TCVN6289:2008

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 6289:2008 (ISO 10286 : 2007) về Chai chứa khí - Thuật ngữ TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 6289 : 2008 ISO 10286 : 2007 CHAI CHỨA KHÍ - THUẬT NGỮ Gas cylinders - Terminology Lời nói đầu TCVN 6289 : 2008 thay thế TCVN 6289 : 1997. TCVN 6289 : 2008 hoàn toàn tương đương với ISO 10286 : 2007. TCVN 6289 : 2008 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC 58 Chai chứa khí biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị, Bộ khoa học và Công nghệ công bố. CHAI CHỨA KHÍ - THUẬT NGỮ Gas cylinders - Terminology 1. Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này quy định các thuật ngữ sử dụng trong lĩnh vực chai chứa khí. Tiêu chuẩn này cũng quy định các định nghĩa liên quan đến áp suất và các loại khí trong Phụ lục A và Phụ lục B. Tiêu chuẩn này quy định các thuật ngữ tương ứng bằng tiếng Anh và tiếng Pháp. 2. Chai chứa khí Số thứ tự Thuật ngữ Tiếng Anh Minh họa 200 Chai chứa khí gas cylinder 201 Thân (Vỏ) chai shell 202 Vai chai shoulder 203 Cổ chai cylinder neck 204 Đáy lõm concave base 205 Đáy lồi convex base 206 Đáy bán cầu hemispherical base 207 Vòng chân chai integral foot ring 208 Chiều dài length 209 Chiều dày thành wall thickness 210 Đường kính ngoài outside diameter 211 Đường kính trong internal diameter 212 Đường kính danh nghĩa nominal diameter 213 Chai không hàn seamless cylinder 214 Chai hàn welded cylinder 215 Chai hàn hai mảnh two-piece welded cylinder 216 Chai hàn ba mảnh three-piece welded cylinder 217 Chai hai đầu double-ended cylinder 218 Cụm chai cố định static cylinder battery 219 Chai dùng cho xe nâng fork lift truck cylinder 220 Dàn (nạp/xả) manifold (filling/ discharge) 221 Chai không được nạp lại non-refillable cartridge 222 - - 223 Chai chứa khí bằng cômposit composite gas cylinder 224 Khuôn dưới matrix 225 Bọc bằng composit composite overwrap 226 Chai quấn bằng sợi fibre- wrapped cylinder 227 Chai có đai xung quanh hoop wrapped cylinder 228 Chai được quấn toàn bộ fully- wrapped cylinder 229 Lớp lót bảo vệ liner 230 Lớp lót bảo vệ không chịu lực non-load bearing liner 231 Lớp lót bảo vệ kim loại metallic liner 232 Lớp lót bảo vệ phi kim non-metallic liner 233 Chai không có lớp lót bảo vệ linerless cylinder 3. Phụ tùng Số thứ tự Thuật ngữ Tiếng Anh Minh họa 300 Phụ tùng fittings 301 Mũ bảo vệ van valve protection cap 302 Mũ bảo vệ van có tay cầm valve protection cap with handle 303 Mũ bảo vệ van có thông hơi vented valve protection cap 304 Mũ bảo vệ kiểu hở shroud 305 Mũ bảo vệ van kiểu hở valve guard 306 Vòng cổ bằng kim loại metallic neck ring 307 Vòng cổ có ren threaded neck ring 308 Đế chân foot ring 309 Nút bịt bảo vệ đầu ra của van valve outlet protection seal 310 Nút bảo vệ đầu ra có ren (ren trong) threaded valve outlet protection cap (female) 311 Nút bảo vệ đầu ra có ren (ren ngoài) threaded valve outlet protection plug (male) 312 Rãnh chỉ thị (cho ren trái) indicating groove (for left-hand thread) 313 Ống nhúng/ ống rút dip tube/ eductor tube 314 Vòng ghi thời gian thử test date ring 315 Vòng giữ sợi cuốn quanh chai (hoặc dây thép