TCVN8166:2009

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8166:2009 (ISO 9709 : 2005) về Gỗ kết cấu - Phân cấp độ bền bằng mắt thường - Nguyên tắc cơ bản TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 8166 : 2009 ISO 9709 : 2005 GỖ KẾT CẤU - PHÂN CẤP ĐỘ BỀN BẰNG MẮT THƯỜNG - NGUYÊN TẮC CƠ BẢN Structural timber- Visual strength grading - Basic principles Lời nói đầu TCVN 8166 : 2009 hoàn toàn tương đương với ISO 9709 : 2005. TCVN 8166 : 2009 do Ban kỹ thuật tiêu chu ẩ n quốc gia TCVN/TC165 Gỗ v à sản phẩm gỗ biên soạn, Tổng Cục Tiêu chu ẩ n Đo lường Chất lượng đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Lời giới thiệu Nguyên tắc cơ bản của Tiêu chuẩn này là chấp nhận tất cả các quy trình phân cấp độ bền b ằ ng mắt thường miễn là quy trình đó phải đảm bảo rằng việc xác định, kiểm soát và lưu hồ sơ phải đáp ứng các yêu cầu thể hiện cụ thể mức chỉ tiêu kết c ấ u đối với gỗ dùng cho kết c ấ u. Nội dung của tiêu chuẩn này quy định các đặc điểm cơ b ả n phù hợp với t ấ t cả các hoạt động phân c ấ p độ bền bằng mắt thường. Các yêu c ầ u n ê u trong ti ê u chuẩn là tối thiểu đảm bảo lĩnh vực áp dụng là tối đa và linh hoạt đối với quá trình phân c ấ p gỗ x ẻ b ằ ng mắt thường. Các Phụ lục tiêu chuẩn đưa ra ví dụ chi tiết về một tiêu chuẩn phù hợp khi các ch ỉ tiêu độ bền có yêu cầu cao v ề độ tin cậy và đơn giản trong áp dụng tiêu chuẩn khi các chỉ tiêu về độ bền không có yêu cầu cao về độ tin cậy. ISO 9709:2005 được xây dựng trên cơ sở Tiêu chu ẩ n Châu Âu EN 518, Gỗ kết cấu - Phân cấp - Các y ê u c ầ u đối với các tiêu chuẩn ph â n cấp độ b ề n bằng mắt thường và c ó thay đ ổ i nh ằ m phù hợp với quy trình và các yêu cầu của ISO. Thư mục tài liệu tham khảo có đưa ra một số tiêu chuẩn tham khảo trong quá trình xây dựng tiêu chu ẩ n này. GỖ KẾT CẤU - PHÂN CẤP ĐỘ BỀN BẰNG MẮT THƯỜNG - NGUYÊN TẮC CƠ BẢN Structural timber- Visual strength grading - Basic principles 1. Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này quy định nguyên tắc cơ bản và quy trình phân cấp bằng mắt thường đối với gỗ sử dụng trong kết cấu. 2. Tài liệu viện dẫn Các tài liệu viện dẫn sau đây là cần thiết để áp dụng tiêu chuẩn này. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố th ì áp dụng bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi, bổ sung (nếu có). TCVN 8164 (ISO 13910), Gỗ kết cấu - Giá trị đặc trưng của gỗ phân cấp theo độ bền - Lấy mẫu, th ử nghiệm và đánh giá trên toàn bộ k í ch thước mặt cắt ngang . 3. Thuật ngữ và định nghĩa Tiêu chuẩn này áp dụng các thuật ngữ và định nghĩa quy định trong TCVN 8164 (ISO 13910) và Phụ lục A. Các thuật ngữ và chữ viết tắt trong Phụ lục A đại diện cho các thuật ngữ và định nghĩa trong các nguyên tắc và quy trình phân cấp gỗ bằng mắt thường để sử dụng trong kết cấu. 4. Ký hiệu và thuật ngữ viết tắt Các ký hiệu và thuật ngữ viết tắt quy định trong TCVN 8164 (ISO 13910) và Phụ lục A được áp dụng cho mục đích của tiêu chuẩn này. Các ký hiệu và thuật ngữ vi ế t tắt trong Phụ lục A và B đại diện cho các ký hiệu và thuật ngữ vi ế t tắt trong các nguyên tắc và quy trình phân c ấ p bằng mắt thường đối với gỗ sử dụng trong kết cấu. 5. Quy định chung 5.1. G ỗ được phân c ấ p độ b ề n bằng mắt thường G ỗ được phân cấp độ bền b ằ ng mắt thường là gỗ xẻ được phân loại theo cấp kết cấu hoặc phi kết cấu tùy theo chu ẩ n mực nhìn thấy bằng mắt thường. Các chuẩn mực nhìn thấy bằng mắt thường giúp xác định các đặc điểm vật lý có thể ảnh hưởng đến độ bền của gỗ. 5.2. Hoạt động phân c ấ p độ b ề n b ằ ng mắt thường Hoạt động phân cấp độ bền bằng m ắ t thường cần có một nhân viên phân cấp nguồn gỗ đầu vào thành một hoặc nhiều cấp ở đầu ra (xem Hình 1). Một số loại gỗ có thể không đáp ứng được các cấp thấp nhất. Ngoài các yêu cầu về kết cấu có thể c ò n phải quy định yêu cầu phi kết cấu hoặc yêu cầu đặc tính sử dụng . Hình 1 - Sơ đ ồ hoạt động phân c ấ p độ b ề n bằng mắt thường 5.3. Nguyên tắc phân c ấ p độ bền bằng mắt thường trong ki ể m soát ch ấ t lượng Phân cấp độ bền bằng mắt thường l à một yếu tố của hoạt động ki ể m soát chất lượng. Theo tiêu chu ẩ n này việc kiểm soát chất lượng liên quan đến hoạt động phân cấp b ằ ng mắt thường phải được thực hiện bằng việc kiểm tra tại chỗ theo ba yếu tố của hoạt động phân cấp chất lượng: 1) nguồn gỗ và gỗ xẻ đầu vào; 2) quá trình phân cấp; 3) gỗ đã phân cấp đầu ra (xem H ì nh 1). CHÚ TH Í CH V ề lý thuyết, c ó th ể kiểm soát ch ấ t lượng b ằ ng một trong các cách sau: a) ki ể m soát nguồn g ỗ đầu vào v à hoạt động phân cấp bằng mắt thường; hoặc b) ki ể m tra hoạt động phân c ấ p bằng m ắ t thường và ch ấ t lượng của c á c c ấ p đầu ra Tuy nhi ê n, trên thực tế nếu chỉ dựa hoàn toàn vào kiểm tra chất lượng của các c ấ p đầu ra th ì chưa đảm bảo v ì g ỗ có tính đa dạng và v ì đ ể đạt được giá trị độ bền phân vị chu ẩ n 5 đòi hỏi có nhi ề u mẫu thử nghiệm. 6. Yêu cầu về nguồn gỗ và gỗ xẻ đầu vào 6.1. Quy định chung Nguồn gỗ đầu vào phải được nhận bi ế t qua tất cả các thông số m à có th ể ảnh hưởng đ ế n đầu ra của hoạt động phân cấp độ bền b ằ ng mắt thường. 