TCVN7531-1:2005

Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 7531-1:2005 (ISO 4223-1 : 2002) về Định nghĩa một số thuật ngữ sử dụng trong công nghiệp lốp - Phần 1: Lốp hơi do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành TIÊU CHUẨN VIỆT NAM TCVN 7531-1 : 2005 ISO 4223-1 : 2002 ĐỊNH NGHĨA MỘT SỐ THUẬT NGỮ SỬ DỤNG TRONG CÔNG NGHIỆP LỐP – PHẦN 1: LỐP HƠI Definitions of some terms used in the tyre industry – Part 1: Pneumatic tyres Lời nói đầu TCVN 7531-1 : 2005 hoàn toàn tương đương với ISO 4223-1 : 2002; TCVN 7531-1 : 2005 do Tiểu ban kỹ thuật tiêu chuẩn TCVN/TC45/SC3 Săm lốp cao su biên soạn, trên cơ sở đề nghị của Tổng Công ty hóa chất Việt Nam – Bộ Công nghiệp, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng xét duyệt, Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành. TCVN 7531 bao gồm các phần sau, với tên chung Định nghĩa một số thuật ngữ sử dụng trong công nghiệp lốp TCVN 7531-1 : 2005 (ISO 4223-1 : 2002) Phần 1: Lốp hơi Bộ tiêu chuẩn ISO còn tiêu chuẩn sau: ISO 4223-2 : 1991 Definition of some terms used in the tyre industry – Part 2: Solid tyres. ĐỊNH NGHĨA MỘT SỐ THUẬT NGỮ SỬ DỤNG TRONG CÔNG NGHIỆP LỐP – PHẦN 1: LỐP HƠI Definitions of some terms used in the tyre industry – Part 1: Pneumatic tyres 1. Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này định nghĩa một số thuật ngữ liên quan đến lốp hơi được sử dụng trong ngành công nghiệp lốp, cùng với các mã số, ký hiệu và giá trị tương ứng. CHÚ THÍCH – Các thuật ngữ và định nghĩa liên quan đến bánh xe/vành, xem ISO 3911. 2. Tài liệu viện dẫn ISO 4251-4 : 1992 Tyres (ply rating marked series) and rims for agricultural tractors and machines – Part 4: Tyre classification and nomenclature [Lốp (nhóm có ghi nhãn lớp mành tương đương) và vành cho máy kéo và máy nông nghiệp – Phần 4: Phân loại lốp và thuật ngữ]. 3. Thuật ngữ chung và định nghĩa 3.1. Loại sử dụng 3.1.1. Thông dụng (normal) Lốp để sử dụng thông thường. 3.1.2. Đặc biệt (special) Lốp để sử dụng chung, cả hơi có đường và nơi không có đường hoặc cho vận hành đặc biệt khác. 3.1.3. Lốp đi trên tuyết (snow tyre) Lốp có kiểu hoa văn mặt lốp, thành phần mặt lốp và cấu trúc lốp được thiết kế chủ yếu để lốp có khả năng khởi động và duy trì sự chuyển động của xe tốt hơn lốp thông dụng trong điều kiện có tuyết. 3.1.4. Lốp dự phòng sử dụng tạm thời (temporary-use spare tyre) Lốp khác với lốp lắp vào xe trong điều kiện thường và dự kiến chỉ sử dụng tạm thời trong điều kiện vận hành hạn chế. 3.1.5. Lốp dự phòng sử dụng tạm thời loại T (T-type temporary-use spare tyre) Lốp dự phòng sử dụng tạm thời được thiết kế để sử dụng khi áp suất bơm hơi cao hơn mức thiết lập cho lốp tiêu chuẩn và lốp gia cường. 