henrygagnier/kazakh-ocr huggingface dataset:
Семиотика ( - белгі, танба) (семиология) — таңбалық белгілер жүйесі туралы ғылым, адамзат қоғамына қызмет ететін салалардағы (тіл, мәдениет, салт-дәстүр, кино т.б.), табиғаттағы (жануарлар дүниесіндегі коммуникация) немесе адамның өз қызмет-қабілетіндегі (заттарды көру, есту арқылы қабылдау, логикалық пайымдау) ақпараттың сақталуы мен қабылдануына қатысты әр түрлі таңбалық жүйелердің құрылымы мен қызметінің жалпы мәселелерін зерттейтін ғылыми пән. "Таңбалар жайындағы ғылым" ретінде Семиотиканың алғашқы негізгі ұстанымдары табиғи тілді байкауға байланысты Ч. С. Прис пен Ф. де Соссюрдің еңбектерінде айтылған. "Семиотика" термині алғашкы кезде формалды логика-математика саласы үшін қолданылған, ал оның заттық-мазмұндық жағы Еуропа дәстүрі бойынша семасиология деп аталған, кейін бұл екі термин синоним ретінде қолданылатын болды. Семиотиканың көлемді объектілерінің ішінде неғұрлым ортақ сипат тіл мен көркем әдебиеттің арасында айқын байкалады. Сол себепті тіл мен әдебиет Семиотикасы гуманитарлық Семиотика сының өзегі болып табылады. Семиотиканың тағы бір саласы формалды логика-математика деп аталады.  Тіл мен әдебиет Семиотиканың негізін қалағандар 1920—30 жылдары Прага лингвистикалық мектебі мен Копенгаген лингвистикалық үйірмесінің өкілдері (Н. С. Трубецкой, Р. О. Якобсон, Л. Ельмслев, В. Брёндаль т.б.). Семиотика зандылықтары Семиотикалық жүйелердің негізгі құрылымдық элементтерінің (фонема, морфема, сөз, сөйлем, дауыс ырғағы) бір-біріне қарама-қарсы келуі арқылы анықталады. Ғылыми еңбектерде Семиотиканың үш денгейде жіктелетіні көрсетілген:   Таңбалар арасындағы, сөз тізбегіндегі қарым-қатынасты білдіретін синтактика;  Таңба мен сол арқылы белгіленген заттың арасындағы қарым-қатынасты білдіретін семантика;   Таңба мен оны пайдаланушылардың арасындағы қарым-қатынасты білдіретін прагматика.  Тағы қараныз:   Сёма  Семантикалану  Семантикалық архайзм  Семасиология  Семантика  Семилогия  Семитология  Дереккөздер   Лингвистика Қазақ тілі Семантика Грамматика Лексикология
Газ алмасу, биологияда – ағза мен оны қоршаған орта арасындағы газ алмасу процесі. Адам мен жануарлар ағзасы тыныс алу кезінде сыртқы ортадан оттекті сіңіріп, өзінен көмір қышқыл газын және зат алмасу нәтижесінде пайда болатын әр түрлі газ қоспаларын сыртқа шығарады. Газ алмасусыз тірі ағзада зат және энергия алмасуы дұрыс жүрмейді. Зат алмасу процесінің нәтижесінде ағза сіңірген қоректік заттардың (белок, көмірсу, май) құрамындағы химиялық энергия бөлініп, ағзаның тіршілік әрекетіне қажетті энергияға (мысалы, 1 л оттек 4,7 – 5,0 ккал жылу береді) айналады. Организм пайдаланатын оттек пен одан бөлініп шығатын көмір қышқыл газдың мөлшері адамның жасына, тіршілік әрекетіне, атқаратын қызметіне, сыртқы ортаның температурасына және тағамның құрамына байланысты өзгеріп тұрады. Адам жұмыс істегенде, ауа райы салқындағанда, калориялы тамақ ішкенде ағзадағы газ алмасу күшейе түседі. Демалыс кезінде, ұйықтағанда