1744/QĐ-BYT

Quyết định 1744/QĐ-BYT năm 2021 hướng dẫn giám sát và phòng chống bệnh ký sinh trùng thường gặp tại Việt Nam do Bộ Y tế ban hành BỘ Y TẾ ------- CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc --------------- Số: 1744 /QĐ- BYT Hà Nội, ngày 30 tháng 3 năm 20 21 QUYẾT ĐỊNH BAN HÀNH HƯỚNG DẪN GIÁM SÁT VÀ PHÒNG CHỐNG BỆNH KÝ SINH TRÙNG THƯỜNG GẶP TẠI VIỆT NAM BỘ TRƯỞNG BỘ Y TẾ Căn cứ Nghị định số 75/2017/NĐ-CP ngày 20 tháng 6 năm 2017 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức Bộ Y tế; Theo đề nghị của Cục trưởng Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế, QUYẾT ĐỊNH: Điều 1. Ban hành kèm theo Quyết định này “Hướng dẫn giám sát và phòng chống bệnh ký sinh trùng thường gặp tại Việt Nam”. Điều 2. “Hướng dẫn giám sát và phòng chống bệnh ký sinh trùng thường gặp tại Việt Nam” là tài liệu hướng dẫn được áp dụng tại các cơ sở y tế dự phòng và khám, chữa bệnh trên toàn quốc. Điều 3. Quyết định này có hiệu lực kể từ ngày ký ban hành. Điều 4. Các ông, bà: Chánh Văn phòng Bộ; Chánh Thanh tra Bộ; Cục trưởng Cục Y tế dự phòng; Vụ trưởng, Cục trưởng, Tổng Cục trưởng thuộc Bộ Y tế; Viện trưởng các Viện sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng; Giám đốc các đơn vị trực thuộc Bộ Y tế; Giám đốc Sở Y tế, Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật, Trung tâm Y tế dự phòng các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; Thủ trưởng y tế các Bộ, ngành và các đơn vị có liên quan chịu trách nhiệm thi hành Quyết định này./. Nơi nhận: - Như Điều 4; - Đồng chí Bộ trưởng (để báo cáo); - Các đồng chí Thứ trưởng; - Lưu: VT, DP. KT. BỘ TRƯỞNG THỨ TRƯỞNG Đỗ Xuân Tuyên HƯỚNG DẪN GIÁM SÁT VÀ PHÒNG CHỐNG BỆNH KÝ SINH TRÙNG THƯỜNG GẶP TẠI VIỆT NAM (Ban hành kèm theo Quyết định số 1744/QĐ-BYT ngày 30/3/2021 của Bộ trưởng Bộ Y tế) I. ĐẶC ĐI Ể M CỦA BỆNH K Ý SINH TRÙNG 1. Thông tin chung về bệnh ký sinh trùng tại Việt Nam Vi ệt Nam nằm trong v ùng nhi ệt đới, c ó đi ều kiện kh í h ậu, tập qu án sinh ho ạt v à v ệ sinh m ôi trư ờng rất thuận lợi cho sự ph át tri ển v à lây nhi ễm của c ác b ệnh k ý sinh trùng. Tình tr ạng nhiễm k ý sinh trùng t ại Việt Nam n ói riêng và nhi ều nước tr ên th ế giới n ói chung đã tr ở th ành v ấn đề sức khỏe cộng đồng cần được quan t âm đúng m ức. Bệnh giun truyền qua đất được biết đến nhiều nhất v à phân b ố rộng r ãi trong c ả nước với tỷ lệ nhiễm kh ác nhau tùy theo vùng mi ền. Nhiễm giun truyền qua đất c ó ảnh hưởng mạn t ính t ới sức khỏe, t ình tr ạng dinh dưỡng, l àm gi ảm sự ph át tri ển về thể chất, tinh thần v à trí tu ệ của con người, ảnh hưởng đến qu á trình h ọc tập v à làm vi ệc, g ây tr ở ngại tới sự ph át tri ển kinh tế. Nhiễm giun truyền qua đất ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản l àm ảnh hưởng tới thời kỳ mang thai, g ây thi ếu m áu ảnh hưởng trực tiếp đến sự ph át tri ển của thai nhi, c ó th ể g ây đ ẻ non, trẻ thiếu c ân, t ử vong mẹ v à tr ẻ sơ sinh. Bên c ạnh bệnh giun truyền qua đất, một số bệnh k ý sinh trùng truy ền từ động vật sang người như s án lá gan, sán lá ph ổi, s án lá ru ột, s án dây, ấu tr ùng sán dây l ợn...ghi nhận mắc tại một số địa phương do người d ân có phong t ục tập qu án ăn g ỏi c á, th ịt lợn t ái, th ịt b ò tái, ti ết canh, gan lợn t ái, c ủa nướng v à rau th ủy sinh kh ông đư ợc nấu ch ín có ch ứa hoặc mang ấu tr ùng sán. Các b ệnh s án lá, sán dây, ấu tr ùng sán dây l ợn ph ân b ố rải r ác t ại nhiều địa phương trong cả nước v à gây ra nh ững tổn thương thực thể, những biến chứng nguy hiểm cho người bị mắc. Một số bệnh l ây nhi ễm từ động vật sang người kh ác như b ệnh giun xoắn, giun đầu gai, giun l ươ n, giun đũa ch ó mèo... đang có xu hư ớng gia tăng v à ghi nh ận mắc ở nhiều địa phương. C ác b ệnh do đơn b ào, n ấm v à côn trùng truy ền ph ân b ố rộng v à g ặp nhiều tại c ác vùng nông thôn, nh ững nơi c ó đi ều về kiện kinh tế v à môi trư ờng c òn khó khăn. 2. Nhóm b ệnh k ý sinh trùng thư ờng gặp tại Việt Nam B ệnh k ý sinh trùng thư ờng c ó m ột số đặc điểm giống nhau về đường l ây nhi ễm, yếu tố nguy cơ n ên đư ợc chia theo nh óm b ệnh như. - B ệnh giun truyền qua đất: giun đũa, giun t óc, giun móc. - B ệnh giun đường ruột kh ác: giun lươn, giun kim. - B ệnh s án lá truy ền qua thức ăn như: s án lá gan, sán lá ph ổi, s án lá ru ột. - B ệnh l ây truy ền từ động vật sang người: bệnh s án dây/ ấu tr ùng sán dây l ợn, bệnh ấu tr ùng giun đũa chó mèo, b ệnh ấu tr ùng giun đ ầu gai, bệnh giun lươn n ão, giun xo ắn. - B ệnh do nấm, do đơn b ào như l ỵ am íp và do đơn bào khác. B ệnh giun truyền qua đất ph ân b ố rộng r ãi trong c ả nước với tỷ lệ nhiễm kh ác nhau theo các vùng mi ền. Tỷ lệ nhiễm chung giun truyền qua đất của cả nước khoảng 30%, trong đ ó khu v ực miền n úi phía B ắc v à khu v ực T ây Nguyên có t ỷ lệ nhiễm cao nhất với tr ên 50%, ti ếp đến l à các t ỉnh khu vực miền Trung khoảng 30-50%, c ác t ỉnh v ùng đ ồng bằng s ông H ồng khoảng 10-30% v à nhi ễm thấp nhất l à các t ỉnh khu vực miền Nam khoảng 10-20%. C ác đ ối tượng c ó nguy cơ nhi ễm cao l à tr ẻ em mầm non, học sinh v à ph ụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ. Một số ng ành ngh ề thường xuy ên ti ếp x úc tr ực tiếp với đất c ó t ỷ lệ nhiễm giun cao hơn như nghề trồng l úa, tr ồng rau, hoa m àu, làm r ừng. Nhi ều trẻ ở lứa tuổi mầm non bị l ây nhi ễm giun kim từ bạn trong c ùng l ớp học, ghi nhận sự l ây nhi ễm ở hầu hết c ác đ ịa phương bao gồm cả tỉnh, th ành ph ố c ó đi ều kiện kinh tế ph át tri ển. Nhiễm giun lươn gặp ở đa số người thường xuy ên ti ếp x úc v ới đất v à không s ử dụng bảo hộ lao động. Nhiễm giun lươn nặng, nhiễm giun lươn lan tỏa c ó th ể g ây suy đa ph ủ tạng v à t ử vong. Ch ẩn đo án nhi ễm giun truyền qua đất hiện nay sử dụng c ác xét nghi ệm ph ân như: phương pháp tr ực tiếp, Kato, Kato-Katz, Willis để t ìm tr ứng giun trong ph ân. Đi ều trị sử dụng c ác thu ốc tẩy giun phổ biến như albendazole hoặc mebendazole. C ó th ể điều trị điều trị ca bệnh hoặc h àng lo ạt cho đối tượng nguy cơ cao. B ệnh s án lá gan nh ỏ g ây viêm đư ờng mật, vi êm túi m ật, g ây s ỏi mật, xơ gan, xơ ho á đư ờng mật, ung thư đường mật. Bệnh hay gặp ở 20 tỉnh, th ành ph ố khu vực miền Bắc v à 12 t ỉnh khu vực miền Trung v à mi ền Nam. Bệnh s án lá gan l ớn gặp ở 53/60 tỉnh, th ành ph ố trong cả nước, trong những năm gần đ ây có t ừ 10-12 ngh ìn ca b ệnh/năm. Trong khi đ ó b ệnh s án lá ph ổi gặp chủ yếu ở c ác t ỉnh khu vực miền Bắc, số lượng bệnh nh ân nhi ễm s án lá ph ổi gần đ ây đã gi ảm nhiều, mỗi năm ghi nhận dưới 20 trường hợp. Ch ẩn đo án sán lá trên ngư ời dựa tr ên y ếu tố như l âm sàng, c ận l âm sàng và xét nghi ệm. Sử dụng c ác xét nghi ệm ph ân như Kato, Kato-Katz, Etherformalin; xét nghi ệm ELISA, si êu âm, ch ụp phim XQ, chụp cộng hưởng từ... Sử dụng thuốc điều trị l à praziquantel, triclabendazole tùy theo lo ại s án lá. Có th ể điều trị ca bệnh hoặc h àng lo ạt cho c ác đ ối tượng nguy cơ cao tại cộng đồng. B ệnh s án dây/ ấu tr ùng sán dây l ợn gặp rải r ác ở 60/63 tỉnh, th ành ph ố. Mỗi năm c ó kho ảng 10-11 ngh ìn b ệnh nh ân đư ợc chẩn đo án và đi ều trị tr ên toàn qu ốc. Chẩn đo án b ệnh sử dụng c ác xét nghi ệm ph ân như Kato, Kato-Katz, Etherformalin; xét nghi ệm ELISA, Weste rn Blot, si êu âm, ch ụp cộng hưởng từ. Điều trị ca bệnh bằng thuốc praziquantel, albendazole v à các thu ốc điều trị triệu chứng. M ột số bệnh giun, s án ở người c ó ngu ồn gốc từ vật nu ôi, đ ộng vật hoang d ã, ho ặc nhiễm từ m ôi trư ờng đất, nước như bệnh ấu tr ùng giun đũa chó mèo, ấu tr ùng giun đ ầu gai, giun xoắn; c ác b ệnh do nấm, đơn b ào ở người cũng được ghi nhận. Ch ẩn đo án b ằng sử dụng c ác xét nghi ệm ph ân, xét nghi ệm ELISA, si êu âm, ch ụp cộng hưởng từ. Điều trị ca bệnh bằng thuốc ivermertin, albendazole, thiabendazole. Các b ệnh k ý sinh trùng có th ể g ây ra các t ổn thương tại gan, n ão, ph ổi, thận, đường ti êu hoá ở người; g ây ảnh hưởng đến dinh dưỡng, thể lực, ph át tri ển cơ thể. Bệnh k ý sinh trùng gây ảnh hưởng cấp t ính và lâu dài đ ến sức khỏe của người d ân, tác đ ộng xấu tới sức khỏe cộng đồng v à gây ra nh ững g ánh n ặng bệnh tật. Phòng ch ống bệnh k ý sinh trùng trong giai đo ạn vừa