TCVN7614-4:2007

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7614-4:2007 (ISO 6993 - 4 : 2006) về Hệ thống poly(vinyl clorua) chịu va đập cao (PVC-HI) chôn dưới đất dùng để dẫn khí đốt - Phần 4: Quy phạm thực hành đối với thiết kế, vận hành và lắp đặt TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 7614-4 : 2007 ISO 6993 - 4 : 2006 HỆ THỐNG ỐNG POLY(VINYL CLORUA) CHỊU VA ĐẬP CAO (PVC-HI) CHÔN DƯỚI ĐẤT DÙNG ĐỂ DẪN KHÍ ĐỐT - PHẦN 4: QUI PHẠM THỰC HÀNH ĐỐI VỚI THIẾT KẾ, VẬN HÀNH VÀ LẮP ĐẶT Buried, high-impact po l y ( viny l chloride) (PVC-H l ) piping systems for the supply of gaseous fuels – Part 4: Code of practice for design, handling and installation L ờ i nói đầu TCVN 7614 - 4 : 2007 hoàn toàn tương đương với ISO 6993 - 4 : 2006. TCVN 7614 - 4 : 2007 đo Ban kỹ thuật Ti ê u chuẩn TCVN/TC 138 Ống và phụ tùng đường ống bi ê n soạn, Tổng cục Ti ê u chuẩn Đo lường Chất luợng đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ c ô ng bố. Bộ TCVN 7614, H ệ thống ống poly(vynyl clorua) chịu va đập cao (PVC-HI) chôn d ướ i đất dùng để dẫn khí đốt , gồm các ph ầ n sau : - TCVN 7614 - 1 : 2007, Phần 1: Ố ng dùng cho áp suất làm việc tối đa ở 1 bar (100 kPa). - TCVN 7614 - 2 : 2007, Ph ầ n 2: Phụ tùng ống dùng cho áp suất làm việc tối đa ở 200 mbar (20 kPa); - TCVN 7614 - 3 : 2007 , Ph ầ n 3: Phụ tùng và đai kh ở i thuỷ dùng cho áp suất làm việc tối đa ở 1 bar (100 kPa); - TCVN 7614 - 4 : 2007, Ph ầ n 4: Qui phạm thực hành đối với thiết kế, vận hành và lắp đặt. HỆ THỐNG ỐNG POLY(VINY L CLORUA) CHỊU VA ĐẬP CAO (PVC-HI) CHÔN DƯỚI ĐẤT DÙNG Đ Ể DẪN KHÍ ĐỐT - PHẦN 4: QUI PHẠM THỰC HÀNH ĐỐI VỚI THIẾT KẾ, VẬN HÀNH VÀ LẮP ĐẶT Buried, high-impact po l y ( viny l chloride) (PVC-H l ) piping systems for the supply of gaseous fuels – Part 4: Code of practice for design, handling and installation 1. Phạm vi áp dụng Tiêu chuẩn này qui định qui phạm thực hành đối với thiết kế. vận hành và lắp đặt cho ống và phụ tùng poly(vinyl cl orua ) chịu va đập cao (PVC-HI) dùng để dẫn khí đốt trong các đ ườ ng ống ch ô n dưới đất có nhiệt độ vận hành trong khoảng 0 o C đến + 30 o C và áp suất làm việc tối đa là 1 bar (100 kPa) 1) Qui tắc thực hành bao g ồ m cả đường dẫn chính và đ ườ ng nhánh cung cấp cho thiết kế, lắp đặt, bảo quản, vận hành, vận chuyển và kiểm soát chất lượng ống và phụ tùng PVC-HI v ớ i đường kính ngoài lên t ớ i 400 mm khi thử hệ thống ống và đưa vào vận hành cũng như sau khi lấp đất. Các ố ng và phụ tùng phù chỉ hợp để dẫn khí đốt nhưng không được ch ứ a c á c cấu tử độc hại ti ề m ẩn ở n ồ ng độ làm suy giảm tính chất của vật liệu ống/phụ tùng. 2. Tài liệu viện dẫn Các t à i liệu viện dẫn sau rất cần thiết cho việc áp dụng tiêu chuẩn. Đối v ớ i các tài liệu ghi năm công bố th ì áp dụng bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố th ì áp dụng phiên bản m ớ i nhất, bao g ồ m cả các sửa đổi. TCVN 7613: 2007( ISO 4437:1997), Ống polyetylen (PE) ch ô n dưới đất dùng để d ẫn khí đốt - Hệ mét - Yêu cầu kỹ thuật. TCVN 7614 -1: 2007( ISO 6993 -1 : 2006). Hệ thống ống poly(vinyl clorua) chịu va đập cao (PVC-HI) chôn dưới đất dùng để dẫn khí đốt - Phần 1: Ống d ùng cho áp suất làm việc tối đa ở 1 bar (100 kPa) TCVN 7614 -3: 2007( ISO 6993 -3 : 2006), Hệ thống ống poly(viny l clorua) chịu va đập cao (PVC-HI) ch ô n dưới đất dùng để dẫn khi đốt – Ph ầ n 3: Phụ tùng và đai kh ở i thuỷ dùng cho áp suất làm việc tối đa ở 1 bar (100 kPa) ISO 7005 (tất cả các phần), Metallic flanges (Bích kim loại). ISO 7387-1:1983, Adhesives with solvents for assembly of PVC-U pip e elements - Characterization - Part 1: Basic test methods (Keo dán có dung môi dùng để gắn các thành ph ầ n của ống PVC-U - Tính chất - Phần 1 : Phương pháp thử cơ b ả n). ISO 8085 ( tất c ả các ph ầ n), Polyethylene fittings for use with polyethylene pipes for