TCVN11231:2015

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11231:2015 (ISO 5002:2013) về Thép lá cacbon cán nóng và cán nguội mạ kẽm điện phân chất lượng thương mại và dập vuốt TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 11231:2015 ISO 5002:2013 THÉP LÁ CACBON CÁN NÓNG VÀ CÁN NGUỘI MẠ KẼM ĐIỆN PHÂN CHẤT LƯỢNG THƯƠNG MẠI VÀ DẬP VUỐT Hot-rolled and cold-reduced electrolytic zinc-coated carbon s teel sheet of commercial and drawing qualities Lời nói đầu TCVN 11231:2015 hoàn toàn tương đương ISO 5002:2013. TCVN 11231:2015 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC 17, Thép biên soạn, Tổng cục Ti ê u chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. THÉP LÁ CACBON CÁN NÓNG VÀ CÁN NGUỘI MẠ KẼM ĐIỆN PHÂN CHẤT LƯỢNG THƯƠNG MẠI VÀ DẬP VUỐT Hot-rolled and cold-reduced electrolytic zinc-coated carbon s teel sheet of commercial and drawing qualities 1 Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này quy định các đặc tính của thép lá cacbon chất lượng thương mại và chất lượng dập vuốt ở dạng cắt thành đoạn hoặc cuộn, được mạ kẽm bằng kết tủa điện phân. Thép lá mạ kẽm điện phân được sử dụng cho chế tạo các chi tiết định hình hoặc các chi tiết có hình dạng khác nhau, và có thể được cung cấp ở trạng thái được xử lý hóa học để thích hợp cho sơn phủ. Lớp mạ kẽm có chiều dày được tính bằng micromet trên mỗi mặt đối với các thép lá được mạ kẽm đều, được mạ kẽm khác nhau hoặc được mạ kẽm trên một mặt. Các thép lá này thường được chế tạo với các lớp ph ủ không được sử dụng ở trạng thái phơi ra ngoài trời mà không qua xử lý hóa học và sơn. Có th ể chế tạo thép lá mạ kẽm điện phân với các chiều dày 0,36 mm và dày hơn (thường đến 4,0 mm) và các chiều rộng 600 mm và lớn hơn ở dạng cuộn hoặc cắt thành đoạn. Các vật liệu mỏng hơn 0,36 mm hoặc dày hơn 4,0 mm có thể thích hợp cho mạ kẽm điện phân, và nếu có yêu cầu, các chiều dày này có thể được thỏa thuận giữa các bên có liên quan. 2 Tài liệu viện dẫn Các tài liệu viện dẫn sau rất cần thiết cho áp dụng tiêu chuẩn này. Đối với các t ài liệu viện dẫn có ghi năm công bố th ì áp d ụ ng phiên bản đ ã nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao g ồm cả các sửa đổi. TCVN 197-1 (ISO 6892-1), Vật liệu kim loại - Thử kéo - Phần 1: Phương pháp thử ở nhiệt độ phòng. TCVN 198 (ISO 7438), Vật liệu kim loại- Thử uốn. TCVN 7573 (ISO 16160), Thép tấm c á n nóng liên tục - Dung sai kích thước và hình dạng. TCVN 7574 (ISO 16162), Thép tấm cán nguội liên tục - Dung sai kích thước và hình dạng. 3 Thuật ngữ và định nghĩa Tiêu chuẩn này sử dụng các thuật ngữ và định nghĩa sau. 3.1 Thép lá mạ kẽm điện phân (electrolytic zinc-coated steel sheet) Sản phẩm thu đ ượ c bằng kết tủa điện phân của lớp ph ủ kẽm trên thép lá trên dây chuyền mạ kẽm để chế tạo các cuộn thép lá mạ kẽm điện phân hoặc các tấm cắt mạ kẽm điện phân. 3.2 Cán là (skin pass) C á n nguội nhẹ thép lá cán nóng đã tẩy gỉ hoặc thép lá được cán nguội và ủ trước khi mạ kẽm. CHÚ TH Í CH: Mục đ í ch của cán là l à tạo ra đ ộ trơn nhẵn cao hơn của bề mặt và do đó nâng cao chất lượng dạng b ê n ngoài của bề mặt. Cán là cũng tạm thời giảm đi mức tối thiểu sự xuất hiện của trạng thái bề mặt đã đ ược biết tới như ứng suất kéo căng (đường Luder) hoặc sự tạo rãnh trong quá tr ì nh chế tạo các chi tiết hoàn thiện. Cán là cũng điều chỉnh v à nâng cao độ phẳng. C á n là s ẽ làm cho độ cứng tăng lê n một chút và độ dẻo giảm đi một chút. 3.3 Thép ổn định hóa (stabilized interstitial free steel) Thép cacbon rất thấp trong đó tất cả các nguyên tố tự do được kết hợp với titan và/hoặc các nguyên tố tương đương. 