TCVN10670:2014

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10670:2014 về Hoạt động thư viện - Thuật ngữ và định nghĩa về bổ sung và biên mục TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 10670:2014 HOẠT ĐỘNG THƯ VIỆN - THUẬT NGỮ VÀ ĐỊNH NGHĨA VỀ BỔ SUNG VÀ BIÊN MỤC Library activities - Terms and de f initions of acquisition and cataloguing Lời nói đầu TCVN 10670:2014 do T h ư viện Qu ố c gia Việt Nam biên soạn, Bộ V ă n hóa , Thể thao và Du lịch đề nghị, Tổng cục Tiêu chu ẩ n Đo lường Ch ấ t l ượn g thẩm định, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. L ờ i giới thiệu Tiêu chuẩn TCVN 10670:2014 quy định các thuật ngữ và định nghĩa về bổ sung và biên mục trong hoạt động thư viện, bao g ồ m 121 thuật ngữ và định nghĩa, trong đ ó xây dựng mới 106 thuật ngữ, viện d ẫn 15 thuật ngữ về bổ sung, bi ê n mục được nêu trong các tiêu chuẩn quốc gia: TCVN 7539:2005 Thông tin và tư liệu - Khổ mẫu MARC 21 cho dữ liệu thư mục ; TCVN 5453:2009 (ISO 5127:2001) Th ô ng tin và tư liệu - Từ v ự ng ; TCVN 10274:2013 Hoạt động thư viện - Thuật ngữ và định nghĩa chung. HOẠT ĐỘNG THƯ VIỆN - THUẬT NGỮ VÀ ĐỊNH NGHĨA V Ề B Ổ SUNG VÀ BIÊN MỤC Library activities - Terms and de f initions of acquisition and cataloguing 1. Phạm vi áp dụng T iê u chuẩn này quy định các thuật ngữ và định nghĩa về bổ sung, bi ê n mục trong hoạt động thư viện. 2. Thuật ngữ và định nghĩa Trong tiêu chuẩn này áp dụng các thuật ngữ và định nghĩa sau. 2.1. Hoạt động bổ sung 2.1.1 . B ổ sung (acquisition) Các hoạt động nh ằ m lập, phát triển hoặc cập nhật vốn tư liệu của tổ chức thông tin và tư liệu. [TCVN 10274:2013, định nghĩa 3.4.7.1]. 2.1.2 . Bổ sung ban đầu (init i al acquis i tion) Bổ sung (2.1.1) nh ằ m tạo lập v ố n tài liệu ban đầu cho thư viện. 2.1.3 . Bổ sung h iệ n tại (current acquisition) Bổ sung (2.1.1) tài liệu mới xu ấ t bản ph ù hợp với diện bổ sung (2.1.10) của thư viện. 2.1.4 . Bổ sung hồi c ố (retrospect i ve acquisition) Bổ sung hoàn bị Bổ sung (2.1.1) đúng diện nhưng trong qu á khứ chưa hoặc đã được bổ sung (2.1.1) thi ế u bản (2.2.87) hoặc bị m ấ t, bị hư h ỏ ng. 2.1.5 . Bổ sung tập trung (centralized acquisition) Bổ sung (2.1.1) do một tổ chức tiến hành cho các thư viện trong hệ thống, mạng lưới. 2.1.6 . Bổ sung ph ố i hợp (cooperative acquisition) Bổ sung (2.1.1) c ó sự phối hợp giữa hai, hay nhi ề u thư viện đ ể đạt mục ti ê u đã đ ề ra. 2.1.7 . Bổ sung theo y ê u cầu bạn đọc (demand-drive acquisition) Bổ sung (2.1.1) dựa tr ê n yêu cầu của bạn đọc nêu ra về tà i liệu mà thư viện chưa có hoặc thiếu bản (2.2.87). 2.1.8 . Bổ sung trực tuy ế n (onl i ne acquis i tion) Bổ sung (2.1.1) thông qua mạng máy t í nh. 2.1.9 . Chính sách bổ sung (acquisitlon pol i cy) Hệ thống các quy định về bổ sung (2.1.1) chỉ đạo lựa chọn và phát triển vốn tài liệu, xử lý yêu c ầ u đối với tài liệu sẽ nhập vào thư viện và quản lý ngân sách. 2.1.10 . Diện bổ sung (acquisition pro fi le) Văn bản quy định chủ đề, loại h ì nh, ng ô n ngữ, số lượng bản (2.2.87) của từng tài liệu cần bổ sung (2.1.1) vào thư viện. 2.1.11 . Cấ p độ thu thập (collecting level) Mức độ bao quát theo lĩnh vực khoa học ho ặ c ch ủ đề trong thu thập tài liệu cho bộ sưu tập, phù hợp v ớ i chức năng, nhiệm vụ của thư viện. 2.1.12 . Nguồn bổ sung (acquisition source) Tổ chức và cá nhân có thể cung ứng tài liệu để bổ sung (2.1.1) vào thư viện thông qua lưu chi ể u, mua, trao đổi, bi ế u tặng và quyên góp. 2.1.33 . Tài liệu hồi cố (retrospective document) Tài liệu được xuất bản trong quá kh ứ được xử l ý đ ể bổ sung (2.1.1) vào thư viện. 2.1.14 . Tài liệu kèm theo (accompanying document) Tài liệu được phát hành kèm theo làm rõ nộ i dung tài liệu chính. 2.1.15 . Đăng ký cá biệt (ind i vid u al registration) Đăng ký tài liệu theo từng bản (2.2.87). 2.1.16 . Đ ă ng k ý tổng quát (gen e ral registration) Đăng ký tài liệu theo từng lô. 2.2. Hoạt động biên mục 2.2.1 . B iê n mục (cataloguing) Chuẩn b ị và duy tr ì các mục lục CHÚ THÍCH: Tổ hợp các quá tr ì nh mô tả thư m ụ c, phân loại, định từ khóa , định tiêu đề c hủ đề, ký hiệu xếp giá , tạo lập các mục lục nh ằ m tạo ra các điểm truy cập theo quy t ắ c thống nh ấ t cho sách hoặc các dạng tài liệu khác. [TCVN 10274:2013, định nghĩa 3.4.7.5]. 2.2.2 . Quy tắc biên mục (cataloguing rule) Quy định cách lựa chọn, thể hiện và tr ì nh bày nhất quán các y ế u tố mô tả (2.2.28) . 