Core utilities (Polski)

Status tłumaczenia:
Ten artykuł jest przetłumaczoną wersją
Core utilities
. Data ostatniego tłumaczenia: 2025-10-10. Możesz pomóc zsynchronizować tłumaczenie, jeśli nastąpiły
zmiany
w wersji angielskiej.
Powiązane artykuły
Command-line shell
General recommendations (Polski)
Users and groups
pacman
systemd
Narzędzia podstawowe
to fundamentalne narzędzia systemu
GNU/Linux
. Ten artykuł zawiera niepełny przegląd tych narzędzi, podaje odnośniki do dokumentacji oraz opisuje przydatne alternatywy. Zakres artykułu obejmuje między innymi
GNU Coreutils
. Większość narzędzi podstawowych to tradycyjne narzędzia
Uniksa
, wiele z nich zostało znormalizowanych przez
POSIX
i rozwiniętych o dodatkowe funkcje.
Większość narzędzi wiersza poleceń jest opisana na stronach podręcznika
man page
, zaś narzędzia
GNU Project
mają dokumentację głównie w podręcznikach Info. Niektóre
powłoki
udostępniają polecenie
help
dla wbudowanych poleceń. Dodatkowo większość narzędzi wyświetla informacje o użyciu po uruchomieniu z flagą
--help
.
Niezbędne narzędzia
Poniższa tabela zawiera listę ważnych narzędzi, które użytkownicy
Arch Linux
powinni znać. Zobacz także
info(1.pl)
.
Pakiet
Narzędzie
Opis
Dokumentacja
Alternatywy
shell built-ins
cd
zmienia katalog roboczy
cd(1p)
#Alternatywy dla cd
GNU
coreutils
ls
wyświetla zawartość katalogu
ls(1.pl)
,
info
tree
,
#Alternatywy dla ls
cat
wyświetla zawartość plików
cat(1.pl)
,
info
tac(1)
,
#Alternatywy dla cat
mkdir
tworzy katalog
mkdir(1.pl)
,
info
rmdir
usuwa pusty katalog
rmdir(1.pl)
,
info
rm
usuwa pliki lub katalogi
rm(1.pl)
,
info
shred
unlink(1)
cp
kopiuje pliki lub katalogi
cp(1.pl)
,
info
#Alternatywy dla cp
mv
przenosi lub zmienia nazwy plików lub katalogów
mv(1.pl)
,
info
ln
tworzy dowiązania twarde lub symboliczne
ln(1.pl)
,
info
sln(8)
(przywracanie nazw so)
chown
zmienia właściciela i grupę pliku
chown(1.pl)
,
info
chgrp(1)
chmod
zmienia uprawnienia pliku
chmod(1.pl)
,
info
dd
konwertuje i kopiuje pliki
dd(1.pl)
,
info
#Alternatywy dla dd
df
wyświetla zajętość dysku systemu plików
df(1.pl)
,
info
#Alternatywy dla df
du
szacuje zużycie przestrzeni dyskowej przez pliki i katalogi
du(1.pl)
,
info
#Alternatywy dla du
GNU
tar
tar
archiwizator tar
tar(1.pl)
,
info
archivers
GNU
less
less
przeglądarka tekstu w terminalu
less(1.pl)
terminal pagers
GNU
findutils
find
wyszukuje pliki lub katalogi
find(1.pl)
,
info
,
GregsWiki
#Alternatywy dla find
GNU
diffutils
diff
porównuje pliki linia po linii
diff(1.pl)
,
info
#Alternatywy dla diff
GNU
grep
grep
wyszukuje i wypisuje linie pasujące do wzorca
grep(1.pl)
,
info
#Alternatywy dla grep
GNU
sed
sed
edytor strumieniowy
sed(1.pl)
,
info
,
przykłady
[
dead link
2025-08-15—HTTP 404]
sad
,
sd
GNU AWK (
gawk
)
AWK
język skanowania i przetwarzania tekstu
gawk(1.pl)
,
info
AWK#Alternative implementations
util-linux
dmesg
wypisuje lub kontroluje pierścieniowy bufor jądra
dmesg(1.pl)
systemd journal
lsblk
wyświetla urządzenia blokowe
lsblk(8.pl)
mount
montuje system plików
mount(8.pl)
umount
odmontowuje system plików
umount(8.pl)
su
przełącza na innego użytkownika
su(1.pl)
sudo
,
doas
kill
kończy proces
kill(1.pl)
pkill(1.pl)
,
killall(1.pl)
procps-ng
pgrep
wyszukuje procesy po nazwie lub atrybutach
pgrep(1.pl)
pidof(1.pl)
ps
wyświetla informacje o procesach
ps(1.pl)
top(1.pl)
,
menedżery zadań
free
wyświetla ilość wolnej i używanej pamięci
free(1.pl)
Zapobieganie utracie danych
Polecenia
rm
,
mv
,
cp
oraz przekierowania w powłoce usuwają lub nadpisują pliki bez pytania o potwierdzenie. Wszystkie trzy programy
rm
,
mv
i
cp
obsługują opcję
-i
, która przed każdym usunięciem lub nadpisaniem zadaje pytanie o potwierdzenie. Niektórzy użytkownicy ustawiają
-i
domyślnie za pomocą
aliasów
. Jednak poleganie na tej metodzie może być niebezpieczne, ponieważ łatwo się do niej przyzwyczaić, a następnie stracić dane, pracując na systemie lub koncie, gdzie aliasy te nie są ustawione. Najlepszym sposobem ochrony przed utratą danych jest tworzenie
kopii zapasowych
.
