1414/QĐ-BYT

Quyết định 1414/QĐ-BYT năm 2016 hướng dẫn bảo đảm an toàn truyền máu phòng chống lây nhiễm vi rút Zika do Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành BỘ Y TẾ ------- CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc --------------- Số: 1414 /QĐ-BYT Hà Nội, ngày 15 tháng 0 4 năm 2016 QUYẾT ĐỊNH VỀ VIỆC BAN HÀNH HƯỚNG DẪN BẢO ĐẢM AN TOÀN TRUYỀN MÁU PHÒNG CHỐNG LÂY NHIỄM VI RÚT ZIKA BỘ TRƯỞNG BỘ Y TẾ Căn cứ Nghị định số 63/2012/NĐ-CP ngày 31 tháng 8 năm 2012 của Chính ph ủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức Bộ Y tế; Xét biên bản họp ngày 5/4/2016 của Hội đồng chuyên môn xây dựng Hướng d ẫ n bảo đ ả m an toàn truy ề n máu phòng chống lây nhiễm vi rút Zika; Theo đề nghị của Cục trưởng Cục Q u ả n lý Khám, ch ữ a bệnh - Bộ Y tế, QUYẾT ĐỊNH: Điều 1. Ban hành kèm theo Quyết định này Hướng d ẫ n bảo đ ả m an toàn truy ề n máu phòng ch ố ng lây nhiễm vi rút Zika và các phụ lục kèm theo. Điều 2. Hướng d ẫ n bảo đ ả m an toàn truyền máu phòng chống lây nhiễm vi rút Zika được áp dụng tại các cơ sở y t ế ti ế p nhận hi ế n máu, xét nghiệm sàng lọc máu, Điều ch ế , cung cấp máu và các cơ s ở y t ế nhà nước và tư nhân khám bệnh, ch ữ a bệnh có thực hiện truyền máu trong cả nước. Điều 3. Quyết định này có hiệu lực kể từ ngày ký, ban hành. Điều 4. Các ông, bà: Chánh Văn phòng Bộ; Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh; Chánh Thanh tra Bộ; các Vụ trư ở ng, Cục trưởng của Bộ Y tế; Giám đốc các bệnh viện, viện có giường bệnh trực thuộc Bộ Y t ế ; Giám đốc Sở Y t ế các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; Thủ trư ở ng y t ế các Bộ, ngành; Thủ tr ư ởng các đơn vị có liên quan chịu trách nhiệm thi hành Quyết định này./. Nơi nhận: - Như Điều 4; - B ộ trưởng (để báo cáo); - Các Thứ t rưởng (đ ể biết); - Website Bộ Y tế, website Cục QLKCB; - Lưu: VT, KCB. KT. BỘ TRƯỞNG THỨ TRƯỞNG Nguyễn Thị Xuyên HƯỚNG DẪN BẢO ĐẢM AN TOÀN TRUYỀN MÁU PHÒNG CHỐNG LÂY NHIỄM VI RÚT ZIKA ( Ban hành kèm theo quyết định số : 1414 /QĐ-BYT ngày 15 tháng 0 4 năm 2016 của Bộ trư ở ng Y tế ) I. Vài nét về nguy cơ mắc bệnh do vi rút Zika và lây truyền qua đ ườ ng truyền máu Vi rút Zika thuộc họ Flavivirus, do mu ỗ i Aedes truyền cho người - là loại mu ỗ i gây dịch S ố t xuất huyết Dengue. Ngoài đường lây truyền do mu ỗ i, vi rút Zika có thể truyền qua đường máu, quan hệ tình dục không an toàn. Thời kỳ ủ bệnh có thể kéo dài từ vài ngày đến 2 tuần. Chỉ Khoản g 20% người nhi ễ m vi rút Zika có bi ể u hiện triệu chứng lâm sàng như sốt nhẹ, ban dát s ẩ n trên da, đau đ ầ u, đau mỏi cơ khớp, viêm kết