газ алмасу төмендейді. Газ алмасу арқылы ағзадағы энергия мөлшерін анықтауға болады. Газ алмасу процесі кезінде ағза оттекті көп мөлшерде пайдаланса, барлық дене мүшелерінің қызметі артып, тыныс алу және қан айналысы жақсарады, осыған байланысты қанның физикалық-химиялық құрамы да өзгереді. Газ алмасу бір клеткалы қарапайымдыларда, олардың бүтіндей денесі арқылы, көп клеткалы жануарларда арнаулы тыныс мүшелері (кеңірдек, желбезек, өкпе) арқылы жүреді. Өсімдіктердегі газ алмасу жануарлар мен адам ағзасындағыдан өзгеше болады. Тірі азғалар сияқты өсімдіктер де барлық мүшелері арқылы тыныс алады, тыныс алу процесі өсімдіктің өсіп келе жатқан жас мүшелері мен тіндерінде, әсіресе, жапырақтарында күшті, ал сабағы мен тамырында баяу жүреді. Өсімдіктер тыныс алған кезде, керісінше, ауадан көмір қышқыл газ сіңіріліп, оттек бөлінеді.  Биология
Әскери жарғы— әскери қызметті өтеу тәртібін белгілейтін және соғыс жағдайында әскери құрамалар мен әскери бөлімдердің бір-бірімен өзара іс-қимылдарын үйлестіру ретін анықтайтын ережелердің жиынтығы. Әскери жарғы әскери қызметшілер үшін бұлжытпай орындауға тиіс заң болып табылады. Арнаулы мақсатына қарай жауынгерлік (соғыстық) әскери жарғы және жалпыәскерлік әскери жарғы. (ішкі қызметтік, тәртіптік, саптық, горнизондық және қарауылдық әскери жарғылар) болып бөлінеді. Жалпыәскерлік әскери жарғылар Қарулы Күштер түрлерінің бәріне ортақ ережелерді әскери қызметті өтеу тәртібін, әскери қызметшілердің міндеттері мен құқығын анықтайды.  Әскери жарғылар (Воинские уставы) — Қарулы Күштер әскерлерінің күнделікті басшынықка алатын, олардың қызметін белгілейтін ресми құжаттар. Әскери жарғылар Қарулы Күштердің ішкі қызмет жарғысы, Қарулы Күштердің гарнизон және қарауылдық қызмет жарғысы, Қарулы Күштердің саптық жарғысы, Қарулы Күштердің тәртіптік жарғысы болып бөлінеді. Әскери жарғыларда Ұлы Отан соғысының тәжірибелері, әскери ғылым жетістіктері, жауынтерлерді оқыту мен тәрбиелеудің көп жылғы тәжірибелері талданып, қорытындыланған. Олардың бүкіл мазмұны мемлекеттің, халықтың мүддесіне сай келеді. Әскери жарғылардың негізгі идеясы — патриотизм, әрбір жауынгердің Отанды қорғаудағы жауапкершілігі, әскери борышына, әскери антына шексіз берілгендігі. Әскери жарғылар барлығы бір мақсатқа бағытталған. Олардың мақсаты: әскер қатарында темірдей берік тәртіпті сақтау, жауынгерлерді оқыту мен тәрбиелеуді бір жүйеде жүргізу, әскери істі қазіргі әскери өнер мен ғылым талаптарына сай ұйымдастыру және жүргізу. ҚР Қарулы Күштерінің жарғылары 1998 ж. 27 қарашада бекітілді.  Дереккөздер  Ереже   Заң  Әскери іс
