TCVN7870-14:2010

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7870-14:2010 (IEC 80000-14:2008) về Đại lượng và đơn vị - Phần 14: Viễn sinh trắc liên quan đến sinh lý người TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 7870-14:2010 IEC 80000-14:2008 ĐẠI LƯỢNG VÀ ĐƠN VỊ - PHẦN 14: VIỄN SINH TRẮC LIÊN QUAN ĐẾN SINH LÝ NGƯỜI Quantities and units - Part 14: Telebiometrics related to human physiology Lời nói đầu TCVN 7870-14:2010 hoàn toàn tương đương với IEC 80000- 14:2008; TCVN 7870-14:2010 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC 12 Đại lượng và đơn vị đo lường biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Lời giới thiệu 0.0. Giới thiệu chung TCVN 7870-14:2010 do Ban Kỹ thuật Tiêu chuẩn về Đại lượng và Đơn vị đo lường TCVN/TC12 biên soạn. Mục tiêu của Ban Kỹ thuật TCVN/TC12 là tiêu chuẩn hóa đơn vị và ký hiệu cho các đại lượng và đơn vị (kể c ả ký hiệu toán học) dùng trong lĩnh vực khoa học và công nghệ, hệ số chuyển đổi tiêu chuẩn giữa các đơn vị; đưa ra định nghĩa của các đại lượng và đơn vị khi cần thiết. Bộ TCVN 7870, chấp nhận bộ tiêu chuẩn IEC 80000, gồm các phần dưới đây có t ê n chung “Đại lượng và đơn vị": - TCVN 7870-6:2010 (IEC 80000-6:2008), Phần 6: Điện từ - TCVN 7870-13:2010 (IEC 80000-13:2008), Phần 13: Khoa học v à công ng hệ thông tin - TCVN 7870-14:2010 (IEC 80000-14:2008), Phần 14: Viễn sinh trắc liên quan đến sinh lý người Bộ TCVN 7870, chấp nhận bộ tiêu chu ẩ n ISO 80000, gồm các phần dưới đây có tên chung “Đại lượng và đơn vị": - TCVN 7870-1:2010 (ISO 80000-1:2009), Phần 1: Quy định chung - TCVN 7870-2:2010 (ISO 80000-2:2009), Phần 2: Dấu v à ký hiệu toán học dùng trong khoa học tự nhiên và công nghệ - TCVN 7870-3:2007 (ISO 80000-3:2006), Phần 3: Không gian và thời gian - TCVN 7870-4:2007 (ISO 80000-4:2006), Phần 4: Cơ học - TCVN 7870-5:2007 (ISO 80000-5:2007), Phần 5: Nhiệt động lực học - TCVN 7870-7:2009 (ISO 80000-7:2008), Phần 7: Ánh sáng - TCVN 7870-8:2007 (ISO 80000-8:2007), Phần 8: Âm học - TCVN 7870-9:2010 (ISO 80000-9:2009), Phần 9: Hóa lý và vật lý phân tử - TCVN 7870-10:2010 (ISO 80000-10:2009), Phần 10: Vật lý nguyên tử và hạt nhân - TCVN 7870-11:2009 (ISO 80000-11:2008), Phần 11: S ố đặc trưng - TCVN 7870-12:2010 (ISO 80000-12:2009), Phần 12: V ậ t lý chất rắn Các điều từ 0.1 đến 0.6 là nội dung chung cho các tiêu chu ẩ n thuộc bộ TCVN 7870 (ISO/IEC 80000). Một số nội dung không áp dụng cho tiêu chuẩn này, nhưng vẫn đưa ra để nhất quán với các phần khác. Riêng 0.6 được đề cập riêng cho tiêu chuẩn này. 0.1. Cách sắp xếp các bảng Bảng các đại lượng và đơn vị trong TCVN 7870 (ISO/IEC 80000) được sắp xếp sao cho các đại lượng được trình bày ở trang trái còn các đơn vị ở trang bên phải tương ứng. Tất cả các đơn vị nằm giữa hai đường kẻ liền nét ở trang bên phải thuộc về các đại lượng nằm giữa các dòng kẻ liền nét tương ứng ở tr a ng bên trái. Trong trường hợp việc đánh số mục thay đ ổ i so với phiên bản cũ của TCVN 6398 (ISO 31), thì con số trong phiên bản cũ được cho trong ngoặc đơn, ở trang bên trái, phía dưới con số mới của đại lượng đó; dấu gạch ngang chỉ ra r ằ ng mục đó không có trong phiên bản cũ. 0.2. Bảng đại lượng Tên các đại lượng quan trọng nhất thuộc lĩnh vực của tiêu chuẩn này được đưa ra cùng với ký hiệu của chúng và trong phần lớn các trường hợp, c ả định nghĩa của chúng. Các tên gọi và k ý hiệu này là khuyến nghị. Những định nghĩa này được đưa ra chủ yếu để nhận biết các đại lượng trong Hệ đại lượng quốc tế (ISQ), liệt kê trong các trang b ê n trái của Bảng 1; không nhất thiết là định nghĩa đầy đủ. Đặc trưng vô hướng, véctơ hay tenxơ của một số đại lượng được đưa ra, đặc biệt khi cần cho định nghĩa. Trong phần lớn các trường hợp, chỉ một tên và một ký hiệu được đưa ra cho một đại lượng; nếu hai hay nhiều tên hoặc hai hay nhiều ký hiệu được đưa ra cho cùng một đại lượng và không có sự phân biệt đặc biệt nào thì chúng bình đẳng như nhau. Nếu có hai loại chữ nghiêng (ví dụ J và q ; j và f ; a và a ; g và g ) thì chỉ một trong hai được đưa ra. Điều đó không có nghĩa là loại chữ kia không được chấp nhận. Nói chung khuyến nghị rằng các ký hiệu như vậy không được cho những nghĩa khác nhau. Ký hiệu trong ngoặc đơn l à ký hiệu dự trữ để sử dụng trong bối cảnh cụ thể khi ký hiệu chính được dùng với nghĩa khác. 0.3. Bảng đơn vị 0.3.1 . Tổng quát Tên đơn vị của các đại lượng tương ứng được đưa ra cùng với ký hiệu quốc tế và định nghĩa. Các tên đơn vị này phụ thuộc vào ngôn ngữ nhưng ký hiệu là ký hiệu quốc tế và như nhau ở mọi ngôn ngữ. V ề các thông tin thêm, xem sách giới thiệu về SI (xuất bản lần thứ 8, 2006) của Viện cân đo quốc tế (BIPM) và TCVN 7870-1 (ISO 80000-1). Các đơn vị được sắp xếp như sau: a) Trước tiên là đơn vị SI. Các đơn vị SI đã được thông qua ở Hội nghị cân đo toàn thể (Conférence Générale des Poids et Mesures, CGPM). Đơn vị SI cùng bội và ước thập phân của chúng được khuyến nghị sử dụng; bội và ước thập phân được hình thành từ các tiền tố SI cũng được khuyến nghị mặc dù không được nhắc đến. b) Một số đơn vị không thuộc SI, là những đơn vị được Ủy ban quốc tế về cân và đo (Comité International des Poids et Mesures, CIPM) hoặc Tổ chức quốc tế về đo lường pháp định (Organisation Internationale de Métrologie Légale, OIML) hoặc ISO và IEC chấp nhận để sử dụng cùng với SI. Những đơn vị này được phân cách với các đơn vị SI và các đơn vị khác bằng đường k ẻ đứt nét. c) Các đơn vị không thuộc SI được CIPM chấp nhận để dùng với đơn vị SI thì được in nhỏ (nhỏ hơn khổ chữ thư ờ ng) ở cột “Các hệ số chuyển đổi và ch ú thích". d) Các đơn vị không thuộc SI không được khuyến nghị dùng cùng với đơn vị SI chỉ được đưa ra ở phụ lục trong một số phần của bộ tiêu chuẩn này. Các phụ lục này chỉ là tham khảo, không phải là bộ phận của tiêu chuẩn. Chúng được sắp xếp vào hai nhóm: 1) các đơn vị thuộc hệ CGS có tên riêng; 2) các đơn vị dựa trên foot, pound, giây và một số đơn vị liên quan khác. e) Các đơn vị không thuộc SI khác được đưa ra để tham khảo, đặc biệt về hệ số chuyển đổi, được cho trong phụ lục tham kh ả o khác. 0.3.2 . Đơn vị của các đại lượng có thứ nguyên một hay đại lượng không thứ nguyên Đơn vị của đại lượng có thứ nguyên một, còn gọi là đại lượng không thứ nguyên, là số một (1). Khi biểu thị giá trị của đại lượng này thì đơn vị 1 thường không được viết ra một cách tường minh. VÍ DỤ 1: Chỉ s ố khúc xạ n = 1,53 x 1 = 1,53 Không được dùng các tiền tố để tạo ra bội hoặc ước của đơn vị này. Có thể dùng lũy thừa của 10 để thay cho các tiền tố. V Í DỤ 2: S ố Reynon Re = 1,32 x 10 3 Vì góc ph ẳ ng thường được thể hiện bằng tỷ số giữa hai độ dài, còn góc khối được thể hiện bằng tỷ số giữa hai diện tích, nên năm 1995 CGPM đã quy định là trong Hệ đơn vị quốc tế, radian, ký hiệu là rad và steradian, ký hiệu là sr, là các đơn vị dẫn xuất không thứ nguyên. Điều này ngụ ý rằng các đại lượng góc ph ẳ ng và góc khối được coi là đại lượng dẫn xuất có thứ nguyên một. Do đó, các đơn vị radian và steradian bằng một (1); chúng cũng có thể được bỏ qua hoặc có thể dùng trong biểu thức của các đơn vị dẫn xuất để dễ dàng phân biệt giữa các đại lượng có bản chất khác nhau nhưng có cùng thứ nguyên. 0.4. Công bố về số trong tiêu chuẩn này Dấu = được dùng để biểu thị “ch í nh xác bằng”, dấu » được dùng để biểu thị "gần bằng", còn dấu := được dùng để biểu thị “theo định nghĩa là bằng". Trị số của các đại lượng vật lý được xác định bằng thực nghiệm luôn có độ không đảm bảo đo kèm theo. Cần phải chỉ rõ độ không đảm bảo này. Trong bộ tiêu chuẩn này, độ lớn của độ không đảm bảo được trình bày như trong ví dụ dưới đây. V Í DỤ: l = 2,347 82(32) m Trong ví dụ này, I = a(b) m, trị số của độ không đảm bảo b ch ỉ ra trong ngoặc đơn được thừa nhận để áp dụng cho các con số cuối cùng (và ít quan trọng nhất) của trị số a của chiều dài l . Việc ghi ký hiệu này được dùng khi b đại diện cho độ không đảm bảo chu ẩ n (độ lệch chuẩn ước t í nh) trong các số cuối của a . Ví dụ bằng số trên đây có thể giải thích với nghĩa là ước lượng tốt nhất trị số của chiều dài l , khi l được tính b ằ ng mét, là 2,347 82 và giá trị chưa biết của l n ằ m giữa (2,347 82 - 0,000 32) m và (2,347 82 + 0,000 32) m với xác suất xác định b ằ ng độ không đảm b ả o chuẩn 0,000 32 m và phân bố xác suất chuẩn của các giá trị l . 0.5. Chú thích về các đại lượng loga và đơn vị của chúng Việc thể hiện dao động điều hòa tắt dần theo thời gian có thể viết ở dạng ký hiệu thực hoặc là phần thực của ký hiệu phức F(t) = Ae - d t cos w t = Re (A e (- d +i w ) t ), A = F(0) Mối quan hệ đơn giản này liên quan đến d và w chỉ có thể có được khi e (cơ số của logarit tự nhiên) được d ùng làm cơ số của hàm lũy thừa. Đơn vị SI nhất quán cho hệ số tắt dần d và tần số góc w là gi â y mũ trừ một, ký hiệu l à s - 1 . Khi sử dụng tên riêng nepe (ký hiệu là Np) và radian (ký hiệu là rad) cho các đơn vị tương ứng của d t và w t , các đơn vị của d và w tương ứng tr ở thành nepe tr ê n giây (ký hiệu là Np/s) và radian trên giây (ký hiệu là rad/s). Sự biến thiên tương ứng trong không gian cũng được xử lý theo cách tương tự F(x) = Ae - a x cos b x = Re ( Ae - g x ), A = F(0) g = a + i b trong đó, đơn vị của a là nepe trên mét (ký hiệu là Np/m) và đơn vị của b là radian trên mét (ký hiệu là rad/m). Việc lấy logarit các đại lượng phức ch ỉ được thực hiện hữu ích với logarit tự nhiên. V ì vậy, trong tiêu chuẩn này, mức L F của đại lượng trường F được định nghĩa theo quy ước là logarit tự nhiên của tỷ số giữa đại lượng trường và giá trị quy chiếu F 0 , L F = ln( F/F 0 ), theo quyết định của CIPM và OIML. Vì đại lượng trường được định nghĩa là đại lượng có bình phương t ỷ lệ với c ô ng suất khi hoạt động trong hệ tuyến tính, nên căn bậc hai được đưa vào trong biểu thức mức của đại lượng công suất, L P = (1/2) In( P/P 0 ), khi định nghĩa theo quy ước sử dụng logarit tự nhiên, để cho mức của đại lượng công suất bằng mức của đại lượng trường tương ứng khi có cùng hệ số tỷ lệ đối với các đại lượng đang xét và đại lượng quy chiếu tương ứng. Xem IEC 60027-3:2002, 4.2. Nepe (ký hiệu là Np) và ben (ký hiệu là B) là các đơn vị dùng cho đại lượng logarit. Nepe là đơn vị nhất quán khi đại lượng loga được định nghĩa theo quy ước sử dụng logarit tự nhiên, 1 Np = 1. Ben là đơn vị khi trị số của đại lượng loga được thể hiện theo logarit thập phân, 1 B = (1/2) In10 Np » 1,151 293 Np. Việc sử dụng nepe thường được giới hạn để tính toán lý thuyết các đại lượng trường, khi đơn vị này là thuận tiện nhất, còn trong những trường hợp khác, đặc biệt là đối với đại lượng công suất, ben, hoặc trên thực tế ước của nó là dexiben (ký hiệu là dB) được dùng rộng rãi. C ần nhấn mạnh rằng, trên thực tế, nepe được chọn làm đơn vị không hàm ý là nên tránh sử dụng ben. Ben được CIPM và OIML chấp nhận để cùng sử dụng với SI. Ở khía cạnh nào đó, trường hợp này tương tự như đối với góc ph ẳ ng, đơn vị độ (°) thường được dùng rộng rãi trong thực tế thay cho đơn vị SI là radian (rad). Nói chung, không phải bản thân đại lượng loga, như L F hay L P được quan tâm; mà chỉ có acgumen của logarit được quan tâm, nghĩa là F/F 0 và P/P 0 , tương ứng. Để tránh sự không rõ ràng trong áp dụng thực tế các đại lượng loga, đơn vị phải luôn được viết rõ ràng sau trị số, ngay c ả khi đơn vị là nepe, 1 Np = 1. V ì vậy, đối với các đại lượng công suất, mức thường được cho b ở i L P = 10 l g( P/P 0 ) dB và điều quan tâm là trị số 10 Ig( P/P 0 ) và acgumen P / P 0 . Tuy nhiên, trị số này không giống như đại lượng L P vì đơn vị dexiben (hoặc ben) không b ằ ng một, 1. Điều này áp dụng cho các đại lượng trường thường có bậc được cho bởi L F = 10 lg( F/F 0 ) 2 dB. VÍ DỤ 1: Ý nghĩa của công bố L F = 3 dB (= 0,3 B) cho mức của đại lượng trường cần được hi ể u l à : l g( F/F 0 ) 2 = 10 0, 3 . (Điều này cũng có nghĩa là L F = 0,3 x 1,151 293 Np = 0,345 387 9 Np, nhưng thực tế ít sử dụng). VÍ DỤ 2: Tương tự, ý nghĩa của phát biểu L P = 3 dB (= 0,3 B) đối với bậc của đại lượng c ô ng su ấ t cần được hiểu là: lg( P/ P 0 ) 2 = 10 0, 3 . (Điều này cũng có nghĩa là L P » 0,3 x 1,151 293 Np = 0,345 387 9 Np, nhưng thực tế í t sử dụng). Các thước đo có ý nghĩa của đại lượng công suất thường đòi hỏi lấy trung b ì nh theo thời gian để tạo nên giá trị bình phương trung bình tỷ lệ với công suất. Khi đó các đại lư ợ ng trường tương ứng có th ể thu đ ược như giá trị hiệu dụng. Với các ứng dụng này, logarit thập phân (cơ số 10) thường được dùng để tạo nên mức của đại lượng trường hoặc công suất. Tuy nhiên, cũng có thể sử dụng logarit tự nhiên cho các áp dụng này, đặc biệt đối với các đại lượng phức. 0.6. Giới thiệu cụ thể về tiêu chuẩn này 0.6.1 . Cơ sở để xác định các đại lượng và đơn vị được ấn định là phân loại học quy định trong Mô hình đa giác thái viễn sinh trắc (TMM, xem ITU-T Rec. X.1081). Trong TMM mười phương diện tương tác giữa thân thể người và môi trường được thừa nhận (các giác thái cơ bản). Các tương tác này được thừa nhận xuất hiện tại các phạm vi khác nhau về sự gần gũi và với các cường độ khác nhau qua “vùng riêng biệt của cá nhân” (xem hình 1 của ITU-T Rec. X.1081). 