6.2 . Y ê u cầu gỗ đ ầ u vào 6.2.1. Nguồn gỗ Các thông số phải được xác định là loài hoặc sự pha trộn của các loài gỗ. Các thông số khác có thể xác định bao gồm: a) các biện pháp lâm sinh đã được sử dụng; b) nguồn gốc khúc gỗ; c) kích cỡ khúc gỗ; d) sơ đồ xẻ áp dụng để sản xuất gỗ xẻ từ khúc gỗ, và e) các thông số khác được cho là quan trọng. 6.2.2. G ỗ xẻ Các thông số phải được xác định l à : a) điều kiện (ví dụ như gỗ đã hong khô hoặc chưa hong khô), b) độ ẩm và phạm vi độ ẩm, và c) các thông số khác được coi là quan trọng. 6.3. Kiểm soát đầu vào Kiểm tra định kỳ nguồn gỗ và gỗ xẻ đầu vào cần được phân biệt và quy định. 6.4. Lặp lại quá trình phân c ấ p gỗ đã đ ược phân c ấ p từ trước Nếu cho phép gia công lại gỗ đã được phân cấp từ trước thì phải quy định các yêu cầu đối với việc phân c ấ p lại gỗ. 7. Yêu cầu phân cấp độ bền bằng mắt thường 7.1. Yêu cầu đối với ng ười tiến hành phân c ấ p gỗ Người tiến hành phân cấp gỗ phải được đào tạo để có thể phân cấp một cách chu ẩ n xác với một tốc độ làm việc cần thiết và có khả năng đánh giá bằng mắt thường chất lượng của t ấ t cả các c ấ p và kích c ỡ gỗ của quá trình phân cấp cho mục đích thương mại. 7.2. Quy trình ph â n c ấ p 7.2.1. Quy đ ị nh chung Quy trình phân cấp chất lượng phải được quy định. Trong qu á trình phân c ấ p, phải đưa ra phương pháp nhằm đ ả m bảo rằng loại gỗ và độ ẩm gỗ phù hợp với yêu cầu đã quy định. Các yêu cầu chi tiết trong tiêu chuẩn này liên quan trực tiếp đến độ tin cậy của các ch ỉ tiêu kết cấu đ ã công bố. - Phụ lục A là phụ lục tham khảo, cung cấp các ví dụ cụ thể về tiêu chuẩn ch ấ t lượng liên quan đến các ch ỉ tiêu độ bền có m ứ c độ tin cậy kỹ thuật cao. - Phụ lục B là phụ lục tham khảo, cung cấp các ví dụ cụ thể về tiêu chuẩn chất lượng liên quan đến các chỉ tiêu độ bền mà không yêu cầu mức độ tin cậy kỹ thuật cao. 7.2.2. Nguy ê n tắc đảm bảo các yêu cầu kết c ấ u Để đảm b ả o các ch ỉ tiêu kết c ấ u phù hợp, phải quy định các giới hạn về một hoặc nhiều đặc tính sau: a) mắt gỗ (loại, kích thước, vị trí); b) độ nghiêng thớ gỗ; c) tốc độ sinh tr ưở ng; d) vết nứt (nứt theo vòng năm, nứt theo tia gỗ và/hoặc nứt toác); e) điều kiện ẩm, và f) các đặc điểm khác được coi là quan trọng. 7.2.3. Nguyên tắc đảm bảo các yêu cầu sử dụng Để đảm bảo đúng chất l ượng theo ngoại quan, phải quy định các giới hạn cho một hoặc nhiều đặc điểm sau: a) độ cong; b) kích thước và dung sai k í ch thước; c) mục do nấm; d) phá hoại do côn trùng; e) biến màu gỗ dác; f) độ vuông góc; g) đốm trắng, và h) các đặc điểm khác được coi là quan trọng. 7.3. K iể m tra quy trình phân c ấ p b ằ ng mắt th ườ ng Phải ti ế n hành kiểm tra định kỳ để đánh giá độ ch í nh xác của quá trình phân cấp. Nếu việc kiểm tra cho th ấ y quy trình chưa phù hợp, phải quy định các biện pháp sửa đổi quy trình nhằm đạt được yêu cầu. 8. Các chỉ tiêu kết cấu của gỗ phân cấp bằng mắt thường 8.1. Khái quát Các ch ỉ tiêu về kết cấu là các chỉ tiêu rất quan trọng đối với gỗ đã phân cấp theo độ bền. Các ch ỉ tiêu kết cấu này có thể được đưa vào trong tiêu ch uẩ n phân c ấ p độ bền b ằ ng mắt thường hoặc đưa vào các tiêu chu ẩ n khác có viện dẫn các tiêu chuẩn phân cấp độ bền b ằ ng mắt thường. Các chỉ tiêu này được quy định và xác định theo TCVN 8164 (ISO 13910). Các chỉ tiêu thiết kế kết cấu được xác định từ các phép thử gỗ có độ ẩ m xác định, nếu các phép thử được tiến hành trên gỗ có độ ẩm khác với quy định của tiêu chuẩn thì kết quả phải được đi ề u ch ỉ nh (sử dụng nguyên tắc kỹ thuật chính xác) sao cho các ch ỉ tiêu thi ế t kế kết c ấ u phản ánh được thực tế các yêu cơ bản và/hoặc các quy định trong thiết kế. 8.2. Đánh giá ban đầu Ngay sau khi lựa chọn được phương pháp phân cấp, phải đưa ra các bằng chứng rằng kết quả cấp đầu ra có các chỉ tiêu kết cấu phù hợp với công bố về gỗ. Các bằng chứng này c ó th ể được kết nối với các x ưở ng chế biến gỗ khác có cùng quy trình phân loại. Trong trường hợp không có sẵn các bằng chứng như vậy hoặc không thể kết nối với các xưởng ch ế biến gỗ khác thì phải quy định một chương trình th ử nghiệm ban đầu. Yêu cầu đối với chương trình thử nghiệm ban đầu này phải dựa trên nguyên tắc l ấ y mẫu ch í nh xác và phép thử các chỉ tiêu kết cấu phải dựa trên quy trình thử nghiệm theo 8.1. Đối với trường hợp không yêu cầu độ ổn định của các chỉ tiêu kết cấu ở mức cao th ì các chỉ tiêu kết cấu của gỗ có thể dựa trên c á c ch ỉ tiêu cơ lý đại diện các cấp độ bền đã được đánh giá n ế u các ch ỉ tiêu đã được xác định và liên quan đến các quy trình thử nghiệm quy định trong 8.1 và ti ế p tục được sử dụng làm cơ sở phân cấp gỗ. 8.3. Đánh giá định kỳ Phải tiến hành đo trực tiếp các ch ỉ tiêu kết cấu đối với gỗ nguyên cây nếu có cơ sở để dự đoán r ằ ng các ch ỉ tiêu kết cấu của g ỗ xẻ đ ã phân cấp bằng mắt thường đã bị thay đổi và có th ể được quy định để thực hiện theo định kỳ. 9. Nhận dạng sản phẩm Dấu nhận dạng s ả n phẩm trên gỗ phải được quy định để chỉ ra tài liệu phù hợp với tiêu chuẩn làm cơ sở phân loại, c ấ p ch ấ t lượng và/hoặc nhóm độ b ề n, và nhà sản xuất tương ứng. D ấ u nhận dạng sản ph ẩ m có thể bao g ồ m các thông tin khác được coi là quan trọng. Mỗi súc gỗ xẻ phải được đánh dấu trừ trường hợp gỗ được phân cấp độ bền có ch ấ t lượng cao cho mục đích kết