TCVN8094-11:2015

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8094-11:2015 (IEC 60974-11:2010) về Thiết bị hàn hồ quang - Phần 11: Kìm cặp que hàn TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 8094-11:2015 IEC 60974-11:2010 THIẾT BỊ HÀN HỒ QUANG - PHẦN 11: KÌM CẶP QUE HÀN Arc welding equipment - Part 11: Electrode holders L ờ i nói đầu TCVN 8094-11:2015 hoàn toàn tương đương với IEC 60974-11:2010; TCVN 8094-11:2015 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC/E1 Máy điện và khí cụ điện biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo l ường Chất l ượng đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Bộ TCVN 8094 (IEC 60974), Thiết bị hàn hồ quang , gồm có các phần sau: 1) TCVN 8094-1:2009 ( I EC 60974-1:2005), Thiết bị hàn hồ quang - Phần 1: Nguồn điện hàn 3) TCVN 8094-2:2015 (IEC 60974-2:2013), Thiết bị hàn hồ quang - Phần 2: Hệ th ố ng làm mát bằng ch ấ t lỏng 3) TCVN 8094-3:2015 (IEC 60974-3:2013), Thiết bị hàn hồ quang - Ph ầ n 3: Thiết b ị mồi hồ quang và thiết bị ổn định hồ quang 4) TCVN 8094-4:2015 (IEC 60974-4:2010), Thiết bị hàn hồ quang - Ph ầ n 4: Kiểm tra và thử nghiệm định kỳ 5) TCVN 8094-5:2015 (IEC 60974-5:2013), Thiết bị hàn hồ quang - Phần 5: Bộ c ấ p d â y hàn 6) TCVN 8094-6:2015 (IEC 60974-6:2015), Thiết bị hàn hồ quang - Phần 6: Thiết bị làm việc hạn chế 7) TCVN 8094-7:2015 (IEC 60974-7:2013), Thiết bị hàn hồ quang - Phần 7: Mỏ hàn 8) TCVN 8094-8:2015 ( I EC 60974-8:2009), Thiết bị hàn hồ quang - Phần 8: Bộ điều khiển khí dùng cho hệ thống hàn và cắt bằng p l asma 9) TCVN 8094-9:2015 (IEC 60974-9:2010), Thiết bị hàn hồ quang - Phần 9: Lắp đặt và sử dụng 10) TCVN 8094-10:2015 (IEC 60974-10:2014, Amd 1:2015). Thiết bị hàn hồ quang - Phần 10: Yêu cầu về tương thích điện từ (EMC) 11) TCVN 8094-11:2015 (IEC 60974-11:2010), Thiết bị hàn hồ quang - Phần 11: Kìm cặp que hàn 12) TCVN 8094-12:2015 (IEC 60974-12:2011), Thiết bị hàn hồ quang - Phần 12: Thiết bị ghép nối cáp hàn 13) TCVN 8094-13:2015 (IEC 60974-13:2011), Thiết bị hàn hồ quang - Phần 13: Kìm hàn THIẾT BỊ HÀN HỒ QUANG - PHẦN 11: KÌM CẶP QUE HÀN Arc welding equipment - Part 11: Electrode holders 1. Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này áp dụng cho kìm cặp que hàn dùng cho hàn hồ quang kim l oại th ủ công với que hàn có đường kính đến 10 m m . Tiêu chuẩn này không áp dụng cho kìm cặp que hàn dùng cho hàn dưới nước. Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu về an toàn và tính năng của kìm cặp que hàn. 2. Tài liệu viện dẫn Các tài liệu viện dẫn dưới đây là cần thiết để áp dụng tiêu chuẩn này. Đối với các tài liệu viện dẫn có ghi năm công bố thì áp dụng các b ả n được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất (kể cả các sửa đổi). TCVN 4255 (IEC 60529), Cấp bảo vệ bằng v ỏ ngoài (Mã IP) TCVN 8094-1 (IEC 60974-1), Thiết bị hàn hồ quang - Phần 1: Nguồn điện hàn TCVN 8095-151 (IEC 60050-151), Từ vựng kỹ thuật điện quốc tế - Phần 151: Thi ế t bị điện và thiết bị từ 3. Thuật ngữ và định nghĩa Tiêu chuẩn này áp dụng các thuật ngữ và định nghĩa nêu trong TCVN 8095-151 (IEC 60050-151) và TCVN 8094-1 (IEC 60974-1), cũng như các thuật ngữ và định nghĩa dưới đây. 3.1. Kìm cặp que hàn (electrode holder) Dụng cụ được cách điện d ùng cho hàn hồ quang kim loại th ủ công để kẹp và dẫn hướng cho que hàn và để đảm bảo kết nối điện đến que hàn. 3.2. Đầu (head) Bộ phận của kìm cặp que hàn có các hốc hoặc m ỏ cặp hoặc tương đương dùng để gài, định hướng kẹp và kết nối điện của que h à n. 3.3 . Tay cầm (handle) Bộ phận của kìm cặp que hàn thiết kế để được giữ trong tay người vận hành. 3.4. Cần gạt (lever) Bộ phận có thể được lắp để điều khiển thiết b ị kẹp của kìm cặp que hàn. 3.5 . Dòng điện danh định (rated current) Dòng điện được ấn định b ở i nhà chế tạo mà kim cặp que hàn có thể chấp nhận ở chu kỳ làm việc 60 % mà không vượt quá độ tăng nhiệt cho phép. 3.6. Kìm cặp que hàn kiểu A (type A electrode holder) Kìm cặp que hàn không có phần mang điện nào mà ngón tay thử nghiệm tiêu chuẩn có thể tiếp cận được như mô t ả trong TCVN 4255 (IEC 60529). 3.7. Kìm cặp que hàn kiểu B (type B electrode holder) Kìm cặp que hàn khác với kiểu A, không có phần mang điện nào tại đầu kìm mà có th ể tiếp cận đ ượ c b ở i quả cầu có đường kính liên quan tới đường kính lớn nhất của que hàn (xem 8.1 b)). 4. Điều kiện môi trường Kìm cặp que hàn phải có khả năng vận hành khi các điều kiện môi trường sau thường hay xảy ra: a) nhiệt độ không khí môi trường: - trong quá trình hàn: -10 ° C đến +40 °C; b) độ ẩ m tương đối của không khí: đến 50 % ở 40 °C; đến 90 % ở 20 °C. Kìm cặp que hàn phải chịu được b ả o quản và vận chuyển ở nhiệt độ không khí môi trường từ - 20 °C đến +55 °C mà không gây hỏng chức năng và t í nh năng. 5. Thử nghiệm điển hình 5.1. Điều kiện thử nghiệm Tất cả các thử nghiệm đi ể n h ì nh phải được thực hiện trên cùng một kìm cặp que hàn c ò n mới và được lắp ráp hoàn thiện. Tất cả các thử nghiệm đi ể n h ì nh phải được thực hiện ở nhiệt độ không khí môi trường trong khoảng từ 10 °C đến 40 °C. Độ chính xác của thiết bị đo phải: a) thiết bị đo điện: cấp 1; (± 1 % của giá trị toàn thang đo), riêng phép đo điện tr ở cách điện và độ bền điện môi, độ ch í nh xác c ủ a thiết bị không được quy định nhưng phải t í nh đến trong phép đo; b) thiết bị đo nhiệt độ: ± 2 °C. 5.2. Trình tự thử nghiệm Các thử nghiệm điển hình được cho dưới đây phải được thực hiện theo trình tự sau: a) xem xét bằng mắt; b) độ tăng nhiệt, xem 9.1; c) khả năng chịu va đập, xem 10.4; d) điện tr ở cách điện, xem 8.2; e) độ bền điện môi, xem 8.3. Các thử nghiệm điển hình khác trong tiêu chuẩn này không được nhắc đến ở trên có thể được thực hiện theo bất kỳ trình tự thuận tiện nào. 6. Ký hiệu Kìm cặp que hàn phải được ký hiệu theo giá trị của dòng điện danh định ở chu kỳ làm việc 60 % và