TCVN11521:2016

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11521:2016 về Tiếng ồn dọc hai bên đường sắt phát sinh do hoạt động tàu chạy - Yêu cầu và phương pháp đo TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 11521:2016 TIẾNG ỒN DỌC HAI BÊN ĐƯỜNG SẮT PHÁT SINH DO HOẠT ĐỘNG TÀU CHẠY - YÊU CẦU VÀ PHƯƠNG PHÁP ĐO Noise alongside railway lines emitted by raiway operation - Specifications and method of measurement L ời nói đầu TCVN 11521: 2016 đ ượ c biên soạn trên cơ sở tham khảo GB 12.525-90. TCVN 11521: 2016 do Cục Đường sắt Việt Nam chủ trì biên soạn, Bộ Giao thông vận tải đề nghị, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng th ẩ m đ ị nh, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. TIẾNG ỒN DỌC HAI BÊN ĐƯỜNG SẮT PHÁT SINH DO HOẠT ĐỘNG TÀU CHẠY - YÊU CẦU VÀ PHƯƠNG PHÁP ĐO Noise alongside railway lines emitted by raiway operation - Specifications and method of measurement 1 Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này quy định giá trị g i ớ i hạn cho ph é p v à phương pháp đo tiếng ồ n phát sinh do hoạt động chạy tàu dọc ha i bên đ ư ờng sắt. Ti ê u chuẩn này không áp dụng cho các đoạn đường sắt đi ngầm, đường sắt qua hầm. 2 Tài liệu viện dẫn Các tài liệu viện d ẫ n sau đây r ấ t c ầ n thiết cho việc á p dụng t iê u chu ẩ n này. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố th ì áp dụng phiên bản được n ê u. Đ ối với các tài liệu v iệ n d ẫ n không ghi năm công bố th ì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm các s ử a đổi bổ sung (nếu c ó ). TCVN 7878-2: 2010 (ISO 1996 - 2: 2003) Ph ầ n 2: X á c định mức áp su ấ t âm. 3 Thuật ngữ và định nghĩa Trong tiêu chuẩn này sử dụng các thuật n gữ và đị nh nghĩa sau: 3.1 Ha i b ê n đường sắt (Boundary alongside railway line) Là chỉ những khu dân cư nằm cách hai b ê n đường sắt 15 m. 3.2 Khu gian (Section) Là đoạn đường sắt nối hai g a liền kề, được t í nh từ cột t í n hiệu v ào ga của ga phía bên này đến cột t í n hiệu vào ga gần nhất của ga ph í a bê n kia . 3.3 Ban ng à y (Day - time) L à thời gian được x á c đ ị nh t ừ 6 h đến 21h. 3.4 Ban đêm (Night - time) Là thời gian được xác đ ị nh t ừ 21h hôm trước đến 6h hôm sau. 3.5 Đ ối tượng b ị ảnh hư ởn g (Subjects affected) Là khu vực dọc hai b ê n đường sắt c ó con người sinh s ố ng, hoạt động và l à m vi ệc. 3.6 Tiếng ồn nền (Background noise) L à đ ể chỉ tiếng ồn ở môi trư ờ ng xung quan h khi không có hoạt động chạy t à u tại khu vực đánh giá. 3.7 Mức vượt N p hần trăm (N percent exceedance level) Mức áp suất âm theo trọng số t ầ n số và trọng thời gian v ượ t qu á N% khoảng thời gian xem x é t. V í dụ: L AF90 ,1h , là mức á p suất âm theo trọng s ố tần số A và trọng số F v ư ợt quá 90% mức áp suất âm của 1h. CH Ú THÍCH 1: Mức v ư ợ t N % t í nh bằng decibel (dB ). 