TCVN7511:2010

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7511:2010 (ASTM F 1355:2006) về Tiêu chuẩn hướng dẫn chiếu xạ nông sản tươi như một biện pháp xử lí kiểm dịch thực vật TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 7511:2010 ASTM F 1355:2006 TIÊU CHUẨN HƯỚNG DẪN CHIẾU XẠ NÔNG SẢN TƯƠI NHƯ MỘT BIỆN PHÁP XỬ LÝ KIỂM DỊCH THỰC VẬT Standard guide for irradiation of fresh agricultural produce as a phytosanitary treatment Lời nói đầu TCVN 7511:2010 thay thế TCVN 7511:2005; TCVN 7511:2010 được xây dựng trên cơ sở chấp nhận hoàn toàn tương đương với ASTM F 1355:2006 Standard guide for irradiation of fr esh agricultural produce as a phytosanitary treatment với sự cho phép của ASTM quốc tế, 100 Barr Harbor Drive, West Conshohocken, PA 19428, USD. Tiêu chuẩn ASTM F 1355:2006 thuộc b ả n quyền của ASTM quốc tế TCVN 7511:2010 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC/F5 Vệ sinh thực phẩm và chiếu xạ biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị, B ộ Khoa học và Công nghệ công bố. Lời giới thiệu Mục đích của tiêu chuẩn này l à để cung cấp các thông tin về việc sử dụng năng lượng ion hóa (bức xạ) trong việc xử lý nông sản tươi để kiểm soát côn trùng và các loại động vật chân đốt khác, để đáp ứng các yêu cầu về kiểm dịch thực vật. Tiêu chu ẩ n này dùng để tham khảo khi sử dụng công nghệ chiếu xạ đã được cơ quan có thẩm quyền cấp phép. Tiêu chuẩn này không nên dùng như là yêu cầu bắt buộc khi sử dụng công nghệ chiếu xạ. Khi chiếu xạ phải tuân thủ một số yêu cầu cần thiết để đạt được mục tiêu xử lý, một số thông số có thể thay đ ổ i để tối ưu hóa quá trình . Tiêu chuẩn này được soạn th ả o từ qu y phạm thực hành chiếu xạ tốt do Hội đồng Tư vấn Quốc tế về chiếu xạ Thực phẩm (ICGFI) công bố, dưới sự bảo trợ của FAO, WHO và IAEA (1) 1) . TIÊU CHUẨN HƯỚNG DẪN CHIẾU XẠ NÔNG SẢN TƯƠI NHƯ MỘT BIỆN PHÁP XỬ LÝ KIỂM DỊCH THỰC VẬT 2) Standard guide for irradiation of fresh agricultural produce as a phytosanitary treatment 1. Phạm vi áp dụng 1.1. Tiêu chuẩn này cung cấp các quy trình xử lý bằng tia bức xạ đối với sản phẩm nông s ả n tươi, ví dụ: quả, rau và hoa cắt như một biện pháp xử lý kiểm dịch thực vật. Tiêu chu ẩ n này áp dụng để xử lý nh ằ m kiểm soát côn trùng thường có trong sản phẩm nông sản tươi. 1.2. Dải liều hấp thụ điển h ì nh được sử dụng để xử lý kiểm dịch thực vật nằm trong khoảng từ 150 Gy đến 600 Gy. Liều tối thiểu hoặc tối đa thực tế có thể cao hơn hoặc thấp hơn dải liều này, phụ thuộc vào loại côn trùng cần kiểm soát và khả năng chịu đựng bức xạ của loại quả cụ thể với bức xạ. Nếu liều tối thiểu cần để đạt hiệu suất kiểm dịch mong muốn cao hơn sức chịu đựng bức xạ của sản phẩm thì việc xử lý chiếu xạ đó là không thích hợp (xem 5.2). 1.3. Tiêu chuẩn này không đề cập đến tất c ả các vấn đề liên quan đến an toàn. Trách nhiệm của người sử dụng tiêu chuẩn này là phải tự xác lập các tiêu chuẩn thích hợp về thực hành an toàn và sức khỏe và xác định khả năng áp dụng các gi ớ i hạn luật định trước khi sử dụng. 2. Tài liệu viện dẫn Các tài liệu viện dẫn sau là rất cần thiết cho việc áp dụng tiêu chuẩn này. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố th ì áp dụng phiên bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên b ả n mới nhất, bao gồm cả các sửa đ ổ i, bổ sung (nếu có). 