QCVN01-162:2014/BNNPTNT

Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-162:2014/BNNPTNT về quy trình giám định bọ trĩ cam (Scirtothrips aurantii Faure) là dịch hại kiểm dịch thực vật của Việt Nam QCVN 01 - 162 : 2014/BNNPTNT QUY CHUẨN KỸ THUẬT QUỐC GIA VỀ QUY TRÌNH GIÁM ĐỊNH BỌ TRĨ CAM (SCIRTOTHRIPS AURANTii FAURE) LÀ DỊCH HẠI KIỂM DỊCH THỰC VẬT CỦA VIỆT NAM National technical regulation on Procedure for identification of South African citrus thrips (Scirtothrips aurantii Faure ) - Plant quarantine pest of Vietnam Lời nói đầu QCVN 01 - 162 : 2014/BNNPTNT do Trung tâm Giám định Kiểm dịch thực vật biên soạn, Cục Bảo vệ thực vật trình duyệt, Bộ Nông nghiệp & PTNT ban hành tại Thông tư số 16/TT-BNNPTNT ngày 05 tháng 6 năm 2014. QUY CHUẨN KỸ THUẬT QUỐC GIA VỀ QUY TRÌNH GIÁM ĐỊNH BỌ TRĨ CAM (SCIRTOTHRIPS AURANTii FAURE) LÀ DỊCH HẠI KIỂM DỊCH THỰC VẬT CỦA VIỆT NAM National technical regulation on Procedure for identification of South African citrus thrips (Scirtothrips aurantii Faure ) - Plant quarantine pest of Vietnam I. QUY ĐỊNH CHUNG 1.1. Phạm v i điều chỉnh Quy chuẩn này áp dụng thống nhất trên phạm vi toàn quốc cho việc giám định bọ trĩ cam ( Scirtothrips aurant ii Faur e ) là dịch hại kiểm dịch thực vật nhóm I của Việt Nam. 1.2. Đối tượng áp dụng Quy chuẩn này áp dụng đối với mọi tổ chức, cá nhân Việt Nam hoặc nước ngoài có hoạt động liên quan đến l ĩnh vực bảo vệ và kiểm dịch thực vật (vi ế t tắt là KDTV) tại Việt Nam thực hiện giám định bọ trĩ cam ( Scirtothrips aurantii Faur e ) là dịch hại KDTV nhóm I thuộc Danh mục dịch hại KDTV của Việt Nam ban hành kèm theo Quyết định số 73/2005/QĐ-BNN ngày 14/11/2005 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. 1.3. Giải thích từ ngữ Những thuật ngữ trong quy chuẩn này được hiểu như sau: 1.3.1. Dịch hại kiểm dịch thực vật (plant quarantine pest) Là l oài sinh vật hại có nguy cơ gây hại nghiêm trọng tài nguyên thực vật trong một vùng mà ở đó lo à i sinh vật này chưa xuất hiện hoặc xuất hiện có phân bố hẹp và được kiểm soát chính thức. 1.3.2. Côn trùng (insect) Là động vật không xương sống thuộc ngành chân đốt, cơ thể pha trưởng thành gồm 3 phần: đầu, ngực và bụng. Ngực mang 3 đôi chân. 1.3.3. M ẫ u (sample) Là khối lượng thực vật, sản phẩm thực vật, tàn dư của sản phẩm thực vật hoặc đ ấ t được l ấy ra theo một qui tắc nhất định. 1.3.4. Tiêu bản (specimen) Là mẫu vật điển hình tiêu biểu của dịch hại được xử lý để dùng cho việc định loại, nghiên cứu, giảng dạy, phổ biến kỹ thuật và trưng bày thành các bộ sưu tập. II. QUY ĐỊNH KỸ THUẬT 2.1. Phương pháp thu thập và bảo quản mẫu 2.1.1. Thu thập mẫu - Đối với hàng hóa xuất, nhập khẩu, quá cảnh hoặc vận chuy ể n, bảo quản trong nước: Tiến hành lấy mẫu theo tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 4731:89 1 "Kiểm dịch thực vật - Phương pháp lấy mẫu", quy chu ẩ n kỹ thuật quốc gia QCVN 01-21:2010/BNNPTNT 1 Phương pháp kiểm tra củ, quả xu ấ t nhập khẩu và quá cảnh"; QCVN 01-22:2010/BNNPTNT 1 "Phương pháp kiểm tra cây xuất nhập khẩu và quá cảnh". - Đối với cây trồng ngoài đồng ruộng: Lấy mẫu theo phương pháp của quy chuẩn kỹ thuật quốc g i a QCVN 01-38:2010/BNNPTNT 1 "Phương pháp điều tra phát hiện sinh vật hại cây trồng". 2.1.2. Bảo quản mẫu giám định M ẫ u giám định chưa làm tiêu bản được ngâm trong cồn 70%. 