qua mới chỉ tập trung v ào ho ạt động tẩy giun tại cộng đồng kết hợp với hoạt động ph òng ch ống suy dinh dưỡng, thực hiện c ác d ự án và nghiên c ứu quy m ô nh ỏ về c ác b ệnh giun, s án. Ho ạt động điều trị chủ yếu tại c ác cơ s ở y tế khi người bệnh đến kh ám đư ợc ph át hi ện hoặc c ó các t ổn thương của cơ quan phủ tạng, do người d ân t ự mua thuốc tẩy giun. Ho ạt động ph òng ch ống bệnh k ý sinh trùng đư ợc triển khai theo c ác quy đ ịnh, hướng dẫn của: Luật Ph òng ch ống bệnh truyền nhiễm ng ày 21/11/2007; Thông tư s ố 54/2015/TT-BYT ng ày 28/12/2015 c ủa Bộ Y tế về hướng dẫn chế độ th ông tin báo cáo và khai báo b ệnh, dịch bệnh truyền nhiễm; Th ông tư s ố 17/2019/TT-BYT ng ày 17/7/2019 c ủa Bộ Y tế về hướng dẫn gi ám sát và đáp ứng với bệnh, dịch bệnh truyền nhiễm; c ác d ự án, chương trình h ợp t ác v ới đối t ác trong nư ớc v à qu ốc tế. Các ho ạt động gi ám sát, c ập nhật t ình hình m ắc bệnh, đ ánh giá hi ệu quả ph òng ch ống bệnh k ý sinh trùng c ần mang t ính h ệ thống, li ên t ục nhằm thu thập đầy đủ số liệu bệnh k ý sinh trùng đ ể sử dụng cho việc ph ân tích, đánh giá, d ự b áo tình hình, xây d ựng kế hoạch v à ho ạch định ch ính sách v ề ph òng ch ống bệnh k ý sinh trùng nói chung và cho t ừng bệnh n ói riêng nh ằm cải thiện t ình hình m ắc bệnh v à gi ảm g ánh n ặng bệnh tật của c ác b ệnh k ý sinh trùng cho ngư ời d ân và c ộng đồng. Xây d ựng hướng dẫn gi ám sát và phòng ch ống bệnh k ý sinh trùng v ới c ác n ội dung gi ám sát và các ho ạt động ph òng ch ống để l àm cơ s ở cho c ác đơn v ị y tế v à các đơn v ị li ên quan áp d ụng v à t ổ chức triển khai. II. HƯ ỚNG DẪN GI ÁM SÁT 1. Hình th ức gi ám sát 1.1. Giám sát tr ọng điểm bệnh k ý sinh trùng: giám sát, thu th ập số liệu theo cỡ mẫu đ ã đư ợc x ác đ ịnh ngẫu nhi ên ho ặc c ó ch ủ đ ích nh ằm ph át hi ện c ác trư ờng hợp mắc hoặc đ ánh giá xu hư ớng diễn biến của bệnh. 1.2. Giám sát d ựa v ào h ệ thống y tế th ông qua ho ạt động thống k ê báo cáo công tác ch ẩn đo án, đi ều trị v à phòng ch ống bệnh k ý sinh trùng thư ờng quy tại tất c ác cơ s ở y tế trong to àn h ệ thống. 2. Các b ệnh k ý sinh trùng c ần gi ám sát - B ệnh giun truyền qua đất bao gồm: bệnh giun đũa, bệnh giun t óc, b ệnh giun m óc. - B ệnh giun đường ruột: bệnh giun lươn, bệnh giun kim. - B ệnh s án lá truy ền qua thức ăn như bệnh s án lá gan, b ệnh s án lá ph ổi, bệnh s án lá ru ột. - B ệnh giun, s án lây truy ền từ động vật sang người như bệnh s án dây, b ệnh ấu tr ùng sán dây l ợn, bệnh ấu tr ùng giun đũa chó mèo, b ệnh ấu tr ùng giun đ ầu gai, bệnh giun lươn n ão, b ệnh giun xoắn. - B ệnh do đơn b ào như Amíp, Giardia, Trichomonas... và b ệnh do nấm như Candida, Dermatophytes, Malassezia …… 3. Các cơ quan ti ến h ành ho ạt động gi ám sát 3.1. Giám sát tr ọng điểm - Trung tâm Ki ểm so át b ệnh tật tỉnh, th ành ph ố. - Các Vi ện Sốt r ét - Ký sinh trùng - Côn trùng. 3.2. Giám sát d ựa v ào h ệ thống y tế - Tr ạm Y tế c ác xã, phư ờng, thị trấn. - Trung tâm y t ế, Bệnh viện tuyến huyện v à cơ s ở y tế t ư nh ân. - Trung tâm Ki ểm so át b ệnh tật, Bệnh viện tuyến tỉnh, bệnh viện tuyến Trung ương. - Các Vi ện Sốt r ét - Ký sinh trùng - Côn trùng. 4. T ần suất gi ám sát - Hàng năm các đơn v ị lập kế hoạch ph òng ch ống bệnh k ý sinh trùng s ử dụng ng ân sách c ủa Trung ương, của địa phương, nguồn hợp t ác trong và ngoài nư ớc v à ngu ồn kinh ph í h ợp ph áp khác đ ể thực hiện hoạt động gi ám sát, phòng ch ống bệnh k ý sinh trùng trong ph ạm vi đơn vị phụ tr ách. - Hàng năm xây d ựng kế hoạch gi ám sát b ệnh k ý sinh trùng phù h ợp với t ình hình b ệnh v à phù h ợp với điều kiện về nguồn lực của đơn vị. - Giám sát d ựa v ào h ệ thống y tế: thống k ê báo cáo ch ủ động, bị động t ình hình b ệnh k ý sinh trùng thư ờng quy h àng tháng, quý, năm. 5. C ỡ mẫu gi ám sát tr ọng điểm - C ỡ mẫu x ét nghi ệm chung cho một cuộc gi ám sát trên ngư ời khoảng 400 mẫu/đợt gi ám sát. - Đ ối với c ác giám sát trên v ật chủ trung gian v à v ật chủ mang mầm bệnh th ì tùy t ừng bệnh k ý sinh trùng và tùy t ừng loại vật chủ trung gian cần x ác đ ịnh cỡ mẫu gi ám sát cho phù h ợp. Cỡ mẫu x ét nghi ệm ốc khoảng 1.000 mẫu ốc/lo ài; xét nghi ệm c á, c ủa, t ôm 30 con/loài; xét nghi ệm rau thủy sinh 100g/lo ài x 5 m ẫu; x ét nghi ệm tr âu, bò, chó, mèo 30-50 m ẫu/lo ài. 6. Cách ch ọn mẫu gi ám sát tr ọng điểm - Ch ọn mẫu trong điều tra gi ám sát trên ngư ời c ó th ể chọn mẫu ngẫu nhi ên h ệ thống, mẫu ngẫu nhi ên phân t ầng, mẫu ngẫu nhi ên đơn ho ặc mẫu to àn b ộ t ùy thu ộc v ào phân b ố địa l ý, dân s ố, điều kiện tự nhi ên và các ngu ồn lực kh ác. - Đ ối với c ác giám sát ở vật chủ trung gian v à v ật chủ mang mầm bệnh chọn mẫu ngẫu nhi ên theo h ộ gia đ ình. 7. Các k ỹ thuật x ét nghi ệm - Đ ối với bệnh giun truyền qua đất (bệnh giun đũa, bệnh giun t óc, b ệnh giun m óc) s ử dụng một hoặc nhiều c ác xét nghi ệm ph ân bao g ồm Kato, Kato-Katz, soi trực tiếp, Willis. - Đ ối với bệnh giun kim sử dụng x ét nghi ệm ph ân b ằng phương ph áp gi ấy b óng kính. - B ệnh giun lu ôn s ử dụng x ét nghi ệm ph ân soi tr ực tiếp, Kato, Kato-Katz v à xét nghi ệm ELISA. - B ệnh s án lá truy ền qua thức ăn: s án lá gan, sán lá ph ổi, s án lá ru ột sử dụng c ác k ỹ thuật x ét nghi ệm ph ân Kato, Kato-Katz; xét nghi ệm ELISA, c ác xét nghi ệm chẩn đo án hình ảnh nh ư si êu âm, ch ụp XQ, chụp cắt lớp vi t ính, c ộng hưởng từ. - B ệnh truyền l ây t ừ động vật sang người như bệnh s án dây/ ấu tr ùng sán dây l ợn, bệnh ấu tr ùng giun đũa chó mèo, b ệnh ấu tr ùng giun đ ầu gai, bệnh giun lươn n ão, giun xo ắn: sử dụng c ác xét nghi ệm huyết thanh học nh ư ELISA, Western Blot, Si êu âm, ch ụp cắt lớp vi t ính, ch ụp cộng hưởng từ, sinh học ph ân t ử PCR... - B ệnh do nấm: sử dụng c ác xét nghi ệm soi tươi, nhuộm soi, nu ôi c ấy hoặc sinh học ph ân t ử. - B ệnh do đơn b ào: s ử dụng c ác xét nghi ệm soi tươi, x ét nghi ệm miễn dịch ELISA hoặc x ét nghi ệm sinh học ph ân t ử. - Xét nghi ệm vật chủ trung gian l à ốc: sử dụng c ác xét nghi ệm h ình thái, xét nghi ệm nghiền ốc thu ấu tr ùng, xét nghi ệm thải ấu tr ùng cercaria và soi tươi. - Các xét nghi ệm c á, tôm, c ủa sử dụng phương ph áp tiêu cơ thu m ẫu ấu tr ùng và đ ịnh loại ấu tr ùng. - Các xét nghi ệm rau thủy sinh sử dụng phương ph áp soi tr ực tiếp, lắng cặn. - Xét nghi ệm ph ân trâu, bò, chó, mèo xét nghi ệm bằng phương ph áp l ắng cặn, soi t ìm tr ứng giun s án. - Ph ỏng vấn x ác đ ịnh những yếu tố li ên quan đ ến nhiễm bệnh k ý sinh trùng ở người. 8. Ch ỉ số gi ám sát và báo cáo 8.1. Ch ỉ số gi ám sát tr ọng điểm - S ố lượng người nhiễm từng loại k ý sinh trùng tùy thu ộc điều kiện của từng cơ sở ph ân lo ại theo tuổi v à gi ới. + T ỷ lệ nhiễm chung k ý sinh trùng qua các cu ộc điều tra gi ám sát. Tỉ lệ nhiễm = Số người có xét nghiệm dương tính x 100 Tổng số người được xét nghiệm +T ỷ lệ dương t ính v ới mỗi loại k ý sinh trùng th ực hiện trong cuộc điều tra gi ám sát b ệnh k ý sinh trùng = Số người có xét nghiệm dương tính từng loại ký sinh trùng x 100 Số người được xét nghiệm + T ỷ lệ đa nhiễm hai hoặc nhiều loại k ý sinh trùng (qua các cu ộc điều tra). Số người đa nhiễm = Số người đa nhiễm x 100 Số người được xét nghiệm + Cư ờng độ nhiễm từng loại giun truyền qua đất: Cường độ nhiễm giun truyền qua đất bằng x ét nghi ệm Kato-Katz theo khuyến c áo c ủa WHO. Mức độ c á th ể t ính theo s ố trứng tr ên m ột gram ph ân (EPG). M ức độ cộng đồng: Trung bình số học = ∑ epg (tổng số các epg của mỗi cá nhân) n (số người được làm xét nghiệm) + Phân lo ại cường độ nhiễm giun truyền qua đất theo WHO Cư ờng độ nhiễm nhẹ Cư ờng độ nhiễm trung b ình Cư ờng độ nhiễm nặng Giun đũa 1 - 4.999 epg 5.000 - 49.999 epg ≥ 50.000 epg Giun tóc 1 - 999 epg 1.000 - 9.999 epg ≥ 10.000 epg Giun móc 1 - 1.999 epg 2.000 - 3.999 epg ≥ 4.000 epg - T ỷ lệ nhiễm v à phân b ố c ác v ật chủ ch ính, v ật chủ trung gian nhiễm c ác loài ký sinh trùng như các lo ại vật nu ôi chó, mèo, trâu, bò, dê, c ừu, ốc, t ôm, cua, cá, rau th ủy sinh... T ỷ lệ vật chủ nhiễm c ác lo ại k ý sinh trùng. = Số trường hợp nhiễm x 100 Số người được xét nghiệm - Thói quen sinh ho ạt, ăn uống của người d ân liên quan đ ến nhiễm k ý sinh trùng. Th ống