cuốn) retention ring for fibre- wrapped (or steel wire- wound) cylinder 316 - - 317 Kiện chai cylinder pack or bundle 318 Palet pallet 319 Tấm nhãn (Nhãn hiệu) label 320 Mã vạch bar code 321 Máy đọc mã vạch bar code reader 322 Nhãn điện tử radio frequency tag 323 Máy đọc nhãn tag reader 324 - - 325 Vặn torque 326 Vặn mở opening torque 327 Vặn đóng closing torque 328 Chìa vặn (vặn van) fitting torque (valving torque) 329 Ren ngoài external thread (male thread) 330 Ren trong internal thread (female thread) 331 Khả năng lắp lẫn inter- changeability 332 Vòng đệm tiết diện vuông gasket 333 Vòng đệm mặt cắt tròn O-ring 334 Đồng tâm concentricity 335 Lệch tâm eccentricity 336 Độ côn taper 337 Ren thread 338 Ren phải right-hand thread 339 Ren trái left-hand thread 340 Bộ điều áp pressure regulator 341 - - 342 Van valve 343 Van kiểu gông yoke-type valve 344 Van kiểu chấu pin-index valve 345 Gông yoke 346 Gương đế van valve seat 347 Thân van valve body 348 Đầu ra của van valve outlet 349 - - 350 Tay van handwheel 351 Chân van valve stem 352 Đầu nối ra của van valve outlet connection 353 Ty van valve spindle 354 Ren hình trụ parallel thread 355 Ren côn taper thread 356 - 357 Đĩa nổ bursting disc 358 Đinh chảy fusible plug 359 Van an toàn pressure relief valve (safety valve) 360 Ren cổ chai cylinder neck thread 361 Ren chân van valve stem thread 362 Van một chiều non-return valve 363 Van đóng mở bằng áp suất residual pressure valve 364 Van đóng nhanh cut-off valve 365 - - 366 Đầu nối hình trụ pad 367 Đầu nối hình côn boss 368 Đầu nối hình côn bằng kim loại (trên chai composit) metal boss (on composite cylinder) 369 Đầu nối hình côn cổ chai cylinder neck boss 4. Vật liệu, độ bền và ứng suất Số thứ tự Thuật ngữ Tiếng Anh 400 Vật liệu material 401 Thép steel 402 Thép lặng killed steel 403 Thép nửa lặng semi-killed steel 404 Thép sôi rimming (unkilled) steel 405 Đúc (hoặc nung) thép cast (or heat) of steel 406 Nhôm aluminium 407 Hợp kim nhẹ light alloy 408 - - 409 Composite composite 410 Vật liệu composite composite material 411 Vật liệu sợi filament material 412 Dây thép steel wire 413 Sợi fibre 414 Ứng suất sợi fibre stress 415 Tỷ số ứng suất sợi fibre stress ratio 416 Nhiệt độ chuyển tiếp thủy tinh glass transition temperature 417 Sợi thủy tinh glass fibre 418 Sợi aramid aramid fibre 419 Sợi cacbon carbon fibre 420 - - 421 Polyme polymer 422 Đàn hồi kế elastomer 423 Dẻo nhiệt thermoplastic 424 Nhiệt độ đặt thermosetting 425 Chất lưu hóa curing agent 426 Chu trình trùng hợp polime polymerisation cycle 427 Quá trình trùng hợp polime polymerisation process 428 Máy (chất) gia tốc accelerator 429 Mật độ density 430 - - 431 Điểm nóng chảy melting point 432 Chỉ số dòng nóng chảy melt flow index 433 - - 434 Nhựa resin 435 Chất dính adhesive 436 - - 437 Nhiệt độ tự cháy auto-ignition temperature 438 Nhiệt độ biến dạng do nhiệt heat distortion temperature 439 - - 440 Độ dão creep 441 Độ bền mỏi fatigue resistance 442 - - 443 Độ dòn embrittlement 444 - - 445 Gãy dòn brittle fracture 446 Gãy dẻo ductile fracture 447 - - 448 Độ dai toughness 449 Đặc tính trượt (cắt) shear properties 450 - - 451 