TCVN6533:1999

TIÊU CHUẨN VIỆT NAM TCVN 6533 : 1999 VẬT LIỆU CHỊU LỬA ALUMOSILICAT - PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH HÓA HỌC Alumos il icate re fr act o ries - Methods o f chem i cal analysis 1. Phạm vi áp dụng Ti ê u chuẩn này quy định ph ươ ng pháp phân tích hóa học xác định các thành ph ầ n ch ủ yếu trong vật liệu chịu lửa thuộc nh ó m alumosilicat theo TCVN 5441 - 1991. Ti ê u chuẩn này cũng có thể áp dụng cho đất sét, cao lanh làm nguyên liệ u để sản xuất vật liệu c h ị u l ử a. 2. Tiêu chuẩn trích dẫn TCVN 4851 - 8 9 (ISO 3696:1987) N ướ c d ù ng để phân tích trong ph ò ng thí nghiệm - Y ê u c ầ u kỹ thuật và phương pháp thử. TCVN 5441 - 1991 Vật liệu và sản phẩm chịu l ử a - Ph â n loại. 3. Qui định chung 3.1. C â n dùng trong quá trình ph â n tích có độ chính xác đ ế n 0 , 000 1 gam. 3.2. H óa chất d ùng trong phân tích có độ t inh khiết kh ô ng thấp hơn “t i nh khiết ph â n tích” (TKPT). N ướ c dùng trong quá tr ì nh phân tích theo TCVN 4851 - 89 (ISO 3696: 1987) . 3.3. H óa ch ấ t pha loãng theo t ỷ lệ thể tích đ ượ c đặt trong ngoặc đơn. Ví dụ : H Cl (1+2), ... là dung dịch g ồ m 1 thể tích HC l đậm đặc với 2 th ể tích nư ớ c cất. 3.4. Khi xác định đ ộ chuẩn của dung dịch, hệ số n ồ ng đ ộ (K), tỷ s ố n ồ ng độ (k), th ì lấy giá tr ị trung bình cộng của ba kết quả xác đ ị n h ti ế n hành song song cho t ừ ng phép xác định. 3.5. Các chỉ tiêu phân tích được tiến hành trên mẫu thử chu ẩ n bị theo đi ề u 6. 3.6. Việc x â y dựng lại đ ồ thị chuẩn (cho ph ươ ng pháp so màu; quang phổ h ấ p thụ nguy ê n t ử , ...) tiế n hành hai tháng một l ầ n theo cách làm đã nêu trong tiêu chuẩn này. 3.7. M ỗ i chỉ tiêu phân tích đ ượ c tiến hành song song tr ê n hai l ư ợng cân mẫu thử, mộ t thí nghiệm tr ắ n g ( bao g ồ m các lượng thuố c thử như đ ã nêu trong tiêu chuẩn, nh ư ng kh ô ng c ó mẫu th ử ) để hiệu chỉnh kết qu ả . 3.8. Chênh lệch giữa ha i kết quả phân tích song song không được lớn hơn giới hạn cho phép (được qui đ ị nh riêng cho m ỗ i phép thử). N ế u lớn hơn ph ả i ti ế n hành phân tích l ại. 3.9. K ế t qu ả cuối cùng l à trung bình cộng c ủ a hai kết quả phân tích tiến hành song song. 4. Hóa chất, thuốc thử 4.1. Hóa chất rắn, thuốc thử 4.1.1. Natri cacbonat (Na 2 CO 3 ), khan . 4.1.2. Ka l i cacbonat (K 2 CO 3 ), khan . 4.1.3. Natri tetrabora t (N a 2 B 4 O 7 ) , khan. 4.1.4. Kali p y rosunphat (K 2 S 2 O 7 ) hoặc ka li hydrosunphat (KHSO 4 ). 4.1.5. Canxi cacbonat (CaCO 3 ) , hàm l ượ ng không nhỏ h ơ n 99,5% . 4.1.6. Amoni clorua (NH 4 C l ), tinh thể. 4.1.7. Hỗn hợp nung chảy 1: trộn đ ề u natri cacbonat (4.1.1) v ới kali cacbona t (4.1.2) theo t ỷ lệ khối l ượ ng 1:1, bảo quản trong bình nhựa k í n. 4.1.8. Hỗn hợp nung chảy 2: trộn đ ều ba ph ầ n khối l ượng natri cacbonat (4.1.1) v ớ i một ph ầ n khối l ượ ng natri tetrabora t (4.1.3) , bảo qu ả n trong b ì nh nhựa kín. 4.1.9. Ch ỉ thị mà u fluorexon 1%: dù ng chày c ố i s ứ nghi ề n m ị n 0,1 g chỉ th ị màu fluorexon với 10 gam kali clorua (KC l ), bảo quản trong lọ th ủy tinh màu. 4.2. Hóa chất lỏng, thuốc thử 4.2.1. Axit clohy d r i c (HCl) đậm đặc, d = 1 ,1 9. 4.2.2. Dung dịch axit clohydric, n ồ ng độ 1N: H òa tan 80 m l HC l đậm đặc (4.2.1) vào n ướ c, pha loãng bằng nước thành 1 000 ml và trộn đ ề u. 4.2.3. Axit c l ohydric, pha loãng (1 + 1). 4.2.4. Axit sun f uric (H 2 S O 4 ) đậm đặc, d = 1,84. 4.2.5. Axit sun f ur i c pha loãng (1 +1): đ ổ từ t ừ axit vào n ướ c c ấ t . 4 .2.6 . Axit nitric (HNO 3 ) đậm đặc, d = 1,40 - 1,42 4.2.7. Axit tartric (H 2 C 4 H 4 O 6 ) hoặc muối ka l i (hoặc amoni) tartrat: dung dịch 10% . 4.2.8. Axit nitric pha loãng ( 1 + 1). 4.2.9. Axit f lohydric (HF) đậm đặc, d = 1,12; (38 + 40%) . 4.2.10. Axit ax e t i c (CH 3 COOH ) đậm đặc, d = 1,05 - 1,06 . 4.2.11. Amoni hydroxit (NH 4 OH) đậm đặc, d = 0,88 (25%) . 4.2.12. Amon i hydroxit pha loãng (1 + 1). 4.2 .13 . Dung dịch natri hydroxit (NaOH), 30%: H òa tan 300 g NaOH r ắ n trong n ướ c, để nguội, pha loãng thành 1 lít, bảo quản trong bình nhựa polyetylen. 4.2.14. Dung dịch natri hydroxit, 10 %. 4.2.15. Dung dịch ka l i hydroxit ( KOH ) , 25 %. 4.2.16. D u ng d ịch che dấu kali x i anua (KCN) 5% , bảo quản trong b ì nh nhựa polyetylen. 4.2.17. Dung dịch axit sunfosa lixyl ic 10% và 20%. 4. 2.18 . Metanol ( C H 3 OH), d = 0,792 ho ặ c etanol ( C 2 H 5 OH), d = 0,789 . 4.2.1 9. Dung d ịch bạc nitrat (AgN O 3 ) 0,5%: H òa tan 2,5 g bạc ni t rat vào 500 m l n ư ớc đ ã có s ẵ n 5 m l axi t ni t ric đậm đặc (4.2 . 