3.4 Mác thép không chứa nguyên tố tạo pha xen kẽ (grade substitution) Thép không có các nguyên tố tự do (thép IF) có thể được áp dụng cho các đơn đặt hàng có quy định CR4. CHÚ THÍCH: Thép lặng đặc biệt cho vuốt sâu với điều kiện là khách hàng phải được thông báo về sự thay thế và tài liệu cho chuyên chở b ằ ng tàu ph ả n ánh vật liệu thực được chuyên chở. 3.5 Lô (lot) 50 t thép hoặc ít hơn thuộc cùng một ký hiệu, được cán tới cùng một chiều dày và trong cùng một điều kiện. 4 Kích thước 4.1 Chiều dày của thép lá mạ kẽm được quy định là tổng chiều dày của kim loại cơ bản và chiều dày của lớp phủ kim loại hoặc ch ỉ là chiều dày của kim loại cơ bản. Khách hàng cần ch ỉ rõ trên đơn đặt hàng phương pháp quy định chiều dày được yêu cầu. Trong trường hợp khách hàng không chỉ rõ phương pháp quy định chiều dày được yêu cầu, thép lá mạ kẽm s ẽ được cung cấp theo chiều dày là t ổ ng chiều dày của kim loại cơ bản và chiều d à y của lớp mạ k ẽ m. Phụ lục A quy định yêu cầu cho quy định chiều d ày chỉ là chiều dày của kim loại cơ bản. 4.2 Thép lá mạ kẽm điện phân có chiều rộng nhỏ hơn 600 mm có thể được xẻ ra từ thép lá rộng và cũng sẽ được xem là thép lá. 5 Điều kiện sản xuất 5.1 Luyện thép Các quá trình được sử dụng trong nấu luyện thép và chế tạo thép lá cán nóng và cán nguội được mạ kẽm điện phân do nhà sản xuất quyết định. Khi được yêu cầu, khách hàng phải được thông báo về quá trình luyện thép được sử dụng. 5.2 Thành phần hóa học Thành phần hóa học (phân tích mẻ nấu) không được vượ t quá các giá trị được cho trong các Bảng 1, 2 và 3. B ả ng 1 - Thành phần hóa học (phân tích mẻ nấu) cho thép lá cacbon cán nóng mạ kẽm điện phân Tỷ phần khối lượng t í nh bằng ph ầ n trăm Chất lượng C lớn nhất Mn lớn nhất P lớn nhất S lớn nhất K ý hiệu Tên gọi HR1 thương mại 0,12 0,60 0,045 0,035 HR2 kéo (vuốt) 0,10 0,45 0,035 0,035 HR3 vuốt sâu 0,08 0,40 0,030 0,030 HR4 vuốt sâu khử oxy bằng nhôm 0,08 0,35 0,025 0,030 Bảng 2 - Thành phần hóa học (phân tích m ẻ nấu) cho thép lá cacbon cán nguội được mạ k ẽ m điện phân Tỷ phần khối lượng tính bằng phần trăm Chất l ượn g C lớn nhất Mn lớn nhất P lớn nhất S lớn nhất T i a lớn nhất K ý hiệu Tên gọi CR1 thương mại 0,15 0,60 0,050 0,035 - CR2 kéo c (vuốt) 0,10 0,50 0,040 0,035 - CR3 vuốt sâu c 0,08 0,45 0,030 0,03 - CR4 vuốt sâu khử oxy bằng nhôm b (không hóa già) 0,06 0,45 0,030 0,03 - CR5 vuốt rất sâu b (được ổn định hóa) 0,02 0,25 0,020 0,02 0,15 a Titan có th ể đ ược thay thế toàn bộ hoặc một phần bằng niobi hoặc vanađi. Cacbon và nitơ phải được ổ n định hóa ho à n toàn. b Theo thỏa thuận, các giá trị lớn nhất của mangan, photpho và sun f ua có thể được điều ch ỉ nh. c Nếu thép IF được áp dụng cho các đơn đặt hàng CR1 hoặc CR4, các giá tr ị l ớ n nhất 0,15 % của Ti và 0,10 % của Nb và V được chấp nhận để đảm bảo rằng cacbon và nitơ được ổn đ ị nh h ó a hoàn toàn. 5.3 Phân tích hóa học 5.3.1 Phân tích m ẻ nấu Nhà sản xuất phải thực hiện việc phân tích mỗi mẻ nấu thép để xác định sự phù hợp với các yêu cầu được cho trong các Bảng 1, 2 và 3. Theo yêu cầu, tại thời điểm đặt hàng, việc phân tích này phải được báo cáo cho khách hàng hoặc đại diện của khách hàng. Mỗi một trong các nguyên tố được liệt kê trong các Bảng 1 và 2 phải được đưa vào trong báo cáo phân tích m ẻ n ấ u. Nếu một hoặc nhiều nguyên tố trong B ả ng 3 được quy định th ì phải có báo cáo về phân tích các nguyên tố n à y. 5.3.2 Phân tích sản phẩm Khách hàng có thể tiến hành phân tích sản phẩm để th ẩ m tra kết quả phân tích đã quy định của thép bán thành phẩm hoặc thép thành phẩm và phải quan tâm đến bất cứ tính không đồng nhất b ì nh thường nào. Phương pháp lấy mẫu v à các giới hạn sai lệch phải được thỏa thuận giữa nhà sản xuất và khách hàng tại thời điểm đặt hàng. Dung sai của phân tích sản ph ẩ m phải phù hợp với Bảng 3 và Bảng 4. Bảng 3 - Giới hạn cho các nguyên tố hóa học b ổ sung Tỷ phần khối lượng tính bằng phần trăm Nguyên tố Phân tích m ẻ nấu lớn nhất Phân tích sản phẩm lớn nhất Cu a 0,20 0,23 Ni a 0,20 0,23 C r a,b 0,15 0,19 Mo a,b 0,06 0,07 Nb c , d 0,008 0,018 V c,d 0,008 0,018 Ti c,d 0,008 0,018 a Tổng hàm lượng của đồng, niken, crom và molipđen không được vượt quá 0,50 % đối với phân tích m ẻ nấu. Khi quy định một hoặc nhiều nguyên t ố trong c á c nguyên tố này, không áp dụng tổng hàm lượng; trong trường hợp này ch ỉ áp dụng các giới hạn riêng cho các nguyên t ố còn lạ i. b Tổng hàm lượng c ủ a crom và molipđen không được vượt quá 0,16 % đ ố i với phân tích mẻ nấu. Khi quy định một hoặc nhi ề u nguyên tố trong các nguy ê n tố này, kh ô ng áp dụng tổng hàm lượng. Trong trường hợp này ch ỉ áp dụng các giới hạn ri ê ng cho c á c nguyên tố c ò n lạ i . c Có th ể cung cấp kết qu ả phân tích lớn hơn 0,008 % sau khi có thỏa thuận giữa nh à s ả n xuất và khách h à ng. d Đối với thép IF ch ỉ có các giá trị lớn nhất 0,15 % của Ti và 0,010 % đối với Nb v à V đ ược chấp nhận đ ể đảm bảo rằng cacbon và nitơ được ổ n định hóa hoàn toàn. Bảng 4 - Dung sai của phân tích sản phẩm Tỷ ph ầ n khối lượng tính bằng phần tr ă m Nguyên tố Giá trị lớn nhất của nguyên t ố quy định Dung sai cho giá trị lớn nhất được quy định C 0,15 0,03 Mn 0,60 0,03 P 0,05 0,01 S 0,035 0 , 01 Ti 0,15 0,01 CH Ú TH Í CH: Cho phép dung sai l ớn nh ấ t trong bảng này vượt quá các y ê u c ầ u quy đ ị nh và không cho phép đ ố i với phân tích m ẻ n ấ u. 5.4 Lớp mạ 5.4.1 Kh ố i lượng lớp mạ Khối lượng lớp mạ được biểu thị bằng chi ề u dày tính bằng micromet tr ê n bề mặt của thép lá và phải phù hợp với các yêu cầu của chiều dày nhỏ nhất được cho trong Bảng 5. 5.4.2 Bám dính của lớp mạ Thép lá mạ kẽm phải có khả năng chịu uốn theo bất cứ hướng nào, phù hợp với các yêu cầu của đường kính trục uốn đối với các k ý hiệu chất lượng được cho trọng Bảng 6. 5.5 Chất lượng chế tạo 5.5.1 Thép lá mạ kẽm điện phân có chất lượng thương mại (HR1 hoặc HR2) được sử dụng cho mục đích chế tạo thông thường khi thép lá được sử dụng ở trạng thái phẳng hoặc dùng cho uốn hoặc tạo h ì nh vừa phải. 5.5.2 Thép lá mạ kẽm điện phân có chất lượng kéo (vuốt) (HR2, HR3 và HR4 hoặc CR2, CR3, CR4 và CR5) được sử dụng cho kéo hoặc tạo h ì nh nặng. S ả n phẩm được cung c ấ p theo t ấ t cả các y ê u c ầ u của tiêu chuẩn này hoặc theo th ỏ a thuận khi được đặt hàng để chế tạo một chi tiết đã cho, trong trường hợp này không áp dụng các cơ t í nh của Bảng 4 (đối với thép lá cán nóng) và Bảng 5 (đối với thép lá cán nguội). Các ch ấ t lượng kéo được nhận dạng như sau: - HR2/CR2 (chất lượng kéo); - HR3/CR3 (ch ấ t lượng vuốt sâu); - HR4/CR4 [chất lượng vu ố t sâu khử oxy bằng nhôm (xem 5.9)]; - CR5 [ chất lượng vuốt r ấ t sâu (ổn định hóa, không có nguyên tố trung gian)]. 5.6 Tính hàn được Sản phẩm thích h ợ p cho hàn nếu l ựa chọn được các điều kiện thích hợp. Bảng 5 - Lớp mạ kẽm dùng cho thép lá cán nóng và cán nguội mạ kẽm điện phân Ký hiệu lớp mạ a Chiều dày danh nghĩa trên bề mặt μm Chiều dày nhỏ nhất trên bề mặt μm Khối lư ợ ng danh nghĩa của lớp phủ tr ê n bề mặt b g/m 2 ZE 04 0,4 0,4 3 ZE 10 1,0 0,9 7 ZE 14 1,4 1,2 10 ZE 25 2,5 2,2 18 ZE 28 2 , 8 2,4 20 Z E 38 3,8 3,4 27 ZE 42 4,2 3,6 30 ZE 50 5,0 4,5 36 ZE 56 5,6 4,8 40 ZE 70 7,0 6,0 50 ZE 75 7,5 6,8 54 ZE 100 10,1 9,1 75 ZE 135 13,5 12,2 96 ZE 150 15,0 13,5 107 CHÚ THÍCH: Khối lượng riêng của kẽm được sử dụng 7100 kg/m 3 a Vật liệu được mạ đều nên có ký hiệu 2E10/10. V ậ t liệu được mạ khác nhau n ê n có ký hiệu ZE50/10. Vật liệu được mạ tr ê n mộ t b ề mặt nên có ký hiệu ZE38/0. b Thông số này ch ỉ dùng để tham khảo Bảng 6 - Yêu cầu cho thử uốn lớp mạ đối với thép lá cán nóng và cán nguội mạ điện phân Ký hiệu Đường kính trục uốn 180° e <> e ≥ 3 HR1, HR2, HR3, HR4 0 1 , 0 a CR1, CR2, CR3, CR4, CR5 0 0 CHÚ THÍCH 1: e là chiều dày lá thép tính bằng milimet. CHÚ THÍCH 2: a là chiều d ày của phôi mẫu thử u ốn . 5.7 Ứng dụng T hép lá mạ kẽm điện phân được nhận biết cho chế tạo bằng t ê n gọi của chi tiết hoặc ứng dụng theo d ự định. Thép lá chất lượng kéo HR2, HR3 và HR4 và CR2, CR3, CR4 và CR5 có thể được sản xuất để chế tạo một chi tiết đã cho trong phạm vi dung sai giới hạn bền kéo đã được xác lập một cách chí nh xác, dung sai giới hạn bền kéo này phải được thỏa thuận trước giữa các bên có liên quan. Trong trường hợp này phải quy định tên của chi tiết, nội dung chi tiết về chế tạo và các yêu cầu đặc b iệt (nghĩa là được phơi ra ngoài trời hoặc không được phơi ra ngoài trời, không bị ảnh hưởng của c ác ứng suất kéo hoặc sự cắt rãnh, v à các yêu cầu về chất lượng lớp mạ) và không áp dụng các c ơ tính của Bảng 7 hoặc 8. 