cấu cũng như mục đích trang tr í . Đối với gỗ có ch ấ t lượng ngoại quan r ấ t tốt, mỗi lô hàng phải có h ồ sơ kèm theo nêu r õ các yêu cầu nhận dạng của sản phù hợp quy định của tiêu chuẩn này. 10. Hồ sơ Hồ sơ phải bao gồm các nội dung sau đây: a) ti ê u chuẩn làm cơ sở cho quá trình phân cấp độ bền b ằ ng mắt th ườ ng; b) quy định kỹ thuật đối với nguồn gỗ đầu vào; c) các yêu cầu kỹ thuật cho quá trình phân cấp độ bền bằng mắt thường; d) các yêu cầu chuẩn mực của cấp gỗ; e) phương pháp đánh giá vá sự phù hợp c ấ p chất lượng; và f) các yêu c ầ u nhận dạng của sản phẩm. Các tài liệu bổ sung vào hồ sơ bao gồm: g) quy định kỹ thuật và kiểm tra kiểm soát nguồn g ỗ đầu vào; h) quy định kỹ thuật và kiểm tra kiểm soát quá trình phân c ấ p bằng mắt th ườ ng; i) quy định kỹ thuật và kiểm tra kiểm soát các ch ỉ tiêu kết c ấ u; j) tài liệu quy định trách nhiệm trong hoạt động kiểm soát ch ấ t lượng; và k) c á c yêu cầu kỹ thuật hoặc tài liệu khác được coi là quan trọng. PHỤ LỤC A (tham khảo) VÍ DỤ VỀ TIÊU CHUẨN PHÂN CẤP ĐỘ BỀN CỦA GỖ BẰNG MẮT THƯỜNG DỰA TRÊN SỰ CẦN THIẾT CÁC GIÁ TRỊ THIẾT KẾ KHI CÓ YÊU CẦU VỀ ĐỘ ĐẢM BẢO CỦA CÁC CHỈ TIÊU KẾT CẤU Ở MỨC ĐỘ CAO Đây là một trong số các hệ thống có thể áp dụng và được đưa ra ch ỉ mang tính minh họa chứ không phải là hệ thống được đ ề xu ấ t đ ể áp dụng rộng r ã i. Hệ thống phân c ấ p độ b ề n bằng mắt thường quy định trong phần nội dung ch í nh của TCVN 8166 (ISO 9709), áp dụng cho các trường hợp sau: - gỗ xẻ h ì nh khối; - sử dụng cho kết c ấ u; - giá trị đặc trưng và gi á trị dự ki ế n v ề độ b ề n không chênh lệch quá đ ế n 5 %; Việc trình bày phù hợp với quy định của Tiêu chuẩn (không phải là một phụ lục thông thường) cho bi ế t một tiêu chuẩn bao gồm các nội dung như sau: - các điều khoản bắt buộc (phạm vi áp dụng, tài liệu viện dẫn, thuật ngữ và định nghĩa, ký hiệu và chữ vi ế t t ắ t, các yêu cầu, l ấ y mẫu, phương pháp thử), và - c á c nội dung tham khảo (thư mục tài liệu tham khảo). Các Phụ lục tham khảo (tương tự Phụ lục này) và các Phụ lục quy định c ó thể là một phần của tiêu chuẩn. CHÚ THÍCH: Phạm vi áp dụng thông thường không c ó Phụ lục nhưng nó được đưa vào v í dụ này v ì mục đ í ch đồng bộ. A.1 . Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này là một ví dụ về quy trình phân cấp để c ó được gỗ xẻ phân cấp theo độ bền bằng mắt thường và g ỗ xẻ h ì nh khối được phân cấp theo độ cứng nh ằ m áp dụng cho kết c ấ u yêu cầu chênh lệch giữa các gi á trị đặc trưng độ bền và giá trị mong đợi không lớn hơn 5 %. Tiêu chu ẩ n này áp dụng cho gỗ đã phân loại theo trạng thái hong khô. Tiêu chu ẩ n này cũng có th ể áp dụng cho gỗ được phân cấp theo trạng thái không hong khô nhưng có các ch ỉ tiêu thiết kế kết c ấ u đã được sửa đổi. A.2 . Tài liệu viện dẫn Các tài liệu viện dẫn sau rất c ầ n thi ế t cho việc áp dụng tiêu chuẩn này. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao g ồ m cả các bản sửa đổi, bổ sung (n ế u có). TCVN 8164 (ISO 13910), Gỗ kết cấu - Gi á trị đặc tr ư ng của gỗ phân cấp theo độ b ề n - Lấy mẫu, th ử nghiệm và đánh giá trên toàn bộ kích thước mặt cắt ngang . TCVN 8166 (ISO 9709) Gỗ kết cấu - Phân cấp độ b ề n bằng mắt thường - Nguyên tắc cơ bản . A. 3 . Thuật ngữ và định nghĩa Các thuật ngữ sử dụng trong Phụ lục này được định nghĩa như sau: A.3.1 . G ỗ d ự ứng lực tự nhi ê n (compression wood) Phần gỗ không bình th ườ ng hình thành ở phía dưới của các cây loài lá kim có hình dạng b ị nghiêng hoặc cong (lệch tâm). A.3.2 . Mục do nấm ( f ungal decay) G ỗ b ị hư hại do nấm nhưng không bị biến màu gỗ dác. A.3.3 . Cấ p (grade) Tập hợp gỗ được chọn ra từ một nguồn gỗ xác định b ằ ng cách sử dụng quy trình phân c ấ p xác định. A.3.4 . Hư hại do côn trùng (insect damage) Sự phá hoại gỗ do côn trùng gây ra. A.3.5 . Tỷ lệ diện tích mắt gỗ (knot area ratio) KAR T ỷ lệ giữa tổng diện tích mặt cắt ngang của mắt gỗ và diện tích mặt cắt ngang của khúc gỗ. A.3.6 . Mắt gỗ (knot) Phần của cành hoặc nhánh cây còn lại trong khúc gỗ. Đối với gỗ xẻ, m ắ t gỗ được phân loại theo h ì nh dạng, kích thước, chất lượng và tần suất xuất hiện. A.3.7 . Tỷ s ố diện tích mắt gỗ ở phần viền ngo à i (margin knot area ratio) MKAR T ỷ lệ của d iện tích mặt cắt ngang nhìn thấy được của tất cả mắt gỗ trên rìa gỗ và diện tích ph ầ n gỗ viền ngoài. A.3.8 . T ủ y cây (pith) Phần lỗi nhỏ xốp nằm ở giữa của khúc gỗ. A.3.9 . Túi rỗng trong gỗ (pocket) Phần hở giữa các vòng sinh tr ưở ng hình thành trong quá trình sinh tr ưở ng của cây, chứa chủ y ế u nhựa cây hoặc v ỏ cây. A.3.10 . Biển màu gỗ dác (sapstain) Sự khác nhau tự nhiên về màu sắc của gỗ dác. A.3.11 . Gỗ đ ã hong khô hoặc gỗ khô (seasoned timber or dry timber) Gỗ có độ ẩ m trung bình bằng hoặc nhỏ hơn 15 % tại thời điểm phân c ấ p gỗ. A.3.12 . Y ê u c ầ u kết c ấ u (structural requirements) Các yêu cầu v ề phân c ấ p ảnh hưởng đến các chỉ tiêu kết cấu của gỗ. Các đặc điểm ảnh hưởng đến kết cấu bao gồm: mắt gỗ, độ nghiêng thớ gỗ, v ế t nứt nẻ, và b ấ t kỳ đặc điểm nào c ó th ể gây ra s ự suy giảm các chỉ tiêu độ bền đến một mức độ ảnh hưởng đến khả năng sử dụng của gỗ. A.3.13 . Chiều dày (thickness) Kích thước nh ỏ hơn đo được theo chiều