7) - Bảo quản tr ong bình thủy tinh màu t ối . 4.2.20 . Dung dịch phenolphtalein 0,1% - trong rượu etylic. 4. 2 .21 . Dung dịch khử: H òa tan 25 g axit tartric (H 2 C 4 H 4 O 6 ) hoặc 5 g ax i t x i tric ( H 3 C 6 H 5 O 7 ) và 1 g ax i t ascorbic v à o 100 n ướ c, bảo qu ả n tr ong chai thủy tinh màu . Pha đ ủ d ùng trong 2 - 3 ngày. 4.2.22. Dung d ị ch amoni mo l ipdat 5%: H òa t an 25 g (NH 4 ) 6 Mo 7 O 24 .4 H 2 O vào 200 m l nư ớ c đun ấm cho tan , (nếu đục thì lọc) pha loãng thà nh 500 ml. Bảo quản trong b ì nh nh ự a po l yety l en, sau 4 tu ầ n pha dung dịch mới. 4.2.23. Dung dịch đ ồ ng sun f at 5%: H òa tan 5 g CuSO 4 .5H 2 O trong 100 ml nư ớ c đ ã c ó s ẵ n 1 ml axit sun f uric (1+1). 4.2.24. Dung dịch ax i t ascorbic (C 6 H 8 O 5 ) 5%. Pha đ ủ dùng trong vài ngày. 4.2.25. Dung d ịch diantipyrimetan 2% H òa tan 20 g thuốc thử v à o 300 m l nư ớ c đ ã có sẵn 25 ml ax i t sun f uric đ ậm đặ c, thêm ti ế p 2 - 3 g ax it ascorbic, pha loãng thành 1 lít. B ả o quản trong chai th ủy tinh màu. 4.2.26. Dung d ịch chỉ thị xy l enol da cam 0,1%; H òa t an 0,1 g thuốc thử trong 100 m l n ướ c. 4 . 2 . 27 . Du ng dịch chỉ thị eri o crom T đen (ETOO) 0,1%: Hòa tan 0,1 g thuốc thử trong 100 m l r ư ợ u etylic 70%, th ê m 2 - 3 g hydroxy l am i n hydroc l or ic (NH 2 OH.HC l ), B ả o qu ả n trong chai th ủy tinh m à u . 4.2.28. Dung dịch đệm pH 5,5: Hòa tan 100 ml amoni hydroxit đậm đặc vào 200 - 300 ml nước, th ê m tiếp vào đó 100 ml axit acetic đậm đặc r ồ i th ê m n ướ c thành 1 lít . 4.2.29. Dung dịch đệm pH 10,5: Hòa tan 54 g amon i cloruarua vào 500 ml n ướ c, thêm ti ế p 350 ml amoni hy d roxit đậ m đặc v à n ướ c thành 1 lít. 4. 2.30 . Dung dịch t iê u chuẩn g ố c - silic dioxit (SiO 2 = 0,4 mg/m l ) : Nung chảy 0,2 g si l ic dioxit tinh khiết (đã được nung ở 1 000°C) trong chén bạch kim v ới 3 - 4 g hỗn hợp nung ch ả y 1 trong lò, ở nhiệt độ 1 000° C ± 50 ° C trong thời gian 30 - 40 phút . Chuyển khối nung chảy vào cốc đ ã có sẵn 200 ml n ướ c và 10 g NaOH, đun t ớ i tan trong. Chuyển dung d ịch vào bình định mức 500 ml. th ê m n ướ c tới vạch m ứ c, l ắ c đ ề u . Bảo quản dung dịch trong b ì nh nhựa polyetylen . - Dung dịch ti ê u chuẩn làm việc (SiO 2 = 0,0 4 mg/ml): Lấy 25 ml dung dịch tiêu chuẩn gốc vào bình đ ị nh mức 250 ml, th ê m nước tới vạch m ứ c, l ắ c đ ề u. Dung dịch pha dùng trong ngày. 4. 2.31 . Dung dịch tiêu chuẩn gốc - s ắ t ( II I) ox it (Fe 2 O 3 = 0,25 mg/ml): Hòa tan 0,25 g sắt ( III ) oxit đã sấy khô ở 100 o C - 110 o C vào cốc đã c ó s ẵ n 50 m l axit clohydric (1+1), đun s ô i nhẹ tới tan trong. Chuyển d ung dịch vào bình định mức 1 000 m l , thêm n ướ c tới vạch mức, l ắ c đ ề u. - Dung dịch tiêu chuẩn l àm v i ệc (Fe 2 O 3 = 0,05 mg/ml) Lấy 50 ml dung dịch ti ê u chuẩn gốc vào bình định m ứ c 250 ml , thêm n ướ c c ấ t t ớ i vạch mức, lắc đ ề u. 4.2.32 . Dung dịch ti ê u chuẩn gốc - titan dioxit ( T iO 2 = 0,1 mg/m l ): Cân 0,3005 g dika l i hexa fl uorotitan (K 2 TiF 8 ) đã sấy kh ô vào chén bạch kim, t hê m t ừ 10 m l đến 15 m l dung dịch axit su nf uric (1+1) làm bay hơi tr ê n bếp đ ến kh ô, t hê m tiếp 5 ml axit nữa , làm bay h ơ i đế n khô và ng ừ ng b ố c khói tr ắ ng. Chuyển các chất trong chén bạch kim v à o cốc thủy tinh b ằ ng dung dịch axit sun f uric 5%, th ê m vào c ố c 5 ml axit sunfur i c (1+1) và đun tới s ô i. Chuyển dung dịch vào bình đị nh mức 1 000 ml, dùng axit sun f uric 5% định mức, lắc đề u . - Dung dịch ti ê u chuẩn làm việc (T i O 2 = 0,0 4 mg/ml): Lấy 100 m l dung dịch t iê u chuẩn g ố c vào bình định mức 250 m l , th ê m axit sun f uric 5 % tới vạch mức, lắc đ ề u. 4.2 . 33 . Dung d ịch ti ê u chu ẩ n g ố c - natri oxit (Na 2 O = 0,2 mg/m l ): Hòa tan 0,377 2 g natr i clorua (NaC l ), đ ã sấy khô ở 1 00 o C - 110°C vào nước, chuyển v à o bình định mức 1 000 ml, t hêm nước tới vạch, lắc đ ề u. B ả o quản trong bình b ằ ng po l yetylen. - Dung dịch tiê u chuẩn làm việc (N a 2 O = 0,01 mg/ml): Lấy 25 ml dung dịch t i ê u chuẩ n gốc vào bình định mức 500 m l , thêm n ướ c tới vạch mức, lắ c đ ề u. 4.2.34. Dung dịch tiêu chuẩn gốc ka li oxit (K 2 O = 0,2 mg/ml): Hòa tan 0,3166 g kali clorua (KC l ) đã sấy kh ô ở 100° C -110° C vào nước, chuy ể n vào bình định mức 1 000 ml, th ê m nước t ớ i vạch mức, lắc đều . Bảo quản t rong bình b ằ ng pol y et y len. - Dung dịch tiêu chuẩn làm việc ( K 2 O = 0,01 mg/ml): L ấ y 25 ml dung dịch tiêu chuẩn g ố c vào bình định mức 500 ml, thêm nước tới vạch mức , lắc đều. 4.2.35. Dung dịch canxi tiêu chuẩn 0 ,01 M: C â n 1 , 0060 g canxi cacbonat (4 . 