henrygagnier/kazakh-ocr huggingface dataset:
Қаратөбе – Арал Құмының солтүстік-шығысындағы төбе.  Географиялық орны  Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Қоскөл ауылының оңтүстік-батысында 66 км жерде орналасқан.  Жер бедері, геологиялық құрылымы  Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 2,5 км-ге созылып жатыр, енді жері 0,5 км. Абсолюттік биіктігі 122 м. Солтүстігінде Үлкенқұм, шығысында Ботабайқұм, Сарманқожа құмдары, батысында Көктөбе төбесі орналасқан. Беткейінің етегінде сор, тақыр жерлер кездеседі.  Өсімдігі  Сортаңды қоңыр топырақ жамылғысында еркекшөп, жусан, ақ селеу, жүзгін, көкпек, бұйырғын, т.б. өседі.  Дереккөздер   Ұлытау ауданы таулары Төбелер
Майлыби Қапанұлы Алдабергенов (5.8.1947 ж.т., Қостанай облысы, Меңдіқара ауданы, Көктерек ауылы) – химия ғылымының докторы (1992), профессор (1994). Ленинград (1970, қазіргі Санкт-Петербург) технология институтын бітірген. Алматы қаласындағы Химия ғылымдары институтында инженер, кіші, аға ғылыми қызметкер (1970–81), Қарағанды мемлекеттік университетінде кафедра меңгерушісі, химия мәселелері жөніндегі Білім ғылыми-өнеркәсіптік кешенінің директоры (1981–2003), ал 2003 жылдан ҚазМУ-да (қазіргі ҚазҰУ) кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарады. Алдабергеновтың ғылыми жұмыстары көп компонентті жүйелерді зерттеу әдістемесін жасауға арналған. Алдабергенов – 200-ден астам ғылыми мақаланың, 5 кітап пен 10 авторлық куәлік және патенттің авторы.  Дереккөздер  Тұлғалар 1947 жылы туғандар
"Жеңгелері әуелі қашанғы дәстүр бойынша күйеу мен қыздың қолдарын ұстаттра беріп еді..." (Ғ. Мүсірепов). Қыз айттырылып, қалың мал төлеген соң, әдетте жігіт қалыңдық ауылына "ұрын" келеді. Міне осы жолы жігіт пен қызды бір-біріне алғаш рет табыстыру үшін "көрімдік", "қыз кәде", "шаш сипатар", "мойын тастар", "арқа жатар" деген салт-дәстүрлерді жасап, кәде алады. Сол көп дәстүрлердің басы осы "қол ұстатар". Мұнда жеңге бір-біріне не дерін білмей отырған екеуінің қолын ұстатады да өзі шығып кетеді. Бұл екі жасты жақындатудың халықтық бір амалы.  Дереккөздер  Қазақтың салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары (Қазақ мәдениетінің суретпен безендірілген энциклопедиялары) "Атамұра",-Алматы.  Салт-дәстүрлер
Шалдуар, Шалдовар — Жамбыл облысы Меркі ауданы, Андас батыр ауылдық округі құрамындағы, Луговой-Бішкек темір жолы бойындағы бекет.  Географиялық орны  Аудан орталығы - Меркі ауылынан шығысқа қарай 24 км-дей қашықтықта орналасқан.  Халқы  Тұрғыны 442 адам (2009).  Ауыл атауы Ауыл атауының этимологиясына келсек - Шалдовар сөзінің мағынасы қырғыз және өзбек тілдерінде сақталған. Өзбекше "чалдивар" - сөйлеу тілінде "тастанды, бос қалған аула, қиранды". Қырғызша "чалыбар" - қандай да бір нәрсенің қирап, бүлінгендігі, қирап бүлінген қалдығы. Чалдыбары чыгу - бұзылу, тамтығы шығу, керектен шығу.  Дереккөздер   Меркі ауданы елді мекендері