Грустар (өз атауы: гурунси, грунши) — Гананың солтүстігінде және Буркина-Фасоның шекаралас аймақтарында тұратын халық. Жалпы саны 850 мың адам. Негізгі қоныстанған елдері: Гана – 400 мың адам, Буркина-Фасо – 450 мың адам. Олар келесі топтарға бөлінеді: буилса (було, канжага), бугули, дафоро, касена (касуна), курумба (курума), нунума, сисала, тампруси (өз атауы - тамполенсе) т.б.  Тілі  Олар груси тілдерінде, Буркина-Фасода бамана, дбюла, моор, француз, Ганада акан, хауса, ағылшын және басқа тілдерде сөйлейді.  Діні  Олардың көпшілігі жергілікті дәстүрлі нанымдарды сақтайды, аз бөлігі христиандар мен мұсылмандар.  Кәсібі  Негізгі кәсібі қолмен атқарылатын егіншілік (сорго, фонио, жержаңғақ, жүгері, бұршақ, тәтті картоп, ойпатты жерлерде – күріш, ямс, егістік дақылдары – күріш, жержаңғақ, ямс). Егін егу мен жинауды әйелдер, жер өңдеу, бұталарды тазалауды ерлер жасайды. Грустар ірі және ұсақ мал өсіреді. Гананың оңтүстік аймақтарындағы какао плантацияларында маусымдық жұмыс кең таралған. Көркем қолөнерден - керамика, тоқу, кілемше тоқу дамыған.  Өмір салты  Қауымдық патриархалдық дәстүрлер сақталған. Көп және шағын отбасылар, көп әйелділік жиі кездеседі, туыстық есеп патрилинейлік.  Сисал және басқалардың тұрғын үйлері судандық типтегі (конустық төбесі бар дөңгелек лашықтар) үйлер. Нунумдар, буилса және басқалары шатыры пальма жапырақтары мен шөптен жасалған тік бұрышты үйлер. Көп балалы отбасыларда асхана, қора, ошақтар жиі кездеседі.  Дәстүрлі киімдері - жамбасты жауып тұратын мата бөлігі.  Дереккөздер     Гана халықтары Буркина-Фасо халықтары
Тьерра-де-Кампос ()  — Испания тарихи облысы және тарихы, Кастилия және Леон автономдік бірлестігіндегі Леон, Паленсия, Самора және Вальядолид провинцияларының қиылысында орналысқан.  Муниципалитеттер    Абарка-де-Кампос  Абиа-де-лас-Торрес  Амаюэлас-де-Арриба  Ампудиа  Амуско  Арконада  Аутилья-дель-Пино  Аутильо-де-Кампос  Бакерин-де-Кампос  Барсена-де-Кампос  Бесерриль-де-Кампос  Бельмонте-де-Кампос  Боада-де-Кампос  Боадилья-де-Риосеко  Боадилья-дель-Камино  Кальсада-де-лос-Молинос  Капильяс  Карденьоса-де-Вольпехера  Каррион-де-лос-Кондес  Кастиль-де-Вела  Кастрильо-де-Вильявега  Кастромочо  Серватос-де-ла-Куэса  Сиснерос (Паленсия)  Эспиноса-де-Вильягонсало  Фафилас  Фречилья  Фромиста  Фонтиоюэло  Фуэнтес-де-Нава  Фуэнтес-де-Вальдеперо  Грихота  Гваса-де-Кампос  Усильос  Итеро-де-ла-Вега  Лантадилья  Ломас  Манкильос  Марсилья-де-Кампос  Масарьегос  Масуэкос-де-Вальдехинате  Менесес-де-Кампос  Монсон-де-Кампос  Моратинос  Ногаль-де-лас-Уэртас  Осорнильо  Осорно-ла-Майор  Паленсия  Паредес-де-Нава  Педраса-де-Кампос  Пералес (Паленсия)  Пиния-де-Кампос  Побласион-де-Арройо (Паленсия)  Побласион-де-Кампос  Посо-де-Урама  Рекена-де-Кампос  Ревенга-де-Кампос  Рибас-де-Кампос  Риберос-де-ла-Куэса  Сан-Себриян-де-Кампос  Сан-Мамес-де-Кампос  Сан-Роман-де-ла-Куба  Санта-Сесилия-дель-Алькор  Сантойо  Тамара-де-Кампос  Торремормохон  Вальде-Усьеса  Валье-дель-Ретортильо  Вильясидалер  Вильяда (Паленсия)  Вильяеррерос  Вильялькасар-де-Сирга  Вильялькон  Вильялобон  Вильялобос  Вильянуэва-Дель-Кампо  Вильямартин-де-Кампос  Вильяморонта  Вильямуэра-де-ла-Куэса  Вильянуэва-дель-Ребольяр  Вильярментеро-де-Кампос  Вильяррамьель  Вильясаррасино  Вильятурде  Вильяумбралес  Вильериас-де-Кампос  Вильольдо  Вильовьеко  Леон аудандары Паленсия аудандары Вальядолид аудандары Самора аудандары
