henrygagnier/kazakh-ocr huggingface dataset:
Барашек (Бараш) — Ресейдегі өзен. Алтай өлкесі, Алтай Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Куяча өзенінің оң жағалауынан 2 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.  Су реестрінің мәліметтері  Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Бия және Катунь өзендерінің тоғысқан жерінен Алей өзенін қоспағанда, Барнаул қаласына дейін . Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.  Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:  Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010200312115100008016  Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115100801  Су алабының коды — 13.01.02.003  ГЗ томының нөмірі — 15  ГЗ бойынша шығарылуы — 1  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі   Ресей өзендері
Ошла — Ресейдегі өзен. Марий Эл Республикасы, Чуваш Республикасы, Киров облысы, Татарстан Республикасы  жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кіші Кокшага өзенінің оң жағалауынан 126 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 62 км-ді құрайды.  Су реестрінің мәліметтері  Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ Чебоксар су торабынан Свияга және Цивиль өзендерін қоспағанда Қазан қаласына дейін. Өзен саласы — Құйылысу аралығы теліміндегі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.  Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:  Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 08010400712112100001104  Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 112100110  Су алабының коды — 08.01.04.007  ГЗ томының нөмірі — 12  ГЗ бойынша шығарылуы — 1  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі   Ресей өзендері
Маөзен — Ресейдегі өзен. Вологда облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Шубачиха өзенінің оң жағалауынан 3,5 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды.  Су реестрінің мәліметтері  Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Шексна өзені бастауынан (сонымен қатар Ақ теңізінен) Череповец су торабына дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасы су алабындағы өзендер, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.   Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:  Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 08010200312110000009329  Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 110000932  Су алабының коды — 08.01.02.003  ГЗ томының нөмірі — 10  ГЗ бойынша шығарылуы — 0  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі   Вологда облысы өзендері
Юл — Ресейдегі өзен. Томск облысы, Кемеров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Алтарыкөзенінің сол жағалауынан 2 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 30 км-ді құрайды.  Су реестрінің мәліметтері  Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чулым Зырянское ауылындағы су өлшейтін посттан сағасына дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.   Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:  Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010400312115200021278  Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115202127  Су алабының коды — 13.01.04.003  ГЗ томының нөмірі — 15  ГЗ бойынша шығарылуы — 2  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі   Томск облысы өзендері Кемеров облысы өзендері
Котылья — Ресейдегі өзен. Свердлов облысы, Түмен облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Үлкен Пелым өзенінің сол жағалауынан 261 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 40 км-ді құрайды.  Су реестрінің мәліметтері  Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ертіс су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Тавда өзенінің бастауынан сағасына дейін, Сосьва өзенін қоспағанда бастауынан Морозково ауылындағы Су өлшеу постына дейін. Өзен саласы — Тобыл, өзен алабы — Ертіс.  Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:  Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 14010502512111200012311  Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111201231  Су алабының коды — 14.01.05.025  ГЗ томының нөмірі — 11  ГЗ бойынша шығарылуы — 2  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі   Свердлов облысы өзендері Түмен облысы өзендері