2.2.3 . Thông tin tác gi ả (author statement) Nêu tên tác giả của tài liệu. [TCVN 5453:2009, định nghĩa 4.2.1.5.02]. 2.2.4 . Tác giả cá nhân (personal au t hor) Cá nhân chịu trách nh iệ m tạo lập nội dung tác phẩm (2.2.84) . 2.2.5 . Đồng tác giả (co-author) Cá nhân hay tổ chức cộng tác với đối tác khác để tạo ra tác ph ẩ m (2.2.84) trong đó tất c ả cùng thực hiện chức năng như nhau. 2.2.6 . Tác giả chịu trách nhi ệ m hỗn hợp (authorship of mixed responsibility) Cá nhân hay tổ chức cộng tác với đối tác khác đ ể tạo ra tác ph ẩ m (2.2.84) trong đó mỗi ngư ờ i th ự c hiện chức n ă ng khác nhau. 2.2.7 . Tác g i ả khó xác định (diffuse authorship) Bốn cá nhân hay tổ chức tr ở lên c ù ng tạo ra tác phẩm (2.2.84) mà kh ô ng xác định được ai là người chịu trách nhiệm ch í nh. 2.2.8 . Tác giả khuyết danh (unkno w n a u thorship) Không biết hoặc không xác định được tác giả của tác phẩm (2.2.84). 2.2.9 . Tác giả t ậ p th ể (corporate author) Tổ chức chịu trách nhiệm tạo lập nội dung tác ph ẩ m (2.2.84). [TCVN 5453:2009, định nghĩa 4.2.1.5.06, có sửa đ ổ i]. 2.2.10 . Nguồn bi ê n mục (cataloguing source) Cơ quan biên mục tạo lập, sao ch é p và sửa đ ổ i biểu ghi thư mục [ TCVN 7539:2005, định nghĩa 2.24, có sửa đ ổ i]. 2.2.11 . Biên mục gốc (original cataloguing) Biên mục (2.2.1) được thực hiện mà kh ô ng tham khảo biên mục (2.2.1) của nơi khác. 2.2.12 . Biên mục tập trung (centralized cataloguing) Biên mục (2.2.1) được thực hiện bởi một cơ quan biên mục hoặc thư viện được chỉ định. [TCVN 5453:2009, định nghĩa 4.2.1.1.06, có sửa đ ổ i]. 2.2.13 . Biên mục sao ch é p (copy cataloguing) B iê n mục (2.2.1) được thực hiện bằng vi ệ c sao chép từ nguồn khác. 2.2. 1 4 . Biên mục hợp tác (cooperative cataloguing) Bi ê n mục (2.2.1) được thực hiện b ằ ng việc thỏa thuận giữa các thư viện theo một định dạng thống nhất. 2.2.15 . Biên mục trong xuất bản phẩm (cataloguing in publication) CIP Biên mục (2.2.1) được nhà xuất bản hoặc cơ quan biên mục thực hiện trước khi in tài liệu. CHÚ TH Í CH: CIP có thể bao gồm tiêu đề chủ đề , chỉ mục , chỉ số phân loại. [ TCVN 5453:2009, định nghĩa 4.2.1.1.04, có sửa đổi]. 2.2.16 . Biên mục lại (recatalogu i ng) Quá tr ì nh tạo lập lại hoặc sửa đ ổ i biểu ghi thư mục của các tài liệu đ ã được biên mục (2.2.1). 2.2.17 . Biên mục mô tả (descriptive cataloguing) Bi ê n mục (2.2.1) tạo ra các dữ liệu mô tả và điểm truy cập (2.2.99) không phả i chủ đề. 2.2.18 . Mức độ mô tả (level of description) Mức độ chi tiết thể hiện bằng số lượng yếu tố dữ liệu được dùng trong mô tả tài liệu. 2.2.19 . Mô t ả đầy đủ (full bibliographic description) Mô tả t ấ t cả các yếu tố bắt buộc và kh ô ng bắt buộc. 2.2.20 . M ô tả m ở rộng (enlarged bibliographic description) M ô tả đầy đủ (2.2.19) cộng thêm một số yếu tố khác. 2.2.21 . Mô tả rút gọn (short bibliographic description) Mô tả bao g ồ m các y ế u tố bắt buộc. 2.2.22 . Mô tả chuyên khảo (monographic bibliographic description) Mô tả sách một t ậ p hoặc từng tập của bộ sách hay tùng thư. 2.2.23 . Mô tả bộ (collective bibliographic description) M ô tả chung cho cả bộ tài liệu trong đó có chứa thông tin về các tập, số. 2.2.24 . M ô tả tr ích (analytic bibliographic descr i ption) Mô tả một phần của tài liệu. 2.2.25 . K ý hiệu xếp giá (call number) Tập hợp k ý tự dùng để sắp x ế p tà i liệu trong kho. 2.2.26 . Ch ỉ số Cutter (Cutter number) K ý hiệu tác giả hoặc tên sách lấy từ một bảng được lập theo nguyên tắc của Cutter. 2.2.27 . Nguồn lấy thông tin chính (chief source of in f ormation) Những nguồn chính đ ể lấy thông tin sử dụng cho mô tả thư mục. 2.2.28 . Y ế u tố mô tả (description element) Từ, cụm từ hoặc nhóm ký tự tr ì nh bày một đơn vị cụ thể của thông tin thư mục và tạo thành các phần của mô tả thư mục. 2.2.29 . Vùng mô tả (area of bibliographic description) Khu vực mô tả thư mục chứa dữ liệu của yếu tố mô tả (2.2.28). 2.2.30 . Vùng nhan đề và thông tin trách nhiệm (title and statement of responsibility area) Vùng mô tả thư mục, trong đó chứa thông tin nhan đề ri ê ng của một tác ph ẩ m (2.2.84) và thông tin li ê n quan đến tác giả. 2.2.31 . Nhan đề viết t ắ t (abbreviated title) Nhan đề của tài li ệ u được viết t ắ t để phục vụ cho việc đ ị nh ch ỉ mục (2.2.44) hoặc nhận dạng. 2.2.32 . Thông tin bổ sung cho nhan đề (additional in f ormation for tit l e) Thông tin l à m rõ hay giải thích nhan đ ề . 