TCVN6268-1:2007

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 6268-1:2007 (ISO 14673-1:2004) về Sữa và sản phẩm sữa - Xác định hàm lượng nitrat và nitrit - Phần 1: Phương pháp khử bằng cadimi và đo phổ TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 6268-1:2007 ISO 14673-1:2004 SỮA VÀ SẢN PHẨM SỮA - XÁC ĐỊNH HÀM LƯỢNG NITRAT VÀ NITRIT - PHẦN 1: PHƯƠNG PHÁP KHỬ BẰNG CADIMI VÀ ĐO PHỔ Milk and milk products - Determination of nitrate and nitr i te contents – Part 1: Method using cadmium reduction and spectrometry Lời nói đ ầ u TCVN 6268-1:2007 thay thế TCVN 6268:1997; TCVN 6268-1:2007 hoàn toàn tương đương với ISO 14673-1:2004; TCVN 6268-1:2007 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn TCVN/TC/F12 Sữa và sản phẩm sữa biên soạn, T ổ ng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị, Bộ Khoa học và C ô ng nghệ công bố. TCVN 6268:2007 (ISO 14673:2004) Sữa và sản phẩm sữa - Xác định hàm lượng nitrat và nitrit, bao gồm các phần sau: - Phần 1: Phương pháp khử cadimi và đo phổ; - Phần 2: Phương pháp phân tích dòng phân đoạn (Phương pháp thông thường); - Phần 3: Phương pháp khử cadimi và ph â n tích bơm dòng có thẩm tách nối tiếp (Phương pháp thông thường ). SỮA VÀ SẢN PHẨM SỮA - XÁC ĐỊNH HÀM LƯỢNG NITRAT VÀ NITRIT - PHẦN 1: PHƯƠNG PHÁP KHỬ BẰNG CADIMI VÀ ĐO PHỔ Milk and milk products - Determination of nitrate and nitr i te contents – Part 1: Method using cadmium reduction and spectrometry CẢNH BÁO - Khi áp dụng tiêu chuẩn này có thể liên quan đ ế n các vật liệu, thiết bị và các thao tác g â y nguy hiểm. Tiêu c huẩn này không thể đưa ra được hết tất cả các v ấ n đ ề an toàn liên quan đến việc sử dụng chúng. Ng ườ i sử dụng tiêu chuẩn này phải tự thiết lập các thao tác an toàn th í ch hợp và xác định khả năng áp dụng các giới hạn qui định trước khi sử dụng tiêu chuẩn. 1. Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này qui định phương pháp xác định hàm lượng nitrat và nitrit trong sữa và s ả n phẩm sữa bằng cách khử cadimi và đo phổ. Phương pháp này có thể áp dụng cho: - sữa bột nguyên chất, sữa bột tách một ph ầ n chất béo và sữa bột g ầ y; - phomat m ề m, bán cứng và cứng; - phomat nấu chảy ; - p homat whey, casein v à caseina t và whey b ột. Phương pháp này có thể thực hiện bằng cách sử dụng thiết bị tự động, cụ thể là bằng cách ph â n tích dòng ph â n đo ạ n (SFA) hoặc phân tích bơm dòng (FIA), như vậy giảm được nhiễm bẩn cadimi trong khu v ự c thử nghi ệm và nước thải. CHÚ THÍCH : Các phương pháp này được qui định trong TCVN 6268-2 (ISO 14673-2) và TCVN 6268-3 (ISO 14673-3) tương ứng. 2. Tài liệu viện dẫn Các tài liệu viện dẫn sau là rất cần thiết cho việc á p dụng tiêu chuẩn này. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm ban hành thì áp dụng phiên bản đ ược n ê u. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm ban hành thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi. TCVN 7150-1 (ISO 835-1), Dụn g cụ thí nghiệm bằng thủy tinh. Pipet chia độ. Phần 1: Yêu c ầ u chung. TCVN 7151 (ISO 648), Dụng cụ thí nghiệm bằng thủy tinh. Pipet một mức. TCVN 7153 (ISO 1042), Dụng cụ thí nghiệm bằng thủy tinh. Bình định mức. ISO 565 , Test sieves - Metal wire cloth, perforated metal plate and electroformed sheet - Nominal sizes of openings (Sàng thử nghiệm - Lưới kim loại, tấm kim loại đục lỗ và tấm đúc điện) 3. Thuật ngữ và định nghĩa Trong ti ê u chuẩn này sử dụng các thuật ngữ và định nghĩa sau đây: 3.1 . Hàm lượng nitrat (nitrate content) Phần khối lượng nitrat xác định