Dodatkowe narzędzia
W tej tabeli wymieniono narzędzia, które często się przydają.
Pakiet
Narzędzie
Opis
Dokumentacja
Alternatywy
shell built-ins
alias
definiuje lub wyświetla aliasy
alias(1p)
type
wyświetla typ polecenia
type(1p)
command(1.pl)
,
whereis(1.pl)
,
which(1.pl)
time
mierzy czas wykonania polecenia
time(1p)
GNU
coreutils
tee
kopiuje dane ze stdin do stdout i do plików
tee(1.pl)
,
info
pee(1.pl)
mktemp
tworzy tymczasowy plik lub katalog
mktemp(1.pl)
,
info
mknod
tworzy nazwany potok lub węzeł urządzenia
mknod(1.pl)
,
mkfifo(1.pl)
,
info
truncate
zmniejsza lub zwiększa rozmiar pliku
truncate(1.pl)
,
info
fallocate(1.pl)
basenc
koduje dane wejściowe i wypisuje wynik
basenc(1.pl)
,
base64(1.pl)
,
info
cut
wyświetla wybrane części linii
cut(1.pl)
,
info
colrm(1.pl)
,
hck
,
choose
tr
zastępuje lub usuwa znaki
tr(1)
,
info
uconv(1)
od
wypisuje pliki w formatach ósemkowym i innych
od(1.pl)
,
info
hexdump(1.pl)
,
vim
,
xxd(1.pl)
sort
sortuje wiersze
sort(1.pl)
,
info
uniq
usuwa powtarzające się wiersze
uniq(1.pl)
,
info
anewer
,
runiq
AUR
,
huniq-git
AUR
comm
porównuje dwa posortowane pliki linia po linii
comm(1.pl)
,
info
zet
AUR
head
wyświetla początkową część pliku
head(1.pl)
,
info
join
łączy wiersze z dwóch plików według wspólnego pola
join(1.pl)
,
info
combine(1.pl)
,
zet
AUR
md5sum
oblicza sumy kontrolne (hashe) plików
sha256sum(1.pl)
,
sha512sum(1.pl)
,
info
shasum(1.pl)
,
rhash(1.pl)
tail
wyświetla końcową część pliku
tail(1.pl)
,
info
wc
zlicza linie, słowa i bajty
wc(1.pl)
,
info
GNU
binutils
strings
wyodrębnia czytelne znaki z plików binarnych
strings(1.pl)
,
info
stringsext
AUR
util-linux
column
rozdziela tekst na kolumny (opcjonalnie wyświetla tabelę z siatką)
column(1.pl)
paste(1.pl)
,
csview
AUR
GNU
findutils
xargs
tworzy listę argumentów ze stdin i wywołuje z nimi polecenie
xargs(1.pl)
parallel(1.pl)
(
parallel_alternatives(7.pl)
)
GNU
glibc
iconv
konwertuje kodowanie znaków
iconv(1.pl)
recode
,
uconv(1.pl)
GNU
sharutils
uudecode
koduje plik do formatu przyjaznego poczcie e-mail
uuencode(1.pl)
,
uudecode(1.pl)
,
info
uudeview(1.pl)
file
file
rozpoznaje typ pliku
file(1.pl)
Pakiet
moreutils
zapewnia dodatkowe przydatne narzędzia (np.
sponge(1.pl)
), których nie ma w GNU coreutils.
