ thủy tinh có c ấ p chuẩn được công nhận v à không c ầ n hiệu chuẩn. CHÚ THÍCH: Nếu c ầ n, việc hiệu chuẩn c ó thể được thực hiện bằng các quy trình được nêu trong ISO 4787. 19.2 Máy đo pH Một loạt các máy đo và các chất ch ỉ thị pH với các mức độ chính xác khác nhau được sử dụng ph ổ biến. Với hầu h ế t các mục đ í ch, có thể thực hiện việc hiệu chuẩn một cách th ỏ a đáng bằng việc sử dụng các dung dịch đệm, nhưng đối với các ứng dụng có độ ch í nh xác cao hơn, hiệu chuẩn bao gồm việc đưa vào các t í n hiệu từ nguồn millivolt ti ê u chuẩn. Máy đo được so sánh với các dung dịch đệm tiêu chuẩn hoặc với nguồn millivolt chuẩn. 19.3 Các mẫu chuẩn Nhiều phương pháp phân tích hóa học dựa trên các thuốc thử tiêu chuẩn và các mẫu chuẩn, nh ờ các thuốc thử đó việc hiệu chuẩn quy trình đo r ấ t hiệu quả. Tuy nhiên, việc xác nhận các mẫu chuẩn không thuộc phạm vi áp dụng của tiêu chuẩn này. 20 Phép đo độ ẩm tương đối Nhiều các phương pháp thử quy định độ ẩm tương đối của m ô i trường nơi thử nghiệm cần được thực hiện và các mẫu thử nghiệm c ầ n được ổ n định. Các d ụ ng cụ được sử dụng đo độ ẩm có thể là lưu động hoặc được lắp vào trong phòng thử nghiệm hoặc buồng thử nghiệm. Có hai tình huống tách biệt: A) dụng cụ đo được hiệu chuẩn và B) môi trường được kiểm định. CHÚ THÍCH: Mặc dù một số phương pháp thử quy định giới hạn dung sai là ± 2%, đ iề u này nói chung không đạt được với các dụng cụ và các ti ê u chuẩn hiệu chuẩn c ó hiệu lực. Quy trình A - Dụng cụ đo độ ẩm tương đối được so sánh với dụng cụ chuẩn hoặc môi trư ờ ng tiêu chuẩn trong khoang kín được kiểm soát chặt chẽ. Quy tr ì nh B - Dụng cụ đo độ ẩm tương đối được sử dụng để kiểm tra môi trường trong phòng hoặc trong khoang tại các đi ể m khác nhau bao g ồ m toàn bộ thể tích cần quan tâm. 21 Phép đo lực 21.1 Máy thử kéo, u ố n và n é n Các máy được sử dụng để đo các tính chất kéo, nén và uốn được hiệu chuẩn bằng cách kiểm định các thông số cơ bản. Tiêu chuẩn liên quan: ISO 5893. 21.2 Bộ cảm bi ế n lực Các bộ cảm biến l ực thường được tích hợp vào các máy thử "kéo" nhưng cũng có thể th ấ y ở các loại thiết bị khác. Chúng cố nhiều phạm vi và một số máy hoạt động theo cả hai chế độ kéo và nén. Bộ cảm biến được so sánh với thiết bị thử tiêu chuẩn. 21.3 Thi ế t bị tạo ra lực quy định Một số phương pháp thử quy định lực được tạo ra bởi dụng cụ, ví dụ bằng cách sử dụng trọng lực. Các dụng cụ như vậy c ầ n được kiểm định bằng cách đo lực sinh ra trực ti ế p nhờ thiết bị có bộ cảm biến lực đ ã được hiệu chuẩn, thích hợp với thiết bị cụ thể. Các thiết bị này c ầ n phải tái kiểm định thường xuy ê n, ví dụ vì các tác động ma sát. Trong một số trường hợp, có thể chấp nhận việc tính toán lực bằng cách đo các thông số thích hợp của thiết bị. 21.4 Mômen quay Việc đo mômen quay thường l à không cần thiết nhưng được sử dụng trong một số phương pháp nhiệt độ th ấ p và bám dính nhất định và một số thiết bị thử nghiệm đ ượ c lắp c ầ n si ế t lực. Khi mômen quay được tạo ra bởi quả cân và hệ thống ròng rọc, việc hiệu chuẩn thường được thực hiện bằng cách tính toán từ khối lượng của quả cân và các k í ch thước của hệ thống. Trong ISO 1432 (được gọi là thử nghiệm Gehman), quy trình đ ể hiệu chuẩn cáp xoắn được sử dụng được nêu trong tiêu chuẩn. Bộ cảm biến mômen quay được so sánh với dụng cụ chuẩn. Tiêu chuẩn liên quan: ISO 6789. 