TCVN10661:2014

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10661:2014 về Muối (natri clorua) - Xác định hàm lượng chì tổng số - Phương pháp đo phổ hấp thụ nguyên tử ngọn lửa TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 10661:2014 MUỐI (NATRI CLORUA) - XÁC ĐỊNH HÀM LƯỢNG CHÌ TỔNG SỐ - PHƯƠNG PHÁP ĐO PHỔ HẤP THỤ NGUYÊN TỬ NGỌN LỬA Sodium chloride - Determination o f total lead content- Flame atomic absorption spectrometric method Lời nói đầu TCVN 10661:2014 được xây dựng dựa trên cơ s ở tài liệu c ủ a Hiệp hội muối Châu Âu EuSal t/ AS 013-2005 Determination of total lead. Flame atomic absorption spectrometric method; TCVN 10661:2014 do Cục Chế bi ế n Nông lâm thủy sản v à ngh ề muối bi ê n soạn, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đề nghị, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Ch ấ t lượng th ẩ m định, Bộ Khoa h ọ c v à Công nghệ công bố. MUỐI (NATRI CLORUA) - XÁC ĐỊNH HÀM LƯỢNG CHÌ TỔNG SỐ - PHƯƠNG PHÁP ĐO PHỔ HẤP THỤ NGUYÊN TỬ NGỌN LỬA Sodium chloride - Determination o f total lead content- Flame atomic absorption spectrometric method 1. Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này quy định phương pháp đo phổ h ấ p thụ nguyên tử ngọn lửa để xác định hàm lượng ch ì tổng số trong muối (natri clorua). Phương pháp n à y c ó thể áp dụng cho các s ả n ph ẩ m muối (natri clorua) chứa hàm lượng ch ì b ằ ng ho ặ c l ớ n hơn 0,5 mg/kg. CHÚ TH Í CH: Gi ớ i hạn dưới của phép x á c định chỉ có th ể đạt được n ế u thực hi ệ n quy tr ì nh trong các điều ki ệ n t ố i ưu sau đây: - người thực hiện ph ả i thành thạo với phương ph á p n à y: - dụng cụ thủy tinh được dùng ph ả i sạch; - c à i đ ặt thi ế t b ị t ố i ưu: - thuốc th ử tinh khi ế t. 2. Nguyên tắc Hòa tan mẫu thử trong axit nitric để v ô cơ hóa hoàn to à n ch ì . Tạo ph ứ c kim loại b ằ ng amoni pyrolidindithiocarbamat. Chi ế t carbamat kim loại trong cloro f om và giải chi ế t bằng axit nitric. Phun sương dung dịch axit nitric vào ngọn lửa không khí-axetylen v à đo độ hấp thụ ở bước sóng 283,3 nm. Xác định h à m lượng chì b ằ ng phương pháp thêm chuẩn. 3. Thuốc thử Ch ỉ sử dụng các thuốc thử loại tinh khi ế t phân t í ch có ch ứ a lượng ch ì th ấ p nhất c ó th ể v à sử dụng nước cất ho ặ c nước có độ tinh khiết tương đương, trừ khi c ó quy định khác. 3.1. Axit nitric , c ≈ 1 , 40 g/ m l, 65 % khối lượng. 3.2. Cloro f om , c ≈ 1,48 g/ml Lưu ý : Vi ệ c sử dụng cloro f om phải theo đ ú ng quy đ ị nh v ì đây là ch ấ t gây suy yếu tầng ozon. 3.3. APDC (amoni pyrolidindithiocarbamat), dung dịch 20 g/l, thuốc thử đặc biệt dùng cho phép đo phổ hấp th ụ nguyên t ử (AAS). Chu ẩ n b ị dung dịch này ngay trước khi sử dụng. CH Ú THÍCH : APDC d ạ ng r ắ n có th ể phân hủy l à m m ấ t nh ó m amoni. S ản ph ẩ m phân hủy n ổ i váng trên b ề mặt dung d ị ch nước c ó th ể d ễ d à ng t á ch bằng cách lọc. 3.4. Ch ì nitrat 3.5. Dung dịch amoniac , c ≈ 0,9 g/ml. 3.6. Dung dịch đệm Hòa tan 113 g diamoni hydro xitrat [(NH 4 )2HC 6 H 5 O 7 ] trong khoảng 500 ml nước v à chuy ể n dung dịch n à y sang phễu chi ế t dung tích 1 000 ml (4.8). Tinh s ạ ch dung dịch n à y như sau: L ắ c với 50 ml dung dịch APDC (3.3) và chiết ba lần mỗi lần tương ứng với 50 ml, 25 ml và 25 ml cloro f om (3 . 