Help:Reading (Türkçe)

Çeviri Durumu:
Bu makale,
Help:Reading
makalesinin çevirisidir. Son çeviri tarihi (yıl-ay-gün şeklinde): 2026-04-30. Eğer makalenin İngilizce sürümünde
değişiklik
yapılmış ise çevirinin senkronize edilmesine yardımcı olabilirsiniz. Çevrilmiş tüm makelelere
buradan erişebilirsiniz
.
İlgili makaleler
Help:Browsing
Help:Style
ArchWiki makalelerinin büyük bir çoğunluğu, Arch Linux'a (veya genel olarak GNU/Linux'a) yeni olan kullanıcılar için açıklığa kavuşturulması gerekecek türden emareler barındırdığından dolayı; karışıklıkları, makalelerin asimile olmasını ve içerikte tekrarı önlemek amacıyla bu kısa bilgiler bütünü oluşturulmuştur.
Organizasyon
ArchWiki'deki çoğu makale tek bir konu hakkında bütüncül yönergeler sunmaz. Bunun yerine kullanıcının o an için anlamadığı şeyi kavramasına yardımcı olacak dokümanları bulup okuyacağı varsayılaraktan,
"Kendini Tekrar Etme"
prensibine uygun biçimde yazılır.
Bu düzen sonucunda, bir ArchWiki makalesini tam olarak anlayabilmek için birden fazla ilgili kaynağı gözden geçirmek gerekli olabilmektedir. Özellikle Arch'a (veya GNU/Linux'a) yeni olan kullanıcıların kendilerini, küçük bir sorun için bile çokça makale okumuş hâlde bulabileceğini bilmesi gerekir. Ayrıca diğer kullanıcılardan yardım istemeden önce yardımcı dokümanların incelenmiş olması büyük önem arz eder.
Biçim
içinde bulunulan makaledeki başka bir bölüme yönlendirme:
#Organizasyon
başka bir ArchWiki makalesine
yönlendirme
site dışı bir bağlantıya
yönlendirme
bir
kılavuz sayfasına
yönlendirme:
intro(1)
sadece çevrim dışı ulaşılabilir olan bir
kılavuz sayfası
:
foo(1)
resmî depolardaki
bir pakete yönlendirme:
foobar
AUR
'da bulunan bir pakete yönlendirme:
foobar
AUR
Sıradan kullanıcı, kök kullanıcısı ve diğer tür kullanıcıların ayrımı
Bazı satırlar bu  şekilde yazılmıştır::
# mkinitcpio -p linux
Bazıları ise bu şekilde:
$ makepkg -s
Kare işareti (
#
) verilen komutun kök kullanıcısı olarak çalıştırılması gerektiğini ifade ederken, dolar işareti (
$
) verilen komutun sıradan kullanıcı olarak çalıştırılması gerektiğini ifade eder.
Not
#
ön eki ile başlayan komutların
kök kabuğunda
çalıştırılması istenir. Kök kabuğuna, örneğin
sudo -i
komutu ile kolayca ulaşılabilir. Bir
komut
u kök kabuğu üzerinden çalıştırmak yerine yetkisiz bir kabuk üzerinden
sudo
komut
şeklinde çalıştırmak da çoğu durumda işe yarar. Ancak
yönlendirme
ve
komut yerine koyma
(command substitution) gibi işlemler kesin suretle kök kabuğuna ihtiyaç duymaktadır.
sudo#Login shell
makalesine bakın.
Verilen komutların belli bir kullanıcı olarak çalıştırılması gerektiğinde, köşeli parantez içinde kullanıcı adı ön ek şeklinde gösterilecektir, örneğin:
[postgres]$ initdb -D /var/lib/postgres/data
Bu, o komutu bir
ayrıcalık yükseltici araç
ile çalıştırmanız gerektiği anlamına gelir (örneğin
sudo
):
$ sudo -u postgres initdb -D /var/lib/postgres/data
Kaçınılması gereken dikkate değer bir istisna:
# Bu arma (alias), ls komutunun renkli bir şekilde listelemesini sağlar
alias ls='ls --color=auto'
Bu örnekte, kare işaretinden sonra gelen içeriğin komut olarak çalıştırılması gerektiği anlaşılmamalıdır. Bir dosyada bir bölümü belirtir. Yukarıdaki bu durumda kare sembolü bir
yorum
satırına işarettir. Bir yorum, ilgili programla karıştırılmaması gereken açıklayıcı yazıdır. Yani
Bash
betiklerinin yorum belirteçleri ve kök kullanıcı
PS1'
ı çakışmaktadır.
