henrygagnier/kazakh-ocr huggingface dataset:
Мария Ризванқызы Насырова (25. 10. 1927 жылы туған, Ресей, Куйбышев облысы, Старо-Кулакты ауданы) —тіл білімі маманы, филология ғылымы кандидаты (1970), доцент (1975). ҚазМУ-ды бітірген (1951). 1951—1956 ж. Қазақтың тау-кен институтында (қазіргі политехникалық), 1956-1963 ж. ҚазМУ-да оқытушы. 1963—1975 ж. Алматы халық шаруашылығы институтында оқытушы, доцент. Профессор Д. П. Тұрсыновтың жетекшілігімен "Қазақ тіліндегі әлеуметтік-экономикалық терминология" деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. 10-нан астам ғылымы мақала жазды, сөздіктер құрастырды.  Шығармалары: Краткий русско-казахский толковый словарь социально-экономических терминов. А., 1968;  Социально-экономическая терминология в казахском языке. АКД., Фрунзе, 1969;  Русско-казахский краткий словарь социально-экономических терминов. А., 1969.  Дереккөздер  Тұлғалар Қазақ тілі
Бангиліктер () - Қызыл балдырлар () жамағатының бір табы. Бангиліктерге 24 туысқа бөлінетін 90 түрлі бір жасушалы және көп жасушалы жіпше немесе платинка тәрізді балдырлар жатады.   Бангиліктердің басқа қызыл балдырлардан айырмашылығы - бұлардың  бір ядролы жасушасының жұлдыз тәрізді бір ғана пиреноидты хроматофоры болады және жасушалары өзара саңылау арқылы жалғаспайды. Бір жасушалы бангиліктер екіге бөлініп, көп жасушалы  әдетте жыныссыз жолмен - моноспоралармен, тек кейбіреулері жынысты жолмен көбейеді. Вегетативті жасушалардың бірінде аталық жыныс жасушасы - карпогендер дамиды.  Ұрықтанудан пайда болған зигота 4-тен 64-ке дейін карпоспораға бөлінеді, оның ішінде редукциялысы да бар.   Бангиліктер топырақ бетінде, тұщы суда және теңізді  кездеседі. Қазақстанда тасты, қия жерлерде өседі.  Дереккөздер   Ботаника
Ак-Тай — Ресейдегі өзен. Свердлов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Баранча (Нижне-Баранчинск ауылындағы тоған) өзенінің оң жағалауынан 40 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.  Су реестрінің мәліметтері  Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тагил өзені Төменгі Тагил қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.  Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:  Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010501512111200005323  Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111200532  Су алабының коды — 14.01.05.015  ГЗ томының нөмірі — 11  ГЗ бойынша шығарылуы — 2  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі   Свердлов облысы өзендері
Орташа Юрма — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Краснояр өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Юрма (Үлкен Юрма) өзенінің оң жағалауынан 72 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 35 км-ді құрайды.  Су реестрінің мәліметтері  Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кеть. Өзен саласы — Чулымнан Кетке дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.  Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:  Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010600112115200028358  Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115202835  Су алабының коды — 13.01.06.001  ГЗ томының нөмірі — 15  ГЗ бойынша шығарылуы — 2  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі   Ресей өзендері
Козь — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пию өзенінің оң жағалауынан 24 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 28 км-ді құрайды.  Су реестрінің мәліметтері  Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Мезень өзені сағасынан Малонисогорская ауылындағы су өлшейтін постқа дейін . Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Мезень.  Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:  Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 03030000112103000043698  Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 103004369  Су алабының коды — 03.03.00.001  ГЗ томының нөмірі — 03  ГЗ бойынша шығарылуы — 0  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі   Ресей өзендері
Чертанла — Ресейдегі өзен. Саратов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Узень өзенінің сол жағалауынан 384 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 58 км-ді құрайды.  Су реестрінің мәліметтері  Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жайық су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі —  Үлкен Өзен. Өзен саласы — Сала болмайды, өзен алабы — Кіші және Үлкен Увень өзендерінің су алаптары (су алабының Ресейдегі бөлігі).  Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:  Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 12020000212112200000596  Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 112200059  Су алабының коды — 12.02.00.002  ГЗ томының нөмірі — 12  ГЗ бойынша шығарылуы — 2  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі   Саратов облысы өзендері