supply of gaseous fuels - Metric series - Specifications (Phụ tùng polyethylen để sử dụng với các ống po ly ethylen để dẫn khí đốt - Hệ mét - Yêu cầu kỹ thuật). EN 682: 2002, Elastomeric seals - Material requirements for seals used in pipes and fittings carrying gas and hydrocarbon fluids (Gioăng cao su - Yêu cầu nguyên liệu đối với gioăng sử dụng cho ống và phụ tùng dẫn khí đốt và chất lỏng hydrocarbon). EN 12327: 2000, Gas supply systems - Pressure testing, commissioning and decommisioning procedures - Functional requirements (Hệ thống dẫn khí đốt - Qui tr ình thử áp suất, vận hành và không vận hành - Y êu cầu chức năng). 3. Thuật ngữ và định nghĩa Trong tiêu chuẩn này áp dụng các thuật ngữ và định nghĩa sau. 3.1 Khe hở (clearance) Khoảng cách nhỏ nhất giữa giới hạn phía ngoài của hai đối tượng. 3.2 Áp suất thiết k ế (design pressure) Áp suất, qua đó làm cơ s ở để tính toán thiết kế. 3.3 Hệ thống dẫn khí đốt (gas supply system) Hệ thống đ ườ ng ống, bao g ồ m ống làm việc và các điểm nối hoặc trạm ống dùng để vận chuyển và phân phối khí đốt. 3.4 Đường kính ngoài danh nghĩa (nominal outside diameter) d n Cỡ ống được ký hiệu bằng số dùng chung cho tất cả các bộ phận trong hệ thống ống nhựa nhiệt d ẻ o, trừ các g ờ và các bộ phận được ký hiệu theo cỡ ren. CHÚ THÍCH 1 Đường kính ngoài danh nghĩa là số lấy tròn thích h ợ p để tham khảo. CHÚ THÍCH 2 Đối với dãy ống theo hệ mét phù hợp với TCVN 6150-1: 2003 (ISO 161-1: 1996), đường kính ngo à i danh ngh ĩ a, tính b ằ ng milimét, là đường k í nh ngoài trung bình nhỏ nhất, d om, min 3.5 Chi ề u dày thành ố ng danh nghĩa (nominal wall thickness) e n Chi ề u dày thành ống đ ượ c ký hiệu bằng số của một chi tiết, xấp x ỉ bằng kích thước sản xuất. CHÚ THÍCH 1 Chi ề u dày thành ống danh nghĩa l à số lấy tròn thích hợp để tham khảo. CH Ú TH Í CH 2 Chi ề u dày thành ống danh nghĩa tính bằng milimét (mm). 3.6 Đường ống chính (main) Ố ng làm việc trong hệ thống cung cấp khí đốt được nối với một s ố bộ phận ti ê u thụ khí thông qua đường ống nhánh. 3.7 Độ ô van (out-of-roundness) Độ chênh lệch giữa đường kính ngoài lớn nhất và đường kính ngoài nhỏ nhất đo được tr ê n cùng một mặt phẳng cắt ngang của ống. 3.8 Áp suất làm việc cực đại (maximum operating pressure) MOP Áp suất hiệu dụng tối đa của khí đốt trong hệ thống ống, khi đ ượ c sử dụng liên tục, tính bằng bar. CH Ú TH Í CH 1 Áp suất làm việc cực đại được coi như là tính chất vật lý và cơ học của các cấu tử thuộc h ệ thống ố ng. CHÚ TH Í CH 2 MOP được tí nh theo công thức: MOP = Trong đó MRS là độ bền yêu cầu tối thiểu [ xem TCVN 7614 - 1: 2007 (ISO 6993-1 : 2006)]. S DR là t ỷ số kích thước chuẩn. 3.9 Tỷ số kích t hước chu ẩ n (standard dimension ratio). SDR Ký hiệu bằng số của dãy ống , bằng tỷ số của đường kính ngoài d anh nghĩa, d n , với chiều dày thành ống danh nghĩa, e n : SDR = CH Ú THÍCH T ỷ số kích thước chuẩn là số lấy tròn thích hợp để tham khảo. 3.10 Các chi tiết đường ống (pipeline components) G ồ m các chi tiết trong đường ống được lắp đặt từ các chi tiết khác nhau của ống thẳng, phụ tùng và phụ tr ợ trong hệ thống đ ườ ng ống PVC-HI VÍ DỤ 1 Phụ tùng : đầu nong, đai khởi thuỷ, chuyển bậc, ba chạc 90 o , phụ tùng uốn/ nối góc, đ ầ u bịt. VÍ DỤ 2 Phụ trợ : van , b í ch. 3.11 Ng ười lắp đặt (installer) Người đ ã qua đào tạo được uỷ quyền bởi người vận hành đ ườ ng ống để lắp đặt hệ thống PVC-HI từ ống và phụ tùng, theo quy trình đã đ ượ c tho ả thuận với ng ườ i vận hành ố ng . 3.12 Hệ s ố vận hành toàn bộ [thi ế t kế ] (overall service [design] coefficient), C Hệ số toàn bộ có giá trị lớn hơn 1, có tính đến các điều kiện phục vụ cũng như t í nh chất của các bộ phận trong hệ thống ống. 3.13 Người vận hành đường ống (pipeline operator) Cá nh â n hoặc tổ chức chịu trách nhiệm về thiết kế, xây dựng, vận hành và bảo dưỡng hệ thống cung cấp khí đốt . 