2) Gộp ba dịch chiết hữu cơ và giải chi ế t h ỗ n hợp này bằng 5 ml axit nitric (3.1) sau khi t h ê m 45 ml nước. Lặp lại quy tr ì nh chi ế t n à y cho đến khi độ h ấ p thụ của dịch chi ế t trong axit nitric đo được ở bước sóng 283,3 nm th ấ p hơn 10 lần độ h ấ p thụ của dịch chi ế t được từ 20 ml cloro f om với 1 ml axit nitric và 9 ml nước. Chuyển dung d ị ch đ ã tinh sạch vào b ì nh định mức một vạch dung t í ch.1 000 ml (4.7) v à thêm 100 ml dung d ịch amoniac (3.5) Thêm nước đ ế n vạch v à trộn. 3.7. Dung dịch chuẩn gốc ch ì I , c (P b ) ≈ 1 000 mg/l Sử d ụ ng dung dịch chuẩn có bán sẵn trên thị trường hoặc dung dịch chu ẩ n được chu ẩ n bị như sau : H ò a tan 1,598 g ch ì nitrat (Pb(N O 3 ) 2 ) (3.4) trong 10 ml axit nitric (3.1). Chuyển định lượng sang bình đ ị nh mức một v ạ ch du n g t í ch 1 000 ml (4.7). Thêm nước đ ế n vạch và trộn. 3.8. Dung dịch chuẩn g ố c chì II , c (P b ) = 10 mg/l Chuyển 10,0 ml dung d ị ch chu ẩ n gốc ch ì I (3.7) và 1 ml axit nitric (3.1) vào b ình định mức m ộ t v ạ ch dung t í ch 1 000 ml (4.7 ) . Thêm nước đ ế n vạch và trộn. 4. Thiết bị, dụng cụ S ử dụng các thiết b ị , dụng cụ thông thường của phòng thử nghiệm. Tất cả dụng c ụ b ằ ng thủy tinh mới dùng đ ể x á c định ch ì cần được l à m sạch và tráng rửa kỹ b ằ ng nước sau mỗi lần thao tác như sau: - dùng bàn chải v à chất tẩy rửa nếu thành b ì nh có m ỡ bám. - dùng axit nitric loãng, C (HN O3 ) = 7 mol/ l . 4.1. M á y đo phổ h ấ p thụ nguy ê n tử , được trang bị đầu đốt dùng hỗn hợp không kh í - axetylen. CHÚ TH Í CH: Để gi ả m các ch ấ t gây nhi ễ u không h ấ p thụ nguyên tử , n ê n s ử dụng các thi ế t bị c ó hiệu chính đ ư ờng nền. 4.2 . Đ è n catod rỗng ch ì . 4.3 . C ố c có m ỏ , d u ng t í ch 2 000 ml. 4.4 . Cân , ch í nh xác đến 0,01 g. 4.5 . Máy lắc cơ học. 4.6 . Bếp đ iện. 4.7 . B ì nh đ ị nh mức một vạ ch , dung tích 50 ml và 1 000 ml. 4.8 . Phễu chiết , dung tích 100 ml và 500 ml, 1 000 ml. 4.9. Ố ng nghiệm. 4.10 . Vi ê n bi thủy tinh. 4.11 . Pipet , có độ ch í nh xác 0,01 ml. 5. Lấy mẫu và chuẩn bị mẫu thử Tiêu chu ẩ n này không quy định việc l ấ y mẫu. Điều quan tr ọ ng l à mẫu gửi đ ế n phòng thử nghiệm phải đúng là mẫu đại diện và không bị hư hỏng hoặc suy giảm ch ấ t lượng trong quá trình bảo quản và vận chuy ể n. Lưu ý: Đảm bảo r ằ ng không nhiễm v ế t ch ì trong quá tr ì nh l ấy mẫu. L ấ y khoảng 500 g m ẫ u thử để phân tích. 6. Cách tiến hành Lưu ý: Đảm bảo rằng không nhiễm v ế t ch ì trong quá tr ì nh phân t í ch. 6.1. Phân m ẫ u th ử Dùng cân (4.4) c â n khoảng 250 g mẫu thử (5.2), ch í nh xác đ ế n 0,01 g. 6.2. D ung dịch m ẫ u th ử Chuy ể n phần mẫu thử (6.1) vào cốc c ó mỏ d ung t í ch 2 000 ml (4.3) chứa 850 ml nước v à 10,0 ml axit nit r i c (3.1). Khuấy để hòa tan. Th ê m vài vi ê n bi thủy tinh (4.10), đun tr ê