mạc mắt. Có th ể phát hiện vi rút b ằ ng xét nghiệm RNA trong máu, nước ti ể u, nước bọt và tinh dịch. Hiện T ổ chức Y tế Thế giới (WHO) nghi ngờ về mối liên quan gi ữ a nhi ễ m virus Zika và hội chứng não nhỏ ở trẻ sinh từ các bà mẹ nhiễm vi rút Zika trong thời gian 3 tháng đầu của thai kỳ. II. Phòng chống lây truyền vi rút Zika trong các hoạt động truyền máu Đ ể ch ủ động phòng ch ố ng nguy cơ lây truyền vi rút Zika qua đường truy ề n máu theo khuy ế n cáo của WHO, Bộ Y tế yêu cầu các đơn vị y tế tuân thủ Thông tư s ố 26/2013/TT-BYT ban hành ngày 16/9/2013 của Bộ trư ở ng Bộ Y tế Hướng d ẫ n hoạt động truyền máu, và các văn bản hiện hành liên quan đến phòng ch ố ng vi rút Zika. Căn cứ vào tình hình dịch tễ và Điều kiện của mỗi địa phương, các cơ sở y t ế có liên quan đ ế n hoạt động cung cấp, sử dụng máu lâm sàng cần kh ẩ n trương Điều chỉnh hoạt động của đơn vị mình và xem xét nghiêm túc việc tri ể n khai một s ố biện pháp như sau: 1. Phòng ngừa lây truyền vi rút Zika trong hiến máu: a. T rì ho ã n hiến máu tạm th ờ i tối thiểu 28 ngày đối với những ng ư ời: - Đã đ ư ợc ch ẩ n đoán khẳng định nhiễm vi rút Zika. - Tất cả nh ữ ng người ở trong vùng dịch (trong phạm vi thôn ấp/phường) và trong 28 ngày kể từ ngày thông báo hết dịch. - Có xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu, triệu chứng lâm sàng sốt nhẹ, ban dát s ẩ n trên da, đau đầu, đau mỏi cơ khớp, viêm kết mạc m ắ t; các triệu ch ứ ng nghi ngờ Sốt xuất hu y ết Dengue với xét nghiệm Dengue âm tính. - Có quan hệ tình dục không an toàn với người có ch ẩ n đoán nhi ễ m vi rút Zika và/hoặc với người có xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu lâm sàng có liên quan. b. Tất cả nh ữ ng người đã hiến máu, cần được h ư ớ ng d ẫ n cách để thông báo nhanh chóng, kịp th ờ i cho các cơ sở tiếp nhận hiến máu về những dấu hiệu, triệu chứng lâm sàng có liên quan đến nhiễm vi rút Zika m ớ i xuất hiện ở ng ườ i đã hiến máu trong vòng 14 ngày sau khi hiến máu. 2. Phòng ngừa lây truyền vi rút Zika trong lưu trữ máu và chế ph ẩ m máu: a. Đ ố i với nh ữ ng đơn vị máu ti ế p nhận ở vùng g ầ n vùng có dịch, hoặc nghi ngờ có dịch thì chỉ được sử dụng sau khi đã lưu trữ từ 14 ngày trở lên. b. Các đơn vị máu, thành phần máu l ấ y từ nh ữ ng người được quy định ở Mục 1.b thì không được cấp phát để truyền máu. 3. Phòng ngừa lây nhiễm vi rút Zika đối với ng ười nhận máu: a. Đ ố i tượng áp dụng: Là nh ữ ng bệnh nhân cần truyền máu, đặc biệt là phụ nữ đang có thai trong 3 tháng đầu của thai kỳ. b. Nếu cần truyền máu thì nên sử dụng: - Máu và chế phẩm máu lấy từ vùng