henrygagnier/kazakh-ocr huggingface dataset:
Құсмұрын кен өрісі – Шығыс Қазақстан облысы Аягөз ауданындағы Баршатас ауылынан батысқа қарай 110 км жерде орналасқан алтын-мыс полиметалл кен орындарының шоғыры. Кен өрісін 1938 жылы А.Машанов және геолог Р.Мұхаметжанова мыс минералдары (малахит, азурит, хризоколла, т.б) бар барит желілерінің жер бетіне шығып жатқан сынықтары мен ұнтақтары арқылы ашты.  Геологиялық құрылымы  Түзілуі бойынша Орал мен Алтайдың колчеданды кентастарына ұқсас бұл кендер Ақбастау антиклинорийінің оңтүстік-батыс қанаты мен солтүстік Балқаш синклинорийінің ұштасқан жерінде, ордовиктің жанартаутекті-шөгінді жыныстарында қалыптасқан. Ақбастау кенін сыйыстырушы жыныстар тектоникалық қозғалыстарға байланысты меридиандық бағыттағы тақтатастану процестері әсеріне шалынған. Құсмұрында сульфидті және колчеданды кентастардан құралған екі кен қабаты бар. Кентастардың кейбір бөлігі бүтіндей сульфидтерден құралады, ал кейде олар тарамдалған және сеппелі күйде кездеседі.  Минералдары, құрамы  Негізгі кездесетін минералдары: пирит, сфалерит, галенит, борнит, ковеллин, т.б. Олардан мыс, мырыш, қорғасын, алтын, күміс күкірт, барий, т.б. алуға болады. Сондай-ақ Құсмұрында бұларға қоса сирек элементтерден селен, теллур, кобальт, таллий, т.б., ал Ақбастауда молибден, кадмий, сүрме, күшәла, галлий кездеседі. Кендердегі тотығу белдемінің тереңдігі 15-40 м-ге дейін жетеді. Құсмұрынның тотыққан кентастары түгел барланған. Оның кені карьер қазу әдісімен өндіріледі. Бұл кендерден алтын мен күміс алынады.  Дереккөздер   Шығыс Қазақстан облысы кен орындары
Рулық қауымның шығуы - тарихтан бұрынғы замандарда қалыптасады. Адамдардың бірлесіп аң аулау, жыртқыш аңдарға қарсы тұру, ортақтасып от жағу, т.б. іс-әрекеттер адамдарды топтастырды. Адамдар тобы бірте-бірте туысқандардың ұжымына - рулық қауымына айналды. Бұл шамамен "саналы адамның" шығу уақытына сәйкес келеді.   Әр руда бірнеше оңдаған рулас адам болды. Алғашында ұжымжағы жұмыстардың көпшілігін аналар атқарды. Үңгірлерді тазалап күтті, тамақ дайындады, жеуге қажетті жеміс-жидектерді терді. Бұл ұжымдағы аналардың беделін арттырды. Рулық бөлініс те аналардың үстемдігімен анықталды. Әрбір қауым өз аумағында мекен етті . Рулық қауымның барлық мүшелері өзара тең есептелінді. Жер, баспана, еңбек құралдары бәріне ортақ саналды. Барлығы бірлесіп орманда аң аулады, балық ұстады, ортақ жайылымда мал жайды. Қауымның ішкі жұмысын теңдей бөлісті. Әйелдер мен балалар жеміс-жидектер жинады, еркектер ор қазды, егістік жерді тазалады, жыртқыш аңдарды аулады. Қауымның жеке мүшесіне тиісті мүлікті, мысалы, найзаны кез келгені пайдалана алды. Ру ішіндегі тіршілік пен іс-әрекетке қатысты мәселелерді жалпы жиналыста шешті. Жалпы жиналысқа ересек адамдардың бәрі-еркектер мен әйелдер түгел қатысты. Әрқасысы өз пікірін білдірді. Жалпы жиналыс ақсақалдарды сайлады. Оған рудың барлық мүшелері сыйлайтын ең ақылды, ержүрек, құрметті адамдар таңдалды. Ақсақалдар даулы мәселелерді шешті, аң аулайтын, мал жаятын жерлерді бөліп берді. Ру әрбір мүшесінің мүдделерінқорғады.