1.5) đ ã sấy ở 130°C trong 2 - 3 giờ vào c ố c th ủy tinh, tẩm ư ớt b ằng nước và th ê m vào cốc 50 ml nước n ữ a. Đậy cốc b ằ ng mặt kính đồ ng hồ, th ê m từ từ 10 ml axit clohydr ic (1+1), sau khi đã tan hết, đun sôi nhẹ dung dịch 1 - 2 phút. Để nguội, chuyển vào bình định mức 1 000 m l v à thêm n ướ c đ ế n vạch, lắc đều. 4.2.36. Dung dịch tiêu chu ẩ n EDTA 0,01 M : Hòa tan 3,8 - 3,9 g muối d i natri ety l endiam i n t e traaxe t ic axit d i hydrat (Na 2 H 2 C 1 0 H 1 2 O 8 N 2 .2H 2 O) vào 2 00 - 300 ml n ướ c, đun ấm v à khuấy đế n tan trong. Để nguội, pha loãng thành 1 lít, khuấy đều. B ả o qu ản trong bình b ằ ng polyety l en. - Xác định h ệ s ố n ồ ng độ (K 1 ) của dung dịch EDTA 0,01 M pha đ ượ c: L ấ y 20 ml hoặc 25 ml dung dịch canx i 0,01 M ( 4.2.35 ) vào cốc, thêm khoảng 100 ml nước, 20 ml du ng dịch KOH 25% , 2 ml dung dịch KCN 5% và mộ t í t h ỗ n h ợ p ch ỉ thị f luorexon 1% (4.1.9) - dung dịch c ó m à u xanh huỳnh quang . Đặt cốc lên trên một n ề n màu đ en, dùng dung dịch EDTA pha đ ư ợc ( 4 . 2.36), chu ẩn độ dung dịch khi màu đổi từ xanh huỳnh quang sang h ồ ng; ghi thể tích EDTA tiêu thụ (V 1 ). Tính hệ số n ồ ng độ K 1 theo c ô ng thức sau: trong đó V Ca là thể tích dung dịch canxi 0,01 M (4 . 2.35), t ính b ằ ng m il ilít; V 1 là thể tích dung dị ch EDTA ( 4.2.36) tiêu thụ, tính b ằ ng m i lilít. Tiến h à nh song song một thí nghiệm tr ắ ng, với tất cả các thu ố c t hử (ngoại trừ dung dịch canx i ti êu chuẩn) đ ể hiệu ch ỉ nh k ế t quả. 4.2.37. Dung dịch tiêu ch u ẩn EDTA 0,025 M: H òa tan 9,5 - 9,7 g muối d inatri ety l endiam i n tetra ace t ic axi t dihydrat (Na 2 H 2 C 1 0 H 1 2 O 8 N 2 .2H 2 O) và o 200 - 300 ml nước, đun ấm và khuấy đến tan trong. Để nguội, pha loãng th à nh 1 l ít , khuấy đều. Bảo quản trong bình b ằ ng polyetylen. - Xác định hệ số nồng độ (K 2 ) của dung d ị ch E D TA 0,025 M pha đ ượ c : L ấ y 50 ml dung dịch canxi 0,0 1 M ( 4 . 2.35) vào cốc, th ê m khoảng 100 ml nước, 20 ml dung dịch KOH 25% , 2 ml dung dịch KCN 5% và một ít hỗn hợp ch ỉ thị f luorexon 1% - dung dịch c ó m à u xanh huỳnh quang . Đặt cốc l ê n tr ê n một n ề n m à u đen, dùng dung dịch EDTA pha đ ư ợc (4.2.37), chuẩn độ dung dịch đế n khi màu đ ổi từ xanh huỳnh quang sang h ồ ng; ghi thể tích EDTA ti ê u thụ (V 1 ’ ). Tính h ệ số nồng độ K 2 theo công thức sau: t rong đ ó 0,4 là t ỷ s ố nồng độ gi ữ a dung dịch canx i (0,01 M ) và dung dịch EDTA 0,025 M; V C a là thể tích dung dịch canxi 0 , 01 M (4.2.35), tính b ằ ng m i l i lít; V 1 ’ là thể tích dung dịch E DTA (4.2.37) ti ê u thụ, tính bằng m ili lít. Ti ế n hành song song một thí nghiệm trắng, với tất cả các thuốc thử (ngoại tr ừ dung dịch canxi) để hiệu chỉnh k ế t quả . 4.2.38. Dụng dịch tiêu chuẩn k ẽ m axetat 0 , 025 M: Hòa tan 5, 6 5 - 5,75 g [ Zn(CH 3 OO H) 2 ]. 2H 2 O vào 200 ml nước đã có s ẵ n 2 ml axit acetic đậm đ ặc , đun đến tan trong. Pha loãng b ằ ng nước t hành 1 lít, khu ấ y đều. - Xác định tỷ số nồng độ (k 3 ) giữa dung dịch EDTA 0,025 M (4.2 . 37) và dung dịch k ẽ m acetat 0,025 M: L ấ y 20 ml dung dịch EDTA 0,025 M (4.2.37) vào c ố c, thêm vào cốc 100 ml nước và 20 m l dung dịch đệm pH 5,5, th ê m 2 - 3 giọt chỉ th ị xylenon da cam (4 . 2.26). Dù ng dung dịch kẽm aceta t pha đ ược (4.2.38) chuẩn độ dung dịch trong c ố c đến khi chuyển màu từ vàng sang h ồ ng; ghi thể tích dung dịch k ẽ m axetat ti ê u thụ (V Zn ) . Tính tỷ s ố nồng độ k 3 theo c ô ng thức sau: trong đó 20 là thể tích dung dịch EDTA 0,025 M (4.2.37) l ấ y để chuẩn độ, tính bằng m i lilít; V Zn là thể tích dung dịch k ẽ m acetat (4.2.38) t iê u thụ khi chuẩn độ, tính bằng m il i l ít. 5. Thiết bị dụng cụ 5.1. Cân phân tích, có độ ch í nh x á c đế n 0,000 1 g. 5.2. Lò nung có bộ ph ậ n tự động đi ề u ch ỉ nh nhiệt độ; nh iệ t độ nung đạt 1 000 ° C ± 50° C. 5. 3 . Ch à y cối nghi ề n m ẫ u b ằ ng m ã n ã o. 5.4. Ch é n bạch kim, d ung t í ch 30 ml và 50 m l . 5.5. M á y so m àu quang điện ho ặ c phổ quang k ế UV - V I S, có khả n ă ng đo mật độ quang ( độ h ấ p th ụ ở bước sóng từ 380 - 850 nm. 5.6. Máy quang ph ổ ngọn l ử a hoặc máy quang phổ h ấ p t h ụ nguyên tử, c ó trang bị thích hợp để đo k ali và natri. 