3.1.6. Gia cường (reinforced) Tải trọng tăng cường (EXTRA LOAD) Lốp xe ô tô con được thiết kế để chịu được tải trọng và áp suất bơm hơi cao hơn loại lốp tiêu chuẩn (ngoại hạng). 3.2. Ký hiệu vận hành 3.2.1. Ký hiệu vận hành (service description) Ký hiệu nhận dạng lốp, thêm vào ký hiệu quy cách về cỡ lốp, bao gồm một chỉ số tải trọng (hoặc hai chỉ số tải trọng trong trường hợp lắp lốp đơn/đôi) và một ký hiệu vận tốc. 3.2.1.1. Chỉ số tải trọng (LI) (load index) Mã số chỉ tải trọng tối đa lốp có thể chịu (ngoại trừ loại trải trọng đối với lốp xe ô tô con và xe máy có tốc độ trên 210 km/h) tại tốc độ tương ứng với ký hiệu vận tốc trong điều kiện vận hành do nhà sản xuất lốp qui định. Xem Phụ lục A, Bảng A.1. 3.2.1.2. Ký hiệu vận tốc (speed symbol) Tốc độ tối đa tại đó lốp có thể chịu một tải trọng tương ứng với chỉ số tải trọng (ngoại trừ tốc độ trên 210 km/h đối với lốp xe ô tô con và xe máy) ở điều kiện vận hành do nhà sản xuất lốp qui định. Xem Phụ lục A, Bảng A.2. 3.3. Thuật ngữ chung khác và định nghĩa 3.3.1. Áp suất bơm hơi nguội (cold inflation pressure) Áp suất bên trong của lốp ở nhiệt độ môi trường và không bao gồm áp suất bất kỳ phát sinh khi sử dụng lốp. CHÚ THÍCH - Áp suất bơm hơi nguội được tính bằng kilopascal (kPa). 3.3.2. Lốp đã qua sử dụng (grown tyre) Lốp đã bị giãn do sử dụng. 3.3.3. Lốp mới (new tyre) Lốp chưa qua sử dụng và cũng không phải lốp đắp. CHÚ THÍCH - Đắp là thuật ngữ đặc trưng cho việc tu sửa phụ hồi lốp đã qua sử dụng để kéo dài tuổi thọ sử dụng của lốp; lốp có thể được đắp chỉ phần cao su mặt lốp hoặc cả mặt lốp và hông lốp. 3.3.4. Chu vi lăn (rolling cirumference) C r Quãng đường mà tâm (trục) lốp chuyển động một vòng ở các điều kiện quy định. 3.3.5. Độ kháng lăn (rolling resistance) F r Sự tổn thất năng lượng (hoặc năng lượng tiêu thụ) trên một đơn vị khoảng cách. CHÚ THÍCH - Đơn vị của độ kháng lăn được quy ước theo hệ đơn vị SI là niu-tơn mét trên mét (Nm/m), tương đương với lực kéo tính bằng niu-tơn (N). 3.3.6. Diện tích tiếp đường của lốp (tyre contact area) A c Vùng bề mặt bẹp nằm trong chu vi hiệu dụng của vết lốp. CHÚ THÍCH - Diện tích tiếp đường biểu thị bằng mét vuông (m 2 ). 3.3.7. Áp suất tiếp đường của lốp (tyre ground pressure) F/ A c Trị số trung bình của tải trọng truyền qua lốp tới vùng tiếp xúc của lốp với mặt đường, tính bằng kilo niu-tơn trên mét vuông (kN/m 2 ), là tỷ số giữa lực theo phương thẳng đứng, F, trong điều kiện tĩnh tại ở trục bánh xe, với diện tích tiếp đường của lốp, A c , và được đo trên lốp đã bơm hơi ở áp suất bơm hơi nguội theo hướng dẫn vận hành. 3.3.8. Chu vi hiệu dụng (virtual perimeter) (của vết lốp) - đường đa giác lồi bao quanh diện tích nhỏ nhất chứa tất cả các điểm tiếp xúc giữa lốp và mặt đường. 4. Cấu trúc 4.1. Cấu trúc (lốp) đặc tính kỹ thuật của cốt lốp. VÍ DỤ: mành chéo (mành bias), mành chéo có đai (biass-belt), hướng tâm (radian). 