2.2.33 . Thông tin khác thuộc nhan đề (other title in f ormation) Th ô ng tin khác về nhan đ ề được xuất hiện trong nguồn l ấ y th ô ng tin chính (2.2.27). 2.2.34 . Thông tin trách nh iệ m (statement of responsibility) Nêu tên tác giả, cộng tác vi ê n khác và nhiệm vụ của họ trong việc tạo ra t à i liệu. [TCVN 5453:2009, định nghĩa 4.2.1.5.01 , có sửa đổi]. 2.2.35 . Vùng lần xuất bản (edition area) Vùng chứa thông tin về lần xuất bản của tài liệu. 2.2.36 . Vùng ch i tiết đặc thù của tài liệu (document speci f ic details area) Vùng chứa thông tin về dữ liệu đại diện cho một số dạng tài liệu nh ấ t định. 2.2.37 . Vùng xuất bản (publication/distribution area) Vùng chứa thông tin về nơi xuất bản, tên tổ chức xu ấ t bản, năm xuất bản hoặc in, phát hành. 2.2.38 . Vùng mô tả vật lý (physical description area) Vùng chứa thông tin về dung lượng, khối lượng, kích thước của một tài liệu cụ thể. 2.2.39 . Vùng tùng thư (series area) Vùng chứa th ô ng tin về tùng thư của t à i liệu. 2.2.40 . Vùng phụ chú (note area) Vùng chứa thông tin mô tả hữu í ch mà k hông thể đưa vào những vùng khác của bản mô tả. 2.2.41 . Vùng s ố tiêu chuẩn và điều kiện lưu hành (Standard number and terms of availability area) Vùng chứa thông tin về m ã tài liệu được quốc tế công nhận l à duy nhất để nhận dạng một tác ph ẩ m (2.2.84) và các điều kiện l ưu hành trên thị trư ờ ng. 2.2.42 . D ấ u m ô tả (punctuation of bibliograph i c description) C á c ký tự được quy định thống nh ấ t đúng đ ể ph â n cách các v ù ng, các y ế u tố mô tả (2 . 2.28) thư mục. 2.2.43 . Biên mục chủ đ ề (subject cataloguing) Bi ê n mục (2.2.1) tạo ra các thuật ngữ chủ đề có kiểm soát và ch ỉ số phân loại (2.2.54). 2.2.44 . Đ ị nh ch ỉ mục (indexing) Thể hiện nội dung hoặc h ì nh thức của một tài liệu bằng các từ, cụm từ hoặc hệ t hống ký hiệu theo quy tắc của ngôn ngữ định chỉ mục. [ TCVN 10274:2013, định nghĩa 3.4.7.6 ] . 2.2.45 . Định ch ỉ mục tự do (free indexing) Sử dụng các thuật ngữ của chính văn, kh ô ng kiểm soát từ vựng (2.2.77) . 2.2.46 . Phân loại (classi f ying) Gán cho tài liệu các ký hiệu của lớp (môn loại) được lấy từ một h ệ thống phân loại (2.2.51) . CHÚ THÍCH: Quá tr ì nh phân chia các đố i tượng hoặc khái niệm vào các lớp, phân lớp, tiểu phân lớp dựa tr ê n các đặc t í nh theo nghĩa thông thường và có th ể phân biệt nhau. [TCVN 10274:2013, định nghĩa 3.4.7.5.2]. 2.2.47 . Quy tắc ph â n loại (classi f ication code) Các nguyên tắc và quy định phải tuân theo khi ph â n loại (2.2.46). 2.2.48 . Phân loại chi ti ế t (close classi f icat i on) Phân loại (2.2.46) tài liệu với mức độ đầy đủ nh ấ t mà một k ý hiệu cho phép. 2.2.49 . Phân loại khái quát (broad classi f ication) Phân loạ i (2.2.46) tài liệu vào các phạm trù rộng b ằ ng cách rút gọn một cách logic. 2.2.50 . Phân loại lại (reclassi f ication) Hiệu đ í nh lại các ch ỉ số phân loại (2.2.54) của tài liệu khi bảng phân loại được bổ sung, chỉnh sửa hoặc khi thư viện chuyển đ ổi sang một h ệ thống phân loại (2.2.51) khác. 2.2.51 . Hệ thống phân loại (c l assif i cat i on system) Da nh mục các lớp được sắp xếp thành nhóm theo bộ quy tắc đ ị nh trước, dựa trên tính tương đồng và khác biệt của ch ú ng. [TCVN 5453:2009, định nghĩa 4.2.2.4.01, c ó sửa đổi]. 2.2.52 . H ệ thống phân loại tổng h ợ p (synthetic classi f ication system) H ệ thống phân loại (2.2.51) được hình thành bằng cách kết hợp các đặc tính hoặc các diện, các chủ đề theo quy tắc định trước. 2.2.53 . Hệ thống ph â n loại th ứ bậc (hierarchical classif i cation system) H ệ thống phân loại (2.2.51), trong đó các l ớ p được chia theo nguy ê n tắc từ chung tới riêng, từ khái quát đến ch i tiết. 2.2.54 . Ch ỉ số phân loại (class number) Ký hiệu chỉ một lớp trong hệ thống phân loại (2.2.51). 2.2.55 . Ch ỉ số cơ b ả n (base number) Chỉ s ố có độ d à i bất kỳ, có th ể ghép thêm các số khác để tạo thành ký hi ệ u phân loại (2.2.59). 2.2.56 . Ch ỉ số liên ngành (interdisciplinary number) Chỉ số phân loại (2.2.54) được dùng cho tác phẩm (2.2.84) bao quát chủ đ ề li ê n quan đ ế n nhiều ngành. 2.2.57 . Chỉ số tổng hợp (comprehensive number) Chỉ số phân loại (2.2.54) dùng cho tác phẩm (2.2.84) bao quát t ấ t cả các kh í a cạnh trong một ngành. 2.2.58 . Chỉ số tạo lập (built number) Chỉ số phân loại (2.2.54) được c ấ u tạo theo ch ỉ dẫn thêm trong h ệ thống phân loại (2.2.51). 2.2.59 . K ý hiệu ph â n loại (notation) Tập hợp các ký tự (thường là chữ số hoặc/và chữ cái), dùng để thể hiện c ấ p phân chia chính và phụ của một hệ thống phân loại (2.2.51). 