TCVN9043:2012

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 9043:2012 về Thực phẩm - Xác định hàm lượng phospho tổng số bằng phương pháp đo màu TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 9043:2012 THỰC PHẨM - XÁC ĐỊNH HÀM LƯỢNG PHOSPHO TỔNG SỐ BẰNG PHƯƠNG PHÁP ĐO MÀU Foodstuffs - Determination of total phosphorus content by colorimetric method Lời nói đầu TCVN 9043:2012 được xây dựng dựa trên cơ sở AOAC 995.11 Phosphorus (Total) in Foods. Color i metr i c Methods; TCVN 9043:2012 do Cục An toàn vệ sinh thực phẩm tổ chức biên soạn, Bộ Y tế đề nghị, Tổng cục Tiêu chu ẩ n Đo lường Chất lượng th ẩ m định, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. THỰC PH Ẩ M - XÁC ĐỊNH HÀM LƯỢNG PHOSPHO T Ổ NG SỐ B Ằ NG PHƯƠNG PHÁP ĐO MÀU Foodstuffs - Determination of total phosphorus content by colorimetric method 1. Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này quy định phương pháp xác định hàm lượng phospho tổng số trong thực phẩm bằng đo màu. Giới hạn định lượng của phương pháp: từ 0,05 g/100 g đến 1,00 g/100 g. 2. Nguyên tắc Mẫu được tro hóa khô để loại bỏ chất hữu cơ. Ph ầ n phosphat còn lại có thể tan trong axit tạo thành phức chất màu xanh [(Mo O 2 .4Mo O 3 ) 2 .H 3 P O 4 ] với Na 2 Mo O 4 khi dùng axit ascorbic làm chất khử. Cường độ của màu xanh được đo quang phổ tại bước sóng 823 nm ± 1 nm. 3. Thuốc thử Chỉ sử dụng thuốc thử loại tinh khiết phân tích và nước cất hoặc nước đã khử khoáng hoặc nước có độ tinh khiết tương đương, trừ khi có quy định khác. 3.1. Axit clohydric đậm đặc , 12 M. 3.2. Kẽm oxit (ZnO). 3.3. Dung dịch kali hydroxit (KOH), 50 % (khối lượng/thể tích). Hòa tan 50 g KOH trong 50 ml nước. 3.4. Axit sul f uric (H 2 S O 4 ) đậm đặc , 18 M. 3.5. Dung dịch natri molybdat (Na 2 Mo O 4. 2H 2 O ) Trộn c ẩ n thận 140 ml H 2 S O 4 (3.4) với 300 ml nước trong bình định mức 500 ml. L à m nguội đến nhiệt độ phòng và thêm 12,5 g Na 2 Mo O 4. 2H 2 O . Pha loãng bằng nước đến vạch. Trộn đều. 3.6. Dung dịch axit ascorbic Hòa tan 5 g axit ascorbic trong nước đựng trong bình định mức 100 ml. Pha loãng bằng nước đến vạch. Trộn đều. Chuẩn bị dung dịch này trong ngày sử dụng. 3.7. Dung dịch axit ascorbic-molybdat Ngay trước khi sử dụng, cho 25 phần thể tích dung dịch Na 2 Mo O 4 (3.5) vào 10 phần thể tích dung dịch axit ascorbic (3.6) và pha loãng bằng nước đến 100 phần thể tích trong bình định mức. Trộn đều. 3.8. Dung dịch chuẩn gốc phospho , 1,0 mg P /ml Sấy khô KH 2 PO 4 khoảng 2 h ở nhiệt độ 101 ° C. Hòa tan 1,0967 g KH 2 PO 4 đã sấy bằng nước đựng trong b ì nh định mức 250 ml. Thêm nước đến vạch và trộn đều. 