TCVN11232:2015

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11232:2015 (ISO 5951:2013) về Thép lá cán nóng giới hạn chảy cao và tạo hình tốt TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 11232:2015 ISO 5951:2013 THÉP LÁ CÁN NÓNG GIỚI HẠN CHẢY CAO VÀ TẠO HÌNH TỐT Hot-rolled s teel sheet of higher yield strength with improved f ormability Lời nói đầu TCVN 11232:2015 hoàn toàn tương đương ISO 5951:2013. TCVN 11232:2015 do B an kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC 17, Thép biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị, Bộ Khoa học v à C ô ng nghệ công bố. THÉP LÁ CÁN NÓNG GIỚI HẠN CHẢY CAO VÀ TẠO HÌNH TỐT Hot-rolled s teel sheet of higher yield strength with improved f ormability 1 Phạm vi áp dụng 1.1 Tiêu chuẩn này áp dụng cho tất cả các mác thép lá c á n nóng có giới hạn chảy cao và tính tạo hình tốt. Thép là thép lặng, được chế tạo t heo c ô ng nghệ hạt mịn và có th à nh ph ầ n hóa học thích hợp, bao gồm cả các nguyên tố hợp kim hóa vi lượng để đạt được tính tạo hình tốt. S ả n phẩm đư ợ c dùng để chế tạo các chi tiết yêu cầu phải có tính tạo hình tốt hơn so với các chi tiết được chế tạo từ thép lá có giới hạn chảy cao thông thường. Tính tạo hình thường được sử dụng trong điều kiện cung cấp. 1.2 Vì có sự kết hợp của độ bền cao và tính tạo hình tốt cho nên có thể đạt được việc giảm khối lượng cùng với tính hàn tốt hơn. 1.3 Tiêu chuẩn này không áp dụng cho thép để chế tạo nồi hơi, hoặc bình chịu áp lực, thép có chất lượng thương mại hoặc thép có chất lượng dập vuốt (được cho trong trong ISO 3573), thép chịu sự biến đổi của thời tiết có khả năng chịu ăn mòn tăng cao của khí quyển, hoặc thép có giới hạn ch ả y thấp hơn và tính tạo hình kém hơn so với các loại thép trong tiêu chuẩn này [được quy định trong TCVN 6522 (ISO 4995) và TCVN 6523 (ISO 4996)]. 2 Tài liệu viện dẫn Các tài liệu viện dẫn sau rất cần thiết cho áp dụng tiêu chuẩn này. Đối với các tài liệu viện dẫn có ghi năm công bố th ì áp dụng phiên bản đã nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồ m cả các sửa đổi. TCVN 197-1 (ISO 6892-1), Vật liệu kim loại - Thử kéo - Phần 1: Phương pháp thử ở nhiệt độ phòng. TCVN 312-1 ( ISO 148-1), Vật liệu kim loại - Thử va đập kiểu con lắc Charpy - Phần 1: Phương pháp thử. TCVN 7573 (ISO 16160), Thép tấm cán nóng liên tục - Dung sai kích thước và hình dạng. ISO 20805, Hot-rolled s teel sheet in coils of higher yield strength with improved f ormability and heavy thickness for cold f orming (Thép lá cán nóng dạng cuộn có giới hạn chảy cao với tính tạo hình tốt và chiều dày lớn cho tạo hình nguội). 