Alternatywy
9base
— Port różnych oryginalnych narzędzi Plan 9 na systemy Unix.
https://tools.suckless.org/9base
||
9base
BusyBox
— Zestaw narzędzi dla systemów ratunkowych i wbudowanych.
https://busybox.net
||
busybox
Heirloom Toolchest
— Tradycyjne implementacje standardowych narzędzi Uniksa.
https://heirloom.sourceforge.net
||
heirloom-sh
AUR
,
heirloom-doctools
AUR
sbase
— Minimalistyczna implementacja podstawowych narzędzi *nix (suckless).
https://core.suckless.org/sbase
||
sbase-git
AUR
Toybox
— Wszechstronny zestaw narzędzi w wierszu poleceń dla Linuksa.
https://landley.net/toybox
||
toybox
AUR
ubase
— Rozszerzony zestaw narzędzi sbase.
https://core.suckless.org/ubase
||
ubase-git
AUR
uutils
— Wieloplatformowa implementacja narzędzi GNU coreutils w języku Rust.
https://github.com/uutils/coreutils
||
uutils-coreutils
Alternatywy dla cat
bat
— Klon cat z kolorowaniem składni i integracją z Gitem.
https://github.com/sharkdp/bat
||
bat
Alternatywy dla cd
autojump
— Szybszy sposób nawigacji po systemie plików z linii poleceń.
https://github.com/wting/autojump
||
autojump
AUR
zoxide
— Inteligentne polecenie cd, które uczy się twoich nawyków, umożliwiając poruszanie się zaledwie kilkoma naciśnięciami klawiszy.
https://github.com/ajeetdsouza/zoxide
||
zoxide
Zobacz też
Bash#Auto "cd" when entering just a path
oraz
Zsh#Remembering recent directories
.
Alternatywy dla date
This article or section is a candidate for moving to
List of applications (Polski)/Other (Polski)
.
Notes:
Nie są to alternatywy dla „data” nie pojawia się nawet na tej stronie. (Discuss in
Talk:Core utilities (Polski)
)
dateutils
— Przydatne narzędzia CLI do pracy z datą i czasem; szybkie obliczenia na datach i konwersje w powłoce.
https://www.fresse.org/dateutils/
||
dateutils
pdd
— Małe narzędzie do obliczania różnicy między datami/czasami.
https://github.com/jarun/pdd
||
pdd
AUR
Alternatywy dla cp
Użycie
rsync
zamiast
cp
lub
mv
pozwala wznawiać przerwane transfery, wyświetlać postęp, pomijać już istniejące pliki oraz sprawdzać sumy kontrolne plików docelowych, aby zapewnić ich integralność.
Alternatywy dla ls
broot
— Nowy sposób przeglądania i nawigacji po drzewach katalogów.
https://github.com/Canop/broot
||
broot
clifm
— Menedżer plików z trybem wypisywania, oferujący kolory i ikony.
https://github.com/leo-arch/clifm/wiki/Advanced#files-lister-ls-mode
||
clifm
AUR
eza
— Zamiennik ls z obsługą kolorów, widokiem drzewem, integracją z Git i innymi funkcjami. Oparty na exa.
https://github.com/eza-community/eza
||
eza
lsd
— Nowoczesny ls z kolorowaniem i ikonkami.
https://github.com/Peltoche/lsd
||
lsd
Alternatywy dla find
fd
— Prosta, szybka alternatywa dla find; domyślnie ignoruje ukryte pliki i wpisy z
.gitignore
.
https://github.com/sharkdp/fd
||
fd
fuzzy-find
— Interaktywne rozmyte (fuzzy) wyszukiwanie plików.
https://github.com/silentbicycle/ff
||
ff-git
AUR
plocate
— Znacznie szybsze lokalizowanie.
https://plocate.sesse.net/
||
plocate
rawhide
— Wyszukiwanie plików w wierszu poleceń przez użytkownika w mini języku inspirowanym C.
https://raf.org/rawhide/
||
rawhide
AUR
uutils-findutils
— Implementacja findutils w języku Rust.
https://github.com/uutils/findutils
||
uutils-findutils
AUR
Zobacz też
Narzędzia wyszukiwania plików
.