Қоректену аймағы. Қойнауқаттық сулардың қозғалысын туындататын қысымдардың пайда болу аймағы. Сүзбеленуші табиғи суарынды жүйеде мұндай аймақтар рөлін сол жүйенің ең биік гипсометрлік нүктелерде жер бетіне шығатын бөлігі атқарады, бұл өңірде атмосфералық және жерүсті суларының өтімді қойнауқаттарға қарай сүзбеленуі және гидростатикалық қысымның қалыптасуы жүзеге асады. Элизиондық сутіректі жүйелердегі Қоректену аймағы рөлін сол жүйенің ең түсіңкі бөлігі атқаратын болады, бұл өңірде су қозғалыстары бастау алатын тегеурінді қысымдар пайда болады.  Дереккөздер  Гидростатика Су шаруашылығы терминдері
Максим Иванович Самородов (29 шілде 2002, Ақтөбе, Қазақстан) — қазақстандық футболшы, Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы мен "Ақтөбе" клубының шабуылшысы.  Карьерасы  Клубтық  "Ақтөбе" клубының түлегі. 2019 жылы 5 қазанда "Қайратқа" қарсы ойында тұңғыш рет алаңға шықты.  2021 жылы 2 шілдеде "Ақжайықтың" қақпасына екі доп соғып, ұлттық чемпионаттағы голдар есебін ашты.  Ұлттық  Ұлттық құрама сапындағы тұңғыш ойынын 2021 жылы 28 наурызда Францияға қарсы өткізді.  2023 жылы 23 наурызда ЕУРО-2024 іріктеуінде Словениямен ойында есеп ашты, бірақ құрама 1:2 есебімен ұтылып қалды.  Жетістіктері  Клубтық    Қазақстан бірінші лигасының  жеңімпазы: 2020  Дереккөздер  Сілтемелер    Профилі  Ақтөбеде туғандар Қазақстан футболшылары Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Ақтөбе ФК ойыншылары
Бағытталған радиоактивтілік () — нейтроңдар ағымының әсерімен болатын ядролық аудандағы ауаның, топырақ пен әр түрлі заттардын радиоактивті залалдану көздері. Біртіндеп энергиясын жоғалтатын нейтрондарды топырақтың, судың немесе ауаның құрамына енетін кейбір химиялық элементтер атомдарының ядросы бойына сіңіреді де, нәтижесінде бұл элементтер радиоактивті болады. Топырақта, суда (әсіресе, теңізде) әр түрлі конструкциялар мен материалдардағы бағытталған радиоактивтілік, негізінен, олардың құрамында натрий, магний, кремний немесе алюминий, жартынай бөліну кезеңіндегі изотоптардың болуымен ерекшеленеді.  Дереккөздер  Әскери іс
Нұрғали Сарыбеков (1934, Түркістан облысы Түлкібас ауданы Жыланды ауылы) – ғалым, ұстаз, педагогика ғылымының докторы (1994), профессор (1996), Халықаралық акмеология академиясының академигі 1956 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің география факультетін бітірген.  1956 – 62 жылы мектеп мұғалімі, оқу ісінің меңгерушісі;  1963 – 66 жылы аспирант;  1966 – 68 жылы Жамбыл гидромелиорологиялық техникумының оқытушысы;  1968 жылы Жамбыл педагогика институтында кафедра меңгерушісі, декан болған.  9 ғылым кандидатын дайындап шығарған. 360 ғылыми мақалалары, 6 монографиясы жарық көрген.  Дереккөздер   Тұлғалар
Мұздыбұлақ – Оңтүстік Алтай жотасының солтүстік бөлігіндегі тау.  Георгафиялық құрылымы  Шығыс Қазақстан облысы Катонқарағай ауданы Аршаты ауылының шығысында 46 км жерде орналасқан.  Жер бедері  Абсолюттік биіктігі 3050 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 12–14 км-ге созылған, енді жері 7–8 км. Беткейлері шатқалды, биік жартасты, өзен арналары тік жарқабақты тар келген. Таудың биік белдеулерінде ұсақ көлдер жатыр. Оңтүстік беткейінен Бұқтырма өзеніне құятын шағын өзендер бар. Етегінде қорымтастардың мол үйінділері шоғырланған.  Өсімдігі  Таудың қара және күлгін топырақ жамылғысында далалық ландшафт өсімдіктерімен бірге қарағай, балқарағай, самырсын аралас қылқанды орман өскен. Етегі шөбі шүйгін мал жайлауы.  Дереккөздер   Катонқарағай ауданы таулары