2.1. Tiêu chuẩn ASTM 3) ASTM E 170, Terminology Relating to Radiation Measurements and Dosimetry (Thuật ngữ liên quan đến các phép đo bức xạ và đo liều). ASTM F 1640, Guide for Selection and Use of Packaging Materials for Foods to be Irradiated (Hướng dẫn lựa chọn và sử dụng vật liệu bao gói thực phẩm chiếu xạ). 2.2. Tiêu chu ẩ n ISO/ASTM TCVN 7248 (ISO/ASTM 51204), Tiêu chuẩn thực hành đo liều áp dụng cho thiết bị chiếu xạ gamma dùng để xử lý thực phẩm . TCVN 7249 (ISO/ASTM 51431), Tiêu chuẩn thực hành đo liều áp dụng cho thiết bị chiếu xạ chùm tia điện tử và tia X (Bức xạ hãm) dùng để xử lý thực phẩm. TCVN 8230 (ISO/ASTM 51539), Tiêu chuẩn hướng dẫn sử dụng dụng cụ ch ỉ thị bức xạ. ISO/ASTM 51261 , Guide for Selection and Calibration of Dosimetry Systems for Radiation Processing (Hướng dẫn lựa chọn và hiệu chuẩn các hệ đo liều trong công nghệ bức xạ). 2.3. Tiêu chuẩn Codex về Qu y phạm thực hành và tiêu chuẩn 4) TCVN 7087 (CODEX STAN 1) *) , Ghi nhãn thực phẩm bao gói sẵn. TCVN 7247:2007 (CODEX STAN 106-1983, Rev.1-2003), Thực phẩm chiếu xạ - Yêu cầu chung. TCVN 7250:2007 (CAC/RCP 19-1979, Rev.2-2003), Quy phạm thực hành chiếu xạ xử lý thực phẩm. 2.4. Tiêu chuẩn ISO 5) TCVN 5002 (ISO 1838), Dứa tươi - Bảo quản và vận chuyển TCVN 5006 (ISO 3631), Quả của giống cam qu ý t - Hướng dẫn bảo qu ả n. TCVN 5008 (ISO 6660), Xoài - Bảo qu ả n lạnh. TCVN 5304 (ISO 6949), Rau quả - Nguyên tắc và kỹ thuật của phương pháp bảo qu ả n trong môi trường khống chế. TCVN 5369 (ISO 7558), Rau quả - Hướng dẫn bao gói sẵn. TCVN 6543 (ISO 6661), Rau, quả tươi - Cách sắp xếp các kiện hàng hình hộp trong những xe vận tải đường bộ. ISO 873, Peaches - Guide to cold storage (Đào - Hướng dẫn bảo qu ả n lạnh). ISO 931, Green bananas - Guide to storage and tr ansport (Chuối xanh - Hướng dẫn b ả o quản và vận chuyển). ISO 1134, Pears - Guide to cold storage (Lê - Hướng dẫn b ả o quản lạnh). ISO 1212, Apples - Guide to cold storage (Táo - Hướng dẫn b ả o quản lạnh). ISO 2168, Table grapes - Guide to cold storage (Nho - Hướng dẫn b ả o quản lạnh). ISO 2826, Apricots - Guide to cold storage (Mơ - Hướng dẫn bảo qu ả n lạnh). ISO 3659, F ru its and vegetables - Ripening a ft er co ld storage (Rau quả - Làm chín sau khi bảo quản lạnh) . ISO 6664, Bilberries and blueberries - Guide to cold storage (Quả việt qu ấ t - Hướng dẫn bảo quản lạnh) . ISO 6665, Stra w berries - Guide to cold storage (Quả dâu tây - Hướng dẫn b ả o qu ả n lạnh). 3. Thuật ngữ và định nghĩa 3.1. Định nghĩa: Các thuật ngữ và định nghĩa khác được sử dụng trong tiêu chuẩn này, xem ASTME 170 - Thuật ngữ. 3.1.1 . Li ề u hấp thụ (Absorbed dose) Lượng năng lượng bức xạ ion hóa truyền cho một đơn vị khối lượng vật chất xác định. Đơn vị đo liều hấp thụ quốc tế SI là gray (Gy), một gray tương đương với sự hấp thụ một jun trên một kilogam vật chất xác định (1 Gy = 1 J/kg). 3.1.1.1. Giải thích: Định nghĩa thường được sử dụng về liều hấp thụ được nêu trong ASTM E 170. 3.1.2 . Phân b ố liều (Dose distribution) Sự biến thiên về liều hấp thụ bức xạ ion hóa trong một đơn vị nạp hàng. 3.1.3 . Dịch hại (Pest) Bất c ứ loài, chủng hoặc dạng sinh học của thực vật, động vật hoặc vi sinh vật nào gây hại cho cây trồng hoặc s ả n phẩm cây trồng ( 2 ). 