vuông góc với trục dọc của cây gỗ xẻ. A.3.14 . T ỷ số tổng diện tích mắt g ỗ (total knot area ratio) TKAR T ỷ số giữa diện tích mặt cắt ngang nhìn th ấ y được của tất cả các mắt g ỗ so với diện tích mặt cắt ngang của khối gỗ xẻ. A.3.15 . Gỗ chưa hong khô (unseasoned timber) Gỗ có độ ẩ m lớn hơn 20 % tại thời điểm phân cấp gỗ. A.3.16 . Yêu cầu sử dụng (utility requirements) C ác yêu cầu về phân c ấ p không ảnh hưởng đến các đặc tính c ấ u trúc của gỗ và/hoặc đến giới hạn ảnh hưởng đến khả năng sử dụng của gỗ. A.3.17 . Gỗ đ ã phân cấp độ bền (visual graded timber) Gỗ x ẻ đã được phân loại theo c ấ p kết c ấ u hoặc phi kết c ấ u tùy theo các tiêu chí v ề ngoại quan. Các tiêu chí v ề ngoại quan dựa theo các đặc điểm vật lý nhìn th ấ y được có thể gây ảnh hưởng đến độ bền, khả năng sử dụng sản ph ẩ m và/hoặc ch ấ t lượng ngoại quan của sản ph ẩ m. A.3.18 . Đốm trắng ( w hite speck) Các v ế t, đốm màu trắng hoặc nâu do loài nấm “ Fomes Pi ni ” phát triển trong cây đang sống mà không phát triển tiếp khi gỗ đã đưa vào sử dụng. A.3.19 . Chiều rộng (width) Kích thước lớn hơn đo được theo chiều vuông góc với trục dọc của cây gỗ x ẻ . Các đặc điểm như cong hình cung, cong lòng máng, nứt nẻ, mắt g ỗ , tốc độ tăng tr ưở ng, độ nghiêng thớ, cong theo b ì a ván, v ê nh và lẹm cạnh cần được quy định chi tiết và giải thích bằng hình vẽ. A.4 . Ký hiệu và chữ viết tắt A.4.1 . Ký hiệu chung E môđun đàn hồi; f độ bền; N c ỡ mẫu; C V hệ số biến động. A.4.2 . Ch ỉ số dưới 0 , 05 giá trị phân vị chu ẩ n 5; data giá trị đo được trên mẫu; mean giá tr ị trung bình; m uốn; target mục tiêu hoặc giá trị quy định đối với c ấ p độ bền. A. 5 . Quy định chung A. 5.1 . Qu y trình phân c ấ p độ bền b ằ ng mắt th ườ ng Quy trình phân cấp độ bền b ằ ng mắt th ườ ng yêu cầu có một hoặc nhi ề u người quan sát để phân c ấ p từ một nguồn gỗ đầu vào thành hai cấp đầu ra. Một số loại gỗ có thể không đáp ứng quy định tối thi ể u về cấp độ bền. Các yêu cầu về kết cấu và sử dụng được quy định cho gỗ đã phân cấp độ bền bằng m ắ t thường. A. 5.2 . Nguyên tắc kiểm soát ch ấ t l ượ ng Việc phân cấp độ bền bằng mắt thường là một y ế u tố của hoạt động kiểm soát chất lượng. Tiêu chuẩn này yêu cầu việc kiểm soát chất lượng phải được thực hiện bằng cách kiểm tra tại chỗ trên ba giai đoạn của hoạt động phân cấp độ bền như sau: nguồn gỗ đầu vào, phân loại theo các cấp b ằ ng mắt thường, và gỗ đã phân cấp ở đầu ra. A. 6 . Yêu cầu đối với gỗ đầu vào Nguồn gỗ đầu vào phải được xác định theo các thông số có ảnh hưởng đến đầu ra của hoạt động phân cấp độ bền bằng mắt thường. Các thông số phải xác định bao gồm: a) loài hoặc hỗn hợp các loài gỗ; b) nguồn g ỗ khúc; c) kích c ỡ gỗ khúc; d) kỹ thuật lâm sinh đã được áp dụng; e) sơ đồ xẻ đả sử dụng để sản xuất gỗ xẻ từ gỗ khúc; f) điều kiện hong khô tại thời điểm phân cấp độ bền b ằ ng m ắ t thường; g) độ ẩm; Giới hạn của các thông số nguồn phải được thể hiện trong s ổ tay ch ấ t lượng. Nếu quá trình phân c ấ p lại đối với gỗ đã được phân c ấ p từ trước có th ể làm giảm các ch ỉ ti ê u v ề thiết k ế kết cấu hoặc làm giảm c ấ p chất lượng ngoại quan th ì phải phân c ấ p lại loại gỗ đó. A. 7 . Các ch ỉ ti ê u ngoại quan A. 7.1 . Y ê u c ầ u về người ti ế n hành phân c ấ p Người tiến hành phân c ấ p phải được đào tạo để có thể phân c ấ p một cách chuẩn xác với một tốc độ làm việc cần thi ế t và có kh ả năng đánh giá bằng mắt thường được ch ấ t lượng của t ấ t cả các cấp và kích c ỡ gỗ của quá trình phân c ấ p cho mục đích thương mại. A. 7.2 . Yêu cầu về phân c ấ p bằng mắt thường A. 7.2.1 . Định nghĩa các đặc điểm Ngoài các đặc điểm quy định trong A.3, kích c ỡ của mắt gỗ phải được đánh giá b ằ ng tỷ số diện tích mắt gỗ (KAR) (xem A.3.5 và Hình A.1). Ngoài ra, vị trí của mắt gỗ được xác định theo cạnh, b ề mặt và diện tích phần gỗ viền ngoài (xem Hình A.2). Có hai loại tỷ lệ diện tích mắt được xác định, như sau: - Tỷ lệ diện t í ch mắt gỗ phần rìa (MKAR) (xem A.3.7); và - Tổng tỷ lệ diện tích mắt gỗ (TKAR) (xem A.3.14); Các vết nứt được đo theo mô tả trên Hình A.3. Độ nghiêng thớ gỗ (xem Hình A.4) được đánh giá trên một khoảng cách đủ lớn sao cho tránh được ảnh hưởng do sai lệch v ị trí. Đ ể đánh giá tốc độ sinh trưởng, ti ế n hành các phép đo tr ê n một đ ầ u của khúc gỗ và bi ể u thị là chi ề u rộng trung b ì nh của vòng năm, tính bằng milimét dọc theo một đoạn thẳng dài 75 mm c ắ t vuông góc v ớ i vòng năm và đi qua tâm của khúc gỗ [xem Hình A.5 a)]; hoặc cách tủy một khoảng 25 mm [xem Hình A.5 b) ] . Nếu không thể có được một đoạn dài 75 mm, ti ế n hành phép đo tr ê n đoạn dài nhất có th ể vuông góc với vòng sinh trưởng và đi qua tâm của khúc gỗ. A. 7.2.2 . Mức giới hạn đối với các đặc điểm kết c ấ u Đ ể đáp ứng các yêu cầu ngoại quan v ề c ấ p kết c ấ u phải áp dụng các mức giới hạn dưới đây. Bảng A.1 quy định các mức giới hạn để đảm bảo đáp ứng các chỉ tiêu kết c ấ u. Có hai c ấ p độ b ề n theo ngoại quan là G1 và G2. Đ ể đảm bảo c ấ p chất lượng đạt y ê u cầu , mẫu gỗ không được có các ch ỉ tiêu vượt quá giới hạn cho phép quy định tr ê n Bảng A.1. Vết bi ế n màu gỗ dác không phải là một khuyết tật kết cấu và phải được ch ấ p nhận không