4.1.1. Mành chéo (diagonal) Mành bias (bias-ply) Mành chéo nhau (cross-ply) Cấu trúc lốp trong đó các sợi mành kéo dài đến gót lốp và nằm xen kẽ các góc nhỏ hơn 90 o so với đường tâm của mặt lốp. 4.1.2. Mành chéo có đai (bias - belted) Cấu trúc của dạng mành chéo (mành bias) trong đó cốt lốp được giới hạn bởi một đai gồm hai hoặc nhiều lớp vật liệu sợi - về cơ bản - không giãn. 4.1.3. Hướng tâm - radian (radial) Cấu trúc trong đó các sợi mành kéo dài đến gót lốp và về cơ bản được đặt nằm 90 o so với đường tâm của mặt lốp. Cốt lốp sẽ được ổn định bởi một đai không giãn bao quanh. 5. Thành phần chính 5.1. Gót lốp (bead) Bộ phận của lốp có hình dáng ăn khớp với vành và có lõi được tạo từ một hoặc nhiều búi tanh không giãn, với các lớp sợi bao quanh lõi. 5.2. Hông lốp (side wall) Phần lốp phía bên hông, trừ mặt lốp, có thể nhìn thấy được ở bên hông khi lốp lắp vào vành. 5.3. Cao su hông lớp (sidewall rubber) Tầng cao su ở hông lớp và phủ ngoài cốt lốp, có các đường gân trang trí hoặc bảo vệ và các đường điền đầy khuôn. 5.4. Mặt lốp (tread) Phần của lốp hơi thường tiếp xúc với mặt đường. 5.5. Sợi (cord) Sợi tạo, sợi đơn vật liệu dệt hoặc vật liệu khác sử dụng vào các cấu thành khác nhau của cốt lốp, các lớp mành, đai và tầng hoãn xung, vv... 5.6. Lớp mành (ply) Lớp gồm các sợi song song tráng cao su. 5.7. Lớp lót trong (inner liner) Lớp cao su liền với mặt trong cốt lốp, được sử dụng đặc biệt là trong lốp không săm, để giảm thiểu sự thất thoát hơi. 5.8. Cốt lốp (carcass) Phần lốp khác với cao su mặt lốp và hông lốp, chịu tải trọng khi được bơm hơi. 5.9. Hoãn xung (mành chéo) [breaker (diagonal)] Lớp mành trung gian không kéo dài đến gót lốp. 5.10. Đai (belt) Lớp mành giới hạn (bracing ply) Lớp vật liệu nằm bên dưới mặt lốp, về cơ bản được sắp đặt theo hướng với đường trung tâm của mặt lốp, giới hạn chu vi cốt lốp. 5.11. Hông lốp dưới (lower sidewall) Phần hông lốp phía dưới chiều rộng mặt cắt lớn nhất của lốp, có thể nhìn thấy từ phía cạnh khi lốp lắp trên vành. 5.12. Rãnh mặt lốp (tread groove) Không gian giữa các gân liền kề hoặc các khối hoa văn mặt lốp. 5.13. Dấu báo mòn mặt lốp (tread wear indicators) Vạch nổi lên giữa các rãnh hoa mặt lốp, được thiết kế để chỉ báo mức độ mòn của mặt lốp. 6. Kích thước (xem Hình 1) a Chiều rộng vành xác định Hình 1 - Kích thước 6.1. Chiều rộng mặt cắt (section width) S Khoảng cách lớn nhất thẳng hàng giữa mặt ngoài cùng của hai bên hông lốp đã bơm hơi, không kể bề mặt nhô lên bởi nhãn mác, dải hoặc gân bảo vệ, trang trí. 6.2. Chiều rộng toàn bộ (overwall width) W Khoảng cách lớn nhất thẳng hàng giữa mặt ngoài cùng của hai bên hông lốp đã bơm hơi, kể cả bề mặt nhô lên bởi nhãn mác, dải hoặc gân bảo vệ, trang trí. 6.3. Chiều rộng toàn bộ lớn nhất của lốp khi vận hành (maximum overall tyre width in service) Chiều rộng toàn bộ cộng thêm: a) dung sai sản xuất, và b) dung sai giãn nở vận hành. 6.4. Chiều cao mặt cắt (section height) H Một nửa của hiệu số giữa đường kính ngoài và đường kính vành danh nghĩa. 