2.2. Dụng cụ, hóa chất phục vụ làm tiêu bản và giám định - Kính lúp soi nổi, kính hi ể n vi, bàn gia nhiệt. - Đèn cồn, ống nghiệm, đĩa petri, lọ nút mài, ống nhỏ giọt, kim côn trùng, lam, lamen, bút lông, đũa thủy tinh. - Dung dịch NaOH hoặc KOH 5%, cồn 70%, nước cất. - Keo Hoyer's để cố định mẫu (phụ lục 1). 2.3. Phương pháp làm tiêu bản mẫu giám định Tiêu bản giám định được thực hiện với trưởng thành bọ trĩ cam theo phương pháp sau: - Ngâm mẫu bọ trĩ trong dung dịch KOH 5% ở nhiệt độ phòng trong thời gian 1 giờ đối với mẫu nhạt màu, 4 - 5 giờ đối với mẫu đậm màu. - Rửa mẫu bằng nước cất sau đó rửa lại bằng cồn 70% 2 - 3 lần để loại bỏ KOH. - Nhỏ 1 giọt keo Hoyer's lên chính giữa l am. Dùng kim côn trùng đặt mẫu trưởng thành vào trong giọt Hoyer's, luồn mũi kim xuống phía dưới cánh, đẩy cánh trước và cánh sau tách ra không xếp chồng lên nhau. Đậy lamen lên trên, tránh tạo bọt khí. - M ẫ u lam được sấy trên bàn gia nhiệt ở nhiệt độ 40 o C trong 6-8 giờ. 2.4. Trình tự giám định Quan sát mẫu tiêu bản trên kính lúp hi ể n vi lần lượt các đặc điểm sau: - Hình dạng râu đầu, số đ ố t râu. - Các lông phía đầu. - Các lông trên ngực giữa. - Các lông trên đường vân cánh trước. - Hàng lông nhỏ phía cuối các đốt bụng. - Vệt tối màu ở giữa các đốt bụng. 2.5. Đối chiếu kế t quả quan sát với đặc điểm hình thái của bọ trĩ cam ( Scirtothrips aurant ii Faur e ) (phụ l ục 2). Thông thường, số lượng cá thể nghiên cứu phải đảm bảo là 30 (n=30). Trong trường hợp số lượng cá thể ít hơn hoặc chỉ phát hiện duy nhất một cá thể trưởng thành có các đặc điểm nhận dạng như trên có thể cho phép kết luận là Scirtothr i ps aurantii Faur e (chỉ áp dụng đối với các đơn vị đã từng giám định được Scirtothrips aurantii Faur e ). 2.6. Thẩm định kết quả giám định và báo cáo Sau khi khẳng định kết quả giám định là bọ trĩ cam ( Scirtothrips aurantii Faur e ) thuộc danh mục dịch hại KDTV nhóm I của Việt Nam, đơn vị giám định phải gửi báo cáo về Cục Bảo vệ thực vật kèm theo phiếu kết quả giám định (phụ lục 2) . T ấ t cả các đơn vị thuộc hệ thống Bảo vệ và KDTV phải l ưu giữ, quản lý và khai thác dữ liệu về kết quả điều tra, báo cáo và giám định bọ trĩ cam. Đối với đơn vị lần đầu tiên giám định và phát hiện được bọ trĩ cam phải gửi mẫu hoặc tiêu bản về Trung tâm Giám định kiểm dịch thực vật để thẩm định và báo cáo Cục Bảo vệ thực vật trước khi công bố và xử lý dịch theo quy định của pháp luật hiện hành. Đơn vị giám định phải lưu mẫ u theo Quy chuẩn kỹ thuật hiện hành về thời gian để giải quyết khiếu nại về kết quả giám định (nếu có). III. TỔ CHỨC THỰC HIỆN Cục Bảo vệ thực vật có trách nhiệm phổ biến, tổ chức, hướng dẫn và kiểm tra việc thực hiện Quy chuẩn này trong hệ thống tổ chức chuyên ngành B ả o vệ và Ki ể m dịch thực vật cũng như các tổ chức, cá nhân khác có liên quan. Các tổ chức, cá nhân có hoạt động liên quan đến điều tra, thu thập, xử lý và bảo quản mẫu bọ trĩ cam ( Scirtothrips aurantii Faur e ) là dịch hại kiểm dịch thực vật n hó m I tại Việt Nam phải tuân theo quy định của quy chuẩn này cũng như các quy định của pháp luật c ó liên quan hiện hành. Phụ lục 1. Cách pha dung dịch Hoyer's Thành phần keo Hoyer's: Gum Arabic Chloral hydrate Nước cất Glycerin : 15g : 75g : 25ml : 5ml Cách pha Hoyer ' s: Cho gum Arabic vào nước cất, khuấy đều đến khi tan hết, cho chloral hydrate và để hỗn hợp hòa tan hoàn toàn. Cuối cùng cho glycerin vào hỗn hợp và khuấy đều. Phụ lục 2. Thông tin