0.6.2 . Bằng việc dùng thuật ngữ của TMM, các tương tác này (các giác thái cơ bản) được phân loại như sau (xem định nghĩa các thuật ngữ trong Điều 3): · Nội xúc giác · Ngoại xúc giác · Nội thị giác · Ngoại thị giác · Nội thính giác · Ngoại th í nh giác · Nội hóa giác · Ngoại hóa giác · Nội xạ giác · Ngoại xạ giác 0.6.3 . Cũng thừa nhận rằng nhiệt độ (các phần) của thân thể người là quan trọng cho c ả sự hoạt động an toàn của thiết bị viễn sinh trắc và cho việc dùng nó để c ó được sự an toàn v ề viễn sinh trắc. Phương diện n à y của tương tác thân thể người v ớ i môi trường sử dụng các giác thái cơ bản nội xúc giác, ngoại xúc giác, nội thị giác và ngoại thị giác, nhưng l à đủ quan trọng để định nghĩa trong tiêu chu ẩ n này như l à một giác thái dẫn xuất bổ sung: · nội nhiệt giác mô tả sự hấp thụ nhiệt của toàn thân người thông qua bức xạ điện từ (bao gồm bức xạ hồng ngoại và vi ba), dẫn nhiệt (bằng tiếp xúc trực tiếp), đối lưu nhiệt (bằng chất l ỏ ng hoặc chất khí truyền nhiệt). · ngoại nhiệt giác mô tả sự mất nhiệt của toàn thân người thông qua bức xạ điện từ, dẫn nhiệt, đối lưu nhiệt hoặc bay hơi. 0.6.4 . Điều 5 đến 11 định nghĩa đại lượng và đơn vị cho các phương diện nội và ngoại của một trong các tương tác của thân thể người với thiết bị viễn sinh trắc - xem [10]. 0.6.5 . Thuật ngữ dùng trong sự phân loại này phân ra như sau: CH Ú THÍCH 1: Nội xúc giác đã được đưa ra đầu tiên, vì theo sự phát triển của sự sống, độ nhạy của da xuất hiện đầu tiên, các cơ quan đầu vào khác là sự chuyên biệt hóa của da. CHÚ THÍCH 2: Có hai dạng da, thể hang và thể lông (xem hình 1 và 2). Chúng có t í nh chất khác nhau về độ nhạy (xem VIM. 4-12) , tạo ra các đơn vị Nội xúc giác khác nhau. 0.6.6 . Mã được quy định trong Phụ lục C (quy định) có thể dùng để phân loại thiết bị viễn sinh trắc và một ký hiệu bằng hình vẽ qu y ước có thể được dùng để biểu thị mã đó. Điều này chủ yếu dựa vào thiết bị là bộ kích thích hoặc bộ cảm biến và vào các giác thái mà nó sử dụng. Hình 1 - Giản đồ mặt cắt da thể hang Hình 2 - Giản đồ mặt cắt da thể lông ĐẠI LƯỢNG VÀ ĐƠN VỊ - PHẦN 14: VIỄN SINH TRẮC LIÊN QUAN ĐẾN SINH LÝ NGƯỜI Quantities and units - Part 14: Telebiometrics related to human physiology 1. Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này quy định tên, ký hiệu và định nghĩa của các đại lượng và đơn vị viễn sinh trắc liên quan đến sinh lý người. Tiêu chuẩn n à y bao gồm đại lượng và đơn vị cho các đặc trưng sinh lý học, sinh học hoặc đặc trưng hành vi có thể cung c ấ p đầu vào hoặc đầu ra cho hệ thống nhận dạng viễn sinh trắc hoặc cho các hệ thống kiểm tra (hệ thống nhận bi ế t), bao gồm mọi sự phát hiện đã biết hoặc các ngưỡng an toàn. Tiêu chuẩn này cũng bao gồm đại lượng và đơn vị liên quan đến các ảnh hưởng tới con người do việc sử dụng thiết bị viễn sinh trắc gây ra. CHÚ THÍCH: Đại lượng và đơn vị, tên và ký hiệu b ằ ng chữ của chúng quy định ở đây được sử dụng rộng r ã i trong các lĩnh vực và chuyên ngành liên quan đến viễn sinh trắc: c ô ng nghiệp viễn sinh trắc và viễn sinh tr ắ c. Đơn vị viễn sinh trắc là đơn vị SI [xem TCVN 7870-1 (ISO 80000-1)]. Mã và ký hiệu hình vẽ liên quan để nhận biết loại của thiết bị viễn sinh trắc cũng được quy định trong tiêu chuẩn này. 2. Tài liệu viện dẫn Các tài liệu viện dẫn dưới đây rất cần thiết cho việc áp dụng tiêu chuẩn này. Đối với các tài liệu ghi năm công bố thì áp dụng bản được nêu. Đối với các tài liệu không ghi năm công bố th ì áp dụng bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi. TCVN 7870-1:2010 (ISO 80000-1:2009), Đại lượng và đơn vị - Phần 1: Quy định chung TCVN 7870-3:2007 (ISO 80000-3:2006), Đại lượng và đơn vị - Phần 3: Không gian và thời gian TCVN 7870-4:2007 (ISO 80000-4:2006), Đại lượng và đơn vị - Phần 4: Cơ học TCVN 7870-5:2007 (ISO 80000-5:2007) , Đại lượng và đơn vị - Phần 5: Nhiệt động lực học TCVN 7870-6:2010 (IEC 80000-6:2008), Đại lượng và đơn vị - Phần 6: Điện từ TCVN 7870-8:2007 (ISO 80000-8:2007), Đại lượng và đơn vị - Phần 8: Âm học TCVN 7870-9:2010 (ISO 80000-9:2009), Đại lượng và đơn vị - Phần 9: Hóa lý và vật lý phân tử TCVN 7870-10:2010 (ISO 80000-10:2009), Đại lượng và đơn vị - Phần 10: Vật l ý nguyên tử và hạt nh â n TCVN 6165:2009 [VIM (2007)], Từ vựng quốc tế về đo lường học - Khái niệm, thuật ngữ chung và cơ bản ITU-T Rec. X.1081, The Telebiometr i c Multimodal Model - A Framework for the Speci f ication of Security and Sa f ety Aspects of Telebiometr i cs (Mô hình đa giác thái viễn sinh trắc - Khung quy định kỹ thuật về phương diện an ninh và an toàn của viễn sinh trắc) 3. Thuật ngữ, định nghĩa, từ viết tắt và ký hiệu Tiêu chuẩn này áp dụng các thuật ngữ và định nghĩa dưới đây. 3.1. Khái niệm chung 3.1.1 . Giác thái c ơ bản (base modality) Một sự phân loại tương tác của thân thể người với môi trường dựa vào b ả n chất vật lý của tương tác hoặc vào hệ thống giác quan của người mà nó tác động (xem 3.4.1 đến 3.4.10). CHÚ THÍCH: Nếu tương tác xuất phát từ môi trường đến thân thể người thì nó được mô tả là nội giác thái. Nếu từ thân thể người đến môi trường th ì được mô tả là ngoại giác thái. 3.1.2 . Giác thái dẫn xuất (derived modality) Một sự phân loại tương tác của thân thể người với môi trường dựa vào tính chất của thân thể người được xác định hoặc thay đổi khi sử dụng một hay một số giác thái cơ bản (xem 3.4.11 đến 3.4.12). CHÚ THÍCH: Nhiệt độ của thân thể người hoặc các phần của th â n thể người có thể được phát hiện (ngoại nhiệt giác) b ằ ng bộ dò hồng ngoại hoặc tiếp xúc với một nhiệt kế và nhiệt độ được xác định b ằ ng đối lưu, dẫn nhiệt hoặc các dạng bức xạ khác (nội nhiệt giác). 3.1.3 . Nội giác thái (in-modality) Giác thái của các tương tác từ môi trường đến thân thể người. 3.1.4 . Ngoại giác thái (out-modality) Giác thái của các tương tác từ thân thể người đến môi trường. 3.1.5 . Phần ướt (wetware) Khía cạnh vật lý của con người bị ảnh hưởng b ở i thiết bị viễn sinh trắc hoặc tác động đến thiết bị viễn sinh trắc. CHÚ THÍCH: Thuật ngữ này không dùng trong văn bản quy định nhưng được dùng trong Phụ lục D và định nghĩa cho ở đây là để cho hoàn ch ỉ nh. 3.1.6 . Sinh trắc học (biometrics) Phép nhận biết tự động các cá thể dựa vào đặc trưng hành vi v à sinh học của chúng. CHÚ THÍCH: Trong một số chuyên ng à nh khác, ý nghĩa của sinh tr ắ c h ọ c bao gồm việc đếm, đo, phân tích thống kê mọi loại dữ liệu trong khoa học sinh h ọ c, bao gồm cả khoa học y học liên quan. 3.1.7 . Viễn sinh trắc (telebiometrics) Sự áp dụng sinh trắc học cho viễn thông và áp dụng viễn thông cho việc cảm nhận sinh trắc học từ xa. 3.1.8 . Thiết bị viễn sinh trắc (telebiometric device) Cảm biến hoặc bộ kích thích tương tác từ xa với con người bằng sử dụng viễn thông. 3.1.9 . Mô hình đa giác thái viễn sinh trắc - TMM (telebiometric multimodal model) Mô hình về sự tương tác giữa con người với môi trường bằng cách sử dụng các giác thái dựa trên cơ sở giác quan của người. 3.1.10 . Lớp đo TMM (TMM metric layer) Lớp trong phân loại học TMM chỉ các đơn vị SI dùng để mô tả một nội tương tác hoặc ngoại tương tác. 3.1.11 . Lớp khoa học TMM (TMM scienti f ic layer) Lớp trong ph â n loại học TMM chỉ lĩnh vực khoa học nghiên cứu các tính chất và ngưỡng của một nội tương tác hoặc ngoại tương tác. 3.1.12 . Lớp cảm giác TMM (TMM sensory layer) Lớp trong ph â n loại học TMM chỉ các giác quan người liên quan đến việc tạo thành hoặc phát hiện ra một nội tương tác hoặc ngoại tương tác. 3.2. Các ngưỡng 3.2.1 . Ngưỡng (threshold) Ranh giới giữa hai miền có thể phân biệt được của các yếu tố kích thích đối với đáp tuyến về cảm giác của người. 3.2.2 . Ng ưỡ ng phát hiện (detection threshold) Mức mà tại đó kích thích được áp dụng cho một người b ì nh thường vừa đủ để tạo ra đáp ứng. 3.2.3 . Kích thích quá ngưỡng (suprathreshold stimulus) Kích th í ch lớn hơn ngưỡng phát hiện. 3.2.4 . Ngưỡng phù hợp (com f ort threshold) Mức mà tr ê n hoặc dưới nó kích thích được nhận biết là gây ra sự khó chịu đối với hầu hết con người. 3.2.5 . Ngưỡng an toàn (safety threshold) Ngưỡng mà tại đó kích thích chuyển từ an toàn sang không an toàn. CHÚ THÍCH: Trong nhiều trường hợp kích thích là an toàn khi ở dưới ngư ỡ ng an toàn (m ứ c an toàn tối đa) và không an toàn khi ở trên ngưỡng (ví dụ một vật thể nóng), nhưng có trường hợp kích thích là an toàn khi ở trên ngưỡng an toàn (mức an toàn tối thiểu) và không an toàn khi ở dưới ngưỡng (ví dụ một vật thể lạnh). 3.2.6 . Ngưỡng đau (pain threshold) Mức mà trên nó kích thích được nhận biết là gây ra cảm giác đau. 3.2.7 . Ngưỡng nguy hại (damage threshold) Mức mà trên nó kích thích có thể gây ra sự tổn hại tạm thời hoặc vĩnh viễn. CH Ú THÍCH: Các tổn hại thư ờ ng phụ thuộc vào khoảng thời gian xu ấ t hiện của kích thích cũng như vào mức của k í ch thích đó. 3.3. An toàn và an ninh 3.3.1 An toàn (sa f ety) Tính chất của một thiết bị vật lý hoặc một thủ tục để xác định (và giới hạn thông qua cơ cấu, thủ tục, quy định và ngưỡng vận hành cho phép) mức độ tổn hại mà thiết bị có thể gây ra đối với một hay nhiều con người. CHÚ THÍCH: V í dụ về cơ cấu, thủ tục, quy định v à ngưỡng vận hành cho phép l à các phát xạ điện tử cho phép từ thiết bị, nhiệt độ của bề mặt thiết bị khi vận hành, âm lượng ở nơi giải tr í công cộng và cơ chế đ ể đảm bảo đóng cửa nh à máy điện hạt nhân khi xảy ra hư h ỏ ng. Trong nhiều trường hợp sự vận hành thiết bị trong những giới hạn này có thể vừa được cảm nhận và vừa được kiểm soát bằng viễn thông. 