10/TCTS-NTTS

Công văn 10/TCTS-NTTS năm 2015 về phổ biến quy trình tạm thời nuôi tôm an toàn trong vùng dịch bệnh do Tổng cục Thủy Sản ban hành BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN TỔNG CỤC THỦY SẢN ------- CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc --------------- Số: 10/TCTS-NTTS V/v Phổ biến quy trình tạm thời nuôi tôm an toàn trong vùng dịch bệnh Hà Nội , ngày 06 tháng 01 năm 20 15 Kính gửi: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn các tỉnh ven biển Trong năm 2014 tình hình thiệt hại trên tôm nước lợ do bệnh hoại tử gan tụy cấp có giảm nhưng bệnh đốm trắng tiếp tục tăng và diễn ra trên diện rộng. Tuy nhiên trong các vùng nuôi tôm bị bệnh vẫn có những mô hình quản lý chặt chẽ trong quá trình nuôi và cho kết quả tốt. Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát tr iển nông thôn Cao Đức Phát, Tổng cục Th ủ y sản đã tổ chức khảo sát các mô h ì nh nuôi tôm an toàn trong vùng dịch bệnh và cho thấy sự khác biệt trong một số khâu kỹ thuật như: Cơ sở nuôi có ao chứa, lắng, xử lý; thời gian cải tạo ao, phơi đáy dài ngày; diệt tạp trong ao chứa, không diệt tạp trong ao nuôi; hạn chế tối đa sử dụng hóa chất; trong ao chứa có thả nuôi cá rô phi; quản lý các yếu tố môi trường và màu nước ổn định bằng chế phẩm sinh học. Tổng cục Thủy sản đã tổng kết, xây dựng quy trình sản xuất nhằm phổ biến nhân rộng (phụ lục kèm theo). Tổng cục Thủy sản đề nghị Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chỉ đạo các đơn vị chức năng tổ chức phổ biến tuyên truyền tới các địa phương hướng dẫn cho người nuôi vào các vụ nuôi tiếp theo. Nơi nhận: - Như trên; - TTr Vũ Văn Tám; - Lãnh đạo TCTS (để b/c); - Lưu: VT, NTTS. KT. TỔNG CỤC TRƯỞNG PHÓ TỔNG CỤC TRƯỞNG Nguyễn Huy Điền PHỤ LỤC: QUY TRÌNH TẠM THỜI NUÔI TÔM NƯỚC LỢ AN TOÀN TRONG VÙNG DỊCH BỆNH (Ban hành kèm theo công văn số 10/TCTS-NTTS ngày 06 tháng 01 năm 2015) I. ĐIỀU KIỆN ÁP DỤNG - Nằm tr ong vùng quy hoạch. - Hệ thống cơ sở hạ tầng phải đáp ứng yêu cầu sản xuất như: Điện, kho ch ứ a thức ă n, kho chứa và bảo quản máy m ó c, dụng cụ, nguyên vật liệu và công trình phụ trợ khác tùy theo từng cơ sở. Có hệ thống cấp đủ nước sạch và thoát nước riêng biệt, có ao chứa chiếm 20 - 25% diện tích nuôi và phải có hệ th ố ng ao xử lý nước thải. - Cơ sở nuôi phải đảm bảo có tr ang thiết bị, máy móc, dụng cụ chuyên dùng như: máy quạt nước, quạt nước, máy bơm nước, chài, vợt các loại, cân, thau, xô, dụng cụ đo môi trường: pH, oxy, NH 3 , H 2 S, độ mặn, kiềm,., và các thiết bị phụ trợ khác. - Thực hiện đúng lịch mùa vụ do địa phương hướng dẫn. Sơ đồ mặt bằng hệ thống ao nuôi tôm nước lợ II. KỸ THUẬT ÁP DỤNG: 2.1. Chuẩn bị ao nuôi: 2.1.1. Cải tạo ao nuôi , ao chứa: - Bước 1: Tháo cạn nước ao nuôi và ao chứa. Loại bỏ các địch hại có trong ao (tôm, c u a, ốc, côn trùng, cá tạp...). Vét bùn đáy ao, tu sửa bờ, các cống cấp nước, thoát nước. San đáy ao dốc về phía cống thoát. Phải đầm nén kỹ bờ ao hoặc lót bạt để chống xói lở và hạn chế rò rỉ. Rào lưới quanh ao để tránh các loài ký chủ trung gian gây bệnh từ bên ngoài như: c u a, còng, rắn... - Bước 2: Bón vôi bột nông nghiệp liều lượng như bảng sau: Bảng 1: Lượng vôi sử dụng theo pH đất p H của đất ở đáy ao, bờ ao Lượng vôi (tấn/ha) 4,5 - 5,0 1,5 - 2,5 5,1 - 6,0 1, 0 - 1 ,5 6,1 - 6,5 0, 5 - 1,0 - Bước 3: Bừa kỹ cho vôi ngấm v à o đáy để diệt hết tôm c ua , còng, ố c, côn trùng, cá tạp còn sót lại, diệt k huẩn tr ong bùn, giải độc (kim loại nặng, H 2 S) và trung hòa pH. Ao lót bạt đáy chỉ cần vệ sinh khử trùng. - Bước 4: Phơi đáy ao từ 20-30 ngày. Đối với những ao không phơi được đáy: bơm cạn nước tối đa có thể, dùng má y cào chất thải v ề góc ao, bơm ch ấ t thải vào ao chứa thải, sau đó tiến hành bón vôi với li ề u lượng như bước 2. * Lưu ý: Sau mỗi vụ nuôi, phải phơi khô cứng nền đáy ao chứa, ao nuôi khoảng 1-2 tháng để ngắt vụ, tiêu diệt các mầm bệnh, khoáng hóa và phục h ồ i môi trường n ề n đ á y. 2.1.2. Chuẩn bị hệ th ố ng quạt nước và thời gian sử dụng a. Vị trí đặt cánh quạt nước: - Cách bờ 1,5 m. - Khoảng cách giữa 2 cách quạt nước 60 - 80 cm, l ắ p so le nhau. - Tùy theo hình dạng ao mà bố trí cánh quạt nước nhằm tạo được dòng chảy tốt nhất và cung cấp đủ nhu cầu oxy cho tôm nuôi. b. S ố