Ăn mòn giữa các tinh thẻ intercrystalline corrosion 452 Ăn mòn ứng suất stress corrosion 453 Giới hạn ăn mòn cho phép corrosion allowance 454 - - 455 - - Số thứ tự Thuật ngữ Tiếng Anh Ký hiệu Đơn vị 456 Độ dai va đập impact value KCV J/cm 2 457 - - - 458 Ứng suất [1] ) Stress [1] ) R MPa (N/mm 2 ) 459 Biến dạng strain - - 460 Độ giãn dài tương đối sau đứt [1] ) percentage elongation after fracture [1] ) A % 461 Giới hạn chảy [1] ) yield strength [1] ) Re MPa (N/mm 2 ) 462 Giới hạn dẻo với độ giãn dài không tỷ lệ [1] ) proof strength, non-proportional extension [1] ) Rp 463 Giới hạn chảy trên [1] ) upper yield strength [1] ) ReH 464 Giới hạn chảy dưới [1] ) lower yield strength [1] ) ReL 465 Giới hạn bền kéo 1) tensile strength [1] ) Rm 466 Mô đun đàn hồi modulus of elasticity E 467 Độ cứng Brinell (HB) Brinell hardness (HB) HB - 468 - - - - 469 - - - - 5. Chế tạo Số thứ tự Thuật ngữ Tiếng Anh Minh họa 500 Quá trình sản xuất manufacturing process 501 Rèn dập forging 502 Rèn tự do/đóng dấu drop forging/ stamping 503 Dập sâu deep drawing 504 Đột nóng và ép đùn hot piercing and extruding 505 - - 506 Hàn welding 507 Hàn hồ quang arc welding 508 Hàn hồ quang dưới lớp thuốc hàn submerged arc welding 509 Hàn thiếc/ hàn đồng soldering/brazing 510 - - 511 Hàn giáp mép butt joint 512 Hàn chồng mép lap joint 513 Hàn lồng mép joggle joint 514 Hàn gập mép folded joint with sealing compound 515 - - 516 Xử lý nhiệt heat treatment 517 Ủ annealing 518 Khử ứng suất Stress relieving 519 Nhiệt luyện hòa tan (tạo ra dung dịch rắn) solution heat treatment 520 Hóa già nhân tạo artificial ageing 521 Biến cứng (tôi) hardening 522 Tôi quenching 523 Ram tempering 524 Tôi và ram quenching and tempering 525 Thường hóa normalizing 526 - - 527 Phủ bảo vệ protective coating 528 Phủ bên ngoài exterior coating 529 Phun kim loại metal spraying 530 Sơn painting 531 Lớp sơn paint 532 - - 533 Hoàn thiện bề mặt surface finish 534 Mài grinding 535 Phun hạt shot blasting 536 Làm sạch bằng tang quay tumbling 537 - - 538 Sự tẩy gỉ pickling 539 Ngâm làm sạch bright dipping 540 Làm bóng bằng điện electropolishing 541 Phủ kẽm galvanising 542 Mạ điện niken nickel electroplating 543 Mạ hóa học niken chemical nickel plating 544 - - 545 Dảnh strand 546 Dạng hình học của dảnh strand geometry 547 - - 548 Tốc độ quấn winding speed 549 Độ căng quấn winding tension 550 Góc quấn và/hoặc bước quấn winding angle and/or pitch 551 Tạo ứng suất sợi fibre tensioning 552 Sự thấm (Sự tẩm) impregnation 553 Hệ thống liên kết (dính kết) adhesive system 554 Sự tự ăn mòn autofrettage 555 - - 556 Góc vát chỗ nối (chai composit hai mảnh) bond line angle (two-piece composite cylinders) 6. Thử nghiệm và kiểm tra Số thứ tự Thuật ngữ Tiếng Anh Minh họa 600 Thử nghiệm testing 601 Thử kiểu prototype test 602 Phương án thiết kế design variant 603 Thử nổ burst test 604 Thử thủy lực hydraulic test 605 Thử thủy lực lại hydraulic re-test 606 Thử nổ thủy lực hydraulic burst test 607 Thử bền thủy lực hydraulic pressure proof test 608 Thử nổ chai khuyết tật flawed cylinder burst test 609 Sự đứt gãy rupture 610 Tỷ số áp suất nổ (tỷ số của áp suất nổ và