5.7. Gi ấy l ọ c định lư ợ ng khô n g tro các loại: - loại chảy nhanh, đư ờ ng kính lỗ trung bình khoảng 20 m m; - loại chảy trung bình, đư ờ ng kính lỗ trung bình khoảng 7 m m; - l o ại chảy chậm, đường k í nh lỗ trung bình khoảng 2 m m. 6. Chuẩn bị mẫu thử M ẫ u thử dùng cho phân tích hóa học được lấy theo các quy định v ề lấy và chuẩn bị m ẫ u theo các tiêu chuẩn t ươ ng ứ ng v ề nguyên vật liệu và s ả n phẩm chịu lửa. M ẫ u thử đưa tới ph ò ng ph â n tích hóa học có khối lượ ng không ít hơn 300 g, kích thư ớ c hạt kh ô ng lớn hơn 5 mm. Trộn đ ề u mẫu thử , dùng phương pháp chia tư lấy khoảng 100 g, ngh iề n nhỏ đến l ọt hết qua sàng 0,20 mm; dùng ph ư ơng pháp chia tư lấy khoảng 50 g, tiếp tục nghi ề n nh ỏ đến l ọt h ế t qua sàng 0 , 10 mm. Dùng phương pháp chia tư l ấ y khoảng từ 12 - 15 g làm mẫu phân tích hóa học, ph ầ n còn l ạ i bảo qu ả n làm mẫu l ưu. K hi gia c ô ng m ẫ u th ử , nếu sử dụng dụng cụ b ằ ng thép, phải dùng nam châm để loại s ắ t lẫn vào mẫu, sau đó mới nghi ề n mịn mẫu phân tích hóa học tr ê n cối mã n ã o, đ ế n lọt qua sàng 0063. M ẫu đ ể phân t ích hóa học đ ượ c sấy ở nhiệt độ 105 ° C ± 5 ° C , đến khối lư ợng không đổi. 7. Phương pháp thử Qu á tr ì nh phân tích hóa học được tiến hành theo sơ đ ồ h ì nh 1 . 7.1. Xác định hàm lượng mất khi nung 7.1.1. Nguy ê n t ắ c N ung mẫu thử ở nhiệt độ 1 000° C ± 50°C , từ sự giảm khối l ượ ng tính ra hàm l ượ ng mất kh i nung trong m ẫ u thử. 7.1.2. Cách tiến hành Cân 1 g ± 0,05 g chính xác đến 0 , 0 001g mẫu (chuẩn bị theo đi ề u 6); chuyển vào chén sứ đ ã nung ở nhiệt độ 1 0 00 °C ± 50° C đ ế n khối lượ ng kh ô ng đổi. Nung chén có mẫu ở nhiệt độ tr ê n khoảng 1 - 1,5 giờ, để nguội trong bình hút ẩ m đ ế n nhiệt độ phòng r ồ i cân. Lặp l ại quá trình nung ở nhiệ t độ tr ê n trong 15 phút, làm nguộ i và cân đến khi được khối lượ ng không đổi . 7.1.3. Tính kết quả Hàm l ượ ng mất khi nung (MKN), tính b ằ ng phần tr ă m, theo công thức: trong đó m 1 là khối lượng m ẫ u và chén tr ướ c khi nung, tính bằng gam; m 2 là kh ối l ư ợng mẫu và chén sau khi nung, tính bằng g a m; m là khối lư ợng mẫu cân, tính bằng gam. Ch ê nh lệch giữa hai kết quả xác định song song kh ô ng lớn hơn 0,10 %. 7.2. Phân giải mẫu thử M ẫ u th ử được phân giải tạo thành dung dịch để phân tích các thành ph ầ n trong mẫu, theo một trong c á c ph ươ ng pháp d ưới đây: 7.2.1. Phân giả i mẫu b ằ ng hỗn hợp ki ề m cacbonat Ph ươ ng pháp này á p dụng cho m ẫ u có hàm lượng A l 2 O 3 không lớn hơn 45% và mẫu nguy ê n l iệu . Câ n 0,5000 g mẫu thử (đ iề u 6), chuyển vào chén bạch kim đ ã có s ẵ n t ừ 2 - 3 g h ỗ n hợp nung chảy 1 (4.1.7), trộn đ ề u, phủ lê n trên một lớp mỏng h ỗ n h ợ p nung chảy n ữ a (khoảng 2 mm). H ì nh 1 - Sơ đ ồ ph â n t ích. Nung mẫu trong l ò ở n hiệt độ khoảng 1 000 o C trong t hời gian từ 45 - 60 phút đ ến tan trong. Lấy ch é n ra khỏi lò, để nguội . Chuyển toàn bộ cá c chất chứa tr o ng ch é n sang bát sứ c ó m ẫ u b ằ ng nước cất nó ng v à axit clohy d r i c ( 1 +1), tráng rửa sạch ch é n bạch kim. Đậy bát sứ bằng mặt kính đ ồ ng h ồ, th ê m từ từ 20 ml axit c l ohydric đậm đ ặc vào bát sứ. Sau khi mẫu tan hết, ng ừn g s ủi bọt, dùng bình tia nước n ó ng tráng rửa th ành bát, mặt k ính; th ê m vào bát sứ 1 ml axit sun f ur i c (1+ 1 ), khuấy đ ề u. 7.2 . 2 . Phân giải mẫu b ằ ng h ỗ n hợp ki ề m cacbonat và na t r i borat Ph ư ơng ph á p này áp d ụng ch o m ẫ u có hàm lượng A l 2 O 3 l ớ n hơn 45% hoặc mẫu kh ô ng tan hoàn toàn theo phương pháp qu i định trong đi ề u 7.2.1. Cân 0,5000 g m ẫ u thử (đi ề u 6), chuyển và o chén bạch k im đ ã có s ẵ n từ 2 - 3 g h ỗ n hợp nung chảy 2 ( 4.1.8), trộn đ ề u; phủ l ê n trên một lớp m ỏ ng hỗn hợp nung chảy n ữ a (khoảng 2 mm). Nung mẫu trong l ò ở nhiệt độ khoảng 1 0 00 o C trong thời gian từ 20 - 30 phút, đến t an trong. Lấy chén khỏi l ò , khi h ỗ n hợp c ò n chảy l ỏ ng, nghiêng thà nh chén và xoay tròn nhẹ c h én, để hỗn h ợp còn lỏng bám t h ành một lớp m ỏ ng trên thành ch é n, đ ể nguội. Cho chén vào bát sứ đ ã có s ẵ n 40 ml axi t cl o hyd ri c (1+1 ), đ ặ t ngh iê ng ch é n bạch kim đ ể ngâm mẫu tr o ng axit 15 phút. Đun ấm dung dịch trong bát s ứ để làm tan mẫu; sau khi m ẫ u tan h ế t, dùng nước nóng axit HC l ( 1 +1) r ử a sạch c hén bạc h kim. Th ê m vào bát sứ 15 m l ax i t clohy d ric đậm đặc (4 . 2. 1 ) và 1 ml axit sun f uric (1+1), khuấy đ ề u. 7.2.3. Ph â n giải m ẫu b ằ ng hỗn hợp axi t f lo h ydr i c và ax i t sun f uric Phương pháp phân giải này sử dụng khi phâ n tích kim l oại ki ềm . Cân 0,2500 g mẫu th ử (điều 6), chuyển vào chén bạch kim, tẩm ướ t b ằn g vài gi ọ t n ướ c, t hê m tiếp vào chén 0 , 5 m l ax i t su nf uric (1+1) và 15 ml axit flo hydric (4.2.10), l à m bay hơi từ từ trê n bếp đ iện đến k h ô . T hê m vào ch é n từ 8 - 10 ml axit fl ohydric nữ a và làm bay hơi đến kh ô kiệt , sau khi chén ng ừ ng bốc khói tr ắ ng. Làm nguội chén, dùng nước cất n ó ng và axit clohydric (1+1) chuyển các chất chứa trong chén bạch kim vào cốc th ủy t i nh 150 ml. Thêm v à o cốc 5 ml axit clohydr i c ( 1+1 ) và đun s ô i nh ẹ từ 5 - 10 phút . 7.3. Xác định hàm lượng silic dioxit (SiO2) 7.3.1. Nguy ê n t ắ c Cô cạn dung dịch mẫu thử để tách si l ic ở dạng kh ô ng tan trong axi t vô c ơ ; nung k ế t tủa ở nhi ệ t độ 1000 ° C ± 50 ° C , r ồ i xử lý b ằ ng dịch axit f lohydric để t ách silic ở dạng chất dễ bay hơi silic tetra f loru a xác định đượ c “lư ợng silic d ioxit chủ y ế u” có t rong mẫu thử . Nếu mẫu đ ư ợc n u ng chảy b ằ ng hỗn hợp nung chảy 2, c ầ n tiến hành loại ion bo b ằ ng metanol (ho ặc etanol) ở d ạng met yl borac (hoặc ety l borac), trước khi ti ế n hành c ô cạn . Lượng silic c ò n lại tr ong dung d ịch được xác định theo phương pháp tr ắ c quang; cho hiện màu v ớ i amon i molip d a t có mặt chất khử, tạo ra chất màu xanh silic molipdat, so m à u ở b ướ c s ó ng t ừ 800 nm đ ến 820 nm. 7.3.2. Cách ti ế n hành 7.3.2.1. Xác định si l ic diox i t ở dạng ch ấ t không t an trong axit (ph ư ơng pháp kh ố i l ư ợng) L à m bay hơi dung dịch (7.2.1) trong bát sứ trên bếp cách th ủy hoặc cách cá t , đến kh ô . Đối v ớ i mẫu phân giải b ằ ng hỗn hợp nung chảy 2 (7.2 . 2), thêm v ào bát sứ 20 m l metano l khuấy đều rồi đặt l ên bếp cô, khi mẫ u c ò n s ề n sệt, th ê m vào bá t 5 ml ax i t clohydric đậm đặc và 20 ml metanol n ữ a, khu ấ y đ ề u v à cô đ ế n khô. Khi c á c ch ấ t trong bát sứ g ầ n k hô kiệt, dùn g đ ũa t h ủy t inh d ằ m n át các hạ t muối m ớ i tạo ra. Sau khi mẫu khô, tiếp t ục cô m ẫ u thêm khoảng 1 -1,5 giờ đến khô kiệt. Làm nguội bát sứ, th ê m vào đó 15 ml ax i t c l ohydric đậm đặc, để yên 10 phút. Thêm vào bát s ứ 60 ml nước đun sôi, khuấy cho tan mu ố i. Lọc dung dịch qua giấy lọc chảy trung bình, nước lọc rửa thu vào bình đ ị nh mức 500 m l , dùng nước cất nóng r ử a sạch bát sứ và gi ấ y lọc, đế n h ế t ion cl o trong nước rửa (thử b ằ ng d u ng dịch AgN O 3 0,5 %). Cho giấ y l ọc c ó k ế t t ủa vào chén bạch kim r ồ i đ ố t cháy giấy lọc t r ên bếp đ iện. Đưa chén bạch kim v à o l ò nun g , tăng nhiệt độ đ ế n 1000 ° C ± 50 o C , giữ m ẫ u ở nhiệt độ này khoảng từ 1 - 1,5 giờ . Làm nguội ch é n bạch kim t rong bình hút ẩm và cân. Lặp lại qu á tr ì nh nung ở nhiệ t độ tr ê n khoảng 15 phút, làm nguội t r o ng bình hút ẩ m và cân đến khi thu đ ượ c khối lượ ng không đổi (m 1 ). Tẩm ướ t kết tủa trong chén b ằ ng vài giọt n ước , th ê m vào chén 5 giọt dung d ịch axit sunfur i c H 2 S O 4 ( 1 +1) và 10 ml axit fl ohydri c 40 %, làm bay hơi c h ất chứa tr o n g ch é n tr ê n b ế p điện đ ế n khô. Th ê m t iếp v à o chén từ 3 - 4 ml axit f lohydric, là m bay hơi trên bếp đi ện đến ngừ ng bốc khói tr ắ ng. Nung chén bạch kim và c â n ở n h iệt độ 1000 ° C ± 50 ° C trong 30 phút. L ấ y chén ra để n gu ội trong bình hút ẩm đến nhiệt độ ph ò ng, c ân đ ế n khối lượng không đổi (m 2 ). Tẩ m ướ t k ết tủ a trong chén bạch kim b ằ ng vài g i ọt nước, thêm tiếp t ừ 5 - 6 g iọt axit sun f ur i c (1+1) và 10 ml axit f lohydric đậm đặc r ồ i l àm bay hơi tr ê n bếp đi ện đến kh ô. Thêm tiếp vào chén 10 ml axi t flo hy d ric nữa, cho bay hơi trê n b ế p điện đến khô kiệt và ngừng bốc kh ó i tr ắ ng. Cho ch é n vào l ò, nu ng ở 1000° C ± 50° C tron g từ 2 0 - 30 phút, làm nguội trong bình chống ẩm đến nhiệt độ phòng v à c â n. Lặp lại quá trình nung 10 phút, làm nguội tr o ng bình ch ố ng ẩm và cân, đ ế n khi thu đ ượ c k hố i lượng khô ng đổi (m 3 ). Nung c ặ n còn lạ i trong chén bạch kim với từ 2 - 3 g kali pyrosun f at (4.1 . 4) ở nhiệt độ 75 0 ° C ± 5 0 ° C đến t an trong. Làm nguội chén b ạ c h kim và h òa tan khối nung chảy trong cố c thủy tinh đ ã c ó 50 m l nước cất và 5 ml axit clohydri c (1+1), đun t ớ i tan trong; gộp dung dịch này vào dung dịch trong bình định mức 500 m l , t h ê m nước c ấ t t ới v ạch mức, lắc đ ề u; thu được “ dung dịch A ” . Dung dịch này dùng để xác định các thành p hầ n si l ic d i oxit còn lại trong dung dịch, s ắ t, nhôm, t itan, canx i , magie trong mẫu. 7.3.2.2. Xác định h à m lượng silic dioxit hòa tan tr o ng dung dịch ( theo ph ư ơng ph á p so màu) Lấy 2 , 5 ml “dung dịch A” vào b ì nh định mức 10 0 ml, thêm nước đ ế n khoảng 50 m l v à 10 ml d ung dịch amoni molipda t 5% (4.2.22), l