phù hợp với các yêu cầu về kích thước được cho trong Bảng 1. Bảng 1 - Các yêu cầu về kích thước đối với kìm cặp que hàn Dòng điện danh định ở chu kỳ làm việc 60 % của kìm cặp que hàn A Khoảng kẹp tối thiểu đ ố i với đ ường kính lõi que hàn mm Khoảng lắp tối thiểu đối với tiết diện cáp hàn mm 2 125 1,6 đến 2,5 10 đến 16 150 2 đến 3,2 16 đến 25 200 2,5 đến 4 25 đến 35 250 3,2 đến 5 35 đến 50 300 4 đến 6,3 50 đến 70 400 5 đến 8 70 đến 95 500 6,3 đến 10 95 đến 120 CHÚ THÍCH: Nếu kìm cặp que hàn được thiết kế để sử dụng với chu kỳ làm việc 35 %, dòng điện có thể theo giá trị danh định cao hơn tiếp theo của cáp, khi giá trị dòng điện lớn nhất l à 600 A. Kiểm tra sự phù hợp bằng phép đo. 7. Vận hành Kìm cặp que hàn phải cho phép: a) lắp que hàn và tháo các đầu thanh nối một cách nhanh chóng và an toàn; b) hàn cho đến khi thanh nối dài 50 mm với que hàn được kẹp ở vị tr í đặt bất kỳ được cung c ấ p; c) kẹp tất cả các que hàn có đường kính như quy định của nhà chế tạo mà người vận hành không cần đặt lực ép; d) kéo que hàn ra khỏi vật cần hàn t rong trường hợp bị d í nh vào vật cần hàn một cách không mong muốn. Kiểm tra sự phù hợp bằng cách thao tác thiết bị kẹp, xem xét bằng mắt và, trong trường hợp của điểm d) , bằng cách hàn thủ công. 8. Bảo vệ chống điện giật 8.1. Bảo vệ chống tiếp xúc trực tiếp Kìm cặp que h à n không có que hàn, được lắp với cáp nguồn hàn có tiết diện nhỏ nhất như quy định của nhà chế tạo, phải được bảo vệ chống tiếp xúc không ch ủ ý với phần mang điện. Trong trường hợp kìm cặp que hàn kiểu A, yêu cầu này cũng áp d ụng đối với phần que hàn được gài vào kìm cặp que hàn. Que hàn có đường kính nh ỏ nhất và lớn nhất như quy định của nhà chế tạo phải được thử nghiệm. Kiểm tra sự phù hợp bằng: a) ngón tay thử nghiệm tiêu chuẩn theo TCVN 4255 (IEC 60529) trong trường hợp kìm cặp que hàn 1) kiểu A, và 2) kiểu B trừ phần đ ầu; b) qu ả cầu trong trường hợp phần đầu của kìm cặp que hàn kiểu B có 1) khối cầu bằng kim loại có đường kính 12,5 mm theo TCVN 4255 (IEC 60529) đối với que hàn có đường kính đến 6,3 mm, hoặc 2) khối cầu kim loại có đường kính mm đối với các que hàn có đường kính lớn hơn 6,3 mm trong đó giá trị d gấp hai lần đường kính lớn nhất của que hàn theo quy định c ủ a nhà chế t ạo. Khối cầu được đặt vào lỗ hở với một lực là 30 N ± 10 %. Lò xo không được thiết kế để mang dòng điện hàn phải được cách điện khỏi các phần kim loại khác của kìm cặp que hàn. Kiểm tra sự phù hợp bằng xem xét bằng mắt. 8.2. Điện trở cách đ iện Sau khi xử lý ẩm, điện trở cách đ iện không được nh ỏ hơn 1 M W . Kiểm tra sự phù hợp bằng thử nghiệm sau: a) Xử lý ẩ m T ủ ẩ m được duy trì ở nhiệt độ t giữa 20 °C và 30 °C, với dung sai ± 1 °C và độ ẩm tương đối tr ong khoảng từ 91 % đến 95 %. Kim cặp que hàn không nối cáp được đưa đến nhiệt độ trong khoảng t và ( t + 4) °C và sau đó được đặt vào t ủ ẩm trong 48 h. b) Đo điện trở cách điện Ngay sau khi