TCVN8048-14:2009

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8048-14:2009 (ISO 4858:1982) về Gỗ - Phương pháp thử cơ lý - Phần 14: Xác định độ co rút thể tích TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 8048-14 : 2009 GỖ - PHƯƠNG PHÁP THỬ CƠ LÝ - PHẦN 14: XÁC ĐỊNH ĐỘ CO RÚT THỂ TÍCH Wood - Physical and mechanical methods of test - Part 14: Determination of volumetric shrinkage 1. Phạm vi áp dụng Tiêu chu ẩ n này quy định hai phương pháp xác định độ co rút thể tích của gỗ: - phương pháp hình học không gian, áp dụng cho các mẫu th ử chuẩn bị theo TCVN 8048-13 (ISO 4469); - phương pháp dùng đồng hồ thủy ngân, áp dụng cho các mẫu thử có các hình dạng bất kỳ. 2. Tài liệu viện dẫn Các tài liệu viện dẫn sau rất cần thiết cho việc áp dụng tiêu chuẩn này. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố thì áp dụng b ả n được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm cả c á c sửa đổi, bổ sung (nếu có). TCVN 8044 : 2009 (ISO 3129 : 1975) Gỗ - Phương pháp lấy mẫu và yêu cầu chung cho các phép thử cơ lý. TCVN 8048-1 : 2009 (ISO 3130 : 1975) Gỗ - Phương pháp thử cơ lý - Phần 1: Xác định độ ẩm cho các phép thử cơ lý. TCVN 8048-13 : 2009 (ISO 4469 : 1982) Gỗ - Phương pháp thử cơ lý - Phần 13: Xác định độ co rút theo phương xuyên tâm hoặc phương tiếp tuyến. 3. Nguyên tắc Xác định độ co rút thể tích của các mẫu thử sau khi làm khô tại độ ẩ m cân bằng môi trường tự nhiên, và tại độ ẩm bằng hoặc lớn hơn so với độ ẩm tại điểm bão hòa thớ gỗ. 4. Phương pháp hình học không gian 4.1. Thiết bị Xem TCVN 8048-13 (ISO 4469), Điều 4. 4.2. Chuẩn bị m ẫ u thử Xem TCVN 8048-13 (ISO 4469), Điều 5. 4.3. Cách tiến hành 1) 4.3.1. Thực hiện theo TCVN 8048-13 (ISO 4469) , Điều 6. 4.3.2. Đối với các mẫu thử có độ co rút đáng kể theo chiều dọc thớ, thì đo các thay đổi về kích thước của các mẫu thử theo chiều dọc. 4.4. Biểu thị kết quả 4.4.1. Tính độ co rút thể tích, b Vmax , theo phần trăm, không t í nh đến sự ph ồ ng cong dọc thớ, theo công thức (xấp x ỉ ) sau: trong đó l t max và l r max là kích thước của mẫu thử, tính theo milimét, tại độ ẩm lớn hơn độ ẩm tại điểm bão hòa thớ gỗ, đo theo hướng tiếp tuyến hoặc xuyên tâm; l t min và l r min là kích thước của mẫu thử, t í nh theo milimét, sau khi làm khô, đo theo hướng tiếp tuyến hoặc xuyên tâm. Biểu thị kết quả chính xác đến 0,1 %. Tính tổng độ co rút thể tích, b Vmax , nếu đo theo hướng dọc các thay đổi về kích thước của mẫu thử theo phần trăm, bằng công thức sau: trong đó l t max , l r max và l a max là kích thước của mẫu thử, t í nh theo milimét, tại độ ẩ m lớn hơn độ ẩm tại điểm b ã o hòa thớ gỗ, đo theo hướng tiếp tuyến hoặc xuyên tâm; l t min , l r min và l a min là kí ch thước của mẫu thử, tí nh theo milimét, sau khi làm khô, đo theo hướng tiếp tuy ế n hoặc xuyên tâm. Biểu thị kết quả ch í nh xác đến 0,1 %. 4.4.2 . Tính độ co rút thể tích b Vn , khi độ ẩm thay đổi đạt câ n bằng với độ ẩm tự nhi ê n (độ ẩm tương đối b ằ ng (65 ± 5) %; nhiệt độ bằng (20 ± 2) °C), theo phần trăm, bằng công thức sau: trong đó: l t và l r là kích thước của mẫu th ử , tính theo milimét, tại độ ẩm cân bằng với độ ẩm tự nhiên, đo theo hướng tiếp tuyến hoặc xuyên tâm; l t max và l r max tương tự như 4.4.1. Biểu thị kết quả chính xác đến 0,1 %. Tính độ co rút thể tích, b Vn , theo phần trăm, khi các thay đổi về kích thước của mẫu thử theo hướng dọc, bằng công thức sau: trong đó: l t , l r và l a là kích thước của mẫu th ử , tính theo milimet , tại độ ẩm cân bằng với độ ẩm môi trường tự nhiên, đo dọc theo hướng tiếp tuyến, xuyên tâm và hướng dọc; l t max , l r max và l a max tương tự như 4.4.1. Biểu thị kết quả chính xác đến 0,1 %. 