Alternatywy dla diff
uutils-diffutils
— Implementacja diffutils w języku Rust.
https://github.com/uutils/diffutils
||
uutils-diffutils
AUR
Program
diffutils
nie oferuje porównania na poziomie słów, ale można użyć:
cwdiff
— Nakładka na GNU wdiff z kolorowaniem wyników.
https://github.com/junghans/cwdiff
||
cwdiff
AUR
dwdiff
— Front-end do porównywania słów; obsługuje kolory.
https://os.ghalkes.nl/dwdiff.html
||
dwdiff
AUR
git
diff — z opcją
--color-words
porównuje słowa; z
--no-index
działa poza repozytorium Git.
git-delta
— Pager z kolorowaniem składni dla wyjścia git, diff i grep.
https://dandavison.github.io/delta/
||
git-delta
icdiff
— Kolorowy diff w Pythonie. "Improved color diff".
https://github.com/jeffkaufman/icdiff
||
icdiff
AUR
wdiff
— Porównuje pliki słowo po słowie (bez kolorowania).
https://www.gnu.org/software/wdiff/
||
wdiff
Zobacz też
Porównywanie, scalanie
.
Alternatywy dla grep
mgrep
— Grep dla wzorców wielowierszowych.
https://sourceforge.net/projects/multiline-grep/
||
mgrep
AUR
pdfgrep
— Wyszukiwanie tekstu w plikach PDF.
https://pdfgrep.org/
||
pdfgrep
ripgrep-all
— Przeszukiwanie tekstu w wielu formatach (PDF, e-booki, Office, archiwa).
https://github.com/phiresky/ripgrep-all
||
ripgrep-all
Narzędzia do przeszukiwania kodu
Narzędzia te mają na celu zastąpienie programu grep w wyszukiwaniu kodu. Domyślnie wykonują one wyszukiwanie rekurencyjne, pomijają pliki binarne i uwzględniają plik
.gitignore
.
ack
— Narzędzie w Perlu, alternatywa dla grep, skierowane do programistów z dużymi drzewami kodu.
https://beyondgrep.com/
||
ack
AUR
pcre2grep
— Grep zgodny z PCRE2.
https://github.com/PCRE2Project/pcre2
||
pcre2
ripgrep (rg)
— Narzędzie do przeszukiwania łączące zalety ack z szybkością grep.
https://github.com/BurntSushi/ripgrep
||
ripgrep
The Silver Searcher (ag)
— Przeszukiwarka kodu podobna do ack, ale szybsza.
https://github.com/ggreer/the_silver_searcher
||
the_silver_searcher
ugrep (ug)
— Bardzo szybki grep z interaktywnym UI, obsługą fuzzy, zapytań boolowskich, hexdumpów i innych.
https://github.com/Genivia/ugrep
||
ugrep
Zobacz też
cscope
.
Filtry interaktywne
fnf
— Interaktywny fuzzy finder dla terminala.
https://github.com/leo-arch/fnf
||
fnf
AUR
fzf
— Interaktywny fuzzy finder ogólnego przeznaczenia (domyślnie używa find).
https://github.com/junegunn/fzf
||
fzf
fzy
— Szybki, prosty fuzzy finder z zaawansowanym algorytmem oceny.
https://github.com/jhawthorn/fzy
||
fzy
peco
— Prosty filtr interaktywny.
https://github.com/peco/peco
||
peco
percol
— Dodaje interaktywne filtrowanie do potoków w powłoce.
https://github.com/mooz/percol
||
percol
AUR
skim
— Fuzzy finder w Rust, podobny do fzf.
https://github.com/lotabout/skim
||
skim
Alternatywy dla dd
This article or section needs expansion.
Reason:
ddrescue powinno zostać dodane do poniższej listy wraz z krótkim opisem. Biorąc pod uwagę podobieństwo nazw, warto wspomnieć o różnicach w stosunku do dd_rescue. (Discuss in
Talk:Core utilities (Polski)
)
Zobacz też:
dd
i
ddrescue
Alternatywne implementacje dd
W tej podsekcji wymieniono implementacje programu
dd
, których interfejs i domyślne zachowanie są w większości zgodne ze specyfikacją POSIX programu
dd(1p)
.