ắ c đều. Sau 20 phút thêm vào bình 15 ml axit cloh yd ric (1+1), lắc đ ều . Sau 10 phút nữa th ê m t iế p vào bình 5 ml dung dịch khử (4.2.21), thêm nước tới vạch mức, lắc đều. Sa u khi t hêm dung d ịc h khử 30 phút , đo mật độ quang (hoặc độ h ấ p thụ) của dung dịch mẫu ở b ư ớc sóng t ừ 800 - 820 nm; dung dịch so sánh l à mẫu trắ ng. Từ tr ị số mật độ quang đ o đượ c, dựa vào đồ t hị chuẩn tìm ra l ượng sil i c d i ox i t c ó trong 25 ml dung dịch A (m). Xây dựng đ ồ t h ị chuẩn: L ấ y 6 bìn h đị nh mức 100 m l , cho vào từng bình l ầ n l ượ t một thể tích d ung dịch ti êu chuẩn làm việc sil i c di oxit ( S i O 2 = 0,04 mg/ml) theo t h ứ tự sau: 0; 1 ; 2; 4; 6 v à 7 ml . Thêm nước cất vào từng bình đến k ho ả n g 50 ml. Nh ỏ một giọt p h eno l p h talei n 0,1% và dùng axit clohydric (1+1) nh ỏ giọt đ ế n m ất mà u hồ ng, th ê m dư 2 ml axit nữa. Thêm tiếp vào bình 1 0 ml amoni m o lipdat 5% ( 4.2.22) , lắc đ ều , tiếp t ụ c l ặp lại thao tá c trên. T ừ hàm lượng SiO 2 trong t ừ ng bình và giá trị mật đ ộ quang tương ứng, xây d ự ng đ ồ thị chuẩn. 7.3. 3 . T í nh kết quả Hàm lượng si l ic dioxit (S iO 2 ) t ính b ằ ng ph ầ n tr ă m, theo công thức: trong đó m 1 l à khối lư ợng ch é n bạch kim và k ế t tủa tr ướ c khi xử lý b ằ ng axit fl ohydric (7.3.2.1), tính bằng ga m ; m 2 l à kh ố i l ượ ng ch é n bạch kim và kết tủa sau khi xử l ý b ằ ng axit f lohydr i c (7.3.2 . 1), tính b ằ ng g a m; m 3 l à khối lượng s i lic dioxit còn lại trong 25 ml “ dung dịch A ” - tìm được tr ê n đ ồ thị chuẩn (7.3.2.2), tính bằng gam; m là khối lượ ng mẫu c â n tính bằng gam. Chê nh l ệch cho ph é p giữa hai kết quả xác định song song kh ô ng lớn hơn 0,40 %. 7.4. Xác định hàm lượng sắt (III) oxit (Fe2O3) 7.4.1. Xác định hàm lượng sắt (III) oxit theo phương pháp so màu Phương pháp này áp dụng khi hàm lượng Fe 2 O 3 nhỏ hơn 2,0% 7.4.1.1. Nguyên tắ c Tr o ng môi tr ườ ng ki ề m amoniac, ion sắt ( II I) tạo với thuốc thử axit s un f osa l i xyl ic một phức chất màu vàng; c ườ ng độ màu t ỷ l ệ với nồng đ ộ s ắ t có trong dung dịch. Đ o mật độ quang của dung dịch ở bước sóng khoảng từ 420 - 430 nm. 7.4.1.2 . Cách t iến hà nh Lấy 25 ml “ dung dịch A” vào bình định mức 100 ml, th ê m nước đ ến khoảng 50 ml, th ê m ti ế p 5 ml dung dịch amoni tartrat 10% (4.2.7) và 20 ml d ung dịch a xit sun f osalixy l ic 20 % ( 4.2.17). Vừa lắc đ ề u bình vừa nh ỏ giọt amoni hydroxit đậ m đặc đến khi d ung dịch xuất hiện màu vàng, cho dư từ 3 - 4 ml amoni hydroxit nữa, thêm nước tới vạch mức, lắc đều. Đ o mật độ quang của dung dịch mẫu ở b ướ c s ó ng từ 420 - 430 nm , dung dịch so sánh là d ung dịch mẫu tr ắ ng. Từ trị số mật độ quang đo đ ượ c, dựa vào đ ồ thị c h uẩ n tìm ra lượng s ắ t oxit có tr o ng 25 m l dung dịch A (m) Xây dựng đ ồ th ị chuẩn: L ấ y 6 bình đ ị n h m ứ c 100 ml , l ầ n lượt thêm và o m ỗ i bình một thể tích dung dịch ti ê u chuẩn làm việc s ắ t oxi t (Fe 2 O 3 = 0,05 mg/ml) theo thứ tự sau: 0, 1, 2, 4 , 8 và 10 ml, thêm nước cất đến kho ả ng 50 ml, th ê m ti ế p 5 ml dung dịch amoni t artrat 10%, tiếp tục thực hiện thao tác tr ê n. Từ hàm lượng sắt ox i t trong m ỗ i bìn h v à trị s ố mậ t độ quang tương ứng xây dựng đ ồ thị ch uẩ n. 7.4.1.3. T í nh kết quả Hàm lượng s ắ t (III) oxit (Fe 2 O 3 ) tính b ằ ng phần tr ă m, theo c ô n g thức: trong đó m là khối l ượ ng s ắ t oxit t ì m đượ c từ đ ồ thị chuẩn, tính bằng gam; m x là khối l ượn g mẫu có trong 25 ml “ dung dịch A ” l ấ y đem xác định s ắ t, tính bằng gam. Chênh lệch cho phép giữa hai k ết quả xác định song song không lớn hơn 0,10 %. 7.4.2. Xác định hàm lượng s ắ t oxit theo ph ươ ng pháp chuẩn độ phức ch ấ t. Ph ươ ng pháp này áp dụng khi h à m lư ợ ng Fe 2 O 3 l ớn hơn 1,5%. 7.4.2.1. Ng u y ê n t ắ c Chuẩn độ ion s ắ t (III) b ằ ng dung dịch EDTA ở môi trường pH khoảng 1,5 với ch ỉ thị m à u l à axit sun f osalisilic, kết thúc chu ẩ n độ khi dung dịch mất màu tím đỏ . 7.4.2.2. Cách tiến hành Lấy 50 ml “ dung dịch A” vào c ố c th ủy tinh, th ê m vào đó 60 ml nước và từ 2 - 3 ml dung dịch axit sun f osa lixyl ic 10% (4.2 . 17); dùng a m oni hydrox i t (1+1) đi ề u chỉnh dung dịch đ ế n chuyển màu t ừ đ ỏ sang …. . Th ê m vào cốc 10 ml d ung dịch axit c l ohydric 1 N (4.2.2), đun nóng dung dịch đ ế n khoảng 70° C. Chuẩn độ từ từ dung d ịch khi còn n ó ng b ằ ng EDTA 0,01 M đ ến kh i du n g d ịch mấ t màu tím đỏ, gh i thể tích E DTA tiêu thụ (V). 