Daha fazla inceleme sonrasında, yorum satırlarında
#
karakterinden sonraki cümlenin büyük harf ile başlayabileceği görülecektir. Unix komutları genellikle tam bir İngilizce kelime şeklinde değil de, bu İngilizce kelimenin kısaltması şeklinde olurlar. (ör.
Copy
işlemi, yani kopyalama işlemi,
cp
komutu ile yapılır)
Ne olursa olsun çoğu makale, bu kare işaretinin ne anlama geldiğinin anlaşılmasına yardımcı olur:
~/dosyanin/bulunduğu/dizin
dosyasına bunları girin:
# Bu arma (alias), ls komutunun renkli bir şekilde listelemesini sağlar
alias ls='ls --color=auto'
Eklemek, oluşturmak, düzenlemek, dosyasına ekleme yapmak
ekle
,
oluştur
,
düzenle
,
dosyasına ekleme yap
gibi anahtar kelimeler bir veya birden fazla dosya için kullanıldığında, bu yollardan birini o dosya(lar) ile kullanmanız gerektiğini kasteder.
Birden çok satırı bulunan dosyaların
metin editörü
ile düzenlenmesi/oluşturulması tavsiye edilir. Örneğin
nano
'yu kullanarak
/etc/bash.bashrc
dosyasını düzenlemek için şu komut kullanılabilir:
# nano /etc/bash.bashrc
Not
Metin dosyaları satırbaşı ile bitmelidirler çünkü
bir satır
, satırbaşı ile sonlandırılır. Çoğu metin düzenleyicisi varsayılan olarak dosyanın sonuna satırbaşı ekler.
Görece kısa bir metinden dosya oluşturmak veya var olan dosyanın üzerine yazmak için
çıktı yönlendirmesi
yolunu kullanmak daha kolay olabilir. Aşağıda verilen örnekte
/etc/hostname
dosyasının üstüne
bilgisayar_adi
metni yazılır.
# echo bilgisayar_adi > /etc/hostname
Çıktı yönlendirmeleri bir dosyaya metin eklemesi yapmak için de kullanılabilir. Aşağıdaki örnekte
/etc/pacman.conf
dosyasına
[ozel-depo]
metni eklenir.
# echo "[ozel-depo]" >> /etc/pacman.conf
Bir
dizin
oluşturulması istendiğinde,
mkdir
komutunu kullanın:
# mkdir /mnt/boot
Yürütülebilir yapma
Bir dosya oluşturduktan sonra, eğer bu dosya betik (script) olarak (elle veya bir program tarafından) çalıştırılacaksa
yürütülebilir
yapılması gerekir. Örneğin şu örnekte olduğu gibi:
$ chmod +x
script
Ayrıntılar için
chmod
'a göz atın. Bazı programlar, bilhassa
dosya yöneticileri
, dosyaları çizgesel (graphical) arayüzden yürütülebilir yapabilmeyi sağlarlar.
Kaynak dosya belirtme
Bazı uygulamalar, özellikle
komut satırı kabukları
, yapılandırma ayarları için betikleri kullanırlar: bu yapılandırma betikleri değiştirildikten sonra uygulanabilmeleri için
kaynak olarak verilmesi
gerekir. Aşağıdaki örnekteki gibi
bash
kabuğu söz konusuyken kaynak belirtme şu şekilde yapılabilir (Bu örnekte ~/.bashrc betiği kaynak gösterilir. Ayrıca
source
komutu
.
ile değiştirilebilir):
$ source ~/.bashrc
Wikide bir yapılandırma betiğinin düzenlenmesine dair yönergeler verildiğinde, özellikle dosyanın kaynak olarak belirtilmesi gerektiği hatırlatılmayacaktır, ve sadece bazı durumlarda bu bölüme yönlendiren bir bağlantı gösterilecektir.