21.5 Năng lượng Năng lượng được quy định trong các thử nghiệm liên quan đến va đập. Năng lượng của dụng cụ va đập được kiểm định bằng cách tính toán t ừ các phép đo các thông số liên quan của thiết bị. Trong một số trường hợp, có thể cần phải hiệu chính ma sát. 21.6 Quán t í nh Nếu cần, quán tính một cấu kiện trong thiết bị có thể được kiểm định bằng cách t í nh toán từ các phép đo các thông số thích hợp của thiết bị. 22 Phép đo khối lượng 22.1 Cân Phép đo khối lượng là cần thiết trong nhiều phương pháp thử và với dải rộng về độ ch í nh xác được quy định. Tuy nhiên, phần lớn các phép đo được thực hiện bởi cân thí nghiệm đa n ă ng chính xác đến 1 mg. Cân được sử dụng để cân các quả cân chuẩn. Tiêu chuẩn liên quan: ISO 9368-1. 22.2 Quả cân Các quả cân với các hình dạng khác nhau được sử dụng trong nhiều phương pháp thử. Trong nhiều trường hợp, vật th ể mà khối lượng của nó c ầ n được kiểm định gồm c ả giá đỡ v à /hoặc được thực hiện với hơn một quả cân. Các quả cân có thể được hiệu chuẩn bằng so sánh với các quả cân chuẩn, nhưng với các mục đích thử nghiệm, quy trình thông thường l à cân bằng cân đã hiệu chuẩn. 23 Phép đo khác 23.1 Máy đ ế m thời gian, đồng h ồ , v.v... Các máy đếm thời gian, đồng hồ, v.v..., là c ầ n thiết trong r ấ t nhi ề u phương pháp thử và bao gồm d ả i r ấ t rộng về độ ch í nh xác và các khoảng thời gian. Nguyên tắc hiệu chuẩn là như nhau trong tất cả các trường hợp, nhưng có thể cần có các tiêu chuẩn hiệu chuẩn với nhiều mức khác nhau. Tuy nhiên, đối với phần lớn các mục đích, so sánh với điện thoại "đồng hồ nói'' là đủ. Máy đếm thời gian được so s ánh với tín hiệu thời gian chuẩn trong khoảng thời gian phù hợp với mục đích sử dụng của máy đếm thời gian. 23.2 Khoảng thời gian Các khoảng thời gian nói chung thường được quy định v à thường được đo bằng bộ đếm giờ, đ ồ ng hồ, v.v... Khi các khoảng th ờ i gian được thiết lập tự động, ch ú ng được kiểm định bằng cách dùng dụng cụ đếm giờ chuẩn. Trong một số trường hợp, dụng cụ đếm giờ thích hợp có thể là máy đếm tần số. 23.3 T ầ n s ố và các bộ đếm Nhi ề u phương pháp thử bao gồm c ả các tần số của các sự kiện (k ể c ả số vòng quay đã thực thi bởi bộ phận quay) hoặc đếm số lượng các s ự kiện như vậy. Cách tiếp cận chung đ ể hiệu chuẩn là đếm sự kiện trong khoảng thời gian đặt ra, nhưng việc đ ó được thực hiện c ụ th ể ra sao c ò n tùy thuộc vào từng trường hợp cụ thể. Đ ố i với các tần số th ấ p hơn, có thể đếm sự kiện thủ công, nhưng thiết bị thường được lắp bộ đếm cơ kh í hoặc bộ đếm điện. Các bộ đếm như vậy có thể được kiểm định bằng cách đưa tín hiệu phù hợp vào với tần số đã biết từ ngu ồ n cơ khí hoặc điện, mặc dù việc đó l à đủ đối với các thiết bị cơ khí để có thể kiểm tra một cách đơn gi ả n đối với vận hành ch í nh xác. 23.4 Tốc độ Tốc độ (vận tốc) được quy định trong mộ t loạt các thử nghiệm độ lớn và độ chính xác yêu cầu khác nhau đáng k ể . Việc kiểm định thường được thực hiện bằng cách tí nh toán từ các phép đo thời gian và khoảng cách, bằng các dụng cụ thích hợp với độ ch í nh xác cần thiết. Tốc độ kh ô ng kh í , v í dụ trong tủ sấy, thường được kiểm định bằng cách tính toán t ừ tốc độ dòng dung tích và các kích thước của t ủ sấy. 23.5 Đồng h ồ t ố c độ Thông thư ờ ng, tốc độ góc cố định được quy định cần kiểm định với đồng h ồ tốc độ chuẩn. Khi bao g ồ m cả các tốc độ biến thiên, đ ồ ng hồ tốc độ có thể được lắp vào thiết bị và do đó cần hiệu chuẩn. Đồng hồ tốc độ được so sánh với dụng cụ chuẩn. 