3.1.4 . Đơn vị nạp hàng (Process load) Thể tích vật liệu có cấu h ì nh nạp hàng xác định được chiếu xạ như một đơn vị độc lập. 3.1.5 . Dịch hại kiểm d ịch thực vật ( Q uarantine pest) Một loài dịch hại có nguy cơ g â y hại nghiêm trọng tài nguyên thực vật trong một vùng m à ở đó loài dịch hại này chưa có mặt hoặc có mặt nhưng phân bố hẹp và phải được kiểm soát chính thức ( 3 ). 3.1.6 . Xử lý ki ể m dịch thực vật (Quarantine treatment) Xử lý kiểm dịch thực vật để diệt trừ, loại bỏ hoặc ức chế để làm cho dịch hại m ấ t khả năng sinh sản trên vật chủ khi thuộc đối tượng kiểm dịch thực vật (hoặc bị giữ lại), theo quy định của các các cơ quan có thẩm quyền, do sự có mặt tiềm ẩn hoặc thực tế của dịch hại kiểm dịch thực vật ( 4 ). 3.1.7 . Dịch hại thuộc diện điều ch ỉ nh nhưng không phải dịch hại kiểm dịch thực vật (Regulated non- quarantine pest) Loài dịch hại không phải dịch hại kiểm dịch thực vật nhưng sự có mặt của chúng trên thực vật dùng để gieo trồng ảnh hưởng đến mục đích sử dụng với tác động kinh tế không thể chấp nhận được, do vậy chúng phải được kiểm soát trong lãnh thổ của nước nhập khẩu ( 3 ). 3.1.8 . D ị ch hại thuộc diện điều ch ỉ nh (Regulated pest) Dịch hại kiểm dịch thực vật hoặc dịch hại thuộc diện điều ch ỉ nh nhưng không phải dịch hại kiểm dịch thực vật ( 3 ). 3.1.9 . Hệ vận chuyển (Transport system) Hệ thống băng chuyền hoặc hệ thống cơ kh í khác để chuyển đơn vị nạp hàng đi qua nguồn chiếu xạ. 4. Ý nghĩa và ứng dụng 4.1. Mục đích của việc xử lý bức xạ được nêu trong tiêu chuẩn này là đ ể giảm thiểu nguy cơ dịch hại và để giữ an toàn tối đa cho việc vận chuyển và sử dụng sản phẩm nông sản tươi. 4.2. Chi ế u xạ như một biện pháp kiểm dịch thực vật có th ể ngăn ngừa được sự phát triển hoặc xuất hiện côn trùng trư ở ng th à nh trong sản phẩm nông sản (v í dụ: sâu bệnh trong quả) hoặc diệt côn trùng trưởng thành khi chúng có mặt (ví dụ: bọ đầu dài) ( 4 ). 5. Lựa chọn sản phẩm nông sản tươi để chiếu xạ 5.1. Hầu hết sản phẩm nông sản tươi đều không bị ảnh hưởng bất lợi ở các liều tối thiểu nêu trong 8.5.2. Cụ thể, các loại quả chịu được liều tối thiểu đó là: táo, dưa đ ỏ , khế, anh đào, qu ả có múi, nho Hy lạp, chà là, xung, nho, ổi, dưa b ở , kiwi, vải, xoài, dưa lê, xuân đào , đu đủ , đào, mận, mâm xôi, dâu tây và cà chua. 5.2. Một số sản phẩm nông sản tươi có thể b ị hư hỏng hoặc có biểu hiện thay đổi không thể chấp nhận được về: thời hạn sử dụng, màu sắc, mùi hoặc các đặc tính khác ở liều tối thiểu quy định trong 8.5.2, do đó cần tiến hành đánh giá ảnh hưởng của chiếu xạ lên quả ở mức liều yêu cầu. C ần xem xét sự khác nhau giữa các ch ủ ng loại, nguồn gốc, các điều kiện trồng trọt, thu hoạch và thời gian từ khi thu hoạch đến khi chế biến. 5.3. Việc chiếu xạ sản phẩm sẽ dẫn đến sự phân bố liều hấp thụ trong đơn vị nạp hàng mà đặc trưng b ở i liều hấp thụ tối thiểu và tối đa . Như vậy, ngoài việc đánh giá sự phù hợp của sản phẩm xử lý ở mức liều tối thiểu là cần thiết để bất hoạt các dịch hại, và cần đánh giá sức chịu đựng của sản ph ẩ m ở liều tối đa dự kiến. 6. Bao gói 6.1. Tiêu chuẩn ASM F 1640 đưa ra hướng dẫn về vật liệu bao gói tiếp xúc với thực phẩm trong suốt quá trình chiếu xạ. 6.2. Cần sử dụng các vật liệu bao gói thích hợp để bảo đảm an toàn sản phẩm và tính nguyên vẹn kiểm dịch thực vật [v í dụ, xem Tài liệu tham khảo ( 5 ) ] . 