2.2.60 . Ký hiệu hỗn h ợ p (mixed notation) K ý hiệu ph â n loại (2.2.59) trong đó hai hoặc nhiều loại k ý tự được kết hợp để biểu đạt. 2.2.61 . K ý hiệu thuần nhất (pure notation) Ký hiệu đồng nhất Ký hiệu phân loại (2.2.59) trong đ ó chỉ một loại ký tự được dùng để bi ể u đạt. 2.2.62 . Tiểu phân mục (subdivision) Phân chia lớp phân loại thành các kh í a cạnh bằng vi ệ c c ấ p th ê m ký hiệu. 2.2.63 . Tiểu phân mục chung ( s tandard subdivision) Th ể hiện loại hình tài liệu cụ thể hoặc quan điểm tiếp cận cho b ấ t kỳ chủ đ ề hoặc ngành nào. 2.2.64 . Tổ chức mục lục (catalogue organization) Tạo lập cấu trúc và cách thức tr ì nh bày của toàn bộ hệ thống và của từng loại mục lục cụ th ể cho mục lục truyền thống hoặc mục lục đọc m á y. 2.2.65 . Duy trì mục lục (catalogue maintenance) Công việc nh ằ m bảo tr ì mục lục hiện hành, bao gồm thêm, sửa chữa, loại b ỏ hay thay th ế phiếu mô tả thư mục hoặc bi ể u ghi thư mục. 2.2.66 . Chủ đề tài liệu (subject of document) Một khái niệm hoặc một tập hợp khái niệm th ể hiện nội dung tài liệu. 2.2.67 . Chủ đề phức hợp (complex subject) Chủ đề ph ả n ánh v ề một đối tượng có nhi ề u đặc tr ư ng. 2.2.68 . Chú giải chủ đ ề (subject annotation) Phần m ô tả giải thích v ề những đặc trưng ch í nh của chủ đề tài liệu (2.2.66). 2.2.69 . Tiêu đ ề chủ đề (subject heading) T ừ hoặc cụm từ mô tả chủ đ ề cụ th ể hoặc nhiều chủ đề tài liệu (2.2.66). [TCVN 5453:2009, định nghĩa 4.2.1.3.04, có sửa đổi]. 2.2.70 . Tiêu đề chủ đề chung (general subject heading) Ti ê u đ ề phản ánh khái niệm rộng hơn nội dung tài liệu. 2.2.71 . Tiêu đ ề chủ đ ề đầy đủ (adequate subject heading) Ti ê u đề phản ánh khái niệm đúng v ớ i nội dung tài liệu . 2.2.72 . Tiêu đ ề chủ đề đ ơ n (simple subject heading) Ti ê u đ ề bao gồm một đơn vị từ vựng phản ánh nội dung tài liệu. 2.2.73 . Tiêu đ ề chủ đ ề phức (compound subject head i ng) Ti ê u đ ề tổ hợp nhiều đơn vị từ vựng phản ánh nội dung tài liệu. 2.2.74 . Tiêu đ ề đồng nh ấ t bao quát (coextensive heading) Tiêu đề phản ánh t ấ t cả hoặc h ầ u h ế t các chủ đề tài liệu (2.2.66). 2.2.75 . Tiêu đ ề phụ tự do (free - f loating subdivision) Tiêu đề phụ được gán thêm vào ti ê u đề chủ đề (2.2.69) mà không cần kiểm soát theo chuẩn. 2.2.76 . H ì nh thức của tiêu đề (form of heading) Từ hoặc cụm từ được dùng đ ể tạo lập điểm truy cập (2.2.99) tuân th ủ các quy tắc ngữ pháp của một ngôn ngữ. 2.2.77 . Kiểm soát từ vựng (vocabulary control) Quá tr ì nh tạo lập và bảo tr ì danh mục thuật ngữ ưu tiên phản ánh một khái niệm và mối quan hệ giữa các thuật ngữ đã được chọn. 2.2.78 . B iê n mục đọc máy (machine-readab l e cataloguing) M ARC Qu á trình biên mục tài liệu đ ể máy t í nh c ó thể đọc được. [TCVN 7539:2005, định nghĩa 2.2]. 2.2.79 . Yêu cầu chức năng đối với biểu ghi thư mục ( f unctional requirements for bibliographic records) FRBR Những nguyên t ắ c được dùng liên quan tới mô h ì nh quan hệ (2.2.82) - thực th ể (2.2.80) được mô tả trong bi ể u ghi, trong đó xác định đặc điểm của tài liệu, các bi ể u hiện (2.2.85) , biểu th ị (2.2.86) và bản (2.2.87). 2.2.80 . Thực thể (entity) Tất cả những g ì có tính ch ấ t đơn nhất và độc l ập; những g ì là độc lập hoặc tồn tại ri ê ng rẽ; một vật thể trừu tượng, khái niệm ý tưởng, đối tượng tư duy, hoặc đối tượng kh ô ng xác định. 2.2.81 . Thuộc t í nh (attribute) Đặc trưng của một th ự c thể (2.2.80), c ó thể là vốn c ó trong một thực thể (2.2.80) hoặc t ừ b ê n ngoài nhập vào. 2.2.82 . Quan h ệ (relationship) Mối li ê n kết đ ặc th ù giữa các thực thể (2.2.80) hoặc trường hợp của chúng. [TCVN 5453:2009, định nghĩa 1.1.1.05, c ó sửa đổi]. 2.2.83 . Ngu ồ n lực (resource) Tác phẩm (2.2.84), bi ể u hiện (2.2.85), biểu th ị (2.2.86) hoặc bản (2.2.87); bao gồm không ch ỉ thực thể (2.2.80) ri ê ng r ẽ mà còn cả tập hợp và thành ph ầ n của thực thể (2.2.80). 2.2.84 . Tác phẩm ( w ork) Một sáng tạo riêng biệt v ề nghệ thuật hoặc tr í tuệ. 2.2.85 . Biểu hiện (expression) Thể hiện trí tuệ hoặc nghệ thuật của tác ph ẩ m (2.2.84). 2.2.86 . Biểu th ị (mani f estation) Th ể hiện vật l ý của một biểu hiện (2.2.85) thuộc tác phẩm (2.2.84). 2.2.87 . Bản (item) Một mẫu đơn lẻ của bi ể u thị (2.2.86). 