lượng máy quạt nước - Đối với tôm sú theo hướng dẫn tại bảng 2: Bảng 2: Số lượng máy quạt nước cho ao nuôi tôm sú Diện tích ao (m 2 ) Mật độ: 15 - 20 con Mật độ: 20 - 25 con Tốc độ vòng quay (vòng/phút) 3.000 20 - 25 cánh 25 - 30 cánh 100 - 120 5.000 50 - 60 cánh 60 - 80 c á nh 100 -120 - Đối với nuôi tôm thẻ chân trắng theo hướng dẫn tại bảng 3: Tôm thẻ chân trắng đòi hỏi oxy rất lớn. Do đó, tùy theo mật độ thả nuôi có thể thiết kế hệ thống quạt nước bằng cánh quạt nhựa hoặc k ế t hợp cánh quạt nhựa và cánh quạt lông nhím hoặc các cánh quạt cung cấp oxy khác để cung cấp oxy cho ao nuôi. Vòng tua của cánh quạt nhựa nên >120 vòng/phút (tại bảng 3). Bảng 3: Số lượng máy quạt nước cho ao nuôi tôm thẻ chân tr ắ ng Diện tích ao (m 2 ) Mật độ (con/m 2 ) Số lượng dàn quạt cánh Số lượng dàn quạt lông nhím 3000 30 - 60 4 d àn (10 cánh qu ạ t/dàn) 1 60 - 100 4 dàn (10 cánh quạ t/ dàn) 2 4.000 - 5.000 30 - 60 6 dàn (10 cánh quạt/dàn) 2 60 - 100 6 dàn (10 cánh quạ t/d àn) 3-4 Bố trí hệ thống quạt nước và thời gian chạy quạt nước phải đảm bảo nhu cầu oxy cho tôm nuôi, đặc biệt thời điểm chiều t ố i/đêm/gần sáng khi hàm lượng oxy hòa tan giảm dần/xuống thấp nhất trong ngày. Cần tăng cường thời gian chạy quạt hoặc bố trí thêm hệ thống quạt cho tôm nuôi, đặc biệt vào những thời điểm nắng nóng hoặc mưa kéo dài. 2.1.3. Xử lý nước và l ấ y nước vào ao chứa và ao nuôi - Bước 1: Lấy nước vào ao chứa qua túi lọc bằng vải dày nhằm loại bỏ rác, ấu trùng, tôm, c u a, còng, ốc, côn trùng, cá tạp. Để ổn định 3-7 ngày. - Bước 2: Chạy quạt nước liên tục trong 2 - 3 ngày để kích thích trứng tôm, ốc, côn trùng, cá tạp nở thành ấu trùng. - Bước 3: Diệt tạp, diệt khuẩn nước cấp trong ao chứa vào buổi sáng (8h) hoặc buổi chiều (16h) bằng Chlorine nồng độ 20-30 ppm (20-30kg/1.000m 3 nước), hoặc những chất diệt tạp có tên trong Danh mục được phép lưu hành tại Việt Nam (không dùng thu ố c bảo vệ thực vật và các chất cấm). Một số h ó a chất có thể dùng để diệt tạp, diệt khuẩn nước: - Thuốc tím (KMn O 4 ): 20 - 50kg/ha, tạt đều khắp ao và để ít nhất sau 24 giờ mới tiến hành gây màu nước. - BKC (Ben z alkonium Chlorinde) ≥ 50%: là 3-5 ppm (30-50 kg/ha). - Hợp chất Iodine ≥ 1 0%: 1 -3 l ít/1.000m 3 nước. * Lưu ý: Chỉ sử dụng một trong các loại h óa chất: hoặc thuốc tím, hoặc Chlorine, hoặc BKC, hoặc Iodine. Nếu sử dụng Chlorine để diệt trùng th ì trước đó từ 3-5 ngày không nên sử dụng vôi vì vôi làm tăng pH, giảm khả năng diệt trùng của Chlorine. - Bước 4: Quạt nước liên tục trong 10 ngày để giải phóng dư lượng Chlorine. Kiểm tra dư lượng chlorine trong nước b ằ ng thuốc thử. - Bước 5. Thả cá rô phi v à o ao chứa: 50kg cá rô phi đ ơ n tính, cỡ cá 50gr/con/3000m 2 ao. - Bước 6. Lấy nước từ ao chứa đã được xử lý vào ao nuôi qua túi lọc. * Lưu ý: + Đối với ao chứa duy tr ì nuôi cá rô phi liên tục trong suốt quá trình. + Không lấy nước vào ao khi: (1) nước ngoài kênh/mương có nhiều váng bọt, màng nhầy, nhiều phù sa; (2) nguồn nước nằm trong vùng có dịch bệnh; (3) nước có hiện tượng phát sáng vào ban đêm. + Đặc biệt lưu ý tiêu diệt triệt để giáp xác, các vật chủ trung gian (thực hiện nghiêm về thời gian và kỹ thuật cải tạo ao nêu trên) và không để chúng xâm nhập vào hệ thống ao nuôi. 2.1.4. Gây màu nước ao nuôi: - Gây màu nước giúp phát triển vi sinh vật phù du, ổn định môi trường nước, tạo môi trường thuận lợi hạn chế tôm bị sốc, tăng tỷ lệ s ố ng. - Sử dụng các chế phẩm vi sinh của các công ty có u y tín, có nguồn gốc rõ ràng (như T A -GOLD, Rhodo powder, Pro BCS... ) được ủ với cám gạo, mật đường, bột đậu nành...trước khi tạt vào ao nuôi để gây màu nước. - Kết hợp với đánh vôi Dolomite + CaC O 3 liều lượng 20 kg/1000 m 3 . * Lưu ý: + Không dùng phân vô cơ gây màu nước. + Kiểm tra và điều chỉnh các yếu tố môi trường nước ao nuôi đảm bảo trong ngưỡng thích hợp trước khi thả gi ố ng: Bảng 4. Ch ấ t lượng nước cấp vào ao nu ô i và nước ao nuôi tôm TT Thông số Đơn vị Giá trị cho phép 1 Ôxy hòa tan (DO) mg/ l ≥3,5 2 pH 7÷9, giao động trong ngày không quá 0,5 3 Đô m ặ n ‰ 5÷35 4 Độ kiềm mg/ l 60÷180 5 Đô tr ong cm 20÷50 6 NH 3 mg/ l <0,3 7 H 2 S mg/ l <0,05 8 Nhiệt độ °C 18÷33 2.2. Chọn và thả giống: 2.2.1. Chọn gi ố ng: - Nguồn gốc: Chọn mua tôm giống từ các cơ sở có nguồn gốc rõ ràng, tôm bố mẹ đảm bảo chất lượng theo quy định; tôm Postlarva có phiếu xét nghiệm âm tính về các mầm bệnh MBV, đ ố m trắng, đ ầ u vàng, taura, IMNV, hoại t ử gan tụy... - Cỡ giống: tôm sú tối thiểu Postlarvae (P 15 ) tương ứng chiều dài 12mm; tôm thẻ chân trắng tối thiểu Postlarvae (P 12 ) tương ứng chiều dài 9-1 1 mm. Cảm quan đánh giá về kích cỡ màu sáng, sắc tố th ể hiện rõ, đôi râu khép lại, các đ ố t bụng thon, d à i, cơ bụng căng đ ầ y thịt đầy vỏ, đầu và thân cân đối. Tôm bơi khỏe ngược dòng nước, bám vào thành b ể tốt. Ph ả n xạ tốt khi gõ vào dụng cụ chứa. Phụ bộ tôm hoàn chỉnh, không có ký sinh trùng bám. Đường ruột đầy thức ă n. Không bệnh phát sáng. - Kiểm tra sức khỏe tôm giống bằng cách gây sốc bằng formol trước khi thả: Thả 100 - 200 tôm giống vào chén hoặc cốc th ủ y tinh đựng dung dịch formol nồng độ 100 ppm và theo dõi trong 30 phút, nếu tỷ lệ sống >95% là đạt yêu cầu. 2.2.2. Thả giống: - Mật độ thả: Tôm sú: 15-25 con/m 2 . Tôm thẻ chân tr ắng: 60 - 80 con/m 2 . - Cách th ả : + Thả vào sáng sớm hoặc chiều mát. Cân bằng nhiệt độ nước giữa bao giống và nước ao nuôi bằng cách ngâm bao giống trong ao cho đến khi cân bằng nhiệt. Sau đó, cho nước từ từ vào bao, cầm phía đáy bao từ từ dốc để tôm theo nước ra ao nuôi. + Trước khi thả giống cần chạy quạt nước từ 8-12 giờ để đảm bảo lượng oxy hòa tan trong ao phải lớn hơn 4 mg/ l . - V ị trí thả: thả đều các điểm trong ao là tốt nhất. * Lưu ý : Đối với tôm sú có thể thả gi ố ng tro ng vào 01 ao nuôi với mật độ từ 40 - 50 con/m 2 và nuôi trong thời gian 1 - 1,5 tháng, sau đó san thưa qua các ao còn lại. Cách làm này giúp chăm sóc tô m nuôi và kiểm so á t tỷ lệ sống tốt hơn v à tiết kiệm chi phí sản xuất và công lao động. 2.3. Chăm sóc và quản lý: 2.3.1. Cho ăn: Sử dụng thức ăn viên công nghiệp được sản xuất trong nước hoặc thức ăn nhập khẩu để cho tôm ăn; chất lượng thức ăn phải đảm bảo có hàm lượng đạm tổng số từ 32 - 45% ; thức ăn và ch ấ t bổ sung thức ăn phải n ằ m trong danh mục được phép lưu hành tại Việt Nam, có nhãn hàng hóa đầy đủ theo quy định về ghi nhãn hàng hóa và được bảo quản theo hướng dẫn ghi trên nhãn hàng hóa. Không sử dụng thức ăn đã h ế t hạn sử dụng. Ngoài ra, tùy v ào thực tế (sức khỏe của tôm, chu k ỳ lột xác, thời tiết,...) và theo dõi sàng ăn/chài khi tôm từ 20 ngày tuổi trở lên để điều chỉnh, quản lý thức ăn cho phù hợp, tránh cho ăn thiếu hoặc thừa đ ề u ảnh hưởng đến tốc độ phát triển và sức khỏe của tôm. Thời điểm cho ăn và lượng thức ăn mỗi lần trong ngày cho tôm: Tham khảo tại bảng 5. Bảng 5. S ố lần và tỷ lệ % thức ăn so với tổng khối lượng thức ăn hàng ngày Thời điểm trong ngày Tỷ lệ % thức ăn so với tổng khối lượng thức ăn hàng ngày 6 giờ 20 10 giờ 10 16 giờ 20 20 giờ 25 23 giờ 25 2.3.2. Lượng thức ăn - Ngày thứ 10 sau khi thả giống, cho thức ăn vào sàng/nhá/vó để tôm làm quen, dễ cho việc kiểm tra lượng thức ăn dư sau này. Sàng đặt nơi b ằ ng ph ẳ ng, cách bờ ao 1,5- 2 m, sau cánh quạt nước 12 - 15m, không đặt ở góc ao, khoảng 1.600 - 2.000 m 2 đặt 1 sàng. - Sau 15 ngày có thể sử dụng các chất bổ sung cung cấp vitamin, khoáng chất theo chỉ dẫn của nhà cung cấp giúp tôm tăng cường sức khỏe. - Tôm sú: Ngày 1-3 sử dụng thức ăn với lượng 1,2 -1,5 kg/100.000 giống; ngày 4-10 mỗi ng à y tăng thêm 200gr/ 100.000 giống; ng à y 11-20 mỗi ngày tăng thêm 250gr/100.000 giống; ngày 21cho đến khi thu hoạch mỗi ngày tăng thêm 300gr/100.000 gi ố ng; Đến ngày thứ 31 trở về sau điều chỉnh lượng thức ăn cho phù hợp với việc kiểm t ra mức độ sử dụng thức ăn qua việc kiểm tra sàng và chài. - Tôm thẻ chân trắng: Ngày đầu tiên sử dụng thức ăn với lượng 2 kg/100.000 giống. Trong 20 ngày đầu tiên, cứ 1 ngày tăng 0,2 kg/100.000 giống. Từ ngày thứ 21, cứ 1 ngày tăng 0,5 kg/100.000 giống. + Điều chỉnh thức ăn trong ngày qua theo dõi lượng thức ăn thừa trên sàng ăn. Có thể phối trộn sản phẩm bổ sung như men tiêu hóa (T-Food, Sitto SC...), khoáng (TA-FeedMin...), Vitamin C...vào thức ă n. + Chuyển đổi loại thức ă n phù hợp theo giai đoạn phát triển, cỡ miệng tôm và nhu cầu dinh dưỡng theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Khi chuyển đổi thức ăn, nên trộn l ẫ n 2 loại thức ăn cũ và mới cho ăn ít nhất 3 ngày. 