Оңтүстік — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО, Краснояр өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ватылька өзенінің сол жағалауынан 265 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.  Су реестрінің мәліметтері  Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Таз өзені. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Таз.  Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:  Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 15050000112115300065734  Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115306573  Су алабының коды — 15.05.00.001  ГЗ томының нөмірі — 15  ГЗ бойынша шығарылуы — 3  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі   Ямало-Ненецк автономиялық округі өзендері Краснояр өлкесі өзендері
Шейма — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Пинега өзенінің сол жағалауынан 674 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.  Су реестрінің мәліметтері  Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вага өзені. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.   Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:  Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 03020300312103000034933  Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 103003493  Су алабының коды — 03.02.03.003  ГЗ томының нөмірі — 03  ГЗ бойынша шығарылуы — 0  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі   Архангельск облысы өзендері
Зайсан Мешіті– Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан қөліндегі архитектуралық ескерткіш. 1909 жылы жергілікті көпес Үлкен қажы Бекшентаевтың тапсырысы бойынша тұрғызылған. Оны салған құрылысшы – халық шебері Баязит Сәтбаев. Ескерткіш тік бұрышты, биіктігі 5,8 м, ені 13,2-29,9 м. Батыс жағында михраб орналасқан. Бастапқыда екі есігі болған. Қасбеті пропорциялық жағынан бірдей екі үйлесімді ярусқа бөлінген. Ярусты бөліп тұратын белдіктің үстінде кірпіштен доға тәріздес қаланған терезелер орналасқан. Зайсан мешіті қызмет және ғибадат бөлмелерінен тұрады. Соңғысы екі бағанамен бөлініп, өрнекті кірпіштен құрастырылған. 1920 жылы Зайсан мешітінің мұнарасын жергілікті белсенділер қиратса, 1959 жылы күмбезі өртеніп кеткен, осының кесірінен ғимарат пропорциялық үйлесімін жоғалтқан.  Дереккөздер  Қазақстан мешіттері Шығыс Қазақстан облысы Шығыс Қазақстан облысы мешіттері
Бадью — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Колва өзенінің сол жағалауынан 94 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 28 км-ді құрайды.  Су реестрінің мәліметтері  Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уса өзені. Өзен саласы — Уса, өзен алабы — Печора.   Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:  Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 03050200112103000073006  Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 103007300  Су алабының коды — 03.05.02.001  ГЗ томының нөмірі — 03  ГЗ бойынша шығарылуы — 0  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі   Коми Республикасы өзендері Ненецк автономиялық округі өзендері
Құз кептер () - көк кептерден аздап ірі денелі құс, одан едәуір таза сұр көкшіл түсімен және құйрығындағы жалпақ ақ жолақтары бойынша ерекшеленеді.   Орталық Азия, Солтүстік Қытай, Корея, Шығыс және Орта Сібірдің оңтүстігінде қоныстанады. Қазақстанда тек қана оңтүстік және оңтүстік-шығыстың таулы аудандарында (құз) ұялайды. Өте сирек кездеседі. Бұл - тау кептері, әдетте теңіз деңгейінен 2000 м жоғары өмір сүреді. Аймақтың жазықтық бөлігінде әр алуан суқоймалардан жоғары жарлар мен жартастарға орнығады. Кей жерлерде (біздің елде емес) тас қалаларда ұялауға көшті. Ұяларын таушаларға салады. Отырықшы, шоғыр түзетін құс.  Қазақстанда құз кептер туралы қанағат тұтарлық мәлімет жоқтың қасы.  Дереккөздер  мектеп энциклопедиясы "Құстар", автор: а.Ф. Ковшарь, В.А. Ковшарь  Азия құстары Кептертәрізділер
Кіші Янгыта — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сула өзенінің оң жағалауынан 196 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 64 км-ді құрайды.  Су реестрінің мәліметтері  Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Печора өзені су өлшейтін постқа Усть-Цильма және сағасына дейін. Өзен саласы — Усаға қосылу құйылысынан төмен Печора тармағының су алаптары, өзен алабы — Печора.  Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:  Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 03050300212103000082974  Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 103008297  Су алабының коды — 03.05.03.002  ГЗ томының нөмірі — 03  ГЗ бойынша шығарылуы — 0  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі   Ресей өзендері
Искитим — Ресейдегі өзен. Кемеров облысы, Новосибирск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Иня өзенінің оң жағалауынан 363 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 34 км-ді құрайды.  Су реестрінің мәліметтері  Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Иня. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.  Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:  Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010200612115200005912  Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115200591  Су алабының коды — 13.01.02.006  ГЗ томының нөмірі — 15  ГЗ бойынша шығарылуы — 2  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі   Ресей өзендері