5.8 Cơ tính Trừ khi được đặt hàng theo một chi tiết đã cho như đã giải thích trong 5.6 tại thời điểm thép đ ã được chế tạo sẵn cho chuyên ch ở b ằ ng tàu, các cơ tính phải theo công bố trong Bảng 7 hoặc 8 khi chúng được xác định trên các mẫu thử thu được theo các yêu cầu của Điều 7. Sự bảo quản thép lá lâu dài có thể gây ra thay đổi của các cơ tính và dẫn đến sự suy giảm khả năng vuốt. Để giảm tới mức tối thiểu ảnh hưởng này, n ê n quy định chất lượng CR4 hoặc CR5. Bảng 8 giới thiệu các cơ t í nh sau cán là. Bảng 7 - Yêu cầu v ề cơ tính đ ối v ớ i thép lá cacbon cán nóng đ ư ợc mạ kẽm điện phân Chất lượng của k i m loại cơ bản R m a lớn nhất MPa A b nhỏ nhất Ký hiệu Tên gọi % Chiều dày của vật liệu mm b e <> 3 ≤ e ≤6 L 0 = 80 mm L 0 = 5 0 mm L 0 = 50 mm HR1 thương mại 440 23 24 28 29 HR2 kéo (vuốt) 430 25 26 30 31 HR3 vuốt sâu 400 28 29 33 34 HR4 vuốt sâu khử oxy bằng nh ô m 380 31 32 36 37 R m giới hạn bền kéo A độ giãn dài sau đứt t í nh bằng phần trăm L 0 chiều dài đo ban đầu của mẫu thử S 0 diện tích mặt cắt ngang ban đầu của chiều dài đo e chiều dày c ủ a thép lá t í nh b ằ ng mllimet 1 MPa = 1 N / mm 2 a Giới hạn bền kéo nh ỏ nhất đối với ch ấ t lượng HR2, HR3 v à HR4 thường có th ể đạt t ớ i 270 MPa. Tất cả các giá trị độ bền kéo được xác định tới 10 MPa gần nhất. b M ẫ u thử k hông có tỷ l ệ c ó chi ề u dài đo cố định (50 mm) cho thép lá dày tới 6 mm có thể được s ử dụng cùng với bảng chuyển đ ổi. Tuy nhi ê n, trong trường hợp c ó tranh c ã i ch ỉ có các k ế t quả thu được tr ê n mẫu thử có tỷ l ệ mới c ó hiệu lực cho vật liệu c ó dày 3 mm và lớn hơn. B ả ng 8 - Y ê u cầu về cơ tính đối với thép lá cacbon cán nguội đượ c mạ kẽm điện phân Chất lượng R e a lớn nhất MPa R m lớn nhất MPa A b nhỏ nhất % Ký hiệu Tên gọi L 0 = 80 mm L 0 = 50 mm CR1 thương mại h 280 410 27 (< 0,6=""> 28 ( ≥ 0,6 mm) 28 - - CR2 kéo 240 370 33 (< 0,6=""> 34 31 - - CR3 vuốt sâu 220 350 35 (< 0,6=""> 36 (≥ 0,6 mm) 35 1,3 nhỏ nhất 0,16 nhỏ nhất CR4 vuốt sâu khử oxy bằng nhôm (không hóa già) 210 350 37 (< 0,6=""> 38 (≥ 0,6 mm) 37 1,4 nhỏ nhất 0,19 nhỏ nhất CR5 vuốt rất sâu (được ổn định hóa, không có nguyên tố trung gian) 190 350 39 (< 0,6=""> 40 (≥ 0,6 mm) 38 1,7 nhỏ nhất 0,22 nhỏ nhất R e giới hạn chảy R m gi ớ i hạn bền kéo A độ gi ã n dài sau đứt t í nh bằng phần trăm L 0 chiều d à i do ban đầu của mẫu thử r hộ số biến dạng d ẻ o n số mũ của bi ế n dạng kéo khi gia cũng nguội 1 MPa = 1 N/mm 2 a Giới hạn b ề n kéo nhỏ nhất đối với các ch ấ t lượng CR2, CR3 và CR4 th ường có th ể đạt tới 270 MPa. T ấ t c ả các giá trị độ bền kéo được xác định tới 10 MPa g ầ n nhất. Đ ố i với các m ụ c đích thiết kế, giới hạn dưới của R e có th ể được giả thi ế t là 140 MPa cho các mác thép CR1, CR2, CR3 và CR4, và 120 MPa cho mác thép CR5. b Đối v ớ i các vật liệu có chiều dày đ ế n và bao gồm 0,6 mm, các giá tr ị độ giã n d ài phải được giảm đi 1. c Các giá trị r v à n chỉ áp dụng cho các chiều dày ≥ 0,5 mm. Đối với các chiều d ày > 2,0 mm. giá t rị của r giảm đi 0,2. d r cũng có th ể được viết là r-bar và n cũng có thể được viết là n-bar. e r là một ch ỉ số của t í nh kéo (vuốt) được của sản phẩm. f n là một ch ỉ số c ủ a tính gi ã n dài của sản phẩm. g Đối với các mác thép CR3, CR4 và CR5, các giá tr ị r-bar và n-bar có thể được sửa đổi hoặc loại bỏ kh ỏ i đặc t í nh kỹ thuật theo thỏa thuận giữa nhà sản xuất và khách hàng. h Các cơ t í nh thường không được cho đ ố i với các sản ph ẩ m thương mại và các giá t rị đ ược cho trong bảng này ch ỉ dùng đ ể tham khảo. 5.9 Hóa già do ứng suất Thép lá được mạ k ẽ m điện phân (trừ CR4 và CR5) thường có xu hướng hóa già do ứng suất và hiện tượng này có thể dẫn tới: a) Tạo vết tr ê n bề mặt do các biến dạng kéo hoặc tạo r ã nh khi thép được tạo h ình ; b) Làm suy giảm tính d ẻ o. Thép lá cacbon cán nguội được mạ kẽm điện phân có chất lượng CR4 được cung cấp ở trạng thái được cán là, có thể bị hóa già do ứng suất trong một số điều kiện. Hóa già do ứng suất có thể l à do các nguyên tử cacbon hoặc nitơ xuất hiện trong một d ung dịch rắn quá bão hòa và khuếch tán vào các vị trí có khuyết tật cùng với thời gian và nhiệt độ. Sự bổ sung với số lượng thích hợp dưới dạng c á c hạt nhôm nitrua có thể lấy đi nitơ từ dung dịch rắn. Công nghệ này có xu hướng giảm tới mức tối thiểu sự hóa già ở nhiệt độ phòng do nitơ và dẫn tới một quan niệm chung l à thép cán nguội được khử nhôm không liên quan đến hóa già thường gắn liền với CR4. Tuy nhiên cacbon, một nguyên tố thường không được giữ lại trong dung dịch rắn với sự làm nguội chậm điển hình của ủ m ẻ , có