Бірнеше ру бірігіп, шаруашылық мәселелерін бірлесіп шешті. Мұндай рулық бірлесулерді басқаратын көсемдер сайланды. Палеолиттің соңғы кезеңінің адамы өзінен бұрынғы адамдардан рухани жағынан анағұрлым жоғары тұрды. Мұны табиғи бояулармен үңгір қабырғаларына салынған ежелгі суреттерден көруге болады. Үңгір қабырғасы мен төбесінде жылқы, бизон, аң аулау көріністері және дәстүрлі би қимылдары бейнеленген.  Дереккөздер   тарих
Сұрақ - сөйлеушіге белгісізді тыңдаушыны хабарлауға итермелейтін сөйлем не сөйлеушінің анықтама алу ұшін талабы.   Алтернативті сұрақ   - берілген екі салыстырманың тек біреуін нақтылауды ұсынатын сұрақ түрі (Бұл ақ па, әлде қара ма?).  Лепті сұрақ  - лингвостилистикалық мақсатта сұрак формасында берілетін сөйлем.  Қарсы сұрақ - жауап орнына қарсы койылатын сұрақ.  Вторичный сұрақ - сөйлем мұшелерінің біріне арнайы қойылатын сұрақ.  Қосарлы сұрақ   -   Әр септікте келген екі сұрау есімдігі бар сұрақ;   Алтернативті сұрақ пара-пар.  Делиберативті сұрақ  - өз өзіне қойылған сұрак (Не жасасам екен?).  Жанама сұрақ  - төлеу сөзде берілген сұрак.  Үстеулі сұрақ  - құрамында сұрау есімдігі бар сұрақ.  Тура сұрақ - сөздің өз мағынасындағы сұрақ, акпаратты тыңдаушыға бағытталған сұраулы сейлемнің мазмұны.  Жалпы сұрақ - мақұлдауды не жоққа шығаруды талап ететін сұрақ.  Тура сұрақ - грамматикалық түрде сұраулы сөйлем ретінде жасалған сұрак (Бұл жұмыс қаншаға созылмақ?).  Айырма сұрақ (дизъюнктивті) -   Алтернативті сұрақ;   Екі - ашық не қысқа бөліктен тұратын, қысқарған бөлігі ерекшелендіретін соңғысына қарама-қарсы формада берілген эмфатикалық сөйлем.  Риторикалық сұрақ  (эротема)- тыңдаушының ерекше назарын аудару үшін не эмоционалдылықты баса көрсету үшін болымды не болымсыз сөйлемге сұрақ формасын беру.  Арнайы сұрақ  - тура қандай ақпарат қажет екендігін көрсететін сұрау есімдігі бар сұрақ.  Болымды сұрақ - болымды сөйлем түрінде берілген, бірақ сұраулы сөйлем интонациясымен айтылатын сөйлем.  Анық (толық) сұрақ - сөйлеуші жауаптың қандай болатындығын сезбей сұрау формасында берілген бірақ жай болымды сөйлемге жуықталған сұрақ.  Сұраулы - сұрақты білдіретін, сұрақты білдіруге қолданылатын.  Тағы қараныз:  Сұрау белгісі  Леп белгісі  Дереккөздер  Лингвистика
Қарқаралы округі — 1928-1930 және 1934-1936 жылдары болған Қазақ АКСР-інің әкімшілік-аумақтық бірлігі.  Округ 1928—1930 жылдары  Қарқаралы округі 1928 жылы 17 қаңтарда Семей губерниясының бір бөлігінен құрылды. Аудан орталығы Қарқаралы қаласы болды. Округ 7 ауданға бөлінді:   Абыралы ауданы. Орталығы — Үйтас шыңы.  Ақсары ауданы. Орталығы — Бесоба мекені.  Балқаш ауданы. Орталығы — Қарабұлақ мекені.  Берікқара ауданы. Орталығы — Молбұлақ мекені.  Қу ауданы. Орталығы — Хлебородное ауылы.  Шет ауданы. Орталығы — Қайрақты мекені.  Шұбартау ауданы. Орталығы — Қотанемел мекені.  1929 жылдың жазында Балқаш ауданы Тоқырау ауданы болып өзгертілді. 14 желтоқсанда Ақсары ауданы таратылды.  1930 жылы 17 желтоқсанда Қазақ АКСР-інің барлық басқа округтары сияқты округ таратылып, оның аудандары республикалық билікке тікелей бағынуға берілді.  Округ 1934—1936 жылдары  1934 жылы 4 шілдеде Алматы, Шығыс Қазақстан және Қарағанды облыстарының бөлігінен орталығы Қарқаралы қаласы болатын Қарқаралы округі құрылды. Ол 7 ауданға бөлінді:   Абыралы ауданы. Орталығы — Қайнар ауылы.  Баянауыл ауданы. Орталығы — Баянауыл ауылы.  Жаңаарқа ауданы. Орталығы — Атасу ауылы.  Қарқаралы ауданы. Орталығы — Қарқаралы қаласы.  Қоңырат ауданы. Орталығы — Ақтоғай ауылы.  Қу ауданы. Орталығы — Егіндібұлақ ауылы.  Шет ауданы. Орталығы — Ақсу-Аюлы ауылы.  1935 жылы 9 қаңтарда Абыралы ауданы Шығыс Қазақстан облысына қайтарылды.  1936 жылы 29 шілдеде Қарқаралы округі жойылып, аудандары Қарағанды облысына берілді.  Басшылары  Аудандық партия комитетінің басшылары  Сұлтанғалиев 1928-1929  Нұрсейітов Нұрғали 1933-1936  Әдебиет  Дереккөздер   Қазақ АКСР округтары Қазақстанның тарихи облыстары Қарағанды облысы тарихы
Жерсіндіру –   жануарларды олар мекендемеген экожүйелерге қоныс аударуы. Сирек кездесетін немесе құрып кетуге жақындаған түрлерді қорғап сақтап қалу үшін және адамдардың қажетін өтейтін түрлердің барынша кең таралуына жағдай жасау үшін қолданылады;  ағзаның өз аралынан тыс жерлердің орта жағдайларына бейімделуі; организмдердің жаңа орта жағдайына бейімделуі. Өсімдіктерді жерсіндіруде климаттық факторлардың (ауа температурасы, ылғалдылығы, жауын-шашын және жарық мөлшері, т.б.), топырақтың түрі мен оның құрамындағы микрофлораның, сондай-ақ өсімдіктердің өздеріне тән ерекшеліктерінің маңызы зор. Өсімдіктерді жерсіндіруде жеке түрлердің географиялық және жіктелімдік гибридизациясы пайдаланылады. Жабайы өсімдіктермен будандастыру, қайталанған ұрпақтарды өсіру, телітуші ағашқа егу, суғару, тыңайтқыштар енгізу, өсіретін және дамытатын реттегіштер арқылы әсер ету жұмыстары орындалады. Ауыл шаруашылығында жерсіндіру мәдени өсімдіктердің жаңа аудандарға таратылуын тікелей байланысты. Мысалы, астық тұқымдас өсімдіктер көптеген аймақтарда мыңдаған жылдар бойы өсіріліп келеді. Жүзім, өрік, шие, т.б. жеміс ағаштары, шай бұтасы, шырын жемісті өсімдіктер (апельсин, мандарин, грейпфрукт, т.б.) эвкалипт, бамбук, т.