k ê nh ững đối tượng c ó nguy cơ cao m ắc k ý sinh trùng. - S ố lượng hoạt động gi áo d ục truyền th ông phòng ch ống c ác b ệnh k ý sinh trùng t ại địa phương, tại cộng đồng bằng c ác hình th ức kh ác nhau. 8.2. Ch ỉ số thống k ê, báo cáo d ựa v ào h ệ thống y tế - Th ống k ê và báo cáo s ố trường hợp nhiễm từng loại k ý sinh trùng đã đư ợc ghi nhận theo th áng: + Th ống k ê đ ầy đủ số lượng trường hợp nhiễm từng loại k ý sinh trùng xu ất hiện trong th áng. + Th ống k ê s ố lượng v à báo cáo các trư ờng hợp bệnh được ph át hi ện thụ động tại tất cả c ác cơ s ở y tế. Số lượng trường hợp bệnh được ph át hi ện v à báo cáo các trư ờng hợp bệnh tại c ác vùng sâu, vùng xa, vùng biên gi ới, nh óm dân nguy cơ cao t ại c ác đ ịa phương. + Th ống k ê ti ền sử dịch tễ, x ác đ ịnh trường hợp mắc tại chỗ hoặc mắc từ nơi kh ác. - Đánh giá công tác ch ẩn đo án và đi ều trị bệnh k ý sinh trùng: đánh giá vi ệc thực hiện đ úng các hư ớng dẫn chẩn đo án và đi ều trị bệnh k ý sinh trùng. Tuân th ủ nguy ên t ắc v à ch ỉ định điều trị. - Th ống k ê và báo cáo s ố ca bệnh k ý sinh trùng đã đư ợc điều trị của từng bệnh theo th áng. Ư ớc t ính dân s ố nguy cơ nhiễm c ác b ệnh k ý sinh trùng theo t ừng bệnh. - Báo cáo đánh giá tình hình nhi ễm k ý sinh trùng trên các lo ại vật chủ trung gian, vật chủ ch ính, v ật chủ dự trữ mầm bệnh như c ác lo ại vật nu ôi chó, mèo, trâu, bò, dê, c ừu, v à ốc, t ôm, c ủa, c á, rau th ủy sinh (nếu c ó). - Đánh giá các chi ến dịch tẩy giun, s án t ại cộng đồng: + T ổng số đối tượng uống thuốc tẩy giun, s án theo t ừng bệnh theo từng chiến dịch điều trị bệnh giun s án t ại cộng đồng. + T ỷ lệ uống thuốc tẩy giun,s án. + T ỷ lệ t ác d ụng kh ông mong mu ốn khi uống thuốc tẩy giun, s án - Đánh giá công tác truy ền th ông giáo d ục sức khỏe ph òng ch ống k ý sinh trùng. + Th ống k ê vi ệc thực hiện c ác bi ện ph áp truy ền th ông giáo d ục sức khỏe ph òng ch ống k ý sinh trùng t ại tất cả c ác cơ s ở y tế. + S ố lượng c ác lo ại vật liệu truyền th ông đã s ử dụng, số lượng c ác ho ạt động truyền th ông đã ti ến h ành trong chi ến dịch. + Th ống k ê s ố lượng, hiệu quả của việc tổ chức c ác bu ổi phổ biến kiến thức ph òng ch ống k ý sinh trùng trong các trư ờng học, buổi h ọ p d ân, kh ẩu hiệu, tờ tranh, c ác cu ốn s ách nh ỏ, truyền thanh, c ác bu ổi chiếu video, đến thăm hỏi v à tuyên truy ền tại c ác h ộ gia đ ình. + Đánh giá n ội dung c ác thông đi ệp ch ính truy ền th ông đ ể hướng dẫn cộng đồng ph òng ch ống k ý sinh trùng. - Th ống k ê thói quen sinh ho ạt, ăn uống của người d ân liên quan đ ến nhiễm k ý sinh trùng, hành vi liên quan đ ến nhiễm k ý sinh trùng. - Thu th ập c ác y ếu tố sinh th ái: Khí h ậu, thời tiết, biến đổi c ác th ảm thực vật. - Thu th ập c ác y ếu tố kinh tế - x ã h ội, nh ân ch ủng học.... - Ho ạt động của mạng lưới y tế cơ sở, c ác t ổ chức phối hợp. - Đánh giá công tác qu ản l ý, phân ph ối, sử dụng kinh ph í và v ật tư ph òng ch ống k ý sinh trùng: Kinh phí trung ương, kinh phí đ ịa phương, thuốc điều trị bệnh k ý sinh trùng, các ngu ồn kinh ph í khác. - Đánh giá công tác đào t ạo v à xây d ựng mạng lưới. - Đánh giá h ệ thống th ông tin báo cáo. - Th ống k ê ho ạt động phối hợp với c ác cơ quan thông tin t ại địa phương bao gồm đ ài truy ền h ình, đài phát thanh, báo chí và các phương ti ện th ông tin khác. 9. Th ống k ê, phân tích s ố liệu b áo cáo - S ử dụng c ác bi ểu mẫu b áo cáo t ại Phụ lục I, II để thống k ê và báo cáo. - Công tác phân tích các s ố liệu dịch tễ ghi nhận được theo thời gian, theo địa điểm, đối tượng, so s ánh v ới th áng và cùng k ỳ năm trước được thực hiện ph ù h ợp với điều kiện của từng tuyến. - Trình bày s ố liệu bằng bảng, biểu đồ, bản đồ diễn biến t ình hình nhi ễm k ý sinh trùng tùy theo tuy ến. 10. Công tác báo cáo 10.1. H ệ thống biểu mẫu b áo cáo phòng ch ống bệnh k ý sinh trùng - Báo cáo công tác phòng ch ống k ý sinh trùng (PCKST) c ủa tuyến x ã dùng cho Tr ạm y tế x ã, cơ s ở y tế tư nh ân báo cáo k ết quả PCKST của x ã lên Trung tâm y t ế huyện, quận, thị x ã, thành ph ố trực thuộc tỉnh, th ành ph ố (Trung t âm y t ế huyện) v à lưu t ại Trạm y tế. - Báo cáo công tác PCKST c ủa tuyến huyện d ùng cho Trung tâm y t ế huyện b áo cáo k ết quả PCKST của tuyến huyện l ên Trung tâm Ki ểm so át b ệnh tật tỉnh, th ành ph ố (CDC tỉnh) v à lưu t ại đơn vị. - Báo cáo công tác PCKST tuy ến tỉnh d ùng cho các CDC t ỉnh b áo cáo k ết quả PCKST của tỉnh l ên Vi ện sốt r ét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, Vi ện sốt r ét - Ký sinh trùng - Côn trùng khu v ực v à lưu t ại đơn vị. - Báo cáo tình hình đi ều trị bệnh k ý sinh trùng c ủa bệnh viện tuyến huyện, tuyến tỉnh. C ác b ệnh viện tuyến Trung ương, bệnh viện trực thuộc Bộ, ng ành s ẽ do Viện Sốt r ét - Ký sinh trùng - Côn trùng ch ịu tr ách nhi ệm thu thập v à t ổng hợp. 10.2. Quy đ ịnh chung - Th ực hiện b áo cáo theo sơ đ ồ tại Phụ lục I. - Báo cáo k ết quả điều tra gi ám sát tr ọng điểm theo Biểu mẫu 1 tại Phụ lục II. - Th ực hiện b áo cáo theo m ẫu cho từng tuyến, y êu c ầu phải ghi đầy đủ c ác n ội dung trong c ác Bi ểu mẫu 2, 3, 4, 5 tại Phụ lục II. - Báo cáo c ủa bệnh viện theo Biểu mẫu 6 tại Phụ lục II. - Báo cáo cho đoàn giám sát t ại c ác tuy ến theo Biểu mẫu 7 tại Phụ lục II. 10.3. Th ời điểm t ính thu th ập số liệu - S ố liệu b áo cáo hàng tháng đư ợc t ính theo quy đ ịnh chung của Bộ Y tế: Từ ng ày 01 c ủa th áng đ ến ng ày cu ối c ùng c ủa th áng báo cáo. - S ố liệu b áo cáo quý: Quý I, Quý II, Quý III và Quý IV m ỗi qu ý g ồm 3 th áng liên ti ếp. - S ố liệu b áo cáo 6 tháng và c ả năm gồm 12 th áng. 10.4. Th ời điểm gửi b áo cáo c ủa c ác tuy ến - Tuy ến huyện: Thời điểm kh óa s ố nhận b áo cáo ngày 05 c ủa th áng sau. - Tuy ến tỉnh: Thời điểm kh óa s ổ nhận b áo cáo là ngày 10 c ủa th áng sau. - Tuy ến Trung ương (Viện sốt r ét - Ký sinh trùng - Côn trùng): Th ời điểm kh óa s ổ nhận b áo cáo là ngày 15 c ủa th áng sau. 10.5. Nơi g ửi v à nơi nh ận b áo cáo - Báo cáo tuy ến x ã, huy ện l àm 2 b ản: 1 bản gửi l ên tuy ến tr ên, 1 b ản để lưu. - Báo cáo tuy ến tỉnh khu vực ph ía B ắc l àm 2 b ản: 1 bản gửi về Viện sốt r ét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, 1 b ản lưu tại đơn vị). - Báo cáo tuy ến tỉnh khu vực miền Trung, T ây Nguyên và mi ền Nam l àm 3 b ản: 1 bản gửi cho Viện sốt r ét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, 1 b ản gửi Viện Sốt r ét - Ký sinh trùng - Côn trùng khu v ực v à 1 b ản lưu tại đơn vị. - Các cơ s ở điều trị thuộc c ác tuy ến tương ứng gửi b áo cáo ho ạt động ph òng ch ống c ác b ệnh k ý sinh trùng v ề c ác tuy ến tương ứng Trung t âm y t ế huyện, Trung t âm Ki ểm so át b ệnh tật v à các Vi ện sốt r ét - Ký sinh trùng - Côn trùng. - Vi ện Sốt r ét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương là đ ầu mối tổng hợp c ác s ố liệu b áo cáo chung c ủa Viện sốt r ét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, Vi ện Sốt r ét - Ký sinh trùng - Côn trùng Quy Nhơn và Vi ện sốt r ét - Ký sinh trùng - Côn trùng Thành ph ố Hồ Ch í Minh, các t ỉnh, th ành ph ố v à các cơ s ở điều trị để gửi b áo cáo tháng, quý, năm cho C ục Y tế dự ph òng, B ộ Y tế. 10.6. Các báo cáo b ổ sung Các tuy ến gửi b áo cáo đư ợc gửi chậm so với quy định, phải gửi b áo cáo b ổ sung của th áng và tách riêng, không đư ợc cộng v ào báo cáo tháng sau đ ể tr ánh nh ận định sai về diễn biến t ình hình ký sinh trùng đ ịa phương. 10.7. G ửi b áo cáo qua thư đi ện tử v à s ử dụng hệ thống phần mềm - Báo cáo c ủa c ác tuy ến gửi về tuyến Trung ương ngo ài b ản giấy c ó xác nh ận của đơn vị, gửi k èm báo cáo qua thư đi ện tử (email): kysinhtrung.nimpe@gmail.com của Viện Sốt r ét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương; impehcm.kst@gmail.com c ủa Viện Sốt r ét - Ký sinh trùng - Côn trùng Thành ph ố Hồ Ch í Minh; vsrkstctqn@dng.vnn.vn c ủa Viện sốt r ét - Ký sinh trùng - Côn trùng Quy Nhơn. - Ứng dụng c ông ngh ệ th ông tin vào các ho ạt động gi ám sát và phòng ch ống bệnh k ý sinh trùng. S ử dụng c ác h ệ thống phần mềm b áo cáo có s ẵn đ ã đư ợc phổ biến sử dụng phục vụ cho c ông tác giám sát và phòng ch ống bệnh k ý sinh trùng. III. HO ẠT ĐỘNG PH ÒNG CH ỐNG 1. Nguyên t ắc chung về ph òng ch ống bệnh k ý sinh trùng - Xây d ựng kế hoạch l âu dài và k ế hoạch ngắn hạn c ó tính k ế tiếp nhau. - Tri ển khai tr ên quy mô r ộng lớn, ưu ti ên tr ọng t âm và tr ọng điểm. - Xã h ội h óa vi ệc ph òng ch ống bệnh k ý sinh trùng. L ồng gh ép vi ệc ph òng ch ống k ý sinh trùng vào các ho ạt động y tế, chăm s óc s ức khỏe v à phát tri ển kinh tế - x ã h ội. - Tuyên truy ền, gi áo d ục sức khỏe l àm thay đ ổi h ành vi có nguy cơ nhi ễm k ý sinh trùng. - S ử dụng tổng hợp c ác bi ện ph áp phòng ch ống nhiễm k ý sinh trùng. 