3.8 Mức áp suất âm: theo trọng số A (A -Weighted sound pressure level) Dùng trọng số A đ ể tí n h mức áp suất âm, d ùng L A đồ biểu thị, đơn vị là dB(A) 3.9 M ức âm tiếp xúc (Sound exposure l ev el) Mườ i lần logarit cơ s ố 10 của tỷ số g i ữa âm thanh tiếp xúc (L E ), vớ i âm thanh tiếp xúc tham chiếu (L E0 ). Â m thanh tiếp xú c là t í ch phân theo thời gian của b ì nh phương áp suất âm tức thời biến đổi theo thời gian trong m ột khoảng thời gian x á c định T , hoặc một t ì nh huống. 3.10 Mức á p suất âm liên tục tương đương [1] (Equivalent continuous sound pressure level) Giá trị m ứ c áp suất âm theo trọng s ố A c ủa một âm thanh liên tục, ổn định trong khoảng th ờ i gia n T ; có cùng giá trị áp suấ t âm toàn phương trung bình v ới â m thanh đa n g nghi ê n c ứ u có mức thay đổi th eo thờ i g i an . 3.11 Hiệu ch ỉ nh (Adjustment) Bất kỳ một giá trị nào (l à số dương hoặc s ố âm); được thêm vào giá trị mức âm đo được hay dự báo được để t í nh đến m ột vài đặc t í nh âm, v ề th ờ i gian trong ngày hoặc l o ại nguồn âm. 3.12 Mức đánh giá (Rating level) Bất kỳ m ứ c âm đo được hay dự báo được mà đã th ê m vào m ột tr ị số hiệu chỉnh. CHÚ THÍCH 2: Mức đánh giá có thể được tạo ra bằng cộng thêm các giá tr ị hiệu ch ỉ nh vào mức đo được hoặc mức dự đoán được để t í nh toán sự khác nhau giữa các l o ại nguồn âm. 3.13 Điểm đo cơ bản (Base measurement point) Là điểm đo n ằ m trên đ ư ờng ranh g iới cách m é p ra y ngoài cùng trở ra 15 m, cao hơn mặt ray 1 ,5 m và cách vật phản x ạ phía sau không dư ớ i 1 m. 3.14 Điểm đo suy giảm (A t te n nation measurement point) Là các điểm đo để xác định mức ồn s u y gi ả m , n ằ m trên đường lan truyền tiếng ồn từ điểm đo cơ bản trở r a nối tiếp và các h đều nhau 1 0 m đến 15m . 3.15 Khoảng thời gian đ o (Measurenm e nt time interval) Khoảng thời gian trong đó ch ỉ một phép đo được th ự c hiện. 3.16 Khoảng thờ i g i an qu a n sát (Observation t im e i nterval) Khoảng thời gian tr o ng đó một loạt các phép đo đ ư ợc thực hiện. 3.17 Âm thanh dư (Residual sound) L à âm thanh tổng còn lại t ại một vị tr í v à ở trong m ột t ì nh huống nhất định khi các âm thanh riêng đang xem xét triệt tiêu h ế t. 3.18 Độ không đ ả m b ả o đo (Measurement uncertainty) Độ không đảm bảo đo là một thông số gắn liền với kết quả đo, đặc trưng cho sự phân tán của các giá tr ị có thể quy cho đạ i lượng đ o mộ t c ách hợp lý . Trong đ ó , các thành phần củ a độ không đảm bảo đo bao gồm: -.Chuẩn đo lường: - Thiết bị và phương pháp thử - Nhân viên thử nghiệm - Điều kiện mô i trường . 4 Giá trị giới hạn tiếng ồn Tiếng ồn phát sinh do hoạt động chạy t à u dọc hai b ê n đ ường sắt không được vượt quá mức cho phép n ê u trong bảng 1. Bảng 1 - Giá tr ị gi ớ i hạn cho phép về tiếng ồn dọc hai bên đ ường sắt (Theo m ứ c á p su ấ t â m tương đương), d BA TT Thời gian Giá trị cho phép Tuyến cũ Tuyến xây mới 1 Ban ngày 70 70 2 Ban đêm 70 60 5 Phương pháp đo 5.1 Thiết b ị đo 5.1.1 Máy đo ồn Là máy đo ồn tích phân đáp ứng các yêu c ầu c ủa bộ lọc â m, được quy định trong TCVN 7878 - 2: 2010 (ISO 1996 - 2:2003). Hệ thống thiết b ị bao g ồ m m i crô, chụp chắn gió, dây nối và máy ghi. 5.1.2 Hiệu chu ẩ n, k iể m đ ị nh thiết b ị Thiết bị đo phải còn t rong thời hạn kiểm