б. бірте-бірте солтүстік аудандарға ауысты. Жерсіндіруге байланысты негізгі жұмыстарды ботаникалық бақтар мен жерсіндіретін көшеттіктер (питомниктер) жүргізеді.  Жануарларды жерсіндіруде ауа райының ерекшеліктерінен басқа азыққа бәсекелестіктің, маусым кезінде жерге таласудың, жыртқыштар мен ауру қоздырғыштардың маңызы зор. Әдетте, жаңа жерге қоныстанған түрлер сырттан қысым, бәсекелестік көрмесе тез бейімделіп кетеді. Сырттан әкелінген малды жергілікті малмен будандастыру арқылы өнімділігі жоғары түрлер алынады. Мысалы, қазақтың ақбас сиыры, алатау сиыры, қазақтың қылшық жүнді қойы, т.б.  Дереккөздер  Экожүйелер
Африка бизоны - қуыс мүйізділер тұқымдасының зубр туысына жататын жабайы сиыр. Оны  Америка буффалосы деп те атайды.Бизон Америка Құрама Штаттарының Ұлы жазығы мен Канаданың кең даласын мекен етеді. Бизон табиғи жағдайда 20-25 жыл өмір сүреді. Дала бизоны және орман бизоны деген екі түрі бар. Дала бизонының дене тұрқы-кішілеу,өркеші дөңестеу болады. Бизонның шоқтығына дейінгі биіктігі-2 метр, ұзындығы 3 метрге дейін барады.Салмағы 500-1000 келіге жетіп, рекордтық көрсеткіш көрсеткендері де бар. Дене бітімінің алдыңғы бөлігінің жүні ұзындау келеді. Маңдайы-кең,қысқа әрі жуан мүйіздері сыртқа қарай өсіп,ұшы ішке қайырылып тұрады. Құлақтары-жіңішке және кішкентай,көздері үлкен болады. Мойындары - қысқа. Қысқа құйрығының ұшында жүні қалың шашағы бар. Аяқтары қысқа болғанымен,өте мықты. Бизон-шөппен қоректенеді. Солтүстік Американың көкорай шалғыны мен қалың құрағында жайылып жүреді. Таңертең және кешке жайылып,күндіз күйіс қайырады. Бизонға қауіп төндіретін жыртқыштың бірі-қасқыр. Қасқылар әдетте ұрғашы бизондар мен бұзауларға шабуылдайды. Аналықтары бұзауын бір жасқа дейін емізіп,қауіптен қорғап жүреді. Бұқалары жас төлді бұғып-қағуға көңіл бөлмейді. Бұзау дүниеге келгеннен кейін бірер сағаттың ішінде аяғына тұрып,өздігінен жүріп кетеді. Бизонның көру қабылеті аса жақсы дамымаған. Есесіне,ол өте саққұлақ және иісті жақсы ажыратады. Бизон-болмысынан қоныс ауыстырғыш жануар. Аляскалық жабайы бизон ешқашан бір жерде ұзақ жайылмайды. Кейде жеке-дара, кейде табын құрып,жайылымнан-жайылымға ауысып жүре береді. Бизонның ұйпаланған жүнді терісінің қалыңдығы сонша,оған қонған қар ерімей тұра береді.Бизондар ас талғамай,тырбық шөптерді де жей береді.  Дереккөздер   Бизондар
Зевакино – көне зираттар орны. Шығыс Қазақстан облысы, Шемонаиха ауданы, Шемонаиха ауылының батысында, Ертіс өзенінің жағалауына жақын орналасқан. 500-ден астам зираттардың пайда болған мерзімі қола дәуірінен ортағасырлық қимақтар кезеңіне дейінгі уақытты қамтиды. Зевакиноны 1964 – 74 жылы Өскемен педагогикалық институтының археологиялық (қазіргі Шығыс Қазақстан мемлекеттік университеті) экспедициясы (жетекшісі Ф.