TCVN7203:2009

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7203:2009 (GS1 General Specification) về Mã số mã vạch vật phẩm - Yêu cầu kiểm tra xác nhận chất lượng mã vạch TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 7203 : 2009 MÃ SỐ MÃ VẠCH VẬT PHẨM - YÊU CẦU KIỂM TRA XÁC NHẬN CHẤT LƯỢNG MÃ VẠCH Article number and bar code - Bar code quality veri f ying requirements L ờ i nói đ ầ u TCVN 7203 : 2009 thay th ế TCVN 7203 : 2002. TCVN 7203 : 2009 hoàn toàn phù hợp với Quy định kỹ thuật chung của tổ chức mã số mã vạch quốc tế (GS1 General Spec if ication). TCVN 7203 : 2009 do Tiểu Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/JTC1/SC31 "Thu thập dữ liệu tự động" biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lư ờ ng Chất lượng đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. MÃ SỐ MÃ VẠCH VẬT PHẨM - YÊU CẦU KIỂM TRA XÁC NHẬN CHẤT LƯỢNG MÃ VẠCH Article number and bar code - Bar code quality veri f ying requirements 1. Phạm vi áp dụng 1.1. Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu kỹ thuật của GS1 chưa được nêu trong TCVN 7626 : 2008 (ISO/IEC 15416 : 2000) về các thông số được sử dụng đ ể kiểm tra xác nhận chất lượng các loại m ã vạch một chiều. 1.2. Tiêu chuẩn này được áp dụng cùng TCVN 7626 : 2008 (ISO/IEC 15416 : 2000). 2. Tài liệu viện dẫn Các tài liệu viện d ẫn sau là rất cần thiết cho việc áp dụng tiêu chuẩn. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố thì áp dụng bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố th ì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi. TCVN 6512: 2007, M ã số mã vạch vật phẩm - Mã số đơn vị thương mại - Yêu c ầ u kỹ thuật. TCVN 7200: 2007, M ã số m ã vạch vật phẩm - Mã côngtenơ vận chuyển theo xê-ri (SSCC) - Quy định kỹ thuật. TCVN 7626: 2008 (ISO/IEC 15416: 2000), Công ng hệ thông tin - Kỹ thuật phân định và thu thập dữ liệu tự động - Y ê u cầu k ỹ thuật đối với kiểm tra chất lượng in m ã vạch - Mã vạch một chiều. TCVN 7825: 2007 (ISO/IEC 15420: 2000), Công ng hệ thông tin - Kỹ thuật phân định và thu thập dữ liệu tự động - Yê u cầu kỹ thuật m ã vạch - EAN/UPC. 3. Thuật ngữ, định nghĩa và các từ viết tắt 3.1. Thuật ngữ và định nghĩa Tiêu chuẩn này sử dụng các thuật ngữ và định nghĩa sau: 3.1.1 . M ã vạch (bar code) Một dãy các vạch và khoảng trống song song, xen kẽ, được sắp xếp theo một quy tắc mã hóa nhất định đ ể thể hiện m ã số (hoặc các dữ liệu gồm cả chữ và số) dưới dạng máy quét (scanner) có thể đọc được. 3.1.2 . Phim chủ (film master) Bản thiết kế m ã vạch được th ể hiện ở dạng phim, được dùng cùng ch ế bản in để in m ã vạch trên nh ã n hoặc trên bao bì vật phẩm. 3.1.3 . Vùng trống (quiet zone) Các vùng đ ể trắng ở bên trái và bên phải mã vạch. 3.1.4 . Kích thư ớc X (X dimension) Chiều rộng của yếu tố hẹp hay chiều rộng của một mô-đun đơn được quy định trong m ã vạch. CH Ú THÍCH Phạm vi của k íc h thước X được quy định b ở i quy định kỹ thuật ứng dụng, liên quan đến tính sẵn có của thiết bị sản xuất, đọc m ã vạch và phù hợp với yêu cầu chung của ứng dụng. Kích thước X là hằng số đối với toàn bộ m ã vạch đ ã cho. 3.1.5 . Mã số thương phẩm toàn cầu (GTIN - global trade item number) Mã số vật phẩm (sản phẩm, hàng hóa) được cấu tạo từ mã doanh nghiệp, bao gồm các loại mã số GTIN-13, GTIN-14, GTIN-8 và GT I N-12. 