Норнога — Ресейдегі өзен. Кострома облысы, Вологда облысы, Ярославль облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Едомша өзенінің сол жағалауынан 8,4 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 11 км-ді құрайды.  Су реестрінің мәліметтері  Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кострома өзені бастауынан Исады ауылындағы су бақылайтын постқа дейін . Өзен саласы — Рыбинск суқоймасынан төмен Ока құйылысына дейінгі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.  Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:  Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 08010300112110000012366  Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 110001236  Су алабының коды — 08.01.03.001  ГЗ томының нөмірі — 10  ГЗ бойынша шығарылуы — 0  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі   Ресей өзендері
Нилоттар — Шығыс және Солтүстік-Шығыс Африкадағы халықтар тобы. Олар шығыс, батыс және оңтүстік топтарға бөлінеді. Шығыс нилоттар Суданның оңтүстік-шығысында, Оңтүстік Суданның орталық және шығысында, Эфиопияның оңтүстік-батысында, Уганданың солтүстік-батысында және солтүстік-шығысында, Кенияда және Танзанияның солтүстік-шығысында тұрады. Жалпы саны 26 миллионнан астам адам. (2012, бағалау).  Тілі  Ніл – Сахара тіл шоғырының Шари – Ніл тобындағы нилот тілінде сөйлейді.  Діні  Нилоттардың басым көпшілігі жергілікті діни сенімдерді ұстанады, қалған бөлігі – мұсылман-сүнниттер мен христиандар.  Кәсібі  Нилоттардың негізгі дәстүрлі кәсібі – мал өсіру, оларда зебу тұқымды ірі қара, қой мен ешкі, аз дәрежеде түйе өсіріледі. Қолмен атқарылатын егіншілік (құмай, жүгері, бұршақ, жержаңғақ, асқабақ, дурра), соңғы уақытта кәсіптік дақылдар – мақта, темекі өсіріледі. Олар аңшылық, балық аулау және терушілікпен де айналысады. Қолөнерден - ұсталық, керамика, тері илеу, тоқымашылық, т.б. кең таралған. Нилоттар тобындағы көптеген халықтар жартылай отырықшы, жартылай көшпелі өмір салтын жүргізеді.  Өмір салты  Қоғамдық ұйым саласында нилоттық топтың көптеген халықтары патриархалдық-тайпалық қатынастардың архаикалық формаларын сақтайды, бірқатар халықтарда жас класстары жүйесі (туркана, масаи, нанди, нуэр, динка және т.б.) бар.  Дереккөздер     Судан халықтары Шығыс Африка Эфиопия халықтары Уганда халықтары Кения халықтары Танзания халықтары
Поперечка — Ресейдегі өзен. Краснояр өлкесі, Хакасия Республикасы, Кемеров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кунчугурка өзенінің сол жағалауынан 2 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.  Су реестрінің мәліметтері  Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Чулым бастауынан Ачинск қаласына дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.   Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:  Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010400112115200015859  Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115201585  Су алабының коды — 13.01.04.001  ГЗ томының нөмірі — 15  ГЗ бойынша шығарылуы — 2  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі   Краснояр өлкесі өзендері Хакасия өзендері Кемеров облысы өзендері
Ақмола округі — 1928-1930 жылдары болған Қазақ АКСР-інің әкімшілік-аумақтық бірлігі.  Ақмола округі 1928 жылы 17 қаңтарда Ақмола және Семей губернияларының бөліктерінен құрылды. Аудан орталығы Ақмола қаласы болды. Округ 15 ауданнан тұрды:   Азат ауданы. Орталығы — Домбыралы мекені.  Ақмола ауданы. Орталығы — Ақмола қаласы.  Асан қайғы ауданы. Орталығы — Атасу мекені.  Атбасар ауданы. Орталығы — Казгородок ауылы.  Қарағанды ауданы. Орталығы — Көкөзек ауылы.  Коммунист ауданы. Орталығы — Николаевское ауылы.  Қорғалжын ауданы. Орталығы — Казгородок ауылы.  Ленин ауданы. Орталығы — Оксановское ауылы.  Нұра ауданы. Орталығы — Қарауылтөбе мекені.  Пролетар ауданы. Орталығы — Донское ауылы.  Промышленный ауданы. Орталығы — Үлкен Михайловка ауылы.  Революция ауданы. Орталығы — Ақмола қаласы.  Социалист ауданы. Орталығы — Атбасар қаласы.  Сталин ауданы. Орталығы — Алексеевское ауылы.  Еркіншілік ауданы. Орталығы — Торғай мекені.  1929 жылы 16 тамызда Асан қайғы ауданы Жаңаарқа ауданы болып өзгертілді.  1930 жылы 17 желтоқсанда Қазақ АКСР-інің барлық басқа округтары сияқты округ таратылып, оның аудандары ірілендіріліп, республикалық билікке тікелей бағынуға берілді.  Әдебиет     Қазақ АКСР округтары Қазақстанның тарихи облыстары
