TCVN9715:2013

TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 9715:2013 DÊ GIỐNG - YÊU CẦU KỸ THUẬT Breeding goats - Technical requirements Lời nói đầu TCVN 9715:2013 do Trung tâm nghiên cứu dê và thỏ Sơn Tây Viện chăn nuôi biên soạn, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đề nghị, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng thẩm định, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. DÊ GIỐNG - YÊU CẦU KỸ THUẬT Breeding goats - Technical requirements 1. Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này quy định yêu cầu kỹ thuật đối với dê giống của 2 giống dê Bách Thảo và Boer 2. Thuật ngữ và định nghĩa 2.1. Tuổi phối giống lần đầu Là số ngày dê cái từ khi sơ sinh đến lúc phối giống lần đầu. 2.2. Khối lượng phối giống lần đầu Là khối lượng dê cái tại thời điểm phối giống lần đầu, được xác định bằng cân dê ngay sau khi phối giống lần đầu xong. 2.3. Tuổi đẻ lần đầu Được tính từ khi dê sinh ra đến ngày dê cái đã đẻ lần đầu. 2.4. Khối lượng đẻ lần đầu Là khối lượng dê cái cân thời điểm sau khi đẻ xong lần đầu 24 giờ. 2.5. Số con sơ sinh sống/lứa Là số con sinh ra còn sống trong vòng 24 giờ trong 1 lứa. 2.6. Thời gian động dục lại sau khi đẻ Thời gian động dục lại sau khi đẻ là khoảng thời gian từ khi đẻ đến khi dê động dục trở lại của lứa sau kế tiếp. 2.7. Khoảng cách giữa 2 lứa đẻ Là số ngày tính từ ngày đẻ của lứa trước đến ngày đẻ của lứa kế tiếp. 2.8. Số con cai sữa Là số con đẻ ra còn sống đến cai sữa 2.9. Năng suất sữa/ngày Là số kg sữa vắt được trong 1 ngày. 2.10. Chu kỳ tiết sữa Là thời gian dê tiết sữa, được tính từ ngày dê mẹ đẻ đến ngày dê mẹ cạn sữa. 2.11. Tổng sản lượng sữa/chu kỳ Là số kg sữa trong 1 chu kỳ tiết sữa. 2.12. Tuổi bắt đầu phối giống của dê đực Là số ngày từ khi dê đực giống sinh ra đến bắt đầu sử dụng phối giống trực tiếp 2.14. Dài thân chéo (DTC) Là độ dài từ mặt trước xương bả vai tới mặt sau u xương ngồi phía bên phải của dê. 2.15. Cao vây (CV) Là độ cao từ mặt đất đến đỉnh cao xương bả vai. 2.16. Vòng ngực (VN) Là chu vi vòng ngực dê ở vị trí sát sau xương bả vai và ngực sát sau 2 chân trước. 