xử lý ẩ m, kìm cặp que hàn được lau sạch và được quấn chặt vào lá kim loại, ph ủ lên bề mặt ngoài của cách điện. Điện trở cách điện được đo bằng cách đặt điện áp 500 V một chiều giữa các phần mang điện và lá kim loại, việc đ ọc kết quả phải được thực hiện sau khi phép do ổ n định. 8.3. Độ bền điện môi Cách điện phải chịu được điện áp thử nghiệm xoay chiều 1 000 V hiệu dụng mà không có phóng điện bề mặt hoặc ph ó ng điện đánh th ủ ng. Mọi phóng điện không kèm theo sụt áp thì được bỏ qua. Kiểm tra sự phù hợp bằng thử nghiệm sau: Điện áp thử nghiệm xoay chiều phải có dạng sóng xấp x ỉ hình sin với giá trị đ ỉ nh không lớn hơn 1,45 lần giá trị hiệu dụng, có tần số 50 Hz hoặc 60 Hz, đặt trong 1 min giữa các phần mang điện và lá kim loại. Thử nghiệm thay thế: Cho phép sử dụng điện áp thử nghiệm một chiều bằng 1,4 lần điện áp thử nghiệm hiệu dụng. 9. Thông số đặc trưng về nhiệt 9.1. Độ tăng nhiệt Độ tăng nhiệt b ị gây ra do dòng điện danh định đ i qua kìm cặp que hàn, được l ắ p với cáp hàn bằng đồng không mạ thiếc có tiết d iện lớn nhất và thanh tròn có đường kính que hàn lớn nhất cho trong Bảng 1, không vượt quá 40 °C tại điểm nóng nhất của bề mặt ngoài của tay cầm. Kiểm tra sự phù hợp bằng thử nghiệm sau (xem Hình 1). Kích thước tính bằng milimét CHÚ D Ẫ N 1 kìm cặp que hàn 2 thanh tròn Hình 1 - Bố trí thử nghiệm độ tăng nhiệt Hai kìm cặp que hàn giống nhau, mỗi cái được lắp với một cáp hàn (dài ít nhất 2 m). Một thanh tròn sạch, không bị oxy hóa, làm bằng thép các bon thấp được lắp và kẹp hoàn toàn vào hai kìm cặp que hàn tạo thành góc 180 ° với nhau và có khoảng cách 50 mm giữa các thiết bị kẹp bằng kim loại. Góc giữa thanh tròn và kìm cặp que hàn có thể thay đổi. Kìm cặp que hàn (sau khi được nối với nhau) được treo bằng cáp hàn của chúng từ hai tấm ván bằng gỗ cách nhau 1 m, với kìm cặp que hàn nằm ngang. Thanh tròn được k ẹ p và treo giữa hai tấm v á n và cách mặt đất khoảng 200 mm, trong khu vực không có gió lùa. Dòng điện một chiều bằng 75 % dòng điện danh định (tương đương xấp xỉ chu kỳ làm việc 60 % (hệ số công suất) ) được cho đi qua kìm cặp que hàn cho đến khi tốc độ tăng nhiệt không vư ợ t quá 2 °C/h. Giá trị kết quả trung bình lấy từ cả hai kìm cặp que hàn phải được xác định. Trong suốt t ổng thời gian thử nghiệm, dòng điện danh định một chiều phải đư ợ c giữ không đổi với dung sai ± 2%. Thử nghiệm này được thực hiện năm lần. Với mỗi lần thử nghiệm, sử dụng một cặp kìm cặp que hàn mới và một thanh tròn mới được thử nghiệm. 