Arch Linux (Türkçe)

İlgili makaleler
Diğer dağıtımlarla karşılaştırıldığında Arch
Arch terminology
Arch-based distributions
Sıkça sorulan sorular
Trademark policy
archiso
Çeviri Durumu:
Bu makale,
Arch Linux
makalesinin çevirisidir. Son çeviri tarihi (yıl-ay-gün şeklinde): 2026-01-03. Eğer makalenin İngilizce sürümünde
değişiklik
yapılmış ise çevirinin senkronize edilmesine yardımcı olabilirsiniz. Çevrilmiş tüm makelelere
buradan erişebilirsiniz
.
Arch Linux
, bağımsız bir şekilde geliştirilmiş,
x86-64
, genel kullanıma uygun bir
GNU/Linux
dağıtımıdır. Arch,
yuvarlanan sürüm modelini
takip ederek birçok yazılımın
en güncel ve stabil sürümlerini
sunmaya gayret eder. Varsayılan kurulum temel ve minimal bir sistem sağlar, sonrasında kullanıcı, amacına yönelik diğer şeyleri ekler.
İlkeler
Yalınlık (Sadelik)
Arch Linux, sadeliği
gereksiz eklemeler ve değişikliklerin olmaması
şeklinde tanımlar. Yazılımlar kullanıcıya geliştiricilerinin yayınladığı şekli ile (
upstream
) sunulur, dağıtıma özgü (
downstream
) değişiklikler oldukça azdır. Güncel kodda (
upstream
) kabul edilmemiş yamalardan kaçınılır. Arch'ın aşağı akım (downstream) yamalarının neredeyse tamamı güncel koddan alınan (backport) ve projenin sonraki sürümünde kullanılmayacak olan hata düzeltmelerinden ibarettir.
Benzer bir şekilde Arch, güncel kod tarafından sağlanan yapılandırma dosyalarını, sistem dosya yollarını ayarlamak gibi dağıtıma özgü sorunları düzeltmekle sınırlı olacak şekilde temin eder. Örneğin bir paket indirildiği için bir servisi etkinleştirmek gibi otomasyon sağlayan özellikler eklemez. Paketler, çok ciddi avantajlar, örneğin disk alanı gibi ciddi bir kaynak ziyanı, söz konusu olduğunda bölünürler.
Arch Linux
resmî paketleri
sistem genelinde kullanılabilir
GUI (grafiksel kullanıcı arayüzü)
yapılandırma araçları (yani ne bir GUI kurulum sihirbazı ne de bir GUI sistem yapılandırma aracı vardır. Arch, bir dağıtım olarak sistem yapılandırması için GUI araçlarını desteklemez) sunmaz, kullanıcıları sistem yapılandırmasının büyük bir çoğunluğunu
komut satırı kabuğu
ve
metin düzenleyiciler
üzerinden yapmaya teşvik eder.
Çağdaşlık
Arch Linux, sistemsel paket bozulmaları makul surette önlenebildiği sürece yazılımlarının en güncel ve stabil sürümlerini idame ettirmeye gayret eder.
Yuvarlanan sürüm
temelli bir sistem olması sebebiyle bir kez indirip devamlı güncelleme alma olanağı sağlar.
Arch Linux,
en güncel
kullanılabilir
kernelleri
ve GNU/Linux kullanıcılarının kullanabileceği özellikleri içerir:
systemd
başlangıç sistemi,
modern
dosya sistemleri
,
LVM2
,
yazılımsal RAID
,
udev
desteği,
initcpio
(
mkinitcpio
ile).
Arch Linux, bir şeyin eski halini kullanmak yerine; eğer varsa daha iyi, daha modern ve uzun ömürlü halini kullanır.
İşlevselcilik
Arch belli bir ideoloji üzerine ortaya çıkmış dağıtımların aksine işlevselliğe dayalı bir dağıtımdır,
bahsedilen ilkeler ise sadece işlevsel önerilerdir
. En nihayetinde tasarım kararları, her biri ayrı ayrı değerlendirilecek şekilde, geliştirici oy birliği ile verilir.