hạn ch ế . Bất kỳ mẫu gỗ nào có chứa các khuyết tật như g ỗ lệch tâm tự nhiên, hư hại do côn trùng, n ấ m (không phải bi ế n màu), hư hại vật lý, sự kết hợp của mắt gỗ và/hoặc đặc tính khác mà có th ể dẫn đ ế n giảm các chỉ tiêu độ b ề n đ ế n mức độ ảnh hưởng đ ế n kh ả năng sử dụng gỗ, thì phải loại bỏ khỏi c ấ p độ b ề n đó. Có thể chấp nhận gỗ mà sự suy giảm độ bền là do các khuyết tật không bình thường gây ra hoặc các hư hại nh ỏ hơn các hư hại gây nên bởi khuyết tật ảnh hưởng đ ế n c ấ p chất lượng. Các khuy ế t tật được coi là không b ì nh thường này đảm bảo không phát tri ể n ti ế p sau khi được cải thiện hoặc s ấ y, v í dụ l ấ y đi các đốm trắng trên cây xanh. Bảng A.1 - Mức c ấ p chất l ượ ng đảm bảo các chỉ t iêu kết c ấ u đối với cấp G1 và G2 Đặc điểm Mức giới hạn C ấ p G1 C ấ p G2 Giới hạn kích thước mắt gỗ MKAR > 1/2 MKAR £ 1/2 TKAR £ 1/2 TKAR £ 1/3 hoặc hoặc MKAR £ 1/2 MKAR > 1/2 TKAR £ 1/2 TKAR £ 1/4 Độ nghiêng thớ gỗ 1/6 1/10 Chi ề u rộng trung bình của vòng năm (tốc độ sinh tr ưở ng) £ 10 mm £ 6 mm Vết nứt - không xuyên qua chi ề u dày không hạn ch ế L/ 2 - xuyên qua chiều dày £ 600 mm 2b Túi rỗng (túi nhựa hoặc vỏ cây) Không giới hạn nếu nhỏ hơn một nửa chiều rộng của thanh g ỗ , hoặc có giới hạn tương tự kích thước vết nứt. CH Ú THÍCH L là chiều dài của thanh gỗ; b là chiều rộng của thanh gỗ; TKAR là tỷ s ố tổng diện t í ch m ắ t gỗ; MKAR l à tỷ số diện tích mắt gỗ phần vi ề n ngoài. a) Hình ph ố i cảnh một nhóm mắt gỗ và hình chi ế u của chúng tr ê n mặt cắt ngang b) H ì nh chiếu cạnh của m ắ t g ỗ CHÚ DẪN 1 ph ầ n vi ề n ngoài; 2 mặt cạnh; 3 mặt: 4 mặt phẳng chiếu. H ì nh A.1 - Minh họa di ệ n tích hình chi ế u của các mắt gỗ CH Ú D Ẫ N 1 cạnh; 2 ph ầ n viền ngoài; 3 b ề mặt. Hình A.2 - Minh họa cạnh, bề mặt và ph ầ n viền ngoài CHÚ DẪN 1 nứt vòng Chi ề u dài vết nứt vòng là A; a độ dày; 2 nứt theo tia Chi ề u dài v ế t nứt theo tia là B+C; b chi ề u rộng. 3 nứt toác; Chi ề u dài v ế t nứt toác là (E+F)/2; H ì nh A.3 - Mô tả cách đo các vết nứt CHÚ DẪN 1 độ nghiêng thớ gỗ là A/B; Hình A.4 - Minh họa cách đo độ nghiêng thớ gỗ K í ch thước tính b ằ ng milimét a) đo chiều rộng vòng năm trung bình hướng theo tâm của đầu gỗ b) đo chiều rộng vòng trung bình cách tủy 25 mm, nếu có CHÚ D Ẫ N a chi ề u d ày. b chi ề u rộng. H ì nh A.5 - Minh họa cách đo t ố c độ sinh trưởng 7.2.3 Mức giới hạn của các đặc điểm sử dụng Các mức giới hạn sau đây phải được áp dụng để đáp ứng các yêu cầu sử dụng theo c ấ p ngoại quan: a) mắt gỗ trên mặt rộng ½ chiều rộng; b) chiều dày và chiều rộng 0 mm đ ế n + 2 mm; c) độ vuông góc ± 2 độ; d) lẹm cạnh (xem H ì nh A.6) 1/3 của chiều rộng của mặt khác; e) cong hình cung (xem Hinh A.7) 5 mm trên một mét dài; f) cong hình nhíp (xem Hình A.7) 4 mm trên một mét dài; g ) vặn (xem Hình A.7) 1 mm trên 25 mm rộng trên một mét dài; và h) cong lòng máng (xem Hình A.8) 1 mm trên 50 mm rộng. CH Ú DẪN 1 lẹm cạnh. H ì nh A.6 - Mô tả cách đo l ẹ m cạnh CHÚ D Ẫ N 1 cong h ì nh cung; 2 cong hình nh í p; 3 v ặ n. Hình A.7 - Mô tả cách đo cong h ì nh cung, hình nhíp và vặn Hình A.8 - Mô tả cách đo cong lòng máng A. 7.3 . Kiểm tra quá trình phân cấp b ằ ng mắt thường Trong mỗi ca sản xuất phải tiến hành kiểm tra để đánh giá độ chính xác của quá trình phân cấp. Việc kiểm tra này phải được thực hiện bằng cách phân cấp lại một cấp đ ã phân loại. Chuẩn mực đạt yêu cầu khi có 5 % số mẫu dưới c ấ p và ít hơn 20 % mẫu không đạt giới hạn sử dụng yêu cầu. Nếu kết quả kiểm tra chỉ ra rằng quá trình phân c ấ p chưa đúng thì phải ti ế n hành một số biện pháp thích hợp để điều chỉnh quá trình . A. 8 . Các chỉ tiêu về kết cấu A. 8.1 . Khái quát Các chỉ tiêu kết cấu là các ch ỉ tiêu chặt chẽ nhất đối với gỗ phân c ấ p theo độ bền. Các chỉ tiêu này phải được xác định theo TCVN 8164 (ISO 13910). CHÚ THÍCH: Các nguyên tắc của TCVN 8166 (ISO 9709) xác định r ằ ng các chỉ tiêu kết c ấ u c ó th ể đồng thời được quy định trong ti ê u chu ẩ n phân c ấ p độ b ề n b ằ ng mắt thường hoặc trong các tiêu chu ẩ n khác có viện dẫn c ấ p độ b ề n sử dụng chu ẩ n mực của tiêu chu ẩ n phân cấp độ b ề n b ằ ng m ắ t thường. Phụ lục A là một ví dụ v ề tiêu chu ẩ n có các ch ỉ tiêu kết c ấ u trong các chu ẩ n mực phân c ấ p độ b ề n. A. 8.2 . Đánh giá ban đ ầ u Ngay sau khi kết thúc quá trình phân c ấ p, các bằng chứng phải chỉ ra được r ằ ng c ấ p chất lượng đầu ra phải đáp ứng các yêu cầu về kết cấu. Các bằng ch ứ ng này là kết quả của phép đo trực tiếp các chỉ tiêu kết cấu trên gỗ nguyên cây (xem A.8.1) hoặc là các dữ liệu tương đ ươ ng từ các hoạt động phân cấp tương tự. Quy trình đánh giá ban đầu thể hiện qua các trường hợp cụ thể sau: a) Trong trường hợp khi hoạt động phân cấp độ bền trong giai đoạn đầu của xưởng sản xuất với quy trình phân loại và nguồn gỗ đầu vào tương ứng với quy trình đã có sẵn trong các phân x ưở ng khác, thì không yêu cầu có sự đánh giá ban đầu đặc biệt như là các thông s ố đánh giá nhận được từ các phân xưởng khác có th ể đ ã có như là minh chứng ban đ ầ u của các chỉ tiêu cho gỗ đã phân c ấ p; b) Trong trường hợp áp dụng quy trình đã có sẵn đối với loài mới và/hoặc hỗn hợp loài gỗ, thì các phép đo đối với gỗ đã phân loại phải được tiến hành ít nhất trên các chỉ tiêu độ b ề n uốn, kéo và mô đun đàn hồi. 1) Phải tiến hành đánh giá tất các các cấp và ít nhất trên hai kh ẩ u độ của gỗ thương phẩm. 2) Một số ch ỉ tiêu kết cấu có thể được suy luận từ mối liên quan quan sát được trong các loài tương tự hoặc hỗn hợp loài khác. c) Trong trường hợp sử dụng quy trình phân cấp mới thì phải đánh giá t ấ t cả các ch ỉ tiêu phân cấp đã quy định và trên tất cả các c ấ p. 1) Đối với gỗ có hạn chế về dải kích thước, phải tiến hành đánh giá t ấ t cả các kích thước. 