3.3.2 . An ninh (security) Việc bảo vệ các hoạt động gắn với con người (đặc biệt là những g ì liên quan tới các đặc quyền và hoạt động tài chính) kh ỏ i bị t ấ n công b ở i hoạt động của người khác hoặc của máy tính, thường đạt được bằng cách sử dụng các thiết bị cơ hoặc điện tử hoặc các cơ cấu gắn với con người cần b ả o vệ. CHÚ THÍCH: V í dụ về thiết bị và cơ cấu an ninh là những khóa cửa c ó tính chất vật lý, việc sử dụng các PIN hoặc sinh trắc học để bảo vệ th ể t í n dụng hoặc hộ chiếu và sử dụng sinh trắc học đ ể kiểm soát sự tiếp cận. Trong nhiều trường hợp các thiết bị và cơ cấu này dùng viễn thông như là một phần thiết yếu để vận hành. 3.3.3 . Thiết bị viễn sinh trắc an toàn (safe telebiometric device) Thiết bị viễn sinh trắc không gây hại đối với sinh lý, văn hóa, tâm lý con người và đáp ứng yêu cầu về quyền thông tin công cộng và các yêu cầu riêng tư. CHÚ THÍCH 1: Mô hình đa giác thái viễn sinh trắc (xem ITU-T Rec. X.1081) cung c ấ p một khuôn khổ để nhận biết về các kh í a cạnh an toàn của thiết bị sinh trắc và đ ể quy định các giới hạn (ngưỡng an toàn) qua sự phân tích và phân loại tương tác giữa thân thể người và môi trường. CHÚ TH Í CH 2: Thiết bị viễn sinh trắc an toàn đáp ứng một tập hợp quy định các điều kiện được suy ra từ những ngư ỡ ng an toàn cụ thể. 3.3.4 . An ninh viễn sinh trắc (telebiometric security) An ninh có được qua việc sử dụng thiết bị viễn sinh trắc để xác thực con người, khi sử dụng một hay một số giác thái của tương tác giữa thân thể người và môi trường, đáp ứng yêu cầu về quyền thông tin công cộng và các yêu cầu riêng tư. CHÚ THÍCH: “Ngoại” giác thái được quy định trong Mô h ì nh đa giác thái viễn sinh trắc (xem ITU-T Rec. X.1081) đưa ra một khuôn khổ để nhận biết các thiết bị có thể cung cấp việc thu nhận và xử lý viễn sinh trắc. 3.3.5 . Nhận dạng viễn sinh trắc (telebiometric identi f ication) Chức năng của hệ thống viễn sinh trắc để thực hiện việc tìm kiếm một-nhiều để có được danh mục dự kiến sử dụng viễn thông tiếp cận một hay một số hệ thống sinh trắc. 3.3.6 . Kiểm tra xác nhận viễn sinh trắc (telebiometric veri f ication) Chức năng của hệ thống viễn sinh trắc thực hiện việc so sánh một-một để chỉ ra đúng hoặc sai, khi sử dụng viễn thông để tiếp cận một hay một số hệ thống sinh trắc. 3.4. Các giác thái 3.4.1 . Nội xúc giác (TANGO-IN) Biểu thị đặc trưng của một kích thích bất kỳ có thể được phát hiện bằng phần cuối dây thần kinh trong cơ thể người, khác với bằng hoạt động của các d ây thần kinh thị giác, thính giác, vị giác và khứu giác, hoặc dây thần kinh làm ảnh hưởng , hư hại tế b à o người. CHÚ THÍCH 1: Thuật ngữ Nội xúc giác cũng được dùng như một t í nh từ áp dụng cho một k í ch thích, nhưng phổ biến hơn là danh từ ch ỉ các k í ch thích nội xúc giác. CHÚ THÍCH 2: Thân thể người nhạy cảm v ớ i sự tác động của đối tượng hoặc sự kh ó chịu gây ra bởi (v í dụ) các hạt nanô hoặc sự mài mòn hoặc hóa chất liên quan đến việc sử dụng thiết bị viễn sinh trắc và điều này tạo thành một phần của mức an toàn gắn với nội xúc giác. CHÚ THÍCH 3: Mức an toàn đối với Nội xúc giác cũng bao gồm cả sự đau đớn gây ra do áp suất để kích hoạt một thiết bị viễn sinh trắc (hoặc các tác động cơ học khác của thiết bị l ê n thân thể) hoặc do các hóa ch ấ t. 3.4.2 . Ngoại xúc giác (TANGO-OUT) Biểu thị đặc trưng của bất kỳ lực hoặc tác động không tiếng động nào gây ra bởi một phần thân thể người, bao gồm nhưng không giới hạn, cả việc thổi bằng dụng cụ hoặc không có dụng cụ hoặc công cụ đi kèm, mà có thể được phát hiện bằng cảm biến hoặc con người khác. CH Ú THÍCH 1: Thuật ngữ Ngoại xúc giác cũng được dùng như một tính từ áp dụng cho một đầu ra cụ thể, nhưng phổ biến hơn là danh từ ch ỉ một đầu ra ngoại xúc giác cụ th ể . CHÚ THÍCH 2: Ngoại xúc giác bao gồm các đại lượng và đơn vị liên quan đến khả năng của thân thể người tạo ra một lực hoặc một tác đ ộng vật lý, bao gồm các phép đo về khả năng cơ bắp và hơi th ở . Cũng bao gồm đại lượng và đơn vị sử dụng trong các phép đo béo phì và sự sung sức nói chung. 3.4.3 . Nội thị giác (VIDEO-IN) Biểu thị đặc trưng của một kích thích bất kỳ, ảnh hưởng hoặc có khả năng ảnh hưởng hoặc hư hại, có thể được phát hiện bằng mắt người. CHÚ THÍCH 1: Thuật ngữ Nội thị giác cũng được dùng như một tính từ áp dụng cho một kích th í ch, nhưng phổ biến hơn là một danh từ ch ỉ một kích thích Nội thị giác. CHÚ TH Í CH 2: Nội thị giác bao gồm đại lượng và đơn vị liên quan đến sự cảm nhận b ằ ng mắt về bức xạ điện từ (không ion hóa) ở các bước s ó ng và cường độ khác nhau. 3.4.4 . Ngoại thị giác (VIDEO-OUT) Biểu thị đặc trưng của một đầu ra bất kỳ từ con người, có thể phát hiện bằng mắt người hoặc cảm biến hình ả nh, bao gồm nhưng không hạn chế về cách ứng xử hoặc d ấ u hiệu tạo thành bởi con người có thể quan sát bằng con người khác hoặc cảm biến. CHÚ THÍCH: Thuật ngữ Ngoại thị giác cũng được dùng như một t í nh từ áp dụng cho một đầu ra cụ thể, nhưng phổ biến hơn là danh từ ch ỉ một đầu ra Ngoại thị giác cụ th ể . 3.4.5 . Nội thính giác (AUDIO-IN) Biểu thị đặc trưng của một kích thích âm thanh b ấ t kỳ, ảnh hưởng hoặc có khả năng ảnh hưởng hoặc hư hại, có thể phát hiện bằng tai người hoặc b ằ ng thính giác suy giảm khác. CHÚ THÍCH 1: Thuật ngữ Nội thính giác cũng được dùng như một t í nh từ áp dụng cho k í ch thích, nhưng phổ biến hơn l à danh từ ch ỉ một k í ch thích Nội thính giác. CHÚ THÍCH 2: Nội thính giác bao gồm đại lượng và đơn vị liên quan c ả đến ảnh hưởng của âm l ượ ng lớn đến tai, dải tần số và sự l à m yếu thính giác người c ó thể có. 3.4.6 . Ngoại thính giác (AUDIO-OUT) Biểu thị đặc trưng của một âm thanh bất kỳ tạo thành bởi các dây thanh quản của con người, hoặc thông qua bộ kích hoạt thoại của người tàn tật, hoặc bằng sự tạo ra âm thanh cơ học, khuếch đại được, mà có thể phát hiện bằng tai người hoặc cảm biến. CHÚ THÍCH 1: Thuật ngữ Ngoại th í nh giác cũng được dùng như một tính từ áp dụng cho kích thích, nhưng phổ biến hơn là danh từ chỉ một đầu ra Ngoại thính giác cụ thể. CHÚ THÍCH 2: Ngoại thính giác bao gồm đại lượng và đơn vị liên quan tới việc tạo âm thanh từ các dây thanh quản, bao gồm dải â m nhạc (alto, tenor v.v...) hoặc tạo thành â m thanh b ằ ng khuếch đại và lượng tử hóa âm lượng của lối ra gây ảnh hưởng đến sinh lý người hoặc có thể sử dụng trong viễn sinh trắc. 3.4.7 . Nội hóa giác (CHEMO-IN) Biểu thị đặc trưng của một kích thích bất kỳ, ảnh hưởng hoặc có khả năng ảnh hưởng hoặc hư hại, có thể phát hiện được bằng cảm giác của con người về vị hoặc mùi hoặc làm tổn hại các hóa giác này. CHÚ THÍCH 1: Thuật ngữ Nội hóa giác cũng được dùng như một tính từ áp dụng cho kích thích, nhưng phổ biến hơn là danh từ ch ỉ một kích thích Nội hóa giác. CHÚ THÍCH 2: Nội hóa giác bao gồm đại lượng và đơn vị liên quan đến khả năng của thân thể người đ ể ngửi hoặc nếm các ch ấ t hóa học, bao gồm cả việc mô tả về vị và mùi (v í dụ thực phẩm và rượu) và tính gây hại của các hóa ch ấ t cụ thể. 3.4.8 . Ngoại hóa giác (CHEMO-OUT) Biểu thị đặc trưng của một phát xạ hóa bất kỳ từ thân thể người có thể phát hiện bằng các giác quan hóa của con người hoặc bằng cảm biến (bao gồm nhưng không giới hạn, c ả việc sử dụng ch ó đánh hơi, côn trùng đánh hơi và các chip khứu giác làm cảm biến). CHÚ THÍCH: Thuật ngữ Ngoại hóa giác cũng được dùng như t í nh từ áp dụng cho một đầu ra cụ th ể , nhưng phổ biến hơn là danh từ chỉ một đầu ra Ngoại hóa giác cụ th ể . 3.4.9 . Nội xạ giác (RADIO-IN) Biểu thị đặc trưng của một kích thích bất kỳ từ các nguồn bức xạ bên ngoài (trừ những nguồn của Nội thị giác và Nội thính giác) có th ể l à m ảnh hưởng hoặc tổn hại thân thể người hoặc thiết bị cấy ghép. CHÚ THÍCH 1: Thuật ngữ Nội xạ giác cũng được dùng như t í nh từ áp dụng cho một kích th í ch, nhưng phổ biến hơn l à danh từ chỉ một kích thích Nội xạ giác. CHÚ THÍCH 2: Thiết bị cấy ghép có thể là (không loại trừ): - vật cấy ghép-ốc tai làm tai hoạt động không trực tiếp bằng các tín hiệu từ một thiết bị xử lý tín hiệu - máy điều hòa nhịp tim để kiểm so á t nhịp tim - vật cấy ghép loại tr ừ sơ tim để cung cấp tức thời sự loại tr ừ uxơ của tim - bộ giảm đau điện tử - ch ấ t kích hoạt cơ bắp - thẻ nhận dạng tần số vô tuyến cấy ghép (RFid tag) 3.4.10 . Ngoại xạ giác (RADIO-OUT) Biểu thị đặc trưng của một đầu ra bất kỳ từ thân th ể người (hoặc từ thiết bị cấy ghép) là nguồn bức xạ (tr ừ những g ì đã bao gồm trong nội thính giác và ngoại thính giác). CHÚ THÍCH 1: Thuật ngữ ngoại xạ giác cũng được dùng như t í nh từ áp dụng cho một đầu ra cụ thể, nhưng phổ biến hơn là danh từ chỉ một đầu ra ngoại xạ giác cụ thể. CHÚ THÍCH 2: Ngoại xạ giác liên quan v ớ i phép đo của tất cả các nguồn bức xạ từ thân thể người, ví dụ sau thời gian phơi nhiễm hoặc sau khi nuốt một chất phóng xạ, trừ các bức xạ đã bao gồm trong ngoại thị giác và ngoại thính giác. CH Ú THÍCH 3: Giác thái cơ bản không bao gồm bức xạ điện từ không ion hóa từ và tới thân thể người nằm ngoài phổ nhìn thấy. 3.4.11 . Nội nhiệt giác (CALOR-IN) Biểu thị đặc trưng của một kích thích bất kỳ có thể phát hiện bằng các thụ quan nhiệt (thụ quan lạnh và thụ quan nóng) trong da người và bề mặt nước nhầy và mọi loại truyền nhiệt vào thân thể người. CHÚ THÍCH 1: Thuật ngữ nội nhiệt giác cũng được dùng như t í nh từ áp dụng cho một kích thích, nhưng phổ biến hơn là danh từ chỉ một kích thích nội nhiệt giác. CH Ú THÍCH 2: Đây l à giác thái dẫn xuất. CHÚ THÍCH 3: Việc truyền nhiệt vào thân th ể người c ó thể xảy ra do dẫn nhiệt từ các bề mặt nóng, do sự đối lưu không khí ở nhiệt độ cao hơn da, do bức xạ từ mặt trời, các bóng đèn nhiệt, camera nhiệt v.v... và do bức xạ sóng vi ba. 3.4.12 . Ngoại nhiệt giác (CALOR-OUT) Biểu thị đặc trưng của một loại truyền nhiệt bất kỳ từ thân thể người. CHÚ THÍCH 1: Thuật ngữ ngoại nhiệt giác cũng được dùng như t í nh từ áp dụng cho một đầu ra cụ th ể , nhưng phổ biến hơn l à danh từ ch ỉ một đầu ra ngoại nhiệt giác cụ th ể . CHÚ THÍCH 2: Ngoại nhiệt giác l à giác thái dẫn xuất. CHÚ THÍCH 3: Sự truyền nhiệt từ thân người có thể diễn ra do d ẫ n nhiệt tới các bề mặt lạnh, do đối lưu không khí ở nhiệt độ thấp hơn da, do bức xạ h ồ ng ngoại tới môi trường lạnh và do sự bay hơi. 3.5. Chữ viết tắt CGPM: Hội nghị cân đo toàn thể (General Con f erence on W eights and Measures) CIPM: Ủ y ban cân đo quốc tế (International Committee for W eights and Measures) ICRU: Ủy ban quốc tế về đơn vị và phép đo bức xạ (International Commission on Radiation Units and Measurement) TMM: Mô hình đa giác thái viễn sinh trắc (Telebiometric Multimodal Model) 3.6. Ký hiệu sử dụng trong viễn sinh trắc Các ký hiệu sau đây được sử dụng đ ể biểu thị thiết b ị viễn sinh trắc (xem Phụ lục C và các bảng ngư ỡ ng): Ký hiệu thể hiện sự tuân th ủ giới hạn an toàn và an ninh đối với một hoặc một tập hợp giác thái đã cho; nếu có thể, ký hiệu này nên để m à u xanh lá cây. Ký hiệu được sử dụng để ch ỉ một ngưỡng, với các chỉ số dưới để chỉ, hoặc được liên hệ tới, giác thái mà ngưỡng nhắc đến. 4. Nội dung tiêu chuẩn này 4.1. Trường hợp đại lượng liên quan tới ngưỡng an toàn m à nếu vượt quá ngưỡng có thể g â y ra sự khó chịu, đau đớn hoặc có hại cho thân thể người, thì khi c ó thể ngưỡng này được mô tả trong cột ch ú thích của bảng bằng giá trị ngưỡng an toàn. 4.2. Các đại lượng và đơn vị có thể áp dụng cho một số giác thái cho trong Điều 5. Các đại lượng và đơn vị ch ỉ áp dụng cho một giác thái được đề cập ở Điều 6 đến 11. 