Ақсейіттөбе — көне қала орны. Түркістан облысы Отырар ауданы Арыс өзенінің Сырдарияға құяр сағасында орналасқан.  Қаланы 1970 жылы Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясы (жетекшісі К.М.Байпақов) зерттеген. Сыртқы көрінісі солтүстіктен оңтүстікке қарай созылып жатқан (ұзындығы 90 м, көлденеңі 40 м, биіктігі 5,5 м) жұмыртқа тәрізді шоқы. Төбесінде аумағы 18 м келетін орталық қорғанның сұлбасы сақталған. Қазба жұмысы жүргізілмеген. Жинастырылған көзе сынықтары Ақсейіт төбе тұрғындарының б. з. 4-6 ғасырында өмір сүргенін көрсетеді.  Дереккөздер   Қазақстан көне қалалары Отырар ауданы географиясы
Бұзықтөбе суландыру каналы, Отырар ауданы, Ақтөбе бөлімшесінің шығысында 3 км жерде. 1988 жылы Отырар мемлекеттік археологиялық қорық-музейінің қызметкерлері анықтаған. Канал қалашық тұрғындарын және оның төңірегіндегі қоныс-жайларды сумен қамтамасыз еткен. Жалпы ұзындығы 2,3 км. Арнасының ені 1,5—3 м аралығында, шетіндегі үйінді биіктігі 1—1,5 м. Каналдан тартылып, бірнеше жаққа бағытталған арық жолдары анықталған. Арнайы бегеттер орны табылмады. Төңірегінен бақша, егістік алқаптар орны байқалады, құрылысы мен табылған заттарға қарағанда каналдарды халық 6—15 ғасырларда пайдаланған.  Дереккөздер  Каналдар
Монблан (, ) — Батыс Альпідегі тау массиві. Франция мен Италияның шекарасында орналасқан. Таудың ұзындығы 50 км. Батыс Еуропаның ең биік жері (4807 м).Гранит, гнейс, кристалды тақтатастардан құралған. Жер бедері күшті тілімденген; альпілік тау жасалуда пайда болған. Кен байлықтары: темір, магнезит, пирит, көмір, мыс, мырыш, қорғасын. Мұз басқан бөлігінің ауданы 200 км2-ден астам. Ең ірі мұздығы – Мер-де-Глас (ұзындығы 15 км). Туризмнің орталығы. Монбланда астрономия обсерватория бар. Монблан арқылы Франциядан Италияға автомобиль тоннелі (ұзындығы 11,6 км) салынған.  Дереккөздер   Франция таулары Италия таулары
Әуе шабуылына қарсы жергілікті қорғаныс () — тұрғындарды қарсыластардың әуеден жасауы мүмкін шабуылынан корғауға катысты шаралар жүйесі. Елді мекендер мен кәсіпорындарда әуе шабуылына қарсы жергілікті қорғаныс кызметі, ал тұрғын үйлерде, оку орындары мен ұжымдарда өздігінен корғану топтары ұйымдастырылады. Әуе шабуылына қарсы жергілікті қорғаныстың негізгі мақсаты — қарсыластар шабуылы туралы тұрғыңдарға дер кезінде ескерту, тұрғындармен материалдық құндылықтарды зақымдаудың кез келген турінен барынша қорғау зардап шеккендерге дер кезінде медициналык көмек көрсету және әуе шабуылы зардаптарын тез жою.  Дереккөздер  Әскери іс