7. Xử lý và vận chuyển sản phẩm trước chiếu xạ 7.1. Sản phẩm nông sản tươi cần chiếu xạ phải c ó chất lượng tốt và phản ánh được kết quả của thực hành nông nghiệp tốt. 7.2. Sản phẩm nông s ả n tươi cần được cách ly hoặc được bảo vệ thích hợp trước khi chiếu xạ để đảm bảo tính nguyên vẹn kiểm dịch thực vật. 7.3. Cần sử dụng các quy trình bảo quản chuẩn trước khi xử lý bức xạ. Bảo quản trước chiếu xạ phải bao gồm các điều kiện nhiệt độ và độ ẩm thích hợp. Các thông tin về các điều kiện bảo quản được nêu trong tiêu chuẩn ISO (xem 2.4). 7.4. Khi kiểm tra b ằ ng mắt thường không thể phân biệt được sản phẩm đ ã chiếu xạ và chưa chiếu xạ. Do đó, điều quan trọng là sử dụng các biện pháp thích hợp với thiết kế của cơ sở chiếu xạ, như rào ngăn cơ học hoặc để cách ly trong khu vực xác đ ị nh, để đảm bảo tách riêng sản phẩm chưa chiếu xạ với sản phẩm đã chiếu xạ. CH Ú TH Í CH 1 : Các ch ỉ thị nhạy bức xạ sẽ bị đổi màu khi tiếp xúc với bức xạ trong dải li ề u thích hợp. Các ch ỉ th ị này là đ ể xác định b ằ ng mắt thư ờ ng xem s ả n ph ẩ m đ ã được chiếu xạ hay chưa. Các ch ỉ thị này không phải là liều k ế để đo li ề u hấp thụ và không được sử dụng thay thế hệ đo li ề u. Thông tin về các hệ đo li ề u và các li ề u k ế nhạy b ứ c xạ được quy định trong ISO/ASTM 51261 và TCVN 8230 (ISO 51539) , tương ứng. 8. Chiếu xạ 8.1. Quy trình vận hành chuẩn (SOPs) Quy trình vận hành chuẩn để chiếu xạ thực phẩm được viết thành văn bản, được sử dụng để đảm bảo rằng dải liều hấp thụ khuyến cáo và các điều kiện chiếu xạ được chuyên gia xử lý bức xạ lựa chọn l à thích hợp trong các điều kiện chế biến thương mại để đạt hiệu quả đã định cho sản phẩm cụ thể trong cơ sở chiếu xạ cụ thể. Các quy trình này phải được những người có chuyên môn đã được đào tạo về chiếu xạ thực phẩm thiết lập và đánh giá theo các yêu cầu chiếu xạ cụ thể đối với thực ph ẩ m v à cơ sở chi ế u xạ [xem TCVN 7250:2007 (CAC/RCP 19-1979, Rev.2-2003)]. 8.2. Nguồn bức xạ Nguồn bức xạ ion hóa có thể được dùng trong chi ế u xạ nông sản tươi được giới hạn như sau [xem TCVN 7247:2007 (CODEX STAN 106-1983, Rev. 1-2003): 8.2.1. Ngu ồ n đ ồ ng vị Tia gamma từ bức xạ các đồng vị phóng xạ 60 Co (1,17 MeV và 1,33 MeV) hoặc 137 Cs (0,66 MeV). 8.2.2. Ngu ồ n máy Tia X và chùm tia electron. CHÚ TH Í CH 2 : Tiêu chuẩn Codex cũng nh ư quy định của một s ố quốc gia có giới hạn tối đa năng lượng electron và năng lượng tia X chu ẩ n cho mục đ í ch chiếu xạ thực phẩm [xem TCVN 7247:2007 (CODEX STAN 106-1983 , Rev.1-2003) và T à i liệu tham khảo ( 6 )]. 8.3. Li ề u h ấ p thụ 8.3.1. Liều hấp thụ yêu cầu để đạt đ ượ c hiệu quả nhất định Khi nhà cung cấp sản phẩm nông sản tươi đưa ra các yêu cầu về chiếu xạ thực phẩm th ì phải bao gồm các giới hạn liều hấp thụ tối thiểu và tối đa: liều tối thiểu cần để đảm bảo hiệu qu ả đã định, liều tối đa để không làm ảnh hưởng chất lượng sản phẩm. Một hoặc cả hai giới hạn này có thể được cơ quan có th ẩ m quyền quy định đối với một ứng dụng nhất định. Ví dụ: xem luật FDA và luật USDA ( 5, 7 ). Quy trình chi ế u xạ phải được định dạng để đảm bảo rằng liều hấp thụ đạt được nằm trong các giới hạn này qua mỗi đơn v ị nạp h à ng. Đôi khi phải kiểm tra và ghi chép lại các giá trị liều hấp thụ đối với mỗi quá trình thực hiện (xem 11.2.2). 