henrygagnier/kazakh-ocr huggingface dataset:
Стильдік еліктеу(, ) – жазушының өз шығармасында фольклорлық туындыларға, немесе қандай да басқа әдеби нұсқауларға тән стиль өзгешеліктерін, яғни, әбден қалыптасқан сөз қолдану, баяндау, бейнелеу тәсілдерін сақтай отырып, олардың негізгі сипат-белгілерін айнытпай дәл келтіру.  Түрлері   Стильдік еліктеудің мәні - ол көркем шығармада жалпы халықтық тілдің сан-алуан байлығына әдебиет тілінің, ауызекі сөйлеу тілінің қилы-қилы қасиет-сипаттарын әр қырынан алып, әр түрлі үлгіге салып, еркін қолдана білетін жазушылық шеберліктен туады. Мысалы, М.Ю.Лермонтовтың "Песня про купца Калашникова" деген шығармасы нағыз фольклорлық туынды сияқты қабылданады, өйткені оның өзін уақиғаның баяндалуы, сөз қолданысы, өлең ырғағының өрнектелуі - қай жағынан алса да, ауыз әдебиеті нұсқаларынан мүлде айнымайды.   Стильдік еліктеуді қандай да мақсатпен істелетін басқа әдеби нұсқаларға тән сырт белгілерді ғана еске түсіретін жасанды еліктеушіліктен ажырата білген жөн. Мысалы, пародияда, яғни, еліктеп келемеждеу түріндегі шығармада түпнұсқаның стилі сырттай ғана сақталып, ойлау, сөйлеу тәсілі әдейі бұрмаланып, кісі күлерліктей етіп беріледі.   Стильдік еліктеу сонымен бірге шығармадағы жекеленген кейіпкерлердің мінезіндегі қарапайымдылық, бұқара халықтың дәстүрлеріне етене жақындық сияқты қасиет-сипаттарды ашып көрсететін көркемдік тәсіл ретінде қолданылады. М.Шолоховтың "Көтерілген тың" атты романында Шукарь қарттың әңгімесін жазушы осы тәсілмен беріп, кейіпкердің ойлау, сөйлеу өзгешеліктерін мәнерлеп, сол ортаның ауызекі тіліндегі үйреншікті үлгілерге сәйкес етіп, әсерлі қалып бере алған.   Кейіпкердің сөзін оның сөйлеу мәнері арқылы мінез ерекшеліктері айқын аңғарылатын етіп беру және белгілі бір қалыптасқан сөйлеу үлгісіне, стильдік дәстүрге сәйкес етіп келтіру қазақ әдебиетінде де жиі кездесіп отырады. Мысалы, О.Бөкеевтің "Қар қызы" повесіндегі кейіпкерлердің сөздерінен, тіл өзгешелігінен осыны жақсы аңғаруға болады.  Кейде халық ауыз әдебиетінде қабылданған стиль жеке автордың стиліне негіз болуы да ықтимал. Мұны стильдік еліктеуден гөрі халық поэзиясының дәстүрлерін еркін игерушілік, көркемдік ойлау жүйесінің өзгешелігі деп санау дұрыс. Мысалы, М.Кольцовтың өлеңдері осыған дәлел бола алады.  Дереккөздер   Эстетика Стилистика
Өнеркәсіптік кенорындардың типтері   Тантал мен ниобий кенорындарының негізгі өнеркәсіптік мәнге ие болатыны мына типтері: магмалық, пегматиттік, альбиттік, қалдық мору және шашылымдық шөгінді.  Магмалық кенорында лопаритті нефелин сиениттерді мен карбонатиттерден тұрады. Нефелинді сиениттер стратификатталған ірі интрузияларды қалыптастырады. Лопарит барлық таужыныстарда, әсіресе ырғақты кезектескен қабаттардың төменгі бөліктерінде көп шоғырланады. Руда қалыңдығы шамалы(1-2) қабат тәрізді денелерді құрап, олар барлық массивті қиып өтеді.  