Жалтау – Ұлытау тауының батысындағы тау.  Географиялық орны  Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Ақтас ауылынан солтүстік-батысқа қарай 22 км жерде орналасқан.  Жер бедері, геологиялық құрылымы  Абсолюттік биіктігі 542 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 6 км-ге созылған, енді жері 2–3 км шамасында. Оңтүстігінен Дулығалы өзені, солтүстігінен Ащылы өзендері ағып өтеді. Архей мен протерозойдың тақтатас, кварцит, кварцитті парфириттері мен туфтарынан түзілген. Төменгі палеозойдың эффузивті тұнба жыныстары да кездеседі. Таудың етегінен бұлақтар бастау алады.  Өсімдігі  Қызғылт қоңыр топырағында изен, қарағаш, жусан, бидайық, боз, сораң өседі.  Дереккөздер   Ұлытау ауданы таулары
Танкіден қорғану жүйесі — қарсылас танкілерінің жаппай шабуылына тойтарыс беру бойынша барлық әскери буындар шараларының жиынтығы.  Танкіге қарсы қорғаныс жалпы әскери бөлімшелер мен бөлімдердің қорғаныс негізін құрайды, сондықтан әні ұйымдастыру барлық командирлердің бірден - бір маңызды міндеттері болып саналады.  Танкіден қорғану жүйесіне зеңбіректері, танкілері, танкіге қарсы басқарылатын реактивті снарядтары және танкіге қарсы гранататқыштары бар бөлімшелердің тірек пункттері, танк торуылдары (бөлімшелердің қорғаныс тереңдігіндегі, қапталындағы және аралыгывдағы), кордың тірек пункттері және танкіге қарсы тосқауылдар жатады.  Дереккөздер  Әскери іс
Қорларды есептеудің көпбұрыштық әдісі. Пайдалы қазба жатындарының ауданы сол ауданда өтілген әрбір тау-кен қазындылары төңірегін қамтитын бірнеше көпбұрыштарға жекелене отырып, қазба қорын әрбір көпбұрыш ауқымында жеке-жеке анықтауға негізделген әдіс. Әрбір көпбұрыш ауқымындағы пайдалы қазба қоры сол көпбұрыш ауданын қазба қалыңдығы мен пайдалы кұрамбөлік мөлшеріне көбейту арқылы анықталады. Пайдалы қазба қорын бұл әдіс көмегімен анықтау шартты түрде болатындығын ескерген жөн, себебі бұл әдіс қазба жатынының көпбұрыштар аралығындағы өзгеру ерекшеліктерін ескеруге мүмкіндік бермейді.  Дереккөздер  Геология Мұнай және газ
Ұшырғыш Ракета — Жердің жасанды серігі (ЖЖС), планетааралық автомат стансаны, ғарыштық ракетаны, орбиталық стансаны, т.б. пайдалы жүктерді ғарышқа шығаруға арналған көп сатылы (2-4 сатылы) баллистикалық ракета. Көпшілік ұшырғыш ракеталар құрлықаралық немесе орташа қашықтыққа ұшатын баллистикалық ракета негізінде жасалады. Ұшырғыш ракетаның алғашқы сатыларында әдетте керосин және оттек сұйық, ал соңғы сатыларында сұйық сутек пен оттек жағылады. Ұшырғыш ракетаның соңғы сатысы бірнеше қайтара іске қосыла алатындықтан орбита биіктігін өзгерту, серік орбитасынан әрі қарай ұшу, т.б. іске асырылады. Ұшырғыш ракетаның активті траекторияда ұшу ұзақтығы 17 минуттан астам уақытқа созылады.  Дереккөздер   Зымырандар  Ғарыштану
Родионова Светлана Васильевна — 1958 жылы 11 мамырда Алматы қаласында дүниеге келген. . 1979 жылы Алматы қаласындағы Чайковский атындағы музыка училищесін 1985 жылы Қазақтың С.М.Киров атындағы (ҚазМУ) университеттің филология факультетін бітірді. Еңбек жолын 1976 жылы музыка жетекшісі қызметімен бастады. 1982 жылы "Кітап" полиграфия бірлістігінде, Кітап фабрикасында корректор болды. 1995—2005 жылы заң әдебиеттерін шығаратын "Жеті жаргы" баспасында жетекші корректор, редактор қызметін атқарады. 2004 жылы ҚР Әділет министрлігінің Құрмет грамотасымен марапатталған.  Дереккөздер   Журналистика  Тұлғалар Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері
Биологиялық қорғаныш рең (Биологическая защитная окраска) — организмдердің кейбір түрлік дарақтарының өзін-өзі қорғау үшін жеуге жарамсыз, улы болып көрінетіндей әр алуан алдамшы реңдерге (түстерге) боялуы. Реңдері бірден көзге түсетін, есте сақталып қалатындай өте ашық, түрлі түсті айқын бояулы. Мысалы, ханқыз қоңызына (қызыл, сары, қоңыр, күрең қызыл, айқын жолақты, т.б.) улы, ащы, сары түсті күйдіргіш сұйықтық бөлетіндіктен құстар еш уақытта жоламайды. Абайсызда құс балапаны бұл қоңызды шоқып қойсы, енді қайтып жақындамайды. Өлексе қоңыз жағымсыз иісті күйдіргіш сұйықтық бөледі, қоңыздың реңі өте айқын қызыл, қара жолақты.  Дереккөздер  Тағы қараңыз   Мимикрия  Эволюциялық биология
Негізгі уақыты  Футбол матчы өзара тең 45 минуттан тұратын екі таймнан құралады.  Үзіліс  Екі тайм арасындағы үзіліс 15 минуттан аспайды.  Қосымша уақыт  Әрбір таймның ұзақтығына ойын барысында келесі әрекеттерге ентірілген уақыт қосылады:  ойыншы алмастыру  ойыншы жарақатының қауіптілігін анықтау  жарақаттанған ойыншыға көмек көрсету үшін алаңнан тасымалдау    ойын қайтадан басталынуның ойыншылар тарапынан қасақана создырылуы Максималды қосымша уақыт - 15 минут.  11-метрлік соққы Егер матч уақыты аяақталса, ал 11-метрлік соққы орындалуы немесе қайта орындалуы керек болса, онда ойын ұзақтығына соққыны жасап бітіруге қажетті уақытқа созылады.  Футбол ережелері
Топтық ықпалдастық — топішілік қатынас бірлігі, ортақ құндылықтар, өзара қарым-қатынастарды тиімділеу мәселелерін реттеу, құрылымдау процесі. Балалар ұжымында топтық ықпалдастық қоғамдық пікір мен ішкі ұжымдық адами қатынастар көріне бастаған кезден бастап пайда болды. Топтық динамика әлеуметтік психологиядағы зерттеу бағыттылығы: әр түрлі топтардағы пайда болу, функционалдығы және даму үрдістері. Топтық іс-әрекет — адамдардың іс-әрекетіне, топқа кіретін әлеуметтік және әлеуметтік-психологиялық феномен, қарым-қатынас нәтижесі. Топтық іс-әрекет мақсатына қарай: ұжымдық әрекет, біріккен әрекет, бірге жасалған және бірмезгілдік әрекет деп бөлінеді.  Дереккөздер  Жантану Медицина
Сүңгуірлер костюмі — су астына сүңгу үшін арналған қауыпсыз су өткізбейтін костюм.  Біздің дәуірімізге дейінгі уақыттарда да адамдар су астында тыныстай алған. Ол үшін қамыс не бамбук түтіктерін пайдаланған. Ал терең суларға арнайы жасалған қоңыраудың астына кіре отырып, қоңыраумен түскен. Өйткені төңкеріп суға батырған стакан секілді қоңыраудың ішінде ауа сақталып қалған. Қоңырауға түтік жалғастырып, онымен ауа жіберіп отыру адамдардың ойына тек 18 ғасырдың басында ғана келген. Сол ғасырдың соңына қарай металл сымы бар су өткізбейтін костюм кигізуді ойлап тапқан. Содан бастап ауаны сырттан  тікелей шлемге жіберетін болған.  Дереккөздер   Дайвинг