5. Đại lượng và đơn vị dùng cho một số giác thái viễn sinh trắc Bảng sau đây bao gồm đại lượng cơ bản của Hệ đại lượng quốc tế (ISQ) và đơn vị của chúng l à bảy đơn vị cơ bản của Hệ đơn vị quốc tế (SI), các đại lượng và đơn vị dẫn xuất liên quan tới một số giác thái viễn sinh trắc. Bảng 1 - Đại lượng, đ ơn vị và định nghĩa của các giác thái bội GIÁC THÁI BỘI ĐẠI LƯỢNG Số mục Tên K ý hiệu Định nghĩa Chú thích Giác thái 14-5.1.1 độ dài l, L Đại lượng cơ bản trong Hệ đại lượng quốc tế (ISQ), hệ đại lượng này là cơ sở của Hệ đơn vị quốc tế (SI) Độ dài l à đại lượng thường c ó thể đo được bằng một thước đo. xúc giác thị giác th í nh giác hóa giác xạ giác nhiệt giác 14-5.1.2 độ rộng b , B xúc giác thị giác 14-5.1.3 độ cao h , H xúc giác thị giác thính giác 14-5.1.4 độ dày d , d xúc giác thính giác 14-5.1.5 bán kính r , R 14-5.1.1 đến 14-5.1.13 là các đại lượng khác nhau được dùng để ch ỉ rõ độ dài xúc giác thính giác 14-5.1.6 khoảng cách xuyên tâm r Q , r xúc giác thị giác thính giác 14-5.1.7 đường kính d , D xúc giác th ị g iác 14-5.1.8 độ dài qu ã ng đường s xúc giác thị giác thính giác 14-5.1.9 khoảng cách d , r xúc giác th ị g iác 14-5.1.10 tọa độ Đêcac x , y , z xúc giác thị giác thính giác xạ giác 14-5.1.11 vectơ vị trí r xúc giác thị giác th í nh giác 14-5.1.12 sự dịch chuyển D r xúc giác thính giác 14-5.1.13 bán kính cong r xúc giác thị giác thính giác ĐƠN VỊ GIÁC THÁI BỘI Số mục Tên Ký hiệu Định nghĩa Chú thích 14-5.1.a mét m GIÁC THÁI BỘI (tiếp theo) ĐẠI LƯỢNG Số mục Tên K ý hiệu Định nghĩa Chú thích Giác thái 14-5.2 độ cong k k = 1/ r trong đó r là bán kính cong xúc giác thị giác 14-5.3 diện tích A , ( S ) A = òò d x f y trong đó x và y là tọa độ Đêcac Đôi khi d s được dùng cho phân tố diện tích d A . xúc giác nhiệt giác 14-5.4 thể tích V V = òòò d x d y d z trong đó x, y và z là tọa độ Đêcac V = ò d V Đôi khi d t được dùng cho phân tố thể tích d V . xúc giác hóa giác 14-5.5 góc, góc phẳng a , b , g , J , j góc giữa hai n ử a đường thẳng xuất phát từ cùng một điểm, a = s/r trong đó s là độ dài của cung tròn có tâm tại đi ể m đó và r là bán kính cung tròn đó Những ký hiệu khác cũng được sử dụng. Xem TCVN 7870-3 (ISO 80000-3). xúc giác thị giác thính giác hóa giác 14-5.6 góc khối W W = A/r 2 trong đ ó A là diện tích ch ỏ m cầu tạo bởi hình chóp có đ ỉ nh là tâm hình cầu và r là bán kính hình cầu đó xúc giác thị giác thính giác hóa giác xạ giác nhiệt giác 14-5.7 kh ố i lượng m đại lượng cơ bản trong Hệ đại lượng quốc tế (ISQ), hệ đại lượng này là cơ sở của Hệ đơn vị quốc tế (SI) Xem TCVN 7870-4 (ISO 80000-4), mục 4-1. xúc giác hóa giác 14-5.8 thời gian, khoảng thời gian t đại lượng cơ bản trong Hệ đại lượng quốc tế (ISQ), hệ đại lượng này là cơ sở của Hệ đơn vị quốc tế (SI). Xem TCVN 7870-3 (ISO 80000-3). mục 3-7. xúc giác thị giác thính giác hóa giác xạ giác nhiệt giác ĐƠN VỊ GIÁC THÁI BỘI (tiếp theo) Số mục Tên Ký hiệu Định nghĩa Chú thích 14-5.2.a mét mũ trừ một m - 1 14-5.3.a mét vuông m 2 14-5.4.a mét khối m 3 14-5.4.b lít l , L 1 I := 10 - 3 m 3 = 1 dm 3 Trong các tiêu chuẩn ch ỉ sử dụng chữ l thường. 14-5.5.a radian rad 1 rad := 1 m/m = 1 Radian là góc nằm giữa hai bán kính của một vòng tròn, chắn trên chu vi của vòng tròn đó một cung có độ d ài bằng bán k í nh. 14-5.6.a steradian sr 1 sr := 1 m 2 /m 2 = 1 S teradian là góc khối hình nón có đ ỉ nh n ằ m ở tâm hình cầu chắn trên mặt cầu một diện tích bằng diện tích hình vuông có cạnh bằng bán k í nh hình cầu. 14-5.7.a kilôgam kg đơn vị khối lượng bằng khối lượng chuẩn gốc quốc tế của kilôgam Xem TCVN 7870-4 (ISO 80000-4). [CGPM Iần thứ 3 (1901)] 14-5.8.a giây s khoảng thời gian bằng 9 192 631 770 chu kỳ bức xạ ứng với sự chuyển dịch giữa hai mức siêu tinh tế ở trạng thái cơ bản của nguyên tử xesi 133. Xem TCVN 7870-3 (ISO 80000-3). [CGPM lần thứ 13 (1966/67)] GIÁC THÁI BỘI (tiếp theo) ĐẠI LƯỢNG Số mục Tên K ý hiệu Định nghĩa Chú thích Giác thái 14-5.9 cường độ d òng điện I đại lượng cơ b ả n trong Hệ đại lượng quốc t ế (ISQ), hệ đại lượng này là cơ sở của Hệ đơn vị quốc tế (SI) Xem TCVN 7870-6 (IEC 80000-6), mục 6-1. xúc giác thị giác th í nh giác hóa giác xạ giác nhiệt giác 14-5.10 nhiệt độ nhiệt động lực T đại lượng cơ bản trong Hệ đại lượng quốc tế (ISQ), hệ đại lượng này là cơ sở của Hệ đơn vị quốc tế (SI) Xem TCVN 7870-5 (ISO 80000-5), mục 5-1. xúc giác hóa giác nhiệt giác 14-5.11 độ Celsius t , J t = T - T 0 trong đó T là nhiệt độ nhiệt động lực và T 0 = 273,15 K Nhiệt độ nhiệt động lực T 0 thấp hơn nhiệt độ nhiệt động lực tại điểm ba của nước chính xác là 0,01 K. xúc giác hóa giác nhiệt giác 14-5.12 lượng ch ấ t n đại lượng cơ bản trong Hệ đại lượng quốc tế (ISQ), hệ đại lượng này là cơ sở của Hệ đơn vị quốc tế (SI) Xem TCVN 7870-9 (ISO 80000-9), mục 9-1. xúc giác hóa giác 14-5.13 cường độ sáng I , ( I v ) đại lượng cơ bản trong Hệ đại lượng quốc tế (ISQ), hệ đại lượng này l à cơ sở của Hệ đơn vị quốc tế (SI) Xem TCVN 7870-7 (ISO 80000-7), mục 7-33. thị giác xúc giác hóa giác ĐƠN VỊ GIÁC THÁI BỘI (tiếp theo) Số mục Tên Ký hiệu Định nghĩa Chú thích 14-5.9.a ampe A Dòng điện không đổi khi chạy trong hai dây dẫn thẳng song song dải vô hạn, tiết diện tròn nh ỏ không đáng kể, đặt cách nhau 1 mét trong chân không sẽ gây ra trên mỗi mét dài của dây một lực 2 x 10 - 7 niutơn [CGPM lần thứ 9 (1948)] Định nghĩa này hàm ý hằng số từ trường m o [xem mục 6-25.2, TCVN 7870-6 (IEC 80000-6)] chính xác l à 4 p x 10 - 7 H / m. [CGPM lần thứ 9 (1948)] Xem TCVN 7870-6 (IEC 80000-6). 14-5.10.a kenvin K 1/273,16 nhiệt độ nhiệt động lực điểm ba của nước Đơn vị của khoảng nhiệt độ nhiệt động lực và nhiệt độ Celsius là như nhau. [CGPM lần thứ 9 (1948)] Xem TCVN 7870-5 (ISO 80000-5), mục 5-1 .a. 14-5.11.a độ Celsius ° C tên gọi khác của đơn vị nhiệt độ dùng để thể hiện các giá trị của nhiệt độ Celsius 1 ° C := 1 K 14-5.12.a mol mol lượng chất của một hệ chứa cùng số thực thể cơ b ả n như số nguyên tử trong 0,012 kilôgam cacbon 12 [CGPMIần thứ 14 (1971)] Khi sử dụng mol, các thực thể cơ bản phải được ch ỉ rõ, chúng có thể l à nguyên t ử , phân tử, ion, electron, thực thể khác hoặc các nhóm của chúng. Định nghĩa áp dụng cho nguyên tử cacbon 12 không liên kết, ở trạng thái nghỉ và cơ bản. [CGPM lần thứ 14(1971)] Xem TCVN 7870-9 (ISO 80000-9), mục 9-1.a. 14-5.13.a candela cd cường độ sáng theo một hướng của nguồn phát ra bức xạ đơn sắc có tần số 540 x 10 12 Hz và cường độ bức xạ theo hướng đó bằng 1/683 W /sr Xem TCVN 7870-7 (ISO 80000-7), mục 7-33.a. [CGPM lần thứ 14 (1971)] GIÁC THÁI BỘI (kết thúc) ĐẠI LƯỢNG Số mục Tên K ý hiệu Định nghĩa Chú thích Giác thái 14-5.14 tần số f ( v ) f = 1/T trong đó T là chu kỳ Xem TCVN 7870-3 (ISO 80000-3), mục 3-15.1 xúc giác thị giác thính giác hóa giác xạ giác nhiệt giác 14-5.15 áp suất, ứng suất p p = d F /d A trong đó d F là thành phần lực vuông góc với phân tố mặt có diện tích d A Ký hiệu p e dùng để chỉ áp suất dư, tức là p - p amb , trong đ ó p amb là áp su ấ t khí quyển. Xem TCVN 7870-4 (ISO 80000-4), mục 4-15.1 xúc giác hóa giác nhiệt giác 14-5.16 cường độ âm i i = p . v trong đó p là thanh áp (xem thêm 14-8.1) và v là vận tốc hạt âm Xem ISO 80000-8, mục 8-17.1 xúc giác thính giác 14-5.17 liều hấp thụ D với mọi sự bức xạ ion hóa, năng lượng trung bình d truyền cho một phân tố chất được chiếu xạ chia cho khối lượng d m của phân tố này hóa giác xạ giác 14-5.18 tương đương liều H tại điểm đang xét trong mô, H = D . Q . N trong đó D là liều hấp thụ, Q là hệ s ố ph ẩ m chất và N là tích của mọi thừa số biến đổi khác V ề Q và N , xem khuyến nghị 1 của CIPM (1984) và Báo cáo 33 (1980) [14] của ICRU (ICRU lả Ủy ban quốc tế về đơn vị và các phép đo bức xạ) hóa giác xạ giác 14-5.19 mức thanh áp L p trong đó p là thanh áp và giá trị quy chiếu trong âm học hàng không là p 0 = 20 m Pa. Xem TCVN 7870-8 (ISO 80000-8), mục 8-22. xúc giác thị giác thính giác hóa giác ĐƠN VỊ GIÁC THÁI BỘI (kết thúc) Số mục Tên Ký hiệu Định nghĩa Chú thích 14-5.14.a héc Hz 1 Hz := 1 s - 1 Xem TCVN 7870-3 (ISO 80000- 3), mục 3-15.a 14-5.15.a pascan Pa 1 Pa = 1 N/m 2 bar (bar), 1 bar = 100 kPa Cần hạn chế việc sử dụng bar trong lĩnh vực áp suất chất lỏng. 14-5.16.a oát trên mét vuông W /m 2 Xem TCVN 7870-8 (ISO 80000- 8). 14-5.17.a gray Gy 1 Gy = 1 J/kg Gray là tên riêng của jun tr ê n kilôgam, được dùng như là đơn vị SI cho các đại lượng này. rad (rad), 1 rad = 10 - 2 Gy 14-5.18. a sivơ Sv 1 Sv = 1 J/kg Sivơ là tên riêng của jun tr ê n kilôgam, được dùng như là đơn vị SI cho tương đương liều, rem (rem), 1 rem = 1 0 - 2 Sv 14-5.19.a ben B 1 B là mức thanh áp khi p/p 0 = Xem TCVN 7870-8 ( ISO 80000- 8), mục 8-22.a. Deciben (dB) thường được dùng cho âm thanh giọng nói: 1 B = 10 dB. 6. Đại lượng và đơn vị cho nội xúc giác và ngoại xúc giác B ả ng 2 - Đại lượng, đơn vị và định nghĩa cho giác thái xúc giác Nội xúc giác và Ngoại xúc giác ĐẠI LƯỢNG Số mục Tên Ký hiệu Định nghĩa Chú thích 14-6.1 tốc độ dẫn c Tốc độ dẫn trong dây thần kinh. 14-6.2 tần số góc w w = 2 p f , trong đó f là tần số Xem TCVN 7870-3 (ISO 80000-3), mục 3-16. 14-6.3 độ lệch pha j chênh lệch giữa pha của điện áp u = û cos( w t ) và dòng điện i = cos( w t ), trong đó u là giá trị tức thời của điện áp, û là giá trị đỉnh của nó, i là giá trị tức thời của dòng điện, là giá trị đỉnh của nó, ( w là tần s ố góc và t là thời gian 14-6.4 tr ở kháng Z Z = U / I trong đó U là biểu thị phức của điện áp và I là biểu thị phức của dòng điện, mục 14-5.9 Xem TCVN 7870-6 (IEC 80000-6), mục 6-51.1. Z = ½ Z ½ e j j 14-6.5 năng lượng tác dụng W d t trong đó u và i tương ứng là gi á trị tức thời của điện áp và dòng điện và T là khoảng thời gian quan sát Xem TCVN 7870-6 (IEC 80000-6), mục 6-52. 14-6.6 điện thế V , j Đối với trường t ĩ nh điện, đại lượng vô hướng, gradient của nó, với dấu ngược lại, bằng cường độ điện trường E = - grad V TCVN 7870-6 (IEC 80000- 6), mục 6-11.1 cho j như là một ký hiệu ngược dấu. 14-6.7 điện dung C điện tích chia cho hiệu điện thế Xem TCVN 7870-6 (IEC 80000-6), mục 6-13. 14-6.8 lực F F = d p / d t trong đó F là tổng lực tác dụng lên vật thể, p l à động lượng của v ậ t thể và t là thời gian. Nếu khối lượng của hạt không đổi th ì F = m a , trong đó m là khối lượng và a là gia tốc. Xem TCVN 7870-4 (ISO 80000-4), mục 4-9.1. ĐƠN VỊ Nội xúc giác và Ngoại xúc giác Số mục Tên Ký hiệu Định nghĩa Chú thích 14-6.1.a mét trên giây m/s Tốc độ truyền của dây th ầ n kinh hướng tâm biến thiên từ 0,60 m/s đến 80 m/s. 14-6.2.a 14-6.2.b radian trên giây giây mũ trừ một rad/s s -1 14-6.3.a radian rad 14-6.4.a ôm W 14-6.5.a jun J 14-6.5.b oát giờ W · h 1 kW · h = 3,6 MJ 14-6.6.a vôn V 1 V = 1 kg · m 2 /(s 3 · A) Milivôn, mV, micrôvôn, m V thường được d ùng trong sinh lý học người. 14-6.7.a fara F 1 F = 1 C / V Pico f ara, pF và nanôfara, nF, thường được dùng trong sinh lý học người. 