3.1.6 . Đầu mã GS1 (GS1 pre f ix) Số có 2 hoặc nhiều chữ số do GS1 quốc tế quản lý, quy định dạng và ý nghĩa của một chuỗi yếu tố cụ thể nào đ ó . 3.1.7 . M ã doanh nghiệp GS1 (GS1 company pre f ix) Dãy số gồm mã quốc gia GS1 v à số phân định doanh nghiệp (gồm từ bốn đến bảy số tiếp theo), do tổ chức GS1 quốc gia quản tr ị và c ấ p cho các công ty/ tổ chức có nhu cầu sử dụng m ã số m ã vạch. 3.2. Các từ vi ế t tắt UCC: Uniform Code Council (Hội đồng m ã thống nhất của Mỹ, nay đổi t ê n thành GS1 Mỹ); UPC: Uniform Product Code (M ã sản phẩm thống nhất). 4. Yêu cầu kiểm tra xác nhận chất lượng mã vạch 4.1. Tổng quan về vi ệ c kiểm tra xác nhận chất lượng mã vạch 4.1.1. Để kiểm tra xác nhận chất lượng mã vạch, sản phẩm phải đầy đủ và hoàn hảo ở “dạng đóng gói cuối” cùng với các nhãn rời hay dạng bao gói chưa dựng hình. 4.1.2. Mã vạch phải được kiểm tra bằng việc sử dụng máy kiểm tra phù hợp tiêu chuẩn ISO, do các nhân viên đ ã được đào tạo tiến hành. Các kết quả phải được ghi vào báo cáo kiểm tra xác nhận mã vạch. Khuyến nghị thực hiện bằng cách kết nối tự động máy kiểm tra với một cơ sở dữ liệu tạo thuận l ợ i cho việc điền tự động dữ liệu theo yêu cầu. 4.1.3. Khi nhiều thông số về chất lượng m ã vạch không đạt thì phải dừng việc kiểm tra và thông báo cho người nộp mẫu về việc mã vạch không đạt chất lượng và chỉ dẫn tài liệu về hướng dẫn in m ã vạch đạt chất lượng. 4.2. Các thông số xác định chất lượng mã vạch 4.2.1. Kích thước mã vạch 4.2.1.1. Chiều cao của mã vạch Chiều cao của m ã vạch phải giữ tỷ l ệ với kích thước X của nó. Đối với các vật phẩm chỉ để quét tại đi ể m bán l ẻ , chiều cao của mã vạch tối thiểu theo yêu cầu được xác định tỷ lệ với k í ch thước X. Đối với mục đích phân phối nói chung, chiều cao tối thiểu của mã vạch là 32 mm (1,25 in.) không phụ thuộc vào k í ch thước X được dùng. CHÚ THÍCH 1 Dung sai - 3 mm (0,1 in.) áp dụng cho mọi chiều cao được khuyến nghị. Bất cứ việc giảm chiều cao nào cũng sẽ ảnh hưởng đến khả năng quét đẳng hướng của m ã vạch. CHÚ TH Í CH 2 Chiều cao của m ã vạch có thể được cắt bớt (tối đa 1/3 chi ề u cao chuẩn) khi bao gói là quá nhỏ về mặt tự nhi ê n đ ể có th ể gắn một m ã vạch có kích thước đ ầ y đủ. 4.2.1.2. Chiều rộng của m ã vạch Thông số này chỉ áp dụng cho m ã vạch GS1-128 và mã vạch m ở rộng dữ liệu GS1 (tất cả các loại mã vạch khác sử dụng kí ch thước X để quy định chiều rộng mã vạch tổng quát lớn nhất). Khuyến ngh ị sử dụng k í ch thước X nh ỏ hơn để đạt được một chiều rộng mã vạch tổng quát nh ỏ h ơ n. Khuyến nghị giảm lượng dữ liệu được mã hóa hoặc có thể mã hóa dữ liệu vào hai mã vạch riêng biệt. 4.2.2. Vùng tr ố ng Cần tuân thủ chiều rộng của vùng trống như đã được quy định trong TCVN 7626: 2008 (ISO/IEC 15416: 2000). Để đạt th ô ng