Кенжеханұлы Шаншархан (туған жылы белгісіз)  Өмірбаян  Соғысқа дейін Бірлік елді мекенінде 7 жылдық мектебін бітіріп, еңбек жолын Қызыл ту бастауыш мектебінде бастаған. 1940-1941 ж.ж. осы мектептің меңгерушісі болып, 1941 жылдан бастап Бірлік мектебінде еңбек етіп, 1941 жылы соғысқа аттанады. Соғыста капитан дәрежесіне дейін көтеріліп, 1953 жылы Шымкенттегі мемлекеттік Крупская атындагы мұғалімдік институты, 1959 жылы Шымкент мемлекеттік педагогикалық институтты бітіріп, Мамаевка, Обручевка (қазіргі Қараспан) елді мекендерінде мұғалім мектеп директоры кейіннен кешкі мектеп директоры қызметін атқарып, зейнеткерлікке шыққан. Көптеген орден, медальдармен марапатталған.  Дереккөздер
Өзін-өзі қаржыландыру – кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметін жүзеге асыру тәсілі. Мұнда тек ағымдағы кезеңдердің шығындары ғана емес, сонымен бірге күрделі жұмсалым да, болашақ кезеңдердің шығыстары да меншікті қаражат көздерінен өтеледі. Басқаша айтқанда, Өзін-өзі қаржыландыру – кәсіпорындардың, фирмалардың, компаниялардың ішкі қаражат көздері есебінен қаржыландырылуы. Пайда, амортизациялық аударым Өзін-өзі қаржыландыру көздері болып табылады. Алынған таза табыс өндірісті ұлғайтуға және жетілдіруге, жұмыскерлерді көтермелеуге, дивидендтерге және еңбек ұжымының әлеуметтік мәселелерін шешуге, өзге де мақсаттарға пайдаланылады.  Тағы қараңыз   Өзін-өзі басқару  Өзін-өзі өтеу  Дереккөздер   Қаржы Экономикалық терминдер
Мұса шейх - діни қайраткер, Ясы елінде алғаш қылует салушы. "Насаб-наме" нүсқаларындағы деректерге қарағанда, Ибраһим шейхтың шәкірті. Ол Ибраһим шейхтың қылуетханасында 15 жыл қызмет етіп, одан ұстазының жұмсауымен Ясы елінде дін таратады. Кейіннен Қожа Ахмет Ясауи осы Мұса шейх. аркылы сопылық жолдың қырсырын үйренеді. Мұса шейх Ясыға жерленеді. 19 ғ-да Қоқан хандыгы Түркістанды жаулап алғаннан кейін, Қожа Ахмет Ясауиге катысты тарихи орындар мен шежірелер бұрмаланып, ясауийа тариқатындағы шейхтар қудаланады. Сол кезде Мұса шейх қабірі Шихаб әд-Дин Сухраварди — Қожа Ахмет Ясауи ұстазы деп өзгертіледі. Бірақ "Насаб-наме" нұсқаларындағы деректер мен көнекөз қариялар ол қабірдің Мұса шейхтікі екендігін дәлелдеп берді.  Дереккөздер  Тұлғалар
Зениттік-артиллериялық аспаптар (Зенитно-артиллерийские приборы) — әуе нысанасына зениттік артиллериялық атыс жүргізу үшін қажет мөліметтерді анықтауға арналған құрылғы. Нысананы іздеуді, табуды, тануды және оны ілестіріп салуды қамтамасыз етеді, оньң координатын өлшейді, снарядтың нысанамен түйісу мідеттерін шешеді, ату үшін қажетті бастапқы мөліметтерді (азимут, жоғарылау, бұрышы, жарғышты қондыру) анықтайды. Зениттік-артиллериялық аспаптарға нысананы табудың, ілестіріп салудың және қару-жарақтық көздеуіштің радиолокаторлық жүйесі, дәлдеу аспаптары (дәлдеу бағаншалары), артиллериялық-зениттік атуды басқару аспабы немесе есептеу құрылғысы, зениттік автоматтық көздеуіштер, қашықтық өлшеуіштер т.б. жатады.  Дереккөздер  Артиллерия
Николай Сергеевич Гульницкий - Социалистік Еңбек Ері (1979), тау-кен инженері. 22 мамыр 1922 жылы Украинада, Кировград облысы, Александрия қаласында туған.  Еңбек жолдары   1961 жылдан КОКП мүшесі.  1963 жылдан бастап Қарағандыдағы Костенко атындағы шахтаның директоры болды.  10-шы бесжылдықта ол басқарған шахта ұжымы жоспардан тыс 650 мың т көмір өндірді.  1978 жылы әр жұмыскерге шаққанда 122,1 т көмір өндіріліп, жоғары Еңбек өнімділігі көрсетті.  Жетістігі   КСРО Мемлекеттік сыйлығының лаураеты (1972)  Наградалары   2 рет Ленин ордені  Еңбек Қызыл Ту ордені  Социалистік Еңбек Ері (1979)  Медальдар  Дереккөздер  Сыртқы сілтемелер   Яркий след на земле Карагандинской  Социалистік еңбек ерлері  Украиндар