Пирохлорлы карбонатиттер ультранегізгі-сілтілі таужыныстар массивтерінде орналасқан. Олар- құрамында амфибол, апатит, магнетт қоспалары бар эндогендік карбонат таужыныстар. Рудада ниобийдің мөлшері танталдан басым болады. Кенорындардың бұл типі ТМД, Канада мен Бразилияда белгілі.  Пегматиттік кенорындарда көбінесе тантал мен ниобий болады, бірақ басты рөлді литийлі типті пегматиттер атқарады. Руда кварц, далашпат пен мусковиттен тұрады; басты руда минералдар-танталит пен колумбит. Рудадан сондай-ақ сподумен, лепилолит, касситерит пен берилл де айырып алынады. Бұл типті кенорындардың ірілері Канада, Бразилия, ҚХР, Зимбабве мен АҚШ-та бар.  Альбиттік кенорындар шағын гранит күмбездерінің жоғарғы бөліктерінде, олардың ішкі жапсары мен тектоникалық бұзылыстарда орналасады. Руданың құрамында колумбит-танталит, микроклин, кварц, альбит, топаз, лепидолит, касситерит пен вольфрамит кіреді. Тантал мен ниобийдің мұндай кенорындары Нигерия, Конго мен Бразилияда белгілі.  Қалдық мору кенорындары құрамында тантал және ниобий бар пегматиттер мен граниттер морыған кезде қалыптасып, алаңдық типті жатындар жаралады. Мору қыртысында кварц, касситерит, тантал-ниобаттар мен берилл болады, кенорындардың бұл типі Бразилияда, Зимбабведе, Нигерияда анықталған.  Шашылымдық кенорындар элювийлік-делювийлік және аллювилік типтерге бөлініп, мору қыртысы шайылған кезде жаралады. Оларда тантал-ниобаттар касситерит және вольфрамитпен бірге кездеседі. Бұл типті шашылымдар Конго, Нигерия мен Бразилияда өндіріледі.
Үлкен тоспаұлу - суы тұщы тоғандарда су түбінде мекендейді. Тұрқы жетпіс миллиметрге дейін жетеді. Оның денесінің алдыңғы бөлігінде екі қармалауышы және бір жұп көзі болады. Тоспаұлудың тұлғасын бақалшақ қаптайды, бақалшақтың кең аузынан бүкіл бауырын алып жататын аяғы байқалады. Бақалшақ бірнеше рет бұратылып, ұшы үшкірленіп бітеді. Ол мүйізтектес заттан түзіледі.   Бұл ұлудың денесі бас, тұлға және аяқтан құралып, бір-бірінен айқын бөлінбейді. Аяғы бүкіл құрсақ бөлігін қамтитындықтан, тоспаұлу бауыраяқты былқылдақденелі жәндік деп аталады. Ұлудың басындағы қармалауыштардың түбін ала екі көзі болады, баспен жалғасқан тұлғаның алдыңғы жағында ерекше қатпар - шапанша тұлғаны қаптап жатады.Ал ұлудың денесі мен шапанша аралығындағы бос орын шапанша қуысы деп аталады. Бастың астыңғы жағынан ұлудың аузы көрінеді.  Мүшелер жүйесі  Тоспаұлу негізінен өсімдіктекті азықпен қоректенеді. Асқорыту жүйесі: ауыз, жұтқыншақ, өңеш, қарын, ішек, аналь тесігі. Ұлудың жұтқыншағында, тіл деп аталатын астыңғы бөлігін ала ұсақ тісшелер - үккі болады. Сол үккілердің көмегімен тоспаұлуы су өсімдіктерінің сабақтарындағы жұмсақ ұлпаларды қырып жейді.   Үлкен тоспаұлуы өкпемен тыныс алады, сондықтан әлсін-әлсін су бетіне шығып, тыныс тесігі арқылы өкпесіне ауа толтырып алады. Өкпенің қабырғасындағы қантамырларда оттегін сіңіріп, көмірқышқыл газын бөлу арқылы газ алмастырады. Түссіз қан ұлу денесіне жүректен шыққан қантамырлар арқылы бірден таралып, мүшелер арасындағы аралықтарға құйылады. Үлкен тоспаұлудың жүрегі екі бөліктен тұрады: құлақша мен қарынша. Жүрек екі бөлігін кезек - кезек жиыру арқылы ірі қантамырлар мен қанды айдайды да, одан соң қылтамырларға бөлініп, мүшелер аралығына таралады. Бұл қанайналымның ашық жүйесі деп аталады. Ұлуларды қанайналымның ашық жүйесі қызмет атқарады.   