2.3.3. Cách điều chỉnh lượng thức ă n: - Sử dụng sàng ăn rất quan trọng để kiểm tra việc cho ăn, phản ánh khả năng sử dụng thức ăn, sức khỏe, tỷ lệ sống của tôm và điều kiện nền đáy ao nuôi. - Sàng ăn thường là tấm lưới mịn với một khung sắt vuông hoặc tròn có gờ cao không quá 5 cm. Diện tích sàng ăn thường từ 0,4 - 0,6 m 2 . Sàng ăn nên đặt sát đáy ao, nơi sạch sẽ và hơi xa bờ ao. Tùy theo d iện tích và mật độ thả mà có thể bố trí một hoặc nhi ề u sàng ăn trong ao (Giai đoạn nuôi, lượng thức ăn và thời gian kiểm tra tham khảo bảng 6,7). - Cách cho ăn: Tôm có khuynh hướng ăn ở những nơi được làm sạch bằng quạt nước, vì v ậ y cho ăn xung quanh ao được quạt nước làm sạch, tránh rải thức ăn vào nơi d ơ b ẩ n và bờ ao. * Lưu ý: Tùy theo tình hình thực tế: môi trường ao nuôi, thời tiết... mà có thể tăng hoặc giảm lượng thức ăn trong ngày cho phù hợp. Bảng 6. Kiểm tra thức ăn và cách xử lý Kiểm tra thức ăn trong sàng/nhá Cách xử lý cho lần ăn tiếp theo Nếu tôm ăn hết Tăng 5% thức ăn cho lần sau Nếu thức ăn dư khoảng 10% Giữ nguyên thức ăn cho lần sau Nếu thức ăn dư khoảng 11- 25% Giảm 10% thức ăn cho lần sau Nếu thức ăn dư khoảng 26 - 50% Giảm 30% thức ăn lần sau Nếu thức ăn còn nhiều hơn 50% Ngưng cho ăn lần sau Bảng 7. Lượng thức ăn, thời gian kiểm tra thức ăn trong nhá/sàng: Thời gian nuôi (ngày) Lượng thức ăn cho vào sàng Th ời gian kiểm tra sàng ăn (giờ) 21 - 60 10gr/01kg thức ăn 2.5 - 2.0 61 - 90 15gr/01kg thức ă n 2.0 - 1.5 >90 20gr/01kg thức ăn 1.5 - 1.0 * Lưu ý : Những ngày thay đổi thời tiết như mưa, n ắ ng gắt chỉ cho 70- 80% lượng thức ăn đã định. Theo dõi kỳ l ộ t xác để giảm lượng thức ăn và tăng sau khi tôm lột xác xong. T ừ ngày thứ 35 trở đ i ch ỉ cho 70 - 80% lượng thức ăn theo yêu cầu. 2.3.4. Quản lý môi trường ao nuôi: - DO, pH, độ trong (đo hằng ngày); độ kiềm và NH 3 (3-5 ngày đo 1 l ầ n). - pH và độ kiềm là hai y ế u tố quan trọng tác động đến đời sống của tôm. Khi pH và độ kiề m thay đổi ngoài khoảng thích h ợ p sẽ ảnh hưởng rất lớn đến tôm nuôi. + Khắc phục tình trạng pH thấp: gây tảo và giữ màu nước thích hợp đ ả m bảo độ trong đạt từ 30 - 40 cm. Trong qu á trình nuôi nếu pH < 7,5 cần bón vôi (CaC O 3 , Dolomite) với liều 10 - 20kg/1000 m 3 nước. + Khắc phục tình trạng pH cao >8,5: sử dụng mật đường 3kg/1000 m 3 kết hợp sử dụng vi sinh ho ặ c dùng C TẠT theo hướng dẫn nhà sản xuất. + Khắc phục độ kiềm thấp: sử dụng Dolomite 15-20kg/1000 m 3 vào ban đêm hoặc Soda lạnh 20ppm đến khi đạt yêu cầu. + Khắc phục độ kiềm cao: sử dụng EDTA 2-3 kg/1000 m 3 vào ban đêm. - Định kỳ bón vôi nông nghiệp CaCO 3 10 ngày/lần vào lúc 20-21h với liều lượng dao động t ừ 10-20 kg/1.000 m 3 tùy theo độ mặn để điều chỉnh pH thích hợp: (Tùy tình hình thực t ế m ô i trường ao nuôi mà điều chỉnh và bón lượng vôi cho phù hợp). + Nếu độ mặn dưới 17‰ thì điều chỉnh pH từ 8,2 - 8,4; + Nếu độ mặn trên 17‰ thì điều chỉnh pH giảm d ần xuống 8,0 - 8,2; + Nếu độ mặn = 25‰ thì điều chỉnh bằng 7,7 - 7,8. Đến 11 -12h trưa ngày hôm sau, cấy vi sinh theo chỉ dẫn của nhà cung cấp (sản phẩm có uy tín, thương hiệu) để làm sạch môi trường. - Nếu độ mặn giảm đột ngột do mưa thì phải điều chỉnh bằng nước ót (nước muối) hoặc bổ sung muối hột. - Khi tảo tr ong ao phát triển mạnh, màu nước thay đổi, pH dao động trong ngày > 0,5, người nuôi cần: + Thay tối thiểu 30% lượng nước trong ao; + Hòa tan 2-3 kg đường cá t/1000 m 2 và tạt đều ao vào l úc 9 - 10 giờ sáng. + Chạy cánh quạt, sục kh í liên tục trong vài giờ. - Khi nhiệt độ nước ao tăng trên 34°C: + Cần giảm thức ă n; + Bổ sung vitamine C (trộn vào thức ă n); + Tăng thời gian chạy quạt nước, sục khí; - Khi nhiệt độ nước ao giảm xuống dưới 24°C, có hiện tượng tôm vùi đầu, phải giảm thức ă n và tăng đề kháng ngay. - Hạn chế lấy nước vào ao nuôi, khi cần thiết lấy nước vào từ ao chứa (qua túi lọc). - Trong quá trình sinh trưởng, tôm cần rất nhiều kho á ng nên cần duy trì độ kiềm từ 120 mg CaC O 3 /l í t trở lên bằng cá ch sử dụng vôi CaC O 3 hoặc Dolomite và thường xuyên bổ sung kho á ng cho ao nuôi 3-5 ngày/lần vào ban đêm giúp tôm nhanh cứng vỏ và lột xác đồng loạt. - Đinh kỳ 4-5 ngày/lần kiểm tra mật độ vi khuẩn của nước và chất đáy ao nuôi bằng đĩa thạch. N ế u mật đ ộ vi khuẩn có hại lớn thì