Шаңырақ — 1987 жылы түсірілген "Қазақфильм" киностудиясының туындысы. Сценариін жазған — Кәрім Танбаев. Режиссері — Б. Бейсекова.  Мазмұны  Ерлан анасымен ғана тұратын бойдақ жігіт. Әкесі өмірден өтіп кеткен. Үйлену үшін кездесіп жүрген қызы Майраға сөз салады. Майра көнгенімен, Ерланмен кектесіп жүрген Майраның нағашысы көнбей, қалыңмал сұрайды. Соңында үлкендердің ақылымен Майраны алып қашады. Бірақ келінді ауладан кіргізе бергенде нағашысы милициямен келіп, "зорлап алып қашты" деген сылтаумен қамап тастайды. Енді оған Майра да көмектеспейді, нағашысының көңілін қимай, нағашысының қолымен жазылған "зорлап алып қашты" деген арызға еріксіз қол қойып жібереді де, Ерлан жазықсыз сотталып кетеді.  Қамауда жүріп орыс қызы Иринамен танысады да, араларында сезім пайда болады. Жаза мерзімін өтеп ауылына келсе, анасы өмірден өтіп кеткен екен. Шаңырақты жаңарту мақсатымен, әкесінен қалған ескі үйді бұзады да, жаңа үй салуға кірісіп, уақытша киіз үйде тұра бастайды. Осы кезде Майра мұны үйіне іздеп келеді, араларындағы баяғы сезімді қайта жаңғыртпақ болғанымен, одан біржола көңілі қалған Ерлан ыңғай бермейді.  Кейін Иринаға үйленіп, оны киіз үйге келін қып түсіреді. Ерланнан мәңгіге айрылғанын сезген Майра өзін жарға тастап, құрбан еткен жерінен кино аяқталады.  Рөлдерде   Қамбар Уәлиев — Ерлан  Нұргүл Малаева — Майра  Надежда Евдокимова — Ирина Нұржұман Ықтымбаев — Ыдырыс  А. Алексанян - Попандопуло  Қасым Жәкібаев  Гүлзия Белбаева  Уайс Сұлтанғазин  Басқа да фактілер Фильм "Свема" компаниясының пленкасына түсірілген.  Қазақфильм фильмдері Қазақстан мелодрамалары 1987 жылғы фильмдер
Инженерлік-геологиялық аудан — инженерлік-геологиялық алқаптың басқа аудандардан өзіндік тау жынысытар кешенімен айрыкшаланатын ірі бөлігі.  Инженерлік-геологиялық жіктеме бойынша тау жынысытар тобы Физикалық-механикалық қасиеттерінің ұқсастығы, әсіресе беріктігі, деформациялануы, орнықтылыгы мен суөтімділігі бойынша топтастырылган әр түрлі генетикалық және петрографиялық тау жынысытар типтері.  Инженерлік-геологиялық карта Топографиялық негізде белгілі бір масштабта аумақтың инженерлік-геологиялық жағдайларын бейнелейтін карта; бұл аумақта құрылыс жүргізу немесе шаруашылықта пайдалану мүмкіндігін көрсетеді. Инженерлік-геологиялық карта: шолулық (1:1500000 және үсақтау), ұсақ масштабты (1:500000 — 1:1000000), орта масштабты (1:100000 - 1:200000), ірі масштабты (1:25000 — 1:50000) және түбегейлі (1:10000 және ірілеу) типтерге бөлінеді.  Инженерлік-геологиялық кешен Инженерлік-геологиялық көрсеткіштерінің ұқсастығымен немесе зандылықты өзгергіштігімен сипатталатын тау жынысытар кешені.  Инженерлік-геологиялық құбылыстар Табиғи жағдайда құрылыс пен әр түрлі инженерлік қондырғылар ықпалынан туындайды. Ең көп таралған инженерлік-геологиялық құбылыстар: қату және еру кезіндегі жолдың деформациясы, тау жынысытардың шаймалануы, кен (тау жынысы) қысымы, кен қазбаларының ісінуі мен жабындарының опырылуы, кентіректердің кирауы және т.б.  Инженерлік-геологиялық түсіру Арнайы геологиялық түсірудің түрі. Аумақтарды әр түрлі құрылыстар мен шаруашылық мақсатта пайдалану үшін олардың геологиялык құрылысын, геоморфологиялык ерекшеліктерін, геологиялық процестерді, сонымен катар тау жынысытардың физикалық-механикалық қасиеттерің зерттейді. Түсіру нәтижесінде инженерлік-геологиялық карта жасалады.  Дереккөздер  Геология