К. Арсланова) зерттеп, Қазақстанның ежелгі дәуірдегі және ортағасырлық тарихына байланысты көптеген деректер жинады. Қола дәуірі ескерткіштерінің жер үсті құрылымдары, көбінесе, кварц тастарынан қаланған дөңгелек қоршаулар түрінде болып келеді, ал қабір іші гранит плиталардан немесе сланец тастардан қаланған. Мүрделер аяқтары бүгіліп, оң жағына жатқызылып, бастары батысқа қаратыла жерленген. Зерттеу барысында мүрделермен бірге геометриялық оюлармен безендірілген қыш ыдыстар, қола, алтын, т.б. әшекейлер, моншақтар, жебенің ұшы, қанжар, пышақ, ине, біз табылды. Зираттардың келесі тобы – ерте темір дәуіріне жататын ескерткіштер (9 – 8 ғасырлар). Оған үлкен кешен – ерекше рәсіммен ұжымды түрде жерленген адамдардың моласы жатады. Моладан бірнеше темір пышақтар табылған. Қазақстанда 9 – 11 ғасырлар аралығында дербес мемлекеттік бірлестік құрған түркі тілдес қимақ тайпаларының мәдениеті көп жылдар бойы осы Зевакино ескерткіштері көмегімен кешенді түрде зерттеліп, қимақ мәдениеті атауы ғылыми айналымға енді. Табылған ескерткіштер арасында қимақтардың қару-жарақтары, ат әбзелдері, т.б. бар. Ең құндысы қола айнаның бетіне сызып жазылған сына жазу.  Дереккөздер  Шемонаиха ауданы Шығыс Қазақстан облысы археологиялық ескерткіштері Шығыс Қазақстан облысы тарихы
ИНЖЕНЕРЛІК-ГЕОЛОГИЯЛЫҚ ТҮСІРІМ  – геология орта факторларының кеңістіктік өзгеру заңдылықтары мен морфологиясын анықтау мақсатында және картаға, қимаға, сондай-ақ есеп беру құжаттарына түсіру үшін жүргізілетін инженер-геологиялық зерттеулер; ал геология орта факторларының өзгерісі инженер құрылыстарды салу, оларды пайдалану жағдайын анықтайды, олардың инженер іс-әрекеттер нәтижесінен болатын өзгерістерін болжайды.  Инженерлік-геологиялық түсірімнің қарастыратын негізгі мәселелері: ауданның геология құрылысын, геоморфол. және гидрогеологиялық ерекшеліктерін, тау жыныстарының инженер-геологиялық қасиеттерін, қазіргі геология процестер мен құбылыстарды зерттеу; инженер-геологиялық жағдайлардың кеңістіктік өзгеру заңдылықтарын анықтау; инженер-геологиялық жағдайлардың жеке құраушылары арасындағы өзара байланысты анықтау; салынған инженер құрылыстар мен геология орта арасындағы өзара әсерді зерттеу; инженер-геологиялық жағдайлар дамуының қалыптасу тарихын және қазіргі тенденцияларын анықтау; аумақтарды шаруашылық мақсатында игеру процесінде инженер-геологиялық жағдайлардың өзгеруінің болжамын жасау.  Инженерлік-геологиялық түсірімнің ауқымы мен мазмұны ауданның инженер-геологиялық жағдайларының күрделілігіне, зерттеу міндеттеріне, жобалау сатыларына қарай анықталады. Ірі масштабты инженерлік-геологиялық түсірімде бақылау пункттерінің негізгі нобайы, барлау қазбаларының орындары геодезиялық аспаптар көмегімен анықталады, аэрофототеодолиттік суреттермен салыстырылады. Инженерлік-геологиялық түсірімнің нәтижесінде аймақтың инженер-геологиялық картасы жасалады. Аймақ құрылыс салуға жарамдылығы мен қолайлылық белгілеріне қарай аудандарға бөлінеді.  Дереккөздер