3 Thuật ngữ và định nghĩa Tiêu chuẩn này sử dụng các thuật ngữ và định nghĩa sau. 3.1 Nguyên tố hợp kim hóa vi lượng (microalloying element) Nguyên tố như niobi, vanađi, titan được bổ sung vào t ừ ng nguyên tố một hoặc kết hợp một số nguyên tố để đạt được các mức độ bền cao hơn với tính tạo hình, tính hàn và độ dai tốt hơn so với thép không hợp kim được chế tạo tới các mức độ bền tương đương. 3.2 Thép lá cán nóng (hot-rolled steel sheet) S ả n phẩm thu được bằng cán thép được nung nóng qua máy cán liên tục thép dải nóng hoặc các quá trình cán nóng khác để chế tạo ra sản phẩm dạng cuộn đáp ứng chiều dày và dung sai yêu cầu của thép lá. CH Ú TH Í CH: S ả n ph ẩ m có một bề mặt được bao phủ bởi lốp oxit hoặc vẩy do quá trình cán nóng tạo ra. 3.3 Thép lá cán nóng đã tẩy gỉ (hot-rolled descaled steel sheet) Thép lá cán n ó ng đã được loại b ỏ lớp oxit hoặc vẩy cán thường là b ằ ng tẩy g ỉ trong một dung dịch axit. CHÚ THÍCH: Cũng có thể thực hiện việc t ẩ y g ỉ bằng các biện pháp cơ học kh á c như phun hạt. Một vài thay đổi về cơ t í nh có thể là do tẩy g ỉ . 3.4 Cạnh cán (mill edge) Cạnh bình thường không có bất cứ đường viền nào được tạo ra trong c á n nóng CHÚ THÍCH: Cạnh cán có thể chứa một số khuyế t tậ t có dạng như cạnh bị nứt, bi rách hoặc cạnh m ỏ ng. 3.5 Cạnh cắt (sheared edge) Cạnh bình thường thu được bằng cắt, xẻ hoặc xén s ả n phẩm có cạnh cán. CHÚ THÍCH: Qu á trình gia công bình thường không y ê u cầu ph ả i xác đ ịnh vị tr í của rìa xờm cần xẻ đi. 4 Kích thước 4.1 Thép lá cán n ó ng có chiều rộng nhỏ hơn 600 mm có thể được x ẻ ra từ thép l á rộng và vẫn sẽ được xem là thép lá. CHÚ THÍCH: Thép lá cán nóng có chiều dày đ ế n nhưng không bao gồm 3 mm thường đư ợc bi ế t với tên gọi thép lá. Thép l á cán nóng có chiều d ày 3 mm và I ớ n hơn thường được biết với t ê n gọi “ thép lá ” hoặc “ thép t ấ m ” . 4.2 S ả n phẩm này thường được ch ế tạo trong phạm vi chiều d à y 1 mm đến 6 mm và chiều rộng 600 mm và lớn hơn ở dạng cuộn và các đoạn được cắt theo chiều dài. 5 Điều kiện sản xuất 5.1 Luyện thép Trừ khi có sự th ỏ a thuận khác c ủ a các bên có liên quan, các quá trình được sử dụng trong luyện thép v à chế tạo thép lá cán nóng là do nhà s ả n xuất quyết định. Theo yêu cầu, khách hàng phải được thông báo về quá trình luyện thép được sử dụng. 5.2 Thành phần hóa học Đối với t ấ t cả các mác thép, thành phần hóa học (phân tích mẻ nấu) phải tuân theo các yêu cầu trong các Bảng 1 và 2. Thép được bao hàm trong tiêu chuẩn này phải chứa các nguyên tố hợp kim hóa vi lượng. Thành phần hóa học có thể được th ỏ a thuận giữa các bên có liên quan tại thời đi ể m h ỏ i đặt hàng và đặt hàng. Bảng 1 - Phân tích hóa học (ph â n tích mẻ nấu) T ỷ phần khối lượng tính bằng phần trăm Nguyên tố Ph â n tích m ẻ nấu lớn nhất Cacbon 0,15 Mangan 1,65 Photpho 0,025 Lưu huỳnh 0 , 030 CHÚ TH Í CH 1: V ì dạng các tạp chất lưu huỳnh có thể có một số ảnh hưởng đến các tính ch ấ t t ạ o hình nguội của sản phẩm, nhà sản xu ấ t có thể quyết định việc