7.4.2.3. Tính kết quả Hàm lượng s ắ t (III) oxit (Fe 2 O 3 ) tính b ằ ng ph ầ n tr ă m, theo công thức: trong đó 0,000798 5 là khối lượng Fe 2 O 3 tư ơng ứng với 1 ml dung dịch EDTA 0,01 M, tính bằng gam; K 1 là hệ s ố n ồ ng độ EDTA 0 , 0 1 M (4 . 2 . 36); V là thể tích dung dịch EDTA 0,01 M ti ê u thụ khi chuẩn độ, tính bằng m i li lí t; m x là khối l ượng mẫu có trong 50 m l “dung dịch A ” lấy đ em xác định s ắ t oxit, tính b ằ ng ga m. Ch ê nh lệch cho phép giữa hai kết quả xác định song song k h ông l ớn hơn 0,20 %. 7.5. Xác định hàm lượng nhôm oxit (Al2O3) 7. 5 . 1. Nguyên t ắ c T á ch nh ó m kh ỏ i các thành ph ầ n khác b ằn g ki ề m mạnh. Tạo ph ứ c giữa nhôm với EDTA dư ở pH 5,5; chuẩn độ lượ ng dư EDTA b ằ ng dung dịch k ẽ m acetat theo chỉ thị xylenon da cam, từ đ ó t í nh ra h à m lượng nh ô m oxit. 7.5.2. Cách tiến hành Thêm t ừ t ừ 100 ml “d ung dịch A” v à o cốc đ ã chứa sẵn 30 ml dung dịch natri hydroxit 30% v à 1 g natri cacbanat ( 4.1.1), khuấy đều. Đun sôi dung dịch 5 ph ú t , làm nguội, chuyển vào bình định m ứ c 250 ml, th ê m nước tới vạch mức, l ắc đ ề u. L ọc dung dịch qua gi ấ y lọc chảy nhanh kh ô , phễu kh ô , vào bình nón kh ô ; “ dung dịch l ọc ” này dùng để xác định nh ô m. Lấy 100 ml dung dịch lọc vào c ố c, th ê m tiếp vào c ố c: - 25 ml dung dịch EDTA 0,025 M (4.2.37) khi hàm l ượ ng A l 2 O 3 £ 45%; - 40 ml dung dịch EDTA 0 , 0 25 M (4.2.37) khi hàm lư ợng A l 2 O 3 > 45%. Th ê m tiếp vào cố c 1 giọt ch ỉ th ị phenolphtalein 0,1%, dùng axit clohydric (1+1) và n atri hydroxit 10% đi ề u ch ỉ nh dung dịch đến h ế t màu h ồ ng. Th ê m v à o cốc t ừ 20 - 25 ml dung dịch đệm pH 5,5 và đun s ô i dung dịch t ừ 3 - 5 phút. Lấy cốc khỏi bếp đun, để nguội, th ê m v à o c ố c vài giọt c h ỉ thị xy l enon da cam, chuẩn độ dung d ịch trong cốc b ằ ng dung dịch kẽm aceta t 0,025 M ( 4.2.38) , đến khi dung d ịch chuyển t ừ m àu vàng sang h ồ ng; ghi thể tích dung dịch kẽm acetat tiêu thụ (V Z n ). 7.5.3. Tính kết quả Hàm lượng oxit nh ô m (A l 2 O 3 ) tính b ằ ng phần tr ă m, theo c ô ng thức: t rong đó 0 , 0012745 là số gam nh ô m oxit tương ứng với 1 ml EDTA 0,025 M; K 2 l à h ệ số n ồ ng đ ộ dung dịch EDTA 0,025 M (4.2 . 37); V là thể t ích dung dịch EDTA 0 ,0 25 M (4.2.37) đ ã lấy để tạo ph ứ c với nhôm, tính bằng m i lilí t ; k 3 là tỷ s ố n ồ ng độ giữa dung dịch Zn(CH 3 COO) 2 0,025 M và dung dịch EDTA 0,025 M ; 7.6.3. Tính kết quả Hàm lượng titan d i oxit (T i O 2 ) tính bằng ph ầ n trăm, theo c ô ng thức: t rong đó m là I ượ ng titan dioxit tìm đ ư ợc từ đ ồ thị chuẩn, tính b ằ ng gam; m x l à khối lượng mẫu có trong 25 ml “d ung dịch A ” l ấy đ e m x á c định titan, tính bằng gam. Ch ê nh lệch cho phép giữa hai kế t quả xác định song song kh ô ng lớn hơn 0,10 %. 7.7. Xác định hàm lượng canxi oxit (CaO) 7.7.1. Nguy ê n t ắ c Loại s ắ t, nh ô m, titan, ... khỏi dung dịch chứa canxi và magie bằng amoni hydroxyt; chuẩn độ l ư ợng canxi bằng EDTA theo ch ỉ thị f luorexon trong môi tr ư ờng ki ề m c ủ a kali hydroxit. 7.7.2. Cách tiến hành Lấy 100 ml “ dung dị ch A” vào cốc, thêm khoảng 2 g amon i c l orua ( 4. 1 .6), đun nóng dung dịch đến 70 - 80 ° C , nhỏ giọt d ung dịch amoni hydrox i t (1+1) đến khi b ắt đ ầu xu ấ t hiện k ết tủa hydroxit , cho dư từ 1 - 2 giọt n ữ a. Đun nóng dung dịch ở nhiệt độ t r ê n khoảng t ừ 10 - 1 5 phút. Lọc dung dịch qua giấy lọ c ch ả y nhanh vào b ì nh định mức 250 ml, rửa k ế t tủa và cốc b ằ ng d ung d ịch amoni nitrat (NH 4 NO 3 ) 2% nóng từ 3 - 4 l ầ n, sau đ ó rửa b ằ ng nước c ấ t nóng đến hết io n clorua trong nước rửa; t h ê m nước t ớ i vạch mức , lắc đều, đ ư ợc “dung dịch B” d ù ng để x á c định canx i và magie. Lấy 100 ml “ dung dịch B ” vào cốc, thêm 2 0 ml dung dịch kal i hy d roxi t 25 %, 2 ml dung dịch kali x i anua 5 % và một ít h ỗ n hợp chỉ thị fl uorexon 1 % (4.1.9), dung dịch có màu v à ng xanh huỳnh quang . Đặt cốc trên một n ề n màu đen, dùng dung dịch EDTA 0,01 M (4 . 2.36) chuẩn độ dung d ị ch trong cốc đến khi dung dịch chuyển màu t ừ xanh huỳnh quang sang h ồ ng; ghi thể tích EDTA tiêu thụ (V 1 ). 7.7.3. Tính kết quả Hàm l ượ ng canxi oxit (CaO) tính bằng ph ầ n tr ă m, theo c ô ng t h ức: trong đó 0,00056 là khối l ượ ng canxi oxit t ư ơng ứ ng với 1 ml dung dịch EDTA 0,01 M , tính bằng gam; K 1 l à hệ s ố nồng độ dung dịch EDTA 0,01 M (4.2.36); V 1 l à thể tích dung d ị ch EDTA 0 , 01 M ti ê u thụ để chuẩn đ ộ l ư ợng canxi, tính b ằ ng m i lil í t; m x là khối lượng mẫu có trong 100 m l “dung dịch B ” lấy đem xác định canxi, t í nh b ằ ng gam. Chênh lệch cho phép giữa hai kết quả xác định song song không l ớ n hơn 0,20 % . 