số về vùng trống, cần tuân thủ các quy đ ị nh sau: - Sử dụng một thiết b ị hữu dụng để giúp duy tr ì vùng trống bằng cách in cả ký tự nhỏ hơn (<) và/="" hoặc="" lớn="" hơn="" (="">) trong phần thông tin đ ể người đọc, với đỉnh của ký tự này thẳng hàng với đường biên của vùng trống hay thẳng hàng với v ị trí của các k í tự đầu tiên và/ hoặc cuối c ù ng trong phần thông tin đ ể người đọc như là các số chỉ bắt đầu và kết thúc tương ứng của vùng trống. H ì nh 1 minh họa một mã vạch EAN-8 có in cả ký tự “ ” và “ > ” trong phần thông tin người có th ể đọc. Hình 1 - Mã vạch EAN-8 có in cả k ý tự “<” và="" “="">” trong phần thông tin đ ể người đọc - Khuyến nghị làm tăng vùng trống lên một chút so với kích thước tối thiểu theo yêu cầu để đảm b ả o m ã vạch in ra là đạt; - Không được đặt phần lời hay các dấu hiệu in ấn khác vào trong vùng trống; - Các vạch viền trợ giúp việc đảm bảo các vùng trống là phù hợp với quy định kỹ thuật. 4.2.3. Phần thông tin để ng ười đọc Thông số này được sử dụng để kiểm tra xem mã số được chỉ ra ở dạng người có th ể đọc được là giống với dữ liệu số được mã hóa thành mã vạch. Nếu phần thông tin đ ể người đọc không khớp với phần dữ liệu đã mã hóa, hoặc không có phần thông tin để người đọc, khi đó mã vạch là không đạt. Để đạt thông số về phần thông tin đ ể người đọc, cần tuân thủ các quy định sau: - Đặt số phân định ứng dụng trong dấu ngoặc đơn; - Mã số phải được m ã h ó a bằng loại mã vạch phù hợp; VÍ D Ụ M ã số GTIN-13 cần được mã hóa bằng m ã vạch EAN-13, GTIN-12 bằng m ã vạch UPC-A, GTIN-14 b ằ ng m ã vạch ITF14.v.v. - Không in các chữ số người đọc được đứng ở vị tr í đầu tiên và cuối cùng trong m ã vạch xâm phạm vào vùng trống; - Đảm bảo k í tự đầu tiên thẳng hàng với các kí tự còn lại đ ể chúng không xâm phạm vào vùng trống. 4.2.4. Màu sắc th ể hiện mã vạch và nền Hoạt động của máy quét phụ thuộc vào sự nhận dạng độ tương phản giữa các vùng tối và sáng của mã vạch. Sự nhận dạng này có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều y ế u tố, đặc biệt là yếu tố màu sắc. Tốt nhất là in m ã vạch bằng màu đen trên nền trắng. Bất cứ sự kết hợp nào khác về màu sắc của vạch và nền, phải tuân th ủ quy định về màu sắc theo hệ màu chuẩn CMYK và theo cách phối hợp màu như nêu dưới đây: Các phối hợp màu được chấp nhận: Các phối hợp m à u không được chấp nhận: + Vạch xanh lá cây trên nền trắng; + Vạch vàng trên nền trắng; + Vạch đen trên nền vàng; + Vạch đỏ trên nền trắng; + Vạch xanh lá cây trên nền vàng; + Vạch đen trên nền xanh lá cây; + Vạch nâu thẫm trên nền trắng; + Vạch đen trên nền xanh da trời; + Vạch xanh da trời trên nền vàng; + Vạch da cam trên nền trắng; + Vạch nâu thẫm trên nền vàng; + Vạch nâu nhạt trên nền trắng; + Vạch xanh l á cây tr ên nền da cam; + Vạch đen trên nền nâu thẫm; + Vạch đen trên nền đ ỏ ; + Vạch đ ỏ trên nền xanh lá cây; + Vạch xanh lá cây trên n ề n đỏ; + Vạch đỏ trên nền xanh da trời; + Vạch nâu thẫm trên nền da cam; + Vạch da cam trên nền vàng; + Vạch n â u thẫm trên nền đỏ. + Vạch xanh da trời trên nền