thể được giữ lại trong dung dịch rắn trong quá trình ủ liên tục. Nếu quá trình ủ và tính chất hóa học của thép không được kiểm soát chặt ch ẽ , vật liệu có cacbon còn lại trong dung dịch rắn sau ủ liên tục có thể bị hóa già do ứng su ấ t ở nhiệt độ phòng và có thể xảy ra các vấn đề như đã nêu trên. Ổ n định hóa về mặt hóa học, như đối với CR5, sẽ ngăn cản được v ấ n đề này khi xử lý thích hợp đối với vật liệu CR4. Do các yếu tố này, cần thiết phải giữ thời gian giữa gia công lần cuối ở máy cán và chế tạo ở mức tối thiểu. Quay vòng kho thép cán để sử dụng trước tiên vật liệu cũ nhất là rất quan trọng. N ê n tránh lưu kho trong thời gian d à i đối với các loại thép này. Đối với thép lá được cán là, sự nắn phẳng có hiệu quả bằng con lăn ngày trước khi chế tạo tại xư ở ng của nhà sản xuất có thể đạt được do không có biến dạng kéo. Có thể đạt được không có biến dạng kéo trong thời gian 6 tháng bằng cung cấp thép không hóa già được cán là. Nên quy định sử dụng mác thép CR4 hoặc CR5 trong các trường hợp các đường Luder không được chấp nhận và không thể nắn phẳng bằng con lăn. 5.10 Xử lý bề mặt các sản phẩm mạ kẽm điện phân 5.10.1 Quy định chung Yêu cầu đối với các dung dịch được sử dụng trong xử lý bề mặt để chuẩn b ị sơn, thụ động hóa bề mặt hoặc cả hai n ê n được thỏa thuận giữa các bên có liên quan tại thời điểm đặt hàng c ó tính đến chương trình sơn và các hệ thống sơn của người sử dụng. 5.10.2 Chuẩn bị bề mặt cho sơn Thép lá được mạ kẽm điện phân có thể được xử lý hóa học (như photphat hóa hoặc các phương pháp thích hợp) tại xưởng của nhà sản xuất để chuẩn bị thép lá cho sơn mà không có xử lý thêm nữa, tr ừ l à m sạch, nếu có yêu cầu. 5.10.3 Thụ động hóa ở nhà máy (xưởng) Xử lý hóa học thư ờ ng được áp dụng cho lớp phủ kẽm để giảm tới mức tối thiểu rủi ro xuất hiện vết đốm (gỉ trắng) khi bảo quản ở trạng thái ẩm trong quá trình chuyên ch ở bằng t à u và bảo q u ản. Kiểu xử lý hóa học có thể được thỏa thuận giữa nh à sản xuất và k hách hàng. Tuy nhiên, cần hạn chế các đặc tính ức chế sự xử lý và nếu vật liệu đã bị ẩm ướt trong quá trình chuyên ch ở bằng tàu và bảo quản th ì nên được sử dụng ngay hoặc được sấy khô. 5.11 Bôi dầu Thép lá được mạ kẽm điện phân đã sản xuất ra có thể được bôi dầu để giảm t ớ i mức tối thiểu sự xuất hiện vết đốm trong bảo quản ở tr ạng thái ẩ m. Khi thép lá được mạ kẽm đã được xử lý thụ động hóa, việc bôi d ầu sẽ giảm tới mức tối thiểu hơn nữa rủi ro xuất hiện vết đ ố m (gỉ trắng) trong bảo quản ở trạng thái ẩ m. Việc loại bỏ lớp dầu này có thể có khó khăn (như tạo ra sự nhuộm màu) nếu sử dụng dung d ịch làm sạch không thích hợp. 5.12 Sơn Thép lá được mạ kẽm điện phân là nền thích hợp cho sơn nhưng các quá trình xử lý đầu tiên có th ể khác với các quá trình xử lý được sử dụng trên thép cacbon thấp ( thép mềm). Các lớp sơn lót cho xử lý sơ bộ, các lớp phủ cho chuyển biến hóa học và loại sơn chuyên d ùng cho sơn trực tiếp lên các bề mặt kẽm là tất cả các lớp xử lý đầu tiên thích hợp cho thép lá được mạ kẽm điện phân (xem 5.10). 6 Dung sai kích thước và hình dạng Dung sai kích thước và hình dạng áp dụng cho thép lá cacbon cán nóng được mạ kẽm điện phân có chất lượng thương mại và chất lượng kéo phải theo chỉ dẫn trong TCVN 7573 (ISO 16160). Dung sai kích thước và hình dạng áp dụng cho thép lá cacbon cán nguội được mạ kẽm điện phân có chất lượng thương mại và chất lượng kéo phải theo chỉ dẫn trong TCVN 7574 (ISO 16162). 7 Lấy mẫu 7.1 Lấy mẫu thử kéo Khi được đặt hàng theo cơ tính phải lấy một mẫu thử đại diện cho thử đặc t í nh kéo được yêu cầu trong các Bảng 6 và 7 từ mỗi lô thép lá cho chuyên ch ở bằng tàu. 7.2 Thử lớp mạ 7.2.1 Khối lượng lớ p mạ Nh à sản x u ất phải triển khai kế hoạch thử nghiệm với một tần suất có khả năng đặc trưng đầy đủ cho lô vật liệu và b ả o đảm sự phù hợp với các yêu cầu của đặc tính kỹ thuật. 