Атбасар балық — сүйекті балықтар отряды, тебен балықтар тұқымдасының бір түрі. Тебен балықтар тұқымдасына, сондай-ақ сыбызғы балық және теңіз айдаһарлары жатады. Атбас балықтардың 32 түрі бар. Олар тропиктік және қоңыржай климатты аймақтардағы су айдындарының саяздау жерлерінде тіршілік етеді. Атбасты балықтар суасты шөптесіндердін, маржан рифтерін және мангр өсімдігі көп өскен жерлерді мекендеді. Еуропада Темза өзенінің сағасынан атбас балықтардың шоғыры табылып жүр. Ересектердің дене тұрқы-2-30 см аралығында. Денесін балықтардікіндей қабыршық емес, сүйекті жұқа сақиналар жапқан. Арқа қанаттарын ирелеңдетіп, спираль тәрізді оратылған ұзын құйрығын өсімдіктерге орап, суда тігінен қалқып тұрады. Пішіні ерекше, балықтан гөрі шахмат ойынындағы атқа ұқсайды. Уылдырық салатын қалтасы құйрық астында орналасқан, ол жабық тұрады. Қалтаның алдыңғы бөлімінде уылдырық салатын кішкентай саңылау болады. Уылдырығын аналығы аталықтың қалтасына салады. Уылдырық аталықтың денесінде өсіп-жетеліп, дүиеге келеді. Атбас балық - аталығы бал туатын жер бетіндегі бірден-бір жануар. Орта есеппен 5-10 жыл өмір сүреді. Планктондармен, балық уылдырықтарымен және майда жәндіктермен қоректенеді. Басында бесбұрышты жұлдыз тәрізді тәжі бар. Түтік сияқты тұмсығының ұшында сыбызғы балықтікендей кішкентай тіссіз қисық айызы болады. Қоршаған ортаға бейімделіп,реңін өзгерте алатындықтан олар су өсумдіктер арасынан байқалмай да қалады.  Біле жүр  Атбас балықтың денесіндегі сақиналар саны әрқайсысында әртүрлі болады.  Атбас болықта тіс те,асқазан да болмайды.Жеген тамағы ас қорту жүйелерінен тез өтіп кететіні сонша,ол үнемі тамақ жеп жүруге мәжбүр.  Жақсы жүзе алмайтындықтан көбінесе теңіз түбінде қозғалмай тұрады.  Сүйекті балықтар
Қазақстан Республикасының шекара саясаты. Қазақстан Республикасы аумақтық тұтастықтың және Мемлекеттік шекараға қол сүғылмайтындығының халықаралық принциптерін негізге ала отырып: Мемлекеттік шекараны Қазақстан Республикасы егеменді құқықтардың бүкіл билігіне ие болатын аумақтың (кұрғақ, су, жер қойнауы, әуе кеңістігінің) заң жүзінде баянды етілген кеңістігі шегін анықтайтын сызық ретінде қарастырады; бұрынғы КСРО жөнінде жарияланған құқықтық мирасқорлықты негізге ала отырып, халықаралық шарттармен, соның ішінде Қазақстан Республикасының және КСР Одағының бұрынғы республикалары болған басқа да мемлекеттердің әкімшілік-аумақтық межеленуі туралы актілерде белгіленген өз Мемлекеттік шекарасының өтуін қуаттайды; Қазақстан Республикасының Мемлекегтік шекарасын белгілеген және оның өтуін өзгерткен, Қазақстан