8.3.2. Liều đ ể kiểm soát các loại côn trùng gây hại khác nhau Phụ lục A liệt kê một số dịch hại kiểm dịch thực vật trong sản phẩm nông sản tươi. Độ nhạy của dịch hại với bức xạ thay đổi theo giai đoạn sống của dịch hại tại thời điểm chiếu xạ (xem Chú thích 3). Hiệu qu ả của việc chiếu xạ ở một giai đoạn có thể thấy rõ ở giai đoạn sau. CHÚ TH Í CH 3 : Việc lây nhiễm ruồi đục qu ả v à o quả xuất hiện khi con cái trư ở ng thành đẻ trứng tr ê n các sản phẩm nông sản. Sau đ ó, trứng n ở và trở thành ấu trùng. Các ấ u trùng n à y ăn , phát triển trong quả v à l à m hư hỏng quả. Các ấ u tr ù ng rời kh ỏ i quả v à tr ở thành nhộng phát triển rộng r ã i giống như phát triển trong đất. Khi sản ph ẩ m nông sản được đóng gói k í n, nhộng có thể xuất hiện trong v ậ t chứa. Bọ đầu d à i hại hạt có thể lây nhiễm trong sản phẩm nông sản tươi ở giai đoạn ấu trùng và trư ở ng thành làm hư h ỏ ng hạt và quả. Cầ n tập trung xử lý hầu hết các giai đoạn phát triển của dịch hại có khả năng chịu được bức xạ dự kiến có trong, tr ê n sản ph ẩ m nông sản tươi. Thông thường, giai đoạn côn trùng gần trư ở ng thành chịu được bức xạ nhiều nhất dù con trưởng thành không có mặt trong sản phẩm nông sản. 8.4 . Đo liều thường xuyên 8.4.1. Đo liều thường xuyên là một phần của quá trình đánh giá xác minh rằng quy trình chiếu xạ đang được kiểm soát. 8.4.2. Chọn và hiệu chuẩn hệ đo liều thích hợp với nguồn bức xạ được sử dụng, các điều kiện môi trường và dải liều hấp thụ yêu cầu [xem ISO/ASTM 51261 và Tài liệu tham khảo ( 8 ) và ( 9 )]. 8.4.3. Kiểm tra sản phẩm nhận được liều hấp thụ cần thiết bằng cách sử dụng đúng quy trình đo liều hấp thụ cùng với việc kiểm soát thống kê thích hợp và lập thành văn bản. Đặt các liều kế vào trong hoặc trên đơn vị nạp hàng ở vị trí hấp thụ liều tối thiểu hoặc tối đa. Nếu các vị trí đó không thích hợp thì đặt các liều kế này ở vị trí tham chiếu đã biết và có thể xác định bằng định lượng liên quan đến vị trí liều hấp thụ tối thiểu và tối đa [xem TCVN 7248 (ISO/ASTM 51204) và TCVN 7249 (ISO/ASTM 51431)]. 8.4.4. Kích thước và hình dạng của đơn vị nạp hàng để chiếu xạ phải được xác định trước theo các thông số thiết kế của cơ sở chiếu xạ. Các thông số thiết kế chu ẩ n bao gồm các đặc t í nh của hệ thống vận chuyển sản phẩm và của nguồn bức xạ liên quan đến sự phân bố liều trong đơn vị nạp hàng. Kích thước, h ì nh dạng của sản phẩm và các giới hạn liều tối thiểu và tối đa cũng có th ể ảnh hưởng đến cấu hình nạp hàng của đơn vị nạp hàng. 8.5. Tiêu chí đánh giá hiệu quả chiếu xạ 8.5.1. Tiêu chí chấp nhận của xử lý kiểm dịch thực vật là xác nhận rằng liều hấp thụ là đủ để đạt mức yêu cầu về an toàn kiểm dịch thực vật. 8.5.2. Liều hấp thụ tối thiểu yêu cầu để đạt được mức chấp nhận về an toàn kiểm dịch thực vật thường được cơ quan có thẩm quyền thiết lập. Tính hiệu lực cần được lập dựa trên các nghiên cứu khoa học sử dụng nhiều số liệu thống kê về dịch hại. CHÚ THÍCH 4 : V í dụ: ở Mỹ việc xử lý ki ể m dịch thực vật đối với côn trùng hại quả . Te f rid thường yêu cầu đạt hiệu quả là 99,9968 % ở mức độ tin cậy 95 %. Điều đó có nghĩa l à khoảng 94 000 côn trùng được xử lý th ì không có bất kỳ côn t rùng nào phát tri ể n tiếp. CHÚ THÍCH 5 : Liều hấp thụ tối thiểu 400 Gy cho th ấ y đáp ứng được các tiêu ch í kiểm dịch v ề việc xử lý h ầ u hết dịch hại kiểm dịch thực vật trong sản phẩm nông sản