23.6 Tốc độ g i a nhiệt hoặc làm nguội Tốc độ gia nhiệt và làm nguội được kiểm định bằng phép đo nhiệt độ dưới dạng hàm số của thời gian. Trong nhiều trường hợp, các phép đo được biểu diễn dưới dạng đ ồ thị thích hợp để biểu thị bi ế n thiên về tốc độ trong khoảng th ờ i gian cần quan tâm. 24 Kế hoạch hiệu chuẩn Đối với thiết bị thử nghiệm được quy định trong mỗi phương pháp thử tiêu chuẩn, kế hoạch hiệu chuẩn phải được soạn thảo với danh mục các thông số cần được kiểm định, các yêu cầu và tham chiếu đến tài liệu quy định quy trình kiểm định và tần số kiểm định. Phụ lục A (tham khảo) Chu kỳ hiệu chuẩn Với h ầ u h ế t các thiết bị, th ờ i gian ban đầu 1 năm l à đủ , nhưng trong các trường hợp có nghi ngờ, nên áp dụng thời gian ban đầu là 6 tháng. Đối với một số phép đo, các chu kỳ tối đa sau đây nói chung đã được chấp nhận: Quả cân: Loại F1 và th ấ p hơn 1 năm Loại E2 và cao hơn 2 năm Cân máy 1 năm + kiểm tra trước khi sử dụng Nhiệt kế: Thủy ngân trong thủy tinh 5 năm + kiểm tra hằng năm Điện trở platin 1 năm Thiết bị thử độ cứng 1 năm + kiểm tra trong khi sử dụng Dụng cụ đo độ ẩm 1 năm Thiết bị kéo 1 năm Thiết bị đo độ gi ã n 1 năm Bộ cảm biến m ô men quay 1 năm Thước thẳng bằng thép 5 năm + kiểm tra hằng năm Khối cứng 6 tháng Dụng cụ đo analog 1 năm Cầu đo điện 1 năm Dụng cụ hiện số 1 năm Chuẩn hiệu điện th ế 1 năm Điện thế kế 1 năm Thiết bị ghi 6 tháng Bộ phát t í n hiệu 1 năm Máy đo oát-giờ (công tơ điện) 3 tháng Máy đo gia t ố c 2 năm Micrometer, thước cặp và các đồng h ồ hiện số 2 năm Dụng cụ giới hạn cơ kh í (khe, phích cắm, vòng đệm, êcu, v.v...) 3 năm T ấ m phẳng bề mặt 3 năm Áp suất và các dụng cụ ch â n kh ô ng 1 năm Ngoài những hiệu chuẩn thường lệ, đối với một số thông số, nên thực hiện thư ờ ng xuyên hơn vi ệ c kiểm tra về t í nh năng hoặc cần quy định việc đó trong tiêu chuẩn ph ư ơng pháp thử liên quan. Đối với thiết bị lưu động được sử dụng ở ngoài phòng thí nghiệm, việc kiểm tra tính năng th í ch hợp được xác định và được thực hiện trước khi sử dụng và sau khi trở lại ph ò ng th í nghiệm. THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO [1 ] TCVN 8890 (ISO Gui d e 30), Thuật ngữ và định nghĩa sử dụng mẫu chuẩn [2] TCVN 7962 (ISO Gui d e 31), Mẫu chuẩn - Nội dung của giấy ch ứ ng nhận và ghi nh ã n [3] CIE Publication No. 64, Determination of the spectral responsivity of optical radiation detectors (Xác định độ nhạy quang phổ của các đầu dò bức xạ quang học) [4] ISO 463, Geometrical Product Speci f ications (GPS) - Dimensional measur i ng equipment - Design and metrological characteristics of mechanical dial gauges (Đặc t í nh hình học của sản phẩm (GPS) - Thiết bị đo kích thước - Thiết k ế và đặc tính đo lường của các đồng hồ hiện số cơ học) [5] ISO 1432, Rubber, vulcanized or thermoplastic - Determination of low-temperature stiffening (Gehman test) (Cao su lưu hóa hoặc nhiệt d ẻ o - X á c định sự đông cứng ở nhiệt độ th ấ p (thử nghiệm Gehman)) [6] ISO 3310-2, Test sieves - Technical requirements