2.2.88 . Y ê u cầu chức năng đ ố i v ớ i dữ liệu chuẩn ( f unctional requirements for authority data) FRAD Phần mở rộng của mô h ì nh FRBR về liên quan của dữ liệu thư mục được ch ứ a trong biểu ghi dữ liệu chuẩn với yêu c ầ u khi sử dụng bi ể u ghi. 2.2.89 . Siêu dữ liệu (metadata) Dữ liệu về dữ liệu. 2.2.90 . Si ê u dữ liệu quản lý (adm i nistrative metadata) Dữ liệu về nguồn lực (2.2.83) thông tin ch ủ yếu nhằm mục đích tạo thuận lợi cho việc qu ả n lý dữ liệu. 2.2.91 . Si ê u dữ liệu c ấ u trúc (structural metadata) Dữ liệu về ngu ồ n lực (2.2.83) th ô ng tin dùng để mô tả tổ chức bên trong của nó. 2.2.92 . Siêu dữ liệu mô tả (descriptive metadata) Dữ liệu về ngu ồ n lực (2.2.83) thông t i n được tạo lập để hỗ trợ việc tìm kiếm, nhận dạng và lựa chọn. 2.2.93 . Siêu dữ liệu bảo quản (preservation metadata) Một thành phần của siêu dữ liệu quản lý (2.2.90) hỗ trợ việc quản lý nguồn lực (2.2.83) th ô ng tin trong bộ sưu tập số. 2.2.94 . Tr ư ờng cục bộ (local field) Tr ườ ng trong bi ể u ghi thư mục đọc máy không phải là trường chuẩn của MARC, được dùng cho mục đích x ử lý mạng tính cục bộ của cơ quan. 2.2.95 . T rườ ng cố định ( f ixed field) Trường trong biểu ghi MARC c ó độ dài t í nh bằng số lượng ký tự không thay đ ổ i từ biểu ghi này sang biểu ghi khác. 2.2.96 . Trường biến đổi (variable f ield) Trư ờ ng trong biểu ghi MARC có độ dài t í nh bằng s ố lượng ký tự thay đổi từ bi ể u ghi này sang bi ể u ghi khác. 2.2.97 . Tr ườ ng lặp (repeatable f ield) Trư ờ ng trong biểu ghi MARC xu ấ t hiện hai lần tr ở lên trong cùng một biểu ghi. 2.2.98 . Chuyển đổi hồi c ố (retrospective conversion) Quá tr ì nh chuyển đổi biểu ghi thư mục đ ã tồn tại ở dạng phiếu mục lục sang định dạng đọc bằng máy. 2.2.99 . Điểm truy c ậ p (access point) Tên, thuật ngữ, m ã ... có thể được dùng để t ì m kiếm và nhận dạng một yếu tố thư mục. [TCVN 5453:2009, định nghĩa 4.2.1.1.12, c ó sửa đổi]. 2.2.100 . Đ iể m truy cập chính (main entry) Tiêu đề được nhập vào các trường ti ê u đề ch í nh trong bi ể u ghi thư mục hoặc được đặt ở vị tr í tiêu đ ề chính trong phiếu mô tả. 2.2.101 . Điểm truy cập bổ sung (added entry) Tiêu đề được nhập vào các trư ờ ng tiêu đề bổ sung trong biểu ghi thư mục hoặc được đặt ở vị trí tiêu đề bổ sung trong phiếu mô tả. 2.2.102 . Điểm truy cập cụ th ể (specif i c entry) Thuật ngữ được liệt kê trong mục lục hoặc cơ sở dữ liệu thư mục, tiêu đ ề chủ đ ề (2.2.69) hoặc từ chuẩn cụ thể nhất phản ảnh đầy đủ nội dung của tài li ệ u. 2.2.103 . Đi ể m truy cập thi ế t y ế u (essential access point) Điểm truy cập (2.2.99) dựa trên những thuộc t í nh và quan hệ chủ yếu của tài liệu trong biểu ghi thư mục hoặc biểu ghi dữ liệu chuẩn bảo đảm việc t ì m ra và định danh biểu ghi đó. 2.2.104 . Điểm truy cập có kiểm soát (contro l led access point) Đi ể m truy cập (2.2.99) được nhập vào bi ể u ghi dữ liệu chuẩn. 2.2.105 . Điểm truy cập được phép (authorized access point) Đi ể m truy cập có ki ể m soát (2.2.104) và được ưu tiên đến một thực th ể (2.2.80) , được hình thành và xây dựng dựa tr ê n quy tắc và tiêu chuẩn. Mục lục tra cứu thuật ngữ Việt - Anh STT Tiếng Việt Ti ế ng Anh Điều 001 Bản Item 2.2.87 002 Biên mục Cataloguing 2.2.1 003 Biên mục chủ đề Subject cataloguing 2.2.43 004 Biên mục đọc máy Machine-readable cataloguing 2.2.78 005 Biên mục gốc Original cataloguing 2.2.11 006 Biên mục hợp tác Cooperative cataloguing 2.2.14 007 Biên mục lại Recataloguing 2.2.16 008 Biên mục mô tả Descriptive cataloguing 2.2.17 009 Biên mục sao chép Copy cataloguing 2.2.13 010 Bi ê n mục tập trung Centralized cataloguing 2.2.12 011 Biên mục trong xu ấ t bản phẩm Cataloguing in publication 2.2.15 012 Biểu hi ệ n Expression 2.2.85 013 Biểu thị Mani f estat i on 2.2.86 014 Bổ sung Acquisition 2.1.1 015 Bổ sung ban đầu Initial acquisition 2.1.2 016 Bổ sung hiện tại Current acquisition 2.1.3 017 Bổ sung h ồ i cố Retrospective acquisition 2.1.4 018 Bổ sung phối hợp Cooperative acquisition 2.1.6 019 Bổ sung tập trung Central i zed acquisition 2.1.5 020 Bổ sung theo yêu cầu bạn đọc Demand-drive acquisition 2.1.7 021 Bổ sung tr ự c tuy ế n Online acquisition 2.1.8 022 Cấp độ thu thập Collecting level 2.1.11 023 Chỉ số cơ bản Base number 2.2.55 024 Ch ỉ số Cutter Cutter number 2.2.26 025 Ch ỉ số li ê n ngành Interdiscipl i nary number 2.2.56 026 Ch ỉ số phân loại Class number 2.2.54 027 Ch ỉ số tạo lập Built number 2.2.58 028 Chỉ số tổng hợp Comprehensive number 2.2.57 029 Ch í nh sách bổ sung Acquisition policy 2.1.9 030 Chủ đề phức hợp