6.5. Đường kính ngoài (overall diameter) D o Đường kính của lốp bơm hơi tính từ bề mặt ngoài cùng của mặt lốp. 6.6. Đường kính ngoài lớn nhất của lốp ở trạng thái tĩnh khi vận hành (static maximum overall tyre diameter in service) D os Đường kính ngoài cộng thêm: a) dung sai sản xuất, và b) dung sai giãn nở vận hành. 6.7. Đường kính ngoài lớn nhất của lốp ở trạng thái động khi vận hành (dynamic maximum overall tyre diameter in service) D od Đường kính ngoài cộng thêm: a) dung sai sản xuất. b) dung sai giãn nở vận hành, và c) sự cho phép thay đổi kích thước do lực ly tâm. CHÚ THÍCH - Định nghĩa này chỉ áp dụng cho lốp xe mô tô; sự cho phép trong c) phải tùy thuộc vào nhà sản xuất xe mô tô khi thiết kế khoảng hở của xe dành cho lốp. 6.8. Tỷ số hình dạng mặt cắt danh nghĩa (nominal aspect ratio) H/S Tỷ số giữa chiều cao mặt cắt danh nghĩa với chiều rộng mặt cắt danh nghĩa của lốp trên vành lý thuyết nhân với một trăm. 6.9. Đường kính vành danh nghĩa (nominal rim diameter) D r Thông số quy ước tương ứng với đường kính của vành, được biểu thị hoặc là dưới dạng mã số cỡ vành (số nhỏ hơn 100) hoặc là bằng milimet (số lớn hơn 100). Xem Phụ lục A, Bảng A.3 và A.4. 7. Thuật ngữ, định nghĩa và ký hiệu quy cách lốp 7.1. Ký hiệu quy cách cỡ lốp (tyre size designation) Ký hiệu quy cách nhận dạng các đặc điểm của lốp bao gồm: - chiều rộng mặt cắt danh nghĩa [thông thường biểu thị bằng milimét (mm)]; - tỷ số hình dạng mặt cắt danh nghĩa, nếu cần; - đường kính vành danh nghĩa. VÍ DỤ: 165/80R15, 24.00-25 7.1.1. Ký hiệu phần phụ của quy cách lốp (additional tyre designation) Chữ cái hoặc ký hiệu, cũng là bộ phận của quy cách cỡ lốp, để nhận dạng - ví dụ - kiểu loại lốp. 7.1.1.1. T Chữ cái được đặt ở ngay phía trước ký hiệu chiều rộng mặt cắt để nhận biết lốp dự phòng sử dụng tạm thời loại T. 7.1.1.2. P Chữ cái (không bắt buộc) được đặt ở ngay phía trước ký hiệu chiều rộng mặt cắt để nhận biết lốp xe ôtô con. 7.1.1.3. IN Chữ cái (không bắt buộc) được đặt ở ngay phía trước ký hiệu chiều rộng mặt cắt để nhận biết lốp xe công nghiệp. 7.1.1.4. IMP IMPLEMENT Quy cách nhận dạng lốp xe công cụ. CHÚ THÍCH - Một cách khác để ghi nhãn lốp xe nông cụ với mã số I, theo ISO 4251-4 : 1992. 