3.14 Đường ố ng nhánh (service line) Đường ống làm việc trong hệ thống cung cấp khí đốt dùng để nối bộ phận tiêu thụ khí v ớ i đường ống chính. 3.15 Chi ề u sâu phủ (depth of cover) khoảng cách thẳng đứng giữa đỉnh của ống được ch ô n và bề mặt t hông thường sau khi công việc hoàn thành. 3.15 Poly(viny l clorua) chịu va đập cao (high-impact poly(vinyl chloride), PVC-HI Hỗn h ợ p của PVC cứng và chất biến tính chịu va đập. 4. Thiết kế 4.1. Yêu c ầ u chung Trước khi tiến hành lắp đặt hệ thống ống, qui tr ì nh lắp đặt bằng văn bản phải được soạn thảo theo thẩm quy ề n của người vận hành đường ống. Qui trình lắp đặt phải bao g ồ m các qui định về vật liệu sử dụng cho ống v à phụ tùng, các y ê u cầu đào rãnh và lấp đất, qui trình thử áp suất và vận hành. Người vận hành đ ườ ng ống s ẽ phải chịu trách nhiệm v ề cách lựa chọn vật liệu, dãy S D R, kích th ướ c và kỹ thuật lắp đặt. Th ô ng thường trong hệ thống PVC-HI được thiết lập một đ ườ ng ố ng phụ bằng po l yety l en đ ể tận dụng ưu điểm linh hoạt sẵn c ó của vật liệu này. 4.2. Vật liệu và các chi tiết Áp suất làm việc tối đa (MOP) đối với hệ thống cấp khí đốt bằng PVC-HI là 1 bar (100 kPa). Ống phải thoả mãn các yêu cầu trong TCVN 7614 -1: 2007 (ISO 6993-1: 2006). Các giá tr ị SDR đ ược sử dụng thông thường nhất là 41 và 33. Đối với các ứng dụng đặc biệt, các giá trị SDR khác có thể được lấy từ tất cả các dãy có trong TCVN 6141: 2003 (ISO 4065: 1996) và TCVN 6150 -1: 2003 (ISO 161-1: 1996). Kỹ thuật lắp đặt trong hệ thống có MOP từ 200 mbar (20 kPa) và đ ế n 1 bar (100 kPa) phải là kiểu lực d ọc trục theo TCVN 7614-3: 2007 (ISO 6993 - 3: 2006). Đ ố i với hệ thống có MOP nhỏ hơn hoặc bằng 200 mbar (20 kPa) có thể được sử dụng c ả 2 loại lắp đặt theo kiểu lực d ọc trục hoặc kiểu phụ tùng ấn vào theo TCVN 7614 - 2: 2007 (ISO 6993 - 2: 2006). Phần cao su dùng cho các bộ phận khác phải theo loại G trong EN 682: 2002. Đường ống phụ bằng nguyên liệu po l yetylen phải theoTCVN 7613:2 0 07 (ISO 4437:1997) và ph ầ n liên quan của ISO 8085. Các bộ phận khác không có trong các tiêu chuẩn đã nói ở trên phải phù hợp với các tiêu chuẩn Quốc tế liên quan hoặc tiêu chuẩn Quốc gia, và/hoặc các qui định của Quốc gia hoặc Quốc t ế . 4.3 Kỹ t huật lắp đ ặ t 4.3.1. Mối nối trượt ( đối với hệ thống cấp khí đốt có MOP ≤ 20 kPa) Bởi vì áp suất làm việc tương đối thấp, mối nối trong hệ thống cung cấp khí đốt bằng PVC-HI có MOP nhỏ hơn hoặc bằng 200 mbar (20 kPa) thông thường kh ô ng cần chịu lực kéo. Trong trường hợp đặc biệt, phải sử d ụng các kẹp ngoài hoặc mỏ neo để tránh ống bị trượt khỏi các đầu nong. Mối nối đầu nong bao gồm một đầu nong và một đ ầ u không nong bằng PVC-HI được nối chặt với nhau để làm kín khí đốt bằng cách dùng một gioăng cao su làm k í n giữa đầu nong và đầu không nong. Sự khác biệt giữa đầu nong và đ ầ u không nong, vai hãm hoặc cữ ch ặ n cố định (xem h ì nh 1) Ba chạc, chuyển bậc và nối góc có thể là mối nối có đầu nong hoặc đ ầ u kh ô ng nong. 4.3.2. Mối nối kết dính Keo dán được sử dụng để làm kết dính giữa đầu không nong và đ ầ u nong của phụ tùng. Kết qu ả mối nố i là chịu tải cuối. 4.3.3. Đai kh ở i thuỷ có ren Đai khởi thuỷ được sử dụng để nố i đường ống phụ với đường ống chính (xem h ì nh 2) H ì nh 1- Mối nối đ ầ u nong thẳng Chú giải 1 Nắp gioăng 5 Ống chính 2 Nửa trên của đai khởi thủy 6 Nửa dưới của đai khởi thủy 3 Ngàm kẹp 7 Gioăng cao su 4 Tai 8 Gioăng tròn Hình 2 - Đ ai kh ở i thuỷ có ren với đường ống nhánh bằng PE 4.3.4. Đai khởi thủy túi chặn Túi chặn được sử dụng để chặn tạm thời luồng khí đốt lại, do đó có thể tiến hành công việc tr ê n hệ thống ố ng kh ô ng có áp suất khí. Túi được đưa vào trong ống theo đường đai khởi thuỷ túi ch ặ n và sau đó được b ơ m l ê n bằng một bơm tay (xem hình 3). Kh i c ô ng việc tiến hành xong, túi ch ặ n được x ì