được bằng qui trình qui định trong tiêu chuẩn này CHÚ THÍCH : H à m lượng nitrat được biểu thị theo miligam ion nitrat ( ) tr ê n kilôgam sản phẩm. 3.2 . Hàm lượng nitrit (nitrite content) Phần khối lượng nitrit xác định được bằng qui trình qui định trong tiêu chuẩn này CH Ú THÍCH : Hàm lượng nitrit được biểu thị theo mi l igam ion nitrit ( NO 2 - ) trên kilôgam sản phẩm. 4. Nguyên tắc Phần mẫu th ử được hoà tan trong nước ấm, cho kết tủa chất béo và protein, sau đó lọc. Các ion nitrat trong phần dịch lọc được khử về ion nitrit bằng cadimi mạ đ ồ ng. Thêm sulfanilamit và N-1 naphtyl-etylendiamin dihydroclorua để tạo màu đỏ tr ong c ả hai ph ầ n d ị ch lọc chưa khử và dung dịch khử nitrat và đo phổ ở bước sóng 538 nm. T í nh hàm lượng nitrit của m ẫ u thử và hàm lượng nitrit tổng số sau khi khử các ion nitrat bằng cách so sánh độ hấp thụ đo được với độ hấp thụ của dãy dung dịch hiệu chuẩn natri ni trit. Tính hàm lượng nitrat từ sự chênh lệch của hai hàm lượng này. 5. Thuốc thử Tất cả các thuốc thử được sử dụng phải thuộc loại phân tích, trừ khi có qui định khác. 5.1. Nước , đã cất hoặc nước đã loại ion, hoặc nước có chất lượng tương đương, không chứa các ion nitrat và nitrit. Để tránh khả năng tạo các bọt khí nhỏ trong cột cadimi mạ đ ồ ng (9.1.6), sử dụng nước cất ho ặ c nước đã khử ion vừa mới đun sôi và làm nguội đến nhiệt độ phòng. Sử dụng nước như thế để chuẩn bị cột (9.1), để kiểm tra khả năng khử của cột (9.2) và để phục h ồ i cột (9.3). 5.2. Cadimi dạng hạt , có đường kính từ 0,3 mm đến 0,8 mm. Nếu như các hạt ca d imi không s ẵ n có trên thị trường th ì có thể chuẩn bị như sau: Đặt một số que kẽm thích hợp v à o cốc có mỏ. Phủ lên trên que một lớp dung dịch cadimi sulfat (5.3). Thỉnh thoảng cạo bọt x ố p cadimi từ các que kẽm trong khoảng thời gian trên 24 h. Lấy que kẽm ra và gạn lấy chất lỏng cho đến khi chỉ còn một lớp ngập cadimi. Rửa bọt xốp hai hoặc ba lần bằng nước cất. Chuyển bọt xốp cadimi sang máy trộn phòng thử nghiệm cùng với 400 ml dung dịch làm việc axit clohydric (5.7) và trộn vài giây để thu được các hạt có kích cỡ theo yêu cầu. Lấy lượng chứa từ máy trộn cho lại vào cốc có m ỏ và để yên trong vài giờ, thỉnh thoảng khuấy để làm tan bọt khí. Gạn ph ầ n lớn chất l ỏ ng v à mạ đ ồ ng ngay các hạt theo qui định trong 9.1. C Ả NH BÁO : Vì cadimi rất độc, nên khi thải bỏ cần được chuyển đi theo qui định như chất th ả i hoá học. 5.3. Dung dịch cadimi sulfat , c (CdS O 4 .8H 2 O ) = 40 g/l. Hoà tan 40 g dung dịch cadim i sul f at trong nước đựng trong bình định mức 1 000 m l (6.4). Pha loãng bằng nước đến vạch và trộn. 5.4. Dung dịch đồng (II) sulfat , c (CuS O 4 .5H 2 O ) = 20 g/l Hoà tan 20 g đ ồ ng (II) sulfat trong nước đựng trong bình định mức 1 000 m l (6.4). Pha loãng bằng nước đến vạch và trộn. 5.5. Axit clohydric (HCI), ( r 20 = 1,19 g/ml). 5.6. Axit c l ohydric loãng , c (HC l ) » 2 mo l/l . Cẩn thận cho 160 m l axit clohydric (5.5) vào khoảng 7 0 0 ml nước đựng trong bình định mức 1000 ml (6.4) trong khi vẫn xoay bình. Làm nguội lượng chứa trong bình đến nhiệt độ phòng. Pha loãng bằng nước đến vạch v à trộn kỹ. 5.7. Dung dịch làm việc axit clohydric , c (HC l ) » 0, 1 mol/ l . Cho 50 ml axit clohydric loãng (5.6) vào bình định mức 1 000 ml (6.4). Pha loãng bằng nước đến v ạ ch và trộn kỹ. 5.8. Dung dịch kẽm sulfat, c (ZnS O 4 .7H 2 O ) = 535 g/l. Hoà tan 53,5 g kẽm sulfat trong nước đựng trong bình định mức 100 m l (6.4). Pha loãng bằng nước đến vạch và trộn kỹ. 5.9. Dung dịch kali hecxaxyanoferat (II) , c( K 4 [ Fe(CN) 6 ].3H 2 O ) = 172 g/l. Hòa tan trong nước 17,2 g kali hecxaxianoferat (II) ngậm ba phân tử nước trong b ì nh định mức 100 ml 6.4) . Pha loãng bằng nước đến vạch và trộn kỹ. 5.10. Dung dịch di natri etylendiamintetra axetat ngậm hai ph ầ n tử nước (EDTA) (Na 2 C 10 H 1 4 N 2 O 8 .2H 2 O) Hoà tan 33,5 g EDTA trong khoảng 900 ml nước đựng trong b ì nh định m ứ c 1 000 ml (6.4) . Pha lo ã ng bằng nước đến vạch và trộn kỹ. 5.11. Dung dịch I Cẩn thận cho 450 ml axit clohydric (5.5) vào bình định mức 1 000 ml (6.4). Pha loãng bằng nước đến vạch và trộn kỹ. 5.12. Dung dịch II Hoà tan 0,5 g sulfanilamit (NH 2 C 6 H 4 SO 2 .NH 2 ) trong hỗn hợp của 75 ml nước và 5 ml axit clohydric (5.5) đ ự ng trong bình định mức 100 ml (6.4), bằng cách đun nóng trên nồi cách thủy (6.15). Làm nguội đến nhiệt độ phòng. Pha bằng nước đến vạch và trộn. Lọc dung dịch thu được, nếu cần. 5.13. Dung dịch III Hoà tan 0,1 g N-1-naphtyl-etylendiamin dihydro clorua (C 10 H 7 NHCH 2 CH 2 NH 2 .2HCI) trong nước đựng trong b ì nh định mức 100 ml (6.4). Pha loãng bằng nước đến vạch. Lọc dung dịch thu được, nếu cần. Dung dịch này có thể bảo quản trong chai nâu, đậy nút chặt để trong tủ l ạ nh đến 1 tuần . 5.14. Dung dịch gốc natr i nitrit (NaNO 2 ) Sấy kh ô một vài gam natri nitrit trong tủ sấy (6.16) ở nhiệt độ từ 110 o C đến 120 o C đến khối lượng không đổi (nghĩa là cho đến khi chênh lệch giữa hai l ầ n c â n li ê n tiếp không vượt quá 1 mg). Hoà tan 0,150 g natri nitrit trong nước đựng trong bình định mức 1 000 m l (6.4). Pha loãng bằng nước đến vạch v à trộn. 5.15. Dung dịch làm việc natri nitrit Chuẩn bị dung dịch làm việc natri nitrit trong ngày sử dụng. Dùng pipet (6.5) chuyển 10 ml dung dịch gốc (5.14) và 20 ml dung dịch đệm (5.19) vào bình định mức 1 000 ml (6.4). Pha loãng bằng nước đến vạch và trộn. Hàm lượng nitrit của dung dịch làm việc natri nitrit này là 1 . 5.16. Dung dịch gốc kali nitrat (KNO 3 ) S ấ y kh ô một vài gam kali nitrat trong tủ sấy (6.16) ở nhiệt độ từ 110 o C đến 120 o C đến khối lượng không đổi (nghĩa là cho đến khi ch ê nh lệch giữa hai lần c â n liên tiếp không vượt quá 1 mg). Hoà tan 1, 468 g kali nitrat trong nước trong b ì nh định mức 1000 ml (6.4). Pha loãng bằng nước đến vạch và trộn. 5.17. Dung dịch làm việc kali nitrat Chuẩn b ị dung dịch làm việc kali nitrat trong ngày sử dụng. Dùng pipet (6.5) chuyển 5 ml dung dịch g ố c kali nitrat (5.16) và 20 ml dung dịch đệm (5.19) vào b ì nh định mức 1 000 ml (6.4). P h a loãng bằng nước đến vạch và trộn. Hàm lượng nitrat của dung dịch làm việc k ali nitrat này là 4,50 . 5.18. Dung dịch amoniac (NH 3 ), ( r 20 = 0,91 g/ml) Nếu không sẵn có dung dịch amoniac với n ồ ng độ ở trên thì có thể sử dụng một lượng tương đương của dung d ị ch amoniac đậm đặc hơn như trong 5.19 [ví dụ: 103 ml dung dịch amoniac 35 % (ph ầ n khối lượng) ( r 20 = 1 , 19 g/ml)]. 5.19. Dung dịch đệm , pH từ 9,6 đến 9,7 Pha loãng 50 ml axit clohydric (5.5) bằng 600 ml nước trong bình nón (6.3) và tr ộ n. Thêm 135 ml dung dịch amoniac (5.18) và pha loãng bằng 215 m l nước đến 1 000 ml. Chỉnh pH về khoảng t ừ 9,6 đến 9 , 7 , nếu cần. 6. Thiết bị, dụng cụ Tất c ả các dụng c ụ thủy tinh phải được rửa s ạ ch và tráng bằng nước cất để đảm b ả o kh ô ng c ò n chứa các ion nitrat v à nitrit Sử dụng các thiết bị, dụng cụ p h òng thử nghiệm th ô ng thường và cụ thể như sau: 6.1. Cân phân t ích , có thể c â n ch í nh xác đến 1 mg v à có thể đọc đến 0,1 mg. 6.2. Bình đựng mẫu , có nắp đậy kín kh í . 