7.2.2 Sự bám dính của lớp mạ Phải lấy một mẫu thử đại diện cho thử uốn sự bám d ính của lớp mạ từ mỗi lô thép lá cho chuyên chở bằng tàu. Các mẫu thử cho thử uốn lớp mạ không được lấy cách cạnh bên của sản phẩm một khoảng nhỏ hơn 25 mm. Chiều rộng nhỏ nhất của mẫu thử không được nh ỏ hơn 50 mm. 8 Phương pháp thử 8.1 Th ử kéo Phải thực hiện phép thử kéo phù hợp với TCVN 197-1 ( ISO 6892-1). Ph ả i lấy các mẫu thử ngang ở giữa đường tâm và cạnh của thép lá đã được cán. Phải sử dụng chiều dày của kim loại cơ bản để tính toán điện tích mặt c ắ t ngang cần thiết cho thử kéo; tuy nhiên, đối với các đơn đặt hàng quy định chiều dày “chỉ l à chiều dày của kim loại cơ bản ” , có hai phương pháp để xác định chiều dày của kim loại cơ b ả n. a) Phương pháp lựa chọn A: Xác định chiều dày thực của kim loại cơ b ả n bằng cách đo trực tiếp chiều dày lớp nền của mẫu thử đ ã được loại bỏ lớp mạ. b) Phương pháp lựa chọn B: T í nh toán chiều dày của kim loại cơ bản bằng cách lấy chiều dày thực được mạ của mẫu thử trừ đi chiều dày trung bình của lớp mạ đối v ớ i ký hiệu lớp mạ thích hợp được cho trong Phụ lục A. 8.2 Th ử lớp mạ 8.2.1 Khối lư ợn g lớp mạ 8.2.1.1 Khách hàng có thể tiến hành kiểm tra các phép thử bằng cách k ẹ p chặt một mẫu thử có chiều dài 300 mm bằng chiều rộng đã được mạ và cắt ba mẫu thử, một từ phần giữa chiều rộng và một từ mỗi bên cách cạnh bên mẫu thử một khoảng không nhỏ hơn 25 mm. Diện tích nhỏ nhất của ba mẫu thử ph ả i là 1200 mm 2 . 8.2.1.2 Khối lượng lớp mạ phải là khối lượng nhỏ nhất của lớp mạ được xác định tr ê n bất cứ mẫu thử nào trong ba mẫu thử được lấy phù hợp với 8.2.1.1. Có thể xác đ ị nh khối lượng lớp mạ kẽm bằng bất cứ phương pháp phân tích nào đ ã được thừa nhận và chấp nhận. 8.2.1.3 Khi khách hàng mong muốn có sự liên quan giữa chiều dày lớp mạ và khối lượng lớp mạ, c ó th ể sử dụng quy trình th ử theo vết. Kết quả thử theo vết phải l à khối lượng nhỏ nhất của lớp mạ kẽm được xác định trên bất cứ m ẫ u thử nào trong ba mẫu thử được lấy phù hợp với 7.2. Có thể xác định khối lượng của lớp mạ kẽm b ằ ng bất cứ phương pháp phân tích nào dã được thừa nhận và chấp nhận. 8.2.2 Sự bám dính của lớp mạ Phải tiến hành thử uốn phù hợp với các phương pháp được quy định trong TCVN 198 (ISO 7438). Có th ể thay đổi phép thử uốn cho các kiểu thử khác theo th ỏ a thuận giữa nhà sản xuất và khách hàng. Chu ẩ n chấp nhận cho thử uốn là không có sự tạo thành vảy mỏng của lớp mạ. 9 Thử lại Nếu một thử nghiệm không cho kết quả đạt yêu cầu thì phải tiến hành thử thêm hai thử nghiệm nữa một cách ngẫu nhiên từ cùng một lô sản phẩm. Cả hai thử nghiệm lại phải tuân theo các yêu cầu của tiêu chuẩn này; nếu không, lô s ả n phẩm bị loại bỏ. 10 Đệ trình lại Nhà sản xuất có thể đệ trình cho nghiệm thu các sản phẩm đã bị loại b ỏ trong quá trình kiểm t ra trước đây do các đặc tính của sản phẩm không đáp ứng yêu cầu, sau khi các s ả n phẩm này đã được xử lý thích hợp và theo yêu cầu, việc xử lý đã nêu sẽ được chỉ ra cho khách hàng. Trong trường hợp n à y n ê n thực hiện các phép thử như các phép thử cho một lô sản phẩm mới. Nhà sản xuất có quyền đưa các sản phẩm đã bị loại bỏ v à o quá trình kiểm tra mới về sự phù hợp với các yêu cầu cho một mác thép mới. 11 Chất lượng gia công Thép lá được mạ kẽm điện phân ở dạng cắt thành đoạn không được có bất cứ sự tách lớp, các vết nứt bề mặt và các khuyết tật nào khác có hại cho quá trình gia công thích hợp tiếp sau. Quá trình xử lý cho chuyên chở b ằ ng tàu sản phẩm ở dạng cuộn không được làm cho nhà s ả n xuất mất cơ hội quan sát dễ dàng hoặc loại bỏ các đoạn có khuyết tật như có thể thực hiện được trên sản phẩm được cắt thành đoạn. 12 Kiểm tra và chấp nhận Khi khách h à ng có quy định kiểm tra và thử để chấp nhận sản phẩm trước khi chuyên chở bằng tàu từ xưởng của nhà sản xuất, yêu c ầ u này thường không được quy định cho các s ả n phẩm được bao hàm trong tiêu chu ẩ n này, nhà sản xuất phải cung cấp cho kiểm tra viên của khách hàng tất cả các phương tiện c ầ n thiết để xác định rằng thép được cung cấp phù hợp với tiêu chu ẩ n này. Th é p được báo cáo là có khuyết tật sau khi đến xưởng của người sử d ụng phải được đề ra một bên, được nhận dạng đúng và chính xác và được bảo vệ thỏa đáng. Nhà cung cấp ph ả i được thông báo để có thể tiến hành khảo sát, điều tra một cách thích hợp. 13 Cỡ kích thước của cuộn Khi th é p mạ kẽm được đặt hàng theo cuộn, phải quy định đường k í nh trong (ID) nhỏ nhất hoặc phạm vi các đường kính trong chấp nhận đ ược. Ngoài