and testing - Part 2: Test sieves of pe rf orated metal plate (Sàng thử nghiệm - Yêu c ầ u kỹ thuật và thử nghiệm - Phần 2: Sàng thử nghiệm dạng t ấ m kim loại đục lỗ) [7] ISO 3611, Geometrical product speci f ications (GPS) - Dimensional measuring equipment: Micrometers for exte rn al measurements - Design and metrological characteristics (Đặc t í nh hình học của s ả n ph ẩ m (GPS) - Thiết bị đo k í ch thước: Micromet dùng cho các ph é p đo ngoài - Thiết kế và đặc t í nh đo lường) [8] ISO 4287, Geometrical Product Speci f ications (GPS) - Sur f ace texture: Pro f ile method - Terms, def i nitions and sur f ace texture parameters (Đặc tính hình học của sản phẩm (GPS) - Cấu trúc b ề mặt: Phương pháp biên dạng - Thuật ngữ, định nghĩa và các thông số c ấ u trúc bề mặt) [9] ISO 4291, Methods for the assessement of departure from roundness - Measurement of variations in radius (Phương pháp đánh giá độ lệch khỏi độ tròn - Phép đo sự thay đ ổ i về bán k í nh) [10] ISO 4787, Laboratory glassware - Volumetr i c instruments - Methods for testing of capacity and for use (Đồ thủy tinh phòng th í nghiệm - Dụng cụ đo thể tích - Phương ph á p thử d ung tích và sử dụng) [11] ISO 5893, Rubber and plastics test equipment - Tensile, f lexural and compression types (constant rate of traverse) - Speci f ication (Thiết bị thử nghiệm cao su và chất dẻo - Loại kéo, uốn và n é n (tốc độ dịch chuyển không đ ổ i) - Quy định kỹ thuật) [12] ISO 6789, Assembly tools for screws and nuts - Han d torque tools - Requirements and test methods for design con f ormance testing, quality con f ormance testing and recalibration procedure (Công cụ l ắ p ráp vít v à đai ốc - C ô ng cụ vặn bằng tay - Yêu cầu và phư ơ ng pháp thử đ ố i với thử nghiệm sự phù hợp về thiết kế, thử ngh iệ m sự phù hợp về chất lượng và quy trình tái hiệu chuẩn) [13 ] ISO 7066-2, Assessment of uncertainty in the calibration and use of flow measurement devices - Part 2: Non-linear calibration relationships (Đánh gi á độ không ổn định trong hiệu chuẩn và sử dụng các thiết bị đo lưu lượng - Ph ầ n 2: Tương quan hiệu chuẩn không tuyến t í nh) [ 14] ISO 7863, Height setting micrometers and riser blocks (Micromet điều ch ỉ nh độ cao và các khối nâng) [15] ISO 8512 (cả hai phần), Sur f ace plates (Tấm phẳng b ề mặt) [16] ISO 9344, Microscopes - Graticules for eyepieces (Kính hiển vi - Ô vạch cho thị kính) [17] ISO 9368-1, Measurement of liquid flow in closed conduits by the weighing method - Procedures for checking installations - Part 1: static w eighing systems (Đo lưu ch ấ t trong c á c đường ống k í n bằng phương pháp c â n - Quy trình kiểm tra lắp đặt - Ph ầ n 1: Hệ c â n tĩnh) [18] ISO 10360-2, Geometrical product speci f ications (GPS) - Acceptance and rever if ication tests for coordinate measuring machines (CMM) - Part 2: CMMs used for measuring linear dimensions (Đặc tính hình học của s ả n phẩm (GPS) - Thử nghiệm chấp nhận và tái kiểm định đối với các máy đo tọa độ (CMM) - Phần 2: C á c CMM được sử dụng đ ể đo c á c kích thước tuyến tính) [19] ISO 13385-1, Geometrical product speci f ications (GPS) - Dimensional measur i ng equipment - Part 1: Callipers; Design and metrological characteristics (Đặc t í nh hình học của s ả n ph ẩ m (GPS) - Thiết bị đo