6.3. Bình nón , dung tích 250 ml, 500 ml v à 1 000 ml. 6.4. Bình định mức , dung tích danh định 100 ml, 500 ml và 1 000 ml, phù h ợ p với yêu c ầ u của TCVN 7153 (ISO 1042), loại B. 6.5. Pipet , có thể phân phối 2 ml, 4 ml, 5 ml, 6 ml, 8 ml, 10 ml, 12 ml, 20 ml và 25 ml, phù hợp với TCVN 7151 (ISO 648), loại A, hoặc TCVN 7150-1 (ISO 835-1). Có thể sử dụng buret thay cho pipet, khi có thể. 6.6. Ố ng đong , dung tích 5 ml, 10 ml, 25 ml, 1 00 ml, 250 ml, 500 ml và 1 000 ml. 6.7. Phễu thủy tinh , có đường kính khoảng 7 cm, có đuôi ngắn. 6.8. Giấy lọc , loại trung bình, có đường kính khoảng 15 cm, không chứa các i o n nitrat và nitrit. 6.9. Cột khử , bằng thủy tinh, ví dụ được nêu ở h ì nh 1. 6.10. Máy đo phổ , thích hợp để đo ở bước sóng 538 nm với cuvét có chiều dài đ ườ ng quang từ 1 cm đến 2 cm. 6.11. Dụng cụ nghiền , thích hợp cho việc nghiền mẫu, nếu cần. Để tránh hao h ụ t độ ẩm, thì dụng cụ nghiền không được gia nhiệt. Không sử dụng búa. 6.12. Máy trộn phòng thử nghiệm hoặc thiết bị đồng hoá , có hộp đựng mẵu bằng thủy tinh dung tích 250 ml hoặc 400 ml, thích hợp để phân tán các phần mẫu thử của phomat v à whey phomat 6.13. Sàng thử nghiệm , bằng lưới đan, đ ườ ng k í nh 200 mm, cỡ lỗ danh định 500 và bình thu nh ậ n phù hợp với yêu cầu của ISO 565. 6.14. Máy khu ấ y từ. 6.15. N ồ i cách thủy , có thể đun s ô i nước. 6.16. T ủ sấy, có thể duy trì nhiệt độ t ừ 110 o C đến 120 o C . 7. Lấy mẫu Việc lấy mẫu không qui định trong tiêu chuẩn này. Nên lấy mẫu theo TCVN 6400 (ISO 707). Điều quan trọng là mẫu gửi đến phòng thử nghiệm phải là mẫu đại diện và không bị thay đổi hoặc suy giảm chất lượng trong quá trình b ả o quản hoặc vận chuyển. Bảo quản mẫu thử nghiệm sao cho không làm suy giảm chất lượng cũng như không làm thay đổi thành phần của mẫu. 8. Chuẩn bị mẫu thử 8.1. Sữa bột và whey bột Chuyển mẫu thử sang hộp đựng mẫu (6.2) có dung tích lớn khoảng gấp hai l ầ n mẫu thử. Đậy ngay nắp hộp. Trộn kỹ mẫu thử bằng cách lắc và đảo chiều hộp chứa nhiều lần cho đến k hi thu được mẫu đ ồ ng nhất. 8.2. Casein và caseinat 8.2.1. Sau khi chuyển hết mẫu thử sang hộp đựng (6.2) có dung tích thích h ợ p, trộn kỹ mẫu thử bằng cách lắc và đảo chi ề u hộp đựng nhiều lần, nếu cần. 8.2.2. Chuyển 50 g mẫu thử sang sàng thử nghiệm (6.13). Nếu tất cả 50 g mẫu này lọt hết qua sàng, hoặc gần như lọt hết, thì cho toàn bộ mẫu thử đã trộn (8.2.1) qua sàng. 8.2.3. Nếu mẫu thử kh ô ng lọt hết qua s à ng, th ì dùng dụng cụ nghiền (6.11) để nghiền m ẫ u . Chuyển ngay toàn bộ mẫu thử đã sàng vào hộp đ ự ng mẫu (6.2) và đậy nắp hộp, trộn kỹ mẫu. Trong qu á tr ì nh thực hiện thao tác này, chú ý kh ô ng làm thay đổi hàm lượng nước của sản phẩm. 8.2.4. Sau khi chuẩn bị mẫu xong, tiến hành chuẩn bị ngay phần mẫu thử (9.4). 8.3. Phomat 8.3.1. Trước khi phân tích, loại bỏ phần cùi hoặc lớp mốc trên bề mặt ra khỏi mẫu thử sao cho ph ầ n mẫu thử đúng là đại diện cho phomat thường dùng. 8.3.2. Nghiền mẫu bằng dụng cụ thích hợp (6.11). Trộn nhanh phần mẫu đã nghiền và nghiền l ầ n thứ hai, nếu có thể và trộn kỹ lại. Rửa sạch dụng cụ sau mỗi lần nghiền mẫu. Nếu ph ầ n mẫu thử không thể nghiền, thì trộn kỹ mẫu bằng cách khuấy và trộn mạnh. 8.3.3. Ngay sau khi nghiền, chuyển phần mẫu thử vào hộp đựng kín khí (6.2) càng sớm càng tốt c h o đến khi xác định, nhưng tốt nhất là tiến hành xác định ngay. Nếu không thể xác định ngay, th ì chú ý để bảo toàn mẫu thử và tránh h ơ i ẩm tích tụ trên bề mặt phía trong hộp đựng. 8.3.4. Không kiểm tra phomat nghi ề n cho thấy đã bị mốc không mong muốn hoặc bắt đ ầ u ph â n huỷ. 8.4. Whey phomat Chuẩn bị m ẫ u thử theo qui định trong 8.3.2. 