Paketlerin kurulması
Bir makalede sizden bazı paketleri bilinen yolla kurmanız istendiğinde, nasıl yapılacağına dair detaylı bir yönergeden verilmeyecektir ve paketlerin ismi verilip indirilmesi gerektiğini söylenecektir.
Not
Kur
kurulmu
ş şeklindeki bağlantılar genellikle bu makale bölümüne yönlendirecektir.
Bağlantıların çalışabilmesi için
Wikipedia:tr:JavaScript
'in etkin olması gerekir.
Kurulum rehberi
tarafından resmî olarak desteklenen Lynx, JavaScript desteklememektedir.
Resmî paketler
Resmî depolardan
indirilen paketler için şöyle bir yönerge görebilirsiniz:
foobar
paketini kur.
Bu şu komutu çalıştırmanız gerektiği anlamına gelir:
# pacman -S foobar
pacman
makalesi, Arch Linux'ta paket yönetimiyle nasıl ustalıkla ilgilenebileceğiniz hakkında detaylı açıklamalar barındırır.
Arch Kullanıcı Deposu (AUR)
Arch Kullanıcı Deposu
(AUR) kaynağından olan paketler için şöyle bir yönerge görebilirsiniz:
foobar
AUR
paketini kur.
Bu genellikle
foobar
AUR
bağlantısını takip ederek, PKGBUILD arşivini indirip, arşivi çıkartıp,
içindeki veriyi doğrulamak
ve son olarak aynı klasörde aşağıdaki komutu çalıştırmak anlamına gelir:
$ makepkg -si
Not
base-devel
meta paketi, AUR'dan indirdiğiniz paketlerin derlenmesi için veya
Arch derleme sistemi
için gerekli araçları barındırır.
Arch User Repository
makalesi, AUR paketleri ile ilgilenmenin en iyi yolları hakkında tüm detaylı açıklamaları barındırır.
systemd birimlerinin kontrolü
Bir makale, herhangi bir systemd birimi (ör. bir servis) için bir eylemde bulunma isteğinde bulunduğunda nasıl yapılacağı hakkında detaylı bir yönerge barındırmayabilir, bunun yerine aşağıdaki gibi bir cümle görebilirsiniz:
ornek.service
birimini
başlat
.
Bu, ilgili systemctl komutunu çalıştırmanız gerektiği anlamına gelir (
start
,
enable
gibi). Örneğin:
# systemctl start ornek.service
İpucu
Bu parametre örüntüsüne sahip olmayan bir komut ise
systemctl daemon-reload
komutudur. Bu komut herhangi bir argüman olmadan çağrılır.
Not
systemd#Using units
makale bölümü, karşılık düşen
systemctl
komutları ile birlikte mevcut eylemlerin (
başlat
,
etkinleştir
,
etkinleştir ve başlat
gibi) yapılandırılmış bir listesini barındırır.
Sistem boyunca veya kullanıcıya özgü yapılandırma
Şunu hatırlamak önemli ki bir GNU/Linux sisteminde iki çeşit yapılandırma şekli vardır.
Sistem-boyu
yapılandırmaları tüm kullanıcıları etkiler. Sistem-boyu ayarları genellikle
/etc
dizininde bulunduğundan, bu ayarları düzenlemek için kök izni gereklidir. Örneğin bir Bash ayarının tüm kullanıcılarda etkisini göstermesi isteniyorsa
/etc/bash.bashrc
düzenlenmelidir.
Kullanıcıya özgü
ayarlar tek bir kullanıcıyı etkiler.