t ác động đến dạng các tạp chất b ằ ng cách bổ sung một s ố nguyên tố như Ce hoặc Ca, hoặc có thể lựa chọn một lượng lưu huỳnh rất nh ỏ cho các thép này. CHÚ TH Í CH 2: Các thép này cũng phải ch ứ a một hoặc nhiều nguyên tố hợp kim hóa vi lư ợ ng sau: vanađi, titan hoặc niobi. C á c nguyên tố hợp kim hóa khác có thể c ó mặt nhưng không được yêu cầu. B ả ng 2 - Giới hạn cho các nguyên tố hóa học bổ sung T ỷ phần khối lượng tính bằng phần trăm Nguyên tố Phân tích mẻ n ấ u lớn nhất Phân tích sản phẩm lớn nhất Đồng 0,20 0,23 Niken 0,20 0,23 Crom 0,15 0,19 Molipđen 0,06 0,07 5.3 Phân tích hóa học 5.3.1 Phân tích mẻ nấu Nhà sản xuất phải thực hiện việc phân tích mỗi mẻ nấu thép để xác định các hàm lượng của cacbon, mangan, photpho, lưu huỳnh và hàm lượng của các nguyên tố khác để đưa ra độ bền cơ học và tính tạo hình quy định. Theo yêu cầu việc phân tích này phải được báo cáo cho khách hàng hoặc đại diện của khách hàng. 5.3.2 Ph â n tích sản ph ẩ m Khách hàng có thể thực hiện việc phân tích sản phẩm để thẩm tra kết quả phân tích đã quy định của sản phẩm và phải quan tâm đến bất cứ tính không đồng nhất bình thư ờ ng nào. Đối với thép lặng, phương pháp lấy mẫu phải được thỏa thuận giữa các bên có liên quan tại thời điểm đặt hàng. Dung sai của phân tích sản phẩm phải phù hợp với các Bảng 2 và 3. Bảng 3 - D ung sai của ph â n tích sản phẩm T ỷ phần kh ố i lượng tính bằng phần trăm Nguyên tố Giá trị lớn nhất của nguy ê n tố quy định Dung sai của giá trị lớn nhất quy định Cacbon 0,15 0,03 Mangan 1,65 0,05 Photpho 0,025 0,010 Sun f ua 0,030 0,010 CHÚ THÍCH: Dung sai lớn nhất nêu trên đ ư ợc phép vượt quá yêu cầu quy định mà không ph ả i phân t í ch mẻ nấu. V í dụ, đối với các mác thép trong tiêu chuẩn n à y, các giá trị của phân tích sản ph ẩ m sau n ằ m trong các dung sai này: C 0,18 %, Mn 1,70 %, P 0,035 %, S 0,040 %. 5.4 Tính hàn được Sản phẩm này thường thích hợp cho hàn khi lựa chọn các điều kiện hàn t h í ch hợp. Đối v ớ i thép ch ư a được tẩy g ỉ , có thể cần phải loại bỏ lớp v ẩ y cán hoặc oxit tùy thuộc vào phương pháp hàn. 5.5 Ứng dụng Thép lá cán nóng nên được nhận bi ế t về chế tạo bằng tên của chi tiết hoặc b ằ ng ứng dụng đã được dự định. Sự nhận dạng chính xác đối với chi tiết có thể bao gồm kiểm tra bằng mắt, các ảnh in hoặc mô t ả , hoặc kết hợp của các biện pháp này. 5.6 Cơ tính Tại thời điểm thép đ ã sẵn s à ng cho chuyên ch ở bằng tàu, cơ tính của thép phải theo đúng công bố trong Bảng 4, khi được xác định trên các phôi mẫu thử phù hợp với các yêu cầu của Điều 8. B ấ t cứ các yêu cầu quy định hoặc đ ò i h ỏ i nào về cơ tính cần bổ sung phải được thỏa thuận giữa các bên có liên quan tại thời điểm hỏi đặt h à ng và đặt hàng. Các yêu cầu bổ sung này có thể bao gồm các giá trị đặc trưng hoặc nên được sử dụng cho các đặc tính như