2.17. Lượng tinh xuất V Là lượng tinh dịch thu được trong một lần lấy tinh, được đo bằng mililit 2.18. Hoạt lực tinh trùng A Là tỉ lệ tinh trùng tiến thẳng so với tổng lượng tinh trùng có trong tinh dịch trong vi trường kính hiển vi quan sát được theo phương pháp Milovanov (1962) 2.19. Nồng độ tinh trùng C Là số tinh trùng đếm được trong 1 ml tinh dịch 2.20. Tỷ lệ phối giống thụ thai Là tỷ lệ số dê cái thụ thai trên số dê cái được phối. 2.21. Khối lượng hơi Là khối lượng dê khi còn sống 2.22. Khối lượng móc hàm Là khối lượng dê sau khi bỏ lông, nội tạng và tiết 2.23. Khối lượng thịt xẻ Là khối lượng dê sau khi bỏ lông da, đầu, 4 chân, nội tạng, tiết 3. Yêu cầu kỹ thuật 3.1. Yêu cầu đối với dê hậu bị 3.1.1. Yêu cầu về ngoại hình Các chỉ tiêu ngoại hình của dê giống được quy định trong bảng 1 Bảng 1 - Yêu cầu ngoại hình của dê giống Chỉ tiêu Giống dê Bách Thảo Giống dê Boer 1 2 3 Màu lông Lông đen, 4 chân, bụng đen hoặc loang trắng không theo quy luật Toàn thân lông màu trắng có khoang màu nâu ở vai, tai, đầu, cổ. Độ dài lông Ngắn, mịn Ngắn, mịn Sừng Không sừng hoặc có sừng nhỏ chếch ra 2 bên và chĩa về phía sau Có sừng ngắn, sừng nhẵn, mỏng và cong ngả về phía sau Đầu, mặt Thanh gọn, lông đen sọc trắng ở mặt Đầu ngắn thô, bao phủ lớp lông đầu có vệt trắng dọc từ trán đến sống mũi Tai Mềm, rủ xuống mặt, tai dài từ 10 đến 18 cm Mềm, rủ xuống, ít hoạt động, tai dài từ 12 đến 17 cm Chân Chân cao, khô và chắc chắn Chân ngắn, khô mập và chắc chắn Đuôi Đuôi ngắn Đuôi ngắn Kết cấu cơ thể Dáng thanh, kết cấu cơ thể chắc chắn Dáng mập, kết cấu cơ thể chắc chắn 3.1.2. Yêu cầu về khả năng sinh trưởng Khối lượng cơ thể dê giống qua các tháng tuổi được qui định trong bảng 2 Bảng 2 - Khối lượng của dê giống qua các giai đoạn Đơn vị tính: kg Tháng tuổi Giống dê Bách Thảo Giống dê Boer Đực Cái Đực Cái 1 2 3 4 5 Sơ sinh Từ 2,4 đến 3,2 Từ 1,8 đến 2,6 Từ 2,8 đến 3,7 Từ 2,5 đến 3,5 3 tháng Từ 9 đến 15 Từ 8 đến 13 Từ 14 đến 19 Từ 15 đến 17 6 tháng Từ 15 đến 23 Từ 12 đến 19 Từ 20 đến 32 Từ 20 đến 28 9 tháng Từ 27 đến 33 Từ 20 đến 28 Từ 35 đến 40 Từ 32 đến 36 12 tháng Từ 35 đến 40 Từ 22 đến 33 Từ 36 đến 51 Từ 38 đến 45 24 tháng Từ 45 đến 56 Từ 34 đến 47 Từ 60 đến 72 Từ 55 đến 64 36 tháng Từ 54 đến 65 Từ 40 đến 50 Từ 74 đến 88 Từ 60 đến 68 3.1.3. Yêu cầu về kích thước các chiều đo Kích thước các chiều đo của dê giống qua các tháng tuổi được thể hiện ở bảng 3 Bảng 3 - Kích thước một số chiều đo của dê giống qua tháng tuổi Đơn vị tính: cm Tháng tuổi Chiều đo Giống dê Bách Thảo Giống dê Boer Đực Cái Đực Cái 1 2 3 4 5 6 3 tháng Cao vây từ 46 đến 53 từ 45 đến 50 từ 45 đến 51 từ 43 đến 50 Vòng ngực từ 50 đến 57 từ 45 đến 55 từ 50 đến 58 từ 48 đến 56 Dài thân chéo từ 46 đến 54 từ 44 đến 53 từ 47 đến 54 từ 45 đến 52 6 tháng Cao vây từ 52 đến 60 từ 50 đến 58 từ 51 đến 60 từ 48 đến 57 