kích thước - Ph ầ n 1: Thước cặp; Đặc tính t hiết k ế và đo lường) [20] IEC 60051-1, Direct acting indicating analogue electrical measur i ng instruments and their accessories - Part 1: De f initions and general requirements common to all par t s (Dụng cụ đo điện analog hiển thị t á c động trực tiếp v à các phụ kiện của chúng - Phần 1: Định nghĩa và các yêu c ầ u chung đối với t ấ t cả các phần) [21 ] I EC 60051-9, Direct acting indicating analogue electrical measuring instruments and their accessories - Part 9: Recommended test methods (Dụng cụ đo điện analog hiển thị t á c động trực tiếp và các phụ kiện của ch ú ng - Phần 9: Phương pháp thử nên á p dụng) [22] IEC 61028, Electrical measuring instruments - X-Y recor d ers (Dụng cụ đo điện - Thiết bị ghi X-Y) [23] IEC 61143-1, Electrical measuring instruments - X-t recorders - Part 1: Def i nitions and requirements (Dụng cụ đo điện - Thiết bị ghi X- t - Phần 1: Định nghĩa và các yêu cầu) [24] IEC 61143-2, Electrical measuring instruments - X-t recorders - Part 2: Recommended additional test methods (Dụng cụ đo điện - Thiết bị ghi X-t - Phần 2: Phương pháp thử bổ sung nên áp dụng) [25] ISO/IEC Guide 98-1, Uncertainty of measurement - Part 1: Introduction to the exprassion of uncertainty in measurement (Hướng dẫn 98-1, Độ không đảm bảo đo - Phần 1: Giới thiệu về biểu thị độ không đảm bảo đo) [26] ISO/IEC Guide 98-3:2008, Uncertainty of measurement - Part 3: Guide to the e xpression of uncertainty in measurement (GUM: 1995) (Hướng dẫn 98-3:2008, Độ không đảm bảo đo - Phần 3: Hư ớ ng dẫn về biểu thị độ không đảm bảo đo (GUM: 1995)) MỤC LỤC Lời n ó i đầu 1 Phạm vi áp dụng 2 Tài liệu viện dẫn 3 Thuật ngữ và định nghĩa 4 Nguyên tắc hiệu chuẩn 5 Hệ thống hiệu chuẩn 6 Khả năng truy nguyên 7 Chu kỳ hiệu chuẩn 8 H ồ sơ 9 Hướng dẫn về thể hiện độ không đảm bảo đo 10 Ổn định 11 Cách tiến hành 12 Biểu th ị k ết quả 13 H ồ sơ hiệu chuẩn 14 Phép đo điện 14.1 Dòng điện 14.2 Hiệu điện th ế 14.3 Tần số và băng tần 14.4 Điện tr ở 14.5 C ô ng su ấ t 14.6 Thi ế t b ị vẽ biểu đồ 15 Phép đo kích thước 15.1 Dụng cụ đo độ dài 15.2 Kích thước tuyến t í nh 15.3 Bi ê n dạng 15.4 Độ giãn, độ nén v à độ uốn 15.5 Hoàn thiện b ề mặt, độ nhám và độ phẳng 15.6 Rây, cỡ mesh và c ỡ lỗ 15.7 Diện t í ch 15.8 Th ể tích 15.9 Góc 15.10 Thăng bằng 15.11 Tâm va đập 16 Ch ấ t lỏng: các phép đo lưu lượng, áp suất, độ nhớt và khối lượng riêng 16.1 Thiết bị đo lưu lượng 16.2 Thi ế t bị tạo ra tốc độ dòng xác định 16.3 Tốc độ trao đổi không khí 16.4 Bộ cảm biến áp suất 16.5 Á p kế 16.6 Thiết bị tạo ra áp suất quy định 16.7 Khối lượng riêng 17 Phép đo quang 17.1 Bức x ạ 17.2 Khúc xạ kế 17.3 Dụng cụ đo màu 18 Phép đo nhiệt độ 19 Phân tích hóa học và các mẫu chuẩn 19.1 Đồ thủy tinh 19.2 Máy đo pH 19.3 Các mẫu chuẩn 20 Phép đo độ ẩm tương đối 21 Phép đo lực 21.1 Máy thử kéo, uốn và nén 21.2 Bộ cảm biến lực 21.3 Thiết bị tạo ra lực quy định 21.4 Mômen quay 21.5 Năng lượng 21.6 Quán t í nh 22 Phép đo khối lượng 22.1 C â n 22.2 Quả cân 23 Phép đo khác 23.1 Máy đếm thời gian, đồng hồ, v.v 23.2 Khoảng thời gian 23.3 Tần số và các bộ đếm 23.4 Tốc độ 23.5 Đồng hồ tốc độ 23.6 T ốc độ gia nhiệt hoặc làm nguội 24 Kế hoạch hiệu chuẩn Phụ lục A (tham khảo) Chu kỳ hiệu chuẩn Thư mục tài liệu tham khảo