原文テキストについてはガリア戦記/注解編#原文テキストを参照。 4.    
1Cum ab his quaereret quae civitates quantaeque in armis essent et quid in bello possent, sic reperiebat:    plerosque Belgas esse ortos ab Germanis Rhenumque antiquitus traductos propter loci fertilitatem ibi consedisse;    2Gallosque qui ea loca incolerent expulisse;    solosque esse qui, patrum nostrorum memoria omni Gallia vexata, Teutonos Cimbrosque intra finis suos ingredi prohibuerint:    3qua ex re fieri uti earum rerum memoria magnam sibi auctoritatem magnosque spiritus in re militari sumerent.    4De numero eorum omnia se habere explorata Remi dicebant, propterea quod, propinquitatibus adfinitatibusque coniuncti, quantam quisque multitudinem in communi Belgarum concilio ad id bellum pollicitus sit cognoverint.    5Plurimum inter eos Bellovacos et virtute et auctoritate et hominum numero valere:    hos posse conficere armata milia centum, pollicitos ex eo numero electa sexaginta, totiusque belli imperium sibi postulare.    6Suessiones suos esse finitimos;     latissimos feracissimosque agros possidere.    7Apud eos fuisse regem nostra etiam memoria Diviciacum, totius Galliae potentissimum, qui cum magnae partis harum regionum tum etiam Britanniae imperium obtinuerit:    nunc esse regem Galbam:    ad hunc, propter iustitiam prudentiamque suam, totius belli summam omnium voluntate deferri;    8oppida habere numero XII, polliceri milia armata quinquaginta.    Totidem Nervios, qui maxime feri inter ipsos habeantur longissimeque absint;    9quindecim milia Atrebates, Ambianos decem milia, Morinos XXV milia, Menapios VII milia, Caletos X milia, Veliocasses et Viromanduos totidem, Aduatucos decem et novem milia;    10Condrusos, Eburones, Caeroesos, Paemanos, qui uno nomine Germani appellantur, arbitrari ad XL milia.  
----
テキスト引用についての注記
adfinitatibus : Klotz, Seel, Hering らは、affinitatibus と表記する。
obtinuerit : Constans は、optinuerit と表記する。
整形テキストについてはガリア戦記/注解編#凡例を参照。 IV.    
①Cum ab hīs quaereret, quae cīvitātēs quantaeque in armīs essent et quid in bellō possent, sīc reperiēbat:    ②plērōsque Belgās esse ortōs ā Germānīs Rhēnumque antīquitus trāductōs propter locī fertilitātem ibi cōnsēdisse    (2)Gallōsque, quī ea loca incolerent, expulisse    (2)sōlōsque esse quī   patrum nostrōrum memoriā omnī Galliā vexātā   Teutonōs Cimbrōsque intrā suōs fīnēs ingredī prohibuerint;    ③quā ex rē fierī, utī eārum rērum memoriā magnam sibi auctōritātem magnōsque spīritūs in rē mīlitārī sūmerent.    ④Dē numerō eōrum omnia sē habēre explōrāta Rēmī dīcēbant, proptereā quod propinquitātibus adfinitātibusque coniūnctī, quantam quisque multitūdinem in commūnī Belgārum conciliō ad id bellum pollicitus sit, cōgnōverint.    ⑤Plūrimum inter eōs Bellovacōs et virtūte et auctōritāte et hominum numerō valēre:    hōs posse cōnficere armāta mīlia centum, pollicitōs ex eō numerō ēlēcta mīlia sexāgintā (LX), tōtīusque bellī imperium sibi postulāre.    ⑥Suessiōnēs suōs esse fīnitimōs;    fīnēs lātissimōs ferācissimōsque agrōs possidēre.    ⑦Apud eōs fuisse rēgem nostrā etiam memoriā Dīviciācum, tōtīus Galliae potentissimum, quī cum māgnae partis hārum regiōnum, tum etiam Britanniae imperium obtinuerit;    nunc esse rēgem Galbam;    ad hunc propter iūstitiam prūdentiamque summam tōtīus bellī omnium voluntāte dēferrī;    ⑧oppida habēre numerō duodecim (XII), pollicērī mīlia armāta quīnquāgintā (L) ;     (8)totidem Nerviōs, quī maximē ferī inter ipsōs habeantur longissimēque absint;    ⑨quīndecim (XV) mīlia Atrebatēs, Ambiānōs decem (X) mīlia, Morinōs vīgintī quīnque (XXV) mīlia, Menapiōs novem (VIIII) mīlia, Caletōs decem (X) mīlia, Veliocassēs et Viromanduōs totidem, Atuatucōs decem et novem (XVIIII) mīlia;    ⑩Condrūsōs, Ebūrōnēs, Caerōsōs, Paemānōs, quī ūnō nōmine Germānī appellantur, arbitrārī ad quadrāgintā (XL) mīlia.  
----
注記 
原文の fīnīs  などは、それぞれ fīnēs  などとした。
hīs : 主要写本ω の記述で、Pontet, Constans, Klotz, Seel, Hering らはこれを採る。
iīs : 最初の印刷本（ed. pr.）によるもので、Holmes らは、これを採る。
plērōsque Belgās esse ～ : Klotz, Seel, Hering のトイプナー版は、この箇所を始まりとする。
Gallōsque quī ～ : Pontet は、この箇所を始まりとする。
sōlōsque esse quī ～ : Holmes, Constans は、この箇所を始まりとする。
ā : β系写本の表記で、Holmes, Klotz, Seel, Hering らは、こちらを採る。
ab : α系写本の表記で、Pontet, Constan らは、こちらを採る。
suōs fīnēs : β系写本の語順で、Holmes, Klotz, Seel, Hering らは、こちらを採る。
fīnēs (fīnīs) suōs : α系写本の語順で、Pontet, Constans らは、こちらを採る。
mīlia sexāgintā(LX) : β系写本の記述で、Holmes, Klotz, Seel, Hering らは、こちらを支持する。
sexāgintā : α系写本では mīlia を欠くが、Pontet, Constans らは、こちらを支持する。
fīnēs : β系･Bc写本の記述で、Holmes, Constans, Klotz, Seel, Hering らは、こちらを支持する。
α系写本では fīnēs を欠くが、Pontet らは、こちらを支持する。
summam tōtīus bellī : β系写本の記述で、Holmes, Constans, Klotz, Seel, Hering らは、こちらを支持する。
suam, tōtīus bellī summam : α系写本の記述で、Pontet らは、こちらを支持する。
totidem Nerviōs, quī ～ : Holmes, Constans らは、この箇所を始まりとする。
 : π系写本の記述（9000）。
novem mīlia : Orosius (6, 7, 14)Klotz による によるもので、Klotz, Seel らは、こちらを採る。
Hering は VIIII mīlia と表記する。
VII mīlia : α系写本の記述（7000）で、Pontet, Holmes, Constans らは、こちらを採る。
 : ρ系写本の記述（8000）。
Atuatucōs : ρ系･Bc･Vc写本の表記で、Holmes, Constans, Klotz, Seel, Hering らは、こちらを採る。
Aduatucōs : π系写本の表記で、Pontet らは、こちらを採る。
Caerōsōs : β系写本などや Orosius によるもので、Holmes, Klotz, Seel, Hering らは、こちらを採る。
Caerōesōs : α系写本の表記で、Pontet, Constans らは、こちらを採る。
Paemānōs : α系写本の記述で、Pontet, Holmes, Constans, Klotz, Hering らは、こちらを採る。
Caemānōs : β系写本などや Orosius によるもので、Seel は、こちらを採る。
語釈