Үлкен тоспаұлуының күрделі құрылысты бүйрегі бар, сол бүйрек арқылы өткен қан улы заттардан айырылып, бүйректегі сүзінді аналь тесігінің жанындағы тесік арқылы сыртқа шығарылады.   Үлкен тоспаұлудың жүйке жүйесі - дененің әрбір үлескісінде орналасқан бес жұп жүйке түйіндерден тұрады. Түйіндердің өзара жалғасуынан жүйке бағанасы түзіледі де, бүкіл мүшелерге тармақталады. Терідегі бытыраңқы орналасқан сезімтал жасушалар мен қармалауыштар үлкен тоспаұлудың сипап сезу қызметін атқарады. Сонымен қатар, тоспаұлуда тепе-теңдік мүшесі де бар, ол - ішінде әктенген ұсақ денешігі бар көпіршік және сезімтал түкті жасушалар. Ұлудың денесі қалпынан өзгерген кезде көпіршіктегі әкті денешік орнынан жылжып, тітіркенуді денеге жеткізеді.   Үлкен тоспаұлу - гермафродит жәндік, жыныс жасушысынан жұмыртқажасушасы мен сперматазоид бөлінеді де, айқаспалы тәсілмен ұрықтанады. Тоспаұлу су өсімдіктерінің сабағына жұмыртқалап, жұмыртқадан жетілген жас тоспаұлушалар өрбиді.
Жорық күзеті  — күзетілетін әскерлерге (күштерге) қарсыластың барлаушыларын жібермеу, оларды қарсыластың тұткиылдан шабуыл жасауынан қорғауға және шеп құруга, ұрысқа енуге қолайлы жағдай жасау максатында жорықта ұйымдастырылатын әскерлерді (күштерді) күзетудің түрі.  Жорық күзеті жорықтық реттің бір бөлігі болып келеді. Оны құрамалардың, бөлімдердің және бөлімшелердің командирлері ұйымдастырады. Олар жорық күзетінің күштері мен құралдарын тағайындайды, оларға тапсырмалар береді, әрекет жасау тәртіптерін анықтайды және оларды жорық кезінде басқарады. Жорық күзетіне бөлінетін күштер мен құралдардың құрамы әскерлердің (күштердің) қозғалу жағдайларына және, ең бірінші, қарсыласпен қақтығыс болуының ықтималдығына байланысты.  Құрлық әскерлерінде жорық күзетіне авангардтық, басты, бүйірлі және тылдық жорықтық бекеттері бөлінуі мүмкін. Жорықтық бекеттерден шолғындылар жіберіледі, ал жорық лектерінде тікелей күзет ұйымдастырылады. Қолайлы шептерді және қозғалыс бағытының шеттеріндегі жасырын кіре берістерін қалқалаушы басымдылық биіктіктерді басып алу мен ұстап тұру үшін жылжымайтын бүйірлік бекеттер қойылуы мүмкін. жорық күзеті органдарынын күзетілетін әскерлерден (күштерден) орналасу қашықтығы атқаратын міндеттеріне, бөлінетін күштер мен құралдар санына, қарсыластың іс-әрекет сипатына, жергілікті жерге, жыл және тәулік мезгіліне байланысты болады. жорық күзеті органдары белгілеңген бағытқа жылжуларын басты күштер лектерінің жорықтық жылжуы басталғанға дейін тағайындалған қашықтықты жүріп ету есебінен бастайды.  Аялдамаларда жорық күзетіне осы қашықтықты сақтай отыра қолайлы шептерде аялдайды және әскерлердің күзетін жүргізе береді. Күндізгі (түнгі) демалыстарда олар сақшылық күзет қызметін атқарады. Жорық күзеті жорықта қарсыласпен кездескенде оның күзетін жойып, басты күштерінің ісәрекеттерін шектейді және өздерінің басты күштерінің жазылуы мен маневрі үшін қолайлы жағдай мен уакытты қамтамасыз етеді. Басты күштер ұрыс үшін шеп құрған соң жорық күзеті күзеттік міндеттерін орындауды тоқтатады және командирдің шешіміне сәйкес ұрысқа жаңа тапсырмалар алады.  Дереккөздер  Әскери іс