9.2. Khả năng chịu nhiệt Sau thử nghiệm phát nóng theo 9.1, phần đầu của kìm cặp que hàn không được cho thấy hư hại cách điện, như vết rộp hoặc bị hóa than sâu, vết nứt đơn gi ả n hoặc chằng chịt, đặc biệt trong vùng que hàn được kẹp ch ặ t. Sự đổi màu của vật liệu hoặc vết rộp bề mặt của cách điện trong khu vực này là đ ư ợc chấp nhận. Kiểm tra sự phù hợp bằng xem xét bằng mắt. 9.3. Khả năng chịu vật nóng Cách điện của tay cầm phải có khả năng chịu được các vật nóng và ảnh hưởng của một lượng thông thường hoa lửa hàn mà không bị bắt cháy hoặc trở nên mất an toàn. Không thành phần nào của kim cặp que hàn được phép, trong điều kiện vận hành bình thường, gây ra rủi ro cháy, tức là phải sử d ụng vật l iệu tự dập lửa. Kiểm tra sự phù hợp bằng thiết bị theo Hình 2. Kích thước tính bằng milimét CHÚ D Ẫ N 1 thép crôm-niken 18/8 θ nhiệt độ thử nghiệm 2 t ay cầm của kìm cặp que hàn Hình 2 - Thiết b ị th ử nghiệm khả năng ch ị u vật nóng Dòng điện (xấp x ỉ 25 A) được đi qua thanh tròn cho đến khi đạt được nhiệt độ ổn định θ là °C. Trong suốt th ử nghiệm, nhiệt độ của thanh tròn được làm nóng phải được duy trì. Nhiệt độ này phải được đ o bằng nhiệt kế tiếp xúc hoặc cập nhiệt điện. Sau đ ó , thanh tròn được làm nóng đặt ngang vào cách điện trong 2 min tại điểm yếu nhất (ví d ụ, chiều dày cách điện nhỏ nhất và kho ả ng cách gần nhất tới các phần mang điện). Thanh tròn được làm nóng không được xuyên qua cách điện và tiếp xúc với các phần mang điện. Tại tay cầm, thanh tròn được làm nóng phải được đặt lên đoạn có chiều dày vách chắn nh ỏ nhất và ở nơi các phần mang điện bên trong là gần nhất với bề mặt tay cầm. Cố gắng mồi cháy khí bất kỳ có thể được phát ra xung quanh điểm tiếp xúc bằng tia lửa điện hoặc đốm lửa nh ỏ . Nếu các khí là d ễ cháy, việc cháy phải ch ấ m dứt ngay khi lấy thanh tròn được làm nóng ra. 10. Yêu cầu về cơ 10.1. Lối vào cáp hàn Lối vào cáp hàn của một kìm cặp que hàn phải được thiết kế để ngăn ngừa h ỏ ng cáp do uốn. Kiểm tra sự phù hợp bằng xem xét bằng mắt. 10.2. Sự thâm nhập của cách điện cáp hàn Thiết kế của kìm cặp que hàn phải sao cho cách điện của cáp hàn có thể đi vào sâu í t nhất hai lần đường kính ngoài của cáp hàn với giá trị tối thiểu là 30 mm. Kiểm tra sự phù hợp bằng phép đo cáp h à n có tiết diện lớn nhất như quy định của nhà chế tạo. 10.3. Mối nối cáp hàn Thiết kế của kìm cặp que hàn phải sao cho có thể thay cáp hàn có tiết diện trong d ả i quy đ ị nh của nhà chế tạo. Mối nối phải chịu được ứng suất cơ của thử nghiệm kéo mà không bị tách ra. Ki ể m tra sự phù hợp bằng xem xét bằng mắt và thử nghiệm sau: Kìm cặp que hàn được lắp theo hướng dẫn của nhà chế tạo với cáp hàn có tiết diện lớn nhất. Mối nối phải chịu kéo 10 lần với lực kéo 40 N cho một mm 2 tiết d iện với giá trị lớn nhất là 2 000 N, đặt vào cáp hàn. Lực của mỗi lần kéo được tăng dần từ “ không” lên giá trị quy định trong 1 s và giữ thêm 1 s nữa tại giá trị đó. Sau th ử nghiệm, dây dẫn không được dịch chuyển nhận thấy được. Th ử nghiệm này phải được lặp lại với cáp hàn có tiết diện nhỏ nhất như quy định của nhà chế tạo. Nếu có nhiều hơn một phương pháp c ố định cáp thì tất cả các phư ơ ng pháp phải được th ử nghiệm. 