5. Phương pháp dùng đồng hồ thủy ngân 5.1. Thiết bị 5.1.1. Đồng hồ thủy ngân , có khả năng đo thể tích của mẫu thử, bằng cách dùng thể tích thủy ngân c hoán chỗ, chính xác đến 0,01 cm 3 . CH Ú THÍCH - Khi sử dụng đ ồ ng hồ thủy ngân, phải áp dụng các c hú ý về an toàn. 5.1.2. Tủ sấy, để s ấ y mẫu tại nhiệt độ bằng (103 ± 2) °C. 5.1.3. Bình , dùng để chứa nước cất. 5.1.4. Bình kín kh í , dùng để chứa chất hút ẩ m. 5.2. Chuẩn b ị mẫu thử 5.2.1. Mẫu thử có thể có hình dạng khác nhau, nhưng thể tích phải bằng từ 4 cm 3 đến 16 cm 3 . 5.2.2. Số lượng mẫu thử cần thiết theo TCVN 8044 (ISO 3129). 5.3. Cách tiến hành 2) 5.3.1. Độ ẩ m của các mẫu thử phải lớn hơn độ ẩm tại điểm bão hòa thớ gỗ. Nếu độ ẩm nhỏ hơn độ ẩ m tại điểm b ã o hòa, ngâm mẫu thử vào bình nước cất (5.1.3) ở nhiệt độ bằng (20 ± 5) °C, cho đến khi không có sự thay đổi về thể tích. Cứ ba ngày kiểm tra sự thay đổi về thể tích bằng cách đo lại trên hai hoặc ba mẫu thử. Ngừng ngâm mẫu khi chênh lệch kết quả giữa hai phép đo liên tiếp không vượt quá 0,02 cm 3 . Trong trường hợp này, báo cáo là các kết quả độ co rút được xác định trên mẫu thử có ngâm trước. 5.3.2. Đo thể tích, V max , của từng mẫu thử, chính xác đến 0,01 cm 3 5.3.3. Điều hòa mẫu thử đến độ ẩm cân bằng với độ ẩm môi trường tự nhiên (độ ẩm tương đối bằng (65 ± 5) %; nhiệt độ bằng (20 ± 2) °C) sao cho không xuất hiện hiện tượng méo về hình dạng và kích thước. Cứ 6 h sau khi ổn định môi trường điều hòa, kiểm tra các thay đổi về thể tích bằng cách đo lại hai hoặc ba mẫu th ử kiểm soát, theo quy định trong 5.3.2. Ngừng điều hòa mẫu khi chênh lệch giữa hai kết quả thử liên tiếp không vượt quá 0,02 cm 3 . Có thể ngừng điều hòa mẫu bằng cách cân liên tiếp theo TCVN 8048-1 (ISO 3130). 5.3.4. Đo thể tích, V , của từng mẫu thử, như quy định tại 5.3.2. 5.3.5. Làm khô các mẫu thử đến thể tích không đổi tại nhiệt độ bằng (103 ± 2) °C trong tủ sấy, sao cho không có biến dạng về kích thước và hình dạng (5.1.2). Sau 6 h kể từ khi bắt đầu sấy, cứ 2 h lại kiểm tra các thay đổi về thể tích bằng cách đo lại hai hoặc ba mẫu thử kiểm soát, theo quy định trong 5.3.2. Ngừng sấy mẫu khi chênh lệch giữa hai kết quả thử liên tiếp không vượt quá 0,02 cm 3 . Có thể ngừng sấy mẫu b ằ ng cách cân liên tiếp theo TCVN 8048-1 (ISO 3130). 5.3.6. Khi kiểm tra, thấy xuất hiện các hiện tượng trong quá trình thử thì loại b ỏ các mẫu này. 5.3.7. Làm nguội các mẫu thử trong bình có chứa các chất hút ẩm (5.1.4) đến nhiệt độ phòng. 5.3.8. Đo thể tích, V min , của từng mẫu thử, như quy định tại 5.3.2. 5.4. Biểu thị kết quả 5.4.1. Tổng độ co rút thể tích b Vmax , được tính bằng phần trăm, theo công thức sau: trong đó V max và V min là thể tích của mẫu thử, tính theo centimét khối, tại độ ẩm lớn hơn độ ẩm tại điểm bão hòa thớ gỗ, và sau khi làm khô. Biểu thị k ết quả chính xác đến 0,1 %. 5.4.2. Tính độ co rút thể tích, b Vn , khi độ ẩm thay đ ổ i đạt cân b ằ ng với môi trường tự nhiên (độ ẩm tương đối bằng (65 ± 5) %; nhiệt độ b ằ ng (20 ± 2) °C) theo phần trăm, bằng công thức sau: trong đó V l à thể tích của mẫu thử, tính theo centimet khối, tại độ ẩm cân b ằ ng với độ ẩm môi trường tự nhiên; V max tương tự như 5.4.1. Biểu thị kết quả chính xác đến 0,1 %. 6. Báo cáo phép thử Báo cáo kết quả gồm các thông tin sau: a) viện dẫn tiêu chuẩn này; b) c á c thông tin theo Điều 8 của TCVN 8044 (ISO 3129); c) phương pháp xác định độ co rút; d) loại và các thông tin về vật liệu thử (vị tr í và số cây đã chọn, số lô gỗ xẻ và số tấm đã chọn,...) e) hình dạng và các kích thước mẫu thử, các chiều của thớ; f) số lượng mẫu đã thử; g) độ ẩm cân b ằ ng môi trường tự nhiên (độ ẩm tương đối bằng (65 ± 5) %; nhiệt độ bằng (20 ± 2) °C); h) các kết quả thử t í nh theo 4.4 hoặc 5.4, và các giá trị thống kê (cùng độ ẩm tương đối v à nhiệt độ nếu độ co rút được xác định trong điều kiện khác với các điều kiện quy định tại 4.3 và 5.3.3); j) ngày tiến hành phép thử; k) nơi tiến hành phép thử. 1) Nếu cần, có thể xác định độ co rút tại độ ẩm tương đối từ 30% đến 90% 2) Nếu cần, có thể xác định độ co rút tại độ ẩm tương đối từ 30% đến 90%