14-6.8.a niutơn N 1 N = 1 kg · m/s 2 Xem TCVN 7870-4 (ISO 80000-4). Nội xúc giác và Ngoại xúc giác (kết thúc) ĐẠI LƯỢNG Số mục Tên Kỷ hiệu Định nghĩa Chú thích 14-6.9 ngưỡng tiếp xúc T t Các ngưỡng đối với sự tiếp xúc, rung động và các kích thích da khác. Xem h ì nh 1, 2, 3 và 4. Xem thêm [4], [5], [6], [7], [8] và [11 ] . CHÚ THÍCH: Tất cả các ngư ỡ ng xác định trong 3.2 có th ể áp dụng cho giác thái nội xúc giác, nhưng các giá trị của ngưỡng n ằ m ngoài phạm vi tiêu chuẩn này và như vậy chúng không được xác định trong một số trường hợp. Với ngưỡng nội xúc giác, ngưỡng an toàn luôn ở trên ngưỡng phát hiện. Ngưỡng phù hợp phụ thuộc vào loại thụ quan đang được kích thích. Đối với các ngưỡng nội xúc giác, sự kích thích lớn nhất không gây khó chịu thường được dùng làm ngưỡng an toàn và cao hơn ngưỡng phát hiện khoảng 50 dB đối với tất cả các dạng kích thích tác động. ĐƠN V Ị Nội xúc giác và Ngoại xúc giác (kết thúc) Số mục Tên K ý hiệu Định nghĩa Chú thích 14-6.9.a Đơn vị sử dụng trong quy định kỹ thuật của ngưỡng tiếp xúc có thể bao gồm mọi đơn vị trình bày trong Điều 5 và trong 14-6.1.a tới 14-6.8.a. Quy định đơn vị cho từng ngưỡng tiếp xúc là n ằ m ngoài phạm vi tiêu chuẩn này, vì chúng phụ thuộc vào bản chất của kích thích Nội xúc giác và vào việc chúng được gửi đi bằng đầu dây thần kinh tự do, l ớ p sụn Merckel, huyết cầu Meissner, Ruffini hoặc Pacinian. Ngưỡng phát hiện của các bộ đóng ngắt rung động trình bày ở Hình 3 và 4 chỉ ra các đường vượt ngưỡng của tất c ả các kênh tiếp nhận. Huyết cầu Pacinian: Độ nhạy cực đại từ 250 Hz đến 500 Hz; -20 dB (0,1 m m). Các huyết cầu này tích hợp năng lượng theo không gian (diện tích) và thời gian (tần số, khoảng thời gian). Đáp tuyến là đường cong chữ U là hàm của tần số. Huyết cầu Meissner: Độ nhạy cực đại ở khoảng 30 Hz; +15 dB (15 m m). Đáp tuyến độc lập với diện tích kích thích (không tích hợp không gian) và là đường cong chữ U nông. Lớp sụn Merckel (liên hợp thần kinh) : Các đường cong dẹt ở tần số thấp (0,4 Hz đến 100 Hz), +25 dB (25 m m). Đáp tuyến độc l ậ p với diện tích kích thích và thời gian. Dạng Ruffini-Pacini: Đáp tuyến là đường cong chữ U ở tần số cao (100 Hz đến 500 Hz); trên ngưỡng Pacinian khoảng 20 dB. Độ nhạy cực đại ở 250 Hz đến 300 Hz; +10 dB (10 m m). CHÚ THÍCH: Đại lượng và đơn vị bổ sung và ký hiệu bằng chữ của chúng trong TCVN 7870-3 (ISO 80000-3) Không gian và thời gian (sự tiếp xúc của da chính l à th ể hiện trong tọa độ 4 chiều), TCVN 7870-4 (ISO 80000-4) Cơ học. TCVN 7870-5 (ISO 80000-5) Nhiệt động lực học, TCVN 7870-6 (IEC 80000-6) Điện từ, TCVN 7870-9 (ISO 80000-9) Hóa lý và vật lý phân tử, TCVN 7870-10 (ISO 80000-10) Vật lý nguyên tử và hạt nhân (da đang cảm nhận năng lượng v ậ t lý này và cũng phản ánh nó) có th ể liên hệ tới nội xúc giác và/hoặc ngoại x ú c giác. CHÚ THÍCH: Ảnh hư ở ng của kích thước bộ đ ó ng ngắt (phép cộng không gian) được chỉ ra như l à sự tăng d ầ n của độ nhạy khi diện tích bộ đóng ngắt tăng từ 0,005 cm 2 đến 5,1 cm 2 . Hình 3 - Ngưỡng phát hiện đối với các bộ đóng ngắt rung dộng, đo tại mu bàn tay theo deciben trên đ ỉ nh quy chiếu về 1,0 m m Sự dịch chuyển theo dB trên đỉnh quy chiếu về 1,0 m m CHÚ THÍCH: Tất cả các đường cong mô tả hàm lũy thừa với số mũ 1,0 trong khoảng cường độ từ trung b ì nh đến cao. Các đường cong, theo thứ tự từ trái sang phải, là các quá ngư ỡ ng đối với các kênh nhận Pacini, dạng Ruff i ni-Pa ci ni, Meissner và Merkel. Hình 4 - Độ lớn ch ủ quan của rung động theo các số được ấn định như là hàm của biên độ rung động theo đ ỉ nh tính bằng deciben quy chiếu về 1,0 m m 7. Đại lượng và đơn vị cho nội thị giác và ngoại thị giác 7.1. Giới thiệu về sự thích nghi bóng tối Ngư ỡ ng phát hiện của thị giác phụ thuộc vào quá trình kích thích trước đó của mắt. Nói cách khác, lượng ánh sáng có thể phát hiện phụ thuộc vào mức ánh sáng (hoặc sự thiếu sáng) mà đối tượng vừa mới phơi sáng và thời gian của sự phơi sáng đó. Phơi sáng ở những mức sáng nhìn rõ gọi là sự thích nghi ánh sáng hoặc sự nh ì n thích nghi ánh sáng vá phơi sáng ở những mức rất thấp gọi là sự thích nghi bóng tối hoặc sự nh ì n thích nghi bóng tối. Trải nghiệm chung về sự thích nghi ánh sáng l à việc không thể phân biệt các vật thể trong môi trường tối sau khi rời khỏi môi trường sáng (ví dụ vào một nhà hát đã chuyển sang tối). Sự thích nghi bóng tối tạo ra tác động ngược lại: trải nghiệm khá khó chịu của việc đi từ nhà hát đang tối ra ánh sáng mặt trời. Mối liên hệ này phức tạp, bao gồm nhiều tham số của phép đo ánh sáng. Một yếu tố quan trọng chính là sự làm mệt m ỏ i thần kinh rất khác nhau tại điểm vàng và ngoại biên của võng mạc. H ì nh 7 trình b à y ngưỡng phát hiện đối với chớp sáng. Ngưỡng độ chói được vẽ đồ thị là hàm của thời gian ở trong bóng tối. H ì nh 7 chỉ ra rằng các đường cong tại điểm vàng và ngoại biên của mắt l à rất khác nhau: đường cong điểm vàng khá phẳng và đường cong ngoại biên giảm theo hàm mũ. (Hình 7 lấy từ [9]). 7.2. Đại lượng và đơn vị Bảng 3 - Đại lượng , đơn vị và định nghĩa cho giác thái thị giác NỘI THỊ GIÁC VÀ NGOẠI THỊ GIÁC ĐẠI LƯỢNG Số mục T ê n K ý hiệu Định nghĩa Chú thích 14-7.1 quang thông F , ( F e ) Xem TCVN 7870-7 (ISO 80000-7), mục 7-30 14-7.2 thông lượng bức xạ, công suất b ứ c xạ P Xem TCVN 7870-7 (ISO 80000-7), mục 7-11 14-7.3 độ rọi năng lượng E, ( E e ) Xem TCVN 7870-7 (ISO 80000-7), mục 7-17 14-7.4 cường độ bức xạ I , ( I e ) Xem TCVN 7870-7 (ISO 80000-7), mục 7-12 14-7.5 năng suất bức xạ M , (M e ) Xem TCVN 7870-7 (ISO 80000-7), mục 7-16 14-7.6 năng suất phát sáng M , ( M v ) Xem TCVN 7870-7 (ISO 80000-7), mục 7-38 14-7.7 độ chói năng lượng L, (L e ) Xem TCVN 7870-7 (ISO 80000-7), mục 7-13 14-7.8 độ bức xạ phổ e ( l ) Xem TCVN 7870-7 (ISO 80000-7), mục 7- 19.1 và Chú thích 14-7.9 hệ số truyền qua phổ t ( l ) Xem TCVN 7870-7 (ISO 80000-7), mục 7- 20.3 và Chú thích 14-7.10 hệ số phản xạ phổ r ( l ) Xem TCVN 7870-7 (ISO 80000-7), mục 7- 20.2 và Chú thích 14-7.11 độ rọi E, ( E v ) Xem TCVN 7870-7 (ISO 80000-7), mục 7-34 14-7.12 độ chói L, (L v ) Xem TCVN 7870-7 (ISO 80000-7), mục 7-35 14-7.13 hiệu suất sáng tương đối V Xem TCVN 7870-7 (ISO 80000-7), mục 7-28 ĐƠN V Ị NỘI THỊ GIÁC VÀ NGOẠI THỊ GIÁC Số mục Tên K ý hiệu Định nghĩa Chú thích 14-7.1.a lumen Im 1 Im := 1 cd · sr 14-7.2.a oát W 1 w := 1 J/s 14-7.3.a oát trên mét vuông W /m 2 14-7.4.a oát trên steradian W /sr 14-7.5.a oát trên mét vuông W /m 2 14-7.6.a lumen trên mét vuông lm/m 2 14-7.7.a oát trên steradian mét vuông W/(sr·m 2 ) 14-7.8.a oát trên héc W/Hz 14-7.9.a một 1 Xem lời giới thiệu, 0.3.2 14-7.10.a một 1 Xem l ờ i giới thiệu, 0.3.2 14-7.11.a lux Ix 1 l x := 1 lm/m 2 14-7.12.a candela trên mét vuông cd · m - 2 14-7.13.a một 1 Xem lời giới thiệu, 0.3.2 NỘI THỊ GIÁC VÀ NGOẠI THỊ GIÁC (kết thúc) ĐẠI LƯỢNG S ố mục Tên Ký hiệu Định nghĩa Chú thích 14-7.14 ngưỡng cảm nhận sáng khả năng của mắt người phát hiện ra ánh sáng tới mắt dưới một góc xuyên tâm 1° trong khoảng thời gian cho trước (tổng hợp thời gian) Dạng thích nghi bóng tối và thích nghi ánh sáng của thị giác trình bày trên Hình 5. 14-7.15 chức năng tổng hợp thời gian khả năng của mắt người tạo ra một t í n hiệu tổng hợp từ các t í n hiệu đến mắt trong khoảng thời gian ngắn Khả năng phát hiện tỷ lệ trực tiếp với khoảng thời gian (tổng hợp thời gian) của số đơn vị ánh sáng (photon) nhận được, trong khoảng thời gian tối đa từ 60 ms đến 70 ms (định luật Bloch). Thời gian phơi s á ng quá 70 ms là không thích hợp. Xem Hình 6 và 7. 14-7.16 chức năng tổng hợp không gian khả năng tạo ra một t í n hiệu tổng hợp các tín hiệu đến mất từ các hướng khác nhau Tỷ số phát photon trên đơn vị diện tích (tổng hợp không gian) trong khoảng thời gian kích thích cho trước phụ thuộc vào diện tích được kích thích (Định luật Ricco). Xem Hình 8. Đến 100 sr, có sự tỷ lệ thuận giữa sự phát photon và phép lấy tích phân theo không gian. Ngoài diện tích này t ỷ số tuân theo Định luật Piper theo đó biết độ ch ó i tỷ lệ nghịch với căn bậc hai diện tích kích thích. 14-7.17 sự thích nghi sự khôi phục khả năng nhìn sau khi phơi sáng (thích nghi bóng tối) Điều này c ầ n một tiến trình đ ú ng luật từ tối thiểu 35 min trong bóng tối. Sự thay đổi khả năng của mắt để thích nghi với bóng tối sau khi phơi sáng trong phạm vi cường độ 10 10 :1. 14-7.18 ngư ỡ ng thị giác T v ngưỡng độ nhạy của mắt Xem Hình 5, 6 và 7. ĐƠN VỊ NỘI THỊ GIÁC VÀ NGOẠI THỊ GIÁC (kết thúc) Số mục Tên Ký hiệu Định nghĩa Chú thích 14-7.14.a lux Ix 14-7.15.a một trên giây steradian 1/(s·sr) 14-7.16.a mét m 14-7.17.a giây s 14-7.18.a Đơn vị dùng trong quy định kỹ thuật của các ngưỡng thị giác có thể bao gồm mọi đơn vị trình bày trong điều 5 và mục 14-7.1.a đến 14-7.17.a. Quy định đơn vị cho từng ngưỡng thị giác nằm ngoài phạm vi tiêu chuẩn này, vì chúng phụ thuộc vào bản chất của kích thích nội thị giác và vào việc chúng kích thích dây thần kinh que hay nón trong giác mạc. CH Ú THÍCH: Đại lượng và đơn vị bổ sung và ký hiệu bằng chữ của chúng trong TCVN 7870-3 (ISO 80000-3) Không gian và thời gian (sự mô t ả về mắt chính là thể hiện trong hệ tọa độ không gian và thời gian và sự co dãn đồng tử sử dụng tọa độ Đêcac hoặc tọa độ không gian cầu - xem IEC 19794-6) và TCVN 7870-7 (ISO 80000-7) Á nh sáng (m ắ t đang c ả m nhận năng lượng ánh sáng và bề mặt thân th ể người cũng ánh xạ ánh sáng) có thể liên quan tới nội thị giác và/hoặc ngoại thị giác. Bước sóng (nm) Hình 5 - Độ nhạy phổ của mắt Thời gian chớp sáng (s) CHÚ THÍCH: Trên đường này chớp sáng được xem là có thể phát hiện. Dưới đường này không thể phát hiện. Hình 6 - Tổng hợp thời gian - Định luật Bloch Khoảng thời gian theo phút Hình 7 - Ngưỡng điểm vàng và ngoại biên của mắt đối với sự phát hiện chớp sáng thử nghiệm sử dụng một đ ĩa trắng sau khi thích nghi bóng tối (xem [9]) Diện tích tăng theo độ 2 CHÚ THÍCH: Đường đậm thể hiện vùng diện tích tuân theo Định luật Ricco. Ngoài vùng tuân theo Định luật Piper. Hình 8 - Tổng hợp không gian 8. Đại lượng và đơn vị cho nội thính giác và ngoại thính giác Bảng 4 - Đại lượng, đ ơn vị và định nghĩa cho giác thái AUDIO NỘI THÍNH GIÁC VÀ NGOẠI THÍNH GIÁC ĐẠI LƯỢNG Số mục Tên Ký hiệu Định nghĩa Chú thích 14-8.1 thanh áp, ứng suất P i , ( P a) hiệu giữa áp suất tức thời và áp suất t ĩ nh Ký hiệu của thanh áp thường được dùng cho c ả giá trị toàn phương trung bình (rms). V ề mức thanh áp, xem mục 14-5.19. Xem TCVN 7870-8 (ISO 80000-8), mục 8-9.2. Xem Hình 9 và Hình 10. 14-8.2 trở kháng âm Z a tại một mặt là thương số phức của thanh áp trung b ì nh trên mặt đó và vận tốc khối âm qua mặt đó Xem TCVN 7870-8 (ISO 80000-8), mục 8-20. 14-8.3 công suất âm P , ( P a ) công suất phát ra, truyền hoặc nhận là sóng âm Xem TCVN 7870-8 (ISO 80000-8), mục 8-16. 14-8.4 hiệu điện thế U, (V) Xem TCVN 7870-6 (ISO 80000-6), mục 6-11.2. 14-8.5 ngưỡng âm thanh T a ngưỡng độ nhạy v ớ i tín hiệu âm thanh và đầu vào khác đến tai hoặc cảm biến th í nh giác ĐƠN V Ị NỘI THÍNH GIÁC VÀ NGOẠI THÍNH GIÁC Số m ụ c Tên Ký hiệu Định nghĩa Chú thích 14-8.1.a pascan Pa 1 Pa = 1 N/m 2 Ngưỡng độ nhạy của thanh áp đối với tai người là 20 m P a. 14-8.2.a pascan giây trên mét khối Pa · s/m 3 14-8.3.a oát W 1 w := 1 J/s 14-8.4.a vôn V 1 V := 1 W/A 14-8.5.a Đơn vị dùng trong quy định kỹ thuật của các ngưỡng âm thanh có th ể bao gồm mọi đơn vị trình bày trong điều 5 và mục 14- 8.1.a đến 14-8.4.a. Quy định đơn vị cho từng ngưỡng âm thanh nằm ngoài phạm vi tiêu chuẩn này, v ì chúng phụ thuộc vào bản chất của kích thích nội thính giác và vào việc chúng sử dụng lông rung, ốc tai hay màng nhĩ. CHÚ THÍCH: Đại lượng và đơn vị bổ sung và ký hiệu bằng chữ của chúng trong TCVN 7870-3 (ISO 80000-3) Không gian và thời gian (sự mô tả về th í nh giác chính là trong hệ tọa độ không gian và thời gian) và TCVN 7870- 8 (ISO 80000-8) Âm học (tai cảm nhận năng lượng vật lý của âm thanh và điện thoại) có thể liên quan tới nội thính giác và/hoặc ngoại th í nh giác. Tần số (Hz) CHÚ THÍCH: Các đường đáy thể hiện áp suất tối thiểu nghe được (MAP) mà người mới trưởng th à nh có th í nh giác bình thường có thể nghe trong một ống nghe và áp suất trường tối thiểu nghe được (MAF) có thể nghe bằng hai tai trong một trường tự do. Ngưỡng khó chịu và dễ chịu cũng được trình bày. Hình 9 - Các ngưỡng là hàm của tần số CHÚ THÍCH: Các đường mô tả hàm lũy thừa với số mũ 0,61 trong khoảng cường độ từ trung bình đến cao. H ì nh 10 - Độ lớn chủ quan của các số đã ấn định là hàm của mức thanh áp theo deciben 9. Đại lượng và đơn vị cho nội hóa giác và ngoại hóa giác Bảng 5 - Đại lượng, đơn v ị và định nghĩa cho giác thái hóa giác NỘI HÓA GIÁC VÀ NGOẠI HÓA GIÁC ĐẠI LƯỢNG Số mục Tên K ý hiệu Định nghĩa Chú thích 14-9.1 khối lượng riêng, mật độ r khối lượng chia cho dung t í ch Xem TCVN 7870-4 (ISO 80000-4), mục 4-2. 