Çeşitli Arch Linux depolarındaki birçok paket ve yapım betikleri (build script), tercih edenler için özgür ve açık kaynak kodlu yazılımlar sunmakla birlikte, işlevselliği ideolojiye tercih edenler için özel mülk yazılım paketleri de sunar.
Kullanıcı merkeziyetçilik
Çoğu GNU/Linux dağıtımı daha
kullanıcı dostu
olmaya çabalarken, Arch Linux hep
kullanıcı merkeziyetçi
olmuştur ve öyle kalmaya devam edecektir.
Arch, olabildiğince çok kullanıcıyı kendine çekmeye çalışmak yerine, ona katkıda bulunanların ihtiyaçlarını karşılamayı hedeflemektedir.
Hedeflenen kitle, uzman GNU/Linux kullanıcıları veya
kendin yap
tutumuna sahip, gerekli dokümanları okuyup kendi sorunlarını çözebilecek kullanıcılardır.
Tüm kullanıcıların dağıtıma
katkıda bulunması
teşvik edilir.
Hataların (bugs) bildirilmesi
ve çözülmesine yardım edilmesi oldukça kıymetlidir, paketleri veya
çekirdek (core) projeleri
iyileştiren yamalar takdir edilir: Arch geliştiricileri gönüllülerden oluşur ve aktif olarak katkıda bulunan kişiler genellikle kendilerini takımın bir parçası olarak bulurlar.
Archerlar
özgürce
Arch User Repository
'e paket katkısında bulunabilir,
ArchWiki dokümantasyonunu
iyileştirebilir;
forumlarda
,
posta listesinde
veya
IRC kanallarında
başkalarına teknik destek sağlayabilirler veya fikir alışverişinde bulunabilirler. Arch Linux dünya çapında birçok kullanıcı tarafından tercih edilen bir işletim sistemidir. Birçok farklı dilde dokümantasyon sağlayan ve yardımda bulunan birçok
uluslararası topluluğa
sahiptir.
Çok yönlülük
Arch Linux her amaca uygun bir dağıtımdır. Kurulum akabinde sadece komut satırı ortamı sağlanır; istenmeyen ve gereksiz paketleri silmekle uğraşmak yerine kullanıcalara,
resmî depolar
tarafından sunulan ve
x86-64
mimarisine uygun yüksek kaliteli binlerce paket ile kendi sistemlerini kurabilme imkânı sunulur.
Arch'ın yuvarlanan sürüm modeli
pacman
ile desteklenir; pacman, hafif, basit ve hızlı bir paket yöneticisidir ve tüm sistemi tek bir komut ile sürekli olarak güncelleme olanağı sağlar. Arch aynı zamanda paketleri kaynaktan derlemeyi ve kurmayı kolaylaştırmak için
ports benzeri
bir sistem olan
Arch Yapım Sistemi
'ni sunar. Bu sistem de aynı şekilde tek bir komut ile senkronize edilebilir. Ek olarak,
Arch User Repository
topluluk tarafından sağlanan kurulabilir paketleri
makepkg
ile kaynaktan derlemek için binlerce
PKGBUILD
betiği sağlar. Kullanıcılar aynı zamanda kolayca kendi özel depolarını oluşturup idame ettirebilirler.
Geçmiş
Arch topluluğu büyüyüp olgunlaşmış, en popüler ve etkili Linux dağıtımlarından biri hâline gelmiştir ve yıllar içinde aldığı
ilgi ve inceleme
de bu konumunu ispatlamıştır.
Arch geliştiricleri,
bazı istisnalar dışında
, maaş ödenmeyen, yarı zamanlı katılımcılardır ve Arch Linux üzerinden gelir elde etmek gibi bir beklentileri yoktur, bu yüzden özgür ve ücretsiz kalacaktır. Arch'ın geliştirilme tarihi hakkında detayları incelemeye meraklı olanlar
Internet Archive Wayback Machine'de Arch girdisi
ve
Arch Linux Haber Arşivi
sayfalarını gözden geçirebilir.
İlk yıllar
Judd Vinet
, Kanadalı yazılımcı ve nadiren gitarist, 2001'nin başlarında Arch Linux'u geliştirmeye başlamıştır. İlk resmî yayını (Arch Linux 0.1) 11 Mart 2002'de çıkmıştır.