Vòng ngực từ 55 đến 64 từ 52 đến 61 từ 58 đến 67 từ 55 đến 67 Dài thân chéo từ 54 đến 61 từ 50 đến 60 từ 54 đến 62 từ 51 đến 60 9 tháng Cao vây từ 57 đến 68 từ 57 đến 63 từ 55 đến 62 từ 50 đến 60 Vòng ngực từ 65 đến 72 từ 61 đến 68 từ 68 đến 75 từ 63 đến 72 Dài thân chéo từ 60 đến 68 từ 57 đến 64 từ 60 đến 67 từ 55 đến 64 12 tháng Cao vây từ 67 đến 73 từ 57 đến 63 từ 60 đến 70 từ 55 đến 62 Vòng ngực từ 75 đến 80 từ 66 đến 71 từ 78 đến 86 từ 68 đến 82 Dài thân chéo từ 66 đến 70 từ 62 đến 65 từ 68 đến 74 từ 67 đến 73 24 tháng Cao vây từ 78 đến 85 từ 62 đến 66 từ 66 đến 73 từ 63 đến 69 Vòng ngực từ 88 đến 92 từ 76 đến 80 từ 80 đến 90 từ 74 đến 81 Dài thân chéo từ 81 đến 85 từ 66 đến 71 từ 71 đến 81 từ 80 đến 87 36 tháng Cao vây từ 84 đến 88 từ 64 đến 67 từ 70 đến 78 từ 63 đến 69 Vòng ngực từ 90 đến 94 từ 78 đến 81 từ 87 đến 93 từ 89 đến 95 Dài thân chéo từ 82 đến 86 từ 67 đến 71 từ 87 đến 93 từ 89 đến 95 3.1.4. Yêu cầu về khả năng cho thịt Khả năng cho thịt của giống dê Bách Thảo và Boer giết thịt lúc 9-10 tháng tuổi được quy định trong bảng 4. Bảng 4 - Khả năng cho thịt của giống dê Bách Thảo và Boer Chỉ tiêu Giống dê Bách Thảo Giống dê Boer Đực Cái Đực Cái 1 2 3 4 5 Khối lượng giết thịt, kg từ 27 đến 33 từ 20 đến 28 từ 35 đến 40 từ 32 đến 36 Tỷ lệ móc hàm, % từ 59 đến 69 từ 55 đến 61 từ 68 đến 72 từ 65 đến 70 Tỷ lệ thịt xẻ, % từ 43 đến 49 từ 35 đến 42 từ 50 đến 58 từ 47 đến 53 Tỷ lệ thịt lọc, % từ 30 đến 34 từ 26 đến 30 từ 40 đến 46 từ 38 đến 43 3.2. Yêu cầu đối với dê sinh sản 3.2.1. Yêu cầu đối với dê cái 3.2.1.1. Yêu cầu về ngoại hình Bảng 5- Yêu cầu ngoại hình của dê cái sinh sản Chỉ tiêu Giống dê Bách Thảo Giống dê Boer 1 2 3 Màu lông Lông đen, 4 chân, bụng đen hoặc loang trắng không theo quy luật Toàn thân lông màu trắng có khoang màu nâu ở vai, tai, đầu, cổ. Độ dài lông Trung bình, dài hơn ở phía đùi sau Ngắn, mịn Sừng Không sừng hoặc có sừng nhỏ chếch ra 2 bên và chĩa về phía sau Có sừng, sừng nhẵn, mỏng và cong ngả về phía sau Đầu, mặt Thanh gọn, lông đen sọc trắng ở mặt Đầu thanh và lì, bao phủ lớp lông đầu có vệt trắng dọc từ trán đến sống mũi Tai To, mềm, rủ xuống mặt, tai dài không ngắn hơn 18 cm To, khá mềm, rủ xuống, ít hoạt động, tai dài 22 đến 27 cm. Chân Chân cao, khô và chắc chắn Chân ngắn, khô mập hoặc chắc chắn Đuôi Đuôi ngắn Đuôi ngắn Kết cấu cơ thể Dáng thanh, kết cấu cơ thể chắc chắn Dáng mập, kết cấu cơ thể chắc chắn Bộ phận sinh sản Bầu vú dài và núm vú phát triển tốt Bầu vú và núm vú