Ердос Үсенұлы Жаңабергенов (17.01.1984, Хожелі қаласы, Қарақалпақстан, Өзбекстан) - боксшы, әуесқой бокстан әлем чемпионы (2005), халықаралық дәрежедегі спорт шебері.  Өмірбаяны Ердос Жаңабергенов 17 қаңтар күні Қарақалпақстанның Хожелі қаласы қаласында дүниеге келеді. Ата-бабасы күштеп ұжымдастыру салдарынан болған аштықтан бас сауғалап алғашында Түркменстанға, сосын Қарақалпақстанға кетуге мәжбүр болады. 7 жастан бастап бокспен шұғылдана бастан Ердостың жанұясы 2001 жылы тарихи отаны Қазақстанға қоныс аударады. Бастапқы кезде Ақтөбеде тұрған Жаңабергеновтер отбасысы кейінрек Ақтау қаласына көшіп келеді. Ақтау қаласындағы білікті бапкер Марат Жәкиевтің қол астында жаттығады.  Қазіргі таңда Ақтау қаласындағы Олимиада резервін дайындайтын жасөспірімдерге арналған мамандандырылған бокс мектебінің директоры қызметін атқарады.  2005 Бокстан әлем кубогы 12 шілде 14 шілде 16 шілде  Ердос Жаңабергенов 81 кг дейінгі салмақ дәрежесінде Қазақстанның бокстан ұлттық құрама сапында Мәскеуде өтетін Бокстан әлем кубогына қатысады. Әлем кубогы сарапқа салынатын бәсекеде Қазақстан С тобына түседі. Бұл топта Қазақстаннан бөлек Грузия және құрама Африка командалары өнер көрсетті. Байрақты бәсекедегі Ердостың алғашқы қарсыласы грузин Торнике Ивелашвили болады. Ердос жойқын соққыларымен қарсыласын әбден састырып, 2-ші раундта нокаутқа жібереді. Келесі қарсыласы африкалық болуы тиіс болатын, алайда қарсыласы шаршы алаңға шықпай қояды. Өз тобынан 1-орыннан шыққан Қазақстан құрама командасы жартылай финалда азулы Куба командасына жолығады. Қарсыласқан кедесуде Кубалықтар 1 ұпай айырмашылығымен 5:6 есебімен жеңіске жетеді. Бұл кездесуде Міржан Рахымжанов, Серік Сәпиев, Қанат Орақбаев, Геннадий Головкин және Ердос Жаңабергенов жеңіске жетеді. Финалға бір қадам жете алмай қалған Қазақстан ұлттық құрамасында енді көзге түсіп жүрген Ердос Жаңабергеновтің кубалық Юньер Дортикос Пао нокаутпен жеңгені бокс сүйер қауымның есінде көп уақытқа дейін сақталып қалды. Ердос Жаңабергенов  ресейлік Алексей Тищенко, Роман Романчук, кубалық Ян Бартелеми Варела, Гильермо Ригондо Ортис, әзірбайжандық Эмиль Магеррамов секілді турнирдің үздік боксшыларының қатарына кірді.  2005 жылғы Әуесқой бокстан әлем чемпионаты   16 қараша 17 қараша 18 қараша 19 қараша 20 қараша Ердос көп уақыт ұлттық құрама команданың бапкерлерінің назарынан тыс қалып жүрді. Алайда Аспан асты елінде өткелі жатқан Әуесқой бокстан әлем чемпионатынының қарсаңында бірнеше халықаралық турнирлерде жеңіске жеткен Ердос 81 кг дейінгі салмақ дәрежесінде өзіне тең келетін боксшы жоқ екенін дәлелдеп, бокстан ұлттық құрама команда сапында өзінің жұлдызды әлем чемпионатына жол тартты.  Дереккөздер   Қазақстан боксшылары Әуесқой бокстан әлем чемпиондары