3.9. Dung dịch chuẩn làm việc phospho , 0,01 mg P /ml Chuyển 5,00 ml dung dịch chuẩn gốc phospho (3.8) vào bình định mức dung tích 500 ml và pha loãng bằng nước đến vạch. Trộn đều. 3.10. Dung dịch phospho dùng để xây dựng đường chuẩn : 0 mg, 0,01 mg, 0,02 mg, 0,03 mg, 0,04 mg, 0,05 mg và 0,06 mg phospho Dùng p i pet chuyển chính xác 0 ml, 1,00 ml, 2,00 ml, 3,00 ml, 4,00 ml, 5,00 ml và 6,00 ml dung dịch chuẩn làm việc phospho (3.9) cho vào các bình định mức 50 ml riêng rẽ. Pha loãng các dung dịch với khoảng 15 ml nước. CH Ú THÍCH: Bảo quản các dung dịch trong 3.8 đến 3.10 ở 5 ° C để giảm thiểu nguy cơ phát tri ể n vi sinh vật. Loại bỏ dung dịch nếu bị đục hoặc xuất hiện sương mù. 4. Thiết bị, dụng cụ CHÚ TH Í CH: Các dụng cụ thủy tinh và chén nung phải được làm sạch bằng các ch ấ t t ẩ y rửa không chứa phospho. S ử dụng các thiết b ị , dụng cụ của phòng thử nghiệm thông thường và cụ thể các thiết bị, dụng cụ sau: 4.1. Máy đo quang phổ , đo được ở bước sóng 823 nm ± 1 nm. 4.2. Cuvet , chiều dài đường quang 1 cm hoặc 2,5 cm loại dòng chảy. 4.3 . Cân phân tích , có thể cân chính xác đến 0,1 mg. 4.4 . Chén nung , thạch anh, dung tích khoảng 50 ml. 4.5 . Bình định mức , dung tích 50 ml, 100 ml và 500 ml. 4.6 . Lò nung. 4.7 . Giấy lọc nhanh. 4.8 . Bếp điện. 4.9 . Nồi cách thủy , có thể đun sôi. 4.10. Giỏ kim loại , thích hợp để sử dụng với nồi cách thủy. 4.11. Đũa thủy tinh , chịu được nhiệt độ 525 ° C . 5. Lấy mẫu M ẫ u gửi đến phòng thử nghiệm phải đúng là mẫu đại diện. Mẫu không bị hư hỏng hoặc thay đổi trong suốt quá trình vận chuyển hoặc bảo quản. 6. Cách tiến hành 6.1. Chuẩn bị dung dịch mẫu th ử Dùng cân (4.3), cân từ 0,5 g đến 1,5 g phần mẫu thử đồng nhất, chính xác đến 1 mg, cho vào chén nung (4.4). Để ki ể m soát khả năng bị nhiễm bẩn, chuẩn bị thuốc thử trắng bằng cách sử dụng một chén nung rỗng để phân tích cùng. Xử lí mẫu trắng thuốc thử theo cách tương tự như ph ầ n mẫu thử. Cho 0,5 g kẽm oxit (3.2) vào chén nung và trộn, để đũa th ủy tinh (4.11) trong chén nung . S ấy kh ô từ 1 h đến 2 h ở nhiệt độ khoảng 110 ° C . Tro hóa sơ bộ trên bếp điện (4.8) cho đến khi tro có màu đen. CHÚ THÍCH: Không sấy và tro hóa sơ bộ nếu t rong bước tiếp theo sử dụng lò nung được trang bị bộ đi ề u c h ỉ nh nhiệt độ theo thời gian. Đặt chén nung vào lò nung (4.6) ở nhiệt độ phòng và tăng nhiệt độ đến 525 ° C. Duy trì nhiệt độ này trong 4 h hoặc qua đêm. Khi sử dụng lò nung được trang bị bộ điều chỉnh nhiệt độ theo thời gian, th ì tăng dần nhiệt độ ban đầu để tránh sản phẩm dạng lỏng bị bắn tung tóe. Lấy chén nung ra khỏi lò nung và để nguội đến nhiệt độ phòng. Cho 5 ml nước và 5 ml HCI (3.1) vào chén nung đã nguội. Đậy chén nung bằng mặt kính đồng hồ rồi đun sôi trong 5 min trên bếp điện (4.8). Lọc lượng chứa trong chén nung sang b ì nh định mức 100 ml (4.5). Tráng chén nung và ph í a trong của mặt kính đồng hồ bằng 5 ml nước nóng. Lặp lại 4 lần việc tráng rửa bằng 5 ml nước nóng và chuyển tất c ả nước tráng qua giấy lọc (4.7) vào b ì nh định mức. Làm nguội bình định mức đến nhiệt độ phòng, trung hòa dung dịch b ằ ng cách thêm dung dịch kali hydroxit 50 % (3.3) cho đến khi dung dịch hơi có màu trắng đục [Zn(OH) 2 ]. Thêm từng giọt axit clohydric cho đến khi mất màu trắng đục. Thêm tiếp 2 giọt axit clohydric (3.1). Để dung dịch nguội đến nhiệt độ phòng và pha loãng bằng nước đến 100 ml. Tùy thuộc vào hàm lượng phospho dự kiến, dùng pipet lấy chính xác 1,00 ml đến 10,0 ml dung dịch đã xử lí cho vào bình định mức 50 ml (4.5). Pha loãng bằng nước đến 15 ml. Thêm 20 ml dung dịch axit ascorbic-molybdat (3.7) v à o dung dịch thử trong bình định mức 50 ml và làm như vậy đối với các dung dịch chuẩn phospho (3.10). Khuấy trộn kĩ các dung dịch. Đặt bình định mức trong gi ỏ kim loại (4.10). Đậy nắp từng bình định mức, chèn dải gi ấ y lọc hẹp ở nắp để bình không bị đóng quá chặt. Dùng chèn bằng kim loại hoặc đai thép không g ỉ để chèn chặt b ì nh. Nhúng ch ì m giỏ kim loại trong nồi cách thủy (4.9) đang sôi mạnh. Giữ bình định mức trong nồi cách thủy đúng 15 min. Làm nguội bình dưới vòi nước đến khoảng từ 20 ° C đến 30 ° C và sau đó pha loãng bằng nước đã khử ion đến 50 ml và trộn. 6.2. Xác định Chuyển các dung dịch từ 6.1 vào các cuvet (4.2). Đo độ hấp thụ của từng dung dịch so với dung dịch mẫu trắng tại bước sóng 823 nm ± 1 nm. Phép đo phải được thực hiện trong vòng 1 h sau khi phản ứng màu xảy ra. Dựng đường chuẩn của độ hấp thụ theo lượng phospho có trong các dung dịch chuẩn (0 mg, 0,01 mg, 0,02 mg, 0,03 mg, 0,04 mg, 0,05 mg và 0,06 mg). Nếu độ hấp thụ của dung dịch thử vượt quá độ hấp thụ 0,06 mg phospho thì lặp lại phản ứng màu, sử dụng một lượng nhỏ hơn của dung dịch đã xử lí. 7. Tính và biểu thị kết quả Tính hàm lượng phospho có trong phần mẫu thử, X o , bằng gam trên 100 g (g/100 g) theo công thức: X 0 = x 100 Trong đó: V 1 là thể tích dung dịch thử được sử dụng trong phản ứng màu, tính bằng mililit (ml); V 2 là dung tích của bình định mức đựng phần mẫu thử đã tro hóa, tính bằng mililit (ml) (V 2 = 100 ml); P là lượng phospho từ đường chuẩn tương ứng với độ hấp thụ của dung dịch thử, tính bằng miligam (mg); W là khối lượng phần mẫu thử, tính bằng miligam (mg). Tính hàm lượng phospho có trong mẫu thử, X 1 , biểu th ị theo phosphatid (lecithin, g/100 g) theo công thức: X 1 = 30 X 0 Tính hàm lượng phospho có trong mẫu thử, X 2 , biểu thị theo P 2 O 5 , tính bằng g/100 g theo công thức: X 2 = 2,29 X 0 Báo cáo kết quả đến hai chữ số có nghĩa. 