Complex subject 2.2.67 031 Chủ đề tài liệu Subject of document 2.2.66 032 Chú giải chủ đề Subject annotation 2.2.68 033 Chuyển đổi hồi c ố Retrospective conversion 2.2.98 034 Dấu m ô tả Punctuation of bibliographic description 2.2.42 035 Diện bổ sung Acquisition pro f ile 2.1.10 036 Duy tr ì mục lục Catalogue maintenance 2.2.65 037 Đăng ký cá biệt In d ividual registration 2.1.15 038 Đăng ký t ổ ng quát General registration 2.1.16 039 Điểm truy cập Access point 2.2.99 040 Đi ể m truy cập bổ sung Added entry 2.2.101 041 Điểm truy cập ch í nh Main entry 2.2.100 042 Đi ể m truy cập có kiểm soát Controlled access point 2.2.104 043 Điểm truy cập cụ th ể Speci f ic entry 2.2.102 044 Điểm truy cập được phép Authorized access point 2.2.105 045 Điểm truy cập thiết yếu Essential access point 2.2.103 046 Định chỉ mục Index i ng 2.2.44 047 Định chỉ mục tự do Free indexing 2.2.45 048 Đồng tác giả Co-author 2.2.5 049 Hệ thống phân loại Classi f icat i on system 2.2.51 050 Hệ thống phân loại thứ bậc Hierarchical classi fi cation system 2.2.53 051 Hệ thống phân loại tổng hợp Synthetic cl assi f ication system 2.2.52 052 H ì nh thức của tiêu đề Form of heading 2.2.76 053 Kiểm soát từ vựng Vocabulary control 2.2.77 054 K ý hiệu hỗn hợp Mixed notation 2.2.60 055 Ký hiệu phân loại Notation 2.2.59 056 Ký hiệu thu ầ n nh ấ t Pure notation 2.2.61 057 Ký hiệu xếp gi á Call number 2.2.25 058 Mô tả bộ Collective bibliographic description 2.2.23 059 Mô tả c huyên khảo Monographic bibliographic description 2.2.22 060 M ô tả đầy đủ Full bibliographic description 2.2.19 061 Mô tả m ở rộng Enlarged bibliographic description 2.2.20 062 Mô t ả rút gọn Short bibliographic description 2.2.21 063 Mô tả trích Analytic bibliographic description 2.2.24 064 Mức độ mô tả Leve l of descr i ption 2.2.18 065 Nguồn biên mục Cataloguing source 2.2.10 066 Nguồn bổ sung Acquisition source 2.1.12 067 Nguồn lấy thông tin ch í nh Chie f source of in f ormation 2.2.27 068 Nguồn lực Resource 2.2.83 069 Nhan đ ề vi ế t tắt Abbreviated title 2.2.31 070 Phân loại Classifying 2.2.46 071 Phân loại chi tiết Close classi f ication 2.2.48 072 Phân loại khái quát Broad cl assification 2.2.49 073 Phân loại lại Reclassi f ication 2.2.50 074 Quan hệ Relationship 2.2.82 075 Quy t ắ c bi ê n mục Cataloguing ru le 2.2.2 076 Quy tắc phân loại Classi f ication code 2.2.47 077 Si ê u dữ li ệ u Metadata 2.2.89 078 Siêu dữ li ệ u bảo quản Preservation metadata 2.2.93 079 Siêu dữ liệu cấu trúc Structural metadata 2.2.91 080 Siêu dữ li ệ u mô tả Descriptive metadata 2.2.92 081 Si ê u dữ liệu quản lý Administrative metadata 2.2.90 082 Tác giả cá nhân Personal author 2.2.4 083 Tác gi ả chịu trách nhiệm hỗn hợp Authorsh i p of mixed responsibil i ty 2.2.6 084 Tác giả khó xác định Diffuse authorship 2.2.7 085 Tác giả khuyết danh Unknown authorship 2.2.8 086 Tác giả tập th ể Corporate author 2.2.9 087 Tác ph ẩ m Work 2.2.84 088 Tài liệu hồi cố Retrospective document 2.1.13 089 T à i liệu kèm theo Accompanying document 2.1.14 090 Thông tin bổ sung cho nhan đ ề Additional in f ormation for title 2.2.32 091 Thông tin khác thuộc nhan đ ề O ther title in f ormation 2.2.33 092 Thông tin tác giả Author statement 2.2.3 093 Thông tin trách nhiệm Statement of responsibility 2.2.34 094 Thuộc t í nh Attribute 2.2.81 095 Thực thể Entity 2.2.80 096 Ti ê u đ ề chủ đề Subject heading 2.2.69 097 Ti ê u đề chủ đề chung General subject heading 2.2.70 098 Tiêu đ ề ch ủ đề đ ầ y đủ Adequate subject heading 2.2.71 099 Ti ê u đề ch ủ đ ề đ ơn Simple subject heading 2.2.72 100 Ti ê u đ ề chủ đ ề phức Compound subject heading 2.2.73 101 Ti ê u đ ề đồng nh ấ t bao quát Coextensive heading 2.2.74 102 Ti ê u đ ề phụ tự do Free-Floating subdivision 2.2.75 103 Ti ể u phân mục Subdivision 2.2.62 104 Tiểu phân mục chung Standard subdivision 2.2.63 105 Tổ chức mục lục Catalogue organization 2.2.64 106 Trường bi ế n đ ổ i Variable fi eld 2.2.96 107 Trư ờ ng cố định Fixed f ield 2.2.95 108 Trường cục bộ Local f ield 2.2.94 109 Trường lặp Repeatable fie ld 2.2.97 110 Vùng chi tiết đặc t hù của tài liệu Document speci f ic details area 2.2.36 111 Vùng lần xu ấ t bản Edition area 2.2.35 112 Vùng mô tả Area of bibliographic descr i ption 2.2.29 113 Vùng mô tả vật lý Physical descr i ption area 2.2.38 114 Vùng nhan đ ề và thông tin trách nhiệm Title and statement of responsibility area 2.2.30 