Республикасының шекарадагы шектес мемлекеттермен құқықтық қатынастар орнатқан және қолдап отырған, Қазақстан шекаралық аудандарындағы (су айдындарындагы) және Қазақстан аумағынан өтетін халықаралық жолдардагы құқық қатынастарын реттеген кезде Қазақстан Республикасының қауіпсіздігі мен халықаралык қауіпсіздікті қамтамасыз ету мақсаттарын, шектес мемлекеттермен өзара тиімді жанжақты ынтымақтастық мүдделерін, шекара мәселелерін бейбіт, күш қолданбай шешу принциптерін басшылыққа алады; Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттермен Мемлекеттік шекара тәртібін белгілеуді және оны қорғау жөніндегі қызметті үйлестіріп отырады.  Дереккөздер  Әскери іс Қазақ ұлттық энциклопедиясы
Сигналдарды дискреттеу - Қазіргі байланыс техникасының даму кезеңінде сигналды импульс түрінде беру қолайлырақ болатындықтан, ақпараттық үзіліссіз сигналдарды үзілісті сигналдарға ауыстырады. Үзіліссіз сигналды уақыт бойынша үзілісті сигналдар тізбегіне айналдыруды "дискреттеу" деп атайды.  Үзіліссіз сигналды дискреттегенде оның әрбір мезгілдегі мәнін немесе сигнал деңгейінің әрбір сатылық деңгейлік мәнін алады. Соларға қарай оны уақыт бойынша үзілістеу (дискреттеу) немесе деңгейлік дәрежесіне карай үзілістеу дейді. Сигналдарды дискреттеудің бірқалыпты өзгеруіне байланысты оларды кванттау деп те атайды. Сөйтіп үзіліссіз сигналды үзілісті сигналдарға айналдырғанда, олар уақыт бойынша үзілістеу деңгейіне қарай үзілістеу және әрі уақыт бойынша, әрі деңгейіне карай үзілістеу болып бөлінеді.  Үзіліссіз сигналды уақыт бойынша үзілістегенде үзіліссіз сигналдың мәнін әрбір белгілі уақыт қадамында есептейді. Әрине ол уақыт қадамын белгілегенде қайтадан қалпына келтірілген сигнал дәлдігіне әсерін ескереді. Сигналды деңгейіне қарай үзілістегенде үзіліссіз сигналдың мәндерін белгілі бір деңгейлік сатыға өскенде немесе кемігенде алады. Сигналды әрі уақыт бойынша, әрі деңгей бойынша үзілістенгенде, алдымен уақыт бойынша бір-бірінен белгілі қадам арасында орналасқан нүктелерді белгілеп, одан кейін осы уақыттагы сигнал мәнінің белгіленген сигналдың сатылық қадамына жақын тұрған (жоғарғы немесе төменгі) деңгейін алады. Үзілістеу әдістерінің артықшылығы немесе кемшілігі бар.  Дереккөздер  Электроника
Шемонаиха көтерілісі 1918 жылы тамыздың 2-жартысы — 1918 жылы 16 қыркүйек) — Сібірдегі уақытша ақ гвардияшыл — эсерлер үкіметіне қарсы бағытталған шаруалардың қарулы бас көтеруі.   Көтеріліс орталығы бұрынғы Змеиногорск уезінің Шемонаиха ауданында (қазіргі Шығыс Қазақстан облысы) болды. Шемониха көтерілісін оған жақын орналасқан 45 ауылдың тұрғындары қолдады. Көтеріліс стихиялы түрде басталды. Оның басталуына Сібір уақытша үкіметінің 1897 — 1898 ж. туған жастарды әскер қатарына шақыру туралы бұйрығы себепші болды. Жастардың әскерге алынуына М.Г. Борисов бастаған майдангерлер қарсы шықты. 