8. Báo cáo thử nghiệm Báo cáo thử nghiệm phải bao gồm các thông tin sau: a) mọi thông tin cần thiết về nhận biết đầy đ ủ về mẫu thử; b) phương pháp lấy mẫu đã sử dụng, nếu biết; c) phương pháp thử đã sử dụng, viện dẫn tiêu chuẩn này; d) mọi chi tiết thao tác không quy định trong tiêu chuẩn này, hoặc được xem là tùy chọn, cùng với mọi t ì nh huống bất thường có thể ảnh hư ở ng đến kết quả; e) kết quả thử nghiệm thu được. Phụ lục A (Tham khảo) Kết quả nghiên cứu liên phòng thử nghiệm Bảng A.1 - Kết quả nghiên cứu liên phòng thử nghiệm về xác đ ị nh hàm l ư ợ ng phospho t ổ ng số có trong thực ph ẩ m và thành phần thực phẩm bằng ph ươ ng pháp quang phổ Th ố ng kê Bột khoai tây Xúc xích D ăm bông Thức ăn công thức cho tr ẻ sơ sinh Phomat Sữa gầy Đã trừ các trường hợp ngoại lệ Số lượng phòng thử nghiệm 10 12 11 11 10 12 Số lượng phòng thử nghiệm ngoại lệ 2 - 1 - 2 - Trung bình của các lần lặp lại, g/100 g 0,0761 0,166 0,233 0,285 0,641 0,960 Độ lệch chuẩn lặp lại, s r , g/100 g 0,0016 0,0079 0,0091 0,015 0,0096 0,010 Độ lệch chuẩn tương đối lặp lại, RS D r , % 2,1 4,8 3,9 5,4 1 , 5 1,1 Giới hạn lặp lại, r a , g/100 g 0,0044 0,022 0,026 0,043 0,027 0,029 Độ lệch chuẩn tái lập, s R , g/100 g 0,0035 0,0115 0,018 0,017 0,027 0,034 Độ lệch chuẩn tương đối tái l ậ p, RS D R , % 4,7 6,9 7,7 6,1 4,1 3,6 Giới hạn tái lập, R b , g/100 g 0,0099 0,032 0,050 0,049 0,074 0,095 Chưa trừ các trường hợp ngoại lệ Số lượng phòng thử nghiệm 12 - 12 - 12 - Trung b ì nh của các lần lặp lại, g/100g 0.077 - 0,243 - 0,67 - Độ lệch chuẩn lặp lại, s r , g/100 g 0,016 - 0,054 - 0 , 12 - Độ lệch chuẩn tương đối lặp lại, RSD r % 20,6 - 22,2 - 17,7 - Giới hạn lặp lại, r a , g/100 g 0,045 - 0,151 - 0,33 - Độ lệch chuẩn tái lập , s R , g/100 g 0,017 - 0,053 - 0,12 - Độ lệch chu ẩ n tương đối tái lập, RSD R , % 21,6 - 22,0 - 17,7 - Giới hạn t á i lập, R b , g/100 g 0,047 - 0,150 - 0,33 - a r = 2,8 x s r b R = 2,8 x s R THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] Pulliainen T.K., Wallin H.C.: Determination of total phosphorus in foods by colorimetric measurement of phosphorus as molybdenum blue after dry-ashing: NMKL interlaboratory study , J. AOAC Int., 77, 1557(1994) [2] Pulliainen T.K., W allin H.C.: Determination of total phosphorus in foods by colorimetry: summary of NMKL collaborative study , J AOAC Int., 79, 1408 (1996)