Дрезден сурет галереясы - Германияның Дрезден қаласындағы әлем суретшілерінің таңдаулы туындылары жинақталған сурет көрмесі.   Мұнда 15 — 18 ғасырлардағы италиялық (Рафаэль, Джорджоне, Тициан, П.Веронезе, Корреджо, т.б.), 17 ғасырдағы голланд және фламан (Рембрандт, Я.Вермер, П.П. Рубенс, т.б.), испан (Д.Веласкес, Х.Рибера, т.б.), 17 — 18 ғасырлардағы француз (Н.Пуссен, А.Ватто, т.б.), 16 ғасырлардағы неміс (А. Дюрер, Г. Гольбейн, т.б.) суретшілерінің картиналары қойылған. Дрезден сурет галереясы 16 ғасырда саксондық курфюрсттер Кунсткамерасының (сирек кездесетін заттарды жинайтын орын) бір бөлімі ретінде пайда болған. 18 ғасырда кеңейтіліп, 19 ғасырдың ортасында мұражайға айналды. 2-дүниежүзілік соғыс кезінде немістер галереяны қала сыртындағы үңгірге көшіріп, тығып тастаған. Соғыс біткен соң галерея КСРО-ға (1945) көшіріліп, ал 1955 жылдың жазында ГДР-ге қайтарылады. 1956 жылы маусым айында Дрезденде қайтадан ашылды.  Дереккөздер  1855 жылы құрылған мұражайлар Германия көркемсурет мұражайлары Дрезден мұражайлары
Комплемент (алексин) — күрделі белоктар құрамасы. Жаңадан алынған барлық қан сарысуының құрамында болады.  Адам және жануарларда табиғи иммунитеттің, факторы болып табылады. Қан сарысуының әртүрлі химиялык, және иммунологиялық 11 белогы кіретін 9 құрамнан тұрады. Торша сыртындағы антигенантидене комплексіне қосылуы нәтижесінде комплемент антиденелермен өңделген бактерияларды, қызыл кан түйіршіктерін және т. б. торшаларды ерітеді (өлтіреді). Ол егу процесінің ең ерте пайда болатын антиденелерінің (ИГМ) вирус бейтараптандырғыш қасиетін күшейтеді. Антиденелермен бірге олар сыртқы қабығының құрылымындағы заттары бар кейбір вирустарды да ерітеді. Оларды иммунохимиялық және физика-химиялық әдістермен ажыратып бөлуге болады. Комплемент әртүрлі иммунобиологиялық  реакцияларға қатнасады. Ол суша мембраналар бетінде антиген және антидене жиынтығына қосылып, сәйкес антиденелермен домдалған бактерияларды, қызыл қан түйіршіктерін және басқада жасушаларды жояды.  Дереккөздер  Медицина Вирусология Иммунология Генетика Молекулалық биология
овраг Лосенный (балка Волосяная) — Ресейдегі өзен. Волгоград облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Черная өзенінің сол жағалауынан 36 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.  Су реестрінің мәліметтері  Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі —  Медведица Терса өзенінің құйылысынан сағасына дейін . Өзен саласы — Хопер және Солтүстік Дон салаларының құйылысы аралығындағы Дон тармағының су алаптары, өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).  Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:  Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 05010300312107000009035  Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 107000903  Су алабының коды — 05.01.03.003  ГЗ томының нөмірі — 07  ГЗ бойынша шығарылуы — 0  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі   Ресей өзендері
Вырья — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі, Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Мель өзенінің сол жағалауынан 28 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 13 км-ді құрайды.  Су реестрінің мәліметтері  Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Бондюг ауылындағыСу өлшеу посты су өлшеу постынан Березники қаласына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары, өзен алабы — Кама.  Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:  Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100212111100005201  Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111100520  Су алабының коды — 10.01.01.002  ГЗ томының нөмірі — 11  ГЗ бойынша шығарылуы — 1  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі   Коми Республикасы өзендері Кама су алабы өңірі өзендері Пермь өлкесі өзендері
Құрғақ Грязнуха — Ресейдегі өзен. Қалмақ Республикасы, Ростов облысы, Ставропольск өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ортаңғы Егорлык өзенінің сол жағалауынан 95 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды.  Су реестрінің мәліметтері  Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Маныч бастауынан Калаус және Егорлык өзендерін қоспағандаПролетар су торабына дейін. Өзен саласы — Солтүстік Дон құйылысынан төмен Дон тармағының су алаптары, өзен алабы — Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі).  Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:  Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 05010500712107000017313  Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 107001731  Су алабының коды — 05.01.05.007  ГЗ томының нөмірі — 07  ГЗ бойынша шығарылуы — 0  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі   Ресей өзендері