2. N ội dung ph òng ch ống bệnh k ý sinh trùng - Tăng cư ờng c ông tác giám sát, phát hi ện sớm những v ùng d ịch tễ, trường hợp nhiễm k ý sinh trùng. Đánh giá th ực trạng nhiễm từng lo ài ký sinh trùng v ề ph ân b ố, mức độ phổ biến, đối tượng nhiễm để chọn biện ph áp phòng ch ống tối ưu. - Đi ều trị c ác trư ờng hợp nhiễm k ý sinh trùng, đi ều trị ca bệnh, điều trị h àng lo ạt cho đối tượng c ó nguy cơ cao, đi ều trị mở rộng khi điều kiện cho ph ép và theo nhu c ầu. - Gi ải quyết vấn đề vệ sinh m ôi trư ờng, vệ sinh c á nhân. - Tuyên truy ền, gi áo d ục sức khỏe cộng đồng về ph òng ch ống bệnh k ý sinh trùng nh ằm thay đổi h ành vi có h ại v à t ự ph òng ch ống k ý sinh trùng cho gia đình và c ộng đồng. Huy động cộng đồng, thuyết phục mọi người tự gi ác và thư ờng xuy ên tham gia phòng ch ống bệnh k ý sinh trùng. - Tăng cư ờng vệ sinh an to àn th ực phẩm, vệ sinh ăn uống trong gia đ ình và nơi công c ộng. - Ph ối hợp với ng ành Thú y, th ủy sản trong gi ám sát và phòng ch ống c ác b ệnh k ý sinh trùng lây truy ền qua thức ăn, l ây truy ền từ động vật sang người. 3. Các bi ện ph áp chính phòng ch ống bệnh k ý sinh trùng 3.1. Phát hi ện bệnh S ử dụng nhiều phương ph áp đ ể ph át hi ện bệnh cho c á nhân, cho c ộng đồng: - Đi ều tra đ ánh giá phát hi ện v ùng d ịch tễ, chẩn đo án c ộng đồng, dựa v ào đ ịa l ý, khí h ậu, tập qu án, khu h ệ vật chủ trung gian... - Ch ẩn đo án trư ờng hợp bệnh l âm sàng. - Xét nghi ệm t ìm ký sinh trùng tr ực tiếp hoặc gi án ti ếp ph át hi ện bệnh k ý sinh trùng. - T ập trung v ào ngư ời c ó bi ểu hiện bệnh k ý sinh trùng và đ ối tượng c ó nguy cơ cao vì s ố lượng người nhiễm k ý sinh trùng r ất lớn n ên không th ể x ét nghi ệm cho tất cả mọi người. 3.2. Đi ều trị bệnh k ý sinh trùng - Đi ều trị c á th ể, điều trị c ác trư ờng hợp bệnh. - M ột số bệnh k ý sinh trùng có th ể điều trị tại nh à, m ột số c ó th ể can thiệp điều trị tại cộng đồng. Một số bệnh k ý sinh trùng ph ải điều trị tại cơ sở y tế v à theo s ự chỉ dẫn của nh ân viên y t ế. - Đi ều trị h àng lo ạt: Tập trung v ào đ ối tượng c ó nguy cơ cao. Khi th ực hiện điều trị h àng lo ạt cần ch ú ý: + Xây d ựng kế hoạch cụ thể v à t ổ chức thực hiện chu đ áo, có hư ớng dẫn v à gi ải th ích đ ầy đủ để cộng đồng chấp nhận, tham gia v à phòng tránh r ủi ro. + Ch ọn thuốc v à phác đ ồ an to àn nh ất để điều trị tại cộng đồng. + Đi ều trị nhiều đợt, nhiều năm. + Ch ọn thuốc trong điều trị h àng lo ạt theo c ác tiêu chí: • Thu ốc điều trị chỉ cần uống một lần duy nhất hoặc rất ngắn ng ày. • Tác d ụng với 2-3 loại k ý sinh trùng • Ít tác d ụng kh ông mong mu ốn, ít đ ộc nhất. • D ễ uống. • Giá thu ốc để người d ân ch ấp nhận được. + X ử l ý s ố k ý sinh trùng đư ợc tẩy ra để đảm bảo kh ông ô nhi ễm m ôi trư ờng. - Đi ều trị h àng lo ạt bệnh giun truyền qua đất: Thực hiện theo Quyết định số 6437/QĐ-BYT ng ày 25/10/2018 c ủa Bộ Y tế về tẩy giun h àng lo ạt tại cộng đồng. - Đi ều trị h àng lo ạt bệnh s án lá gan nh ỏ: Thực hiện theo Quyết định số 1931/QĐ-BYT ng ày 19/05/2016 c ủa Bộ Y tế về tẩy s án lá gan nh ỏ tại cộng đồng. - Đi ều trị đối với c ác b ệnh k ý sinh trùng khác: + Phát hi ện ca bệnh cho từng trường hợp bệnh, điều trị theo hướng dẫn chẩn đo án và đi ều trị từng bệnh của Bộ Y tế. + Đi ều trị ca bệnh theo hướng dẫn của Bộ Y tế cho c ác b ệnh giun đũa, giun t óc, giun móc, b ệnh s án lá gan nh ỏ, bệnh s án lá gan l ớn, bệnh s án lá ph ổi, bệnh s án dây, b ệnh ấu tr ùng sán l ợn, bệnh ấu tr ùng giun đũa chó mèo, b ệnh ấu tr ùng giun đ ầu gai, bệnh giun lươn. + Đi ều trị bệnh giun xoắn, bệnh do đơn b ào, b ệnh do nấm candida tiến h ành phát hi ện thụ động v à đi ều trị ca bệnh. + Ph ối hợp với ng ành thú y, th ủy sản điều trị định kỳ cho gia s úc, v ật nu ôi như chó mèo, l ợn, d ê c ừu, tr âu bò... để ph òng ch ống bệnh k ý sinh trùng lây truy ền qua thức ăn, l ây truy ền từ động vật sang người. 3.3. Truy ền th ông, giáo d ục sức khỏe ph òng ch ống bệnh k ý sinh trùng - N ội dung truyền th ông t ập trung v ào: + Tác h ại của bệnh k ý sinh trùng. + T ại sao bị bệnh k ý sinh trùng (đư ờng l ây nhi ễm bệnh). + Các y ếu tố nguy cơ trong bệnh k ý sinh trùng. + Cách phòng ch ống bệnh k ý sinh trùng thi ết thực v à phù h ợp với địa phương. + B ản th ân m ỗi người, mỗi gia đ ình c ần l àm gì đ ể ph òng ch ống bệnh k ý sinh trùng cho cá nhân, gia đình và c ộng đồng. + C ộng đồng cần l àm gì đ ể ph òng ch ống bệnh k ý sinh trùng. + Không phóng u ế bừa b ãi làm ô nhi ễm mầm bệnh k ý sinh trùng. + Không dùng phân tươi tư ới b ón cây tr ồng, nhất l à tr ồng rau, củ ăn sống (rau thơm, m ùi, húng, hành, xà lách, rau di ếp, tỏi...). + Không ăn rau s ống kh ông s ạch (rau được tưới b ón b ằng ph ân ...). + Ăn chín, u ống ch ín, không ăn g ỏi c á, g ỏi t ôm s ống, gỏi của sống, của nướng chưa ch ín đ ể ph òng b ệnh s án lá gan, sán lá ph ổi. + Không ăn ti ết canh để ph òng b ệnh giun xoắn, ấu tr ùng sán dây l ợn. + H ạn chế, kh ông đi chân đ ất để ph òng ch ống bệnh giun m óc, giun lươn. - Cách th ức triển khai: + C ụ thể, ngắn gọn, dễ hiểu, s át h ợp với đối tượng + Nên tr ực tiếp thảo luận, trao đổi thuyết phục cộng đồng dựa v ào th ực trạng, t ình hình c ụ thể của cộng đồng tại địa phương. + S ử dụng nhiều k ênh truy ền th ông, giáo d ục sức khỏe: nghe nh ìn, loa đài, vô tuy ến, tranh, tờ bướm, tờ rơi, m ô hình, m ẫu vật k ý sinh trùng th ật, phim ảnh... + Đưa vào giáo d ục học đường, đ ây là bi ện ph áp r ất c ó hi ệu quả vừa để ph òng b ệnh cho học sinh, vừa d ùng h ọc sinh, gi áo viên làm tuyên truy ền vi ên th ực hiện thường xuy ên, r ộng r ãi có tính tích c ực v à hi ệu quả nhất. + Th ực hiện thường xuy ên, nhi ều lần, nhiều năm li ên t ục. + Th ực hiện ở nhiều địa điểm kh ác nhau: gia đình, trư ờng học, nơi hội h ọ p, nơi c ông c ộng, chợ, nh à hàng, nơi s ản xuất... + Huy đ ộng nh ân viên y t ế th ôn b ản, y tế cơ sở, gi áo viên, h ọc sinh, sinh vi ên làm l ực lượng chủ yếu tham gia v ào giáo d ục sức khỏe tại gia đ ình, t ại cơ sở. 3.4. Gi ải quyết vấn đề vệ sinh c á nhân - Gi ữ g ìn v ệ sinh c á nhân thư ờng xuy ên. - R ửa tay bằng x à phòng: Trư ớc khi ăn, trước v à sau khi ch ế biến thức ăn đồ uống, sau khi đi vệ sinh, trước khi cho trẻ ăn. - C ắt ngắn m óng tay nh ất l à cho tr ẻ em - Không đ ể trẻ m út tay. - Không cho tr ẻ mặc quần kh ông đũng đ ể ph òng giun kim. - V ệ sinh nh à c ửa thường xuy ên, đ ặc biệt l à đ ồ chơi. - S ử dụng c ác d ụng cụ bảo hộ lao động khi tiếp x úc v ới đất - Ăn u ống hợp vệ sinh. 3.5. Gi ải quyết vấn đề vệ sinh m ôi trư ờng v à phát tri ển kinh tế - x ã h ội - Thúc đ ẩy x ây d ựng v à nâng cao t ỷ lệ sử dụng hố x í h ợp vệ sinh. X ây d ựng hố x í v ệ sinh ph ù h ợp với từng địa phương, tốt nhất l à s ử dụng hố x í t ự hoại. - Qu ản l ý phân, không phóng u ế bừa b ãi. Đ ặc biệt lưu ý ở trẻ em v ùng nông thôn, mi ền n úi nơi có t ỷ lệ, cường độ nhiễm cao do ít đư ợc quan t âm chăm sóc và ý th ức vệ sinh chưa tốt. - X ử l ý phân t ốt, đảm bảo kh ông còn m ầm bệnh k ý sinh trùng m ới sử dụng để tưới b ón cho cây tr ồng. - X ử l ý rác th ải, nước thải ở cả th ành th ị v à nông thôn. - Di ệt c ôn trùng trung gian truy ền bệnh k ý sinh trùng như ru ồi, gi án ... - Th ực hiện chương tr ình xóa đói, gi ảm ngh èo, nâng cao ch ất lượng sống để l àm gi ảm mắc bệnh k ý sinh trùng. - V ệ sinh nh à ở, khu d ân cư, cơ s ở hạ tầng - Ph ổ biến kiến thức, n âng cao dân trí đ ể người d ân có nh ận thức tốt v à hành vi đúng v ề ph òng ch ống bệnh k ý sinh trùng. 