định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấ p; Trước mỗi loạt đo thiết bị đo và thiết b ị hiệu chu ẩ n â m phả i áp dụng micro đ ể kiểm tra việc hiệu chuẩn của toàn bộ hệ thống thiết b ị đo tại một hoặc nhiều tần số. 5.2 N ội d u ng và thông số đo M ỗi phép đo cần thiệt phải tiến hành xá c đ ị nh đ ồ ng thời tố i thiểu các g i á tr ị mức âm lớn nhất (L max ); mức âm trung bình tương đương ( L e q ); v à các mức âm phần trăm (L 10 ) c ho mỗi đoàn t à u khi qua điểm đo. 5.3 Xác định đi ể m đo 5.3.1 Nguyên t ắ c lựa chọn đi ể m đo Vị tr í đo (đặt đầu đo) đ ư ợc xác định tạ i đi ể m đo cơ bản có t í nh đại diện chung, cho phép các kết quả đo ch í nh xác và phản ánh đúng t ì nh trạng t i ếng ồ n c ủa đoạn đường sắt. Mỗi khu vực nhạy cảm với tiếng ồn do hoạt độ n g chạy t à u có thể lựa chọn từ 1 đến 3 điểm do đại diện. Đ iểm quan trắc phải cách xa đường bộ, các nhà máy, công trường đa ng xây dựng và các nguồn ồn không liên quan đến tuyến đường sắt. Khi không th ể tránh các ảnh hưởng của nguồn ồn khác th ì phải lựa chọn thời gi a n đo đ ể loại bỏ các tác động không phải do hoạt động chạy tàu gây nên. Lưu ý: Trường hợp muốn xác đ ị nh phạm vi bị ảnh hưởng dùng cho mục đ í ch nghiên cứu, đánh giá th ì bổ sung đo đạc tạ i các điểm đo suy giảm . S ố l ượ ng điểm đo suy giảm cần th iế t một khu vực tối thiểu do người đo tự quyết định theo thực tế tại hiện trường tùy th eo yêu cầu, mục đích của cuộc đánh giá. Điểm đo suy gi ả m xa nhất tính từ mép ngoà i ray đ ườ ng s ắ t không lớ n hơn 100 m. 5.3.2 Hoạch đ ị nh khu vự c có tính đạ i diện và v ị trí của điểm đ ại diện Khi hoạch định khu vực có t í nh điển h ì nh và vị tr í của đi ể m đạ i diện, phải xem xét các yếu tố sau: a) Các yếu tố liên qu a n đến s ự thay đổ i đến nguồn ồn như tốc độ tàu, loại đường, móng, cầu , khu chuyển làn, v ị t rí đ ường c ong; b) T ì nh trạng phân bố c ủa các khu vực nhạy cảm và các điểm nhạy cảm; c) T ì nh trạng các loại công trình xây dựng hai b ê n tuyến đư ờ ng sắt; d) Các yêu cầu đặc biệt khác. Đ ối với các v ị tr í mà nguồn ồn phát s i nh đ ó hoạt động c hạy tàu có nhiều thay đổi nh ư : qu a cầu đường sắt, đường giao nh a u, nhóm r a y chuyển là n... c ó thể lựa chọn một ( 0 1) v ị trí đo đại d i ện chung cho từng loại 5.4 Đi ề u kiện kh í tượng Chỉ tiến hành đo lúc thời tiết không có mưa, bề mặt đường sắt phải kh ô , (không ngập nước trừ trường hợp các điều kiện này đang được nghi ê n cứu đ o phải có chụp chắn gió, khi có gió từ cấp 4 trở lên thì ngừng đo. Các điều kiện kh í tượng trong suốt qu á tr ì nh đo phải đ ư ợc mô tả hoặc nếu cần phải được quan trắc đồng thời . 