8. Thử nghiệm lốp 8.1. Bong tách gót lốp (bead separation) Sự phân rã liên kết giữa các thành phần ở vùng gót lốp. 8.2. Tách đai (belt separation) Sự tách rời của cao su giữa các lớp đai hoặc giữa đai với lớp mành. 8.3. Sứt hoa (chunking) Sự tróc sứt rời nhiều mảnh cao su từ mặt lốp. 8.4. Bong tách sợi (cord separation) Sự tách rời sợi ra khỏi cao su tráng sợi. 8.5. Rạn nứt cao su (cracking) Sự rạn nứt ở bên trong mặt lốp, hông lốp và lớp lót trong, lan đến lớp sợi. 8.6. Bong tách lớp lót trong (inner liner separation) Sự tách rời của lớp cao su lót trong khỏi sợi ở cốt lốp. 8.7. Tách lớp mành (ply separation) Sự tách rời của các lớp mành liền kề. 8.8. Vành thử (test rim) Vành để lắp lốp vào thử. 8.9. Bong mặt lốp (tread separation) Bong rời mặt lốp khỏi cốt lốp. Phụ lục A (qui định) Tải trọng, tốc độ và đường kính vành Bảng A.1 - Chỉ số tải trọng (LI) và tải trọng tương ứng LI kg LI kg LI kg LI kg LI kg LI kg LI kg 0 45 40 140 80 450 120 1400 160 4500 200 14000 240 45000 1 46,2 41 145 81 462 121 1450 161 4625 201 14500 241 46250 2 47,5 42 150 82 475 122 1500 162 4750 202 15000 242 47500 3 48,7 43 155 83 487 123 1550 163 4875 203 15500 243 48750 4 50 44 160 84 500 124 1600 164 5000 204 16000 244 50000 5 51,5 45 165 85 515 125 1650 165 5150 205 16500 245 51500 6 53 46 170 86 530 126 1700 166 5300 206 17000 246 53000 7 54,5 47 175 87 545 127 1750 167 5450 207 17500 247 54500 8 56 48 180 88 560 128 1800 168 5600 208 18000 248 56000 9 58 49 185 89 580 129 1850 169 5800 209 18500 249 58000 10 60 50 190 90 600 130 1900 170 6000 210 19000 250 60000 11 61,5 51 195 91 615 131 1950 171 6150 211 19500 251 61500 12 63 52 200 92 630 132 2000 172 6300 212 20000 252 63000 13 65 53 206 93 650 133 2060 173 6500 213 20600 253 65000 14 67 54 212 94 670 134 2120 174 6700 214 21200 254 67000 15 69 55 218 95 690 135 2180 175 6900 215 21800 255 69000 16 71 56 224 96 710 136 2240 176 7100 216 22400 256 71000 17 73 57 230 97 730 137 2300 177 7300 217 23000 257 73000 18 75 58 236 98 750 138 2360 178 7500 218 23600 258 75000 19 77,5 59 243 99 775 139 2430 179 7750 219 24300 259 77500 20 80 60 250 100 800 140 2500 180 8000 220 25000 260 80000 21 82,5 61 257 101 825 141 2575 181 8250 221 25750 261 82500 22 85 62 265 102 850 142 2650 182 8500 222 26500 262 85000 23 87,5 63 272 103 875 143 2725 183 8750 223 27250 263 87500 24 90 64 280 104 900 144 2800 184 9000 224 28000 264 90000 25 92,5 65 290 105 925 145 2900 185 9250 225 29000 265 92500 26 95 66 300 106 950 146 3000 186 9500 226 30000 266 95000 27 97,5 67 307 107 975 147 3075 187 9750 227 30750 267 97500 28 100 68 315 108 1000 148 3150 188 10000 228 31500 268 100000 29 103 69 325 109 1030 149 3250 189 10300 229 32500 269 103000 30 106 70 335 110 1060 150 3350 190 10600 230 33500 270 106000 31 109 71 345 111 1090 151 3450 191 10900 231 34500 271 109000 32 112 72 355 112 1120 152 3550 192 11200 232 35500 272 112000 33 115 73 365 113 1150 153 3650 193 11500 233 36500 273 115000 34 118 74 375 114 1180 154 3750 194 11800 234 37500 274 118000 35 121 75 387 115 1215 155 3875 195 12150 235 38750 275 121000 36 125 76 400 116 1250 156 4000 196 12500 236 