9. Cách tiến hành 9.1. Chuẩn bị cột cadimi mạ đ ồ ng 9.1.1. Cho một lượn g hạ t cadimi (5.2) khoảng từ 40 g đến 60 g cho mỗi cột vào b ì nh nón 250 ml (6 . 3). Thêm một lượng d ung dịch làm việc axit clohydric (5.7) vừa đủ ngập ca d imi. Xoay bình trong vài phú t . 9.1.2. Gạn dung dịch (9.1.1). Rửa cadimi trong b ì nh nón bằng nước cho đến khi hết ion clorua (nghĩa là đến khi không còn phản ứng với bạc nitrat). 9.1.3. Mạ đ ồ ng cadimi bằng cách thêm dung dịch đ ồ ng (II) sulfat (5.4), cần đến khoảng 2,5 ml dung dịch cho 1 g cadimi . Xoay trong 1 min. 9.1.4. Gạn dung dịch (9.1.3) và rửa ngay cadimi đã mạ đồng bằng nước, chú ý l à luôn để nước ngập cadimi. Kết thúc việc rửa khi nước rửa không còn chứa đồng kết tủa. 9.1.5. Nh ồ i nút bông thủy tinh vào đáy cột thủy tinh (6.9) để giữ cadimi đã mạ đ ồ ng (xem h ì nh 1). Đổ đ ầ y nước vào cột thủy tinh. 9.1.6. Chuyển cadimi đã mạ đ ồ ng sang cột thủy tinh thật nhanh, tránh tiếp xúc với không kh í. Chiều cao của cadimi mạ đồng phải từ 15 cm đến 20 cm. Tránh để bọt khí bám vào giữa các h ạ t cadimi đ ã mạ đ ồ ng. Chú ý mức dung dịch không được thấp hơn bề mặt trên c ủ a cadimi đã mạ đồng . 9.1.7. Ổ n đ ị nh cột vừa chuẩn bị xong bằng cách cho hỗn hợp của 750 ml nước , 225 ml dung dịch làm việc kali nitrat (5.17), 20 ml dung dịch đệ m (5.19) v à 20 ml dung dịch EDTA (5.10) ch ả y qua với tốc đ ộ không quá 6 ml/min. Rửa cột bằng 50 ml nước. 9.2. Kiểm tra khả năng k hử của cột 9.2.1. Tiến hành kiểm tra khả năng khử của c ộ t ít nhất là hai lần trong ng à y, ở th ờ i điểm bắt đ ầ u và thời điểm kết t hú c các dãy xác đ ị nh . 9.2.2. Dùng pipe t lấy 20 ml dung dịch làm việc kal i nitrat (5.17) cho vào bình ch ứ a trên đỉnh cột. Th ê m ngay 5 ml dung dịch đệm (5.19) vào lượng chứa trong bình. Cho lượng chứa trong bình chảy với tốc độ không qu á 6 ml/min. Hứng dịch rửa giải vào bình định mức 100 ml (6.4). 9.2.3. Khi bình chứa của cột khử gần cạn, rửa thành bình với khoảng 15 ml nước. Khi b ì nh này đã cạn hết, rửa lại lần nữa bằng một lượng 15 ml nước khác. Khi nước rửa l ầ n hai này đã chảy hết sang cột, thì đổ đ ầ y nước vào b ì nh. Cho lượng nước trong bình chảy hết qua cột với tốc độ nhanh nhất. Thu lấy khoảng 100 ml dịch rửa giải. 9.2.4. Tháo b ì nh định mức 100 ml (9.2.3) ra. Pha l oãng bằng nước đến vạch và trộn. 9.2.5. Dùng pipet lấy 10 ml dịch rửa giải cho vào b ì nh định mức dung tích 100 ml (6.4) khác. Pha loãng dịch rửa giải bằng nước đến khoảng 60 ml và trộn. Tiếp tục tiến hành theo qui định trong 9 . 7 đến 9.9. 9.2.6. Từ h à m lượng nitrit thu được trong 10.1 của dịch rửa giải (9.2.5) và hàm lượng t í nh được từ đường chuẩn (9.9.4), t í nh ph ầ n trăm khả năng khử của cột (0,067 N O 2 trên mililit tương ứng với 100 % khả n ă ng khử). Nếu khả năng khử nhỏ hơn 95 % thì phục hồi lại cột theo 9.3. 9.3. Phục h ồ i cột 9.3.1. Phục h ồ i cột cuối mỗi ngày sử dụng, hoặc thường xuyên hơn nếu khi kiểm tra theo (9.2) cho thấy cột đã kém hiệu quả. 9.3.2. Thêm khoảng 5 ml dung dịch EDTA (5.10) và 2 ml dung dịch làm việc axit clohydric (5.7) vào 100 ml nước và trộn. Cho hỗn hợp chảy qua cột với tốc độ khoảng 10 ml/min. 9.3.3. Khi bình chứa trên đỉnh đã cạn hết, rửa sạch cột liên tiếp bằng nước, dung dịch axit clohydric (5.7) và rửa lại tiếp bằng nước. 9.3.4. Nếu hiệu quả của cột vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu thì lặp lại qui trình trong 9.1.7. 