5.5 Đo ti ế ng ồn do hoạt động chạy tàu . Khi đo tiếng ồn phát sinh do hoạt động chạy tàu c ầ n sử dụng thiết b ị đo ồn tích ph â n với bộ phận t iế p nhận â m thanh (Micro) phải đặt tại điể m đo cơ b ả n để xác định đồng thời các thông số do tạ i 5.2 cho mỗi đoàn tàu trong khoảng thờ i gian năm (05) phút li ê n t ụ c. Thời gian phép đo được tính từ kh i đầu đoàn tàu đến v ị trí cách điểm đo cơ bản xá c định 100 m. Ti ế ng ồn phát sinh do hoạt động chạy tàu là gi á trị trung b ì nh số học của í t nh ất năm (05) lần đo đối với giá tr ị mức áp su ấ t âm trung b ì nh tương đương l iên tục (L eq ) cho b a n ngày hoặc ban đ ê m. Đồng thời với quá tr ì nh đo tiếng ồ n sẽ tiến h à nh đo t ốc độ đ o àn tàu. Tr o ng khoảng thời gian đo, tốc độ c ủ a đoàn tà u phải b ằ ng hoặc lớn hơn 75 % s o với tố c độ th iết k ế ca o n h ấ t cho phép h o ặc bằng tốc độ kha i thác l ớ n nhất của khu gian. Sai số v ề tốc độ chạy t à u phải nằ m trong khoảng ± 5 % 5. 6 Đo tiếng ồn nền Tiến hành đo xác đ ị nh tiếng ồn nền khi không c ó hoạt động chạy tàu, tại vị trí được chọn để xác định tiếng ồn ph á t sinh do hoạt động chạy tàu: - Nếu mô i trường xung quanh ổn định v ề tiếng ồn th ì tiến hành ph é p đ o trong 1 phút lấy giá tr ị mức áp s uấ t âm tr u ng b ì nh ( L eq ); - Nếu môi trường xung quanh không ổn đ ị nh v ề ti ế ng ồ n th ì tiến hành phép đo trong 20 phút lấy giá tr ị mức á p suất âm trung b ì nh (L eq ). - Tiếng ồn nền phải thấp hơn tiếng ồ n p h át sinh do hoạt động chạy tàu từ 10 d B A trở nên. N ếu sai s ố giữa ha i c ấ p âm thanh n ày n hỏ h ơ n 10 d B A th ì ph ải hiệ u chỉnh kết quả đo theo b ả ng 2 : B ảng 2 - Giá trị hiệu chỉnh mức tiếng ồn n ề n Đơn vị , d BA Sa i số giữa tiếng ồn nền v à tiếng ồn phát sinh do hoạt động ch ạ y tàu 3 4 ~ 5 6 ~ 9 Tr ị số hiệu chỉ n h - 3 - 2 - 1 6 Báo cáo kết quả đo Đ ối với phép đo, các thông tin sau đây phả i được ghi lại v à báo cáo, nếu có liên quan: a) Thời gian, ngày và đ ị a đi ể m đo; b) Th i ết b ị đo và t ì nh trạng hiệu ch uẩ n của th iế t bị ; c) Các mức áp suất âm (L eqT , L E , L m a x ) đo đượ c và hiệ u chỉnh nếu cần trọng số A (tùy chọn cho trọng số C), và tùy chọn trong các dả i tần số ; d) Mức â m N phần trăm (L N,T ) đo đư ợ c; e ) Ước lượng độ không đảm bảo đo cùng với xác suất bao phủ; f) Các thông tin v ề m ứ c áp s uất âm dư tro n g quá trì nh đo; g ) Khoảng thời gian đo ; h) Mô tả kỹ v ị tr í đo, bao gồm lớp phủ bề mặt, điều kiện đo, v ị tr í , chiều cao cách mặt đất của nguồn phát âm (đối với hoạt động chạy t à u tâm nguồn ồn được t í nh từ mặt ray) và m i cr ô . i ) Mô t ả các điều kiện hoạt động, bao gồm số lượng phư ơ ng tiện gi a o thông đường bộ đường hàng không đi qua tr o ng thời gian đo, vận tốc đoàn tàu, loại ray, loại tà vẹt; j) Mô tả c á c điều kiện khí t ượn g g ồ m: v ận tốc gió , h ư ớng gió, mây ch e ph ủ , nhiệt độ , áp su ấ t khí quyển, độ ẩ m, mưa v à các đi ề u kiện kh í tượng khác; k) (C á c) phương ph á p s ử dụng để ngoại suy giá trị đo từ cá c điều kiện khác ; Đối với ph é p t í nh, cá c thông tin liên quan được nêu từ a) đến k), bao gồm cả phép t í nh độ không đảm bảo đo phải đư ợ c đưa ra trong báo cáo. Phụ lục A (Tham khảo) Mẫu ghi nhật ký đo V ị tr í Thời gian Th iế t b ị qu a n trắc Tên máy S ố h i ệ u Mã số Cấp độ Thời gian hiệu chỉnh Đặc trưng đường s ắ t Chủng loại tà vẹt Đặc điểm nền đường Loại hình ra y Có hàn, kh ô ng hàn, 5 0 kg/m, 60kg/ m Các công trình Tà vẹt b ê tông, t à v ẹ t gỗ Đá ba l