hơi và tháo ra, sau đó đ ai khởi thuỷ được lắp gioăng và đầu bịt. H ì nh 3 - Đ ư a tú i chặn theo đường đai khởi thủy túi chặn 4.3.5. Mối nối cơ cho các phụ kiện Mối nối loại này được lắp đặt theo cách cơ học, nhờ đó khí được làm kín bởi sự nén của gioăng cao su, ví dụ xem hình 4. Có cả các loại khác của hệ thống nối cơ. Các hướng dẫn của nhà sản xuất phải được tuân thủ tại tất c ả các thời điểm. Hệ thống mối nối cơ cũng bao gồm cả phụ tùng chuyển tiếp của kim loại v ớ i PVC-HI. Hình 4 - Mối nối kim loại cơ 4.3.6. Mối nối bích cho các phụ kiện Mối n ố i bích phải phù hợp v ớ i ISO 7005. 5. Lắp đặt 5.1. Qui trình lắp đặt Tất cả các mối nối phải được l ắ p đặt theo hướng dẫn của nhà sản xuất. 5.2. Đào tạo Ng ườ i lắp đặt phải là người thông thạo trong việc lắp đặt và nối ống chính xác. Họ phải có kỹ năng và hiểu biết cần thiết để tiến hành công việc chất lượng tốt. Người lắp đặt phải được đào tạo chính thức dưới sự giám sát của người hướng d ẫn chất lượng. Người vận hành đường ống có thể yêu c ầ u ph ả i có chứng ch ỉ để cho thấy rằng họ đã đạt tiêu chuẩn trình độ theo qui đị nh quốc tế hoặc địa ph ươ ng. 5.3. Mối n ố i của h ệ thống 5.3.1. Mối nối đầu nối trượt với MOP ≤ 20 kPa Các ống PVC-HI trong hệ thống áp suất thấp là loại được cung cấp có các đầu vát. Các đ ầ u ống này không c ầ n xử lý thêm. Các đoạn ống có thể được cắt theo chi ề u dài bằng cách sử dụng c ư a có răng mịn hoặc cưa đặc biệt, xem hình 5. Đ ầ u ống được cắt vuông góc. Trong trường hợp c ủ a ống th ì sử dụng một hộp vu ô ng góc. Sau khi cưa, các đầu ống được mài vát bằng giũa hoặc d ụng cụ mài vát đặc biệt ( xem hình 6). Nếu có bất kỳ chỗ gờ nào, đều phải được loại b ỏ . Nếu ống được mài vát bằng giũa, đi ề u quan tr ọ ng khi sử dụng là góc mài vát xấp xỉ bằng góc của nhà cung cấp ống. Cạnh tù có thể làm h ỏ ng gioăng cao su. Tr ước khi tiến hành nối, phải kiểm tra để đ ả m bảo rằng bên trong, b ê n ngoài của ống, đầu nối và gioăng cao su không bị bẩn. Trong quá tr ì nh tiến hành, đặc biệt chú ý tránh để ngư ợ c gioăng. Nếu cần thiết, các bộ phận phải được lau sạch. Chất b ô i trơn qui định của nhà sản xuất ống và đ ầ u nối được b ô i đều tr ê n đ ầ u ống và đầu nối. Phải đảm bảo rằng không có cát hoặc chất bẩn khác dính vào chất bôi trơn và dính vào mối nối. Do đó mối nối không được tiến hành trên mặt đất, ví dụ bằng cách đặt các khối d ưới các ống. Đầu nối được trượt trên ống đến vị trí vai hãm hoặc cữ ch ặ n cố định. Trong trường hợp đ ườ ng kính lớn hơn, dùng một đòn bẩy để tạo ra một lực c ầ n thiết (xem hình 7). Đầu nối phải đ ượ c bảo vệ để tránh hư hại bằng cách đặt một khúc gỗ giữa đ ầ u nối và thanh đẩy. Trước khi đưa ống thứ ha i vào, chiều sâu l ắ p ghép được kiểm tra bằng cách đánh dấu khoảng cách từ đấu ống đến ống bằng b ú t chì. 5.3.2. Mối nối kết dính Đầu kh ô ng nong được c ắ t vuông góc và loại bỏ t ấ t cả g ờ khỏi cả mép trong và ngoài. Đầu không nong được đánh dấu bằng đ ườ ng bút ch ì tại khoảng cách bằng chi ề u sâu b ê n trong của đ ầ u nong. Các phương pháp đánh d ấu khác mà không gây hư hại cho ống cũng có thể được sử dụng. Không được phép khía vào ống. Mối nối phải được thử cho vừa khớp. Độ kh ớ p trùng nhau sẽ đạt được trước khi dấu bút ch ì chạm vào đầu nối. Vùng giữa dấu bút chì đến đ ầ u không nong v à b ê n trong đ ầ u nong phải được sấy khô, sau đó lau sạch và tẩy rửa bằng vải ướt và dung dịch tẩy qui định. Mối nối phải được quét một lớp keo dán bằng bàn chải hoặc dụng cụ v ớ i kích cỡ phù hợp sao cho keo dán không bị dính ra ngoài. Keo dán được xác nh ậ n theo ISO 7387-1 và tính chất của nó phải phù hợp với các tiêu chuẩn tương ứng. Quét đều một lớp keo dán cho b ề mặt trong của đầ u nong đối v ớ i toàn bộ chi ề u dài lắp ghép và sau đó là ph ầ n ngoài của đ ầ u không nong đến vạch dấu. Lớp keo dán đ ầ u nong được quét thật