9.4. Chu ẩ n bị mẫu thử 9.4.1. S ữ a bột Cân khoảng 10 g mẫu thử đã chuẩn bị (8.1) chính xác tới 1 mg. Chuyển hết phần mẫu thử này vào b ì nh nón 500 ml (6.3). Th ê m dần 136 ml nước đã được làm ấm trước đến nhiệt độ từ 50 o C đến 55 o C. Dùng đũa thủy tinh hoặc lắc bình để hoà tan phần mẫu thử. 9.4.2. Whey bột Cân khoảng 5 g mẫu thử đã chuẩn bị (8.1) chính xác tới 0,1 mg. Chuyển hết ph ầ n mẫu thử này vào bình nón 500 ml (6.3) . Thêm dần 136 ml nước đã được làm ấm trước đến nhiệt độ từ 50 o C đến 55 o C . Dùng đũa thủy tinh hoặc lắc bình để hoà tan ph ầ n mẫu thử . Đ ậy nắp bình b ằ ng gi ấ y n hô m ho ặ c bằng mặt kính đ ồ ng hồ và đặt bình vào nồi cách thủy (6.15) có nước sôi trong 15 min. Lấy b ì nh ra khỏi n ồ i cách thủy và để cho nhiệt độ đạt 50 o C đến 60 o C . 9.4.3. Casein Cân khoảng 10 g mẫu thử đã chuẩn bị (8.2) chính xác tới 1 mg. Chuyển hết ph ầ n mẫu thử này vào bình nón 500 ml (6.3). Thêm d ầ n 136 ml nước đã được làm ấm trước đến nhiệt độ từ 50 o C đến 55 o C v à 10 ml dung dịch đệm (5.19). Dùng máy khuấy từ (6.14) để khuấy tan phần mẫu thử. 9.4.4. Caseinat Cân khoảng 2 g mẫu thử đã chuẩn bị (8.2) chính xác tới 0,1 mg. Chuyển hết phần mẫu thử này v à o bình nón 500 ml (6.3). Thêm dần 136 ml nước đã được làm ấm trước đến nhiệt độ từ 50 o C đến 55 o C và 10 ml dung dịch đệm (5.19). Dùng máy khuấy từ (6.14) để khuấy tan ph ầ n mẫu thử. 9.4.5. Phomat Cân khoảng 10 g mẫu thử đã chuẩn bị (8.3) chính xác t ớ i 1 mg. Chuyển hết phần mẫu thử này vào b ì nh thủy tinh của máy trộn hoặc thiết bị đồng hoá (6.12). Thêm dần 144 ml nước đã được làm ấm trước đến nhiệt độ từ 50 o C đến 55 o C . Trộn trong máy trộn hoặc thiết bị đ ồ ng hoá (6.12) để hoà tan h ế t ph ầ n mẫu thử. 9.4.6. Whey phomat Cân khoảng 5 g mẫu thử đã chuẩn bị (8.3) chính xác tới 1 mg. Chuyển hết ph ầ n mẫu thử này vào bình thủy tinh của máy trộn hoặc thiết bị đồng hoá (6.12). Thêm dần 134 ml nước đã được làm ấm trước đến nhiệt độ từ 50 o C đến 55 o C . Trộn trong máy trộn hoặc thiết bị đ ồ ng ho á (6.12) để hoà tan hết ph ầ n mẫu thử. 9.5. Chiết và khử protein 9.5.1. Sữa bột, whey bột, casein vả caseinat v à whey phomat 9.5.1.1. Cho vào ph ầ n mẫu thử (9.4.1, 9.4.2, 9.4.3, 9.4.4 hoặc 9.4.6 tương ứng), theo thứ tự sau đây: 12 ml dung dịch kẽm sul f at (5. 8 ), 12 ml kali hecxaxyanoferat (II) (5.9) và 40 ml dung dịch đệm (5.19), Khuấy kỹ sau mỗi lần thêm, và khuấy trộn đều. Để thu được ph ầ n dịch lọc trong, để yên h ỗ n hợp trong b ì nh nón ít nhất 15 min, nhưng không quá 1 h. Rồi lọc qua giấy l ọ c (6.8), thu lấy phần dịch lọc vào b ì nh nón 250 ml (6.3). 9.5.1.2. Trong khoảng thời gian qui định, phần dịch lọc thu được phải trong. Đ ể làm được đi ề u này, có thể c ầ n phải sử dụng một thể tích lớn hơn của từng thuốc thử làm k ết tủa (5.8 v à 5.9) (ví d ụ: nếu ph â n tích phomat ủ ch í n). Giảm thể tích nước ấm tương ứng để duy trì được thể tích của phần dịch lọc khoảng 200 ml. CH Ú TH Í CH : Tổng thể tích dịch lọc sẽ khoảng 200 ml. Thể tích này được dùng trong t í nh toán (10.1 và 10.2) 9.5.2. Phomat Cho vào phần mẫu thử (9.4.5), theo thứ tự sau đây: 6 ml dung dịch kẽm sulfat (5.8), 6 ml dung dịch kali hecxaxyanoferat (II) (5.9) và 40 ml dung dịch đệm (5.19), khuấy kỹ sau mỗi lần thêm và khuấy trộn đều. Để thu được phần dịch lọc trong, để yên hỗn hợp trong bình nón ít nhất 15 min, nhưng không quá 1 h. Rồi lọc qua giấy lọc (6.8), thu lấy phần dịch lọc vào bình nón 250 ml (6.3) (xem 9.5.1.2 và chú thích). 