hoàn toàn không có dịch, hoặc nếu là từ vùng nghi ngờ, như quy định ở Mục 2.a thì chỉ dùng sau l ưu tr ữ trên 14 ngày. - Hoặc máu và chế phẩm máu đã được bất hoạt vi rút (b ằ ng cách chiếu xạ túi máu b ằ ng tia UV , giúp phá hủy đ ồ ng thời các loại vi rút có vỏ, vi rút không có vỏ, vi khuẩn, vi sinh vật, bất hoạt bạch cầu,...). - Hoặc máu và chế phẩm máu đ ã được xét nghiệm sàng lọc vi rút Zika. c. Đối với những đ ố i tượng ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo mà cần phải truy ề n máu cấp cứu vì tính mạng bị đe dọa: - N ế u có các loại máu và ch ế phẩm máu đạt tiêu chuẩn thì sử dụng cho bệnh nhân như Mục 3.b. - Hoặc lấy máu từ những người có tình trạng sức khỏe bình thường thuộc lực lượng hi ế n máu dự bị của ngân hàng máu sống ở địa phương. Sau khi truyền máu cho bệnh nhân c ầ n tiếp tục theo dõi các triệu chứng lâm sàng của t ì nh trạng nhi ễ m vi rút Zika ở cả người hiến máu và người sử dụng máu và nếu phát hiện nhi ễ m vi rút Zika thì nên khám chuyên khoa. d. Đối với các chế phẩm máu có thời gian sử dụng ngắn (khối tiểu cầu, yếu tố VIII) thì chỉ được lấy từ những người hiến máu ở vùn g hoàn toàn không có dịch và phải không thuộc các đối tượng ở Mục 1 .a, nếu có thể thì sử dụng thêm biện pháp b ấ t hoạt vi rút. PHỤ LỤC 1 NỘI DUNG BỔ SUNG BẢNG HỎI TÌNH TRẠNG SỨC KHỎE NGƯỜI HIẾN MÁU (Ban hành kèm theo Quyết định s ố 1414 /QĐ-B YT ngày 15 tháng 4 năm 2016 của Bộ trưởng Bộ Y tế) I. Thực hiện đăng ký ng ườ i hiến máu có sử d ụng “Bảng hỏi sức khỏe người hiến máu” Khi khám tuyển người hiến máu, cần sử dụng “Bảng hỏi sức khỏe người hiến máu” theo quy định tại Phụ lục 2, Thông tư 26/2013/TT-BYT của Bộ trưởn g Bộ Y t ế ban hành ngày 16/9/2013. II. Các câu hỏi, thông tin cần bổ sung có liên quan đến nguy cơ lây nhi ễ m vi rút Zika: STT Câu bảng hỏi sức khỏe ng ườ i hiến má u ( bổ sung ) Tr ả lời Ghi chú Có Không 1 Ở khu vực không có dịch vi rút Zika trong vòng 28 ngày gần nhất, có: 1.1 Du lịch, công tác, học tập ở khu vực có dịch vi rút Z i ka □ □ 1.2 Có 1 trong những dấu hiệu, triệu chứng lâm sàng sốt nhẹ, ban dát s ẩ n trên da, đau đầu, đau mỏi cơ khớp, viêm kết mạc mắt. □ □ 1.3 Có quan hệ tình dục không an toàn với người đã đi đ ế n vùng có dịch Zika và/hoặc có 1 trong những d ấ u hiệu, triệu ch ứng như trên □ □ 2 Ở khu vực đã có dịch vi rút Zika 2.1 Có 1 trong nh ữ ng d ấ u hiệu, triệu chứng: Sốt nhẹ, ban dát s ẩ n trên da, đau đầu, đau mỏi cơ khớp, viêm kết mạc mắt □ □ 2.2 Có hàng xóm, láng giềng, người nhà có dấu hiệu, triệu chứng như trên. □ □ 2.3 C ó quan hệ tình dục không an toàn với n g ười c ó m ộ t