Ашық құндызшөп () - ерте көктемде жапырақтары жайылғанға дейін гүлдеп үлгеретін, көп жылдық, сарғалдақтар тұқымдасы құндызшөп туысына жататын шөп тектес өсімдік.  Ботаникалық сипаты      Тамыры қоңыр түсті, тік өседі.    Сабағы 45 см-ге дейін жетеді, өн бойында жібек сықылды жұмсақ түктері, сабағының ортасына таман сабақты қоршай орналасқан бір топ тілімделген жапырақтары бар. Түп жағындағы жапырақтарының сағақтары ұзын, саусақ сықылды екі-үш салалы.    Гүлдері жеке-жеке орналасқан, ірі, ақшыл көк немесе ақшыл қызыл түсті. Сәуір, мамыр айларында  гүлдейді. Ормандардың, бұталардың арасында, ашық жерлерде өседі.  Ашық құндызшөпті орыс тілінде "сон трава" ("ұйқы шөбі") деп те атайды, ол халық арасында: ашық құндызшөптің тамырын жалаған жануарлар ұйқыға кетді-мыс деген ұғымға байланысты болса керек. Кейде мұны сыртқы ұқсастығына қарап "жабайы қызғалдақ" деп те атайды. Өсімдіктің құрамында протоанемин, анемонин, сапониндер бар.  Емдік қасиеті  Дәрілік мақсатқа өсімдіктің жерге түскен бөлігін пайдаланады.  Ашық құндызшөптің тұнбасы микробтарды, грибоктарды жояды. Сондықтан оны іріңді жараларды және терінің грибоктармен зақымданған жерлерін емдеу үшін пайдаланады.   Өсімдіктің тұнбасы туберкулезді, жөтелді, бронх қабынуын, әйелдердің жыныстық ауруларын емдеу үшін қолданылады.   Халық медицининасында ашық құндызшөпті ұйықтатын және жүйкені тыныштандыратын дәрі ретінде пайдаланылады.  Ревматизмге ұшырағанда буындарды осы өсімдіктің спиртті ерітінділерін жағып емдейді.  Дәріні дайындау және қолдану тәсілі  Өсімдіктің 1 шай қасығын 1 стақан салқын суға салып, 1 тәулік қояды да сүзіп алады. Осы тұнбаны тері ауруларын емдеу үшін дене сыртына жағады. Тұнбасын өте аз мөлшерде ішеді, себебі ашық құндызшөп улы, сондықтан оны дәрігердің бақылауынсыз пайдаланауға болмайды.  Дереккөздер  Тағы қараңыз   Дәрілік өсімдіктер  Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер  Сарғалдақтар тұқымдасы Дәрілік өсімдіктер Қазақстан флорасы Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер
Тобаяқ Бакытжан — 1953 жылдын 21 сәурінде Алматы облысы, Гвардия ауданы, Бостан ауылында дүниеге кел-ген. . Қазақ политехникалық институтында, Қазақ мемлекеттік университетінде, Қазақ ғылыми техникалық ақпарат институтының экономикалық курсында білім алған. Энергетика ғылыми-зерттеу институтының аспирантурасын бітірген.  