tiến hành làm kháng sinh đồ. Chỉ diệt khu ẩ n k hi c ầ n thiết (tránh những trường hợp như: tôm đang suy yếu, đang trong quá trình lột xác hay có các biểu hiện về bệnh gan...). Sử dụng kháng sinh phù hợp đ ể kh ố ng ch ế vi khuẩn có hại theo hướng dẫn của nhà sản xuất (chỉ sử dụng loại kháng sinh có trong danh mục cho phép sử dụng do Bộ NN&PTNT ban hành). Kết hợp sử dụng ch ế ph ẩ m vi sinh có lợi để ứ c chế, kiểm soát các vi sinh vật có hại. (Super VS, CP Bio plus, enzyme HN...) * Lưu ý : Hạn chế sử dụng men vi sinh trong giai đoạn đầu (giai đoạn tôm mới thả đến 1,5 tháng tuổi). - Tháng thứ nhất: Giữ màu nước hồ nuôi thích hợp (xanh n õ n chuối) tạo sự ổn định các chỉ s ố m ô i trường pH, kiềm, nhiệt độ, oxy h òa tan , … tr ánh sinh tảo đáy hoặc tảo phát triển quá mức. - Tháng thứ 2: + Giữ màu nước thích hợp (xanh nâu, đục), mực nước sâu 1,4-1,8 m để nhiệt độ, oxy hoà tan, pH dao động giữa ban ngày và ban đêm diễn ra chậm, không gây s ố c cho tôm . Duy tr ì các yếu tố thích hợp độ trong từ 30 - 40cm; độ ki ề m 80 -120; đọ mặn t ừ 10- 15 ‰ ; pH từ 7,5 - 8,5; Oxy hòa tan > 4 mg/lít; H 2 S < 0,05 mg/ l ; NH 3 < 0,3mg/l. + Định kỳ 20 - 25 ngày xử lý nước và đáy ao bằng chế phẩm sinh học theo hướng dẫn của nhà sản xuất (ví dụ: Eco Pro, BIO POWER...). + Quạt nước, sục khí bổ sung oxy từ 19h00 đến 05h00 sáng hôm sau. + Trong thời gian nuôi từ 20 ngày tuổi - 60 ngày tuổi có thể bổ sung thu ố c b ổ , thuốc đường r uộ t, các loại khoáng, vitamin C trộn vào thức ăn cho tôm ăn theo hư ớ ng dẫ n của các nhà s ả n xuất có uy tín để tăng cường sức đề kháng (Sanolife, Canxi, Mg...). - Nước thải , chất thải: Không xả nước thải sinh hoạt vào ao nuôi và ao chứa/l ắ ng; Nước t ừ ao xử l ý nước thải chỉ được xả ra môi trường xung quanh khi bảo đảm giá trị của các thông s ố quy định; Rác th ả i trong sinh hoạt, bao bì của các sản phẩm sử dụng trong cơ sở nu ô i phải được cho vào thùng chứa có nắp đậy. Thùng chứa không được đặt trên bờ ao nuôi và ao chứa/l ắ ng. 2.4. Thu hoạch: Tùy theo giá cả mà người nuôi chọn thời điểm thu hoạch cho phù hợp khi tôm đạt kích cỡ. Trước khi thu hoạch cần theo dõi chu kỳ lột xác của tôm và hạn ch ế thu khi t ô m còn m ề m vỏ. Phải t u ân th ủ quy định của Bộ Nông nghiệp và PTNT về thời gian ngừng sử dụng thuốc, hóa chất trước khi thu hoạch tôm. 2.5. Một số bệnh thường gặp và cách phòng trị 2 . 5.1. Bệnh d o vi khuẩn vibrio * D ấu hiệu: - Đứt râu, thối mang, đen mang, thối đuôi, đốm đen. - Tôm bẩn mình, bẩn mang, cơ thể chuyển màu hồng đỏ, tôm yếu, bỏ ă n rồi chết. - Hiện tượng chết có thể xảy ra khi bệnh ở mức độ cấp tính. Nếu m ã n tính có thể gây chậm lớn, phân đàn, mềm vỏ... * Tác nhân gây bệnh: - Tác nhân chính gây ra các bệnh trên là vi khuẩn thuộc giống Vibrio. - Vi khuẩn Vibrio xâm nhập vào ao nuôi theo: nguồn nước, tôm giống, thức ăn, từ đ á y ao nếu công tác tẩy dọn chưa t ố t. * Phòng - trị bệnh: - Áp dụng tổng hợp các biện pháp để kìm hãm sự phát triển của vi khuẩn: + Giữ chất lượng nước ao nuôi tốt. + Không nuôi mật độ quá cao. + Tránh làm tôm bị tổn thương. + Định kỳ dùng ch ế phẩm vi sinh để giảm hàm lượng chất hữu cơ tr ong ao nuôi. + Giảm độ mặn nước xuống 15 - 20‰ có thể hạn chế vi khu ẩ n Vibrio phát triển. + Tăng sức đề kháng bằng quản lý môi trường tốt và bổ sung vitamin C, A, E. - Bệnh vi khuẩn thường xảy ra khi nước ao bẩn, tôm yếu, vì vậy nên áp dụng đ ồ ng thời các biện pháp: + Cải thiện điều kiện môi trường và diệt vi khuẩn trong cơ th ể : siphon đáy, thay nước mới để làm giảm m ậ t độ vi khuẩn trong nước. Sử dụng các sản ph ẩ m tr ong danh mục cho ph é p của Bộ Nông nghiệp & PTNT và theo hướng dẫn của nhà sản xuất. + Tăng sức đề kháng cho tôm: bổ sung vitamin C vào thức ăn. + Sử dụng dầu mực bao gói th ứ c ăn: 5-10ml/kg thức ăn + Kích thích lột xác bằng Saponine 10 -15g/m 3 2.5.2. Bệnh do vi khuẩn dạng sợi * D ấu hiệu bệnh lý: - Mang tôm biến đen hoặc biến màu nâu, các chân ngực và chân bơi có màu xám bám đầy lông tơ. - Bệnh nặng thì mang chuyển sang màu vàng, màu xám hoặc màu xanh bám nh iề u lông tơ làm ảnh hưởng đến hô hấp. Tôm thường nổi đ ầ u, dạt vào bờ và ch ế t rải r á c. - Nghiêm trọng hơn l à m tôm không lột xác được. - Bệnh thường gặp ở ao nuôi có hàm lượng chất hữu