3.6. V ệ sinh an to àn th ực phẩm, vệ sinh ăn uống - Đ ảm bảo sản xuất, cung cấp thực phẩm kh ông ch ứa mầm bệnh k ý sinh trùng: rau s ạch kh ông có tr ứng k ý sinh trùng giun, ấu tr ùng sán lá gan l ớn, s án lá ru ột lớn. Thịt kh ông có ấu tr ùng sán dây, ấu tr ùng giun xo ắn... C á không có ấu tr ùng sán lá gan nh ỏ, s án lá ru ột nhỏ. T ôm c ủa kh ông có ấu tr ùng sán lá ph ổi... - Ngư ời ti êu dùng không ăn s ống c ác lo ại thức ăn n ói trên. - Ki ểm tra việc giết mổ chặt chẽ, đảm bảo c ác lo ại thịt để sử dụng đ ã qua ki ểm tra, kiểm so át c ủa cơ quan c ó trách nhi ệm. - Cung c ấp đầy đủ nước sạch d ùng trong ăn, u ống. - Tăng cư ờng thanh tra, kiểm tra thực phẩm: nơi giết mổ gia s úc, ch ợ, nh à hàng, hàng ăn, nhà ăn t ập thể... - Di ệt ruồi, gi án, ki ến... l àm ô nhi ễm thức ăn. - B ảo quản thức ăn đ úng cách đ ể kh ông nhi ễm mầm bệnh k ý sinh trùng. - Chú ý đ ặc biệt về vệ sinh an to àn th ực phẩm đối với những cơ sở, những người chế biến, bảo quản, sản xuất thực phẩm, lưu th ông th ực phẩm.... IV. T Ổ CHỨC THỰC HIỆN 1. Đơn v ị thuộc Bộ Y tế 1.1. C ục Y tế dự ph òng - Đ ầu mối tham mưu cho Bộ trưởng Bộ Y tế trong việc chỉ đạo c ông tác phòng ch ống bệnh k ý sinh trùng trên ph ạm vi to àn qu ốc. - Ch ỉ đạo, điều phối việc cập nhật, x ây d ựng, sửa đổi v à b ổ sung c ác hư ớng dẫn chuy ên môn v ề gi ám sát, phòng ch ống bệnh k ý sinh trùng. - Ch ỉ đạo, điều phối chung c ác ho ạt động gi ám sát, phát hi ện, điều tra đ áp ứng ph òng ch ống bệnh k ý sinh trùng, đánh giá nguy cơ c ủa bệnh k ý sinh trùng. - Ph ối hợp với c ác B ộ, ng ành, t ổ chức quốc tế trong huy động nguồn lực, hợp t ác trong giám sát và phòng ch ống bệnh k ý sinh trùng - T ổ chức c ác đoàn đi ki ểm tra, chỉ đạo, gi ám sát, h ỗ trợ c ác đ ịa phương về ph òng ch ống bệnh k ý sinh trùng. 1.2. C ục Quản l ý khám ch ữa bệnh - Tham mưu cho B ộ trưởng Bộ Y tế trong việc chỉ đạo, điều h ành công tác đi ều trị bệnh k ý sinh trùng. - Ch ỉ đạo, điều phối việc cập nhật, x ây d ựng, sửa đổi v à b ổ sung hướng dẫn chuy ên môn v ề s àng l ọc, chẩn đo án, đi ều trị bệnh k ý sinh trùng; ch ỉ đạo việc tập huấn, cập nhật c ác thông tin v ề chẩn đo án, phác đ ồ điều trị cho c án b ộ y tế ở tất cả c ác tuy ến, việc tổng kết, r út kinh nghi ệm về điều trị bệnh k ý sinh trùng. - Tham gia ph ối hợp chỉ đạo c ác ho ạt động gi ám sát và phòng ch ống bệnh k ý sinh trùng. - Ki ểm tra, gi ám sát công tác thu dung, đi ều trị, ph ân tuy ến bệnh nh ân. 1.3. C ục Quản l ý Dư ợc Ch ỉ đạo, theo d õi, đánh giá ch ất lượng thuốc, sinh phẩm y tế sử dụng trong ph òng ch ống bệnh k ý sinh trùng. 1.4. C ục Quản l ý môi trư ờng Y tế - Ch ỉ đạo, hướng dẫn, tuy ên truy ền việc kiểm tra gi ám sát ch ất lượng nước sạch d ùng cho m ục đ ích sinh ho ạt; chỉ đạo, hướng dẫn việc x ây d ựng, sử dụng, bảo quản nh à tiêu h ợp vệ sinh; vệ sinh c á nhân r ửa tay bằng x à phòng và nư ớc sạch tại cộng đồng v à các cơ s ở y tế để ph òng ch ống l ây nhi ễm bệnh k ý sinh trùng. - Tham gia ph ối hợp chỉ đạo c ác ho ạt động gi ám sát và phòng ch ống bệnh k ý sinh trùng. 1.5. C ục An to àn th ực phẩm - Ch ỉ đạo tăng cường c ông tác v ệ an to àn th ực phẩm, c ác bi ện ph áp phòng lây nhi ễm k ý sinh trùng qua th ực phẩm. - Ch ỉ đạo hoạt động gi ám sát các th ực phẩm c ó nguy cơ cao nhi ễm k ý sinh trùng, tăng cư ờng c ông tác ki ểm tra an to àn th ực phẩm. 1.6. V ụ Truyền th ông và Thi đua khen thư ởng - Ph ối hợp với c ác đơn v ị li ên quan đ ể cung cấp th ông tin nh ằm định hướng cho c ác phương ti ện truyền th ông đ ại ch úng v ề c ông tác tuyên truy ền ph òng ch ống bệnh k ý sinh trùng. - Đ ầu mối phối hợp với c ác đơn v ị chuy ên môn đ ể tổ chức c ác ho ạt động cung cấp th ông tin cho các cơ quan báo chí v ề ph òng ch ống bệnh k ý sinh trùng; giám sát h ỗ trợ c ác đ ịa phương thực hiện c ác thông đi ệp truyền th ông phòng ch ống bệnh k ý sinh trùng đ ến đ úng đ ối tượng đ ích theo hư ớng dẫn của Bộ Y tế. - Đ ầu mối chỉ đạo v à ph ối hợp với c ác đơn v ị chuy ên môn xây d ựng c ác tài li ệu, vật liệu truyền th ông phù h ợp với c ác đ ối tượng đ ích. 1.7. V ụ Kế hoạch - T ài chính Ch ỉ đạo, bố tr í kinh phí cho ho ạt động gi ám sát và phòng ch ống bệnh k ý sinh trùng phù h ợp với y êu c ầu thực tế; tập hợp nhu cầu về thuốc, h óa ch ất, vật tư, trang thiết bị phục vụ cho c ông tác phòng ch ống bệnh k ý sinh trùng. 1.8. Các đơn v ị kh ác thu ộc Bộ Y tế Ch ỉ đạo v à th ực hiện c ác ho ạt động gi ám sát và phòng ch ống bệnh k ý sinh trùng thu ộc phạm vi li ên quan c ủa đơn vị. 1.9. Các Vi ện Sốt r ét - Ký sinh trùng - Côn trùng - Tham mưu, đ ề xuất kỹ thuật x ây d ựng c ác hư ớng dẫn chuy ên môn, k ỹ thuật về c ông tác phòng ch ống bệnh k ý sinh trùng. D ự b áo di ễn biến t ình hình b ệnh k ý sinh trùng để tham mưu, đề xuất giải ph áp cho B ộ Y tế. - Ch ỉ đạo, tham gia, hỗ trợ kỹ thuật cho c ác Trung tâm Ki ểm so át b ệnh tật c ác t ỉnh, th ành ph ố trong c ông tác giám sát và phòng ch ống bệnh k ý sinh trùng. - Đ ề xuất kỹ thuật về x ây d ựng hướng dẫn gi ám sát phát hi ện, chẩn đo án, đi ều trị bệnh k ý sinh trùng; th ực hiện quản l ý chương trình, giám sát đánh giá, thông tin và báo cáo v ề bệnh k ý sinh trùng. - Th ực hiện gi ám sát tình hình b ệnh k ý sinh trùng, khám phát hi ện, điều trị bệnh nh ân ký sinh trùng và đ ề xuất c ác bi ện ph áp gi ải quyết kịp thời v à nâng cao hi ệu quả hoạt động ph òng ch ống bệnh k ý sinh trùng. T ổ chức v à hư ớng dẫn c ác đ ịa phương triển khai thực hiện hoạt động gi ám sát tr ọng điểm bệnh k ý sinh trùng. - Đào t ạo, tập huấn chuy ên môn k ỹ thuật về gi ám sát và phòng ch ống bệnh k ý sinh trùng cho các t ỉnh, th ành ph ố. - Nghiên c ứu cung cấp bằng chứng khoa học, đề xuất c ác bi ện ph áp áp d ụng trong gi ám sát và phòng ch ống ph òng ch ống bệnh k ý sinh trùng. - Xây d ựng v à thi ết lập c ác phòng xét nghi ệm tham chiếu về bệnh k ý sinh trùng, h ỗ trợ đơn vị y tế c ác đ ịa phương tr ên đ ịa b àn ph ụ tr ách nâng cao ch ất lượng x ét nghi ệm k ý sinh trùng. T ổ chức đ ào t ạo tập huấn v à h ỗ trợ kỹ thuật cho c ác đơn v ị trong việc đảm bảo chất lượng x ét nghi ệm. - Xây d ựng v à tri ển khai c ác chương trình truy ền th ông, giáo d ục sức khỏe về ph òng ch ống bệnh k ý sinh trùng. - T ổ chức c ác ho ạt động điều tra nghi ên c ứu, c ác bi ện ph áp đi ều trị, c ác mô hình phòng ch ống bệnh k ý sinh trùng. - T ổ chức, triển khai v à ph ối hợp với c ác đơn v ị li ên quan v ề c ác ho ạt động tẩy giun s án t ại c ác đ ịa phương tr ên đ ịa b àn ph ụ tr ách. 1.10. B ệnh viện tuyến Trung ương B ệnh viện tuyến Trung ương thực hiện hoạt động chẩn đo án, đi ều trị bệnh nh ân m ắc k ý sinh trùng theo phân tuy ến điều trị của Bộ Y tế, tập huấn ph ác đ ồ chẩn đo án, đi ều trị k ý sinh trùng cho các cơ s ở điều trị tuyến dưới. Thống k ê và báo cáo theo quy đ ịnh. 2. Y t ế c ác B ộ, ng ành Cơ quan y t ế c ác B ộ, ng ành có trách nhi ệm chỉ đạo, đ ôn đ ốc v à h ỗ trợ c ác đơn v ị y tế trực thuộc thực hiện c ác ho ạt động gi ám sát, phòng ch ống k ý sinh trùng. T ổng hợp số liệu, b áo cáo g ửi c ác Vi ện Sốt r ét - Ký sinh trùng - Côn trùng. 3. Y t ế địa phương 3.1. S ở Y tế tỉnh th ành ph ố - Xây d ựng v à trình UBND t ỉnh, th ành ph ố ph ê duy ệt, chỉ đạo thực hiện kế hoạch ph òng ch ống c ác b ệnh k ý sinh trùng c ủa địa phương, bảo đảm nguồn lực, bố tr í đ ủ kinh ph í đ ể thực hiện c ác m ục ti êu và ho ạt động của kế hoạch. - C ập nhật diễn biến v à tình hình ký sinh trùng và đ ề xuất với Ủy ban nh ân dân t ỉnh, th ành ph ố c ác bi ện ph áp tri ển khai c ác ho ạt động ph òng ch ống. - Ch ỉ đạo c ác đơn v ị trực thuộc, đơn vị y tế tuyến dưới triển khai c ác ho ạt động gi ám sát, phòng ch ống k ý sinh trùng, th ống k ê, báo cáo theo quy đ ịnh về chức năng, nhiệm vụ của đơn vị. 3.2. Trung tâm Ki ểm so át b ệnh tật tỉnh, th ành ph ố trực thuộc Trung ương - Đ ầu mối tổ chức triển khai thực hiện c ác ho ạt động gi ám sát và phòng ch ống bệnh k ý sinh trùng theo các hư ớng dẫn của Bộ Y tế. - T ổ chức gi ám sát ch ặt chẽ diễn biến t ình hình m ắc k ý sinh trùng, l ập bản đồ dịch tễ bệnh k ý sinh trùng, đi ều tra v à đánh giá các y ếu tố nguy cơ. Thực hiện tổng hợp, b áo cáo s ố liệu bệnh k ý sinh trùng theo quy đ ịnh. - Ch ỉ đạo, hướng dẫn, gi ám sát, h ỗ trợ kỹ thuật v à t ập huấn cho c án b ộ y tế tuyến huyện triển khai thực hiện c ác ho ạt động ph òng ch ống bệnh k ý sinh trùng; tri ển khai gi ám sát tình hình ký sinh trùng t ại c ác vùng tr ọng điểm, v ùng d ịch tễ bệnh k ý sinh trùng. - T ổ chức r à soát, l ập danh s ách các đ ối tượng trẻ em, học sinh, phụ nữ tuổi sinh sản, đối tượng nguy cơ kh ác đ ể chỉ đạo tổ chức tẩy giun, s án đ ảm bảo an to àn và có t ỷ lệ bao phủ cao. 3.3. Trung tâm y t ế cấp huyện - Tri ển khai hoạt động ph òng ch ống bệnh k ý sinh trùng trên đ ịa b àn theo hư ớng dẫn của Bộ Y tế, tuyến tỉnh. - T ổ chức triển khai c ác ho ạt động gi ám sát phát hi ện, điều tra dịch tễ v à ho ạt động ph òng ch ống bệnh k ý sinh trùng trên đ ịa b àn. - Ch ỉ đạo Trạm y tế x ã, phư ờng, thị trấn r à soát, n ắm chắc c ác đ ối tượng trẻ em, học sinh, phụ nữ tuổi sinh sản, đối tượng nguy cơ kh ác đ ể chỉ đạo tổ chức tẩy giun, s án đ ảm bảo an to àn và có t ỷ lệ bao phủ cao. - T ổng hợp, b áo cáo s ố liệu về t ình hình b ệnh k ý sinh trùng theo quy đ ịnh. - T ổ chức c ác ho ạt động tuy ên truy ền, hướng dẫn v à v ận động nh ân dân th ực hiện c ác bi ện ph áp phòng ch ống bệnh k ý sinh trùng. 