ngắn, phát triển vừa phải. 3.2.1.2. Yêu cầu về các chỉ tiêu sinh sản của dê cái Các chỉ tiêu sinh sản của dê cái giống được quy định trong bảng 6 Bảng 6- Các chỉ tiêu sinh sản của dê cái Chỉ tiêu Giống dê Bách Thảo Giống dê Boer 1 2 3 Tuổi phối giống lần đầu, ngày từ 213 đến 360 từ 349 đến 420 Khối lượng phối giống lần đầu, kg từ 20 đến 35 từ 35 đến 50 Tuổi đẻ lần đầu, ngày từ 363 đến 510 từ 499 đến 575 Khối lượng đẻ lần đầu, kg từ 25 đến 40 từ 40 đến 55 Số con sơ sinh sống/lứa của lần đẻ đầu, con, không nhỏ hơn 01 01 Thời gian động dục lại sau đẻ lần đầu, ngày từ 121 đến 200 từ 145 đến 197 Số con cai sữa/lứa của lần đẻ đầu, con, không nhỏ hơn 01 01 Khoảng cách lần đẻ đầu đến lần đẻ 2, ngày từ 276 đến 360 từ 291 đến 368 Số con sơ sinh sống/lứa, từ lần đẻ thứ 2 trở đi, con, không nhỏ hơn 01 01 Thời gian động dục lại từ lần đẻ thứ 2 trở đi, ngày từ 101 đến 180 từ 130 đến 180 Số con cai sữa/lứa, từ lần đẻ thứ 2 trở đi, con, không nhỏ hơn 01 01 Khoảng cách lứa đẻ từ lần thứ 2 trở đi, ngày từ 218 đến 290 từ 270 đến 320 Khả năng sản xuất sữa của dê cái giống được quy định ở bảng 7 Bảng 7- Các chỉ tiêu về khả năng sản xuất sữa của dê cái Chỉ tiêu Giống dê Bách Thảo Lần đẻ đầu Năng suất sữa/ngày, kg, không nhỏ hơn 0,7 Chu kỳ tiết sữa, ngày, không nhỏ hơn 100 Tổng sản lượng sữa, kg, không nhỏ hơn 80 Từ lần thứ 2 trở đi Năng suất sữa/ngày, kg, không nhỏ hơn 0,8 Chu kỳ tiết sữa, ngày, không nhỏ hơn 110 Tổng sản lượng sữa, kg, không nhỏ hơn 95 3.2.2. Yêu cầu đối với dê đực giống 3.2.2.1. Yêu cầu về ngoại hình Bảng 8- Yêu cầu ngoại hình của dê đực giống Chỉ tiêu Giống dê Bách Thảo Giống dê Boer 1 2 3 Màu lông Lông đen, bụng đen hoặc loang trắng không theo quy luật Toàn thân lông màu trắng có khoang màu nâu ở vai, tai, đầu, cổ. Độ dài lông Trung bình, dài hơn ở phía đùi sau Ngắn, mịn Sừng Không sừng hoặc có sừng nhỏ chếch ra 2 bên và chĩa về phía sau Có sừng, sừng nhẵn, thô to và cong ngả về phía sau Đầu, mặt Thanh gọn, lông đen sọc trắng ở mặt Đầu to, mặt dữ và lì, bao phủ lớp lông đầu có vệt trắng dọc từ trán đến sống mũi, có râu Tai To, mềm, rủ xuống mặt, tai dài không ngắn hơn 18 cm To, mềm, rủ xuống, ít hoạt động tai dài 22 đến 27 cm. Chân Chân cao, khô và chắc chắn Chân ngắn, khô mập và chắc chắn Đuôi Đuôi ngắn Đuôi ngắn Kết cấu cơ thể Dáng thanh, kết cấu cơ thể chắc chắn Dáng mập, kết cấu cơ thể chắc chắn Bộ phận sinh sản Bao dương vật hơi xa xuống phía dưới, cân đối và đều. Bao dương vật cân đối, săn chắc. 3.2.2.2. Yêu