cơ cao, mật độ nuôi dày. * Tác nhân gây bệnh: - Chủ yếu là Vi khuẩn dạng sợi Leucothr ix mucor , ngoài ra có thể do một số vi khuẩn dạng sợi khác: Cytophagr sp, Flexibacter sp, Thiothr ix sp ...Chúng có th ể độc lập hay phối hợp với nhau g â y b ệ nh ở mang, thân và các phụ bộ của tôm. - Các vi khuẩn dạng sợi này sống hoại sinh trong nước bi ể n, cửa sông và có th ể bám l ê n bề mặt ngoài của tôm gây bệnh, có khả năng phân giải kitin, xenlulose và nhi ề u hợp chất hữu cơ khác. * Phòng - trị bệnh: - Cải thiện môi trường: thay nước, quạt nước Cải thiện điều kiện môi trường và diệt vi khu ẩ n trong cơ th ể : siphon đ á y, thay nước mới để l à m giảm mật độ vi khuẩn trong nước. Sử dụng các sản phẩm trong danh mục cho phép của Bộ NN và theo hướng dẫn của nhà sản xu ấ t. - Tăng sức đề kháng cho tôm: Bổ sung vitamin C - Không nuôi mật độ quá cao - Tránh làm tôm bị tổn thương - Định kỳ dùng chế phẩm vi sinh để giảm hàm lượng chất hữu cơ. Tăng cường sức đ ề kh á ng cho tôm bằng quản lý môi trư ờ ng tốt và bổ sung vitamin C, A, E, và b Glucan. - Ao đã bị bệnh thì dùng 1 -2mg/m 3 Saponine hoặc bột hạt chè phun đều khắp ao kích thích tôm lột x á c. Lột xác xong lại thêm nước để giảm nồng độ Saponine, hoặc dùng 2-5mg/m 3 KMn O 4 (thuốc tím) phun khắp ao sau 4 gi ờ thì thay nước. 2.5.3. Bệnh đ ó ng rong hay mảng bám * Dấu hiệu bệnh l ý : - Các sinh vật bám vào chân, mắt, vỏ giáp thành một lớp lông tơ có màu đen (xem kính hiển vi rất rõ). - Tôm bị bệnh thường tách đ à n nổi lên mặt nước bơi lờ đờ hay bám thành bờ, phản ứng chậm chạp, kém ăn, không lột xác được. - Bệnh nặng, các sinh vật bám phát triển bám vào mang làm tôm không thở được tôm bị thiếu ôxy nên chết. * Tác nh â n gây bệnh: Do các sinh vật bám gây ra: - Động vật nguyên sinh như Epistylis, Vorticel l a, Ac i neta, Ephe l ota. - T ảo lam như Spiru li na subsa l sa, Schizthrix ca l cieo l a; tảo lục như En t eromorpha sp; tảo khuê Amphora sp, Nitszchia sp. * Phòng - trị bệnh: Bệnh sinh vật bám ở tôm x ả y ra khi n ướ c ao bẩn, có nhi ề u tảo bám, nhi ề u nguyên sinh động vật (trùng loa kèn) nên phải áp dụng các biện pháp: - Cải thiện điều kiện môi trường: + Duy trì độ trong thích hợp, ổn định tảo trong ao. + Tăng cường thay nước sạch (10 - 20% nước/lần) đ ể làm giảm sinh vật bám trong ao, cải thiện môi trường + Tăng cường quạt nước để tăng hàm lượng ôxy hòa tan trong ao nuôi + Cho ă n đúng mức để tránh ô nhiễm đáy ao. + Vớt tảo nổi trên bề mặt. + X ử lý nước ao bằng chế phẩm vi sinh để hấp thu khí độc NH 3 và phân hủy chất hữu cơ, hạn chế sự phát triển của tảo. - Tăng sức đề kháng cho tôm: bổ sung Vitamin C vào thức ăn để giúp tôm giảm stress, tăng sức khỏe cho tôm. - Kích thích tôm lột xác: thay nước hoặc dùng Saponin 10-15g/m 3 tạt khắp ao giúp tôm lột xác đồng đều. - Diệt s i nh vật bám: nếu tỷ lệ tôm nhiễm bệnh cao có thể sử dụng hóa chất diệt bớt sinh vật bám như formol (25ml/m 3 ) hoặc CuS O 4 . 2.5.4. Bệnh mềm vỏ ở tôm thẻ chân trắng * Dấu hiệu bệnh l ý : Tôm nuôi thương phẩm bị bệnh mềm vỏ thường có dấu hiệu bệnh lý: - Tôm c ó màu x ỉ n, vỏ bị mềm có khi rất mềm, vỏ rời thịt. - Những con mềm vỏ thường y ế u, kém hoạt động, dễ bị con khác ăn thịt hoặc dễ bị các sinh vật gây bệnh tấn công, dễ bị mắc các bệnh bẩn mình bẩn mang, ch ế t rải rác. - Tôm bị mềm vỏ thường chậm lớn, giảm giá trị thương phẩm và dễ mắc các bệnh cơ hội. Bệnh thường xảy ra trong các ao nuôi tôm thẻ chân tr ắ ng thâm canh. * Tác nhân g â y bệnh: Bệnh mềm vỏ ở tôm thẻ chân tr ắng có liên quan đến môi trường và dinh dưỡng. Do thiếu dinh dưỡng, thức ă n thiếu Canxi v à phốt pho. Độ cứng th ấ p. - Nước ao nuôi nhiễm thuốc trừ sâu. - Hàm lượng lân trong nước thấp. * Phòng - trị bệnh: - Qu ả n lý môi trường có độ kiềm từ 80-160mg/l bằng cách: bón vôi CaC O 3 hay Dolomite (CaMg(C O 3 ) 2 ) định kỳ một tuần một lần cho ao nuôi. - Quản lý môi trường ao nuôi thích hợp và ổn định tr á nh gây s ố c cho t ô m. - Bổ sung thêm khoáng thích hợp vào khẩu phần thức ăn như: Canxi/phos, Premix... 