va đ ập đối với thép lá có chiều dày trên 6 mm (xem B.2). Bảng 4 - Cơ tính Mác thép R e nhỏ nhấ t a MPa R m nhỏ nh ấ t (Ch ỉ đ ể tham kh ả o) MPa A nhỏ nhất b , c e < 3=""> 3 mm ≤ e ≤ 6 mm L 0 = 50 m m L 0 = 8 0 m m L 0 = 50 m m HSF325 325 410 22 20 25 24 HSF355 355 420 21 19 24 23 HSF420 420 480 18 16 21 20 HSF490 490 540 15 13 18 17 HSP560 560 610 12 10 15 14 R e = giới hạn ch ả y R m = giới hạn bền kéo A = độ gi ã n dài sau đứ t , tính bằng phần t r ă m e = chiều dày của thép l á, tính bằng milimet L 0 = chiều dài đo tr ê n ph ô i mẫu thử S 0 = diện t í ch mặt cắt ngang ban đầu của chiều dài đo 1 MPa = 1 N/mm 2 a Giới h ạ n chảy có thể được đo bằng ứng suất thử ở độ giãn dài 0,5 %, R t0, 5 (ứng suất thử dưới tác dụng của tải trọng) hoặc bằng độ biến dạng dư 0,2 %, R p0 , 2 khi không xuất hiện hiện tượng chảy r õ rệt. b Đối với các chiều dày e < 3="" mm,="" sử="" dụng=""> 0 = 50 mm hoặc L 0 = 80 mm. Đối với các chiều dày ≥ 3 mm, sử dụng hoặc L 0 = 50 mm. Trong trường hợp có tranh c ã i thì ch ỉ các k ế t quả thu được trên phôi mẫu thử 50 mm mới có hiệu lực. c Đối với vật liệu có chiều dày lớn hơn 6 mm, các giá trị của độ gi ã n d à i phải được thỏa thuận giữa nhà sản xuất và khách hàng. 5.7 Trạng thái bề mặt 5.7.1 L ớ p oxit hoặc vẩy cán trên thép lá cán nóng sẽ dẫn đến các thay đổi về chiều dày, tính bám dính và màu s ắ c. Loại bỏ lớp oxit hoặc v ẩ y cán bằng t ẩ y gỉ hoặc làm sạch bằng thổi có thể lộ ra các khuyết tật không nh ì n th ấ y rõ trước nguyên công này. 5.7.2 Thép phải được cung cấp ở trạng thái cán hoặc đã được tẩy gỉ và bôi d ầu theo yêu cầu của khách hàng tại thời điểm yêu cầu và đặt hàng. 5.8 Bôi dầu Thường bôi một lớp dầu để chống g ỉ lên thép lá cán nóng đã tẩy g ỉ . Lớp dầu này không dùng làm chất bôi trơn cho kéo hoặc tạo hình và có thể loại b ỏ đi một cách dễ dàng khi sử d ụng các hóa chất tẩy dầu mỡ. Sản phẩm có thể được đặt hàng không bôi dầu, nếu được yêu c ầ u, trong trường hợp này nhà cung cấp chịu trách nhiệm một phần nếu xảy ra sự oxy hóa. 6 Dung sai kích thước và hình dạng Dung sai kích thước và hình dạng áp dụng cho thép lá cán nóng có giới hạn ch ả y cao với tính tạo hình tốt ph ả i theo chỉ dẫn được cho trong TCVN 7573 (ISO 16160). Các d ung sai này cũng áp dụng cho vật liệu đã tẩy g ỉ . Dung sai cho vật liệu dạng cuộn với chiều dày trên 6 mm phải theo ch ỉ dẫn được cho trong ISO 20805. 7 Lấy mẫu - Thử kéo Phải lây một mẫu thử đại diện cho thử kéo được yêu cầu trong Bảng 4 từ mỗi lô thép lá cho chuyên chở bằng t àu. Một l ô gồm c ó 50 t thép lá hoặc í t hơn thuộc cùng một ký hiệu, được cán tới cùng một chiều dày và trạng thái bề mặt. 8 Thử cơ tính 8.1 Thử kéo Phải thực hiện thử kéo phù hợp với TCVN 197-1 (ISO 6892-1). Phải lấy các phôi mẫu thử ngang ở giữa đường tâm và cạnh của lá thép được cán. 8.2 Th ử va đập Nếu được thỏa thuận tại thời điểm đặt h à ng, các phép thử va đập được quy định đối với vật liệu có chiều dày trên 6 mm. Phôi mẫu thử phải được lấy theo hướng dọc và phải thực hiện phép thử phù hợp với TCVN 312-1 ( ISO 148-1). 