2) Đối với gỗ có từ ba chi ề u rộng trở lên và/hoặc từ hai chi ề u dày trở lên th ì đánh giá trên ba chi ề u rộng và hai chiều dày là đủ miễn sao chiều rộng và chiều dày đó đại diện cho tất cả các dải kích thước có sẵn. A. 8.3 . Đánh giá định kỳ Nếu như có lý do để cho r ằ ng các chỉ tiêu kết cấu của gỗ xẻ đ ã phân c ấ p bằng m ắ t thường s ẽ bị thay đổi hoặc thay đổi theo chu kỳ đã ghi trong quy định kỹ t huật khi kiểm tra kiểm soát gỗ xẻ (xem A.10), thì phải tiến hành đo các chỉ tiêu kết cấu trên toàn bộ khẩu độ gỗ. Các phép đo trực ti ế p phải dựa trên các yêu cầu của A.8.1 hoặc theo quy trình khác miễn sao các số liệu thống kê là có thực tương đương A.8.1 và được ghi hồ sơ quy định kỹ thuật khi kiểm tra kiểm soát. CH Ú TH Í CH 1: Quy trình đánh giá tương đương có th ể là đánh giá độ b ề n dựa tr ê n việc ch ấ t tải th ử nghiệm đ ế n khoảng 10 ph ầ n trăm giá tr ị và khi m ẫ u kh ô ng bị phá h ủy th ì có th ể đưa lại đ ể sản xu ấ t. CHÚ TH Í CH 2: Chu ẩ n mực đánh giá định kỳ xác nhận cho khả năng ch ấ p nhận của vật liệu là đáp ứng với độ b ề n đặc trưng/môđun đã công bố (hoặc đ ã kh ẳ ng định) và không c ầ n thiết các số liệu đ ã thi ế t lập từ đánh giá ban đ ầ u. Việc lấy mẫu cho mục đích đánh giá phải được tiến hành trong quá trình sản xuất bình thường. Tỷ lệ lấy mẫu khuyến nghị tối thi ể u là 1 trên 10 000 thanh gỗ xẻ đã phân c ấ p, và t ỷ lệ 1 trên 1 000 khi có yêu cầu kiểm tra chặt. Gỗ xẻ được thử ng h iệm các ch ỉ tiêu độ b ề n uốn và môđun đàn h ồ i. Cần tiến hành kiểm tra khi cỡ m ẫ u đối với cấp/kích c ỡ xác định có giá trị N như sau: N = 1 000(CV) 2 (A.1) trong đó CV là hệ số biến động của độ bền uốn. Giá trị phân v ị chu ẩ n 5 của độ bền uốn, biểu thị bằng f m ,0,05, da t a phải đáp ứng chuẩn mực sau đây: f m ,0,05, da t a > 0,91 f m ,0,05,target (A.2) trong đó f m ,0,05,target là giá trị phân vị chuẩn mục tiêu 5 của c ấ p/k í ch cỡ. Nếu mẫu th ử không đạt được các chu ẩ n mực trên thì phải ti ế n hành lấy mẫu lại ngay khi có thể và thử nghiệm theo các chu ẩ n mực tương tự. Nếu mẫu thử lần hai đáp ứng các chuẩn mực thì quá trình sản xuất được tiến hành tiếp không chậm tr ễ ; n ế u mẫu thử lần hai không đáp ứng các chuẩn mực thì c ó khả năng là quy trình phân cấp có lỗi và phải có hành động khắc phục và sửa chữa nguyên nhân. Khi có yêu cầu, áp dụng quy trình trên để x á c định độ bền kéo. Giá trị trung b ì nh của môđun đàn hồi, biểu thị là E mean , da ta phải phù hợp với chu ẩ n mực sau: E mean , da ta > 0,96 E mean ,target trong đó E mean ,target là giá trị mục tiêu trung b ì nh của c ấ p/k í ch c ỡ . Nếu m ẫ u thử không đạt được các chuẩn mực trên th ì phải tiến hành lấy mẫu lại ngay khi có thể và thử nghiệm theo các chuẩn mực tương tự. Nếu mẫu thử lần hai đáp ứng các chuẩn mực th ì quá trình sản xuất được tiến hành tiếp không chậm trễ; n ế u mẫu thử lần hai không đáp ứng các chuẩn mực th ì có khả năng là quy trình phân cấp có lỗi và phải có hành động khắc phục và sửa chữa nguyên nhân. A. 9 . Nhận dạng sản phẩm Trừ trường hợp ngoại lệ khi mục đích sử dụng cuối cùng của gỗ bỏ qua việc đánh dấu nhận dạng vì lý do thẩm mỹ và khi khách hàng yêu cầu không đánh dấu, còn lại gỗ phải được ghi nhãn nhận dạng với đ ầ y đủ thông tin sau: a) viện dẫn tiêu chuẩn này; b) tên nhà sản xuất ; c) cấp gỗ; d) tên tổ chức chứng nhận; e) điều kiện của gỗ xẻ (độ ẩm công bố hoặc khẳng định tại thời điểm phân c ấ p); và f) loài hoặc hỗn hợp loài (nhóm) và xuất xứ (vùng sinh tr ưở ng). Hình A.9 cung cấp tem chu ẩ n về ngoại quan khi có yêu cầu nhận dạng. Trong trường hợp khách hàng c ó yêu cầu không đánh dấu trên gỗ, mỗi bao gói gỗ của từng loại c ấ p/độ bền khi xuất đi phải có chứng nhận sự phù hợp với các thông tin sau: g) tên, số hiệu và ngày cấp giấy chứng nhận; h) tên và địa ch ỉ khách hàng; i) yêu cầu của khách hàng hoặc số hợp đồng; j) loài hoặc hỗn hợp loài gỗ (nhóm loài), cấp chất lượng, và kích thước, số lượng thanh gỗ; k) viện dẫn tiêu chuẩn này, t ì nh trạng gỗ (độ ẩm công bố/khẳng định) tại thời điểm phân cấp, ngày ph â n cấp gỗ; và l ) chữ ký của người tiến hành tiến hành phân cấp hoặc ch ị u trách nhiệm phân c ấ p. CHÚ D Ẫ N 1 Bi ể u tượng hoặc ký hiệu của tổ chức ch ứ ng nhận; 2 m ã của người phân cấp và/hoặc công ty; 3 loài hoặc nh ó m loài; 4 viện dẫn tiêu chu ẩ n (v í dụ viện d ẫ n tiêu chu ẩ n n à y); 5 t ì nh trạng gỗ (như đ ã quy định trong tiêu chu ẩ n này, v í dụ hong khô, s ấ y hoặc chưa s ấ y); 6 c ấ p ch ấ t lượng (G1 hoặc G2, xem Bảng A.1). Hình A.9 - Ví dụ v ề ghi dấu tr ê n gỗ đ ã phân c ấ p ngoại quan v ề độ b ề n A. 10 . Hồ sơ S ổ tay ch ấ t lượng phải bao gồm