n b ế p điện (4.6) và giữ sôi trong 30 min. Đảm bảo đ ể tổng thể t í ch k hông gi ả m xuống dưới 800 ml và thêm nước, n ế u cần. Đ ể nguội rồi chuyển định lượng sang b ì nh định mức một vạch dung tích 1 000 ml (4.7). Th ê m nước đến vạch và trộn. 6.3. Dung dịch m ẫ u trắng Dung dịch mẫu tr ắ ng này ch ứ a 10,0 ml axit nitric (3.1) trong một lí t. 6.4. Dung dịch h iệ u chu ẩ n (dùng cho dung dịch mẫu tr ắ ng) Dùng pipet (4.11) chuyển vào một dãy b ố n b ì nh định mức dung t í ch 50 ml (4.7), mỗi b ì nh 0 , 5 ml axit nitric (3 . 1) và các th ể tích dung dịch chu ẩ n gốc chì II (3.8) như trong Bảng 1. Th ê m nước đ ế n vạch v à trộn B ả ng 1 - Chuẩn bị c á c dung dịch hiệu chuẩn Dung dịch hi ệ u chuẩn s ố Dung d ị ch chuẩn gốc chì II (3.8) ml Hàm lượng chì tương ứ ng μg 1 (*) 0 0 2 0 , 5 5 , 0 3 1,0 10,0 4 2,0 20,0 (*) Dung dịch hiệu chu ẩ n zero. 6.5. Dung dịch hiệu chuẩn (dùng cho mẫu thử) Dùng pipet (4.11) chuyển vào một d ã y bốn phễu chiết dung tích 500 ml (4.8), mỗi phễu chiết 200 ml dung d ị ch mẫu thử (6.2) và các th ể t í ch dung dịch chu ẩ n gốc chì II (3.8) như trong Bảng 1 (xem 6.4) Thêm nước đến vạch v à trộn. Dung dịch số 1 l à dung dịch mẫu thử không thêm chuẩn. CHÚ THÍCH: C ó th ể xác định đồng thời ch ì và cadimi trong c ùn g một m ẫ u thử. Trong trường hợp này, chu ẩ n b ị dung d ịc h hiệu chu ẩ n ch ì theo Bảng 1 v à chu ẩ n bị dung dịch hi ệ u c h u ẩ n cadim i theo TCVN 10662:2014 Muối (na t r i clorua) - X á c đ ịnh h à m lượng ca d imi tổng số - Phương pháp đo phổ h ấ p thụ nguyên tử ngọn l ử a. 6.6. Xác định 6.6.1. Tạo phức và chi ế t Chuy ể n 200 ml dung dịch mẫu trắng (6.3) vào phễu chiết dung tích 500 ml (4.8). Tiến hành với phễu chi ế t này và bốn dung dịch đ ã chu ẩ n b ị trong 6.5 như sau: Tạo phức: Thêm 20,0 ml dung dịch đ ệ m (3.6), 5,0 ml dung dịch APDC (3.3) và l ắ c b ằ ng máy lắc cơ học (4.5) trong 30 s. Chiết: Thêm 10,0 ml cloro f om (3.2) và l ắ c mạnh b ằ ng máy l ắ c cơ học (4.5) trong 1 min. Chuyển pha hữu cơ vào ph ễ u chiết dung t í ch 100 ml (4.8) đ ã làm khô trước đó, có chứa 1,0 ml ax í t nitric (3.1). Lặp lại việc chiết n à y hai l ầ n, m ỗ i lần dùng 5 ml cloro f om (3.2). Gộp ba d ị ch chiết hữu cơ v à o phễu chiết dung t í ch 100 ml (4.8). Gi ả i chi ế t Dùng máy lắc cơ h ọ c (4.5) lắc mạnh phễu chi ế t dung t í ch 100 ml nêu tr ê n trong 30 s. Th ê m 9,0 ml nước v à lắc mạnh lại trong 1 min. Lo ạ i bỏ lớp hữu cơ ph í a dư ớ i khi đã tách lớp và thu l ấ y l ớ p ch ấ t lỏng ph í a tr ê n vào ống nghiệm khô (4.9). 6.6.2. Cài đặt thông số thiết b ị Lắp đèn catod rỗng ch ì (4 . 2) vào m á y đo phổ (4.1). C à i đặt d ò ng điện của đèn , khe đo và áp su ấ t c ủ a hỗn hợp kh ô ng khí và axetylen theo hướng dẫn của nhà sản xuất . Chỉnh bước sóng đ ể đạt giá trị độ hấp thụ cực đại ở khoảng 283,3 nm. 6.6.3. Đo phổ Hút nước sau m ỗ i lần đo. Hút các dung dịch vào ngọn lửa không kh í -axetylen và xác định độ hấp thụ của từng dung dịch theo thứ tự sau: - bốn d ung dịch đ ã chu ẩ n b ị trong 6.4; - d ị ch chiết trong nitric thu được trong 6.6.1 đối với d ung dịch mẫu trắng (6.3); - các dịch chiết trong nitric thu được trong 6.6.1 đối với các dung dịch đã chu ẩ n bị trong 6.5. 