ra phải q u y đ ị nh đường kính ngoài (OD) lớn nhất và khối lượng lớn nh ấ t chấp nhận được của cuộn. 14 Ghi nhãn 14.1 Trừ khi có quy định khác, các yêu cầu tối thiểu sau để nhận biết thép phải được ghi nh ã n dễ đọc bằng khuôn in thủng trên đỉnh của mỗi khối lượng nâng hoặc trên một thẻ nhãn được gắn vào mỗi cuộn hoặc đơn vị chuyên chở bằng tàu: a) Tên của nhà s ả n xuất hoặc nhãn hiệu nhận dạng; b) Số hiệu của tiêu chuẩn này, nghĩa là TCVN 11231 (ISO 5002); c) Số ký hiệu của chất lượng; d) Số ký hiệu của lớp mạ; e) Số đơn hàng; f) Các kích thước của sản phẩm; g) Số l ô ; h) Khối lượng; i) Trạng thái bề mặt. 14.2 Trong trường hợp các lớp mạ khác nhau, các chiều d ày lớp mạ phải được ký hiệu như sau: a) Đ ố i với các đoạn sản phẩm được cắt ra, k ý hiệu của lớp mạ trên các bề mặt bên trên của lá thép trong đống sản phẩm ký hiệu lớp mạ của các bề mặt bên dưới; b) Đối với các cuộn sản ph ẩ m, ký hiệu của lớp mạ trên bề mặt bên ngoài của một cuộn trên ký hiệu lớp mạ trên bề mặt bên tr ong ; c) Trong các trường hợp khi có yêu cầu ghi nhãn để biểu thị lớp mạ khác nhau trên một đoạn s ả n phẩm được cắt ra hoặc cuộn sản phẩm, ký hiệu D phải được đưa vào sau ký hiệu của khối lượng nhỏ nhất của lớp mạ trên bề mặt được ghi nhãn. V Í DỤ: ZE 38/25D CHÚ TH Í CH: Xem Điều 15. 15 Ký hiệu Vật liệu mạ kẽm điện phân được ký hiệu là HR (đối v ớ i cán nóng), theo sau l à các chữ số 1, 2, 3 hoặc 4, và CR ( đối với cán nguội), theo sau là các chữ số 1, 2, 3, 4 hoặc 5, các ký hiệu này được dùng chung cho các tiêu chuẩn khác khi ch ỉ th ị các chất lượng thương mại, kéo, vuốt sâu, vuốt sâu có khử nhôm (không hóa già) và vuốt rất sâu (được ổ n định hóa, không có nguyên tố trung gian). Các chữ cái ZE được sử d ụng để ch ỉ thị sản phẩm được mạ kẽm điện phân. Ký hiệu của chiều dày lớp mạ theo sau ZE như đã chỉ dẫn trong Bảng 5. Các số được đặt chồng lên nhau được sử d ụng để chỉ chiều d ày lớp mạ cho mỗi mặt. Khi các số khác nhau có nghĩa là có các lớp mạ khác nhau. Khi chữ số 0 xuất hiện như một số trong ký hiệu sẽ chỉ ra lớp mạ trên một mặt. X ử lý bề mặt được ký hiệu bằng chữ C (cán thụ động hóa), P (cán photphat hóa), N (không xử lý bề mặt), O (được bôi dầu), X (không được bôi dầu) hoặc bằng sự kết hợp của C, P hoặc N và O hoặc X. Có thể áp dụng các phương pháp xử lý hóa học khác theo thỏa thuận giữa nhà sản xuất và khách hàng. VÍ D Ụ : Thép lá cán nóng có lớp mạ kẽm điện phân d ày 2,5 μm tr ê n mỗi mặt, đ ư ợc xử l ý hóa học b ằ ng thụ động hóa và được b ô i dầu, đ ượ c ký hiệu như sau: HR1 ZE 25/25CO . Thép lá cán nguội có lớp mạ k ẽ m điện phân d ày 2,5 μm trên mỗi mặt, được xử lý hóa học bằng thụ động hóa và được b ô i đầu, được k ý hiệu như sau: CR1 ZE 2S/25CO. 16 Thông tin do khách hàng cung cấp Các yêu cầu quy định đầy đủ của tiêu chu ẩ n này, thử h ỏ i đ ặ t hàng và đơn đặt hàng phải bao gồm thông tin sau: a) Viện dẫn tiêu chuẩn này, nghĩa là TCVN 11231 (ISO 5002); b) Tên và chất lượng của vật liệu, ví dụ, thép lá cán nguội được mạ điện phân (CR2) (xem 5.5); c) S ố ký hiệu lớp mạ (xem B ả ng 5); d) Các kích thước của sản phẩm và số lượng yêu cầu; đối với các đoạn được cắt ra, chiều dày (kết hợp của kim loại c ơ bản (nền) và lớp mạ hoặc ch ỉ kim loại cơ bản), chiều rộng, chiều dài, và khối lượng của bó và tổng số lượng yêu cầu; đối với cuộn, chiều dày (kết hợp của kim loại cơ bản và lớp mạ hoặc chỉ của kim loại cơ bản), chiều rộng, đường kính trong hoặc phạm vi đường kính trong, đường kính ngoài và khối lượng lớn nhất chấp nhận được của cuộn, và số lượng yêu cầu; CHÚ THÍCH 1: Khi chỉ quy định chiều dày của k i m loại cơ b ả n, các nội dung chi tiết được cho trong Phụ lục A. CHÚ THÍCH 2: Khi không ch ỉ ra phương pháp quy định chiều dày, sản ph ẩ m được cung cấp có chiều dày là tổng chiều dày của kim loại c ơ bản và chi ề u d ày của lớp mạ. e) Ứ ng dụng ( tên của chi tiết), nếu có (xem 5.7); f) Đối với các chất lượng kéo HR2, HR3, HR4, CR2, CR3, CR4 và CR5 được đặt hàng theo cơ tính hoặc theo chế tạo một chi tiết đã cho (xem 5.7 và 5.8); g) Xử lý bề mặt (xem 5.10); h) Được b ô i dầu, nếu có yêu cầu (xem 5.11); i) Y ê u cầu về cỡ kích thước của cuộn (xem Điều 13); j) Báo cáo phân