(5) Астрея — бесінші болып ашылған астероид, Негізгі белдеу тобына жатады.  Рим мифтерінен белгілі болған Астрея құдай әйелдің құрметіне орай аталды.  Оны 1845 жылы 8 желтоқсанда немістің әуесқой астрономы Карл Людвиг Хенке Дризен (қазіргі Дрезденко) қаласында ашты. Басында ол Вестаны бақылауға ниеттенген еді, кейін жаңа аспан денесіне кездейсоқ болған. Бұл ғылыми ашуы үшін Пруссия патшасы оған 1200 маркаға баратын жылдық зейнетақы тағайындады.  Вестаның ашылуынан кейін 38 жыл бойы еш жаңа аспан денесі табылған жоқ, сондықтан сол кездері алдыңғы төрт астероид планета болып саналды. Астреяның ашылуынан кейін көптеген жаңа астероидтар табылды, және бұл аспан денелерінің жаңа түрі екені айқын бола бастады.  Дереккөздер  Тағы қараңыз   Астероидтар тізімі (1—100) Астероидтар
Содыр мінез-құлық ( — ызалы және  — шабуылдаймын) — басқаларға моральдық немесе физикалық зиян көрсету мақсатымен жасалатын әрекет. Психоаналитикада содыр мінез-құлықта тұнжыраңқы санасыз елігудің көрінуі, необихевиоризмде — фрустрацияның салдары, когнитивтік психологияда — субъектінің танымдық сферасында сәйкессіздіктің көрінуі ретінде қарастырады. Содыр мінез-құлық тітіркендіретін объектіге тікелей бағытталған немесе адам қандай да бір себептерге байланысты агрессиясын тітіркендіру көзіне бағыттай алмауы мүмкін. Содыр мінез-құлық қолайсыз сыртқы жағдайларға, адамгершілік тәрбие берудің жеткіліксіздігіне, отбасындағы қарым-қатынасқа, ата-ананың шектен тыс қатаңдығына және т.б. байланысты қалыптасуы мүмкін.  Дереккөздер  Жантану Медицина
Мстислав Вячеславович Пентковский (1.3.1911 – 25.6.1968) – физика-математика ғылымының докторы (1952), Қазақстан Ғылым Академиясының академигі (1958).  1934 жылы Мәскеу мемлекеттік университетін бітірген. 1937–1940 жылдары ҚазПИ-де (қазіргі ҚазҰПУ) кафедра меңгерушісі (1940–1956) 1956-1962 жылдары Қазақ КСР-і Ғылым Академиясының Машиналық есептеу математикасы лабораториясының меңгерушісі.  1962 жылдан өмірінің соңына дейін Мәскеу химия технологиялық институтында кафедра меңгерушісі қызметін атқарды.   Негізгі ғылыми еңбектері номография мен есептеу математикасына арналған. Қызыл Жұлдыз орденімен марапатталған.  Дереккөздер
Құмшағал — Жамбыл облысы Тараз қаласындағы ықшам аудан, бұрынғы Құмшағал ауылдық округі орталығы. 2012 жылға дейін Жамбыл ауданы құрамында болды.  Тарихы  Құмшағал ауылының пайда болуы 1931 жылы Түрксіб теміржолының құрылысына тікелей байланысты, алғашқы кезде теміржол бекеті болып, "106 разъезд" деп аталған. Сол кезде теміржол маңынан теміржолға қажетті тас, құм, шағал шығаратын карьер ашылды. Құм мен шағал шығатын орын болғандықтан бекет пен болашақ ауылдың аты Құмшағал деп аталған.  Географиялық орны  Тараз қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 4 км жерде орналасқан.  Халқы  Тұрғыны 6,4 мың адам (2009).  Дереккөздер   Тараз қалалық әкімдігінің таратылған елді мекендері