Dotfile
lar kullanıcıya özgü ayarlar için kullanılırlar. Örneğin
~/
.
bashrc
dosyası kullanıcıya özgü yapılandırma dosyasıdır. Burada ana fikir kullanıcının diğer kullanıcıların ayarlarını etkilemeden kendisi için fonksiyonlar, armalar (alias) ve diğer etkileşimli özellikler belirlemesini sağlamaktır.
Not
~/
ve
$HOME
kullanıcının ev klasörü için kısayollardır, genellikle
/home/
kullanici_adi
/
dizinine yönlendirirler.
Yaygın kabuk dosyaları
Bash ve diğer Bourne-uyumlu kabuklar,
Zsh
gibi, gerekli yapılandırma betiklerini, açılan kabuğun
giriş kabuğu
mu,
etkileşimli kabuk
mu olduğuna göre çalıştırır. Detaylar için
Bash#Configuration files
ve
Zsh#Startup/Shutdown files
makalelerine bakın.
Kod örneklerinde sözde değişkenler
Bazı kod blokları
sözde değişken
barındırabilirler, isminden de anlaşılacağı üzere bu değişkenler kod içinde bulunan gerçek değişkenler değildirler. Bunlar daha çok genel yer tutuculardır ve kod çalıştırılmadan önce, sisteme özgü belli yapılandırma öğeleri ile değiştirilmesi gerekir.
bash
ve
zsh
gibi bilindik kabuklar,
tab tuşuyla tamamlama
özelliği sağlar.
systemctl
gibi yaygın komutlarda parametreler bu şekilde otomatik tamamlanabilir.
Help:Style/Formatting and punctuation
yönergeleri uyumlu makaleler,
sözde değişkenleri
italik şekilde gösterirler. Örneğin:
ip link
komutunun çıktısında tanımladığınız ağ arayüzü için
dhcpcd@
arayuz_ismi
.service
servisini
etkinleştirin
.
Yukarıdaki durumda
arayuz_ismi
,
sözde değişken
dir ve bir systemd şablon birimi için yer tutucudur. Tüm systemd birimleri
@
işareti ile tanınabilirler ve argüman olarak sisteme özgü yapılandırma öğeleri isterler.
systemd#Using units
makalesine bakın.
dd if=
veri_kaynağı
of=/dev/sd
X
bs=
sektör_büyüklüğü
count=
sektör_numarası
seek=
bölümün_başlangıç_sektörü
komutunu kullanarak, kök izniyle, gerekli paramtereleri belirterek bir disk bölümünü silebilirsiniz.
Yukarıdaki örnekte
sözde değişkenler
, yerine koyulacak parametreleri açıklamak amacıyla kullanılmıştır. Bu parametrelerin nasıl bir araya getirileceklerine dair detaylar
Securely wipe disk#Calculate blocks to wipe manually
makale bölümünde bulunmaktadır.
This article or section needs expansion.
Reason:
(Turkish) Asıl makalelere bağlantılar oluşturarak başka örneklerden de bahsediniz, tercihen başka cihaz kategorilerinden (ör. depolama). Bu örnekler, diğer makalelerde geçen açıklamaların kopyasının oluşmasını önlemek içindir. (Discuss in
Help talk:Reading (Türkçe)
)
Dosyalarla alakalı verilen örneklerde, sözde değişkenleri direkt olarak yazarsanız, onlarla bağlantılı programların bozulmasına sebep olabilirsiniz.
Eksiltiler
Eksiltiler, genellikle (
..
) dosyanın veya kodun asıl parçası değildir, ve bahsedilen konudaki tercihi kısımları veya konuyla bağlantısı olmayan kısımları belirtmek için kullanılır.
Örneğin
HOOKS=(... encrypt ... filesystems ...)
veya:
/etc/X11/xorg.conf.d/50-synaptics.conf
Section "InputClass"
    ...
    Option      "CircularScrolling"          "on"
    Option      "CircScrollTrigger"          "0"
    ...
EndSection
Yine de bilinmesinde fayda var ki bazı örneklerde eksiltiler kodun sözdiziminde önemli bir parça olabilir: dikkatli kullanıcılar bu vakaları, konunun bağlamı ile ayırt edebilmelidir.