Дене жаттығулары — белгілі бір мақсаттарға жетуге (қозғалыс міндеттерін шешуге) бағытталған үздіксіз бір-бірімен байланысқан қозғалыс қимылдарының жиынтығы. Жарыстық спорттық жаттығуда қозғалыс әрекеттерінің тұтастығы барынша жоғары спорттық нәтижелерге жетуге бағытталған.   Дене жаттығуының ең көбірек жалпы физиологиялық жіктелуі сол жаттығуды орындауға қатысатын еттер белсенділігінің үш негізгі сипаттамасының бөлінумен:   белсенді еттер салмағының көлемімен;   еттердің жиырылу түрімен (статикалық немесе динамикалық);   жиырылудың күшімен және қуаттылығымен байланысты.  Белсенді еттер салмағының көлеміне байланысты дене жаттығуын шектеген (жаттығуларды орындауға бүкіл ет көлемінің үштен бірінен азырақ қатысқандар); аймақтық (жаттығуларды орындағы бүкіл ет көлемінің жартысынан астамы қатысқанды) деп бөлінеді. Спорттық жаттығулардың басым көпшілігі оның ауқымына байланысты. Сол жаттығуды орындауға қатысатын негізгі ет топтарының жиырылу түріне сәйкес, олар   статикалық және   динамикалық болып бөлінеді.   Статикалық жаттығуға ұстап тұратын қалыпты қамтамасыз ететіндерді (мысалы, гимнасшы мен мәнерлеп сырғанаушыда) жатқызады.   Дегенмен де дене жаттығуының көпшілігі динамикалық (жүру, жүгіру, жүзу) болады.   Күштің, қуаттылықтың және олармен байланысты жұмыс жасаудың ең жоғары ұзақтығы көрініс беру дене жаттығулары күшті, шапшаңдық - күштілікті және шыдамдылықты арттыратындар болып үш топқа бөлінеді. Қимылдың аз ғана шапшаңдығымен (сыртқы үлкен қарсылықпен) статикалық немесе динамикалық режимде көрініс беретін негізгі еттердің барынша жоғары немесе барынша жоғары шамасындағыларды күш жаттығулары деп атайды. Күшті барынша кеп көрсетумен басты жаттығулардың ең жоғары ұзақтығы бірнеше секунд ғана құрайды. Үлкен қуат жұмсау, яғни салыстырмалы түрдегі үлкен күш пен жиырылу шапшаңдығы бір мезгілде көрінетін динамикалық жаттығулары шапшаңдық - күштілік жаттығулары болып табылады. Еттердің барынша жоғары  қуаттылығын, жалпы қуаттылықтың 30-50 пайызын құрайтын (статикалық күш) сыртқы қарсылықтар кезінде дамытады. Күшпен жиырылатын еттер қатысатын жаттығуының ең көп ұзақтығы 3-5 сек. 2 минут аралығында болады. Шыдамдылық жаттығуына қимылды іске асыратын еттердің негізгі тобы жұмсалатын күш пен жиырылу шапшаңдығы онша кеп болмай, дамытатын жаттығуды, бірақ оларды қалпына ұстауға және  бірнеше минуттен бірнеше сағаттарға дейін қайталауға болатындарды жатқызады.  Тағы қараңыз    Салауатты өмір салты  Дереккөздер   Дене жаттығулары Салауатты өмір салты