áp suất thử hoặc áp suất làm việc) burst pressure ratio (ratio of burst pressure to test pressure or working pressure) 611 - - 612 Thử giãn nở thể tích nước hydraulic volumetric expansion test 613 Độ giãn dài dư permanent expansion 614 - - 615 Tỷ số ứng suất stress ratio 616 Hệ số an toàn safety factor 617 Thử độ cứng hardness test 618 Thử mỏi fatigue test 619 Thử kéo tensile test 620 Thử uốn bend test 621 Thử nén bẹp (Thử dát phẳng) flattening test 622 Thử rơi drop test 623 Thử ăn mòn corrosion test 624 Chu kỳ áp suất pressure cycling 625 Thử dao động áp suất theo chu kỳ pressure cycling test 626 Thử chu kỳ khí động pneumatic cycle test 627 Thử chu kỳ chai khuyết tật flawed cylinder cycle test 628 Tần số chu kỳ cycle frequency 629 - - 630 Thử dảnh để thấm impregnated strand test 631 Sợi tương đương equivalent fibre 632 Lớp lót bảo vệ tương đương equivalent liner 633 Thử chu kỳ ở nhiệt độ thường ambient temperature cycle test 634 Thử chu kỳ ở nhiệt độ môi trường environmental temperature cycle test 635 Thử chân không vacuum test 636 Sự chuẩn bị thử chu kỳ chân không vacuum cycling conditioning 637 - - 638 Thử độ chịu lửa fire resistance test 639 Thử dão ở nhiệt độ cao high temperature creep test 640 Thử va đập impact test 641 Thử va đập vận tốc lớn high velocity impact (bullet) test 642 Thử cháy ngược backfire test 643 - - 644 Thử độ thẩm thấu perrmeability 645 Thử nước sôi water boil test 646 Thử ngâm nước muối salt water immersion test 647 Thử rò rỉ leak test 648 Sư kín leak tight 649 - - 650 Thử siêu âm ultrasonic test 651 Thử sự phát âm acoustic emission test 652 Thử dòng điện xoáy eddy current test 653 Thử hạt từ magnetic particle test 654 - - 655 Chụp ảnh tia X x-radiography 656 Sự so tia X x-radioscopy 657 - 658 Calip đo trong plug gauge 659 Calip đo ren threaded gauge 660 Calip vòng trơn plain ring gauge 661 Calip vòng đo ren threaded ring gauge 662 - - 663 Chổi flail 664 Kiểm tra trước khi nạp prefill check 665 Kiểm tra định kỳ periodic inspection 666 Kiểm tra trong sử dụng in-service inspection 667 Kiểm tra bên ngoài bằng mắt thường external visual inspection 668 Kiểm tra bên trong bằng mắt thường internal visual inspection 669 - - 670 Kiểm tra các khuyết tật examination for defect 671 - - 672 Kiểm tra vết rạn nứt crack examination 673 Kiểm tra chất xốp inspection of porous material 674 - - 675 Kiểm tra cuối cùng final inspection 676 - - 677 Số bản vẽ drawing number 678 Năm chế tạo year of manufacture 679 - - 680 Qui chuẩn regulations 681 Cơ quan phê duyệt approving authority 682 Sự phê duyệt approval 683 - - 684 - - 685 Dấu kiểm tra inspector's stamp 686 Vòng ghi thời gian thử lại re-test date ring 687 - - 7. Đặc tính, tính chất và áp suất Số thứ tự Thuật ngữ Tiếng Anh Minh họa 700 Bản chất của khí nature of gas 701 Khí oxi hóa oxidizing gas 702 Khí nén compressed gas 703 Khí ăn mòn corrosive gas 704 Khí hòa tan dissolved gas 705 Khí hiếm rare gas 706 Khí trơ lnert gas 707 Khí tự cháy (Khí có thể tạo ngọn lửa) pyrophoric (spontaneously flammable) gas 708 Khí không bền unstable gas 709 Khí cháy được flammable gas 710 Khí không cháy non-flammable gas 711 Khí hóa