át, kh ô ng đá ba lát Loại công trình xây dựng Tình trạng bề mặt đất STT T hời g ian đo Loại đầu máy Loại đ oàn tàu ( khách , hà ng) Các hoạt động khác tr ê n mặt đ ấ t Ti ế ng ồ n ,dB Chú ý L max , L 90 L eq Tiếng ồn L max L eq L 90 / nền Sơ đồ Thuyết minh Phụ lục B (Tham khảo) Bảng kết quả đo 1. Ngày đo 2. Địa đi ể m đo 3. Điều kiện ng oại cảnh 4. Điều kiện thời tiết 5. Số đường ray 6. Mật độ tàu 7. Vị tr í đặt đầu đo (khoảng cách tớ i đườn g ray) 8. Th iế t b ị đo 9. Kết quả đo: TT Thời gian Mức ồ n Mật độ tàu 1... T ê n người đo : THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] TCVN 7878-1:2008 (ISO 1996-1:2003), Ph ầ n 1:C á c đại lượng cơ b ả n và đánh giá. [2] TCVN 7878-2: 2010 (ISO 1996-2:2007) - Â m h ọ c - Mô t ả , đo và đ á nh giá tiếng ồn m ôi tr ư ờng -Ph ầ n 2: X á c định mức tiếng ồn môi trường. [3] TC VN 7880:2008. Phương tiện giao thông đường bộ. Tiếng ồn ph át ra từ ô tô. Y ê u cầu và phương ph á p th ử trong phê duyệt kiểu. [4] GB3096-2008 Ti ê u chu ẩ n tiếng ồn môi trường khu vực thành thị. [5] GB12525- 90 Tr ị số gi ớ i hạn tiếng ồn dọc hai bên đường s ắ t và phương ph á p đo. [6] GB12525- 90 Tr ị s ố giới hạn ti ế ng ồn dọc hai bên đường sắt và phương ph á p đo (Bản s ửa đổ i bổ sung ). [7] HJ 453- 2008 Hướng dẫn kỹ thuật đ á nh g i á m ô i trường giao thông đường sắt. [8] ISO 9813-1, Acoustics - Attenuation of sound during propagation outdoors - Part 1: Calculation of the absorption of sound by the atmosphere [9] ISO 9613-2, Acoustics - Attenuation of sound during propagation outdoors - Part 2: General method of calculation [10] ISO 10843, Acoustics - Methods for the description and physical measurement of single impulses or series of impulses [11] ISO/TS 13474, Acoustics - Impulse sound propagation for environmental noise assessment [12] IEC 60651:2001, Sound level meters [13] IEC 60804:2000, Integrating - averaging sound level meters [14] STOREHEIER, S.A, Measurement of noise emmission from road traffic (in Norwegian). SINTEF Report No. STF44 A78025, Trondheim, 1978. [15] FISK, D.J., Statistical sampling i n community noise measurement , J. SVib, 39 (2) (1973) [16] Danish Environmental Protection Agency. Guidelines for Measurements of Environmental Noise , 6/1984 (in Danish), N ov. 1984 [17] ZWICKER, E. and FAST L , H., Psycho-acoustic s- Facts and models , Springer, Jan. 1999 [18] ISO 6190 , Acoustics - Measurement of sound pressure levels of gas turbine installations for evaluating environmental noise - Survey method. [19] http://www.soundplan.com/rail-no i se.htm MỤC LỤC Lời nói đầu 1 Phạm vi áp dụng 2 Tài liệu viện dẫn 3 Thuật ngữ và định nghĩa 4 Giá trị giới hạn tiếng ồn 5 Phương pháp đo 6 Báo cáo kết quả đo Phụ lục A Phụ lục B [1] Mức á p suất â m tươ n g đương l iê n tục the o trọng s ố A, trong thời gian T cũng được gọi là mức â m trung b ì nh theo thời g ian, kí hiệu LAeq,T,dB. Kho ả ng thời gian l ấy trung bình được ch ỉ rõ theo trên chỉ số, th í dụ, mức â m trung bình trong một g i ờ được k í hiệu l à LA e q, 1h.