1918 жылы 31 тамызда Сібір уақытша үкіметінің жазалаушы жасағы Шемонаихаға баса-көктеп кіріп, қарсылық ұйымдастырушыларды тұтқындады. Көптеген адамдар жазалаушылардың соққысына жығылды. Жауап ретінде Шемонаиха тұрғындары қолдарына қару алып, ашық көтеріліске шықты. Көтерілісшілер уақытша революция қолбашысын сайлап, Борисов басқарған соғыс штабын құрды. Көршілес Вавилонка, Красный Яр, Орловка, т.б. ауылдардың тұрғындары да Шемонаиха партизандарын қолдады. Шамамен 1918 жылы 10 қыркүйекте Шемонаихада көтеріліске шыққан ауылдар өкілдерінің 250 адам қатынасқан съезі өтіп, онда соғыс-революция штабы құрылып, партизан жасақтарының командирлері сайланды. Көтерілісшілердің жалпы саны 1000-нан асты. Алайда 46 ауылға шашырай орналасқан партизандар арасында тұрақты байланыс болмады және оларға қажетті қару-жарақ пен оқ-дәрі жетіспеді. Жазалаушы жасақтармен болған бірнеше шайқастардан кейін, көтеріліс асқан қаталдықпен басылды. 16 қыркүйек күні жазалаушылар көтеріліс орталығы Шемонаиха ауданына басып кіріп, көтеріліс басшыларын қырғынға ұшыратты.  Дереккөздер   Көтерілістер 1918 жыл Шығыс Қазақстан облысы тарихы
Жабайы аңдар – көлемдері, түсі және мекен ету ортасымен ерекшеленетін таңғажайып жануарлар. Олардың кейбіреулері хайуанаттар бағында кездескенімен, негізінде олардың тіршілік аймағы – өздерінің мекен ету ортасы.  Мекен ету ортасы  "Бейімделу" деп жануарлардың белгілі бір жерде, белгілі бір жолмен мекен ету мүмкіндігін айтамыз. Жануарлар денесінің көлемі, пішіні секілді физикалық тұрғыдан немесе оның денесінің қызмет ету жолына қатысты бейімделуі мүмкін. Қоршаған орта өзгерген сайын сол ортаға бейімделе алмаған жануар өліп, тек бейімделген жануарлар ғана тіршілік етеді және көбею мүмкіншілігіне ие болады. Себеебі, тек жаңа ортаға бейімделіп, тіршілігін жалғастырған жануарлардың ғана төлдері сақталады. Жануарлардың мекен ету ортасы әртүрлі факторларға тәуелді. Мұнда ауа райы маңызды орын алады.  Қоректенуі  Жабайы жануарлардың қоректенуі олардың түріне байланысты. Жабайы жануарлардың қорегі алуан түрлі. Қоректенетін тамағының түріне байланысты сүтқоректілерді – "өсімдікпен қоректенетіндер" және "жануарлармен қоректенетіндер" дер екі топқа бөлуге болады. Мысалы, қасқыр жемтігін үйірімен, сары сілеусіндер қорегін жалғыз аулайды. Бұл жануарлардың иіс сезу, есту және көру қабілеттері жақсы дамыған. Олардың етті сүйектен ажыратуға пайдаланатын өткір азулары мен ұсақ өткір тістері бар.  Көбеюі  Жабайы аңдар – экожүйенің құрамдас бөлігі. Табиғаттың стихиялық апаттары немесе адамзат әрекетінің нәтижесінде олардың жойылуы экожүйеге кері әсерін тигізеді және табиға тепе-теңдіктің өзгеруіне алып келеді. Жабайы аңдардың көпшілігі далалар мен орман-тоғайларды тіршілік етеді. Олардың мекен аймағының тарылуы көбеюіне кері әсерін тигізуде.  Экологиялық терминдер Зоология Жануарлар