Атасу қонысы – қола дәуірінен сақталған біздің заманымыздан бұрын 14 –12 ғасырлардағы ірі елді мекен орны.  Қарағанды облысы Шет ауданы Қызылтау ауылының оңтүстік-шығысында 35 км жерде, Атасу өзеніне құятын Мыңбай сайының бойында орналасқан. Орталық Қазақстан археологиялық экспедициясы 1952 ж. (жетекшісі Әлкей Марғұлан), 1975 – 82 ж. (жетекшілері Мир Қадырбаев, Жолдасбек Құрманқұлов) зерттеген.  Атасу қонысында 27 үй мен қораның орны бар. Ол жерден 3 төртбұрышты, дөңгелек пішінді 12 ғимарат және мыс балқытуға арналған 7 шеберхана орны табылды. Үлкен үйлер екіге бөлінген. Бір жағы – тұрғын үй, екінші бөлігі – шеберхана. Атасу қонысы орталығында ғибадатхана болған. Үйлер арасынан ішін таспен шегендеген құдықтар, көзе ыдыстар күйдіретін пештер ашылды. Атасу қонысы тұрғындары негізінен мыс балқытып, қоладан бұйым құю, мал бағу, егін егу, аң аулаумен айналысқан. Қола дәуірінің соңғы кезеңінде өмір сүрген тұрғындарының үйлері шошала сияқты дөңгелек, құрастыруға оңай болған. Олар да қолдан сайман жасаған, негізінен мал шаруашылығымен айналысқан.  Атасу қонысынан кен үгіп, мыс балқытып, құюға арналған құрал-саймандар мен қалыптар, топырақ қопсытатын тас кетпен, түрен, тастан, қоладан, сүйектен жасаған жебе ұштары, өрнек салынған саз ыдыстар, мал сүйектері, саз ыдыстар бетін тегістейтін, өрнек салатын құралдар, қола пышақтар, орақ, сүңгі, т.б. көптеген бұйымдар табылды.  Сілтемелер Қола дәуірі  Дереккөздер  Мәдениет Археология Қазақстан тарихы
Сергей Васильевич Вавилов (1908, Орынбор облысы,Бузулук ауданы Боровской кенті - 10.1941, Ресей, Дондағы Ростов қ.) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, дивизияның саяси жетекшісі, артиллерист. 1920 ж. Қазакстанға коныс аударды. 1926 ж. Вавилов Ақтөбе облысы Степной ауданының Алтай атындағы мектепте мүғалім болды. 1932 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылды. Әскерден босағаннан кейін Ақтөбе комсомол комитетінде, облыстық партия комитетінде қызмет етті. Мектептерде дәріс берді. Вавилов Ұлы Отан соғысы басталысымен майданға аттанды. Ол 56-армия 314-атқыштар дивизиясының саяси жетекшісі болды. Дондағы Ростов қаласы түбінде болған шайқаста ерекше көзге түсті. Осы ұрыста Вавиловтың зеңбірегі батареяның артиллеристерімен бірге оқ боратты. Жау танкілеріне зеңбірекпен оқ атып бірнеше танкіні жойып, ерлікпен қаза тапты. Бірақ олар бекінген төбе жау қолына өтпеді. Осы ерлігі үшін Вавиловқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Торалқасының Жарлығымен 1943 жылдың 22 ақпанында Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.  Дереккөздер   Кеңес Одағының батырлары 1908 жылы туғандар 1941 жылы қайтыс болғандар
"Ақ гвардия" — Михаил Булгаковтың алғашқы романы. 1918 жылдың соңындағы Украинадағы азаматтық соғыс сипатталады. Роман азаматтық соғыс кезіндегі әлеуметтік апаттарды басынан кешіріп жатқан орыс интеллигент отбасы мен олардың достары жайлы . Роман көбіне автобиографиялы, себебі барлық кейіпкерлердің өмірдегі прототиптері бар — Булгаковтың туыстары, достары мен таныстары. Роман Киев көшелері мен Булгаковтар отбасы 1918 жылы тұрған үйде орын алады. Роман қолжазбасы сақталмағанымен, булгаковедтер автор суреттейтін оқиғалар мен кейіпкерлердің шындығын құжаттарды зерттей отырып дәлелдеген.  Романда-реквиемде автор орыс зиялыларының әлемінің қирау үрдісін сипаттайдды. Автор шығарманы азаматтық соғыс кезеңін қамтитын ауқымды трилогия ретінде жоспарланған. Романның бөлімі алғаш рет "Ресей"  журналында 1925 жылы жарияланды. Роман толығымен алғаш рет Францияда 1927-1929 жылдары жарияланды. Роман "Турбиндердің күндері" пьесасының және одан кейінгі бірнеше бейімдеудің шабыт көзі болды.  Желісі   Роман әрекеттері 1918 жылы, Украинаны жаулаған немістер қаладан кетіп, оны Петлюр әскерлері жаулап алған кезде болады. Автор күрделі әрі көп қырлы орыс интеллигенттерінің отбасы мен олардың достарының әлемін сипаттайды. Бұл әлем әлеуметтік катаклизм әскерінен құрып, қайталанбайды. Кейіпкерлер — Алексей Турбин мен Елена Турбина-Тальберг және Николка — әскери, саяси оқиғаларға қатысады.  Алфавит бойынша әдеби шығармалар