t r ong những d ấ u hiệu, triệu chứ ng như trên. □ □ 3 Cung cấp thông tin về tình trạng sức khỏe sau khi hiến máu: 3.1. Đồng ý trong 7-14 ngày sau hiến máu s ẽ chủ động g ọi điện thông báo cho cơ sở tiếp nhận máu về tình trạng sức khỏe của bản thân. □ □ 3.2 Đồng ý cho phép cơ sở tiếp nhận máu hỏi thăm tình trạng sức khỏe sau hiến máu 7-14 ngày. □ □ Xử trí: nếu trả lời “Có” một trong các câu hỏi trên, thì cần trì hoãn hiến máu t ố i thi ể u 28 ngày k ể từ thời Điểm rời vùng dịch/hết hẳn các dấu hiệu, triệu chứng nghi ngờ/có quan hệ tình dục không an toàn lần cuối /người mắc bệnh bình phục hoàn toàn. III. Cơ s ở tiếp nhận máu cần cung cấp thông tin về số điện thoại đường dây nóng của cơ sở ti ế p nhận hiến máu để trao đổi, tư vấn với ng ư ời hiến máu. Việc cần làm: Cơ sở tiếp nhận máu cần thông báo số điện thoại liên lạc đường dây nóng qua tờ rơi, giấy chứng nhận hiến máu, w ebsite của đơn vị. PHỤ LỤC 2 TÓM TẮT NỘI DUNG TƯ VẤN CHO NGƯỜI BỆNH CẦN TRUYỀN MÁU VỀ NGUY CƠ, HẬU QUẢ NHIỄM VI RÚT ZIKA DO TRUYỀN MÁU (Ban hành kèm theo Quyết định s ố 1414 /QĐ-B YT ngày 15 tháng 4 năm 2016 của Bộ trưởng Bộ Y tế) Cơ sở y t ế khám, ch ữ a bệnh có thể c ử cán bộ y tế thực hiện tư vấn trực tiếp hoặc cung cấp các tờ rơi chứa thông tin tối thiểu về truyền máu và nguy cơ lây nhi ễ m, hậu quả, các ngu ồ n lây, cách thức dự phòng,... cho người bệnh có chỉ định truy ề n máu. Việc thực hiện tư vấn hoặc xác nhận đã đọc hiểu nội dung tư vấn cần được lưu hồ sơ. Nội dung tư v ấ n chi Tiết c ầ n thu thập từ ngu ồ n thông tin chính thức của Bộ Y t ế , Tổ chức Y t ế Th ế giới. Phụ lục này ch ỉ liệt kê những chủ đ ề c ầ n tư v ấ n và bao g ồ m các nội dung tối thi ể u như sau: 1. Tình trạng bệnh lý hiện tại của người bệnh và nhu cầu cần truyền máu, ch ế phẩm máu. Thông báo về lợi ích và nguy cơ có thể xảy ra do truyền máu. 2. Nhấn mạnh nguy cơ mới xuất hiện gần đây do lây truyền vi rút Zika qua đường truy ề n máu và các con đường lây truyền vi rút Zika. 3. Trao đổi, t ì m hiểu tiền sử đi lại, sinh sống c ó liên quan đến nguy cơ lây nhi ễ m vi rút Zika. 4. Thông báo về hậu quả có thể xảy ra với thai nhi khi phụ n ữ nhiễm vi rút Zika vào Khoảng thời gian 3 tháng đầu của thai kỳ. 5. Giải thích yêu cầu cần xác định khả năng có thai ở bệnh nhân nữ, th ả o luận kh ả năng đang mang thai và các biện pháp xác định. 6. Khuyến cáo việc sử dụng các biện pháp tránh thai và thực hiện quan hệ tình dục an toàn có sử dụng bao cao su với những người được truyền máu, hoặc có nguy cơ nhi ễ m vi rút Zika trong thời gian tối thiểu 28 ngày kể từ thời Điểm phơi nhiễm lần cuối.