mỏng để hạn chế lượng keo th ừ a ở đ ầ u nối và ống sau kh i nối. Trong khi các b ề mặt còn ẩm , đầu ống sẽ được đưa vào đầu nong và ống được đẩy vào bên trong, nhưng không vượt quá vạch dấu. Không được sử dụng lực quá mạnh. Mối nối sẽ được giữ nguyên trong khoảng th ờ i gian ít nhất bằng khoảng th ờ i gian d o nhà sản xuất keo dán đưa ra. Tiến hành cẩn thận để đảm bảo đầu ống trong đ ầ u nong phải vuông góc và đ ồ ng t â m v ớ i c ỡ ống hoặc phụ tùng có tr ước . Lượng keo dán thừa và dư, nếu có, phải được lau khỏi mặt ngoài và mặt trong khối nối. Keo dán thừa có thể gây kết quả “ nứt keo ” của ống ở trạng thái sau đó. CH Ú THÍCH Phụ thuộc vào hướng dẫn của nhà sản xuất, các mối nối có thể giữ để kh ô được đến 24 giờ. Để đảm bảo mối nối hoàn ch ỉ nh, c ầ n phải l ưu ý các vấn đ ề sa u . - Hộp keo phải được vặn chặt khi không sử dụng để tránh sự bay hơi dung môi làm giảm độ bền mối nối của keo. Keo dán được qui định thời hạn sử dụng và cách dùng phải theo hướng dẫn của nhà sản xuất. - Khi công việc đ ượ c tiến hành dưới điều kiện lạnh, thời gian kh ô cho phép kéo dài để bù lại nhiệt độ thấp. Mối nối cần phải được ổn định trong thời gian d à i ở nhiệt độ thấp. - Cách phòng ngừa tốt nhất là giữ bề mặt mối nối khô khi mối nối tiến hành trong đi ề u kiện ẩm. 5.3.3. Đai kh ở i thuỷ Đường ống chính để lắp nhánh được khoét và tạo lỗ bằng cách sao cho ống có thể làm sạch được v à lắp được đai kh ở i thuỷ vào. Ống phải được làm sạch cẩn thận. Sau khi kiểm tra phải đảm bảo đai khởi thuỷ và gioăng cao su không bị bẩn, nếu c ầ n thiết, chúng phải đ ượ c lau sạch lại. Sự kết hợp các chi tiết của các nhà sản xuất khác nhau hoặc các kích th ướ c danh nghĩa khác nhau là không được phép. Gioăng cao su được đặt vào hốc nối. Nửa tr ê n và nửa dưới của đai kh ởi thủy có thể được lắp xung quanh ố n g, kiểm tra để bảo đảm g i oăng cao su vẫn ở bên trong hốc nố i . Do cấu trúc của ch ú ng, nửa trên và nửa dưới đai kh ở i thuỷ được lắp với nhau ch ỉ theo một cách. Các ngàm kẹp được l ắ p và vặn chặt đ ề u bằng tay , cả hai kẹp sẽ được cho trượt bằng nhau vào tai. Gõ nhẹ l ầ n lượt vào hai đầu ngàm kẹp , sau đó v ặ n ch ú ng thật chặt. C ả hai ngàm kẹp sẽ được gõ vào tai sao cho hai mép trên và dưới đai k hởi thuỷ n ằ m th ẳ ng hàng. Dùng búa bằng nhựa hoặc g ỗ để làm chặt đai khởi thu ỷ . 5.3.4. Phụ tùng 3 chạc ren Phụ thuộc vào cách chế tạo , mối nối ba chạc/đai khởi thu ỷ ren có hai loại: loại dán keo ho ặ c loại vít nối/gioăng tròn. Loại vít nối được thiết kế theo cách đầu ra của ba chạc có thể ở vị trí với góc bất kỳ của trục chính (xem hình 8). H ì nh 8 – V ị trí đầu ra khác nhau Ba chạc sẽ được vặn chặt hoàn toàn và sau đó vặn ngược lại đến vị trí mong muốn phía ngoài là được .. N ê n v ặ n lại một vòng từ vị trí chặt nhất. Phải ki ể m tra đ ể đảm bảo sự n ố i ba chạc/đai kh ở i thủy ren được lắp theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất . Ví dụ, xem hình 9. Hình 9 – Nối phụ tùng ba chạc ren/đai khởi thủy Trước khi tiến hành nối, kiểm tra để đảm bảo các đầu nối không bị bẩn, nếu c ầ n thiết, phải lau sạch. Công việc nối được tiến hành bằng tay; không được phép sử dụng dụng cụ. Chất bôi trơn không được sử dụng cho gioăng tròn. 5.3.5. Nối các ống nhánh Mối nối được đùng để nối đ ườ ng ống nhánh làm bằng PE (xem hình 10) Hình 10 - Nối v ới mối nối Các ống nhánh được n ố i theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Trước khi tiến hành nối, kiểm tra để đảm bảo rằng các đầu nối không bị bẩn, nếu c ầ n thiết, ph ải lau sạch. Công việc nối được tiến hành bằng tay; không được phép sử dụng dụng cụ. Chất b ô i tr ơ n không được sử dụng cho gioăng cao su. Tiến hành cẩn thận để đảm bảo giá đỡ ống được lựa chọn tương ứng với dãy SDR của ống nhánh. 