9 Thử lại 9.1 G i a công cắt gọt và vết nứt Nếu bất cứ mẫu thử nào có khuyết tật do gia công cắt gọt hoặc có các vết nứt phát triển thì phải được loại bỏ v à thay thế bằng mẫu thử khác. 9.2 Độ giãn dài Nếu độ gi ã n dài tính theo phần tr ă m của bất cứ mẫu thử nào nhỏ hơn độ giãn dài quy định trong Bảng 4 và nếu bất cứ phần đ ứt gãy nào nằm b ê n ngoà i một nửa chiều dài đo ở vị trí giữa như đã quy định trước khi thử, phép thử phải được loại bỏ và phải t i ế n hành t hử lại. 9.3 Thử b ổ sung Nếu một phép thử không cho ra các kết quả quy định, ph ả i thực hiện hai phép thử ngẫu nhiên nữa tr ê n cùng một lô sản phẩm. Cả hai phép thử lại phải phù hợp với các yêu cầu của tiêu chu ẩ n này; nếu không lô sẽ bị loại. 10 Đệ trình lại 10.1 Nhà sản xuất có thể đệ trình lại để được chấp nhận các sản phẩm đã bị loại bỏ trong kiểm tra trước đây d o các đặc t í nh kỹ thuật không đáp ứ ng yêu cầu, sau khi các sản phẩm này đã được x ử lý thích hợp (v í dụ, tuy ể n chọn, xử l ý nhiệt) và cách xử lý sẽ đư ợ c ch ỉ ra cho khách hàng. Trong trường hợp nà y , nên thực hiện các phép thử như đ ố i với một lô sản phẩm mới. 10.2 Nhà sản xuất có quyền đưa các s ả n phẩm đ ã bị loại b ỏ vào quá trình ki ể m tra mới về sự phù hợp với các yêu cầu cho một mác thép khác. 11 Chất lượng gia công 11.1 Trạng thái bề mặt phải là trạng thái thường thu đ ược ở sản phẩm cán nóng hoặc sản phẩm cán nóng đã được tẩy g ỉ . 11.2 Thép lá đã được cắt thành đoạn theo chiều dài kh ô n g được c ó sự tách lớp, các vết nứt bề mặt v à các khuyết tật khác có hại cho quá trình gia công thích hợp tiếp sau. 11.3 Quá trình xử lý cho chuyên ch ở bằng t àu sản phẩm dạng cuộn không được l à m cho nhà sản xuất mất cơ hội quan sát dễ dàng hoặc loại bỏ các đoạn có khuyết tật như có thể thực hiện được trên sản phẩm được cắt thành đoạn. 12 Kiểm tra và chấp nhận 12.1 Khi khách hàng có quy định kiểm tra và thử để chấp nhận sản phẩm trước khi xếp hàng xuống tàu từ phân xưởng của nhà sản xuất, yêu cầu này thường không được quy đ ịnh đối với sản phẩm được bao hàm trong tiêu chuẩn này, nh à s ả n xuất phải cung cấp cho kiểm tra viên của khách hàng tất c ả các phương tiện cần thiết đ ể xác định rằng thép được cung cấp phù hợp với tiêu chuẩn này. 12.2 Thép được báo cáo là có khuyết tật sau khi đến xư ở ng củ a người sử dụng phải được để ra một bên, được nhận dạng đ ú ng và chính xác và được b ả o vệ thỏa đáng. Nhà sản xuất phải được thông báo đ ể có thể tiến hành khảo sát, điều tra một cách thích hợp. 13 Cỡ kích thước của cuộn Khi thép lá cán nóng được đặt hàng ở dạng