các thông tin sau: a) quy định kỹ thuật về nguồn gỗ đầu vào; b) viện dẫn tiêu chuẩn này; c) định nghĩa về quá trình phân cấp gỗ; d) các yêu cầu về kết cấu và sử dụng; e) thông số kiểm soát quá trình phân cấp; f) quy định về phương pháp đã sử dụng để đánh giá ban đầu và thường xuyên các ch ỉ tiêu của gỗ; g) quy định về kiểm tra kiểm soát gỗ đã phân c ấ p chất lượng; h) quy định về các thông tin đánh d ấu trên gỗ, hoặc trường hợp yêu cầu không đánh dấu lên gỗ thì có chứng ch ỉ về sự phù hợp trên từng bao gói gỗ; i) tên đơn vị chịu trách nhiệm kiểm soát chất lượng; j) quy định của tổ chức chứng nhận. PHỤ LỤC B (tham khảo) VÍ DỤ VỀ TIÊU CHUẨN PHÂN CẤP GỖ BẰNG MẮT THƯỜNG DỰA TRÊN CÁC GIÁ TRỊ THIẾT KẾ CẦN THIẾT KHI KHÔNG YÊU CẦU ĐỘ ĐẢM BẢO CỦA CÁC CHỈ TIÊU KẾT CẤU Ở MỨC ĐỘ CAO Đây là một trong số các hệ thống có thể áp dụng và được đưa ra ch ỉ mang tính minh họa chứ không phải là hệ thống được đề xuất để áp dụng rộng rãi. Hệ thống phân cấp độ bền b ằ ng mắt thường quy định trong phần nội dung chính của TCVN 8166 (ISO 9709), áp dụng cho các trường hợp sau: - gỗ xẻ hộp vuông; - sử dụng cho kết c ấ u; - khi không yêu cầu độ đảm bảo của các ch ỉ tiêu kết cấu ở mức độ cao; Việc tr ì nh bày phù hợp với quy định của Tiêu chuẩn quốc tế (không phải là một phụ lục thông thường) cho biết một tiêu chuẩn bao gồm các nội dung như sau: - các điều khoản bắt buộc (phạm vi áp dụng, tài liệu viện dẫn, thuật ngữ và định nghĩa, ký hiệu và chữ viết tắt, các yêu cầu, l ấ y mẫu, phương pháp thử), và - các nội dung tham khảo (Thư mục tài liệu tham khảo). Các Phụ lục tham khảo (tương tự Phụ lục B) và các Phụ lục quy định có thể là một phần của tiêu chuẩn. CHÚ THÍCH: Phạm vi áp dụng thông thường không c ó Phụ lục nhưng n ó được đưa vào ví dụ này v ì mục đích đồng bộ. B. 1 . Phạm vi áp dụng Tiêu chu ẩ n này quy định quy trình phân cấp gỗ để sản xu ấ t gỗ xẻ hộp vuông được phân cấp theo độ bền và độ cứng bằng mắt thường để ứng dụng trong kết cấu khi không có các yêu cầu khắt khe về mức độ kỹ thuật. Tiêu chu ẩ n này áp dụng cho gỗ đã phân c ấ p ở trạng thái khô với các giá trị độ bền đặc trưng là 30 % của giá trị mong đợi được chấp nhận. B. 2 . Tài liệu viện dẫn Các tài liệu viện dẫn sau rất cần thiết cho việc áp dụng tiêu chuẩn này. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố th ì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm cả các bản sửa đổi, bổ sung (nếu có). TCVN 8166 (ISO 9709) Gỗ kết cấu - Phân c ấ p độ bền bằng m ắ t thường - Nguyên tắc cơ bản . TCVN 8164 (ISO 13910), Gỗ kết c ấ u - Giá trị đặc trưng của gỗ ph ân cấp theo độ bền - Lấy mẫu, th ử nghiệm và đánh giá trên toàn bộ kích thước mặt cắt ngang B. 3 . Thuật ngữ và định nghĩa Các thuật ngữ sử dụng trong Phụ lục này được định nghĩa như sau: B.3.1 . Kh ố i lượng th ể tích (density) Khối lượng trên một đơn vị thể tích tại độ ẩ m 12 %, biểu thị bằng kilôgam trên mét khối. B.3.2 . Cấp (grade) Tập hợp gỗ được chọn ra từ một nguồn gỗ xác định b ằ ng cách sử dụng quy trình phân cấp xác định. B.3.3 . Tùy cây (pith) Phần l õ i nhỏ xốp n ằ m ở giữa của khúc gỗ. B.3.4 . Túi rỗng trong gỗ (pocket) Phần h ở giữa các vòng năm hình thành trong quá trình sinh trưởng của cây, ch ứ a chủ yếu nhựa cây hoặc v ỏ cây. B.3.5 . G ỗ đã hong khô (seasoned timber) Gỗ có độ ẩ m trung bình bằng hoặc nhỏ hơn 15 % tại thời điểm phân loại gỗ. B.3.6 . Ch iề u dày (thickness) Kich thước nhỏ hơn đo được theo chiều vuông góc với trục dọc của cây gỗ xẻ. B.3.7 . Yêu c ầ u sử dụng (utility requirements) Các yêu cầu về c ấ p chất lượng mà không liên quan đến kết cấu. B.3.8 . Chi ề u rộng (width) Kích thước lớn hơn vuông góc với trục dọc của cây gỗ xẻ. B. 4 . Quy định chung B. 4.1 . Hoạt động phân loại độ b ề n b ằ ng mắt th ườ ng Hoạt động phân c ấ p độ bền bằng mắt thường phải do một hoặc nhi ề u người quan sát để phân cấp từ một nguồn gỗ đầu vào thành hai cấp đầu ra. Một số loại gỗ có thể không đáp ứng quy định tối thiểu về cấp độ bền. B. 4.2 . Nguy ê n tắc kiểm soát ch ấ t lượng Việc phân cấp độ bền b ằ ng mắt thường là một yếu tố của hoạt động kiểm soát chất lượng. Tiêu chuẩn này yêu cầu việc kiểm soát chất lượng phải được thực hiện bằng cách kiểm tra tại chỗ trên ba giai đoạn của hoạt động phân c ấ p độ bền như sau: nguồn gỗ đầu vào, phân loại theo các cấp b ằ ng mắt thường, và gỗ đã phân c ấ p ở đầu ra. B. 5 . Yêu cầu nguồn gốc gỗ đầu vào Nguồn gỗ đầu vào phải được xác định theo loài hoặc hỗn hợp loài gỗ, kích thước khúc gỗ, nguồn gốc và tình trạng ẩ m cũng như độ ẩ m của gỗ xẻ. B. 6 . Y ê u cầu về ph â n cấp theo độ bền B. 6.1 . Mức giới hạn B. 6.1.1 . Đ ố i với mục đích kết c ấ u Các mức gi ớ i hạn ch ấ p nhận được về đặc điểm của cấp GG-3 được quy định trong Bảng B.1 và Hình B.1. Bảng B.1 - Mức giới hạn đối với c ấ p kết c ấ u GG-3 Đặc điểm ph â n loại Mức giới hạn Cấ p GG-3 Chiều rộng của mắt gỗ và túi rỗng a) ½ bề mặt độ nghiêng thớ gỗ 1 trong 5 chi ề u dài v ế t nứt và túi nhựa gấp 3 lần chi ề u rộng cây gỗ Tủy không a Kiểm tra cả 4 mặt. a) Kích thước mắt gỗ b) Chiều rộng của túi rỗng trong gỗ c) độ nghiêng của thớ gỗ CH Ú DẪN X k í ch thước mắt; S chi ề u rộng của túi r ỗ ng trong gỗ; a / b độ nghiêng của