Ұзын жүзбеқанатты акула () – ірі және ауыр денелі жыртқыш. Арқа қанаты - доғал, кеуде жүзбеқанаты айдар тәрізді болып келеді. Бұл акулалардың түсі сұр түстен жасыл түске дейін өзгеріп отырады. Олардың тұмсығым - дөңгелене біткен. Тістері қорегін ұстауға бейімделген, өте өткір. Ұзын жүзбеқанатты акула 4 метрге дейін өседі. Салмағы 167 келіден асып кетеді. Олар тунец сияқты сүйекті балықтармен, скат, теңіз тасбақалары және бунақденелілермен қоректенеді. Олар ұрпағын тірідей туады. Балаларының ұзындығы 65-75 сантиметр аралығында. Бұл түрді Атлант, Тынық және Үнді мұхиттарының суларынан кездестіруге болады. Тұмсықтары дөңгелек, көздері домалақ және торсылдағы болады.  Дереккөздер   Акулалар
Рубен Айрапетович Восканов (1891 ж. туған, Түрікменстан Республикасы, Закаспий облысы) – Кеңес өкіметінің қалыптасуы мен нығаюына үлес қосқан кәсіби революционер. 1932 – 1933 ж. Оңтүстік Қазақстан облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы. 1914 жылдан КОКП мүшесі. 1923 жылдан партиялық жұмыста Алтай губерниялық партия  комитетінің жауапты ұйымдастырушысы, Ивано-Вознесенск губерниялық комитеті ұйымдастыру бөлімінің нұсқаушысы, Кинешма уездік партия комитетінің хатшысы, Закаспий өлкелік партия комитеті ұйымдастыру бөлімі меңгерушісінің орынбасары, нұсқаушы, Қызылорда қалалық партия комитетінің жауапты ұйымдастырушысы, Гурьев округ партия комитетінің жауапты хатшысы. Қазақ өлкелік партия комитетінің бұқаралық-насихат бөлімінің меңгерушісі қызметтерін атқарды.  Дереккөздер
Целлофан — мөлдір, түссіз немесе боялған жұқа, жасанды материал. Ол вискозаны ұзын, жіңішке саңылау арқылы өткізгеңде алынады. Негізінен, азық-түлік, парфюмерия, фармацептика, галантерея бұйымдарын орау үшін қолданылады.  Дастарқанға жабылатын алғашқы Ц. 1911 ж. алынған. 1927 жылдан жетілдіріліп, ылғал өткізбейтін болды. Целлофан вискозаны ұзын, жіңішке саңылау арқылы өткізгенде алынады (қ. Вискоза). Целлофанға ылғал өткізбейтін қасиет беру үшін кей жағдайда оған нитроцеллюлозалық сыр жағады. Целлофанның жұқалығы 0,02 мм шамасында болады. Ол негізінен азық-түлік, парфюмерия, фармацевтика, галантерея бұйымдарын орау үшін, т.б. қолданылады.  Дереккөздер  Целлюлоза Пластмассалар
Құлжа Жолы – ежелгі  керуен жолы. Бұл жол 19-20 ғасырларда Құлжа жолы деп аталып, қазіргі Ташкент, Тараз, Меркі, Бішкек, Тоқмақ, Алматы, Жаркент, Құлжа бағытымен өткен.  Тарихы және тармақтары  Орта ғасырларда Құлжа жолы екі тармаққа бөлінген:   Бірі Тоқмақ, Суяб, Баласағұн, Баршынкент, Қарақол қалаларын, Ыстықкөлдің оңтүстік-батысы мен оңтүстік-шығыс жағындағы Шығу қаласын (Үйсін мемлекетінің астанасы) басып, Құмтеке, Ақбейіт, Сарыжаз, Текес, Сумбе елді мекендері арқылы Құлжа қаласына жеткен.   Екінші тармақ Тоқмақ, Бішкек, Қарғалы, Талғар, Жаркент, Алмалы, Қорғас арқылы Құлжаға, оның бір бөлігі Талғардан Түрген, Қаракемер, Шелек елді мекендері арқылы Торыайғыр, Қулық тауларын асып, Кегеннен (қыстақ) Құмтекей қаласы арқылы бірінші жолға қосылған.  Дереккөздер   Сауда жолдары