Яракутаю — Ресейдегі өзен. Коми Республикасы, Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Макариха өзенінің оң жағалауынан 47 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 22 км-ді құрайды.  Су реестрінің мәліметтері  Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уса өзені. Өзен саласы — Уса, өзен алабы — Печора.   Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:  Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 03050200112103000071156  Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 103007115  Су алабының коды — 03.05.02.001  ГЗ томының нөмірі — 03  ГЗ бойынша шығарылуы — 0  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі   Коми Республикасы өзендері Ненецк автономиялық округі өзендері
Солабо-Яха — Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АҚ жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Таб-Яха өзенінің оң жағалауынан 141 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды.  Су реестрінің мәліметтері  Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Пур. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Пур.  Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:  Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 15040000112115300061876  Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115306187  Су алабының коды — 15.04.00.001  ГЗ томының нөмірі — 15  ГЗ бойынша шығарылуы — 3  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі   Ресей өзендері
Бийка — Ресейдегі өзен. Алтай Республикасы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Клык өзенінің оң жағалауынан 42 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.  Су реестрінің мәліметтері  Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Бия. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.  Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:  Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010100212115100000748  Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115100074  Су алабының коды — 13.01.01.002  ГЗ томының нөмірі — 15  ГЗ бойынша шығарылуы — 1  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі   Ресей өзендері
Ел аумағының әуе шабуылына қарсы қорғанысы (ӘШҚҚ)  — өнеркәсіпті аудандарды, әкімшілік-саяси орталықтарды, халықты әуе шабуылынан қорғау мақсатында жүргізілетін жалпы мемлекеттік шаралар және әскерлердін (күштердін) ұрыстық қимылдар жиыны. Әуедегі қарсыластың шабуылына (соққысына) тойтарыс беру үшін ӘШҚҚ жүйесі құрылады. ӘШҚҚ әуе қарсыласының қолданатын қимылдарының сипатын, күштер мен құралдардың ұрыстық тапсырманы атқаруға тұрақты дайындығын камтамасыз етуді ескере отырып жүзеге асырылады. ӘШҚҚ-тың төмендегідей түрлері болады: аймақтық ӘШКҚ (шектерінде тасаланатын объектілері бар жеке аудандарды қорғау үшін құрылған күштер мен құралдардың бірынғай тобы); аймақтық-объектілік ӘШҚҚ (аймақтық ӘШҚК, ең кажет объектілерді тікелей калқалауға қолданылады); объектілі ӘШҚҚ (күштер мен құралдар ең қажет объектілерді қорғау үшін колданылады).  Дереккөздер  Әскери іс
Коим-Игый — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ  жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кіші Юган өзенінің сол жағалауынан 210 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 24 км-ді құрайды.  Су реестрінің мәліметтері  Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Нефтеюганск қаласынан Ертіс өзенінің құйылысына дейін . Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.  Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:  Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13011100212115200048854  Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115204885  Су алабының коды — 13.01.11.002  ГЗ томының нөмірі — 15  ГЗ бойынша шығарылуы — 2  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі   Ресей өзендері
Маңғыстау облыстық филармониясыныі камералық ансамблі – концерттік-өнер ұжымы.  Тарихы  1979 жылы  Маңғыстау облыстық филармониясы құрамында Р.М.Лазимовтың жетекшілігімен құрылды.   Камералық ансамбль ұжымының алғашқы есепті концерті 1981   жылы  Алматы   қаласындағы Республика сарайы мен қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясының концерт залында өтті.   1986 жылы  классикалық музыканы насихаттау әрі дамыту бағытында   республикалық  телевизиядан камералық ансамбльдің концерттік бағдарламасы көрсетілді.  Құрамы  Оның құрамында төрт скрипка, екі альт, виолончель, фортепьяно және екі вокалист бар.  Репертуары  Камералық ансамбль репертуарынан ұлттық (А. Жұбанов, Құрманғазы Сағырбайұлы,     тағы басқалар) және дүниежүзілік (С.С. Прокофьев, Д.Д. Шостакович, П.И. Чайковский, И.С. Бах, И.Гендель,   А.Вивальди, В.А.Моцарт, тағы басқалар) классикалық музыка өнері өкілдерінің шығармалары орын алған.  Дереккөздер  Қазақстан ансамбльдері
Таловочка — Ресейдегі өзен. Алтай Республикасы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Тихая өзенінің сол жағалауынан 16 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.  Су реестрінің мәліметтері  Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Катунь. Өзен саласы — Бия және Катунь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.  Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:  Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010100312115100003205  Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115100320  Су алабының коды — 13.01.01.003  ГЗ томының нөмірі — 15  ГЗ бойынша шығарылуы — 1  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі   Ресей өзендері