40000 276 125000 37 128 77 412 117 1285 157 4125 197 12850 237 41250 277 128500 38 132 78 425 118 1320 158 4250 198 13200 238 42500 278 132000 39 136 79 437 119 1360 159 4375 199 13600 239 43750 279 136000 Bảng A.2 - Ký hiệu vận tốc và cấp tốc độ tương ứng Ký hiệu Cấp tốc độ km/h A1 5 A2 10 A3 15 A4 20 A5 25 A6 30 A7 35 A8 40 B 50 C 60 D 65 E 70 F 80 G 90 J 100 K 110 L 120 M 130 N 140 P 150 Q 160 R 170 S 180 T 190 U 200 H 210 V 240 W 270 Y 300 Bảng A.3 - Đường kính vành danh nghĩa Đường kính vành danh nghĩa D r Đường kính vành danh nghĩa D r Mã số mm a Mã số mm a Vành 5 độ Vành 5 độ 4 102 40 1016 5 127 41 1041 6 152 42 1067 7 178 43 1092 8 203 44 1118 9 229 45 1143 10 254 46 1168 12 305 47 1194 13 330 48 1219 14 356 49 1245 15 381 50 1270 16 406 51 1295 17 432 52 1321 18 457 54 1372 19 483 57 1448 20 508 Vành 15 độ 21 533 17,5 445 22 559 19,5 495 23 584 20,5 521 24 610 22,5 572 25 635 24,5 622 26 660 26,5 673 27 686 a Đây là những giá trị lý thuyết được sử dụng để tính đường kính ngoài của lốp. 28 711 29 737 30 762 31 787 32 813 33 838 34 864 35 889 36 914 37 940 38 965 39 991 Bảng A.4 - Đường kính vành chuẩn được khuyến nghị sử dụng trong ISO Đường kính vành danh nghĩa D r Mã số Đường kính vành chuẩn a (khuyến nghị) D mm Đường kính vành danh nghĩa D r Mã số Đường kính vành chuẩn a (khuyến nghị) D mm Vành 5 độ 39 990,6 4 100,8 Vành 5 độ 5 126,2 40 1020,8 6 151,6 41 1041,4 7 177,0 42 1071,6 8 202,4 43 1092,2 9 227,8 44 1122,4 10 253,2 45 1143,0 12 304,0 46 1173,2 13 329,4 47 1193,8 14 354,8 48 1224,0 15 380,2 49 1244,6 16 405,6 50 1274,8 17 436,6 51 1295,4 18 462,0 52 1325,6 19 487,4 54 1376,4 20 512,8 57 1447,8 21 533,4 Vành 15 độ 22 563,6 17,5 444,5 23 584,2 19,5 495,3 24 614,4 20,5 520,7 25 635,0 22,5 571,5 26 665,2 24,5 622,3 27 685,8 26,5 673,1 28 716,0 Trong trường hợp những vành có cùng thông số đường kính danh nghĩa phổ biến nhưng có đường kính vành khác nhau, ảnh hưởng đến khả năng hoán đổi lớp, áp dụng tiêu chuẩn liên quan cho các quy cách lốp và vành tương thích đề cập đến các quy cách đặc biệt phát sinh này. 29 736,6 30 766,8 31 787,4 32 817,6 33 838,2 a Các giá trị này được xác định như sau. Vành 5 độ Đường kính 16 và nhỏ hơn: đường kính x 25,4 - 0,8 Đường kính 17 đến 20: đường kính x 25,4 + 4,8 Trên 20 - chẵn: đường kính x 25,4 + 4,8 Trên 20 - lẻ: đường kính x 25,4 Vành 15 độ Tất cả các đường kính: đường kính x 25,4 34 868,4 35 889,0 36 919,2 37 939,8 38 970,0 THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] ISO 3877 (all parts), Tyres, valves and tubes - List of equivalent terms [Lốp, van và săm (tất cả các phần) - Danh mục các thuật ngữ tương đương]. [2] ISO 3911, Wheels and rims for pneumatic tyres - Vocabulary, designation and marking (Bánh xe và vành cho lốp hơi - Từ vựng, quy cách và ghi nhãn).