ddpt
— Przenośna wersja
sg_dd(8.pl)
, napisana przez opiekuna podsystemu SCSI w jądrze Linuksa, z opcjonalną, lecz bardzo wyspecjalizowaną obsługą sprzętowego wejścia/wyjścia (I/O) (zestaw komend SCSI), plus wiele innych funkcji.
https://sg.danny.cz/sg/ddpt.html
||
ddpt
AUR
sdd
— Przenośna implementacja dd dla środowisk UNIX autorstwa Joerga Schillinga, która może sprawdzać sumy kontrolne skopiowanych danych i ponawiać odczyt uszkodzonych bloków.
https://schilytools.sourceforge.net/
||
schily-tools-sdd
AUR
Odmiany GNU dd
Implementacja GNU programu
dd
znajdująca się w pakiecie
coreutils
również jest zgodna z POSIX. W niniejszym podrozdziale wymieniono jego rozgałęzienia.
dc3dd
— Zmodyfikowany dd z DC3 (Cyber Crime Center), z ulepszeniami podobnymi do dcfldd.
https://sourceforge.net/projects/dc3dd/
||
dc3dd
AUR
dcfldd
— Zmodyfikowany dd dla zastosowań kryminalistycznych i bezpieczeństwa, z hashowaniem w locie, elastycznym wymazywaniem, weryfikacją zapisu, wyjściem do wielu miejsc jednocześnie, dzieleniem wyjścia itp.
https://dcfldd.sourceforge.net
||
dcfldd
AUR
Nowoczesne zamienniki dd
W tej podsekcji wymieniono alternatywy dla polecenia
dd
, które nie są zgodne z POSIX (pod względem składni wiersza poleceń przypominającej JCL oraz
domyślnego zachowania
).
dd_rescue
— Rozbudowana alternatywa dd przydatna w skryptach, do klonowania dysków i odzyskiwania danych.
https://www.garloff.de/kurt/linux/ddrescue/
||
dd_rescue
rw
— Minimalna, przenośna alternatywa dd z konwencjonalnymi opcjami.
https://sortix.org/rw/
||
rw
AUR
Odmiany buffer
W tej podsekcji wymieniono rozgałęzienia
buffer
AUR
, uniwersalnego narzędzia do buforowania operacji wejścia/wyjścia, podobnego do
dd
, ale posiadającego bufor o dynamicznej wielkości. Obsługuje ono operacje wejścia/wyjścia blokowego i może być używane podczas zrzutu z/na taśmę LTO w celu uniknięcia „szlifowania butów”.
mbuffer
— Kontynuacja narzędzia buffer z obsługą wątków i dodatkowymi funkcjami.
https://www.maier-komor.de/mbuffer.html
||
mbuffer
Alternatywy dla df
duf
— Narzędzie do wyświetlania użycia i wolnego miejsca na dysku.
https://github.com/muesli/duf
||
duf
Alternatywy dla du
cdu
— Nakładka na du z kolorami i estetycznym histogramem.
http://arsunik.free.fr/prog/cdu.html
||
cdu
AUR
dua
— Szybki analizator przestrzeni dyskowej, pozwalający usuwać pliki, napisany w Rust.
https://github.com/Byron/dua-cli
||
dua-cli
dust
— Intuicyjniejsza wersja du, napisana w Rust.
https://github.com/bootandy/dust
||
dust
gdu
— Analizator użycia dysku z interfejsem konsolowym, napisany w Go.
https://github.com/Dundee/gdu
||
gdu
ncdu
— Lekki analizator przestrzeni dyskowej w ncurses, napisany w Zig.
https://dev.yorhel.nl/ncdu
||
ncdu
Zobacz też
Dyski
.
Narzędzia powłoki POSIX
Wiele popularnych pakietów instaluje już najpopularniejsze
narzędzia POSIX
jako zależności, ale można zainstalować metapakiet
posix
, aby mieć pewność, że wszystkie one będą zawsze dostępne.
Oprócz obowiązkowych narzędzi istnieją również metapakiety dla niektórych opcjonalnych kategorii:
posix-c-development
posix-software-development
posix-user-portability
posix-xsi
Note
Nie wszystkie opcjonalne narzędzia z danej kategorii muszą być obecne w odpowiednim metapakiecie.
Zobacz też
Dokumentacja GNU Coreutils
FAQ GNU Coreutils
Pułapki GNU Coreutils
: uwagi maintenera coreutils o mylących zachowaniach poszczególnych narzędzi
Lista narzędzi POSIX