Виссарион Андреевич Шамардин (28.10.1941, Алматы қаласы) – медицина ғылымдарының докторы (1982), профессор (1994).   Алматы мемлекеттік медицина институтын (1964, қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) бітірген. Қазақ эпидемиология, микробиология және жұқпалы аурулар ғылыми-зерттеу институтында кіші, аға ғылым қызметкер, зертхана меңгерушісі (1964–1987), Орта Азия обаға қарсы ғылыми-зерттеу институтында зертхана меңгерушісі (1987–1992) болған. 1992 жылдан Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінде декан қызметін атқарады.   160-тан астам ғылыми жарияланым мен 2 монографияның авторы. 18 өнертабыстың иегері.  Дереккөздер  28 қазанда туғандар 1941 жылы туғандар Алматыда туғандар Қазақстан дәрігерлері Қазақстан ғалымдары Медицина ғылымдарының докторлары Профессорлар Қазақстан өнертапқыштары
Құрлық гидрологиясы  - құрлықтың жер үсті суларын: өзендерді, көлдерді, бөгендерді, батпақты және мұздықтарды зерттейтін ғылым; гидрология саласы.  Жіктелуі  Құрлық гидрологиясының жіктелуі:  өзен гидрологиясы - потамология, өзендер туралы ілім;    лимнология - көлтану және батпақтану;    мұздықтар гидрологиясы (гляциология);    жер асты суларының гидрологиясы (гидрогеология).  Маңызы   Құрлық гидрологиясы құрлық суларында болып жатқан процестер мен құбылыстардың заңдылықтарын, су балансы мен ағынның қалыптасуын, өзен тосқындарының құрылымын және басқа су объектілерін, арналық және жағалық процестерді, термиялық және мұз режімдерін, судың химиялық құрамын және т.б. зерттейді.  Құрлық гидрологиясының әдістік негізі — су объектілері мен олардың режімін экспедициялық, тұрақты және зертханалық жағдайларда зерттеу.  Дереккөздер  География және геодезия
Кастровка — Ресейдегі өзен. Архангельск облысы, Вологда облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Шереньга өзенінің оң жағалауынан 58 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.  Су реестрінің мәліметтері  Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двина-Печора су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вага өзені. Өзен саласы — Вычегда мен Сухона құйылысынан төмен Солтүстік Двина тармағының су алаптары, өзен алабы — Солтүстік Двина.   Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:  Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 03020300212103000031797  Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 103003179  Су алабының коды — 03.02.03.002  ГЗ томының нөмірі — 03  ГЗ бойынша шығарылуы — 0  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі   Архангельск облысы өзендері Вологда облысы өзендері
Ақ теңізі () — Солтүстік Мұзды мұхиттың құрлыққа сұғына еніп жатқан ішкі теңізі. Ауданы 90 мың км2, орташа тереңдігі 67 м, ең терең жері 350 м (Кандалакша қолтығында). Жағасы шығанақтармен қатты тілімделген. Олардың ірілері: Мезень, Солтүстік Двина, Кандалакша. Аралдары көп, олардың бастылары: Соловец, Моржовец, Мудьюг. Теңізге Солтүстік Двина, Онега т.б. көптеген ұсақ өзендер көп мөлшерде тұщы су құяды. Сондықтан теңіздің беткі қабатының тұздылығы 25-26ү. Судың беткі қабатының температурасы 60-тан 14—150С-қа жетеді. Қыс айларында мұз құрсап жатады. Толқынының биіктігі ашық теңізде 1,1—3,5 м, Мезень қолтығында 10 м. Балықтардан майшабақ, семга, нәлім, теңіз аңдарынан итбалық ауланады. Порттары: Архангельск, Онега, Беломорск, Кандалакша. Ақ теңіз Балтық каналы арқылы Балтық теңізімен, Еділ—Балтық су жолы арқылы Азов, Каспий және Қара теңізбен жалғасады.   Теңіздер
Примычный — Ресейдегі өзен. Ханты-Мансий АҚ  жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Лабазная өзенінің оң жағалауынан 5 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.  Су реестрінің мәліметтері  Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Вах өзені. Өзен саласы — Васюганнан Вахқа дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.  Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:  Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13011000112115200037180  Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115203718  Су алабының коды — 13.01.10.001  ГЗ томының нөмірі — 15  ГЗ бойынша шығарылуы — 2  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі   Ресей өзендері
Кетль (балка Крутая) — Ресейдегі өзен. Адыгея Республикасы, Краснодар өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Фарс өзенінің сол жағалауынан 127 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 20 км-ді құрайды.  Су реестрінің мәліметтері  Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кубань су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Лаба Чамлык өзенінің құйылысынан сағасына дейін . Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Кубань.  Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:  Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 06020000912108100004101  Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 108100410  Су алабының коды — 06.02.00.009  ГЗ томының нөмірі — 08  ГЗ бойынша шығарылуы — 1  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі   Ресей өзендері