lỏng liquefied gas 712 Khí độc toxic gas 713 Khí làm lạnh sâu cryogenic gas 714 Khí làm lạnh refrigerant gas 715 - - 716 Hỗn hợp khí gas mixture 717 - - 718 Áp suất pressure 719 Áp suất thử test pressure 720 Áp suất nổ burst pressure 721 Áp suất chảy (dẻo) yield pressure 722 Áp suất thử thủy lực hydrostatic test pressure 723 Áp suất vận hành cho phép lớn nhất maximum permissible operating pressure 724 Áp suất gia tăng developed pressure 725 Áp suất nạp filling pressure 726 Áp suất vận hành operating pressure 727 Áp suất làm việc working pressure 728 Áp suất thiết kế design pressure 729 Áp suất định mức nominal pressure 730 - - 731 Khối lượng (đơn vị kg) weight (mass, unit kg) 732 Khối lượng nạp lớn nhất, kg (khí hóa lỏng) maximum filling weight (mass, kg) (liquefied gas) 733 Dung tích chứa nước water capacity 734 Khối lượng bì tare 735 - - 736 Tỷ số nạp filling ratio 737 Chất xốp porous material 738 Nguyên khối monolithic Phụ lục A (qui định) Định nghĩa hệ thống áp suất đối với chai chứa khí A.1 Qui định chung Các thuật ngữ được định nghĩa trong Phụ lục này được minh họa trong Hình A.1. Các số cho trong ngoặc là các số thứ tự tương ứng trong Điều 7. Hình A.1 - Áp suất đối với chai chứa khí A.2 Định nghĩa A.2.1 Áp suất nổ (burst pressure) Áp suất cao nhất đạt được trong chai trong quá trình thử nổ. A.2.2 Áp suất chảy (dẻo) (yield pressure) Áp suất tại đó đạt tới giới hạn chảy thực của chai. CHÚ THÍCH: Vượt quá áp suất chảy sẽ gây ra sự tăng thể tích vĩnh cửu của chai. A.2.3 Áp suất thử (test pressure) Áp suất qui định phải áp dụng khi thử thủy lực để đánh giá chất lượng hoặc đánh giá chất lượng lại. A.2.4 Áp suất vận hành cho phép lớn nhất (maximum permissible operating pressure) Áp suất lớn nhất cho phép đạt tới trong quá trình sử dụng. A.2.5 Áp suất gia tăng tại T max (developed pressure at T max ) Áp suất gia tăng bởi thành phần khí trong chai tại nhiệt độ không đổi T max . CHÚ THÍCH: T max là nhiệt độ đồng đều lớn nhất mong chờ trong điều kiện sử dụng bình thường được quy định trong các văn bản pháp quy về nạp khí vào chai. A.2.6 Áp suất nạp (filling pressure) Áp suất dùng để nạp khí vào chai tại thời điểm nạp. CHÚ THÍCH: Áp suất này thay đổi theo nhiệt độ khí trong chai mà nhiệt độ này phụ thuộc vào các thông số nạp và các điều kiện môi trường xung quanh. A.2.7 Áp suất vận hành (operating pressure) Áp suất thay đổi trong chai trong quá trình sử dụng A.2.8 Áp suất làm việc (working pressure) Áp suất đặt (qui định) (xem A.2.11) của khí nén ở nhiệt độ chuẩn 15 o C trong chai chứa đầy khí. A.2.9 Áp suất thiết kế (design pressure) Áp suất dùng trong công thức để tính chiều dày thành nhỏ nhất. CHÚ THÍCH: Trong hầu hết các quy định về thiết kế chai, áp suất này là áp suất thử thủy lực (xem A.2.3). 