9.6. Khử nitrat về nitrit 9.6.1. Dùng pipet lấy 20 ml dịch lọc (9.5.1 hoặc 9.5.2 ) cho vào b ì nh chứa trên đ ỉ nh cột khử (9.1) đã chuẩn bị. Thêm 5 ml dung dịch đệm (5.19) vào b ì nh này, trộn đều bằng cách dùng đũa thủy tinh để khuấy. Cho lượng chứa trong bình này đi qua cột với tốc độ không qu á 6 ml/min. Thu lấy dịch rửa giải này vào b ì nh định mức dung tích 100 ml (6.4). 9.6.2. Khi bình chứa của cột khử đã cạn hết, rửa thành b ì nh với khoảng 15 ml nước. Sau khi nước chảy hết, rửa lại lần nữa bằng 15 ml nước khác. Sau khi phần nước lần thứ hai này chảy hết sang cột, đổ đ ầ y nước vào bình. Cho lượng trong bình chảy qua cột với tốc độ lớn nhất. Thu lấy khoảng 100 ml dịch rửa giải vào bình định mức 100 ml (6.4). 9.6.3. Lấy bình định mức 100 ml ra. Thêm nước đến vạch và trộn. 9.7. Phép thử trắng Tiến hành phép thử trắng song song với phép xác định, nhưng thay ph ầ n mẫu thử trong 9.8.1 bằng một thể tích nước tương đương. 9.8. Xác định 9.8.1. Dùng pipet lấy các thể tích bằng sau (ví dụ: 25 ml) của d ịch lọc thu được trong 9.5.1 ho ặ c 9.5.2 và dịch rửa g ả i (9.6.3) cho vào các b ì nh định mức 100 ml riêng rẽ (6.4). Th ê m nước vào mỗi b ì nh để thu được thể tích khoảng 60 m l và trộn. 9.8.2. Cho 6 ml dung dịch I (5.11) và 5 ml dung dịch II (5.12) vào bình cầu (9.8.1). Lắc cẩn thận và để yên dung dịch trong 5 min ở nhiệt đ ộ phòng, tránh ánh sáng trực tiếp của m ặ t trời 9.8.3. Cho 2 ml dung dịch III (5.13) vào bình cầu (9.8.2). Lắc cẩn thận và để yên 5 min ở nhiệt độ phòng, tránh ánh sáng trực tiếp của mặt trời. Thêm nước đến vạch 100 ml và trộn. 9.8.4. Đo độ hấp thụ của dung dịch thu được trong 9.8.3 trong vòng 15 min so với độ hấp thụ của dung dịch của các thuốc thử trắng (9.5) sử dụng m áy đo phổ (6.10) đo ở bước sóng 538 nm. 9.9. Dựng đường chuẩn 9.9.1. Dùng pipet lấy 0 ml (mẫu trắng), 2 ml, 4 ml, 6 ml, 8 ml, 12 ml và 20 ml dung dịch làm viêc natr i nitrit (5.15) cho vào các bình định mức 100 ml (6.4) riêng rẽ. Th ê m nước vào mỗi bình đến thể tích khoảng 60 ml. 9.9.2. Tiến hành theo qui định trong 9.8.2 và 9.8.3. 9.9.3. Đo độ hấp thụ của dung dịch làm việc natri nitrit trong vòng 15 min so với độ hấp thụ của dung dịch của các thuốc thử trắng (9.5), sử dụng máy đo phổ (6.10) đo ở bước sóng 538 nm. 9.9.4. Vẽ đồ thị các độ hấp thụ thu được trong 9.9.3 tương ứng với các nồng độ của nitrit, t í nh bằng microgam trên mililit, tính được từ các lượng dung dịch chuẩn natri nitrit đã thêm v à o (9.9.1). 10. Tính và biểu thị kết quả 10.1. Hàm lượng nitrit 10.1.1. Tính hàm lượng nitrit Hàm lượng nitrit của mẫu thử, , tính theo công thức sau đây: = trong đó , l à hàm lượng nitrit trong mẫu , tính bằng miligam ion nitrit trên kilogam; c 1 là nồng độ đọc được từ đường chuẩn, tương ứng với độ hấp thụ đo được của dung dịch mẫu thử (9.8.4), tính bằng microgam ion nitrit trên mililít; m l à khối lượng của phần m ẫ u thử (9.4), tính bằng gam; V là thể tích phần mẫu thử được lấy từ dịch lọc (9.8.1), tính bằng mi l ilít. 10.1.2. Biểu thị kết quả Ghi kế t qu ả chính xác đ ến mộ t chữ số sau dấu phẩy. 10.2. Hàm lượng nitrat 10.2.1. Tính hàm lượng nitrat Hàm lượng nitrat của mẫu thử, , tính theo c ô ng thức sau đây: = 1,35 trong đ ó là hàm lượng nitrat trong mẫu, tính bằng miligam ion nitrat tr ê n kilogam; c 2 l à nồng độ đọc được từ đ ườ ng chuẩn, tương ứng với độ hấp thụ đo được của dung dịch mẫu thử (9.9.4), tính bằng microgam ion nitrit trên mililít; m là khối lượng của phần mẫu thử (9.4), tính bằng gam; V là thể tích ph ầ n mẫu thử được lấy từ dịch lọc (9.8.1), tính bằng mililít. 