2.5.5. Bệnh thiếu vitamin C * Dấu hiệu bệnh lý Tôm bị bệnh thi ế u vitamin C thường có các dấu hiệu bệnh lý: - Xuất hiện các vùng cơ màu đen dưới lớp vỏ ở mặt lưng của phần bụng, ở các chân bơi, chân bò, trên mang tôm cũng có các vệt đen. - Tôm ăn ít hoặc bỏ ăn, sức đề kháng giảm, khả năng chịu sốc kém, dễ bị các tác nhân gây bệnh cơ hội tấn công tôm sinh trưởng chậm, chết rải rác 1-5% hàng ngày (tỷ lệ hao hụt tổng cộng rất cao 80-90%). - Bệnh thường gặp trong ao nuôi thâm canh, đặc biệt t r ong những ao tảo kém phát triển. * Tác nhân gây bệnh: Do khẩu phần ăn của tôm bị thiếu v i tamin C * Phòng - trị bệnh: Sử dụng thuốc và biện pháp trị bệnh như sau: - Bổ sung một lượng vitamin C thích hợp vào khẩu phần thức ăn cho đến khi khỏi bệnh. - Cho tôm ăn thường xuyên vitamin C với các ao nuôi b ằ ng thức ăn công nghiệp, môi trường ao nuôi thi ế u tảo. 2.5.6. Bệnh cong thân * D ấu kiệu bệnh lý: Tôm bị bệnh có hiện tượng cơ co rút, đuôi cong về phía bụng, không duỗi ra được. * T á c nh â n gây bệnh: - Bệnh thường xảy ra khi ta kéo tôm lên khỏi mặt nước đột ngột vào nh ững ngày nắng nóng hay lạnh rét, nhiệt độ không khí quá chênh lệch với nhiệt độ nước. - Ngoài ra còn có thể do yếu tố dinh dưỡng như: thiếu hụt các chất vi lượng trong khẩu phần ăn của tôm. * Phòng - trị bệnh: - Tránh hiện tượng gây sốc do nhiệt độ, đảm bảo độ sâu cho ao, tr á nh b ắ t t ô m v à o ng à y có nhiệt độ cao hay nhiệt độ thấp. - Bổ sung khoáng chất trong khẩu phần ăn nếu do yếu tố dinh dưỡng (thi ế u hụt các chất vi lượng). 2.5.7. Bệnh đen mang * Dấ u hiệu bệnh lý: - Tôm bị bệnh thường có hiện tượng mang chuyển từ màu trắng ngà sang màu nâu hoặc đen kèm theo những thương tổn ở mang. - Hô hấp khó khăn, nổi đầu, dạt bờ, ăn kém hoặc bỏ ăn, gây chết rải rác hoặc gây chết hàng loạt khi hàm lượng ôxy giảm dưới ngưỡng thích ứng. * Tác nhân gây bệnh: - Do tôm sống t r ong môi trường có nền đáy ô nhiễm, nhi ề u chất hữu cơ hoặc tảo tàn, các chất này bám vào mang gây hiện tượng đen mang. - Trong ao có hàm lượng NH 3 , N O 2 cao cũng làm tôm đen mang. - Ngoài ra, tôm bị đen mang còn do những thương tổn trên mang làm xuất hiện sắc tố melanin màu đen, là s ả n phẩm của phản ứng miễn dịch tự nhiên của tôm, c u a. - Bệnh thường gặp trong các ao tôm thẻ chân tr ắ ng từ tháng nuôi thứ 2. * Phòng - trị bệnh: Điều kiện phát sinh bệnh đen mang là do môi trường bị ô nhiễm, đáy ao nhiều chất hữu cơ, hàm lượng khí độc cao. Do đó, trị bệnh đen mang bằng các biện pháp: - Dùng chế phẩm vi sinh để làm sạch đáy ao, hấp thụ khí độc. - Cho tôm ăn vitamin C. - Thay nước ở tầng đáy nếu điều kiện cho phép. 2.5.8. Hội chứng Taura - TSV (Taura syndrrome inPenaeus vannamei) - Bệnh Taura còn gọi là bệnh đỏ đuôi. - Khi tôm bị bệnh cơ thể và các bộ phận khác có màu đỏ hoặc đen hồng, biếng ăn, bơi lờ đờ trên mặt nước hoặc rúc vào ao, đìa nuôi. - Gan tụy c ó màu vàng hơn bình thường, mang bị sưng, thường là tôm chết lúc lột xác. - Bệnh rất nguy hiểm với tôm thẻ, th ời gian ủ bệnh ngắn và có thể gây chết đến 95 % tôm. Tôm chết hay chìm xuống đáy và 2-3 ngày sau nổi lên mặt ao và th ấ y nhi ề u tôm chết quanh bờ. - Bệnh do một số tổ hợp mầm bệnh gồm vi khuẩn Vibrio harveae và 3 loại virus gây ra. - Bệnh Taura xuất hiện từ khi tôm nuôi được 2 tuần tu ổ i cho đến khi trưởng thành, đến giai đoạn lột xác và có khả năng cấp tính làm tôm èo ọt, mềm vỏ, ph á hủy hệ tiêu h óa và khuyếch tán, lan truyền rất nhanh. - Trong thực tế cho thấy, ít khi chỉ xuất hiện một bệnh trong ao nuôi, khi tôm bị bệnh thường thấy nhiều loại cùng một lúc như đốm trắng kết hợp với bệnh đầu vàng; bệnh Taura kết hợp với đốm trắng...Khi quan sát thấy triệu chứng của 2 bệnh cùng xuất hiện, thì hiện tượng tôm chết nhiều sẽ xảy ra nhanh hơn. 2.5.9. Bệnh virus đốm trắng (White spot Baculovirus- WSBV) - Tôm có thể bị chuyển sang màu hồng đỏ, khả năng tiêu thụ thức ăn giảm rõ ràng. - Cơ thể tôm xuất hiện các đốm trắng tròn dưới vỏ, tập trung chủ yếu ở giáp đầu ngực và đốt bụng cuối cùng. - Bơi lờ đờ trên mặt nước và tấp vào bờ. Hiện tượng tôm chết xảy ra ngay sau các biểu hiện đó, tỷ lệ chết cao, có thể từ 90-100% trong vòng 3-7 ngày. 2.5.10. Bệnh Hội chứng hoại tử gan tụy cấp tính (Acute Hepatopancreatic Necrosis Syndrome - AHPNS) hay còn gọi l à Hội ch ứ ng chết sớm (Early Mortality Syndrome - EMS) - Giai đoạn nhiễm bệnh : Trong suốt quá trình nuôi, tập trung nhiều ở giai đoạn 10-45 ngày sau khi thả nuôi. - Triệu chứng lâm sàng: + Giai đoạn