14-9.2 nồng độ khối lư ợ ng của B r B khối lượng của B chia cho dung tích của hỗn hợp, cũng được ghi là [B] 14-9.3 năng lượng E tất cả các loại năng lượng 14-9.4 hằng số Avogadro L, N A số thực thể cơ bản chia cho lượng chất N A = N/n Xem 14.5.12. a N A » 6,022 141 79(30) x 10 23 mo l -1 (CODATA 2006) Xem TCVN 7870-9 (ISO 80000-9), mục 9-4. 14-9.5 áp suất th ẩ m thấu Õ áp suất dư cần để duy trì cân bằng th ẩ m thấu giữa một dung dịch và dung môi tinh khiết được ngăn cách bằng một màng bán thấm ch ỉ đối với dung môi Xem TCVN 7870-9 (ISO 80000-9), mục 9-26. 14-9.6 lực ion I lực ion của một dung dịch được xác định là I = (1/2) , trong đó tổng được lấy theo t ấ t cả các ion có số điện tích z i và giác thái m i 14-9.7 độ dẫn điện phân k , s mật độ dòng điện phân chia cho cường độ điện trường Xem TCVN 7870-6 (ISO 80000-6), mục 6 -4 2. ĐƠN VỊ NỘI HÓA GIÁC VÀ NGOẠI HÓA GIÁC Số mục Tên K ý hiệu Định nghĩa Chú thích 14-9.1.a kilôgam trên mét khối kg/m 3 14-9.2.a kilôgam trên mét khối kg/m 3 Các đơn vị khác như kg/l hoặc mg/l thư ờ ng được sử dụng. 10 - 3 mg/l cũng là đơn v ị nồng độ hay dùng cho các giác quan của người. 14-9.3.a jun J 14-9.4.a mol mũ trừ một mo l - 1 14-9.5.a pascan Pa 14-9.6.a simen trên mét S /m 1 S = 1 W -1 14-9.7.a mol trên kilôgam mol/kg NỘI HÓA GIÁC VÀ NGOẠI HÓA GIÁC (kết thúc) ĐẠI LƯỢNG Số mục Tên Ký hiệu Định nghĩa Chú th í ch 14-9.8 ngưỡng khứu giác Ŧ 0 ngưỡng các cấp nồng độ khác nhau mà khứu giác có thể phát hiện Điều này bao gồm sự phát hiện bằng mũi người hoặc các cảm biến khác. Các ngưỡng phụ thuộc vào bản chất của mùi. Có c á c bảng cho giá trị của ngưỡng, nhưng nằm ngoài phạm vi tiêu chu ẩ n này. 14-9.9 ngưỡng vị giác Ŧ g các ngưỡng để phân loại vị giác có thể phát hiện bằng miệng người và các ngưỡng độ nhạy của thực phẩm, đồ uống và các chất khác Cường độ chủ quan của vị giác đối với một số dung dịch (ngọt, mặn, đắng, chua) tăng theo hàm lũy thừa của nồng độ (phạm vi độ dốc giữa 1,0 và 1,3). Trên phạm vi rộng của nồng độ mol, cảm nhận về vị giác có thể thay đổi. Các ngưỡng phụ thuộc vào bản chất những chất được nếm. Có sự phân cấp các loại vị giác trong các ấ n phẩm khác, nhưng nằm ngoài phạm vi tiêu chuẩn này. ĐƠN VỊ NỘI HÓA GIÁC VÀ NGOẠI HÓA GIÁC (kết thúc) Số mục Tên Ký hiệu Định nghĩa Chú thích 14-9.8.a Đơn vị dùng trong quy định kỹ thuật của các ngưỡng kh ứ u giác có thể bao gồm mọi đơn vị trình bày trong điều 5 cũng như trong mục 14-9.1 đến 14-9.7.a. 14-9.9.a Đơn vị dùng trong quy định kỹ thuật của các ngưỡng vị giác có thể bao gồm mọi đơn vị trình bày trong điều 5 cũng như trong mục 14-9.1 đến 14-9.7.a. CH Ú THÍCH: Đại lượng và đơn vị bổ sung và ký hiệu b ằ ng chữ của chúng trong TCVN 7870-3 (ISO 80000-3) Không gian và thời gian (sự mô tả về các cảm nhận hóa giác chính là trong tọa độ 4 chiều) và TCVN 7870-9 (ISO 80000-9) Hóa lý và vật lý phân tử (các hóa giác đang c ả m nhận năng lượng vật lý n à y và cũng ánh xạ chúng) có thể liên quan tới nội hóa giác và/hoặc ngoại hóa giác. 10. Đại lượng và đơn vị cho nội xạ giác và ngoại xạ giác Bảng 6 - Đại lượng, đơn vị và định nghĩa cho giác thái xạ giác NỘI XẠ GIÁC VÀ NGOẠI XẠ GIÁC ĐẠI LƯỢNG Số mục Tên Ký hiệu Định nghĩa Chú thích 14-10.1 độ phóng xạ A số chuyển hạt nhân tự phát trên đơn vị thời gian Đối với sự phân rã dạng hàm mũ, A = l N , trong đó l là hằng số phân rã, N là số hạt nhân trong trạng thái năng lượng cụ thể được xem xét. Chu kỳ bán rã nói chung cũng được dùng, là thời gian cần để độ phóng xạ giảm một nửa giá trị ban đầu của nó. (Với phân rã dạng hàm mũ cần gấp đôi thời gian này để giảm xuống một phần tư giá trị ban đầu của nó và tiếp tục như vậy). 14-10.2 độ phóng xạ khối, độ phóng xạ riêng a độ phóng xạ chia cho tổng khối lượng của mẫu 14-10.3 suất phơi nhiễm X' X' = d X /d t 14-10.4 ngưỡng phóng xạ Ŧ r ngưỡng độ nhạy của phóng xạ Các ngưỡng phụ thuộc vào bản chất của phóng xạ. ĐƠN VỊ NỘI XẠ GIÁC VÀ NGOẠI XẠ GIÁC Số mục Tên K ý hiệu Định nghĩa Chú thích 14-10.1. a becquerel Bq 1 Bq := 1 s - 1 Becquerel là tên riêng của giây mũ trừ một, được dùng như là đơn vị SI của độ phóng xạ. Thừa số chuyển đổi: curie (Ci). 1 Ci = 3,7 · 10 10 Bq 14-10.2.a becquerel trên kilôgam Bq/kg 14-10.3.a cu lô ng trên kilôgam giây C /(kg·s) 1 C /(kg·s) = A/kg 14-10.4. a Đơn vị dùng trong quy định kỹ thuật của các ngưỡng phóng xạ có thể bao gồm mọi đơn vị trình bày trong điều 5 cũng như trong mục 14-10.1 đến 14-10.3.a. Quy định đơn vị cho từng ngưỡng phóng xạ nằm ngoài phạm vi tiêu chuẩn này, vì chúng phụ thuộc vào bản chất của kích thích nội xạ giác và vào phần thân thể bị tác động. CHÚ THÍCH: Đại lượng và đơn v ị bổ sung và ký hiệu bằng chữ của chúng trong TCVN 7870-3 (ISO 80000-3) Không gian và thời gian (sự mô tả về thân thể người chính là trong tọa độ 4 chiều), TCVN 7870-7 (ISO 80000-7) Á nh sáng (thân thể người phản ứng với các bức xạ điện từ và cũng có thể phát xạ) và TCVN 7870-10 (ISO 80000-10) Vật lý nguyên tử và hạt nh â n (thân thể người ph ả n ứng với các bức xạ và cũng có thể phát xạ nó do sự hấp thụ vật liệu phóng xạ hoặc từ các thiết bị được gắn vào) có th ể liên quan tới nội xạ giác hoặc ngoại xạ giác. 11. Đại lượng và đơn vị cho nội nhiệt giác và ngoại nhiệt giác 11.1. Giới thiệu về thân nhiệt Các giác thái dẫn xuất của nội nhiệt giác và ngoại nhiệt giác (xem [12] và [13]) là quan trọng vì sự tồn tại của con người phụ thuộc vào khả năng của thân thể duy tr ì được nhiệt độ bên trong của nó trong một phạm vi hẹp xung quanh 37 ° C . Bất kỳ sai lệch lớn so với nhiệt độ này đều dẫn đến nguy hại. Một phần cơ chế duy tr ì nhiệt độ b ê n trong của thân thể khu trú ở tr ê n da và được điều khiển bằng các đơn vị thần kinh trong da. Chúng bao gồm sự đổ mồ hôi, sự run vì lạnh và sự điều chỉnh cung c ấ p máu cho hệ thống mô mạch trong da. Các kích thích đối với cảm giác về nhiệt l à thể hiện sự đốt nóng (hoặc không có cái đó) tại hoặc gần bề mặt da. Các tế bào thần kinh nhận những thay đ ổ i nhiệt độ xảy ra ở khoảng 150 m m đến 200 m m dưới bề mặt da. C ả m giác nóng, lạnh, ấm, mát, v.v... phụ thuộc vào một số yếu tố trong mối quan hệ ph ứ c tạp lẫn nhau, quan trọng nhất đối với nó là điểm “không” sinh lý học và miền trung tính. Điểm "không” sinh lý học là c ả m giác về nhiệt độ, nó thay đổi ở các vị tr í khác nhau của thân thể (thấp: 32 ° C tại dái tai; cao: 37 ° C trên cẳng tay). Cảm giác về nhiệt xuất hiện khi nhiệt độ của da thay đổi cao hơn hoặc thấp hơn điểm “không” sinh lý học ngoài một phạm vi hẹp gọi là miền trung t í nh. Sự thay đ ổ i nhiệt độ trong phạm vi miền trung tính là trong phạm vi các ngưỡng phát hiện và sẽ không tạo ra cảm giác về nhiệt. Kích thước miền trung tính phụ thuộc vào điểm “không” sinh lý học tại phần thân thể nơi được kích thích và tốc độ của sự thay đổi nhiệt độ. Tất cả những yếu tố này được kiểm soát rộng rãi bằng nhiệt độ trên da ngay trước khi kích thích, đó l à yếu tố tới hạn trong cảm giác về nhiệt. Có nhiều phư ơ ng pháp được sử dụng để tạo ra sự thay đổi nhiệt độ trên da và các phương tiện để đo n ó . Phương pháp sớm nhất là truyền nhiệt do dẫn nhiệt, như đặt một vật tiếp xúc với da. Cảm giác nhiệt gây ra là phức tạp, vì nó phụ thuộc vào hai cảm giác cơ và nhiệt. Thành phần cơ có thể loại bỏ bằng cách dùng đèn hồng ngoại để chiếu bức xạ. Thiết bị hiện đại hơn là thiết bị làm lạnh Peltier, sử dụng nguyên lý Peltier trong một thiết bị trạng thái rắn gồm hai vật dẫn điện khác nhau có nhiệt độ là hàm của độ lớn, tốc độ và hướng của dòng điện qua nó. Thiết bị này có thể cho một phạm vi nhiệt độ từ 0,05 ° C đến 20 ° C với tốc độ thay đổi giữa 0 ° C /s đến 2 ° C /s. Các thực nghiệm tới hạn đã được thực hiện để vẽ đồ thị ngưỡng phát hiện nhiệt l à hàm của: a) sự thay đổi từ nhiệt độ th í ch nghi là hàm của nhiệt độ thích nghi; b) sự thay đổi từ nhiệt độ da là hàm của thời gian phơi nhiễm; và c) sự thay đổi t ừ nhiệt độ da là hàm của tốc độ thay đổi nhiệt độ. Vấn đề quan tâm nhiều là nhiệt độ tạo ra đau đớn. Tại giới hạn trên nhiệt độ khoảng 45 ° C sẽ tạo ra ở đối tượng bình thường một cảm giác đau không thay đ ổ i. Ở nhiệt độ thấp tình hình phức tạp hơn, vì khi nhiệt độ bề mặt da bị hạ thấp, hệ thống mô mạch được k í ch hoạt nh ằ m cung c ấ p nhiệt cho da để chống lại sự giảm nhiệt độ. Như vậy nhiệt độ giảm dẫn theo thời gian khi sự đau đ ớ n được báo cáo liên tục. Tuy nhiên, một sự xem xét hợp lý về phạm vi nhiệt độ có sự đau đớn -l ạnh xuất hiện là giữa 14 ° C và 18 ° C . Yếu tố tới hạn đối với sự dễ chịu và sức khỏe con người là nhiệt độ môi trường xung quanh. Có nhiều nghiên cứu, phần lớn là trong công nghiệp sản xuất thiết bị kiểm tra nhiệt độ không gian trong đó con người sống và làm việc. Một nghiên cứu như thế xác định sự khó chịu tăng lên như là hàm xuất phát từ ngưỡng dễ chịu đối với kích thích ấm và lạnh. Kết quả nghiên cứu cho biết sự khó chịu g â y ra do giảm nhiệt độ nhiều hơn đáng kể so với sự khó chịu gây ra do tăng nhiệt độ. Tuy vậy, tại nhiệt độ cao hơn hay thấp hơn ngưỡng dễ chịu 14 ° C tạo ra một lượng khó chịu như nhau. 11.2. Đại lượng và đơn vị Bảng 7 - Đại lư ợ ng, đ ơ n vị và định nghĩa cho giác thái nhiệt giác NỘI NHIỆT GIÁC và NGOẠI NHIỆT GIÁC ĐẠI LƯỢNG Số mục Tên K ý hiệu Định nghĩa Chú thích 14-11.1 Nhiệt, nhiệt lượng Q hiệu số giữa sự tăng năng lượng toàn phần của hệ vật lý và công thực hiện trong hệ, với điều kiện là lượng chất trong hệ không đổi CHÚ THÍCH: Sự cung c ấ p nhiệt ứng với sự t ă ng nhiệt độ nhiệt động lực hoặc hiệu ứng khác nh ư chuyển pha hoặc quá trình hóa học. Xem TCVN 7870-5 (ISO 80000- 5), mục 5.18. Nhiệt lượng truyền trong quá trình chuyển pha đẳng nhiệt cần trình bày như sự biến đổi của hàm nhiệt động lực phù hợp, ví dụ T· D S , trong đó T là nhiệt độ nhiệt động lực (mục 14-5.10) và 5 là entropy [xem TCVN 7870-5 (ISO 80000-5)]. 14-11.2 thông lượng nhiệt F tốc độ nhiệt (mục 14-11.1) truyền qua một mặt đã cho Xem TCVN 7870-5 (ISO 80000- 5), mục 5-7. Với những sự truyền nhiệt có tính sinh l ý học xem mục 14- 11.7 đến 14-11.11, chúng không áp dụng cho sự giảm thể nhiệt và sự tăng thể nhiệt. 14-11.3 mật độ thông lượng nhiệt, thông lượng nhiệt bề mặt q , j q = F / A trong đó F là thông lượng nhiệt (mục 14-11.2) và A l à diện tích (mục 14-5.3) Xem TCVN 7870-5 (ISO 80000- 5), mục 5-8. 14-11.4 độ dẫn nhiệt l , ( k ) thông lượng nhiệt bề mặt (mục 14-11.3) chia cho gradient nhiệt độ (mục 14-5.10) Xem TCVN 7870-5 (ISO 80000- 5), mục 5-9. ĐƠN V Ị NỘI NHIỆT GIÁC VÀ NGOẠI NHIỆT GIÁC Số mục Tên K ý hiệu Định nghĩa Chú thích 14-11.1.a jun J 14-11.2.a oát W 14-11.3.a oát trên mét vuông W /m 2 14-11.4. a oát trên mét kenvin W/(m·K) NỘI NHIỆT GIÁC VÀ NGOẠI NHIỆT GIÁC (tiếp theo) ĐẠI LƯỢNG Số mục Tên K ý hiệu Định nghĩa Chú thích 14-11.5 hệ số truyền nhiệt K , ( k ) thông lượng nhiệt bề mặt (mục 14- 11.3) chia cho chênh lệch nhiệt độ nhiệt động lực (mục 14-5.10) Xem TCVN 7870-5 (ISO 80000-5), mục 5-10.1. 14-11.6 hệ số truyền nhiệt bề mặt H , ( a ) q = h(T s - T r ) trong đó q là thông lượng nhiệt bề mặt (mục 14-11.3), T s là nhiệt độ nhiệt động lực (mục 14-5.10) của mặt và T r là nhiệt độ nhiệt động lực quy chiếu (mục 14-5.10) của m ô i trường bao quanh Xem TCVN 7870-5 (ISO 80000-5), mục 5-10.2. 