Еңбек жолын Өскемен ЖЭО-да слесарьлық жұмыстан бастаған. "Қазтехэнерго" кәсіпорнында инженер, Энергетика министрлігінде аға инженер, ТашИИТ филиалының оқытушысы, Энергетика ғылыми-зерттеу институтының ғылыми қызметкері, Қазақ энциклопедиясының ғылыми редакторы, "Білім және еңбек" ("Зерде") журналының бөлім меңгерушісі, "Халық кеңесі" газетінің бөлім меңгерушісі, "Таң" телекомпаниясының коментаторы, ҚР Қаржы министрлігінің бөлім бастығы, "Қаржы-Қаражат" журналының арнаулы тілшісі, ҚР Кәсіпорындарды қайта уйымдастыру агенттігінің бөлім бастығы, ҚазТАГ ре-дакторы, "Хабар" агенттігінің редак-торы, Қазақ мемлекеттік Басқару академиясы журналының жауапты редакторы, Алматы қалалық әкімшілігі Тіл басқармасының бөлім меңгерушісі болып жұмыс істеген.   Қазір ұлттық "КЕГОК" энергетикалық компания сында бөлім бастығы.  "Бостан", "Металдар құпиясы", "Егемен елдің экономикасы", "Сонар", "Адамзат тірлікті дәулет білмек...", "Құланиек", "Алматы көшелері", "Күреңібел" атты кітаптардың авторы.     ҚР Журналистер одағының Ә.Бөкейханов және академик С.Бәйішев атындағы сыйлықтарының иегері, ақындардың халықаралық Түрік фестивалінің, жастардың республикалық "Жігер" фестивалінің лауреаты. Алматы облысы, Кербұлақ ауданының құрметті азаматы.  Дереккөздер  Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері Журналистика  Тұлғалар
Оптикалық күшейткіш (орыс. Оптический усилитель) – оптикалық сәуле шығару қуатының ұлғаюын қамтамасыз ететін күшнйткіш. Оптикалық арналарда мен жүйелерде  жарықты күшейту сыртқы сәуле шығару  көзінің энергиясы  есебінен жүзеге асады. Күшейткішке негіз болатын нәрсе – активті физикалық орта,  онда энергия қуаты ұлғаяды.  Активті орта лазердегідей  пайдаланылады.  Энергияны толықтыру  үзіліссіз немесе  импулстік болып табылады.  Күшейті кезінде шығатын  сигналдың  түрлендірілуі мүмкін. Күшейткіштер  көбіне празедим, неодим немесе эрбий қоспасы бар  оптикалық талшық  негізінде жасалады.  Сәулежолдың қосылу  бөлігіндегі  бұл қоспалық элементтердің  атомдары толықтыру  лазерінің әсерінен қозады.  Нәтижесінде күшейтілетін сигналдың  толқын ұзындығында  қозған атомдардың сәуле шығару стимуляциясы жүреді. Сирек кездесетін элементтермен қосылған күшейткіштер  жарық сигналының амплитудасын  толқынның үлкен дапазонында ұстап тұра алады. Жарық сигналы жүз және мың есеге дейін күшейтілуі мүмкін. Литий ниобатын пайдалану  ішкі электр құбылысына негізделген күшейткіштер жасауға да мүмкіндік береді. Бұл оптикалық транзистор болып табылатын, электрлік басқарылатын толқынжолдар. Жартылай өткізгіштік  оптикалық күшейткіштер  электрлік тәсілмен қоздырылады әрі жылдамдығы жоғары болады. Күшейткіш  лазер кристалының қимасынан шағылуды  жою үшін шағылу коэфициенті төмен арнайы материалдармен қапталады. Оптикалық күшейткіштер оптикалық сәуле шығаруды күшейтуге ғана емес, қайта таратқыштарды, ауыстырып-қосқыштар мен жарық қабылдағыштарды, оптикалық модуляторды жасауға да қолданылады.