3.4. B ệnh viện tuyến tỉnh v à tuy ến huyện Th ực hiện thu dung, điều trị bệnh nh ân m ắc bệnh k ý sinh trùng đ ến kh ám phát hi ện tại bệnh viện, bệnh nh ân m ắc bệnh k ý sinh trùng. T ập huấn ph ác đ ồ chẩn đo án, đi ều trị bệnh k ý sinh trùng cho các cơ s ở điều trị tuyến dưới. Thống k ê và báo cáo theo quy đ ịnh. 3.5. Tr ạm y tế cấp x ã - Tri ển khai hoạt động ph òng ch ống bệnh k ý sinh trùng trên đ ịa b àn theo hư ớng dẫn của Bộ Y tế, của tuyến tỉnh, tuyến huyện. - Th ống k ê k ết quả triển khai c ác ho ạt động tẩy giun, s án t ại cộng đồng tr ên đ ịa b àn qu ản l ý c ủa Trạm y tế theo hướng dẫn của tuyến tr ên. - C ập nhật diễn biến v à tình hình ký sinh trùng trên đ ịa b àn d ựa v ào s ố trường hợp bệnh được ph át hi ện thụ động tại địa phương hoặc th ông tin trư ờng hợp bệnh từ c ác cơ s ở điều trị kh ác và tri ển khai c ác bi ện ph áp phòng ch ống hiệu quả; cập nhật s ổ s ách, báo cáo tình hình b ệnh k ý sinh trùng; tuyên truy ền cho nh ân dân các bi ện ph áp phòng ch ống bệnh k ý sinh trùng, huy đ ộng sự tham gia của cộng đồng v ào ho ạt động ph òng ch ống bệnh k ý sinh trùng. V. PH Ụ LỤC Ph ụ lục I. Sơ đồ hệ thống gi ám sát và báo cáo. Ph ụ lục II: Biểu mẫu b áo cáo b ệnh k ý sinh trùng. - Bi ểu mẫu 1: B áo cáo giám sát tr ọng điểm bệnh k ý sinh trùng. - Bi ểu mẫu 2: B áo cáo công tác phòng ch ống bệnh k ý sinh trùng xã. - Bi ểu mẫu 3: B áo cáo công tác phòng ch ống bệnh k ý sinh trùng huy ện. - Bi ểu mẫu 4: B áo cáo công tác phòng ch ống bệnh k ý sinh trùng t ỉnh. - Bi ểu mẫu 5: B áo cáo công tác phòng ch ống bệnh k ý sinh trùng Vi ện. - Bi ểu mẫu 6: B áo cáo đi ều trị bệnh k ý sinh trùng b ệnh viện. - Bi ểu mẫu 7: B áo cáo giám sát chi ến dịch t ẩ y giun s án. Ph ụ lục III. Hướng dẫn ghi ch ép bi ểu mẫu. Ho ạt động gi ám sát t ừ Trung ương xuống địa phương PHỤ LỤC I SƠ ĐỒ HỆ THỐNG GIÁM SÁT VÀ BÁO CÁO (Kèm theo Quy ết định số 1744 /QĐ-BYT ng ày 30/3/2021 c ủa Bộ trưởng Bộ Y tế) PHỤ LỤC 2 BIỂU MẪU BÁO CÁO BỆNH KÝ SINH TRÙNG (Kèm theo Quy ết định số 1744 /QĐ-BYT ng ày 30/3/2021 c ủa Bộ trưởng Bộ Y tế) Bi ểu mẫu 1. B áo cáo giám sát tr ọng điểm k ý sinh trùng CƠ QUAN CẤP TRÊN ĐƠN VỊ BÁO CÁO .............. ------- CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc --------------- BÁO CÁO KẾT QUẢ ĐIỀU TRA GIÁM SÁT TRỌNG ĐIỂM B ỆNH K Ý SINH TRÙNG Tháng ............... Năm 20 ............... 1. Đối tượng điều tra nghiên cứu ................................................................................... 2. Thời gian điều tra nghiên cứu: ................................................................................... 3. Địa điểm điều tra nghiên cứu: .................................................................................... 4. Nội dung điều tra nghiên cứu: .................................................................................... …………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………… Kết quả điều tra dịch tễ, xét nghiệm đánh giá tình hình bệnh ký sinh trùng: Kết quả xét nghiệm T ổ ng số Tỷ lệ nhiễm chung Giun đũa Giun t ó c Giun móc Sán lá gan nh ỏ Sán lá gan lớn Sán dây 1.1 Trực tiếp 1.2 Kato-Katz 1.3 Ether- fo rmalin 1.4 ELISA 1.5 Siêu âm 1.6 CT scanner 1.7 MRI 1.8 XN khác Kết quả xét nghiệm Giun đũa chó mèo Ấu trùng sán lợn Giun đầu gai Sán lá ruột nhỏ Sán lá ruột lớn Đơn bào (amíp) KST khác 1.1 Trực tiếp 1.2 Kato-Katz 1.3 Ether-formalin 1.4 ELISA 1.5 Siêu âm 1.6 CT scanner 1.7 MRI 1.8 XN khác 5. Thông tin về môi trường, nhà tiêu, nước sạch - Số hộ có nhà tiêu hợp vệ sinh: ................ hộ, đạt .......... % nhà tiêu hợp vệ sinh - Số hộ có sử dụng nước sạch: ................ hộ, đạt ........... % hộ sử dụng. - Số hộ sử dụng phân tươi bón cho cây trồng hoặc cho cá ăn: .................. hộ. 6. Tóm tắt các kết quả điều tra dịch tễ, các yếu tố liên quan của cuộc điều tra: ……………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………… Đánh giá và đề nghị ……………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………… Thủ trưởng đơn vị (Ký tên, đóng dấu) Người tổng hợp báo cáo Biểu mẫu 2. Báo cáo công tác phòng chống ký sinh trùng xã TRUNG TÂM Y TẾ ........... TRẠM Y T Ế ............ -------- CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc --------------- BÁO CÁO CÔNG TÁC PHÒNG CHỐNG BỆNH KÝ SINH TRÙNG Tháng ........... Năm 20 ........ BCX I. Tình hình bệnh giun truyền qua đất Nhóm tuổi Số trường hợp nh i ễm/tỷ lệ Giun đũa Giun tó c Giun móc Giun kim Giun lươn 1.1 Trẻ từ 12 đến dưới 24 tháng tuổi 1.2 Trẻ từ 24 đến dưới 60 tháng tuổi 1.3 Trẻ từ 60 tháng đến dưới 11 tuổi 1.4 Trẻ từ 11 đến dưới 15 tuổi 1.5 Phụ nữ tuổi sinh sản 15-45 tuổi 1.6 Đối tượng khác (nam >15 tuổi, nữ > 45 tuổi) T ổ ng s ố II .Tình hình mắc bệnh giun, sán khác Thống k ê các trường hợp mắc bệnh giun sán Đối tượng Nhiễm từng loại sán (số lượng/tỷ lệ) Sán lá gan nhỏ Sán lá gan lớn Sán dây Sán lá phổi Giun đũa chó mèo Giun, Sán khác 2.1 Người ≤ 15 tuổi 2.2 Người > 15 tuổi T ổ ng s ố III. Hoạt động tẩy giun, sán Đối tượng Tổng số đối tượng đích Tổng số đối tượng uống thuốc Tỷ lệ % uống thuốc Số có tác dụng không mong muốn phải xử trí % tác dụng không mong muốn phải x ử trí 3.1 Trẻ từ 12 đến dưới 24 tháng tuổi 3.2 Trẻ từ 24 đến dưới 60 tháng tuổi 3.3 Trẻ từ 60 tháng đến dưới 11 tuổi 3.4 Trẻ từ 11 đến dưới 15 tuổi 3.5 Phụ nữ tuổi sinh sản 15-45 tuổi 3.6 Đối tượng khác (nam >15 tuổi, nữ > 45 tuổi) Tổng số IV. Hoạt động giáo dục truyền thông Các hình thức truyền thông S ố lượng/ số lần Số người tham dự Nội dung 4.1 Phân phát tranh treo tường 4.2 Phân phát tờ rơi 4.3 Phân phát truyện tranh 4.4 Băng rôn 4.5 Phát thanh trên loa đài địa phương 4.6 Nói chuyện chuyên đề, 4.7 Thảo luận nhóm 4.8 Tivi 4.9 Khác V. Tình hình sử dụng thuốc, v ật tư Các loại thuốc sử dụng Tồn kỳ trước Lĩnh thêm Đã sử dụng Hiện còn Hạn sử dụng Nhu cầu kỳ sau 5.1 Albendazole 400mg 5.2 Mebendazole 500mg 5.3 Thuốc khác VI. Thông tin về môi trường, nhà tiêu, nước sạch - Số hộ có nhà tiêu hợp vệ sinh: ............. hộ, đạt ............... % nhà tiêu hợp vệ sinh - Số hộ có sử dụng nước sạch: ........... hộ, đạt ............. % hộ sử dụng. - Số hộ sử dụng phân tươi bón cho cây trồng hoặc cho cá ăn: ............... hộ. VI. Đánh giá và đề nghị: (Đ á nh giá chung về hoạt động phòng chống giun, s á n và các đề nghị). Trạm Y tế xã/phường (Ký tên đóng dấu) Ngày ..... tháng ...... năm 20.... Người báo cáo (Ký ghi rõ họ tên) Biểu mẫu 3. Báo cáo công tác phòng chống ký sinh trùng tuyến huyện SỞ Y TẾ .............. TR U NG TÂM Y T Ế ............ ---------- CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc --------------- BCH BÁO CÁO CÔNG TÁC PHÒNG CHỐNG CÁC BỆNH KÝ SINH TRÙNG Tháng .......... Năm 20 ....... I. Tình hình bệnh ký sinh trùng 1.1. Bệnh giun đường ruột (Số lượng/tỷ lệ) Các đối tượng Tổng số ca nhiễm Giun đũa Giun tóc Giun M óc Giun kim Nhiễm chung 1.1.1 Trẻ từ 12 đến dưới 24 tháng tuổi 1.1.2 Trẻ từ 24 đến dưới 60 tháng tuổi 1.1.3 Trẻ từ 60 tháng đến dưới 11 tuổi 1.1.4 Trẻ từ 11 đến dưới 15 tuổi 1.1.5 Phụ nữ tuổi sinh sản 15-45 tuổi 1.1.6 Đối tượng khác (nam >15 tuổi, nữ > 45 tuổi) 1.1.7 Khác T ổ ng s ố 1.2. Bệnh giun, sán (Số lượng/tỷ lệ) Đối tượng Sán lá gan nhỏ Sán lá gan lớn Sán lá phổi Sán lá ruột Sán dây Ấu trùng sán lợn 1.2.1 Người ≤ 15 tuổi 1.2.2 Người > 15 tuổi Tổng số Đối tượng Giun đũa chó mèo Giun lươn Giun xoắn Giun đầu gai KST khác 1.2.3 Người ≤ 15 tuổi 1.2.4 Người > 15 tuổi Tổng số II. Các biện pháp phòng chống 2.1. Hoạt động tẩy giun Các đối tượng tẩy giun tại cộng đồng Tổng số đối tượng đích Tổng số đối tượng uống thuốc Tỷ lệ % uống thuốc Số có tác dụng không mong muốn nặng % tác dụng không mong muốn nặng 2.1.1 Trẻ từ 12 đến dưới 24 tháng tuổi 2.1.2 Trẻ từ 24 đến dưới 60 tháng tuổi 2.1.3 Trẻ từ 60 tháng đến dưới 11 tuổi 2.1.4 Trẻ từ 11 đến dưới 15 tuổi 2.1.5 Phụ nữ tuổi sinh sản 15-45 tuổi 2.1.6 Đối tượng khác (nam >15 tuổi, nữ > 45 tuổi) 2.1.7 Khác Tổng số 2.2. Hoạt động điều trị bệnh sán lá gan nhỏ tại cộng đồng Đối tượng Ngày tháng Số đối tượng Số uống thuốc Tỷ lệ % Số tác dụng phụ Tỷ lệ % 2.2.1 Người ≤ 15 tuổi 2.2.2 Người > 15 tuổi Tổng số 2.3. Điều trị các bệnh ký sinh trùng khác Đối tượng Sán lá gan lớn Sán lá phổi Sán dây/ ATSL Giun đũa chó mèo Giun lươn Giun xoắn 2.3.1 Người ≤ 15 tuổi 2.3.2 Người > 15 tuổi Tổng số III. Hoạt động giáo dục truyền thông Các hình thức truyền thông Số lượng/ số lần Số người tham d ự Nội dung 3.1 Phân phát tranh treo tường 3.2 Phân phát tờ rơi 3.3 Phân phát truyện tranh 3.4 Băng rôn 3.5 Phát thanh trên loa đài địa phương 3.6 Nói chuyện chuyên đề 3.7 Thảo luận nhóm 3.8 Tập huấn cho y tế tuyến xã 3.9 Chiếu video IV. Báo cáo sử dụng thuốc TT Các loại thuốc sử dụng Tồn kỳ trước Lĩnh thêm Đã sử dụng Hiện còn Hạn sử dụng Nhu cầu kỳ sau 4.1 Albendazole 400mg 4.2 Mebendazo l e 500mg 4.3 Praz i quantel 600mg 4.4 Thuốc khác V. Thông tin về môi trường, nhà tiêu, nước sạch - Số hộ có nhà tiêu hợp vệ sinh: ............... hộ, đạt .............. % nhà tiêu hợp vệ sinh - Số hộ có sử dụng nước sạch: .............. hộ, đạt .............. % hộ sử dụng. - Số hộ sử dụng phân tươi bón cho cây trồng hoặc cho cá ăn: ............ hộ. VI. Đánh giá và đề nghị: ……………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………… Trung tâm y tế (Ký tên, đóng dấu) Ngày ...... tháng ....năm 20.... Người báo cáo (Ký ghi rõ họ tên) Biểu mẫu 4. Báo cáo công tác phòng chống ký sinh trùng tỉnh SỞ Y TẾ TỈNH ................ TRUNG TÂM KIỂM SOÁT BỆNH TẬT ------- CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc --------------- BCT BÁO CÁO C Ô NG TÁC PHÒNG CH Ố NG BỆNH K Ý SINH TRÙNG Tháng ....... Năm 20 ......... I. Tình hình bệnh ký sinh trùng 1.1. Bệnh giun đường ruột Các đối tượng Tổng s ố ca nhiễm Giun đũa Giun tóc Giun móc Giun kim Nhiễm chung 1.1.1 Trẻ từ 12 đến dưới 24 tháng tuổi 1.1.2 Trẻ từ 24 đến dưới 60 tháng tuổi 1.1.3 Trẻ từ 60 tháng đến dưới 11 tuổi 1.1.4 Trẻ từ 11 đến dưới 15 tuổi 1.1.5 Phụ nữ tuổi sinh sản 15-45 tuổi 1.1.6 Đối tượng khác (nam >15 tuổi, nữ > 45 tuổi) 1.1.7 Khác Tổng số 1.2. Bệnh giun, sán Đối tượng Sán lá gan nhỏ Sán lá gan lớn Sán lá phổi Sán lá ruột Sán dây Ấu trùng sán lợn 1.2.1 Người ≤ 15 tuổi 1.2.2 Người > 15 tuổi Tổng số Đối tượng Giun đũa chó mèo Giun lươn Giun xoắn Giun đầu gai KST khác 1.2.3 Người ≤ 15 tuổi 1.2.4 Người > 15 tuổi Tổng số II. Các biện pháp phòng chống 2.1. Hoạt động tẩy giun Các đối tượng tẩy giun tại cộng đồng Tổng s ố huyện báo cáo Tổng số đối tượng đích Tổng số đối tượng uống thuốc Tỷ lệ % uống thuốc Số có tác dụng không mong muốn n ặn g và (%) 2.1.1 Trẻ từ 12 đến dưới 24 tháng tuổi 2.1.2 Trẻ từ 24 đến dưới 60 tháng tuổi 2.1.3 Trẻ từ 60 tháng đến dưới 11 tuổi 2.1.4 Trẻ từ 11 đến dưới 15 tuổi 2.1.5 Phụ nữ tuổi sinh sản 15-45 tuổi 2.1.6 Đối tượng khác (nam >15 tuổi, nữ > 45 tuổi) 2.1.7 Khác Tổng số 2.2. Hoạt động điều trị bệnh sán lá gan nhỏ tại cộng đồng Đối tượng Ngày tháng Số đối tượng Số uống thuốc Tỷ lệ % Số tác dụng phụ Tỷ lệ % 2.2.1 Người ≤ 15 tuổi 2.2.2 Người > 15 tuổi Tổng số 2.3. Điều trị các bệnh ký sinh trùng khác Đối tượng Sán lá gan lớn Sán lá phổi Sán dây/ ATSL Giun đũa chó mèo Giun lươn Giun xoắn 2.3.1 Người ≤ 15 tuổi 2.3.2 Người > 15 tuổi Tổng số III. Hoạt động giáo dục truyền thông Các hình thức truyền thông Số lượng/ số lần Số người tham dự Nội dung 3.1 Phân phát tranh treo tường 3.2 Phân phát tờ rơi 3.3 Phân phát truyện tranh 3.4 Băng rôn 3.5 Phát thanh trên loa đài địa phương 3.6 Nói chuyện chuyên đề 3.7 Thảo luận nhóm 3.8 Tập huấn cho y tế tuyến xã 3.9 Chiếu video IV. Báo cáo sử dụng thuốc TT Các loại thuốc sử dụng Tồn kỳ trước Lĩnh thêm Đã sử dụng Hiện còn Hạn sử dụng Nhu cầu kỳ sau 4.1 Albendazole 400mg 4.2 Mebendazole 500mg 4.3 Praz i quantel 600mg 4.4 Egaten 500mg 4.5 Thuốc khác V. Thông tin về môi trường, nhà tiêu, nước sạch - Số hộ có nhà tiêu hợp vệ sinh: ............... hộ, đạt ................. % nhà tiêu hợp vệ sinh - Số hộ có sử dụng nước sạch: .................. hộ, đạt ................. % hộ sử dụng. - Số hộ sử dụng phân tươi bón cho cây trồng hoặc cho cá ăn: ................... hộ. VI. Đánh giá và đề nghị: ……………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………… G i ám đốc Trung tâm (Ký tên, đóng dấu) Ngày ..... tháng ...... năm 20.... Người báo cáo (Ký ghi rõ họ tên) Biểu mẫu 5. Báo cáo công tác phòng chống ký sinh trùng của các viện BỘ Y TẾ VIỆN SỐT RÉT-KÝ SINH TRÙNG CÔN TRÙNG ............ CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc --------------- BÁO CÁO CÔNG TÁC PHÒNG CHỐNG BỆNH KÝ SINH TRÙNG Tháng ........... N ă m 20 ............. BCV I. Tình hình bệnh ký sinh trùng 1.1. Bệnh giun đường ruột Các đối tượng Tổng số ca nhiễm Giun đũa Giun tóc Giun móc Giun kim Nhiễm chung 1.1.1 Trẻ từ 12 đến dưới 24 tháng tuổi 1.1.2 Trẻ từ 24 đến dưới 60 tháng tuổi 1.1.3 Trẻ từ 60 tháng đến dưới 11 tuổi 1.1.4 Trẻ từ 11 đến dưới 15 tuổi 1.1.5 Phụ nữ tuổi sinh sản 15-45 tuổi 1.1.6 Đối tượng khác (nam > 15 tuổi, nữ > 45 tuổi) 1.1.7 Khác Tổng số 1.2. Bệnh g i un, sán Đối tượng Sán lá gan nhỏ Sán lá gan lớn Sán lá phổi Sán lá ruột Sán dây Ấu trùng sán lợn 1.2.1 Người ≤ 15 tuổi 1.2.2 Người > 15 tuổi Tổng số Đối tượng Giun đũa chó mèo Giun lươn Giun xoắn Giun đầu gai KST khác 1.2.3 Người ≤ 15 tuổi 1.2.4 Người > 15 tuổi Tổng số II. Các biện pháp phòng chống 1.3. Hoạt động tẩy giun: Các đối tượng tẩy giun tại cộng đồng Tổng số tỉnh báo cáo Tổng số đối tượng đích Tổng số đối tượng uống thuốc Tỷ lệ % uống thuốc Số có tác dụng không mong muốn nặng và (%) 2.1.1 Trẻ từ 12 đến dưới 24 tháng tuổi 2.1.2 Trẻ từ 24 đến dưới 60 tháng tuổi 2.1.3 Trẻ từ 60 tháng đến dưới 11 tuổi 2.1.4 Trẻ từ 11 đến dưới 15 tuổi 2.1.5 Phụ nữ tuổi sinh sản 15-45 tuổi 2.1.6 Đối tượng khác (nam > 15 tuổi, nữ > 45 tuổi) 2.1.7 Khác Tổng số 1.4. Hoạt động điều trị bệnh sán lá gan nhỏ tạ i cộng đồng Đối tượng Ngày tháng Số đối tượng Số uống thuốc Tỷ lệ % Số tác dụng phụ Tỷ lệ % 2.2.1 Người ≤ 15 tuổi 2.2.2 Người > 15 tuổi Tổng số 1.5. Điều trị các bệnh ký sinh trùng khác Đối tượng Sán lá gan lớn Sán lá phổi Sán dây/ ATSL Giun đũa chó mèo Giun lươn Giun xoắn 2.3.1 Người ≤ 15 tuổi 2.3.2 Người > 15 tuổi Tổng số III. Hoạt động giáo dục truyền thông Các hình th ứ c truyền thông Số lượng/ số lần Số người tham dự Nội dung 3.1 Phân phát tranh treo tường 3.2 Phân phát tờ rơi 3.3 Phân phát truyện tranh 3.4 Băng rôn 3.5 Phát thanh trên loa đài địa phương 3.6 Nói chuyện chuyên đề 3.7 Thảo luận nhóm 3.8 Tập huấn cho y tế tuyến xã 3.9 Chiếu video IV. Báo cáo sử dụng thuốc TT Các lo ạ i thuốc sử dụng Tồn kỳ trước Lĩnh thêm Đã sử dụng Hiện còn Hạn sử dụng Nhu cầu kỳ sau 4.1 Albendazole 400mg 4.2 Mebendazole 500mg 4.3 Praziquantel 600mg 4.4 Egaten 500mg 4.5 Thuốc khác V. Thông tin về môi trường, nhà tiêu, nước sạch - Số hộ có nhà tiêu hợp vệ sinh: ............ hộ, đạt ............... % nhà tiêu hợp vệ sinh - Số hộ có sử dụng nước sạch: ............. hộ, đạt ............... % hộ sử dụng. - Số hộ sử dụng phân tươi bón cho cây trồng hoặc cho cá ăn: ................... hộ. VI. Đánh giá và đề nghị: ……………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………… Viện trưởng (Ký tên, đóng d ấ u) Ngày .... tháng .... năm 20.... Người báo cáo (Ký ghi rõ họ tên) Biểu mẫu 6. Báo cáo công tác phòng chống ký sinh trùng bệnh viện BỘ Y T Ế /Y TẾ BỘ, NGÀNH.... B Ệ NH VI Ệ N .......................... CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc --------------- BÁO CÁO ĐIỀU TRỊ BỆNH KÝ SINH TRÙNG Tháng ..... Năm 20 ...... (Sử dụng cho tất cả các bệnh viện và cơ sở điều trị) I. Tình hình điều trị ca bệnh ký sinh trùng 1.1. Điều trị bệnh giun đường ruột Đối tượng đích Tổng s ố ca nhiễm Giun đũa Giun tóc Giun móc Giun kim Nhiễm chung 1.1.1 Trẻ từ 12 đến dưới 24 tháng tuổi 1.1.2 Trẻ từ 24 đến dưới 60 tháng tuổi 1.1.3 Trẻ từ 60 tháng đến dưới 11 tuổi 1.1.4 Trẻ từ 11 đến dưới 15 tuổi 1.1.5 Phụ nữ tuổi sinh sản 15-45 tuổi 1.1.6 Đối tượng khác (nam >15 tuổi, nữ > 45 tuổi) 1.1.7 Khác Tổng số 1.2. Điều trị ca bệnh do sán và các bệnh do giun khác Đối tượng Sán lá gan nhỏ Sán lá gan lớn Sán lá phổi Sán lá ruột Sán dây Ấu trùng sán lợn 1.2.1 Người ≤ 15 tuổi 1.2.2 Người > 15 tuổi Tổng số Đối tượng Giun đũa chó mèo Giun lươn Giun xoắn Giun đầu gai KST khác 1.2.3 Người ≤ 15 tuổi 1.2.4 Người > 15 tuổi Tổng số II. Kết quả xét nghiệm phát hiện bệnh ký sinh trùng trong tháng ............ năm 20 .......... Phương pháp Tổng Số ca Tỷ lệ nhiễm chung Giun đũa Giun tóc Giun móc Sán lá gan nhỏ Sán lá gan lớn Sán dây 2.1 Trực tiếp 2.2 Kato-Katz 2.3 Ether- f ormalin 2.4 ELISA 2.5 PCR 2.6 CT scanner 2.7 MRI 2.8 Khác Phương pháp Giun đũa chó mèo Ấ u trùng sán lợn Giun đầu gai Sán lá ruột nhỏ Sán lá ruột lớn Đơn bào KST khác 2.1 Trực tiếp 2.2 Kato-Katz 2.3 Ether- fo rmalin 2.4 ELISA 2.5 PCR 2.6 CT scanner 2.7 MRI 2.8 Khác III. Đánh giá và đề nghị: ……………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………… Giám đốc bệnh viện (đóng dấu, ký tên) Ngày .... tháng ..... năm 20... Người báo cáo (ký, họ và tên) Biểu mẫu 7. Báo cáo giám sát chiến dịch tẩy giun sán MẪU BÁO CÁO GIÁM SÁT CHIẾN DỊCH TẨY GIUN (Sử dụng khi đi giám sát) Địa điểm: ………………………………………………………………………………………… Thời gian: ………………………………………………………………………………………… Người giám sát: Cán bộ Viện Cán bộ TT Kiểm soát bệnh tật tỉnh Cán bộ TTYT huyện Cán bộ trạm y tế .......................... ......................... ......................... .......................... ......................... ......................... .......................... ......................... ......................... .......................... ......................... ......................... Nội dung Có Không I. Tại tỉnh Trung tâm K i ểm soát bệnh tật (CDC) 1. Có thành lập Ban điều hành dự án (gồm đại diện UBND, sở Y tế, sở GD-ĐT, CDC tỉnh là thường trực) không? 2. Có chỉ đạo và giám sát việc thực hiện các hoạt động của dự án tại các huyện không? 3. Có tổ chức các lớp tập huấn cho cán bộ y tế và giáo dục tuyến xã trước chiến dịch tay giun không? Nếu có, bao nhiêu lớp? ................................................................... 4. Có kế hoạch cụ thể từng đợt tẩy giun cho tuyến huyện không? (N ế u có gửi kèm kế hoạch t ẩ y giun cụ thể của tỉnh) 5. Có tiến hành các hoạt động truyền thông giáo dục trên các phương tiện đại chúng tại tuyến tỉnh (truyền hình, phát thanh, băng rôn, khẩu hiệu ...) không? 6. Có cử cán bộ giám sát các hoạt động phòng chống ký sinh trùng tại các địa phương không? II. Tại huyện (TTYTDP huyện): Tên huy ệ n ........................................... 1. Có ban chỉ đạo dự án (gồm đại diện UBND, Ph ò ng Giáo dục, TTYT huyện là thường trực) không? 2. Có trực tiếp chỉ đạo và giám sát việc thực hiện các hoạt động tay giun tại các xã đ ể điều hành và xử lý các tình huống xảy ra khi triển khai không? 3. Có phân bổ và giám sát việc sử dụng các nguồn: - Kinh phí: ............................................... - Thuốc tẩy giun: ..................................... tại các huyện dự án không? 4. Có kế hoạch cụ thể đợt tẩy giun cho tuyến xã không? (Nếu có gửi kèm kế hoạch tẩy giun cụ thể của huyện) Thời gian c ụ thể: ngày ... / ... /20.... 5. Có tiến hành các hoạt động truyền thông giáo dục trên các phương tiện đại chúng (truyền hình, phát thanh, băng rôn, khẩu hiệu...) không? 6. Có cử cán bộ giám sát các hoạt động phòng chống ký sinh trùng tại các địa phương không? 7. Có báo cáo đúng yêu cầu và tiến độ nộp cho CDC tỉnh ngay sau mỗi đợt tẩy giun không? (Nếu chiến dịch tẩy giun đã được thực hiện) III. T ạ i xã: (tr ạ m y tế xã): Tên xã .............................. 1. Có ban chỉ đạo dự án (gồm đại diện UBND, trưởng trạm y tế xã, đại diện trường tiểu học, cán bộ văn hóa xã) không? 2. Có phối hợp với cán bộ thông tin văn hóa xã phát động chiến dịch giáo dục truyền thông phòng chống các bệnh giun truyền qua đất tại xã (phát thanh, băng rôn, khẩu hiệu...) không? 3. Dân số xã: .............................. người S ố thôn/bản: ................................. 4. Hoạt động (chiến dịch) tẩy giun, sán: 4.1. Số địa điểm tiến hành hoạt động của xã: .......................... 4.2. Số đối tượng đích là bao nhiêu? ...... ...... 4.3. Có lập danh sách trước ngày chiến dịch tẩy giun, sán không? 4.4. Diện chống chỉ định là bao nhiêu? ........ 4.5. Bao nhiêu được uống thuốc trong chiến dịch? ........ 4.6. Có tổ chức tiến hành thông báo, truyền thông cho các đối tượng đích, các đối tượng liên quan (hoặc thông báo bằng văn bản) nói rõ mục đích, nội dung và kế hoạch tiến hành các hoạt động tẩy giun, sán và yêu cầu các cá nhân, c ơ quan bộ phận liên quan phối hợp tham gia chiến dịch tẩy giun, sán không? 4.7. Hoặc có thông báo trước cho các đối tụng đích và các đối tượng liên quan về ngày uống thuốc tay giun, sán không? 4.8. Các ho ạ t đ ộ ng truyền thông: ……………………. 4.8. Hình thức tổ chức chiến dịch tẩy giun, sán: a. Tại trạm y tế b. Theo lớp học c. Tại cộng đồng d. Khác (ghi rõ) ............................................. 5. Có chuẩn bị các dụng cụ y tế hoặc có x ử lý kịp thời các tác dụng không mong muốn cần sự giúp đ ỡ của y tế không? 6. Công tác ghi chép sổ sách và báo cáo: ghi chép đầy đủ, rõ ràng diễn biến chiến dịch tẩy giun, báo cáo đúng tiến độ theo mẫu không? Nhận xét chung: ……………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………… Xác nhận của cơ sở (ký, đóng dấu, họ tên) Ngày ..... tháng ...... năm 20... Người báo cáo (ký, họ tên) PHỤ LỤC III HƯỚNG DẪN GHI CHÉP BIỂU MẪU (Kèm theo Quyết định số 1744 /QĐ-BYT ngày 30 /3/2021 của Bộ trưởng Bộ Y tế) 1. Báo cáo giám sát trọng điểm ký sinh trùng - Biểu mẫu báo cáo số 1. - Áp dụng cho tất cả các tuyến từ trung ương đến địa phương khi có hoạt động điều tra giám sát trọng điểm. - Báo cáo theo ngành dọc từ địa phương lên Trung ương. 2. Báo cáo giám sát dựa vào hệ thống y tế 2.1. Mục I. Báo cáo tình hình bệnh ký sinh trùng - Mỗi một chỉ số được ghi theo số lượng các ca bệnh nhiễm ký sinh trùng được phát hiện và điều trị theo các hàng và cột. - Mục báo cáo các kết quả điều trị + Báo cáo các nội dung liên quan đến hoạt động tẩy giun, sán tại cộng đồng. + Các hoạt động điều trị ca bệnh tại cộng đồng. + Các hoạt động điều trị tại các bệnh viện, bao gồm các kết quả xét nghiệm và kết quả điều trị được tiến hành tại bệnh viện. + Các kết quả xét nghiệm được ghi theo hàng cột tương ứng với mỗi dòng. 2.2. Mục II. Báo cáo hoạt động giáo dục truyền thông. - Bao gồm tất cả các hình thức truyền thông, giáo dục sức khỏe đã tiến hành nhằm giáo dục người dân tham gia tích cực vào công tác PCKST cho bản thân, gia đình và cộng đồng như nói chuyện, thảo luận, triển lãm, văn nghệ, phim ảnh đài... - Thống kê theo một số hình thức truyền thông: + Truyền thông trực tiếp như nói chuyện, thảo luận nhóm. + Phương tiện nghe nhìn như chiếu phim, văn nghệ, triển lãm, phát thanh. 2.3. Mục III. Báo cáo kết quả sử dụng thuốc, vật tư + Báo cáo tình hình nhận, sử dụng, bảo quản các loại thuốc điều trị các bệnh ký sinh trùng, vật tư (nếu có) theo từng tuyến. + Các loại thuốc tẩy giun của hệ thống PCKST được ghi sẵn trong cột “Tên thuốc, hóa chất vật tư”, ứng với mỗi dòng là các danh mục theo cột. 2.4. Mục V. Nhận xét và đề nghị Ghi nhận xét về diễn biến tình hình ký sinh trùng trong kỳ báo cáo và so với cùng kỳ của năm trước đó. Phân tích nguyên nhân (nếu có) diễn biến của tình hình. Nhận xét về số lượng, chất lượng và hiệu quả các biện pháp can thiệp. Tiên lượng diễn biến ký sinh trùng trong thời gian tiếp theo, các khó khăn trở ngại. Đề nghị cụ thể đối với các cấp, ngành có liên quan để giải quyết các vấn đề của địa phương.