tươi. Nghiên cứu đã được xác nhận và kinh nghiệm về việc xử lý một số loại dịch hại ki ể m dịch nhất định đã được chứng minh rằng ở mức liều thấp là đủ ( 5 ). CH Ú THÍCH 6 : Liều tối thiểu chấp nhận được có thể khác nhau theo các cơ quan bảo vệ thực v ậ t quốc gia khác nhau (NPPO). Người sử dụng cần liên lạc thường xuy ê n với các cơ quan có th ẩ m quyền đ ể xác định hiệu quả của liều tối thiểu y ê u cầu cho từng kiểu loại dịch hại và từng kiểu loại sản ph ẩ m cần xử lý, trước khi sử dụng chiếu xạ như một biện pháp xử lý ki ể m dịch thực v ậ t. 9. Xử lý và bảo quản sau chiếu xạ 9.1. Việc xử lý và bảo quản sản phẩm nông sản tươi đã chiếu xạ theo cách tương tự như bảo quản sản phẩm nông sản tươi chưa chiếu xạ. Sử dụng các hệ thống an toàn ngăn ngừa sự tái nhiễm côn trùng vào sản phẩm sau chiếu xạ (xem Điều 7). 10. Ghi nhãn 10.1. Nhiều quốc gia đã chấp nhận các yêu cầu ghi nhãn cụ thể đối với thực phẩm chiếu xạ [xem 5.2 của TCVN 7087 (CODEX STAN 1)] vì một số người tiêu dùng muốn có sự lựa chọn giữa thực ph ẩ m chiếu xạ và thực phẩm không chiếu xạ. Nhãn dùng để nhận biết sản phẩm đã chiếu xạ và có thể cung cấp thông tin cho người tiêu dùng biết mục đ í ch và lợi ích của việc xử lý này. Dấu hiệu quốc tế (logo) dưới đây đã được nhiều quốc gia công nhận để ghi nhãn cho thực phẩm chiếu xạ (xem Hình 1). Logo này phải kèm theo việc ghi nhãn là "đã chiếu xạ" hoặc "đã được xử lý bằng bức xạ". CHÚ THÍCH 7 : Đây là yêu cầu ở nước Mỹ ( 6 ). CHÚ TH Í CH - Logo có màu xanh điển hình Hình 1 - Logo Radura 11. Lưu giữ hồ sơ 11.1. Cần đ ả m b ả o rằng mỗi lô sản phẩm cần xử lý được nhận biết bằng số lô hoặc b ằ ng mã số khác mà phân biệt được với các lô sản phẩm khác trong cơ sở chiếu xạ. Sử dụng việc nhận biết này trên tất cả các tài liệu về lô hàng. 11.2. Lập hồ sơ vận hành của thiết bị chiếu xạ. 11.2.1. Ghi và lưu hồ sơ ngày lô sản phẩm đưa v à o cơ sở chiếu xạ, ngày chiếu xạ, thời gian bắt đầu và kết thúc chiếu xạ , ngày lô sản ph ẩ m rời khỏi cơ sở chiếu xạ, tên của người xem xét hồ sơ xử lý và giao chuyển sản phẩm và mọi điều kiện đặc biệt nào mà có th ể ảnh hưởng đến quá trình chiếu xạ hoặc sản phẩm được chiếu xạ. 11.2.2. Ghi và lưu hồ sơ tất cả dữ liệu về hệ đo liều liên quan đến biểu đồ phân bố liều và quy trình chiếu xạ thường xuyên [xem TCVN 7248 (ISO/ASTM 51204) và TCVN 7249 (ISO/ASTM 51431)]. 11.2.3. Ghi và lưu hồ sơ bất kỳ sự sai lệch nào khỏi quy trình để đánh giá hiệu lực của quá trình . 11.3. Trước khi đưa sản ph ẩ m ra khỏi cơ sở chiếu xạ cần kiểm tra tất c ả các t à i liệu để đảm bảo r ằ ng hồ sơ chính xác và đầy đ ủ . Nếu phát hiện thấy các sai sót thì phải tiến hành hiệu ch ỉ nh v à bổ sung. Người kiểm tra sổ sách phải ký tên vào hồ sơ đó. Tất cả những sai sót cần được lưu v à o tập tài liệu riêng để cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, khi cần. 11.4. Giữ lại tất cả các hồ sơ về mỗi lô hàng đã chiếu xạ ở cơ sở chiếu xạ, trong một khoảng thời gian quy định , theo quy định của pháp luật và chúng phải có sẵn sàng khi được kiểm tra. 11.5. Cần đảm bảo r ằ ng tài liệu kèm theo chuyến hàng của sản phẩm được chiếu xạ bao gồm: tên nhà cung cấp sản phẩm, tên và địa ch ỉ của cơ sở chiếu xạ, mô t ả sản phẩm chiếu xạ bao gồm: số lô hoặc dấu hiệu nhận biết khác (xem 11.1), ngày chiếu xạ và mọi thông tin khác