Әскерді басқару (Управление войсками) — штаб, саяси бөлім және т.б. басқару органдары басшыларынын (командирлерінің, бастықтардың) әскерді (қарулы күштерді) үнемі әскери дайындықта ұстап, алға қойылған міндеттерді орындауға және ұрыс қимылдарын жүргізе білуге дайындауға басшылық жасауы. Оған болуы мүмкін жағдай жөнінде үнемі мәліметтер табу, жинау, алдын ала зерттеп, талдау жасау, операция (ұрыс) кезінде шешім қабылдау, қарамағындағыларға әскери міндетті жеткізу, операцияны (ұрысты) жоспарлау, өзара бірлесіп қимыл жасауды ұйымдастыру, әскер мен штабты әскери кимылдар жүргізуге әзірлеу және оған тікелей басшылық жасау, әскерді басқару жүйесін құру, қарамағындағы командирлерге, штабқа, әскерге бақылау жасау мен көмек ұйымдастыру, т.б. жатады. Әскерді басқаруды қолбасшы (командир, басшы) тікелей немесе штаб, орынбасарлары, әскер түрлері басшылары, арнайы әскер және кызмет арқылы бұйрық, директива, өзінен жоғары тұрған басшылардың жарлығы түрінде жүзеге асырады. Әскерді басқарудың негізгі принциптері дара басшылық; барлық белімдерді бір орталықтан басқару, соның ішінде бағыныштылардың алдына қойылған міндетті орындау барысында жеке бастама көтеруіне мүмкіндік беру, шешім қабылдау кезінде табандылық пен батылдық көрсету; жағдай өзгеруіне қарай тез шешім шығару; құпиялық пен үзіліссіздік; қолбасшылық (командир, басшы) қабылдаған шешімге қол астындағыларды алға койылған міндеттерді орындауға пайдалануы мен оның нәтижесіне (қарай) тікелей жауапкершілігі; Әскерді басқаруды жүзеге асыру үшін басқару жүйесі құрылып, оған басқару органдары, басқару пункттері, байланыс жүйесі, Әскерді басқаруды автоматтандыру жүйесі, және т.б. арнайы жүйелер кіреді.  Дереккөздер  Әскери іс
Гольджи жиынтығы — өсімдіктер мен жануарлардың біржарғақшалы органоиды. Оны 1898 жылы италияндық ғалым К.Гольжди жүйке жасушаларынан тапқан. Ол ауыр металдардың ерітінділерімен (осмий немесе күміс) жүйке жасушаларын бояп қарағанда, оның цитоплазмасынан тор болып келетін жиынтықты бірінші болып байқаған. Оны "ішкі тор тәрізді аппарат" деп атады. Кейіннен Гольджидің есіміне байланысты "Гольджи жиынтығы" деп аталып кетті. Өсімдіктер мен қарапайымдылар жасушаларындағы Гольджи жиынтығының пішіні әр түрлі болады. Көп жағдайда орақ немесе таяқша пішінде жеке денешіктер түрінде кездеседі. Оның жарғақтар жасуша цитоплазмасының барлығына таралмайды.Олар ядроға жақын орналасады және қуыс цистерна түзеді. Қуыс цистернадан біртіндеп жарғақшалық көпіршіктер-диктисомалар баулықсызданады. Гольджи жиынтығында рибосомалар болмайды, сондықтан да ол ешқашан нәруыз синтездемейді. Алайда онда көмірсулар мен липидтердің синтезі және жаңару процесі болады. Заттардың жасушаішілік тасымалдануы қосалқы қызмет атқарады. Гольджи жиынтығы ең алдымен синтезделген заттарды жарғақшалық көпіршіктерге орналастырады. Көпіршіктерге жасушалардан шығарылуы тиісті зат алмасудың зиянды қалдықтарының да түсуі мүмкін. Көпіршіктер басқа ағза бөліктеріне қажетті заттарды көпіршіктерге орналастырады. Мысалы, мұның гормондар мен азықтық ферменттер болуы да мүмкін. Гольджи жиынтығынан баулықтанған көпіршіктердің экзоцитозы кезінде көпіршіктегілерді жасушадан шығарып, сыртқы жарғақшаларды қалпына келтіреді. Бұл органоид лизосомалар жарғақшаларын да қалыптастырады.  Құрылысы  Ол бір-бірімен тығыз байланысқан үш бөліктен тұрады: 1)жарғақшамен шектесіпғ5-10-нан топтаса орналасқан қуыстар;2)қуыстармен байланыса орналасқан ірі түтікшелер;3)майда көпіршіктер.  Дереккөздер   Биология Цитология Органоид Бір жарғақшалы органоид