cuộn, ph ải quy định đường kính trong (ID) nhỏ nhất hoặc phạm vi các đường kính trong ch ấ p nhận được. Ngoài ra phải quy định đường kính ngoài (OD) lớn nhất và khối lượng lớn nhất chấp nhận được của cuộn. 14 Ghi nhãn Trừ khi có quy định khác, các y ê u cầu tối thi ể u sau để nhận biết thép phải được ghi nhãn dễ đọc bằng khuôn in thủng trên đ ỉ nh của mỗi khối lượng nâng hoặc trên một th ẻ nhãn đư ợ c gắn vào mỗi cuộn hoặc đơn vị chuyên ch ở b ằ ng tàu: a) T ê n của nhà sản xuất hoặc nhãn hiệu nhận dạng; b) Số hiệu của tiêu chuẩn này; c) Ký hiệu của mác thép; d) Số đơn hàng; e) Các kích thước của sản ph ẩ m; f) Số lô; g ) Khối lượng. 15 Thông tin do khách hàng cung cấp Để quy định đầy đủ các yêu cầu theo tiêu chuẩn này, thư hỏi đặt hàng và đơn đặt hàng phải bao gồm các thông tin sau: a) Số hiệu của tiêu chuẩn này, nghĩa là TCVN 11232 (ISO 5951); b) Tên, chất lượng và mác của vật liệu (v í dụ, thép lá cán nóng, có giới hạn ch ả y cao và tính tạo hình tốt, mác HSF355); c) Các kích thước của sản phẩm và số lượng yêu c ầ u; d) Ứ ng dụng (tên của chi tiết) nếu có th ể có (xem 5.5); e) T ẩ y g ỉ bằng axit hoặc tẩy g ỉ bằng phun đá vụn hoặc phun bi được yêu cầu (xem 3.3); v ậ t liệu được bôi d ầu theo quy định trừ khi được đặt hàng không bôi d ầu (xem 5.8); f) Ki ể u cạnh của sản ph ẩ m được yêu cầu; g) Xén các đầu mút nếu được yêu cầu; h) Báo cáo cơ tính và/hoặc phân tích mẻ n ấ u, nếu được yêu cầu (xem 5.6 và 5.3.1); i) Các giới hạn về khối lượng và kích thước của các cuộn riêng và các bó, nếu áp dụng (xem Điều 13); j) Các ki ể m tra và thử, nếu có, được yêu cầu cho nghiệm thu trước khi chuyên ch ở bằng tàu từ xưởng của nhà sản xuất (xem 12.1); k) Bất cứ các yêu c ầ u bổ sung khác (xem 5.6); l ) Dung sai hạn chế của chiều dày, nếu được yêu cầu. THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] ISO 3573, Hot-ro l led carbon steel sheet of commercial and drawing qualities. (Thép l á cacbon cán nóng có chất lượng thương mại và chất lượng k é o). [2] TCVN 6522 (ISO 4995), Thép tấm kết cấu cán nóng. [3] TCVN 6523 ( ISO 4996), Thép tấm kết cấu cán nóng có giới hạn chảy cao. [4] ASTM 1011/A1011M, Standard speci fi cation for s teel, Sheet and strip, Hot-rolled carbon structural, High strength Low alloy, High strength Low alloy with improved Formability, and ultra-high strength. 1) (Đặc tính kỹ thuật tiêu chuẩn cho thép, thép lá và thép dài, cán nóng, cacbon, kết cấu, độ bền cao và hợp kim thấp, hợp kim th ấ p độ bền cao với tính tạo hình tốt, v à độ bền siêu cao). 1) Tài liệu n à y đ ược ISO/TC17/SC12 t hừa nhận vì bao h àm chủ đề tương tự như chủ đề của tiêu chuẩn này. Thông tin này được đưa ra để thuận tiện cho người sử dụng tiêu chuẩn này và không được TC17/SC12 hoặc ISO chứng nhận và cũng không được xem là tương đương với tiêu chuẩn này.