xanh lá cây; + Vạch đ ỏ trên nền nâu nhạt; + Vạch đen trên nền vàng; + Vạch đỏ trên nền vàng. Hướng dẫn phối hợp màu khi in mã vạch được nêu trong Phụ lục A. 4.2.5. Vị trí đặt m ã vạch Việc đặt mã vạch lên s ả n phẩm chỉ có thể được đánh giá khi sản phẩm ở dạng đóng gói cuối của nó. Vị trí của mã vạch phải luôn được kiểm tra để phù hợp với quy định của GS1. Vị tr í đặt mã vạch phải đảm bảo việc quét m ã vạch không bị ảnh hưởng, đảm bảo mã vạch không bị che khuất hay b ị phá h ủy b ở i đặc t í nh tự nhiên của việc bao g ó i. Đ ể đạt thông số về vị tr í đặt mã vạch, cần tuân thủ các quy định sau: - Khi vị tr í hiện tại được ch ấ p nhận và điều kiện in cho phép, khuyến nghị dùng kiểu m ã vạch định hư ớ ng song song với mặt ph ẳ ng đáy của sản phẩm h ì nh trụ với việc bố tr í các k í tự người đọc được từ trên xuống; - Đảm bảo nhãn được áp vào bề mặt phẳng và không b ị nhàu hay b ị nối; - Đảm bảo mã vạch không b ị che khu ấ t bởi bao gói bên ngoài; - Khuyến nghị đặt mã vạch trên bề mặt phẳng tương đối không có n ế p nhăn hay nếp gấp; - Lưu ý khi sử dụng bao gói ngẫu nhiên, việc đặt m ã vạch lặp lại không được cách nhau quá 150 mm (6 in.) để tránh làm tăng khả năng có thể xảy ra việc đọc hai lầ n cùng một mã vạch; - Đảm bảo khoảng cách giữa mã vạch và đường biên của s ả n ph ẩ m đủ để tránh sự phá h ủy có th ể xảy ra trong khi bốc gi ỡ ; - Nếu vật phẩm nhằm để quét trong môi trường phân phối nói chung (quét tự động), đường biên thấp hơn của mã vạch phải cách phần đế 32 mm (1,25 in.) và không bộ phận nào của m ã vạch (kể c ả vùng trống và vạch bao) gần các đường biên quá 19 mm (0,75 in.). 4.2.6. Tính chất hợp lệ của m ã doanh nghiệp GS1 Các tổ chức khi muốn sử dụng m ã số mã vạch GS1 cần đăng ký với tổ chức GS1 quốc gia để có được mã doanh nghiệp GS1 hợp lệ. Đ ể đạt thông số về tính chất hợp lệ của mã doanh nghiệp GS1, cần tuân th ủ các quy định sau: - Các m ã số cho sách và xuất bản ph ẩ m nhiều kỳ được in bên trên mã vạch; - Đảm bảo phần thông tin để người đọc là rõ ràng, dễ thấy và dễ đọc; - Đảm bảo sử dụng đúng số giao vận dành cho m ã GTIN-14. Lưu ý việc sử dụng số giao vận b ằ ng ch í n (9) được dành cho các vật phẩm có số đo thay đ ổ i (xem TCVN 6512: 2007); - Số m ở rộng, c ó giá trị từ 0 đến 9 và không có nghĩa, được sử dụng đ ể làm tăng dung lượng của mã côngtenơ vận chuyển theo xê-ri SSCC (xem TCVN 7200: 2007); - Đ ả m bảo sử dụng các đầu mã GS1 hiện hành phù hợp với quy định của GS1 như được nêu trong Bảng 1. Mục đích chính của đầu m ã GS1 là cho phép tập trung quản lý các mã số phân định thuộc hệ thống GS1. Bảng 1 - Ý nghĩa của các đầu mã GS1 hiện hành Đầu mã GS1 Ý nghĩa 000-019 Đầu m ã GS1 (được sử dụng để cấu tạo nên mã doanh nghiệp U.P.C) 02 Số phân định thương phẩm có số đo thay đổi của GS1 dành cho phân phối hạn chế 030 - 039 Đầu m ã GS1 04 M ã số lưu thông có hạn chế theo GS1 trong phạm vi một công ty 05 Phân định phiếu theo GS1 Mỹ 060 - 099 Đầu mã GS1 (được sử dụng đ ể cấu tạo nên mã doanh nghiệp U.P.C) 100 - 139 Cấu trúc dữ liệu GS1 140 - 