5.3.6. Khoan lỗ Đường ống chính được khoan lỗ xuyên qua ba chạc ren. Đ ể làm đi ề u này, tr ước hết n ắ p gioăng phải được tháo ra. Lỗ được khoan bằng một máy khoan l ỗ và được lấy ra sau khi khoan (xem hình 11). Khi sử dụng thiết bị ph ù hợp và cách làm đúng như sau th ì sẽ không có khí thoát ra. Chú giải 1 Van tự đóng khí 4 Ngàm kẹp 2 Mối nối 5 Tai 3 Nửa trên của đai khởi thủy 6 Nửa dưới của đai khởi thủy Hì nh 11 - Khoan lỗ Nếu c ầ n , phần lỗ được lau sạch và nắp gioăng được lắp lại. Không được phép sử dụng dụng cụ để vặn chặt nắp. Cách làm tương tự được thực hiện đối v ớ i tạo lỗ trên ống chính có áp suất. Tạo lỗ ống phải được chuẩn bị bằng cách đó để công việc được tiến hành nhanh chóng và chính xác. 5.4. Lắp đặt 5.4.1. Qui định chung Hướng chủ yếu của ống có thể thay đổi ở bất cứ lúc nào được th ự c hiện bằng cá c phụ tùng uốn ho ặ c đúc có s ẵ n. Mối nối phụ tùng cho phép thay đổi hướng khoảng 3°, do k he hở giữa ống và đầu nối. Vì một đầu nối th ẳ ng giữ hai mối nối, tại vị trí của đầu nối th ẳ ng tr ê n đầu ống thay đổi lớn nhất khoảng 6° theo trục của ố ng có thể đạt được mà k hông c ầ n phải uốn. Khe h ở nhỏ nhất thông th ườ ng gi ữ a hệ thống ống PVC-HI và mọi cấu trúc khác dưới mặt đất phải ≥ 200 mm. Nếu khe h ở nhỏ nhất không thể nhìn thấy thì sẽ được l ắ p hàng rào chắn bảo vệ . Đặc biệt thận trọng khi tiến hành lắp đặt , nếu ống dẫn khí đốt đi qua hoặc nằm dọc một ống dẫn n ướ c nóng ho ặ c ống d ẫ n hơi nước, ống dẫn dầ u lửa, trạm x ă ng hoặc d â y cáp điện áp cao. Vị tr í của đường ống sẽ được đánh dấu trước khi lấp đất. Để giảm thiểu nguy hiểm có thể gây ra cho đường ống do ảnh hưởng bên ngoài, một trong những biện pháp sa u đây có thể được tiến hành: a) đ ặ t một dải báo hiệu thẳng phía trên và dọc theo ống; b) đặt một dãy kim loại đánh đấu ở cùng độ sâu v ớ i ống cho khu vực dưới mặt đất cho sau này. c) đặt một dấu nh ậ n biết nh ì n thấy được tr ệ n mặt đất để đánh dấu đường ố ng, đặc biệt trong trường hợp có đường giao th ô ng, đường ray hoặc có nước chạy qua, tại thiết bị xả hơi, trên vùng đất ri ê ng và tại ranh giới giữa các vùng đất hoặc tại điểm mà ở đó đ ượ c đổi hướng. 5.4.2. R ã nh Đào và lấp r ã nh phải theo đúng các yêu c ầ u của qui trình đã được soạn thảo. Chiều rộng đ á y rãnh phải đủ lớn để cho phép lắp đặt và lấp đất đúng. Tốt nhất l à cát phải đồng nhất, tương đối m ề m , mịn được loại b ỏ các vật cứng to, đá và các vật c ứ ng khác và ở đáy rãnh phải san phẳng để tạo thành một giá đỡ ống đ ồ ng nhất trên toàn bộ chi ề u dài, có thể cho phép đặt tất c ả các kích cỡ ống danh nghĩa mà không c ầ n chuẩn bị đặc biệt phía d ướ i đáy rãnh. 5.4.3. Van Van có sẵn, có thân bằng kim loại hoặc bằng nhựa. V ớ i van có thân bằng kim loại phải đặc biệt chú ý bảo vệ chống sự ăn mòn. Van được lắp sao cho chúng không để ống PVC-HI chịu ứng suất không cần thiết trong quá tr ì nh đóng hoặc mở van. 5.4.4. Nối v ớ i hệ thống thoát h ơ i Ở những nơi có thể phải xả khí trong khu vực làm việc, phải tránh hiện tượng tích t ĩnh điện. Có thể được lắp thêm một đoạn ống m ớ i và nối tr ê n đ ầ u của hệ thống thoát hơi. Sau khi nối, dùng dung dịch xà phòng kiểm tra độ kín của lắp ráp. B ả ng sau được sử dựng để nối các ống PVC-HI. Bảng 1 - Nối ống PVC-HI với hệ thống thoát hơ i Phương pháp làm việc Thiết bị khoá Yêu cầu/ chú ý Lắp/th ê m vào đường ống chính. Van, túi chặn. Đối với đ ườ ng kính ≥160 mm, hai túi ch ặ n được lắp vào cùng cỡ. Nếu sử dụng túi chặn, áp suất khí đốt không vượt quá 100 mbar (10 kPa). Nối vào đ ầ u ố ng chính. Nối bằng đai khởi thuỷ 5.4.5. L ấ p đất Trừ trường hợp có qui định khác, đường ống chôn d ướ i đất và lớp bọc sẽ được phủ một lớp đất tối thiểu là 0,6 m. Cho phép ngoại lệ đối với đường ống dẫn vào thiết bị hoặc hộp điều ch ỉ nh, nhưng những ống này phải được bảo vệ tránh tác động bên ngoài. Lớp đất phủ phải được dầ y hơn trong khu vực đất cày sâu, thoát nước, đường có