đầu, hiệu chứng của bệnh chưa rõ ràng. + Tôm chậm lớn, lờ đờ, bỏ ăn, tấp mé và chết ở đáy ao nuôi. + Giai đoạn tiếp theo, tôm bệnh có hiện tượng vỏ mềm, màu sắc cơ thể biến đổi, gan tụy mềm nhũn, sưng to hoặc bị teo lại. - Dấu hiệu bệnh tích: + Tổ chức gan tụy thoái hóa tiến triển cấp tính. + Thiếu hoạt động phân bào đẳng nhiễm trong tế bào có nguồn gốc từ mô phôi (tế bào E: Embyonalzellen). + Các tế bào trung tâm của tổ chức gan tụy (tế bào tiết B: Basenzellen, tế bào xơ F: Fibrillenzellen, tế bào dự trữ R: Restzellen) có sự biến đổi cấu trúc và rối loạn chức năng. + Các tế bào của tổ chức gan tụy có nhân lớn bất thường và có hiện tượng bong tróc tế bào biểu mô ống lượn và bị viêm nhẹ. + Giai đoạn cu ố i của hội chứng hoại tử gan tụy cấp tính có sự tập hợp của tế bào máu ở giữa ống gan tụy và nhiễm khuẩn thứ cấp. - Biện pháp phòng bệnh: + Tuân thủ lịch mùa vụ thả nuôi và chọn con giống thả nuôi đảm bảo chất lượng. + Thực hiện qui tr ình cải tạo ao (bón vôi, bừa kỹ, ngâm để phân hủy Cypermrthrin, Deltamethrin trong bùn đáy); qui trình nuôi (chỉ sử dụng chế phẩm sinh học và thức ăn thích hợp, đảm bảo chất lượng, không để dư thừa thức ăn) theo hướng dẫn của cơ quan quản lý thủy sản. + Không sử dụng các chất diệt tạp, hóa chất cấm hoặc có nguồn gốc thuốc bảo vệ thực vật để xử lý môi trường ao nuôi. 2.5.11. Bệnh hoại tử cơ quan tạo máu: (Infectious Hypodermal and Hematopoietic Necrosis-IHHN) - Gây bệnh IHHN là một virus có tên Parvovirus. - Tôm chân trắng bị bệnh này thường ở dạng mãn tính và thể hiện một số đặc điểm: Còi cọc, kém ăn, phân đàn cao; vỏ xù xì thô ráp và méo m ó ; Chùy đầu có hiện tượng u ố n cong hay dị dạng. 2.5.12. Bệnh do virus gây hoại tử cơ (infectious myonecrosis virus - IMNV) - Tôm có biểu hiện là đục ph ầ n cơ đuôi lan ra toàn thân. - Hoạt động lờ đờ rồi ch ế t, tỷ lệ tôm chết có thể lên đến 40-60% trong ao nhiễm. - Triệu chứng giống như bệnh do IMNV cũng có thể th ấ y khi tôm gặp những y ế u t ố môi trường không thuận lợi như thiếu dưỡng khí, mật độ nuôi cao hoặc thay đổi đột ngột của nhiệt độ và độ mặn. 2.5.13. Bệnh phân trắng - Tác nhân gây bệnh + Bệnh này do nhiều nguyên nhân nhưng chủ yếu do vi khuẩn, ký sinh trùng, yếu tố môi trường, trong đó tác nhân chủ yếu là vi bào tử thuộc giống Plexstophora và vi khuẩn thuộc giống Vibrio. + Ở miền Bắc, bệnh thường xuất hiện từ tháng 4 đến tháng 7; trong đó nhiều nhất vào tháng 5, tháng 7. Ở miền Trung, bệnh xuất hiện rải rác. Ở miền Nam, bệnh tập trung từ tháng 8 đến tháng 10. Bệnh thường xuất hiện trong mùa nắng nóng, nhiệt độ nước cao, mật độ nuôi cao; tôm dễ bị bệnh khi nuôi được từ 40 đến 90 ngày. Đặc biệt, bệnh thường xuất hiện khi thời tiết bất thường (n ắ ng nóng, mưa kéo dài hoặc khi thời tiết thay đ ổ i). Bệnh xuất hiện cả trên tôm sú và tôm thẻ chân tr ắng. - Dấu hiệu bệnh Khi tôm bị bệnh, kiểm tra sàn/nhá/vó sẽ thấy phân tôm màu trắng tr ên sàn ăn hoặc nổi trên mặt nước dọc bờ ao, góc ao (cuối hướng quạt nước, cuối hướng gi ó ). Tôm bị phân tr ắng sẽ giảm ăn hoặc ăn không tăng theo tuổi. Ki ể m tra tôm sẽ th ấ y ruột tôm không đ ầ y thức ăn, có những đốm màu vàng cát ở phần cuối ruột. Tôm bị óp, vỏ mỏng, teo nhỏ dần và chậm lớn. - Cách phòng ngừa + Để phòng ngừa bệnh này, cần phải chuẩn bị ao nuôi sạch sẽ ngay từ đ ầ u. Không sử dụng thức ă n bị nấm, mốc; hạn chế sử dụng thức ăn tươi. + Tr o ng quá trình nuôi quản lý chặt chẽ các yếu tố môi trường; định kỳ sử dụng ch ế phẩm sinh học làm sạch môi trường. Thay nước định kỳ và sử dụng hóa chất diệt khuẩn sẽ giúp hạn chế bệnh phân trắng, đặc biệt trong những thời điểm nắng nóng, mưa kéo dài. + Tăng cường men vi sinh tiêu hóa, giúp tôm h ấ p thụ th ứ c ăn t ố t hơn. Bổ sung vitamin và khoáng chất giúp tôm tăng cường sức khỏe và giảm căng th ẳ ng (stress). Đối với những con tôm bị chết phải vớt ra khỏi ao để tránh tình trạng bệnh lây lan do tôm khỏe ăn tôm bệnh. + Trên thị trường hiện nay c ó sẵn những loại thuốc đ ể phòng ngừa và trị bệnh phân trắng cho tôm. Những loại thuốc này là kháng sinh nên khi sử dụng cần theo đúng liều lượng đã quy định. Tránh dùng vội, tăng liều hoặc sử dụng không đủ, gây hiện tượng nhờn thuốc, dẫn đến thời gian điều trị kéo dài, vừa tôn kém vừa kh ô ng hi ệ u qu ả .