tích mẻ nấu, nếu có yêu cầu (xem 5.3.1); k) Các chi tiết về chế tạo hoặc các yêu cầu đặc biệt (tạo vân hoặc chất lượng mạ); I) Kiểm tra và thử để chấp nhận trước khi chuyên chở b ằ ng tàu từ xưởng của nhà sản xuất, nếu có yêu cầu (xem Điều 12). VÍ DỤ: TCVN 11231 (ISO 5002), thép l á cán nguội, được mạ kẽm điện phân, chất lượng thương mại CR1, ký hiệu lớp mạ ZE 25/25, dung sai chiều dày b ì nh thường, 0,6 mm x 1000 mm x 2000 mm, 20000 kg, c ó vét trục cán. PHỤ LỤC A ( Quy định) Đặc điểm của chiều dày chỉ bao gồm kim loại cơ bản Khi có quy định của khách hàng, chiều dày được đặt hàng phải là chiều dày của kim loại cơ b ả n. Trong trường hợp này, chiều dày sản phẩm mạ trung b ì nh sẽ được tính là chiều dày của lớp kim loại cơ bản + chiều dày trung bình cho mỗi bề mặt (xem B ả ng A.1) có khối lượng l ớ p mạ như đã ch ỉ dẫn trên Hình A.1. Dung sai chiều dày áp dụng cho chiều dày trung bình của sản phẩm được mạ. CHÚ D Ẫ N: 1 chiều dày trung bình của sản ph ẩ m đ ược mạ. 2 chiều dày tr ung bình của lớp mạ. 3 chiều dày của kim loại cơ b ả n. 4 dung sai chiều dày. Hình A.1 - Tính toán chiều d à y trung b ì nh của sản phẩm được mạ Bảng A.1 - Chiều dày trung bình của lớp mạ đối với khối lượng lớp mạ cho mỗi bề mặt K ý hiệu lớp mạ Chiều dày trung bình của lớp mạ cho mỗi bề mặt tính toán mm Khối lư ợ ng tiêu chuẩn của lớp mạ trên một bề mặt g/m 2 ZE 04 0 3 ZE 10 0,001 b 7 ZE 14 0,001 a 10 Z E 25 0,002 b 18 ZE 30 0,003 a 20 ZE 38 0,004 b 27 ZE 42 0,004 a 30 ZE 50 0,005 b 36 ZE 56 0 , 005 a 40 ZE 70 0 , 006 a 50 ZE 75 0,008 b 54 ZE 100 0,010 b 75 ZE 135 0,014 b 96 ZE 150 0,015 b 107 CHÚ TH Í CH: Có thể áp dụng chi ề u d ày thực của lớp mạ cho chiều dày t ru ng b ì nh của lớp mạ cho tính toán mỗi b ề mặt theo thỏa thuận giữa kh á ch hàng và nh à sản xuất. a Chiều dày lớp mạ được rút ra từ các k ế t qu ả trong sản xuất thực t ế . b Chi ề u dày lớp mạ được rút ra từ chiều d à y d anh nghĩa. THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO [1 ] TCVN 7665 (ISO 1460), Lớp phủ kim loại - Lớp ph ủ kẽm nhúng nóng trên vật liệu chứa sắt - Xác định khối lượng lớp mạ trên đơn vị điện tích. [2] ISO 3573, Hot-rolled carbon s teel sheet of commercial and drawing qualities (Thép lá cacbon cán nóng c ó chất lượng thương mại và ch ấ t lượng d ập vuốt). [3] TCVN 7858 (ISO 3574), Thép tấm cacbon cán nguội ch ấ t lượng thương mại và chất lượng dập vuốt. [4] TCVN 7859 (ISO 3575), Thép tấm cacbon mạ kẽm nhúng nóng liên tục ch ấ t lượng thương mại và ch ấ t lượng dập vuốt. [5] ISO 10113, Metallic materials - Sheet and strip - Determination of plastic strain ratio (Vật liệu kim loại - Thép lá và thép dải - Xác định hệ số biến dạng d ẻ o). [6] ISO 10275, Metallic materials - Sheet and strip - D etermination of tensile strain hardening exponent (Vật liệu kim loại - Thép lá và thép dải - Xác định số mũ của biến cứng đo biến dạng kéo). [7] ASTM A 879/A 879M, Speci fi cation for s teel Shee l Zinc Coated by the Elec t rolytic Process for Applications Requiring Designation of the Coating Mass on Each Sur f ace 1) (Đặc tính kỹ thuật của thép lá mạ kẽm điện phân dùng cho ứng dụng yêu cầu ph ả i ấn định khối lượng lớp mạ trên mỗi bề mặt). [8] ASTM A 917, Standard Speci fi cation for Steel Sheet, Coated by the Electrolytic Process for Applications Requiring Designation of the Coating Mass on Each Surface (General Requirements) (Đặc tính kỹ thuật tiêu chuẩn của th é p lá mạ điện phân dùng cho ứng d ụng yêu cầu phải ấn định khối lượng lớp mạ trên mỗi bề mặt). [9] J I S G-3313, Electrolytic zinc-coated steel sheets and coils (Thép lá và thép cuộn được mạ kẽm điện phân). [10] EN 10152, Electrolytical l y z inc coated col d rolled s teel f l at p roducts for cold f orm i ng - Techn i cal delivery conditions (S ả n phẩm thép b ă ng cán nguội được mạ kẽm điện phân d ùng cho tạo hình nguội - Điều kiện kỹ thuật khi cung cấp). 1) T à i liệu này được ISO/T C 17/SC12 thừa nhận vì bao hàm chủ đề tương tự như ch ủ đề của tiêu chu ẩ n này. Thông tin này được đưa ra để thuận tiện cho người sử dụng tiêu chuẩn này và kh ô ng được TC17/SC12 hoặc ISO chứng nhận và cũng không được xem là tương đương với tiêu chuẩn này.