2.10 Áp suất định mức (nominal pressure) Áp suất làm việc (xem A.2.8) theo cách hiểu quốc tế thông thường. A.2.11 Áp suất đặt (settled pressure) Áp suất của các khí chứa trong chai trong trạng thái cân bằng hóa học, nhiệt và khuyếch tán. Phụ lục B (qui định) Các định nghĩa liên quan đến các khí B.1 Qui định chung Tất cả các áp suất trong Phụ lục này là áp suất tuyệt đối. Một số thuật ngữ được định nghĩa trong Phụ lục này cũng được tìm thấy trong Điều 7. B.2 Định nghĩa B.2.1 Khí (gas) Chất ở trạng thái khí hoàn toàn tại áp suất 1,013 bar [2] ) và nhiệt độ 20 o C hoặc có áp suất hóa hơi trên 3 bar ở 50 o C. CHÚ THÍCH: Từ chất bao gồm nguyên chất và hỗn hợp. B.2.2 Khí nén (compressed gas) Khí chứa trong bình kín dưới áp suất để vận chuyển ở trạng thái khí hoàn toàn tại tất cả các nhiệt độ trên - 50 o C. CHÚ THÍCH: Loại khí này bao gồm tất cả các khí có nhiệt độ tới hạn nhỏ hơn hoặc bằng - 50 o C. B.2.3 Tỷ lệ nạp (filling ratio) Tỷ lệ giữa khối lượng khí được nạp vào chai và khối lượng nước ở 15 o C được nạp vào cùng chai đó để sử dụng. B.2.4 Nhiệt độ tới hạn (critical temperature) Nhiệt độ mà trên nhiệt độ đó chất không tồn tại ở trạng thái lỏng. B.2.5 Khí hóa lỏng (liquefied gas) Khí được chứa trong bình kín để vận chuyển mà một phần lớn ở trạng thái lỏng (hoặc chất rắn) ở nhiệt độ trên - 50 o C. B.2.6 Khí hóa lỏng ở áp suất cao (high-pressure liquefied gas) Khí hóa lỏng (xem B.2.5) có áp suất tới hạn trong khoảng - 50 o C và + 65 o C. B.2.7 Khí hóa lỏng ở áp suất thấp (low-pressure liquefied gas) Khí hóa lỏng (xem B.2.5) có nhiệt độ tới hạn trên + 65 o C. B.2.8 Khí hóa lỏng làm lạnh (refrigerated liquefied gas) Khí khi được chứa trong bình kín để vận chuyển là chất lỏng cục bộ vì nhiệt độ thấp của nó. B.2.9 Khí gây mê (anaesthetic gas) Khí có đặc tính gây mê dùng trong y tế. VÍ DỤ: Cyclopropane B.2.10 Khí làm giảm đau (analgesic gas) Khí có đặc tính làm giảm đau dùng trong y tế. VÍ DỤ: Nitơ oxit B.2.11 Khí thiếu oxi (asphyxiant gas) Khí có thể gây nên ngạt thở khi người hoặc động vật hít phải. CHÚ THÍCH: Mặc dù phần lớn các khí trừ không khí, oxi và một vài khí khác là khí thiếu oxi, thuật ngữ này phần lớn được sử dụng đối với các khí không liên quan đến các mối nguy hiểm khác, tính cháy, tính độc v.v. B.2.12 Khí thở (breathing gas) Khí dùng trong các thiết bị thở để trợ giúp cho sự thở. VÍ DỤ: Không khí, hỗn hợp nitơ/oxi. B.2.13 Khí hòa tan (dissolved gas) Khí được chứa trong bình kín có áp suất để vận chuyển được hòa tan vào dung môi ở pha lỏng. B.2.14 Khí đầy (propellant gas) Khí có áp suất dùng trong máy hoặc thiết bị để tạo ra lực cơ học. B.2.15 Khí công nghiệp (industrial gas) Khí được sử dụng trong quá trình công nghệ trong sản xuất công nghiệp hoặc các hoạt động tương tự. B.2.16 Khí trơ (inert gas) Khí không bao giờ phản ứng hóa học với các chất khác. VÍ DỤ: Argon, helium, neon, krypton, xeton. B.2.17 Khí dùng trong y tế (medical gas) Khí dùng cho bệnh nhân để chữa bệnh, chẩn đoán hay phòng bệnh hoặc không khí và nitơ dùng để dẫn động các dụng cụ phẫu thuật. B.2.18 Khí làm lạnh (refrigerant gas) Khí được hóa lỏng ở 1,013 bar ở nhiệt độ dưới - 30 o C. B.2.19 Khí dùng trong khoa học (scientific gas) Khí dùng để phân tích, hiệu chuẩn và dùng cho các mục đích khác trong các phòng thí nghiệm khoa học. B.2.20 Khí hiếm (rare gas) Khí không có phản ứng hóa học dễ dàng với các chất khác. [1] ) Thuật ngữ được lấy từ TCVN 197 : 2002 (ISO 6892 : 1998) Vật liệu kim loại - Thử kéo ở nhiệt độ thường [2] ) 1 bar = 10 5 Pa = 100 kPa = 0,1 MPa = 105 N/m 2 .