Деректі Кино – шынайы өмірлік деректерді, әр түрлі оқиғалар мен құбылыстарды баяндайтын кино өнерінің түрі. Кино өнерінің өзі де 1895 ж. Францияда ағайынды Луй Жан (1864 - 1948) және Огюст (1862-1954) Люмердің деректі фильмдер түсіруінен басталды. Алғашқы деректі фильмдер -  "Люмьер зауытынан жұмысшылардың шығуы", "Ла Сьота вокзалына пойыздың келуі" тәрізді тікелей бол-мыстан түсірілген "жанды суреттер" болып табылады.  Деректі фильмнің негізі - өмірде болған шынайы оқиғалар. Деректі кино киношежіре және құжаттық кино болып бөлінеді. Киношежіре материалдары негізінде киножурналдар кино өнерінің бір түрі ретіндегі деректі киноның қалыптасуына мүмкіндік жасады. Қазақстандағы алғашқы деректі фильмдер 1920 жылы түсіріле бастады. Орталық Мемлекеттік мұрағатта "Востоккиноның" Алматы бөлімінде 1925 жылы түсірілген "Қазақстанның бесжылдығы" атты шежірелі-деректі фильм сақталған. Аталмыш кезеңдегі деректі киноның ірі жетістігі - режиссер В.А. Туриннің "Түрксіб" (1929, операторлары Е.Славинский, Е.Франциссон) фильмі болды.  Сондай-ақ "Ұлттық полк" (1930), "Қазақстан бойынша" (1935), "Хан Тәңірі" (1936), "Кеңестік өнер" (1937) киношежірелері жарыққа шықты. 20 ғасырдың 40-жылдары Қазақстанның деректі киносы, негізінен, майданның мұқтаждарына бағытталды. Мысалы, 1942 жылдың барлық фильмдері ("Тылдың гвардиящылары", "Отаншыл әйелдер", "Тарту", "Ең қымбатты", "Саған, майдан") қазақ-стандықтардың тылдағы ерен еңбектеріне арналған. Сонымен қатар фильм-концерттер түсірілді. 1943 жылдың кино өнімдерінің дені Қазақстанның мәдени өмірін бейнелейді: "Айтыс", "Балалар олимпиа-дасы"," Қазақкиноконцерт", "Домбыра үнімен"; өнеркәсіп саласындағы Қазақстанның жетістіқтері туралы "Теміртаудың тууы" (1947, режиссер Э.Файк), "Текелі" (1947, реж. С.Никитин), т.б. киноочерктер түсірілді. 1950 - 60 жылы Қазақстанның деректі киносы барған сайын экрандағы адамға баса назар аудара бастады. Киноочерктер жалаң мағлұматты суреттеушіліктен жеке тұлғаның тұлғалық-поэтик мінезін, әлеуметтік-психологиялық кескінін сомдауға ауысты, фильмдердегі әсіре салтанаттылық, пафостық әуендер азайды.  Осы кезеңде "Біздің қалада" (1956), "Жұмыскер қыздар" (1964), "Апа" (1968), "Әлия", "Отанның шақы-руы бойынша" (1965), "Артымызда Мәсқеу болатын" (1966), "Өлмейтін өмір туралы аңыз"(1975), т.б. шежірелі-деректі кинолар түсірілді. Осы жылдары Қазақстанның фаунасы мен табиғаты туралы фильмдер түсіру қарқынды дамыды. 90-жылдары қазақ деректі киносы өткір әлеуметтік мәселелерге арналған публицистикалық фильмдер қәбейе бастады. Арал қасіреті туралы режиссер С.Әзімәвтің "Жоқтау: өлі теңіз шежіресі" (1989 -90 ) фильмі Болгария, Францияда өткен халықаралық фестивальдардың жүлдесін, Семей полигонындағы ядролық жарылысқа қарсы "Невада -Семей" қозғалысы туралы "Полигон" (1990, режиссер В.Рерих, О.Рымжанов) фильмі Қазақстан Мемлекеттік сыйлығын (1992) алды. 1986 жылғы желтоқсан оқиғасы туралы "Жарияланбаған демонстрация шежіресі" (1991, авторы, режиссер А.Байғожин), т.б. фильмдер түсірілді. 20 ғасырдың 90-жылдарының 2-жартысында деректі бейнефильмдер түсіретін Қазақстан Президентінің Телерадио кешені, Гала-ТВ, "Хабар" телеагенттіктері, т.б. құрылды.  Дереккөздер  Мәдениет