10.2.2. Tính hàm lượng nitrat, có xem xét đến khả năng khử của cột Nếu khả năng khử của cột được t í nh, th ì t í nh hàm lượng nitrat của mẫu, , theo công thức sau đây: = 1,35 trong đó r l à khả năng khử của cột ở cuối mỗi dãy xác định. 10.1.3. Biểu thị kết quả Biểu thị các kết quả đến các số nguyên. 11. Độ chụm 11.1. Khái quát Các giá tr ị giới hạn độ l ặ p lại và độ tái lập được biểu thị đ ố i với mức xác su ấ t 95 % v à có thể kh ô ng á p d ụ ng đ ượ c cho các dải nồng độ và chất nền khác với các dải nồng độ v à ch ấ t n ề n đã nêu. CHÚ THÍCH : Các giá trị độ lặp lại và độ tái l ậ p đã được chấp nhận từ c á c ti ê u chuẩn quốc tế trước đ â y v ề xác định nitrat và nitrit trong các sản phẩm sữa: ISO 4099, ISO 6739, ISO 6740 và ISO 8195. Các tiêu chuẩn này đến nay đã được huỷ b ỏ và thay thế bằng ti ê u chuẩn ISO 14673 này. 11.2. Độ lặp lại 11.2.1. Nitrit Chênh lệch tuyệt đối giữa kết quả thu được của hai lần thử nghi ệ m độc lập riêng rẽ, thu được khi sử dụng cùng một phương pháp, phân tích trên cùng nguyên liệu, do cùng một người ti ế n hành trong cùng một phòng thử nghiệm, dùng cùng thiết bị, trong một khoảng thời gian ngắn, không quá 5 % các trường hợp lớn hơn 1 mg/kg sản phẩm. 11.2.2. Nitrat Chênh lệch tuyệt đối giữa kết quả thu được của hai lần thử nghiệm độc lập riêng rẽ, khi sử dụng cùng một phương pháp, phân tích trên cùng nguyên liệu, do cùng một người tiến hành trong cùng m ộ t phòng thử nghi ệ m, dùng cùng thiết bị, trong một khoảng thời gian ngắn, không quá 5 % các trường hợp lớn hơn: - đối với sữa bột, whey bột, casein, caseinat và phomat có hàm lượng nitrat < 30="" mg/kg:="" 3=""> - đối với sữa bột, whey bột, casein, caseinat và phomat có hàm lượng nitrat ≥ 30 mg/kg: 10 % trung bình các kết quả; - đối v ớ i whey phomat có hàm lượng nitrat < 30="" mg/kg:="" 5=""> - đối với whey phomat có hàm lượng nitrat ≥ 30 mg/kg: 15 % trung b ì nh các kết quả. 11.2.3. Độ tái l ậ p Ch ê nh lệch tuy ệ t đối giữa kết quả của hai lần thử nghiệm riêng rẽ thu được sử dụng cùng một phương pháp, phân tích trên cùng nguyên liệu, do các người khác nhau ph â n tích trong các phòng thử nghiệm khác nhau, dùng các thiết bị khác nhau, không được quá 5 % các trường hợp vượt quá: - đối với sữa bột c ó hàm l ượ ng nitra t < 30=""> 8 mg/kg; - đối với sữa bột có hàm l ượ ng nitrat ≥ 30 mg/kg: 25 % trung bình của các kết quả; - đối với whe y bột có hàm lượng nitrat < 30=""> 5 mg/kg; - đối với whey bột có hàm lượng nitrat ≥ 30 mg/kg: 15 % trung bình của các kết quả ; - đối với casein v à caseinat : 25 % trung binh các kết quả; - đối với phomat có hàm lượng nitrat < 30=""> 6 mg/kg; - đối với phomat có hàm lượng nitrat ≥ 30 mg/kg: 25 % trung bình các kết quả; - đối với whey phomat có hàm lượng nitrat < 30=""> 10 mg/kg; - đối với whey phomat có hàm lượng nitrat ≥ 30 mg/kg: 15 % trung bình các kết qu ả ; 12. Báo cáo thử nghiệm Báo cáo thử nghiệm phải ghi rõ: - mọ i thông tin cần thiết về nhận biết đầy đủ về mẫu thử ; - phương pháp lấy mẫu đã sử dụng, nếu biết, - phương pháp thử đã sử dụng, viện dẫn ti ê u chuẩn này; - tất cả các điều kiện thao tác không qui định trong tiêu chuẩn này, hoặc được xem là tuỳ ý, cùng với mọi tình huống bất th ườ ng có thể ảnh h ưở ng đến kết quả - kết quả thử nghiệm thu được hoặc nếu đáp ứng yêu cầu về độ l ặ p lại th ì ghi kết quả cuối cùng thu được. Chú giải 1 kẹp vít 2 nút bông thủy tinh H ì nh 1 - Dụng cụ khử nitrat THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] TCVN 6400 (ISO 707), Sữa và sản phẩm sữa – H ướ ng dẫn lấy mẫu.