hệ thống giao thông tải trọng lớn, đường xe lửa hoặc có đường n ước chạy qua. Vật liệu đào lên có thể sử dụng để lấp lại nếu không có đá và những vật sắc làm nguy hại đến ống. Nếu không, phải sử dụng loại vật liệu mới. Ố ng PVC-HI phải được lót đỡ đ ồ ng đ ề u dọc suốt đuờng ống. Vật liệu xung quanh ống được n én sao cho ống không b ị méo và tiến hành lấp từng lớp một. 5.5. Thử áp suất và cách vận hành 5.5.1. Qui định chung Á p suất thử và v ậ n hành phải được tiến hành theo EN 12327. C ầ n thận trọng khi tiến hành để bảo vệ người và tài sản nếu không khí hoặc khí trơ được sử dụng là m ô i trường thử. Trong quá trình thử áp suất, khi thử áp suất ống trong một rãnh m ở , các đầu bịt và chỗ uốn phải được kẹp chặt. 5.5.2. Yêu cầu thử - Đối với MOP ≤ 20 kPa Ống phải được thử bằng không khí hoặc một khí trơ. Trong quá tr ì nh thử độ bền ống phải chịu được áp suất là 1 bar trong thời gian ít nhất 30 phút. Sau khi thử độ bền, ống phải chịu đ ượ c phép thử tính bền ch ắ c v ớ i áp suất thử l à 200 mbar trong thời gian ít nhất 1 giờ. 5.5.3. Yêu c ầ u thử - đối với 20 kPa < mop="" ≤="" 100=""> Áp suất thử phải phù hợp v ớ i MOP của hệ thống ống. Khi c ầ n thiết, có thể tiến hành theo qui chuẩn quốc gia. 6. Bảo quản, bốc xếp và vận chuyển 6.1. Qui định chung Ống PVC-HI phải có dạng th ẳ ng, cẩn thận trong quá trình vận chuyển, bốc x ế p và bảo quản ống, phụ tùng và các phụ kiện khác để tránh hư hỏng vật liệu và đảm bảo an toàn cho ng ườ i. Trong tất c ả các công đoạn, sự hư h ỏ ng và bi ế n dạng vật liệu ph ả i đ ượ c phòng tránh và giảm thiểu các yếu tố ảnh h ưở ng của môi trường. Tất cả v ậ t liệu phải đ ượ c bảo quản ở đi ề u kiện thích hợp và phải được sử dụng theo các đi ề u kiện qui định. C ầ n chú ý đầy đ ủ để đảm b ảo an toàn chung cho người, các thành vi ê n và những ng ườ i xung quanh tại tất c ả các thời gian trong quá tr ì nh bốc xếp. V ì lý do an toàn, ch ỉ nh ữ ng thiết bị đảm bảo mới đuợc sử dụng tại nhũng nơi c ầ n thiết bốc xếp bằng máy móc, trong khi bốc xếp thủ công phải được tiến hành do người lắp đặt thành thạo cùng v ớ i giới hạn khả năng vác nặng của họ. Thiết bị bốc xếp phải được xác nhận l à đã kiểm tr a tr ướ c khi sử d ụng. 6.2. Bảo quản 6.2.1. Đi ề u kiện bảo quản Ống và phụ tùng phải được bảo quản sao cho giảm thiểu nguy hại đến vật liệu do vỡ, do vật s ắ c nhọn hoặc bị phơi trực tiếp dưới ánh sáng m ặ t trời. Tránh tiếp xúc v ớ i chất phản ứng và dung môi. Phải tuân th ủ các hướng dẫn bảo quản của nhà sản xuất. Phụ tùng phải được bảo quản trong các bao bì nguyên vẹn cho đến khi đem ra sử dụng. Ống có thể được bảo quản trong các giá đỡ, như dùng d â y buộc thành t ừ ng bó hoặc xếp ri ê ng từng loại ống giữa các cột ch ô n xuống đất. Ố ng được bảo quản theo dạng từng ống hoặc từng bó phải được xếp tr ê n một b ề mặt phẳng thích hợp, không có các vật sắc nhọn, đá hoặc ph ầ n g ồ ghề làm biến dạng hoặc hư hại ống. Không được để các ống ch ồ ng l ê n nhau vì khi ch ồ ng lên nhau s ẽ làm cho ống bị biến dạng. Khoảng cách, b , giữa các giá giữ ố ng như nhau phải bằng nhau để xếp đ ượ c vào giá (xem hình 12). Giá đỡ không đ ượ c g ắ n cùng nhau (xem A-A) và phải có cấu trúc sao cho chịu được tải trọng trực tiếp bằng giá đ ỡ và kh ô ng phải bằng ống. H ì nh 12 - Giá để ống Nếu ống được bảo quản ở ngoài trời, yêu cầu về thời gian bảo quản tối đa phải qui đ ị nh trong quy tr ì nh lắp đặt. Ngoài ra, đi ề u quan trọng đối với ống cất giữ ngoài tr ờ i là phải được che ch ắ n để chống lại tia UV . Tổng thời gian bảo quản có thể được xác đ ị nh dựa tr ê n ngày sản xuất hoặc mã s ố của nhà sản xuất ghi trên ống. Dựa tr ê n ngày này và mức độ t i a UV tại vị trí bảo quản, có thể kiểm tra tổng thời gian chịu tia UV . Thời gian b ả o quản nên qui định do cơ quan cấp Quốc gia cho phép trong đất nước mình. Để đánh giá chính xác