cầu về năng suất và chất lượng của tinh dịch của dê đực giống Các chỉ tiêu sinh sản của dê đực giống được qui định trong bảng 9 Bảng 9- Các chỉ tiêu đánh giá phẩm chất tinh dịch dê đực giống Chỉ tiêu Giống dê Bách Thảo Giống dê Boer 1 2 3 Tuổi phối lần đầu, ngày từ 301 đến 360 từ 360 đến 450 Giai đoạn từ 18 tháng tuổi đến dưới 24 tháng tuổi Lượng tinh xuất V, ml, không nhỏ hơn 0,4 0,6 Hoạt lực tinh trùng A, %, không nhỏ hơn 49 52 Nồng độ tinh trùng C, tỷ/ml, không nhỏ hơn 0,8 1,5 Tổng số tinh trùng tiến thẳng VAC, tỷ/lần, không nhỏ hơn 0,15 0,47 Tỷ lệ thụ thai (phối giống trực tiếp), %, không nhỏ hơn 50 60 Giai đoạn từ 24 tháng tuổi trở đi Lượng tinh xuất V, ml, không nhỏ hơn 0,6 0,9 Hoạt lực tinh trùng A, %, không nhỏ hơn 65 75 Nồng độ tinh trùng C, tỷ/ml, không nhỏ hơn 1,0 2,8 Tổng số tinh trùng tiến thẳng VAC, tỷ/lần, không nhỏ hơn 0,39 1,89 Tỷ lệ thụ thai (phối giống trực tiếp), %, không nhỏ hơn 70 68 4. Phương pháp kiểm tra 4.1. Phương pháp xác định về ngoại hình Các chỉ tiêu về ngoại hình như màu lông, sừng, đầu, mặt, và kết cấu cơ thể đánh giá trực tiếp bằng mắt thường Các chỉ tiêu về độ dài lông, độ dài tai, chân, đuôi được đánh giá bằng thước dây và thước gậy 4.2. Phương pháp xác định khối lượng và chiều đo Khối lượng sơ sinh (kg) được xác định bằng cân tại thời điểm sau khi đẻ đã lau khô lông, da. Khối lượng dê tại các tháng tuổi sơ sinh, 3 tháng, 6 tháng, 12 tháng, 24 tháng và 36 tháng là khối lượng dê cân được vào buổi sáng trước khi cho ăn tại các thời điểm nêu trên. Kích thước một số chiều đo (cm): Đo các chiều được tiến hành vào buổi sáng trước khi cho ăn hoặc cho đi chăn thả. Để dê đứng ở tư thế tự nhiên nơi bằng phẳng. Thao tác nhanh, nhẹ nhàng để tránh dê hoảng sợ. Dài thân chéo (DTC)(cm): Dùng thước giây đo từ mặt trước xương bả vai tới mặt sau u xương ngồi phía bên phải của dê. Cao vây (CV)(cm): Dùng thước gậy đo từ mặt đất đến đỉnh cao xương bả vai. Vòng ngực (VN)(cm): Dùng thước dây đo chu vi vòng ngực dê ở vị trí sát sau xương bả vai và ngực sát sau 2 chân trước. 4.3. Phương pháp xác định các chỉ tiêu sinh sản Sử dụng các biện pháp thông thường như cân, đo, đếm định kỳ hàng ngày, tuần, tháng, quan sát liên tục, lập biểu, sổ theo dõi thành tích cá thể, … Khả năng sản xuất sữa được xác định bằng cách xác định năng suất sữa trong ngày, lặp lại 4 ngày/tuần, tách dê con vào 5 giờ buổi chiều hôm trước, vắt sữa 2 lần/ngày, cân dê con trước và sau khi bú vét 2 lần/ngày. Sản lượng sữa các