Қызылжар — Петропавл қаласының кең қолданылып жүрген қазақша атауы.  Елді мекендер  Абай облысы   Қызылжар — Бородулиха ауданындағы ауыл.  Ақмола облысы   Қызылжар — Целиноград ауданындағы ауыл.  Ақтөбе облысы   Қызылжар — Ақтөбе қалалық әкімдігіне қарасты ауыл.  Қызылжар — Қобда ауданындағы ауыл.  Қызылжар — Мәртөк ауданындағы ауыл.  Алматы облысы   Қызылжар — Еңбекшіқазақ ауданындағы ауыл.  Қызылжар — Кеген ауданындағы ауыл.  Атырау облысы   Қызылжар — Индер ауданындағы ауыл.  Қызылжар — Махамбет ауданында болған ауыл. 2014 жылы таратылған.  Батыс Қазақстан облысы   Қызылжар — Ақжайық ауданындағы ауыл.  Қызылжар — Теректі ауданындағы ауыл.  Жамбыл облысы   Қызылжар — Талас ауданындағы Көшек батыр ауылының 1999 жылға дейінгі атауы.  Жетісу облысы   Қызылжар — Ақсу ауданындағы ауыл.  Қызылжар — Кербұлақ ауданындағы ауыл.  Қызылжар — Қаратал ауданындағы ауыл.  Қарағанды облысы   Қызылжар — Бұқар жырау ауданындағы ауыл.  Қостанай облысы   Қызылжар — Бейімбет Майлин ауданындағы ауыл.  Қызылорда облысы   Қызылжар — Арал ауданындағы ауыл.  Түркістан облысы   Қызылжар — Бәйдібек ауданындағы ауыл.  Қызылжар — Ордабасы ауданындағы ауыл.  Қызылжар — Сайрам ауданы, Жаңаталап ауылдық округіндегі ауыл.  Қызылжар — Сайрам ауданы, Құтарал ауылдық округіндегі ауыл.  Қызылжар — Сарыағаш ауданындағы ауыл.  Павлодар облысы   Қызылжар — Ертіс ауданындағы ауыл.  Қызылжар — Ақсу қалалық әкімдігі құрамындағы ауыл.  Ұлытау облысы   Қызылжар — Жаңаарқа ауданындағы кент.  Футбол клубы   Қызылжар — Петропавл қаласының атынан ойнайтын Қазақстандағы футбол клубы.
Құдық – гидротехникалық құрылыс. Елді мекенді ауыз сумен қамтамасыз ету және жер суландыру үшін пайдаланылады. Археологиялық зерттеулерге қарағанда құдық қола дәуірінде қазыла бастаған. Мысалы, Солтүстік Қазақстандағы Шағалалы қонысынан қазылған құдықтар анықталған. Дәстүрлі қазақ қоғамында табиғи су көздері жоқ шөл және шөлейт өңірлерде құдық көптеп қазылды. Сонымен қатар құдық мұнай, т.б. сұйықтарды өндіру, жер бетінен атмосфералық және беткей суларды аластау (топырақты кептіру) және жер асты суларының режимін зерттеу мақсатымен де қазылады. Құдық— жерасты суларын, мұнайларды, басқа да сұйықтарды өндіру, жер бетінен атмосфералық және беткейлік су ларды аластау, топырақты құрғату, немесе жерасты суларының режімін зерттеу мақсатыңда әдейі қазылатын қазынды. Қолданылуына қарай құдықтар грунт, артезиан, кәріздеу және бақылау болып 4 түрге бөлінеді. Құдықтар қазылу әдістеріне қарай шахталы (шегенді) және құбырлы деп аталады.  Шахталы құдықтар тереңдігі 30 – 40 м, ал диаметрі 0,8 – 1,5 м болатын дөңгелек не шаршы пішінді шахта түрінде қазылады. Кейбір шахталы құдықтардың тереңдігі 100 м-ге (Маңғыстау облысында), кейде 300 м-ге жетеді. Ол жер бетіне жақын жататын грунт суымен елді мекендерді және мал жайылымдарын қамтамасыз ету үшін пайдаланылады. Олардан тәулігіне 100 м3 және одан да артық су алуға болады. Құбырлы құдықтар бұрғылау ұңғымасы тәрізді. Олардың тереңдігі 800 м-ге жетеді. Алматы облысында тереңдігі 250 – 300 м-лік құбырлы құдықтар бар.  Құдық төлқұжаты Құдықтың қазылу уақыты, кұдьіқ оқпаны өткен таужыныстардың кимасы, судың дебиті, оның физикалык және химиялық сипаты және т.б. деректер тіркелетін құжат. Синонимі: тіркеу парағы.  Дереккөздер  Гидрология Құдықтар