h ơ n, có thể được sử dụng thiết bị đo bức xạ. CHÚ THÍCH Việc che ống để chống lại tia UV đôi khi có thể tạo ra nhi ệ t quá cao, do đó có th ể gây bất lợi đến đặc tính sử dụng của ống. 6.2.2. Hạn chế thời gian phơi nắng Nói chung, hầu hết các nhà sản xuất đ ề u đ ể ống PVC-HI ở ngoài trời truớc khi chuyển đi. Thời gian phơi nắng có thể hạn chế được bằng cách chuyển ống đi từ nơi bảo quản theo cách “ nhập tr ước , xuất trước ” dựa trên ngày sản xuất để kiểm soát, ống có ghi ngày sản xuất trước được chuyển đi để lắp đặt trước. Ố ng để ở ngoài trời với thời gian dài hơn thời gian khuyến cáo sẽ chỉ được sử dụng nếu khi thử trước khi lắp đặt phù hợp v ớ i các yêu cầu của TCVN 7614 - 1: 2007 (ISO 6993-1: 2006). Nên theo nguyên tắ c “ nhập trước, xuất trước ” v à cũng được sử dụng đối với phụ tùng. 6.3. Bốc xếp Không được kéo hoặc ném ống dọc trên mặt đất. Nếu sử dụng việc bốc xếp bằng máy th ì chọn phương pháp kỹ thuật mà không gây hư hại cho ống và/hoặc phụ tùng. Để giảm thiểu hư hại trong giai đoạn này, trước hết việc bốc xếp và bảo quản ống thẳng sẽ được tiến hành với bó ống . Khi bốc lên, dỡ xuống hoặc bốc xếp, các công việc này ph ả i phù hợp với việc sử dụng thiết bị cơ khí để chuyển hoặc xếp các bó ống. Khả năng chịu uốn và gãy của ống PVC-HI sẽ giảm trong th ờ i tiết lạnh và cần ph ả i th ậ n trọng h ơ n khi bốc xếp chúng trong mùa đông. 6.4. V ậ n chuyển Khi vận chuyển ống thẳng, phải dùng xe có sàn phẳng có vách ngăn. Sàn xe không đ ượ c có đinh ho ặ c gồ ghề. Toàn bộ chi ề u dài của ống phải được nằm gọn tr ê n xe. Thành xe phải có cột đỡ, sàn xe phẳng không có cạnh sắc. Trong quá trình v ậ n chuyển, ống phải được giữ chắc chắn để hạn chế dịch chuyển giữa các ống và cột đỡ. 7. Kiểm tra chất lượng 7. 1 Kiểm tra trước k hi lắp đặt Ố ng, phụ tùng và các thiết bị phải được kiểm tra trước khi lắp đặt để xác nhận sự phù hợp theo ti ê u chuẩn này, kích th ướ c ống hoặc phụ tùng và SDR dựa tr ê n các thông tin được đánh dấu trên ống và phụ tùng. Ống (đặc biệt đầu không nong), phụ tùng và gioăng cao su có các khuyết tật nh ì n thấy hoặc vết xước sâu sẽ được loại b ỏ , được xác định rõ ràng là kh ô ng phù hợp và trả lại nơi cung cấp, nếu được. Việc bảo quản ống và phụ tùng ở ngoài tr ờ i không được phép vượt q u á giới hạn qui định. 7.2. Kiểm tra trong quá trình lắp đặt Kiểm tra trong quá trình lắp đ ặt đường ống và trong lắp đặt phải bao g ồ m các yêu cầu sau. a) Kiểm tra khuyết t ậ t nghiêm trọng tr ê n bề mặt của ống. N ế u khuyết tật bề mặt được ph á t hiện có độ sâu lớn hơn 10 % của chi ề u dày thành ống danh nghĩa, ph ầ n nối s ẽ được tháo ra hoặc sửa ch ữ a lại theo các quy trình liên quan. b) Kiểm tra rãnh đào để đảm b ả o rằng chi ề u sâu v à chi ề u rộng đúng qui định và khoảng h ở là nhỏ nhất đối với các công trình khác đuợc chôn dư ớ i đất. Đất và điều kiện của rãnh đào phải phù hợp v ớ i qui trình đ ã được soạn thảo. c) Kiểm tra đáy của rãnh đào ngay trước kh i đ ư a ống xuống và trong quá trình lấp đất vào rãnh đào để đảm bảo rằng đường ống kh ô ng bị hư hại do các vật sắc như đá hoặc các m ẫ u kim loại. d) Kiểm tra trong quá tr ì nh đưa ống xuống rãnh đào để đảm b ả o rằng ố ng được đặt đúng, không có hư hại nào xảy ra và ống đã đ ược đặt ở đúng vị trí. e) Kiểm tra bằng mắt các mối nối theo quy trình đã được người vận hành ph ê chuẩn. Thường xuyên kiểm tra phần ống nối vào đầu nối. Việc kiểm tra này được tiến hành b ở i ng ườ i lắp các mối nối. THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] TCVN 6141: 2003 (ISO 4065: 1996) Ố ng nhựa nhiệt dẻo - Bảng chi ề u dày thông dụng của thành ống. [2] TCVN 6150 -1: 2003 (ISO 161-1: 1996) Ống nhựa nhiệt dẻo dùng đ ể vận chuyển chất lỏng - Đường kính ngoài danh nghĩa và áp suất danh nghĩa – Ph ầ n 1: Dãy thông số theo hệ mét. 1) 1 bar = 0,1 Mpa = 10 5 Pa; 1 Mpa = 1N/mm 2