được yêu cầu từ nh à cung cấp sản phẩm, người chiếu xạ hoặc các điều luật quy định . Phụ lục A (Tham khảo) Một số loài gây hại chính trong kiểm dịch thực vật Bảng A.1 - Một s ố loài gây hại chính trong kiểm dịch thực vật A T ê n khoa học T ê n th ô ng thường N ô ng sản b ị ả nh hưởng B Nguồn gốc đ ị a lý Bộ hai cánh (Diptera) Anastrepha f raterculus Ruồi quả Nam mỹ Táo, ổi, quả c ó múi, đào Mêxic ô đến Nam mỹ Anastrepha grandis Quả họ bầu bí Nam mỹ, Panama Anastrepha ludens Ruồi quả Mehico Quả có múi, xoài, đào Mexicô, Trung mỹ Anastrepha obliqua Ruồi quả Tây Ấ n Xoài , ổi , loại quả mềm Caribê, Mêxicô đến Nam mỹ Anastrepha serpentina Quả có múi , xoài, ổi Mexicô đến Nam mỹ Anastrepha striata Ruồi quả Guava Ổ i Mexicô đến Nam mỹ Anastrepha suspensa Ru ồ i quả Caribê Ổ i, sơn tra, quả có múi Antilles, Florida Bactrocera carambolae Ruồi quả Carambola nhi ề u loại quả , đặc biệt là quả kh ế Bán đảo M ã lai, Indonesia, Surinam Bactrocera cucumis Quả họ bầu bí , cà chua, đu đủ Australia Bactrocera cucurbitae Ruồi Melon Quả họ bầu b í Châu phi, Đông nam châu á, Đảo thái b ì nh dương Bactrocera d orsalis Ruồi quả Nhiều loại quả Châu á Bactrocera oleae Ruồi quả Ô liu Quả ôl i u Châu âu , Châu phi , Tây á Bactrocera papayae Nhiều loại quả , đặc biệt là xoài và đu đủ Bán đảo Mã lai , Indonesia Bactrocera passitlorae Ruồi quả Fiji Nhi ề u loại quả , đặc biệt là quả c ó múi Fiji Bactrocera philippinensis Nhiều loại qu ả , đặc biệt là xoài và đu đủ Philippin Bactrocera psidii Ruồi quả Guava Ổ i, xoài Đảo Thái b ì nh Bactrocera tryoni Ruồi quả Queenland Nhiều loại quả Australia Bactrocera tsuneonis Ru ồ i táo Nhật Quả có múi Nhật bản, Trung quốc Ceratitis capitata Ruồi quả Địa trung hải Hầu h ế t các loại quả Châu phi, Châu á, Mỹ, Châu âu Ceratitis punctata Quả cacao, xoài, ổ i Châu phi Ceratitis rosa Ruồi quả Natal Nhi ề u loại quả Châu phi Ceratitis rubivora Ru ồ i quả mâm xôi Quả mâm x ô i Châu phi Dacus cucumarius Quả họ bầu b í Châu phi Liriomyza tri f olii Bọ lá Serpentin Nhiều cây trồng, đặc biệt là cây họ cúc Châu mỹ, Châu âu, Châu phi Myiopardalis pardalina Ruồi dưa Baluchistan Dưa hấu Đông nam á Rhagoletis cerasi Ruồi quả anh đào Châu âu Quả anh đào, quả kim ngân, quả c ó vỏ xốp Châu â u Rhagoletis cingulata Ruồi quả anh đào miền đ ô ng (Mỹ) Quả anh đào B ắ c mỹ Rhagoletis f austa Ru ồ i quả dâu tây đen Quả anh đ à o Bắc mỹ Rhagoletis indifferens Ruồi quả dâu tây miền tây (Mỹ) Quả anh đào Bắc mỹ Rhagoletis pomonella Bọ táo Quả táo Bắc mỹ Các loài s â u bướm (Lepidoptera) Cryptophlebia leucotreta Sâu bướm tuyết Quả b ô ng, ngô, nhiều loại quả, đặc biệt l à quả c ó múi Miền nam châu Phi Cryptophlebia ombro d elta Sâu hại quả hạch Macadimia Macadimia, quả litchi Austral i a Cydia molesta Sâu quả hạch phương đông Các loại qu ả rụng sớm Vùng ôn đới Cydia pomonella Sâu bướm tuyết Các loại qu ả rụng sớm Vùng ôn đới Epiphyas postvittana Sâu táo c ó màu n â u nhạt Quả rụng sớm Australia, Hawaii, New Zealand, U.K Lobesia botrana Sâu nho Nho Châu Âu Prays citri Sâu cam vàng Quả có múi Châu Âu, Châu Á Mọt cánh cứng (Coleoptera) Cryptorhynchus mangi f erae Mọt hạt xoài Xoài Châu á, Châu phi, austra l ia, Tây ấn Heilipus lauri Mọt hạt l ê Lê Mêhicô, Trung Mỹ Sâu bọ cánh nửa, sâu bọ cánh giống (Hemiptera-Homoptera) Aleurocanthus woglumi