thớ gỗ. H ì nh B.1 - Phương pháp xác đ ị nh các đặc đ iể m kết c ấ u B. 6.1.2 . Đ ố i với mục đích sử dụng Gỗ cho mục đích sử dụng không được phép có tủy. Độ cong của gỗ phải được đo như minh họa trên H ì nh B.2 và không vượt quá 10 mm trên một mét dài của cây gỗ. CHÚ DẪN 1 độ cong; 2 chi ề u dày; 3 chiều rộng; 4 chiều dài. Hình B.2 - Đo độ cong B. 6.2 . Kiểm tra quá trình phân c ấ p Trong mỗi ca sản xuất phải tiến hành kiểm tra nhiều lần để đ á nh giá độ chính xác của quá trình phân cấp. B. 7 . Các ch ỉ ti ê u về kết cấu B. 7.1 . Khái quát Các chỉ tiêu kết cấu được định nghĩa và xác định theo TCVN 8164 (ISO 13910). CHÚ THÍCH: Các nguyên t ắ c của TCVN 6166 (ISO 9709) chỉ ra rằng các ch ỉ tiêu kết c ấ u có th ể đ ồ ng thời được quy định trong tiêu chu ẩ n ph â n c ấ p độ b ề n b ằ ng m ắ t thường hoặc trong c á c tiêu chu ẩ n khác có viện dẫn c ấ p độ b ề n có sử dụng chu ẩ n mực của t iêu chuẩn phân c ấ p độ b ề n bằng mắt thường. Phụ lục A là một ví dụ về tiêu chuẩn có các chỉ tiêu kết cấu trong các chuẩn mực phân c ấ p độ b ề n. B. 7.2 . Đánh giá ban đầu Loài gỗ (hoặc hỗn hợp loài) phải được phân loại theo khối lượng th ể tích quy định trong Bảng B.2. Khối lượng thể tích phải được xác định trên mẫu gỗ xẻ với toàn bộ mặt c ắ t ngang của gỗ kết cấu. Sử dụng t ố i thi ể u 10 m ẫ u nh ỏ . M ẫ u được l ấ y ng ẫ u nhiên. Giá trị trung b ì nh của chỉ ti ê u khối lượng riêng được sử dụng cho mục đích phân loại. Bảng B.2 - Mức giới hạn để phân loại theo khối lượng thể tích của gỗ Kh ố i lượng thể tích trung b ì nh tại độ ẩ m 12 % (kg/m 3 ) Nhóm loài 400 IC - 1 600 IC - 2 800 IC - 3 1 000 IC - 4 B. 7.3 . Đánh giá định kỳ Mỗi ngày sản xu ấ t l ấ y ngẫu nhiên một mẫu gỗ đã phân cấp độ bền và để riêng. Sau khi đã lấy được 20 mẫu như vậy tiến hành kiểm tra các thông số v ề nguồn g ỗ , độ ẩ m, c ấ p ch ấ t lượng và loài gỗ. B. 8 . Nhận dạng s ả n phẩm Gỗ ph ả i được đánh d ấ u phù hợp tiêu chuẩn này về c ấ p kết cấu (GG-3) và nhóm loài (IC-1, IC-2, IC-3 hoặc IC-4), và tên nhà sản xuất. B. 9 . H ồ s ơ Sổ tay ch ấ t lượng phải bao gồm các thông tin sau: a) quy định kỹ thuật về nguồn gỗ đầu vào; b) viện dẫn tiêu chuẩn này; c) quá trình phân c ấ p; d) quy định kỹ thuật về c ấ p độ bền; e) quy định v ề nhãn. THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO Ti ê u chuẩn v ề phân c ấ p chất lượng [1] Tiêu chu ẩ n Úc AS 2080, Visually stress-graded hardwood for structural purposes [2] Tiêu chu ẩ n Úc AS 2858, Timber-Softwood - Visually stress-graded for structural purposes [3] Ti ê u chuẩn B ỉ, Speci f ications uni f ées STS 04, Bois et panneaux base de bois [4] Tiêu chu ẩ n Anh BS 4978, Speci f ications for visual strength gra d ing of softwood [5] Tiêu chu ẩ n Anh BS 5756, Speci f ications for visual strength grading of hardwood [6] Tiêu chuẩn Pháp NF B 52-001, Regles d’utilisation du bois dans les construction - Classement visuel pour l 'emploi en structure pour les pr i ncipales essences résineuses et f euillues [7] Tiêu chuẩn Đức DIN 4074 Teil 1 , Sortierung von nadelholz nach der tragfahigkeit, na d elschnittholz [8] Tiêu chu ẩ n Iran IS 127, Speci f ications for stress grading of softwood timber [9] Tiêu chuẩn Ý UNI 8198, Segati di coni f ere. Classificazion in base alla resistenza meccanica [10] Tiêu chuẩn nông nghiệp Nhật bản JAS 143, S tructural S oftwoo d Lumber . [11] Tiêu chuẩn nông nghiệp Nhật bản JAS 600, S tructural Lumber for wood frame construction . [12] Tiêu chuẩn Hàn quốc KS F 2151, Visual grading for softwood structural lumber [13] National Lumber Grades Authority (NLGA), Standard Grading Rules for Canadian Lumber [14] Tiêu chu ẩ n New Zealand NZ S 3631 Timber Grading Rules [15] Nordic grading rules - INSTA 142, Nordic visual stress grading rules for timber [16] Tiêu chuẩn Nam Mỹ SABS 1783, Sawn Softwood Timber [17] Western Wood Products Association, Western Lumber Grading Rules (and other grading rules certi f ied by the American Lumber Standard Committee). Tiêu chuẩn kiểm soát chất l ượ ng [18] Tiêu chuẩn Úc AS 2082, Timber - Hard w ood - Visually stress-graded for structural purposes [19] Tiêu chuẩn Úc/New Zealand AS/NZS 4063, Timber - Stress-graded - In-grade strength and stiffness evaluation [20] Tiêu chuẩn Úc/New Zealand AS/NZS 4490 , Timber - Stress-graded - Procedure for Monitoring Structural Properties [21] Tiêu chuẩn Canada CAN/CSA-0141, Softwood Lumber [22] Tiêu chuẩn Nam Mỹ SABS Method 1122 [23] Tiêu chuẩn Mỹ USA PS 20, American Softwood Lumber Standard MỤC LỤC Lời nói đầu 1. Phạm vi áp dụng 2. Tài liệu viện dẫn 3. Thuật ngữ, định nghĩa 4. Ký hiệu và thuật ngữ viết tắt 5. Quy định chung 6. Yêu cầu về nguồn và gỗ xẻ đầu vào 7. Yêu cầu phân cấp độ bền bằng mắt thường 8. Các chỉ tiêu kết cấu của gỗ phân cấp bằng mắt thường 9. Nhận dạng sản phẩm 10. Hồ sơ Phụ lục A (tham khảo) - Ví dụ về tiêu chuẩn phân cấp gỗ bằng mắt thường dựa trên các giá tr ị thiết kế cần thiết khi có yêu cầu cao về các ch ỉ tiêu kết c ấ u Phụ lục B (tham khảo) - Ví dụ về tiêu chuẩn phân c ấ p gỗ bằng mắt thường dựa trên các giá trị thiết kế cần thiết khi không có yêu cầu về các ch ỉ tiêu kết cấu ở mức cao Thư mục tài liệu tham khảo