14-11.7 hệ số truyền nhiệt không bốc hơi tổng hợp h h = h r + h c + h k trong đ ó h r , l à hệ số truyền nhiệt bức xạ tuyến tính, h c l à hệ số truyền nhiệt đối lưu, h k là hệ số truyền nhiệt dẫn Hệ số truyền nhiệt bức xạ tuyến tính h r chỉ có thể được sử dụng cho các chênh lệch nhiệt độ nhỏ. 14-11.8 sự truyền nhiệt dẫn F k tỷ lệ với gradient nhiệt độ và diện t í ch tiếp xúc Hệ số xác định phụ thuộc vào độ dẫn nhiệt của môi chất dẫn. 14-11.9 sự truyền nhiệt đối lưu F c hệ số truyền nhiệt đối lưu nhân với chênh lệch nhiệt độ nhân với diện tích trao đ ổ i 14-11.10 sự truyền nhiệt bức xạ F r bức xạ tỷ lệ với ( T 1 4 - T 2 4 ) và diện tích của mặt, trong đó T 1 , T 2 là nhiệt độ nhiệt động lực [xem TCVN 7870-5 (ISO 80000-5), mục 5-1)] của hai mặt đen, đối với mặt không ho à n toàn đen, cần thêm hệ số nh ỏ hơn 1 Nếu ( T 1 - T 2 ) / T là nh ỏ , trong đ ó T = ( T 1 - T 2 ) / 2, thì một cách xấp xỉ ( T 1 4 - T 2 4 ) = 4 T 3 ( T 1 - T 2 ) . Vì vậy 4 s T 3 với s h ằ ng số bức xạ Stefan-Boltzman có th ể được coi như hệ số truyền nhiệt bức xạ tuyến tính. 14-11.11 sự truyền nhiệt bốc hơi F e hệ số truyền nhiệt bốc hơi nhân với chênh lệch áp suất hơi nước giữa da và môi trường nhân với diện tích trao đ ổ i Chênh lệch áp suất hơi nước được đo theo Pa, trong sinh lý học theo kPa. 14-11.12 hệ số truyền nhiệt bốc hơi h e thông lượng nhiệt bề mặt chia cho chênh lệch áp suất hơi nước giữa bề mặt và khí xung quanh h e được đo theo W /(m 2 ·Pa), trong khi ba hệ số truyền nhiệt khác h r , h c , h k được đo theo W /(m 2 · K). ĐƠN VỊ NỘI NHIỆT GIÁC VÀ NGOẠI NHIỆT GIÁC (tiếp theo) Số mục Tên Ký hiệu Định nghĩa Chú thích 14-11.5.a oát trên mét vuông kenvin W/(m 2 ·K) 14-11.6.a oát trên mét vuông kenvin W/ ( m 2 ·K) 14-11.7.a oát trên mét vuông kenvin W /(m 2 ·K) kJ/(m 2 · h · K) thường được dùng trong sinh lý học người. 14-11.8.a oát W kJ/h thường được dùng trong sinh lý học người. 14-11.9.a o á t W k J /h thường được dùng trong sinh lý học người. 14-11.10.a oát W k J /h thường được dùng trong sinh lý học người. 14-11.11.a oát W kJ/h thường được dùng trong sinh lý học người. 14-11.12.a oát trên mét vuông pascan w/(m 2 · Pa) NỘI NHIỆT GIÁC VÀ NGOẠI NHIỆT GIÁC (kết thúc) ĐẠI LƯỢNG Số mục Tên K ý hiệu Định nghĩa Chú thích 14-11.13 ngưỡng thụ quan lạnh Ŧ c ngưỡng cảm nhận lạnh của đầu dây thần kinh tự do Thụ quan lạnh và ấm là những dây thần kinh chuyên dụng truyền tín hiệu tới các trung tâm điều hòa nhiệt độ. Ngưỡng phát hiện của thụ quan này là chênh lệch nhiệt độ nhỏ nhất "cảm nhận” được, nhưng đây không phải là những giá trị cố định, vì nó phụ thuộc vào phạm vi thích ứng với nhiệt độ môi trường. 14-11.14 ngưỡng thụ quan ấm Ŧ w ngưỡng cảm nhận ấm của đầu dây thần kinh tự do Xem chú thích 14-11.13. ĐƠN VỊ NỘI NHIỆT GIÁC VÀ NGOẠI NHIỆT GIÁC (kết thúc) Số mục Tên K ý hiệu Định nghĩa Chú thích 14-11.13.a Các đơn vị dùng trong quy định kỹ thuật của các ngưỡng nhiệt giác có thể bao gồm mọi đơn vị trình bày trong điều 5 cũng như trong các mục từ 14-11.1.a đến 14-11.12.a. Quy định đơn vị cho từng ngưỡng nhiệt độ nằm ngoài phạm vi tiêu chu ẩ n này. 14-11.14.a PHỤ LỤC A (quy định) Mã và lớp của các ngưỡng xác định A. 1 . Sơ đồ mã viễn sinh trắc để nhận biết các ngưỡng Hình A.1 trình bày cấu trúc sơ đồ mã viễn sinh trắc sử dụng cho các ngư ỡ ng an toàn xác định dựa trên lĩnh vực nghiên cứu, giác thái tương tác với con người hoặc môi trường v à kể cả đơn vị SI. Mã thường được dùng gắn với giá trị ngưỡng hoạt động an toàn nhỏ nhất và lớn nh ấ t. Ví dụ sử dụng trong hình A. 1 là cho nhiệt dung mol (xem Bảng A.4), trong lĩ nh vực hóa lý, có th ể áp dụng cho giác thái nội xúc giác, ngoại xúc giác, nội nhiệt giác, ngoại nhiệt giác với các đơn vị SI m 2 kg 1 s - 2 K - 1 mol -1 . Phương pháp luận của việc xây dựng những m ã này trình bày trong Phụ lục B. Hình A.1 - Mã viễn sinh trắc Mã của các lớp khoa học, cảm giác và đơn vị cho trong A.2. A. 2 . Bảng mã của các lớp khoa học, cảm giác và đơn vị Bảng A.1, A.2 và A.3 trình bày mã của các lớp cơ bản trong ba mã đưa ra trên Hình A.1. Chi tiết hơn xem X.1081. Các thực thể cơ bản của lớp đo (xem Bảng A.3) là đơn vị cơ bản S I . Bảng A.1 - Các thực thể cơ bản và mã của chúng cho lớp khoa học mã lĩ nh vực nghiên cứu 10000 Vật lý 01000 Hóa học 00100 Sinh học 00010 Văn hóa 00001 Tâm lý Bảng A.2 - Các thực thể cơ bản và mã của chúng cho lớp cảm giác mã cảm nhận 100000 000000 nội xúc giác 010000 000000 nội thị giác 001000 000000 nội th í nh giác 000100 000000 nội hóa giác 000010 000000 nội xạ giác 000001 000000 nội nhiệt giác 000000 100000 ngoại xúc giác 000000 010000 ngoại thị giác 000000 001000 ngoại th í nh giác 000000 000100 ngoại hóa giác 000000 000010 ngoại xạ giác 000000 000001 ngoại nhiệt giác Bảng A.3 - Ví dụ về các thực thể cơ bản và mã của chúng cho lớp đo Mã Tên đại lượng Ký hiệu đại lượng Tên đơn vị Ký hiệu đơn vị 1 0 0 0 0 0 0 độ dài l , L , b , B , h , H , d , d , r , R, r Q , r , D, d, s , D r, x ,y , z mét m 0 1 0 0 0 0 0 khối lượng M kilôgam kg 0 0 1 0 0 0 0 thời gian T giây s 0 0 0 10 0 0 cườn g độ dòng điện I, i ampe A 0 0 0 0 1 0 0 nhiệt độ nhiệt động lực T,( q ) kenvin K 0 0 0 0 0 1 0 lượng chất n mo l mol 0 0 0 0 0 0 1 cường độ sáng I, (I v ) candela cd -1 0 0 0 0 0 0 nghịch đảo của độ d ài { I , L , b, B, h , H, d , d , r , R, r Q , r , D, d, s , D r, x ,y , z} - 1 mét mũ trừ một m - 1 0 -1 0 0 0 00 nghịch đảo của khối lượng M -1 kil ôg am mũ trừ một kg - 1 0 0 -1 0 0 0 0 N ghịch đảo của thời qian t -1 g iây mũ trừ một s - 1 0 0 0 -1 0 0 0 nghịch đảo của cường độ d òng điện I -1 , i -1 ampe mũ trừ một A - 1 0 0 0 0 -1 0 0 nghịch đảo của nhiệt độ nhiệt độn g lực T -1 ,( q -1 ) kenvin mũ trừ một K - 1 0 0 0 0 0 -1 0 nghịch đảo của lượng chất N -1 mol mũ tr ừ một mol - 1 0 0 0 0 0 0 -1 nghịch đảo của cường độ sáng I -1 , (I v -1 ) candela mũ trừ một cd - 1 A. 3 . Ví dụ về sử dụng mã trong bảng giá trị ngưỡng Bảng 4 trình bày một bảng mẫu bao gồm các chi tiết về hiện tượng, đại lượng (xem các bảng trong phần nội dung của tiêu chuẩn này, mã viễn sinh trắc, ba lớp và đơn vị SI xác định bởi mã. Hai cột cuối dành cho các gi á trị ngưỡng thích hợp đ ể ghi mức an toàn hoặc mức nhạy. Bảng A.4 - Mã viễn sinh trắc của hiện tượng mẫu Hiện tượng Đại lượng Mã viễn sinh trắc Lớp khoa học ( lĩ nh vực nghiên cứu) Lớp cảm giác (tương tác người/m ô i trường) Lớp đo Phạm vi cho phép (đơn v ị ) (k ý hiệu) (min) (max) Á nh sán g lượng rọi 10000 010000 000000 -2 0 1 0 0 0 1 Vật lý nội th ị gi á c lux giây m -2 s 1 cd 1 Nhiệt nhiệt trở 10000 100001 100001 -2-1 3 0 1 0 0 Vật lý nội xúc giác ngoại xúc giác nội nhiệt giác ngoại nhiệt g iác kenvin trên oá t m -2 kg -1 s 3 K 1 Cơ m ậ t độ 10000 100000 000000 -3 1 0 0 0 0 0 V ậ t lý nội xúc giác kilôgam trên mét khối m -3 kg 1 Âm cường độ âm 10000 001000 001000 0 1 -3 0 0 0 0 Vật lý nội th í nh giác ngoại th í nh giác oát tr ê n mét vuông Kg 1 s -2 Điện điện tích 10000 100000 100000 0 01 1 0 0 0 Vật lý nội xúc giác ngoại xúc giác culông s 1 A 1 Từ mật độ từ thông 10000 100000 000000 0 1 -2 1 0 0 0 V ậ t lý nội xúc giác tesla Kg 1 s -2 A -1 Bức xạ điện từ thông lượng bức x ạ 10000 000010 000000 0 1-2 0 0 0 0 Vật lý nội xạ giác jun tr ê n mét vuông J 1 m -2 Phản ứng h ó a học lực ion 01000 000 100 000100 0-1 0 0 0 1 0 Hóa nội h ó a giác ngoại hóa giác mol tr ê n kilôgam kg -1 mol 1 Phản ứng hóa nhiệt nhiệt dung mol 11000 10001 100001 2 1 -2 0-1 -1 0 Hóa lý nội x ú c giác ngoại xúc giác nội nhi ệ t giác ngoại nhiệt g iác jun trên mol kenvin M 2 kg 1 s -2 K -1 mol -1 Phản ứng hạt nhân su ấ t liều hấp thụ 11000 000110 000110 2 0 -3 0 0 0 0 Hóa lý (V ậ t lý phân tử) nội hóa giác ngoại h ó a giác nội xạ giác ngo ạ i xạ gi ác gray trên giây m 2 s -3 PHỤ LỤC B (quy định) Xây dựng mã viễn sinh trắc B. 1 . Cấu trúc của mô h ì nh Mô hình này là sự m ở rộng mô hình h ì nh thái học 22 chiều cho viễn sinh trắc [1] (bổ sung hai thực thể cơ bản - v à thêm hai chiều - cho nhiệt giác). Mô h ì nh gồm ba lớp rõ ràng để xác định các viễn sinh trắc, cụ th ể là lĩnh vực khoa học (Lớp khoa học - Lớp 1), tương tác giữa con người và môi trường (Lớp cảm giác - Lớp 2) và sự định lượng đơn vị bao gồm các đại lượng có thể đo được gắn với các hiện tượng vật lý của tương tác (Lớp đo - Lớp 3). Các lớp là độc lập và được thể hiện bằng không gian có nhiều chiều hơn, tại đó từng đỉnh trong không gian được chú dẫn bằng tọa độ của nó. Các tọa độ nhiều chiều hơn này cung cấp mã cho từng thực thể được ánh xạ. Tọa độ này là mã viễn sinh trắc cho thực thể đó. Mô hình phức hợp yêu cầu sự chồng lên của ba lớp trong một không gian. Mô hình thể hiện sự tiếp cận tổng quát và có thể thay đổi bằng cách thêm vào hay lấy đi các thực thể c ơ bản trong bất cứ một lớp nào như là sự thay đổi hiểu biết mới về điều hiện được biết. Lớp khoa học có 5 chiều v à xác định 5 thực thể cơ bản: đây là 5 lĩnh vực nghiên cứu cơ bản (Vật lý, Hóa học, Sinh học, Văn hóa v à Tâm lý) và 32 tổ hợp của các lĩ nh vực này. Các t ổ hợp được vẽ bản đồ trên đỉnh của một khối 5 chiều, với mỗi đỉnh xác định rõ r à ng một tổ hợp. Các lĩnh vực cơ bản được thể hiện bằng đỉnh của khối này, chúng là vectơ đơn vị nhận biết bằng các mã trong Bảng A.1. Lớp cảm giác có 12 chiều và xác định 12 thực thể cơ bản, thể hiện tất cả các tương tác cảm nhận của con người với công nghệ và môi trường và 4095 tổ hợp của chúng. 12 tương tác này bao gồm xúc giác, thị giác, thính giác, hóa giác, xạ giác và nhiệt giác, mỗi tương tác đó lại có trạng thái nội và ngoại. Các tổ hợp được vẽ bản đồ trên đỉnh của một khối 12 chiều. Các cảm nhận được thể hiện bằng đỉnh của khối này, chúng là vectơ đơn vị, nhận biết bằng các mã trong Bảng A.2. Lớp đo có 7 chiều độc lập dựa vào 7 đại lượng đo cơ b ả n của ISQ, cụ thể là Độ dài (mét, m), Khối lượng (kilôgam, kg), Thời gian (giây, s), Cường độ dòng điện (ampe, A), Nhiệt độ nhiệt động lực (kenvin, K), Lượng chất (mol, mol), Cường độ sáng (candela, cd). Lớp này được vẽ đồ thị trên các đỉnh của phần không đối xứng của mạng 7 hình khối. Mô hình phức hợp được vẽ bản đồ trong không gian 24 chiều. B. 2 . Lớp đo Lớp đo phức tạp hơn hai lớp kia vì từng thực thể trong 7 thực thể có lũy thừa thay đổi (nghĩa là khi thực thể được nâng lên lũy thừa, ví dụ, “mét bình phương” hoặc m 2 , hoặc khi thực thể được sử dụng theo trạng thái nghịch đảo của nó, ví dụ “mét mũ trừ một” hoặc m - 1 ). Phạm vi lũy thừa sử dụng cho từng đơn vị cơ b ả n SI tóm tắt trong B ả ng A của Lalvani 2007 [1] và 128 tổ hợp của các đại lượng cơ bản (trong đó mỗi đại lượng được nâng lên lũy thừa 0 và 1) được liệt kê trong Bảng 4 của Lalvani 2007 [1] . Giả định tất cả các tổ hợp có lũy thừa n à y là đại lượng cho phép đo được, số lượng đại lượng có th ể l à 26 730 (số lượng nhận được bằng cách nh â n tất cả các lũy thừa có thể có bao gồm cả 0). Đây là một số lớn phải thừa nhận, nhưng hầu hết những đại lượng này là không sử dụng ở thời điểm hiện nay. Đại lượng sử dụng hiện nay, một số lượng nhỏ hơn nhiều, hầu như cũng sẽ thay đổi trong tương lai. Mô hình đề nghị cho phép những sự thay đổi này được điều chỉnh và các đại lượng mới có thể đo được bổ sung. Như vậy mô h ì nh Lalvani cung cấp một khuôn khổ chung cho tất cả các tương tác đa giác thái c ó thể có. B. 3 . Các thực thể cơ bản và sử dụng chúng trong mã viễn sinh trắc Các thực thể cơ bản bao gồm 3 lớp liệt k ê trong Phụ lục A với mã tương ứng của nó. Đây là các bộ phát của sự lai ghép và các thực thể phức hợp. Hình A.1 trình bày một mã viễn sinh trắc đại diện, mã phức hợp của tất cả ba lớp. Bổ sung vào số 24 mã đơn là hai số thêm xác định phạm vi cho phép của các giá trị được cho bằng giá trị lớn nhất và nhỏ nhất đối với đại lượng có thể đo được cụ thể. Các phạm vi cho phép này đối với những đại lượng khác nhau được vẽ thành đồ thị