199 Dự trữ 20 - 29 M ã số lưu thông có hạn chế theo GS1 trong phạm vi một khu vực địa lý 300 - 969 M ã quốc gia GS1 970 - 976 Dự trữ 977 Đánh số tiêu chuẩn ISSN (xuất b ả n phẩm nhiều kỳ) 978 - 979 Đánh số tiêu chu ẩ n ISBN (sách) 980 Phân định theo GS1 biên lai tiền trả lại/ refund receipts 981 - 984 Phân định theo GS1 phiếu ti ề n tệ chung 985 - 989 Dự trữ đ ể phân định theo GS1 trong tương lai dành cho phiếu 99 Phân định theo GS1 dành cho phiếu 4.2.7 . Khuyết tật Khuyết tật, theo đặc tính t ự nhiên của chúng, khác nhau từ mã vạch này đến m ã vạch tiếp theo. Nếu tính chất đồng dạng của hệ số phản xạ thông qua mỗi yếu tố riêng biệt của m ã vạch khác nhau một cách đáng kể thì khi đó đã có một vài khuyết tật trong bản thân mã vạch. Công thức đ ể tính thông số này là: Khuyết tật = Độ không đồng đều của hệ số ph ả n xạ quét của phần tử (ERN) / SC Thông số này được phân cấp theo ISO như nêu trong Bảng 2 (xem TCVN 7626:2008 (ISO/IEC 15416:2000). Bảng 2 - Phân cấp thông số “Khuyết tật” theo TCVN 7626 : 2008 (ISO/IEC 15416 : 2000) Khuyết tật Cấp theo ISO £ 0,15 4 £ 0,20 3 £ 0,25 2 £ 0,30 1 > 0,30 0 Đ ể đạt thông số về khuyết tật, c ầ n tuân thủ các quy định sau: - Đ ả m bảo các vạch không b ị tách ra và không bị bóng; - Đảm bảo độ đồng đều tốt cho mực phun; - Đ ả m b ả o không có các đốm sáng trong phần mầu của nền; - Đảm bảo sự phù hợp của các vùng trống; - Tránh các bề mặt không nhẵn; - Tránh sai lỗi trong phần ảnh. 4.2.8. Thực hiện kiểm tra m ã vạch bằng mắt th ư ờng Cần thực hiện các phép ki ể m tra bổ sung có thể được yêu cầu. Đặc biệt là các bước kiểm tra bổ sung này bao gồm cả việc kiểm tra bằng mắt thường về: - Chiều rộng của mã vạch; - Vị trí của mã vạch; - Số mã vạch; - Sự thể hiện và c ỡ của phần thông tin đ ể người đọc. 5. Đánh giá xác nhận chất lượng mã vạch 5.1. Tỷ lệ đọc được ngay lần quét đầu tiên thường được sử dụng để xác định chất lượng m ã vạch. T ỷ lệ này được thể hiện bằng phần trăm số mẫu đọc được ngay từ lần quét đầu tiên so với tổng số mẫu được kiểm tra và được tính theo công thức: X = % m/M trong đó: m là số mẫu đọc được ngay từ lần quét đầu; M là t ổ ng số mẫu được quét. 5.2. Chất lượng mã vạch được coi là đạt khi t ỷ lệ đọc được ngay từ lần quét đầu tiên là: X ³ 95 % Phụ lục A (tham khảo) Hướng dẫn phối hợp màu khi in mã vạch Một số màu phối hợp có thể quét được Một số màu phối hợp không thể quét được Phụ lục B (tham khảo) Phim chuẩn kiểm tra kích thước mã vạch EAN/UPC Những cỡ chuẩn trợ giúp việc xác định nhanh khoảng trống đối với mã vạch EAN-13 Những cỡ chuẩn trợ giúp việc xác định nhanh khoảng trống đối với mã vạch EAN-8 Những vùng phía ngoài đường đứt quãng chỉ ra lề quy định đối với mã vạch ở tỷ lệ phóng đại đặc trưng. CHÚ TH Í CH Mọi kích thước đều căn cứ vào các đường lề phía trong. THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] Operational Guidance GS1 Bar Code Veri f ication (Hướng dẫn hoạt động kiểm tra xác nhận mã vạch GS1); [2] GS1 General Speci f ication (Quy định kỹ thuật chung của GS1) của tổ chức GS1 quốc tế.