115 Vùng phụ chú Note area 2.2.40 116 Vùng số tiêu chuẩn và điều kiện lưu hành Standard number and terms of availab i lity area 2.2.41 117 Vùng tùng thư Series area 2.2.39 118 Vùng xu ấ t bản Publication/distr i bution area 2.2.37 119 Yêu cầu chức n ă ng đối với biểu ghi thư mục Functional requirements for bibliographic records 2.2.79 120 Yêu cầu chức n ă ng đối với dữ liệu chuẩn Functional requirements for authority data 2.2.88 121 Yếu tố mô tả Description element 2.2.28 Mục lục tra cứu thuật ngữ Anh - Việt STT Tiếng Anh Tiếng Việt Điều 001 Abbreviated title Nhan đề viết tắt 2.2.31 002 Access point Điểm truy cập 2.2.99 003 Accompanying document Tài liệu kèm theo 2.1.14 004 Acquisition Bổ sung 2.1.1 005 Acquisition pol i cy Ch í nh sách bổ sung 2.1.9 006 Acquisition pro f ile Diện bổ sung 2.1.10 007 Acqu i sition source Ngu ồ n bổ sung 2.1.12 008 Added entry Điểm truy cập bổ sung 2.2.101 009 Additional in f ormation for title Thông tin bổ sung cho nhan đ ề 2.2.32 010 Adequate subject heading Ti ê u đ ề chủ đề đầy đủ 2.2.71 011 Administrative metadata Siêu dữ liệu quản lý 2.2.90 012 Analytic b i bliographic descr i pt i on Mô tả trích 2.2.24 013 Area of bibliographic description Vùng mô tả 2.2.29 014 Attribute Thuộc t í nh 2.2.81 015 Author statement Th ô ng tin tác giả 2.2.3 016 Authorized access point Điểm truy cập được phép 2.2.105 017 Authorship of mixed responsibility Tác giả chịu trách nhiệm hỗn hợp 2.2.6 018 Base number Ch ỉ số cơ bản 2.2.55 019 Broad classi fi cation Ph â n loại khái quát 2.2.49 020 Built number Ch ỉ số tạo lập 2.2.58 021 Call number Ký hiệu xếp giá 2.2.25 022 Cataloguing rule Quy tắc biên mục 2.2.2 023 Catalogue maintenance Duy trì mục lục 2.2.65 024 Catalogue organization Tổ chức mục lục 2.2.64 025 Cataloguing Biên mục 2.2.1 026 Cataloguing in publication Bi ê n mục trong xuất bản phẩm 2.2.15 027 Cataloguing source Nguồn biên mục 2.2.10 028 Centralized acquisition Bổ sung tập trung 2.1.5 029 Centralized cataloguing Bi ê n mục tập trung 2.2.12 030 Chief source of in f orm a tion Nguồn l ấ y thông tin ch í nh 2.2.27 031 Class number Chỉ số phân l oại 2.2.54 032 Classi f ication c ode Quy tắc ph â n loại 2.2.47 033 Class i ficat i on system Hệ thống phân toại 2.2.51 034 Classif y ing Phân loại 2.2.46 035 Close c l assification Phân loại chi tiết 2.2.48 036 Co-author Đồng tác giả 2.2.5 037 Coextensive heading Tiêu đ ề đồng nhất bao quát 2.2.74 038 Collecting leve l Cấp độ thu thập 2.1.11 039 Collective bibliographic description Mô t ả bộ 2.2.23 040 Complex subject Chủ đ ề phức hợp 2.2.67 041 Compound subject heading Ti ê u đ ề chủ đề phức 2.2.73 042 Comprehensive number Chỉ số tổng hợp 2.2.57 043 Controlled access point Đi ể m truy cập có kiểm soát 2.2.104 044 Cooperative acquisi ti on Bổ sung phối hợp 2.1.6 045 Cooperative cataloguing Biên mục hợp tác 2.2.14 046 Copy cataloguing Biên mục sao chép 2.2.13 047 Corporate author Tác giả tập th ể 2.2.9 048 Current acquisition Bổ sung hiện tại 2.1.3 049 Cutter number Chỉ số Cutter 2.2.26 050 Demand-drive acqu i sit i on B ổ sung theo y ê u cầu bạn đọc 2.1.7 051 Description element Yếu tố mô tả 2.2.28 052 Descriptive catalogu i ng Bi ê n mục m ô tả 2.2.17 053 Descr i ptive metadata Siêu dữ liệu m ô tả 2.2.92 054 Diffuse authorship Tác giả khó xác định 2.2.7 055 Document specific details area Vùng chi ti ế t đặc thù của tài liệu 2.2.36 056 Edition area Vùng lần xuất bản 2.2.35 057 Enlarged bibliographic descr i ption Mô tả mở rộng 2.2.20 058 Entity Thực th ể 2.2.80 059 Essential access point Điểm truy cập thiết yếu 2.2.103 060 Expression Biểu hiện 2.2.85 061 Fixed field Trường cố định 2.2.95 062 Form of heading Hình thức của ti ê u đề 2.2.76 063 Free indexing Định chỉ mục tự do 2.2.45 064 Free-Floating subdivision Ti ê u đề phụ tự do 2.2.75 065 Full bibl i ographic descr i ption Mô tả đầy đủ 2.2.19 066 Functiona l requirements for authority data Y ê u c ầ u chức n ă ng đối với dữ liệu chuẩn 2.2.88 067 Functional requirements for bibliograph i c records Yêu cầu chức n ă ng đối với biểu ghi thư mục 2.2.79 068 General registration Đăng ký tổng quát 2.1.16 069 General subject heading Ti ê u đề chủ đ ề chung 2.2.70 070 Hierarchical cl ass i flcation system H ệ th ố ng phân loại thứ bậc 2.2.53 071 I n dexing Định ch ỉ mục 2.2.44 072 Individual reg i strat i on Đăng ký cá bi ệ t 2.1.15 073 Initial acquisition Bổ sung ban đầu 2.1.2 074 Interdisciplinary number Chỉ số li ê n ngành 2.2.56 075 Item Bản 2.2.87 076 Leve l of description Mức độ m ô tả 2.2.18 077 Local f ield Trường cục bộ 2.2.94 078 Machine-readable catalogu i ng Bi ê n mục đọc máy 2.2.78 079 Main entry Điểm truy cập ch í nh 2.2.100 080 Manifestation Biểu thị 2.2.86 081 Metadata Siêu dữ liệu 2.2.89 082 Mixed notation Ký hiệu hỗn hợp 2.2.60 083 Monographic bibliographic description Mô tả chuy ê n khảo 2.2.22 084 Notation K ý hiệu phân loại 2.2.59 085 Note area Vùng phụ chú 2.2.40 086 Online acquis i t i on Bổ sung trực tuyến 2.1.8 087 Original cataloguing Biên mục gốc 2.2.11 088 O ther title in f ormation Thông tin kh á c thuộc nhan đề 2.2.33 089 Personal author Tác giả cá nhân 2.2.4 090 Physical description area Vùng mô tả vật lý 2.2.38 091 Preservation metadata Siêu dữ liệu bảo quản 2.2.93 092 Publicat i on/distribution area Vùng xuất bản 2.2.37 093 Punctuation of b i bliographic descriptio n Dấu m ô tả 2.2.42 094 Pure notation K ý hiệu thuần nh ấ t 2.2.61 095 Recataloguing Biên mục lại 2.2.16 096 Reclassi f ication Phân loại lại 2.2.50 097 Relationship Quan hệ 2.2.82 098 Repeatabte field Trường lặp 2.2.97 099 Resource Nguồn lực 2.2.83 100 Retrospective acquisit i on Bổ sung hồi cố 2 . 1.4 101 Retrospective conversion Chuyển đổi hồi cố 2.2.98 102 Retrospective document Tài li ệ u hồi cố 2.1.13 103 Series area Vùng tùng thư 2.2.39 104 Short bibliographic description Mô tả rút gọn 2.2.21 105 Simple subject heading Tiêu đề chủ đề đơn 2.2.72 106 Speci f ic entry Điểm truy cập cụ th ể 2.2.102 107 Standard number and terms of availabitity area Vùng số tiêu chuẩn và điều kiện lưu hành 2.2.41 108 Standard subdivision Ti ể u phân m ụ c chung 2.2.63 109 Statement of responsibility Thông tin trách nhiệm 2.2.34 110 Structural metadata Si ê u dữ li ệ u c ấ u trúc 2.2.91 111 Subdivision Tiểu phân mục 2.2.62 112 Subject annotation Chú giải chủ đề 2.2.68 113 Subject cataloguing Bi ê n mục chủ đề 2.2.43 114 Subject heading Tiêu đ ề chủ đ ề 2.2.69 115 Subject of document Ch ủ đề tài liệu 2.2.66 116 Synthetic classification system Hệ thống phân loại tổng hợp 2.2.52 117 Title and statement of responsibility area V ù ng nhan đề và thông tin trách nhiệm 2.2.30 118 Unknown authorship Tác giả khuyết danh 2.2.8 119 Variable f ield Trường biến đổi 2.2.96 120 Vocabulary contro l Kiểm soát từ vựng 2.2.77 121 Work Tác ph ẩ m 2.2.84 THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] Anglo - American cataloguing r u les. - 2nd ed., 1988 revision. [2] America library Assoc i ation. ALA Glossary of L i brary and lnformation Science. - 1st ed. - Tucson: Galen Press, 1994. [3] Bộ quy tắc mô tả Anh - Mỹ (AACR 2). Phần thuật ngữ. [4] Cataloging rules by Martha M. Yee. [5] De w ey Dec i mal Cla s si f ication (ODC). [6] In f ormation and documentat i on - The MARC 21 format for bibliographic data. [7] International Standard Bibliographic Description for Serials/Approved by the Standing Committees of the IFLA Section on Cataloguing and the IFLA Section on Serial Publications (IFLA - International Federation of Library Asso ci ations). [8] Lavoie, Brian F. "Metadata for Digital Preservation"/Brian F. Lavoie//OCLC Newsletter. - 2001. - September-October (OCLC - Online Computer Library Center). [9] Library of Congress Subject Head i ngs (LCSH). [10] Multilingual Dictionary of Cataloguing Terms and Concepts/MulDiCat Working Group. - IFLA, 2012. [11] Online Computer Library Center (OCLC). Glossary. [12] Reitz, Joan M. DLIS: Dictionary of Library and In f ormation Science. - Westport : Libraries unlimited, 2004. [13] Reitz, Joan M. ODLIS: Online Dictionary of L i brary and In f ormat i on Science. [14] Taylor, Arlene G. Introduction to cataloging and classi f ication. - 10 th ed. - Engle w ood: Libraries Unlimited INC, 2006. [15] Từ điển giải nghĩa thư viện học và tin học Anh - Việt = English - Vietnamese ALA Glossary of Library and lnformation Science/Lâm Vĩnh Th ế , Phạm Th ị Lệ Hương, Nguyễn Th ị Nga dịch. - Tucson : Galen Press.Ltd, USA. [16] Wortman, William A. Collection management: background and principles. - Chicago. MỤC LỤC Lời nói đầu L ờ i giới thiệu 1 . Phạm vi áp dụng 2 . Thuật ngữ v à đ ị nh n ghĩa 2.1 . Hoạt động bổ sung 2.2 . Hoạt động biên mục Mục lục tra cứu thuật ngữ Việt - Anh Mục lục tr a cứu thuật ngữ Anh - Việt Thư mục tài liệu tham khảo