Slackware
'nin,
BSD
'nin,
PLD Linux
'un ve
CRUX
'un zarif basitliğinden
ilham almış
ve buna rağmen o zamanlardaki paket yönetimi yoksunluğu sebebiyle hayal kırıklığına uğramış olan Vinet, bu dağıtımlar ile benzer ilkelere sahip yeni bir dağıtım inşa etmiştir. Aynı zamanda paketlerin kurulumunu, kaldırılmasını, güncellenmesini ve bağımlılık çözümlenmesini otomatik olarak ele alan
pacman
adında bir paket yöneticisi yazmıştır.
Ara yıllar
İlk Arch topluluğu
forum başlıklarına, kullanıcılara ve hata bildirilerine dair bu grafik
te de görülebileceği gibi sabit bir şekilde büyümüştür. Dahası, ilk günlerinden beri
açık, arkadaşça ve yardımsever bir topluluk
şeklinde anılmıştır.
ArchWiki'nin doğuşu
2005-07-08
tarihinde
ArchWiki
ilk olarak
MediaWiki
motoru üzerine kurulmuştur.
A. Griffin döneminin başlangıcı
2007'nin sonlarında,
Judd Vinet
, Arch geliştiricisi olarak aktif katılımda bulunmayı bırakmış ve dizginleri Amerikan yazılımcı, Phrakture olarak da bilinen
Aaron Griffin
'e
sorunsuz bir şekilde transfer etmiştir
.
Aynı zaman aralığında
Resmî Arch Linux Logo Yarışması
(
gönderilen logolar
) da gerçekleşmiştir.
Arch Kurulum Betikleri
15.07.2012'de yayınlanan kurulum imajı, menü temelli
Arch Installation Framework
(AIF)'ten
desteğini çekmiş
ve
Arch Kurulum Betikleri
'ni (
arch-install-scripts
) kullanmaya başlamıştır.
systemd dönemi
2012-2013 arasında geleneksel
Sistem V
başlangıç sistemi
systemd
ile değiştirilmiştir.
[1]
[2]
[3]
[4]
i686 desteğinin çekilmesi
25.01.2017'de geliştiriciler arasında ve toplulukta azalan popülaritesi sebebiyle
i686
mimarisinden desteğin çekileceği
duyurulmuştur
. Kasım 2017'nin sonunda tüm i686 paketleri yansımalardan
kaldırılmıştır
.
Proje Lideri rolünün gözden geçirilmesi ve seçim
2020'nin başında, takım gayretiyle, Arch Linux ekibinin gelecek liderlerini belirleme sürecine başlanmıştır. Bu süreç
DeveloperWiki:Project Leader
sayfasında belgelenmiştir.
Aaron Griffin
'in görevinden istifa etmeye karar vermesinden sonra, yeni birinin başa gelmesi için oylama yapılmıştır 24 Şubat 2020'de sonuçlar
yayınlanmış
olup
Levente Polyak
yetkili olarak seçilmiştir.
GitLab dönemi
2023 Mayıs
ayında, Arch Linux paketleme altyapısını bağımsız bir şekilde barındırılan (self-hosted) bir
GitLab
oluşumuna taşıdı.
Dahili değişiklikler ve yenilikler bir yana
, bu değişiklik
testing
deposunun
core-testing
ve
extra-testing
şeklinde,
staging
deposunun ise
core-staging
ve
extra-staging
şeklinde bölünmesi ile sonuçlandı. Son olarak
community
deposu
extra
deposu ile birleştirildi.
Aylar sonra,
2023 Kasım
ayında, eski hata takipçisi
Flyspray
,
gitlab.archlinux.org
adresine taşındı ve birlikte çalışma imkanları (sorun takibi ve
merge request
ler) halka açıldı. Eski hata takipçisinin statik bir kopyası arşivleme amacıyla hâlâ bulunmaktadır, bu şekilde (örneğin rastgele seçilmiş
FS#56716
) gibi bağlantılar geçerli kalabilmektedir.