Балис — Ресейдегі өзен. Пермь өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Сива өзенінің оң жағалауынан 68 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 19 км-ді құрайды.  Су реестрінің мәліметтері  Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Кама су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Кама Березники қаласынан Косьва (бастауынан Широков су торабына дейін), Чусовая және Сылва өзендерін қоспағанда Кама су торабына дейін . Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары , өзен алабы — Кама.  Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:  Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010100912111100009332  Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111100933  Су алабының коды — 10.01.01.009  ГЗ томының нөмірі — 11  ГЗ бойынша шығарылуы — 1  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі   Ресей өзендері
Пещериха (Локтевка) — Ресейдегі өзен. Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Таловка өзенінің сол жағалауынан 28 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 14 км-ді құрайды.  Су реестрінің мәліметтері  Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі —  Гилёв су торабынан сағасына дейінгі Алей . Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.  Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:  Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010200212115200000614  Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115200061  Су алабының коды — 13.01.02.002  ГЗ томының нөмірі — 15  ГЗ бойынша шығарылуы — 2  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі   Ресей өзендері
Үлкен Атьма — Ресейдегі өзен. Мордовия Республикасы, Нижегород облысы, Чуваш Республикасы, Пензен облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Инсар өзенінің сол жағалауынан 33 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 50 км-ді құрайды.  Су реестрінің мәліметтері  Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Алатырь өзенінің бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Сура, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.  Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:  Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 08010500212110000038529  Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 110003852  Су алабының коды — 08.01.05.002  ГЗ томының нөмірі — 10  ГЗ бойынша шығарылуы — 0  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі   Ресей өзендері
Вангурей-Яга — Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Черная өзенінің сол жағалауынан 132 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 28 км-ді құрайды.  Су реестрінің мәліметтері  Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Баренц теңізі су алабының өзендері, Печора өзені су алабының шығыс шекарасынан Үлкен Ою өзені су алабының шығыс шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Печора мен Обь өзендері аралығындағы Баренц теңізіне құятын су алаптары.   Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:  Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 03060000112103000085637  Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 103008563  Су алабының коды — 03.06.00.001  ГЗ томының нөмірі — 03  ГЗ бойынша шығарылуы — 0  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі   Ненецк автономиялық округі өзендері
Сабля — Ресейдегі өзен. Тверь облысы, Мәскеу облысы, Ярославль облысы, Владимир облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Нерль өзенінің оң жағалауынан 30 км қашықтықта орналасқан.  Өзен ұзындығы 78 км-ді құрайды.  Су реестрінің мәліметтері  Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Еділ Иваньков су торабынан Уголь су торабына (Уголь суқоймасы) дейін. Өзен саласы — Рыбинск суқоймасына дейінгі (Жоғарғы) Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.  Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:  Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 08010100812110000004155  Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 110000415  Су алабының коды — 08.01.01.008  ГЗ томының нөмірі — 10  ГЗ бойынша шығарылуы — 0  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі   Ресей өзендері