Бас Штаб-мемлекет Қарулы Күштерін басқарушы негізгі орган. Бас Штаб бейбіт уақытта да, соғыс жағдайында да әскери-саяси ахуалды талдаумен шұғылданады, соғыс қару-жарақтары мен әскери әрекет тәсілдерін жетілдіру, дамыту бағыттарын айқындайды, ықтимал басқыншылық әрекеттерге қарсы дер кезінде тойтарыс беру үшін Қарулы Күштердің жауынгерлік әзірлігін арттыру бағытында шаралар ұйымдастырады. Бас Штаб Қарулы Күштердің, тылдың, азаматтық қорғаныс жүйесінің, Қорғаныс министрі басқармаларының қызметтерін үйлестіріп, оны Жоғарғы Бас қолбасшы мен қорғаныс министрінің басқаруын қамтамасыз етеді. Бас Штаб қызметі қарулы қақтығыстар мен соғыс жүргізу ісінің және оған әзірлік сипаттарының күрделеніп, ауқымы ұлғая түсуіне және Батыс Еуропадағы ірі мемлекеттер армияларында генерал-квартирмейстерлер мен әскери бөлімдер бас квартирмейстерлігі қызметтерінің ендірілуіне байланысты 16—17 ғасырларда пайда болды. 1-дүниежүзілік соғыс оған қатысушы мемлекеттердің Бас Штабтарын үлкен сыннан өткізді. Мемлекеттің барлық экономикалық және әскери мүмкіндіктерін жұмылдыруды талап ететін соғысқа әзірлік және оны жүргізу міндеттері Бас Штаб қызметін жетілдіре түсуді қажет етті. Бас Штаб құрылымдарының қалыптасуы әр елде әр түрлі. АҚШ-та Бас Штаб атқаратын міндеттерді іс жүзінде штаб басшылары комитеті мен оның жанындағы біріккен штаб атқарады. Англияда да Қарулы Күштерге шұғыл стратег. басшылық жасайтын орган — штаб басшылары комитеті. Ол жұмысшы орган түріндегі қорғаныс штабымен бірге Қорғаныс мин-не бағынады. Франциядағы Қарулы Күштер штабы Қорғаныс мин-не, соғыс жағдайында — Жоғарғы Бас қолбасшыға бағынады. Ресейде Азамат соғысы аяқталған соң, Бүкілресейлік Бас Штабпен Республика революциялық әскери кеңесінің Далалық штабы біріктіріліп, Жұмысшы-Шаруа Қызыл Армиясы Бас Штаб құрылды (1921). Ол 1946 жылы маусым айынан бастап КСРО Қарулы Күштері Бас Штабы деп аталды. 1950—1953 жылдары Әскери теңіз флоты Бас Штаб жұмыс істеді. 1955 жылдан бастап қайтадан КСРО (1991 жылдан Ресей Федерациясы) Қарулы Күштері Бас Штабы деп аталды. Бас Штабтар (немесе оның қызметін атқаратын органдар) өз мемлекеттерінің ішкі, сыртқы саясатына зор ықпал етіп отырады. Қазақстан Қарулы Күштерінің құрылуымен бірге оның Бас Штабы ұйымдастырылды (1992). Ол негізінен бұрын сыннан өткен құрылымдық жүйелерді сақтады. 1997 жылы 17 қарашада ҚР Президенті Н.Назарбаевтың Жарлығымен Қарулы Күштердің үш түрін құру және Қорғаныс министрі мен Қарулы Күштер Бас Штаб арасындағы қызметтік шектеулер  белгіленді. Бұл құжат бойынша Қарулы Күштердің бұрынғы бес түрі Жалпы мақсаттағы, Әуе қорғанысы және Мемлекеттік шекараны қорғау күштері болып қайта құрылды. Жалпы мақсаттағы Қарулы Күштер Құрлық әскерлері мен Жұмылдыру күштерін, Әуе қорғанысы күштері — Әскери-әуе күштері мен Әуе шабуылына қарсы қорғаныс әскерлерін, Мемлекеттік шекараны қорғау күштері Шекара әскерлері мен Жағалау күзеті күштерін біріктірді. ҚР Қорғаныс мин-не Қарулы Күштерге әскери-саяси басшылық, ел қорғанысын ұйымдастыру, ал ҚР Қарулы Күштерінің Бас штабына Қарулы Күштерді қолдануды шұғыл-стратегиялық жоспарлау қызметін жүзеге асыру міндеттері жүктелді.  Дереккөздер  Саясат Әскери іс