về dịch hại 1. Phân bố và ký ch ủ - Phân bố: Bọ trĩ cam có phân bố ở châu Á (Yemen), châu Phi (Angola, A i Cập, Cape Verde, Kenya, Malawi, Mauritius, Nigeria, Nam Phi, Senegal, Sudan, Swaziland, Tanzania, Uganda, Zimbabwe), Châu Úc (Úc). - Ký chủ: Ký chủ chính của bọ trĩ cam là cây trồng thuộc giống Citrus (cam, chanh...), ngoài ra loài này còn gây hại trên xoài (Mangifera indica) , chè (Camellia sinensis) , chuối (Musa paradisiaca) và nhiều loại cây trồng khác. 2. Tên khoa học và vị trí phân loại - Tên khoa học - Tên tiếng Việt - Tên khác - Vị trí phân loại : Scirtothrips aurantii Faur e : Bọ trĩ cam : Scirtothr i ps acaciae Mou l ton : Ngành Lớp Bộ Họ Giống : Arthropoda : Insecta : Thysanoptera : Thripidae : Scirtothr i ps 3. Đặc điểm chung của giống Sc i rtothrips : Trưởng thành bọ trĩ giống Scirtothr i ps có các đặc điểm phân biệt với các giống khác thuộc họ Thripidae như sau: - Ngực có nhiều lông cứng x ế p th ẳ ng hàng (Hình 1a). - Phía mép các đốt bụng trước c ó nhiều lông nhỏ xếp song song thành hàng (Hình 1b). - Phía giữa các đốt bụng sau có lông cứng. - Phía mép trên ngực giữa có hai đôi lông cứng (Hình 1c). Hình 1. Đặc điểm giống Scritothrips (Nguồn: EPPO PM7/56) 4. Đặc điểm nhận dạng bọ trĩ cam ( Scirtothrips aurantii Faur e ) - dịch hại kiểm dịch thực vật nh ó m I của Việt Nam - Trưởng thành cái: + Râu đầu có 8 đốt, 2 đốt cuối nhỏ, thót lại (H ì nh 2a). + Đôi lông III nằm dưới mắt đơn trên cùng, nằm trong h ì nh tam giác nổi giữa 3 mắt đơn (H ì nh 2b). + Phía mép ngực giữa có hai đôi lông cứng (Hình 2c). + Trên đường vân thứ 2 của cánh trước có 3 lông cứng (Hình 2d). + Mép giữa các đốt bụng màu nâu đậm, xung quanh mép có các vệt màu nâu (Hình 2d). + Đốt bụng VIII có một hàng lông nhỏ song song chạy thành một đường liền giữa 2 mép ngoài (Hình 2e), ở đốt bụng IX không có hàng lông này. Hình 2. Trưởng thành cái Scritothrips aurantii (Nguồn: EPPO PM7/56) - Trưởng thành đực: + Đốt đùi chân sau có hàng lông cứng (Hình 3a). + Phía bên đốt bụng IX có một đôi lông cứng uốn cong, đậm màu (Hình 3b). Hình 3. Trưởng thành đực Sc i rtothrips aurantii (Nguồn: EPPO PM7/56) Phụ lục 3. (quy định) Mẫu phiếu kết quả giám định Cơ quan Bảo vệ và Kiểm dịch thực vật ……………………………………….. CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc -------------- ……….. ngày …. tháng …. năm 20….. PHIẾU KẾT QUẢ GIÁM ĐỊNH Bọ trĩ cam ( Scirtothrips aurantii Faur e ) là dịch hại kiểm dịch thực vật của Việt Nam 1. Tên hàng hóa : 2. Nước xuất khẩu : 3. Xuất xứ : 4. Phương tiện vận chuyển : Khối lượng: 5. Địa điểm lấy mẫu : 6. Ngày lấy mẫu : 7. Người lấy mẫu : 8. Tình trạng mẫu : 9. Ký hiệu mẫu : 10. Số mẫu lưu : 11. Người giám định : 12. Phương pháp giám định: Theo quy chu ẩ n kỹ thuật quốc gia QCVN 01 - 162 : 2014/BNNPTNT về "Quy trình gi á m định bọ trĩ cam ( Scirtothrips aurantii Faur e ) là dịch hại kiểm dịch thực vật của Việt Nam". 13. Kết quả giám định Tên khoa học Họ Bộ : : : Thr ip idae : Thysanoptera Là dịch hại kiểm dịch thực vật nhóm I thuộc danh mục dịch hại kiểm dịch thực vật của Việt Nam. TRƯỞNG PHÒNG KỸ THUẬT (hoặc người giám định) (ký, ghi rõ họ và tên) THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ (ký, ghi rõ họ và tên, đóng dấu) 1 Trường hợp các văn bản viện dẫn trong quy chuẩn này sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế thì thực hiện theo quy định của văn bản mới.