7.8. Xác định hàm lượng magiê oxit (MgO) 7.8.1. Nguyên t ắ c Xác định t ổng hàm l ượ ng canxi và mag i ê oxit trong “d ung dịch B ” bằng EDTA ở pH 10,5 theo chỉ thị màu eriocrom T đen (ET 0 0), tính lượ ng mag i e từ hiệu số l ượ ng EDTA đã t i ê u thụ đ ể chuẩn độ tổng lượng canx i - magie và chỉ riêng lượng canxi. 7.8.2. Cách ti ế n hành L ấ y 100 ml “ dung dịch B” vào cốc, thêm 20 ml dung d ị ch đ ệm pH 10,5, 2 ml dung dịch kali xianua 5 % và vài giọt dung dịch chỉ thị màu eriocrom T đen 1 % (4.2.27). Chuẩn độ dung dịch bằng dung dịch EDTA 0 , 01 M , đến khi màu chuyển từ t í m đ ỏ sang xanh nước biển, ghi thể tích EDTA ti ê u thụ (V 2 ). 7.8.3. T í nh kết quả Hàm lượng magi ê oxit (MgO) tính bằng ph ầ n tr ă m, theo công th ứ c; trong đó 0,000403 l à kh ố i lượng magi ê oxit tương ứ ng với 1 ml dung dịch EDTA 0,01 M, tính bằng gam; K 1 l à hệ nồng độ d ung dịch E D TA 0 , 01 M (4 . 2.36) ; V 2 l à thể tích dung dịch EDTA 0,01 M tiêu thụ để chu ẩ n độ tổng l ượ ng canx i và magie, tính bằng m i lilít; V 1 l à thể tích dung dịch tiêu chuẩn EDTA 0 , 01 M ti ê u thụ để chuẩn độ riêng lượng canxi (7.7.2), tính bằng m i lilít; m x là khối l ư ợng mẫu có trong 100 ml “dung dịch B ” lấy để xác định magiê , tính bằng gam. Ch ê nh lệch cho phép giữa hai kết qu ả xác định song song kh ô ng lớn hơn 0,20 %. 7.9. Xác định hàm lượng kali oxit (K2O) và natri oxit (Na2O) 7 . 9 . 1 . Nguy ê n t ắ c H òa tan mẫu thử thành dung dịch và loại b ớ t các nguy ê n tố cản tr ở (s ắ t, nh ô m, titan, … ) b ằ ng cách k ết tủa trong m ô i tr ư ờng ki ề m amoniac, thu lấy dung dịch lọc. Xác định hàm l ượn g các oxit kim loại k iề m c ó trong dung dịch lọc b ằ ng một trong hai loại thiết bị sau: - quang ph ổ hấp thụ nguyên tử với các ngu ồ n bức xạ đơn sắ c ứng với b ướ c s ó ng 766,5 n m (cho kal i ) và 539,0 nm (cho natri); - quang ph ổ ng ọ n l ử a với các kính lọc sáng ứn g với bư ớ c sóng 768 nm ( cho kali) và bư ớ c són g 589 nm ( cho natri ) . 7.9.2. C ách tiến hành Đu n dung dịch m ẫ u thử đ ượ c phân giải bằng axit f lohydric (7.2.3) đ ế n khoảng 7 0 °C; nh ỏ giọt amoni hydroxit (1+1) đến xuất hi ệ n kết tủa, cho dư từ 1 giọt đến 2 giọt amoni hydroxit nữa, đun dung dịch tới s ô i . Lọc d ung dịch khi c ò n nóng qua giấy l ọ c ch ả y nhanh vào bình định mức 25 0 ml, dùng nước cất rửa sạch cốc và kết tủa đến h ế t ion cl o trong nước rửa (thử b ằ ng dung d ị ch b ạ c nitra t 0 , 5%); để nguội, th ê m n ướ c tới vạch mức , lắc đ ề u thu đ ược “dung dịch C”. Lấy 25 ml “ dung dịch C ” vào bình định m ức 250 ml, thêm nước tới vạch mức, lắc đ ề u; thu đ ượ c dung dịch pha loãng 10 lầ n : “dung dịch D ”. 1 ml dung dịch D chứa: 0,0001 g m ẫ u (0 , 1 mg/ml). Thực hi ệ n thao tác đo ka l i trong “ dung dịch D ” trên máy quang phổ ngọn lửa ( hoặc máy quang phổ hấp thụ nguyên tử) theo đ úng hư ớ ng dẫn s ử dụng c ủa nhà sản xuất thiết bị, dùng dung dịch m ẫ u tr ắ ng làm dung dịch so sánh. Ghi l ạ i giá trị đo được (trị s ố điện k ế hoặc độ hấp thụ, …). Dựa vào đồ thị chuẩn tìm ra nồ ng đ ộ K 2 O trong d ung dịch m ẫ u thử (C m ). Xây dựng đ ồ thị chuẩn L ấ y 6 bình định mức 100 ml, l ần l ượ t th ê m một t hể tích dung dịch tiêu chuẩn ka l i oxit l à m việc (K 2 O = 0,01 mg/ml ) theo thứ tự sau: 0; 2 ; 5; 10; 15 và 20 ml, th ê m nướ c c ấ t tới vạch mức và lắc đều. Nồng độ kali oxit trong c á c bình này l ầ n lượ t là: 0,0000; 0,0002; 0,0005; 0,0010 ; 0,0015; 0,0020 mg/ml. Th ự c hiện tha o tác đo kali trong t ừ ng bình tr ê n máy quang phổ ngọn l ửa ( hoặc máy quang phổ hấp thụ nguy ê n tử) như đ ã th ự c hiện ở ph ầ n tr ê n, dùng dung dịch trong bình không chứa ka l i làm dung dịch so sánh. Ghi l ạ i giá trị đo (trị số điện kế hoặc độ h ấ p thụ;... ) của t ừ ng bình. Từ nồng độ ka l i oxit trong mỗi bình và giá trị đo đ ượ c trên máy tương ứn g, xây d ự ng đ ồ thị c huẩn. - Ti ế n hành t ươ ng tự để phân tích natri oxit từ “ dung dịch D ” v à xây dựng đ ư ờng chuẩn để xác định h à m l ượ ng natri oxi t . 7.9.3. T í nh kết qu ả H à m l ư ợng ka l i oxit (K 2 O) hoặc natri oxi t (Na 2 O) trong mẫu, tính b ằ ng ph ầ n t răm , theo c ô ng th ứ c : K 2 O (hoặc Na 2 O) = tr ong đó C l à n ồ ng độ mẫu thử trong “d ung d ịch D ” đem đo tr ê n máy, t í nh bằng mg/ml; C m l à nồng độ ka li oxit (hoặc nairi oxit) tìm được trên đ ườ ng chuẩn, tính bằng mg/m l. Ch ê nh lệch cho phép gi ữ a hai k ế t quả xác định song song, không l ớn hơn 0,10% .