10.4. Khả năng chịu va đập Kìm cặp que hàn phải chịu được ứng suất cơ của các th ử nghi ệ m va đập mà không có sự thay đổi rõ rệt hoặc thay đ ổ i chức năng của thiết bị kẹp que hàn hoặc của phần điều khiển của thiết bị này. Không được có chỗ g ã y hoặc nứt vỡ trên cách điện. Các mảnh vụn nh ỏ hoặc hằn dấu trên bề mặt có th ể chấp nhận được. Kiểm tra sự phù hợp bằng các thử nghi ệ m sau: a) Rơi thẳng đứng Kìm cặp que hàn được treo b ở i cáp hàn của nó, với phần đầu cách mặt phẳng va đập 1 m. Mặt phẳng va đập l à một tấm thép đúc, có chiều dày ít nhất là 9 mm, tiếp xúc với mặt đất. Kìm cặp que hàn được thả rơi tự do với cáp hàn của nó. Th ử nghiệm được thực hiện ba lần với cùng một kìm cặp que hàn. b) Dao động con lắc Đối với thử nghiệm này, sử d ụng thiết bị theo Hình 3. Kìm cặp que hàn được treo bằng cáp hàn của nó và được kéo kh ỏ i phương thẳng đứng tr ê n mặt phẳng vuông góc với tường. Sau khi được th ả ra với vận tốc ban đầu bằng “không ” , k ì m cặp que hàn va đập vào một vật chịu va đập trong các điều kiện sau: • vật chịu va đập là một thanh thép góc 40 mm x 40 mm x 5 mm, có bán kính ngoài 5 mm; • điểm treo của cáp nguồn điện hàn được điều chỉnh 1 m bên trên góc của thanh thép đ ể sao cho phần của kìm cặp que hàn mà ph ả i chịu va đập chỉ vừa tiếp xúc với góc của thanh thép khi kìm cặp que hàn được treo tự do ; • trong quá trình thử nghi ệ m, kìm cặp que hàn được kéo ra khỏi phương thẳng đứng sao cho độ cao d ao động là 400 mm. Kìm cặp que hàn được phép dao đ ộng trên thanh thép góc sáu l ầ n: hai lần ở phần đầu, hai lần ở phần giữa của tay cầm và hai lần ở cần điều khiển; nếu kìm cặp que hàn không có cần điều khiển, thì hai tần trên phần có nhiều khả năng yếu. Kích thước tính bằng milimét Hình 3 - Thiết bị để thử nghiệm dao động con lắc 11. Ghi nhãn Các thông tin sau phải được ghi nhãn một cách rõ ràng và không tẩy xóa được trên mỗi kìm cặp que hàn: a) tên của nhà chế tạo, nhà phân phối, nhà nhập khẩu hoặc nh ã n hiệu thương mại đã được đăng k í ; b) kiểu (nhận dạng) được cho b ở i nhà chế tạo; c) dòng điện danh định; d) tham chiếu tới tiêu chuẩn này, khẳng định rằng k ì m cặp que hàn phù hợp với các yêu cầu. Ví dụ: STAR B 200 / TCVN 8094-11 ( I EC 60974-11) Ví dụ này dùng cho kìm cặp q ue hàn có nhãn thương mạ i STAR, ki ể u B, có dòng điện danh định 200 A và phù hợp với TCVN 8094-11 (IEC 60974-11). Kiểm tra sự phù hợp bằng cách đọc nội dung ghi nhãn. 12. Hướng dẫn sử dụng Mỗi kìm cặp que hàn phải được cung cấp cùng với tờ hướng dẫn sử dụng có các thông tin sau: a) phạm vi kẹp đối với que hàn; b) cách nối đúng cáp hàn; c) lựa chọn cáp hàn, kiểu và kích cỡ; d) mối quan hệ giữa d òng điện cho phép và chu kỳ làm việc; e) danh sách các phụ tùng thay thế thiết yếu. Kiểm tra sự phù hợp bằng cách đọc hướng d ẫn. MỤC LỤC Lời nói đầu 1. Phạm vi áp dụng 2. Tài liệu viện dẫn 3. Thuật ngữ và định nghĩa 4. Điều kiện môi trường 5. Thử nghiệm điển hình 6. Ký hiệu 7. Vận hành 8. Bảo vệ chống điện gi ậ t 9. Thông số đặc trưng về nhiệt 10. Yêu cầu về cơ 11. Ghi nhãn 12. Hướng dẫn sử dụng