tháng = sản lượng sữa trung bình 4 ngày/tuần x 30 ngày. Sản lượng sữa cả chu kỳ = tổng sản lượng sữa các tháng. Thời điểm cạn sữa khi năng suất sữa còn 30% năng suất sữa trung bình tháng thứ nhất. 4.4. Phương pháp xác định khả năng cho thịt Khả năng cho thịt của dê: - Dê được mổ khảo sát vào thời điểm 9-12 tháng tuổi để đánh giá khả năng cho thịt. - Chọn những con dê 9-12 tháng tuổi có khối lượng trung bình đàn, số lượng tối thiểu 3 con/lần mổ khảo sát: - Cho dê nhịn đói 24 giờ, cân khối lượng dê trước khi mổ. - Cắt tiết, bỏ lông và nội tạng để xác định khối lượng móc hàm - Cắt đầu, 4 chân: Đầu cắt tại vị trí trước xương át lát, chân cắt ở vị trí trước cổ chân, cân xác định khối lượng đầu và chân. - Tách bỏ toàn bộ nội tạng, cân khối lượng nội tạng, cân khối lượng thịt xẻ (kg). Khối lượng móc hàm, kg: là khối lượng dê sau khi bỏ lông, nội tạng và tiết Khối lượng thịt xẻ (kg): là khối lượng dê sau khi bỏ lông da, đầu, 4 chân, nội tạng, tiết Tỷ lệ móc hàm (%): Là tỷ lệ giữa khối lượng móc hàm so với khối lượng sống Tỷ lệ móc hàm (%) = x 100 Tỷ lệ thịt xẻ (%): Là tỷ lệ giữa khối lượng thịt xẻ so với khối lượng sống Tỷ lệ thịt xẻ (%) = x 100 Tỷ lệ thịt lọc (%): Là tỷ lệ thịt giữa khối lượng thịt tinh lọc ra từ thân so với khối lượng thịt xẻ Tỷ lệ thịt lọc (%) = x 100 THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Quyết định số 61/2002/QĐ-BNN của Bộ nông nghiệp và PTNT ngày 08 tháng 7 năm 2002 về việc ban hành danh mục hàng hóa giống vật nuôi phải công bố tiêu chuẩn chất lượng. 2. Quyết định số 66/2002/QĐ-BNN của Bộ nông nghiệp và PTNT ngày 16 tháng 7 năm 2002 về việc ban hành các chỉ tiêu kinh tế, kỹ thuật đối với giống vật nuôi phải công bố tiêu chuẩn chất lượng. 3. Pháp lệnh giống vật nuôi số 16/2004-PLGVN-UBTVQH11 ngày 24/03/2004 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XI Quy định về quản lý và bảo tồn gen vật nuôi; nghiên cứu, chọn, tạo, kiểm nghiệm, kiểm định và công nhận giống vật nuôi mới; sản xuất kinh doanh giống vật nuôi; quản lý chất lượng giống vật nuôi. 4. Đinh Văn Bình, Doãn Thị Gắng, Phạm Trọng Bảo, Nguyễn Kim Lin, Đỗ Thị Thanh Vân, Chu Đức Tụy (2005), Đánh giá khả năng sản xuất của giống dê chuyên thịt Boer nhập từ Mỹ qua 3 thế hệ nuôi tại Việt Nam, Tóm tắt báo cáo khoa học năm 2006 - Viện chăn nuôi, Bộ Nông nghiệp và PTNT, Hà Nội 2006. 5. Quyết định số 2489/QĐ-BNN-CN của Bộ nông nghiệp và PTNT ngày 16/9/2010 về định mức kinh tế kỹ thuật chăn nuôi gia súc gia cầm giống gốc.