độc lập trong phạm vi thang loga “lũy thừa mười" như đã đề nghị, v í dụ, đề nghị của Biela w ski (xem ITU-T Rec. X.1081). Bảng A.2 trình bày một hiện tượng mẫu và mã viễn sinh trắc của ch ú ng. Các giá trị cho phép hy vọng sẽ được chuyên gia trong các lĩ nh vực tương ứng hoàn chỉnh và công bố trong tiêu chuẩn tiếp sau. Bảng này c ó thể mở rộng bao gồm tất cả các đại lượng trong Bảng 6 - 15 của Lalvani 2007 [1] để cung cấp mã cho tất cả các đại lượng có thể đo được sử dụng trong khoa học v à công nghệ ngày nay. B. 4 . Chú thích riêng Mục này để thông tin. Một số chú thích riêng về mã viễn sinh trắc nêu dưới đây. Các vấn đề này tập trung cho sự phát triển thêm của mã trong tương lai. Trước hết, mã được đề nghị l à một mã riêng biệt, với từng thực thể tồn tại như l à một đơn vị riêng. Điều này có nghĩa là các số trong m ã là số nguyên. Có thể dùng mã như nhau để thể hiện các thực thể giảm đau liên tục hoặc một số thay đ ổ i trung gian dần dần giữa các thực thể bằng cách đưa số thực vào mã. Ví dụ, với Lớp 1, nếu hai bậc được đưa ra “giữa ” hai lĩnh vực cơ bản, là Hóa học (0,1, 0, 0, 0) và Sinh học (0, 0, 1, 0, 0), chúng ta có thể có Sinh-Hóa là (0, 0,66, 0,33, 0, 0) hoặc Hóa-Sinh là (0, 0,33, 0,66, 0, 0) như đề nghị trong Lalvani 2007 [1]. Trong hệ thống này, mọi hiểu biết về cả hóa học và sinh học sẽ có mã (0, 1, 1, 0, 0). Dù sự thay đổi dần tinh tế hơn thì điều này cũng có thể không có giá trị thực tiễn, về nguyên tắc, có thể nghĩ tới tất cả các hiểu biết như là một chuỗi liên tục và tất cả các lĩnh vực hiểu biết là một chuỗi liên tục từ lĩnh vực này đến lĩnh vực khác, về mặt triết học, điều này tạo ra cảm giác là tự nhiên không có các khoa riêng biệt về vật lý hoặc hóa học hoặc sinh học. Tất cả đang hoạt động như một tổng thể liên kết hữu cơ với nhau. Tương tự, mô hình chuỗi liên tục cho lớp c ả m giác và lớp đo là có thể thực hiện như được nhấn mạnh trong Lalvani 2007 [1]. Đối với lớp cảm giác, điều này liên quan đến vấn đề về sự nổi trội của các c ả m giác khác nhau xuất phát từ một cảm biến chung hoặc tổng hợp và đối với lớp đo, điều này liên quan tới sự nổi trội của các thực thể cơ bản như không gian, thời gian, khối lượng, nhiệt độ v.v..., cũng có thể từ một nguồn gốc chung. Các thực thể cơ bản giảm đau liên tục sẽ cần có m ã sử dụng số thực thay cho số nguyên. Hai l à , mã viễn sinh trắc có thể m ở rộng bằng cách lọc từng lớp. Ví dụ, lớp cảm giác có thể chia nhỏ hơn bằng cách đưa vào các chiều bổ sung xuất phát từ một số hoạt động cảm nhận. Trạng thái hóa giác có thể tách thành N Ế M và NGỬI, từng trạng thái đó có thể ánh xạ thành đồ thị trong Không gian Ngửi và Không gian Nếm. Tương tự, xúc giác có thể tách thành các dạng và cường độ khác nhau của cảm nhận Tiếp xúc, thị giác và thính giác có thể phân ra theo tất cả các khía cạnh tác động tương ứng các cảm nhận thị giác và thính giác. Điều này bao gồm các chữ số bổ sung thêm cho mã. Ba là, sự hợp nhất đơn vị vô hướng cho từng đại lượng trong lớp đo yêu cầu việc l ấ y tích phân thang “lũy thừa mười” hoặc đưa vào một đơn vị chung cho tất cả các hiện tượng tại tất cả các thang, ví dụ, đơn vị Planck là đơn vị đo chung cho mọi sự xác định khoảng cách tự nhiên từ các hạt cơ bản đến vũ trụ. Vấn đề này vẫn cần được giải quyết và sẽ yêu cầu sự ghi địa chỉ hai số bổ sung cho các giá trị cho phép tại phần cuối của mã viễn sinh trắc. PHỤ LỤC C (quy định) Quy định về mã viễn sinh trắc và ký hiệu bằng hình vẽ của chúng C. 1 . Mã viễn sinh trắc Mã chi tiết có thể được xây dựng dựa vào mô hình trình bày trong Phụ lục A và B. Một phần của điều n à y trình bày trong Bảng C.1 cho sự phân loại thiết bị viễn sinh trắc theo TMM. C.2 quy định các ký hiệu bằng hình vẽ kèm theo. Bảng C.1 chỉ bao gồm các thực thể 1 đến 29 và 4067 đến 4095. Bảng đầy đủ có thể được suy ra từ những thực thể này. Bảng C.1 - Một phần bảng của tất c ả các tổ hợp trạng thái tương tác người - máy TRONG và NGOÀI và t ấ t cả các loại thiết b ị đơn và đa giác thái viễn sinh trắc có thể có C. 2 . Ký hiệu hình vẽ cho các mã của thiết bị viễn sinh trắc Sơ đồ kiểu logo viễn sinh trắc dưới đây thể hiện tất c ả các ký hiệu bằng hình vẽ cho các mã trình bày trong Bảng C.1. K ý hiệu được dự kiến để con người dễ dàng nhận biết về sản phẩm và vận chuyển hàng bằng tàu thủy bổ sung cho việc sử dụng các mã đầy đủ. Sơ đồ bao gồm các mã đầy đủ cho trong C .2.1 đến C .2.3 như là phần đầu, phần giữa và phần cuối của sơ đồ. Sơ đồ đầy đủ có thể được suy ra từ những thực thể này. C .2.1 . Trang đầu của sơ đồ C .2.2 . Phần giữa của sơ đồ C .2.3 . Phần cuối của sơ đồ PHỤ LỤC D (tham khảo) Chú thích giải thích D.1 . Tương tác phần ướt đ ơn giác thái và đa giác thái Mọi cơ quan đầu vào-đầu ra của người (ví dụ da, mắt, tai, mũi, lưỡi), hoặc toàn bộ th â n người - tức là thành phần phần ướt, c ó thể tương tác với các cảm biến và bộ kích thích trong mọi hệ sinh thái khép k í n (và đặc biệt với một thiết bị viễn sinh trắc) theo mô hình đơn giác thái. Tương tác phần ướt đơn giác thái được xác định là mọi tương tác giữa phần ướt và thiết bị viễn sinh trắc, trong đó các phép đo được tiến hành bằng cách chỉ sử dụng một trong các giác thái đầu ra của phần ướt. Điều này liên quan đến các phương tiện hiển thị dao động, nhìn, nghe, hiển thị khí, chỉ báo tổn thương và/hoặc ch ỉ báo đau và mọi đầu ra đi kèm. Phần ướt cũng có th ể tương tác đa giác thái với một hoặc nhiều thiết bị viễn sinh trắc nếu một số mô hình trong sử dụng và các phép đo được tiến hành bằng cách sử dụng ít nhất hai giác thái hoặc hai việc sử dụng khác nhau một giác thái đơn của phần ướt. Đường bao quanh thể tích của phần ướt và nhiều đầu ra của nó được yêu c ầ u bởi các cảm biến của giác thái thích hợp. (Ví dụ độ rọi của d a có thể được ghi lại bằng việc thu hình ảnh.) Bằng cách tương tác với bộ kích thích, thành phần phần ướt đơn giác thái có thể cho ra những khác biệt từ các giác thái hữu cảm của phần ướt đang trải qua, truyền đi thông tin vô nghĩa nhưng có thể dùng cho phép đo, ví dụ tốc độ và nhịp điệu của việc gõ bàn phím khi truyền thông tin về người sử dụng mà điều này không thu được bằng nội dung ký hiệu học của các chữ được đánh máy. Điều kiện kết nối với các phần hiển thị viễn sinh trắc, các cảm biến và bộ kích thích được đặc tả bởi các quy định kỹ thuật của thành phần phần ướt đơn giác thái: chỉ sau khi áp dụng các thủ tục phần ướt đơn giác thái. D.2 . Thủ tục phần ướt Thủ tục phần ướt (so sánh các thủ tục ngoại giao) - xem [2] và [3], được quy định bằng các tiêu chuẩn, xác định các điều kiện trong đó thân thể người có thể được đối x ử an toàn như các hệ thống thông tin, như được xác định bằng khoa học về cuộc sống. Điều này nhằm mục đích tập hợp các dữ liệu định tính và định lượng phong phú và thiết thực cho từng giác thái hỗ trợ thủ tục phần ướt vào một cơ sở dữ liệu m ở đặt trên WWW để ghi nhận các ngưỡng và sắp xếp phân loại nhằm đ ả m bảo an toàn cho việc trao đổi qua lại giữa phần ướt và các thiết bị viễn sinh trắc. Bằng cách thu thập thông tin từ nhiều chuyên gia khác nhau, cơ sở dữ liệu sẽ giúp cho việc tích hợp phương diện con người của giao diện người/máy vào trong các yêu cầu thiết kế của công ng hệ thông tin để phát triển và sử dụng an toàn thiết bị viễn sinh trắc. Những điều kiện trong các thủ tục này sẽ thiết lập một “Quy chế" cho người sử dụng cuối đồng thời cung cấp một tập hợp thiết thực các kinh nghiệm thiết kế cho kỹ sư. D. 3 . Hệ thống viễn sinh trắc bán mở Hệ thống viễn sinh trắc bán mở là hệ thống cho phép các trao đổi giữa phần ướt và hệ thống từ xa, có thể không biết về phần ướt, nhưng có giới hạn để phân loại các trao đổi nhằm đảm bảo vận hành an toàn và an ninh chấp nhận được ở c ấ p độ vật lý và x ã hội/chính trị. Hệ thống bán m ở bao gồm sự tương tác có chọn lọc với thiết bị viễn sinh trắc. Thủ tục phần ướt (xem D.2) quy định điều kiện vận hành cho các hệ thống bán-mở như vậy. D. 4 . Mối lo ngại công nghệ Lo ngại công nghệ có thể mô tả là sự sợ hãi phổ biến đối với tác dụng phụ nói chung hoặc cụ thể, c ó thực hoặc đang hình thành. Các ph ả n ứng lo sợ tập th ể xuất phát từ các tác động thực tế (ví dụ sự chết người do điện giật, bệnh ung thư, sự tăng sinh bất thường các biến đổi gen) hoặc các hiệu ứng tư ở ng tượng của việc sử dụng rộng rãi hoặc riêng lẻ công nghệ. Sự lo sợ công nghệ như thế có thể coi là cơ hội để xây dựng một tiêu chuẩn quốc tế khi những phản ứng vì sợ hãi tác động đến việc chấp nhận và sử dụng dễ dàng công nghệ (v í dụ điện khí hóa). THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] Lalvani, Haresh (2007), Meta-patterns for Standardization , AULM Geneva. [2] Doyle, Richard (2003), Wetwares: Experiments in PostVital Living , Minnesota University Press, Minneapolis, MN. [3] Raymond, Eric (Ed.) The New Hacker's Dictionary , MIT Press, Cambridge, MASS [4] Verrillo, R.T., Fraioli, A.J. & Smith, R.L. (1969) Sensation magnitude of vibrotactile stimuli. Perception & Psychophysics, 6, 366-372. [5] Verrillo, R.T. (1968) A duplex mechanism of mechanoreception. In D.R.Kenshalo (Ed.) The Skin Senses. Spring f ield, III., C C Thomas, pp. 139-159. [6] Verrillo, R.T. (1991) Measurement of vibrotactile sensation magnitu d e. In S.J.Bolanowski & G.A.Gescheider (Eds.) Ratio Scaling of Psychological Magnitude. Hills d ale, N.J., Lawrence Erlbaum Associates, pp.260-275. [7] Verrillo, R.T. (1993) The effects of aging on the sense of touch. In R.T.Verrillo (Ed.) Sensory Research: Multimodal Perspectives. Hillsdale, N.J., Lawrence Erlbaum Associates, pp.260-275. [8] Bolano w ski, S.J. Jr ., Gescheider, G.A., Verrillo, R.T. & Checkosky, C.M. (1988) Four channels mediate the mechanical aspects of touch. Joumal of the Acoustical Society of America, 84, 1680- 1694. [9] Hecht, S.C.; Haig, C .; W ald, G; (1935) The dark adaptation of retinal f ields of different size and localion, J. gen. Physiol., pp 321-339. [10] Associazione Italiana di Acustica, Atti dele XI giornate di sludio del Gruppo di Fonetica Sperimentale (A.I.A) (2001) Multimodalità e multimedialità nella comunicazione, Unipress, Padova, Italia. [11] Kapit, W . ; Macey, R. ; Meisami, E; (2000) The Physiology Coloring Book, Addison w esley Longman Inc , N.Y. [12] IUPS The Commission for Thermal Physiology of the International Union of Physiological Sciences: Glossary of terms for thermal physiology. 3rd e d., The Japanese Joumal of Physiology, 51, No. 2, 2001, pp 245-280. [13] Klinke, R., Pape, H.-Ch. and Silbernagl, S t. (Ed.) (2005): Physiologie. Georg Thieme Verlag: S tuttgart [14] ICRU Report 33 (1980), Quantitative Concepts and Dosimetry in Radiobiology , Ox f ord University Press (OUP). MỤC LỤC Lời nói đầu Lời giới thiệu 1. Phạm vi áp dụng 2. Tài liệu viện dẫn 3. Thuật ngữ, định nghĩa, từ viết tắt và ký hiệu 4. Nội dung tiêu chuẩn này 5. Đại lượng và đơn vị dùng trong một số giác th á i vi ễ n sinh trắc 6. Đại lượng và đơn vị cho nội xúc giác và ngoại xúc giác 7. Đại lượng và đơn vị cho nội thị giác và ngoại thị giác 8. Đại lượng và đơn vị cho nội thính giác và ngoại thính giác 9. Đại lượng và đơn vị cho nội hóa giác và ngoại hóa giác 10. Đại lượng và đơn vị cho nội xạ giác và ngoại xạ giác 11. Đại lượng và đơn vị cho nội nhiệt giác và ngoại nhiệt giác Phụ lục A (quy định) Mã và lớp của các ngưỡng xác định Phụ lục B (quy định) Xây dựng mã viễn sinh trắc Phụ lục C (quy định) Quy định về mã viễn sinh trắc và ký hiệu bằng hình vẽ của chúng Phụ lục D (tham khảo) Chú thích giải thích Thư mục t à i liệu tham khảo