6.7. Đường chu ẩ n 6.7.1. Đối với dung d ị ch m ẫ u trắng Lấy độ h ấ p thụ của từng dung dịch hiệu chu ẩ n (6.4) trừ đi độ h ấ p thụ của dung dịch hi ệ u chu ẩ n zero và dựng đường chu ẩ n th ể hiện khối lượng ch ì t í nh bằng microgam được dùng đ ể chuẩn b ị các dung dịch hi ệ u chu ẩ n tr ê n trục hoành và độ h ấ p thụ đã hiệu chỉnh tương ứng trên trục tung. 6.7.2. Đ ố i với dung dịch mẫu thử Lấy đ ộ h ấ p thụ của từng dung dịch chiết thu được trong các dung d ị ch số 2 , 3 và 4 [các dung dịch mẫu th ử đã th ê m chu ẩ n (6.5)] trừ đi độ hấp thụ c ủ a dịch chiết nitric thu được đối với dung dịch số 1 [không thêm chu ẩ n (6.5)] và dựng đường chu ẩ n thể hiện khối lượng ch ì t í nh bằng microgam được dùng để chu ẩ n b ị c á c dung d ịc h này trên trục hoành và độ h ấ p thụ đ ã hiệu ch ỉ nh tương ứng tr ê n trục tung. 7. Tính và biểu thị kết quả H à m lư ợ ng ch ì t ổ ng số trong mẫu thử, ω (P b ) , tính bằng miligam trên kilogam, theo công thức sau: Trong đó. m là khối lượng phần mẫu th ử (6.1), tính bằng gam (g); m 1 l à khối lượng của ch ì , xác định được trong dịch chiết của dung dịch số 1 đ ã chuẩn bị trong (6.5), t í nh bằng microgam (μg); m 0 là k h ố i lượng của ch ì , có trong dung dịch mẫu trắng (6.3), t í nh b ằ ng microgam (μg); 5 là t ỷ lệ giữa th ể tích dung dịch mẫu thử sử dụng đ ể chuẩn bị dung dịch hiệu chuẩn (6.5) so v ớ i th ể t í ch dung dịch mẫu th ử thu được từ 6.2. 8. Báo cáo thử nghiệm Báo cáo thử nghiệm phải n ê u r õ : - mọi thông tin cần thiết đ ể nhận bi ế t đầy đủ về mẫu th ử ; - phương pháp l ấ y mẫu đ ã s ử dụng, nếu bi ế t; - phương pháp thử đã sử dụng và viện dẫn ti ê u chuẩn này; - ngày th ử nghiệm; - kết qu ả th ử nghiệm thu được; m ọ i chi ti ế t thao tác không quy định trong tiêu chu ẩ n này cùng với các ch i tiết bất thường khác có thể ả nh hư ở ng tới k ế t quả thử, v í dụ mẫu th ử c ó chứa ch ấ t kh ô ng tan trong axit. PHỤ LỤC A (Tham khảo) Độ chụm của phương pháp Các ph é p ph â n t í ch do một số phòng thử nghiệm thực hiện trên ba mẫu, mỗi phòng thử nghiệm cho các kết qu ả thu được do cùng một người thực hiện hai phép phân t í ch tr ê n một m ẫ u th ử , cho các k ế t quả thống k ê nêu trong B ả ng A.1 dư ớ i đây: Bảng A.1 - Các kết quả th ố ng k ê v ề độ chụm c ủ a ph ươn g pháp Muối m ỏ Muối s ấ y bằng ch â n không Muối b iển S ố lượng phòng thử nghiệm c ò n lại sau khi tr ừ ngoại lệ 15 14 15 Hàm lượng ch ì trung b ì nh, mg/kg 0 , 045 * ) 0,025 *) 0,808 Đ ộ l ệ ch chu ẩ n lặp lại, s r , mg/kg 0,056 6 0 , 048 3 0,125 4 Đ ộ lệch chu ẩ n tái lập, s R . mg/kg 0,129 9 0,156 6 0 , 414 1 *) Các giá tr ị trung b ì nh th ấ p h ơ n giới h ạ n định lượng. THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] European Committee for the study of Salt, ECSS/CN 287-1982, Statistical study of Inter- Laboratory Anal y sis of Sodium Chloride (As, Cd, Hg, Pb).