Ruồi cam đen Nhiều loại quả, quả có múi, omamen tals Nhiệt đới và bán nhi ệ t đới Hemiberiesia lataniae Sâu vảy Lantania Các loại quả khác nhau, đặc biệt là quả lê Bắc và nam mỹ, châu á , châu âu, Châu phi Leptoglossus chilensis Các loại quả rụng sớm khác nhau Chile Quadraspi d iotus perniciosus San Jose scale Các loại quả khác nhau, đặc biệt là táo Mỹ, Châu Á, Châu Â u, Châu Phi Pse ud ococcus spp. Rệp đốm Quả có múi, ornamentals Nhiều nước Sâu bọ (thuộc bộ hai cánh) (Thysanoptera) Caliothrips fasciatis B ọ trĩ hại đậu Đậu Bắc Mỹ , Ch â u Âu Bọ trĩ (Acaridae) Brevipalpus chilensis Nho Chile Tetranychus mcdanieli mạt McDaniel Quả rụng sớm Bắc mỹ A Đưa ra từ cuộc họp của ICGFI về thực ph ẩ m chi ế u xạ trong kiểm d ịch tại Chiang Mai, Thái lan, tháng 2 n ă m 1986, v à được bổ sung, sửa đổi theo danh pháp hiện tại b ở i nhóm Tư vấn quốc tế v ề thực phẩm chiếu xạ. B Sự có mặt của côn trùng tr ê n h à ng hóa trong b ả ng này có th ể được ki ể m soát bởi chi ế u xạ. THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ( 1 ) International Consultative Group on Food Irradiation (ICGFI). Code of Good Irradiation Practice for Insect Disin f estation of F resh F ruits (As a Quarantine Treatment) . ICCFI Document No. 7. International Atomic Energy Agency. Vienna. Austria, 1991. ( 2 ) ISPM No. 18: Guidelines f or the use of irradiation as a phyosanitary measure , FAO. Rome. 2003. ( 3 ) ISPM No. 5: Glossary of phytosanitary terms . FAO. Rome. 2003. ( 4 ) Hallman. G. J., Irradiation as a Quarantine Treatment. In: Molins. R. , Ed., Food Irradiation. John Wiley & Sons. Inc.. New York. NY , 2001. pp. 113-130. ( 5 ) United States Code of Federal Regulation , Title 7. Section 305.31. 7 CFR 305.31 , January 2006. ( 6 ) United States Code of Federal Regulation, Title 21, Section 179.26. 21 CFR 179.26. April 2004. ( 7 ) United States Code of Federal Regulation, Title 21, Section 179.25, 21 CFR 179.26. April 2004. ( 8 ) McLaughlin. W . L., Boyd, A. W . , Chadwick. K. H., McDonald. J. C , and Miller. A., Dosimetry for Radiation Processing, Taylor and Francis, London, New York, Philadelphia. I 989. ( 9 ) Dosimetry for Food Irradiation . Technical Reporls Series No. 409. International Atomic Energy Agency, Vienna 2002. 1) S ố in đậm trong dấu ngoặc đơn là số tài liệu trong Thư mục tài liệu tham khảo ở trang cuối của tiêu chu ẩ n này. 2) Ti ê u chuẩn hướng dẫn này nằm trong ph ạ m vi thẩm quyền của ASTM Ban E 10 C ô ng nghệ và ứng d ụng hạt nh â n và thuộc trách nhiệm của Tiểu ban E10.01 H ệ đo li ề u và Ứ ng dụng . Ấ n bản hiện hành được thông qua vào ngày 01 t háng 01 n ă m 2006, được xu ấ t bản tháng 02 năm 2006, nguyên bản l à ASTM F 1355-91 và được soát xét vào năm 1999 là ASTM F 1355-99. 3) Đối với các ti ê u chu ẩ n của ISO/ASTM, xem website của ASTM tại www.as t m.or g, hoặc li ê n hệ với Bộ phận chăm sóc khách hàng của ASTM theo địa ch ỉ sevice@astm.org. V ề Niên giám tiêu chu ẩ n ASTM , xem website của ASTM. 4) Có s ẵ n t ừ tổ chức hợp tác giữa FAO/WHO v ề Tiêu chuẩn hóa thực ph ẩ m, trụ sở chính Via delle Terme di Caracalla , 00100 , Rome , Italia. *) CODEX STAN 1-1985 , Rev.1991 , Amd 2001 hiện nay đã có phiên b ả n năm 2005 và đ ã được chấp nhận thành TCVN 7087:2008 . 5) Có sẵn từ Tổ chức chính phủ Mỹ , W ashington, DC 20402-9328.